“Borç Krizi” mi? “Avro’nun Krizi” mi? | soL Haber Portalı
Almanlara sorarsanız ortada bir devlet borcu krizi vardır. Borçları ödeme yükümlülüğü de devletlere düşmektedir. Kamu hizmetleri, memurların, emeklilerin aylıkları olabildiğince kısılacak devletin malları satılacak vergiler yükseltilecek böylece yaratılan “faiz dışı fazla” alacaklı bankalara aktarılacaktır. Ne var ki, kemer sıkıldıkça küçülen ekonomilerin borç taksitlerini ödemesi iyice güçleşmektedir. Artan riskler, borç faizlerini daha da yükseltmekte iflasa giden bir kısır döngü başlamış olmaktadır.
Ancak, önce soralım: “Borç krizi nereden kaynaklandı?” Bu yanıtlanmadıkça Almanların teşhisine de, tedavi reçetelerine de güvenemeyiz. Sözü edilen ülkelerin nicel göstergeleri ortaya koyuyor ki, krize giden süreç avro’nun bir uluslararası para olarak kabulü ile başlamıştır. Avro’ya geçişi biçimlendiren, yöneten Almanya, bu sayede Avro Bölgesi’nin çevresi üzerinde ağır bir ekonomik hegemonya oluşturmuştur. 2007 sonlarında ABD’de patlak veren finansal kriz Avrupa’ya taşınır taşınmaz sistem dağılmaya başlamış yeni bir bunalım tetiklenmiştir.
Batı Almanya, 1980’li yıllarda büyük boyutlu dış fazla veren sermaye ihraç eden bir ekonomiydi. Doğu Almanya ile birleşmeyi izleyen 1990’lı yıllarda Alman sermayesi “içe döndü” üstlendiği yeni yükümlülükler net sermaye ihracını ve cari işlem fazlalarını ortadan kaldırdı.
Avro’ya geçiş, birleşmenin yüklerini telafi edecek fırsatı oluşturdu. Yüksek tempolu bir sermaye ihracı furyası, Avro Bölgesi’nin zayıf halkalarına yöneldi. Ulusal paraların tarihe karışması, yatırımcılar için devalüasyondan kaynaklanan “kur riski”ni ortadan kaldırıyordu. Örneğin eskiden İspanyol tahvillerine para bağlamış Alman yatırımcıları, pezeta’nın DM karşısında değer yitirmesi nedeniyle zarara sürüklenirlerdi. İspanya hazinesi artık sadece avro ile tahvil ihraç ettiği için, bu risk ortadan kalkmış oluyordu. Almanya, bu güvencenin katkısıyla Avro Bölgesi’nin çevresine bol sermaye ihraç edebildi cari açıklarını fazlaya dönüştürdü büyüme, yeni baştan ihracata dayanmaya başladı. Tablonun ilk iki satırındaki Almanya’nın cari denge verileri iki dönem arasındaki farklılaşmayı gösteriyor.
Söylediklerimizi şüpheyle karşılıyorsanız tekrar tablonun ilk iki satırına bakınız: 1990’lı yıllarda bugünün krizli ülkelerinde ya ılımlı (milli gelire oranla yüzde 1-3 dolaylarında) cari açıklar vardır ya da (İrlanda’da) dış fazla söz konusudur. Avro’ya geçişten (2000’den) itibaren durum tamamen değişmektedir. Yunanistan, Portekiz, İspanya’da cari açıkların milli gelir içindeki payları hızla büyüyerek yüzde 6’lık, 9’luk oranlara çıkmakta İrlanda’da ise “buharlaşan” dış fazlalar kronik açıklara dönüşmektedir.
Bol kepçe sermaye girişleri İspanya ve İrlanda’da özel sektörün, yerli bankaların borçlanmasına gayrimenkul sektöründe abartılı balonlaşmanın finansmanına yol açtı. Balon patlayınca, batık bankalar bütçe harcamalarıyla kurtarıldı özel borçlar devlet borçlarına dönüştü. Yunanistan ve Portekiz’de ise dış kaynak girişleri öncelikle kamu açıklarını pompalamaktaydı.