Denizli Gay LBT: “Herkes kendi rolüne sahip çıksın”
Hayatı anlamlandırmayı “insan” üzerinden seçenler için çok uzak değildir transeksüellerin hikâyeleri. Onların edebiyat metinleri, tiyatro sahneleri, akademik araştırmalar veya medya/basındaki temsillerinin toplumun genelinde yaratabileceği farkındalık sebebiyle önemli olduğu konusunda hemfikirizdir.
Handan’ın, kafasındaki stereotipik transeksüel imgeyi yansıtmaktan çekinmeyerek, bir taraftan da burjuva nezaketinden uzaklaşmamaya gayret ederek Buse’yle yakınlaşmaktan kaçınması, kendini onun evinde bulmasıyla sonlanıyor. Buse’nin ev arkadaşı olan Melek ise bir seks işçisi... Oyunda Buse’nin Melek ve Handan’la kurduğu iki ilişkiyi ve bu ilişkilerin sosyolojik temellerini görüyoruz.
Aşkı sevilmekten öte sahip olunmakla da bağdaştıran Handan, bu edilgenliği de kutsallaştırıyor ve bunun önemine dair şeyler söylüyor. Onu bir süre dinleyen Buse, “Bazıları için aşktan daha da fazlası eksiktir” diyor. Burada, Buse’nin hamile kaldıktan sonra birlikte olduğu adamın evli olduğunu öğrenen ve kürtaj olmak zorunda kalan ablasının hikâyesi devreye giriyor. Oyun ilerledikçe Handan’ın hamile olduğunu öğreniyoruz ve evlilik dışı hamileliğin toplumda gördüğü tepki üzerinden bir hikâye daha kesişiyor böylelikle.
Handan evden gittikten sonra Melek’in telaşla eve geldiğini görüyoruz. İçirdiği ilaç sebebiyle ölümüne sebep olduğunu sandığı adam, Handan’ın sırtından bıçaklayarak öldürdüğü nişanlısı çıkıyor. Melek, İzmir’e annesinin yanına gitmek üzere hazırlanırken Buse, ameliyat için biriktirdiği parayı zorla ona veriyor. Az önce kendisine hakaretler ederek giden Handan’ın reddettiği dayanışma, Melek üzerinden gerçekleşiyor. Aynı sınıfa mensup, benzer geçmişleri ve ortak yaşantıları olan iki kadının kurduğu ilişkinin tersi, yani üst sınıfın bakış açısı oyunda Handan üzerinden yansıtılıyor.
Ertesi gün, Handan ve Buse aynı yerde yeniden karşılaşıyorlar. Kürtaj olmak üzere doktordan randevu almış olan Handan, bundan vazgeçerek çocuğu doğurmaya karar verdiğini söylüyor. Şimdiye kadar kadın olmakla ilgili içten içe yaşadığı şeyleri gizlemeyi başaran Handan’ın, toplumun geleneksel algısına ilk karşı çıkışı olacaktır bu.
İlk karşılaştıklarında Buse’nin yerden alarak hayatını kurtardığını söylediği Handan’ın saat, üçünün de hayatını kurtarmış gibi görünüyor. Buse’nin saate güvenerek Melek’e verdiği birikmiş para, onun kaçmasına yardımcı oluyor. Saatin parası, Buse’nin ameliyat parasını çıkararak yeni bir hayat kurmasını olanaklı kılıyor. Handan içinse çokça para verilerek satın alınmış zaman ve değerleri simgelediğini düşündüğüm bu saatten kurtulması, onun özgürleşmesiyle ilikleniyor. Buna benzer olarak, Handan’ın Melek’in paltosunu giymesi ve Buse’yi tiyatroya davet etmesi de Handan’daki değişimi ortaya koyuyor.
Zıt hayatlar, zıt performanslar
Oyunu performans üzerinden okuduğumda, oyuncu ve yönetmenin tercihi olarak yorumladığım temel zıtlıklar olduğunu söyleyebilirim. Nuri Harun Ateş’in performansı karakterle o kadar bütünleşmişti ki mimiklerinden ses tonunaçok doğal bir performans izliyoruz. Yeliz Demir, sahnede daha kısa süre kalsa da o da oldukça doğal bir şekilde oynuyor karakterini. Ayça Damgacı ise oyunun sonuna kadar bunların tam tersi abartılı mimikler kullanıyor; oyundaki karakterinin kutsallaştırdığı ve olağan olarak kabul ettiği değerler kadar yapay… Son sahnede gelen değişim, yani dayanışmayı kabul etmesi ve yalnızlığını paylaşmasıyla birlikte onun da performansı doğallaşıyor.
Çiyil Kurtuluş’un bu ilk oyunu, yazacağı diğer oyunları düşündükçe heyecan veriyor. Eda Geven, “Biraz Sen Biraz Ben: Yaşasın Kadın Dayanışması!” adlı yazısında, Çiyil Kurtuluş’un oyun üzerinde Ebru Nihal Celkan’la epey çalıştığını söylüyor. Umutla umutsuzluk arasında gidip gidip geldiğimiz şu günlerde umut vermesi özelinde de çok değerli buldum oyunu. Son sözü Buse’ye bırakmak istiyorum: “Herkes kendi rolüne sahip çıksın!”