Halil Hâlid kimdir? - Payitahttaki Dayı karakteri
Halil Halid beyin başı bu kez dertte. Osmanlı İmparatorluğu'nun kayıp silahlarını Bulgaristan'daki Müslüman tebaaya gönderilmesine neden olan hainler Halid'i zor durumda bıraktı. Halil Halid tarih kitaplarının kendisinden Osmanlı aydını olarak söz ettiği, Payitaht Abdülhamit dizisinde farklı bir kimlikle karşımıza çıkan kişidir. Payitaht Abdülhamid dizisinde Dayı lakabıyla yer alan Halil Halid, Osmanlı'nın Payitaht'taki gözü kulağı olmuş durumda. Ancak dizideki Halil ile gerçekte tarih kitaplarının sözünü ettiği Halil aynı kişi olup olmadıklarından çok emin değiliz. Çünkü, tarih kitaplarında geçen Halil, bir dönem Sultan Abdülhamid'in muhalifi ve aydın kimliğiyle tanınan biri. Dizide rol verilen Halil ise İstanbul yer altı dünyasıyla mücadele eden, bileği ve yüreği kuvvetli kara yağız bir adam. Teşkilat-ı Mahsusa'nın bir numaralı ismi, sadece Abdülhamit'ten emir alan bir devlet adamı. Tarih kitaplarında sözü edilen Halid'in hayat hikayesi şu şekilde:
14 Aralık 2018 Cuma 20:00 0 A + A - Yazdır
Halil Halit Bey Osmanlı aydınlarının batıya karşı en haraketli hayatı olan isimlerindendir. Halil Halid bey ya da Halil Halid paşa TRT 1 ekranlarında izleyiciyle buluşan Payitaht Abdülhamit dizisinde bir kez daha canlandırılıyor. Oyuncu Gürkan Uygun'un canlandırdığı Halil Halid karakterinin gerçekte kim olduğu merak ediliyor. Halil Halid bey ile ilgili tarihi bilgiler ve detaylar haberimizde. Halil Halid Bey, Türkiye'de pek tanınmayan bir isim olmasına rağmen, Kuzey Afrika ve İngiltere'de tanınan bir isimdir. Siyasi kimliğinin yanı sıra İslam dünyasında ilmi yönü ile de tanınır. İngiltere Cambrige Üniversitesi'nde ders veren ilk Osmanlı bilim adamıdır.
Halil Halit, İngiltere'de hocalık yaptığı dönemlerde, İngiltere'nin Osmanlı Devleti'ne karşı yürüttüğü politikaları şiddetle eleştirmekle birlikte Müslümanları emperyalist emellere karşı uyarmıştır. İngiltere'nin Mısır'ı işgal etmesine, Avusturya'nın Bosna Hersek'i ilhak etmesine en sert tepkiyi yazılarıyla gösterenlerden biri Halid Bey'di. Halid'in hassas olduğu konulardan biri de İslam toplumlarının batılılaşmaya kendilerini kaptırmaları, İslam medeniyetinden hızla uzaklaşmaya başlamalarıydı. Milliyetçiliğin Müslümanlar için tehlikeli bir cereyan olduğunu söyleyen Halil Halil, batı ile mücadele de Müslümanların birlik içinde hareket etmeleri gerektiğini vurgulamaktaydı.
Halil Halid, ne pahasına olursa olsun Osmanlı Devleti'nin yaşaması gerektiğine inanır. Sömürgecilikle mücadele etmenin tek yolu Türk, Kürt, Arap, Çerkes, Boşnak, Arnavut Müslümanlarının bu şemsiye etrafında birleşmelerinin şart olduğu yoksa, Müslüman toplum diye bir topluluğun kalmayacağını, Mekke, Medine, Kudüs, İstanbul, Kosova, Meşhed ve Musul'un birer sömürge toprağı haline geleceğini vurgulamıştır.
Halid, Avrupa'ya giden Müslüman öğrencilerle de yakından ilgilenerek, onların yabancılaşmamı için dönemin hükümetine bir proje sunmuş, fakat bu proje İttihatçı hükümet tarafından gericiliği teşvik ettiği gerekçesiyle kabul edilmemiştir.
Halid, Orta Asya'dan Çankırı'ya göç eden bir ailenin çocuğu olarak 1869'da doğmuştur. Küçük yaşta babasını kaybedince amcası Mehmet Tevfik Efendi ile önce Ankara'ya sonra İstanbul'a gelir. Bir süre rüştiye okuluna devam ettikten sonra Küçük Ayasofya Camii medresesine kaydını yaptırır ve beş yıl sonra bu medreseden icazetname alır. Yeni Osmanlılarla görüşmesi hafiye takibine uğramasına neden olur ve 1894'de İngiltere'ye gider. Fakat İngiltere'de Jön Türklerin çalışmalarından rahatsız olur ve Abdülhamit'e bir mektup yazar. Londra'daki Osmanlı elçiliği Halil Hamid'le temas kurarak İstanbul'a dönmesi durumunda affedileceği ve kendisine yardım edileceği taahhüt edilir.
İstanbul'a gelen Halil Halid, umduklarını bulamaz, Abdülhamit'le görüşmek ister ama görüşme isteği saray tarafından reddedilir. Halil Hamid, büyük bir hayal kırıklığı yaşayarak tekrar İngiltere'ye gider. Geçimini sağlamak için Londra'da Selim Faris'in çıkardığı Hürriyet gazetesinde yazı yazmaya başlar.
İslam dünyası ve Müslümanların sorunlarıyla ilgili yazdığı yazılar, gazetenin sahibi ve başyazarı Salim Faris'in tepkisini çeker ve kendisinden Abdülhamit'i eleştiren yazılar yazması istenir. Halid bu teklifi reddeder ve gazeteden ayrılır. Çünkü ona göre mesele Abdülhamit değildir. Resmin tamamını görmek gerektiğini, Avrupalıların İslam dünyasını sömürgeleştirmek için çalıştıklarını, Tanzimat, Islahat, Meşrutiyet, demokrasi, özgürlük gibi fikirlerin arkasında başka niyetlerin olduğunu Hindistan'da Müslümanların çıkardığı bir gazeteye yazar.
Said Halim Paşa'nın teklifi üzerine İstanbul'a gelir ve İttihat ve Terakki'nin Ankara mebusu olarak meclise girer. İttihatçılarla görüş ayrılığına düşmesi üzerine Said Halim Paşa tarafından Bombay Başkonsolosluğuna atanır. İngiltere, Halil Halid Beyin "Pan-İslamist faaliyetleri"nin rahatsızlık verici olduğunu Bab-ı Ali'ye iletir. İstanbul hükümeti Halid'i I. Dünya Savaşı'nı bahane ederek geri çağırır ve Darulfünun'a muallim olarak atar.
Hâlid, Osmanlı Devleti’nin çöküş sürecinde gerçekleşen birçok gelişmeyi önceden tahmin ederek, uyarılarda bulunmaya çalışır ancak uyarıları yeterince karşılık bulmaz. Savaş sona erdiğinde korumak için çabaladığı birçok değerin yok olduğunu gördüğünden hayatının son yıllarını hayal kırıklığı ve kırgınlık içinde geçirir.Halil Halid
Önce Küçük Ayasofya Camii’ne bağlı medreseye, ardından da hukuk mektebine devam eder. Baroda staj yapmakta olduğu dönemde Ebuzziya Tevfik Bey’le tanışır. Yazı yazmaya merakı burada ortaya çıkar. Ebuzziya’nın yazıhanesinde tanıştığı bazı Avrupalı gazetecilerle tanışır. Yabancı gazetecilerle görüşmesi, üstelik bir de Pera’ya yerleşmesi hafiyelerin dikkatini çeker. Bunun üzerine radikal bir karar alır ve İngiltere’ye kaçar.
1897’de Cambridge Üniversitesine Türkçe hocası olarak tayin edilir. Aynı yıl Osmanlı Devleti’nin Londra konsolos yardımcılığına getirilir.