KÜMÜLATİF VERGİ MATRAHI | Indense Danışmanlık İş Blogu
KÜMÜLATİF VERGİ MATRAHI
Konu: Bir işveren nezdinde çalışmakta iken yıl içinde bu işverenden ayrılarak Başka bir işveren nezdinde çalışmaya başlayan kişinin ücretinin nasıl vergilendirileceği ve özel gider indiriminin ne şekilde hesaplanacağı hk.
İLGİ: tarihli dilekçeniz. İlgide kayıtlı dilekçenizde, işyerinize 01/09/2001 tarihinde bir eleman aldığınızı, bu elemanın gelmiş olduğu işyerinde (01/01/2001-30.08.2001 dönemini kapsayan) kümülatif gelir vergisi matrahının 6.285.385.000TL olduğunu, bu elemanın işe başladığı 01/09/2001 tarihten itibaren eski matrahını, dikkate almadan ilk vergi diliminden başlamak üzere ücretinden %15 gelir vergisi keserek devam etmekte olduğunuzu belirterek, bu elemanla ilgili olarak birinci ve ikinci işverenleri ayrı ayrı olması nedeniyle vergi tarifesinin her işveren için ayrı ayrı mı uygulanması gerektiğini, ayrıca aynı kişiye ait olmak üzere özel gider indiriminin hesaplanmasında her iki işverende oluşan kümülatif vergi matrahlarının birleştirilip, birleştirilmeyeceği, bu durumda her iki işverence gelir vergilerinin ayrı ayrı mı dikkate alınacağı hususlarında Defterdarlık görüşümüz sorulmaktadır.
Bilindiği gibi 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 61. maddesinde; “Ücret işverene tabi ve belirli bir işyerine bağlı olarak çalışanlara hizmet karşılığı verilen para ve ayınlar ile sağlanan ve para ile temsil edilebilen menfaatlerdir.
Ücretin ödenek, tazminat, kasa tazminatı (Mali sorumluluk tazminatı), tahsisat, zam, avans, aidat, huzur hakkı, prim, ikramiye, gider karşılığı veya başka adlar altında ödenmiş olması veya bir ortaklık münasebeti niteliğinde olmamak şartı ile kazancın belli bir yüzdesi şeklinde tayin edilmiş bulunması onun mahiyetini değiştirmez.............” denilmiş 62. maddede ise “İşverenler hizmet erbabını işe alan, emir ve talimatları dahilinde çalıştıran gerçek ve tüzel kişilerdir.” hükmü yer almıştır.
Öte yandan, ücret ödemelerinin ne şekilde vergilendirileceği 128 ve 160 seri nolu Gelir Vergisi Genel Tebliğlerinde açıklanmış olup; 160 Seri No’ lu Gelir Vergisi Genel Tebliğinde; “Bir hizmet erbabının birden fazla işverenden ücret alması halinde her bir işverenin ödediği ücretler ayrı ayrı vergilendirilmektedir. Dolayısıyla vergi tarifesi her bir işverenin ödediği ücrete, diğer işveren veya işverenlerin ödediği ücretle ilgilendirilmeksizin ayrı ayrı uygulanmaktadır...” açıklamaları yer almıştır.
Ayrıca yine Gelir Vergisi Kanunu’nun 63. maddesine 3946 sayılı Kanunla eklenen 5 numaralı bentte, “Mükellefin kendisi, eşi ve çocukları ile ilgili eğitim, sağlık, gıda, giyim ve kira Harcamalarının yıllık toplam tutarının 1/3’ü, Şu kadar ki indirim konusu harcamaların Türkiye’de yapılması, gelir veya kurumlar vergisi mükellefiyeti bulunan gerçek veya tüzel kişilerden alınacak belgelerle tevsik edilmesi ve bu belgelerin işverene verilmesi şarttır.” hükmü yer almıştır,
Ayrıca, özel gider indirimi ile ilgili olarak, 18.05.1994 tarih ve 21938 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 176,08.12.1994 tarih ve 22135 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 178, 30.03.1995 tarih ve 22243 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 182 ve 27.12.1998 tarih ve 23566 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 218 seri No.lu Gelir Vergi Genel Tebliğlerinde gerekli açıklamalar yapılmıştır.
Bu açıklamalara göre; söz konusu elemanın daha önceki işyerinde çalıştığı 01/01/2001-30/08/2001 döneminin ayrı, sizin işyerinizde çalışmaya başladığı 01/09/2001 ve daha sonraki dönemin ayrı vergilendirmeye tabi tutulması gerekmekte olup, bu kişinin, işyerinizden almış olduğu ücretin ayrı olarak Gelir Vergisi Kanunu’nun 103. maddesinde yer alan vergi tarifesine göre vergilendirilmesi gerekmektedir.
Diğer taraftan,söz konusu kişinin bir işveren nezdinde ücretli olarak çalışmakta iken yıl içerisinde bu işverenden ayrılarak başka bir işveren nezdinde çalışmaya başlaması nedeniyle, işveren değiştirdiği 2001 takvim yılıyla ilgili özel gider indirimine ait bildirimini en son çalışmakta olduğu sizin işyerinize vermesi durumunda, bu kişinin özel gider indiriminden doğan gelir vergisi farkının hesaplanmasında, her bir işverenden alınan ücretlerin vergi matrahları toplamının, tevkif suretiyle kesilen gelir vergisi tutarları ile harcama belgelerinin düzenleme tarihlerinin iki ayrı işverendeki çalışma dönemlerine göre ayrıştırılarak, ayrı ayrı dikkate alınması gerekmektedir.
160 SERİ NO'LU GELİR VERGİSİ GENEL TEBLİĞİ
Bakanlığımıza yapılan başvurulardan, ücretlerin vergilendirilmesine ilişkin bazı konularda tereddüte düşüldüğü anlaşılmış ve aşağıdaki açıklamaların yapılması gerekli görülmüştür.
GENEL VE KATMA BÜTÇELİ İDARELER İLE DÖNER SERMAYEDEN ÖDENEN ÜCRETLERİN VERGİLENDİRİLMESİ
193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 61. maddesinde; "İşverene tabi ve belirli bir işyerine bağlı olarak çalışanlara hizmet karşılığı verilen para ve ayınlar ile sağlanan ve para ile temsil edilebilen menfaatler" ücret olarak tanımlanmış, 62. maddede ise "İşverenler, hizmet erbabını işe alan, emir ve talimatları dahilinde çalıştıran gerçek ve tüzel kişilerdir." hükmüne yer verilmiştir. Öte yandan, ücretlerin ne şekilde vergilendirileceği 31/1/1981 gün ve 17237 (mükerrer) sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 128 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliğinde açıklanmıştır.
Buna göre, bir hizmet erbabının birden fazla işverenden ücret alması halinde, her bir işverenin ödediği ücretler, ayrı ayrı vergilendirilmektedir. Dolayısıyla vergi tarifesi, her bir işverenin ödediği ücrete, diğer işveren veya işverenlerin ödediği ücretle ilgilendirilmeksizin ayrı ayrı uygulanmaktadır. Ancak, söz konusu ücretlerin gayrisafi tutarları toplamının, Gelir Vergisi Kanununun 86. maddesinde belirtilen haddi aşması halinde, bu ücretlerin yıllık beyanname ile beyan edilmesi gerekmektedir.
Bu konuda 18/3/1986 gün ve 19051 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 149 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliğinde gerekli açıklamalar yapılmıştır:
B – Toplama Yapılmayacak Haller :
Gelir Vergisi Kanununun 3239 sayılı Kanunla değişik 86 ncı maddesinin (a) bendine göre, tam mükellefiyete tabi gerçek kişilerin bir takvim yılı içinde elde ettikleri gelir;
1. Birden fazla işverenden ücret alınması ve bu ücretlerin yıllık gayrisafi tutarları toplamı dokuz milyon lirayı aşması hali hariç, sadece ücret gelirinden,
2. Tamamı tevkif yoluyla vergilendirilmiş bulunan ve gayrisafi tutarları toplamı dokuz milyon lirayı aşmayan gayrimenkul sermaye iratlarından,
3. Götürü usulde tespit edilen ticari ve mesleki kazançlardan veya bu kazançlarla yukarıda sayılanların birkaçından yahut tamamından,
ibaret olması halinde bu gelirler için yıllık beyanname verilmeyecektir,
Bu durumda, birden fazla işverenden ücret alanların, bu ücretlerinin yıllık gayrisafi tutarları toplamının dokuz milyon lirayı aşması veya elde edilen gelirin tevkif suretiyle vergilendirilmiş bulunan ve gayrisâfi tutarı dokuz milyon lirayı aşan gayrimenkul sermaye iradından oluşması halinde bunlar yıllık beyanname vereceklerdir Ayrıca, Gelir Vergisi Kanununun 75 inci maddesinde yer alan ve değişik 85 inci maddede belirtilen menkul sermaye iratları dışında kalan, üzerinden gelir vergisi tevkifatı yapılmamış bulunan menkul sermaye iratlarının (meselâ alacak faizlerinin) yıllık beyanname ile beyan edileceği tabiidir.
Birden fazla işverenden ücret alanların, bu üretlerinin yıllık gayrisafi tutarları toplamının hesabında; bu tebliğin (VII/A) bölümünde belirtilen tiyatrolarda çalışan tiyatro sanatçılarının gerek bu işyerlerinden ve gerekse aynı sanatçıların radyo ve televizyon yapımlarında çalışmaları karşılığında aldıkları ücretler ile sporculara ödenen transfer ücretleri ve tam mükellefiyete tabi kişilerin yanında çalışan gemi adamlarına sadece uluslararası sularda geçen hizmetleri karşılığı ödenen ve vergisi tevkif yoluyla alınmış ücretler, dokuz milyon liralık haddin hesabında dikkate alınmayacaktır.
Gelirin birden fazla işverenden alınan ücretler ile vergisi tevkif suretiyle ödenmiş bulunan gayrimenkul sermaye iratlarından teşekkül etmesi halinde, sözkonusu ücret ve iratlar ayrı ayrı nazara alınarak herbirinin dokuz milyon liralık haddi aşıp aşmadığına bakılacaktır.
Ancak, götürü usulde tespit edilen ticari ve mesleki kazançlar ve ücretler ile tevkif suretiyle vergilendirilmiş bulunan ve sadece bir işverenden alınan ücretler, yukarıda yer alan dokuz milyon liralık hadlerin hesabında nazara alınmayacaktır.
Ayrıca, birden fazla işverenden ücret alınması ve alınan bu ücretlerin gayrisafi tutarları toplamının da dokuz milyon lirayı aşması halinde, söz konusu ücretler için yıllık beyanname verileceği tabiidir.
C – İhtiyari Toplama ve Beyan: Gelir Vergisi Kanununun 3239 sayılı Kanunla değişik 87 nci maddesi hükmüne göre, gerçek usulde vergilendirilen ticari, zirai ve mesleki kazanç sahipleri dışında kalan ve gelirlerini, yıllık beyanname ile bildirmek mecburiyetinde olan tam mükelleflerin, elde ettikleri kazanç ve iratların yıllık gayrisafi tutarları toplamının, dokuz milyon lirayı aşmaması halinde, bu kazanç ve iratlarındân tevkif suretiyle vergilendirilmiş bulunan ücret ve gayrimenkul sermaye iratları ile götürü usulde vergilendirilmiş bulunan ticari,mesleki kazançlarını ve ücretlerini, verecekleri yıllık beyannamelerine ithal etmeleri ihtiyaridir.
Ticari, zirai (götürü gider usulüne göre tespit edilen zirai kazançları için beyanname verenler hâriç) veya mesleki kazançları dolayısıyle yıllık beyanname vermek mecburiyetinde olan mükellefler, ihtiyari toplama hakkından faydalanamadıklarından, elde ettikleri tüm gelirlerini (değişik 85 inci maddede yazılı ve yıllık beyanname ile beyan edilmeyecek gelirler hariç) beyannamelerinde toplamak zorundadırlar.
Diğer taraftan, ihtiyari toplama ve beyanla ilgili dokuz milyon liralık haddin hesabında;
– Bir işverenden alınan veya birden fazla işverenden alınmakla birlikte yıllık gayrisafi tutarları toplamı dokuz milyon lirayı aşmayan ücretler,
– Götürü usulde tespit olunan ticari ve mesleki kazançlar,
– Kazanç ve iratların istisna hadleri içinde kalan kısımları,
– Her nevi hisse senetlerinin kâr payları,
– İştirak hisselerinden doğan kazançlar (adi komandit şirketlerde komanditerlerin kâr payları hariç)
– Kurumların idare meclisi başkan ve üyelerine verilen kâr payları,
– Her nevi tahvil faizleri ve hazine bonosu faizleri ile gelir ortaklığı senetlerinden sağlanan gelirler,
– Mevduat faizleri,
– Faizsiz olarak kredi verenlere ödenen kâr payları ile kâr ve zarar ortaklığı belgesi karşılığı ödenen kâr payları ve özel finans kurumlarınca kâr ve zarara katılma hesabı karşılığında ödenen kâr payları,
Öteyandan, bu tebliğin (VII/A) bölümünde belirtilen tiyatrolarda çalışan tiyatro sanatçılarının gerek bu işyerlerinden ve gerekse aynı sanatçıların radyo ve televizyon yapımlarında çalışmaları karşılığında aldıkları ücretler ile sporculara ödenen transfer ücretleri ve tam mükellefiyete tabi kişilerin yanında çalışan gemi adamlarına sadece uluslararası sularda geçen hizmetleri karşılığı ödenen ücretlerin, tevkif suretiyle vergiye tabi tutulmuş olmaları kaydıyla yukarıda yer alan şartlarla sınırlı olmaksızın beyan edilmesi veya diğer gelirler nedeniyle verilecek yıllık beyannameye dahil edilmesi mükelleflerin ihtiyarına bırakılmıştır.
Gelir Vergisi Kanununun 86 ve 87 nci maddelerinde yer alan gelirlerin toplanmaması ve ihtiyari toplama ve beyana ilişkin söz konusu değişiklikler 1 Ocak l986 tarihinde yürürlüğe girmiş olup, gelirlerin ait oldukları dönemde yürürlükte olan hükümlere göre vergilendirilmeleri esas prensip olduğundan, 1985 yılında elde edilip 1986 yılı Mart ayında beyan edilecek gelirlere, Gelir Vergisi Kanununun 3239 Sayılı Kanunla değişmeden önceki 86 ve 87 nci maddeleri hükümlerinin uygulanacağı tabiidir.
Ancak, 3239 sayılı Kanunun Geçici 1 inci maddesinin (d) fıkrasında, l93 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 86 ve 87 nci maddelerinin bu kanun ile değiştirilen hükümlerinin, 1985 yılında elde edilen ve münhasıran ücretten ibaret olan gelirler hakkında da uygulanacağı hükme bağlandığından, gelirleri münhasıran ücretten ibaret olup da birden fazla işverenden ücret alan ve bu ücretlerinin yıllık gayri safi tutarları toplamı üç milyonu aşmakla birlikte dokuz milyon lirayı aşmayan mükellefler,bu ücretleri nedeniyle yıllık beyanname vermeyecekler.
gelir vergisi kümülatif vergi matrahı makale
Indense Danışmanlık İş Blogu: KÜMÜLATİF VERGİ MATRAHI