25 Ocak 2011’ın 8. yıl dönümünde Mısır (1) - YENİ ASYA
Mısır’da 25 Ocak ile 11 Şubat 2011 tarihleri arasında yaşanan halk ayaklanmaları sonucunda, Cumhurbaşkanı Hüsnü Mübarek’in iktidardan uzaklaştırılması 25 Ocak devrimi olarak adlandırılmıştır.
Halkın “hürriyet, ekmek, sosyal adalet ve onur” talepleri üzerine gerçekleşen 25 Ocak devrimi, Mısır’ın Arap Baharı/Uyanışı’nın başlangıcı kabul edilmektedir.
Siyasi parti kurmalarına izin verilmeyen birçok toplumsal taraf ilk kez kendi partilerini kurarak, Mısır tarihinin hür, demokratik ve şeffaf ortamda gerçekleştirildiği söylenebilen seçimlerine katılarak siyaset yarışında yerlerini almışlardı.
Mısır’da siyasete katılan İslami kesimin en büyük temsilcilerinin başında hiç şüphesiz Müslüman Kardeşler (İhvan) geldi. Dünyanın ilk kurumsal siyasal İslami yapısı olarak nitelenebilecek Müslüman Kardeşler Teşkilatı resmi anlamda 1928’de kuruldu.
İhvan kurulduğu günden itibaren rejimle çoğu zaman ters düşmüş ve muhalif cephede yer almıştı. 25 Ocak devrimi sonrasında yapılan Parlamento ve Cumhurbaşkanlığı seçimlerinde Müslüman Kardeşler büyük bir başarı gösterdi. Müslüman Kardeşler’in siyasi kanadı Hürriyet ve Adalet Partisi seçimlerde birinci olmuştu. İhvan hem Parlamento’da çoğunluğu elde etti. Hem de kendi adayı Muhammed Mursi Cumhurbaşkanı seçilmişti.
Ancak işsizlik, yoksulluk, gelir dağılımı adaletsizliği, yoksunluk, etnik, ideolojik, dini/mezhepsel olmak üzere sosyo-ekonomik sorunların çözülememesi iktidardaki Hürriyet ve Adalet Partisi’ni zor durumda bırakmıştır. Bununla birlikte 30 yıllık Mübarek diktatörlüğünden sonra, seçimle işbaşına gelmiş 1 yıllık Müslüman Kardeşler yönetimindeki hükümetten bir “sihirli değnekle” her sorunun bir anda çözümünü beklemek elbette rasyonel bir davranış olmayacaktır. Diğer taraftan 1928’de kurulan Müslüman Kardeşler’in tarihinde ilk kez iktidara gelmesi ile Hürriyet ve Adalet Partisi hükümetinde bir takım kararların hızlı alınıp uygulanmasına neden olmuştur. Daily News Egypt ve Egypt Independent gibi gazetelerin öne sürdükleri toplumsal dengelerin gözetilmeden eyaletlere İslamcı valilerin atanması, siyasal ve toplumsal unsurların görüşlerine danışılmadan bir günde (19 saatte) hazırlanıp Parlamento’dan geçirilen Yeni Anayasa vb. nedenlerle ülkede İhvan ve Mursi karşıtı oluşan dalgayla halk tekrar sokak ve meydanları doldurdu.
Mısır’da yükselen İhvan ve Mursi karşıtlığı ülkede 3 Temmuz 2013 asker-sivil destekli darbesine yol açtı. Dönemin Genel Kurmay Başkanı ve Savunma Bakanı Abdel Fattah Al Sisi’nin mimarlığında sol, seküler ve liberal kesimler tarafından gerçekleştirilen darbe sonucunda Mursi iktidardan uzaklaştırılmış ve Müslüman Kardeşler ile Hürriyet ve Adalet Partisi 23 Eylül 2013’te yasaklanmıştır. Mursi ve diğer İhvan üyeleri tutuklanarak, yargılama süreci başlatıldı.
Darbe sonrasında yaşanan süreçte Aralık 2014’te darbecileri ileri sürdüğü Yeni Anayasa tartışmalı referandumla kabul edildi. Ardından Mayıs 2014 seçimleri ile Sisi Cumhurbaşkanı seçildi. Daha sonra da Kasım-Aralık 2015’te Parlamento seçimleri yapıldı. Görev süresi dolan Parlamento’nun seçimleri Mart-Nisan 2018’de yinelendi.
Ancak tüm yapılan Anayasa çalışmaları, tüm seçimlere rağmen Mısır içerisinde bulunduğu kaotik ortamdan kurtulamadı. Ülkede hâlen siyasi, ideolojik, sosyal, dini ve mezhepsel ayrımcılık kendisini “iktidar taraftarları ve karşıtları” olmak üzere, en derin şekliyle göstermektedir. Demokrasi, özgürlükler, hukukun üstünlüğü, insan hakları gibi temel değerler özellikle Müslüman Kardeşler ve destekçileri için askıya alındı. Buna ek olarak siyasi istikrarsızlık beraberinde gelir dağılımı adaletsizliği, işsizlik, yoksulluk, yolsuzluk, yoksunluk, kayıt dışılık vb. ekonomik sorunları da getirmektedir.
En önemlisi de Mursi ve Müslüman Kardeşler’in hukuk kurallarına uygun olmayan yargılama süreci, Mısır ve dünya kamuoyundan tepki görmektedir.