MODERNİTE VE AYDINLANMA ELEŞTİRİLERİNDE SINIFSAL AYRIMLAR
(CLASS-BASED DIFFERENCES IN THE CRITICISMS DIRECTED TOWARDS MODERNITY AND ENLIGHTMENT )
Author : Mehmet Devrim TOPSES
Page : 626-631
Tarih içinde sınıf çatışmaları yalnızca ekonomik yöndeki ilişki biçimlerini değil, tarih ve toplum felsefelerini de içine almaktadır. Tarih ve toplum felsefeleri öncelikle içinden çıktıkları toplumsal yapıdaki sınıf çatışmaları bağlamında şekillenmektedir. Modernite, burjuva sınıfının bir dünya görüşü olarak 18. yüzyıldan sonra toplumsal yapının kurumsallaşmış ilişki biçimlerini içine alan bir değişim sürecidir. Aydınlanma düşüncesi, modernite olgusunun felsefi içeriğini oluşturmaktadır. Günümüzde modernite ve Aydınlanma felsefesine yönelik eleştiriler ise başlıca üç sınıfsal kaynaktan beslenmektedir. Birinci olarak, Fransız ve Sanayi Devrimleriyle birlikte toplumsal konumlarını yitirmiş eski feodal sınıflar modernite olgusuna karşı çıkmaktadırlar. Derebeylik ve dinsel aristokrasilerden gelen eleştiriler, Aydınlanma düşüncesinin insan aklını ve olgusallığı öne çıkaran yöntem anlayışına karşı gelişmiştir. İkinci olarak 20. yüzyılın ikinci yarısından sonra neoliberalizm ve küreselleşme süreciyle eşzamanlı olarak gelişen, moderniteye yönelik postmodern eleştiriler söz konusudur. Postmodernizm, akılcılık ve olgusallığa yönelik yıkıcı eleştirilerinin yanında, emekçi sınıfların iktidarını öngören sosyalizm gibi kuramsal yaklaşımları da reddetmektedir. Son olarak Frankfurt Okulu’nun Aydınlanma ve moderniteye dönük eleştirileri bulunmaktadır. Frankfurt Okulu, süreç içinde kuramsal değişimler geçirmiş olsa da, 20. yüzyılın başında Marksist teorisyenlerce kurulmuş, Batı medeniyetinin ve burjuva toplumunun radikal ve geniş kapsamlı eleştirisini sunan bir felsefe ve sosyoloji ekolüdür. Bu makalede günümüzdeki modernite ve Aydınlama eleştirilerinin sınıfsal bir zeminde karşılaştırılması amaçlanmıştır.
Toplumsal Değişme, Modernite, Postmodernizm, Tarihsel Materyalizm, Aydınlanma Felsefesi
Throughout the history, the class conflicts have included not only the economic forms of relationship, but also the philosophies of history and society. The historical and social philosophies are shaped primarily within the context of the class conflicts in the social structure from which they emerged. As a philosophy of life of the bourgeois class, modernity refers to a process of change that involves the institutionalized forms of relationship in the social structure after the 18th century. Enlightenment thought constitutes the philosophical content of the phenomenon “modernity”. Today, the criticisms directed towards the modernity and enlightenment philosophy are nurtured mainly from three class-based sources. First, the old feudal classes that lost their social status with the advent of French and Industrial Revolutions challenged the phenomenon of modernity. The feudalism and religious aristocracy criticized the understanding of method of Enlightenment that emphasizes the human reason and factualism. Second, some postmodern criticisms have been directed towards the modernity simultaneously with the process of neoliberalism and globalization after the second half of the 20th century. Postmodernism not only directs a devastating criticism towards rationality and factualism, but also rejects the theoretical approaches such as socialism which stipulates the power of the working class. Finally, the Frankfurt School has some criticisms towards Enlightenment and modernity. Although undergone theoretical changes in the process, the Frankfurt School is a school of philosophy and sociology founded by the Marxist theorists at the beginning of the 20th century that directs radical and far-reaching criticism towards the Western civilization and bourgeois society. The purpose of this study was to compare the contemporary criticisms directed towards modernity and Enlightenment in terms of class.
Social Change, Modernity, Postmodernism, Historical Materialism, Philosophy of Enlightenment