Reportages – Şahin Uçar's VIRTUAL ACADEMİA
“ENTELEKTÜELLERİN DİLİ BU DÜNYAYI TASVİR ETMEYE YETMİYOR”
Entelektüel “intellect” kelimesinden geliyor. ‘İntellect’ insan zekâsı demek. Okuyarak, öğrenerek, zekâ ile problemleri çözeceğini düşünmenin adıdır entelektüelizm. Türkçede buna eskiden münevver diyorlardı, şimdi aydın diyorlar. Dünya tarihinde yeni bir hadise sayılır. Fransız İhtilâlinden sonra ortaya çıkmış bir şey. Ondan önce âlimler, sanatkârlar ve filozoflar vardı. Herkes okumazdı. Okuyanlar ya âlim olacağım, ya teolog olacağım, ya sanatkâr olacağım diye, esaslı bir şey için okurdu. Okumanın amacı kendi ruhunu tekâmül ettirmekti. Modern devirlerde ise devlete bürokrat, memur ve çeşitli uzmanlık dallarında adam yetiştirmek için insanlar okutulmaya başlandı. Misal bir yerde tarih dersi okutulacak, oraya bir tarih hocası yerleştirmek için bu eğitim verilmeye başlandı.
Araplar ise “bilmek” ma’nâsından yola çıkarak her şeye ilim demişler, bizimkiler de öyle yapmış. İlim, matematik ve mantık dili kullanır, o da Aristo mantığıdır. Halbuki sosyal hadiselerin karmaşıklığı karşısında mantık yetmemeye başlar ve bunlar ilmin dışında kalır. Çünkü hayatın kendisi paradoksaldır, ama mantık paradoksları kabul etmez. dilin semantik hususiyetleri ve matematik ölçme unsurları ile Aristo mantığı Yalnızca müspet ilimlerde başarıyla kullanılabilir. Netice olarak “âlim” deyince ben yalnızca müspet ilimlerle uğraşanları anlıyorum. Müsbet ilimlerden farklı bilgi branşları ilim (science) değildir.
Ortaçağda ve Rönesans’ta bakıyoruz ki adam ressam, ama kilise için resim, ikona vs. yapıyor. Müzisyen ise kilisede org çalıyor. Okuryazar ve felsefe yapan takım da zaten kilise mensupları. Colingwood’un dediği gibi Ortaçağda sanat, felsefe ve din iç içeydi. Ortaçağda her yere mektep açıp herkesi okutalım diye bir zihniyet yoktu. Yönetici zümre bile çoğunlukla bilmezdi okuyup yazmayı. Bu tahsil-i maarif işleriyle uğraşanlar ise ilim ve irfanın her yönüyle uğraşırlardı. Yalnızca bir tek disiplinle meşgul olmazlardı. İnsanlar ilmi, kendi ruhi tekamülleri için bir vasıta olarak görürlerdi. Adam rahipti ama aynı zamanda sanatkârdı ve filozoftu. Asıl gaye insan ruhunun marifete ulaşmasıydı. İlimle dünyayı değiştirmeye değil kendi şahsiyetini geliştirmeye çalışıyordu. İlim sayesinde güç elde edelim, dünyayı değiştirelim yağmalayalım, petrol çıkaralım, teknoloji üretelim gibi bir gaye yoktu. Bu gaye değişmesini endüstri devrimi ve kapitalizm telkin etti. İlim artık insanı geliştirmeye değil de tabiatı değiştirmeye yöneldi. Sanat da dinden uzaklaşarak sadece zevke ve insanları eğlendirmeye yönelik bir hâl aldı ve bu profan haliyle bütün ciddiyeti ve asaleti kayboldu. Eskisi gibi büyük ideallerin peşinde değil. Felsefe de öyle. Ilim din ve sanat birbirinden tamamen ayrı ve farklı faaliyetler dönüşünce ne oldu? Belki daha saf fakat daha kalitesiz bir faaliyet haline geldiler. Dini düşüncedeki felsefi derinlik ve sanatın güzellik ve asaleti yok oldu. Din katı ve fanatik bir inanç, sanat bayağı bir eğlence vasıtası felsefe de dilin kavramlarına dair mantıklı görünen semeresiz ve ruhsuz bir gevezelikten ibaret hale geldi.
Bütüncül bir bakış açısı geliştiremiyoruz sanki…
Beşeri şuurumuza kendi beşeri kapasitemize göre inşa ettiğimiz ortalama bir dünya algımız var. Dil de ancak bu beşeri tecrübeyi aksettirebilecek biçimde şekillenmişti. Dil de ancak beşeri şuurun kapasitesini ifadeye kâdirdir, daha fazlasına değil. Halbuki 21.yüzyıldaki ilmi tecrübe ve seviyemizde, matematikte ve fizikte bile, insan zekâsının tam ma’nası ile anlayabildiği ve halledebildiği herhangi bir mesele yok. Entelektüeller ise her şeyin akılla, mantıkla ve muhakemeyle anlaşılabileceği ve izah edebileceği iddiasında. İlim entellektüellrin kendi sınırlı bilgileri çerçevesinde anladıkları kadar basit değil.
Şimdilerde kendisine entelektüel diyen kişi ben “âlim”im diyebiliyor mu? Yok. Niçin kendisine âlim demiyor? Üniversitedeki profesörlere de “bilim adamı” diyoruz. Âlim ise, ona “bilim adamı” değil “âlim” diyelim, filozofsa filozof diyelim, sanatkârsa sanatkâr diyelim. Şimdi bunların hiç biri yok, adam ‘ben aydınım her şeye aklım erer’ zannediyor. adama “-Nasıl her şeye aklın eriyor? Hem bu işler senin bildiğin kadar basit mi?” diye sorarlar.
Şuur (consciousness), yani insan benliği ve zihni melekeleri meselesi, bu zihni melekelere çok güvenen entellektüellerin sandığından çok daha mühimdir, hata ilim ve felsefenin en müşkil ve en mühim bahsidir, şuur ve intellect (mind, zihin) bahsi sıradan aydınların derinlik ve genişliğini asla idrak edemeyeceği genişlikte bir okyanus, bir “bahr-i bî-pâyân”dır. Yani ki, Yunus Emre’nin dediği gibi: “Sen sende iken menzil alınmaz/ Bahri olmadan gevher bulunmaz.”
Bu Türkçenin içinde, her ne kadar temizlik, sadeleştirme yapıldı ve “pek sâde suya tirit” gibi bir dil oldu ise de, hala pek çok Arapça ve Farsça kelimeler var. Bunları gerçek anlamlarını bilmeden kullanıyoruz. Bunların gerçek anlamlarını bilmek için Osmanlıca bilmek gerekiyor. Osmanlıca için de Arapça ve Farsça öğrenmen gerekiyor. Yani Türkçeyi tam öğrenmek için osmanlıca, onun için de öncelikle biraz Arapça ve Farsça öğreneceksin. Adam “kevn ü mekân” diyor meselâ. Kevn ne demek? Bugünkü Türkçede kullanmıyoruz. “Biz de böyle kelimeleri konuşmayız, olur biter” diyoruz ve halloluyor mesele (gülüşmeler). Senin bunu anlaman için Arapçada “kâne” fiilinden geldiğini vs. bilmen lâzım ki bu da uzun iş. Bu lisanı ahali de anlasın diye, Osmanlıca kelimeleri atıp yerine kendi uydurduğumuz ve İngilizceden, başka dillerden aldığımız kelimeleri koyalım dediler. “Tamam, bir kısmını uydurdun, bir kısmını da başka dillerden aldın. Ortaya bir enmûzec çıktı. Onun da bir mantığı yok. Semantik bakımdan sakatlıkları var.” Köksüz birtakım kelimelerle bir şeyler söylemeye çalışıyoruz, o da anlamsız bir gürültüye dönüşüyor. Yazılarımdan birinde semantikçi Hayakawa’nın bir sözünü nakletmiştim. “İnsanlar gürültü çıkarır, konuştuğunu zanneder.”Dolayısıyla entelektüellerin konuştukları da anlamsız. Aslında “anlamsız” lafı bile anlamsız. Ben bunun yerine “ma’nasız” demeyi tercih ederdim ama bazen mecbur oluyor insan işte.
Yani şimdi, “İnsanların geleceği hakkında tarih felsefesi yapmamı” mı istiyorsun? En fazla 30-40 yıl içinde kıyametin kopacağını düşünüyorum. Bu, bir göktaşının çarparak dünyayı tuz buz edeceği, bir virüs yayıldı şeklinde bir felâket senaryosu değil. ‘Bu ilmî ve tıbbî gelişmeler sebebiyle insanlar normal insan olmaktan çıkacaklar, artık dünyada bugün bildiğimiz şimdiki haliyle normal insan zaten kalmayacak’ demek istiyorum. Meselâ benim dişlerim implant. Bacağı kopan adama da robot bacak takıyorlar. Şimdi bile bazı hastaların beynine “bilgisayar çipi” de takıyorlar. Yaşama kalitesini yükseltiyor diye her türlü teknolojik imkândan faydalanıyoruz. Genetiği ile de oynanıyor insanların. Yani, İnsanların (giderek insana pek de benzemeyen) başka bir yaratığa dönüşecek olmasına ben “kıyamet” diyorum. Bu zamanda âlim, filozof dediğimiz adamlar bile insanların problemlerini çözmekte yetersiz kalıyor. Bu gidişatta entelektüelin rolü nedir? Ne olacak? Hiçbir şey.