İnci Küpeli Kız’ın Öyküsü… - YELDA YALAMAN - Reel Piyasalar
17.10.2016 - 17:15:48
Evet reklama konu olan tablonun adı bu. İnci Küpeli Kız.
Bugünlerde bir firmanın yemek takımı reklamı gündemde... Herkesin dikkatini çekti mi bilmem. Ancak bir sanat tarihçisi olarak benim ilgimi çekmemesi mümkün değildi. Ayrıca görsel medyada yaşanan ve sosyal medyada çok haklı eleştirilere konu olan “Kürk Mantolu Madonna” örneğinden sonra kendi sahama dahil olan bir reklam filmi için tablonun öyküsünü anlatmam gerektiğini düşündüm.
Sanat Tarihi disiplininin en tartışmalı tablolarından birisi. Dünyaca ünlü Hollandalı Barok ressam Johannes Vermeer (1632-1675)’in tarih kaydı olmadığı için ne zaman yapıldığı bilinmeyen tablosu. Tarihi ile birlikte bu tablodaki modelin de kim olduğu bilinmiyor. Vermeer eserini“ IVMeer ” şeklinde imzalamış.
Delft’li Vermeer aslında fazla zengin bir ressam değil. Eserlerinin hemen hepsi kendi evinin atölyesinde yapılmış ve yine aynı nedenle ücret ödememek adına eşi ve kızlarını model olarak kullanmıştır. Vermeer’in bilinen 30 ‘dan fazla tablosundaki kadınların pek çoğunda inci küpe ya da inci kolye bulunmakta. Ancak diğer inci küpeli ya da kolyeli kadınlar eşi ve kızları olmasına rağmen konumuzu teşkil eden İnci Küpeli Kız’ın kim olduğu bilinmemekte.
İnci Küpeli Kız zannedildiği üzere bir portre çalışması değil. Çünkü kim olduğu bilinmiyor. Tablo bir Tronie .Rembrandt tarafından da çok kullanılmış olan bu teknik; karakter veya ifadenin; belirli bir kişiye işarete izin vermediği ve figürün simge olarak kullanıldığı durumlar için geçerlidir.
Bu kızın gerçekte kim olduğu bilinmez. Buna karşın en çok da bir portre olan Mona Lisa ile karşılaştırılır. Hatta öyle ki tablo “Kuzeyin Mona Lisa’sı” diye anılır. Mona Lisa’nın gizemli gülümsemesi ne kadar dikkat çekici ise bu sır kadının da aralanmış dudakları ile kulağındaki inci küpesi bir o kadar önemli ve ünlüdür.
Gizemli kadının sol kulağındaki inci küpe resmin kaçış noktası yani pratik söylem ile merkezidir. Çünkü ilk olarak gözümüz bu inci küpeye takılır. Gözyaşı damlası şeklindeki bu küpeden yansıyan ışık; koyu renk boya ile başarılı bir kontras yaratır. Vermeer’in ustalık derecesini gözler önüne seren ve tek yöne bütün bir daireyi tamamlayan hareketlerle yaptığı bu inci küpe; yapılan incelemeler sonucu kusursuz bulunmuştur. Bu kusursuzluk soldan gelen ışığın inci küpeye vurma açısı ve ışığın küpe üzerindeki parlayışıdır. Bu parlayış ise tüm dikkatleri inci küpeye çekmektedir.
Peki bu kadın kim?
Ressamın yüzyıllar içinden bize derin bir sükûnetle, ışık ve rengin müthiş ahengiyle ulaştırdığı bu egzotik ve gizemli kadının kim olduğuna gelince…
Genelde diğer resimlerinden hareketle ressamın kendi kızı olduğu söylenir. Ancak bu pek mümkün gözükmüyor. Çünkü küpeli kızımız sükûnet ile bakarken aralık dudakları ile de başka mesajlar vermekte. Yani babasına bakmıyor… Tutku ile bağlandığı bu adama karşı aynı zamanda bir sevginin masumiyeti ile birlikte bakmakta.
Rönesans ve Barok dönem tablolarında figürler genellikle seyirciye bakar. Ama bu tablo farklıdır. Çünkü kız direk olarak Vermeer’e bakıyor. Yani sevdiği adama. Tabii ki; ressam da kızı bu sevgi dolu, gizemli haliyle yansıtmış. Yani tabloda hem kızın tutkulu sevgisi, hem de Vermeer’in kıza bakışı resmedilmiş. Tabloya yüzyıllardır atfedilen sır biraz da buradan geliyor.
2003 yılında gösterime giren İnci Küpeli Kız isimli filmin konusu da Tracy Chevalier’in romanından uyarlandı. Chevalier romanında bu kızı Vermeer’in evinde çalışan Griet isimli bir hizmetçi olarak kurguladı.
Sonuçta sanat çevrelerinde de ister istemez bu kızın ressamın evinde çalışan bir hizmetçi olduğu yönünde yanlış bir algı oluştu. Bir kurgu ya da bir senaryo doğruymuş gibi algılanmaya başlandı. Aslında biz bu yanlış algılara pek de yabancı değiliz. Tarihi; dizilerden öğrenen bir toplum olarak Muhteşem Yüzyıl, Diriliş Ertuğrul gibi diziler ile Osmanlı’yı yeniden yazdık ve öğrendik.
Yazıma konu ettiğim bu gizemli kız ise şimdilerde ezilmiş incilerin tozuyla harmanlanmış bir ürünün, zekice tasarlanmış bir reklam filmiyle tanıtılması yönünde çıkış noktası olmuş durumda.
İnci küpeli kız çok gizemli