Türkiye'nin Plato ve Ovaları | HÜRBİLGİ
13 Aralık 2015 admin COĞRAFYA	Leave a comment
Türkiye’nin platoları nelerdir? Türkiye’nin ovaları nelerdir? Türkiye’de görülen plato ve ova çeşitleri.
Plato, akarsular tarafından yarılmış yüksek düzlüklere denir. Türkiye plato bakımından oldukça zengin bir ülkedir. Bunda III. Jeolojik zamanda dış kuvvetler tarafından düzleştirilen arazilerin III. Jeolojik zamanın sonlarında ve IV. Jeolojik zamanın başlarında epirojenik hareketlerle toptan yükselmesi etkili olmuştur.
Ülkemizde platoların yükseltisi genel olarak doğuya gidildikçe artmaktadır. Batıda 200 metre civarında olan platoların yükseltisi, iç Anadolu’da 1000 metre ye, Doğu Anadolu’da ise 2000 metreye çıkmaktadır.
Ülkemizde görülen plato çeşitleri;
Peneplen Platoları: Eski kütlelerin aşınması sonucunda oluşur. Örneğin: Çatalca – Kocaeli Platosu, Uzun- yayla Platosu, Denizli Platosu, Safranbolu Platosu.
Karstik Plato: Karstik arazilerin akarsular tarafından yarılmasıyla oluşur. Ülkemizde tipik örneği Göksu Nehri tarafından oluşturulmuş Taşeli Platosudur.
Lav Platoları: Ülkemizde III. ve IV. zamanda şiddetli volkanizma olayları görülmüştür. Bu yönüyle lavların birikme alanı da oldukça fazladır.
Lav alanlarının akarsular tarafından derin yarılması sonucunda lav platoları oluşmuştur. Lav platolar volkanik alanın en geniş olduğu Doğu Anadolu Bölgesinde en fazladır. Doğu Anadolu’da; Erzurum, Kars, Bingöl, Güneydoğu Anadolu’da; Karacadağ, iç Anadolu’da Niğde, Kayseri Nevşehir arasında kalan platolar bu gruba girer.
Hafif Yarılmış Aşınım Platoları: Ülkemizde III. zamanda düzleşmiş araziler, toptan yükselmelere bağlı olarak hafif yarılmış platoları oluşturmuştur. Bu platoların çoğu eski göl ve deniz altında biriken tortulların yükselmesiyle oluşmuştur. Bu platolara; iç Anadolu’da, Obruk, Cihanbeyli, Haymana, Yazılıkaya, Güneydoğu Anadolu’da Şanlıurfa, Gaziantep, Viranşehir Platoları örnek verilebilir. Ülkemiz platoları, üzerinde tarım yapılmakla beraber yaz mevsiminde sıcaklığın yüksek olduğu alanlarda otlak olarak kullanılan geçici yerleşim alanlarıdır. Platolara genelde bu yönüyle yayla ismi de verilir. Yayla yüksek düzlük alandır. Platolarda akarsular olurken yaylalarda akarsu olmayabilir. Bu yönüyle yayla ve plato birbirinden ayrılır. Bu tanıma göre her plato bir yayla olurken, her yayla bir plato olamaz. Ülkemizdeki platoların hemen hepsinde hayvancılık yapılır. Yükseltinin az olduğu platolarda tahıl tarımı yapılmaktadır.
Ova çevresine göre çukurda kalmış alanlarda çoğu zaman alüvyonlarla kaplı akarsular tarafından derin yarılmamış, geniş düzlüklerdir. Türkiye’de düzlük alçak alan olarak bilinen ovalar ülke yüzölçümünün içerisinde oldukça az alan kaplar. Kıyı bölgelerimizdeki ovalar alçak düzlükler şeklinde ortaya çıkarken iç kesimlerdeki ovalar yüksek düzlükler şeklindedir. Ege kıyılarında bazı ovalar iç kesimlere doğru 150, 200 km sokulabilirler.
Türkiye’de görülen ova çeşitleri
Ülkemizin üç tarafı denizlerle çevrili olmasına rağmen kıyı ovaları yeterince geniş değildir. Bunda Karadeniz ve Akdeniz kıyılarındaki dağların kıyının hemen gerisinden yükselmesi etkili olmuştur. Ege kıyılarında ise kıyı ovaları daha geniş alan kaplamaktadır. Batıda; Dikili, Çandarlı, Seferihisar, Kuşadası, Güneybatıda; Eşen, Dalaman, Kumluca, Finike, Güneyde; Toros Dağlarının biraz daha geriden başladığı alanlardaki Antalya – Alanya arası kıyı ovalarına örnektir.
Delta ovaları, ülkemizde gelgit genliği çok az olduğundan en yeni oluşan alüvyal dolgu alanlarıdır.
Sakarya nehrinin denize döküldüğü yerde güçlü akıntılar olduğundan delta ovası deniz içlerine doğru çok gelişememiştir. Türkiye’nin en büyük ve en verimli delta ovası Çukurova’dır.
Karadeniz Bölgesinde; Bafra, Çarşamba, Sakarya, Ege Bölgesinde; Bakırçay, Gediz (Menemen), Küçük Menderes, Büyük Menderes (Balat)
Akdeniz Bölgesinde; Silifke, Çukurova önemli delta ovaları m izdir.
Ülkemizde geçmiş jeolojik devirlerde derinliği fazla olmayan göllerin tabanlarında biriken tortullar yüzeye çıkmış ve ovalar oluşmuştur. Konya, Ereğli, Tuz Gölü çevresinde oluşan ovalar bu gruba örnektir.
Eriyebilen kayaçların özellikle de kalkerin çok bulunduğu alanlarda oluşan ovalardır.
Daha çok Güneybatı Anadolu’da oluşmuşlardır. El- I malı, Kestel, Kovada, Korkuteli, Muğla, Tefenni, Acıpayam ovaları bu gruba örnektir.
Ülkemizde bölgemizde de rastlanan bir ova türüdür. Yerkabuğu hareketlerine bağlı olarak çöken alanlara akarsuların püvyonlarım getirip biriktirmesiyle oluşurlar, Marmara Bölgesinde; Manyas, Karacabey, Susurluk, m Bursa, Adapazarı ovaları, Ege Bölgesinde; delta ovalardan iç kesimlere doğru uzanan ovalar, Akdeniz Bölgesinde, Antalya Ovası, bu ova aynı zamanda Türkiye’nin en geniş traverten alanını oluşturur. Üç basamak halindedir ve üzerleri alüvyonlarla kaplıdır. Doğu Anadolu Bölgesi’nde kuzeyde; Erzincan, Erzurum, Pasinler, Horasan, Kağızman, Iğdır, Güneyde; Elbistan Malatya, Elazığ, Bingöl, Muş ovaları bu ovalara en güzel örneklerdir.