si_11 by Sosyalist isci - issuu
REKABET VE REZALET
Ocak ayında patlayan ve ortalığı
kasıp kavuran rüşvet skandalı kapitalist devletin yapısı ve işlevi üzerine
çok önemli dersler verdi.
Sosyalistler her fırsatta bıkmadan
usanmadan kapitalist devletin burjuva sınıfının diktatörlüğünün aracı
olduğunu, burjuva sınıfının ekonomik işlerimde düzene koyduğunu ve
zaman zaman doğrudan yönettiğini
söylerler. Bunun neden böyle olduğunu açıklamak için ise koskoca bir
devlet teorisi alanı gelişmiştir. Fakat
sorun çoğu zaman neden aşamasına
gelmeden nasıl aşamasında tıkanır.
Devletin karakterini açığa çıkaran,
nasıl faaliyet gösterdiğine ilişkin gerçekler burjuva ideolojisinin kalın pelerini altında görünmez olurlar. Her
şeye rağmen bazen, geçen ay olduğu
gibi, gelişen olaylarda ise pelerin yırtılır ve gerçekler bütün çıplaklığı ile
Geçen ay iki deniz taşımacılık şirketi, Cerrahoğlu ve Uğur Mengenecioğlu arasındaki rekabet devletin
kademelerinde yankılandı. Bunda bir
tuhaflık yoktu ve eğer bu iki tekel
arasındaki çelişkinin şiddeti bürokrasi kademelerini alt üst etmeseydi
bundan hiçbirimizin haberi bile olmayacaktı. Türkiye’ye İran’dan petrol taşınacaktı ve bu iş devlet eliyle
bir özel şirkete verilecekti. Aslında
son bir iki yıldır bu iş esas olarak
Mengenecioğlu şirketi tarafından yapılıyordu. Fakat ne olmuşsa olmuş
bu sefer Cerrahoğlu taşıma için
lazım olan iki gemiden birinin işini
almış Mengenecioğlu’nu devre dışı
bırakmıştı. Anlaşılan odur ki hem
Cerrahoğlu daha pahalıya taşıyacaktı
hem de böyle büyük kontratlar ihaleye filan çıkarılmadan el altından ilgili Bakanın iradesiyle şu veya bu
şirkete veriliyordu. Bir imza ile milyonlarca dolar kazanan bu şirketlerin
de imzayı atan Bakan’a şükranlarını
sadece kuru bir teşekkür ile bildirmekle yetinmeleri beklenemezdi.
Aslında 12 Eylül’den sonra tüm demokratik ve rekabetçi mekanizmalar
bir kenara atılmış ve devlet bir avuç
tekelcinin eline geçmişti. O gün bu
gün astronomik rüşvet söylentileri
ortalığı kaplamıştı. Söz konusu
olayda da Mengenecioğlu şirketi
diğer ikinci işi almak için harekete
geçtiğinde ilgili Bakan’a, Özdağlar’a, 25 milyon TL vermeyi kabul
etmişti. İşin dört milyon dolar bırakacağı düşünülürse bu; neredeyse %
5 komisyon miktarına denk düşüyordu.
Fakat olay bu kadar basit değildi.
Hem iki tekel arasındaki rekabetin
boyutları çok büyüktü ve bir devlet
görevlisi yüzünden tekellerden biri
açıkça kazık yediğini unutup olaya
ANAP’da çekişen MSP ve MHP
kadrolarının bu işte parmağı vardı,
Özdağlar tescilli bir MSP’li idi.
Mengenecioğlu ise karışık bir hayat
ve iş hikayesine sahipti. Daha 12
Eylül öncesine kadar adı bile bilinmezken bugün tüm Türkiye deniz taşımacılığının yaklaşık % 80’ini
yapıyordu. Kısa zamanda büyümesini ise devlet kredilerine ve ihaleye
çıkarılmadan el altından dağıtılan
kontratlara borçluydu. Deniz kuvvetleri kademelerinde ve hatta doğrudan
ucu Cunta’ya kadar uzanan ilişkileri
de vardı Mengenecioğlu’nun. Tankerlerinin isimleri ise ırkçı Türk efsanelerinden kaynaklanan, faşistler
arasında çok tutulan kahramanlardan
geliyordu. Açıkçası bir MHP kokusu
almak işten bile değildi.
Nitekim Uğur Mengenecioğlu olaya
müdahalesini MDP başkanı Sunalp
aracılığı ile yapmaya başlarken diğer
taraftan Hükümet düzeyinde de
Bundan sonraki gelişmelerin nasıl
seyrettiğini gazete manşetlerinden
hep beraber izledik. James Bond romanlarına parmak ısırttıracak olaylar
oldu. Başbakan bu su istimal ihbarını
ilgili yasal makamlara yansıtmadı.
Böylece mahkemelerden bilgi saklayarak suç işledi. Kendi yasalarını
çiğnedi. Bunun sebebi kol kırılır yen
içinde kalır zihniyeti idi. Böylece
Özal’ın baş danışmanı Kahveci harekete geçti ve iddiaya göre Özdağlar rüşvet alırken geçen görüşmeler
teybe alındı. Ne gariptir ki bu arada
bu rüşvet konuşulurken odada alandan ve verenden ayrıca bir sekreter,
bir başka görevli ve misafir bir milletvekili olmasını pek kimse yadırgamadı. Ya bu işler o kadar yaygındı
ki, artık açıkça ortalıkta oluyordu, ya
da Özdağlar fena halde tuzağa düşürülmüştü. Her iki halde de yorum ne
olursa olsun rüşvetin bugün devlet
kademelerinde iş yaptırmanın normal bir yolu olduğu anlaşılıyor.
Bundan sonra Bakan’ın istifa etmesi
kalp krizi geçirmesi, hayat hikayesi
ve benzeri bizi ilgilendirmiyor. Ne
derler, su testisi suyolunda kırılır.
Ama üzerinde durulması gereken bir
başka nokta daha var. Özdağlar hastalık bahanesiyle istifa etmişti. Sonra
ne olduysa oldu birden bire Özal fikrini değiştirdi, rüşvet iddialarım Özdağlar’ın kendisine bile söylemeden
kamuoyuna açıkladı. Gazetelerin
üstü kapalı yazdıklarına göre
Cunta’dan birisi Özal’a doğrudan
ANAP hükümetinin icraatı birçok
başka şeyin yanı sıra karıştığı skandalları ile de hatırlanacaktır. Bir senelik hükümet döneminde birbirini
izleyen iki skandal! Bir tanesi gümrükten geçerken yakalanan dövizler
bunun üzerine istifa eden, eski
ENKA yönetim kurulu üyesi Gümrük ve Tekel Bakanı, şimdi de bir
Devlet Bakanı. ANAP’ı oluşturan
çeşitli eski parti fraksiyonları arasında çıkan koltuk kavgalarının bu
rezaletlerin “kamuoyuna” yansımasında önemli rolü olsa gerek. Buna
ek olarak ekonomik kriz derinleştikçe tekelci burjuvazinin çeşitli kesimleri arasındaki çelişkiler de
gittikçe keskinleşiyor ve bu kesimler
ekonomik sorunlarının çözülmesinde veya rekabet sürecinde bazı
avantajlar elde etmek için devletin
müdahalesine gittikçe daha çok ihtiyaç duyuyorlar. Bu arada devlet kademelerini dolduran yeni ve
tecrübesiz bürokratlar “bal tutan parmağını yalar” misali ceplerini doldurmak için ellerinden geleni
yapıyorlar. Muhtemelen bu eğilim
aynı zamanda yaşanmakta olan politik istikrarsızlığın bir başka biçimde
dışa vurmasıdır. ANAP’a geçici
gözü ile bakan Bakanlar ve devlet
kadroları bu “geçici” dönemde başlarına konan “devlet” kuşunun nimetlerinden ellerinden geldikçe
Bu skandallara ilişkin bir başka
nokta da, skandalların sınırlarının
devlet bürokrasisi ile bitmemesi ve
bizzat Cunta’ ya kadar uzanması.
Gümrük rezaletinde de zincirin ucunun ENKA’dan başlayıp Cunta üyelerine kadar uzandığını gördük Gerçi
bu açıkça ortaya çıkmadı. Ama birincisi Evren’in ortalıklara dökülüp “tek
vücuduz, aramızda ayrılık yok, vb...”
nutukları atmaya başlaması. İkincisi,
şimdiki Cunta üyesi, eski Deniz
Kuvvetleri Komutanı hakkında dedikoduların ayyuka çıkması ve nihayet tam o sırada Times dergisinde bu
generalin dünyanın üçüncü en zengin generali olduğuna dair bir haberin çıkması bu tahminleri
güçlendiriyor. Bu son olayda da
Mengenecioğlu’nun deniz kuvvetleri
ile olan ilişkileri açıkça konuşuldu ve
tartışıldı. Cuntanın bir parçası olduğu su götürmez olan Sunalp, Mengenecioğlu’nun yanında bu işe
bulaştı. Nihayet, Özal açıklama yapmadan, skandalı ört bas etmeye niyetli iken Cunta’dan gelen bir baskı
ile bu rezaleti kamuoyuna açıklamak
ve adli makamlara yansıtmak zorunda kaldı. Tüm dünyada cuntacı
generaller yiyicilikleri ile meşhurdurlar. Zaman zaman silah kaçakçılığına, uyuşturucu madde ticaretine
doğrudan katılanlarına rastlanır. Bizimkiler neden istisna teşkil etsinler?
Nede olsa bu fırsat hayatta bir kere
ele geçer değil mi?
Diğer taraftan bu tür rezaletlerin giderek daha çok açığa çıkmasına şaşmamak lazım. Hükümetin ekonomik
politikaları, artık açıkça anlaşıldı ki,
işlemiyor. Yerine alternatif politikalar da yok. Bunun bürokraside yaratacağı şüphe ve güvensizlikler
tekelci burjuvazinin derinleşen çelişkileri ile de birleşince skandal ve rezalet için münbit bir ortam
oluşacağından hiç kuşkumuz olmasın.
Ekonomik - politik kriz burjuva toplumunun her yanını sarıyor. Çürüme
genelleştikçe kokunun her yanı sarması kaçınılmaz.
Almanya 1.50DM 30DM
Hollanda 1.50Fl. 30Fl.
ŞUBAT 1985 Sayı: 11
Tersine bir açıklamaya
kısaltma, düzeltme ve
yayınlanma hakkı Yazı
Kurulu'na aittir. Gönderilen hiç bir yazı geri iade
HABERLEŞME ADRESİ: BM BOZ 5737, London WC1N 3XX, UNITED KINGDOM
Kasım 1983seçimlerinden önce
kurulan ve daha sonra Cunta tarafından kapatılan BTP’ye önemli
ölçüde eski MHP’liler girmişti. Esas
olarak AP’nin bir devamı niteliğindeki bu partinin kapatılmasından sonra Doğru Yol Partisi
kuruldu. DYP’nin ardındaki esas
gücü de gene AP oluşturmaktaydı.
BTP’nin kurulup kapatıldığı, seçim
öncesinin parti furyasında kurulan iki
ilginç parti daha var: Cumhuriyetçi
Muhafazakâr Parti ve Bayrak Partisi.
Adlarından daha sonra pek bahsedilmeyen bu iki partide de gene
MHP’liler ya da eskiden devlet memuru oldukları için MHP’ye girememiş fakat bu partiyi açıkça”
desteklemiş olan faşistler vardı.
Parti furyası günlerinde ANAP’daki
faşistlerden pek bahsedilmemekteydi. ANAP’a yakıştırılan damga;
“liberal”di. Mahalli seçimlerden
sonra daha da açıkça bu “liberal”
damganın altındaki faşist yüzler görünmeye başladı.
KURTULUŞ ÖRGÜTÜNÜN GEÇMİŞİ ve BUGÜNÜ F. YILDIZ ÇIKTI
Faşistlerin son önemli ataklarından
biri de DYP’de gerçekleşti. 12 Mart
döneminin ünlü faşist savcılarından
Baki Tuğ ( BTP’nin de kurucuları
arasındaydı ) DYP’de Genel Başkan
Yardımcılığı’na getirildi. BTP kurucularının DYP’de etkin görevler alması DYP içinde önemli çalkantılar
yarattı, ancak faşist Baki Tuğ’a karşı
özel hiç bir tepki olmadı.
Faşistlerin bugün hangi taktik içinde
olduklarını bilmiyoruz. Çeşitli partilere dağılmış olmaları geniş çaplı bir
taktiğin ürünü olabileceği gibi, hizipsel farklılaşmaların da sonucu olabilir. Her şeye rağmen, faşist hareket
giderek artan bir hareketlilik içinde.
Dikkatle izlenmesi ve işçi sınıfı ve
tüm emekçi saflar içinde teşhir edilmesi gerekiyor.
Baki Tuğ’un DYP’de getirildiği
görev, “liberal” olarak takdim edilen
ve bazı ‘solcu’larca da böyle kabul
edilen DYP’nin de niteliğini bir ölçüde gösteriyor.
Birinci sayısı Mart 1984’de yayınlanan Sosyalist İşçi gelecek ay birinci
cildini tamamlamaktadır. Yazı Kurulu, bu nedenle, gelecek sayıda, Sosyalist İşçi’nin bir yıllık yayın faaliyetini değerlendiren bir özel Ek yayınlayacaktır. Yazı Kurulu’nun bu değerlendirmesi aynı zamanda
Sosyalist İşçi’nin yayın politikası üzerine bir tartışma kampanyası açacaktır.
Yazı Kurulu tüm örgüt birimlerinden ve tek tek bütün okuyuculardan
bu tartışmaya katılmalarını ve Sosyalist İşçi’nin bir yıllık yayınım değerlendirmelerini beklemektedir. Örgüt birimlerinin ve tüm okuyucuların gazetemizden bekledikleri, gazetemizde gördükleri eksiklikleri,
olumlulukları, gazetemizin biçimine ilişkin düşüncelerini süratle Yazı
Kurulu’na iletmeleri Yazı Kurulu’nun değerlendirmesine katkıda bulunacağı gibi, aynı zamanda yayın politikamız üzerine geniş bir tartışmanın başlamasına da neden olacaktır. Yazı Kurulu kendisine gelecek
tüm değerlendirmeleri Sosyalist İşçi’de yayınlayacaktır.
Tüm gücüyle kolektif bir yayın organı olma çabası içindeki Sosyalist
İşçi’nin bu tartışma ile daha da güçleneceğine ve yoldaşların çağırımıza
DAHA NE KALDI?
24 Ocak Tedbirleri’nin bir tamamlayıcısı da serbest bölgeler.
Bir diğer adıyla, tarife dışı bölgeler.
“İhraç Ekonomisi Modeli“nin bir
parçası olan serbest bölgeler ilk
kez, Güney Asya’daki “İhraç Ekonomileri“nde ortaya çıkmışlar.
Tayvan’da (Milliyet Çin) kurulan
ilk serbest bölgeyi, Kamboçya? Filipinler, Singapur, Hindistan, Endonezya ve Kuzey Kore’de
kurulan serbest bölgeler izledi. Bu
ülkelere şimdi de Türkiye katılacak.
olan bu bölgelerde, sendika, toplu
sözleşme, grev gibi haklar bulunmaz. Yabancı sermaye, kâr transferi ve benzeri birçok konuda
hiçbir engelle karşılaşmadan bu
bölgelerde yatırım yapabilir. Yerli
tekellerin de böylece, çok uluslu
şirketlerle ilişkilerini geliştirmek,
pekiştirmek olanakları arttırılmış
olur. Yatırımlar her türlü gümrük,
gelir ve istihsal vergilerinden muaf
tutulmaktadır. Ulaşım, enerji, haberleşme gibi alt yapı hizmetleri
ise devletçe sağlanmaktadır. Bölgenin yönetimi bile istenirse, özel
bir şirkete devredilebilmektedir!
Özal hükümeti Mersin, Antalya,
İzmir ve Adana-Yumurtalık’ta serbest bölgeler kurmayı planlıyor.
Hatta ilk ikisinde gerekli tedbirleri
Bütün demokratları, ilericileri, sosyalistleri “vatan haini”, “vatanı
bölmek isteyenler gibi sözlerle
suçlayanlar; köprüleri, barajları ve
santralleri satışa çıkardıkları gibi
bizatihi ülkenin topraklarını satıyorlar!
Bu yılın başında Özal Hükümeti bir
yeni vergi daha ekledi emekçilerin
sırtına. Bu yeni Katma Değer Vergisi
aynı tarihte yürürlükten kalkan benzeri istihsal ve işletme vergilerinin
kaybını kapatmaktan öte en az 1 trilyon TL ekleyecek emekçilerden
devletin kestiği harca.
Bundan böyle doktordan mektup puluna, odun-kömür-den elektriğe, otobüs biletinden kaleme-kitaba, ve
hatta 1 Nisan’dan sonra kademeli
olarak ekmekten peynire kadar her
şeyde zaten binbir güçlükle ödediğimiz her 100 liraya bir 10 lira daha
eklemek zorunda kalacağız. Pekiyi
nereye gidecek bu 10 liralar? Cevabı
açık. Milletvekillerinin maaş artışlarına, patronların vergi iadelerine,
Amerikan ve Avrupa bankalarına
faiz ödemeye gidecek. Polisi, askeri
daha da teşkilatlandırmaya harcanacak.
Ya nereden çıkacak o 10 liralar? Sözümüzü başından dikkatli seçtik:
emekçilerden çıkacak, çalışanın sırtına binecek çoğunluğu. Çünkü,
unutmayalım, bir işçi ekmek alırken
% 10 KDV’yi de eklemezse ekmek
PATRONA KDV YOK
Ama fırıncıda un alırken % 10 KDV
ödeyecek diye düşünecektir okuyucu, işveren de ham madde alırken
% 10 ödeyecek fazladan diye sorgulayan olacaktır. Yani; herkes bir şeyler ödeyecek diye düşünen olacaktır.
Ama yok, işin” o tarafı öyle işlemeyecek işte. Çünkü patron ham maddesine
sattıklarından topladığı KDV’den
düşecek! Ancak geriye bir şey kalırsa onu ödeyecek, onu bile bilmem
kaç ay sonra!
Olur da patronun ödediği KDV topladığı KDV’den fazla ise (yani patronun gideri gelirinden fazla ise )
gene kaytarmak mümkün. Bu defa
ise o farkı gelecek defa hesaptan düşecek patron! Yani, öyle de bayram,
böyle de bayram. Kural, kanun öyle
uygun görülmüş, Özal Hükümeti
patronu değil de seni, beni mi düşünecek?
Bu, işin sadece bir yanı. Bir de şunu
düşünelim. Biz zaten gelir vergisi
veriyoruz. Yani, kazandığımızdan
zaten vergi kesiliyor, üstelik paranın
yüzünü bile görmeden kesip geriye
şüyor, örneklerini yukarıda gördük.
kalanı veriyorlar. İşte şimdi o geriye
kalan vergilendirilmiş miktarı harcarken bir vergi daha. Yani kazanırken de vergi harcarken de vergi.
Patrona da muamele öyle mi? Haşa.
Bir kere o önce kazandığını kazanır,
üstelik kendi kişisel masraflarını da
iş masrafı diye gösterir elinden geldiğince. Yani, eve mobilya alır, ama
işyerine raf-dolap yaptırdım der; ya
da, Fransız sahillerinde eş-dost tatil
yapar sonra da gelir iş görüşmesine
gittim deyip masrafa geçer. Yılsonunda da muhasebecisi hesaplara bir
cila daha çeker. Sonunda ya hiç vergi
yermez, ya da rüşvet ve parti ilişkilerini kullanıp sadakalık bir vergi
verir. Olurda bir şey vermek zorunda
kalırsa bile zaten onu da vergi iadesiyle falan kuşa çevirir.
Yani kısacası, bu düzende her şeyde
olduğu gibi burada da, işte o sözüm
ona herkese ayni şekilde işler gibi
görünen, sadece KDV değil tüm
vergi sistemi aslında her sınıfa başka muamele çeker, işçinin, emekçinin elinden söke söke her kuruşuna
kadar alır, patrona ise ya şöyle bir
dokunur ya da hiç dokunmaz. Ama
iş toplanan vergileri kullanmaya gelince, devletin o sözüm ona tarafsız
eli o zaman dengeyi tam tersine çevirir, yani patronun ihtiyaçlarına ve
taleplerine ayırabildiğini ayırır, geriye bir şey kalırsa, bizim köye elektrik belki çeker, belki çekmez.
KDV’nin diğer bir özelliği ise gene
harcanandan kesilen(da-ha doğrusu
harcanana eklenen) vergi olma özelliğinden doğuyor. Diğer çeşit
vergileri, yani, kazanılandan kesilen
vergileri biraz daha yakından incelersek bu fark daha da belirginleşiyor, örneğin ücretten
kesilen gelir vergisi, derler ki aslında
basamaklı vergidir. Çok kazanan, az
kazanandan daha fazla vergi verir.
Gene derler ki, böyle olunca adaletli
olur, çünkü sonunda az kazananda,
çok kazananda toplanan vergilerden
eşit fayda görecek, yani, bir bakıma
toplam gelir ve fayda dağıtımı dana
adaletli olmuş olacak. Bir kere
bunun böyle olmadığını biliyoruz.
Çok kazanan çok veriyor değil, hele
serbest meslek sahibiyse hiç değil,
çünkü rahatça vergi kaçırıyor. Patron
kurum vergisinden nasıl rahatça kaçırıyor, o da malum, iş hele toplanan
vergilerden yarar görmek meselesine
gelince iş resmen yalancılığa dönü-
Gelirden kesilen, sözüm ona “basamaklı “ verginin adaletsizliğini gördükten sonra bir daha giderden
kesilen ve üstelik basamaksız yani
düz hesap bir vergi olan KDV’yi düşünmek temelli işin çirkefliğini ortaya çıkarıyor. Bugün 20 bin lira
kazanan 4 kişilik bir işçi ailesi kaç
ekmek yemek zorundaysa, 200 bin
kazanan 4 kişilik bir patron ailesi de
o kadar yiyiyor. Fakat iki ailede
ekmek alırken aynı KDV’yi ödüyor.
Aynı şekilde, ikisi de yakıt almak zorunda. Ama birisi 200 bin kazanırken yakıta KDV ödüyor, diğeri ise
aynı KDV’yi 20 binlik maaştan. Kısacası temel gereksinim harcamalarına aynı vergiyi ödeyen iki farklı
gelirli aile arasındaki fark daha da
büyüyecek böylece. Yani, sınıflar
arasındaki fark daha da genişleyecek.
Özal Hükümetinin az gelirliye nasıl
saldırdığının temel farkı da burada
yatıyor aslında.Türkiye’yi Avrupa
ülkeleri ile karşılaştırdığımızda bile
bu farkı bir daha görüyoruz.Bir çok
Avrupa ülkesinde KDV temel gereksinim maddelerini kapsamına almaz,
genellikle lüks tüketim maddelerine
Sonuç açık, kazanan, kaybeden belli.
Bu yıl en az 1 trilyon toplaması beklenen KDV’nin büyük çoğunluğu
emekçilerden çıkacak. KDV’nin yürürlüğe girmesi ile, yürürlükten kalkan istihsal ve işletme vergileri ise
yük hafifliyor anlamına gelmiyor.
Çünkü, arada ters yönde fark olursa,
bu sefer ise o fark bandrol bedeli olarak ödenecek genellikle.
Bu düzenin adaletsizliklerini daha da
adaletsiz yapan tüm vergi düzeni ve
onun pratikte kime nasıl işlediği
açık. İşçi, gelirini daha görmeden
gelir vergisi kesilir, patron ise her
türlü vergi kaçırma olanaklarına sahiptir. KDV gibi, geri kalan geliri
harcarken bir kez daha budayan vergiler ise gene değişik işleyecek işçi
ve patrona karşı. Patron işçiden söktüğü emeği işçiye KDVli satacak ve
üstelik ham maddesine ödediği
KDV’yi bile topladığı KDV’den düşecek, öte yanda işçi, kendi emeğinin ürettiği mala bir de KDV
ödeyecek, ama o malları üreten
Kendi malını yani emeğini satarken
değil KDV kesmek, emeğinin bedelini bile alamayacak. Çünkü, düzen
22 Temmuz 1974 günü Türk ordusu
tarafından % 40’ı işgal edilen bağımsız Kıbrıs Cumhuriyeti o günden bugüne kadar bölünmüş bir ülke haline
geldi. İşgalden sonra 40 bin Türk askeri adada kaldı. Bu rakamı işgal altındaki Kuzey Kıbrıs nüfusunun %
20’sini oluşturuyor. 18 yaşından yukarı nüfusun ise yaklaşık % 40’ını.
Geçtiğimiz yıl, işgalden bu yana
Kuzey Kıbrıs Federe Cumhuriyeti (
KKFC ) olarak ilan edilmiş yarı bağımsızlık tam bir bağımsızlık haline
getirildi. KKFC, Denktaş’ın Kıbrıs
Türk partilerinden habersiz ve bir
kısmını bir ölçüde zorlayarak ilan ettiği tek taraflı bağımsızlık ile Kuzey
Kıbrıs Türk Cumhuriyeti haline
KKTC’nin bağımsızlığını Türkiye
Cumhuriyeti’nden başka hiçbir devlet tanımadı. Ancak bu görünürdeki
durumdu. Gerçekte ise ABD ve
Ada’da iki büyük askeri üssü bulunan ve bağımsız Kıbrıs Cumhuriyeti’nin “garantör”lerinden birisi olan
İngiltere el altından KKTC’nin ilanım desteklediler, hiç değilse tarafsız
kaldılar. KKTC’nin ilanı kuşkusuz
Kıbrıs adasının tarihindeki en önemli
gelişmelerden biri oldu.
Kıbrıs, İngiltere’den bağımsızlığını
mücadele ederek kazandı. Büyük ölçüde kilisenin ve Kıbrıs Rum burjuvazisinin önderliği ile kurulan EOKA
adlı örgüt bağımsızlık mücadelesini
başlattı. EOKA kısa zamanda bağımsızlık talebine Ada’nın Yunanistan’a
ilhakını ekledi. Bu talep Kıbrıs Türk
toplumu içinde büyük bir tepki yarattı. Ne var ki, bağımsızlık mücadelesinin sürdüğü günlerde Kıbrıs Türk
toplumunun görüntüsü de Rum toplumu üzerinde olumsuz bir hava yaratmıştı. Türkçe konuşan Kıbrıslı
burjuvalar, bugünkü “Cumhurbaşkanı” Denktaş ve “Dış İşleri Bakanı”
Münir Necati Ertekin başta olmak
üzere İngiliz emperyalistlerinden
yana tutum aldılar. Polis kuvvetleri
Türkçe konuşan Kıbrıslılardan oluşturuldu ve Denktaş ve Ertekin zamanın sömürgeci “adalet sistemi” içinde
TÜRK İŞGALİNİN BİLANÇOSU
* Kıbrıs Cumhuriyeti’nin % 40’ı işgal edildi.
Ada’ya 40 bin Türk askeri çıkarıldı.
* İşgalin ilk günlerinde 1.000’den çok sivil
Kıbrıslı Rum öldürüldü. Yaklaşık 2.000 sivil
* Kıbrıslı Rumlara ait 5.000 ev imha edildi.
* 145 Kıbrıs Rum yerleşim merkezi boşaltıldı.
* 20.000 Kıbrıslı Rum göçe zorlandı.
bağımsızlık savaşçılarına zulmettiler.
İngilizlere polislik görevini gören
güçler, bağımsızlıktan sonra giderek
daha uzlaşmaz hale gelen iki toplum
arasındaki çelişkileri bahane ederek
kurulan gerici militarist örgütlenmeyi; “Volkan”ı oluşturdular. Volkan
daha sonra isim değiştirerek TMT,
Türk Mukavemet Teşkilatı, haline
geldi. Bugün, KKTC’nin başındaki
güçlerin başlıca vurucu gücü Türk
ordusu ile birlikte işte bu TMT’dir.
Adanın iki toplumunun keskin çizgilerle bölünmesinde Rum kesiminin
“komünist” örgütlenmesi olan
AKEL’in de büyük payı vardır.
AKEL geçmişte ENOSİS (Yunanistan’a ilhak) talebini destekleyerek ve
Rum işçi sınıfı içindeki güçlerini
ENOSİS’in peşine takarak iki toplumun birbirlerine düşmanlaşmalarına
hizmet etti. AKEL, aynı zamanda
Simpson darbesine karşı Türk ordusunu “kurtarıcı olarak görme şaşkınlığına da düştü.
Bugün, iki toplum karşılıklı olarak
milliyetçilik ile donanmış durumda.
Her iki toplumun hemen hemen
bütün örgütlenmeleri şu veya bu biçimde bu milliyetçiliğin gelişmesine
hizmet etmekte. Bundan çıkarı olan
ise “böl ve yönet” politikasının sahipleri. ABD, İngiltere, yani Kıbrıs’ın
gerçekten bağımsızlığına karşı olanlar.
Hepsi de NATO üyesi olan “garantörler “den uzak, bağımsız bir Kıbrıs
emperyalistler için korkulu bir
rüya.Çünkü Kıbrıs Orta Doğu’da son
derece kritik bir yere sahip. Adeta
sabit bir uçak gemisi. Bağımsız bir
Kıbrıs ise emperyalistlerin bu “uçak
gemisini” kaybetmelerine yol açacaktır. Oysa bu üs, bölgede sayısız
kereler kullanıldı ve daha da kullanılmak isteniyor.
Adanın bölünmüşlüğü iki toplumun
işçi sınıflarının birleşmesini engelliyor. Milliyetçiliğin Kıbrıs işçileri
üzerindeki etkisinin sürmesini sağlıyor. Rum işçileri Türk ordusunun
korkusu ile Türk işçileri ise ENOSİS
korkusu ile birbirlerine düşman haldeler. Adanın bölünmüşlüğü dolayı-
sıyla emperyalistlerin Ada üzerindeki
doğrudan veya dolaylı (Türkiye ve
Yunanistan aracılığı ile) kontrolünün
sürmesini sağlıyor. Bu nedenle Kıbrıs
böl ünmüş olarak kalmalı ya da daha
ince bir taktikle, bağımlılık tam anlamı ile garantiye alınmalı ve Ada
sözde “birleştirilmeli“. Ama bu birleşme her zaman ayrılma tohumlarını içinde taşımalı.
Geçtiğimiz ay başlayan “zirve görüşmeleri” işte bu taktiğin bir parçasını
yansıttı. ‘Zirve” baştan sona kadar
ABD tarafından hazırlandı. ABD
temsilcisi Atina, Ankara ve Kıbrıs
arasında mekik dokudu. Sonunda bilinen anlaşma metni hazırlandı. Bu
metnin en önemli yanını “garantörlüğün” sürmesi oluşturmaktadır.
KKTC ve Türkiye Türk ordusunun
çekilmesi ve “garantörlük” konusunda tam anlamı ile tavizsiz. Emperyalistlerinde talebi bu. Rum kesimi
ise Türk ordusunun bir an önce Kıbrıstan çekilmesini istemekte ve Türkiye’nin
kalkmasını istemekte. Onlar, ilk bakışta tam bağımsızlıktan yana bir görünüm içindeler. Ancak, geçmişi
hatırlayan Kıbrıs Türk topluluğu için
bu tutum pek inandırıcı değil. Aynı
şekilde, Kıbrıslı Türkler Türk ordusundan da memnun değiller, ancak
diğer tehlikeye, ENOSİS’e karşı,
ehven-i şer kabul etmekteler işgalci
Kıbrıs’ın kaderi karanlık. Emperyalist politikalar, emperyalizmin
iki maşası; Türkiye ve Yunanistan’ın
parmağı, bunlarla el ele yürüyen iki
toplumu da sarmış sarmalamış olan
milliyetçilik, Kıbrıs’ın üzerine bir
kâbus gibi çökmüş durunda.
Çözüm, milliyetçiliğin kırılmasıdır.
Bunu başarabilecek tek sınıf; Kıbrıs
işçi sınıfıdır. Türkçe ye Rumca konuşan Kıbrıslı işçilerin birliği, ortak mücadelesi, Kıbrıs için bağımsızlığa ve
toplumsal kurtuluşa, sosyalizme
giden tek yoldur.
Kıbrıs’ın kurtuluşu enternasyonalist
TOPLU SÖZLEŞMELER NASIL İMZALANIYOR?
Sendikal faaliyetin serbest bırakılması ile beraber yetki alan sendikalar, işverenlerle, toplu iş
sözleşmelerine başladılar. Bu günlere kadar yaklaşık üç yüz bin işçi
adına toplu iş sözleşmesi imzalandı. Bu sözleşmeler genel olarak
işçilerin hayat standartlarındaki
gerilemeyi engellemekten uzak.
Bunlar, nem ekonomik, hem de işçilerin iş koşullarında, iş güvenliği
ve çalışma koşulları gibi konularda son derecede yetersiz ve geri
Bu sözleşmelerle senelerdir verilen mücadelenin ürünü olarak alınan hakların hemen hemen hepsi
tırpanlanmış ve üstüne üstlük, kademeli zam yöntemi ile işverenler
uzun zamandır peşinde oldukları
bir şeyi, işçi sınıfını kendi içinde
bölme amacını büyük ölçüde gerçekleştirmişlerdir.
Burada yukarıdakiler dışında
önemli bir gelişmeye dikkatleri
çekmeye çalışacağım. Son imzalanan bütün toplu sözleşmeler, bir
iki istisna dışında, İşçilerin ve onların temsilcilerinin her hangi bir
katılımı olmadan belirlenmekte ve
sonuçlandırılmaktadırlar. Yani bir-
çok işyerinde sözleşme çalışmaları başladığında, işçilerin, sendikanın işverene verdiği sözleşme
taslağından haberleri bile olmamaktadır.
Toplu sözleşme devamınca görüşmelerin gelişiminden sonuç aşamasına nasıl gelindiğinden
işçilerin hiç bir malumatı olmadan
imzalanabiliyor. Her şey sendikacılar, sendika uzmanları, avukatları arasında tespit edilip bunlarla
patronlar arasında Karara bağlanıyor. Dolayısı ile sonuçta bu işten
en fazla etkilenecek olan kesimin,
işçilerin süreç dışında tutulmuş olduğu anlaşılıyor. Bu konuda en
fazla söz sahibi olması geren işçilere hiç bir söz hakkı tanınmamaya özel dikkat gösteriliyor.
Böylece ekonomik mücadele sürecinde işçiler aktif değil pasif bir
unsur haline getirilmeye bu mücadele aracından da mahrum bırakılmaya çalışılmaktadırlar.
Bu gelişmenin doğal bir sonucu
olarak, bu günkü koşullarda bir
takım sendikacılar işçi sınıfına danışmadan kendi iradelerini, işçi sınıfının iradesi yerine koyarak
karar vermektedirler. Bu sırada
ise, işçilerin birçok ekonomik ve
sosyal hakları “bu koşullarda
başka şey yapılamaz”, “Grev mi
yapalım? “Bu yasalarla grev yapılmaz” gibi gerekçelerle işverenlere peşkeş çekilmektedir. Halbuki
bir kısım işyerlerinde işçiler bu
yasalara ve sıkıyönetime rağmen
grev yapmayı göze almaktadırlar.
Grev silahının ancak kullana kullana geliştirilebileceğinin bilincindedirler.
Bu sorun sadece kötü veya iyi
sözleşme imzalanması sorunu olarak görülemez. Sorun sendikal demokrasi, sendikal hakların
kullanılıp kullanılmaması sorunudur. Bürokrat sendikacıların, kapalı kapılar arkasında işçilerden
bağımsız imzalayacaktı sözleşmelere, icabında, aha düşük ekonomik taleplerle de olsa işçilerin
katıldığı ve kendilerinin kararı ile
imzaladıkları bir sözleşmeyi tercih
etmek gerekir, üstelik hayat göstermiştir ki işçilerin katılımı ile yapılan sözleşmeler her zaman diğer
sözleşmelerden çok daha nitelikli
Bu konuda, öncü işçilere ve sosyalistlere büyük görev düşmekte-
dir, üyesi bulunduğumuz sendikayı işçilerle beraber taslak hazırlamaya, sözleşme görüşmelerine
işçi temsilcilerinin katılmalarını
sağlamaya, gelişmeler hakkında
işçilere bilgi vermeye zorlayalım,
özellikle son kararın işçilere sorularak, işçi çoğunluğunun isteğine
göre almaya zorlayalım sendikaları, Sendika yöneticileri gerici,
bürokrat sarı sendikacılara onların
engellemelerine rağmen toplu
sözleşme öncesi işyerimizde toplu
sözleşme komiteleri örgütleyelim.
Grev halinde komitemizi grev komitesine çevirerek mücadeleyi
sürdüreceğimizi unutmadan toplu
sözleşme komiteleri ile işçileri
Ekonomik ve demokratik haklarımızı ancak kararlı, mutan ve örgütlü bir mücadele yürüterek
geliştirebiliriz. Bu kavgada fabrikalarda çalışan sosyalist işçilere
büyük görevler düşüyor. İşverenlerin ve sarı sendikaların oyunlarını bozalım. İşçiler dışında ve
onlara danışmadan veya onlara
rağmen sözleşme imzalayan sendikacıları teşhir edelim. Buna
karşı bütün işçilerin tepkisini örgütleyelim.
SENDİKA İŞYERİ TEMSİLCİLİKLERİ ÜZERİNE
Şimdiye dek önemi yeterince kavranılmamış ve kavratılamamış
olan sendika işyeri temsilciliği 12
Eylül’den bu yana yürürlüğe sokulan yasa ve uygulamalarla adeta
yok edilmeye çalışılmaktadır.
İşçi sınıfımızın geçmişteki deneylerine bakılınca temsilciliklerin,
genellikle sendikaların işyerlerindeki iletişim araçları olduğunu görüyoruz.
anlayışta temsilciler işyerleri biriminde tüm sorunları çözebilecek
maddi güce sahiptir. Fakat bu sorunların üstesinden gelmek için
gerekli yetki ve sorumluluklar sendikalardaki mevcut anlayış, kapitalistler ve hükümetler üçgeni
tarafından engellenmiş veya yok
edilmiştir. Bunun en basit örneği
yapılan sözleşmelerin çoğunda
sendika temsilcilerinin iş güvencelerinin belirtildiği maddelerin olmaması veya olanlarında sınıfın
mücadelesi açısından çok güdük
kalmasıdır. Temsilciye iş güvencesi olarak sendika yönetimi
ile işveren yönetimi arasındaki
uyuma alkış tutması sunulmuştur.
Aksi takdirde işten atılacağı korkusu sürekli işlenmiştir. Bu şekilde
temsilcilerden yetişen sendika yöneticileri mevcut sarı sendika politikalarının sürmesine ve ayakta
kalmasına yardımcı olmuşlardır.
İşyerlerinde işçi sınıfı demokrasisinin kaleleri olması gereken
temsilcilikler işçi sınıfına ihanet
Ayrıca işçinin kendi temsilcisini
seçmesi mevcut yasa, sendika tüzükleri ve: sözleşmeleriyle gerici
bir biçimde engellenmiştir. Sendika yönetimleri sınıf adına çeşitli
gerekçelerle kendi atadığı temsilcilerle işçi hareketinin demokratikleşmesini ve güç kazanmasını
Yukarıda dile getirdiğimiz tüm bu
açmazların çözümü için aşağıdaki
ilkelerin hayata geçirilmesi işçi sınıfımız için zorunluluktur:
* Tüm işyerlerinde temsilciler işçiler tarafından seçilmelidir. Aldıkları oy sayısına göre baş temsilci
ve diğerleri saptanmalıdır.
* Patronlarla sendika yönetimleri,
işyeri temsilcileri olmaksızın hiç
bir görüşme ve sözleşme yapmamalıdır. Bütün protokollerde tem-
silcilerin söz ve oy hakkı olmalıdır.
* Yapılan toplu sözleşmelerde temsilci yetki ve sorumlulukları ve iş
güvencesi net bir şekilde yer almalıdır.
Belirttiğimiz bu ilkeler çevresinde
hareket edildiği takdirde sendika
işyeri temsilciliği, işçi sınıfının gelişmesine ve devrimci birikimin
yetkinlik kazanmasına hizmet edecektir. Aynı zamanda, mevcut sarı
sendika ve işveren politikalarının
işçiler üzerinde kırılmasını getirecek, sınıf politikacım geliştirebilme mücadelesinde önemli bir
mevzi kazanılmış olacaktır.
Kurtuluş örgütü 1. Kongre kararları arasında “Ulusal Sorun üzerine” olan özel bir önem taşır.
Kurtuluş örgütü gerek bu kararlar,
gerekse de aynı Kongre’de kabul
edilen Tüzük’ün 6. maddesinde örgütlenmemizin bugün için Kuzey
Kürdistan’da var olmadığını açıklamaktadır.
Somut gerçeğin ifadesi bu olunca
da bize düşen, Kongre kararının
belirlediği gibi a) Kuzey Kürdistanlı komünistlerle birlik için çalışmak ve, b) Kuzey Kürdistan
faaliyetin başlatılabilmesinin ön
Günümüzün bir açık gerçeği daha
var: hemen hemen her Türk sol örgütü Kuzey Kürdistan‘ı oluşturan
Türkiye Cumhuriyeti illerinde de
örgütlü olmak çabası içindedir ve
kimileri, bugünkü durumlarını açık
olarak bilmememize rağmen hiç
değilse dün- bunu belirli ölçülerde
gerçekleştirmişlerdi. Ancak bütün
bunlar Kuzey Kürdistan solunun
Türk solundan ayrı örgütlenmiş olması
değiştirmemektedir. Somut olgu Kürt
solunun ayrı örgütlenme eğilimi
içinde olmasıdır. Kaldı ki kendilerine komünist diyen Kürtlerde ayrı
örgütlenme eğilimi içindedirler.
Somut olan üçüncü bir gerçek de
Kuzey Kürdistan proletaryasının
Türk proletaryası ile ortak örgütlenme eğilimi, pratiği yaşamış ve
yaşamakta olmasıdır. Türkiye’nin
çok çeşitli bölgelerinde, açık ki bir
olumsuzluk olarak, yerel sendikalar var olmuş olmasına rağmen
aynı olguya (bir iki küçük istisna
dışında) Kuzey Kürdistan’da rastlamak mümkün değildir. Sendikal
hareketin ayaklarını az çok yere
basmaya başladığı 60’ların başından beri Kürdistan proletaryası
daima ortak örgütlenmeler içinde
olmuştur. Oysa 60’ların ve 70’lerin
sendika yasalarına göre Kuzey
Kürdistan’da bölgesel sendikaların
kurulabilmesi ve faaliyet sürdürmesi yasal olarak mümkündü. Ancak bu türden tek bir girişim
olmadığı gibi ayrı örgütlenmeden
yana olan Kürt solu da böylesi girişimleri düşünmedi dahi.
İşçi sendikalarının yanı sıra diğer
mesleki örgütlenmelerde de öğretmenler, teknik elemanlar vs.de de
birlikte örgütlenme daima egemen
KÜRT VE TÜRK
Kürt solunun Türkiye solundan
ayrı örgütlenmesinin sayısız nedenleri içinde belirleyici olan,
Türk soluna damgasını vurmuş
İzleri Kemalizm’e ve daha da geriye gidilirse İttihat ve Terakki’ye
kadar dayanan Türk milliyetçiliği,
çok değil, 1960’larda “yeni doğan”
Türkiye sosyalist hareketinin ideolojik temellerini oluşturmaktaydı.
1970’li yıllarda bu temel karakter
esas olarak değişmedi. 1960’ların
sonunda yeniden örgütlenmeye
başlayan ve 12 Mart sonrasında
hızla gelişen Kürt ulusal demokratik hareketi Türkiye solunun dışında bağımsız bir Kürt solu olarak
dikilince, milliyetçiliğin etkilerinden kurtulamamış olan Türkiye solu “yeni” bir olgu ile:
Kürdistan’la karşılaştı. Somut gerçeklik kısa zamanda tüm Türk solunun “Kürt ve Kürdistan
gerçeği“ni bir ölçüde görmesine
yol açtı ve lafızda “ulusların kader-
lerini tayin hakkı” genel bir ilke
olarak kabul edildi, öte yandan
ayrı örgütlenmiş Kürt solu ve Kurtuluş dışında hiç bir siyasi hareket
-bu dönemin sonunda bazıları
yavaş yavaş tutum değiştirmeye
başladılar- sömürge olgusunu
Kürt solu ise gerek kendi ideolojik
ve sınıfsal temelleri nedeniyle, gerekse de Türk solunun milliyetçi
tutumu nedeniyle, birlikte örgütlenme doğrultusunda tek bir adım
dahi atmadı. Tam tersine ayrı örgütlenme giderek pekişti ve kimi
Türk gruplarından kopanlar yeni
bağımsız Kürt örgütlenmeleri
Komünistler için proletarya uluslararası bir sınıftır. Dolayısıyla çıkarları ve siyasal perspektifleri
uluslararasıdır. Bu nedenle dünya
ölçeğinde örgütlü ve birleşik kapitalist sınıfa karşı komünistlerin
proletarya için önerisi uluslararası
birlik ve örgütlenme, somutça “enternasyonal”dır. Ancak enternasyonal, dünya proletaryasının
birleşik örgütlenmesi olmasına
rağmen, değişik ulusların proleterleri kendi özgül müfrezelerine sahiptirler. Türk ve Kürt proletaryası
için birleşik örgütlenme, meslekisendikal ve siyasi olarak tarihsel
objektif bir koşuldur. İki ülkenin
proletaryası bugünkü tarihsel
koşul içinde birleşik örgütlenmeden ve mücadeleden güç almaktadır. İki ülkenin proletaryalarının
kendiliğinden hareketlerinin eğilimi bunun iyi bir göstergesidir. Bu
noktada, Kürt solunun sıkça ve
haklı olarak tekrarladığı “güven
sorunu” ikinci plana inmektedir.
Çünkü Kürt proletaryası, Türk soluna ve Kürt soluna karşı “güven
sorunu” nedeniyle kuşku ile bakarken, Türk proletaryasını güçlü,
sağlam ve “güvenilir” bir destek
Somut olan dördüncü bir gerçek de
Türk proletaryasının Kürt proletaryasına oranla nicel olarak çok daha
güçlü olmasıdır. Ve Kürt proletaryası, ‘ Türk proletaryasını sadece
ulusal demokratik mücadelesi
için değil sosyalizm için güçlü
bir müttefik, dost olarak görmektedir. Proletaryanın proletaryadan başka dostu yoktur!
Gerek Türk solu, gerekse de Kürt
solu, program ve faaliyetleri, ideolojik yargıları ve sınıfsal karakterleri ile Türk ve Kürt proletaryasına
güven vermekten uzaktır. Türkiye
işçi sınıfı bağımsız (bu bağımsızlık
proletaryaya karşı olan bağımsızlıktır) Türkiye “sosyalist hareketine” karşı ne denli güvensiz ise
Kürt proletaryası çok daha ciddi ölçülerde Türk ve Kürt “sosyalist hareketlerine” karşı güvensizdir.
Burada kimileri Kürt proletaryasını
küçümseneceklerdir. Gerçekten de
nicel olarak Kürt proletaryası zayıftır. Kuzey Kürdistan’ın nüfusu
kabaca Türkiye Cumhuriyetinin
1/5’i olmasına rağmen Kürdistan
proletaryası TC sınırları içindeki
proleterlerin yaklaşık 1/10’nu oluşturmaktadır. Yani nicel olarak Kürdistan
proletaryasından yarı yarıya daha
güçsüzdür. Ama bir başka gerçek
daha var ki, Kürdistan proletaryası
Kuzey Kürdistan’ın çalışabilir nüfusunun kabaca 1/20’sini oluşturuyor. Bu, dünya ölçeğinde -diğer az
gelişmiş ülkelerle karşılaştırıldığında- hiç de küçümsenemeyecek
bir orandır. Bugün birçok Kürdistan
şehri artık proletaryanın hatırı sayılır bir orana sahip oldukları yerleşim merkezleri olmuşlardır. Bütün
bu olgular gösteriyor ki bugün Kürdistan’da üzerinde konuşmaya değecek bir proletarya vardır. Ve bu
proletarya Kuzey Kürdistan in ulusal demokratik devrimini sosyalizme ilerletebilecek tek güçtür.
Birlikte örgütlenme esas olarak
proletaryaya ve onun siyasi hareketine, komünist örgüte ait bir ilkedir.
Türk ve Kürt solunun mevcut örgütsel yapılarının bu şiarı benimsemeleri bu nedenle beklenemez, Bir
ulusal kurtuluş hareketinin ezen
ulusun bir Küçük burjuva örgütü ile
birlikte mücadelesi ne kadar olanaksızsa, aynı şekilde ezen ve ezilen
donanmış küçük burjuva sosyalist
hareketlerinin de birlikte örgütlenmesi o denli olanak dışıdır. Bu durumda komünistlere düşen görev
Türk ve Kürt soluna “birlikte örgütlenme” çağrıları yapmak yerine
Kürt solunu ulusal demokratik bir
hareket olarak tanımlayıp onu bir
yandan ulusal demokratik bir hareket olarak desteklemek, diğer yönden ise onun parçalan ile
marksizm-leninizm temelinde komünist bir birliğe çağırmaktır. Bir-
likte örgütlenmenin yolu buradan
“başlamaktadır. Ancak bu noktadan
sonra, iki proleter sosyalist örgüt
için “güven sorunu “da ortadan kalkacaktır.
Ancak komünistler bugün Kürdistan ulusal demokratik hareketine
“güven vermek” zorundadır. Komünistler bıkmadan, usanmadan
kendilerinin Türkiye solunun Kemalist geçmişinden kopmuş olduklarını ve Kürt ulusunun ayrılma
hakkını sonuna kadar desteklediklerini anlatmak ve tüm pratik tutumlarıyla da bunu kanıtlamak
Bu tutum bir anlamda da Kürdistan
ulusal demokratik hareketinin ayrı
örgütlenmesini fiili, somut bir olgu
olarak kabul etmekten öteye haklı
bir tutum olarak görmektir. Her
ulusal hareket gibi, Kürdistan ulusal hareketi de elbette ki ayrı örgütlenecektir. Bu bir “güven sorunu”
değil, ulusal çıkar sorunudur.
Bütün bunların ışığında Kurtuluş
örgütü 1. Kongre Kararlarının anlamı nedir?
Her şeyden önce Kongre, örgütümüzün Kürt ve Türk proletaryasının birleşik mücadelesinden
ve örgütlenmesinden yana olduğunu tespit etmektedir. İki ulusun
proletaryalarının kendiliğinden hareketlerinin tutumu da bu tespitimizin en önemli dayanağıdır. Ne
var ki, örgütlenmemiz, bugün için
Kürdistan proletaryası arasında
sürekli bir siyasal faaliyet sürdürebilmenin koşullarına sahip
değildir, örgütlenmemiz içinde
Kürt yoldaşlarımızın var olması
bu gerçekliği değiştirmemektedir.
Bu durumda bize düşen başlıca
görev, Kürt komünistleri ile örgütsel birliği sağlamaktır. Popülizm,
resmi sosyalist öğreti, bugün Türk
solunu olduğu Kadar, Kürt solunu
ve onun komünist unsurlarını da
daha da şiddetle belirlemektedir,
öyleyse, Kurtuluş örgütü Türk solu
içinde olduğu gibi Kürt solu içinde
de popülizme ve resmi ideolojiye
karşı amansız bir teorik mücadele
vermek zorundadır. Bu teorik mücadele örgütlenmemiz ve tek tek ya
da gruplar olarak Kürt komünistlerince karşılıklı olarak kazanılmadıkça birlik doğrultusunda ileri
adımların atılması mümkün değildir. Kısacası, Kürt komünistleri ile
yoldaşça temeller çerçevesinde sürecek bir ideolojik mücadele acil
Kurtuluş örgütü Kongresi:
1. Türkiye ve Kuzey Kürdistan proletaryasının ve onların
öncü kolları komünistlerin ortak mücadelesini ve bu mücadelesinin somut ifadesi olan Örgütsel birliği, içinde bulunulan koşullarda doğru örgütlenme biçimi olarak saptar. Bu amaçla örgütün
a) Kuzey Kürdistan proletaryası arasında siyasal faaliyetin
sürdürülebilmesi için gerekli koşulların yaratılması,
b) Kuzey Kürdistanlı komünistlerle birliğin gerçekleşmesi
için gerekli faaliyeti sürdürme görevlerini verir.
2. Kurtuluş örgütü, Kürt ulusunun ayrılma hakkının bir garantisi olarak Türk ve Kürt komünistlerinin birleşik örgütlenmesinde Kürt komünistlerinin örgüt yapısının özerkliğini öngörür
ve onun maddi ifadesini seksiyon örgütlenmesi olarak saptar.
3. Kurtuluş örgütü Türk milliyetçiliğine karşı mücadeleyi
genel görevleri arasında kabul eder.
4. Kurtuluş örgütü Ermenilerin toplu imhasını tarihi bir gerçek olarak tespit eder ve bu gerçeğin Türk ve Kürt emekçileri
arasında teşhir edilmesini görevleri arasında görür.
5. Kurtuluş örgütü Kıbrıs halklarının kendi kaderini tayin
hakkını savunur ve sömürgeci Türk oligarşisinin Kıbrıs’ın Kuzeyinde sürdürdüğü işgale karşı ajitasyon-propaganda görevini
6. Kurtuluş örgütü öteki ulusal azınlıkların dil ve kültürel gelişmelerinin önüne konan engellerin kaldırılması için mücadele
yürütür ve bunlara ulusal azınlık olmalarından dolayı uygulanan
her türden baskıya karşı çıkar.
görevimizdir. Bu mücadelede yalnız kalmayacağımıza, Kürt komünistlerinden olumlu -tartışmaya
girme anlamında-tepkiler alacağımızdan eminiz.
Bilmeliyiz ki, birleşik örgütlenme
süreci tek ve basit bir çizgiyi izlemeyecektir. Teorik mücadele, anlaşma ve birlikte örgütlenme- sorun
bu denli basit değildir. Teorik mücadele, bu mücadeleyi karşılıklı kazanma -anlaşma-mutlak olarak
pratikte sınanmak zorundadır. Bu
ise zorlu ve nispeten uzunca bir
Öte yandan, Kurtuluş örgütü tüm
gücüyle Kürdistan ulusal kurtuluş
hareketlerini destekleyecektir. Kürt
ulusunun aynıma hakkını şiddetle
savunacaktır. Propaganda ve ajitas-
yonumuzda “ayrılma hakkı”
önemli bir yer tutmaktadır. Türk
proletaryası üzerindeki milliyetçi
propagandaya karşı mücadele de
gene örgütümüzün önde gelen görevleri arasındadır. Milliyetçiliğin
her türüne karşı enternasyonalizm
bizim, temel şiarlarımızdandır.
Ancak Kürdistan halkına karşı
süren asimilasyon politikalarına
karşı çıkmak, Türk şovenizmine
karşı çıkmak, enternasyonalizmimize ek, Türkiye devriminin programatik sorunlarından biri olarak
Kürt proletaryasının kendiliğinden
ön sezgisi bize doğru yolu göstermektedir: “Yaşasın Kürt ve Türk işçilerinin
enternasyonalizm”. İşte bizim sloganlarımız.
HANGİ HAK !
Yeni bir yıla girerken, bitirilen yılda
meydana gelen değişiklikleri gözden
geçirmek sıkça yapılan bir şey. Bu
bağlamda acaba geride bıraktığımız
1984 yılında Türkiye’de ve Kuzey
Kürdistan’dakı milyonlarca kadının
durumunda kayda değer bir değişiklik meydana geldi mi? 1984’ü nasıl
Elbette pek çok değişiklik meydana
geldi kadınlar cephesinde ve elbette
198 3’den daha farklı geçti 1984.
Yüzbinlerce işçi kadın kapitalizmin
krizini erkek işçilerden daha açı verici bir biçimde yaşadı. Yüksek enflasyon karşısında sürekli düşen
ücretler, siyasal özgürlüklerden yoksunluk ve her taraftan sıkıştırılmış
olmak, saldırı altında olmak durumunun genel olarak sınıfın psikolojisinde
çöküntülerin, kadın işçileri daha fazla
etkilediği bir gerçek. Kadın işçilerin
erkeklere kıyasla, genel olarak daha
geride durduklarını, daha bağnaz olduklarını,. daha çok evleri ile çevrili
bir dünyada yaşadıklarını söylemek
yanlış olmaz. Terör ve kötüleşen
hayat koşulları ve işsizlik onların bu
özelliklerini körükledi. 1974-80 yıllan arasındaki mücadelelerde kazanmaya başladıkları kendine güven
duygusu, evin dışında kocaman bir
dünyanın var olduğunu anlamaya
başlama süreci, kendilerinin önemli
toplumsal değişiklikleri meydana getirme gücüne sahip ve milyonlarla
sayılan bir sınıfın parçası oldukları
sezgisi, 12 eylül diktatörlüğü ile birlikte kesintiye uğradı. Kadın işçiler
sadece artan sömürü, yoksulluk, ve
işsizlikle yüzyüze gelmediler, siyasal
uyanışlarında da daha büyük gerilemelerle yüzyüze geldiler. Bu durum,
yani, dana mütevekkil olmak, daha
uysal, daha boynu bükük olmak evdeki erkek baskısı karşısındaki dayanıklılık ve mücadele gücünü
törpüleyerek ikinci bir çöküntüye yol
açtı. Bundan da kötü olan bir durum
ise, pek çok emekçi kadının var olanı
olduğu gibi kabullenme doğrultusunda tavır almaları ve kocalarını veya erkek yakınlarını devrimci siyasal
faaliyetten vazgeçirmeye çabalamaları.
Ekonomik çöküntü ve işsizlik eminiz
ki, sayılamayacak kadar çok yoksul
kadını en kötü işlerde ve en ağır koşullarda çalışmaya zorladı, zorluyor.
Hiç bir yasal denetimin olmadığı
küçük atölyelerde vahşi bir sömürü
altındalar. Pek çok kadın, zenginlerin
evlerinde tamamen onların insafına
kalmış koşullar altında bile olsa iş
bulabilmeyi mutluluk sayıyor.
Aynı koşulların yaşandığı tüm diğer
ülkelerde de görüldüğü gibi ekonomik çöküntüye paralel olarak genel
bir toplumsal çürüme yaşanıyor. Çalışan yığınlar ilerici, devrimci geleneklerinden,
koparılıp, başka türden özlem ve ı
beklentilerin peşine düşüyorlar. Böylece maddi terör ve yoksulluk; zihinsel, moral ve psikolojik terör ve
yoksulluk ile tamamlanıyor. Her
alanda sadece bir tek alternatif bırakılıyor: burjuva alternatifler. Yoksulların kadınları için bunun pratik
sonuçlarından biride, pek çok genç
kadının, çürümeyle birlikte boyutları
daha da genişleyen fuhuş çemberinin
Üretim dışındaki faaliyet alanlarında
çalışan kadınlar da geçtiğimiz yıl
büyük zorluklara katlandılar. Şehir
küçük burjuvazisinin parçası olan bu
kadınlar; bir yandan mutlak yoksullaşmadan nasiplerini alırken, bir yandan da burjuva olmak eğilimlerinin
en göz kamaştırıcı ve bütün kayıtlarından kurtulmuş bir şekilde körüklendiği bir yıl geçirdiler. Bu kesim
için psikolojik yıkım daha şiddetli olmalı. Bütün ara sınıfların böylesi dönemlerde yaşadıkları vazgeçilmez bir
kader bu. Burjuva olmak olasılığının
iyice azalması bir yandan, proleterleşmek düşüncesinin karabasanı bir
Türkiye ve Kuzey Kürdistan’daki
köylü emekçi kadınlar için hayat hiçbir zaman sevinç duyulan bir şey olmadı. Ağır acı ve çilelerle dolu,
katlanılması gereken bir şeydir hayat.
Geçtiğimiz yılın bu acı ve çilelere yenilerini kattığını söylersek yanılmış
olmayız. Tarım ürünleri fiyatlarındaki sürekli gerileme, artan hayat pahalılığı, çeşitli hizmetlerin ulaşması
için yapılan devlet harcamalarının kısılması; genel olarak köylüleri ve
içinde bulunduğu konumdan dolayı
daha da fazlasıyla köylü kadınları etkilemiştir. En savunmasız olanlar, en
geride duranlar böylesi durumlarda
daha da savunmasız ve geride bırakılmaktadırlar.
Geçtiğimiz yılın sonunda sömürgeci
Türk devletinin ordusu K.Kürdistan’da Güneş Operasyonu’na girişti.
Sınır boyundaki pek çok köy boşaltılarak, halkı başka yere taşındı. Türkiye Cumhuriyeti’nin tarihiyle
eşzamanlı olan mecburi iskânlardan
biri daha yaşandı. Hâlâ devam etmekte. Yoksul Kürt kadınları kış kıyamette denklerini hazırlayarak,
çocukları ile birlikte yollara düşerken, pek çoğunun kocası ve yetişmiş
oğlu sıkıyönetim zindanlarında kaldı.
Fakat 1984 yılında bir yandan da,
büyük şehirlerin lüks salonlarında
bazı “seçkin” kadınlar “Türkiye’de
Kadın Haklarının 50. Yılını” kutladılar. 1934’te kadınların milletvekili
seçme ve seçilme hakkının yasalaşmasının 50. yıldönümü. Şüphesiz,
sosyalistler reformları küçümsemedikleri gibi, reformlar için mücadele
de ederler. Ama her reformun daima
kendinden önceki en son yaşanan
devrimin tarihsel gelişime kazandırabildiği ivme ne kadarsa, o kadar soluklu olacağını bilerek. Türkiye’de
en son yaşanılan “devrim”, “Ulusal
Kurtuluş Savaşı”dır. İşlevi itibariyle
ulusal kurtuluşçu olan, ama ulusun
önderliğini kazanmış değil, Osmanlı
Devleti’nin yönetici askeri elitine
mensup oldukları için ele geçirmiş
olan, büyük ölçüde sadece kendilerine karşı sorumlu dar bir kadronun
önderliğinde yürütülen bu savaşın tarihi gelişmeye kazandırdığı ivme de,
bu dar kadronun siyasal beklenti ve
1934’te ve ondan sonra milletvekili
seçilerek T.B.M.M.’— ye giren, yani
“siyasete atılan” kadınlar, Ebedi
Şefin veya daha- sonra Milli Şefin
“teveccüh ve alâkalarına mazhar
olmuş” kadınlardır. Bunlar milletvekili olmamış, yapılmışlardır. Diğer
1970’lerden beri Türkiye’de başka
türlü bir gelişim yeşermeye başladı.
Bazı kadınlar, Kemalist cumhuriyetçi
siyasete katılma geleneğini yıkarak
bu geleneği de hedef alan devrimcidemokratik kavgaya atıldılar. Egemen sınıfların tepkisini sadece
hapishanede ve işkencede değil, tekelci basının en rezilce karalamasında
da görüyorlar. Ama, bir yandan karalama, bir yandan da kadınlar ve siyaset söz konusu olduğunda bu cesur
kadınları hiç anmamak politikalarının altında, mevcut geleneklerin yanı
sıra başka türden bir geleneğin de yeşerdiği gerçeği yatmakta.
Hapishanelerde pek çok siyasi tutuklu ve mahkum kadın var. En az bir
o kadarı da hapse girip çıktılar. En
ağır işkencelerden geçtiler. Açlık
grevlerine katıldılar. Tekellerin basınının onları, kadın oldukları için
daha çok karaladıklarını, topluma
egemen kılmaya çalıştıkları ‘kadın’ın
tamamen tersi olan bu cesur kadınlara her türlü saygısızlığı etmekten
kendilerini neden alıkoyamadıklarını
biliyoruz. Onlar bizatihi varlıkları ile
başka bir kadını temsil ediyorlar. Biz
de onlarla kadın oldukları için, başka
türden bir kadın oldukları için daha
meye çalışmaktadır. Bunlara ek olarak, işçinin yaşamını, fabrika sosyal
kulübü, spor kulübü, çocuk kampı
vb. ile fabrika dışında da kontrol etmektedir. Ayrıca Japonya’nın kendine has mahalle polisi sistemi ise
işçilerin evlerini, evlerine giren çıkanı, çocuklarının okul durumunu
vb. yakından kontrol etmektedir.
Turgut Özal seçimler sırasında ve
daha sonra sık sık “Japon Mucizesi”nden dem vurarak, Türkiye’nin
bu deneyden ders alması gerektiğini,
Türkiye’nin de Japonya’nın izlediği
yolu izleyebileceğini ileri sürdü.
Aslında “Japon Mucizesi”nin günlük
politika ve ekonomik sözlüğümüzün
bir parçası haline gelmesi 1960”lı
yıllarda başladı. O zaman birçok
kimse, bazı ileri gelen ‘solcu’ aydınlar da dahil olmak üzere Türkiye’nin
bir Japonya olup olamayacağını tartıştılar.
Sonra sınıf mücadelesinin keskinleşmesi, sosyalist fikirlerin hızla yayılması ve bunlarla hemen hemen
çakışan ekonomik kriz günlük
soruları öne çıkarınca bu tartışma
unutuldu. O zamanlar işaret edilen,
Japonya’nın sanayileşme sürecine
geç girmesine rağmen emperyalizmin sömürgeleştirme çabalarına direnebilmiş olması idi.
Japonya son derece sınırlı öz kaynaklarına rağmen güçlü bir sanayi
kurmayı başarmıştı. Bazılarına göre,
daha avantajlı koşullarda başlayan
Osmanlı İmparatorluğu ve daha
sonra Türkiye Cumhuriyeti neden
aynı yolu izleyememişti? Bu sorunun
cevabı yeni kalkınma stratejisinin de
24 Ocak’tan sonra “Japon Mucizesi”
tekrar sık sık duyulmaya başlandı.
Son 20 yıl içinde Japon ekonomisi
dünyanın ilk üç güçlü ekonomisinden biri haline gelmişti. Halen,
Japonya ekonomisi en hızlı gelişen
ve en yavaş duraklayan ülke görünümünde idi. 1980 istatistiklerine göre
Japonya SSCB’den sonra dünyanın
en büyük çelik üreticisi idi ve dünya
çelik üretiminin % 15.3’ünü üretiyordu. Dünya ihracatının % 22’sini
elinde tutuyordu. Dünyanın en büyük oto üreticisiydi; tüm otomobillerin % 27’sini, kamyonların %
ABD’li işçinin ücreti 156.3, Batı
Alman işçisininki 183.5, Fransız işçisinin ise 112.8 olduğu görülür.
Satın alma gücü 100 alınan Japon işçisine karşılık, ABD’li işçinin satın
alma gücü 197.9, Batı Alman işçisinin ise 175.3dür.
Japonya’da işçi-işveren ilişkilerinin
anlaşılabilmesine bir diğer örnek ise
çok uluslu şirketlerdeki personel harcamalarıdır. 1979’da toplam harcamaların içinde personel harcamaları
oranlarının karşılaştırılması şöyle:
otomotiv sanayisinde General Motors (ABD) % 27.2, Daimler Benz
(Batı Alman) % 27.7 Toyoto Motors
(Japon) % 6.5. Demir Çelik endüstrisinde ise Thyssen (Batı Alman) %
26.1, Nippon (Japon) % 14. Kimya
sanayisinde Dupont (ABD) % 30.5,
Mitsubishi Chemicals (Japon) % 7.
Bu sayılar arasında dikkati çeken
nokta da, özellikle otomotiv ve
kimya gibi İkinci Savaş sonrasının
lider sanayilerinden, Japonya bugünkü durumunu anlaşılan, son derece düşük işçi ücretlerine borçludur.
en önemli ikinci yanı ise işçilerle işyeri arasında yaratılan son derece
güçlü ideolojik bağdır. Japon işvereni
“hayat boyu iş” sloganı ile hareket etmekte ve işçisini fabrikaya bağlamaktadır. Bu çok olumlu bir işçi
kazanımı olarak görülebilir, ama
unutmayalım Japon işvereni bu hayat
boyu işi son derece düşük ücretler temelinde sağlamaktadır. İkincisi, fabrika ve firmalar işçilerini sürekli
olarak tırmanan rekabet savaşından
haberdar etmekte ve işçinin yaşamı
ile fabrikanın yaşamını özdeşleştirEleştirilerimiz ne kendi sonuçlarından, ne de var olan güçlerle düşeceği çelişkiden korkmaz. K. MARKS
GEÇMİŞİN ÇARPITILMASININ ÜRÜNÜ OLAN
Artık “Japon Mucizesi”nden dem
vuranlar ‘radikal aydınlar’ değil bizzat kapitalistlerdir. Japon ekonomisinin hızlı gelişmesine tüm emperyalist
ülkeler ağızlarının suyu akarak bakıyorlar. Bizim ülkenin burjuvaları da
-örneğin Sabancı- aynı konuya sık
sık değiniyorlardı. Ama bu sefer üzerinde durulan konu Japonya’nın
diğer bir özelliği idi: işçi işveren ilişkileri. Son derece az olan grevler,
kendini fabrikaları ile özdeşleştirmiş
işçiler bu mucizenin temeli olarak
Gerçekten de Japon işçilerinin ücretlerini ve satın alma gücünü ABD ve
Batı Almanya ile karşılaştırdığımızda
bu durum açıkça görülür. Japon işçisinin ücretini 100 olarak alırsak
KOMÜNİSTLERİN YOLUNU AYDINLATAMAZ
KURTULUŞ ÖRGÜTÜNÜ BÖLENLERİN “YENİ”
SENDİKALAR VE SİYASAL MÜCADELE
İKAMECİLİK VE SEKTERİZM BİRBİRİNİ ÜRETİR
ULUSAL SORUN ÜZERİNE TARTIŞMALAR
ROSA LUXEMBURG - LENİN TARTIŞMASI ÜZERİNE
PROLETARYA SOSYALİZMİNDEN BİR SAPMA: TKKKÖ
KURTULUŞ GEÇİCİ ÖRGÜTÜ
RUS SOSYALDEMOKRASİSİNİN ÖRGÜTSEL SORUNLARI
BİR ADIM İLERİ, İKİ ADIM GERİ
V. I. LENİN’İN R. LUXEMBURG’A CEVABI
Bugün Japonya adeta bir süper güç
olmuşken çalışma koşulları son 10
yılda çok az iyileşmiş, hatta bazı
alanlarda çok fena gerilemiştir, özellikle sosyal hizmetler ve konut sorunu bunların başında gelmektedir.
10 Japon evinden sadece 3’ü genel
kanalizasyon sistemine bağlıdır,
ABD’de ise bu sayı 7’dir. İngiltere’de ise tüm evlerin %97’si kanalizasyon sistemine bağlıdır. Londra’da
ve Washington’da yaşayanlar sırası
ile Japonya’da yaşayanlardan 15 ve
20 defa daha çok yeşil sahaya sahiptirler.
Bunların yanısıra en önemli sorun
konut sorunudur. Tüm nüfusun 10’da
1’inden fazlası, Avrupa ve ABD ile
karşılaştırıldığında kötü koşullu evlerde yaşamaktadır. Ev başına oda
sayısı ve alanı son derece azdır, evler
daha pahalıdır. Ortalama ev büyüklüğü 80 metrekare ise de son yıllarda
30 metrekareden ufak evlerde “şaşırtıcı” bir hızla artış sürmektedir. Tokyo’da şehir merkezinden tren veya
araba ile 1 saat uzaklıkta küçük bir
ev 77,5 milyon T.L.dir ve sadece çok
zenginlerin satın alabileceği bir maldır.
Japon devleti, hızla sosyal hizmetlerden kesinti yaparak bu paraları
büyük şirketlere ve uluslararası
Japon tekellerine vermektedir.
Bütün bunları göz önüne aldığımızda
“Japon Mucizesi”nin ne mene bir şey
olduğu anlaşılmaktadır. Japon kapitalistleri dünya devlerinin arasındadır
ama Japon işçi sınıfı gittikçe kötüleşen koşullarda adeta bir üçüncü
dünya işçisi gibi yaşamaktadır.
“Japon Mucizesi”ne özenen kapitalistler aslında Japon işçisinin bu kurbanlık
Türkiye’de “Japon Mucizesi” ne demektir? Türkiye işçi sınıfı bugün
Japon işçileriyle karşılaştırılamayacak kadar kötü koşullarda
yaşamaktadır. “Japon Mucizesi” propagandası altında Türkiye işçi sınıfım (ki, azımsanamayacak bir
mücadele geleneği vardır) köle durumuna indirmek arzuları yatmaktadır.
Her türlü mucize gibi “Japon
Mucizesi“nde de mucizevi bir yan
yoktur. Temelinde işçi sınıfının soyulup soğana çevrilirken aynı zamanda
karşı koyamaz hale getirilmesi yatmaktadır.
NATO üyesi ülkeler, 1979 yılında
“İkili Karar” denilen ünlü bir karar
aldılar. “İkili Karar” gereğince; bir
yandan 1983 sonunda İtalya, B.Almanya, İngiltere, Hollanda ve Belçika’ya Cruise ve Pershing II
yerleştirilmesinin hazırlıkları yapılırken bir
yandan da Avrupa’da nükleer silahların dengesini bozduğu iddia edilen Sovyetler Birliği ile bir
anlaşmaya varmak için görüşmeler
Bildiğimiz gibi ABD ve Sovyetler
Birliği Cenevre’de yapılan görüşmelerde anlaşamadılar ve İtalya;
B.Almanya ve İngiltere’ye füzeler
yerleştirildi, özellikle füzelerin yerleştirildiği yıl olan 1983’te en yüksek boyutlarına ulaşmak üzere, bu
dönemde bütün bir Avrupa büyük
barış gösterilerine sahne oldu. Milyonlarca insan füzelere karşı sokaklara döküldü. Elbette Doğu Avrupa
ve Sovyetler Birliği’ndeki resmi
gösteriler, sadece NATO-ABD füzelerine karşı yapılırken, Batıldaki
gösteriler resmi gösteriler değildiler. Kiliselerden, sekter SSCB taraftarı gruplara kadar çok geniş bir
yelpazeyi temsil ediyorlardı. Milyonlarca insanı içinde barındıran bu
geniş yelpazenin andaki hedefi’ füzelerin yerleştirilmesini durdurmak
olmakla beraber, Doğu’da ve Batı’da nükleer silahlara karşı olmak
temel yaklaşım idi. SSCB ve Doğu
Avrupa’daki yandaşı ülkelerde resmi devlet-parti kararlarının ve örgütlerinin dışında barış ve
silahsızlanma konusundaki her
türlü girişim —ki bu girişimler
kendi ülkelerindeki silahlanma ve
militarizmin tırmanmasını da sorgulayan girişimlerdi— parti-devlet
baskısı altında ortadan kalkarken,
Batı’da bu sorun en geniş yelpaze
içinde tartışılıyor, kamuoyunu en
fazla meşgul eden sorun oluyordu.
Nükleer silahların dehşetine dair
araştırmaları kapsayan kitaplar,
broşürler, afişler yayınlanıyor, kongreler toplanıyordu.. Kısacası korku
insanları harekete geçiriyor, düşündürüyordu.
“İkili Karar “in arkasından, o zamana kadar resmi NATO stratejisi
olan “Esnek Mukabele Stratejisi”
de değişiyor ve yerini “Yıldırma
Stratejısi” ne bırakıyordu. Yıldırma
Stratejisi’nin dayandığı ilke şu: Bir
yandan silahlanarak SSCB’yi korkutmak, bir yandan da görüşmeleri
sürdürmek. Böylece Doğu ile Batı
arasındaki 1970’li yılların yumuşama (detant) politikası ortadan
kalkıyor, yerini karşılıklı sertlik politikalarının egemen olduğu soğuk
Orta Amerika’da ve Orta Doğu’da
SSCB ve ABD dolaylı olarak ta
olsa askeri olarak karşı karşıya geldiler. SSCB destekli güçlerle ABD
askerlerinin doğrudan çatışmasına
ramak kaldı. Bu tehlike hâlâ devam
ediyor. Honduras’taki yoğun ABD
askeri varlığı Nikaragua’yı ve
FMLN/FDR’ın başarısı halinde El
Salvador’u tehdit ediyor. “Lübnan’ın toprak bütünlüğünü sağlamak amacıyla” Lübnan’a çıkan
Amerikan, Fransız ve İtalyan askerleri doğrudan Suriye birlikleri ile
çatışmadılar. Ama, Humeyni yanlısı
örgütlerin komploları sonunda
epeyce kayıp verdikten sonra gemilerine binip ayrılmak zorunda kaldılar. SSCB destekli Suriye
birlikleri ise Lübnan’daki askeri
varlığını sürdürüyor. Bu iki sıcak
bölgenin dışında Güney Afrika, Afganistan, Polonya iki blok arasındaki gerginliğin odak noktalarını
oluşturmaya devam ettiler. Özellikle 1983 sonunda, Cenevre görüşmelerinin kesilmesi ve Avrupa’ya
füzelerin yerleştirilmesinden sonra,
1984 yılı boyunca sertlik politikaları üslûpta ve fiili olarak II. Dünya
Savaşı’nı takip eden soğuk savaş
yıllarından sonraki en keskin noktaya ulaştılar.
muşama politikalarına geri dönülecek” diye bir yandan da sevindirecek bir şey oldu. SSCB Dışişleri
Bakanı, Politbüro üyesi Gromiko
ve ABD Dışişleri Bakanı Shultz
Cenevre’de, silahlanma yarışının
kontrol altına alınması görüşmelerini başlatmak üzere tekrar bir araya
Bundan önceki Cenevre görüşmelerini, “Batı Avrupa’dan füzeler sökülmedikçe bir daha masaya
oturmayız” diye terk eden veya
“SSCB’nin modern nükleer silahları geliştirecek teknolojik ve ekonomik olanaklara sahip olmadığını
zanneden emperyalistler yanılmaktadırlar” diyen SSCB, neden fikrini
değiştirdi? Yoksa, ABD tarafından
bakınca, Yıldırma Stratejisi doğrumu çıkmıştı? Çünkü, ABD 1983
başında, basında Yıldızlar Savaşı
diye adlandırılan yeni bir nükleer
“uzay savunma sistemi”nin araştırmalarına ve denemelerine başlayacağını a-ıklamıştı. 1984’te ise yeni
“savunma sistemi “ne dair gelişme
ve tartışmalar uluslararası politikanın en önemli konusu oldu ve
SSCB’nin sert sözlü saldırılarına
Resmi açıklamalar gerçeği kavramamıza pek yardım etmiyor. Ve
gerçeği kavramak için, hangi tarafın kaç tane ve hangi tipten silah
sistemine sahip olduğu gibi incelemelerin ötesinde, dünyadaki başka
gelişmelere dikkat etmek gerekiyor.
Amerikan emperyalizmi 1970’li yıllarda dünya pazarını kontrol eden
güç olmaktan çıktı. 1950’de dünyadaki bütün malların ve hizmetlerin
%52’sini üreten ABD, 1970’ de
%30’unu, bugün ise %22’ sini üretiyor.
1985’in başında dünya kamuoyunu
şaşırtan ve hatta “galiba gene yu-
Başta B.Almanya olmak üzere gelişen Avrupa ve Japon ekonomileri,
dünya pazarlarındaki paylarını ABD
aleyhine arttırdılar. Bizzat Amerikan
iç pazarına el attılar. “Malların ve
sermayenin serbest dolaşımı” sloganının şampiyonu ABD korumacı
tedbirlerini sürekli arttırıyor.
Krizin en önemli göstergesi olan yatırımların ve büyüme hızının düşmesi devlet gelirlerini azaltırken
Amerikan devleti bütçe açıklarını
kapatmak için büyük borçlanmalara
giriyor. 1980’de Reagan ilk defa
başkan seçildiğinde 750 milyon
dolar olan bütçe açığı 1985’te 210
milyar dolar oldu, Ekonominin bu
durumu değişmediği taktirde, Reagan’ in ikinci başkanlık döneminin
sonunda devlet borçlarının 2 trilyon
dolar olacağı hesaplanıyor.
Ekonomik olarak durgunluk dönemine girmiş olmakla beraber, ABD
emperyalist kampta siyasal hegemonyasını sürdürüyor. II. Dünya
Savaşı sonunun konjonktüründe kurulmuş olan bu hegemonya hâlâ
varlığını sürdürüyor ve bu hegemonyayı korkutucu bir, askeri güç
destekliyor. Asıl tehlike Kapitalizmin kendi krizi olmasına rağmen
ABD yönetimi anti-SSCB sertlik
politikalarını tırmandırarak ve bu
politikalar çerçevesinde alınmasını
zorladığı hem ortak askeri tedbirlerle —NATO çerçevesinde—, hem
de kendi üstün askeri gücüyle emperyalist kamptaki müttefikleri üzerinde siyasal hegemonyasının
sarsılmamasına çalışıyor. Dolayısıyla silahlanma harcamalarını sürekli yükseltiyor, yeni silahlar
geliştiriyor. Pentagon’un şefi; Savunma Bakanı Weinberger ABD
yönetimi içinde bu politikaların en
kararlı savunucusu olarak sivriliyor.
Bu politikalara karşı ulusun onayı
ise, son yıllarda iyice tırmanan milliyetçilik, vatanseverlik, anti-komünizm ve anti-SSCB temelinde
Bu noktada, “Peki neden bir yandan
SSCB ile diyalog sürdürmekten
bahsetsin? Neden buna ihtiyaç duysun?” diye bir soru akla gelebilir.
Görebildiğimiz kadarıyla, Amerikan tekelleri arasında bu po-
litikaların tırmandırılmasına muhalefet var. Örneğin seçimlerde Reagan’ın Demokrat Parti’li rakibi olan
Mondale, SSCB ile daha yumuşak
ilişkilerden yana ve sertlik politikalarının somutlaştığı alanlardan biri
olan Orta Amerika’da CIA eylemlerini eleştiren bir tavır içindeydi. Gene
Demokrat Parti’den Edward Kennedy “barışçı” girişimlere önayak
oluyor, Reverend Jackson Suriye’ye
gidip Hafız Esad ile görüşüyor ve
Suriyelilerin elindeki Amerikalı pilotu yanına alıp Amerika’ya dönüyordu. Aynı farklılıkları kabine
içinde de izlemek mümkün. Amerikan maliye ve hazine yetkilileri, gelecek üç yılda devlet borcu olarak
bulmaları gereken miktarı 100 milyar
dolar azaltabilmek için kamu harcamalarını kısmak planlarına Pentagon’un harcamalarını da kattılar.
1985’teki Pentagon harcamalarını 8
milyar dolar kısmak isteyince Weinberger buna razı olmadı. Sadece
1986’daki 320 milyar dolarlık harcamalardan, 6 milyar dolar azaltabileceğini belirtti.
ABD yönetimini zorlayan diğer bir
neden Avrupalı müttefikleri. Hollanda ve Belçika 1979’daki ikili
Karar gereğince kendi paylarına
düşen ve 1983 sonunda yerleştirmeleri gereken füzeleri henüz yerleştirmediler. Her iki ülkede de
Hıristiyan Demokrat-Liberal koalisyon hükümetleri olmasına rağmen,
kamuoyundan ve sosyal demokrat
işçi partilerinden gelen muhalefet
karşısında yerleştirmeyi sürekli erteliyorlar. NATO içindeki bu bölünme
Reagan yönetimini endişelendiriyor.
Füzelerin yerleştirildiği İtalya’da Komünist Partisi’nin %33’lük oyuyla
ülkenin en büyük partisi olması zaten
büyük bir problem. İstikrarlı B. Almanya füzeler dolayısıyla II. Dünya
Savaşı sonrasının en çalkantılı ve
toplumsal muhalefetin en yükseldiği
günleri yaşadı. İkili Karar’ın alındığı
günlerde iktidar olan SPD, o günlerin
başbakanı Schmidt’i harcayarak, füzelerin yerleştirilmesine karşı kongre
kararı aldı. Ayrıca B. Alman kapitalistleri SSCB ile ticaretten büyük kârlar elde ediyorlar. Nitekim Sibirya’
dan B.Almanya’ya gelecek olan
doğal gaz hattı projesi B. Almanya ile
ABD arasında sertleşen tartışmalara
ve ABD’nin Almanlara sattığı en
modern teknoloji ile üretilmiş bilgi
sayarlara ambargo koymasına kadar,
bir dizi tedbir hâlâ gündemde.
Monetarist ekonomi politikaları ile
ABD’nin Avrupa’daki sıkı müttefiklerinden biri olan İngiltere’de de iş-
leri ABD’de ki kadar kolay götürmek
mümkün olmuyor. Sosyal devlet fikrenin yıllarca sembolü olan İngiltere’de, Thatcher hükümetleri sosyal
harcamaları sürekli keserken silahlanma harcamalarım yükseltmek, siyasal olarak, en azından şimdilik
oldukça riskli. Muhalefetteki İşçi
Partisi, kongresinde “tek yanlı silahsızlanma” kararı aldı. Ayrıca İngilizler de SSCB ve Doğu Avrupa ile
ticari ilişkileri geliştirmenin yollarını
arıyorlar. Aralık sonunda İngiltere’ye
gelen SBKP Politbüro üyesi Gorbachev ve heyeti bir dizi önemli görüşmeler yaptılar. Bu ziyaretin
arkasından ABD’ ye giden Thatcher’in, Yıldızlar Savaşı projesine
eleştirel yaklaştığı ve Reagan’ı SSCB
ile görüşmeye zorladığı belirtildi.
SSCB’nin sert üslûbuna rağmen,
neden görüşme masasına döndüğü
ise bütün bir sistemin kendi iç çelişkilerini ele veriyor.
Politbüro ve Merkez Komitesi üyelerinin bütün iddialarına rağmen,
SSCB ABD’nin silahlanma yarışına
ayak uydurmakta büyük güçlüklerle
karşı karşıya. Nitekim geçtiğimiz
yılda silahlanma harcamalarını karşılamak üzere Merkez Komitesinde,
ücretleri kısmak veya ücretsiz özel
vardiyalar koymak önerilerinin görüşüldüğü biliniyor.
Yıldızlar Savaşı projesi SSCB’nin silahlanma alanında en güçlü olduğu
noktadaki konumunu sarsıyor. Ağır
kıtalararası nükleer füzelerden oluşan
saldırı silahları sistemine sahip olan
SSCB’nin, eğer ABD uzayın silahlandırılması projesini gerçekleştirirse, bu alandaki gücü sarsılacak.
Çünkü ABD’nin yeni geliştirmekte
olduğu füzesavar füzeler sistemi,
“düşman” füzelerini daha hedefine
varmadan uzayda yok edecek. Bu
işlevine ek olarak “düşman”ın uzaydaki bütün sivil ve askeri amaçlı dinleme gözetleme, bilgi toplama ve
haberleşme füzelerini de gereğinde
Bundan dolayıdır ki, 7-8 Ocak’taki
Gromiko ve Shultz’ un Cenevre buluşması öncesi ve sonrasında, görüşmelerde savunma silahlarının mı öne
alınması (SSCB önerisi) yoksa saldın
silahlarının mı öne alınması (ABD
önerisi) uzun uzun tartışıldı. En sonunda her iki silah sistemi üzerine
görüşmelerin eşzamanlı olarak yürütülmesine karar verildi.
1983 yılı sonundaki görüşmelerin
kesilmesinden sonra SSCB, Doğu
Avrupa’daki yandaş ülkelere Varşova
Paktı çerçevesinde, Pershing ve Cruise’lere mukabele olarak nükleer başlıklı füzeler yerleştirmeye karar
verdi. Ancak bu ülkelerde Sovyet füzelerine karşı, resmi çevrelerde de
muhalefet olduğu biliniyor. Zaten
Polonya sistemin krizini açığa çıkaran çalkantıları yaşamaktayken, buna
ek olarak başka muhaliflerin ortaya
çıkabilecek olması ve şiddet tedbirlerine başvurmak zorunda kalabilecek olması SSCB’yi rahatsız ediyor.
1980’li yıllarda yeni bir Macaristan
veya Çekoslovakya’ya girişmenin
sonuçları oldukça riskli.
SSCB uzun yıllardan beri, sosyalizm
adına reel politikaların hakim olduğu
bir ülke. Diyalektik materyalist tarih
anlayışının üzerine kurulu sosyalizm
anlayışının yerine; büyük güç, zor ve
uzlaşma (bu son ikisi daima birbirini
tamamlar) ilişkilerinin üzerine kurulu
bir sosyalizm anlayışı hakim. Bu anlayış gereğince tarihi insanlar yapmaz.
kapitalizme ve proletarya devrimine
ilişkin eski fakat kapitalizm durdukça
yeni kalacak temel ilkeleri; yani kapitalizmin bir üretim biçimi olarak
kendini yok edecek çelişkileri
bağrında taşıdığı ve mutlaka büyük
krizlere gireceği, insanlığın barbarlık
içinde toptan çöküşünü engellemenin
ve onu özgürlükler ülkesine götürmek tarihi görevinin uluslararası proletaryaya ait olduğu ilkelerini terk
etmiş durumda. O, “sosyalizmi” reel
güçlerle (ticaret, silah, müdahale, uzlaşma ve her türlü büyük devlet etkinliği) “yaymaya” çalışıyor.
Uluslararası politikada, uluslararası
proletaryaya karşı açıklık ilkesi yerine, Marks ve Lenin’in nefret ettikleri gizli devlet diplomasisini tercih
Kuşkusuz bu politikaları yürütmek
asıl olarak yumuşama içinde, yani
statüko‘nun devamı halinde mümkün. Ama Marks’ın tespit ettiği gibi
kapitalizm krize girdiğinde, durum
değişiyor ve statüko’yu geri getirmek
SSCB’nin elinden ne yazık ki gelmiyor! Ve sistem kendi içine kapanmak,
siyaset yürüttüğü manevra alanlarından kopmak zorunda kalıyor. Başka
alternatifi olmadığı için de statüko‘yu
geri getirmek için çabalıyor. Bunun
içindir ki, SSCB geçtiğimiz Eylül
ayında Gromiko’yu ABD’ye göndererek ve diyaloga hazır olduğunu belirterek eski güzel günlere dönmeye
7-8 Ocak’taki Shultz ve Gromiko buluşmasının hemen öncesinde ve sonrasında bir dizi olay gelişti. Cenevre
buluşmasından hemen önce Başbakan ve Politbüro üyesi Tikhonov
Türkiye’ye gelerek Özal hükümeti
ile uzun dönemli bir ticaret anlaşması
yaptı. 1985’te 570 milyon dolar olan
Türk-Sovyet ticaret hacmi, 1986-90
arasındaki beş yıllık plan döneminde
6 milyar dolara çıkacak. 1987’ den
başlamak üzere Türkiye Bulgaristan
üzerinden geçecek bir boru hattı yoluyla SSCB’ den doğal gaz alacak.
Buluşmadan hemen sonra ise SSCB
ile Batı’daki en büyük ticaret ortağı
B.Almanya arasındaki görüşmelerde,
1980’li yılların sonunda B.Alman firmalarına önemli kazançlar sağlayacak anlaşmalara varıldı. 1984’te iki
ülke arasındaki ticaret hacmi dikkat
çekici bir düşüş göstermişti.
ABD yönetimi Orta Doğu konusunda SSCB’nin de katılacağı —
ki, şimdiye kadar bölgedeki SSCB
varlığını kabule yanaşmıyordu— bir
konferansın toplanabileceğini belirtti.
Ayrıca son yıllarda durma noktasına
gelen SSCB’deki yahudilerin İsrail’e
göçü konusunun da gene Cenevre’de
Bunlardan başka iki ülke dünyanın
sıcak bölge ve ülkeleri olan Güney
Afrika, Afganistan ve Orta Amerika
üzerinde de diyalog sürdürecekler.
Nitekim Edward Kennedy geçtiğimiz günlerde Güney Afrika Cumhuriyeti’ne gidip, yerli kabilelerin en
büyüğünün reisi ile görüştü. Hapisteki Afrika Ulusal Konseyi önderi
Nelson Mandela ile de görüşmek
istedi fakat ırkçı rejimden izin alamadı.
Evet, her iki taraf ta kendi açısından
şimdilik yararlı çıkmış gözüküyor.
Ama kimsenin akıldan çıkarmaması
gereken bir nokta var: Buluşmaya ve
onu takip edecek olan görüşmelere
neden olan ve SSCB’nin büyük saldırılarına hedef olan Yıldızlar Savaşı
projesi, yani uzay savunma sistemine
dair ABD’den pek taviz koparılamadı. ABD bu projeden vazgeçmeyeceği kesinlikle beyan etti ve Mart
ayında denemelere başlayacak.
Günümüzün ekonomik - siyasal
göstergeleri yakın gelecekte reel politikalarla işleri eskisi gibi götürmenin pek mümkün olmayacağını
gösteriyorlar. Dünyamızı bir nükleer savaştan kurtaracak asıl faktör
ancak güçlü bir uluslararası sosyalist hareket olabilir. Umarız kimse,
Sosyalist Enternasyonal üyesi sosyal demokrat partilerin barışçı kararlarına ve girişimlerine umut
bağlamaz. Onlar kapitalizmin ve savaşın sahte düşmanlarıdır. II. Enternasyonal’in devamı olan Sosyalist
Enternasyonal emperyalist paylaşım
savaşı burjuvazi için tek çıkar yol
olarak kaldığında, savaşı ve halkların ülkelerin yağmalanmasını desteklemek
Enternasyonal’den farklı davranmayacaktır. Ve hatta bu defaki savaş
toptan çöküşe yol açacak olsa da.
urtuluş Hareketinin önde gelen unsurlarından Zeki Erginbay 23 Ocak 1977
günü İstanbul’un en kalabalık semtlerinden
birinde kaçırıldı. Bir hafta sonra ölüsü
Ömerli Barajı civarında bulunduğunda vücudu sayısız işkence izleri ile doluydu.
Kalbi ise profesyonelce tek bir kurşunla
esas olarak TKP Programı ve o günlerde
son derece kısıtlı olan TKP belgelerine dayanmakta ve yürüttüğü tüm tartışmada
TKP’yi üzerinde yürüdüğü uluslararası çizgiden ayırt etmeye çalışmaktaydı. Bugün
ise, komünistler için çok daha berrak ki
mücadele esas olarak TKP ile değil, onun
üzerinde yürüdüğü uluslararası çizgi ile yürütülmelidir. TKP’nin gerek o zamanki
programı, gerekse yeni programı (ki, yeni
program eskisinden ciddi farklılıklara sahiptir) resmi sosyalizmin öğretilerinin silik
bir kopyasıdır. Bu nedenle, bugün Zeki Erginbay’ı olumlu bir şekilde anmak, hiç kuşkusuz, onun ürettiğini methetmek değil,
onun geriye bıraktığının olumlu noktalarını
yakalayıp daha da geliştirmektir.
eki Erginbay’ın kimler tarafından kaçırıldığı bugüne kadar, açığa çıkmadı.
Onu, kayıp olduğu günlerde İstanbul Emniyetinde görenler var. Aynı şekilde o günlerde faşistlerin denetimi altındaki bir
öğrenci yurdunda görenlerde var. Kısacası,
Zeki’nin öldürülüşü tam bir sis perdesi altında. Açık olan o ki, Zeki Erginbay MİT,
Kontrgerilla ve faşistler üçgeninin ortak çabasıyla imha edildi.
ldürüldüğünde Zeki İnşaat Mühendisleri odasında çalışmaktaydı. Aynı zamanda da Hareketin gençlik yayını olan
İleri’nin çıkarılmasına katılmaktaydı.
İMO’da onun başlattığı faaliyet ileriki yıllarda Kurtuluş’un teknik elemanlara arasındaki gelişiminde önemli bir rol oynadı.
Aynı şekilde İleri’de Hareketin öğrenci
gençlik arasındaki gelişiminde önemli bir
yere sahiptir. Ancak, Zeki Erginbay’ın geriye bıraktığı en önemli yapıt, ilk kez Kurtuluş Sosyalist Dergi‘de yayınlanan “TKP
Üzerine” başlıklı’ makalesidir. Daha sonra
yoldaşın imzasıyla kitap olarak da basılan
bu makale o günlerin koşulları altında devrimci hareketin revizyonizme karşı mücadelesinin önemli belgelerinden biri oldu.
Zeki Erginbay’ın “TKP üzerine” başlıklı
makalesi revizyonistlerin “TKP’nin Sesi”
radyosundan kendisini provakatör olarak
ilan etmelerine de neden oldu. Bu tutumlarıyla revizyonistler ideolojik-teorik
mücadeleden ne anladıklarını bir kez daha
eki Erginbay öldüğünde geriye revizyonizme karşı mücadeleye ilişkin yoğun
notlar bıraktı. Ancak, bu notlar değerlendirilip yayınlanamadığı gibi daha sonraki yıllarda Hareketin diğer birçok belgesi ile
ünün koşullarında önemli bir boşluğu
dolduran “TKP üzerine” makalesi
bugün artık mutlaka yenilenmesi, geliştirilmesi gereken bir eser haline geldi. Makale
oldaşın pratiği de aşılmak zorundadır.
Onunla ortakça sürdürdüğümüz 19761980 pratiği eleştiri süzgecinden geçirilmedikçe, Hareketin, onun ve bizlerin katkıları
ile, sahip olduğu küçük burjuva tabanı değiştirilmedikçe, Zeki’nin olumlu bir şekilde
anılması mümkün değildir. Onun ardından,
birçoklarının ardından yaptığımız gibi,
kahramanlık, fedakarlık ağıtları yakmak,
onun kişiliğinde önderliğin meziyetlerini
saymak, kavgada düşen bir yoldaşı olumlu
bir biçimde anmak değildir. Tam tersine yapılması gereken, objektif doğruları ortaya
koymak, objektif doğrular çerçevesinde
kendimizi ve düşen yoldaşlarımızı aşmaktır.
eki Erginbay, tüm olumlulukları ile aramızda yaşamaya devam edecek. Hareketin önde gelen bir parçası olarak sahip
olduğu tüm olumsuzlukları ise, bizler kendimizi aştıkça, bizler kendimizi yeniledikçe