DUBAİ İŞ HUKUKU
Bilindiği üzere, Birleşik Arap Emirlikleri’ndeki federal yapılanmanın sonucu olarak federal kanunlar ile emirliklerin kendi kanunları aynı anda uygulama alanı bulmaktadır. 8 no’lu 1980 tarihli Federal Kanun ile düzenlenmiş ve daha sonra başka kanunlarla da değiştirilmiş olan Birleşik Arap Emirlikleri İş Kanunu, bazı açılardan ILO standartlarıyla örtüşse de uluslararası standartları tamamen yakaladığı söylenemez. Ancak iş hukuku kurallarını ILO standartlarıyla uyumlu hale getirmek için çeşitli sivil toplum kuruluşlarının da önerileri alınarak yeni düzenlemeler yapılması beklenmektedir.
Yukarıda bahsedilen ikili yapılanma neticesinde Dubai’de hangi işçilere Dubai iş hukuku kurallarının; hangi işçilere BAE federal iş hukuku kurallarının uygulanacağı sorusu akla gelmektedir. İstisnalar ve bazı iş kollarında çalışan işçiler saklı kalmak kaydıyla, BAE iş kanunları yabancı ya da vatandaş bütün işçilere uygulanmaktadır. Aynı şekilde DIFC Bölgesi hariç bütün FTZ’larda çalışan işçilere yabancı olup olmalarına bakılmaksızın BAE federal iş kanunları uygulanacaktır.
Federal kanun, işçi-işveren ilişkilerini her yönden düzenlemiştir. Buna göre, akdedilen federal iş sözleşmeleri, yabancı işçi ülkeye girmeden önce önce İşçi Bakanlığı tarafından onaylanmalıdır. Aksi halde iş sözleşmesinin hukuki geçerliliği olmayacaktır; ancak bu zorunluluk BAE vatandaşları için bulunmamaktadır. Kanunun 37.maddesi işçilere verilecek olan deneme süresini en fazla 6 ay olarak belirlemiştir. Bu süre içinde iş sözleşmesi her iki tarafça da sonlandırılabilmektedir. Bu durumda işverenin tazminat yükümlülüğü doğmasa da yabancı işçinin ülkesine geri dönmesi için gereken masraflar da dahil bütün işçilik haklarını ve ücretini ödeme yükümlülüğü bulunmaktadır. Deneme süresi kanuni bir zorunluluk olmayıp iş sözleşmesinde öngörülme şartına bağlıdır.
Ücret konusunda ise federal kanunun bir asgari ücret belirlemediği görülmektedir. Ücretler genelde işçinin eğitim seviyesine göre değişmektedir. Ücret herhangi bir para biriminde olabileceği gibi günlük, haftalık, aylık olarak da belirlenebilir. Bu hususlar işçi ile işveren arasındaki iş sözleşmesinde kararlaştırılacaktır. Ücret konusundaki en önemli nokta, işçilerin ücretlerinin BAE sınırları içerisindeki bankalardan WPS (Wage Protection System) üzerinden ödenmesidir. 2009 yılında uygulamaya koyulan WPS sistemine kaydolmak BAE’de faaliyet gösteren her şirket için zorunlu olmakla birlikte free zone şirketleri için bu zorunluluk bulunmamaktadır. Ancak bazı FTZ’lerin kendi ödeme sistemleri mevcuttur. Bu noktada iş yerinin bulunduğu FTZ’de böyle bir ödeme sistemi olup olmadığına bakılmalıdır. İşçinin ücreti, ödeme gününden itibaren en geç 2 hafta içinde ödenmelidir. Ücretin ödenmemesi işçi bakımından sözleşmeyi haklı sebeple fesih nedeni teşkil eder.
BAE iş kanunlarına göre haftalık maksimum çalışma süresi 48 saati aşamaz ve bunu aşan her saat fazla mesai olarak kabul edilir. Turizm, restoran işletmeciliği gibi işin doğasının daha uzun süre çalışmayı gerektirdiği sektörler hariç günlük çalışma süresi 8 saat olarak belirlenmiştir ve yolda geçirilen süreler buna dahil edilmemektedir. Ramazan ayında işçinin günlük çalışma süresi 2 saat azaltılmalıdır. Günlük çalışma saatleri, işçinin dua, yemek ve dinlenme gibi gereksinimlerini gidermesi için art arda 5 saati aşacak şekilde düzenlenememektedir. Art arda 5 çalışma saatinden sonra işçi en az 1 saat ara vermeden tekrar çalışmaya zorlanamaz; fakat, bu dinlenme süresi çalışma saatinden sayılmaz. Kanunun 66.maddesinin 2.fıkrası işin niteliği gereği gece ve gündüz vardiyaları şeklinde aralıksız çalışılan iş yerlerinde bu kuralın uygulanmayacağını belirtmiş ve bu konudaki düzenlemenin Bakanlık tarafından ayrıca yapılacağını belirtmiştir. Ancak bu, işçinin 8 saat aralıksız çalıştırılabileceği anlamına gelmemektedir. BAE’nin 2016 yılında uygulamaya koyduğu bir düzenleme gereği, doğrudan güneş altında çalışılan işlerde işçilere öğlen 12:30 ile 15:00 arası zorunlu “gün ortası izni” verilmektedir. Bu izin, sıcaklığın çok yüksek olduğu Haziran-Eylül aylarında uygulanmaktadır. İznin verilmesi zorunlu olup ihlali halinde şirketlere, çalıştırılan her işçi başına 5,000 Dirhem ve birden fazla işçi çalıştırılıyorsa en fazla 50,000 Dirhem para cezası kesilmektedir. Bazı durumlarda ceza iş yerinin faaliyetinin durdurulmasına kadar gidebilmektedir. İşin devam etmesinin kaçınılmaz olduğu istisnai hallerde ise bu saatler arasında çalıştırılan işçilere şemsiye, soğuk su, limonlu ve tuzlu su, klimalı bir alan ile ilk yardım malzemelerinin temin edilmesi zorunludur.
İşveren fazla mesaiyi, fazla çalışılan saatlerin ücretini ödemek şartıyla talep edebilir. Aynı zamanda, Kanunda normal çalışma süresi olarak belirtilmiş olan 8 saate ek olarak işveren haftanın belli bir gününde 9 saat çalışılmasını da talep edebilir. Ancak bu durumda fazla çalışılan saat haftanın başka bir günündeki çalışma süresinden düşülecektir. Bazı durumlarda tatil günlerinde çalışılması da o günün ücretinin ödenmesi şartıyla öngörülebilir; fakat işçinin üst üste iki tatil günü çalıştırılması kanuna göre mümkün değildir. Fazla mesai ücreti işçinin saatlik ücretinin %25 fazlası olarak belirlenmiştir. Kanunun 68.maddesine göre ise işçi akşam 9 ile sabah 4 arası fazla mesai yaparsa çalıştığı her saat için saatlik ücretinin %50 fazlasına hak kazanmaktadır. Haftasonu çalıştırılan işçiye haftaiçi izin veya fazla mesai ücreti olarak saatlik ücretinin %50 fazlası verilmelidir. İşçiye günde 2 saatten fazla fazla mesai yaptırılamamaktadır.
İşçilerin kullanabileceği yıllık izin, işçinin çalışma süresine bağlıdır. İşçi 6 aydan sonra yıllık izne hak kazanmakta olup 6 ay ile 1 yıl arasında çalışmış işçinin yıllık ücretli izni her ay için 2 gündür. 1 yıldan fazla süredir aynı işyerinde çalışan işçinin yıllık ücretli izni ise yıllık 30 gündür.
Sözleşmenin karşılıklı bildirim yoluyla ya da belirli süreli sözleşmelerde sözleşmedeki hizmet süresinin dolmasıyla sona ermesiyle birlikte en az 1 yıl iş sözleşmesi ile çalışmış olan işçi bir kıdem tazminatına hak kazanmaktadır. BAE iş hukukunda kıdem tazminatı, ilk 5 yıl için 21 günlük ücrete; sonraki yıllar için ise 30 günlük ücrete tekabül eder ve toplam kıdem tazminatı işçinin iki yıllık ücretini aşamaz. Kıdem tazminatı alınmasını engelleyen durumlar olmakla birlikte Kanunun 120.maddesinde sayılan bu hususlar haricinde işçi kıdem tazminatına hak kazanır.
BAE’de işçi-işveren ilişkilerine uygulanacak kuralların esas olarak düzenlendiği 8 no’lu 1980 tarihli Federal Kanun’un ILO’nun web sitesinde yayımlanan formatına aşağıdaki linkten ulaşılabilir.