The Butler | Sinemahzen
The Butler Film Eleştirisi
by Deniz Akçadoğan on June 1, 2014
Hayatta Kalmak Üzerine 20 Film
The Butler / Lee Daniels' The Butler/ Başkanların Hizmetkarı
John Cusack, Cuba Gooding Jr., Oprah Winfrey, Robin Williams, Alan Rickman, Forest Whitaker, Vanessa Redgrave, Mariah Carey, Terrence Howard, Alex Pettyfer, David Oyelowo, Lenny Kravitz
Beyaz Saray'da sekiz başkan dönemi boyunca uşak olarak çalışan Afrika kökenli Amerikalı Cecil Gaines'in gerçek hayat hikayesi.
Eğer Hollywood, siyahilere kötü muamele etmiş beyazları gösteren filmler çekmekte ısrar ederse yakın zamanda ortalık yeniden karışacaktır. O zaman, bu filmleri izleye izleye siyahilerin nefretle dolması ise hiç de yadırganacak gibi olmayacaktır. Özellikle her sene – ne tesadüfse- Oscar zamanlarına denk gelen bu filmlerden üç beş tane görmek yavaş yavaş bezginlik vermeye başladı. Film yapımcılarının artık şunu anlaması gerekiyor: ırkçılığı başlı başına kendine dert edinmenin miadı doldu! Artık bu konuya (siyahilere kötülük eden beyazlar) dair söylenecek yeni sözler kalmadı. Dolayısıyla sinema vesilesiyle bu yapmacık günah çıkarma eylemine son verilmesi sinemanın selametine olacaktır!
Zaten her şey yaşanmış bitmişken bu konuda film çekmek toplumun yarattığı etiksel akımlara ayak uydurmaktır ve bana soracak olursanız ikiyüzlülüktür! Söz konusu trajediler yaşanırken Amerika’daki sinema sektörünün bu gerçeği ısrarla yok sayması (birkaç isim hariç elbette), amiyane tabirle korkak olması, günümüzdeyse söz konusu gerçekleri anlatan filmlerden geçilmiyor olması bu sektörün yalnızca çağa ayak uydurduğunu, nabza göre şerbet biçtiğini gösterir. Yaşanan tarihsel etkilerin sonucu olarak bu konuların tekrar tekrar anlatılması bir duyarlılık değil aksine büyük bir samimiyetsizliktir. Hollywood, görünen o ki yalnızca hedef kitlesinin beklentilerine hizmet ederek yine kolaya kaçmaktadır. Özellikle Barack Obama’nın başkan seçilmesinden sonra siyahileri anlatan filmlerin bu denli artması nasıl açıklanabilir? Bu, belki günümüz için kulağa pek korkunç gelmeyebilir ancak geçmişe gittiğimizde toplum ile Hollywood’un içerisinde bulunduğu çıkar ilişkisi pek de hoş değildir.
1915’e, D. W. Griffith’in o çok konuşulan filmi The Birth of a Nation(Bir Ulusun Doğuşu)’ı çektiği yıla gidelim. The Birth of a Nation, kuşkusuz sinematografik olarak çok başarılı bir çalışmaydı ama en nihayetinde sinema tarihinin de muhtemelen en ırkçı filmiydi. Afrika kökenli Amerikalıları son derece olumsuz resmeden, bununla da yetinmeyip Klu Klux-Klan gibi bir terör örgütünü öven faşistçe bir propaganda gibiydi. İşte eleştirimizin konusu olan The Butler(Başkanların Hizmetkarı)’ın hikayesinin geçtiği zamanda Hollywood, böyle büyük bütçeli filmler çekiyordu. Siyahilerin ölümüne arka çıkan filmler… Fakat Griffith’e saldırmak için sözü buraya getirmedim. Çünkü eminim Griffith, bugün yaşıyor olsaydı tıpkı The Butler gibi, 12 Years A Slave(12 Yıllık Esaret, 2013) gibi filmleri yönetiyor olurdu. Nedeni yukarıda da değindiğim gibi toplumun şekillendirdiği bir sinema sektörünün olması. Griffith, kuşkusuz o zaman toplumda hakim olan görüşten medet umarak ve cesaret alarak The Birth of a Nation gibi bir film çekebilmiştir.
The Butler da ne yazık ki bu samimiyetten yoksun, topluma yaranma çabasında olan sıradan filmlerden. Üstelik bunu neredeyse tüm Amerikan tarihini kapsayacak şekilde yapmaya çalışıyor. Yani filmin başlangıcı hâlâ Afrikalı Amerikalıların köle olarak çalıştırıldığı zamana denk düşüyor. Buradan sonra da Barack Obama’nın başkan olarak seçilmesine dek devam ediyor. Aslında toplum içerisinde siyahilerin değişen statülerini anlatmak için filmin siyahi birisinin başkan seçilmesiyle noktalanması iyi düşünülmüş bir fikir ama tüm bu süreçte Martin Luther King’den John F. Kennedy suikastine kadar değinilmedik ayrıntı kalmamış. Dolayısıyla The Butler’ı izlerken, hızlandırılmış Amerikan tarihi izler gibi bir hisse kapılıyorsunuz!
Fakat neyse ki film, sadece toplumsal gerçekler düzleminde ilerlemiyor. The Butler, öte yandan karakter filmi olma gayretinde. Toplumsal gerçekler ile karakterlerin ruh halleri birbirinden bütünüyle ayrılmış değil. Aile ilişkilerinde en çok baba-oğul çatışmasının olmasıysa ilk sahnenin gerekliliğini de ispatlıyor biraz. Cecil Gaines (Forest Whitaker), küçük bir çocukken babasının uysallığını ve kaderini kabullenişini anlayamıyor ve nitekim onu hakkını aramaya iterek ölmesine de sebep oluyor. Bu sahne, itaat etmenin bir tercih değil gereklilik olduğunu gösterdiği için önemlidir.
Aynı uyumsuzluk ileride bu defa baba rolünü üstlendiğinde Cecil’in karşısına çıkıyor. Küçük bir çocukken yadırgadığı babasına dönüşen Cecil, bu kez oğluyla fikir ayrılığına düşmüştür. Cecil’in hızla değişen siyasi ortamda siyahilerin hakları için mücadele eden oğlunu anlayamaması ilginç değildir. Çünkü nasıl Cecil için itaat etmek bir gereklilikse, oğlu için de başkaldırmak bir gerekliliktir. Bu yüzden baba ile oğul arasında yaşanan, aslında her iki tarafın da haklı yanlarının olduğu bu anlaşmazlık ve farklılık filmin parmağına doladığı “siyahi mağduriyeti” temasından bir nebze de olsa kurtulmasını sağlıyor. Yönetmen, bu iki zıt görüşlü karakteri kullanarak gerçeğin tek olmadığını, göreceli olduğunu gösteriyor. Ve film; özellikle tarihi yapımlarda görülen, tek bir görüşü seyirciye dayatma eğilimindeki filmler kategorisine girmemiş oluyor böylelikle… Ne var ki; The Butler’ın ufak bir kısmını işgal eden söz konusu baba-oğul ilişkisi, yönetmen Lee Daniels’in acınası bir gayretle ortaya başyapıt çıkarmaya çalışmasını ve bunun neticesinde meydana çıkan ağdalı ama sığ dramaturjisini affettirmiyor…
Lee Daniels’in filmi affedilemeyecek kusurlarla dolu değil. Ancak son dönemdeki hemen her film gibi gerçek olaylardan uyarlanma hastalığına kapılması ve “siyahi mağduriyeti”ni kullanarak duygu sömüreceğini zannetmesi The Butler’ın hem samimiyetini yitirmesine hem de iz bırakacak film olamamasına sebep oluyor.
Biyografi, Dram, ELEŞTİRİ