Suriye savaşı sona ererken İran’da Rusya’ya güvensizlik artıyor
By Rohollah Faghihi Mart 12, 2018
İran medyası artan bir şekilde Rusya’nın Suriye’deki niyetlerinden duyulan kaygı ve şüpheleri yansıtıyor. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.
Cisrin-Mleha yolunda açılan yeni bir koridorda Şam’ın Doğu Guta bölgesinden gelecek insanları bekleyen Rus askerleri, 8 Mart 2018
Rusya’nın Suriye’de İran’ı baypas ettiği yorumları yapılırken İran medyasında Rusya’ya karşı olumsuz tavır yoğunlaşıyor.
İranlıların Rusya’ya olumsuz bakışı, Rus İmparatorluğu’nun İran ordusunu art arda iki savaşta yenerek İran’dan önemli miktarda toprak aldığı 1800’lerin başına kadar gidiyor. 1813 ve 1828’te imzalanan iki antlaşmayla Dağıstan, Gürcistan’ın güneyi, günümüz Ermenistan toprakları, Nahcivan dâhil günümüz Azerbaycan’ın güney kesimleri ve bugün Türkiye’de bulunan Iğdır ili İran’dan Rusya’ya geçti.
Bu olumsuz bakış 20. yüzyılda da devam etti. İslam Cumhuriyeti’nin kurucusu Ayetullah Ruhullah Humeyni, daha 1965’te, ABD destekli Şah Muhammed Rıza Pehlevi rejimini alaşağı eden İslam Devrimi’nden 14 yıl önce Sovyetler Birliği’ni İngiltere ve ABD’yle birlikte İran’ın düşmanı ilan etti, hatta Sovyetler Birliği’nin hepsinden daha mundar olduğunu söyledi.
Rusya’nın İran’a savaş açan Irak diktatörü Saddam Hüseyin’e silah sağlaması, sekiz yıl süren savaşta pek çok İranlının hayatını kaybetmesi Rusya karşıtlığının devrim sonrasında da sürmesini sağladı.
Sovyetler Birliği dağıldıktan sonra iki ülke arasında belli bir yakınlaşma oldu. Ancak diplomatik ilişkilerin gelişmesi, Moskova’nın Tahran’a silah satması bile sıradan İran halkının gözünde Rusya’nın olumsuz imajını değiştirmedi.
İranlıların nazarında son yıllardaki bazı gelişmeler de ikili ilişkilere olumsuz yansıdı. Rusya’nın Buşehr’deki nükleer enerji santralinin yapımını ve S-300 füze savunma sisteminin teslimatını sürekli geciktirmesi bunların arasında yer alıyor. Uzun gecikmelere rağmen Ruslar neticede taahhütlerini yerine getirdi. Nükleer görüşmeler sırasında dahi Rusya lideri Vladimir Putin’in müzakerelerden olumlu ve kalıcı sonuç çıkmasını istemediği, Rusya’nın İran kartını kullanarak Batı’dan taviz kopartmayı düşündüğü yönünde pek çok haber ve yorum yapıldı.
İranlılar, şimdi de Rusya’nın Suriye’deki rolünden şüphe ediyor, Cumhurbaşkanı Beşar Esad’ı iktidarda tutmak için ağır bedel ödeyen İran’ın Rusya tarafından baypas edilmeye çalışıldığını düşünüyor. Medyadaki haberler de kamuoyunda oldukça yaygın olan bu korku ve kuşkuları yansıtıyor.
Genelde Batı’yla makul ilişkilerden yana olan Reformcu ve ılımlı medya Rusya’ya büyük ölçüde olumsuz bakıyor, Tahran’ın Moskova tarafından şantaja uğradığını, baypas edildiğini düşünüyor. Buna karşın muhafazakâr ve sertlik yanlısı çevrelerde güçlü bir Rusya taraftarlığı var. Bu çevreler Rusya’yı ABD karşıtı koalisyonun parçası olarak görüyor.
Devrim Muhafızları eski komutanı Muhsin Rızai’ye yakınlığıyla bilinen ılımlı muhafazakâr Tabnak sitesi 17 Ocak’ta şöyle yazmıştı: “Suriye’nin Rusya’yla vardığı anlaşma doğrultusunda İran ve İranlı şirketler Suriye’deki yeniden inşa ve yatırım sürecinin kısmen dışına itildi. Hatta bazı sektörlerde Suriye ile Rusya arasında konsorsiyumlar kuruldu ve İran burada yeniden inşa sürecine katılmak istiyorsa Ruslarla konuşmak zorunda. Bu bir spekülasyon değil, hükümette konuşulan bir mesele. İran hükümeti bu konuda derin endişe duyuyor.”
Yazı şöyle devam ediyordu: “İran’daki Rusyacılar Rusların verip de tutmadığı sözlerden, İran’ın milli menfaatlerine vurdukları darbelerden bahsetmek istemiyor. BM’de İran’a karşı kararlar kabul edilirken Rusya bizi yalnız bıraktı, ihtiyacımız olduğu günlerde savunma sistemlerini teslim etmedi. Rusya şimdi de İran’ın Suriye’deki çabalarının meyvelerini topluyor, Yemen’de de Suudi Arabistan’ın yanında duruyor.”
Reformcu Kanun gazetesi ise 18 Ocak’taki sayısında İslam Devleti’nin (İD) bitişinden birkaç hafta önce Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani’nin Suriye pazarının kaybedilmekte olduğunu hissettiğini ve yeniden inşa sürecini konuşmak için Esad’ı aradığını yazdı. Habere göre Ruhani “İran İslam Cumhuriyeti yeniden inşa sürecine aktif şekilde katılmaya hazırdır.” dedi. Hemen ardından Devrim Muhafızları’ndan üst düzey bir yetkili de Ruhani yönetiminin bu yönde karar alması halinde Devrim Muhafızları’nın Suriye’nin yeniden inşasına öncülük etmeye hazır olduğunu söyledi.
Kanun gazetesinde şu satırlar yer alıyordu: “İster Beşar Esad olsun ister başkası olsun İran’ı yeniden inşa sürecinden ve İD sonrası dönemden dışlamaya çalışanların amaçlarına ulaşmasına izin vermemek lazım. Çünkü milli menfaatlerin bir kısmı ekonomik ve mali konulara bağlıdır. (...) Birinin savaşın bedelini ödemesi, savaş bittikten sonra da başkalarının çıkıp gelmesi münasip ve onurlu bir durum değildir. (...) ABD Büyük Şeytan ise Rusya da İran’a, İranlılara ihanetlerle dolu bir geçmişe sahip. Sadece kendi menfaatinin peşinde olan bu ülkenin desteğini kazanmaya çalışmak pahalıya mâl oluyor.”
Medyada dile getirilen kaygıların gerçeklerden uzak olmadığı anlaşılıyor. Dini Lider Ayetullah Ali Hamaney’in kıdemli askeri danışmanı, eski Devrim Muhafızları komutanlarından Yahya Rahim Safevi 17 Şubat’ta şöyle konuştu: “İslam Cumhuriyeti’ne Suriye’de ödediği bedelin karşılığı verilmelidir ve Suriyeliler bunu petrol, gaz ve fosfat madenleri üzerinden yapmaya hazırdır. Benim görüşüm o ki biz bedel ödedik ama bu senaryonun kazananı hem İran hem Rusya oldu.”
Safevi Suriye’yle Rusya arasında bir anlaşmadan söz etti ki bu, Tabnak sitesinin bahsettiği anlaşma olabilir. Safevi şöyle dedi: “Ruslar Suriye’yle yaptıkları 49 yıllık anlaşmayla askeri bir üsse sahip olacak, ayrıca siyasi ve ekonomik kazanımlar elde edecek. Bana göre İran da ödediği bedelin karşılığını alabilmek için Suriye hükümetiyle uzun vadeli siyasi ve ekonomik anlaşma yapabilir.” Safevi, Suriye’deki fosfat madenlerinden İran’ın hâlihazırda bir ihracat payına sahip olduğunu ekledi.
Bu bölümlerde bulundu: syrian conflict, iranian government, iranian foreign policy, russian influence in syria, russia’s syria policy, economic development, russian support for iran
Gazeteci Rohollah Faghihi, Entekhab haber sitesi de dâhil İran’ın çeşitli basın kuruluşlarına çalışmıştır.