Hatalı Tercüme mi? Tercih mi?: Film İsimleri Tercümesi
Bir filmi izlemek istediğinizde nelere dikkat edersiniz? Konusuna, oyuncularına, filmin türüne, filmin geçtiği zamana, yönetmenin kim olduğuna ve tabi filmin ismine. Vizyona giren filmlerin 5/3’ü yabancı filmlerden oluşuyor. Altyazılı veya dublaj seçenekleri ile izleyebiliyorsunuz. Buraya kadar her şey normal fakat söz konusu filmlerin isimleri olduğunda sizce de sanki bir şeyler eksik ya da fazla değil mi?
Vizyonun hemen ardından DVD veya Bluray olarak bir filmi izlemek istediğinizde filmin orijinal adını yazıp arattığınızda saçma bir Türkçe isimle karşılaştığınız mutlaka olmuştur? Peki bunun nedeni ne? Neden onca güzel altyazının ve dublajın yapıldığı bir filmde her şey yerli yerindeyken filmin isminin (alt tarafı iki üç kelimelik bir çeviri) saçma sapan tercüme edildiğine şahit oluyoruz?
Bazı Kötü Çeviri Örnekleri
Eleştirilen bazı film isimleri çevirilerine bir göz atalım.
Donnie Darko: Karanlık Yolcu
Dhawshank Redemption: Esaretin Bedeli
No Good Deed: Türk Caddesindeki Ev
Gelin şimdi isim tercümelerinde yapılan hatalara sebeplerine göz atalım.
Film İsimleri Bir Tercümemi? Yerelleştirme mi?
Bu noktada kafa karışıklıkları mevcut. Yapılması film isimlerinin çevirisinde uygulanması gereken çeviri türü nedir? Yerelleştirme olabilir, direkt olarak tercüme olabilir veya yaratıcı çeviri olabilir. Her ne olursa olsun karar bir ismin tercümesinde karar merci farklı departmanların olduğunu unutmamakta fayda var.
Film isimlerini direkt olarak çeviri yapılarak da vizyona çıkabilir. Lord of The Rings, The Hunger Games, The Dark Knight, Fight Club doğrudan tercüme edilmiş başarı filmlere bazı örneklerdir.
Fakat neden bu isimler farklı şekilde tercüme edilmek isteniyor?
Dağıtım şirketleri ve yapımcılar isimlerin kötü tercüme edildiğinin farkında. Fakat bile bile lades demelerinin bir sebebi var. Çünkü gişede filmle hiç alakası olmayan izleyicileri ya da daha önce izlemedikleri oyuncuların olduğu hatta konusunu belki çekici bulamayacakları filmlere izleyiciyi çekmek için uygulanan bir yöntem.
Her ne kadar konu dahilinde olmasa da isimlerin biraz daha aşk, sevgi, ihanet, kıskançlık gibi başlıklarının bulunması seyirciyi filme çekmek için başlıklara iliştiriliyor. Leon filmini Sevginin Gücü olarak çevirmek gibi.
Kitaplardan Sinemaya Uyarlanan Filmlerde Tercümeler Neden Kaliteli?
Harry Potter, Açık Oyunları, Yüzüklerin Efendisi, Baba, Alacakaranlık, Gülün Adı gibi kitaplardan uyarlanmış filmlerin isimlerinde tercüme hatalarına rastlamanız düşük bir ihtimaldir. Bunun önemli bazı sebepleri var.
Kitaplardan Uyarlanan Filmlerin Hedef Kitlesi Belirlidir
Kitaplardan uyarlanan filmlerin isimleri kitabın ismiyle tamamen aynı şekilde vizyona giriyor. Çünkü uyarlanan kitaplar zaten “best seller” olmuş kitaplar. Bu kitaplar çok satılmasa bile sinemaya gelebilecek kitleye sahip. Yapımcılar bu kitleyi kaybetmek istemiyor.
İşte bu yüzden kitaplardan uyarlanan filmler orijinal adından bağımsız çevirilerle vizyona çıkmıyor.
Edebi Geçmişe Dayalı Tercüme
Bir kitap tercümesinde kitabın adını orijinal adından bağımsız bir şekilde değiştirmek hiç popüler değil. Çünkü okuyucularda kitabın çevirisinin kötü olabileceği etkisi yaratıyor.
Edebi kaygılardan kaynaklanan çeviriler doğrultusunda isimler doğru bir şekilde çevrilmek durumunda. Dolayısıyla gün gelip kitap vizyona uyarlanmak istendiğinde de isim bilindiği şekilde kalıyor.
Çeviriler Giderek Sadeleşiyor
Önceleri vizyona girecek filmler isimlerinin tercüme edilmiş şekliyle bilinirdi. Gazetelerden, dergilerden altyazısı dahi hazırlanmış sinema programlarından hangi filmlerin vizyona girileceği bilinirdi.
Fakat artık filmin vizyona gireceği isim henüz belirli değilken. Sosyal medya sitelerinde veya video platformlarında fragmanlar izlenebiliyor. İzleyici daha fazla orijinal isme maruz kalıyor. İsmin ne olduğunu bildiği için vizyon tarihi geldiğinde isimler sinemaseverlerin bildiği şekilde tercüme edilmiş oluyor.
Sinema sektörü ve tercüme ilişkili, ilginizi çekebilecek diğer blog yazıları;
Film Tercümesinin 3 Ana Özelliği
Seslendirme ve Dublaj Hizmetinin İncelikleri