Erzurum Neden Gerici, Kars Neden İlerici-Recep Maraşlı
Cts, 22/09/2018 - 01:33 Anonymous
Aras yayınları yakında: Candan Badem’in Rusya, Gürcistan ve Ermenistan’daki arşivler ile Osmanlı arşivlerine dayanan bir çalışmasını yayınlayacak:
"Çarlık yönetiminde, KARS, ARDAHAN, ARTVİN (1878-1918)"
Munzur Üniversitesi Tarih bölümünde öğretim görevlisiyken KHK ile işinden edilen Candan BADEM, "bölgede yaşanan ekonomik, idari, siyasal ve kültürel değişimleri ilk kez bu kadar derinlemesine ele alıyor." Ben de merakla bekliyorum kitabı okumayı.
1971 yılında İsmail BEŞİKÇİ hocamız, Erzurum Atatürk Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesinde sosyoloji asistanıyken öğrencilere söyle bir ödev sorusu vermişti:
"Erzurum neden gerici, Kars neden ilericidir?"
"Bölücülük, bölgecilik ve komünizm propagandası" yaptığı iddiasıyla neredeyse tüm AÜ hocalarının Beşikçi aleyhine "ihbarcı" olduğu dava dosyasında bu soru ve cevap kağıtları da DELİL olarak bulunuyordu.
Beşikçi hoca bunu 1972 yılında Diyarbakır Sıkıyönetim Askeri Mahkemesinde şöyle savunmuştu: (Aklımda kaldığı ve kendi cümlelerimle açıklıyorum.)
"Kars, toplumsal yapı itibariyle çok etnikli, farklı dil, din ve inançların bir arada yaşadıkları çoğulcu bir yer. Bu ise toplumun daha demokrat ve ilerici fikirlere açık olmasını getiriyor. Erzurum ise etnik demografi açısından tekçi bir yapıya sahip. Bu da toplumun daha bağnaz, kapalı ve tutucu olmasının bir nedeni. Öğrencilerle bu tezi tartıştık."
Bence işin en ilginç yanlarından biri de sonradan "Doğunun Başbuğu!" olarak ünlenecek olan MHP'li YILMA DURAK'ın o yıllarda sosyoloji talebesi olarak bu soruya "DOĞRU" cevap vermiş olmasıydı; tam not almış bu sorudan. Bu da da Beşikçi Dava dosyasında var...
Demek ki sonraki yıllarda Kars'tan gelen yolcu otobüslerinin Erzurum'a sokulmaması, trenlerden gelen Karslı öğrencilere işkence edilmesi gibi "faaliyetlere" kumanda eden Yılma Durak, Kars'ın neden ilerici, Erzurum'un neden gerici olduğu hakkında sosyolojik bir görüşe sahipmiş...
Sonraki yıllarda "Kars'ın neden ilerici, Erzurum'un neden gerici olduğu" sorusunun cevabında 1915 Ermeni Soykırımının önemli bir yer tuttugu görüşüne vardım. Yılnız Erzurum değil, bir zamanlar Ermeni nüfus ve kültürünün parlak kentleriyken soykırımla kanlı biçimde yokedildikleri SIVAS, ERZİNCAN, ELAZIĞ, MARAŞ gibi kentlerdeki yobazlığın toplumsal bir tabanı bulunmasının da soykırımla ilgili olduğunu düşünürüm. (Bunu kitabımda yazdım.) / Devletin bu anlardaki gerici yapıyı tahkim etmek üzere Teşkilat-ı Mahsusa'da Özel Harp Dairesine, MAH'tan Doğu Emniyet'e bir dizi kirli proje örgütlenmesini derinleştirdiğini de eklemeli.
KARS, ARDAHAN, ARTVİN ise 1915-1918 soykırımı süreçlerinde Osmanlı yönetiminde değil Çarlık Rusyası yönetimindeydilerz. Dolayısıyla buralarda soykırım olmadı ve toplumsal tabandaki ÇOKLU YAPI (Ermeniler, Gürcüler, Türkler, Kürtler, Çerkesler, Karapak, Çeçen, Rus, Rum, Malakan, Azeri... hasılı Kafkasya'nın hemen bütün renkleri) kendisini koruyabildi.
1918 yılı yani Osmanlı İmparatorluğu'nun 1917 Ekirm devrimi sonrası Çarlık Rusyası'nın çekilmesiyle bu alanları yeniden işgali süreci başlı başına incelenmesi ve mercek altına alınması gereken bir dönemdir. Gürcistan'ın bir kısmının ve Batı-Ermenistan'ın tamamının Osmanlı İmparatorluğuna bırakılması bu süreçte oldu.
1917 Devrim sonrası Kars dahil oluşan Yerel Yönetimler, Kafkasya Federasyonu devetlerinin (Gürcistan ve Ermenistan) bu bölgeler üzerindeki çatışmaları; nihayet Moskova-Ankara antlaşmaları ile bölgenin savaşsız olarak Osmanlıya bırakılması incelenmesi gereken önemli süreçler.
Buna rağmen yine da Kars, Artvin, Ardahan soykırım cinnetinden nispeten uzak kalmış olmak ve sosyal dokudaki çok kültürlü yapısını korumak gibi bir özelliğe sahipti.
Bunun siyasal düşünce ve örgütlenmelere nasıl yansıdığını Cumhuriyet tarihi boyunca izlemek mümkün.
ÖZETLE; Candan Badem, belgelere dayanarak Çarlık Yönetimindeki bu bölgeyi inceleyerek çok önemli bir tarihçilik yapmış. Kendisini kutlarım. Merakla bekliyorum kitabı.