TÜREV || Türkiye Engelliler Vakfi
ENGELLILERIN ISE GIRISLERI VE ISTAHDAMLARI ;
Ise Yerlestirilme Taleplerini Karsilama Yetkisi Hangi Kurumlardadir ?
Engelli kisilerin devlet memuru olarak istihdamlari Devlet Personel Baskanligi koordinasyonunda ilgili kamu kurum ve kuruluslarinca, isçi olarak istihdamlari ise Türkiye Is Kurumu tarafindan yapilmaktadir.
Ise Girmek Ve Çesitli Kurumlara Engelli Eleman Alinip Alinmayacagina Iliskin Bilgileri Ögrenmek Için Hangi Yol Izlenmelidir?
Engelli kadrosuna devlet memuru olarak atanmak için öncelikle yapilacak sinavlara girmek gerekmektedir. Her kamu kurumu, Engelli kadrosuna memur almak için kendisi sinav açmaktadir. Bu sinavlar, Nisan-Mayis, Temmuz-Agustos, Ekim-Kasim dönemlerinde açilmaktadir. Devlet memurluguna iliskin sinav duyurulari Devlet Personel Baskanliginca yapilmakta olup Resmi Gazete ve ilgili kurumun Web sitesinde yayimlanmaktadir. ( http//:regabasbakanlik.gov.tr ) ( www.basbakanlik-dpb.gov.tr )
Kamu Ve Özel Sektörde Isçi Olmak Için Ne Yapilmalidir?
Ikametgahinizin bulundugu yerdeki Türkiye Is Kurumu Il Müdürlügüne sahsen basvurarak kayit yaptirmaniz ve ilgili Il Müdürlügü ile sürekli iletisim halinde olmak gerekmektedir. Türkiye Is Kurumu'nun ilan ettigi açik isler ve kamu kurumlarina alinacak isçiler için yapilacak sinavlar ISKUR Web ( www.iskur.gov.tr ) sitesinde ve ISKUR Il Müdürlüklerinde duyurulmaktadir. Kamu kurum ve kuruluslarinda isçi olarak ise girebilmek için, 'Kamu Kurum ve Kuruluslarinda Isçi Olarak Istihdam Edilecek Özürlüler Hakkinda Uygulanacak Sinav Yönetmeligi' kapsaminda düzenlenen merkezî sinava girmek gerekmektedir.
Kamuda Isçi Olmak Için Özel Sartlar Var midir ?
Okuryazar, ilkögretim mezunu ve zihinsel veya ruhsal Engelli olanlar kamu kurum ve kuruluslarinda isçi olmak için sinava tabi tutulmazlar. Bu kapsamda bulunan ve talep kosullarina duruma uygun basvuranlar, noter huzurunda kura çekimine tabi tutulurlar.
Sinav Duyurulari Özürlüler Idaresi Baskanligindan da Ögrenilebilir mi?
Evet. Kurumlarin açtigi sinavlar ve Engelli personel alimina iliskin duyurulari Özürlüler Idaresi Baskanliginin 0 (312) 229 55 11 no'lu telefonunu arayarak ögrenmeniz veya ( www.ozida.gov.tr ) web adresinden düzenli olarak takip etmeniz mümkündür.
4857 Sayili Is Kanunu Kapsamindaki Isyerlerinin Engelli Çalistirma Zorunlulugu Ne Kadardir?
Isverenler, elli veya daha fazla isçi çalistirdiklari özel sektör isyerlerinde yüzde üç özürlü, kamu isyerlerinde ise yüzde dört Engelli ve yüzde iki eski hükümlü isçiyi meslek, beden ve ruhi durumlarina uygun islerde çalistirmakla yükümlüdürler. Ayni il sinirlari içinde birden fazla isyeri bulunan isverenin bu kapsamda çalistirmakla yükümlü oldugu isçi sayisi, toplam isçi sayisina göre hesaplanir. Özel sektör isverenlerince bu madde kapsaminda çalistirilan 17/7/1964 tarihli ve 506 sayili Sosyal Sigortalar Kanununa tabi Engelli sigortalilar ile 1/7/2005 tarihli ve 5378 sayili Kanunun 14 üncü maddesinde belirtilen korumali isyerlerinde çalistirilan Engelli sigortalilarin, ayni Kanunun 72 nci ve 73 üncü maddelerinde sayilan ve 78 inci maddesiyle belirlenen prime esas kazanç alt siniri üzerinden hesaplanan sigorta primine ait isveren hisselerinin tamami, kontenjan fazlasi Engelli çalistiran, yükümlü olmadiklari halde Engelli çalistiran isverenlerin bu sekilde çalistirdiklari her bir Engelli için prime esas kazanç alt siniri üzerinden hesaplanan sigorta primine ait isveren hisselerinin yüzde ellisi Hazinece karsilanir. Özürlülerin istihdami konusunda isverenler için yasal zorunluluk yaninda tesviklerde sözkonusudur. Isyeri; mevzuatlarla belirtilen Engelli sayisindan daha fazla Engelli çalistirirsa veya çalisan özürlünün özür derecesi % 80 den fazla olursa veya herhangi bir kanuni yükümlülügü olmamasina karsin Engelli çalisani varsa isveren tarafindan ödenen sigorta priminin %50 si hazine tarafindan karsilanmaktadir.
657 Sayili Devlet Memurlari Kanununa Tâbi Kurum Ve Kuruluslarda Istihdam Edilmesi Gereken Engelli Orani Ne Kadardir?
Devlet Memurlari Kanununa göre; kurum ve kuruluslar çalistirdiklari personele ait kadrolarda %3 oraninda Engelli personel çalistirmak zorundadir. %3'ün hesaplanmasinda ilgili kurum veya kurulusun (tasra teskilati dahil) toplam dolu kadro sayisi dikkate alinir.
Kamu Kurum Ve Kuruluslarinin Engelli Memur Çalistirma Yükümlülüklerinin Yerine Getirilmesinin Takip Ve Denetiminden Sorumlu Ve Yetkili Kurum Hangisidir?
Kamu kurum ve kuruluslarinin Engelli memur çalistirma yükümlülüklerinin yerine getirilmesinin takip ve denetiminden Basbakanlik Devlet Personel Baskanligi sorumludur.
Kamu Ve Özel Sektör Isverenlerinin Engelli Isçi Çalistirma Yükümlülüklerinin Yerine Getirilmesinin Takip Ve Denetiminden Sorumlu Ve Yetkili Kurum Hangisidir?
Kamu ve özel sektör isverenlerinin Engelli isçi çalistirma yükümlülüklerinin yerine getirilmesinin takip ve denetiminden Çalisma ve Sosyal Güvenlik Bakanligi Türkiye Is Kurumu Genel Müdürlügü sorumlu ve yetkilidir.
Engelli Isçi Veya Memur Çalistirmamanin Isverene Getirdigi Bir Müeyyide Var midir?
Daha önce hem Engelli hem terör magduru hem de eski hükümlü çalistirma zorunlulugu olan özel sektör isverenleri 5763 sayili Yasa ile 4857 sayili Is Kanunu’nda yapilan degisiklik ile sadece yüzde 3 oraninda özürlü-engelli çalistirmak zorundadir. (bkz 4857/30.)
Ayrica yeni düzenlemeye göre; bir isyerinden malulen ayrilmak zorunda kalip da sonradan maluliyeti ortadan kalkan isçiler eski isyerlerinde tekrar ise alinmalarini istedikleri takdirde, isveren bunlari eski isleri veya benzeri islerde bos yer varsa derhal, yoksa bosalacak ilk ise baska isteklilere tercih ederek, o andaki sartlarla ise almak zorundadir. Aranan sartlar bulundugu halde isveren is sözlesmesi yapma yükümlülügünü yerine getirmezse, ise alinma isteginde bulunan eski isçiye alti aylik ücret tutarinda tazminat öder.
***ISTIHDAMI ZORLASTIRICI SARTLAR ÖNE SÜRÜLEMEZ
25.04.2009 tarihli Resmi Gazetede yayinlanan, “Yurtiçinde Ise Yerlestirme Hizmetleri Hakkinda Yönetmelik” geregince;
“…özel sektör isverenleri, çalistirmakla yükümlü bulunduklari isçileri, yükümlülügün dogmasindan itibaren bes is günü içinde niteliklerini de belirterek Kurumdan talep eder.
Taleplerde, isyerinde yapilan isin gerektirdigi agirlikli vasiflarin üstünde istihdami zorlastirici sartlar öne sürülemez…”
***ZATEN 30 GÜNDE ISE BASLATMAK ZORUNDA
Yine ayni yönetmeligin14 ve 15. maddelerine göre, engelli çalistirma zorunlulugunun basladigi (50 isçiye ulastigi) günden itibaren 15 gün içinde ISKUR’a basvurmak ve takip eden 15 gün içinde de ise baslatmak zorundadir.
“Madde 15 - (1) Özel sektör isvereni, engelli açigini yükümlülügün dogdugu andan itibaren otuz gün içinde karsilamak zorundadir.
(2) Kurum, özel sektör isvereninin engelli talep tarihinden itibaren en geç on gün içinde, basvuranlardan nitelikleri uygun engellileri durumlarini ve niteliklerini belirten belgelerle birlikte isverene gönderir. Isveren engelli açigini, en geç on bes gün içinde, Kurum tarafindan gönderilenler ya da Kurum portalinda kayitli diger engelli is arayanlari bizzat seçerek veya kendi imkanlariyla temin edecegi engelliler arasindan karsilar. Ise alinanlari ve alinmayanlari, alinmayis nedenlerini de belirterek Kuruma bildirir…”
***30 GÜNDE ÖZÜRLÜYÜ ISE BASLATMAZSA CEZASI ÇOK AGIR
Isveren, Engelli istihdam etmek zorunda oldugu halde HANGI SEBEPLE olursa olsun, çalistirmadigi her bir Engelli ve her bir ay için 2014 yili için 1904 lira ceza öder. Mesela, isveren, 1.1.2004 günü 50 isçiye ulasmis ve artik Engelli çalistirmak zorunlulugu baslamissa, 50 isçi için yüzde 3 hesabi ile 2 isçiyi (kusuratlar tama iblag edileceginden) 1 Subat 2014 gününden itibaren ise baslatmak zorundadir. 1 Subat günü baslatmazsa (4857/101. md) o ay için her bir isçi ve her ay için 1904 liradan 3808 lira, mart için 3808, nisan için 3808 ceza yer. Çalistirmama devam ettigi müddetçe de cezalar islemeye devam eder.
***Zorunlu Engelli Çalistirma Nasil Hesaplanir
Zorunlu çalistirilacak Engelli isçi sayisinin tespitinde belirli veya belirsiz süreli is sözlesmesine göre çalistirilan tüm isçiler esas alinir. Kismi süreli is sözlesmesine göre çalisanlar çalisma süreleri dikkate alinarak tam süreli çalismaya dönüstürülür ve isyerindeki tam süreli çalisan isçi sayisina ilave edilir. Isyerinde kismi süreli olarak çalistirilan Engelli ve eski hükümlü isçi bulunmasi halinde bunlar da çalisma süreleri dikkate alinarak tam süreli çalismaya dönüstürülür ve toplam isçi sayisindan düsülür.
Oranin hesaplanmasinda yarima kadar kesirler dikkate alinmaz. Yarim ve daha fazla olan kesirler tama dönüstürülür. Isçi sayisinin tespitinde yer alti ve su alti islerinde çalisanlar hesaba katilmaz. 5188 sayili Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanuna göre kurulan özel güvenlik sirketleri ile kurumlarin kendi ihtiyaci için kurdugu güvenlik birimlerinde güvenlik elemani olarak çalisan isçiler Engelli isçi sayisinin tespitinde dikkate alinmaz. Çalistirilan özürlü, toplam isçi sayisinin hesabinda dikkate alinmaz. Ayni il sinirlari içinde birden fazla isyeri bulunan isverenin bu kapsamda çalistirmakla yükümlü oldugu isçi sayisi, toplam isçi sayisina göre hesaplanir. Engelli hükümlünün talebi halinde, isyerlerinde kismi süreli çalisma yapan isveren tarafindan Engelli kismi süreli is sözlesmesiyle de istihdam edilebilir. Zorunlu çalistirma yükümlülügü, kismi süreli çalistirma ile karsilanmak istendiginde, kismi süreli isçi sayisi birinci fikrada belirtilen usul ile belirlenir.
Isyerlerinde Özürlülere Yönelik Ne Tür Düzenlemeler Yapilmaktadir?
' Özürlülerin Devlet Memurluguna Alinma Sartlari Ile Yapilacak Yarisma Sinavlari Hakkinda Yönetmelik'e göre Engelli memur çalistirmak zorunda olan kurum ve kuruluslar çalisma yerlerini özürlülerin çalismalarini kolaylastiracak sekilde düzenlemek, gerekli tedbirleri almak ve özürlülerin çalismalariyla ilgili özel yardimci ve destekleyici araç-gereçleri temin etmek zorundadir. Belirli bir meslegi olan özürlülerin meslekleri ile ilgili islerde çalistirilmalari esastir. Belirli bir meslegi olmayan veya meslegine uygun kadro bulunmayan özürlüler, özür durumlarina göre, yapabilecekleri hizmetlere ait kadrolarda çalistirilir. Özürlüler, özürlerini artirici veya ek özür getirici islerde çalistirilamazlar.' denilmektedir.
'Özürlü, Eski Hükümlü ve Terör Magduru Istihdami Hakkinda Yönetmelik'e göre isverenler, isyerlerini, imkânlar ölçüsünde, özürlülerin çalismalarini kolaylastiracak sekilde hazirlamak, sagliklari için gerekli tedbirleri almak, mesleklerinde veya mesleklerine yakin islerde çalistirmak, isyerleriyle ilgili bilgi ve yeteneklerini gelistirmek, çalismalari için gerekli araç ve gereçleri saglamak zorundadir. Özürlüler, yapabilecekleri isler disinda sagliklarina zarar verecek diger islerde çalistirilamaz. Uygun kosullarin varligi halinde çalisma sürelerinin baslangiç ve bitis saatleri, özürlünün durumuna göre belirlenir.' denilmektedir.
5378 sayili Özürlüler Yasasi ile 14.7.1965 tarihli ve 657 sayili Devlet Memurlari Kanununun 53 üncü maddesinin basligi ve birinci fikrasi asagidaki sekilde degistirilmistir.
Özellestirilen Veya Özellestirilme Kapsamina Alinan Kamu Kuruluslarinda Çalisan Özürlülerin Yasal Haklari Nelerdir?
Kapatma ve tasfiye hâllerinde isten çikarilma durumunda is kaybi tazminati, özürlülere, kanunun diger çalisanlara tanidigi haklarin iki kati oraninda ödenir.
Ilgili Kanun Maddesi: 5398 sayili 'Özellestirme Uygulamalarinin Düzenlenmesine ve Bazi Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Degisiklik Yapilmasina Dair Kanunda ve Bazi Kanunlarda Degisiklik Yapilmasi Hakkinda Kanun'
'......Bu Kanuna göre özellestirme kapsamina alinan kuruluslarin (istirakler hariç) özellestirmeye hazirlanmasi, özellestirilmesi, küçültülmesi veya faaliyetlerinin kismen ya da tamamen durdurulmasi, süreli ya da süresiz kapatilmasi veya tasfiye edilmesi nedeniyle; bu kuruluslarda is sözlesmesine dayali olarak ücret karsiligi çalisanlardan is sözlesmeleri tâbi olduklari is kanunlari ve toplu is sözlesmeleri geregince tazminata hak kazanacak sekilde sona ermis olanlara, kanunlardan ve yürürlükteki toplu is sözlesmelerinden dogan tazminatlari disinda ilave olarak is kaybi tazminati ödenir. Ayrica bunlarin mesleklerinde gelistirilmesine, bir meslekte yetistirilmesine veya meslek edindirilmesine iliskin egitim giderleri ile yeni is bulmalarina katki saglamak amaciyla yapilacak giderler Özellestirme Fonundan karsilanir. Engelli personele (ilgili kanunlarin öngördügü I, II ve III. derece), bu maddede belirtilen tutarin iki kati olarak is kaybi tazminati ödenir. Is kaybi tazminati ödenmesi ve saglanabilecek diger hizmetlere iliskin islemler Türkiye Is Kurumu Genel Müdürlügü tarafindan yürütülür.'
Ayrinti için bkz. www.oib.gov.tr .
Copyright TUREV | TURKIYE ENGELLILER VAKFI | 1996 | ISTANBUL/KARTAL-PENDIK