Download "ORSAM HEYETİNİN 7 MART 2010 IRAK PARLAMENTO SEÇİMLERİNE İLİŞKİN GÖZLEM RAPORU"
1 2 ORSAM HEYETİNİN 7 MART 2010 IRAK PARLAMENTO SEÇİMLERİNE İLİŞKİN GÖZLEM RAPORU Rapor No: 15 Mart Bu raporun içeriğinin telif hakları ORSAM'a ait olup, 5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu uyarınca kaynak gösterilerek kısmen yapılacak makul alıntılar ve yararlanma dışında, hiçbir şekilde önceden izin alınmaksızın kullanılamaz, yeniden yayımlanamaz. Bu raporda yer alan değerlendirmeler yazarına aittir; ORSAM ın kurumsal görüşünü yansıtmamaktadır.3 ORSAM Stratejİk Bİlgİ Yönetİmİ, Özgür Düşünce Üretİmİ ORTADOĞU STRATEJİK ARAŞTIRMALAR MERKEZİ Tarihçe Türkiye de eksikliği hissedilmeye başlayan Ortadoğu araştırmaları konusunda kamuoyunun ve dış politika çevrelerinin ihtiyaçlarına yanıt verebilmek amacıyla, 1 Ocak 2009 tarihinde Ortadoğu Stratejik Araştırmalar Merkezi (ORSAM) kurulmuştur. Kısa sürede yapılanan kurum, çalışmalarını Ortadoğu özelinde yoğunlaştırmıştır. ORSAM, Türkmeneli İşbirliği ve Kültür Vakfı na bağlı bir kuruluştur. Ortadoğu ya Bakış Ortadoğu nun iç içe geçmiş birçok sorunu barındırdığı bir gerçektir. Ancak, ne Ortadoğu ne de halkları, olumsuzluklarla özdeşleştirilmiş bir imaja mahkûm edilmemelidir. Ortadoğu ülkeleri, halklarından aldıkları güçle ve iç dinamiklerini seferber ederek barışçıl bir kalkınma seferberliği başlatacak potansiyele sahiptir. Bölge halklarının bir arada yaşama iradesine, devletlerin egemenlik haklarına, bireylerin temel hak ve hürriyetlerine saygı, gerek ülkeler arasında gerek ulusal ölçekte kalıcı barışın ve huzurun temin edilmesinin ön şartıdır. Ortadoğu daki sorunların kavranmasında adil ve gerçekçi çözümler üzerinde durulması, uzlaşmacı inisiyatifleri cesaretlendirecektir. Sözkonusu çerçevede, Türkiye, yakın çevresinde bölgesel istikrar ve refahın kök salması için yapıcı katkılarını sürdürmelidir. Cepheleşen eksenlere dâhil olmadan, taraflar arasında diyalogun tesisini kolaylaştırmaya devam etmesi, tutarlı ve uzlaştırıcı politikalarıyla sağladığı uluslararası desteği en etkili biçimde değerlendirebilmesi, bölge devletlerinin ve halklarının ortak menfaatidir. Bir Düşünce Kuruluşu Olarak ORSAM ın Çalışmaları ORSAM, Ortadoğu algılamasına uygun olarak, uluslararası politika konularının daha sağlıklı kavranması ve uygun pozisyonların alınabilmesi amacıyla, kamuoyunu ve karar alma mekanizmalarına aydınlatıcı bilgiler sunar. Farklı hareket seçenekleri içeren fikirler üretir. Etkin çözüm önerileri oluşturabilmek için farklı disiplinlerden gelen, alanında yetkin araştırmacıların ve entelektüellerin nitelikli çalışmalarını teşvik eder. ORSAM, bölgesel gelişmeleri ve trendleri titizlikle irdeleyerek ilgililere ulaştırabilen güçlü bir yayım kapasitesine sahiptir. ORSAM; web sitesiyle, aylık Ortadoğu Analiz ve altı aylık Ortadoğu Etütleri dergileriyle, analizleriyle, raporlarıyla ve kitaplarıyla, ulusal ve uluslararası ölçekte Ortadoğu literatürünün gelişimini desteklemektedir. Bölge ülkelerinden devlet adamlarının, bürokratların, akademisyenlerin, stratejistlerin, gazetecilerin, işadamlarının ve STK temsilcilerinin Türkiye de konuk edilmesini kolaylaştırarak, bilgi ve düşüncelerin gerek Türkiye gerek dünya kamuoyuyla paylaşılmasını sağlamaktadır.4 İçindekiler Özet... Giriş Bağdat ve Kerkük ten Seçim Gözlemleri Musul dan Seçim Gözlemleri Diyala dan Seçim Gözlemleri Erbil de ABD Üssünden Seçim Gözlemleri Erbil den Seçim Gözlemleri Vasit ten Seçim Gözlemleri... EK-1 Gözlem Yapılan Vilayetler... EK-2 Vilayetler Göre Katılım Oranı5 6 Rapor No 15, Mart 2010 ORSAM Hazırlayanlar: Bağdat ve Kerkük / Hasan Kanbolat Musul / Yrd. Doç. Dr. Serhat Erkmen, Oytun Orhan, Bilgay Duman Erbil / Yrd. Doç. Dr. Veysel Ayhan, Selen Tonkuş Diyala / Ogün Duru Vasit / Yrd. Doç. Dr. Kürşad Turan ORSAM HEYETİNİN 7 MART 2010 IRAK PARLAMENTO SEÇİMLERİNE İLİŞKİN GÖZLEM RAPORU Özet Irak ın geleceğinde bir kilometre taşı olarak ifade edebilecek olan genel seçimler, daha önce belirlenen tarihten bir buçuk ay geç de olsa, 7 Mart 2010 tarihinde gerçekleşmiştir. Seçimler ABD nin Irak taki yetkilerini yerel makamlara devrinin ardından yapılan ilk genel seçimler olması nedeniyle, Iraklılar açısından ayrı bir öneme sahiptir. Seçimin yerel öneminin yanı sıra, ABD nin Ortadoğu politikasını ve bölge ülkelerini etkileyebilecek sonuçlar doğurabilme olasılığının bulunması da seçimlerin önemini bir kat daha arttırmıştır. Irak Parlamentosundaki 325 sandalye için toplam 167 partiden oluşan 12 koalisyon ve 74 partiye mensup 6 bin 200 aday yarışmıştır. Her ne kadar seçimler 7 Martta yapılmış gözükse de aslında seçim süreci 4 Mart itibariyle başlamıştır. Seçim günü hizmet verecek polis, asker, hastane görevlileri gibi kişiler özel oylama (special needs) günü olarak adlandırılan 4 Martta oy kullanmıştır. Özel seçimlerde Irak Bağımsız Yüksek Seçim Kurulu (IBYSK) tarafından açılan 711 seçim merkezindeki sandıkta yaklaşık kişinin oy kullandığı bilinmektedir. Yaklaşık 18.9 milyon seçmenin bulunduğu Irak ta, 18 vilayette seçim merkezi ve sandık kurulmuştur. Seçimlere katılım oranı IBYSK nın açıklamasına göre yüzde 62.4 olarak gerçekleşmiştir. Seçimlerde 114,614 Iraklı yerel gözlemcinin yanı sıra, 657 uluslararası gözlemci, siyasi parti temsilcisi ve yaklaşık 2000 Iraklı ve uluslararası gazeteci seçimleri izlemiştir. Türkiye de 46 kişilik gözlemci ekibiyle seçimlere iştirak etmiştir. Türk gözlemciler Bağdat, Musul, Kerkük, Erbil, Süleymaniye, Diyala, Vasit ve Basra da seçimlerde uluslararası gözlemci statüsüyle görev yapmış ve seçimlerin usullere uygun yapılıp yapılmadığını incelemiştir. ORSAM da 8 kişilik bir ekiple Irak taki seçimleri takip etmiş ve süreci yerinde gözlemleme imkânı bulmuştur. ORSAM ekibindekilerin 3 ü Musul, 2 si Erbil, 1 i Diyala, 1 i Bağdat-Kerkük ve diğer 1 i de Vasit olmak üzere Irak ın kuzeyinden güneyine pek çok bölgede seçimleri takip etme olanağı bulmuştur. Türk gözlemci ekibinin izlenimlerine dayanılarak hazırlanan bu raporun, gerek seçim süreci gerek seçimin gerçekleştiği bölgelere ilişkin önemli bilgiler içerdiği kanaatindeyiz. 57 ORTADOĞU STRATEJİK ARAŞTIRMALAR MERKEZİ Giriş Irak ın geleceğinde bir kilometre taşı olarak ifade edebilecek olan genel seçimler, daha önce belirlenen tarihten bir buçuk ay geç de olsa, 7 Mart 2010 tarihinde gerçekleşmiştir. Seçimler ABD nin Irak taki yetkilerini yerel makamlara devrinin ardından yapılan ilk genel seçimler olması nedeniyle, Iraklılar açısından ayrı bir öneme sahiptir. Seçimin yerel öneminin yanı sıra, ABD nin Ortadoğu politikasını ve bölge ülkelerini etkileyebilecek sonuçlar doğurabilme olasılığının bulunması da seçimlerin önemini bir kat daha arttırmıştır. Irak Parlamentosundaki 325 sandalye için toplam 167 partiden oluşan 12 koalisyon ve 74 partiye mensup 6 bin 200 aday yarışmıştır. Her ne kadar seçimler 7 Martta yapılmış gözükse de aslında seçim süreci 4 Mart itibariyle başlamıştır. Seçim günü hizmet verecek polis, asker, hastane görevlileri gibi kişiler özel oylama (special needs) günü olarak adlandırılan 4 Martta oy kullanmıştır. Özel seçimlerde Irak Bağımsız Yüksek Seçim Kurulu (IBYSK) tarafından açılan 711 seçim merkezindeki sandıkta yaklaşık kişinin oy kullandığı bilinmektedir. Diğer taraftan 5-7 Mart tarihleri arasında yurt dışında yaşayan Iraklılar için Türkiye, ABD, Suriye, Ürdün, Lübnan, İran, Mısır, Birleşik Arap Emirlikleri, Avustralya, Kanada, İngiltere, Almanya, Avusturya, Danimarka, İsveç ve Hollanda olmak üzere 16 ülkede açılan sandıklarda kişi oy kullanmıştır. Türkiye de ise Ankara ve İstanbul da kurulan 4 seçim merkezinde yaklaşık 6100 oy kullanılmıştır. Yaklaşık 18.9 milyon seçmenin bulunduğu Irak ta, 18 vilayette seçim merkezi ve sandık kurulmuştur. Yapılan seçimlere katılım oranı IBYSK nın açıklamasına göre yüzde 62.4 olarak gerçekleşmiştir. Seçimlerde 114,614 Iraklı yerel gözlemcinin yanı sıra, 657 uluslararası gözlemci, siyasi parti temsilcisi ve yaklaşık 2000 Iraklı ve uluslararası gazeteci seçimleri izlemiştir. Türkiye de 46 kişilik gözlemci ekibiyle seçimlere iştirak etmiştir. Türk gözlemciler Bağdat, Musul, Kerkük, Erbil, Süleymaniye, Diyala, Vasit ve Basra da seçimlerde uluslararası gözlemci statüsüyle görev yapmış ve seçimlerin usullere uygun yapılıp yapılmadığını incelemiştir. ORSAM da 8 kişilik bir ekiple Irak taki seçimleri takip etmiş ve süreci yerinde gözlemleme imkânı bulmuştur. ORSAM ekibindekilerin 3 ü Musul, 2 si Erbil, 1 i Diyala, 1 i Bağdat-Kerkük ve diğer 1 i de Vasit olmak üzere Irak ın kuzeyinden güneyine pek çok bölgede seçimleri takip etme olanağı bulmuştur. 7 Mart günü yaklaşık 70 şiddet olayının yaşandığı ülkede 37 kişi hayatını kaybetmiştir. Buna rağmen seçimlere katılımın çok düşük olmadığını söylemek mümkündür. Oy verme sırasında bazı aksaklıklar yaşansa da genel olarak, seçimlerin IBYSK nın açıkladığı prosedürlere uygun olarak gerçekleştirildiği ifade edilebilir. Türk gözlemci ekibinin izlenimlerine dayanılarak hazırlanan bu raporun, gerek seçim süreci gerek seçimin gerçekleştiği bölgelere ilişkin önemli bilgiler içerdiği kanaatindeyiz. 1. Bağdat ve Kerkük ten Seçim Gözlemleri Irak halkı 7 Mart ta 325 sandalyeli parlamentoya gidecek milletvekillerini belirlemek için sandık başına gitti milletvekili adayının bulunduğu genel seçimlerde Iraklılar oylarını 10 bin sandık merkezi (polling centres) ve 52 bin sandıkta (polling stations) saat ile arasında kullandı. Seçim sandıklarının çok olması ve her sandıkta yaklaşık 400 seçmenin oy kullanacak şekilde ayarlanmasının nedeni, seçim hilelerini mümkün olduğunca önlemekti. 7 Mart seçimlerinde ülke genelinde bütün sandıkların açılmadan toplanması ve tek bir merkezde sayılması öngörülüyordu. Ancak, 7 Mart gecesi saat civarlarında alınan bir kararla sandıkların bulundukları şehir merkezlerinde sayılması kararı alındı. Katılım oranı Bağdat ta yüzde 53, Musul da yüzde 66, Kerkük te yüzde 73 oldu. 18 vilayetin 9 unda Başbakan Nuri El Maliki nin listesinin (Kanun Devleti Koalisyonu) önde olduğu bildiriliyordu. 3 vilayetin Kürt bölgesinde 68 ORSAM Heyetinin 7 Mart 2010 Irak Parlamento Seçimlerine İlişkin Gözlem Raporu olduğu hesaba katılırsa 15 vilayetin 9 unda Başbakan Nuri El Maliki (Kanun Devleti Koalisyonu), 6 sında Allavi (El Irakiye) önde olduğu ifade ediliyordu. Bu doğrultuda yapılan tahminlere göre, Kanun Devleti Koalisyonu nun , El Irakiye nin 80-85, Şiilerin oluşturduğu Irak Ulusal İttifakı nın 70, Kürdistan İttifakı nın 60, İçişleri Bakanı Cevat Bolani liderliğindeki Irak ın Birliği İttifakı nın 10, Irak İslam Partisi nin 10 sandalye alması bekleniyordu. Bağdat ın Şii Mahallesi Sadr City de oyların yüzde 70 ini aldığı belirtilen Maliki nin aslında Eski Başbakan Dr. İbrahim Caferi sayesinde burada başarı kazandığı söyleniyordu. Diğer taraftan 68 sandalye çıkartacak olan Bağdat ta Allavi nin önünü kesmiş de oluyordu. Irak Ulusal İttifakı nın başbakan adayı da olan Caferi nin Milli İslah Akımı adlı partisi Irak Ulusal İttifakı içinde yer alıyordu. Caferi başbakan iken Maliki de başbakan yardımcısıydı. Böyle bir sonuç alınırsa El Irakiye ile Irak Ulusal İttifakı nın önderliğinde bir koalisyon ortaya çıkabilirdi. Kerkük te Kürt İttifakı birinci sıradaydı. İkinci sırada El Irakiye ve üçüncü sırada Kanun Devleti Koalisyonu bulunduğu iddia ediliyordu. Kürt Yerel Yönetimi nden Kerkük e otobüslerle seçmen taşınmış ve yıllardır Kerkük ün civarında yeni mahalleler oluşturularak kuzeyden Kürt köylüleri Kerkük e yerleştirilmişti. Böylece, Kürtlerin Kerkük ü Kürtleştirme ve seçim sandığından Kürtleri çıkarma stratejisinin sonuçları 7 Mart seçimlerinde nihayet sandıkta kendini gösterdi. Kerkük başta olmak üzere kuzey vilayetlerini Kürt Yerel Yönetimi toprakları içine almayı ulusal hedef haline getiren ve bu yönde kuzey vilayetlerine sistemli olarak nüfus aktaran, Kürtler dışındaki etnisiteleri psikolojik, siyasi ve ekonomik baskı altına almaya çalışan Kürtler oldukça cesaretlilerdi. Kürtlerin bu durumu Irak ta milliyetçiliğin yükselmesine neden oluyordu. Kürtlerin 2003 sonrası kazanımlarını bile uzun vadede tehlikeye sokuyordu. Irak ta şiddet 4 Mart dan itibaren artmaya başlamıştı ve daha da artması bekleniyordu. 6 Mart gecesi Kerkük teki ABD tesislerine bütün gece havan topu ateşi oldu, Yeşil Bölge ye havan topu atıldı ve çatışmalar oldu. Ancak, seçim günü şiddet büyük ölçüde durdu. Irak ta şiddet günlük yaşamın bir parçası olmuş ve ülke genelinde günlük yaklaşık ölüm normal karşılanmaya başlamış. 7 Mart ta Bağdat ve Kerkük te sandığa giden halkın yüzünde tedirginlik yoktu. Tekerlekli sandalye ile yaşlılar, en güzel kıyafetleri giydirilmiş çocuklar ebeveynleriyle sandıktalardı. Seçim günü araçların sokağa çıkması yasak olmasına rağmen saat de yasak kaldırıldı. Tuzhurmatu dan itibaren Kerkük e kadar uzanan yerleşim yerlerinde Kürt gençler Goran ve Kürt bayraklarıyla seçim konvoylarına devam ediyorlardı. Zaten, Tuzhurmatu dan itibaren evlerin çatılarından, sokak direklerine kadar asılan Kürt bayraklarıyla ve sokakları kaplayan bayraklı Kürt gençleriyle Kürt varlığı kendini gösteriyordu. Kürtlerin son birkaç gündür otobüslerle kuzeyden Kerkük e Altunköprü üzerinden seçmen taşıdığı, seçmenlere Altunköprü girişinde kurulan standlarda nasıl oy kullanacaklarının gösterildiği iddiaları vardı. Nitekim, seçim günü bile kuzeyden Kerkük e gelişlerin devam etmesi üzerine Kerkük te bulunan Irak ordusuna bağlı 12. Tümen otobüsleri durdurarak şehre girmelerine izin vermedi. Kerkük Türkmenler için çok önemli bir şehir. Şehir olmaktan öte milli varlığın simgesi. Tuzhurmatu dan itibaren Kerkük e kadar bayraklarıyla, seçim afişleriyle Türkmen varlığı da görülüyor. Kürtler sadece Kürt varlığını ön plana çıkartırken Türkmenler Türkmen kimliklerini Irak ın bütünlüğü içinde sunuyorlardı. Türkmen bayrağının yanında mutlaka Irak bayrağı da bulunuyordu. Türkmen adayların seçim afişlerinde mutlaka Irak bayrağı ve Irak haritası görülüyordu. Irak Türkmenleri için psikolojik ve siyasi ağırlık merkezi olan Kerkük te Kürtlerin seçim başarısına rağmen Türkmenler de kazanan taraftalardı yerel seçimlerinde sadece 1 sandalye kazanan milletvekilleri Kerkük te 2 Irak genelinde 7 veya 8 sandalye alacak gibi görünüyordu. Üstelik yıllardır bıyıklı Türkmenlerin teke- 79 ORTADOĞU STRATEJİK ARAŞTIRMALAR MERKEZİ linde olan Irak Türkmen siyaseti parlamentoya Türkmen kadınlarının da girecek olmasıyla birlikte erkek egemenliğinden kurtularak olumlu yönde değişecek gibi görünüyordu. Musul dan İzzettin Devle ve Nebil Harbo başta olmak üzere Türkmenler en az 3 belki de 4 adayını parlamentoya sokacak gibiydi. Musul da bayan aday Müdriki Ahmet in sürpriz yaptığı ifade edilirken, parlamentoya girmesi bekleniyordu. Bağdat ta Nermin Müftü nün seçilip seçilmeyeceği ise halen belirsizdi. Şii Arap ağırlıklı nüfusa sahip güney vilayetlerinde bir vilayet dışında (Necef) Maliki nin önde olduğu bildiriliyordu. Kerbela da Irak Ulusal İttifakı birinci olduğu iddia ediliyordu. Allavi nin (El Irakiye) güney vilayetlerini önemsememesinin, seçim zamanında bile ziyaret etmemesinin, Şii Arapların iktidarın siyasi ve ekonomik nimetlerini kaybetmek istememelerinin güney vilayetlerinin oylarını Maliki ye vermelerine yol açtığı anlaşılıyordu. Bağdat ta oyların yüzde 25 ini Allavi, yüzde 23 ünü Maliki ve yüzde 17 sini Irak Ulusal İttifakı alıyor gibi görünüyordu. Musul, Diyala ve Salahaddin de El Irakiye oyların yüzde 70 ini almış durumdaydı. Kürt Yerel Yönetimi nde (Dohuk, Süleymaniye, Erbil) Kürdistan İttifakı (KDP ve KYB) oyların yüzde 30 unu, Goran ise yüzde 27 sini aldığı ifade ediliyordu. Böyle bir sonuç, Goran için seçimler tam bir başarı, Talabani ve KYB için ise sonun başlangıcı olurdu. Kürt gençliğinin, aydınların ve yoksul kesimlerin desteğini alan Goran artık Kürt siyasi hareketinin yeni lideri olarak kendini göstermeye başlamıştı. Bağdat taki genel havaya göre, Nuri El Maliki ne pahasına olursa olsun başbakan olarak kalmaya kararlı görünüyordu. Ordu, istihbarat ve bürokrasi artık Maliki nin kontrolündeydi. Maliki nin Tarık El Haşimi ye cumhurbaşkanlığını teklif ettiği iddialar arasındaydı. Görünene göre, Maliki (Kanun Devleti Koalisyonu) Şiilerin oluşturduğu Irak Ulusal İttifakı ya da Allavi ile koalisyona gidebilirdi. Ancak, Irak Ulusal İttifakı içinde sadece Sadr Grubu olan El Ahrar ı (Özgürler) koalisyona almayacağı öngörülüyordu. Irak İslam Yüksek Konseyi başta olmak üzere İttifak ın diğer ortaklarıyla koalisyona gideceği değerlendiriliyordu. Parlamentoda çoğunluğu sağlayamazsa Kürdistan İttifakı nı da koalisyona dahil edeceği söylenenler arasındaydı. Allavi nin dışarıda bırakılması durumunda Sünni Arapların büyük tepkisini çekeceği ifade ediliyordu. Bunun da Irak ta şiddetin önümüzdeki yıllarda da sürmesine yol açabileceği dillendiriliyordu. Ancak Maliki, Sünni Arap kökenli Tarık El Haşimi ye cumhurbaşkanlığını vererek, ordu ve istihbaratta Sünni Araplara yer açarak, Irak ın birliğini savunarak, milliyetçiliği arttırarak, güvenliği sağlayarak Sünni Arapların tepkisini giderebileceğini düşünüyordu. Irak demokrasiyi sevmiş ve benimsemişti. Şiddetin varlığı demokrasi dışı seçenekleri kuvvetlendirmiyordu. Iraklılık bilinci, ülkenin birlik ve bütünlüğü, merkezin diktatörlüğe kaçmadan güçlenmesi fikri giderek artıyordu. Ordu ve aydınlar arasında üzerinde Irak yazan Irak coğrafyasını gösteren pirinç rozetlerin takılmasının moda olması da Iraklılık bilincinin yükseldiğinin en güzel kanıtı oluyordu. 2. Musul dan Seçim Gözlemleri ORSAM olarak 2009 yılı içinde Irak ta gerçekleşen Vilayet Meclisi seçimleri ve Kuzey Irak Bölgesel Parlamento ve Bölgesel Başkanlık seçimlerini uluslararası gözlemci olarak izleme fırsatı bulmuştuk. Ülkenin kaderini belirlemesi açısından büyük öneme sahip 7 Mart 2010 Irak parlamento seçimlerini de yerinde izlemiştik. Türkiye nin seçimlere verdiği önem neticesinde kalabalık bir ekiple takip ettiği seçimlerde ORSAM, ülkenin farklı vilayetlerinde gözlem yapma imkânına kavuşmuştu. Bağdat, Kerkük, Erbil, Diyala, Vasit te görev alanların yanı sıra 3 kişilik ORSAM ekibi Musul da görev almıştı. Toplamda 10 kişiden oluşan Musul ekibi en kalabalık gözlemci heyetiydi. Dünyanın en tehlikeli kentleri arasında sayılan Musul da görev yapmak bir taraftan heyecan verirken diğer taraftan güvenlik gerekçesi ile görev süresinin kısıtlı tutulması ve seçim günü dışında şehirde 810 ORSAM Heyetinin 7 Mart 2010 Irak Parlamento Seçimlerine İlişkin Gözlem Raporu dolaşma imkânı tanınmaması nedeni ile şehre ilişkin gözlemlerimiz sınırlı kalmıştı. Musul görevimiz Erbil e inen uçağımızdan sonra yaklaşık 1,5 saat süren kara yolculuğu ile başlamıştı. Irak ın geri kalan kısmına göre nispeten iyi koşullara sahip Bölgesel Kürt Yönetimi nin idari sınırlarından çıkışımızla birlikte güvenlik ve çevre koşullarında olumsuz anlamda ciddi bir değişim yaşanıyordu. Sınır çıkışında, ekibin dikkatini ilk çeken şey, sınırın bir miktar gerisinden başlayan ve Musul vilayeti sınırlarına taşıp belli bir mesafe süren altyapı çalışmaları oluyordu. Su şebekesi olması muhtemel bu çalışmalar, siyasi açıdan da önemli olabilirdi. Zira resmi olarak Bölgesel Yönetimin sınırları Erbil çıkışında bitmekle beraber fiilen Kürt kontrolünde olan, Kürtlerin hak iddia ettikleri ve tartışmalı bölgeler olarak bilinen Musul un kuzeyindeki yerler bulunuyordu. Bir kısmında Kürtlerin yoğun olarak yaşadığı bu bölgelerde yapılan altyapı çalışmaları fiili bir bağlantı kurularak bölgelerin ekonomik ve altyapı açısından Bölgesel Yönetime bağlanma çabası olarak yorumlanabilirdi. Bölgesel Kürt Yönetimi nin her anlamda Irak ın geri kalanına göre iyi seviyede olmasının en önemli nedeni güvenlik ortamının sağlıklı oluşu. Kürt yönetimi, güvenliği sağlamış olmanın verdiği imkânla gelirlerini altyapı harcamalarına ayırabilmekte. Bölgesel Yönetimin sınırlarından çıktığımızı gösteren en önemli işaretlerden biri güvenlik ortamının zayıfladığının işaretlerinin her geçen kilometrede artmasıydı. Buna paralel olarak çevre koşullarında da bir kötüleşme yaşanıyordu. Erbil merkezde ve merkezden sınıra kadar rastlamadığımız askeri kontrol noktaları Musul vilayeti içinde başlıyordu. Daha önceki Irak araştırmalarımızdan tespit ettiğimiz üzere Irak ordusunun kontrolündeki bu noktalarda ciddi aramaların yapıldığını söylemek mümkün değildi. Musul merkeze girişte ise uzun araç kuyruğunun oluşmasına neden olan sıkı bir kontrol noktası bulunuyordu. Bu sıkılığın nedeni ise örneğine daha önce Kerkük girişinde rastladığımız Joint Force (Ortak Güç) un görev yapıyor olmasıydı. Irak ın bazı bölgelerinde görev yapan ve Irak ordusu ile peşmergelerden oluşan güce sadece seçim dönemi için Amerikan askerleri de eklenmişti. Muhtemelen Amerikan askerlerinin bulunması ciddi bir kontrolün yapılmasını sağlıyor ve araçlar uzun kuyruklar oluşturuyordu. Kontrol noktasını takiben merkeze doğru yaklaşmaya başladığımızda Musul un neden dünyanın en tehlikeli kentlerinden biri olarak sayıldığının işaretleri görülüyordu. Yolun her iki yanında operasyonlar düzenlenmiş yerleşim birimleri, yerle bir olmuş evler, kurşun izlerinin halen tazeliğini koruduğu ve çatışmaların yaşandığı binaları hatta camiler dikkat çekiyordu. Kısa bir süre öncesine kadar El Kaide örgütü Musul da çok güçlü bir konumdaydı ve kimi bölgelerde kimlik kontrolü yapacak kadar yerel otoriteyi eline geçirmişti. Örgüt muhtemelen bu çatışmalar sonucunda Musul da eski gücünü yitirmiş durumdaydı. Erbil den itibaren bize eşlik eden Irak ın kuzeyindeki bölgesel yönetime bağlı güvenlik güçleri, Musul a girdiğimiz sırada bizi Irak güvenlik güçlerinin korumasına devretmişti. Bu durum Irak ın kuzeyindeki bölgesel yönetim ve Irak hükümeti ile Arap-Kürt gerginliğinin ilk yansıması olarak göze çarpıyordu. Erbil plakalı araçlarla Musul da dolaşmak tehlikeli olmakla birlikte, Türk güvenlik güçlerine ait Cobra tipi zırhlı araçlar da konvoyumuza eklenerek, güvenlik bir üst seviyeye daha çıkarılmıştı. Musul-Erbil arasındaki kontrol noktaları arasındaki ABD lilerin de bulunduğu tek kontrol noktasındaki güvenlik düzeyi ve intizam diğerlerinden oldukça yüksekti. Musul un içlerine doğru ilerlediğimizde, şehrin ihtişamına rağmen perişan hali üzücüydü. Musul, Saddam Hüseyin in en sevdiği illerden biri olarak biliniyordu. Irak ın en büyük ikinci vilayeti olan Musul, cansız topraklara hayat veren ve şehri ikiye bölerek, Şattül Arap ta Fırat la buluşan ve Basra Körfezine dökülen Dicle Nehri nin bütün parlaklığıyla güneşi selamladı- 911 ORTADOĞU STRATEJİK ARAŞTIRMALAR MERKEZİ ğı, her nefeste tarihin, eski uygarlıkların, savaşın, silah seslerinin, Saddam Hüseyin in şehirde bıraktığı izlerin yanı sıra, dikenli tellerle kaplı sokak ve caddelerdeki gerginliğin, askeri ve polis araçlarının sirenlerinin, hiç dinmeyen insansız istihbarat uçağı olan Heronların sesinin, her köşe başındaki kontrol noktaları ve bunun olağan üstü savaş haliyle bütünleştiği bir vilayet. Çok sayıda etnik ve dini unsurun bir arada yaşadığı ya da yaşamaya çalıştığı vilayet, Sünni Arap ağırlıklı bir nüfusa sahip. Türkmenler ve Kürtler de oldukça fazlalar. Ayrıca Musul da, Yezidiler ve Hıristiyanlar da yaşıyor. Şehirdeki seçim afişlerinde her siyasi grubun simgesini görmek mümkündü. Irak taki çeşitliliği gösterir bir tabloydu. Bu doku rekabeti de beraberinde getiriyordu. Zaten şehrin içi dolaşıldığında zarar görmeyen veya kurşun deliği olmayan bina sayısı oldukça azdı. Özellikle kenar mahallelerdeki çatışma izleri inanılmaz boyutlardaydı. Kısa zamana kadar El-Kaide nin oldukça aktif olduğu şehirde, halen bu örgütün varlığından korkuluyordu. Seçim günü sabahın erken saatlerinde patlayan bombalar ve havan topları bunun bir kanıtı olarak gösteriliyordu. Zira El- Kaide seçime gidecek Iraklıları ölümle tehdit etmişti. Ancak insanların bu duruma alıştığı gözlemleniyordu. Çok genel anlamda seçimden önce Musul da sakin bir havanın hakim olduğunu söylemek mümkündü. Seçimden önceki gün içinde herhangi bir eylem gerçekleşmemişti ve sokaklarda çok fazla araç bulunmuyordu. Gözlem imkânımızın sınırlı olması nedeni ile çevrede gördüğümüz sembollerden yola çıkarak tespitlerde bulunmaya çalışıyorduk. Şehirde dolaştığımız süre boyunca afiş, bayrak ve diğer seçim materyallerinin çoğunluğunun El Irakiye Listesi ne ait olduğu göze çarpıyordu. Musul un genelinin Sünni Arap nüfusun yaşadığı bir kent olduğu ve şehirde El Irakiye listesinin gücü dikkate alındığında bu durum normaldi. Ancak, El Irakiye den sonra en çok afiş ve tanıtımı olan parti Maliki nin Kanun Devleti Koalisyonu ydu. Bu durum, Şii nüfusun az olduğu bir il için şaşırtıcı görünmekteydi. Afişlerde adaylarda birlikte Maliki nin de fotoğrafının bulundurulması adaydan ziyade Maliki nin gücüne dayanmaya çalıştıkları şeklinde bir düşüncenin oluşmasına neden olmuştu. Seçim öncesinde ORSAM Danışmanı Serhat Erkmen in kaleme aldığı raporda Kanun Devleti Koalisyonu nun ana unsurunun Başbakan Maliki nin şahsiyetinde somutlaşan güçlü lider kültü olduğu saptamasının en azından afişlerin kullanımı açısından doğru olduğunu görüyorduk. Seçim sabahı 10 kişilik gözlem ekibiyle, iki takım halinde yola çıkmıştık. Takımlardan biri Musul şehrinin içlerine giderken, bizim bulunduğumuz ekip daha çok dış mahalle ve köylere gidiyordu. Gidilen yerler arasında Şirinhan, Karakoyun, Reşidiye gibi Türkmen bölgeleri bulunurken, Arapların hakim olduğu Hay El-Arabi ve karma bir nüfusa sahip Nebi Yunus semti de vardı. Özellikle Nebi Yunus, Musul daki çatışmaların en yoğun yaşandığı yerlerden biriydi. Çatışma izleri ve patlamaların yıkıntıları çok net gözlemlenebiliyordu. Hemen hemen her sokak ve cadde başında bir barikat görmek mümkündü. Bu Musul un bir gerçeğiydi. Bu durumu diğer yerlerde de görmek mümkündü. Nebi Yunus ta konuştuğumuz insanlar çok sayıda Türkmen içermekle birlikte Nebi Yunus ta yaşayan sakinlerin şiddet nedeniyle köylere kaçtığını söylüyordu. Zaten öğlene kadar verilen oylar hesaba alındığında en düşük katılımın bu semtte olduğu görülüyor. Nebi Yunus, isminden de anlaşılacağı gibi Yunus Peygamberin mezarının bulunduğu iddia edilen ve adına bir caminin bulunduğu kutsal bir mekan olarak biliniyordu. Ancak bu kutsallık kimsenin umurunda değildi. Alt yapı eksikliği çok açık bir şekilde kendini belli ediyordu. Çöpler etrafa saçılmış, sokaklarda kirli sular hastalığa davetiye çıkarıyordu. Çocuklar bu ortamda büyüse de yine de gözlerindeki umut ışığını görmek mümkündü. Ayrıca Türkiye ye karşı yoğun bir ilgi de söz konusuydu. Kanun Devleti Koalisyonu özellikle Şirinhan, Karakoyun gibi Şii Türkmenlerin yaşadığı bölgelerde yoğun propaganda faaliyeti yürütü- 1012 ORSAM Heyetinin 7 Mart 2010 Irak Parlamento Seçimlerine İlişkin Gözlem Raporu yordu. Tavafuk ve Kürt İttifakı nın da afiş çalışmaları olmasına rağmen El Irakiye ve Kanun Devleti Koalisyonu ile karşılaştırıldığında az kalmaktaydı. Türkmen partiler arasında Irak Türkmen Cephesi nin, özellikle Musul çevresindeki Türkmenlerin yoğun olarak yaşadığı bölgelerde seçim propagandası yürüttüğünü tespit ediyorduk. Musul vilayeti, Bağdat ve Diyala ile beraber seçim günü güvenlik açısından en fazla sıkıntı yaşanabileceği düşünülen vilayetlerden biri idi. Bu beklentiye paralel olarak Musul da seçim günü sabahı farklı bölgelerde 10 civarında patlama yaşanacaktı. Ancak havan topu saldırıları daha çok seçmenin sandığa gidişini etkilemek amacıyla düzenlenmişti. Korkutma amacı güden ve tahrip gücü yüksek olmayan saldırılarda yaralanmalar olmakla birlikte ölümle sonuçlanan bir olay yaşanmamıştı. Seçmeni korkutma hedefine bizim gezebildiğimiz bölgeler itibariyle ulaşıldığını söylemek mümkündü. 10 saldırıdan üçünün gerçekleştiği ve çoğunluğunu Türkmenlerin oluşturduğu Reşidiye de ve Arapların yaşadığı Hay El Arabi semtinde seçime katılım vilayet geneline göre düşük seviyede kalmıştı. Irak Bağımsız Yüksek Seçim Komisyonu nun daha sonra açıklayacağı rakamlara göre Musul da katılım % 66 olacaktı. Gözlem yaptığımız saatlerde katılım % civarındaydı ve kalan saatlerde bu oranın Musul ortalamasına yaklaşması çok mümkün değildi. Musul da seçime katılım açısından dikkat çeken bir diğer nokta kadınların oy verme oranlarının geçmişe göre yüksek oluşuydu. Dolaştığımız sandıklarda gördüğümüz ve sandıklardan alabildiğimiz bilgiler çerçevesinde erkek ve kadın katımının birbirine yakın olduğu yani tüm seçmenin neredeyse yarısına yakınının kadın olduğunu tespit ediyorduk. Genel anlamda Musul da halkın seçime çok yoğun bir katılım sergilediği ve sokaklarda yoğun kalabalıklar oluşturduğu söylenemezdi. Nitekim gözlem yaptığımız bölgelerde en yüksek katılım % 60 ta kalmıştı. Şehirde sabah saatlerinde gerçekleşen olaylar nedeniyle güvenlik tedbirlerinin artırıldığı, ancak ilk saatlerden sonra olay olmadığı görülüyordu. Seçmenlerin ilgisizliğinin korku ile de bağlantılı olduğu söylenebilirdi. Seçim günü araçla sokağa çıkma yasağına tamamen uyulmuştu. Yoğun güvenlik önlemlerinin alındığı kent sokaklarında seçim günü askeri ve diğer görevli araçlar dışında herhangi bir vasıtaya rastlanmıyordu. Seçim sürecinde genel sonucu etkileyecek boyutta bir sıkıntı yaşanmamıştı. Musul da seçmenler ve seçim görevlilerinin nispeten bilinçli olduğunu görüyorduk. Görevliler prosedürlere hakimdi ve kurallara uyulması konusunda titiz davranmaya çalışıyordu. Görülen en önemli sıkıntılar seçim afişlerinin toplanmamış olması ve seçim istasyonları yakınında dahi aday posterlerinin bulunması idi. Bunun yanı sıra kadın seçmenlerin oy kullanırken eşlerinden yardım alması ve kimi zaman yardımın ötesinde eşlerinin yerine erkeklerin oy kullanması bazı kadınların özgür iradelerini sandığa yansıtamadıklarını gösteriyordu. Parti gözlemcileri dışında hiçbir sivil toplum örgütünün bulunmaması diğer bir olumsuz nokta olarak sayılabilirdi. Musul un çeşitli yerlerinde seçmenlerin katılımını engellemeye yönelik patlayan bombalar, Yezidilerin seçim sırasında hileler yapıldığına ilişkin şikayetleri ve tartışmalı bölgelerden biri olarak bilinen Sincar da bazı seçmenlerin oy kullanmasına izin verilmediği iddiaları diğer sıkıntı yaratan konular olarak sıralanabilirdi. Buna karşılık kadınların, yaşlıların oy kullanmak için gösterdikleri çaba hatta kimi zaman uzun mesafeler kat ederek oy kullanmaya çalışmaları olumlu bir durum olarak gözlenmişti. Musul gözlemci ekibi kendi içinde iki ayrı gruba bölünmüştü. Seçim günü birinci grup Musul merkezde istasyonları gezerken bizim de içinde bulunduğumuz ikinci ekip Musul merkeze çok yakın yerleşim yerlerini ziyaret ediyordu. Merkezin mahallelerinde yaşayan Türkmenlerin yanı sıra Musul un yakın çevresinde nüfusun önemli bir bölümünü Türkmenlerin oluşturduğu irili ufaklı 10 kadar yerleşim yeri bulunuyordu. Bizim ziyaret ettiğimiz seçim istasyonlarının çoğunluğu da bu yerleşim birimlerinden 1113 ORTADOĞU STRATEJİK ARAŞTIRMALAR MERKEZİ oluşuyordu. İlk durağımız sabahın erken saatlerinde üç patlamayla sarsılan Reşidiye olmuştu. Reşidiye Anadolu daki bir ilçeyi anımsatıyordu. Reşidiye nin % 60 ı Türkmen ve % 40 a yakını da Arap nüfustan oluşuyordu. Etrafta Latin harfleriyle yazılmış birçok Türkçe tabelaya rastlayabiliyorduk. Bunların Saddam sonrası dönemde asılabildiği bilgisi veriliyordu. Reşidiye de ilk tespitimiz patlamaların etkisini gösterdiği ve katılımın düşük seviyede kaldığıydı. Diğer bölgelerde kadınların katılımı erkeklerle yaklaşık aynı seviyede iken burada % 25 lerde kalmıştı. Partilerin sandıklardaki temsilcileri açısından dağılıma baktığımızda El Irakiye Listesi ve Tavafuk a bağlı gözlemcilerin çoğunlukta olduğu görülüyordu. Bunun yanı sıra Kanun Devleti Koalisyonu, Irak ın Birliği, Irak Ulusal İttifakı temsilcileri göze çarpıyordu. Ancak esas dikkat çeken Musul genelinde etkinliğe sahip olmakla birlikte Reşidiye de hiçbir tabanı bulunmayan Kürt İttifakı nın da temsilci bulundurması idi. Grubumuz daha çok Türkmen yerleşim birimlerini dolaşmıştı ve bu tespitimiz diğer seçim istasyonları açısından da geçerliydi. Yine sabah saatlerinde burada patlayan bombalar, halkı tedirgin etmişti. Yine de Reşidiye deki Türkmenlerin seçime katılım gösterdikleri görünüyordu. Ancak burada Türkmenlerin seçimle ilgili çok sorunla karşılaştığını görüyoruz. Özellikle Telafer de yaşananlardan sonra buraya göçmüş Türkmenler isimlerini bulamamak ve oy kullanamamaktan şikayetçiydi. Bir de sandıklar çok uzağa kurulduğundan ve arabayla sokağa çıkma yasağı olduğu için, insanlar uzun mesafe yürümek zorunda kalmıştı. Bu da bazılarının sandığa gitmesini engelliyordu. Reşidiye de konuştuğumuz bir Türkmen çift 6 km yürüdüklerini ifade ederek, bir buçuk saatte ulaşabildiklerini söylüyordu. Reşidiye den sonra bir diğer Türkmen kasabası olan Şirinhan a geçtik. Şirinhan da geçen yılın Ağustos ayı başında çok büyük bir saldırı gerçekleşmişti. Saldırının izleri halen sıcaklığını koruyordu. Şirinhan a girişten itibaren dikkatimizi en fazla çeken başta Maliki olmak üzere Şii partilerin afişlerinin yoğunluğu oluyordu. Bölgede yaşayan halkın çoğunluğunun Şii Türkmen olduğu dikkate alınırsa bu şaşırtıcı değildi. Şirinhan a çok yakın mesafedeki diğer Türkmen yerleşim birimi Karakoyun da da benzer tespitler yapıyorduk. Yaklaşık kişinin yaşadığı Karakoyun köyünde nüfus artış hızı çok yüksekti ve bölgenin yaklaşık 1/3 ü gençlerden oluşuyordu. Dicle Nehri nin kıyısına kurulmuş bu köyün verimli toprakları bulunuyordu ve sulama problemi de olmadığı için yaş sebze üretimi güçlüydü. Üretim, başta Musul olmak üzere iç tüketime gidiyordu. Bölgenin en önemli tarafı Irak merkezi hükümeti ile kuzeydeki bölgesel hükümet arasında tartışmalı bölgeler olarak adlandırılan bir bölgede bulunmasıydı. Özellikle Kürtlerin hak iddia ettikleri ve Hıristiyan ve Yezidi nüfusun yoğun olduğu Tilkeyf ilçesine bağlı olan bu nahiye, buradan ayrılıp Musul merkeze bağlanmak istiyordu. Köyde şimdiye kadar çok sayıda saldırı olmamıştı, olanlarda da ölü-yaralı sayısı azdı. Daha önceki seçimlerde daha çok İslamcı partilere yönelen köyde Irak Türkmen Cephesi nin yoğun bir faaliyet gösterdiğini söylemek mümkündü. Bu arada gezilen üç Türkmen bölgesinde de ortak noktalardan biri Türkçe tabelaların yoğunluğu oluyordu. Arapça metinlerin yanı sıra kullanılan Türkçe nin her geçen gün yaygınlaştığı bilgisi de veriliyordu. Şirinhan ve Karakoyun da Reşidiye den farklı olarak seçime katılım oranı yüksek seviyede idi. % 60 seviyesindeki katılımda dikkat çeken bir diğer nokta oy kullanan kadınların erkeklerle hemen hemen eşit paya sahip olmasıydı. Üç Türkmen bölgesinden sonra çoğunluğunu Sünni Arapların oluşturduğu ancak az sayıda da olsa Kürt, Türkmen ve Şebek in yaşadığı Hay Al Arabi semtini gözleme şansımız oluyordu. Reşidiye dekine benzer bir durum bu bölgede de yaşanmış, sabah gerçekleşen iki havan saldırısı ve bir mayın döşenmesi olayı nedeniyle halkın güvenlik endişesi yaşadığı ve katılımın az olduğu gözlemleniyordu. Burada da sandıkların kapanmasına daha az bir süre kalmış ol- 1214 ORSAM Heyetinin 7 Mart 2010 Irak Parlamento Seçimlerine İlişkin Gözlem Raporu masına rağmen katılım yaklaşık % 26 civarında olmuştu. Son durağımız Musul un Erbil e çıkış noktası olan ve nispeten karışık bir nüfus yapısına sahip ve bu itibariyle de Musul un en tehlikeli semtlerinden Nebi Yunus tu. Muhtemelen bu nedenlerle seçime katılım düşük seviyede idi. Yine de halkın sokaklarda dolaştığı görünüyordu. Bu semt Arapların ağırlıkta yaşadığı bir yerdi. Çok az sayıda Türkmen ve Kürt de yaşıyordu. Bu semt bir zamanlar El-Kaide nin yoğun olarak bulunduğu bir yer ve halen korku devam ediyordu. Hay El-Arabi de yaşayan bir sakin, El-Kaide için bunların kim olduğu, ne zaman nerede karşınıza çıkabileceğini bilemezsiniz. Hayalet gibiler, diyerek El-Kaide korkusunun halen semte hakim olduğunu gösteriyordu. Ancak Nebi Yunus gibi asfalt cadde ve sokakları ve dükkanlarıyla şehirli bir hava hakimdi. Oy kullanma işleminin sona erdiği 5 ten itibaren de Musul un sakin ortamında fazla bir değişim yaşanmamıştı. Yoğun olmamakla birlikte muhtemelen sevinç gösterisi olarak havaya ateş açan bazı konvoylarının sesleri geliyordu. Musul daki olağanüstü savaş ortamının kısa vadede sona ermesi zor gözüküyordu. Yerleşmiş bir yapı hakimdi. İnsanlar artık uzayan kontrol noktalarına bile itiraz etmeden hayatlarını idame ettirmeye çalışıyordu. Aslında Musul geniş düzlükleri, sulak arazisi ve verimli topraklarıyla, Irak ı hatta Ortadoğu yu besleyebilecek bir yapıda, ancak en büyük sorun güvensizlikti. Eğer güvenlik sorunu çözülürse, Musul dünyanın en tehlikeli yeri değil, en iyi yaşanılan yerlerinden bir haline gelebilecekti. 3. Diyala dan Seçim Gözlemleri 2003 yılında başlayan şiddetli mezhep çatışmaları ve ABD güçlerine yönelik eylemler nedeniyle Irak ta güvenliğin en zayıf olduğu vilayetlerin başında gelen Diyala, 7 Mart 2010 daki parlamento seçimlerini onlarca bombalama eylemiyle karşılamıştı. Seçim haftası yaşanan bombalı saldırıların yoğunluğu nedeniyle Diyala, Irak seçimlerinin en olaylı bölgesiydi. ORSAM dan Türkiye yi temsilen uluslararası gözlemci sıfatıyla katıldığımız seçimlerde, Diyala daki sıcak tabloyu yerinde gözlemleme fırsatı buluyorduk. Diyala daki sıcak tablo nun arka planını kuşkusuz, bu vilayetin geneline yayılan etnik ve mezhepsel mücadeleler oluşturuyordu. Etnik tansiyonun nedeni büyük ölçüde, Bölgesel Kürt Yönetimi nin (BKY) taleplerinden kaynaklanıyordu. Şu an Kifri nin tamamı, Hanekin in ise orta ve kuzeyi fiilen BKY nin daha doğrusu Kürdistan Yurtseverler Birliği nin (KYB) kontrolünde bulunuyordu yılındaki ABD işgalinin ilk zamanlarında Kürt yönetimi peşmerge birliklerini Hanekin e kaydırarak buralarda büyük ölçüde hâkimiyet sağlamıştı. BKY halen resmi idari sınırlarının dışında olan Kifri ve Hanekin i, aynı oldu-bittiyle kontrolüne aldığı diğer bazı yerleşim yerleriyle birlikte ihtilaflı bölge olarak adlandırmıştı. Kürt yönetimi fiili durumun Bağdat nezdinde resmiyet kazanması için çaba harcarken, bu iki bölgedeki Türkmenler ve Sünni/Şii Araplar itirazlarını duyurmaya çalışıyordu. Kürtlerin çabaları, Diyala nın parçalanması anlamına geldiği için Kifri ve Hanekin in güneyindeki ilçelerde çoğunluğu oluşturan Sünni Araplardan sert tepki görüyordu. Öte yandan, Kürtlerin buradaki fiili hâkimiyetini kabul etmeyeceğini Başbakan Maliki de, Irak ordusuyla bölgedeki Kürt Peşmerge birliklerini rahatsız ederek açık biçimde göstermişti. ORSAM Uzmanı Serhat Erkmen tarafından hazırlanan Unutulmuş Türkmen Diyarı: Diyala başlıklı raporda yer alan ifadeler Diyala sokaklarında daha bir anlam kazanıyordu. Diyala vilayeti Kürt bölgesi içinde coğrafi denge kurulabilmesi açısından da önemli. Erbil, Duhok ve Süleymaniye vilayetlerine ek olarak Kürtlerin Hanekin i merkez olarak alacak belki de Tuzhurmatu ya kadar uzanacak bir bölgede yeni bir vilayet kurması hem Iraklı Kürtlerin etki sahasını genişletebilecek hem de bu bölgede güçlü olan ancak son dönemde KDP ye karşı güç kaybeden KYB nin en azından vilayet sayısı 1315 ORTADOĞU STRATEJİK ARAŞTIRMALAR MERKEZİ bağlamında KDP yi dengelemesini sağlayabilecek. Ek olarak Hanekin ilçesindeki petrol bu bölgeyi önemli kılıyor. Mezhepsel tansiyonun nedeni ülkedeki iktidar paylaşımı kadar buradaki nüfusun coğrafi dağılımından da kaynaklanıyordu. Diyala nüfusunun çoğunluğunu Sünni Araplar oluşturuyordu. Ancak Kifri ve Hanekin dışındaki dört ilçede karmaşık bir mezhepsel dağılım söz konusuydu. Halis ile Beledruz da ilçe merkezlerinde Şii Arapların ve merkezlerin çevrelerinde Sünni Arapların; Bakuba da ve Muktadiye de ise Sünni Arapların ve Şii Arapların büyük ölçüde iç içe olduğu karmaşık bir yerleşim dokusu vardı. Sünnilerin ağırlıkta olduğu demografik kompozisyon vilayet yönetimine ancak Aralık 2009 daki mahalli seçimlerde yansıyabilmişti. Sünni gruplar daha önce protesto ettikleri seçimlerin aksine son vilayet konseyi seçimlerine aktif katılım göstermişti. Şii grupların ve Kürtlerin gerektiğinden fazla söz sahibi oldukları vilayet konseyi renk değiştirmişti. Sandalyelerin üçte ikiye yakını ve valilik makamı Tavafuk ve Irak Ulusal Projesi nin başını çektiği Sünni gruplara geçmişti. Buna karşılık Diyala daki yargı sistemi ile güvenlik güçlerinin dokusu tam tersi bir durum arz etmeye devam etmişti. Vilayetteki hakimlerin tamamını halen Şiiler (cezaevlerindeki mahkumların büyük bölümünü ise Sünniler) oluşturuyordu. Diyala daki güvenlik bürokrasisi elitini oluşturan Harekât Komutanlığı nın başındaki Tarık Abdül Vahab Jasım Mahdi el Azavi, Irak ordusu 5. Tümen Komutanı Halid Cevad Kazım Muhsin el Rubai, Emniyet Müdürü Abdül Hüsiyen Ali Damuk Salman el Şammari, Vilayet Müşterek Kontrol Merkezi Müdürü Muhammed Kathem Hadi ile Ağır Suçlar Birimi Komutanı Kasım Hamadi Suheyl gibi isimlerin de yine tamamı Şii idi. Diyala nüfusunun mezhepsel yapısı ile Sünniler ile Şiilerin siyasal süreçlerde ters kutuplarda yer almış olması, El Kaide nin uzun süre bölgede etkin olmasını hazırlayan nedenlerin başında geliyordu. Örgüt bugün eski gücünde olmasa da Diyala daki varlığını etkin biçimde sürdürüyordu. Diğer taraftan Diyala daki saldırıların önemli bir bölümü uzun süre Amerikan güçlerini hedef aldı. Öyle ki Diyala, ABD güçleri için en fazla kayıp verilen yerler arasındaydı. Bu nedenle Amerikan birlikleri bölgede çok hassas bir hareket tarzına sahip. Diğer taraftan Amerikalı komutanlar halen, saldırılar için bölgeye büyük miktarlarda silah ve patlayıcı gönderdiğini öne sürdükleri İran ı suçlamaya devam ediyor. Kimilerine göre İran, ABD nin Diyala da (biri sınıra sıfır noktada olan) 4 üsle varlık göstermesinden rahatsız ve şiddet eylemlerini destekleyerek ABD güçlerini burada pasif kalmaya zorluyor. Diyala daki seçim gözlemlerimiz sırasında Bakuba-Halıs sınırında konuşlu olan Amerikalılara ait Warhorse İleri Operasyonlar Üssü nde kalıyorduk. Seçim gözlemciliğini iki ayrı fasılda yaptık. İlk gözlemciliğimiz Irak güvenlik güçleri, hastalar ve mahkumlar gibi özel durumu olan kimselerin (Special Needs) diğer vatandaşlardan 3 gün önce oy kullanacağı merkezlerin ziyaret edilmesiydi. Bu amaçla 4 Mart Perşembe günü ABD nin Bağdat Büyükelçiliği ndeki bazı diplomatlar, Diyala daki ABD Vilayet Yeniden İnşa Ekibi (Public Reconstruction Team) ve Amerikan özel güvenlik birimlerinin de içinde olduğu bir heyetle üç seçim merkezinde çalışmalarda bulunuyorduk. Bunların ikisi Bakuba daki Musa bin Nasır Okulu ile Sareya Okulu, diğeri de Halıs taki El Samoa Okulu idi. Muktadiye deki iki seçim merkezinde yapacağımız çalışma ise güvenlik ekiplerinin isteği nedeniyle iptal ediliyordu. 4 Mart taki ilk gözlemlerimizde oylamaya ilişkin ciddi bir usulsüzlük dikkatimiz çekmiyordu. Nitekim oylamayı izleyen bazı parti temsilcileri, herhangi bir sorun yaşanmadığını ve süreçten memnun olduklarını teyit ediyorlardı. Buna karşılık organizasyonla ilgili olarak birtakım küçük düzensizlikler yaşandığı ortadaydı. Bunların başında, oyunu kullanmak isteyen ve çoğu güney vilayetlerinden olan güvenlik güçlerinin isimlerini seçmen listelerinde bulma güçlüğü geliyordu. Ayrıca, oylama saatinin başlamasının üzerinden bir saat geçmiş olmasına rağmen, henüz 1416 ORSAM Heyetinin 7 Mart 2010 Irak Parlamento Seçimlerine İlişkin Gözlem Raporu seçmenlerin ve parti temsilcilerinin gelmemesi gerekçe gösterilerek çoğu sandığın kapağı plastik kelepçelerle bağlanmamıştı. En fazla dikkatimizi çeken hususlardan biri de, oy sandıklarının bulunduğu istasyonlarda (odalarda) çok az sayıda parti temsilcisinin bulunmasıydı. Bunun nedeni, Sünni nüfusun çoğunlukta olduğu Diyala da oyunu vermeye gelen güvenlik güçlerinin tamamına yakınının Şii olması ve oylarının dağılımının önceden büyük ölçüde tahmin edilebilir olmasında aranabilirdi. Nitekim merakımız nedeniyle, oylama başlamadan hemen önce okulun avlusunda sıraya geçen güvenlik güçlerinden doğum yerlerinin belirtilmesi istendiğinde 10 a yakın askerin tamamı Basra, Divaniye, Necef ve Kerbela gibi Şii vilayetlerinden olduğunu ifade ediyordu. 4 Mart taki oylama sırasında not ettiğimiz şeylerden biri de, bazı seçim merkezlerinin çok yakınında yer alan seçim kampanyası materyallerinin kaldırılmamış olması oluyordu. 7 Mart Pazar günü sıradan Iraklı seçmenlerin oy kullanacağı seçimler için, 7 seçim merkezinde gözlem yapmayı planlamıştık. Bu amaçla 6 Mart ta Diyala da Muktadiye ilçesindeki Normandi Amerikan Üssü ne, buradan da Hanekin ilçesindeki Cobra Üssü ne geçiyorduk. Ancak 7 Mart sabahı Irak güvenlik güçlerinin nezaretinde konvoyumuzla üsten ayrıldıktan 5 dakika sonra planlarımızda değişiklik yapılması gerekecekti. Celevre de Sünnilerin yoğun olduğu bir yerleşim biriminde Halit Bin Velid Okulu na gitmek üzere ilerlerken konvoyun önünde şüpheli bir araç fark ediliyordu. Aracın patlayıcı yüklü olduğunun tespit edilmesi üzerine Celevre programımız tamamen iptal ediliyordu. Konvoyumuz güzergâhını Hanekin ilçesinin As Sadiye kasabasına çeviriyordu. İşte tam bu sırada Celevre ve As Sadiye de bombaların patlamaya başladığı haberi geliyordu. As Sadiye de saat sularında ulaştığımız El Karma Okulu nda bombaların seçmen psikolojisini derinden etkilediğini görmek mümkündü. Oyunu kullanmak üzere gelen seçmen sayısı bir elin parmaklarını geçmiyordu. Seçim istasyonlarındaki parti temsilcileri, bombalama eylemlerinin seçmenleri eve kapanmaya mecbur bıraktığını belirtiyordu. Nitekim bu ifadeleri, biz henüz okulda bulunduğumuz sırada ardı ardına gelen patlamaların gürültüleri ile teyit ediliyordu. O sırada gelen bilgiye göre, gürültüsünü duyduğumuz patlamalardan biri, bizi bekleyen zırhlı araçlarımızın 100 metre yakınında olmuştu. Neticede bu seçim merkezinde yaptığımız gözlemlerde herhangi bir usulsüzlükle karşılaşmamış olsak da, seçmenlerin merkeze gelememesi büyük bir sorundu. Güvenlik sorunun ne denli büyük olduğu, bu okuldan ayrıldıktan 5 dakika sonra, birkaç sokak ileride konvoyumuzun durmak zorunda kalması ile kesinlik kazanıyordu. Durma nedenimiz, konvoyumuzun önünde patlayıcı yüklü yeni bir aracın tespit edilmesiydi. Lakin tek sorunumuz bu değildi. Güvenlik ekibimize kasabanın her yerinde sık aralıklarla çeşitli patlamalar olduğu haberi ulaşmıştı ve bu nedenle 1 saat kadar bulunduğumuz noktadan hareket edemeyecektik. Tehlikenin kısmen geçtiği haberi ulaşıp As Sadiye den saat sularında çıkmak üzereyken ulaşan yeni bilgi, Diyala da tablonun ne denli sıcak olduğunu gözler önüne seriyordu. Buna göre, yalnızca As Sadiye de arasında yani 3 saatte yaşanan patlama sayısı 23 idi. As Sadiye deki güvenlik krizinin tersine, bu kasabaya sınır olan Muktadiye ilçesinde tek bir patlama dahi olmamasını şaşkınlıkla karşılıyorduk. Muktadiye de ikisi ilçe merkezinde biri Büyük Barvana kasabasında yaptığımız gözlemde, katılımın çok daha yüksek olduğuna şahit oluyorduk. Güvenliğin iyi olduğu yerlerde özellikle kadınların ilgisinin yüksek olması dikkat çekiyordu. Diyala daki seçim gözlemlerinde dikkat çeken diğer detayları ve yaşanan olayların bize düşündürttüğü bazı hususları şöyle sıralıyorduk: - Kürtlerin güçlü olduğu Hanekin deki sandıklarda, Noşirvan Mustafa liderliğindeki Goran partisinin herhangi bir temsilcisine rastlaya- 1517 ORTADOĞU STRATEJİK ARAŞTIRMALAR MERKEZİ mamıştık. Sokaklarda da bu partinin tek bir seçim kampanyası materyalini görmek mümkün değildi. Amerikalı bir askeri yetkili, Hanekin in en güçlü partisinin KYB olduğunu ve peşmerge komutanı Molla Bahtiyar ın burada ciddi bir hâkimiyet kurduğu belirtiyordu. -Seçim merkezlerindeki parti temsilcilerinin dağılımına bakıldığında, Başbakan Maliki nin seçim koalisyonunda oldukça az sayıda kimse olması dikkat çekiyordu. Seçimlerden hemen sonra gelen Maliki nin yüksek bir oy oranını yakaladığı haberi ile bu durum bir tezat teşkil ediyordu. - Bir çıkarsama yapmak gerekirse, Diyala nın bazı yerlerinde bombalama eylemlerinde sandıklara gidemeyen veya gitmesi engellenen kesimlerin Sünni Araplar ve korumasız durumdaki Türkmenler olması, bu durumdan istifade edecek faillerin tahmin edilmesini kolaylaştırıyordu. - Dikkat edilmesi gereken bir husus da, uluslararası seçim gözlemciliğinin tesadüfen ya da bilinçli olarak belirlenmiş çok az sayıdaki noktada çok sınırlı bir zaman kesitinde, oylamanın ancak belirli bir safhasını izlemeyi kapsadığıydı. Irak ta 18 milyon 900 bin kayıtlı seçmen için 9 bin seçim istasyonu kurulduğu göz önüne alınırsa, bir gün içinde 5-15 istasyon gezebilen seçim gözlemcilerinin bildireceği kanaatler, seçmenlerin içinde bulundukları sıkıntıları ya da olumlu şartları kesin biçimde teyit etmek ya da genellemelere ulaşmak için yeterli değildi. Dolayısıyla bizler, yukarıda anlattıklarımızın Irak taki ya da Diyala daki seçim sürecinin tümünü temsil etmekten uzak olabileceği ihtimalini yabana atmayacaktık. 4. Erbil de ABD Üssünden Seçim Gözlemleri Irak ta gerçekleşen 7 Mart parlamento seçimleri için 1 Mart - 10 Mart tarihleri arasında Uluslararası Gözlemci olarak Irak ın Erbil şehrindeydik. Seçim öncesi ve sonrası toplamda 10 günlük süreyi Bölgesel Kürt Yönetimi ne bağlı Erbil de geçirdiğimiz için, derinlemesine gözlem yapma imkânımız olacaktı. Erbil de, ABD nin Regional Reconstruction Team (RRT) in tahsis ettiği bir Hıristiyan mahallesinde kalacaktık. Bağdat ta, Erbil e birlikte gidilecek ABDli ekiple buluşmanın ardından ABD nin Bağdat taki askeri havaalanından Musul aktarmalı olarak Erbil havaalanına, oradan da RRT nin araçları ile kalacağımız mahalleye ulaşılmıştı. Bizler seçimlerin kurallara uygunluğunu gözlemlemek üzere görevlendirilmiştik fakat bizler uluslararası seçim gözlemcisi olarak yaptığımız görevimizin yanında, Erbil de Türk gözlemciler olarak ayrı izlenimler edinmiştik. 7 Mart taki genel seçimlerin dışında, 4 Mart ta Special Needs Day olarak adlandırılan ve polislerin, asayişin, peşmergenin, hastaların ve hastane çalışanlarının oy kullandığı ayrı bir seçim günü daha olmuştu. Bizim Erbil e ulaştığımız tarih olan 1 Mart ın öncesi ortamı Süleymaniye li fakat Erbil de ikamet eden ve ABD nin Bölgesel Yeniden Yapılandırma Takımı nda çalışan bir Kürt politika uzmanından dinleme imkânımız olacaktı. Kendi ifadesine göre, propaganda sürecinin başladığı 12 Şubat gece yarısı Erbil de tüm partiler ve adayları posterlerini duvarlara yapıştırmaya ve çeşitli yerlere asmaya başlamıştı. Hemen hemen her parti araçları ile şehirde bayraklarını sallayarak kornalar eşliğinde tur atmış ve seçim kampanyaları adeta bir kutlama gibi başlamıştı. Bizim kaldığımız süre boyunca da, kampanyaların yasaklandığı seçim öncesi güne kadar, her gece kornalar duyuluyordu. Aynı anda polis sirenleri ve ambulans seslerinin de duyulması, kaldığımız mahallenin dışına çıkamayan ve neler olup bittiğini anlayamayan bizler için geçici bir endişe sebebi oluyordu, fakat hiçbir olay çıkmadığı haberleri ile rahatlıyorduk. Erbil de kampanya sürecinin Irak ın geri kalanından farklı olduğu da bize söylenenler arasındaydı. Şehrin genelinde, geceleri dolaşan konvoylar hariç, bir sükunet hakimdi. Örneğin, Süleymaniye deki gibi Goran (Değişim hareketi) ve Kürdistan Listesi taraftarları arasında 1618 ORSAM Heyetinin 7 Mart 2010 Irak Parlamento Seçimlerine İlişkin Gözlem Raporu silahlı çatışmalara Erbil de şahit olmayacaktık. Irak Yüksek Seçim Komisyonu nun da Erbil in seçimlerde şiddetin en az yaşandığı şehir olduğuna ilişkin bir açıklamasını okuyorduk. Erbil de seçimlerde 4 liste rekabet ediyordu: Kürdistan Listesi ve Goran dışında, seçimlere bu kez ayrı ayrı katılmayı tercih eden Kürdistan İslami Birliği (KİB) ve Kürdistan İslami Grubu (KİG). Genel olarak tüm listeler bölgeleri için reform ve daha iyi hizmet etrafında birleşiyordu fakat ayrı ayrı listelerin seçim propagandalarından kısaca söz etmek gerekirse; Kürdistan Listesi nin Kürt halkının petrol gelirlerine sahip olma hakkı, bölgenin ekonomik kalkınması ve Bağdat hükümeti ile bölgesel yönetim arasındaki ilişkilerin düzenlenmesinde yetki sahibi olma konularına odaklandığını; Goran ın güvenlik sisteminde reform, sivil toplum ve hükümet dışı kuruluşların rolünün artırılması gibi konulardan söz ettiğini ve iki İslami listenin ise Iraklılık kimliğine vurgu yaparak bölgenin ahlaki yeniden yapılandırılması gibi konular üzerinde durduğunu söylemek mümkündü. Her listenin kendine göre bir seçim programı olsa da, Goran hareketi dahil, hepsi bir konuda birleştiğini gözlemlemek kolaydı. Tüm gruplar, Kerkük dahil olmak üzere tartışmalı bölgelerin Bölgesel Kürt Yönetimi ne katılmasını istiyordu. Oy merkezlerinde mümkün olduğunca Erbilliler ile konuşmaya özen gösterecektik. Konuştuğumuz kişiler, buradaki halkın oylarını Kerkük başta olmak üzere diğer tartışmalı bölgelerin Kürt Yönetimi ne katılması, bölgenin refah seviyesinin yükseltilmesi ve Bağdat ta daha çok söz sahibi olması konuları etrafında odaklanarak verdiklerini söylüyordu Ayrıca bu kişiler seçim kampanyaları süresince, seçim öncesi atmosferin demokratikliğini anlamak adına sorduğumuz sorulara, her 4 listenin de hemen hemen eşit oranda kampanya yapma şansına sahip olduğunu söyleyerek cevap veriyordu. Fakat bizlerin gözlemine göre caddelerde Kürdistan İttifakı nın daha çok afişi bulunuyordu. 4 Mart taki seçimler için gezdiğimiz 12 seçim merkezinin Erbil in çok çeşitli mahallelerinden seçilmiş olması, bu konuda daha iyi gözlem yapmamıza imkân veriyordu. Mahallelerde yaşayan halka göre partilerin posterleri de değişiyordu. Örneğin Türkmen Mahallesi olan Azadi mahallesinde, 3 Türkmen listesinden 2 si Kürdistan İttifakı listesi içinde olduğu için Türkmen Cephesi nin posterlerine daha az, fakat Kürdistan Listesi nin afişlerine daha çok rastlıyorduk. Ayrıca Türkmen adayların afişleri Türkçe yazılmıştı. Aynı şekilde Hıristiyanların yani Keldani, Asuri ve Süryanilerin yaşadığı mahallelerde Hıristiyan partilerin afişleri ve dindar olan Kürtlerin yaşadığı mahallelerde ise KİG ve KİB nin posterleri vardı. Goran ın afişlerine ise belli bir yerde değil, Erbil in genelinde rastlamak mümkündü. Aracımızın seyri boyunca gözümüze sürekli Türk firmalar çarpıyordu. Bölgedeki yabancı yatırımların yüzde 70 inin Türklere ait olduğu da biliniyordu. 4 Mart seçimlerinde asayiş, polis ve askerler için oy merkezleri olarak okullar kullanılırken, hastalar ve hastane çalışanları için özel ve devlet hastaneler kullanılıyordu. Dolayısıyla, birçok hastaneyi görme şansımız oluyordu. Özel hastanelerin durumunun iyi olması beklenebilir bir durumdu, fakat devlet hastanelerin düzeni, temizliği ve kalitesi bizleri şaşırtıyordu. Gün boyunca gezdiğimiz oy merkezlerinde seçim merkezi başkanlarının işlerini titizlikle yürüttüğüne şahit oluyorduk. Irak Yüksek Seçim Komisyonu nun seçimlere ilişkin verdiği konferansta anlatıldığı üzere oy merkezleri planlanmış, siyasi parti gözlemcileri, kayıt görevlileri yerli yerinde görevlerini yapıyorlardı. Aynı zamanda Tammuz ve Shams isimli yerel sivil toplum örgütleri de gözlemci göndermişti. Her siyasi partiyi temsilen gözlemciler de seçim istasyonlarında hazır bulunuyordu. Siyasi parti temsilcileriyle her merkezde birebir konuşarak gözlemlerini soruyorduk. Her seferinde aldığımız cevap olumluydu. Bir parti gözlemcisinin Goran bile olumsuz bir şey söylemiyorsa ve bizimle aynı fikirdeyse, gerçekten sorun yok demektir şeklindeki ifadesi durumu özetliyor- 1719 ORTADOĞU STRATEJİK ARAŞTIRMALAR MERKEZİ du. Gözlemlemek üzere girdiğimiz okullardan biri de Türkmen Mahallesi olan Azadi mahallesiydi. Bu mahallenin diğerlerinden daha yüksek bir refah düzeyine sahip olduğuna ilişkin gözlemimizi ilettiğimizde, çoğunluğu toprak sahibi ve iş adamı olan Türkmenlerin Erbil de en zengin kesimi oluşturdukları, bunun da nedeninin sadece iş ile ilgilenmeleri olduğu, enerjilerini sadece işlerine harcadıkları ve siyasetle çok iç içe olmadıkları yorumu yapılıyordu. Gözlemlerimiz neticesinde 4 Mart seçimlerinde karşılaştığımız iki kaydadeğer sorundan söz edilebilir. Birincisi, merkezlerin üçte birinde oy sandıklarının bağlarının yeterince sıkı bağlanmamış olmasıydı. Nedenini sorduğumuzda, sandık numaralarının görünebilmesi için böyle yapıldığı öne sürülmüştü. Diğer bir sıkıntı ise, kapanışı izlediğimiz oy merkezinde karşılaştığımız izdihamdı. 100 e yakın güvenlik mensubu o saate kadar isimlerini hiçbir oy merkezinde bulamadıkları için oy kullanamamış ve bulduklarında ise saat yi geçmişti. Karşılaşılan her sorunda olduğu gibi, uluslararası gözlemcileri şikâyet merci varsayarak şikâyetlerini iletmek istemişlerdi. Biz de bundan Irak Yüksek Seçim Komisyonu nun sorumlu olduğunu ifade ettik ve tek önerimizin şikâyet formlarını doldurmaları olduğunu söylemiştik. Fakat şikâyetlerini dillendirmekte gösterdikleri hevesi formları doldurmak için hiç kimse göstermeyecekti. Oradan ayrıldığımız sırada, oy kullanmalarına izin verileceği haberini alacaktık. 4 Mart seçimleri sonundaki genel izlenimlerimiz ise şu yöndeydi: Erbil de kesinlikle bir seçim kültürü oluşmuştu. Gezdiğimiz her merkezde, gerek görevliler gerekse de yerel gözlemciler demokrasi konusundaki düşüncelerini dile getirmişler, bizimle sürecin nasıl işlediğini paylaşmak için çok istekli davranmışlardı. En çok dikkatimizi çeken nokta ise, ABDli gözlemcilere yaklaşımlarıydı. Onların verdiği bir ödevmiş gibi, demokrasiyi nasıl öğrendiklerini, nasıl daha da yerleşmesi için çabaladıklarını ABD lilere anlatmak için oldukça istekliydiler. Onları işgalci olarak görmedikleri açıktı. Siz bize demokrasi getirdiniz, yıllardır özlemini çektiğimiz demokrasiyi getirdiniz, bize kavga etmeden yaşamayı öğrettiniz, yüzünüzü kara çıkartmayacağız, gösterdiğiniz hedefte sonuna kadar ilerleyeceğiz şeklinde ifadeler kullanılmıştı. Sonuç olarak Erbil halkı için çok önemli bir gündü. 4 Mart taki seçimler ABD nin Erbil deki Bölgesel Yeniden Yapılandırma Takımı ve Irak Yüksek Seçim Komisyonu tarafından verilen eğitimlerin bir uygulaması niteliğinde tezahür etti. Zaten ABD li ekip seçim gözlemi sırasında dikkat etmemiz gerekenleri, Seçim Komisyonu nun konuya ilişkin sunumu üzerinden bize birkaç slayt halinde göstermiş ve eğitimi 1 saate sığdırmıştı. 5 Mart günü Erbil Sheraton Otel de Komisyon tarafından verilen konferans ise bu eğitimin detaylı hali olarak karşımıza çıktı. 7 Mart seçimlerinde ise, girdiğimiz oy merkezlerinde o saate kadar kaç oy kullanıldığını öğrenerek genel katılıma ilişkin bir fikir edinmeye çalışmıştık. Katılımın oldukça yüksek olduğunu izlenimini edinmiştik. Sonradan açıklanan rakamlar da bizim gözlemlerimizi doğrular nitelikteydi. Son duruma göre Irak genelinde en yüksek katılım Kuzey Bölgesi nde gerçekleşmişti. Duhok yüzde 80 ile başı çekerken Erbil yüzde 76 ile onu takip ediyordu. 7 Mart seçimlerine ilişkin önemli bir tecrübe de, ziyaret ettiğimiz hemen hemen tüm oy merkezinde, Türk olduğumuzun anlaşıldığı anda bizimle Türkçe konuşulması idi. Kimi zaman güvenlik görevlileri kimi zaman da seçim merkezi başkanları ya da görevlileri Türkçe konuşuyorlardı. Aralarında Türkmenler de vardı elbette fakat Araplar ve özellikle Kürtler ya Türkiye de iş nedeniyle yaşamış olmalarından ötürü ya da Kerkük te yaşamış olmalarından ötürü Türkçe bildiklerini ifade ediyorlardı. Türkiye nin Erbil Konsolosluğu nun yakın bir zaman içinde açılacak olmasından duydukları heyecanı dile getirmeyi de ihmal etmiyorlardı. 1820 ORSAM Heyetinin 7 Mart 2010 Irak Parlamento Seçimlerine İlişkin Gözlem Raporu Yaşadığımız diğer deneyim ise oldukça üzücüydü. Kürtlerin yaşadığı mahallelerden birinde bulunan bir ilkokulun panosunda bulunan bir resim ve harita dikkatimizi çekiyordu. Resmin üzerinde, Kürt Bölgesi bir kalp olarak gösterilmiş ve üstüne 4 adet bıçak saplanmıştı. Kan akıtan bıçakların üzerinde; Irak, İran, Suriye ve Türkiye yazıyordu. Harita ise, İran, Suriye ve Türkiye ye ait illeri içeren bir sözde Kürdistan haritasıydı. Bu tür bir düşüncenin varlığından elbette ki haberdardık fakat bunu resimlerin ve haritaların bir ilkokulda olmasından dolayı duyduğumuz endişeyi seçim merkezi başkanına da ilettik. Bunun yanı sıra Bölgesel Yönetime ait binalar dışında hemen hemen hiçbir yerde Irak bayrağına rastlayamadık. Erbil şehir merkezi dışında Şaklava isimli küçük bir yerleşime de gözlem yapmak üzere gittik. Şaklava yolu boyunca Türk şirketleri aralıksız şekilde reklam vermişti. Şaklava da karşılaştığımız manzara çok heyecan vericiydi. Çünkü yerleşim yokuşlar üzerine kurulmuştu ve oy merkezlerine ulaşmak oldukça zahmetliydi, buna rağmen yaşlılar ve çocuklu aileler büyük bir istekle okullara yürüyorlardı. Kadınlar en güzel kıyafetlerini giymiş, çocuklarını da aynı özenle giydirmişlerdi. Şaklava da da Erbil merkezde de her merkezde internally displaced people yani ülkesinde yerinden edilmiş kişiler ya da ülke içi mülteciler için bir oy merkezi vardı. Diğer bir önemli tecrübe, Türkçe eğitim veren Türkmeneli ilkokulunda yaptığımız gözlemdi. Bölgede Türkçe eğitim veren 17 okul olduğunu öğrendik ve en son olarak İhsan Doğramacı Vakfı nın Erbil de inşa ettirdiği Uluslararası Bilkent Erbil Koleji nin Eylül 2010 da eğitime başlayacağı haberini aldık. Saat itibari ile girdiğimiz son seçim merkezinde kapanışı izledik. Saat de sandık açıldı, oylar masaya döküldü ve önce oylara bakılmadan damgalar kontrol edildi. Daha sonra listelerde oy verilirken yanlış işaretleme yapılıp yapılmadığı kontrol edildi. En son olarak da hangi listenin kaç oy aldığı sayıldı. Bu işlemler ikişer kez tekrarlandı ve oldukça titiz davranıldı. Bulunduğumuz oy merkezi yani okul maddi durumu iyi olmayan Kürt ailelerin yaşadığı bir mahalleydi ve bulunduğumuz sınıftan çıkan sonuç şu şekildeydi: Kürdistan İttifakı 170, Goran 54, KİU 51, KİG 28, Türkmen Cephesi 2, Faysal Basha (Ürdün Kralı tarafından destekleniyor) 1, Rafideen (Hıristiyan listesi) 1. Erbil den daha sonra aldığımız bilgilere göre; 11 Mart Perşembe günü itibariyle, oyların yüzde 28 inin sayıldığı Erbil de Kürdistan İttifakı Listesi oy ile önde gidiyordu. Goran, 93246; Kürdistan İslami Grubu ve Kürdistan İslami Birliği oy almış durumdaydı. 4 Mart günü kullanılan 4000 den fazla oy ise henüz bu rakamlara dâhil edilmemişti. Seçimlerin ertesi günü, oy sandıklarının depolandığı Erbil Ware House a da gitme imkânımız oldu. Tüm oy merkezlerinde sayılan oylar, rapor edilerek, şikayet formları ile birlikte sandıklar bu depoya gönderiliyordu. Biz itibari ile oradayken, sandıkların bir kısmı gelmiş, bir kısmı ise halen kamyonlarla taşınmaktaydı. Sandıkların ağızları mühürlü halde getirilip, belli formlara kayıtları yapıldıktan sonra depoya alınıyor ve sınıflandırılıyordu. Örneğin, diğer şehirlere gönderilecek olan IDPlerin oy verdiği sandıklar bir yere ve Erbil e ait olanlar bir yere olmak üzere bir sınıflandırma yapılıyordu. Burada depo sorumlusu bize, oyların teyit amaçlı bir kez daha sayıldığını ve rapor edilerek Bağdat a gönderileceğini ifade ediyordu. Aynı şekilde şikâyet formları da 2 nüsha halinde, açılmadan Bağdat a gönderileceği belirtiliyordu. Önceki seçimlerde bir nüsha da Erbil deki yönetime kalacağı fakat bu seçimlerde kuralın değiştiği bildiriliyordu. Burada da konuşulan, katılımın yüksek olduğu fakat en büyük sorunun oy kartları olmasına rağmen isimleri listede olmayan kişilerin oy kullanamamış oluşuydu. Erbil için bir rakam bilinmiyordu ama Duhok ta bu şekilde oy veremeyen kişilerin 3000 den fazla olduğu ve protesto etmeye hazırlandıkları söyleniyordu. Depoda her şey adil 19 Daha göster
ORSAM HEYETİNİN 7 MART 2010 IRAK PARLAMENTO SEÇİMLERİNE İLİŞKİN GÖZLEM RAPORU Rapor No: 15 Mart 2010 ISBN: 978-605-5330-66-8 2010 Bu raporun içeriğinin telif hakları ORSAM'a ait olup, 5846 Sayılı Fikir Detaylı Erbil Ticaret ve Sanayi Odası Başkanı Dara Celil Hayat ile Türkiye-Kürdistan Ekonomik ilişkileri. 02 Temmuz 2014
ORSAM AYLIK IRAK TÜRKMENLERİ GÜNCESİ Hazırlayanlar: Habib Hürmüzlü, ORSAM Danışmanı / Bilgay Duman, ORSAM Ortadoğu Uzmanı - Haziran 2012- Sayı: 14 4 Haziran 2012: Birleşmiş Milletler Irak Yardım Misyonu, Detaylı Koalisyon Pazarlıkları ve Olası Hükümet Formülleri. Maliki'nin Türkiye Ziyareti ve Irak'ta Yeni Hükümet Kurma Senaryoları
7 Mart 2010 seçimleri üzerinden yaklaşık 8 ay geçmesine rağmen Irak ta henüz bir hükümet kurulabilmiş değildir. Yeni hükümet kurma çalışmalarının yoğun bir şekilde sürdüğü Ekim 21 de Başbakan Maliki nin Detaylı ÜZERİNDEKİ ETKİSİ ORSAM BÖLGESEL GELİŞMELER DEĞERLENDİRMESİ. No.8, Temmuz 2014 ORSAM BÖLGESEL GELİŞMELER DEĞERLENDİRMESİ: Bİlgay Duman
ORSAM BÖLGESEL GELİŞMELER DEĞERLENDİRMESİ ORSAM BÖLGESEL GELİŞMELER DEĞERLENDİRMESİ: No.8, Temmuz 2014 IŞİD OPERASYONLARININ TÜRKMENLER ÜZERİNDEKİ ETKİSİ Bİlgay Duman Bilgay Duman 1983 te Ankara da doğdu. Detaylı Türkçe Ulusal Derlemi Sözcük Sıklıkları (ilk 1000)
ORSAM BÖLGESEL GELİŞMELER SÖYLEŞİLERİ ORSAM BÖLGESEL GELİŞMELER söyleşileri DEVLE: TELAFERLİLERİN BİRÇOĞU HERŞEYLERİNİ BIRAKIP ŞEHRİ TERK ETTİLER. Hazım DEVLE Hazım Devle, 1962 Telafer doğumludur. Musul Detaylı Bush, Suudi Kralıyla petrol fiyatı konuştu
Bush, Suudi Kralıyla petrol fiyatı konuştu Orta Doğu gezisinin son durağı Suudi Arabistan'da bulunan ABD Başkanı George W. Bush, Suudi Kralı Abdullah'la, yüksek petrol fiyatlarının ABD'yi nasıl etkilediği Detaylı MISIR IN SİYASAL HARİTASI
MISIR IN SİYASAL HARİTASI GÖKHAN BOZBAŞ Kırklareli Üniversitesi Afrika Araştırmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi MISIR IN SİYASAL HARİTASI HAZIRLAYAN GÖKHAN BOZBAŞ Kapak Fotoğrafı http://www.cbsnews.com/ Detaylı EHLi SÜNNET GRUBU IRAK TA ŞİİLEŞTİRME PROJESİ. www.sapitanlar.com SAMARRA ÖRNEĞİ
IRAK TA ŞİİLEŞTİRME PROJESİ SAMARRA ÖRNEĞİ 2011 www.sapitanlar.com IRAK TA ŞİİLEŞTİRME PROJESİ: SAMARRA ÖRNEĞİ El Reşid Araştırmalar Merkezi nden Dr. Hüseyin Samarrai nin kaleme aldığı ve Türkçe ilk defa Detaylı 3 Kasım 2002 Seçimlerine Doğru: Senaryolar ve Alternatifler...
3 Kasım 2002 Seçimlerine Doğru: Senaryolar ve Alternatifler... Seçime Doğru Giderken Kamuoyu: 3 Kasım 2002 seçimlerine bir haftadan az süre kalmışken, seçimin sonucu açısından bir çok spekülasyon bulunmaktadır. Detaylı ORSAM AYLIK IRAK TÜRKMENLERİ GÜNCESİ
ORSAM AYLIK IRAK TÜRKMENLERİ GÜNCESİ Hazırlayanlar: Habib Hürmüzlü, ORSAM Danışmanı / Bilgay Duman, ORSAM Ortadoğu Uzmanı Mart - Nisan 2012- Sayı: 11-12 10 Mart: Kerkük vilayeti sorumluları arasında Kerkük Detaylı Kerkük, Telafer, Kerkük...
Kerkük, Telafer, Kerkük... P R O F. D R. Ü M İ T Ö Z D A Ğ A L A E D D İ N PA R M A K S I Z BAĞIMSIZ TÜRKMENELİ CUMHURİYETİ Kerkük Krizi ve Türkiye'nin Irak Politikası gerekçelerden vazgeçerek konuyu Detaylı OY VERME YERİ İZLEME FORMU
OY VERME YERİ İZLEME FORMU Ekip Numarası: Form Numarası: 1- Oy Verme Yeri (OVY): İl: Mahalle: İlçe: 2- Oy Verme Yeri: a. Okul adı: b. Kapalı Kurum Cezaevi Adı : Diğer: (Açıklayınız) 3- Oy Verme Yerinin Detaylı ERBIL-IRAQ ULUSLARARASI SÜS BİTKİLERİ VE PEYZAJ FUARI 30 MAYIS02 HAZİRAN FUAR RAPORU. www.iraqflowerexpo.com info@iraqflowerexpo.
ERBIL-IRAQ ULUSLARARASI SÜS BİTKİLERİ VE PEYZAJ FUARI 30 MAYIS02 HAZİRAN 2013 FUAR RAPORU ULUSLARARASI FLOWEREXPO, 30 May-02 Haziran 2013 tarihleri arasında Erbil Uluslararası Fuar Alanı`nda ziyaretçileri Detaylı OY VERME İŞLEMİ İZLEME FORMU
OY VERME İŞLEMİ İZLEME FORMU Ekip numarası: Form numarası: Oy Verme Yeri (OVY) tanımlanması Seçim Yeri İl: İlçe: Mahalle: Okul: Sandık No. Oy verme yerinin özellikleri a. Kırsal ( ) Kentsel ( ) b. Normal Detaylı 1999 dan 2007 ye Seçmen Tercihleri ve Değişim
1999 dan 2007 ye Seçmen Tercihleri ve Değişim Türkiye de 2007 genel milletvekili seçimlerine ilişkin değerlendirme yaparken seçim sistemine değinmeden bir çözümleme yapmak pek olanaklı değil. Türkiye nin Detaylı مركز الشرق االوسط للدراسات االستراتيجية
Rapor No: 121 -ORTADOĞU TÜRKMENLERİ Rapor No: 20, Mayıs 2012 MUSUL DA YEREL SİYASET VE IRAK SİYASETİNDE YENİ DİNAMİKLER (SAHA ÇALIŞMASI) NEW DYNAMICS IN LOCAL AND IRAQI POLITICS IN MOSUL (FIELD STUDY) Detaylı ORSAM ORTADOĞU STRATEJİK ARAŞTIRMALAR MERKEZİ KARİKATÜRLERİN DİLİNDEN IRAK I ANLAMAK - 3 UNDERSTANDING IRAQ THROUGH CARTOONS 3
KARİKATÜRLERİN DİLİNDEN IRAK I ANLAMAK - 3 UNDERSTANDING IRAQ THROUGH CARTOONS 3 - CENTER FOR MIDDLE EASTERN STRATEGIC STUDIES KARİKATÜRLERİN DİLİNDEN IRAK I ANLAMAK - 3 UNDERSTANDING IRAQ THROUGH CARTOONS Detaylı Kuzey Irak'a harekat
ORSAM AYLIK IRAK TÜRKMENLERİ GÜNCESİ Hazırlayanlar: Habib Hürmüzlü, ORSAM Danışmanı / Bilgay Duman, ORSAM Ortadoğu Uzmanı -EKİM 2011- Sayı: 6 2 Ekim: Antalya Konyaaltı Belediyesi tarafından 01-09 Ekim Detaylı Bu bağlamda katılımcı bir demokrasi, hukukun üstünlüğü ve insan hakları alanındaki çalışmalarımız, hız kesmeden devam etmektedir.
İçişleri Bakanı Sayın İdris Naim ŞAHİN nin Entegre Sınır Yönetimi Eylem Planı Aşama 1 Eşleştirme projesi kapanış konuşması: Değerli Meslektaşım Sayın Macaristan İçişleri Bakanı, Sayın Büyükelçiler, Macaristan Detaylı 1999 dan 2007 ye Seçmen Tercihleri ve Değişim CHP
1999 ve 2002 Seçimlerinde CHP 1999 dan 2007 ye Seçmen Tercihleri ve Değişim CHP 1999 seçimlerine Türkiye yükselen milliyetçilikle girdi. Ecevit in azınlık iktidarında seçimlere kısa bir süre kala Türkiye Detaylı Irak Özel Raporu 26.12.2012
Irak Özel Raporu 26.12.2012 İdris KARDAŞ Küresel Sorunlar Platformu Genel Koordinatörü idris@platformforglobalchallenges.org http://www.platformforglobalchallenges.org İstanbul Bilgi Üniversitesi Santral Detaylı Ortadoğu ve Afrika Araştırmacıları Derneği Yayınları Araştırma Eserleri Serisi Nu: 7. Emeviler den Arap Baharı na HALEP TÜRKMENLERİ
Ortadoğu ve Afrika Araştırmacıları Derneği Yayınları Araştırma Eserleri Serisi Nu: 7 Emeviler den Arap Baharı na HALEP TÜRKMENLERİ Dr. Ahmet Emin Dağ İstanbul, 2015 Emeviler den Arap Baharı na HALEP TÜRKMENLERİ Detaylı 30.06.2014 Pazartesi Basın Gündemi
30.06.2014 Pazartesi Basın Gündemi Prof. Dr. Hayrettin Usul Açıklaması İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi Cihannüma Ekonomik ve Toplumsal Araştırmalar Merkezi,Ortadoğu daki son gelişmeleri değerlendirdi. Detaylı EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Eylül 2013, No: 74
EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Eylül 2013, No: 74 i Bu sayıda; Ağustos Ayı Dış Ticaret Verileri, 2013 2. Çeyrek dış borç verileri değerlendirilmiştir. i 1 İhracatta Olağanüstü Yavaşlama Detaylı FUAR RAPORU Irak ın Ticaret Merkezi Erbil, ticari potansiyeliyle tüm yatırımcıları şaşırttı.
FUAR RAPORU Irak ın Ticaret Merkezi Erbil, ticari potansiyeliyle tüm yatırımcıları şaşırttı. IRAK ULUSLARARASI FURN EXPO, 27-30 Haziran 2012 tarihlerinde Erbil Uluslararası Fuar Alanı`nda ziyaretçileri Detaylı TÜRKİYE DE SİYASET VE DEMOKRASİ
TÜRKİYE DE SİYASET VE DEMOKRASİ 12 Eylül Darbesi 1973 seçimlerinden 1980 yılına kadar gerçekleşen seçimlerde tek başına bir iktidar çıkmadığından bu dönem hükümet istikrarsızlığı ile geçen bir dönem olmuştur. Detaylı TÜRKİYE NİN AVRUPA BİRLİĞİ İLETİŞİM STRATEJİSİ
TÜRKİYE NİN AVRUPA BİRLİĞİ İLETİŞİM STRATEJİSİ 1 AB İLETİŞİM STRATEJİSİ (ABİS) NEDİR? Türkiye - AB müzakere sürecinin üç ayağı: 1- Siyasi reformlar 2- AB yasal düzenlemelerinin kabul edilmesi ve uygulanması Detaylı IRAK İSTATİSTİKLERİ STATISTICS OF IRAQ. Rapor No: 100. Ocak 2012 ISBN: 978-605-5330-92-7
IRAK İSTATİSTİKLERİ STATISTICS OF IRAQ Rapor No: 100 Ocak 2012 ISBN: 978-605-5330-92-7 Ankara - TÜRKİYE 2012 Bu raporun içeriğinin telif hakları a ait olup, 5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu uyarınca Detaylı TÜRKİYE DE İŞ DÜNYASINDA ÇALIŞANLAR SOSYAL MEDYAYI NASIL KULLANIYOR?
Haziran 2010 SOSYAL MEDYA ARAŞTIRMASI: TÜRKİYE DE İŞ DÜNYASINDA ÇALIŞANLAR SOSYAL MEDYAYI NASIL KULLANIYOR? Proje Koordinatörleri: İndeks Araştırma Ekibi Simge Şahin, İstanbul Bilgi Üniversitesi Giriş: Detaylı SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER. Modern Siyaset Teorisi
Türkiye 7 Haziran 2015'te yapılacak milletvekili genel seçimlerine hazırlanırken araştırma şirketleri de seçmenlerin nabzını tutmaya devam ediyor. Genel seçim öncesi Politic's Araştırma Şirketi'nce yapılan Detaylı TED İZMİR İLKOKULU ve ORTAOKULU OKUL MECLİSİ SEÇİMİ
TED İZMİR İLKOKULU ve ORTAOKULU OKUL MECLİSİ SEÇİMİ Seçim, Tanıtım Serbestliği ve Süresi Sandık Kurulunun Oluşumu Okul - 20 Ekim 2014 Öğretmenler kurulunca seçilen bir öğretmenin başkanlığında öğrencilerden Detaylı IRAK TA 2014 SEÇİMLERİ, IŞİD OPERASYONLARI VE IRAK IN GELECEĞİ ORSAM ORSAM
IRAK TA 2014 SEÇİMLERİ, IŞİD OPERASYONLARI VE IRAK IN GELECEĞİ 1 ORTADOĞU STRATEJİK ARAŞTIRMALAR MERKEZİ 2 IRAK TA 2014 SEÇİMLERİ, IŞİD OPERASYONLARI VE IRAK IN GELECEĞİ Rapor No: 190 Haziran 2014 ISBN: Detaylı SAVAŞ, GÖÇ VE SAĞLIK. 18 Mayıs 2015 İstanbul Şeyhmus GÖKALP
SAVAŞ, GÖÇ VE SAĞLIK 18 Mayıs 2015 İstanbul Şeyhmus GÖKALP Sunu 1. Savaş? Savaş Ortamı 2. Tarihe dokunmak 3. IŞİD in Irak ve Suriye de ardışık saldırıları ve sonrasında gelişen Halk Sağlığı sorunları 4. Detaylı İran'ın Irak'ın Kuzeyi'ndeki Oluşum ve Gelişmelere Yaklaşımı Kuzey Irak taki sözde yönetimin(!) Parlamentosu Kürtçü gruplar İran tarafından değil, ABD ve çıkar ortakları tarafından yardım görmektedirler. Detaylı ÜLKEMİZDE HUZURU BOZMAK İSTİYORLAR
Meslek odaları ve bazı sivil toplum kuruluşları, son günlerde yaşanan iç kargaşalarda meydana gelen ölümler, Türk Bayrağına ve Atatürk heykellerine yapılan saldırılar üzerine sağduyu çağrısında bulundu. Detaylı 2. ULUSLARARASI MOBİLYA EV TEKSTİLİ VE HALI FUARI 12-15. Haziran 2013 FUAR RAPORU
2. ULUSLARARASI MOBİLYA EV TEKSTİLİ VE HALI FUARI 12-15 Haziran 2013 FUAR RAPORU 2. ULUSLARARASI FURNEXPO, 12-15 Haziran 2013 tarihleri arasında Erbil Uluslararası Fuar Alanı`nda ziyaretçileri ile buluştu. Detaylı BASIN BİRİMİ GÜNLÜK YAYIN RAPORU
Yayın Tarihi :06.12.2014 Sayfası :1-16. Syf Yayın Tarihi :06.12.2013 Sayfası :10.Syf Yayın Tarihi :06.12.2014 Sayfası :7. Syf Yayın Tarihi :06.12.2014 Sayfası :1-11. Syf Yayın Tarihi :06.12.2014 Sayfası Detaylı Türkiye dönüşüm geçirerek kırsal bir tarım ekonomisinden küresel ölçekte. 1950 yılında Türkiye nin kentsel nüfusu ülkenin toplam nüfusunun sadece
SİLİVRİ 2014 DÜNYA VE AVRUPA KENTİ Türkiye dönüşüm geçirerek kırsal bir tarım ekonomisinden küresel ölçekte rekabetçi bir sanayi ekonomisi haline gelmiştir. 1950 yılında Türkiye nin kentsel nüfusu ülkenin Detaylı ANKARA NIN OYLARI SEÇİM GÜNLÜĞÜ
ANKARA NIN OYLARI SEÇİM GÜNLÜĞÜ Ortak Nokta Derneği ile Ankara Kent Forumu Derneğinin önderliğinde, sivil toplum kuruluşlarının desteği ve gönüllülerin katılımıyla bağımsız bir platform olan Ankara nın Detaylı ORSAM AYLIK IRAK TÜRKMENLERİ GÜNCESİ
ORSAM AYLIK IRAK TÜRKMENLERİ GÜNCESİ Hazırlayanlar: Habib Hürmüzlü, ORSAM Danışmanı / Bilgay Duman, ORSAM Ortadoğu Uzmanı -EYLÜL 2011- Sayı: 5 5 Eylül: Türkmen polis müdürlerinden Albay Orhan Halil e yönelik Detaylı ŞANLIURFA EMNİYET MÜDÜRLÜĞÜ Basın ve Halkla İlişkiler Şube Müdürlüğü İNTERNET HABERLERİ. İnternet Haber Sitesi : www.sanlıurfa.com Tarih: 31.01.
Günlük Haber Bülteni 01.02.2015 İnternet Haber Sitesi : www.sanlıurfa.com Tarih: 31.01.2015 İnternet Haber Sitesi : www.sanlıurfa.com Tarih: 31.01.2015 İnternet Haber Sitesi : www.sanlıurfa.com Tarih: Detaylı TÜSİAD YÖNETİM KURULU BAŞKANI HALUK DİNÇER İN KADIN-ERKEK EŞİTLİĞİ HAKKINDA HER ŞEY KISA FİLM YARIŞMASI ÖDÜL TÖRENİ KONUŞMASI
4. TÜRKİYE - AVRUPA FORUMU Yeni Dönem Türkiye - AB Perspektifi Transatlantik Ticaret ve Yatırım Ortaklığı: Fırsatlar ve Riskler ( 21-22 Kasım 2013, İstanbul ) SONUÇ DEKLARASYONU ( GEÇİCİ ) 1-4. Türkiye Detaylı Türkiye Siyasi Gündem Araştırması
TÜRKİYE NİN NABZI AĞUSTOS 2015 ERKEN SEÇİM ÖNCESİ SİYASAL DURUM DEĞERLENDİRMESİ MetroPOLL Stratejik ve Sosyal Araştırmalar Merkezi A.Ş. Cinnah Caddesi No: 67/18 06680 Çankaya/ANKARA Tel: (312) 441 4600 Detaylı Araştırma Notu 12/124
Araştırma Notu 12/124 05.01.2012 YENİLENEBİLİR ENERJİ HABERLERİNDE REGÜLASYON ve FİNANSMAN ÖNE ÇIKIYOR Barış Gençer Baykan Yönetici Özeti Yenilenebilir enerjiler, gerek fosil yakıtların tükeneceği öngörüsü Detaylı Hükümet in TSK İçinde Oluşturduğu Paralel Yapılar; Cumhurbaşkanı ve AYİM nin Konumu..
10 Ağustos Cumhurbaşkanlığı Seçimleri Yazılı Medya Araştırması 18 Ağustos 2014 İÇİNDEKİLER 1. SUNUŞ... 3 2. ADAYLAR HAKKINDA ÇIKAN HABERLER NASIL SUNULDU?... 3-4 2.1 HABERLERİN ADAYLARA GÖRE DAĞILIMI... Detaylı TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ?
TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ? Dr. Fatih Macit, Süleyman Şah Üniversitesi Öğretim Üyesi, HASEN Bilim ve Uzmanlar Kurulu Üyesi Giriş Türk Konseyi nin temelleri 3 Ekim 2009 da imzalanan Nahçivan Detaylı Mobbing Araştırması. Haziran 2013
Mobbing Araştırması Haziran 2013 Araştırma Hakkında 2013 Haziran ayında PERYÖN ve Towers Watson tarafından düzenlenen Mobbing Araştırması na çeşitli sektörlerden 143 katılımcı veri sağlamıştır. Ekteki Detaylı 2008 AMERİKAN BAŞKANLIK SEÇİMLERİ NE GENEL BİR BAKIŞ 2008 AMERİKAN BAŞKANLIK SEÇİMLERİ NE GENEL BİR BAKIŞ
Neslihan Kaptanoğlu TEPAV Dış Politika Etütleri Programı 2008 AMERİKAN BAŞKANLIK SEÇİMLERİ NE GENEL BİR BAKIŞ Amerika Birleşik Devletleri, 4 Kasım 2008 de 55. Başkan ve Başkan Yardımcılığı seçimlerini Detaylı GEBZE YÜKSEK TEKNOLOJİ ENSTİTÜSÜ ÖĞRENCİ KONSEYİ YÖNERGESİ
GEBZE YÜKSEK TEKNOLOJİ ENSTİTÜSÜ ÖĞRENCİ KONSEYİ YÖNERGESİ BİRİNCİ KISIM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç Madde 1- Bu Yönergenin amacı, Gebze Yüksek Teknoloji Enstitüsü nde kayıtlı öğrencilerin öğrenci Detaylı YABANCILAR VE ULUSLARARASI KORUMA KANUNU
YABANCILAR VE ULUSLARARASI KORUMA KANUNU Halkla İlişkiler Başkanlığı TA K D İ M Değerli; Ana Kademe, Kadın Kolları, Gençlik Kolları MKYK üyemiz, Bakan Yardımcımız, Milletvekilimiz, Ana Kademe, Kadın Kolları, Detaylı İKV DEĞERLENDİRME NOTU
130 Haziran 2015 İKV DEĞERLENDİRME NOTU TÜRKİYE SEÇİMLERE İLERLİYOR: 7 HAZİRAN A DOĞRU SİYASİ PARTİLERİN AB POLİTİKASI Gökhan KİLİT, İKV Uzmanı Büşra ÇATIR, İKV Uzman Yardımcısı 0 İKTİSADİ KALKINMA VAKFI Detaylı Amerikan Stratejik Yazımından...
Amerikan Stratejik Yazımından... DR. IAN LESSER Türkiye, Amerika Birleşik Devletleri ve Jeopolitik Aldatma veya bağımsız bir Kürt Devletinden yana olmadığını ve NATO müttefiklerinin bağımsızlığını Detaylı FUAR RAPORU. 30 Mayıs02 Haziran 2. ULUSLARARASI ISITMA,SOĞUTMA, KLİMA, HAVALANDIRMA, YALITIM, TESİSAT VE ARITMA SİSTEMLERİ FUARI
2. ULUSLARARASI ISITMA,SOĞUTMA, KLİMA, HAVALANDIRMA, YALITIM, TESİSAT VE ARITMA SİSTEMLERİ FUARI 30 Mayıs02 Haziran 2013 FUAR RAPORU www.iraqhvacexpo.com info@iraqhvacexpo.com 2. ULUSLARARASI HVACEXPO, Detaylı Kadın Dostu Kentler Projesi. Proje Hedefleri. Genel Hedef: Amaçlar:
Kadın Dostu Kentler Projesi İçişleri Bakanlığı Mahalli İdareler Genel Müdürlüğünün ulusal ortağı ve temel paydaşı olduğu Kadın Dostu Kentler Projesi, Birleşmiş Milletler Nüfus Fonu-UNFPA ve Birleşmiş Milletler Detaylı Türkiye küçük Millet Meclisleri Nisan 2011 Raporu Libya ya Uluslararası Müdahale ve Türkiye
Türkiye küçük Millet Meclisleri Nisan 2011 Raporu Libya ya Uluslararası Müdahale ve Türkiye Nükleer Enerji Santralleri ve Türkiye nin Enerji Politikası Ortak Paydalar Ortadoğu ve Kuzey Afrika da ki rejimlerin Detaylı ŞANLIURFA EMNİYET MÜDÜRLÜĞÜ Basın ve Halkla İlişkiler Şube Müdürlüğü İNTERNET HABERLERİ. İnternet Haber Sitesi : www.aktifhaber.com Tarih: 22.01.
Günlük Haber Bülteni 23.01.2015 İNTERNET HABERLERİ İnternet Haber Sitesi : www.aktifhaber.com Tarih: 22.01.2015 1 2 İNTERNET HABERLERİ İnternet Haber Sitesi : www.haberler.com Tarih: 22.01.2015 İNTERNET Detaylı T.C. ANTALYA MÜFTÜLÜĞÜ Aile İrşad ve Rehberlik Bürosu HUZUR AİLEDE BAŞLAR AİLE HUZURU, KADINA ŞİDDET
T.C. ANTALYA MÜFTÜLÜĞÜ Aile İrşad ve Rehberlik Bürosu HUZUR AİLEDE BAŞLAR AİLE HUZURU, KADINA ŞİDDET PROJE KOORDİNATÖRÜ: Mustafa TOPAL İlçe Müftüsü PROJE SORUMLUSU: Mesut ÖZDEMİR Vaiz PROJE GÖREVLİLERİ: Detaylı TİCARİ İLİŞKİLER DURUM İKÖ ÜLKELERİ ARASINDA AVRUPA BİRLİĞİ >>
AVRUPA BİRLİĞİ >> Hazırlayan: Mustafa BAYBURTLU (TOBB AB Daire Başkanı) İKÖ ÜLKELERİ ARASINDA TİCARİ İLİŞKİLER VE EKONOMİK DURUM İslam Konferansı Örgütü (İKÖ) üyesi ülkelerin ekonomik yapıları, ekonomik Detaylı Türkiye ye Yönelik Beklentiler Olumsuz Olamaz
MAKİNATEK AYIN KONUĞU Türkiye ye Yönelik Beklentiler Olumsuz Olamaz Türkiye deki büyümenin süreceği beklentisini aktaran Avrupa Forklift, İstifleme ve Depo Ekipmanları Federasyonları (FEM) Yönetim Kurulu Detaylı tepav Haziran2011 N201143 POLİTİKANOTU 12 Haziran 2011 Seçiminde Seçim Sisteminin Parlamento Yapısına Etkileri
POLİTİKANOTU Haziran2011 N201143 tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Dr. Türkmen Göksel Öğretim Üyesi, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dr. Yetkin Çınar Öğretim Üyesi, Ankara Detaylı EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Mayıs 2012, No: 33
1 Cumhuriyet Halk Partisi CHP ile, üniversitelerde okuyan gençlerin temsilcileri bir araya geldi, 15 sorun belirledi ve bu sorunların nasıl çözüleceği konusunda görüş birliğine vardı. Tarih : 04.12.2014 Detaylı ANTAKYA BELEDİYE BAŞKANLIĞI
T.C. HATAY VALİLİĞİ ANTAKYA BELEDİYE BAŞKANLIĞI MUSTAFA KEMAL ÜNİVERSİTESİ 3-5 Kasım 2009 Antakya - Hatay Açılış ve ilk gün oturumları 3 Kasım 2009, Salı Saat: 10.00 Hatay Kültür Merkezi Antakya - Hatay Detaylı Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi
ORSAM AYLIK IRAK TÜRKMENLERİ GÜNCESİ Hazırlayanlar: Habib Hürmüzlü, ORSAM Danışmanı / Bilgay Duman, ORSAM Ortadoğu Uzmanı -Mayıs 2012- Sayı: 13 2 Mayıs 2012: Irak Bakanlar Kurulu olağan üstü bir toplantı Detaylı Mersin Büyükşehir Belediye Meclisi Eylül Ayı Toplantısını Yaptı
15 EYLÜL 2014 HABERLER Gül-Ay - Sayfa 5 Mersin Büyükşehir Belediye Meclisi Eylül Ayı Toplantısını Yaptı Büyükşehir Belediye Meclisi, yoğun bir gündemle toplandı. Gündem maddelerinin ardından söz alan Başkan Detaylı YİSAD Üyelerinden Çanakkale Şehitliği ne ziyaret Ağustos 2012 / Demir Çelik Store
YİSAD Üyelerinden Çanakkale Şehitliği ne ziyaret 2 Ağustos 2012 / Demir Çelik Store Çanakkale Şehitlik Abidesi Tuncay Sergen / Y SAD Yön. Kur. Bşk. YİSAD - Yassı Çelik İthalat, İhracat ve Sanayicileri Detaylı Basın Bülteni Release
Basın Bülteni Release BASF, ikinci çeyrekte satış hacmini artırdı 26 Temmuz 2014 BASF, 2014 yılı ikinci çeyreğinde satışlarını yüzde 1 artırarak 18,5 milyar avroya çıkardı. Şirketin faiz ve vergi öncesi Detaylı ESENYURT BELEDİYESİ ERİŞİLEBİLİRLİK ÇALIŞMALARI
ESENYURT BELEDİYESİ ERİŞİLEBİLİRLİK ÇALIŞMALARI Türkiye İstatistik Kurumu ve Özürlüler İdaresi Başkanlığı tarafından yapılan Türkiye Özürlüler Araştırması sonuçlarına göre, ülkemizde yaklaşık 8,4 milyon Detaylı frekans araştırma www.frekans.com.tr
Araştırmanın Künyesi; Araştırma; 05 06 Nisan 2008 günleri Türkiye nin 7 coğrafi bölgesinde, 26 il ve 68 ilçede bunlara bağlı 81 mahalle ve köyde, 18 yaş ve üstü seçmen nüfusunu temsil eden 724 ü kadın Detaylı ARAŞTIRMA GRUBU. Prof. Dr. Özer SENCAR Prof. Dr. İhsan DAĞI Prof. Dr. Doğu ERGİL Dr. Sıtkı YILDIZ Dr. Vahap COŞKUN MAYIS - 2011
ARGETUS ARAŞTIRMA, DANIŞMANLIK, EĞİTİM, PROJE VE ORGANİZASYON AĞUSTOS 2015 TÜRKİYE GÜNDEMİ VESEÇMEN EĞİLİMİ ARAŞTIRMASI 25 AĞUSTOS 2015 Mehmet Akif Mah.Recep Ayan Cad. Günaydın Sok. No:6 Kat:3 Çekmeköy Detaylı İZMİR TİCARET ODASI MECLİS TOPLANTISI 23.07.2014 Jak ESKİNAZİ İzmir Ticaret Odası Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı Seçim maratonu devam ediyor Cumhurbaşkanlığı Seçimi, ülkenin en sıcak gündemi 10 Ağustos'ta Detaylı Akçakale Sınırından Türkiye ye Sığınmacı Geçişi Gözlem Raporu. (16 Haziran 2015)
17.06.2015 Akçakale Sınırından Türkiye ye Sığınmacı Geçişi Gözlem Raporu (16 Haziran 2015) Necatibey Caddesi No:82 Kat:6 Daire:11/12 Demirtepe/Ankara Tel:+90 (312) 230 35 67-68-69 Fax:+90 (312) 230 17 Detaylı Seçmen sayısı. Böylesine uçuk rakamlar veren bir YSK na nasıl güvenilir?
Değerli arkadaşlar, 7 Haziran 2015 günü yapılacak olan 25. dönem Milletvekili seçiminin nasıl sonuçlanacağı haklı olarak büyük merak konusu... Bu nedenle aylardan beri kamuoyu yoklamaları yapılıyor, anketler Detaylı TÜRKİYE ve IRAK. I I. TARİHSEL ARKA PLAN: ABD İŞGALİNE KADAR TÜRKİYE-IRAK İLİŞKİLERİ İngiliz Ordusu, 30 Ekim 1918'de imzaladığı Mondros Mütarekesi'ne rağmen, kuzeye doğru yaptığı son bir hamle ile Musul Detaylı İletişim Yayınları SERTİFİKA NO. 10721
YASİN DUMAN Rojava YASİN DUMAN Colemêrg in (Hakkâri) Gever (Yüksekova) ilçesinde doğdu. İlköğretim ve lise eğitimini Şemzînan (Şemdinli) ve Dîlok ta (Gaziantep) tamamladı. 2013 yılında Boğaziçi Üniversitesi Detaylı مركز الشرق االوسط للدراسات االستراتيجية
Rapor No: 17 -OTAM 7 MART 2010 IRAK PARLAMENTO SEÇİM SONUÇLARININ VE YENİ SİYASAL DENKLEMİN DEĞERLENDİRİLMESİ EVALUATION OF IRAQI PARLIAMENTARY ELECTIONS AF MARCH 7, 2010 AND THE NEW POLITICAL EQUATION Detaylı Hırkatepe Köyü-Beypazarı (30 Kasım 2008) Yazan ve fotoğraflayan: Hüseyin Sarı
Hırkatepe Köyü-Beypazarı (30 Kasım 2008) Yazan ve fotoğraflayan: Hüseyin Sarı 30 Kasım 2008 Pazar günü, Ahmet Bozkurt un öncülüğünde Fotoğraf Sanatı Kurumu nun organize ettiği Beypazarı Köyleri fotoğraf Detaylı Zorunlu ama takan yok
Zorunlu ama takan yok Trafik sigortası yapılması zorunlu olmasına rağmen sigortalı araç sayısı çok az. Kazalarda sigortasız araç sahipleri büyük maddi külfet yaşıyor. Ülkemizde trafiğe çıkan araçların Detaylı Günlük Yorum. IŞIKFX Uluslararası Piyasalar Departmanı. Piyasalarda Bugün Ne Oldu? USDTRY EURUSD GBPUSD BRENT PETROL ALTIN
Günlük Yorum IŞIKFX Uluslararası Piyasalar Departmanı Piyasalarda Bugün Ne Oldu? USDTRY EURUSD GBPUSD BRENT PETROL ALTIN Brexit sonrası oluşan son iki günlük havanın biraz daha iyimser fiyatlamalara yol Detaylı BASA BELEDİYE HİZMETLERİNDE VATANDAŞIN NABZINI ÖLÇTÜ ISPARTA HALKI BELEDİYE HİZMETLERİNDEN MEMNUN MU?
BASA BELEDİYE HİZMETLERİNDE VATANDAŞIN NABZINI ÖLÇTÜ Batı Akdeniz Stratejik Araştırmalar Enstitüsü (BASA), geçen hafta basına duyurduğu Antalya-Isparta-Burdur araştırmasının Isparta Belediyesi ve halkın Detaylı Avrupalı liderler baskıcı, Türk liderler ise dostane
Avrupalı liderler baskıcı, Türk liderler ise dostane Dünyada yaşanan ekonomik kriz liderlik stillerinde de değişikliğe yol açtı. Hay Group'un liderlik stilleri üzerine yaptığı araştırmaya göre, özellikle Detaylı YEŞİL KART: TÜRKİYE NİN EN MALİYETLİ SOSYAL POLİTİKASININ GÜÇLÜ ve ZAYIF YANLARI. Yönetici Özeti
Araştırma Notu 09/39 24.06.2009 YEŞİL KART: TÜRKİYE NİN EN MALİYETLİ SOSYAL POLİTİKASININ GÜÇLÜ ve ZAYIF YANLARI Seyfettin Gürsel, Burak Darbaz, Ulaş Karakoç Yönetici Özeti Yeşil Kart uygulaması, herhangi Detaylı Sayı: 2009/18 Tarih: 09.08.2009 Aileler krize borçlu yakalandı; sorunu işsizlik katladı
Sayı: 2009/18 Tarih: 09.08.2009 Aileler krize borçlu yakalandı; sorunu işsizlik katladı - Ekonomik krizin şiddeti devam ederken, krize borçlu yakalanan aileler, bu dönemde artan işsizliğin de etkisi ile Detaylı SEÇİM ÖNCESİ IRAK TA SİYASAL DURUM VE SEÇİME İLİŞKİN BEKLENTİLER
SEÇİM ÖNCESİ IRAK TA SİYASAL DURUM VE SEÇİME İLİŞKİN BEKLENTİLER Rapor No: 14 Şubat 2010 ISBN: 978-605-5330-67-5 2010 Bu raporun içeriğinin telif hakları ORSAM'a ait olup, 5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Detaylı 2017 © DocPlayer.biz.tr Gizlilik Politikası | Hizmet koşulları | Geri bildirim