SULTANAHMET: Ayasofya'nın camiye çevrilmesi
Ayasofya, bir çok fetihlere şahit olmuş ve yağmalar ve depremler yaşamıştır. Yıkılmış yeniden yapılmıştır. Ama en son Fatih Sultan Mehmed’in (1451-1481) 1453 tarihinde İstanbul’u fethethiyle burasını camiye çevirmiştir. Ayasofya'yı kim müzeye çevirmiştir?
Ayasfoya, “erişilmez bir sınırsızlığı” temsil eder. Bu muhteşem yapı ilk yapıldığında Büyük Kilise (Megale Ekklesia) denilirdi. Ayasofya, Kutsal Bilgelik’e (Sofia) adandığından Ayia Sofia olarak bilinir. Kelime anlamı iki kelimenin birleşmesiyle ortaya çıkar. Bu iki kelime "Aya" ve "Sofya"dır. Ayasofya, “kutsal bilgelik” ya da “ilahî bilgelik” demektir. Ayasofya'daki "Aya" kelimesi “kutsal, aziz” anlamı taşır. "Sofya" kelimesi ise bir isim değildir. Bir isimden gelmez. Burdaki "Sofya" kelimesi Eski Yunancadan gelir. "Sofya", bilgelik anlamı taşır.
Ayasofya'yı ilk kim camiye çevirmiştir?
Ayasofya Fatih Sultan Mehmed tarafından camiye çevrilmiştir. Yaptığı ek ilaveler ile buraya camii şekli verilmiştir. Daha sonra gelen padişahlarında yeni eklemeleri ile bu günkü halini almıştır.
Osmanlı sultanı Fatih, gösterdiği diğer dinlere olan saygısı nedeniyle, mozaiklerinden insan figürlerini sildirmemiştir. İnsan figürleri olmayanlara hiç dokunmamıştır. İnsan figürü olan figürlere ise ince bir sıvayla kaplatmıştır. Bu sıva sayesinde yüzyıllarca mozaikler korunmuştur. Doğal ve yapay tahribattan zarar görmemişlerdir. Cami, daha sonra müzeye dönüştürülürken sıvaların bir kısmı çıkarılmış, mozaikler gün ışığına çıkarılmıştır.
Ayasofya'nın yaşadığı yağmalar ve depremler sonucu ilk halinden çok farklı hale gelmiştir. Ayasofya camiye çevirilmesi sonucu bir çok değişlik yapılmıştır. Depremlerden zarar görmesi nedeniyle ilk olarak güçlendirme çalışması yapılmıştır. Büyük usta Mimar Sinan Ayasofya'ya minareler eklemiştir. Minarelerin özelliği destekleyici payanda görevi üstlenmesidir. Böylece daha sağlam bir yapı haline gelmiştir. Daha sonra Fatih Sultan Mehmed'in eli değmiş ve yanında medrese yapılmıştır.
Fatih Sultan Mehmed Han'dan sonra Abdülmecid Han döneminde de çeşitli tadilatlar görmüştür. Burada yapılan medrese yıkılıp yerine yenisi inşaa edilmiştir (1873- 1874.) 16. ve 17. yüzyıllarda, mihraplar, minber, müezzin mahfilleri, vaaz kürsüsü ve maksureler ilavi edilmiştir. Kanuni Sultan Süleyman (1520-1566) tarafından bronz kandiller eklenmiştir. İlk camiiye çevrilmesi Fatih Sultan Mehmed Han tarafından olmuştur. Ama daha sonraki padişahlarda buraya son şeklini vermişlerdir.
Sultanahmet'te bulunan Ayasofyı ilk kez Atatürk müzeye çevirmiştir. Atatürk bir toplantıda bunu dile getirmiş ve yanındakilerden onay almıştır. Ardından yazışmalar yapılarak Ayasofya müzeye çevrilmiştir.