Son Güncellenme Tarihi: 5.09.2019
Gümrük Müşaviri - Dış Ticaret Danışmanı
Yetkilendirilmiş Gümrük Müşavirliği Uygulaması Nasıl Başladı?
Yetkilendirilmiş Gümrük Müşavirliği uygulaması zamanın Bakanı Hayati YAZICI’nın direktifleri ile vücud bulmuş ve ilk olarak 19/01/2008 tarihli 26761 saylı Resmi Gazetede yayımlanan ve yürürlük tarihi 19/07/2008 olan 60 Seri No.lu tebliğ ile ortaya konulmuştu.
O günden bu güne kadar gerek kamu gözünde gerekse meslektaşlar arasında YGM’nin yeri tam olarak anlaşılamamış Kamu YGM’leri hala masanın karşısında görmeye gümrük müşavirleri ise kendi içlerinden çıkan YGM arkadaşlarını kendilerinden saymamaya yatkın tutum içerisinde bulunmaktadırlar.
Bir diğer taraftan Genel ve Özel antrepo işleticileri ise karşılıklı rıza ve çalışma isteğiyle akdedilen sözleşme yoluyla ve sözleşme süresince antrepolarındaki eşyalara ilişkin giriş-çıkış elleçleme vs hareketleri ve olumlu olumsuz durumları gümrük idaresine vakit geçirmeksizin bildirmekle yükümlü YGM’leri her ay düzenli ödeme yaptıkları çalışanları gibi görme eğiliminde ve çoğunlukla da bunu dillendirmekte beis görmemektedirler.
Oysaki YGM yayımlanan tebliğlerde açıkça sayılar şartları taşıması gereken ve kamu adına görevlendirilen gümrük müşavirleridirler.
Bu Tebliğ, 4458 sayılı Gümrük Kanununun 10 ve 226 ncı maddeleri ile Gümrük Yönetmeliğinin 694 üncü maddesinin birinci fıkrasına istinaden hazırlanmıştı. Ve ekonomik etkili gümrük rejimleri, nihai kullanım, basitleştirilmiş usul uygulamalarının ve diğer gümrük işlemlerinin doğru olarak uygulanmasını sağlamak için yapılması gerekli tespit işlemlerinin belirlenmesi ile bu işlemlerin yerine getirilmesine ilişkin usul ve esasları kapsamaktaydı.
Yetkilendirilmiş Gümrük Müşavirleri Kıstasları Nelerdir?
Bu tebliğde Yetkilendirilmiş Gümrük Müşavirleri için belirlenen kıstaslar ise şöyleydi;
a) 4458 sayılı Gümrük Kanununun 228 inci maddesinin ikinci fıkrasının (a) ve (b) bentleri ile geçici 5 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca gümrük müşavirliği izin belgesine sahip olunması ya da 4458 sayılı Gümrük Kanununun 228 inci maddesinin birinci fıkrası ile geçici 5 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca hak sahibi olup, en az 7 (yedi) yıl süre ile gümrük müşavirliği izin belgesine sahip olunması, (Bu madde 22.02.2009 tarih ve 27149 sayılı R.G. ile değişikliğe uğramıştır)
b) Son beş yıl içinde 4458 sayılı Gümrük Kanununun geçici 6 ncı maddesi uyarınca kesinleşmiş geçici olarak mesleki faaliyetten alıkoyma cezası almamış olması,
c) Dolaylı temsil suretiyle gümrük idarelerinde iş takip etmemeleri ve bu amaçla kurulmuş tüzel kişilere ortak olmamaları,
ç) 4 üncü maddenin birinci fıkrasında belirtilen tespit işlemlerinin yapılacağı kişiler ve antrepo işleticileri ile ortaklık ve çalışan statüde ilişkisi bulunmamasıydı.
Bu tebliğde Yetkilendirilmiş Gümrük Müşavirleri için belirlenen Tespit işlemi yapılacak gümrük işlemleri sıralanmış ve yayımlanmıştı.
Müsteşarlıkça yetki belgesi düzenlenmek suretiyle görevlendirilen YGM’ler tespit işlemleri için, Gümrük Müsteşarlığı tarafından hazırlanacak rehberde belirtilen format ve içerikte rapor düzenleyecekler ve bu gümrük işlemlerine ilişkin tespit işlemleri, tebliğin 5nci maddesinde belirtilen niteliklere sahip gümrük müşavirleri tarafından, varsa BİLGE erişim şifreleri iptal edilmek suretiyle, Gümrük Müsteşarlığınca yetkilendirilmeleri koşulu ile yerine getirilecekti. Genel ve özel antrepolara eşya giriş ve çıkışlarını da kontrol edecek olan YGM’ler üç genel antrepoyu geçmemek üzere toplam sekiz antrepo için rapor düzenleyebileceklerdi.
YGM ve Tespit İşlemleri
Yetkilendirilmiş gümrük müşavirliği sisteminin daha etkin ve verimli işlemesini sağlayacak açıklama ve düzenlemelerin belirlenmesi amaçlanarak bu defa 27/10/1999 tarihli ve 4458 sayılı, (18/6/2009 tarih ve 5911 sayılı Kanun ile değişik) Gümrük Kanununun 10 ve 226 ncı maddeleri ile 7/10/2009 tarih ve 27369 sayılı Mükerrer Resmî Gazete’de yayımlanan Gümrük Yönetmeliğinin 574 üncü maddesine istinaden 05.05.2011 tarih ve 27925 sayılı R.G.de Gümrük Genel Tebliği (Yetkilendirilmiş Gümrük Müşavirliği) Seri No 2 yayımlanmıştı.
Gümrük Müşavirleri Nasıl YGM Olur?
Belirlenen tespit işlemlerini yapacak gümrük müşavirinin yetkilendirilmiş gümrük müşaviri olabilmesi belirlenen kıstaslar aynen korunmuştu ve yine;
a) 4458 sayılı Gümrük Kanununun 228 inci maddesinin ikinci fıkrasının (a) ve (b) bentleri ile geçici 5 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca gümrük müşavirliği izin belgesine sahip olunması ya da 4458 sayılı Gümrük Kanununun 228 inci maddesinin birinci fıkrası ile geçici 5 inci maddesinin birinci ve ikinci fıkrası uyarınca hak sahibi olup, en az yedi yıl süre ile gümrük müşavirliği izin belgesine sahip olunması,
b) Son beş yıl içinde 4458 sayılı Kanunun geçici 6 ncı maddesi uyarınca kesinleşmiş geçici olarak mesleki faaliyetten alıkoyma cezası almamış olması,
c) Dolaylı temsil suretiyle gümrük idarelerinde iş takip etmemesi ve bu amaçla kurulmuş tüzel kişilere ortak olmaması,
ç) 11 inci maddenin birinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen tespit işlemlerinin yapılacağı kişiler ve antrepo işleticileri ile ortaklık ve çalışan statüde ilişkisi bulunmaması şeklinde yayımlanmıştı.
29.05.2008 tarih ve 26890 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 1 seri No'lu Gümrük Genel Tebliği ve daha sonradan yürürlüğe giren 05.05.2011 tarih ve 2595 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 2 seri No'lu Gümrük Genel Tebliği hükümleri ile 2008 yılından itibaren faaliyetlerini sürdüren yetkilendirilmiş gümrük müşavirleri 01/12/2014te YGM olarak günü tamamlamışlar, 02.12.2014 tarih ve 29193 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan yetkilendirilmiş gümrük müşavirliği ile ilgili 2 Seri No'lu Gümrük Genel Tebliği'nde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ ile 02/12/2014 sabahı uyandıklarında bir gecede ellerinden işlerinin ekmeklerinin alındığı görmenin şaşkınlığını yaşamışlardı.
Ülke genelinde yaklaşık 1500 antreponun olduğu unutularak birkaç antrepoda yaşanan lokal olumsuzlukların sebebi ülke sathında bulunan tüm YGM’ler olarak görülmüş hem YGMler hem yanlarında gümrük müşavir yardımcısı ve stajyer sıfatıyla istihdam edilen personelleri bir aralık gecesinin sabahında mesleklerinin bittiğini resmi gazeteden öğrenerek uyanmışlar, YGM’ler için uzun ve meşakkatli dava süreçleri böylelikle başlamıştı.
02.12.2014 tarih ve 29193 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan yetkilendirilmiş gümrük müşavirliği ile ilgili 2 Seri No'lu Gümrük Genel Tebliği'nde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ'in 4. maddesi ile Geçici 1. maddesinin; değişiklik ile yetkilendirilmiş gümrük müşavirinin yaptığı antrepoya eşya giriş ve çıkışının tespiti, dönemsel stok kaydı ve elleçleme gibi işlemlerin ellerinden alınan YGM ler, düzenleme ile birçok yetkilendirilmiş gümrük müşavirinin ve çalışanının işsiz kalacağını, gümrük müşavirlerinin yıllardır faaliyette bulunduktan gümrük müşavirliği faaliyetlerini bırakarak yetkilendirilmiş gümrük müşavirliği mesleğine geçtikleri, yetkilendirilmiş gümrük müşavirlerinin hukuki durumunun kanun ve yönetmelikle düzenlendiği, bu düzenlemeler yürürlükte bulunduğu halde nerdeyse faaliyetlerini sona erdirecek biçimde tebliğ ile düzenleme getirilemeyeceğini ileri sürürek iptali için dava açmışlar ve bu davalarında Yürütmeyi Durdurma kararı alarak mesleklerine devam edebilmişlerdi, tabii ki bir şartla artık antrepolarda gümrük idaresince görevlendirilen gümrük memurları ile birlikte görev yapacaklardı
YGM'lere Devirler Hakkında
İdarelerde görevli memur sayısının yetersizliği ile birkaç antrepoya bir memur verebilen idareler, hem antrepolarda memur görevlendirilmesi ile hali hazırda yürümekte olan idari servislerinde iş yükünün artmasına sebebiyet verildiği, hem de bir tek memurun aynı anda birden fazla antrepo da bulunamayacağını ve antrepolara görevlendirilen memurlar vasıtasıyla amaçlanan antrepo ve YGM’lerin zapturapt(!) altına alınması amacının bu şekilde yerine getirilemeyeceği aşikardı nihayet bunu fark eden Bakanlık Nihayetinde antrepoların bir süre devam eden belirsizlikten sonra Bakanlığa bağlı Bölge Müdürlüklerinin, Gümrük Müşavirleri Derneklerinin ve Gümrük Müşavirleri Derneklerine bağlı YGM Komitelerinin görüşleride Bakanlıkça alınarak ve yeni bir düzenleme yapılıncaya kadar mevcut YGM’ler vasıtasıyla işleyişine izin vererek bir müddet sonra antrepolarda görevlendirilen memurlarını asli vazifelerine geri alarak antrepoları yine YGM’lere devrecekti.
Devam eden davalar ve Bakanlığın antrepolar ve YGM’ler konusunda çalışmaları sonucunda yeni bir yol haritası belirlenerek YGM olabilmenin şartları aşağıda gösterildiği gibi 03.01.2019 tarihli, 30644 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak 15.01.2019da yürürlük tarihi ile belirlenmiştir.
d) Kanunun geçici 6 ncı maddesi uyarınca birden fazla geçici olarak mesleki faaliyetten alıkoyma cezası almamış olmak,
e) Ertelenmiş, hükmün açıklanması geriye bırakılmış, para cezasına veya tedbire çevrilmiş ya da affa uğramış olsalar bile kaçakçılık, zimmet, ihtilas, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, inancı kötüye kullanma, dolanlı iflas, yalan yere şahadet, suç tasnii, iftira, resmi ihale ve alım satımlara fesat karıştırma, devlet sırlarını açığa vurma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama, vergi kaçakçılığı veya vergi kaçakçılığına teşebbüs suçlarından ceza almamış olmak,
f) 4458 sayılı Kanunun geçici 6 ncı maddesi uyarınca son üç yıl içerisinde üçten fazla uyarma veya kınama cezası almamış olmak,
g) En az dört yıllık lisans eğitimi veren hukuk, iktisat, siyasal bilgiler, işletme, iktisadi ve idari bilimler fakülteleriyle bunlara denkliği yetkili makamlarca kabul olunan yurt içi ya da yurt dışındaki öğrenim kurumlarından birinden mezun olmak veya diğer öğretim kurumlarından lisans seviyesinde mezun olmakla beraber bu fıkrada belirtilen dallardan lisansüstü diploma almış olmak,
ğ) 65 (Altmış beş) yaşını doldurmamış olmak.
Yukarda sayılan niteliklere sahip olan gümrük müşaviri gerekli evraklarla Bakanlığa müracaat etmeleri halinde Bakanlıkça yapılan değerlendirme sonucunda istenilen şartları taşıdığı anlaşılan gümrük müşavirleri adına yetki belgesi düzenlenmekte ve bu kişiler 3 yıl süre ile yetkilendirilirler. Bu sürenin de Bakanlıkça yukarda yazılı (ğ) bendinde yer alan nitelik dikkate alınarak daha kısa belirlenebilmesi mümkündür.
Pekala Bakanlıkça bu şekilde ve süreli olarak yetkilendirilen gümrük müşavirlerinin sorumlulukları nelerdir?
(1) Yetkilendirilmiş gümrük müşavirleri, yapmış oldukları tespit işlemleri ve bunlara ilişkin düzenlenen raporların ve onayladıkları EUR.1/EUR.MED ve A.TR dolaşım belgelerinin doğruluğundan sorumludur. Yaptıkları tespit işlemleri ve bunlara ilişkin raporların doğru olmaması halinde, tespit işleminin kapsamı ile sınırlı olmak üzere, ziyaa uğratılan vergilerden ve kesilecek cezalardan yükümlü ile birlikte müştereken ve müteselsilen sorumludurlar.
(2) Yetkilendirilmiş gümrük müşavirleri Bakanlıkça belirlenecek çalışma bölgelerinden birisini seçer ve bu bölge dışındaki gümrük idarelerinin denetimi altındaki antrepolarla tespit sözleşmesi yapamazlar.
(10) Yetkilendirilmiş gümrük müşavirliği yetkisini kazanan kişinin gümrük müşavirliği statüsünün devam etmesi nedeniyle bu Yönetmeliğin Yetkilendirilmiş Gümrük Müşavirlerine ilişkin maddelerinde yer almayan hususlarda gümrük müşavirinin tabi olduğu mevzuat hükümleri yetkilendirilmiş gümrük müşaviri için de geçerlidir.
Meri mevzuata göre Yetkilendirilmiş Gümrük Müşavirlerine uygulanacak cezalar ve yetki belgelerinin geri alınması ise
(1)	Yetkilendirilmiş gümrük müşavirlerince yapılan tespit işlemlerine ilişkin olarak mevzuata aykırı durumların belirlenmesi halinde haklarında Kanunun geçici 6 ncı maddesi hükümleri uygulanması
(2)	Yetkilendirilmiş gümrük müşaviri olabilme şartlarından birinin kaybedilmesi, tespit işlemleri ile ilgili olarak Bakanlıkça belirlenen asgari ücret tarifesinin altında hizmet verilmesi, görevin bağımsızlık, tarafsızlık ve dürüstlükle yapılmaması veya kusurlu olarak yapılması ya da Kanunda yer alan mesleğin genel prensiplerine aykırı harekette bulunulması veya dolaylı temsil suretiyle faaliyet gösteren gümrük müşavirleriyle ya da tespit işlemini yaptıran yükümlü ile doğrudan veya dolaylı iş ilişkisi içinde olduğunun tespit edilmesi durumlarında yetkilendirilmiş gümrük müşavirlerinin yetki belgeleri geri alınır. Bu şekilde yetki belgeleri geri alınan gümrük müşavirlerine beş yıl süreyle tekrar yetki belgesi verilmemesi
(3)	Asgari ücret tarifesinin altında hizmet verildiğinin tespit edildiği, ancak bu durumun maddi hatadan kaynaklandığının anlaşıldığı hallerde ikinci fıkra hükümlerinin uygulanması. Bu durumda yetkilendirilmiş gümrük müşaviri yazılı olarak uyarılması Yazılı uyarıya rağmen sözleşme ücretinde gerekli düzeltmeleri yapmayan veya benzer hataları tekrarlayan yetkilendirilmiş gümrük müşavirine ait yetki belgesi, altı ay süreyle geri alınması
(4)	Tüzel kişilik bünyesinde gerçekleştirilen işlemlerde, işlemi gerçekleştiren yetkilendirilmiş gümrük müşavirinin yanı sıra şirketi temsil ve ilzama yetkili yetkilendirilmiş gümrük müşaviri hakkında da ikinci fıkra hükmünün uygulanması
(5)	Yetkilendirilmiş gümrük müşavirlerinin yetki belgesinin geri alınması, ayrıca Kanunun geçici 6 ncı maddesi uyarınca disiplin cezası verilmesine engel teşkil etmemesi
Hali hazırda öncelikle antrepolarda gümrük idareleri personellerinin asli görev yerlerinde kalmalarını teminen görevlendirilmeye devam edegelen YGM’ler Gümrük İdareleri, dış ticaret paydaşları, antrepo işleticileri, eşya sahipleri arasında adeta bir anlamda dış ticaretin hızlandırılması ve dolaysıyla ticaretin hızlı ve etkin hareket alanı ile ülke menfaatlerine katkı sağlayan bir rol üstlenmiş oldukları gibi görevlerinin gereği ve bilinciyle antrepolarda gümrük idarelerinin deyim yerindeyse “gözü kulağı olmaya” devam etmektedirler. Antrepolara alınan ve antrepolardan çıkartılan eşyalar üzerinde YGM’ler gümrük idaresi temsilcisi olarak takip ve denetimini sağlamakta, olası olumsuzluklarda vakit geçirmeksizin gümrük idareleri bilgilendirilerek olumsuzlukların önüne hızlı ve etkin şekilde geçilmesini temin etmeye devam etmektedirler.
Bu haliyle devam eden YGM sisteminde hem Bakanlık, hem de mevcut sistemde görev almaya devam eden YGM’ler geçen bunca yıldan sonra eksiklerini görmüş düzletilmesi gereken hususlar zamanla çeşitli vesilelerle düzeltilerek sistemin devamı sağlanmıştır.
Hakikatla ifade etmek gerekirse sistem gümrük idarelerinin antrepolar hususunda iş ve işlem yükünü hafiflettiği gibi YGM’ler vasıtasıyla antrepoların günlük işlemleri de anlık takip edilerek antrepolara giren ve antrepolardan çıkan eşyaların kontrol ve denetimi sağlanmaktadır.
Ön yargılardan bağımsız ve hakkaniyetli bir bakışla tahlil edildiğinde YGM sisteminin gümrük gözetiminin daha etkin bir şekilde uygulanmasını sağladığı YGM öncesi uygulamalarla kıyaslandığında açık ve net bir şekilde görülecektir. İdrak ve insaf mihengine vurulmadan yapılan eleştirilerin amaca hizmet etmeyeceği mütalaa edilmektedir.
Yukarda anlattıklarımız bir de şiir diliyle anlatmak gerekirse oda şöyle olur herhalde
Yetkilendirilmiş Gümrük Müşaviri Kimdir YGM gümrük müşaviri gümrük gümrük haber selahattin coşkun gümrük mevzuatı gümrük kanunu resmi gazete