valide han - ekşi sözlük
yazarların en iyi beş dizi listesi 134
nevşin mengü'nün mayolu fotoğrafı 172
istanbulun en guzel manzaralarindan birine ve koklu bir tarihe sahip han.bir parcasi olmaktan gurur duydugum yer.
mahmutpaşa’da çakmakçılar yokuşu ile fincancılar yokuşu arasındadır. büyük yeni han ile karşılıklı olan istanbul’un en büyük hanlarından olan bu yapıyı i. ahmed (1603-1617) in eşi, iv. murad (1623- 1640) ve sultan ibrahim (1640-1648) in annesi kösem mahpeyker sultan ,yine kendisinin yaptırttığı üsküdar’daki çinili külliyesine akar olması için inşa ettirmiştir. evliya çelebi seyyahatnamesinde bu görkemli yapıdan şöyle bahseder:
“bu hanın yerinde evvelce cerrah mehmet paşanın sarayı vardı,zamanla yıkılmış olduğundan kösem valide altlı üstlü üçyüz höcreli şeddâdî bir han binâ ettirmiştir ki istanbul’da mahmud paşa hanı ile bundan büyük han yoktur. bir tarafında dört köşe bir cihannümâ kulesi vardır ki eflâke ser çekmiştir. develiği ve bin aded at ve katır alır ahırı vardır. ortasında câmii şerifi vardır.”
hanın 1926 da çöken “han-ı sağir”(=küçük han) bölümünün avlusunun kuzey-doğusunda 12 x 12 m. ölçüsünde bir kule bulunmaktadır. “cihannüma kulesi” denilen içi dilimli bir kubbesi olan bu kulenin cerrah paşa sarayına aittir. bizans yapı karakteri taşıyan bu kulenin evliya çelebi’nin bildirdiği cerrah paşa sarayının da üzerinde yapıldığı bir bizans eserinden kalmış olduğu düşünülebilir.
istanbul camileri hakkında önemli bir kaynak olan hüseyin ayvansarayi’nin “hadikatü’l-cevâmi isimli eserinde ise avludaki küçük camiden şöyle söz edilmektedir:
“ istanbul’da vâki vâlide hanı denmek şehîr hân-ı kebir bu camiin vakfından olup han derûnunda olan mescid dahi sultânı müşârünileyhânın eser-i hayrıdır.” (=istanbul’da valide hanı olarak tanınmış olan bu hanın içinde yine sultanın yaptırttığı bir cami vardır)
kösem sultan’ın servetini bu hanın bir odasında sakladığı ve gelini iv mehmed’in eşi turhan hatice sultan tarafından başlala uzun süleyman ağa ile birkaç has odalı tarafından 2-3 eylül 1651 de gecesi odasında bir perde ipi ile boğulup öldürtülmesinden sonra bu servetin yağmalandığı da bir söylencedir. naima tarihinde valde sultanın servetinden şöyle bahsetmektedir:
“...ol handa yirmi sardık filorisi (florin altını) bulundu,anı dahi mîriye aldılar.
üç avlusu olan bu han 98x 168 m.lik bir alana sahiptir. büyük ve küçük han olarak iki kısımdan yapılmış olan bu hanın planı bulunduğu araziye uydurulmuş olduğundan geometrik bir düzen göstermez . “han-ı kebir” denilen büyük hanın esas girişi oldukça meyilli bir yol olan çakmakçılar yokuşu tarafındadır. muntazam kesme taştan yapılmış bu girişin üzerinde konsollara oturmuş yedi tane üç kademeli çıkmalar vardır. bu cepheyi üstten bir taş saçak silmesi dolaşır. girişden basık kemerli,beşik tonozlu bir geçitle üçgen şeklindeki küçük bir avluya ve kare planlı bir mekâna oradan da revakların çevrelediği 63 x 66 m. boyutundaki büyük avluya geçilir. avlunun etrafını çevreleyen yuvarlak kemerli revakların gerisindeki odalar yuvarlak taş kemerli kapılar ile avluya açılmaktadır. ikinci kattakilerin kapılarının yanında bir de dikdörtgen ve taş söveli pencereleri vardır. dış cephede de pencere dizisi görülmekle beraber bunlar günümüze gelene kadar çok bozulmuş ve adeta karakterini kaybetmiştir. avlunun her iki tarafından evvelce taş merdivenlerle yukarı katlara çıkılıyorsa da günümüzde bu merdivenler tamamen değişmiştir. revakların arkasında yola bakan cephede ise bir sıra sivri kemerli dükkanlar bulunmaktadır.
fincancılar yokuşu tarafına bakan ve “han-ı sağir” olarak adlandırılan küçük han,muntazam bir dikdörtgen plana sahiptir. 21 mart 1926 da yıkılan bu bölüm 15 x 56 m. ebadında dikdörtgen bir avluyu çevreleyen revaklar ve onların gerisinde ise sivri kemerli kapılarla revaklara açılan odalar vardır. evliya çelebinin bahsettiği ahırların buradaki avlunun bodrumunda olması muhtemeldir. hayvanların barındığı bölüm ile oturma mekanlarının bu handa görüldüğü gibi çok kesin bir şekilde birbirinden ayrılması türk han mimarisinde ilk defa denenmiş bir plandır.
büyük valide hanının birinci ve ikinci avluda toplam 153,üçüncü avluda da 57 olmak üzere toplam 210 odası bulunmakta idi. kösem sultan’ın ölümünden sonra hanın büyük kısmı hazineye kalmış ve cumhuriyetten sonra da bir kısım odalar vakıflara geçmiştir. vakıflar başmüdürlüğü 1940 lı yıllarda bu odaların bir kısmını satmıştır. hanın bakımsızlığı maliklerinin çokluğu ve veraset yoluyla uzun yıllar boyu veraset yoluyla elden ele geçmesi nedeniyle 126 kadar hissedarı olmuştur. yüzyılın başında buradaki bekar odalarında çoğunlukla iranlılar oturuyorlardı. istanbul’da kur’anı kerimin ilk basıldığı yerde bu handaki iranlıların matbaasıdır. hatta bu kuranın basılışı için şeyhülislâmdan fetva alınamayınca 1870 li yıllarda gizlice burada basılmıştır. 19 ağustos 1906 da bir kısmı çökmüş 1931 de hanın ikametgah olarak kullanılamıyacağına karar veren valilikçe odalar boşaltılmıştır.
24.06.2007 10:34 mcescher
05.10.2009 04:17 k
geçtiğimiz günlerde cumhurbaşkanı abdullah gül'ün daveti ile türkiye'yi ziyarete gelen ahmedinejad'ın uğradığı yer. zamanında istanbul'da yaşayan iranlıların, irandan getirdikleri malları avrupa'ya pazarladıkları ticarethane.
18.07.2010 22:10 whitebird
kösem sultan tarafından yaptırılmış, mercan semtinde bulunan osmanlı hanı. bünyesinde, bizans döneminde şehrin önemli kulelerinden biri olan eirene kulesi'nin kalıntıları 41.014371,28.968659 koordinatlarında bulunmaktadır.
02.12.2011 11:02 ~ 11:06 iwillshowyouwhatitmeans
(bkz: hanlar bölgesi)
29.02.2012 10:25 mukatta
bugün iç ve dışı acınacak derecede harap da olsa, halen odalarının bir kısmı ayakkabı, çanta vb. imalathanesi olarak kullanılmakta olan, tarihi yarımadada osmanlılardan bugüne ayakta kalan en büyük han. çatısında efsanevi bir haliç, galata ve boğaz manzarası bulunmakta ve özellikle avrupalı turistler arasında bu manzaranın ünü kulaktan kulağa yayılmakta. ben de erasmus dolayısıyla istanbul'a geldiği dönem beraber kaldığımız alman ev arkadaşımdan öğrendikten sonra, böyle bir yerin varlığını daha önceden bilmediğim için utanmıştım.
hakkında şöyle oldukça ayrıntılı bir kaynak mevcut: http://www.tarihiistanbulyapilari.com/…-valide-han/
27.03.2013 02:30 911 turbo
bu hanın en tepesine çıkıp istanbulun iki yakasını da seyretmelisiniz. belki de söz konusu manzaraya karşı sevişmelisiniz.
07.05.2014 01:51 best support
özcan deniz'in yeni filmi sevimli ve tehlikeli'nin bir kısımlarını içeren mekan. ayrıca yıkık dökük harabe yapısıyla da oldukça fotojenik bir mekan.
ha tabii bir de çatısındaki manzara;
04.08.2014 02:14 ~ 17.02.2015 18:27 jewfro
çatısının manzarası efanevi olan ve kesinlikle görülmesi gereken handır.
21.08.2015 20:08 esex2
bundan 1 sene önce kimsenin gitmediği, kubbesinin birine sırtımızı yaslayıp saatlerce oturabildiğimiz ve birkaç turist dışında kimsenin geçmediği bir yerken bugün çaycıların falan dolaştığı küçük bir islami evlilik sitesi haline gelmiş olan efso yer. üzdü mü? üzdü...
10.09.2015 11:44 poltergeist