Psikoloji – Esra Öz ile Sağlık Gündemi
Birçok fakültenin yakın zamana kadar dört yıllık psikoloji lisans mezununa “psikolog” unvanı verdiğini belirten Uzm. Psikolog Evren Hoşrik, konu ile ilgili şunları söyledi: “Son dönemde bazı üniversitelerde bu yapılmadı diye biliyorum. Aslında psikoloji lisans eğitimi bir bilim disiplininin eğitimidir, yani psikolojinin. Diğer taraftan, uygulama eğitimi değildir. Yani dört yılda psikolojinin alt alanlarından uzman olmazsınız, örneğin gelişim, sosyal ya da deneysel psikoloji bilen ve uygulayan biri olamazsınız. Bu konuyu 1974 yılında Orhan Öztürk bir makalede etraflıca kaleme almıştı. O gün bugündür her şey aynı gibi. Şimdi, bana göre psikoloji lisansı ile psikolog gayet tabii olunur, olunmalıdır. Çünkü psikolog, yakın bir benzetme yaparsak aslında tıptan yeni mezun, uzmanlaşması olmayan bir hekim gibidir. Alt alanlarından bazılarında, bilgi sahibi ama hiçbirinde uygulama yapacak niteliği ve yetkisi olmayan kişidir. Ancak bu durum o kişiye “psikolog” denmemeli anlamına asla gelmez. Toplumun “‘her psikolog, danışan gören psikoterapi yapan meslek personelidir” algısını düzeltemedik. Her hekim nasıl ameliyat yapmazsa her psikolog da danışan görmez. Aynı zamanda hayatında hiç ameliyat yapmamış bir tıp fakültesi mezunu nasıl ki hekim ya da doktor ise, hiç danışan görmeyen bir psikoloji lisans mezunu da “psikolog ”tur.”
“Türkiye’de Psikologların Meslek Yasası Yok”
Psikolog olmak için belli eğitim kriterlerinden geçilmesi gerektiğini kaydeden Araştırmacı Remziye Özdemir, “Tek psikoloji lisansıyla psikolog olunmuyor. Sadece psikoloji mezunu oluyorsunuz. Ayrıca psikoterapi yapma yetkiniz de olmuyor. Bunun için alanında uzmanlaşmak yani yüksek lisans ve phd gerekiyor. Amerika ve Avrupa’da psikolog olabilmeniz için tek bir alanda uzmanlaşıp, uzun yıllar akademik ve bilimsel çalışmalar yapılması gerekiyor. Türkiye’de ise yüksek lisansı tamamlayıp yanınıza da bir psikiyatr alıp klinik açabiliyorsunuz. Benim şahsi düşüncem ise bu işin bu kadar basite indirilmesinin doğru olmaması. Meslekte çok yeni birinin böyle bir yer açması bu kadar kolay olmamalı kanımca. Ancak şuna da değinmek isterim, Türkiye’de psikologların meslek yasası yok. Bir güvence olmadan işlerini sürdürmektedir. Bu da bir sürü şarlatanın ortaya çıkmasına ortam sağlıyor. Örneğin mühendislikten yaşam koçluğuna oradan da psikolog unvanına geçen insanlar tanıdım” dedi.
Uzm. Psikolog Serap Duygulu, ise konu ile ilgili şu bilgileri verdi: “Ülkemizde 30’dan fazla üniversitede devlet ve özel dahil psikoloji bölümü bulunmaktadır. 4 yıl boyunca bu alanda teorik ve uygulama dersleri alınır. Ancak okullarda uygulama derslerinin yetersiz olması, kimi okullarda kaliteli eğitimlerin verilmemesi, bu alandan mezun olan psikologların insanların hayatlarını etkilerken hata yapma oranının artmasını tetikliyor. Bununla birlikte, psikologların 4 yıllık eğitim sonrasında bir alan seçmesi ve uzmanlaşması önemli. Seçilen alanla ilgili 2 yıllık yüksek lisans eğitiminden sonra uzman psikolog unvanı alınır. Son zamanlarda psikologlara verilen ücretli eğitimler de artmaktadır. Bu eğitimler de kişinin deneyimi ve yetkinliği açısından önemli olmakla birlikte, bazen ticari amaçlara da yönelmektedir, bu konuda da psikologların dikkatli ve seçici olması gerekli. Yurtdışında ve özellikle Amerika’da psikoloji eğitimlerine baktığımızda, ne yazık ki ülkemizin bu alanda çok yol aldığını söyleyemeyiz. Bu kadar fazla ve yetersiz mezunun olması da bireyleri ve toplumumu kimi zaman yanlış yönlendirebiliyor, bu yüzden okullarda süpervizyon eğitimlerinin artması, psikologların belirli kriterlere göre seçilmesi ve uzmanlaşması bu alanda gelişme ve iyileşme sağlayabilir. Her şeyin ötesinde bir psikoloğun aldığı eğitimlerin dışında pratikte deneyim kazanması son derece önemli.”
Psikoloji en temelde insan ve hayvan davranışlarını inceleyen bir bilim dalı olduğunu belirten Uzm. Psikolog Özlem Bugur, “Son zamanlarda zengin olmak için kullanılan popüler bir merdivene dönüşmeye başladı. Pek çok üniversite psikoloji lisans, yüksek lisans ve hatta doktora yüksek lisans bütünleşik programları açmaya başladılar. Lisans eğitimini bambaşka alandan alıp cüzi bir ücret karşılığında akademik kadrosu dahi psikologlardan oluşmayan sözde psikoloji yüksek programlarını tamamlayarak kendini uzman psikolog veya uzman klinik psikolog olarak tanımlayan bir grup türedi. Sosyal medyada kendini doktor psikolog olarak tanıtan Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik (PDR) mezunlarından tutun, suç psikoloğu olduğunu iddia eden felsefecilere ve hatta dini kullanarak kitap yazan lise mezunlarına dahi rastlamak mümkün ne yazık ki. Bilimsel hiç bir dayanağı olmayan terapi ekolleri oluşturup fahiş seans ücretleri talep eden, bol reklam yaparak medyanın ve insanların ilgisini çeken pek çok “uzman” yaşadığı sorunlardan kurtulmaya çalışan insanların umutlarını ve paralarını sömürmektedir. Sağlık Bakanlığı klinik psikolog olmayanların hastanelerde çalışmalarını engellese dahi sahte diplomalarla ofislerin açılıp umutların çalınmasına şu an için kimse engel olamıyor. Psikoloji lisans eğitiminin üzerine, süpervizyon eşliğinde bir klinik psikoloji yüksek lisans programı tamamlamamış olmasına rağmen televizyona veya sosyal medyaya bir uzman edasıyla görüşler yağdıran sözde uzmanlar, bireylere ciddi zararlar vermektedirler. Psikolojik destek almadan önce mutlaka destek alacağınız profesyonelin diplomalarını ve uzmanlık alanını sorgulamak gerekiyor. Bir meslek yasamız olmadığı için bu tür sorgulamaları yapmak destek arayan kimselerin bireysel çabalarını gerektirmektedir. Son olarak psikoterapi ciddi bir eğitim ve birikim gerektirmektedir; meslek yasasının olmaması bu alanı tahrip edenlerin sayılarını çoğaltabilir. Bu durumla başa çıkmak için bireysel inisiyatiflerin alınmalı. Unutmayın ki iyi bir uzman aldığı eğitimlerle yaptığı araştırmalarla bilime sağladığı katkıyla değerlendirilir” şeklinde konuştu.
9 Şubat 2016 Yorum yapılmamış
Herkes uzun süreli ve güvenli bir ilişkisi olsun ister. Zamanla sevgilisini
yaşamının merkezi haline getirmeye başlar. Hatta bir sevgilinin ötesinde bir eş
olmasını ister, sadakat ve huzur dolu bir hayat düşler. Karşısındakinin doğru
kişi olduğunu düşünür. Erkeği sahip olmadığı özelliklerde görüp, yüceltir. Hatta
ciddileşen ilişkide bazı şeyleri değiştirmek isterken, erkek değişmekten
kaçtığı için, olanlara karşı çıkar. Sonun başlangıcı olacak bir sürece girilir.
Kadınlar kendilerini ilişkilerinde ne kadar güvende hissediyorlar? Erkekler
sınırlarının ihlal edildiğini, olmak istemediği bir pozisyona itildiğini,
yaşamı üzerindeki kontrolünü kaybettiğini hissedip kararsızlıklara mı kapılıyor?
Kadının sorgulamaları, şüpheciliği, güvensizliği ve mutsuzluğu artıyor mu? Uzm. Psikolog Tarık Solmuş ile kadınların ilişkilerinde
yaşadıkları hayal kırıklığının temelinde yatan psikolojiyi konuştuk.
Hayatın birçok alanında hep gel-gitler, ikilemler yaşamak demektir.
Birine, birilerine bağlanmayı çok istemekle birlikte gerek kendine gerek
herkese olan güvensizliği ve terk edilme kaygısı nedeniyle hep bir bağlanma
kaygısı duymaktır. Bir an yakınlaşmak ama bir süre sonra da tamamen geri
çekilmek demektir. Bir var, bir yok olmak demektir. Bir ilişkiye başlamanın
heyecanını duyup başlamak için adım atmakla da birlikte bir süre sonra kendini
tamamen geri çekmektir. Sonra yine bir adım atıp sonra yine kaçmaktır. Bunun
yıllarca sürebilmesidir. Issız Adam filmindeki Alper karakteri tam anlamıyla
bir kaygılı kararsız bağlanmadır.
Kadınlar kendilerini neden değersiz
Bu durumu ikiye ayıralım isterseniz. Bir kadının hiçbir bağlanma kaygısı,
terk ya da reddedilme korkusu olmayabilir ancak bir süredir yalnız olduğu için
kendini eskisi kadar değerli hissetmeyebilir. Bu da son derece doğaldır.
Kaygılı kararsız kadın ya da erkeklerde ise durum çok farklıdır. Bağlanma
stilleri bebeklikte anneyle sağlıklı ve güvenli bir ilişki kuramamanın
sonucunda ortaya çıkarlar. Dolayısıyla bir kaygılı kararsız hep değersizlik
duygusuna sahiptir. Kendini sanki hayatta anlamsız, bir hiçmiş gibi algılar.
Hep bir yetersizlik duygusu vardır. Hayatının her alanında hep bir performans
kaygısı duyar. Tabi bu iki durumdan hangisi olursa olsun insan bir aşamaya
kadar kendini değerli hissedebilir. Asıl önemli olan ona değer vererek, ona
özel ve özenli davranarak ona kendisini değerli hissettirecek bir insanın
Kaygılı kararsız bağlanma kadınlar
Eğer ilişkiler açısından söylüyorsanız tabi ki gerçekten kendisine değer
veren, onu koruyan, kollayan, sahip çıkan, samimi, güvenli ve olgun bir erkek
olmadıkça karşılarına çıkan her erkekten uzak durmalıdırlar. Bunu özellikle
söylemek isterim. Mesleki deneyimlerimle de şunu gözlüyorum; bazen kadınlar
yalnızlık kaygısı çok arttığında bir erkekte asıl olmasını istedikleri
kriteleri yok sayıp en olmadık, en zarar verebilecek erkekleri hayatlarına
alabiliyorlar ki sonuç hep hüsran oluyor.
Bilinçaltlarında değersizlik duygusu
hissettiren erkekleri mi seçerler? Bu kadınlar genelde ilişkilerinde ne tip
erkeklerle birlikte olmalılar?
Evet, ne yazık ki öyle. Hani Türkiye’de “karizmatik”
denilen erkek tipini, şöyle açıklayalım. Bir
insanın kendisiyle ilgili algısı neyse onun bu algısını onaylayacak, besleyecek
insanları çekici bulur, hayatına alır, “seçer”. Örneğin kendisini
sevilebilecek, önemsenecek, değerli bir kadın olarak görmeyen bir kadın elbette
ki bu algılarını destekleyecek bir erkeği çekici bulur. Hani neden onu çekici
bulduğunu bilmez ama içindeki ses yani bilinçaltı ona doğru erkeğin o olduğunu
söylemektedir. Eğer bilinçaltısal olarak sevilmeye layık bir insan olmadığınıza
inanıyorsanız tabi ki sizi hiç sevmeyecek bir erkeği çekici bulacaksınızdır.
Neden Anadolu’da binlerce kadın kendisine şiddet uygulayan erkekleri terk
etmez? Bırakın terk etmeyi, bunu erkeğin bir sevgisini ifade etme biçimi olarak
görür. Bu nedenle de ne kadar istismar edilirse edilsin eşinden ayrılmaz. Bu
size ya da bana göre bir sorun olabilir ama ya ona göre? Tamam, şiddet
mağdurudur ama bu şiddet onun için çok da işlevseldir.
elbette ki güvenli bir erkekle olmaktır ancak işin en kötü kısmı da burasıdır.
Bir güvenli erkek göstereceği sevgiyle, ilgiyle, yakınlıkla ve sıcaklıkla o
kaygılı kararsız kadının kendisiyle ilgili algısıyla ters düşmeyecek midir? Bu
yüzden de ne yazık ki bırakın bir kaygılı kararsız kadının güvenli erkeği
seçmesini ondan tamamen uzak duracaktır çünkü bu onun kafasındaki “bir erkek”
şemasına da hiç uymayacaktır.
Ayrılık süreci yaşarken,
vazgeçememelerindeki temel sorun nedir?
Tabi ki yapışma dediğimiz nedendir. Bir kaygılı kararsız için
yetişkinlikteki güvenli bir ilişki bebeklikteki o kırıklığı onarmak için çok
önemli bir fırsattır. Buna hep var olan terk edilme ve özellikle de yalnızlık
kaygısını da ekleyin. Ayrılık da ayrılığa alışmak da çok zor oluyor.
Tabi ki var. Bazen mutlaka bir profesyonel terapi
gerekirken bazen de çok güvenli bir romantik eşle çok güvenli bir ilişki de tüm
sorunları çözebilir. Yeter ki değişmek istensin, değişim için bir adım atılsın.
Yeter ki Issız Adam’daki Alper gibi “ben böyleyim, nedenini bilmiyorum, kanımda
bir virüs var, ben sana layık değilim” gibi bir tavır sergilenmesin.
Hatırlarsınız belki; filmin en son sahnesinde hani sinemadan çıktığı anda bile
Alper bir o yana gidiyordu bir bu yana. Hep ikilem, hep karmaşa. Evet, Ada’ya
aşıktı ve hep aşık kalacak ama içindeki bağlanma kaygısı nedeniyle de onunla
hiç ilişki kurmayacak. Hep uzaktan seyredecek ama hiç yakınlaşmayacak da.
Yazar, çift ve evlilik terapistiyim. Hacettepe Üniversitesi
Psikoloji Bölümü’nden lisans ve yüksek lisans derecelerimi aldım. Bugüne kadar
31 kitaba ve 130’dan fazla makaleye imza attım. Halen çalışmalarımı Ankara’da
bir danışmanlık merkezinde çift / evlilik ilişkileri üzerine sürdürüyor ve
özellikle bağlanma, romantik ilişkiler, aşk, evlilik ve aile ilişkileri konularında
konferanslar veriyorum. Ayrıca sinema ve psikoloji ilişkisi bağlamında
profesyonel senaryo danışmanlığı ve film analistliği yapıyorum.
gerçek sevginin peşine düşüyor. Gerçek sevgi bulunduğunda ise masalların
sonundaki gibi bir hayat düşleniyor hep. Oysa gerçek sevginin anlamı herkes
için farklı aslında. Mesela, Kaybedenler Kulübü filminde olduğu gibi, bazen
amacı olmadan yaşayanların oltasına takılır aşk denilen pırıltı. O kadar ışık
saçar ki gözleri kamaşır, midesinde kelebekler uçuşur. Kadın daha çok
bağlandıkça korkar sevgilisini kaybetmekten, erkek ise amaçsızdır yaşarken ve hayatında
diğer kadınlara da yer vardır. İlişkisinde hep fedakar davranır kadın, ileriye
dönük adım atmak ister, oysa kopan iplerin ardından erkeğinden sadece “gitme”
demesini bekler. Erkek ise aşık olduğunun farkına bile varmadan, yaşadığı girdabın
sersemliğindedir. Yalnızlıktan kaçarken, arap saçına dönmüş hayatı daha çok
çeker dibe kendini bilmeden.
kadınlara verilen öğütlerde, hep erkeğin haklılığı üzerinde mi duruluyor?
Kadınlar fedakarken ve gerçekten sevdikleriyle birlikte gelecek hayalleri
kurarken, erkekler ne düşünüyor? Reddedilme korkusu yaşayan erkekler “Kaçınan
bağlanma” şeklinde mi davranıyor? Sorumluluktan
kaçış aslında bağlanamama sorununun göstergesi mi? Uzm.
Psikolog Tarık Solmuş ile erkek ve kadın ilişkilerindeki bu karışık süreci
Kaybedenler kulübü filmindeki
Kaan isimli karakter, sorumsuz erkek şeklinde mi tanımlanıyor?
erkek diye tanımlanıyor. Türkiye’de karizmatik erkek denilince hepimizin
aklınıza ilk neler gelir? Mesela uzak, mesafeli, az konuşan, hani “ağır abi”,
“olgun erkek”. Tamam da acaba bunlar onun gerçekten de karizmatik bir kişiliğe
sahip olduğunu mu gösterir yoksa aslında birtakım kaygılarının, korkularının
gayet iyi bir maskesi, kılıfı mıdır? Aslında bizim psikolojide kaçınan bağlanma
stili dediğimiz gruba giriyor. Yani kısaca bebekliğinde annesi tarafından
reddedilince, yeterli sevgiyi, ilgiyi, şefkati göremeyince yetişkinliğinde tüm sosyal
ya da romantik ilişkilerden kaçan kişiyi temsil ediyor. Bir kaçınanın en önemli
özelliği içinde aitlik, yakınlık, bağlılık yani bağlanmayı ifade eden her türlü
sosyal ya da özel ilişkiden uzak durmasıdır. Bu nedenle de genelde tek gecelik
ilişkiler kurar. Tabi bu açıdan bakıldığında dediğiniz de doğru. Yani bu
kaygıları nedeniyle bir ilişkinin de sorumluluğunu almayacaktır. Mesela
evlenebilir de ama bir eş olmanın getirdiği sorumluluklardan olabildiğince
kaçmaya çalışacaktır. Eşiyle daha az vakit geçirip, sınırlı paylaşımlarda
bulunup işini ya da kariyerini hayatının merkezine koyacaktır.
Kaçınan bağlanma şeklinde
davranış temelindeki sorun ne? Neden böyle davranıyor? Amacı olmadan insan
anneyle sağlıklı ve güvenli bir bağlanma ilişkisi kuramamak ve bunu artık
herkese genellemektir. Şöyle düşünün; ihtiyaçlarını gidermesi için annesiyle
her yakınlaşma çabası sonuçsuz kalır. Her sevgi talebi, örneğin daha fazla
kucağa alınıp sevilme arzusu reddedilmiş olur. Bu nedenle de canı yanar.
Dolayısıyla da artık şunu öğrenir; “demek ki artık hayatım boyunca kimseye
bağlanmamalıyım, bağlanmaya kalkışırsam reddedilirim”. Bu tabi hep bilinçaltına
bağlı bir durumdur. Hayatı boyunca da hep bu algıyla, beklentiyle yaşar.
İsteyip de reddedilmek yerine hiç istemez. Her şeyi tek başına halletmeye
çabalar. İçinde yakınlık, aitlik, bağlanmışlık olan tüm ilişkilerden uzak
durur. Diyelim ki kontrolünü kaybedip de bağlanmaya başladığı anda da kendisini
geri çeker, uzaklaşır, duygularını soğutup bir anda ortadan kaybolur.
Bu tip erkeklerin gerçekten
duyguları var mı? Yani üzülüp, sevinebiliyorlar mı? Neden tepki vermiyorlar?
Fakat sorunuzu ikiye ayırmak gerek. Bazı kaçınanlar bahsettiğim kaygıları,
korkuları o kadar derin, yoğun yaşarlar ki hayatları boyunca hep bastırırlar.
Bastıra bastıra da zamanla artık hiç yaşamamaya başlarlar. Mesela bir
arkadaşını kaybeder ama tek damla gözyaşı dökmez, çünkü dökemez. Artık
duyarsızlaşmıştır. Bazı kaçınanlar ise tüm duygularını yaşarlar ancak bunu
kendilerine saklarlar. Mesela sevinci paylaşmak için birileri gerekir, yani
birilerine bağlanmış olmak. Peki ama bağlanma korkusunu nereye koysundur? Bu
yüzden de bazı kaçınanlar “tepkisizdir” ya da “ilgisizdir”. Mesela neden empati kuramazlar? Çünkü empati
her şeyden önce bir yakınlaşmayı gerektirir.
Flörtöz davranan her erkek böyledir
Evet, flörtöz davranışlar kaçınanlarda sıklıkla görülür ama her flörtöz erkek
kaçınandır ya da her kaçınan flörtözdür demek bir genelleme olur. Mesela
düşünün; yakınlık kaygısı o kadar yoğun olabilir ki kişi hiç kimseyle flört
bile etmeyebilir. Aseksüel dediğimiz bir hayat tarzıyla hiçbir cinsel deneyimde
Tedavisi var mı? Uzun süreli
ilişki yaşayıp, gelecek planları kurabilecek hale gelebilirler mi?
mümkündür. Bazen mutlaka bir profesyonel terapi gerekirken bazen de çok güvenli
bir romantik eşle çok güvenli bir ilişki de tüm sorunları çözülebilir. Tabi burada
kritik nokta; kaçınanın tüm bu kaygılarını ne kadar derin, yoğun, ciddi biçimde
Yazar, çift ve
evlilik terapistiyim. Hacettepe Üniversitesi Psikoloji Bölümü’nden lisans ve
yüksek lisans derecelerimi aldım. Bugüne kadar 31 kitaba ve 130’dan fazla
makaleye imza attım. Halen çalışmalarımı Ankara’da bir danışmanlık merkezinde
çift / evlilik ilişkileri üzerine sürdürüyor ve özellikle bağlanma, romantik
ilişkiler, aşk, evlilik ve aile ilişkileri konularında konferanslar veriyorum.
Ayrıca sinema ve psikoloji ilişkisi bağlamında profesyonel senaryo danışmanlığı
ve film analistliği yapıyorum.