MAVİ BONCUK – Güngör Uras
Ana sayfa Milliyet Gazetesi MAVİ BONCUK
6 Aralık 2002 , admin	, Sende yorum yap
Koç Toplulugu’nun eski CEO’su Can Kiraç, “göz boncugu” meraklisidir. Halkimizin yaygin biçimde kullandigi göz boncuklarinin, nasil yapildigini anlatan bir yazisi Bütün Dünya’nin eylül sayisinda yayimlandi. Can Kiraç, Izmir’in Menderes ilçesinin Görece beldesinde, geleneksel teknikle göz boncugu üreten eski ustalardan Zekai Erdal’in, göz boncugunu nasil yaptigini naklediyor. Zekai Erdal’in anlatimina göre, “kursun, kalay, çinko ve bakir göz boncugunun renk cümbüsünü yaratan katki maddeleridir. Bakir ve tuz mavi rengin kaynagidir. Kursun, kalay ve çinko sari rengin anasidir. Opal ve bakir, turkuvaz rengini doguran karisimdir. Bakir tuzu, çinko ve kalay karisimi ise, yesil tonlarini yaratmakta kullanilir.”
Göz boncugu veya bir baska tanimiyla “nazar boncugu”, bazi kimselerin bakislarinda bulundugu kabul edilen ve insanlara, evcil hayvanlara ve esyaya zarar verdigi düsünülen bir kuvvete karsi koruma sagladigina inanilan, mavi zemin üzerinde göz seklindeki bir camdir.
Misir’da muskasi vardi
Mavi boncuk dagitmaktan pek hoslanan Sakip Sabanci, mavi boncuk dagittigi kimselere, mavi boncugun ne anlamina geldigini anlatan küçük bir de tarifname verir. Sakip Sabanci’nin göz boncugu tarifnamesine göre, nazarin psikolojik temelinde kiskançlik duygusu yer alir. Göz degdiren ve bu nedenle de, kem gözlü olarak tanimlanan kimselerin, sahip oldugu kuvvetin, ruhun disariya açilan iki noktasi sayilan gözlerden çiktigina inanilir. Bundan dolayi, bu kuvvetten ancak gözü andiran göz boncugu, nazar boncugu seklindeki nesnelerle korunabilecegi düsünülür.
Nazar, çok eskiden beri, insanlarin huzurunu kaçiran bir duygudur. Eski Misir’da nazara karsi “Osiris” veya “Horus” gözü adiyla anilan muskalar kullanilmistir. Nazara inanis ve buna karsi koruyucu olarak nazar boncugu kullanma gelenegine, Musevi, Hiristiyan, Müslüman, Budist ve Hindu dinlerine mensup halk kültürlerinde ve yazili tarihi olmayan toplumlarda da rastlanmaktadir.
Nazar boncugu gelenegi çagimiza kadar, dünyanin her yerinde süregelmistir. Her insanin, her göz rengindeki kimsenin ama özellikle yesil gözlülerin canli ve cansiz varliklara nazarlarinin degdiklerine inanilmaktadir. Bu nedenle nazar boncugunda her göz renginden bir parçasinin bulunmasi esas olmustur.
Böylece her renkteki gözden çikan isinlarin, nazar boncugunun o renkteki kisminda toplanarak etkisiz kilinacagi kabul edilmektedir.
Kem gözlerden irak olun
Boncuk yapiminda sari ve yesil renkleri olusturmak, oldukça zor ve zaman gerektirdiginden, genellikle nazar boncuklari, mavi, beyaz ve siyah renklerden olusturulmaktadir.
Anadolu’da insanlar disinda, hayvanlari, bitkileri, binalari, araç ve gereçleri nazardan korumak için kullanila gelen farkli “nazaröliklar vardir. Bitkileri ve meyve agaçlarini nazardan korumak için, tarlalarin uygun görülen yerlerine, hayvanlarin kuru kafa kemikleri asilir. Balkonlarda, cumbalarda, teneke saksilar içinde yetistirilen çiçekleri nazardan korumak için küçük degnekler üzerine ters geçirilmis yumurta kabuklari yerlestirilir. Binalarin kapilarina at nali, kuru diken, sarimsak, çocuk pabucu, nazarlik olarak asilir veya kapinin üzerine, masallah ya hafiz levhalari ilistirilir.
Anadolu’da boncuk yaninda nazardan korunmak için altindan masallah yazisi, akik, kurt disi, tosbaga gözegi, yedi gözlü boncuk, tazi boncugu, çakilli mercan, çörek otu, hurma çekirdegi kullanma adeti de vardir.
Tüm “kem gözlerden irak olmalari” dilegiyle, sayin okuyucularimin bayramlarini tekrar kutluyorum.
Sayfa Milliyet Gazetesi. Etiket MAVİ BONCUK
Ya “Fon”a Alınacak Ya “Para” Konulacak