Hem Reuters hem Financial Times: TL’deki değer kaybı üzerine notlar | Press Haber
Hafta boyunca dikkatler Türk Lirası’nda aniden ortaya çıkan değer kaybındaydı. Kamu bankalarının büyüyen açık döviz pozisyonu elbette uzun süredir hükümet önderliğinde kamu bankalarını gizli sabit kur politikası uygulamaya zorlamanın sonucu. Fakat tabi sorunlar halının altına süpürmekle aşılamıyor. Türkiye’nin ekonomi yönetiminde yapılan önemli hatalar, zamanı gelince TL’nin değer kaybının hiddetli olmasıyla sonuçlanıyor. Türkiye COVID-19 bağlantılı küresel likidite patlamasından pay alamaz, sene sonu cari açık ve enflasyon beklentisi yükselirken, önemli iki makale Türkiye ekonomisinde TL’nin değerinin aşınmasına neden olan hastalıkları merceğe almış durumda.
Financial Times (FT) bu haftaki Türkiye konulu makalesinde birçok ülkede olduğu gibi Türkiye’de de koronavirusün mevcut zayıflıkları açıkça ortaya koyduğunu vurgulamakta. FT’ye göre Türkiye örneğinde, kronik cari denge açığı, yüksek enflasyon ve faiz oranlarını baskı altında tutmaya çalışan bir cumhurbaşkanı sorunların temelinde yatmakta. Ülke, sermaye çıkışlarına karşı savunmasız olan gelişmekte olan piyasaların “kırılgan beşli” grubu arasında uzun zamandır yer almakta. Ancak FT’nin de altını çizdiği şimdilerde Ankara’nın cari açığı daraltacak olan TL’nin değer kaybını engelleme girişimiyle, Türkiye mali ve ödemeler dengesi krizi riskiyle karşı karşıya.
FT başka bir ekonomi yönetim biçimi gerek diyor
FT deki makaleden aşağıdaki gerçekçi yorumlarla ilerleyelim.
Cumhurbaşkanı Erdoğan, ekonominin temel yasalarını anlamıyor. Erdoğan’ın politikası, sabit TL, serbest dolaşan sermaye ve bağımsız bir para politikasının “imkansız üçlüsüne” sahip olabileceği gibi çok yanlış bir fikre dayanıyor. Kendisi ve damadı Maliye Bakanı Albayrak’ın attığı adımlar ekonomi ve Türkiye vatandaşları için son derece olumsuz sonuçlar doğurma riskini taşıyor.
Otoriterlik, mantıklı ekonomi politikalarının yerini tutamaz. Yabancı bankalara yaptırım uygulayarak ve spekülasyonları yasaklayarak yabancı yatırımcılara zorbalık ve gözdağı verme girişimleri, Türkiye’yi ihtiyacı olan yatırım için sadece daha az çekici bir yer haline getirmekte.
Dolar bu hafta zayıflamış olsa dahi, Türk lirası ABD para birimine göre son iki buçuk ayın en düşük seviyesine geriledi. AB’nin ekonomik toparlanma fonunun açıklanmasının ardından TL zaten euro karşısında çoktan baskı altına girmişti. Son gelişmeler Türkiye merkez bankasının para birimini savunma girişimlerinin başarısız olmaya başlayabileceğini gösteriyor. Müdahalelerine ilişkin resmi rakamlar mevcut açıklanmıyor, ancak Londra merkezli analistler, bankanın son günlerde para birimini savunmak için günde yaklaşık 1 milyar dolar harcadığını ve Türkiye’nin döviz rezervlerini ağır bir şekilde düşürdüğünü öne sürüyor.
Bu riskli strateji, koronavirüs hızlı bir şekilde ortadan kaybolsa ve turizm sektörü normal şartlar altında ülkeye döviz çekiyor, ya da ihraç ettiği otomobil ve beyaz eşya talebi de yakın zamanda geri dönecek olsaydı işe yarayabilirdi. Bu umut şimdi uzak görünüyor. Avrupa ülkeleri karantina politikalarını yeniden uygulamaya koyuyor ve ikinci bir enfeksiyon dalgasının yaklaştığı konusunda uyarıyor.
En büyük sorun pandemiden önce başlayan kredi patlaması. Cumhurbaşkanı Erdoğan uzun süredir spekülatif bahislerden elde edilen kazancı artırmak için daha yüksek faiz oranları istediğine inandığı “faiz lobisine” karşı savaş içinde. Yüksek faiz oranlarının büyümeye zarar vereceğini savunuyor.
Türkiye’de ekonomik büyümenin büyük kısmı borç ile finansmanı yapılan inşaat ve tüketime dayanıyor. Ucuz para onu iktidarda tutmaya yardımcı olsa da aynı zamanda yıllar içinde artırdığı ekonomik refahı daralma-büyüme döngülerinin sıklaşmasıyla da eritmekte.
FT’nin de belirttiği gibi, yenilgiyi kabul etmek ve daha zayıf bir lirayı kabul etmek Sayın Erdoğan için utanç verici olabilir. Ancak ekonomik yerçekimine direnebileceği yanılsamasına devam etmekten daha iyi bir seçenek olduğu da kesin. Kendisi için ve daha da önemlisi Türkiye için ekonomi yönetiminde daha ortodoks bir yaklaşıma ihtiyaç var.
Reuters ise benzer bir makalede, Erdogan’ın ekonomi yönetimi çerçevesinde ortaya çıkan ve TL’nin değer kaybetmesine altyapı oluşturan sorunları listelemiş.
Reuters beş sorunlu alanın TL’yi aşağı çektiğini hatırlatıyor
İki aydır neredeyse sabit kur rejiminde gibi hareket eden Türk lirasının dolar karşısında aniden 7,00’ye yükselmesinin nedenlerini beş basit grafikte anlatmakta Reuters. Bu beş grafiğin arkasında tabi ekonomi yönetimin aldığı hatalı kararlar sonucu ortaya çıkan beş ayrı kırılgan yapı öne çıkmakta.
1. Eriyen döviz rezervleri
Bir para birimini desteklemek ateş gücü gerektirir. TCMB’nin elinde ne kadar ateş gücü kaldığı mercek altına alındı. Resmi veriler, net uluslararası rezervleri 31 milyar dolar olarak açıklıyor. Ancak analistler bu rakamdan takas hatlarını, altın rezervlerini ve iç bankalara olan hatları düşünce bu sayı “negatif” olarak ortaya çıkıyor. TD Securities’den Cristian Maggio, “Bu yıl rezervlerin erime hızı göz önüne alındığında, TCMB’nin rapor edilen brüt rezervlerinin tamamını (çoğunlukla borç alınan) yaz sonu / sonbahar başında kullanacağını tahmin ediyoruz” diyor.
2. Azalan cazibe
Yıl boyunca süren agresif faiz gevşeme döngüsü, reel faiz oranlarını olumsuz yönde etkiledi ve yatırımcılarda artan stres dönemlerinde Türkiye riskini almak için yeterince telafi edilmedikleri düşüncesini yarattı. Merkez bankası Haziran ayında faiz indirimini durdurduktan ve bu ay da faizi sabit tuttuktan sonra, enflasyon tahminleri yükseldikçe parasal sıkılaştırmaya dönüp dönmeyeceği şimdi akıllarda soru.
3. Ekonomik zorluklar
Uluslararası Para Fonu’na göre, Türkiye ekonomisinin 2020’de on yıldan fazla bir süre içinde ilk kez küçülmesi ve %5 daralması bekleniyor. S&P Global, hükümetin gayri safi yurtiçi hasılanın %5’ine varacak rekor bir bütçe açığı açıklayacağını öngörüyor. Ancak biraz umut var. Sanayi üretimi, yine olumsuz olsa da, Mayıs ayında beklenenden daha az daraldı ve düşen ham petrol fiyatları ülkeye yardımcı olmalı.
4. Döviz sıkıntısı
Liranın değer kaybı Türk hükümeti ve şirketleri için döviz borçlarını geri ödeme görevini zorlaştırmakta. S&P Global, döviz kredilerinin Nisan ayı itibarıyla toplam borcun yaklaşık %37’sini oluşturduğunu ve bunun ülke bankaları için önemli bir risk olduğunu belirtti.
Lira uzun zamandır siyasete rehin durumda.
Suriye konusunda Moskova ile yaşanan gerginlikler, Rus füze sistemlerinin satın alınması konusunda Washington’la olan muhalif ilişkiler ve Avrupa ile Kıbrıs’taki göç ve petrol ve doğal gaz hakları üzerindeki gerginlikler TL’ye zarar veren dış politik tercihler.
Şimdi Moskova ile Libya’da gerilme riski var.
Erdoğan’ın ve hükümetinin döviz piyasası üzerindeki artan baskısı ve düşük faiz oranlarını diretmesiyle dış politika konuları TL üzerinde daha olumsuz etkiler yarattı.
Türkiye’de ekonomi yönetimindeki sorunların 2018’de TL’nin değer kaybını başlatmasının ardından, decam eden hatalı tercihlerin başka makroekonomik göstergeler üzerinde yarattığı hasarlar sonucu TL’deki devalüsayonu nasıl beslediği bu hafta hem FT’de hem Reuters’da makale konusu oldu. Mızrak çuvala çoktandır sığmıyor olsa da, ekonomi yönetimi hata yaptığını; tercih değişikliği yapması gerektiğini duymaktan hoşlanmıyor. Fakat, veriler ortada; TL özellikle yapılan yanlışlarıın barometresi görevini görüyor.