KARADENİZ VE AZAK DENİZİ KIYI ALANLARI İÇİN FONKSİYONEL BÖLGELENDİRME (ZONLAMA) YAKLAŞIMI
Karadeniz ve Azak Denizi kıyılarında çeşitli sorunlar yaşanmaktadır. Bu sorunların bazıları; sahipsizlik ve sorumsuzluktan kaynaklanırken, bazıları ise planlama ve sektörel yönetim noksanlığından dolayı ortaya çıkmaktadırlar. Alansal (spatial) planlama ve fonksiyonel bölgelendirme, kıyı alanlarındaki mevcut çatışmaların azaltılmasında yardımcı olabilir. Alansal planlamada; ilgili gruplarla işbirliği yapılarak, arazi-kullanımı için en iyi seçenekler belirlenebilir ve arzu edilmeyen gelişmeler önlenebilir. Bu yolla, sürdürülebilir kalkınma ve bütünleşik kıyı alanları yönetimi için bir temel oluşturulabilir. Alansal planlama, yerel veya bölgesel ölçekte geliştirilebilir.
Alansal planlama; çevresel ve sosyo-ekonomik durumların her biri ile yakından ilgili olmaktadır. Doğal kaynakların kalitesi ve kullanımı, ekonomi için esas bir kaynaktır. Doğal kaynaklar; içmesuyu kaynağı gibi olabilir. Planlama ile turizm için plajlar, tarım için toprak kalitesi veya daha genel anlamda yerel halkın sağlığı korunabilir. Bunun yanısıra ekolojik çatışmalar, genellikle sosyo-ekonomik çatışmalara bağlıdır. Fonksiyonel bölgelendirme, bu ekolojik ve sektörler arası çatışmaları azaltmak için faydalıdır.
Fonksiyonel bölgelendirme; alansal planlamaya doğru bir basamaktır. Arazi-kullanımı için yerel ihtiyaçları karşılayan ve kaynakları gelecek için koruyan en uygun seçenekleri belirler. Bu işlemde bölge; birinin diğeri üzerindeki etkileri açısından bir tampon görevi yapabilecek şekilde farklı gelişim alanlarına bölünebilir. Bu planlama ile; arzu edilen gelişme teşvik edilirken, olumsuz bulunanlar önlenebilir.
Alansal planlamadaki ilk aşama; hedeflerin ve gayelerin kararlaştırılması ve tüm ilgili grupların iştirakinin organize edilmesi için, politik ve idari hazırlık ile halkın katılımıdır. İlk aşamadan sonra, planlama için gerçek bir çalışma aşağıda tarif edilen; envanter oluşturulması, analizler ve fonksiyonel bölgelendirme gibi işlemlerle baslar.
Alansal planlama; en az 5 yıllık bir süre için yapılmalıdır. Çünkü etkin sosyo-ekonomik ve ekolojik gelişme için, uzun vadeli ve dengeli bir politika gereklidir. Dengeli politikalar ne kadar uzun süre devam ederse ve özenli bir uygulama gerçekleştirilirse; bu politikaların etkisi de o kadar fazla olabilir. Mevcut durumdan avantaj sağlamak için istikrarsız davranışlar yerine; uzun vadeli, dengeli ve açık bir politika daha iyi olmaktadır.
HARITALAMA VE CBS (Coğrafi Bilgi Sistemleri)
Alansal planlamadaki önemli bir faktör; idarenin / halkın anlayabileceği ve ele alabileceği bir şekilde, karmaşık bilgilerin ve sınırlamaların sunulması işlemidir. Bunun için, özel tekniklere gerek vardır. Alansal planlamada 'haritalama', önemli bir teknik olarak dikkate alınmaktadır. Haritalama; hem kısa vadeli, hem de uzun vadeli planlamada bilgi açısından önemli bir kaynak olarak görülmektedir. Harita; peyzajın karakteri, gelişimi ve ilişkileri için anlaşılır bir bakış sunabilir. İnsan faaliyetlerinin etkisinin ve bölge değerlerinin hesaplanmasında yardımcı olabilir. İnsan-kaynaklı kullanımların genel durumunu verir ve haritaların çakıştırılarak analiz edilmesini sağlayabilir. Fotoğraflar ve haritalar, kolaylıkla okunabilir. İletişim ve analiz için, dil ve kültür engellerinin aşılmasında ve yorumlanmasında etkili olabilir.
En yararlı olabilecek bilgi türleri arasında; tercihen 1/50000 veya daha büyük en az 1/100000 ölçeğine sahip temel topoğrafik haritalar bulunur. En önemli harita parametresi; asgari 200 m. aralıklı olarak verilen uygun eşyükselti (izohiyet) eğrileridir. Topoğrafik haritalara ek olarak, 5 m. çözünürlükte ve benzer ölçekte alansal veya hava fotoğrafları da abiyotik ve biyotik bilgilenme için çok kullanışlıdır.
Haritalamanın sonucunda; etkinin türü, alanı ve konumu grafik olarak sunulur. Doğal bileşenlerin değeri ve duyarlılığı hakkında tahmini bir bilgiden daha fazlasını sunabilir. Oluşabilecek risklerin etkisinin ve şiddetinin bulunmasını sağlayabilir. Son kararı bildirmez ancak, kolaylıkla anlaşılır bir ortamda sağladığı ek bilgilerle, kararın daha ileri bir güven içinde alınmasını temin edebilir.
Veri ve haritaların birleştirilmesinde, haritaların birleştirilmesi ve kıyaslanmasında Coğrafi Bilgi Sistemlerinin (CBS) kullanımı kaçınılmazdır. Bu bilgisayar-destekli sistem; tüm farklı türdeki verilerin, haritalar üzerinde alanlara, çizgilere ve noktalara bağlanmasını sağlar. Daha önemlisi, haritaların birleştirilmesi ve kıyaslanması ile yeni haritaların üretilmesi imkanını sunabilir. Örnek olarak; flora ve fauna haritaları kıyaslanarak, ikisi arasındaki ilişki tanımlanabilir. Aynı zamanda birleştirilmiş flora ve fauna değerlerini gösteren yeni bir harita oluşturulabilir. Bir başka uygulamada ise; arazi-kullanımı ve bölgenin ekolojik değeri ve duyarlılığı kıyaslanarak muhtemel çatışmaların belirlenmesi mümkün olabilir.
Kullanıma bağlı olarak haritalar, farklı ölçeklerde hazırlanabilir. Uygulamada ise en fazla detaylar, kaynak-haritalarda (source-map) kullanılmakta olan 1/50000 ölçeğinde gösterilir. Aşağıdaki sema ile önerilen CBS yapısı ve mevcut çıktı formları gösterilmektedir.
İki haritayı birleştirmek için; verilerin bir kombinasyonunu gösteren bir ara-geçim haritası hazırlanır. İkinci çıktı ise; harita üzerinde mevcut olan tüm verilerin kombinasyonunu gösteren bir tablodur. Üzerinde uzlaşılan sisteme göre, tüm bu kombinasyonlar için yeni bir değer verilmelidir. Bu işlemlerden sonra ise, nihai harita gösterilir. Nihai harita, sadece son tanımlanan değerleri gösterebilir. Bu yolla, sadece ortak değerler değil; aynı zamanda çatışmalar da belirlenebilir. Bu bakımdan CBS; çatışmaların analiz edilebilmesi imkanı ile, büyük bir yardim sağlayabilmektedir. Daha önce de söz edildiği gibi; CBS, çeşitli haritaların birleştirilmesini temin edebilir ve hazırlanan tabloda farklı değerlerin girilmesi yoluyla da farklı seviyelerdeki çatışmalar analiz edilebilir.
Nesnelerin sınırları birbiri ile tam çakışmadığı zamanlarda, çok küçük alanların eklenmesi ve bunların en uygun komşu alanlara ilave edilmesi için, haritalardaki uyumun sağlanması gerekmektedir. Diğer bir olasılık da; kaynak-haritaların sınırlarındaki kesin olmayan bilgilerin düzeltilmesidir.
Veriler, tercihen merkezde saklanır ve kullanılır. Veri eklenmesi ve değiştirilmesi mümkündür. CBS bilgisini görüntüleme erişimi, mümkün olduğunca yaygın olmalıdır. Örnek olarak; CD-ROM dağıtımı veya Internet yoluyla erişim sağlanabilir.
Genisletmek için tikla