Gürcüstan birliği için mücadele
Gürcüstan’da yeni feodal beyliklerin kurulması
Kaheti: Araplar 200 yıllık Kartli Erismtavarlığına son verdiler. Ancak Kartli Halkı dış bölgelerde bağımsızlığını korumayı sürdürüyordu. Dış bölgelerden Kaheti en erken güçlenip ayağa kalkan bölgelerden biri olmuştu. Kaheti toprakları Aragvi vadisinden başlayıp genişliyordu. Buradaki İvri ve Alazani topraklarında yaşayan Gürcü Halkı huzur içinde, özgürce çalışıp yaşıyordu. 8. yüzyıl ikinci yanlarında burada nüfus epey çoğunluk kazandı. Ekonomik koşullar da iyileşti. Halk tarımcılık, çoğunlukla da bağcılık, hayvancılıkla uğraşıyordu. Kalabalık at ve koyun sürüleri de besliyorlardı. Bu zenginlikler açgözlü işgalcilerin iştahlarırıı kabartıyordu. Arada bir Kaheti vadilerinde görülen Araplara saldıran Kahetililer onları kılıçtan geçiriyordu.
8. yüzyıl ortalarında Arap varlığı ve tehdidi Kahetililerin umurunda bile değildi. Arap kaynaklarının verdiği bilgilere göre, ‘Bu yıllarda Güney Kafkasya’da en tehlikeli düşmanlar Kahetililerdi.’ Sık sık vukubulan Arap-Kaheti çatışmalarında zafer daima Kahetililerin oluyordu. 8. yüzyıl sonlarında Kahetililer başlarına bir bey seçerek bağımsız yönetim kurdular.
Abhazeti: Bu dönemde Batı Gürcüstan’da da önemli gelişmeler oldu. 6. yüzyıl başlarından bu yana Egrisi’ye bağlı bulunan Abhazeli, bu kırallıktan ayrılarak doğrudan Bizans vasallığına girdi. Bizanslılar zamanla Abazgi beylerine kendi yerel yönetim hakkı tanıdılar. 8. yüzyılda Abhazya artık nüfusu kalabalık, güçlü, huzurlu bir yurt köşesi durumuna erişti.
8. Yüzyıl sonlarında Bizans’ta iç karışıklıklar baş gösterdi Bundan yararlanan Abhaz Eristavlarından Leon 2 Hazar Hakanından temin ettiği yardımla bağımsızlığını ilan etti. Leon 2 Hazar hakanının kızından torunu bulunuyordu. Bu yıllarda Egrisi Krallığı eski gücünü kaybetmişti. Bundan da yararlanmayı bilen Abhaz Eristavı Egrisi ve Aryveti topraklarını da işgal ederek ülkesini genişletti.
Leon 2 ve mirasçıları Kutatisi (Kutaisi) kentini kendilerine başkent seçtiler. Kutaisi kenti yeni kurulan bu devlet için Tsihe-Goci’den daha elverişli konumdaydı. Kutaisi kenti çok önemli yol kavşakları üzerinde bulunuyordu. Bundan sonra Abhaz Beyi Leon 2 Kral
unvanı taşımaya başladı. Batı Gürcüstan’da oluşan bu yeni Beyliğin adı artık ‘Abhaz Krallığı’ oldu. Ülkenin etnik yapısında ise herhangi bir değişiklik olmamıştı. 9. ve 10. yüzyıllar içinde de Batı Gürcüstan halkları arasında çoğunluğu Kartvel kökenli Kartlar, Megreller, Lazlar ve Svan lar oluşturuyordu.
Güneybatı Gürcüstan topraklarından Tao Klarceti’de (Erzururn-Artvin) kurulan feodal beylik en son ve en yeni bir Gürcü Beyliği idi. Bu beyliğin kurucusu ‘Aşot Bagrationi’ idi. Ünlü Bagrationi Ailesi’nin kökleri eski Gürcü Vilayeti ‘Speri’ye (İspir) dayanıyordu. Uzak görüşlülüğü ile ve ustaca yöneticiliği ile kendilerini kanıtlayan Bagrationiler 6. ve 8. yüzyıllarda büyük ilerleme kaydetti. Bu ailenin bir kolu Ermenistan’da, başka bir kolu da Kartli’de kendini gösterip yükselmişti. Sonunda her iki Bagrationi kolu da beylik ve kırallık makamına değin yükselmeyi başardı. Bunların kurduğu ‘Bagrationi’ Hanedanlığı Gürcüstan’da 19. yüzyıl başlarına değin ayakta kalabildi.
Kartli Bagrationlan temsilcisi ‘Aşot’ 9. yüzyıl başlarına değin Tbilisi’deki Arapların hizmetinde bulundu. Aşot Araplarla arayı açarak hanesi ve maiyetiyle birlikte Çoruh Vadisi’ndeki Şavşeti ve Klarceti vilayetlerine gelip yerleşti. Bu vilayetler o yıllarda Bizans sınırları içinde kalıyordu. Aşot kendini Bizans vasalı olarak ilan edip Keizar unvanını aldı. Bulunduğu yörelerde bir bağımsız beylik oluşturmaya girişti. Aşot kurduğu beyliğin başkenti olarak eski kale Kent ‘Artanuci’yi seçti. Kenti onarımdan geçirerek güzelleştirdi. Aşot’un kurduğu Beyliğin adı ‘Tao-Klarceti’ Beyliği idi. Bu beylik Tao (Erzurum) ile Klarceti (Artvin) toprakları içinde kalıyordu. Aşot Kurapalati 826 yılında öldürüldü."
(Gürcüstan Tarihi, Nikoloz Berdzenişvili, Simon Canaşia, İvane Cavahişvili, s.118, Sorun yayınları)