İstanbul Surları Tarihi ve Sur Kapıları Hakkında Bilgiler
Başlangıç » Konstantinopolis » İstanbul Surları ve Sur Kapıları
İstanbul Surları ve Sur Kapıları 4 yorum
4 May, 2016 Yazarı: Tarihi İstanbul ( 17/12/2018 tarihinde güncellendi)
İstanbul Sur Kapısı
İstanbul’un surları ilk olarak, Sarayburnu’nda Ligos adlı küçük köy varken inşa edilmiş ve tarih boyunca genişletilmiş. En büyük katkıları ise Roma imparatorları Konstantin ve Theodosius yapmıştır. Zaman içerisinde ihtiyaçlar çerçevesinde kapılar ve burçlar eklenmiş, yeri geldiğinde deniz tarafına da duvarlar örülmüş.
İstanbul surlarının toplam uzunluğu yaklaşık 22 – 23 kilometredir. Kara tarafında 8 km, Haliç tarafında 6 km ve deniz tarafında 9 km civarındadır. Surları baştan sona gezmiş birisi olarak şunu rahatlıkla diyebilirim: Aynı zamanda İstanbul’un simgelerinden biri olan bu surların hali, şu anda içler acısıdır maalesef!
İstanbul surlarının klasik ortaçağ surlarından en büyük farkı, aynı zamanda estetik kaygılarla inşa edilmiş olmasıdır. Roma askeri ve şehir mühendisliğinin muazzam bir işbirliği örneğidir. Hatta bir kaynakta şöyle bir tespit okumuştum: “Konstantinopolis surları, çok övünülen Çin Seddi’nden daha çok işe yaramıştır.”
İstanbul’un kara surlarının geçmişi, Megaralılardan önce burada var olan Ligos köyüne aitti. Hakkında kesin bilgiler yoktur ama bugünkü Topkapı Sarayı’ndan daha küçük olduğu tahmin edilmektedir. Daha Sonra Kral Byzas surları biraz daha genişletmiş ve nispeten güçlendirmiştir. Tabi bunlar bugünkü surlardan çok daha küçük ve zayıftı.
Daha sonra Roma adına İstanbul’u fetheden Septimus Severus, surları Çemberlitaş hizasına kadar çekerek şehri genişletti. Şehri Başkent yapan Büyük Konstantin ise surları (4.yy) daha da geriye çekti: Yaklaşık olarak Yavuz Sultan Selim tepesine hizasına… Nihayet 5.yy’da İmparator 2.Theodosius surları bugünkü sınırlarına getirdi. Yüzyıllarca birçok saldırıya direnen surların “Theodosius Surları” olarak anılmasının nedeni de budur.
Kara surları Roma döneminde ilk olarak 5.yy’da onarılmıştır. İkinci büyük onarım çalışması ise 8.yy’da yapılmıştır. Çünkü 7.yy’da yapılan Arap akınları esnasında surlar oldukça zarar görmüştü. Hemen ardından 9.yy’da ve pek tabi 1204 Latin İstilası’ndan sonra da onarımlar yapıldı. Zira Katolik İmparatorluğu zamanında İstanbul’un her yeri gibi surları da oldukça bakımsız ve ilgisiz kamıştı.
Son büyük iyileştirme çalışmaları da genç Sultan 2.Mehmet’in şehri fethinden hemen önce yapılmıştı.
Haliç surları da 2.Theodosius döneminde inşa edildi. O devirde 6.200 metre olan surlardan bugün maalesef pek bir şey kalmamıştır. Zira burası fetihten sonraki yıllarda yerleşim yeri, ticaret merkezi ve sandalların yapıldığı (bu bilgiden çok emin değilim) bir alan olarak kullanıldı. Osmanlı İmparatorluğu’nun son deminde ise Haliç’in bu yakası, fabrikaların ve atölyelerin kurulduğu bir mekan olmuştu.
Kara Surlarından daha alçak olan Haliç surlarında, ok atmak için özel bölümler vardı. Haliç’e çekilen meşhur zincire de güvenen Romalılar, burayı tek sıra sur ile kapatmıştı.
Deniz surları da denilen Marmara surları, anlayabildiğim kadarıyla daha sonra inşa edilmiş. Buradan bir saldırının gelmesine pek ihtimal verilmediği anlaşılıyor. Marmara Denizi’nin kuvvetli akıntıları ve bu gölgede esen güçlü rüzgarlar düşman donanmalarına oldukça güçlük çıkarıyormuş. Bilindiği kadarıyla Arap donanmaları burada sırf doğa olayları nedeniyle etkisiz kalmış. Yani bir mukavemet göstermeye bile gerek kalmamış.
Yanılmıyorsan Kartaca’nın düşmesinden sonra artık denizlerden de ciddi tehditlerin gelebileceği kavrandı ve buradaki yığma taşlar gerçek manada bir sura dönüştürüldü. Muhtemelen yaptıran da yine Büyük Konstantin idi. Marmara surlarının 8.200 metrelik güzergahında yer yer iç limanlar yer alıyordu.
Buna karşın kapıların hangi dönemde nasıl kullanıldığı biliniyor. Konstantinopolis’in başkent olduğu günden, Roma’nın yok olduğu güne kadar İstanbul’un sur kapıları geceleri kapatılıp, gündüzleri açılmış. Fatih Sultan Mehmet Han’ın fethinden sonra ise buna pek gerek görülmedi. Zaten İstanbul’un çevresi tamamen Osmanlı toprağı idi. Dolayısıyla bir güvenlik sorunu yoktu. Hatta bazı tarihçiler surların çok sonraları onarıldığını yazarken, bazı kaynaklarda hiç onarılmadığı yönünde iddialar da okudum. Zannediyorum bu pek ihtimal dahilinde değil.
Bilindiği kadarıyla Sultan 2.Mehmet, bizzat kendisinin belirlediği 27 kapıyı olduğu gibi tutarken, geri kalanlarını kapattırıyor. Yukarıda belirttiğim gibi kapıların sayısı konusunda muhtelif bilgiler vardır. Ben bu nedenle, bu konuda ciddi araştırmalar yapmış olan Haldun Hürel’in rakamlarını paylaşmak istiyorum sizlerle: Kara surlarında (Yedikule – Ayvansaray arasında) 12 adet, Haliç surlarında (Ayvansaray – Sarayburnu arasında) 16 adet ve Deniz surlarında (Marmara tarafında) 9 adet kapı olduğunu tespit etmiş büyük usta. Bir de not ekleyelim, yine üstada göre Topkapı Sarayı surlarında toplam 13 kapı bulunmaktaymış.
İstanbul Kara Surları Kapıları
İstanbul Haliç Surları Kapıları
İstanbul surlarının ve sur kapılarının öyküleri anlattığım gibidir. İlerleyen dönemlerde bu yazıyı, kapıların teferruatlı hikayeleri ile güncelleyeceğim inşallah.
4 yorum “İstanbul Surları ve Sur Kapıları”
Son Osmanlı 05/05/2016 tarihinde, saat 09:29
kapı isimlerinin latincesini nerden buldunuz üstad?
Meraklı 10/06/2017 tarihinde, saat 18:42
Lütfen konu ile alakalı kullandığınız kaynakları da yazar mısınız ?
Tarihi İstanbul Yazar 11/07/2017 tarihinde, saat 09:00
Bir çok farklı kaynaktan derliyorum yazılarımı. Sitenin alt kısmında yer alan “Kaynakça” sayfasında daha teferruatlı bilgi bulabilirsiniz.
Mustafa 26/02/2019 tarihinde, saat 19:51
istanbul marmara surları kapılarının olduğunu bilmiyordum sağol
← Kız Kulesi Efsanesi ve Tarihi