X-ışın 'bacaları' Samanyolu'nun gizemli gama ışın baloncukları… | Astrofizik Gündemi
Galaksinin merkezinden yüzlerce ışık yılı uzaklıkta iki parlayan sütun
İki büyük kabarcık, Samanyolu’nu boyayarak gama ışınlarını yaymakta. Bilim insanları, X ışınlarında parlama gösteren iki bacadan yayılan bu kabarcıkların galaksinin merkezine bağlı olduğunu öne sürmekteler.
X-ışınları ile parlayan iki yükselen “baca”, Samanyolu’nun merkezinden uzanıyor izlenimi vermekte. Yeni keşfedilen bu yapılar, daha büyük iki özelliğin kaynağını açıklamaya yardımcı olabilir: Bunlar galaksi düzleminin üstünde ve altında bulunan gama ışınları yayan yüksek enerjili ışık ya da dev kabarcıklardır.
Röntgen bacaları galaksinin merkezinden gama ışını kabarcıklarına bağlanıyor gibi görünüyor. MIT’den astrofizikçi Tracy Slatyer, “Bu gerçekten ilginç ve bize potansiyel olarak gama ışını baloncuklarının kökeni hakkında çok fazla şey söyleyebilir” diyor.
Avrupa Uzay Ajansı’nın (ESA) XMM-Newton uydusu ile ilgili yeni gözlemler sonucu bu bacalar ortaya çıktı. Massachusetts Amherst Üniversitesi’nden gökbilimci Daniel Wang, araştırmacıların “bu çok farklı özellikleri göstermek için harika bir iş çıkardıklarını” söyledi. Daha önce, Japonya’nın Suzaku X-ışın uydusunu kullanarak bu tür yapıların ipuçlarını bulduklarını da ekledi.
UCLA’dan gökbilimci Mark Morris “her biri yaklaşık 300 ışıkyılı genişliğindeki bacalar, galaksinin merkezinden gama ışını kabarcıklarına kadar enerji aktarabiliyor, enerjinin kaçtığı yere ona bakmanın bir yolu, bu havalandırma delikleridir” diyor.
İki büyük gama ışını kabarcığı (solda) galaksinin kalbine, bacalarla, her biri yüzlerce ışık yıl uzunluğuna (resimli, orta; X-ışını görüntüsünde, sağda) uzanmakta.
Her bir gama ışını kabarcığının kendisi küçük bir galaksinin büyüklüğündedir ve kürelerin enerjik ışığının kaynağı 2010’daki keşfedilmesinden bu yana gizemini sürdürmekte. Gama ışınlarının üretilmesi, örneğin patlayan yıldızlarla veya galaksinin kalbindeki maddeyi sıkıştırıp yıldızları parçalayan süper kütleli kara delikle açılabilen yüksek enerjili parçacıklar gerektirir.
Bacaların keşfi, böyle bir kaynağı kesin olarak belirlememektedir. Ancak Harvard-Smithsonian Astrofizik Merkezi’nden astrofizikçi Jun-Hui Zhao, galaksinin merkezi ile baloncuklar arasında daha net bir bağlantı olduğunu söylerken “Bulmacanın bu parçasını bulmak çok önemliydi” diyor.
Galaksi Merkezi, Gama Işın Kaynağı, X-Işın Bacaları
Karbonmonoksit dedektörleri dünya dışı yaşam için uyarıcı olabilir…