Anasayfa/MATEMATİK/BEYİN JİMNASTİĞİ/Öklid, Zor Ölüm 3 ve Bir Bidon Problemi
Sibel Çağlar 16/01/2018
10.932 1 dakika okuma süresi
Görsel kaynak: https://www.popsci.com/solve-water-puzzle-die-hard-3/
Biraz eskilerde kalsa da, Zor Ölüm 3 filminden hatırlayacağınız bir matematik problemi vardır: “Elimde biri 3 litrelik, diğeri 5 litrelik iki bidon su var. Bunları kullanarak 4 litreyi nasıl elde edebiliriz?”
Filmde bomba uzmanları bombayı imha edebilmek için bu soruyu çözmek zorundadır. Neyse ki tam zamanında soru çözülür, bomba etkisiz hale getirilir ve film mutlu sona bağlanır. (Çözüm yazının sonunda)
Bu problem son derece basit gözükse de aslında aralarında asal sayıları bulmaya yarayan çok eski bir probleme dayanmaktadır. Öklid, Zor Ölüm bilmecesine benzer, aralarında asal sayı problemlerini çözmenin bir yolunu 2300 sene önce bulmuştu.
Probleme geçmeden kısa bir iki bilgi verelim…
Aralarında asal sayılar 1 hariç ortak böleni olmayan tamsayılardır. İki sayının aralarında asal sayı olması için kendilerinin asal olması gerekmez.
Örneğin 15 ve 16 sayıları asal olmamalarına rağmen ortak bölenleri olmadığı için aralarında asaldır.
Şimdi problemi aritmetiğe dökelim. Tek bir farkla elimizde bir de boş 3. bidonumuz olsun.
Aşağıdaki eşitlikte göreceğiniz “p” birinci ölçümüz ve “q” ikinci ölçümüzü sembolize ediyor. Burada p<q ve p ile q sayıları aralarında asal olmalı. k<q şartını sağlayan k ise elde etmek istediğimiz sonuç.
Bu durumda kullanılacak eşitlik mp+nq=k olacaktır. Sayılar teorisine fazla girmeden biz bunun pratikte nasıl kullanılacağına değinelim şimdi…
m sayısı p’nin kaç defa doldurulacağını veya boşaltılacağını, n sayısı q’nin kaç defa doldurulacağını veya boşaltılacağını belirlesin. Denklemde m veya n yanında artı olursa anlamı doldurmak ve eksi olursa anlamını boşaltmak olarak düşünelim.
Filmdeki sorumuzu bu denkleme uygularsak p=3, q=5 ve k=4 olur yani 3m+5k=4
Şimdi bu şartı sağlayan tamsayıları aramamız gerekiyor.
Görebileceğiniz gibi m=3 ve q=-1 olduğunda bu şart sağlanır. (3×3)+ (-1×5)=4. Aynı biçimde m=-2 ve n=2 olduğunda da sağlanır. (-2×3)+(2×5)=4
Gördüğünüz gibi sayılar teorisi ile ilgili bir kavram rahatlıkla uygulamaya dökülebiliyor.
Burada eğer p ve q sayıları aralarında asal olmazsa birbirlerinin katı olacakları yada ortak bölenleri olacağı için bir çözüm bulunması mümkün olmuyor.
İşte size matematik ne işe yarar ki sorusunun cevabı…
Filmdeki sorunun çözümüne gelince, anlaşılmasını kolaylaştırmak adına 5 litrelik bidona A, 3 litrelik bidona B diyelim, elimizde sınırsız suyumuz var ve 3. bir bidonumuz yok bu arada.
Önce A doldurulur. A’dan 3 litre B’ye aktarılır. Bu durumda A’da 2 litre suyumuz kaldı. B boşaltılır ve A’da kalan su ile tekrar doldurulur. Yani A’da su yokken B’de 2 litre su toplanmıştır.
A bir kere daha ağzına kadar doldurulur ve B’yi tamamlar. Zaten B’nin 1 litreye ihtiyacı vardı. Bu durumda A’da 4 litre su kalır ve soru tamamlanır.
Bu arada bir dip not, bu soru Oxford üniversitesi matematik bölümüne giriş mülakatlarında sorulan sorulardan bir tanesidir.
Elbette amaçlanan adayın sadece problemi çözmesi değil, özgün düşünce biçiminin gözlemlenebilmesidir.
Teorem hakkında daha detaylı bilgi için buraya göz atabilirsiniz.
Ayrıca probleme alternatif bir çözüm önerisinde bulunan aşağıdaki videoya da göz atmanızı öneririz.
John Fardon – Do You Think You Are Clever?
Kapak Görseli: https://www.popsci.com/solve-water-puzzle-die-hard-3/
Fourier Dönüşümü: Müzik ve Fotoğraf Paylaşımını Mümkün Kılan Matematik
Kuru Kafalar Sizi Yanıltmasın: Munker-White İllüzyonu
1. adım : 3 lt bidonu doldur. Boş 5 lit lik bidona bu 3 lt suyu koy.
2. adım : Tekrardan 3 lt lik bidonu doldur 5 lt lik bidon dolana kadar bu suyu koyun. 5 lt lik bidon dolduğunda, 3 lt lik bidonda 1 lt lik su kalır.
3. adım : 5 lt lik bidonu boşalt. 3 lt lik bidondaki suyu 5 lt lik boş bidona koyun 1 lt su oldu.
4. adım : boş 3 lt lik bidonu doldur sonra bunu 5 lt lik bidona koyun.
sonuç : 5 lt lik bidonda 4 lt su olur.