Kara delik fotoğrafında herkes yanlış soruyu mu sordu
Gökbilimciler, uzak bir galaksinin merkezinde yer alan süper kütleli kara deliğin ilk kez fotoğrafını çekti...
40 milyar kilometre çapıyla Dünya'dan üç milyon kat daha büyük olan dev kara deliği bilim insanları "canavar" olarak tanımladı. Dünya'dan 500 bin katrilyon (500 kentilyon) kilometre uzaktaki kara deliğin fotoğrafını çekmek için dünyanın farklı bölgelerinde yer alan 8 teleskop kullanıldı.
Kara delik fotoğrafının oluşturulma sürecine dair ilginç bilgileri ise 8 teleskopun 5’ini yerinde inceleyen Astrofizikçi Dr. Umut Yıldız Twitch yayınından aktardı. Yıldız, "Bir teleskop ne kadar uzağı görür? Aslında bu biraz yanlış bir sorudur" ifadelerini paylaştı.
Dr. Yıldız, “herkesin şikayet ettiği” kara delik fotoğrafının bulanık olmasının Pluton’un çekilen ilk fotoğrafına benzediğini belirtti.
PLÜTON'UN ÇEKİLEN İKİ FOTOĞRAFI
İlerleyen yıllarda Pluton’un şimdi çekilen fotoğrafı gibi kara deliğin de net ve ayrıntılı görseller elde edilebileceğini belirten Yıldız, Twitter hesabından madde madde şunları aktardı:
- Gözlem nasıl yapıldı? Event Horizon teleskobunun kullandığı interferometri tekniği nedir? Aslında çok karıştırılan bir kavramla başlayayım. Bir teleskop ne kadar uzağı görür? Aslında bu biraz yanlış bir sorudur. Neden?
- Çünkü bir teleskobu göğe çevirdiğinizde birkaç yüz ışık yılı uzaklıktaki yıldızı da görebiliriz, milyon ışık yılı uzaktaki galaksiyi de. Ama olay nokta şeklinde görmek değil, ne kadar çözünürlüğe ulaştığınızdır. Yani teleskobun çapını büyütünce aslında çözünürlüğü artırırsınız.
- Çözünürlük derken siz 55 milyon ışık yılı uzaktaki (evet bu çoook büyük uzaklık) bir galaksinin ortasındaki ufacık bir noktaya bakıyorsunuz, onu çözmek istiyorsunuz. Yani ihtiyacınız olan DEV gibi bir teleskop, gibisi az geldi, bir daha deneyeyim, DEVVVVV teleskop.
- En büyük hareketli radyoteleskop 100 metre çapında. Astronomlar hep büyük teleskop ister ama daha büyük istiyorum deyince mühendisler de sizi kovalar. Kaç ton makineyi milimetrenin milyonda biri hassasiyetle sağa sola hareket ettirmeyi yiyorsa siz yapın derler. Haklılar tabii.
- Tabii astronom milleti düşünür, taşınır kaşınır. Peki der #ChallengeAccepted, bu kadar büyük teleskop yapamıyorsam, çok fazla küçük teleskop yaparım, aralarına mesafe koyarım ve aynı anda (anda derken atom saati) ve aynı noktaya (yani cisme) bakarım.
- Böylece ALMA, SMA, PdBI gibi interferometreler ortaya çıkar. Tabii astronomlar açtır, daha büyük, daha da büyük teleskop istiyoruz derler.
- Peki derler, biz Dünyanın sağına soluna dağılmış bu radyoteleskopların hepsini birleştirsek, Grönland’daki GLT’den Antarktika’daki SPT’ye kadar. Dedik ya, astronomlar açtır, bir de inatçıdır. Yapacağız dedi mi yaparlar, sen yeter ki bütçeden haber ver.
- Ve böylece @ehtelescope Event Horizon Teleskobu işbirliği ortaya çıkar. Dünyadaki 8 radyoteleskop aynı anda aynı noktaya yani M87 galaksi merkezine bakar ve 12000 km çaplı bir teleskop elde etmiş olunur. 2 sene boyunca gözlemler yapılır ve 5 petabyte veri alınır.
- Elinde Big Data var diyen artizlik yapmasın, astronomların ellerindeki big data’yı görene kadar. Elimizde dev bulmaca, hadi bu 5 petabyte’lık verileri birleştirelim ve şurada gördüğümüz 2 Megabyte’lik fotoyu elde edelim.
- Tabii bu veriler öyle fiberoptik vs ile taşınmıyor, @TurkTelekom bile napıyonuz olum der, millet film izleyemiyo sizin yüzünüzden der. Veriler gözlem yapıldıkça dev harddisklere kaydedildi ve elde taşındı. Tabii Antarktika’dan ilk uçağı beklemek biraz vakit alıyor.
- Burada iki dakika kendimi de öveyim. Bu 8 teleskobun 5’inde bulunmuştum ve gözlem yapmıştım, yay. J Neyse, ondan sonra bu veriler correlator denen başka bir dev bilgisayar tarafından birleştirilir ve az önce gördüğünüz (bulanık) görüntü elde edilir.
- Kardeşim bu kadar masraf yapmışsınız, bu resim neden bulanık diyeceksiniz. Dediniz dimi, kesin. ???? Çünkü az önce dediğim gibi teleskoplar arası kıtalararası boşluklar var, siz interferometri yaparak çözünürlüğü artırıyorsunuz ama bu sefer de hassasiyet düşüyor.
- İşte bu resimde hassasiyet düştü. Daha hassas görüntü istersiniz, değil mi? O zaman pamuk eller cebe, olay tamamen duygusal, siz paradan haber verin. Dünyanın çeşitli bölgelerine daha fazla teleskop kurarsanız hassasiyet artar.
- Örneğin biz 2011’de Tr’ye 30 metrelik bir radyoteleskop inşa edecektik, ama öylece kaldı, olsaydı hassasiyete bir nokta daha eklemiş olurduk ve belki bu görüntü az biraz daha net olabilirdi.
- Gelelim bu fotoğraf neden önemli. Adamın biri 1900’lerin başında elinde bilgisayar yok, o yok, bu yok, oturmuş matematik ile demiş ki, sen çoook fazla kütleyi, çoook küçük bir hacme sıkıştırırsan, bildiğimiz uzay-zaman çöker, kara delik oluşur. Tabii bu adam Einstein.
- O zamanlarda bulduğu bu matematiksel çıkarımın tam 100 yıl sonra fotoğrafını çektik. Büyüksün Einstein, daha ne diyelim üstad.
7,767 Bu habere tepkiniz: