Kütüphaneler ve kütüphaneciler 24 MAY 2015
Kitapsever bir babanın izinde yetiştim. Babam 1957 yılında üyelik sistemine göre kurulan köy kütüphanesinin birkaç kurucusundan biri. Hala kütüphanemin en değerli kısmında üzerinde onun imzası bulunan kitapları durur. Rus ve batı klasiklerinin çoğunu daha çocukluğumda bunlardan okudum. Ortaokulu kütüphanede tek başıma sıcak sobanın yanı başında kitap ve dergi okuyup geçirdim. Lisede kütüphanenin yerini bile hatırlamıyorum; kapısı açık olsaydı mutlaka kitapları bir defacık dahi olsa seyretmiş olurdum. Bu nedenle soluğu şehir kütüphanesinde alırdım.
Kütüphaneler toplumun düzeyini yansıtır. Ancak bunu kitap sayısıyla değil kitaba ulaşma imkanıyla ilgili olarak düşünmek gerekir. Kitap sözcüğünden hareket ederek bu alanın güllük gülistanlık olduğu düşünülmemeli. Çünkü her ülkede fikir, edebiyat ve sanat dünyası gerçek mensuplarından daha çok, aptallar, embesiller, parazitler ve fırsatçılarla dolu olduğundan bu durum kütüphanelere de yansır. Ne var ki bir kısım ülkeler bu karmaşık ilişkileri bilgi zenginliğine tebdil ederken, diğer bazılarında bu kontrolsüzlük ya da kolaycılık hali iptidai şartlar doğurur. Fakat bu iptidailik, toplumu yanlış etkileme ihtimaliyle birlikte, onu tanımayı da mümkün kılar; özellikle de kütüphaneleri. Sabır işidir kitap ve kütüphane meselesi…
Şunu söylemeliyim, dünyanın en önemli kütüphanelerinin bir çoğunu ziyaret ettim; oralarda çalıştım, araştırmalar yaptım. Kimisinde doğrudan raflar arasında günler geçirdim. Tespitim şu ki, ne yazık ki kütüphanecilik bakımından en zayıf, en akıldışı, en gayri insani olanları bizim ülkemizde. Peki neden böyle söylüyorum? Buyurun:
Bir defa biz de kütüphaneler cahilane bir mantıkla kütüphanecilerle eşitlenmiş durumdadır. Bunların çoğu acayip insanlardır; kitaplara kimseyi yaklaştırmamak ilk hassasiyetleridir. Oldu ki bu refleksi aştınız; bu defa asla eserlerin tamamını bulmanıza izin vermezler. Diyelim ki idare edecek kadar kitabı almanız mümkün oldu; o anda kitaplara malzeme muamelesi yaptıklarını hisseder ve daha masaya oturmadan huzursuz olursunuz. Üstelik kitaplar kirlidir, yırtıktır ya da eksiktir; asla bu defoları gidermezler. Kütüphaneciler müdavimlerin bir gün vazgeçip artık gelmeyeceği, müdavimler ise kütüphanelerin ıslah edileceği ümidiyle ömür tüketir. En sadık kalınan husus açılış ve kapanış saatleridir. Ne var ki çalışma süreleri hiç de amaca hizmet edecek biçimde düzenlenmemiştir. Öğrenciler okuldayken açık; paydos olduğunda ya tam ya da yarı kapalıdır. Cumartesileri ise Sultanhamam esnafı gibi kapıyı öğlen kapatırlar.
Eski eserler kütüphanelerini ise ancak kapıdan görebilirsiniz. Nadir olanlarını eğer dürbünle görme fırsatı yakaladıysanız, kendinizi şanslı hissedin! Çünkü sadece adını duymuş olarak hayata gözlerini yummanız daha büyük ihtimaldir. Ancak bu kitaplar, müdür ya da müdirenin 'çevresi'ne sonuna kadar açıktır, ki onlar bu ayrıcalıklarını sağda solda böbürlenerek anlatsınlar. Kuşkusuz bundan yetki sahibinin şu ya da bu şekilde çıkarı olur. Bu eserler aynı zamanda "yüksek" makamların tavassutu ile yabancıların ziyaret ve incelemesine de açıktır; ama sıradan bir vatandaş kategorisi içinde olan çoğunluğa sadece şanlı geçmiş hikayesiyle ruhunu tatmin etmek kalır.
Bir de arşiv meselesi var. Arşivlerde temel kural ‘yaklaştırmayın’ ve ‘göstermeyin’dir. Her zaman bir 'piston'a ihtiyacınız olacaktır. Para kazanmak istedikleri halde pahalı bir fotokopi bile almak güçtür; diğerleri de ya imkansız ya da bürokratik... Zaten bir numaralı devlet sırrına bürünmüş bu malzemenin organizasyonu kamu hizmeti niteliğinden o kadar uzaktır ki, artık sorumlulara zabıta mantığına sahip olmaktan başka yol kalmaz ve öyledir. Tasnif edilmiş evrakları kendi takdirlerine göre ve her zaman kısmen açarlar. Çünkü bunları halkın değil kendi zenginlikleri olarak görürler.
İster kütüphane ister arşiv olsun bunların mensupları sanki bütün hayatları yoksulluk ve yoksunluk içinde geçmiş ve bunu aşamamışlar arasından seçilir; tek servetini iki eliyle sımsıkı tutarak yaşayanlar gibi davranan bu görevlilerin ezikliği tabii olarak aynı mizaç yoksunluğu olarak belirir. Büyük çoğunluğu ya hiç kitap okumamış ya da kitaptan nefret eden tiplerdir. Tamam kütüphane ile kütüphanecileri eşitlemiyorum ama bu mesleğe girmenin özel şartları arasında hiç olmazsa kitap okuma alışkanlığı aranamaz mı?
Hem ülkemizde hem de Fransa'da en üst düzeyde eğitim ve öğretim görmüş bir hukuk profesörü olarak, bütün hayatım boyunca ülkemizdeki resmi kitap dünyası mensuplarının mesleklerine karşı saygısız ve mécréant tutumlarıyla uğraştım.
Bilgisayar ve internet teknolojisini geliştirerek bizim bu zavallı tiplerden kurtuluşumuzda emeği geçenlere minnet borcum var; buradan teşekkür ediyorum. Bu yabancı kütüphanelerin koruma derneklerine bir philanthrope ve kitapsever olarak bağış yapıyor; bundan büyük bir memnuniyet duyuyorum. Zaman zaman kütüphane yönetimleri ve üyelerle yazışıyor; birbirimizi bilgi ve ruh olarak
Hukuk ve hukuk teknisyenliği 15 MAY 2015
"Hukuk insanın lehine ve aleyhine olanı bilmesidir" (Ebu Hanife).
Bu tanım hukukun en mükemmel, en evrensel anlatımı: "belirlilik" ve "hukuk güvenliği". Buna bir de aynı kaynaktan beslenen "ölçülülük" ilkesini ekleyin, bitti. Fakat ya çağımızın gerçeği ne alemde?
Hukuk uzun süre, Devletlerin adaletli yönetim amacına bütünsel cevap verme aracı olarak işlev gördükten sonra, ilk olarak kamu hukuku – özel hukuk ayrışmasıyla dar uzmanlığa, sonra giderek sayıları arttığı gibi kapsamı da genişleyen alt dallar dolayısıyla teknik bir faaliyete dönüştü. Öyle ki, devletin diğer görevlerinden bir farkı olduğunu gösteren işaretler birer birer kaybolmaya yüz tuttu.
Bundan hukukun bir tekniği olmadığını söylediği anlamı çıkarılmasın. Tersine hukuk nüansları görme ve açıklama metodları üzerine kuruludur. Fakat bu gerçeği aramakla ilgilidir; kendi başına bir amaç değildir. Ne var ki bu farkın gözden kaçması hukukçuları teknisyene dönüştürüyor. Böylece hukuk, devletin adalet dağıtım aracından teknisyenlerin etkisinde daha dar bir alana sıkışmış bulunuyor.
Nitekim hukukçular da birer teknisyen olduklarından beri “etkisizliğe” değer vermeyip, “maniple” ettikleri hukukun eşi bulunmaz etkiler doğurmasını iştiyakla isterler. Oysa teknik dediğimiz şey, “bir amaca ulaşmak için kullanılan belirli bir metodla yapılan bütün işler”dir. Tekniğin gelişerek mükemmelleşmesi sadece etkiyi artırır yani ulaşılması düşünülen amaca en kısa biçimde varmayı sağlar. Halbuki hukukun mükemmelleşmesi asla hukukçunun serbestçe göz kestirdiği farklı amaçlara hızla ve mükemmelen ulaşması endişesiyle sağlanamaz; hatta hukukun mükemmelleşmesi söz konusu olduğunda hiçbir şahsi amaç bu süreçte kendine yer bulamaz.
Burada hukuk için ayrı bir tehlike daha var; o da idarecilerin hukukçulardan daha önce ve daha etkili olarak hukuk kurallarını kendi amaçlarının etkili biçimde gerçekleşmesi için kullanmak hevesinde olmalarıdır. Üstelik idarenin düzenleyici işlem yapmak yetkisine sahip olması bu meseleyi daha ciddi hale getiriyor. Yine hukukun oluşumunun diğer ayağı olan yargıçlar da statükoyu korumak üzere üretilmiş başka bir teknik mantığın bağımlısı halindedir.
Bu gözlemlerden hareket edilerek denilebilir ki, hukukun mükemmelleşmesi çok yönlü teknisyen mantığının eleştirisine ve hatta saldırısına; bu sebeple de sürekli bir değişim arzusuna maruz kalıyor. Bundan çıkarılması gereken en basit sonuç, hukuk alanında “değişiklik” ve “gelişme” kavramalarının örtüşmeme ihtimalinin yüksekliğidir.
Ancak artık günümüzde, özel ve kamu hukuku ayrımı yapılmaksızın hak ihlallerinin Anayasa Mahkemesinde bireysel başvuru yoluyla denetlenebilmesi görünür ayrımların ötesine geçmek fırsatı sağlayabilir. Özellikle Yüksek Mahkemenin henüz bu teknisyen mantığını içselletirmemiş olması bir fırsattır. Bu yeni usulde hak ihlallerinin şimdilik daha kolayca tespiti de, kanaatime göre diğer mahkemelerin bu teknisyen bakışına karşılık Yüksek Mahkemenin henüz bir tekniğinin olmamasından kaynaklanmaktadır, ki bunu koruması yapabileceği hizmetlerin ne önemlisi olabilir.
Kendime gelince, kuşkusuz ben de hem teori hem de uygulama dolayısıyla benzer baskıları hissediyorum. Üstelik uzun süre görevli olarak idareyle yakın ilişki içinde olmam bende ayrıca ümitsizliğe de neden oldu. Çünkü bir taraftan hızlı akan işleyiş içinde teknisyen mantığının etkisine, diğer taraftan “iktidar”ı paylaşmak arzusunun müptelası haline gelmiş bürokrasinin anlayışsızlığına ya da hiç değilse vurdum duymazlığına tanık olmanın yol açtığı ümitsizliğe karşı mücadele zorunluluğunu bağdaştırmak lüzumu doğdu. Bunun bir denge içinde gerçekleşmesi imkanı bulunmadığını anlamak için arif olmaya gerek yok; üstelik bir bilim adamı için kesinlikle çıkar yol olmadığına da eminim. Çünkü bu açmaz kendi eksiğini tamamlamak bir yana eksiğini hissetmeye bile imkan bırakmıyor.
Bu durumda ortada iki seçenek var: ya kulluktan (antik çağlarda memurlar köleler arasından seçilirdi; Osmanlı da kul taifesi de bunları anlatmaktır) efendiliğe (iktidar kullanımına) terfi ettiği inancına sahip bürokrasiye karışmak ya da siyasete bulaşarak bir daha hiç bir özgün fikre ulaşmadan, eksikliğini siyaset yoluyla tamamlamaya kararlı “akademi” istismarcılığına kapılıp gitmek. Bir üçüncü yol, hepsinden daha kötü ve üstelik daha derin kökleri var: “Hiçbir şeye bulaşmadan her şeyin içinde olmak” yani kendi çıkarı etrafından dönmek, ki buna sultaniye geleneği deniyor...
Ne var ki bu tespitler, bu üç tehlikenin akademiye yabancı olduğu anlamına asla gelmiyor...
Prof. Dr. Ruşen ERGEÇ 10 MAY 2015
Türkiye kendi değerlerini bilen ve izleyen bir ülke değil ne yazık ki! Bunlardan biri de Belçika’da yaşayan değerli hukukçu Prof. Dr. Ruşen Ergeç... Kerkük kökenli bir bilim adamı. Bütün kariyerini Belçika'da bu ülkede yapmış; Université libre de Bruxelles'de uzun yıllar kamu hukukunun çeşitli branşlarında derseler verdikten sonra, Lüksemburg Dükü’nün davetiyle Kamu Hukuku kürsüsünün kuruluşunu yapmak üzere son yıllarını burada geçirdi ve emekli oldu. Çok sayıda değerli eser yayınladı. Ayrıca Brüksel Barosuna bağlı olarak uzun yıllar avukatlık yaptı. Bu ülkedeki etnik sorunların çözülmesinde hakem rolü oynadı.
İnsan hakları alanında hocası müteveffa Jacque Velu ile birlikte ilk derlemeyi ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin şerhini hazırladı. İstanbul Hukuk Fakültesinde Anayasa Hukuku asistanı olduğum dönemde adını bir vesileyle duyduğum Ruşen Hoca’nın bu kitabını Fransa’da öğrenci iken görmüş ve satın almıştım. Bu eser hala en değerli kaynak durumdadır. İnsan hakları teorisine evrensel düzeyde katkı yapabilmiş tek Türk olarak ona minnet borcumuz da var.
Ruşen Hoca, Annan Planının görüşülme aşamalarında Türk tarafına Belçika, Türkiye, Kıbrıs ve New York arasında mekik dokuyarak büyük özverilerle danışmanlık yaptı. Hem Türkiye’nin hem de Kıbrıs Türklerinin sevgisini kazandı. Bir müddet medyacıların ilgisini çekmekle birlikte, ülkemize hakim düşük düzeyli gazeteciliğin bir daha onun bilgisine başvurduğunu görmedim. Hoca’nın Kıbrıs görüşmeleri sırasında aldığı notlar benim özel arşivimde bir günışığına çıkmayı bekliyor.
Ruşen Hoca, hiç bir çekince göstermeden ve büyük bir içtenlikle Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ndeki başörtüsü davasının büyük daire önündeki savunma hazırlıklarına katıldı. Bu hususta birçok görüşme ve kulis yaptı. Lehe gelen tek muhalefet şerhi bir ölçüde onun bu çabası sayesinde mümkün oldu.
Ruşen Hoca, sadece Türkiye’nin değil Avrupa’nın en önemli insan hakları uzmanlarından biri. Ama sadece bu yönüyle değil, nezaketi, müthiş enerjisi, sevimliliği ve hümanist fikirleriyle tam bir hazine olmasına karşın, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinde “yargıç” olmasına eski yargıcı destekleyen CHP muhalefet etti; iktidara "yanaşık" liberaller ayak oyunları yaptı ve Hükümet şimdi kendini tekmeleyen liberallerin oyununa boyun eğerek ona ne yazık ki yeterli desteği vermedi. Ülkesine yürekten bağlı, Devlet terbiyesi çok yüksek Ruşen Hoca yerine, şimdi Cumhurbaşkanına ve kendisine saldırmak için fırsat bekleyen bir yazarın mahkemede ağırlığı hissedilmeyen daha düşük profilli eşinin yargıç seçilmesine destek verdi Hükümet.
Hoca, insanlık ve Avrupa Konseyi tarihine, rakiplerinden çok fazla nitelikli diye reddedilen tek insan olarak geçti. Bu trajikomik durumu düşündükçe hala üzülür, hüzünlenirim...
Peki, Hoca ne yaptı? Haysiyetli bir insan olarak bu haksızlık onun ülkesine tutkusunu asla etkilemedi ve Yunus’un dediği gibi ne kendi hayatına ne de bulunduğu konumlara “eğri odun” taşıdı.
Brüksel’de bir sorunu olanın, kim olursa olsun soluğu yanında aldığı bir “insan” Ruşen Hoca...
Türkiye bir değirmen gibi; ama ne yazık ki durmadan kendi insanını öğütüyor.
Şimdi kanunen emekli ama ruhen yeni başlamış gibi her zaman taze bir heyecanla çalışmaya, yazmaya, öğrenci yetiştirmeye devam ediyor.
Ruşen Hoca’yı ve eşi Inge Hanımefendiyi saygı ve şükranla anıyorum.
Deniz, vapur ve ben... 05 MAY 2015
Ankara Vapuru, İst/Trab- Temmuz 1983
Eskiden beri uzun yolculukları çekilmez bulurum. Aslında yolculuğun uzunluğu kadar nefes almayı zorlaştıran toplu taşımadan da hoşlanmıyorum. Kendi aracımın olmadığı öğrencilik dönemleri dahil, şehir içi toplu taşımayı yakın mesafeler için kullanmamayı ve mümkün olduğunca yürümeyi tercih ederim. Yurt dışında yaptığım tren yolculuklarını, kalitesi ve insani havası nedeniyle bu kategoriden çıkarıyorum. Deniz yolculuğuna gelince, denize de yolculuğuna da sevinerek koşarım.
Üniversite öğrenciliği döneminde, Gümüşhane'ye giderken Trabzon'a kadar deniz yolunu tercih ediyor, oradan otobüse biniyor, dünüşte de aynı yoldan İstanbul, Sirkeci limanına geri dönüyordum. O dönemler İstanbul-Trabzon hattında işleyen tek lüks gemi zarif Ankara idi. Biletler satışa sunulur sunulmaz bittiğinden, ilk gün Karaköy işletmesine gider, biletimi alırdım. Ağustos sonuna kadar sükûnetini koruyan Karenizde otuz altı saat süren, açığa yakın güneşli havalarda bütün kıyı şeridinin keyifle izlendiği, zaman zaman yunus balıklarının eşlik ettiği, sisli havalarda Rusya'dan gelen bıldırcınların ışığa yönelerek güverte ve bacaları doldurduğu hatta motorların stop etmesine yol açtığı mükemmel yolculuklardı.
Oturma salonu, küçük sevimli kamaraları ve nefis yemekleriyle gemi yolculuklarını hep sevdiğimden, ileriki yıllarda uzun süre yaşadığım Fransa'dan arabamla gelişimi Venedik'ten Marmaris'e kadar bir deniz yolculuğuyla tamamlamıştım. Yıllar sonra doçent olarak Türkiye Denizcilik İşletmeleri(TDİ) Yönetim Kurulu üyeliği nasip olduğunda, bu tesadüfü içimdeki deniz ve gemi sevgisine yormadım değil. Ancak benim bu görevimin ne yazık ki TDİ'nin tasfiyesinin son aşamasına denk gelmesini de bir ironi olarak görmüştüm. Artık maalesef ortadan kaldırılmış sayılacak TDİ ve yolcu taşıma hizmetinden benim gibi yararlanamayan çocuklarımım benim kadar şanslı olmadığını düşünüyorum. Şimdi artık, Eminönü'nden vapurla Kadiköy'e geçmek deniz yolculuğu sanılıyor!
Londra ve ötesi 12 AĞUSTOS 2011
Her şeyin hallaç pamuğu gibi savrulduğu bir dönemdeyiz. Kendi iç tartışma ve dönüşümlerimiz dışında, doğu sınırlarımızda on yıllardan beri işlenen insanlık suçları sadece yoğunlaşmakla kalmıyor, her yöne doğru genişliyor. Bütün Ortadoğu alttan geldiği düşünülen bir enerji ile düzensiz biçimde dalgalanıyor.
Avrupa’da ekonomik krizin sonuçları sadece artçı sarsıntılar gibi değil, yepyeni depremler olarak ortaya çıkıyor. Akdenizin şen şakrak ülkelerinde toplumsal neticeleri henüz bilinmeyen ağır finans krizini, kuzeyin soğuk ve kinaye geleneğine bağlı ülkelerde herkesi şaşkınlığa sürükleyen cinayetler, ayaklanmalar takip ediyor. Tunus’un, Mısır’ın mağdur insanları değişen hayatlarını, on yıllar süren baskı rejiminden kurtulmuş olmalarına rağmen, daha zarif biçimde sürdürmeye çalışırken, demokrasi, özgürlük ve iyi-yönetişim uzmanı İngiltere’de kan gövdeyi götürüyor; hırsızlık, yağma, kundakçılık ve adam öldürme alıp başını gidiyor son beş gündür. İngiltere, Facebook, Twitter ve Blackberry telefon mesajlarının gadrine uğradığını iddia ediyor. Mısır ve benzer ülkelerde sosyal medyanın işlemesine umut bağlamış batı dünyası sosyal medyayı sansürlemek peşinde. Kuşkunuz olmasın, şimdi bir çok gelişmiş batı ülkesinde sosyal medya ve internet sansürü planlanıyor. Amerika ve İsrail’dekileri saymıyorum bile…
Türkiye’nin on yıl önce çok büyük bir değişiklik gerçekleştirerek benzer türden sorunların önüne geçtiğini düşünüyorum. Sorunlarımız olmadığından değil, insanlarımızın yüreğine dokunabilme basireti taşıyan yöneticilerimiz ve yenilenmiş bir yargıç kuşağı hukuku işletmeye başlamış olduğu için bu kanaati taşıyorum. Ancak daha fazla, çok daha fazla şey yapmamız gerektiği açık. Merkezi veya yerel politikacıların tümünün olduğundan daha yakınına gelmesi gerekiyor insanların. Sıkça demokratik biçimde yenilenmeleri ve sürekli ölçülebilir olmaları hayati önem taşıyor. Liyakat sistemine bağlı bürokrasinin yeniden ele alınarak dizayn edilmesi, önceliklerinin demokrasi, şeffaflık ve ölçülülük olarak açık biçimde belirlenmesi gekiyor.
Türkiye’nin Avrupa ile ilişkileri her zaman sorunlu olmuştur. Bu sadece diplomatik bir mesele olmaktan öte kimlik sorunuyla iç içe geçmiş bir ilişki biçimini anlatmaktadır.
Hepimizin bir çok kimliği var: insan, kadın ya da erkek, şu veya bu kıtadan, dinden, ideolojiden, o ya da bu ülkeden, etnisiteden, aileden veya bir şehir, kasaba ve nihayet bir köyden hatta bir mahalleden olmak kimliklerimiz üzerinde sanılandan çok daha derin izler bırakıyor. Her birimiz aslında temelde çok geniş aidiyetler içinde yer almaktan dolayı çok kültürlü bir tür oluşturuyoruz. Ancak her birimizin temsil ettiği değerler görüldüğü gibi bir üst aidiyetin içinde yer alıyor; belki daha doğrusu yer almak zorunda kalıyor. Bu aidiyetlerin artık teknolojiyle ilişkisi zayıflamıştır.
Dünyadaki ekonomik krizin yönetim biçimde ciddi belirsizlikler var. Sadece ekonomik kriz değil, yıllardır sol hükümetlerin elinde sağ politikalara maruz kalmış halka, artık klasik muhafazakar yöntemlerle bir şeyler söylemek imkanı yok olmuş gibi. Belli ki bu krizlere bu defa sola yaklaşmış sağ politikalar yoluyla müdahale edilecek. Regan ya da Teacher modellerinin işlemesine imkan yok.
İnsanları gördüklerinden daha düşük standartlar altında yaşatmanın yollarını aramaktan artık vazgeçme zamanı geldi. Hayatî olmayan ihtiyaçları karşılayan ürünlerin hayatî öneme haiz şirketlere ait olması en temel sorunlardan birini oluşturuyor. Bu ihtiyaçları sınırladığınızda, koca bir ekonomik sütunu çökertme tehlikesi baş gösteriyor. Buralarda birikmiş sermaye kendine zarar verilme ihtimaline karşı sistemi altüst etmeye hazır durumda bekliyor.
Osmanlı döneminde araziler üzerinde bugünkü anlamda mutlak bir mülkiyet güvencesi bulunmamaktaydı. Belli bir süre ekilmeyen arazinin kullanımı kolaylıkla el değiştiriyordu. Şimdi, benzer bir politikanın aşırı nakit biriktirilmesine karşı bir tedbir olarak düşünülmesinin vakti geldi de geçiyor. Apple şirketinin elinde Amerikan Hazinesi’nden daha fazla nakit paranın bulunması kapitalizmin, liberal ekonominin bir gereği olabilir ama, İngiltere’de ‘riots’ denilen ayaklanmada, yağmacılar gerçekte hiçbir ihtiyaçları olmayan eşyaları, giysi ve elektronik eşyaları yağmalarken ne demek istediler? Bu tıpkı Apple, Google ya da Microsoft’un nakit biriktirme iştahının bir parçası gibi görünüyor. Yağmacılar bankaları soymaya kalmadılar ki, isteseler engel olunması mümkün bile değildi.
Borsalarda yıllardır kimin kaybettiğine bakılmazsızın kazanç elde edilmesini teşvik eden hükümetler, tıpkı mortgage yani emlâk krizinde olduğu gibi çaresiz bekliyorlar. Kredi kartlarından elde ettikleri komisyon ve sabit ücretleri kendi vatandaşlarını avlamak reklam şirketleri ile alışveriş merkezlerine dağıtan bankacıların değerli insan muamelesi görmekte olduğu bir düzen bu. Sosyal güvenlik kurumlarının aşırı borçları/açıkları yanında, örneğin ABD’de sosyal güvenlik dışında bırakılmış on milyonl
YGS tartışmaları ve ertelenen sorunlar - 21 MAY 2011
Son YGS sınavı, sadece cevap düzeneğinin bir şifreyle belirlendiğinin ileri sürülmesiyle değil, sorunun ortaya çıkmasından sonra sürdürülen tutum nedeniyle de tartışmaya konu oluyor. Şifre kitapçığının sehven gazetecilerin eline geçmiş olmasının ortaya çıkmasından beri sürekli düzeltme açıklamaları yapılması toplumun büyük bir kesimini ilgilendiren noktaların açıklığa kavuşmasını engelliyor. Bu tartışmanın sürdürülme biçimindeki istikrarsızlık, aslında gerçek sorunların ötelenmesinden başka bir sonuca yol açmayacakmış gibi geliyor. Oysa daha derinde ve daha önemli birçok problem var.
Bunların başında, ÖSYM’nin 70 li yıllarda hiçbir biçimde güvenilir olmayan sınavlar yapması ve bu durumun günümüze kadar sürmesi gelmektedir. Halkın geniş kesimleri bu sınavı ya da sınavları ciddi ve temel ölçü oluşturan bir aşama olarak görürken, kurumla yakın ilişki içinde olan ya da sınav salonlarını değişik yollarla etkileyen özellikle 12 Eylül öncesi ve sonrasının şiddete bulaşmış politik unsurlarının bu sınavlara çoğu zaman girmeye bile tenezzül etmeden istedikleri okullara kaydolmayı başardıkları hep söylene gelir…Yine özellikle merkezi bürokrasinin bazı üst düzey görevlilerinin sınav soru ve cevaplarına önceden ulaştıkları hep kulaktan kulağa fısıldanmıştır.
Ayrıca güvenlik sorunlarının uzun zamandır meşgul ettiği bazı yerlerde, sınav güvenliğinin ancak kısmen sağlanabildiği veya diğer bir söyleyişle yeterince sağlanamadığından, sonuçların sınav görevlilerinin müsamaha oranına göre şekillendiği de yukarıda belirtilen tevatür arasında sayılabilir.
Bütün bu sorunlara ek olarak, ÖSYM’nin örgüt ve personel yapısının değişik etkenler dolayısıyla gerektiği ölçüde denetlenememesi yanında personel yapısının ‘kayırma’ usulüne göre biçimlenmiş olması da sorunların çoğalmasına katkıda bulunmaktadır.
Bir önemli nokta da, dershanelerin artık giderek ÖSYM’yi baskı altına alan yöntem ve ilişkilerine aklı başında bir sınır getirilememesidir. Sürekli biçimde promosyonlarla öğrenci avına çıkan dershanelerin, ulaşılabilme ihtimali olduğu takdirde sınav sorularını elde etmenin çekiciliğinden kurtulabilmesi imkânsızdır. Ayrıca, dershanelerde çalışan öğretmen veya akademisyenlerin sınav gözetmeni olması kesin biçimde yasaklanması gerektiği halde bu da yapılamamıştır. Artık ÖSYM personeli, matbaa ve gözetmenlerin dershanelerle ilişkilerinin ayrıntılı biçimde el alınması gerekir.
Anayasal biçimde güvence altına alınmış yargı organlarının bile nasıl belli odakların etki ve yönlendirmesine göre davrandıklarını yakın tarih içinde hep birlikte gözlemledikten sonra(bkz. HSYK'nın F. Sarıkaya, AYM'nin 367 kararları), ÖSYM tarafından yapılan sınavların tam bir güvenirlik içerdiğini iddia etmek toplumla alay etmekten başka bir anlam taşımaz. Hele ‘geçmişte ne güzel ÖSYM’miz vardı’ tekerlemesi komiklik sayılmalıdır.
Geçmişte ÖSYM tarafından yapılan birden fazla sınava katılmak zorunda biri olarak, özellikle yabancı dil sınavlarının sonuçlarını hep gülümseyerek dinler ya da okurum.
Yıllar önce doçentlik öncesi herkes gibi girmek zorunda olduğum yabancı dil sınavının sorularını, Fransa’da beş yılı aşkın süre yaşamış ve öğrenimi de bitirerek henüz yeni dönmüş biri olarak şaşkınlıkla karşılamıştım. Zira sınav sorularının, en az otuz yıl önce Kanada’da Fransızca öğrenmiş birileri tarafından hazırlandığı açıktı. Öyle ki, sadece Fransızcanın bu ülkede konuşulan ağzının kullandığı, Parislilerin dahi bilmesine olanak bulunmayan fiil ve deyimler sormuşlardı. Ben bile üç soruya cevap veremediğimi hatırlıyorum.
Buna karşılık, Türkçe bildiklerinden bile şüphe duyduğum birçok Ankaralı memur, sınavdan maaşlarında artışa yol açacak yeterli puanı alarak geçmişti. Bu durumu görünce, iki ayrı dilden daha başarıyla verebileceğim sınavlara girmekten ve böylece maaşımda yabancı dil artışı almaktan vazgeçmiştim. Bütün bunları zaman zaman hatırlayınca hala gülümserim…
Başçarşı / Saraybosna, [13.07.2009, photo by hny ©]
Saraybosna'nın sokaklarında günün erken saatlerinde yürümek tutkusu insanı esir alıyor; Başçarşı'nın ortasından geçerek Ali Paşa Camii'ne doğru ilerlerken etraftaki küçük dükkanların vitrinlerine çörtenleri de önüne katarak yansıyan eski zaman silüetlerine göz ucuyla bakarak geçmişi ve bugünü düşünmenin yarattığı duyguları değil anlatmak kavramakta bile zorlanıyor insan! Yine gün batımından sonra aynı yolu yeniden alırken, cami ve minarelerden yükselen ezan sesine, şerefelerin etrafında oluşan halelere, camlardan saçılan aydınlığa, Çeşme'nin etrafındaki insan kalabalığına defalarca bakarak başka bir dünyayı hayal etmek hüzün ve mutluluğun iç içe geçtiği farklı bir ruh hali yaratıyor.
Bosna kimsesiz midir? Bir ölçüde öyle olduğunu kabul etmek zorundayız. 6 Nisan 1992'den 14 Eylül 1995'e kadar süren savaşta insanlık dışı muhasara ve saldırıların hedefi olduğunda, "açık" bir dünyanın ortasında kapalı kalmış Aliya'nın temiz yüreği, samimi duaları olmasaydı bugün var olabilir miydi Bosna? Şimdi açık ve gizli kalmış sorunlarıyla boğuşan, yaşanılan büyük travmaların etkisini atamayan, hep bir iç endişeyle hareket eden ve nihayet bu zayıf haline karşın her yönden gelen telkine, savunma araçları olmasızın, maruz kalan Bosna'nın geleceği nereye varacak?
Priştina'dan Saraybosna'ya yarım asır önce gelin olduğundan beri, bir Türk olarak, kötü giden her şeyden kendine bir sorumluluk düştüğüne inanan Nimet Hanım'ın kaygılarını Boşnakların bir kısmı bile anlamakta zorlanıyorken, Bosna'nın geleceğini düşünmek kolay olmasa gerek...
Her gün sayısız tepside görünüp kaybolan boşnak böreğinin, kuru soğanla servis edilen köftesinin meftunu insanların Başçarşı etrafından akarken, ne düşündüğünü merak ediyor insan ister istemez.
'Zeytindağı', çok farklı açılardan okunabilecek bir kitap. Bazı tanıdıklarım benim bu kitaba olan ilgimi anlayamıyor, hatta eleştiriyorlar. Bense, Zeytindağı'nı okumadan insanın nasıl aydın, münevver ya da entel olabileceğini anlamakta zorlanıyorum. Zeytindağı, sadece bir anı, tarih veya anlatı kitabı değil, kanımca erkenden yayınlanmamış olsaydı, yazar Falih Rıfkı tarafından bile yazılmaya cesaret edilemeyecek bilgiler, bir biçimde iç sansürden kurtulmuş gözlemler içeriyor. İmparatorluğun, kurumların, her türden insanımızın ve geleceğimiz üzerinde oyun oynayan küçük insanların kısa tasvir ve tenkidini içeren bir eser... Biteviye tekrarından sıkılmış bizlerin, bu eseri okurken bu küçük insanlardan hala kurtulamamış bir ülkenin çocukları olduğumuzu hissetmekte ayrı bir ironi...
Zeytindağı niteliği belli olmayan bir kitap. Roman ya da anı olarak okunması arasında bir fark olduğunu sanmıyorum. Küdüs'ten İstanbul'a bakılarak yazılmış olduğundan hangi üslup ya da teknikle yazılmış olursa olsun farklı bir etki uyandırması kaçınılmaz görünüyor.
Hem Tanzimat, hem meşrutiyet kafasını gözler önüne seren kitabın "bu noktaya niçin gelindi" sorusuna verilecek cevapların bir kısmını içinde barındırdığını, dahası "bu noktaya gelinmesi neden kaçınılmazdı" sorusuna da yeterince açıklıkla cevap vermeye çalıştığını görmemek mümkün değil. Kişisel ya da örgütsel nedenlerle devlet fikrinin kaybedilmesine bir defa başlandığında, işlerin nasıl çığırından çıkarak bir daha asla kontrol altına alınamadığını, ister devlet mitine sıkı sıkıya sarılarak ister ondan uzaklaşarak ya da nefret ederek olsun, alınacak karar ve tutumların zararları arasında bir fark olmadığını gösteriyor. Böylece, kişisel ihtiras, cemaatçilik ya da devlet düşkünlüğüne bağlı sonuçların kendiliğinden yarattığı zararları ayırdetmenin ayrıca gereksiz olduğunu da gösteriyor.
Geçmişin hala çözülmemiş sorunları köşelerde duruyor, hatta çoğu zaman başlarını uzatarak içimizi tekrar tekrar derin sızıların, hala kapanmamış yaraların acılarına boğuyor. Hep istenir ki, tarafgir ya da karşı olduğumuz konu, kişi ve/veya zamanların ele alındığı anlarda, tutumumuz bütünüyle açık biçimde herkesin anlayacağı basitlikte tarafgir ya da karşı olsun. Kimseye düşünmek, yorumlamak, algılamak çabası düşmesin. Bu demektir ki, onların yerine de düşünmek yükümlülük haline gelmiş oluyor. Böylece ne okuyucu ne de dinleyici tartışmanın içinde esaslı bir yer işgal etmiş oluyor, ikincil hatta yabancı sayılabilecek bir konuma oturtuluyor.
Ama böyle yapılarak memleket meselelerinin ele alınabildiği, hele çözülebildiği nerede görülmüş ki? İşte, Zeytindağı'nın okunması bizi yazarın bile zamanında planladığını zannetmediğim bu etkin, aktif ve olumlu pozisyona doğru iterek, bir yandan yazıya bir yandan yazara diğer yandan da geçmiş zamana mesafeli kalmış halde, her şeyi yeniden düşünme imkanı sağlıyor.
Şu sözü alıntılıyorum Zeytindağı'ndan; ülkemizin, her biri bir tarihe hapsolmuş (27 Mayıs, 9-12 Mart, 12 Eylül, 29 Şubat, 27 Nisan vs) cuntacılarını ve temsil ettikleri 'ittihatcı' zorba geleneğini düşünerek: " Meşrutiyet şahsiyetlerinde eser yazılmak değeri görenlerden değilim: Fakat Meşrutiyetin kendisini anlatmak lâzımdır. Zeytindağı'nı bu maksatla yazdım: Cemal Paşa'dan çok bahsedişim, başka türlü yazmaya imkân olmamaktandır."
Devlet, Yurttaş ve Vatan 05.02.2011
Devletimizin, bilgi ve özgüvenin birlikteliğinden, oldum olası, hoşlanmadığını düşünürüm. Bilgi ve özgüven sahibi yurttaş, Devlet bakımından talepkâr ve iddialı bir tipe tekabül eder. Oysa Devletin kolaylıkla yönlendirmek için özgüvenli ama az bilgili, yani "cüretkâr" insana ihtiyacı vardı. Bu bakımdan Anayasalarda yazılan yurttaşlık tanım ve değerlerinin hiç bir anlamı yoktur.Devletin özellikle bilgi karşısındaki korkusu olayları ele alış tarzındaki tutumundan kolaylıkla anlaşılır. Okumak için istenilen ortamı sağlamayı hep ihmal etmiştir. Örneğin, bütün kamu görevlilerine yazlık kamp yerleri tahsis etmeyi ihmal etmemiştir ama üniversite kütüphanelerine bile kitap, dergi alımı için bir bütçe ayrılmasını planlamamıştır.
Bugün kamu üniversite kütüphanelerinin durumu gelişmiş ülkelerinkilerle mukayese edilmeyecek ölçüde içler acısıdır. Yine yıllardan beri bilimsel araştırma için istihdam ettiği araştırmacılara ancak yaşayabilecek miktarda ücret vermiş, araştırma konusu olarak bilimsel materyalleri sağlamayı da hep ertelemiştir. Kişisel kütüphanem benim alanımda tanıdığım kamu üniversitelerinkinden daha zengin durumdadır. Öğrencilerle ilişkisi de zaman zaman acayiplikler gösterir Devletin... Sürekli bir denetim düşüncesiyle, kamu yayıncılığını desteklemiş ancak ortaya çıkan sevimsiz kitapları da (konu, yazar, kapak ve baskıyı kastediyorum) kimseye okutamamıştır. Kitap ve dergi yazarlarını gizli silahları olan saldırgan konumunda değerlendirerek kontrol altına almak istemiş, bu mümkün olmadığında da hapis ve/veya sürgün cezalarına çarptırmıştır.
Kamu kaynaklarını bir elini içinde tuttuğu büyük basına aktarmış, küçük şehirlerde yerel basının gelişmesini umursamamış, hiç bir şekilde desteklememiştir. Devletin bütün yayınlar karşısında genellikle "kamusal endişe" içeren bir tarafta konum almasının, resmi ideolojinin korunması kaygısının öne çıkarılması dolayısıyla aslında bunun çoğu zaman bu kaygıyı ciddiye almış görünen iktidar partisinin yandaşlığına teslim olmakla eş anlamlı olduğu hep gözden kaçırılmıştır. Kamu imtiyaz ve kaynaklarından en fazla yararlanmayı başaran yayıncılık anlayışı da bu ikili baskı düzeninin sürdürülmesine alet olmaktan başka bir sonuca yol açmamıştır.Ülkemizde, insan hakları ve hukukun üstünlüğü anlayışının gelişmesi, çoğunlukla azınlık görüş ve direncinin kırılamaması sonucunda gerçekleşmek zorunda kalmış ve en kısa zamanda vaz geçilebilecek tavizler olarak görülmüştür. Ancak çok şükür ki, bu ümidi besleyenlerin kısa zaman algısı, bazı politikacıların genellikle toplumun bile anlamakta zorlandığı bazı manevraları yoluyla, kendi ömürlerini aşan süreçleri kapsayacak biçimde uzamış ve geri dönüş çabaları şimdilik engellemiştir. Dolayısıyla, yağmurdan kaçarken doluya tutulmak deyimi sürekli biçimde gerçekleşmiştir.
Gramer derslerinin öğretiminde batı dillerinin gramatikal yapı analiz yöntem ve kavramlarının neredeyse birebir kullanılması dolayısıyla Türkçe dil bilgisi düzeyi bütün gelişmiş toplumların altında kalmıştır. Tarih kitaplarını ve Emin Oktay tarihçiliğinden bahsetmeyeceğim bile...
Ancak bütün bunların altında yatan gerçeğin, sadece yetersizlik olmadığı, milli eğitimin özgün amacından daha çok yukarıda eleştirdiğim cüretkar yurttaş tipinin tercih edilmesi ve böylece kolaylıkla milli güvenlik kavramı etrafında toparlanma amacı olduğunu düşünüyorum. Özellikle yıllar sonra Milli Güvenlik Kanununun metni okuyunca bu düşüncem daha da pekişmiştir. Bu kanun Anayasanın değiştirilemez ilk üç maddesinin AYM tarafından ele alınışında olduğu gibi, her türlü fikir ve düşüncenin milli güvenlikle bir ilgisini buluyor, sanattan edebiyata, tarihten turizme, sosyolojiden felsefeye kadar her türlü zihni süreci bu çerçevede kamu düzenine yerleştiriyordu. Bu yaklaşımın altında yatan neden ise, askeri eğitimden geçmiş kurmay albayın sadece aldığı ücret bakımından değil, eğitim bakımından da her düzeydeki yurttaştan hatta bir profesörden daha ileri, bilgili, çağdaş ve aynı zamanda devlet ve vatana daha bağlı olduğu gibi yanlış bir kanaatin devlet ve siyaset katlarına bir biçimde kabul ettirilmiş olmasıydı. Ülkenin her konuda en iyi yetişmiş kesiminin subaylar olduğu inancı, onların da zaman zaman yönetime el koyarak, bize, ülke nasıl yönetilir, uygulamalı olarak gösterme arzularını kamçılamaktaydı. Oysa meslekleri gereği, subayların gerçek hayatla ilgileri son derece sınırlıdır. Üstelik meslekleri dışında işlerle meşgul olmaları, mesleki yeterliliklerini de olumsuz biçimde etkileyecek bir unsurdur.
Bir dönem, üniversitelerin mastır ve doktora programlarının polis ve subaylarla dolması beni hep şaşırtmıştır. Zira bu merak sadece mesleki gelişim amaçlı olmayıp, emeklilik sonrası hayatın üstü örtük planlanmasının kamu parası ve mesai saatleri içinde gerçekleşen türünden başka bir şey değildi. Devlet ve toplumu gerçek anlamıyla ancak, yeterli ve evrensel düzeyde eğitim ve öğretim almış kimseler savunabilir. Kapalı devre bir yapı içinde dünyada yaşanan olayları ve geliş
Ekmek ve Devlet 04.02.2011
Ben çocukluğumdan beri ekmeği çok sevip az yiyenlerdenim.Yiyeceğim ekmeğin de en kaliteli ve katıksız buğday unundan yapılmasını ve mükemmel pişmiş olmasını isterim. İstanbul veya başka yerlerde zaman zaman bir çok fırın farklı ekmek pişirme denemesi yapıyorsa da arzuma uygun olananı bulduğumu söyleyemem. Dolayısıyla iyisini bile az miktarda yediğim ekmeği, yıllardan beri günde bir veya en çok iki küçük dilimle sınırlamışımdır.
Hayatımın en güzel ekmeklerini çocukken bizim evde ve altı yılı aşan bir süre için Fransa ve Almanya'da yediğimi söyleyebilirim. Ekmeği yüzyıllardır kalitesiyle oynamadan üreten ülkeler bunlar... Yine çokça tüketme alışkanlığım olmayan hamur işlerinde, Alman mutfağının üstünlüğü tartışılmazdır benim gözümde....
Fransız baguette'i ve Alman Brot'u üzerine ekmek var mıdır dünya da acaba? İngiliz ekmeklerinin de idare eder olduğunu belirtmek isterim. Fransa'da yaşarken evimin altındaki Paul fırınında üretilen ekmeklerle, yıllar sonra aynı fırınlar ülkemizde açıldığında tekrar buluştuk zannederken, ne kalite ne de türünün benzer olduğu ortaya çıkınca, nasıl da hayal kırıklığına uğramıştım!
Bizde ekmeğin "nimet" olduğu güzel sözü gerçekte sadece jenerik bir ifadedir. Maalesef, asla hakkı verilerek üretilen, gerçekten değer verilen bir ürün değildir. Benim gibi onlarca çeşit ekmekle "tanışıklığı" olan birisi için ülkemizde üretilen ekmek, kuşkusuz bazı istisnalar hariç, cahil, paragöz ve ömründe hiç "ekmek" yememiş fırıncıların insafına kalmış bir yoksul doyuran olmaktan öteye gitmez. Fırınların denetimi de ekmekle tanışıklığı aynı düzeyde olan memur ve politikacılara kaldığından düzelmesi zor görünür benim için...
Ben ayrıca bir ülkedeki Devletin kalitesinin ekmeğinkine paralel olduğuna inanırım.
Copyright © 2016 Hasan Nuri Yaşar