Hayalin manayı giydirmesine, takmasına, bulaştırmasına, perde etmesine ayrı ayrı misal verir misiniz? | Sorularla Risale
"İkinci vecih: Budur ki: Mânâlar, kalbden çıktıkları vakit, çıplak olarak çıkarlar ve çıplak olarak hayale girerler. Suretleri, hayalde giyerler. Hayal ise, her vakit bir sebep tahtında bir nevi suretleri dokur. Ehemmiyet verdiği şeylerin suretlerini yol üstünde bırakır. Hangi mânâ geçse, ona giydirir. Ya takar, ya bulaştırır, ya perde eder. Eğer mânâlar münezzeh ve temiz iseler, suretler mülevves ve rezil ise, giymek yoktur; fakat temas vardır. Vesveseli adam, teması telebbüsle iltibas eder: "Eyvah" der. "Kalbim ne kadar bozulmuş. Bu hisset-i nefis beni matrud eder."(1)
Üstad Hazretleri burada insana gelen kötü zan ve vesveselerinin nasıl oluştuğunu ve hangi kaynaktan geldiğini izah ediyor. İnsan bu kaynak ve nasıllığı bilirse, o zan ve vesveselerin şerrinden emin olur.
Hayalin çalışma sistemi kişinin inanç ve kültürü ile doğrudan alakalıdır. İnsan nezih ve güzel bir çevrede terbiye almış ise, hayal ekseri olarak güzel ve nezih elbise ve semboller üretir. Yok kötü ve pis bir terbiye ile yetişmiş ise, hayal bu kez de kötü ve pis elbise ve sembollere meyleder. Bu noktadan, insan zımni olarak mesuldür. Yani bilinç altının da bunda etkisi bulanabilir.
Hayal, kalpten gelen manalara bir elbise dikerken, her zaman mananın anatomisine uygun olanı değil, bazen zıt olan elbiseleri de dikebiliyor. Mesela mana güzel ve temiz ise, elbise ve semboller pis ve çirkin olabiliyor. Ama temiz ve pak olan manalar o elbise ve sembollerin içinden yara almadan veya bulaşmadan geçebilir. İşte o geçme anında vesveseli adam geçmek ile bulaşmayı, ya da temas ile giyinmeyi birbirine karıştırıp, "Acaba kalbim bozulmuş mu ki?.." diye endişe edip, o pis ve çirkin sembolleri kendi kalbinin sözleri ve manaları zannediyor. Şeytan şu zannı kullanarak o kişiyi sürekli taciz ediyor ve onu yorarak güzel düşünce ve amellerden uzaklaştırmaya çalışıyor.
Giydirme tabiri, mana suret uygunluğu içerenler için; bulaştırma ise mana ile suretin zıt olduğu durumlar içindir.
Bu yaranın çözümünü ise Üstad Hazretleri şu şekilde izah ediyor:
Kategorisi: İkinci Makam, İkinci Vecih
"Hayal etme" ile "fikretme" arasında fark var mıdır, varsa nelerdir?