T.C. Tunceli Belediyesi Resmi Web Sitesi : Çemişgezek
Çemişgezek Tarihi ve Coğrafi Yapı
Çemişgezek tarihinin M.Ö.4000 yıllarına dayandığı,Keban Barajı’nın inşası sırasında yapılan bilimsel araştırmalarda elde edilen bulgulardan anlaşılmaktadır.Çemişgezek ve çevresine İlkçağ’da Hurriler,Hititler, Urartular, Medler, Persler, Roma İmparatorluğu;Ortaçağ’da Bizans İmparatorluğu, Büyük Selçuklu İmparatorluğu, Saltuklular, Artukoğulları, Anadolu Selçukluları, Karakoyunlular, Akkoyunlular;Yeniçağ’da ise Osmanlı İmparatorluğu egemen olmuştur. Tarihçiler tarafından M.Ö. 4000 yıllarından başlatılan tarihi ile Çemişgezek’in sürekli olarak önemli bir yerleşim ve konaklama yeri olduğu bilinmektedir. Anadolu Selçuklu Devleti, Çemişgezek’i 1200’lü yılların başında beylik merkezi haline getirmiştir. Çemişgezek Beyliği, Kanuni Sultan Süleyman zamanına kadar mevcudiyetini sürdürmüştür. Çemişgezek 1518’de liva haline getirilerek Diyarbakır eyaletine bağlanmıştır. Uzun yıllar Diyarbakır eyaletine bağlı bir sancak olarak idare edilen Çemişgezek, 1858 yılında kazaya dönüştürülerek Harput’a bağlanır. 1880 yılına gelindiğinde ise Çemişgezek’in Keban’a bağlı bir nahiye olduğunu görmekteyiz.1881 yılında Dersim vilayeti kurulunca Çemişgezek kaza haline getirilerek vilayet merkezi olan Hozat’a bağlanır. 1925’te Dersim vilayetinin kalkmasıyla birlikte Çemişgezek Elazığ’a bağlanmıştır. Çemişgezek, 25 Aralık 1935 tarih ve 2885 Sayılı Kanun ile teşkil edilen Tunceli vilayetine bağlanmıştır.Ancak Tunceli vilayeti, özel kanuna göre 01.01.1947 tarihine kadar geçici merkezinin bulunduğu Elazığ’dan idare edilmiştir. Munzur Dağları Platosu üzerine kurulan Çemişgezek, Tunceli il merkezinin güneybatısında yer alır. İlçe, doğusunda Hozat ve Pertek, kuzeyinde Ovacık, batısında da Kemaliye (Erzincan) ile komşu olup, güneyde ise Keban Baraj Gölü ile çevrilidir. İlçenin toplam yüzölçümü 877 km2’dir. Çemişgezek’in en önemli yükseltileri; Pilav Tepe, Bozan Tepe, Kırklar Tepe ve Yılan Dağı’dır. İlçe merkezinin deniz seviyesinden yüksekliği 975 m’dir. İlçenin güneyinde yer alan köylerde düşük olan rakım, kuzeye doğru çıkıldıkça yükselmektedir. En önemli akarsuyu Hozat’ın Ağviran köyünde doğan Tağar Çayı’dır. İlçe merkezinden geçen Tağar Çayı, Keban Baraj Gölü’ne dökülmektedir. Çemişgezek’te hâkim iklim tipi karasal iklimdir; ancak Keban Baraj Gölü’nün teşekkülünden sonra iklimde ılımanlaşma yaşanmıştır.
TÜİK ADNKS 2011 yılı verilerine göre, ilçede 6 yaş ve üzeri nüfusun %91,85’i okuma-yazma bilmektedir. Erkeklerde bu oran %97,43, kadınlarda ise %86,30’dur. Okuma-yazma bilmeyenlerin çoğunluğunun yaşlı olması ve göçebe hayatı yaşaması, okuma- yazma oranının %100’e çıkarılmasına engel teşkil etmektedir. İlçede açılan ilk eğitim-öğretim kurumu Merkez
İlkokulu’dur. 1940 yılında açılan ilkokulun ismi daha sonra 1986 yılında İstiklal İlköğretim Okulu olarak değiştirilmiştir. İlçe merkezi ve köylerde toplam 7 tane örgün eğitim kurumu bulunmaktadır. Bunlardan biri ilçe merkezinde bulunan ortaöğretim, 5’i ilköğretim ve biride okulöncesi eğitim kurumudur. İlköğretim kurumlarından 1’i YİBO, 1’i birleştirilmiş sınıflı ilköğretim okuludur. İlçede bir bağımsız anaokulu bulunmakta olup, köylerde ise Sarıbalta ve Payamdüzü İlköğretim Okulu’nda olmak üzere 3 anasınıfı mevcuttur. Ayrıca 4 ilköğretim ve 1 ortaöğretim okulunda bilgi teknolojisi sınıfı vardır. İlçe genelinde zorunlu öğrenim çağındaki çocukların tamamı okullaşmıştır. Okullaşma oranı okulöncesinde %35, ilköğretimde %100, ortaöğretimde
%83’tür. İlçede taşımalı eğitim yapılmamaktadır. Okul olmayan yerleşim birimlerindeki öğrenciler, Yatılı İlköğretim Bölge Okulu’na yerleştirilmiştir. İlçe merkezinde öğretmenlerin ve diğer memurların sosyal ihtiyaçlarını karşılamak üzere bir öğretmen evi bulunmakta olup, 16 yatak ve lokal ile hizmet vermektedir. İlçe merkezinde Yelmaniye ve Süleymaniye adı ile
anılan iki tarihi cami, iki eski hamam, Uzun Hasan’a ait olduğu sanılan bir türbe, Hamidiye Medresesi ve İn Mağaraları (Derviş Hücreleri) mevcuttur. 2002 yılı verilerine göre ilçede 935 hane bulunmakta olup bunların %80’i taştan yapılma ahşap binadır.