Chicago Kent Tasarımı ve Chicago Okulu - Mimarihaber
Erken Modernizm-Chicago Okulu 1785’de Amerikan Kongresi Birleşik Devletlerdeki kentsel bölgelerdeki düzenli ızgara alanlara bölünmesi kararı alınca, Newyork gibi hızla gelişen pek çok merkez, kentsel planlamalarını bu formata adapte etmiştir. Alınan kararlar arasında ana tartışma konuları verimlilik ve ekonomi olmuştur. Bu bakış açısına göre tek tük alanlar rasyonel ve ekonomik olarak düzensiz şekiller ve çeşitli büyüklükte olanlardan daha hızla gelişebilirdi.
Chicago Kent Tasarımı
Endüstri devreminin sonucu olarak köyden kente göçün ardından, ticaret kurumları, bürolar, bankalar ve işçiler kentlere yığılmış ve oluşan talebin uygun şekilde karşılanma zorunluluğu doğmuştur. Kentlerin hızlı büyümesiyle, artan nüfus nedeniyle arazi fiyatları yükselmiş ve mevcut yerlerden daha fazla yararlanılması içinde yüksek binaların yapılması, gerekmiştir. Ancak o zamana dek yapılan evler, geleneksel taş işçiliğinde bunlarda demir, ancak kuvvetlendirici bir malzeme olarak kullanılmıştır. Chicago’daki büyüme 1832’de kullanılmaya başlanan balon çerçeve yapım sistmei uygulaması ile gerçekleşmiştir. Zamanla konutlar gittikçe birbirine daha yakın olarak inşa edilmiş yükseklikleri artmış ve güçlü bir taş işçiliğine gereksinim duyulmaya başlanmıştır. Ayrıca eski yapıların taş yapıları, fazla pencere açıklıklarına olanak vermediğinden Chicago mimarları çeliğin yüksek performansını keşfetme imkanı buldular. Demiri o zamanlara kadar köprü ve fabrika inşaatları için kullanılmıştı. İlk kez 1800lerde mimarlar çeliğin inşaat özelliklerinden yararlanmışlardır.
Chicago şehri, o zaman için kentleşme tarihi bakımından eşine az rastlanır içerikte ve süratte büyümüştür. Bu kent 1830 yılında 100 civarında nüfusu olan bir köy iken 1930’da nüfusu 3.373.753’e ulaşmıştır. Bu büyümenin altında yatan en büyük sebep kentin Orta Batı Amerika’ya açılan ticaret, finans, üretim ve taşımacılık merkezi olarak benzersiz bir yere sahip jeopolitik konumudur. (Chicago kentinde hem doğu-batı hem de kuzey-güney yönlerinde demiryolları ve su yollarının kesişim bölgesi bulunuyordu.)
1909_Daniel Burnham, Edward Bennet
Chicago kenti ve bölgesi için hazırlanan Chicago Planı
CHICAGO PLANI 6 İLKE ÜSTÜNE KURULMUŞTU:
Göl kenarının, sahilin kalitesinin yükseltilmesi.
Bir karayolları sistemi geliştirilmesi;
Yük ve yolcu taşımacılığı için demiryollarının iyileştirilmesi;
Yeşil alan (park) sistemi için arazi satın alınması
Düzenli bir sokak sistemi oluşturulması
Kültür kurumlarının ve kent yönetiminin yer alacağı bir kent merkezi (civic center) yaratılması.1898 Chicago okulunun ekolojik yaklaşımı; kentler doğal olarak, çekirdekteki merkezi alandan dışarıya doğru büyürler. Nüfus doğal bir süreçle farklı kümeler, topluluklar halinde yerleşir. Bu yaklaşımın dayandığı 3 kavram vardı: Ayıklanma, Uyum, Organik büyüme
1920’lerden 1940’lara kadar Chicago Üniversitesiyle bağ- lantılı olan Robert E. Park, Ernest Burgess ve Louis Wirth, uzun yıllar boyunca kent sosyolojisindeki araştırmaların ve teorilerin ana temellerini teşkil eden fikirleri geliştirmişlerdir. Chicago Okulu’nun kent sosyolojisinin düşünsel kökenlerinin tıpkı Alman Sosyoloji geleneğindeki gibi iki katmanı vardı. Bunlar Doğa Bilimleri ve Kültür Bilimleridir. Chicago Okulu üyeleri, Hobbescu doğa durumunda toplumsal düzen nasıl mümkündür sorusunun cevabını Alman geleneğinden gelen yorum çerçeveleriyle ilişkili biçimde kültür kavramında aramışlardır (Arlı, 2012:129). Kültür üzerinden kenti anlama ve tanımlama çabası Wirth’de daha net görülürken, Robert E. Park ve Ernest Burgess tarafından ise doğa bilimleri ile ilişkili biçimde geliştirilen kuramlar çerçevesinde kent olgusu açıklanmaya çalışılmıştır. Bu anlamda Park ve Burgess tarafından 1921 yılında yayımlanan Sosyoloji Bilimine Giriş adlı eser ilerde oluşturulacak kent kuramlarının bilimsel temellerinin sunulduğu eser olarak görülebilir.1 Bahse konu eser içerisinde Sosyoloji Bilimi’nin başlangıcı 1830 -1842 yılları arasında Auguste Comte’un Cours de Philosophie Positive (Pozitif Felsefe Kursları) adı altındaki yayınına dayandırılmış ve eserin tamamında katı positivist bir tavırla insan davranışları, topluluk iliş- kileri ile doğa arasında doğrudan ilişki kurulmaya çalışılmıştır.
EKOLOJİK YAKLAŞIM SÜREÇLERİ
(1) Rekabet (yarışma) = Bir alana sahip olabilmek için toplumsal sınıflar veya etnik kümeler arasında yaşanan yarış.
(2) Egemenlik = Bir kümenin bir başka küme üzerinde egemenlik kurması.
(3) Ele geçirme = Egemen küme yenilen kümenin terk ettiği alanı ele geçirir.
(4) İşgal = Yenilen kümenin yeni bir alanı işgal etmesi, böylece çevrimin yeniden başlaması
KENT MEKANINDA İKİ TOPLUMSAL DEVİNİM
SÜZÜLME = Üst gelir gruplarının bir konut alanını, yapıların yaşlanmış ve köhnemiş olması nedeniyle terk etmesi sonrasında; onların yerine bu alana alt gelir gruplarının gelmesi.
SOYLULAŞTIRMA = Süzülmenin tersi. Üst gelir gruplarının kentin merkezindeki konut alanlarına girerek buralardaki fiyatların yükselmesine neden olması. Bu süreç sonucunda alt gelir grupları kentin merkezindeki bu alanları terk etmektedir.
Ernest Burgess, “The Growth of the City”, 1925
ORTAK ÖZELLİKLİ ÇEMBER KURAMI
Bu kurama göre, kentlerin yapısı, ortak özekli çemberlerin ayırdığı beş işlevsel bölgeden oluşmaktadır.
1.Özeksel iş ve ticaret bölgesi
3.İşçilerin oturdukları bölge
4.Yüksek kaliteli oturma alanları
5.Yöre kentler (Banliyöler)
Homer Hoyt (1939, 1964)
Bir yerleşim yerinde, oturmaya ayrılmış alanların ve buralarda yaşayan sınıfların, kent özeğinden dışa doğru belli başlı anayollar boyunca uzanacak biçimde bir düzene girme eğiliminde olduklarını varsayan kentsel büyüme kuramı
ÇOK-MERKEZLİ KENT KURAMI
C.D. Harris & Edward L. Ullman (1945)
Çok sayıda iş olanaklarını sunabilen ve merkezi iş alanlarıyla yarışabilecek kentin merkezinin dışında geniş iş merkezlerinin doğması, birden fazla merkezi iş alanlarının olması, yani çok merkezliliktir.
Arsa değerleri geleneksel merkezi iş alanın dışında birkaç noktada en yüksek seviyeye çıkmaktadır.
Merkezi iş ve ticaret böl.
Toptancılık ve hafif imalat
Alt sınıf ikamet böl.
Orta sınıf ikamet böl.
Yukarı sınıf ikamet böl..
Ağır sanayi böl.
CHİCAGO OKULU’NUN KENTBİLİME KATKISI VE YÖNELTİLEN ELEŞTİRİLER
Chicago Okulu iki dünya savaşı arasında Amerika’da gelişimini sürdürürken bir anlamda Avrupa’da yavaşlamış olan sosyoloji çalışmalarını okyanusun öte yakasına taşımıştır. Bu okul içerisinde yapılan çalışmaların temel özelliği ekoloji biliminin de etkisiyle kenti yaşayan bir organizma olarak tanımlamasıdır. Yapılan çalışmalar neticesinde kent, mekan ve nüfusa ilişkin nicel ölçütlerle değerlendirilen bir olgu olmaktan çıkmış, nitel özellikleriyle tanımlanan bir kavram haline gelmiştir. Bu kırılma noktası esas itibari ile Chicago Okulu’nun özgünlüğünü ve en temel eleştiri alanını da ortaya çıkarmaktadır. Kente nitel değişkenler üzerinden bakan Chicago Okulu sayesinde kentte yaşayan birey önemli bir aktör olarak ortaya çıkmıştır. Bu noktadan yola çıkarak kent sosyolojisi gelişmiş ve planlama sürecine özgün çalışma yöntemleriyle birlikte (anket, gözlem vb.) entegre olmuştur. Bir anlamda kent artık kendi başına güncel araştırmalar için laboratuvar haline gelmiştir.
Nazan KIRCI (2013), Yirminci Yüzyıl Mimarlığı, Nobel Yayınları, Ankara
Micheal RAGON (2010), Modern Mimarlık ve Şehircilik Tarihi, Kabalcı Yayınları, İstanbul
Joanna Merwood – Salisbury (2009), Chicago 1890, The Skyscraper and The Modern City, Published Yayınları, USA
Gencer Serter (2013), Şikago Okulu Kent Kavramı: Kentsel Ekolojik Kuram, Ankara Üniversitesi, Ankara
Fuat Güllüpınar (2012), Kent Sosyolojisi Kuramları Üzerine Bir Literatür Değerlendirmesi, Anadolu Üniversitesi, Eskişehir
Etiketler:ÇEMBER KURAMIChicagoChicago cityChicago Kent TasarımıCHİCAGO OKULUCHICAGO PLANIEKOLOJİK YAKLAŞIM SÜREÇLERİKENT BİLİMİKENT MEKANINDA İKİ TOPLUMSAL DEVİNİMORTAK ÖZELLİKLİ ÇEMBER KURAMISEKTÖR KURAMI