Tüketici Sorunları Derneği - TÜSODER Şarbon ve Korunma Yolları | Tüketici Sorunları Derneği
Haberler, Sağlık 2 Eylül 20183 Eylül 2018
Şarbon (antraks), enfekte otobur hayvanlarla ya da bunlara ait et ve diğer ürünler ile temas sonucu insanlara bulaşan bir enfeksiyon hastalığıdır. Otobur hayvanlar hastalığı sporlarla kirlenmiş topraktan alırlar.
İnsanda antraksa ilişkin en ciddi formlar inhalasyon ve intestinal antraks olarak görülür. Sadece deri lezyonu ile görülen ise hafif formudur. Antraks öncelikle çiftçi, çoban gibi hayvanlarla yakın temastaki kişilerin hastalığı olarak biliniyorsa da gelişmekte olan ülkelerde önemli bir sağlık sorunu olarak karşımıza çıkmaktadır.
Hastalarda sıklıkla kontamine hayvan ürünleri ile karşılaşma öyküsü vardır, bunlar içinde kıl, yün gibi dokuma endüstrisi ürünleri ön plandadır. Endüstriyel kaynaklı şarbon, bakteriyle temas etmiş yün, post, kıl gibi hayvansal ürünlerin işlenmesinde cilt teması ile cilt şarbonu şeklinde görülür. Ancak daha önemli hasta grubu solunumla alma ile akciğer şarbonuna yakalananlardır. Veterinerlik kontrolünde hayvansal ürünlere uygulanan dekontaminasyon işlemleri ile risk oldukça azalmıştır.
Cilt şarbonu: Genellikle temastan sonra 2-3 gün içinde bulgular görülür. Bu cilt lezyonları ilk evrede kaşıntılı bir makül ya da papül olsa da hekime başvuru genellikle ileri evrede olur. Bu durumda siyah, kömüre benzer renk alan yaralar tipiktir. Makül ya da papül günler içinde genişleyerek üzerinde su dolu kabarcık (vezikül) oluşur. Vezikül sıvısı yine günler içinde koyulaşarak mavi-siyah renk alır. Vezikül içi sıvı boşalınca ortası siyah, ölü hücreler nedeniyle çökük bir yara (ülser) görülür. Bu yara kuruyarak, kabuk altında skar (iz, nedbe) bırakarak düşer. Bu lezyona malign püstül deriz.
Akciğer şarbonu: İnhalasyon (solunum) antraksının klinik gidişi sinsi başlayan grip benzeri semptomlardan günler içinde solunum zorluğu, hipotansiyon ve kanamalara kadar dramatik bir ilerlemeyi içerir. Alımdan 1-6 gün sonra ilk belirtiler görülmeye başlar.
İnhalasyon antraksının klasik klinik bulguları iki evrede incelenir. İlk evrede nonspesifik semptomlar, ateş, solunum zorluğu, öksürük, baş ağrısı, kusma, halsizlik, karın ve göğüs ağrısı görülür. İkinci evre ise ateş, solunum zorluğu, hipoksemi, ve siyanoz ile hızla ilerler, sonuçta 24-36 saat içinde şok ve ölüm kaçınılmazdır. Göğüs grafisinde plevralefüzyon, mediasten genişlemesi ve lemfadenopati tanıya yardımcıdır. Belirtiler başladığından sonra 48 saat içinde tedavi verilmeyen olgularda ölüm oranı çok yüksektir.
Sporların GİS’te tutunması sonrası gelişir. Ağız-yutak kısmını tuttuğunda bölgede ülserler, lenfadenopati, ödem ve sepsisgörülür. Barsak (ileum-çekum) yerleşiminde bulantı, kusma kanlı ishal, apandisiti taklit eden defans gelişimi ile akut batın ya da ateşle birlikte sepsis tablosu ortaya çıkar ve tedavi edilmediğinde öldürücü olabilir.
Tanı çoğu zaman muayene ve öykü ile ampirik olarak konabilirse de doğrulama için testler anlamlı bulgular verebilir. Kan lökosit (akyuvar) sayısında artış, sedimentasyonve CRP artışı görülebilir. Tanıda en yararlı test 1 gün içinde üreme olabilen kan kültürleridir. Ultrasonografi veya tomografi ile ayırıcı tanılar, abse oluşumu ve yabancı cisim varlığı dışlanabilir. ELISA’da serumda 1/32 titrede pozitiflik tanıyı destekler. Deri lezyonlarında, kan, dışkı veya balgam örneklerinde çalışılırsa tipik gram (+) çomakların görünümü tanıya götürür.
Şarbon sıklıkla antibiyotik kullanmanın gerekli olduğu hastalıklardan biridir. Şarbon tedavisinde penisilinler yüzyılı aşkın süredir ilk seçenekteki yerini korumaktadır. Tetrasiklingrubu ve kinolon grubundan siprofloksasin de uygundur. Bunlar akciğer şarbonunda penisilinden önce de verilebilir. Tedavi 60 güne kadar önerilmektedir.
Korunma: Ağıl ve ahırlardaki hayvanların hastalıktan korunması insanlardaki olguları da yok edecektir. Şarbon hayvanları çok kısa süre içinde öldürür. Böyle şüpheli bir durumla karşılaşan çiftçi hemen yasal mercileri ve veterineri haberdar etmek zorundadır. Toprağa ne kadar az basil teması olursa hastalıktan o kadar korunmuş olacaktır. Çalışanların koruyucu elbise giymeleri de önemlidir.
İstanbul Eğitim ve Araştırma Hst.
TÜSODER Y.K. Üyesi
Şarbon, Şarbon nedir, Şarbon tedavisi, Şarbondan korunma yolları