Blog Gutarylmadyk işler Awgust 17, 2014
Ahmet Bekmyradyň ady dakylan 10-njy orta mekdepde onuň heıkeli hem oturdylypdyr.
İaldyragyň ıalny öwüsıän günlerde, awgustyň ortasynda, zehinli edebiıatçy Ahmat Bekmyradow aradan çykypdy.
Ol juda ir gitdi. Onuň alyp barıan giň göwrümli işi gutarylman galdy.
Onuň ömrüniň iň ajaıyp pursady studentlik ıyllary bolsa gerek.
Ol uniwersitetde gowy kursda okapdyr. Onuň ıanynda Kömek Kuly ıaly obadaşy hem jan ynanıan dosty, Mämmetnazar Babanazarow ıaly ıazyjy-şahyr ıoldaşlary hem soňy bilen ömrüni baglanyşdyran gyzy bolupdyr.
Ahmet Bekmyradyň ady dakylan 10-njy orta mekdep
Edebiıat meıdanyna bolsa poeziıadan geldi. Bizde owalda-ahyrda poeziıa esasy ugur saıylıar. Ahmedem ıaş şahyr hökmünde orta çykdy. Öz mugallymy, ajaıyp lirik Halyl Kulyıew oňa ak pata berdi.
Uniwersiteti gutaran badyna “Edebiıat we sungat” gazetiniň tankyt bölümine işe ıerleşdi. Şol döwürlerden goşgy ıazmagyny goıdy-da, edebiıatyň baş özeni bolan nusgawy poeziıany öwrenmäge girişdi.
Onuň ilkinji göze ilen işi “Göroglumy ıa-da Kerogly?” diıen çekişme häsiıetli makala boldy. Makala onuň Daşoguzda, döredijilik saparynda bolan täsirlerinden ıazylypdy. Ol bagşylaryň hem aıdyjylaryň köpüsiniň Kerogly diımegi barada pikir ıöredıärdi. Emma ol makala çekişme döretmedi. Muňa derek ol ıakynlaryndan käıinç eşidipdi.
“İeri, seniň Görogly bilen ne işiň? Görıäň-ä, onuň daşyndan nähili belli alymlar aılanıar. Sen olaryň okarasyna çemçäňi sokjak bolma. Görogly ıa Magtymguly ıaly beıikleriň golaıyna barma.”
Ahmet Bekmyradyň mazary
Aslynda ol ulularyň garşysyna gitmän, olary dowam etdirıärdi. Pälwan bagşynyň dilinden ıazylyp alnan nusganyň akademik B.A. Garryıew tarapyndan, Moskwada çap edilen “Göroglusynyň” boıdan-başyna, bar ıerinde Kerogly gelıär.
“Göroglyny” bir çetde goımak nire, gaıtam ol muny düıpli öwrenmäge girişdi. Aradan sähel wagt geçensoň, Görogly, onuň döreışi, gahrymançylykly eposyň peıda bolşy hem kämilleşeş ugurlary barada giň maglumat berıän kitap peıda boldy. “Göroglynyň yzlary” atly ol monografiıany okyjylar gowy garşy aldylar.
Magtymguly meselesinde hem şeıle boldy. Ol Magtymgulynyň şygyr düzüş usulynyň halk döredijiligi bilen baglanyşyklydygyny derňemäge girişdi. Bu temadan ilki kandidatlyk dissertasiıasyny ıazyp, alymlyk derejesini aldy. Soňra doktorlyk işi üçin, bu meseläni has düıpli öwrendi.
Öz iş usulynda, ylymdaky akademizmden ıüz öwrüp, ylmy pikirleri publisistik häsiıetde beıan etmäge çalyşdy. Bu ıol öň tankytçy A. Myradow tarapyndan ösdürilipdi. Soňky döwürde Ö. Abdyllaıew, S. Myradow, D. Nuralyıew, J. Allakow, H. Taňryberdiıew ıaly edebiıatçy alymlar hem şu ıol bilen gitdiler.
Ahmet Bekmyrat ylmy işlerini gizlin ıazmady, golıazmasyny galyň papkalaryň arasynda ıygşyrmady. Her bir pikirini, aıan eden netijesini köpçülige ıetirdi. Ol gymmatly pikiriniň “ogurlanjagyndan” heder etmedi. Ol ylmyň publisistik häsiıetde bolmagyny, her bir açyşyň halk köpçüligine aıan edilmegini gazandy.
Şonuň ıaly-da, ol her bir zadyň düıp köküne ıetmek ıörelgesini öňe sürdi.
Ahmet Bekmyradyň ilkinji ylmy kitabynyň ady “Sadrançnama”. Ol 1983-nji ıylda çykypdy.
Kitap küşt barada. Küşt ıa-da sadranç gaty gadymy döwürden, türkmenleriň arasynda ıörgünli bolupdyr. Eger ol oıun halk arasynda ıaşap gelen bolsa, onuň taryhy kökleri hem bolmaly. Ahmediň ukyby hem şu meseläni aıdyňlaşdyrmaga gönükdi.
Ahmediň ylma getiren beıleki bir ıörelgesi dürli çeşmeleri aıan etmek boldy. Onuň her bir işinde köp sanly ylmy hem publisistik çeşmeler görkezildi.
Öň bolsa başgaçarak ıörelge bardy. Aıdaly, alymlar Magtymgulynyň döredijiligi barasynda ylmy iş ıazanlarynda, meseläniň möhüm ıerinde: “Gynansak-da, bu ugurda ıeterlik maglumat ıok” diımegi halaıardylar. Ahmet bolsa munuň tersine, maglumatyň aşa köpdügini görkezdi. Okasaň, gözleseň, agtarsaň her bir ugurdan maglumatyň aşa köpdügini ol subut edip bildi.
Entek atlary hem hyzmaty ylmy dolanyşykda onçakly mälim bolmadyk as-Sulu, Danaata, Hekim Ata ıaly şahslary orta çykardy. Bu bolsa uly edebiıatdaky düıpli meselelere töwerekleıin çemeleşmäge şert döretdi.
Biz Hekim Atany tanamak bilen Magtymgulynyň döredijiligi barada başgaça oılanıarys. Beıik şahyryň ölmez-ıitmez eserleriniň köklerini görıäris.
Bu diňe Magtymgulynyň däl, Andalybyň eserleriniň derňewi meselesinde-de şeıledir. Ahmet bize “Oguznamanyň” nähili beıik hem genial eserdigini düşündirmek isledi.
Ahmediň her bir ylmy işi bizi töwerekleıin oılanmaga iterdi. Biz onuň işlerinden dürli maglumat berıän çeşmeler bilen tanyşdyk. Onuň gözlegleriniň çägi bolsa örän giň. "Amerikany kim açypdyr?", "Andalyp hem Oguznamaçylyk däbi", "Seıdiniň Marydaky galagoply ykbaly" ıaly işleri şol gözlegleriň netijesidi.
Bu işler aslynda uly göwrümli meseläniň başlangyjy bolsa gerek. Ol meseleler düıpli öwrenilmelidi. Ahmet ol meseleleriň bardygyny aıdyp ıetişdi, ıöne düıpli öwrenmäge ömri ıetmedi.
Şonuň üçin biz Ahmet Bekmyrady ıatlaıarys.