Aydınlanma Nedir? Aydınlamacı Değerler Nelerdir? - Matematiksel
Anasayfa/ZİHİN AÇAN YAZILAR/Aydınlanma Nedir? Aydınlamacı Değerler Nelerdir?
Akılcı düşünce tehdit altında. Bu durumda akla ve aydınlanmacı dünya görüşüne sahip insanların yapacağı tek şey kalıyor. O da karşı saldırıya geçerek akılcılığı savunmak. Ancak harekete geçmeden önce, aklı reddedenlerin hangi gerekçelerin ardına sığındıklarını anlamakta fayda var.
Aydınlanmacı değerler, akılcılık, özgürlük, demokrasi, çoğulculuk, insan hakları, hukukun üstünlüğü ve dünyayı doğru anlamak için bilim esas alınmalıdır. Tarihî bir olgu olarak Aydınlanma hareketi akla güvenmeyi temel alır; sosyal ve politik sorunlarda bilimsel yaklaşımı benimser; bilimi savunur; ilerlemenin yolunu tıkadığı için dinî yaklaşımlara ve her türlü boş inanca karşı çıkar. Adaletsiz sosyal sistemlere karşı sistemli bir mücadele yürütür.
Kant bu satırlarıyla Akılcılığın temellerini atmış oluyordu. 18.yüzyıldaki ilerici düşünceler, zamanının sosyal ve siyasi gerçeklerinin çok ilerisindeydi, fakat öncü düşünürler yepyeni bir dönemin başlamak üzere olduğunun farkındaydı. Amerika ve Fransa’daki devrimler ve Batı tarihinde daha sonraki olaylar onları haklı çıkarttı.
Diderot ve birlikte çalıştığı arkadaşları, Chambers’ı yeterli bulmadılar ve kendi ansiklopedilerini hazırlamaya karar verdiler. Ancak gelenekselciler bu çabalara karşı çıktılar, çünkü ilericilerin yeni bilgi ve yeni düşünce şekillerinin peşinde olmaları gelenekselcileri tahtından edecekti. İlericiler bu şekilde yeni bir sosyal düzen kurabilecekleri gibi, daha özgür bireyler yaratabilecekti. Bu yeni özgür birey, kendisi için düşünebilecek ve düşüncelerini eyleme dökecek cesarete de sahip olacaktı.
Diderot, “Supplement to Bougainville’s Voyage” isimli eserinde Doğa’nın insanoğluna şöyle seslendiğini yazar:
“Sana verdiğim dünyanın sınırları dışında mutluluğu boşu boşuna arama…. Tüm zamanlarda yaşamış insanların tarihini incele….Göreceksin ki biz insanların şu üç yasadan kaçışı yoktur: Doğa yasaları, toplum yasaları ve dinî yasalar… Ve üçünü de çiğnemek zorunda kalmışız …. çünkü bunlar hiçbir zaman uyum içinde olmamış.”
Aydınlanmacı fikirler, dinî kurumların ve devletin kazanılmış çıkarlarını tehlikeye soktu. Ve bilimsel akılcılıktan korkanlar için bir tehdit unsuru oluşturdu. Bu nedenle Aydınlanma hareketine karşı her zaman şiddetli bir tepki söz konusuydu.
Aydınlanmaya karşı harekete geçen aktivistler iki ana koldan saldırıyordu. İlki dinî kurumların ve monarşinin geleneksel gücünü savunan gericiler; ikincisi de doğanın, duyguların ve hayal gücünün akıldan daha önemli bir otorite kaynağı olduğunu düşünen romantiklerdi. Aklın yerine duyguları koymayı tercih eden Romantikler, gerçeğe giden yolun tutkudan geçtiğini ileri sürerek, spontanlığı ve şansı, soruşturma ve araştırmadan daha üstün gördüklerini ifade ediyorlardı.
Bu analizler Aydınlanmanın belli başlı özelliklerini göz ardı ediyordu. Aydınlanmanın göz ardı edilen özelliklerinin başında dinî kurumların, devletin ve ideolojinin hâkimiyetine karşı çıkmak ve çoğulculuk ile bireysel özgürlükleri savunmaktı.
Bilim Hakkında Konuşmadan Önce Bir Kere Daha Düşünün
Dünyanın En Kısa IQ Testi (24.069)
Derse Katılımı Arttırmak İçin 9 Yöntem (21.070)
12 Yaşındaki Çocuktan Yedi İle Bölünebilme İçin Yeni Bir Yöntem (16.892)