Müzeyyen Senar'ın yayımlanmamış albümü Uzelli arşivinde | Press Haber
Geçen günlerde, müzik yazarı Murat Beşer’in toplumsal medyada Fikret Kızılok’un “iki yeni şarkısının bulunmuş olduğu” yönündeki duyurusu coşku yarattı. Fikret Kızılok’un “Vakit Vakit” albümünün Kalan Müzik tarafınca plak formatında yayımlanması gündeme vardığında, albümün bant kayıtlarına Uzelli müzik firmasının arşivinden erişilmiş, burada da Kızılok’un daha önceki “Vakit Vakit” albümlerinde olmayan iki şarkısının yer almış olduğu görülmüştü.
Kayıtlar hakkında informasyon almak suretiyle, Uzelli’nin sahibi Metin Uzelli ile bir araya geldiğimizde, Kızılok kayıtlarının yanı sıra, arşivlerinde gün yüzüne çıkmayı bekleyen daha nice gömü bulunduğunu öğrendim.
Uzelli, Türkiye’nin köklü müzik kuruluşlarından biri. 1970’li yıllarda kurulan şirket, o dönemde, bir plak şirketi olmasının yanı sıra, bununla birlikte kaset üreticisiydi ve öteki plak şirketlerine de hizmet vermekteydi. Türkiye’nin ilk entegre kaset fabrikası, 1977 senesinde Uzelli tarafınca kuruldu. Bu yüzden, kendi kataloğunda olan sanatçıların üretimleriyle beraber, çoğaltımı yapılacak albümlerin master’ları da Uzelli kaset fabrikasına geliyordu. Böylece, seneler içinde, firmanın bugüne dek özenle korunmuş, geniş bir bant, belge ve görsel arşivi oluştu. Fikret Kızılok kayıtları da işte bu arşivden çıktı.
“Yeni bulunan” şarkılardan biri, aslına bakarsak bir şiirin seslendirilmiş hali. Kızılok burada Nâzım Hikmet’in Kuvayı Milliye Destanı’ndan “Ayın altında kağnılar gidiyordu” diye başlamış olan kısmı okuyor. Diğeri gene Nâzım’ın şiirinden bestelenmiş “Makinalaşmak İstiyorum” adlı şarkı.
Murat Beşer’in aktardığına nazaran, bu iki şarkı “Not Defterim” kaseti için 1977 senesinde kaydedilmiş ve Fikret Kızılok’un Yonca Müzik etiketiyle 1982 senesinde piyasaya sürülen “Vakit Vakit” kasetinde yer almıştı. Fakat sonraki albümlerinde, -bantın varlığı bilinmediğinden- bu şarkılar bulunmuyordu. Halihazırdaki albümler, bir plaktan kaydedilerek üretilmişti.
Metin Uzelli, arşivlerinden çıkan kayıt için “bu bantı melekler korumuş” diyor. Zira oldukca iyi kondisyonda ve açık ki bundan sonrasında üretilecek “Vakit Vakit” albümlerinin daha temiz bir sesle dinleyiciye ulaşmasına vesile olacak.
Uzelli’nin arşivinde başka neler var? Metin Uzelli’nin aktarımına nazaran:
“Uzelli’den yayımlanmış bugüne dek 1280 albüm var. Bu albümlere ilişkin tüm üretim kopyaları, kaset-CD kapakları ya da stüdyo master’ları muhafaza ediliyor. Bunun haricinde albümlere iştirak edenlerle, telif haklarına ilişkin tüm evraklar duruyor.
Arşivdeki müzik kayıtlarının şu şekilde bir özelliği var: O yıllarda stüdyoya girildiğinde bir ya da iki şarkı fazladan üretilir, kaset ya da plağın uzunluğuna nazaran eserler tasnif edilirdi ve genel anlamda artan şarkılar olurdu. Dolayısıyla arşivde oldukca sayıda yayımlanmamış şarkı var.
Fotoğraf çekimleri için stüdyoya girildiğinde bir ya da iki fotoğraf albümde kullanılır, kalanlar da arşivde yerini bulurdu. Neredeyse her sanatçının arşivimizde daha ilkin yayımlanmamış fotoğrafları bulunuyor.”
Arşivdeki bazı materyaller başta da söylediğim benzer biçimde, hakikaten gömü değerinde. Bunlardan biri de 2015 senesinde yitirdiğimiz Müzeyyen Senar’ın daha ilkin asla yayımlanmamış albümü. Albümün hikâyesini ve öteki kıymetli arşiv belgelerini gene Metin Uzelli’den dinleyelim:
“Müzeyyen Senar’ın asla yayımlanmamış bu albüm muhteşem bir kayıt. Müzeyyen Hanım bir tek saldırı kayıt yapıyordu. Işık Şençalar’ın stüdyosunda kaydedilen albümü kıymetli kılan özelliklerden bir tanesi, 17 şarkıdan oluşan oldukca kıymetli bir yaratı seçkisi olması. Refakatçılar da muhteşem sanatçılar: Ercüment Batanay yaylı tamburda, Işık Şençalar, Mustafa Kandıralı… Bu açıdan da oldukca kıymetli bir albüm. Bunun benzer biçimde, yayımlanmamış 20’nin üstünde albüm var.
Safiye Ayla’nın kendi el yazısıyla döktüğü bir sözleşme var. Sözleşmede, geç döneminde okumuş olduğu “Ata’nın Anısı’na” adlı albümün gelirini Yakacık Çocuk Esirgeme Kurumu’na bağışladığını söylüyor. El yazısı ve kullandığı üslupla, o sözleşme de bizim için oldukca kıymetli.
Ek olarak, arşivde Erkin Koray’ın mükemmel fotoğrafları var. Selda Bağcan’ın kimonolu fotoğrafları var. Hakikaten de fotoğraf arşivi oldukca güzel hazinelerden oluşuyor.”
Müzeyyen Senar’ın söz mevzusu albümü niye bugüne dek yayımlanmadı? Metin Uzelli, arşive ilişkin çalışmalarının sürdüğünü, sadece mevcut telif yasalarının geçmişe ilişkin albümlerin/şarkıların yayımlanmasını güçleştirdiğini söylüyor:
“Bizim bu tarz şeyleri yayımlamak mevzusunda ketum davrandığımızı görürsünüz. Ketumluğun haricinde, regülasyona ve kurallara sadık olmamızdan da kaynaklanıyor. Ülkemize mahsus durum, yasaların bugünkü durumu, bu tip eski yayınların çoğaltılması ve yayılmasının önünde engel. Kültürel mirasımızın insanımıza ulaşmasını engelliyor. Kanun değişip internasyonal standartlara vardığında, bu tarz şeyleri yine gün ışığına çıkaracağız.”
Mühim bir sanatçısının yayımlanmamış bir şarkısı oraya çıktığında dünyada yer yerinden oynar. Müzeyyen Senar’ın on yedi eserden oluşan albümü ise senelerdir arşivde bekliyor.
Dinleyicilerin isteği, hukuki engellerin aşılması ve albümün yayımlanması. Uzelli ve öteki müzik şirketlerinin arşivlerinde gizlenen öteki hazinelerle beraber.