Download "VAHYĐN ÇEŞĐTLERĐ VE KUR AN-I KERĐM Muhammed b. Tavît et-tancî Terc.: Hüseyin Atay"
1 e-makâlât Mezhep Araştırmaları, IV/1 (Bahar 2011), ss Muhammed b. Tavît et-tancî Özel Sayısı ISSN VAHYĐN ÇEŞĐTLERĐ VE KUR AN-I KERĐM Muhammed b. Tavît et-tancî Terc.: Hüseyin Atay Peygamberimizin Allah tan aldığı vahiylerin daha başka şekilleri de vardır. Gayemiz burada hepsini saymak değildir. Yalnız şuna işaret etmeliyiz ki Kur an-ı Kerim den hiçbir şey uykuda rüya yolu ile nazil olmamıştır. Allah ın Elçisinin (S.A.) hizmetinde bulunan Enes ibni Malik bir hadisinde Allah ın Elçisinin (S.A.) yanında iken ona bir ĐĞFÂ (mahsusatla alakasını kesme hali) geldi, sonra gülümseyerek başını kaldırdı. Ey Allah ın Elçisi seni güldüren nedir? dedik, dedi ki; Bana Kevser suresi nazil oldu dedi, onu okudu sonra tefsir etti demiştir. 1 Bazı Đslâm alimleri bu iğfânın uyku olduğunu sanarak Vahiyden bir nevi uyku halinde ona gelendir, Peygamberin rüyaları vahiydir 2 demişlerdir. Peygamberlerin rüyalarının hak ve vahiy 3 olduğuna söz yoktur. Nübüvvetten önce Peygambere gelen vahyin başlangıcı rüya olup nübüvvetten sonra da vahyin nevilerinden biri olarak devam etmiştir. 4 Fakat Enes in hadisinde geçen Đğfa nın uyku diye tefsir edilmesini doğru bulmamaktayız. Đslam alimlerinin 5 çoğunluğu ile beraber biz de uyku ile iğfâyı birbirine karıştıranların yanıldıkları fikrindeyiz. Bu iğfâ hali vahiy zamanında Allah ın Elçisine gelen bir Muhammed b.tavit et-tanci, Vahyin Çeşitleri ve Kur an-ı Kerim, Đslam Mecmuası, 11 (1957), s.4-6. Bu makale, Đslam Mezhepleri Tarihi Yüksek Lisans öğrencisi Ebru Koçak tarafından dizilmiştir. 1 Buhârî, Sahîh, Kastallanî Şerhi, 7/435; Feth el-barî, 9/568; Suyûtî, Đtkân, 1/27; Şerh-i Mevahib, 1/ Suyûtî, Đtkân, 1/ Buhârî, Sahîh, 9/30, Ahmed b. Hanbel, Müsned, 1/ Şerh-i Mevâhib, 1/ Suyûtî, Đtkân, 1/23.
2 388 Muhammed bin Tavit et-tancî haldi ki dünyadan tecerrüt ederek yanındakilerden ilgisini kestiği o anda bütün hisleri kalbine yönelir işittiğini daha sağlam anlar ve aldığı şeyi daha çabuk ezberlerdi. 6 Bunlar vahyin çeşitlerinden bir kaçıdır. Đşte- gücümüzün yettiği kadar- vahyin manasının halk tarafından manasının daha kolay anlaşılmasına çalıştık. Daha önce dediğimiz gibi kendilerine vahiy olunmayanlar vahyin hakikatını anlamaktan çok uzaktırlar. Bu yollarla Allah ın Elçisinin Rabbinden aldığı şeyler Kur an ve Hadis te mevcut olan Đslâm şeriatının esaslarıdır. Bundan ötürü Kur an ve Hadis ten bahsetmek gerekir. A-KUR AN Allah tarafından Elçisine vahiy edilen Kur an Đslâmiyet in ilk kitabıdır. Müslümanlar, insanlarla olan bağlarını ve Allah la ilgilerinin büyük esaslarını onda bulurlar. O, Müslümanların Rablerine karşı vazife ve ibadetlerinde ve insanlarla olan münasebetlerindeki tutumlarını tayin eder. Đslam esaslarını ihtiva eden Kur an ın Allah ın Peygamberine vahiy olduğunu bilmeyen Müslüman pek azdır. Elimizdeki şu mushafı şerifin ise 1370 küsür sene evvel Allah ın Hz. Muhammed e (S.A.) indirdiği Kur an olduğunu da bilmeyen hiç yok gibidir. Bundan dolayı Müslüman onu kalbinde öyle bir yere yerleştirmiştir ki din kitapları ve diğer kitapların hiç biri o yüksekliğe erişemez. Ama, bunun yanında Müslümanlar içinde bu Kur an ın bize nasıl geldiğini bilen pek az kimse bulunur. Onu nasıl tedvin ettiler ve nasıl yazdılar? Peygamber zamanındaki Kur an ı korumak ve onu zayi olmaktan muhafaza etmek için Müslümanların elinde ne gibi vasıtalar vardı? Hulasa: Kur an uzun bir tarih boyunca bütünü ile okunarak, yazılarak bize kadar nasıl gelmiştir? Her müslümanın önemine binaen kısa da olsa kitabının tarihini bilmesi, dininde ve dünya işlerinde müracaat ettiği din kitabını daha iyi anlamasını sağlar. 6 Suyûtî, Đtkân, 1/23-46; Feth el-bârî, 1/19; Şerh-i Mevâhib,
3 e-makâlât Mezhep Araştırmaları, IV/1 (Bahar 2011) 389 KUR AN IN YAZILIŞI Peygamber e (S.A.) vahiy indiği zaman ashabına onu o kadar açık bir surette okurdu ki kelimeleri saymak isteyen bir kimse onları sayabilirdi. Đbni Abbas diyor ki: Peygamber bize Kur an dan sure öğrettiği gibi dua da öğretirdi. Kur an ı öğrenmeyi, öğretmeyi ve ona tutunmayı tavsiye ederdi. Bununla beraber şifahi rivayetlerde naslara fazlalık veya eksiklik arız olması ve bazen da nassın kelimelerinin başka kelimelerle değiştirilmesi tehlikesini düşünmüş ve sahabe Kur an ın nakil ve rivayetinde ezbere güvenerek kalsa onun nassı hakkında nelerin ortaya çıkabileceğini takdir etmişti. Bundan dolayı Kur an dan nazil olacak herhangi bir şeyi yazacak katipler tuttu. Zeyd ibni Sabit Peygamber zamanında Kur an ın deri 7 ve kağıt parçalarına yazardık, Allah ın Elçisine komşu idim. Vahiy indiği zaman beni çağırtır vahyi yazardım. 8, diyor. Osman ibni Affan da Kur an ın düzenli bir şekilde her ayet yerli yerinde olarak yazılmasına önem verirdi. Hazreti Peygamber bir şey (Kur an) indiği zaman katiplerini çağırı ve bunu filan yere falan şeyin zikredildiği surede yazın derdi., diyor. 9 Kur an ın yazılmasına ve onunla bir arada bir başka şeyin yazılmamasına ehemmiyet verdiği gibi, ashabına Kur an ı yalnız yazmalarını, onunla beraber hadisten yazdıklarını silmelerini emretmişti. Peygamberimiz, Ebu Said Hudrî rivayetiyle gelen bir hadiste Kur an dan başka benden bir şey yazmayınız, Kur an dan başka bir şey yazan varsa onu silsin 10, Allah ın kitabını yazın ve onu saf kılın demiştir. 11 Allah ın Elçisinin Kur an a verdiği önem, ondan bir şey kaybolmamasına gösterdiği ihtimam işte böyle idi. Ona bir şey karışmaması ve sözlü rivayetlere arız olan değişme, tebdil ve tahriften hiç biri ona arız olmamıştır. Kur an dan bir şey indiği zaman Peygamber tuttuğu katiplerden hazır olanlarına Allah ın kitabını hemen yazdırırdı. Aynı zamanda, Kur an ın inişinde katiplerden başka hazır bu- 7 Ravzu l-unf, 1/ Suyûtî, Đtkân, 1/62. 9 Kitâbu Mesahif, s Ahmed b. Hanbel, Müsned, 1/ Kitâbu Mesahif, 4; Ahmed b. Hanbel, Müsned, 3/12.
4 390 Muhammed bin Tavit et-tancî lunanlar da onu yazarlardı. Kur an 20 sene devam eden bir müddet içinde 12 insanların ihtiyaçlarına göre Peygambere sordukları sual 13 ve hakkında Allah ın hükmünü bilmek istedikleri bir hadiseden sonra olmak üzere ayrı ayrı vakitlerde inerdi. Đnmesi belli, muayyen bir vakitte olmadığından Peygamberin bütün katiplerinin ve ashabının hep beraber işitip yazmaları için hazır bulunmaları mümkün değildi. Bundan dolayı sahabe ve vahiy katipleri Kur an ın inmesinin hepsinde hazır bulunmamışlardı. Bir ayet veya surenin inmesinde bir kısmı hazır bulunuyor ve yazıyor, başka bir sure veya ayetin inişinde bazen bu cemaatin bir kısmı veya hiç biri bulunmuyor, başkaları bulunuyor ve diğerlerinin yazmadıkları vahyi yazıyorlardı. Böylece zaruri olarak Peygamberin (S.A.) ashabı arasında Ku an ın yazılı ayet ve suretleri dağınık olmuştur. Peygamber Kur an ın tertibinde dağınıklık meydana getirecek bu durumu ihmal etmeyerek inen ayetlerin yerlerini onlara gösterirdi ve her surede 14 bulunacakları yerleri onlara bildirirdi. Kur an Peygamber zamanında bu şekilde yazılmış olup, bunun yanında bir sure, ötekinin yanında başka bir sure veya birkaç ayet sahifelerde ayrı ayrı 15 olarak bulunurdu. Bir yerde toplu değildi ve sureler de sıraya konmamıştı. O zamanın yazı vasıtaları bugün elimizde olanlarla kıyas edilecek surette bol ve kolay ele geçen şeyler olmamakla beraber ilk Müslümanlar Kur an ı tedvin için, o asırda mümkün olan vasıtaların en mükemmelini elde etmekte gayretlerini asla esirgememişlerdir. Onu hurma ağacının kabukları, yassı taşlar, deve kürekkemikleri ve tahtalar üzerine yazmışlardı. Üzerine yazdıkları maddeler umumiyetle bunlardan ibarettir. 16 Kur an ın böylece tedvini yanında sahabeden Kur an ın hepsini ezberleyen hafızların 12 Ahmed b. Hanbel, Müsned, 3/12; Aynî, Feth el-bârî, 9/ Aynî, Feth el-bârî, 9/ Suyûtî, Đtkân, 1/ Aynî, Feth el-bârî, 9/7, 20, 36, 37, 39; Ahmed b. Hanbel, Müsned, 1/57, Kitâbu l-mesâhif, 6-7, Suyûtî, Đtkân, 1/60; Aynî, Feth el-bârî, 9.
5 e-makâlât Mezhep Araştırmaları, IV/1 (Bahar 2011) 391 isimlerini 17 tarih bize vermektedir. Sahabenin hepsi az veya çok 18 Kur an dan birkaç cüz ezberlemişlerdi. Peygamberin (S.A.) Kur an a büyük bir ehemmiyet verip yazılması ve unutulmaması için ezberlenmesini emretmesi, En hayırlınız Kur an ı öğrenip öğretendir 19 sözü ile Kur an ı öğrenip öğretmeye teşvik etmesi ve bütün bunlara rağmen onun bir kitap halinde toplanmasını emretmemesi, hayatında da bir cilt halinde bir araya toplanmaması izaha muhtaç bir meseledir. Hadis-i şerifte rivayet edilmiştir ki Cibril her sene Ramazan ayında Peygambere gelir Kur an ı karşılaştırırlardı. 20 Allah ın Kur an ı Kerim de sona erecekleri zamanı tayin ettiği bazı şer i hükümler vardı. Hayatın değişmesi bu hükümleri tamamen veya az değişmesini icab ettiriyordu. Peygamberin Cibril ile Kur an ı karşılaştırması şu iki şeyi gerçekleştiriyordu. Birincisi Kur an ı yeniden gözden geçirmekle saflığını muhafaza etmek. Đkincisi: Bu karşılaştırma esnasında, Kur an da mevcut ilahi hükümlerde Allah tarafından yapılan tadil veya nesh tebliğ edilir ve böylece hükmü veya okunması mensuh olan Kur an dan kaldırılır; hükmü daima işlenmeye elverişli olana bırakırdı. 21 Peygamber her sene Ramazan ayında buna intizar edip beklerdi. Đşte Peygamber Allah ın yeni göndereceği veya değiştireceği hükümler olması ihtimalinden ötürü Kur an ı bir yerde ve muayyen bir surette toplanmasını emretmemişti. 17 Aynî, Feth el-bârî, 9/42, Aynî, Feth el-bârî, 9/43, Aynî, Feth el-bârî, 9/66, Buhârî, Sahîh, Fethin kenarında, 1/29, 9/5, Aynî, Feth el-bârî, 9/3, 10.
ALLAHIN ELÇĐSĐ MUHAMMED VAHĐY Muhammed b. Tavît et-tancî
e-makâlât Mezhep Araştırmaları, IV/1 (Bahar 2011), ss. 381-385. Muhammed b. Tavît et-tancî Özel Sayısı ISSN 1309-5803 www.emakalat.com ALLAHIN ELÇĐSĐ MUHAMMED VAHĐY Muhammed b. Tavît et-tancî Allahın elçisi