﻿ teolojik-acidan-cemevlerinin-durumu-uzerine.html >> Baba Mansur Kur Hüseyin Dergahı >> ﻿
Teolojik Açıdan Cemevlerinin Durumu Üzerine
Örneklemek gerekirse; İslam'ın en temel inanç ögesi olan " Tanrı İtikadı " konusunda bile gerek Sünnilik, gerek Şiilik gerekse Alevilik çok derin farklılıklara sahiptir. Şöyle ki; Sünnilik ve Şiilik, Allah - Evren ayrımı, Evrenin Allah tarafından yoktan yaratılması ( Bu iki konu İslami ortodoksluğun temelleri arasındadır.) gibi ana konularda ortak inançlara sahip olmalarına karşın Tanrı'nın sıfatları konusunda çok derin görüş ayrılıkları içerisindedir. Bu ayrılıklar üç noktada öne çıkmaktadır. Şiiliğe (İmamiyye) göre Tanrı'nın sıfatları Zatının aynıdır. Sünniliğe göre ise Zatının ne aynı ne de gayrıdır; onlar Tanrı'nın kendisini nitelendirdiği sıfatlardır.
Şiiliğe göre Kur'an mahluktur. Sünnilik ise Kur'an'ın Tanrı'nın sözü/kelamı olduğunu; Tanrı'nın "kelam sıfatı"nın ise O'nun (Tanrı'nın) kıdemiyle kadim olduğunu ileri sürer. Başka bir deyişle Sünniliğe göre Tanrı'nın ezeli kelam sıfatı vardır; Şiiliğe göre ise Tanrı'nın böyle sıfatı yoktur. Yani Sünnilikte Tanrı, "kadimden beri Konuşan bir Tanrı" iken Şiilikte ise konuşmayan ve kutsal kitapları söyleyen değil yaratan bir Tanrıdır. Daha açık söylemek gerekirse Şiilikte Tanrı'nın kelamı / sözü kadim olmayıp sonradan yaratılan izafi / göreli bir kelamdır.
Aleviliğin Tanrı inancı ise diğer iki İslam orijinli teolojik yapıdan çok daha farklıdır. Sünni ve Şii teolojinin benzeştiği Tanrı - Evren ayrımı, Tanrı'nın Evreni yoktan yaratması gibi iki ana konuda Alevilik tümüyle farklı bir inanca sahiptir. Alevilikte Tanrı - Evren ayrımı Vahdet-i Vücud inancıyla ortadan kalkmış, yoktan yaratan bir Tanrı inancı yerine Evreni kendi varlığından yani vardan var eden; böylece de pozitif bilimin, " hiçbir şey yoktan var olmamıştır ve var olan hiçbir şey de yok olmaz" ilkesiyle de uzlaşan bir Tanrı inancı vücud bulmuştur. Tarihsel süreç içerisinde yoğunlaşan Sünni ve Şii teolojinin baskısıyla Alevilikteki Tanrı - Evren birliği inancı zamanla ve zaman zaman " Evren Tanrı'nın tecellisi/yansımasıdır." noktasına taşınarak yumuşatılmıştır. Yine Alevilikte Evrendeki en önemli, bilinç sahibi ve merkezi bir varlık olarak insanın tanrısal bir mahiyetle ele alındığı ve " enelhak " sözünde varlık bulan bir yerinin olduğu da anımsanmalıdır.
Sünni İslam inancının uygulama yeri olan camilerde icra edilen dinsel ritüeller bu inancın teologları tarafından İslam'ın temel ve zorunlu ibadetleri olarak görülüp bu ibadetler dışında Tanrı'yı anmak, ona tapınmak için yapılacak her çeşit ritüel zorunlu olmayan ( nafile ) / tali ibadetler kapsamında değerlendirilmektedir. Zorunlu ibadetler yapılmadan yapılacak olan nafile ibadetlerin hiçbir geçerliliği yoktur. Nafile ibadetler ancak zorunlu ibadetler yapıldıktan sonra yapılırsa bir anlama sahiptir.
Sünni İslam teolojisine göre; Tanrı'yı anmak ve ona tapınmak demek olan ibadet (kulluk etme) için özel bir mekan tahsisi söz konusu değildir. Zira temiz olan her yerde ibadet edilebilir. Bu nedenle tüm yeryüzü ibadethanedir. Bu açıdan bakıldığında sorunun cami yada cemevi meselesi olmadığı da görülecektir. Asıl sorun ibadet biçimidir. İbadetin yapıldığı mekan değildir. Cem evlerinde cem icrası ile birlikte Sünni inancın öngördüğü biçimde namaz da kılınsa Sünni dinsel otoriteler cemevlerini camilerle eşdeğerde bir ibadethane olarak ilan etmekten inanılmaz bir sevinç duyacaklardır.
Sünni literatürde cami sözcüğü yerine daha genel olarak mescid sözcüğü kullanılmaktadır. Nitekim Kur'an'da da bu ifade geçmektedir. Kur'an'da " mescid " ifadesinin geçtiği ayetler şunlardır:
Mescid sözü Arapça'da "secde edilen yer " anlamına gelmektedir. Kur'an'da ibadethanelerin " secde edilen yer " olarak adlandırılması gerçekte ibadetten neyin anlaşılması gerektiğini de ortaya koymaktadır. Bu bağlamda denilebilir ki, Kur'an'a göre ibadet, secde etmektir. Alevilerin cemi de bu açıdan değerlendirilmek zorundadır. Cem diğer pek çok unsuruyla birlikte aslında bir secde etkinliğidir. Cem ayinlerine katılanlar yada cemi izleme olanağı bulanlar bunu göreceklerdir. Lakin Sünni teoloji Kur'an'ın bu açık ifadesine karşın ibadeti sadece secde olarak görmemektedir. Belli şekil ve kalıplara dökülmüş, belli vakitlere bağlanmış bilinen ve adına namaz denilen ritüeli temel ve zorunlu (farz) ibadet olarak benimseme ısrarını sürdürmektedir.
Şii teoloji de cemevlerinde icra edilen ritüelleri temel ve zorunlu ibadetler kapsamında görmemektedir. Onlara göre de temel ve zorunlu ibadet namazdır. Cem ibadeti hiçbir biçimde namazın yerini tutamayacağı için cemevleri de camilerle eşdeğer bir ibadethane olarak kabul edilemez. Cem ve cemde icra edilen her türlü ritüel (zikir , semah, deyiş vb.) Tanrı'yı anmak bakımından ibadet olarak görülmekle birlikte İslam'ın temel ibadet biçimi olan namazdaki şekil ve vakit şartlarına uymadığından kültürel ve folklorik bir etkinlik olmanın ötesinde hiçbir anlama sahip değildir.
İbadet anlayışı bakımından Şiilikle Sünniliğin birbirlerine daha yakın oldukları ortadadır. Günde Beş Vakit Namaz (Şiiler üç vakte cemederler/toplarlar, fiilen üç vakte indirmiş olurlar.), Cuma Namazı, Bayram Namazları, Ramazan Orucu gibi konularda çok küçük ayrıntılar haricinde tümüyle aynı görüştedirler. Şiilerle Sünniler arasında namazın kılınışıyla ilgili kimi küçük şekil farklılıkları mevcut olmakla birlikte kıyam, rukü, secde ve Arapça Kur'an okuma gibi konularda tümüyle bir ittifak hali söz konusudur. İbadet anlayışı bakımından bu denli benzer görüşlere sahip olan Sünnilik ve Şiiliğin cemevlerine bakış konusunda da son derece benzer bir yaklaşım içerisinde bulunmaları doğaldır.
Cemevleri Alevilerin ibadet yeridir. Cemevi sözcüğü Türkçe'dir. Cem ve ev sözcüklerinin birleşiminden oluşan cemevi tabiri, cem ibadetinin yürütüldüğü bir mekan olarak Alevi literatürünün temel terimlerinden biridir. Cemevi sözcüğündeki cem sözcüğü Arapça orijinli olup bir araya gelme, toplanma anlamını taşımaktadır.
Alevi teolojisi açısından ilk cem " Kırklar Cemi" dir. Kırklar Ceminin yürütüldüğü mekan da ilk cemevidir. Bu cem, başta Hz. Muhammed ve İmam Ali önderliğindeki kırk ulu kişi tarafından icra edilmiştir. Kırklar Cemi, Alevi teolojisinin temelidir. Semah ve zikir, kadın erkek bir arada ilk kez bu cemde bizzat Hz. Muhammed ve İmam Ali önderliğinde gerçekleştirilmiştir. Kuşkusuz bu inancın en önemli kaynaklarından biri Alevi önderlerince deruni bir sezgiyle söylenen nefes ve deyişlerdir.
Alevi inancına göre Hz. Muhammed Miraç'ta Tanrı'dan Sünni ve Şii teologların iddiasının tersine namazı değil semah ve zikri ibadet olarak almıştır. Semah ve zikir yani bütünüyle cem ibadeti Alevi teolojisine göre birincil ve temel ibadet biçimidir. Bu nedenle Sünni ve Şii teolojisindeki namazın cem ibadetinin yerini tutması mümkün değildir. O halde camiler, Aleviler için hiçbir biçimde bir ibadethane olarak kabul edilemez. Camiler Sünni ve Şii Müslümanların ibadet yeri olarak elbetteki saygıya değerdir. Ancak camilerin bir ibadethane olarak Alevilere zorla dayatılmaya çalışılması kabulü imkan dahilinde bulunmayan insafsız bir baskıdan ibarettir. Bu arada Sünni ve Şiilerin de camilerinin ayrı olduğunu belirtmeliyiz. İstisnai ve ferdi tutumlar dışında Sünnilerin camilerinde Şiiler, Şiilerin camilerinde de Sünniler namaz kılmaz.
teolojik-acidan-cemevlerinin-durumu-uzerine.html >> Baba Mansur Kur Hüseyin Dergahı >>