Diwaryň ıykylanyna 20 ıyl geçdi emma...
Noıabr 07, 2009
Berlin diwary ıykylıar, 12-nji oktıabr, 1989-njy ıyl.
Fritz Roedel Gündogar Germaniıanyň elitasyndan, ol Berliniň abraıly ozalky Wolksbuehne teatrynyň direktorydy we Günbatar İewropa döwletlerine yzygiderli sapar edıärdi. 41 ıyllap dowam eden kommunistik döwürde aglaba Gündogar Germaniıalylar şeıle mümkinçiliklerden mahrumdylar.
1989-njy ıylyň 9-njy noıabry agşamy Berlin diwary ıykylanda, Fritz eııäm uklapdy, ertir oıananda ol täze bir ıurtda – mundan beıläk özüniň gerek bolmadyk bir ıurdundadygyny bilip galıar.
«Olaryň täze bir direktor bellejegini bilenim üçin men 1990-njy ıylda işimden çekildim. Bu wezipä tejribesiz, başga bir gurluşda ıetişen adamynyň bellenjegini gaıgy etdim. Men hiç kimi işden boşatmak islemedim, bu meniň borjumdy, olam soňky borjum» diıip, Fritz aıtdy.
Edil Fritziň howatyr edişi ıaly, onuň aglaba kärdeşleri-de işden çetleşdirildi, bir toparynyň orny bolsa Gündogar Germaniıada iş orunlaryny döreden gübatarlylar bilen çalşyryldy.
Bonn hökümetiniň gaıtadan gurnamak buırugy esasynda beıle ıagdaı döwlet statusy ıatyrylan GDR-iň beıleki ıerlerinde-de ıüze çykdy. Gündogaryň uniwersitetlerinde professorlaryň takmynan 80% öz iş orunlaryny ıitirdiler.
R. Fritz häzir 70 ıaşynda, ol iki Germaniıa birikdirilenden soňra işsiz galdy, şonda-da ol Gündogar Germaniıada kommunistik düzgüniň gaıdyp gelmegini arzuw edenok. Ol Germaniıanyň birikmek meselesiniň hökmany bolaımaly wakadygyny aıdıar. R. Fritz Gündogar Germaniıanyň aňsatlyk bilen Günbatar tarapyndan ıuwdulandygyny we onuň medeni mirasynyň taryhyň zibiline taşlanandygyny-da sözüne goşdy.
Ruhy taıdan bölünişik
R. Fritz iki tarapda ıaşaıanlaryň ruhy taıdan-da iki bölünendigi baradaky nemesleriň sözüni gaıtalady. Berlin diwarynyň ıykylmagyndan 20 ıyl geçenem bolsa, henizem ruhy taıdan şol bölünişigiň çuň dowam edıändigini-de R.Fritz sözüne goşdy: «Hatda Berliniň özünde henizem Günbatar bilen Gündogaryň arasyndaky bölünişik diıseň güıçli, adamlaryň ıene bir gezek birleşmekleri üçin onlarça ıyl gerek boljak» diıip, R. Fritz aıtdy.
Öz gezeginde Günbatar Germaniıa Gündogar Germaniıa bilen gaıtadan birleşmek üçin ummasyz çykdajy sarp edıändiginden yzygiderli şikaıat edip gelıär.
R.Fritz bolsa gündogarlylaryň arasynda günbatarly doganlaryny olaryň bähbidi bilen az gyzyklanıar ıa-da olaryň taryhy kynçylyklaryna az duıgudaşlyk edıär diıen düşünjäniň bardygyny öňe sürıär: «Bu ıerde köpler hatda öňküsinden hem beter koloniıa öwrülen bir halkdygyny duııarlar» diıip, R. Fritz aıtdy.
Aıdymçy Holwas ıatlaıar
Belli aıdymçy Günter Holwas Berlinden uzakda ıaşamaga synanyşyp gelıär. 1979-njy ıylda 300-den gowrak adamynyň gatnaşmagynda Holwas Gündogar Berlinde üstünlik bilen bir konsert bermegi başarypdy. Şonda gizlin gulluklar oňa haıbat atypdylar.
«Olar meni köçeden ıygnap, gizlin polisiıa getirdiler. Eger-de işiňi bes etmeseň, çagalaryňy eliňden alarys diıip haıbat atdylar, men: bolıar, siz ıeňdiňiz diıdim» diıip, bu aıdymçy mälim etdi.
Şondan iki hepde soňra ol ıeke başyna Günbatar Germaniıa gaçyp atıar, ıöne ol ıerde-de göwni hoş bolmansoň, Kanada aşıar. 1989-njy ıylda CNN telekanalyndan Berlin diwarynyň ıykylyşyny görende, munuň soňunyň gowy bolmajagyny aıdypdyr. Edil aıdyşy ıaly-da, 1990-njy ıylda dogduk diıaryna öwrülip gelende, adamlaryň pul gazanmak ugrunda hars urup ıörendiklerini we Günbatardan dürli firmalaryň we ätiıaçlyk kompaniıalaryň iş alyp barıandygyna şaıat bolupdyr.
Fritz bu barada şeıle diııär: «Her kim pul gazanjak bolup başyna gaı. Bir mahal puluň uly bir zat däldigini ıatlasym gelıär, açgözlük adamlary üıtgetdi» diıip, aıdymçy Holwas aıdıar. Ol soňra 1993-nji ıylda «Aglaıaryn» diıen aıdymynda iki Germaniıanyň birleşmegi bilen bagly duıgularyny beıan etdi.