ÜRETİM SİSTEMLERİ. - ppt indir
... konulu sunumlar: "ÜRETİM SİSTEMLERİ."— Sunum transkripti:
Üretim Sistemlerinin Sınıflandırılması
Üretim Sistemlerinin Amaçlarıİşletme yönetiminin temel fonksiyonlarından biri, işletmede var olan kaynakların önceden saptanmış amaçlar doğrultusunda en verimli şekilde kullanılmasını sağlayacak yöntemleri geliştirmek ve uygulamaktır.
Üretim sistemleri, aşağıdaki unsurları, işletme politikaları doğrultusunda en uygun biçimde gerçekleştirmeyi amaçlamaktadırlar. 1) Çıktı miktarı 2) Maliyetler ( malzeme, emek, dağıtım, stok , vs. ) 3) Kullanım ( malzeme, mevcut ekipman, işgücü ) 4) Kalite ve mamul güvenirliği 5) Zamanında teslim etme 6) Yatırımlar ( varlıkların dönüşümü ) 7) Ürün değişimine uyum kabiliyeti, esnekliği 8) Miktar değişimine uyum kabiliyeti, esnekliği
Üretim Sistemlerinin Sınıflandırılmasında Temel KriterlerÜretim sistemlerini; üretim yöntemi, mamul cinsi, mamul miktarı veya üretim akışı kriterlerine göre farklı biçimlerde sınıflandırmak mümkündür. 1- Üretim Yöntemlerine Göre Sınıflandırma : ( a ) Birincil (=primer) Üretim: Doğada mevcut hammaddelerin işlenmek veya kullanılmak üzere çıkarılmasıdır. Demir, bakır ve diğer madenler ile kömür ve petrol üretimi vs. bu üretim sınıfına girer. ( b ) Analitik Üretim : Temel hammaddelerin bazıları daha sonra ayırıcı işlemlerle parçalanıp işlenerek çeşitli mamullere dönüştürülür. Şeker pancarından şeker, ham petrolden benzin, boksitten alüminyum vs. analitik üretim sınıfına girer. ( c ) Sentetik Üretim : Doğadan elde edilen temel hammaddelerin bazıları da birleştirici işlemlerle yeni mamullere dönüştürülür. Sentetik kauçuk, alaşımlı çelik, plastik, cam vb. mamuller sentetik üretim grubuna girerler. ( d ) Fabrikasyon Üretim : Temel veya diğer hammaddelerin şekil verme yolu ile yeni mamuller edilmesidir. Döküm , tornalama, pres kesme vb. yöntemlerle şekil vererek mal üreten sistemler bu gruba girerler. ( e ) Montaj Üretim : Çeşitli hammadde, yarı mamul ve parçaları sistematik biçimde bir araya getirerek karmaşık bir mamul üretmektir. Otomobil, televizyon, traktör, buzdolabı montaj yolu ile üretilen mamullerdir.
2 - Mamul Cinslerine Göre Sınıflandırma :( a ) Demir - Çelik Üretimi ( b ) Kömür Üretimi ( c ) Takım Tezgahları Üretimi ( d ) Kimyasal Maddeler Üretimi ( e ) Elektriksel Araç - Gereç Üretimi ( f ) Elektronik Mamuller Üretimi ( g ) Tekstil Mamulleri Üretimi
3- Üretim Miktarına veya Akışına Göre Sınıflandırma :( a ) Siparişe Göre Üretim ( b ) Parti Üretimi ( c ) Sürekli Üretim 4 - Diğer Üretim Tipleri : ( a ) Araştırma Üretimi ( b ) Model ve Prototip Üretimi ( c ) Test Modelleri Üretimi ( d ) Pilot Üretimi ( e ) Dizaynı Tamamlanmış Mamullerin Üretimi ( f ) Yeni Modele Geçiş Devresi Üretimi ( g ) Başlangıç Devresi Üretimi ( h ) Demonstrasyon ve Gösteri Mamulleri Üretimi ( I ) İhracat Mamulleri Üretimi ( j ) Modifikasyon , Tamir ve İade Mamulleri Üretimi ( k ) Geçici (=Arızi ) Üretim
Üretim Miktarına Veya Akışına Göre SınıflandırmaÜretilen mamulün miktarı ile üretim faaliyetlerinin fabrika içindeki akışı arasında yakın bir ilişki vardır. Aynı cinsten bir mamulün az veya çok sayıda üretilmesi; kullanılan makinelerin tiplerini, imalat yöntemlerini, standartları, insan gücünden yararlanma biçimini, fabrikanın yerleşme düzenini, üretim planlama ve kontrol yöntemlerini etkiler.
3 - Sürekli Üretim : Eldeki makine ve tesislerin yalnız belirli bir mamule tahsis edilmesi ile yapılan üretimdir. Söz konusu mamulün talep düzeyi ve üretim miktarları çok yüksektir. Sürekli üretimi ; a ) Kütle, b ) Akış ( veya proses ) üretimi, olarak iki alt gruba ayırmak mümkündür. İki grup arasındaki önemli fark şöyle belirlenir:Kütle üretiminde bir mamulden çok büyük miktarlarda ve uzun süre imal edilir. Fakat gerektiğinde, makine, yerleşme düzeni, tertibat , kalıp vs. de bazı değişiklikler yapma sureti ile başka tip mamulün üretimine geçme olanağı vardır. Akış veya proses üretiminde makine ve tesisler yalnız bir cins mamulü üretecek şekilde dizayn edilmiş ve yerleştirilmiştir. Aynı yerde başka bir mamulü üretmek ya çok pahalıdır veya olanaksızdır. Çimento, şeker, petrol rafinerisi, motor vb. endüstriler akış üretiminin belli başlı örnekleridir.
Kesikli ve Sürekli Üretim Tiplerinin ÖzellikleriÜretim miktarına veya akışına göre yapılan sınıflandırmada; sipariş, parti ve sürekli üretim olmak üzere üç tip tanımlamıştık. Bunlardan ilk ikisinde, tanımlarından da anlaşılacağı üzere, aynı mamulün belirli veya belirsiz aralıklarda üretilmesi söz konusudur. Bu açıdan üretim tiplerini kesikli ve sürekli olarak iki ana grupta toplamak mümkündür. İki grup arasındaki farklar şöyle özetlenebilir: 1 - Üretim Miktarı: Kesikli üretimde mamul miktarı küçüktür. Buna karşılık mamul çeşidi fazladır. Eğer mamul çeşitlerinden bazılarının talebi yüksek düzeylere ulaşırsa, fabrika içinde bunlar için ayrı ve sürekli üretim yapan hatlar kurulur.
1- Siparişe Göre Üretim : Tüketicinin veya müşteri firmanın zaman, miktar ve kalite bakımından özel olarak belirlediği bir mamulün üretilmesidir.Gemi , büyük buhar kazanı, büyük takım tezgahları, proses makineleri, özel elektronik cihazlar vs. nin üretimi bu gruba girer. Sipariş üretimi, imalatın yapıldığı sürelerin düzeni bakımından üç alt gruba ayrılır. a ) Az sayıda mamulün yalnız bir defa üretilmesi , b ) Az sayıda mamulün talep geldikçe , belirsizlik aralıklarda üretilmesi c ) Az sayıda mamulün belirli aralıklarda periyodik olarak üretilmesi 2 - Parti Üretimi : Bir mamulün özel bir siparişi veya sürekli bir talebi karşılamak amacı ile belirli miktarlardan oluşan partiler halinde üretilmesidir. Parti üretiminde iki temel problem vardır. Bunlardan biri en uygun parti büyüklüğünün saptanması, diğeri minimum kapasite kaybına yol açan üretim programlarının hazırlanmasıdır. Parti üretimi endüstride ağırlığı en fazla olan ve sık rastlanılan bir üretim tipidir. Ev eşyası, konfeksiyon, gıda, otomobil gibi her çeşit tüketim malı parti üretimi grubunda yer alır.
2 - Kullanılan Makine ve Teçhizat: Kesikli üretimde mamul cinsi ve dolayısıyla yapılan işler değiştiğinden, hammaddelere şekil veren tezgahların çeşitli işler görme niteliğinde olmaları istenir. Bu tür makinelere çok amaçlı veya üniversal tezgahlar denir. Üniversal tezgahlarda, yapılabilecek işlem tipi bakımından sınırların geniş olmasına karşılık, hız ve verimlilik düşüktür. Halbuki sürekli üretimde kullanılan özel tezgahlarda, çalışma hızı ve insan gücünden yararlanma oranları oldukça yüksektir. 3 - Fabrikanın Yerleştirme Düzeni: Makinelerin ve çalışma alanlarının fabrika içindeki yerleşme düzeni, işlemlerin cinsine veya mamulün oluşmasında izlenen yola göre kurulur. Kesikli üretimde bazen, prosese göre yerleştirme düzeni yapılır. Yani, aynı işi gören tezgahlar ( torna, freze,matkap) bir yerde toplanarak makine atölyesi oluşturulur. Sürekli üretimde, hammaddeden başlayarak mamul hale ulaşıncaya kadar iş parçası üzerinde uygulanan işlemleri yapan tezgahlar bir imalat hattı üzerinde sıralanmışlardır.
4 - İş Yükü Dengesi : Üretilen malın cinsinin sık sık değişmesi ve miktarının önceden bilinmemesi programlama yapmayı olanaksız kılar. Bu nedenle kesikli üretimde iş yükü dengesini sağlamak çok güçtür. Bazı tezgahlar boş beklerken bazılarının işi yetiştirememesi olağan sayılmalıdır. Halbuki, sürekli üretimde programlar çok önceden titizlikle hazırlanmış bulunduğundan tezgahların iş yükleri arasında duyarlı bir denge vardır. 5- İşçilik Kalifikasyonu : Üretilen malın cinsinin sık sık değişmesi imalatı yapan işçinin daha fazla bilgi ve inisiyatif kullanmasını gerektirir. Kesikli ve sürekli üretim tiplerinin özellikleri göz önüne alınırsa, birincide daha kalifiye işçi çalıştırmanın zorunlu olduğu söylenebilir. Sürekli üretim yapan fabrikalarda birkaç kalifiye elemana karşılık, önceden ayrıntılı olarak planlanmış, belirli,rutin sayılabilecek işleri gören çok sayıda vasıfsız işçi vardır.
6 - İş Hazırlama Faaliyetleri : Yapılacak her yeni iş için ayrı bir iş emrinin hazırlanması, iş yükü ve programların yeniden düzenlenmesi gerekir. Buna bağlı olarak malzeme istekleri ve iş takip ve kontrol faaliyetleri de artar. Üretilen mal cinsinin sık sık değiştiği kesikli üretim tipinde iş hazırlama faaliyetlerinin yoğun olması doğaldır. Üretimin büyük partiler halinde yapıldığı sürekli üretim tipinde her parti için ilgililere bir kez iş emri verilir. Ancak iş emrinin çok ayrıntılı olarak hazırlanmış bulunması şarttır. Dolayısıyla sürekli üretimdeki iş hazırlama faaliyetlerini yoğunluk bakımından az, fakat karmaşık olarak nitelemek mümkündür.
7 - Hammadde , Yarı Mamul ve Mamul Stokları : Kesikli üretimde mamul cinsi sık sık değiştiğinden hangi hammaddeden ne miktar ve ne zaman kullanılacağını kesinlikle bilmek güçtür. Dolayısı ile ihtiyaç duyulabilecek her türlü hammadde ve malzeme stokta hazır bulundurulmalıdır. Sürekli üretimde hammadde ihtiyacı önceden bilinir ve kullanım hızı sabittir. İşlemler veya istasyonlar arasında herhangi bir bekleme olamaz.
8 - Fabrika İçindeki Taşıma Faaliyetleri : Mamul cinsinin, büyüklük ve ağırlığının ve imalat sırasındaki rotanın çok değiştiği ve bu yüzden belirsiz olduğu kesikli üretimde taşımaların üniversal araçlarla yapılması doğaldır. Bu tür araçların başında sabit veya hareketli vinçler, istif arabaları gelir. Bunlar fabrika alanı içinde her noktaya ulaşabilirler. Sürekli üretimde taşınan cisim belirli ve taşıma hızı sabit olduğundan amaca uygun biçimde dizayn edilen konveyör, kaygan yüzey, raylı araba vb. özel araçlar kullanılır. 9 - Tamir - Bakım Faaliyetleri : Üretim araçlarının ve tesislerinin tamir ve bakımları çeşitli şekillerde yapılabilir. Belirli kullanım süreleri sonunda yapılan bakım ve arıza anındaki tamir faaliyetleri üretimi bir ölçüde aksatır. Makinelerin ve işlemlerin birbirinden farklı olduğu kesikli üretimde bu aksama azdır. Zira bakıma alınan ( tezgahın ) veya bozulan tezgahın göreceği işi bir başka tezgahta yapma olanağı bulunabilir. Halbuki sürekli üretimde, daha önce belirtildiği gibi, bir noktadaki aksama bütün hattın durmasına eden olabilir. Bu nedenle sürekli üretimde bakım planlarının hazırlanması büyük önem taşır.
10 - Üretim Kapasitesi : Üniversal tezgahlardan oluşan bir imalat atölyesinin kapasitesi çeşitli yollardan artırılabilir. Örneğin, çalışma yöntemlerini geliştirme fazla mesai yapma veya yeni tezgahlar lama yolu ile mevcut kapasiteyi artırma olanağı vardır. Bu nedenle kesikli üretimde kapasitenin esnek olduğu söylenebilir. Sürekli üretimde ise tezgahlar birbirine bağımlıdır. Bunlardan birinin kapasitesini artırmanın olumlu bir etkisi yoktur. Aksine üretim hattında tıkanmalar meydana gelir. Kapasitede bir değişiklik yapabilmek için tüm sistemi ilgilendiren büyük yatırımlara ihtiyaç vardır.
Kesikli üretim ve sürekli üretim tiplerinin kıyaslanmasını aşağıdaki gibi, tablo halinde görmek mümkündür. Kesikli Üretim Seri Üretim 1.Üretim miktarı Mamul miktarı az, çeşit fazla Mamul miktarı fazla , çeşit az 2.Kullanılan makine ve teçhizat Çok amaçlı üniversal tezgahlar, hız az,verimlilik düşük Özel tezgahlar, hız yüksek, verimlilik yüksek 3.Yerleşme Düzeni Gruplanmış halde Mamule göre seri düzenleme ( üretim hattı ) 4. İşyeri düzeni Dengelemek güç, gecikmeler var Dengelemek mümkün 5. İşçilik Kalifiye Vasıfsız işçilik 6. İş hazırlama faaliyetleri Çok yoğun,ancak basit Az, ancak karmaşık ve özen gerektirir. 7. Fabrika içi taşıma faaliyetleri Üniversal taşıma, tezgahları taşıma, çok yoğun Araç hızı yüksek tertibatlar 8. Tamir - bakım Arıza etkisi az Bakım planlaması çok önemli 9.Üretim kapasitesi Esnek kapasite Komple yeni yatırım
Diğer Üretim Tipleri Doğrudan tüketici ihtiyacını karşılama amacına yönelmeyen veya tek başına düşünüldüğünde ekonomik açıdan karlı olmamasına rağmen girişilen üretim faaliyetlerini öncekilerden ayrı bir grupta toplayarak kısaca tanımakta yarar vardır. Bunları özel üretim tipleri olarak adlandırmak mümkündür. Özel üretim tiplerinin başlıcalar şunlardır : 1- Araştırma Üretimi : İşletmenin geleceğe dönük bir takım tasarılarını gerçekleştirmek için girişilen araştırmalarda deney yapma amacı ile üretilen mamullerdir. 2- Model ve Prototip Üretimi : Araştırma faaliyetlerinin bir parçası olmakla beraber, mamulün çalışma şartlarını, performansını ve fabrikada üretilme koşullarını deneme amacını taşır. 3- Test Modelleri Üretimi : Mamulün, normal kullanılma koşullarından daha ağırı içinde dayanıklılığını test amacı ile üretilen modellerdir. 4- Pilot Üretim : Deneme mamullerinin gerçek üretim hattında imaline geçildiğinde her şeyin normal cereyan edeceği sanılmamalıdır. Önceden görülmesi mümkün olmayan bazı sorunların ortaya çıkması kaçınılmazdır. Bu durumun önüne ancak pilot üretimle geçilebilir.
5- Dizaynı Tamamlanmamış Mamullerin Üretimi : Mamulün laboratuarda denenmesi çok uzun zaman alabilir, belirli cins bir hammaddenin tedariki gecikebilir veya ihtiyaç nedeni ile mamulün bir an önce tüketicinin yararına sunulması gerekebilir. 6- Yeni Modele Geçiş Devresi Üretimi : Mamul modelinin esaslı biçimde değişmesi için üretim hızının çok yavaşlaması, hatta bir süre durması zorunlu olabilir. Böyle bir durumda önce mevcut üretimi aksatmadan yapılması mümkün değişiklikler gerçekleştirilir. Daha sonra, belli bir süre üretimi durdurarak yeni modele geçilir.
7- Başlangıç Devresi Üretimi : Her noktası önceden titizlikle planlanmış bir mamulün üretimine geçildiği zaman dahi, kağıt üzerinde görülemeyen birtakım güçlüklerle karşılaşılır. Bunların giderilmesi için bir süre gerçek üretim faaliyetlerinin dikkatle izlenmesi, aksayan yanlarının düzeltilmesi gerekir. 8- Demonstrasyon ve Gösteri Mamulleri Üretimi : Bazı firmalar sergi, fuar veya satış acentelerinde tanıtılmak ve çalışma şeklini müşterilere göstermek amacı ile mamulün pek az sayıdaki miktarını özel biçimde imal ederler. 9- İhracat Mamulleri Üretimi : Çeşitli ülkelerdeki kullanış, ölçü, standart, iklim, beğeni vb. farklar nedeni ile bir ülkeye ihraç edilecek mamulün bir kısım niteliklerinin değiştirilerek üretilmesi gerekir.
10- Modifikasyon, Tamir ve İade Mamulleri Üretimi : Gemi, uçak, tren ve benzeri askeri araçların, kısa zamanda ortaya çıkan yeni teknolojik gelişmelere uydurulması istenebilir. Bunun için söz konusu mamul , genellikle üretici firmaya gönderilerek modifikasyona tabi tutulur veya diğer bir deyişle modernize edilir.
11- Geçici (= Arızi ) Üretim : Sürekli üretimde bulunan bir fabrikanın zaman zaman sipariş niteliğinde üretim yapması istenebilir. Geçici üretimi gerçekleştirmek için çeşitli alternatifleri denemek mümkündür. Bunların başında sadece geçici üretim yapan ve asıl fabrikanın küçük bir modeli olan bir minyatür fabrika kurulması veya çoğunluğu üniversal tezgahlardan oluşan makine atölyesinden yararlanılması gelir. En uygun alternatifin saptanması hiç kuşkusuz maliyet hesaplarına dayandırılmalıdır. Bazı hallerde ise geçici üretimin diğer firmalara ihale edilerek yaptırılması daha ekonomik olabilir.
"ÜRETİM SİSTEMLERİ." indir ppt
Benzer bir sunumlar Öğr. Gör. Aynur Arslan BURŞUK
ÜRETİM SİSTEMLERİ VE SİSTEM YAKLAŞIMI
Üretim ve Hizmet Sistemleri Temel Kavramlar
Tamir Bakım Planlaması Proje hakkında