Mantıkça zâtî bir hassa bir ferdde görünse, bütün efradda dahi vücuduna hükmedilir. Bu cümledeki mantığı örnek vererek izah edebilir misiniz?
Per, 9/12/2010 - 00:00 tarihinde gönderildi
Buradaki zati hassadan kast edilen mana; varlığı zaruri, yokluğu imkansız olan şey demektir. Yani; o hassa olmaz ise insan da olmaz demektir.
Mesela; insan için ruh zati bir hassadır, yani insan olmak için ruh zaruri bir gerekliliktir. Ruhsuz insanın yaşaması imkansızdır. Bir fertte ruh sabit olursa, bütün insanlarda da sabit olur hükmü, zaruri ve gerekli hassalar için geçerlidir, yoksa zaruri olmayan hassalar için geçerli değildir.
Mesela; her insanın iki böbreği vardır önermesi, zaruri ve gerekli bir önerme değildir. Ama her insanın bir ruhu vardır önermesi, zaruri ve gerekli bir önermedir. Bugüne kadar ruhsuz bir insan yaşamıştır diye iddiada bulunan yoktur; ama böbreksiz diyaliz ile yaşayan binlerce insan halen yaşamaktadır. Özet olarak insan olmak için ruh zaruri bir vasıftır, böbrek zaruri bir vasıf değildir.
Kategorisi: Nokta Risalesi | Yazar: Sorularla Risale | Okunma Sayısı: 3328 | Word indir | Pdf indir
mantıkta tümelden tikele (tümden gelim), tikelden tümele (tümevarım) iki ana başlıkta önerme yapılabilir. tümden gelime misal; bitkiler canlıdır (genel bir ifade). maydanoz bitkidir(bilinen başka bir gerçek). öyle ise maydanoz canlıdır. burada genel bir hükmün, o genele mensup bir cüzde de geçerli olduğunu gösterir. bir de tümevarım şeklinde önerme yapılabilir. misal; ahmet insandır. ahmet akıllı varlıktır. öyle ise insanlar akıllı varlıklardır. burada da bir ferddeki özellik tüme varım yöntemi ile o ferdin mensup olduğu genelinde bir özelliği olmuş oluyor. işte " Mantıkça zâtî bir hassa bir ferdde görünse, bütün efradda dahi vücuduna hükmedilir." cümlesi mantığın bu kısmı ile ilgilidir. bilimsel çalışmalarda da çoğunlukla bu yötem kullanılır. örneğin aslanlarla ilgili bir araştırma yapılacaksa onların bir özelliği incelenecekse dünyada var olan bütün aslanları incelemek hem çok zor hem de gereksiz. bir aslan yakalanıp incelense ondaki özelliklerin tüm aslanlarda da olduğu mantıkça kabul edilir.
Pa, 22/11/2015 - 12:47
Nasılki Hazret-i Yunus Aleyhisselâm'a o münacatın neticesinde hutu ona bir merkûb, bir taht-el bahir ve denizi bir güzel sahra ve gece mehtablı bir latif suret aldı. Biz dahi o münacatın sırrıyla لاَ اِلهَ اِلاَّ اَنْتَ سُبْحَانَكَ اِنِّى كُنْتُ مِنَ الظَّاِلمِينَ demeliyiz. َ لاَ اِلهَ اِلاَّ اَنْتَ cümlesiyle istikbalimize, سُبْحَانَكَ kelimesiyle dünyamıza, اِنِّى كُنْتُ مِنَ الظَّاِلمِينَمِينَ fıkrasıyla nefsimize nazar-ı merhametini celbetmeliyiz. Tâ ki, nur-u iman ile ve Kur'anın mehtabıyla istikbalimiz tenevvür etsin ve o gecemizin dehşet ve vahşeti, ünsiyet ve tenezzühe inkılab etsin.