Sürrealizmin Yalnızlığın Aynası « Mindonart
gerçeküstü, gerçeküstücülük, sürrealist, sürrealist manifesto, sürrealizm, sürreel
Christian Schloe: Dream on
İmge zihnin saf yaratısıdır.
Bir karşılaştırmadan değil, birbirine az çok uzak iki gerçekliğin birbirine yaklaşmasından doğar.
Birbirine yaklaşmış iki gerçeklik arasındaki ilişki ne kadar uzak ve doğru olursa, imge o kadar güçlü olur – duygusal etkisi ve şiirsel gerçekliği o kadar büyük olur…
Kişinin, sözlü, yazılı veya başka bir yolla, düşüncenin gerçek işleyişini ifade etmeyi denediği, en saf halindeki ruhsal otomatizm. Aklın her türlü denetiminden uzak, ahlakî ya da estetik her türlü kaygıdan muaf olarak, sadece düşüncenin dikte ettiği.
André Breton / Sürrealizm Manifestosu / 1924
André Breton; Sürrealizm manifestosunda gerçek dışı olanda aranan dengelerin sorgulandığı bir dizi açıklamaya değinir.Bunu yaparken önkoşulsuz denetimsizlik esastır.
Resim sanatı ve diğer görsel sanatlarda incelendiği zaman, yukarıda yazılı imge ve yakınlık ilişkisinde neyi öngördüğünü daha iyi anlayabiliriz.
René Magritte: La mémoire, 1948
Sürrealizm öykü anlatmaz ve anlamın yorumları ile ilgilenmez. Aslında deliliğin sınırlarında gezen, cılız bir denetimin inceliğine sahiptir.
“Düş sanatı” olarak, son derece basite indirgenmiş bir tanımlama ne yazık ki konuya yeni yaklaşanlar için oldukça eksiktir. Keza, düş’ün yorumlanması anlamına da gelebilen bir adlandırma, gerçeküstücülüğü anlatmak için yeterli değildir.
Her ne kadar, denetimsiz bir uyur uyanıklık hali güncesi olarak denenen örneklere de sahipse de , belirsizliğin, doğrudan duyguyu hedef aldığı bir eylemdir.
Gücünü de imgelerin ilişkisindeki belirsizlikten alır.
Manifesto değerlendirildiğinde Chagall’ın diğer sürrealistler tarafından dışlanma gerekçeleri ile ilgili fikrimiz olabilir.
Sürrealist kurgunun başarısı ve gücü, dokunduğu duygu durumunun mevcut yoğunluğunu katlamasıdır. Bir Dali resmindeki kompozisyon, imgelerin absürd ilişkilerine dayalı olabilir, teknik zerafeti yüksek olan resimlerinin renk kurgusu kaotik değildir ve içsel kurguya şaşırtıcı katkılar sunmaz.Onun resimlerinde renk, öncelikli olarak kompozisyonu dengeleyen plastik bir elemandır, bu nedenle sarsıcı bir etkiden ziyade odaklanmalarda yardımcı bir işleve sahiptir. Buna kıyasla, bir Delwaux resminde gecenin kullanımı bile doğrudan rüya ve psişik çağrışımların etkisini güçlendirir.
Duygu durumunun depresif, sancılı haline seslenen Sürreel düzenlemelerin içinde, kaotik yaklaşımlar ve belirsizlikler dışında,bir arada bulunmalarının saçmalığı dışında hiçbir garipliği olmayan ve yumuşak etkili çalışmalara da rastlamak olası. Ancak, mutluluğun, safkan sürrealistlerin ilgi alanına pek de girmediğini söyleyebiliriz.
Gece; sürrealist kurgunun önemli ögesidir ve kaynağı belirsiz ışık yapılandırmaları rüyanın içinde gezen algının spotundan farksızdır.İstediğini istemsizce aydınlatır.Işık soğuktur ya da rengini kestiremeyeceğiniz kadar sıcak.Suret,suretler,yüz’süzdür,yüz ifadesiz.Ürkütücüdür aslında ve yalnız.Size bir şey söyler ya da duymak ister sizi..Sizle dolaysız bir ilişkiye sahiptir.Aslında manifesto başındaki imge tanımına benzer; yeterince uzaktır.Bu nedenle etkisi yüksektir.
Böyle düşünüldüğünde imgenin tüm ya da parçalarının yönetiminde sağlam bir ruhsal güç devreye girmelidir.Bu, sanatçının ta kendisidir.
Aşağıdaki fotoğrafa bakın;
Rudolf Bonvie, from the thirteen piece image sequence, Dialog, 1973
ruhlar bu yatakta nasıl yorgun…
Ortada görünen bir bedenin olmaması ve iki el temasına yüklenen ifade düşünüldüğünde bu bedensiz iki kolun yüreklerini hissedecek kadar fotoğrafın içine çekilmişsinizdir.O, artık sizin yorgunluğunuz, sizin ruhunuzdur..
Sürrealizmin gücü, absürd olduğu düşünülen ama bir o kadar gerçek ve değişken bir sarmalın izleyiciye aktarılmasındaki başarı ile ilgilidir.Çıkışında ön koşulsuz denetimsizlik ve akıl dışılık ile yol alırken sürecinde teknik bir denetime uğrayan sahne keskin bir yaratıcı ve teknik deha birlikteliğine ihtiyaç duyar.
Aynı zamanda, söylediklerinin belirsizliğinde iz bırakabilme becerisine ihtiyaç duyar.
Fare yemişsinizdir, eti tavuk etidir.Ve lezzetini sadece siz anımsayabilirsiniz.
Rüya, burada farklı gerçeklik sarmalından akışkan bir derleme yapmıştır. Koku tanımsızdır, tat tanımsızdır.
Akıl ile ilişkilendiremediğiniz bu durumun sarsıcı etkisi özneldir, size aittir.
Sürrealizm bu etkiyi uyaran ve hatta kalıcı kılan sahneler ile ilgilenir. Akla çok yüz vermemeyi dikte eder.
İzleyici çaresizdir, gerçek üstü bir alanda gezmektedir. İmgeler son derece gerçek ,birliktelikleri, birleştirilmeleri absürd ve acımasız, aynı zamanda tekildir.
Tüm imge ilişkilerindeki tekillik, en belirgin özelliktir.
Yalnızlığa vurgu Sürrealizmin merkezinde yer alır, bunu, boşluğu ve kadrajı yöneterek sonuca ulaşır.
Sürrealist resimdeki en vurucu etki, dolaysız yoldan, kestirmeden bize çarpan yalnızlık algısı ve boşluğun kusursuzluğundan ibarettir. Bundan hiç bahsedilmese de…
soner göksay / mindonart / 2016