Kara delik nedir? Kara Delikler Hakkında İlginç Gerçekler |
Kara delikler evrendeki en ilginç ve en etkileyici yapılardan biridir. Çok fazla yoğunluğa ve çok güçlü çekim gücüne sahiptirler. Yakın mesafelerinde bulunan her şeyi yutabilirler. Albert Einstein, ilk kez 1916’da görelilik kavramı ile kara delikleri öngördü. ‘Kara Delik’ terimi, 1967’de Amerikalı gökbilimci John Wheeler tarafından ilk kez kullanıldı ve ilk kara delik 1971’de keşfedildi.
Kara delikler, yıldız kaynaklı kara delikler, devasa kütleli kara delikler ve orta seviye kara delikler olmak üzere 3 çeşittir.
Bir yıldızın ömrü bittiğinde söner veya kendisini yok eder. Küçük yıldızlar söndüğünde farklı kozmik maddelere dönüşebilir. Büyük yıldızlar söndüğünde ise, yıldız kaynaklı kara delikleri oluşturabilirler. Yıldızların sönmesiyle oluşan kara delikler, son derece yoğundurlar. Olağanüstü çekim kuvvetlerine sahip olan bu kara delikler, yakınındaki galaksilerden çektikleri toz ve gaz ile boyutlarını büyütürler. Harvard-Smithsonian Astrofizik Merkezi’ne göre Samanyolu’nda birkaç yüz milyon dolar var.
Küçük boyutlu kara deliklerin uzaydaki sayıları çok fazla olsa da, devasa kütleli kara deliklerin etkisi kat kat daha fazladır. Kütleleleri Güneş’ in kütlesinin milyarlarca katıdır. Bu kara deliklerin Samanyolu dahil her galaksinin merkezinde olduğu düşünülmektedir. Bilim insanları bu kadar büyük kara deliklerin nasıl ortaya çıktığı konusunda emin değiller. Etraflarında bol miktarda bulunan toz ve gaz gibi materyallerin, bu kadar muazzam boyutlara ulaşmalarına olanak sağladığı düşünülüyor. Devasa kütleli kara delikler, bir araya gelen yüzlerce veya binlerce minik kara delikten kaynaklanıyor da olabilir. Üçüncü seçenek ise, bir yıldız kümesinin sönmesi, hep birlikte sönen bir yıldız grubu.
Bilim insanları bir zamanlar kara deliklerin sadece küçük veya büyük boyutlarda olduklarını düşünmüşler, ancak son araştırmalar orta büyüklükteki kara deliklerin var olma ihtimalini ortaya çıkardı. 2014 yılında gökbilimciler bir spiral galaksi kolunda orta seviye kütleye sahip kara deliğin varlığını keşfettiler. Böylece orta büyüklükteki kara deliklerin varlığı ispatlanmış oldu.
Kara Delik Nasıl Oluşur: Teoriler
Kara delikler inanılmaz derecede büyük kütleye ve çekim gücüne sahiptir. Hiçbir şey onların çekim gücünden kaçamaz. Klasik fiziğe göre ışık bile bir kara delik tarafından yutulabilir. Bu kadar güçlü bir çekim gücü kara delikleri gözlemleme konusunda sorunlar ortaya çıkarmaktadır. Bilim insanları bir yıldızı gözlemledikleri gibi bir kara deliği gözlemleyememektedir. Bunun yerine toz ve gazlardan yayılan radyasyonun doğruluğuna inanmak zorunda kalırlar. Bazen de bir madde kara deliğe doğru çekilirken kara deliğin olay ufku denilen dış çevresinden merkeze doğru ani bir hızla seker ve bu da parlayan bir enerji oluşturur. Kara deliğin kendisi görülmemesine rağmen , bu enerji çok uzak mesafelerden bile görülebilir.
Kara Delikler Hakkında İlginç Gerçekler
Uzun zaman önce ortaya atılan bir teoriye göre, bir kara deliğe düşerseniz, çekim gücünün sizi bir spagetti gibi uzatabileceği ancak kara deliğin merkezine ulaşmadan öleceğiniz düşünülmekteydi. 2012’de Nature’ de yapılan araştırma, bunun böyle olmayacağını, kara deliğin çevresinin bir ateş duvarı gibi hareket ettiğini ve yaklaşıldığı anda kişiyi yakacağını ileri sürdü.
İlk keşfedilen kara delik Cygnus X-1’dir. 1971’de bilim insanları Cygnus X-1’den gelen radyo dalgalarını tespit ettiler ve kara delik olarak tanımladılar.
Cygnus X-1, Stephen Hawking ile diğer bir fizikçi olan Kip Thorne arasındaki dostça bir bahis oyununun konusuydu ve Hawking, kaynağın kara delik olmadığını iddia etti. 1990 yılında ise yenilsini kabul etti.
Big Bang’den hemen sonra minyatür kara delikler oluşmuş olabilir. Hızla genişleyen uzay, bazı bölgeleri Güneş’ten daha küçük bu kara deliklere sıkıştırmış olabilir.
Bir yıldız bir kara deliğin çok yakınından geçerse, parçalanabilir.
Bilim insanları, Samanyolu’nda 10 milyondan milyarlarca fazla kara delik bulunduğunu ve Güneş’in kütlesinin yaklaşık üç katı büyüklüğünde kütlelerinin bulunduğunu söylüyorlar.
Related Topics:Albert EinsteingundemKara Delikkara delik nasıl oluşurkara delik nedirkara delik Stephen Hawkingkara delikler
Gezegenler Hakkında Muhtemelen Bilmediğiniz 8 İlginç Bilgi
Kara Delikler Hakkında Muhtemelen Bilmediğiniz İlginç Bilgiler
Pingback: Gökbilimciler Tüm Dünya Genelinde Çığır Açacak Bir Kara delik Açıklaması Yapmak Üzere |
Pingback: Bugün, Gökbilimciler Tüm Dünya Genelinde Çığır Açacak Bir Kara delik Açıklaması Yapacak! |
Pingback: Karadelik açıklaması: İlk Defa Bir Kara Deliğin Resmi Çekildi |
Pingback: İlk kara delik fotoğrafının arkasındaki genç beyin: Katie Bouman – EğitimciTV.com
Pingback: İlk kara delik fotoğrafının arkasındaki genç : Katie Bouman |
Pingback: Çekilen İlk Karadelik Fotoğrafı Einstein’ın Görelilik Teorisini Kanıtlıyor – EğitimciTV.com
Kara delik her zaman bilim kurgunun megastarları olmuşlardır. Ancak onların Hollywood’daki ünleri -şu ana kadar kimse gerçeğini görmediğini düşünürsek- biraz farklıdır. Eğer bir tanesini görmeden inanmam diyenlerdenseniz Event Horizon Teleskobu’na(EHT) teşekkür edin. Çünkü o bu güne kadarki ilk karadelik fotoğrafını çekti. Bu inanılmaz adım, tüm Dünyayı koca bir teleskoba çevirerek ve trilyonlarca kilometre ötedeki bir resmi çekerek gerçekleşti. Her ne kadar görkemli ve devrim yapıcı bir proje olsa da sadece bununla sınırlı kalmıyor. Bu aynı zamanda Albert Einstein’ ın uzayın ve zamanın doğası hakkındaki fikirlerinin, ekstrem koşullarda geçerli olup olmadığını araştıran ve kara deliklerin evrendeki rolüne ilişkin şu ana kadarki en bol bilgiyi sunan eşi görülmemiş bir araştırmadır. Uzun lafın kısası: Einstein başından beri haklıymış.
Karadelikler, kütlenin çok yoğun ve sıkışmış olduğu, ışığın bile yer çekiminden kaçamadığı uzay bölgeleridir. Bir mürekkep kadar karanlık bir arkaplanda bir tanesinin fotoğrafını yakalamak neredeyse imkansız bir görev. Ancak Stephen Hawking sayesinde biliyoruz ki bu devasa kütleler sadece siyah uçurumlardan oluşmuyor. Yüksek hızda plazma yaymalarının yanında, buna karşın inanılmaz kütle çekimi yakaladığı maddeyi merkezine doğru çekiyor. Ne zaman madde karadeliğin eventhorizon*(olay ufku-olayları son olarak gözlemleyebildiğimiz, ışığın bile kaçamadığı yer)a geldiği zaman karadeliğin etrafında dönen bir disk oluşturuyor. Bu diskteki maddeler birbirleriyle temas ettikleri zaman enerji ortaya çıkartıyorlar. Bu enerji diski ısıtıyor, aynı bizim soğuk bir günde ellerimizi birbirine sürterek ısındığımız gibi. Maddeler birbirlerine yaklaştıkça sürtünme daha da fazla oluyor. Eventhorizon*(olay ufku) na yakın olan bölge yüzlerce güneş akısında parlıyor. İşte EHC karadeliğin siluetinde bu ışığı gözlemliyor. Bu resmi oluşturmak ve veriyi analize etmek inanılmaz zor bir görev. EHT ekibi bize en yakın 2 süperbüyük karadeliği hedeflediler, bunların ikiside eliptik şekilli galaksi olan M87 ve Sagittarius A* bizim Samanyolu Galaksimizin merkezindeydi.
Size bu işin ne kadar zor olduğunu şöyle anlatalım. Samanyolunun karadeliği 4.1 milyon güneş kütlesindeyken ve çapı 60 milyon kilometreyken dünyaya uzaklığı 250,614,750,218,665,392 kilometre uzak. Bu da Ankara İstanbul arasını 558 trilyon kere gitmek anlamına geliyor. EHT ekibi tarafından da söylendiği gibi New York’ ta olup Los Angles’ daki bir golf topundaki çıkıntıları görmek gibi bir şey. ( İstanbul’ dan Dubai’ deki yeri görmek gibi bir şey) Bu kadar uzakta olan bir şeyi fotoğraflamak için ekibin bir dünya kadar büyük bir teleskoba ihtiyaçları vardı. Bu kadar büyük bir teleskop olmadığı için EHT ekibi dünyanın her yerinden gelen verileri bir arada topladılar. Bu kadar uzaktaki bir maddenin doğru resmini çekmeleri için bütün teleskopların sabit olmaları ve senkronize hareket etmeleri gerekiyordu.
Bu zorluğu yenmek için ekipler atomik saatler kullandılar. Bu saatler o kadar doğrudur ki her yüz milyon yılda 1 saniye hata payları vardır. Toplanan 5000 terabitlik veri o kadar büyük olmuştu ki yüzlerce hard diskte taşınmak zorunda kaldı ve fiziksel olarak bir süper bilgisayara takıldı. Bu süper bilgisayar bu verileri arasındaki zaman farkını sildi ve son olarak elimizdeki görüntüyü oluşturdu.
Genel göreliliğin kanıtlanması
Bu buluştan aldığımız en önemli mesaj, Einstein’ ın tekrardan haklı çıkmasıydı. Son birkaç yıldır yapılan testlerde Einstein’ ın genel görelilik teorisinin evrenin en ekstrem yerlerinde bile doğru çıktığını bir kere daha gördük. Burada, Einstein’ ın genel görelilik teorisi M87 den gelen bilgileri şaşmaz bir şekilde doğru tahmin etti. Görünen o ki uzayın, zamanın ve yerçekiminin en doğal açıklaması bu. Karadeliğin merkezinin etrafındaki maddenin hızı sabit ve ışık hızına yakın hızlarda. Bu resimden EHT bilim insanları, M87 karadeliğinin güneşin 6.5 milyar katı kütleye sahip olduğu ve 40 milyar kilometre uzak olduğunu çıkarttılar. Bu Neptün’ün 200 yıllık güneş etrafında dönüşünden daha fazla demek oluyor. Samanyolu’nun karadeliğini bu zamanlarda değişen ışık çıktısından dolayı doğru gözlemlemek biraz zordu. Umarız ki daha fazla teleskop EHT’ye eklenir ve bu inanılmaz maddelerin resmini çekebiliriz.
Fizik52 dakika ago