"PISA 2012 DEÐERLENDİRMESİ: TÜRKİYE İÇİN VERİYE DAYALI EÐİTİM REFORMU ÖNERİLERİ" Doç. Dr. Selçuk R. Şirin. Yrd. Doç. Dr. Sinem Vatanartıran - PDF
1 töder TÜM ÖZEL ÖÐRETİM KURUMLARI DERNEÐİ "PISA 2012 DEÐERLENDİRMESİ: TÜRKİYE İÇİN VERİYE DAYALI EÐİTİM REFORMU ÖNERİLERİ" Doç. Dr. Selçuk R. Şirin Yrd. Doç. Dr. Sinem Vatanartıran Şubat 2014 Yayın No: TÜSİAD-T/ /549 Meşrutiyet Caddesi, No: Tepebaşı/İstanbul Telefon: (0 212) Telefax: (0 212)
2 2014, TÜSİAD, TÖDER Tüm hakları saklıdır. Bu eserin tamamı ya da bir bölümü, 4110 sayılı Yasa ile değişik 5846 sayılı FSEK uyarınca, kullanılmazdan önce hak sahibinden 52. Maddeye uygun yazılı izin alınmadıkça, hiçbir şekil ve yöntemle işlenmek, çoğaltılmak, çoğaltılmış nüshaları yayılmak, satılmak, kiralanmak, ödünç verilmek, temsil edilmek, sunulmak, telli/telsiz ya da başka teknik, sayısal ve/veya elektronik yöntemlerle iletilmek suretiyle kullanılamaz. ISBN: Editörler: Ebru Dicle, Berna Toksoy Redman, Deniz Karataş Kapak Tasarımı: Doğan Kumova Dizgi ve Sayfa Uygulama: Kamber Ertem Grafik Tasarım: SİS MATBAACILIK PROM. TANITIM HİZ. TİC. LTD. ŞTİ. Eğitim Mah. Poyraz Sok. No:1/14 Kadıköy - İSTANBUL Tel: (0216) Basım CB Basımevi: (0212)
3 ÖNSÖZ TÜSİAD, özel sektörü temsil eden sanayici ve işadamları tarafından 1971 yılında, Anayasamızın ve Dernekler Kanunu'nun ilgili hükümlerine uygun olarak kurulmuş, kamu yararına çalışan bir dernek olup gönüllü bir sivil toplum örgütüdür. TÜSİAD, insan hakları evrensel ilkelerinin, düşünce, inanç ve girişim özgürlüklerinin, laik hukuk devletinin, katılımcı demokrasi anlayışının liberal ekonominin, rekabetçi piyasa ekonomisinin kurum ve kurallarının ve sürdürülebilir çevre dengesinin benimsendiği bir toplumsal düzenin oluşmasına ve gelişmesine katkı sağlamayı amaçlar. TÜSİAD, Atatürk'ün öngördüğü hedef ve ilkeler doğrultusunda, Türkiye'nin çağdaş uygarlık düzeyini yakalama ve aşma anlayışı içinde, kadın-erkek eşitliğini, siyaset, ekonomi ve eğitim açısından gözeten iş insanlarının toplumun öncü ve girişimci bir grubu olduğu inancıyla, yukarıda sunulan ana gayenin gerçekleştirilmesini sağlamak amacıyla çalışmalar gerçekleştirir. TÜSİAD, kamu yararına çalışan Türk iş dünyasının temsil örgütü olarak, girişimcilerin evrensel iş ahlakı ilkelerine uygun faaliyet göstermesi yönünde çaba sarf eder; küreselleşme sürecinde Türk rekabet gücünün ve toplumsal refahın, istihdamın, verimliliğin, yenilikçilik kapasitesinin ve eğitimin kapsam ve kalitesinin sürekli artırılması yoluyla yükseltilmesini esas alır. TÜSİAD, toplumsal barış ve uzlaşmanın sürdürüldüğü bir ortamda, ülkemizin ekonomik ve sosyal kalkınmasında bölgesel ve sektörel potansiyelleri en iyi şekilde değerlendirerek ulusal ekonomik politikaların oluşturulmasına katkıda bulunur. Türkiye'nin küresel rekabet düzeyinde tanıtımına katkıda bulunur, Avrupa Birliği (AB) üyeliği sürecini desteklemek üzere uluslararası siyasal, ekonomik, sosyal ve kültürel ilişki, iletişim, temsil ve işbirliği ağlarının geliştirilmesi için çalışmalar yapar. Uluslararası entegrasyonu ve etkileşimi, bölgesel ve yerel gelişmeyi hızlandırmak için araştırma yapar, görüş oluşturur, projeler geliştirir ve bu kapsamda etkinlikler düzenler.
4 TÜSİAD, Türk iş dünyası adına, bu çerçevede oluşan görüş ve önerilerini Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM)'ne, hükümete, diğer devletlere, uluslararası kuruluşlara ve kamuoyuna doğrudan ya da dolaylı olarak basın ve diğer araçlar aracılığı ile ileterek, yukarıdaki amaçlar doğrultusunda düşünce ve hareket birliği oluşturmayı hedefler. TÜSİAD, misyonu doğrultusunda ve faaliyetleri çerçevesinde, ülke gündeminde bulunan konularla ilgili görüşlerini bilimsel çalışmalarla destekleyerek kamuoyuna duyurur ve bu görüşlerden hareketle kamuoyunda tartışma platformlarının oluşmasını sağlar. Tüm Özel Öğretim Kurumları Derneği (TÖDER), Atatürkçü düşünce sistemini benimsemiş kuşakların yetişmesinde öncü olacak özel öğretim kurumlarının gelişmesine katkıda bulunmayı amaçlamaktadır. Ezbere ve gereksiz bilgi yüklemesine dayalı eğitim yerine; araştırmacı ve girişimci bireyler yetiştirmeye yönelen bir eğitim anlayışının tüm eğitim-öğretim kurumlarında hakim olmasına çalışmaktadır. Çağdaşlaşma ve AB sürecinde Türk Milli Eğitim sistemine en üstün düzeyde katkıda bulunmak için Araştırma-Geliştirme (AR-GE) ve eğitim standartlarını yükseltici çalışmalarda bulunmaktadır. Özel teşebbüsü eğitim yatırımlarına teşvik ederek, eğitim ve öğretimde kalite anlayışının hakim olması için rekabet ortamını sağlamaktadır. Her Türk gencinin ilgi ve yeteneklerine uygun alanlarda eğitim görme hakkı olduğu bilincini toplumda yerleştirmeyi hedeflemektedir. "PISA 2012 Değerlendirmesi: Türkiye için Veriye Dayalı Eğitim Reformu Önerileri" başlıklı bu politika dokümanı TÜSİAD Sosyal Politikalar Komisyonu'nun bünyesindeki Eğitim Çalışma Grubu'nun faaliyetleri çerçevesinde New York Üniversitesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Selçuk R. Şirin ve Bahçeşehir Üniversitesi Öğretim Üyesi Yrd. Doç. Dr. Sinem Vatanartıran tarafından hazırlanmıştır. Çalışmanın editöryal düzenlemelerini TÜSİAD Genel Sekreter Yardımcısı Ebru Dicle nin koordinasyonunda Sosyal Politikalar Bölümü'nden, Berna Toksoy Redman ve Deniz Karataş üstlenmiştir. Şubat 2014
5 Doç. Dr. Selçuk R. Şirin New York Üniversitesi'nde (NYU) araştırma yöntemleri ve istatistik dersleri vermekte ve 1.5 milyon doları aşkın fonla desteklenen NYU-Şirin Araştırma Laboratuvarı'nda eğitimden siyasete geniş bir alanda bilimsel çalışmalar yönetmektedir. ODTÜ'den lisans, State University of New York'den (SUNY) yüksek lisans ve Boston College'den doktora derecesi almış olan Şirin'in 50'yi aşkın akademik yayını bulunmaktadır. Şirin'in ABD'de yayımlanmış Müslüman Amerikan Gençler adlı kitabı 11 Eylül saldırıları sonrası İslamofobinin gençler üzerındeki etkisini ortaya koyan ilk bilimsel çalışmadır. Şirin'e Boston College tarafından En İyi Öğretmen, ABD Çocuk Gelişimi Vakfı tarafından Genç Araştırmacı, ve dünyadaki en büyük eğitim-araştırma derneği olan AERA tarafından da 2006 Araştırma Ödülü verilmiştir. Şirin halen görev yaptığı New York Üniversitesi'nde, 2013 En İyi Öğretmen Ödülü'nü (Teaching Excellence Award) almış ve 22 üniversiteden yüksek lisans-doktora öğrencilerinin katıldığı organizasyonla 2013 Yılın Mentörü Ödülüne layık görülmüştür. Şirin, İksara Veri Araştırma Analiz A.Ş. ve Bahçeşehir Üniversitesi Araştırma Yöntemleri Okulu (BAYO) nun kurucusudur. Yrd. Doç. Dr. Sinem Vatanartıran ÖZGEÇMİŞLER Orta Doğu Teknik Üniversitesi İngilizce Öğretmenliği Bölümü mezunudur. Yüksek lisansını aynı üniversitede Program Geliştirme üzerine, doktorasını da Eğitim Yönetimi ve Liderliği üzerine almıştır yılları arasında Başkent Üniversitesi İngilizce Hazırlık Bölümü'nde öğretmenlik, sınav geliştirme uzmanı ve eğitici eğitmeni olarak çalışmıştır. St. Mark ve St. John Üniversitesi (İngiltere)'nden Eğiticinin Eğitimi sertifikasına sahiptir yılından itibaren Bahçeşehir Uğur Eğitim Kurumları'nda çeşitli birimlerde görev almıştır. Sırasıyla Bahçeşehir Üniversitesi İngilizce Hazırlık Okulu Eğitici Eğitmeni, Bahçeşehir Koleji Lise Müdürlüğü ve Bahçeşehir Fen ve Teknoloji Lisesi Kurucu Müdürlüğü görevlerinde bulunmuştur. Halen Bahçeşehir Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi'nde Dekan Yardımcısı ve Eğitim Bilimleri Enstitüsü Müdürü olarak görev yapmaktadır.
7 İÇİNDEKİLER I. GİRİŞ II. Küresel Rekabet Becerileri: Gençlerimiz Dünyanın Neresinde? PISA: Eğitimde Uluslararası Referans PISA 2012 Türkiye Sonuçları...17 a. PISA 2012 Matematik Alanı Sonuçları...19 b. PISA 2012 Fen Alanı Sonuçları...21 c. PISA 2012 Okuma Becerisi Alanı Sonuçları PISA Türkiye Eğitim Sisteminin Başarı Eğilimleri...23 a. PISA Matematik Alanı Başarı Eğilimi...25 b. PISA Fen Alanı Başarı Eğilimi...26 c. PISA Okuma Becerileri Alanı Başarı Eğilimi...27 III. PISA'DA BAŞARILI EÐİTİM SİSTEMLERİNİN ORTAK ÖZELLİKLERİ Asya Mucizesi Singapur Güney Kore Şangay ve Hong Kong: Çin Eğitim Reformuna İki Örnek Polonya Finlandiya Başarısı Devam Ediyor mu?...38 IV. EÐİTİM POLİTİKA ARACI OLARAK PISA: DÜNYADAN ÖRNEKLER PISA Katılımcı Ülkelerin Eğitim Politikalarını Nasıl Etkiliyor? Veriye Dayalı Reform Aracı olarak PISA...47 a. Meksika: Sivil Toplum-Hükümet İşbirliğinde Reform...47 b. ABD: Düşkırıklığı ve Ulusal Reform Arayışları...48 c. Almanya: Erken Yönlendirme Uygulamasında Reform...49 V. TÜRKİYE İÇİN VERİYE DAYALI REFORM ÖNERİLERİ...53 KAYNAKLAR... 61
8 TABLOLAR Tablo 1 PISA 2012'ye Türkiye'den Katılan Öğrencilerin Sınıflara Göre Dağılımları (%)...17 Tablo 2 Ülkelerin/Ekonomilerin PISA 2012 Ortalama Puanları...18 Tablo 3 Cinsiyete Göre PISA 2012 Türkiye Ortalamaları...19 Tablo 4 PISA Matematik Alanı Başarı Sıralamaları...23 Tablo 5 PISA Okuma Becerisi Alanı Başarı Sıralamaları...24 Tablo 6 PISA Fen Alanı Başarı Sıralamaları...24 Tablo 7 Yıllara Göre Matematik Ortalama Puanları...25 Tablo 8 PISA Öğrencilerin Matematik Alanı Yeterlik Düzeylerine Göre Dağılımı (%)...25 Tablo 9 Yıllara Göre Fen Ortalama Puanları...26 Tablo 10 PISA Öğrencilerin Fen Alanı Yeterlik Düzeylerine Göre Dağılımı (%)...26 Tablo 11 PISA Okuma Becerileri Ortalama Puanları...27 Tablo 12 PISA Öğrencilerin Okuma Becerileri Alanı Yeterlik Düzeylerine Göre Dağılımı (%)...27 ŞEKİLLER Şekil 1 PISA 2012 Matematik Beceri Düzeyleri (%)...20 Şekil 2 PISA 2012 Fen Beceri Düzeyleri (%)...21 Şekil 3 PISA 2012 Okuma Becerisi Düzeyleri (%)...22
9 1 B Ö L Ü M GİRİŞ
11 1. GİRİŞ Türkiye nüfusunun yarısı 30 yaşın altında, geniş anlamıyla eğitim çağındadır. Türkiye her ne kadar son yıllarda ekonomide önemli ilerlemeler kaydetmiş olsa da ekonomistlerin "orta gelir tuzağı" olarak adlandırdıkları aralıktan kurtulabilmiş değildir. Ülke olarak kişi başına düşen milli gelirde ciddi bir sıçrama yapmak için, genç ve dinamik nüfusumuzu dünya ekonomileriyle rekabet edebilecek seviyede eğitmek elzemdir. Bu hedefe ulaşmak için geçtiğimiz 10 yılda genel bütçeden eğitime ayrılan pay ciddi boyutta artmıştır. Aynı dönemde ülkemizin gayrisafi milli hasılasının da önemli düzeyde artmış olduğu dikkate alınırsa, Türkiye'nin son yıllarda eğitim alanına yaptığı yatırımlardaki artışın önemi daha iyi anlaşılacaktır. Bu yatırımlar sonucunda eğitim sistemimizin nereden nereye ulaştığı ve genç nüfusumuzu bilgi ve inovasyona dayalı yeni küresel ekonomiye ne derece hazırladığı sorusu, her zamankinden daha hayati bir önem taşımaktadır. İşgücünün hızla küreselleştiği, üretimin çok coğrafyalı bir yapıya dönüştüğü 21. yüzyıl ekonomisinde bir ülkenin eğitim sistemi yalnızca ülke içi verilerle değerlendirilemez. Rekabetin küresel olduğu yeni yüzyılın performans standardının da küresel olması zorunludur. Bu ihtiyaçtan yola çıkarak, ekonominin itici gücünün nitelikli ve eğitimli işgücü olduğunun altını çizen Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatı (OECD), eğitim sistemlerini değerlendirmek amacıyla uluslararası bir eğitim performans endeksi geliştirmiştir. Kısa adıyla PISA (The Programme for International Student Assessment) olarak anılan Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı eğitim çıktılarını, örneklem bazlı verilerle değerlendirmektedir. Günümüzde PISA en güvenilir uluslararası eğitim sistemleri performans değerlendirme indeksi olarak kabul edilmektedir. Elinizdeki çalışma, PISA verilerinden yola çıkarak Türkiye'deki eğitim sistemini dünyadaki diğer eğitim sistemleriyle karşılaştırmak ve veriler ışığında ülkemiz için yeni eğitim politikaları önermek amacıyla hazırlanmıştır. Raporun dört bölümünde aşağıdaki sorulara yanıt verilmektedir: a.gençlerimizin beceri seviyesi dünya liginin neresinde ve son 10 yılda hangi alanlarda ne denli başarı kaydettik? b.pisa verileriyle zirveye çıkan ülke ve ekonomiler eğitim alanındaki başarılarını nasıl kaydetti? c.pisa verilerini kullanarak başarılı bir şekilde eğitim reformu yapan ülkeler hangi tecrübelerden geçti? d.önümüzdeki dönemde gençlerimize dünya ile rekabet edebilecek donanımları kazandırmak için eğitim sistemimizde hangi reformları niçin ve nasıl yapmalıyız? 11
13 2 B Ö L Ü M KÜRESEL REKABET BECERİLERİ: GENÇLERİMİZ DÜNYANIN NERESİNDE?
15 2. KÜRESEL REKABET BECERİLERİ: GENÇLERİMİZ DÜNYANIN NERESİNDE? OECD tarafından geliştirilen PISA dünyadaki en kapsamlı bilgi ve beceri ölçme değerlendirme sistemlerinden birisi olarak kabul edilmektedir. Her 3 yılda bir dünya ekonomisinin %90'ını temsil eden ülke ve ekonomiler eğitim sistemlerini bu uluslararası teste tabi tutmaktadır. İlk olarak 2000 yılında başlayan PISA'ya Türkiye 2003 yılından beri katılmaktadır. Yıllar itibarıyla verilerin düzenli olarak temin edilmesi, eğitim sistemlerinin almış olduğu mesafeyi görmek ve yıllar içinde yapılan reformların etkisini ölçmek için önemli bir fırsat sunmaktadır. PISA ile katılımcı ülkeler kendi içlerinde yaptığı değerlendirmelere ek olarak eğitim sistemlerinin dünya ile nasıl rekabet ettiğini de karşılaştırma olanağı bulur. PISA'nın en önemli faydalarından biri, sonuçlar kamuoyuna açıklandığında tüm dünyada eğitimi bir numaralı gündem maddesi yapmasıdır. Karar vericiler, medya ve aileler ülkelerindeki okulların öğrencileri modern dünyaya ne derece hazırladığı sorusuna PISA verileriyle yanıt ararlar. 1.PISA: Eğitimde Uluslararası Referans Uluslararası bir referans olarak PISA'nın temel amacı her bir ülkenin eğitim sisteminin 15 yaş grubu gençleri ne denli iyi eğittiğini ölçmektir. İlk olarak 2000 yılında OECD ülkelerinin katılımıyla gerçekleştirilen PISA'ya son yıllarda OECD ülkelerinin yanısıra diğer pek çok ülke de katılmaktadır. 3 Aralık 2013 tarihinde sonuçları açıklanan PISA 2012'ye 34'ü OECD ülkesi, toplam 65 ülke ve ekonomi katılmıştır (Çin bir ülke olarak henüz PISA'ya katılmamakta, Çin'e bağlı ekonomilerden katılım olmaktadır) ölçümünde, bu ülkelerde yaşayan, 15 yaş grubundaki 28 milyon genci temsilen öğrenciden veri toplanmıştır. PISA'nın bir uluslararası referans olmasının asıl nedenlerinden biri, ölçtüğü fen, matematik ve okuma becerilerinin doğrudan ekonomik üretkenliği belirleyen faktörler olmasındandır. Ekonomik hayata katılım için gerekli becerileri temel alan PISA ölçümlerinde temel becerilerin yanı sıra eleştirel düşünce, analiz, muhakeme, sentez ve yaratıcılık gibi farklı beceriler de ölçülmektedir. Bu nedenle PISA sonuçları OECD'nin yapmış olduğu bir diğer çalışma olan Uluslararası Yetişkin Becerilerini Değerlendirme Programı (International Assessment of Adult Competencies - PIAAC) ile birlikte değerlendirildiğinde, bir ülkenin gençlerinin PISA'da gösterdiği performansla o ülkenin yetişkinlerinin PIAAC'da gösterdiği performans arasında neredeyse bire bir örtüşme vardır. Daha da önemlisi bir ülkenin bu iki göstergedeki performansı ile o ülkenin ekonomik ve sosyal refah göstergeleri arasında (örneğin istihdam, işgücüne katılım, sağlık ve demokratik yaşamın unsurlarından olarak sivil toplum örgütlerine, gönüllü faaliyetlere katılım, başkalarına güven duyma, politik süreçlerde etkili olma) oldukça güçlü bir bağ söz konusudur. PISA bir ülkedeki 15
16 15 yaş gençlerinin gerçek hayatta karşılaşabilecekleri problemlere ve durumlara ne kadar hazır olduğunu ölçerken, PIAAC o ülkedeki halihazırda iş hayatında olan yetişkinlerin iş hayatı ile ilgili becerilere ne oranda sahip olduğunu ölçer (Valiente, 2013). Dolayısıyla bir ülkenin PISA'da gösterdiği performans o ülkenin yakın ve orta vade ekonomik ve sosyal refah potansiyeli hakkında güvenilir bir fikir vermekte ve PISA sonuçları karar vericiler için ülkenin geleceğine dair bir erken uyarı görevi görmektedir. PISA'da ülkelerin eğitim sistemlerini karşılaştırmanın yanısıra her bir ülkenin performansını belirleyen faktörler de detaylı olarak ölçülmektedir. Akademik performanstan bağımsız olarak, öğrenci ve okul müdürlerinden ayrıca veriler toplanır. Öğrencilerden kendileri, ev yaşantıları, okulları ve öğrenme deneyimleriyle ilgili bilgiler; müdürlerden ise okul sistemi ve öğrenme ortamları ile ilgili veriler elde edilir. Öğrencilerin akademik sonuçlarının, bu anketlerde yer alan değişkenlerle ilişkisine bakılır. PISA'nın bu özelliği sayesinde eğitimde başarı sağlayan ülke ve ekonomilerin başarısının arkasında yatan faktörler ortaya konulabilmektedir. Bu yanıyla PISA karar vericilere reform yollarını ve hangi uygulamanın başarıyı ne denli etkileyeceğini gösterebilmektedir. PISA'da ölçülen beceriler fen, matematik ve okuma alanlarında; temel, orta ve ileri seviyelerde değerlendirilmektedir. PISA soruları üç ayrı yöntemle sorulmaktadır. Soruların yaklaşık yarısı öğrencilerin 4 ya da 5 seçenekten birini işaretledikleri, çoktan seçmeli ya da öğrencilerin bir dizi önermeyi evet/hayır veya katılıyorum/katılmıyorum gibi muhtemel iki yanıttan birini seçerek değerlendirdikleri türde çoktan seçmeli sorulardan oluşmaktadır. Kalan sorular ise, öğrencilerin kısa ya da uzun, kendi yanıtlarını oluşturmalarının istendiği açık uçlu yöntemle sorulmaktadır. Sadece bir kısmı doğru olan ya da istenenden daha basit bir açıklama yapılan yanıtlara kısmi puan verilmektedir. Açık uçlu sorular, birbirinden bağımsız dört uzman tarafından puanlanmaktadır. Ayrıca, her ülkeden belirli bir miktarda açık uçlu soru, uluslararası düzeyde bağımsız uzmanlar tarafından değerlendirilerek, puanlamaların ülkeler arasında aynı şekilde yapılıp yapılmadığı doğrulanmaktadır. Sonuçlar, ülkeler arası puanlama tutarlılığının yüksek olduğunu göstermektedir (OECD, 2010a). Matematik, fen ve okuma alanları ile ilgili ölçülmek istenen beceri ve düşünme süreçleri şunlardır: 16
17 Bu becerileri ve düşünme süreçlerini ölçmek için geliştirilen soruların zorluk derecesine göre her alanda farklı düzeyler belirlenmiştir. Okuma alanında 7 düzey (1b, 1a, 2-6. düzeyler); matematik ve fen alanında 7 düzey (1. düzey altı, 1-6. düzeyler) belirlenmiştir. Her düzey, belirli puan aralıklarını temsil eder. Örneğin fen alanında 500 puan alan bir öğrenci, puan aralığına denk gelen 4. düzeyde bir başarı sergilemiştir. 2. PISA 2012 Türkiye Sonuçları Türkiye PISA 2012'ye, 15 yaş grubunda yer alan kişi arasından, halen bir okula devam eden öğrenciyi temsilen, 170 okuldan öğrenci ile katılmıştır. Öğrencilerin büyük çoğunluğu (%65,5) 10. sınıfa devam etmektedir. Örneklemde yer alan öğrencilerin sınıflara dağılımı şu şekildedir: Tablo 1: PISA 2012'ye Türkiye'den Katılan Öğrencilerin Sınıflara Göre Dağılımları (%) 0,5 2,2 27,6 65,5 4,0 0, PISA sonuçlarında Türkiye'nin her 3 alanda da ortalama puanı, OECD ülkelerinin ortalama puanının altında yer almaktadır (Tablo 2). OECD ülkeleri arasında yapılan değerlendirmede Türkiye matematik ve fen alanlarında son sırada, okuma becerileri alanında ise Slovakya'yı aşarak sondan ikinci sırada yer almaktadır. PISA'ya katılan 65 ülke içinde ise, matematik alanında 448 puanla 44., fen alanında 463 puanla 43. ve okuma becerileri alanında 475 puanla 41. sırada yer almaktadır. 17
18 Tablo 2: Ülkelerin/Ekonomilerin PISA 2012 Ortalama Puanları 18
19 Matematik alanında istatistiksel olarak ortalama puanı Türkiye'den anlamlı bir farklılık göstermeyen ülkeler Yunanistan, Sırbistan, Romanya, Kıbrıs Rum Kesimi ve Bulgaristan'dır. Okuma becerileri alanında istatistiksel olarak ortalama puanı Türkiye'den anlamlı bir farklılık göstermeyen ülkeler İsrail, Hırvatistan, İsveç, İzlanda, Slovenya, Litvanya, Yunanistan ve Rusya Federasyonu'dur. Fen alanında istatistiksel olarak ortalama puanı Türkiye'den anlamlı bir farklılık göstermeyen ülkeler ise Slovakya, İsrail ve Yunanistan'dır. Cinsiyet dağılımına göre ortalama puanlara baktığımızda (Tablo 3), Türkiye'de kız öğrenciler ve erkek öğrenciler arasında matematik alanında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmamaktadır. Ancak okuma becerisi ve fen alanlarında kız öğrenciler erkek öğrencilere göre çok daha başarılıdırlar; ortalama puanlar, kız öğrenciler lehine istatistiksel olarak anlamlıdır. OECD ortalamasına göre de, okuma becerileri alanında kız öğrenciler erkek öğrencilerin 38 puan önündedir. Tablo 3: Cinsiyete Göre PISA 2012 Türkiye Ortalamaları a. PISA 2012 Türkiye Matematik Alanı Sonuçları PISA'da matematik alanında soruların zorluk derecesine göre, "1. Düzey Altı - Düzey 6" arasında 7 yeterlik düzeyi belirlenmiştir. En basit sorulara dahi cevap veremeyen öğrenciler 1. düzey altı grubunda sınıflandırılırken, en karmaşık ve zor olan soruları yapabilen öğrenciler 6. düzeydedirler. Ülkemizde öğrencilerin yoğunlaştığı 2. düzey ve altındaki grupta, öğrenciler doğrudan çıkarım yapmaktan başka bir beceriye gerek olmayan bir bağlamda ifade edilmiş olan soruları, durumları tanıyabilir ve yorumlayabilirler. Bu öğrenciler, tek bir kaynaktan gerekli bilgiyi elde edebilir ve basit görselleri kullanabilir. Bu düzeydeki öğrenciler temel algoritmaları, formülleri işlem yollarını ya da alışıları kullanabilirler. Yüzeysel çıkarımlarda bulunur ve sonuçlar üzerinde görülenin ötesine geçmeyen yorumlar yapabilirler. Karmaşık problemlerle başa çıkabilme gibi beceriler gerektiren düzeyler ise 5. ve 6. düzeylerdir. Bu düzeylerdeki soruları doğru yanıtlayabilen öğrenciler, farklı bilgi kaynakları ve gösterim biçimleri arasında bağlantı kurabilir ve bir bilgiden diğerine kolaylıkla geçiş yapabilirler. Kapsamlı, iyi geliştirilmiş düşünme ve muhakeme becerilerini kullanabilir, yaptıkları işlemler üzerine derinlemesine düşünebilir, yorumlarını ve muhakemelerini formüle ederek başkalarına anlatabilirler. 19
20 Şekil 1'de görüldüğü gibi, matematik alanında birinci sırada yer alan Şangay-Çin'de öğrencilerin %30,8'i 6. düzeyde ve %24,6'sı 5. düzeyde performans göstermişlerdir. Her iki düzeyde toplam %55,4'lük bir orana ulaşarak, öğrencilerinin yarısından fazlası en üst düzeylerde yer almıştır. Türkiye'de ise öğrencilerin %67,5'i 2. düzey ve altında becerilere sahiptir. Türkiye'de öğrencilerin sadece %1,2'si en üst düzey olan 6. düzeyde performans gösterebilmiştir. Türkiye'de yoğunluk 1. ve 2. düzey seviyesindedir. OECD ortalamasında, en fazla yoğunluk 2. ve 3. düzeyde toplanmıştır (%22,5 ve %23,7). Türkiye'de 1. düzey altı ve 1. düzeyde yer alan öğrencilerin yüzdesi, OECD ortalamasının çok üstündedir (sırasıyla %7,5 puan ve %11,5 puan fark). Şangay-Çin'deki öğrencilerinin sadece %0,8'i 1. düzey altında ve %2,9'u 1. düzeyde yer almıştır. Şekil 1: PISA 2012 Matematik Beceri Düzeyleri (%) Bu sonuçlar, Türkiye'de 15 yaş grubu öğrencilerinin çoğunluğunun sahip olduğu matematik bilgi ve becerilerinin, en temel yeterlik seviyesinde bulunduğunu, bu yaş grubu öğrencilerimizin sadece %5,9'unun en üst düzeyde bilgi ve beceriye sahip olduğunu göstermektedir. Güçlü matematik bilgi ve becerisinin, bilgi ekonomilerinde ne kadar önemli olduğu göz önüne alındığında bu sonuçların önemi daha iyi anlaşılmaktadır. 20
21 b. PISA 2012 Türkiye Fen Alanı Sonuçları PISA'da fen alanında öğrencilerden bilimsel soruları tanımlamaları, bilimsel olguları açıklamaları ve bilimsel verileri kullanmaları istenmektedir. Bu becerilere ne oranda sahip olunduğunu görmek için, matematik alanında olduğu gibi 7 yeterlik düzeyi belirlenmiştir. En karmaşık ve zor olan görevleri yapabilen öğrenciler 6. düzeydedirler. Bu düzeydeki öğrenciler farklı bilgi kaynakları ve açıklamalar arasında bağ kurar, üst düzeyde bilimsel düşünür ve muhakeme yaparlar. Sadece çok basit olan görevleri yerine getirebilen öğrenciler 1. düzeyde, bu basit görevleri yapamayanlar 1. düzeyin altında gruplandırılmaktadır. 1. düzey ve altındaki öğrenciler, sadece birkaç aşina duruma uygulanan oldukça sınırlı bilimsel bilgiye sahiptir ve verilen verilerden doğrudan ve açık bir şekilde çıkarılabilecek bilimsel açıklamalar sunabilirler. Şekil 2'de görüldüğü gibi, PISA 2012'de fen alanında birinci sırada yer alan Şangay- Çin'de öğrencilerin %4,2'si 6. düzeyde ve %23'ü 5. düzeyde becerilere sahipken, OECD ortalaması sırasıyla %1,2 ve %7,2'dir. Türkiye'nin PISA 2012'deki belki de en çarpıcı sonuçlarından birisi, %0 (sıfır) öğrencisinin 6. düzeyde olmasıdır. Türkiye'de örneklem grubu içinde Fen ve Anadolu liselerinde okuyan öğrenciler olmasına rağmen, fen alanında zorluk seviyesi 6. düzeyde yer alan sorulara yanıt verebilen öğrencilerin oranı %0'dır. Fen alanında öğrencilerin büyük yüzdesi (%35,4) 2. düzeyde, yani en temel yeterlik seviyesinde başarı gösterebilmişlerdir. Matematik alanında olduğu gibi, fen alanında da öğrencilerin yarıdan fazlası (%61,7) 2. düzey ve altında becerilere sahiptir. Şekil 2: PISA 2012 Fen Beceri Düzeyleri (%) 21
22 Bu sonuçlar, Türkiye'de 15 yaş grubu öğrencilerin çoğunluğunun fen alanında sahip olduğu bilgi ve becerilerin, en temel yeterlik seviyesinde olduğunu, bu yaş grubu öğrencilerimizin yüzdesel olarak hiç birinin 6. düzeyde yer alamadığını, sadece %1,8'inin 5. düzeyde yeterliğe sahip olduğunu göstermektedir. Bu sonuçlar da açıkça, bilimsel düşünce ve bilimsel düşünce için gerekli bilgi ve becerileri öğrencilerimize kazandıramadığımıza işaret etmektedir. c. PISA 2012 Türkiye Okuma Becerisi Alanı Sonuçları PISA'da okuma becerisi alanına yönelik 7 yeterlik düzeyi belirlenmiştir. 6. düzeydeki maddeleri doğru yanıtlayabilen öğrenciler, metnin içerisinde açıkça ifade edilmemiş kavramlarla başa çıkabilir ve soyut kavramları yorumlayabilirler. Birçok kriteri ve değişkeni göz önünde bulundurarak metinde yer alan bilgilerin ötesinde, eleştirel değerlendirmeler yapabilir, çıkarımlarda bulunabilir ya da hipotezlere ulaşabilirler. 1b düzeyinde başarı gösterebilen öğrenciler, hikaye ya da basit bir liste gibi aşina olduğu bir bağlam ya da konu hakkında yazılmış kısa, basit ve çoğunlukla bir görselle desteklenen bir metnin içinde, açıkça ifade edilmiş bir bilgiyi bulabilir. 1a düzeyindeki öğrenciler ise ek olarak, açıkça ifade edilen bir ya da daha fazla bağımsız bilgiyi metinde bulabilir, aşina olduğu bir konu hakkında yazılmış bir metnin ana fikrini ve yazarın amacını anlayabilir veya metindeki bir bilgi ile yaygın olarak bilinen günlük bilgi arasında ilişki kurabilir. Şekil 3'te görüldüğü gibi, okuma becerisi alanında, diğer iki alanda olduğu gibi birinci sırada yer alan Şangay-Çin'de öğrencilerin %3,8'i 6. düzeyde ve %21,3'ü 5. düzeyde yer alırken, Türkiye'de öğrencilerin sadece %0,3'ü 6. düzeyde ve %4,1'i 5. düzeyde yer alabilmiştir ki bu oranlar, OECD ortalamasının altındadır. Diğer iki alanda olduğu gibi, okuma becerisi alanında da Türkiye'deki öğrencilerin yarısından fazlası (%52,5) 2. düzey ve altında becerilere sahiptir. Şekil 3: PISA 2012 Okuma Becerisi Düzeyleri (%) 22
23 Bu sonuçlar, diğer iki alanın sonuçlarıyla aynıdır. Türkiye'de okuma becerileri alanında 15 yaş grubu öğrencilerin çoğunluğunun sahip olduğu bilgi ve becerilerin, en temel yeterlik seviyesinde olduğunu, bu yaş grubu öğrencilerimizin sadece %4,4'ünün en üst iki düzeyde bilgi ve beceriye sahip olduğunu göstermektedir. 3. PISA Türkiye Eğitim Sisteminin Başarı Eğilimleri Türkiye'nin PISA'ya ilk katıldığı 2003 yılından 2012'ye kadar yapılan dört ayrı PISA değerlendirmesinde, Türkiye'nin alanlara göre başarı sıralaması Tablo 4, Tablo 5 ve Tablo 6'da gösterilmiştir. Her üç tabloda da, yıllara göre ilk 3 ve son 3 sırada yer alan ülkeler ve Türkiye'nin 4 sıra altında ve üstünde yer alan ülkeler gösterilmiştir. Tablo 4'te de görüldüğü gibi, PISA'ya ilk olarak katıldığı 2003 yılından bugüne kadar Türkiye'nin matematik başarı sıralaması neredeyse hiç değişmemiştir yılında PISA'ya sadece 41 ülke katılmış ve Türkiye sondan 7. sırada yer almıştır. Diğer yıllarda PISA'ya katılan ülke sayısı artmış fakat Türkiye'nin sıralamadaki yeri değişmemiş, 43. sırada kalmıştır. Kendisinden önce ve sonra gelen ülkeler de benzer sıralamalarda kalmışlardır. Tablo 4: PISA Matematik Alanı Başarı Sıralamaları 1 Finlandiya 1 Tayvan 1 Şanghay-Çin 1 Şanghay-Çin 2 G. Kore 2 Finlandiya 2 Singapur 2 Singapur 3 Kanada 3 Hong Kong-Çin 3 Hong Kong-Çin 3 Hong Kong-Çin 31 İtalya 39 Yunanistan 39 Yunanistan 39 Macaristan 32 Yunanistan 40 İsrail 40 Hırvatistan 40 Hırvatistan 33 Sırbistan ve Karadağ 41 Sırbistan 41 Dubai (BAE) 41 İsrail 34 Uruguay 42 Uruguay 42 İsrail 42 Yunanistan 35 TÜRKİYE 43 TÜRKİYE 43 TÜRKİYE 43 TÜRKİYE 36 Tayland 44 Tayland 44 Sırbistan 44 Romanya 45 Romanya 45 Azerbaycan 45 Kıbrıs Rum Kesimi 46 Bulgaristan 46 Bulgaristan 46 Bulgaristan 47 Şili 47 Romanya 47 BAE Son 3 Brezilya Tunus Peru Katar Ülke Tunus Katar Panama Endonezya Endonezya Kırgızistan Kırgızistan Peru Katılan ülke sayısı: 41 Katılan ülke sayısı: 57 Katılan ülke sayısı: 65 Katılan ülke sayısı: 65 Türkiye, PISA 2003'te, matematikte olduğu gibi okuma becerisi alanında da sondan 7. sırada yer almıştır. Tablo 5'te görüldüğü gibi, diğer yıllarda da 37. ve 41. sıralarda yer almış, kendinden önce ve sonra gelen ülkeler de benzer sıralamaları korumaya devam etmiştir. 23
24 Tablo 5: PISA Okuma Becerisi Alanı Başarı Sıralamaları 1 Finlandiya 2 G. Kore 3 Kanada 31 Yunanistan 32 Slovakya 33 Uruguay 34 Rusya Federasyonu 35 TÜRKİYE 36 Tayland 37 Meksika Son 3 Sırbistan Karadağ Ülke Tunus Endonezya Katılan ülke sayısı: 41 1 G. Kore 2 Finlandiya 3 Hong Kong-Çin 33 İtalya 34 Slovakya 35 İspanya 36 Yunanistan 37 TÜRKİYE 38 Şili 39 Rusya Fed. 40 İsrail 41 Tayland Azerbaycan Katar Kırgızistan Katılan ülke sayısı: 57 1 Şanghay-Çin 2 G. Kore 3 Finlandiya 37 İsrail 38 Lüksemburg 39 Avusturya 40 Litvanya 41 TÜRKİYE 42 Dubai (BAE) 43 Rusya Fed. 44 Şili 45 Sırbistan Peru Azerbaycan Kırgızistan Katılan ülke sayısı: 65 1 Şanghay-Çin 2 Hong Kong-Çin 3 Singapur 37 İzlanda 38 Slovenya 39 Litvanya 40 Yunanistan 41 TÜRKİYE 42 Rusya Fed. 43 Slovakya 44 Kıbrıs Rum Kesimi 45 Sırbistan Kazakistan Katar Peru Katılan ülke sayısı: 65 Fen alanında Türkiye 2003 sınavında katılan 41 ülke içinde 33. sırada yer alırken, diğer yıllardaki sınavlarda matematik ve okuma becerisi alanlarına benzer şekilde sıralamada 43. ve 44. sırada yer almıştır. Kendinden önce ve sonra gelen ülkeler de benzer sıralamaları korumaya devam etmiştir (Tablo 6). Tablo 6: PISA Fen Alanı Başarı Sıralamaları 1 Finlandiya 2 G. Kore 3 Kanada 31 Slovak Cum. 32 Rusya Fed. 33 TÜRKİYE 34 Uruguay 35 Tayland Son 3 Meksika Ülke Endonezya Tunus Katılan ülke sayısı: 41 1 Finlandiya 2 Hong Kong-Çin 3 Kanada 40 Şili 41 Sırbistan 42 Bulgaristan 43 Uruguay 44 TÜRKİYE 45 Ürdün 46 Tayland 47 Romanya 48 Karadağ Azerbaycan Katar Kırgızistan Katılan ülke sayısı: 57 1 Şanghay-Çin 2 Finlandiya 3 Hong Kong-Çin 39 Rusya Fed. 40 Yunanistan 41 Dubai (BAE) 42 İsrail 43 TÜRKİYE 44 Şili 45 Sırbistan 46 Bulgaristan 47 Romanya Azerbaycan Peru Kırgızistan Katılan ülke sayısı: 65 1 Şanghay-Çin 2 Hong Kong-Çin 3 Singapur 39 İzlanda 40 Slovak Cum. 41 İsrail 42 Yunanistan 43 TÜRKİYE 44 BAE 45 Bulgaristan 46 Şili 47 Sırbistan Katar Endonezya Peru Katılan ülke sayısı: 'ten 2012'ye, her 3 alandaki sıralamalarda Türkiye'ye yakın ülkeler arasında Yunanistan, Bulgaristan, Romanya, İsrail, Rusya Federasyonu, Sırbistan, Slovakya ve Şili bulunmaktadır yılındaki PISA'dan sonra bu projeye katılmak isteyen ülkelerin sayısı artmıştır. OECD ülkesi olmayıp misafir olarak katılan ülkelerin çoğu başarı sıralamasında ortalamanın altında bir performans sergilerken, Şangay-Çin, Hong Kong- Çin, Tayvan, Makao-Çin, Singapur ve Vietnam gibi Uzak Doğu ülkeleri en üst sıralarda yer almaktadır. 24
töder TÜM ÖZEL ÖÐRETİM KURUMLARI DERNEÐİ töder TÜM ÖZEL ÖÐRETİM KURUMLARI DERNEÐİ "PISA 2012 DEÐERLENDİRMESİ: TÜRKİYE İÇİN VERİYE DAYALI EÐİTİM REFORMU ÖNERİLERİ" Doç. Dr. Selçuk R. Şirin Yrd. Doç. Dr.