Biliyor musunuz?, Ekim-Budama-Aşılama
1 Aralık 2019 / 1 Yorum
Sıcaklık, toprakta meydana gelen biyolojik olaylar üzerine önemli etkisi olan, fiziksel ve kimyasal işlemleri yönlendiren önemli bir özelliktir. Toprak donduğunda kimyasal ve biyolojik faaliyetler hemen hemen durmasına karşılık, fiziksel ayrışma etkin bir şekilde devam etmektedir. 5˚C’nin altındaki sıcaklıklarda çoğu bitkinin kök gelişimi durmaktadır. Toprak ve hava sıcaklığı verilerinin elde bulunması, bitki-toprak ilişkilerini anlamak ve toprağın kullanımına ilişkin yorumların yapılabilmesi için zorunludur (Dinç,Şenol,1998).
Toprak sıcaklığı bitkilerin en önemli gelişim faktörlerinden biridir. Toprakların sıcaklık rejimleri hakkında bilgi, bitki gelişimini etkileyen ekolojik şartların bir kısmını açıklar. Diğer taraftan bütün toprak horizonlarındaki sıcaklık o horizonları biyolojik, kimyasal ve özelliklerini etkilediğinden toprak oluşumunda da önemli bir faktördür (Özbek,1990).
Sıcaklık zamana ve toprak profilinin derinliklerine bağlı olarak değişir. Toprak yüzeyinde sıcaklık günün belli saatlerinde belirgin bir şekilde artıp azalırken, profilin derinliklerinde (genellikle 50 cm. derinlikte) günlük değişim ihmal edilecek kadar az olmaktadır. Mevsimsel sıcaklık değişimleri daha fazla derinliklere kadar etkili olmaktadır. Çoğu topraklarda ise sıcaklık 10 m. derinlikte hemen hemen sabit olup, yaklaşık olarak üstteki toprağın yıllık ortalama sıcaklığına eşittir (Dinç,Şenol,1998).
Toprak işleme ve toprak yüzeyinde bitkisel artıkların bırakılması ile toprağın ısısal özellikleri değiştirildiğinden ve toprağa gelecek ışınlar etkilendiğinden toprak sıcaklığı da etkilenmiş olur. Bu iki durum kuru ziraatte suyun toprakta korunması bakımından çok önemlidir.
Toprak sıcaklığının pratik tarım bakımından şu önemleri vardır;
—Diğer kimyasal olayların, toprak oluşumunun hızını arttırır
Isı ve sıcaklığın kaynağı güneş olduğu için, gündüz alınan ısı gece topraktan dışarı verilir. Bu nedenle, toprak sıcaklığının günlük gidişi sinizoidal bir şekil alır(Özbek,1990)
Güneş ışınları atmosfere sabit bir yoğunluk dalga uzunluğunda ulaşmaktadır. Fakat atmosfer tabakasından geçerken yoğunluklarında azalmalar ve dalga uzunluklarında bazı değişmeler olmaktadır. Atmosferdeki toz ve nem yeryüzüne ulaşan bu radyan enerjinin miktarında azalmalara neden olmaktadır. Atmosferdeki toz ve nemden başka bulutlarda yeryüzüne ulaşan radyant enerjinin azalmasına yol açmaktadır. Bu azalma diğerlerinden daha fazladır.
Isı ışınlarını adsorbe etme yada yansıtma gücü toprak rengine göre değişiktir. Açık renkli topraklar ısı ışınlarını kolayca yansıtır. Bu yüzden toprağın hemen üstündeki hava kolayca ısındığı halde, toprak sıcaklığı düşük olur. Koyu renkli topraklar ısı ışınlarını adsorbe eder ve bu yüzden topraklar sıcak olur. Aynı yerdeki koyu ve açık renkli iki toprağın yazın sıcaklık farkları 15-20 °C’ye kadar çıkabilir (Genç,1988).
Rengin toprak sıcaklığına etkisini inceleyen ilk araştırmacılardan biriside SCHÜBLER (1878) dir. Akalan’ın yaptığı bir araştırmada bu araştırmacı 100 cm³’lük çeşitli toprak yüzeyini beyaz renkli MgCO2 ve siyah renkli cam kurumu ile örtmüş ve bunların sıcaklığını ölçmüştür. Beyaz ve siyah yüzeyli topraklarda 8 °C’lik sıcaklık farkı bulunmuştur.
Bitki örtüsü, hem toprağın daha az ısınmasına, hem de topraktan daha az ısı kaybına neden olarak, toprak sıcaklığını etkiler. Bitki örtüsünün sıklığı arttıkça bu etkide fazlalaşmaktadır. Örneğin; ormanlık bölgelerde bitki örtüsünün hem sık hem de kalın olması güneş ışınlarının toprak yüzeyine yeterince ulaşmasına engel olmakta ve buna bağlı olarak bu bölge toprakları yıllık bitkilerin yetiştirildiği bölge topraklarından önemli ölçüde daha az ısınmaktadır. Yoğun bitki örtüsü ile kaplı topraklar, yazın daha serin, kışın daha ılık olmaktadırlar. Bu konuda, çayırlardaki sıcaklık değişmelerinin de orman örtüsü altındaki topraklardaki gibi az olduğunu söyleyebiliriz. Ayrıca, fazla otlatılmamış çayırların kontrollü bir şekilde otlatılanlara kıyasla derin donduğu görülmüştür.(Aksak ve ark.1995)
Toprağın su içeriği arttıkça, fazla nem içeren topraklarda, buharlaşma nedeniyle ısı kaybının fazla olduğunu yukarda belirtmiştik Bu nedenle zayıf drenajlı koyu renkli topraklar, açık renkli drenajı iyi topraklar kadar çabuk ısınmazlar.(Aksak ve ark.1995)
Güneş ışınları toprak yüzeyine ne kadar dik gelirse toprak tarafından absorbe edilen ısının miktarı da o kadar fazla olmaktadır(Aksak ve ark.1995). Bu nedenle eğimli arazilerde güney ve kuzey yamaçlarda sıcaklık önemli derecede fark eder. Yüksek dağlarda güney yamaçlardaki en düşük toprak sıcaklığı kuzey yamaçlardaki en yüksek toprak sıcaklığından daha yüksek olabilir. Kuzeye doğru 5°C kadar az bir eğimin neden olduğu toprak sıcaklığı düşmesi, yaklaşık aynı yönde 185 km çıkıldığında ortaya çıkabilir.(GENÇ,1988).
Gerçekten, genişçe bir alana gelen birbirine paralel güneş ışınlarının yeryüzüne çarpma açıları yamaç eğimlerine bağlı olarak değişir ki bu değişiklik, bir dağın bir yamacı ile diğer yamacı ve bir yamacın az eğimli bir yeri ile çok eğimli diğer bir kısmı arasındaki ısınma farkını meydana getirir. Yeryüzü şekillerinin sebep olduğu bu farklı ısınma olayına bakı (disposition) adı verilir.
Topraktaki tohumlar toprak sıcaklığı belli dereceye ulaşmadan çimlenmezler(Ör:pamuk 15 °C)(Özbek,1990).
Tohumun içinde ne var?
10 Mart 2020 : 08:19 Cevapla