10 Temmuz 2020, 14:53
Yazarın Diğer Yazıları 27.07.2020 - AYASOFYA RÜYASI 19.07.2020 - DİN PSİKOLOJİSİ AÇISINDAN “KAYGI BOYUTU” (2) 15.07.2020 - DİN PSİKOLOJİSİ AÇISINDAN “KAYGI BOYUTU” (1) 10.07.2020 - DİN PSİKOLOJİSİ AÇISINDAN ÖFKE KONTROLÜ 06.07.2020 - BADEM AĞACI 24.06.2020 - İZMİRE YENİ DEVLET İMASI VE AYASOFYADA NAMAZ 19.06.2020 - HİCR-İ İSMAİL VE GÜNÜMÜZDEKİ FAİZ HASTALIĞI 13.06.2020 - OKUMAK/ANLAMAK/YAZMAK VE MEDENİYETE ULAŞMAK 04.06.2020 - HZ. ALİ (R.A.) EFENDİMİZİN HİLAFETİ VE AĞABEYİNE KARŞI TUTUMU 27.05.2020 - DİRİLİŞ ERTUĞRUL / KURULUŞ OSMAN VE KÜLTÜR BİRLİĞİNİN ÖNEMİ 21.05.2020 - ÜSTAD NECİP FAZIL’I RAHMETLE ANARKEN YIL 1983 MAYISIN YİRMİ BEŞİ 17.05.2020 - AHLAK MERKEZLİ EĞİTİM PROGRAMLARI OLUŞTURULMALI 16.05.2020 - FİLM İZLEMEK VE YALAN DÜNYAYI ANLAMAK 04.05.2020 - DİYANET İŞLERİ BAŞKANININ MEŞHUR CUMA HUTBESİNE DESTEK AMA BİR KELİMESİ İÇİN HATIRLATMA!.. 03.05.2020 - HERŞEY GÖRÜNDÜĞÜNÜZ GİBİ AMA HİÇ BİR ŞEY GÖSTERİLDİĞİ GİBİ DEĞİL 28.04.2020 - HANGİ İŞİ YAPTIĞIN DEĞİL İŞİNİ NASIL YAPTIĞIN ÖNEMLİ! 22.04.2020 - KUL HAKKI KAVRAMI (2) 19.04.2020 - KUL HAKKI KAVRAMI VE İNSAN HAKLARI EVRENSEL BEYANNAMESİ(1) 14.04.2020 - VİRÜSE YA DA HARAMA BULAŞMA 07.04.2020 - ALLAH’TAN LÜTUF İSTEYİP ŞEYTANA KÖLE OLMAK 29.03.2020 - SAĞLIK BAKANIMIZA VE SAĞLIK ÇALIŞANLARINA TEŞEKKÜR 24.03.2020 - SALGIN HASTALIKLARLA MÜCADELE VE İSLAMI YAŞAMAK 20.03.2020 - YENİ KORONA SALGINI VE ALLAH’I HATIRLAMAK 09.03.2020 - EĞİTİM ÖĞRETİMDE SINIF ÖĞRENCİ SAYISININ ÖNEMİ VE İKİLİ ÖĞRETİM 21.02.2020 - BAŞI DERDİNE DÜŞENLER VE LÜKS HAYATIN PEŞİNDEN KOŞANLAR 05.02.2020 - YAŞLANAN DÜNYAMIZ VE BİZ 03.02.2020 - TEDRİSAT TALİM TERBİYE 20.01.2020 - CAMİDEKİ SİNERJİ 07.01.2020 - İSLAM DÜNYASINDA ALGI OPERASYONLARI VE İSLAMİ TERÖR YAFTASI 26.12.2019 - YILBAŞI KUTLAMAK VE MÜSLÜMANCA YAŞAMAK 16.12.2019 - EKMEK PARASI 06.12.2019 - KADIN CİNAYETLERİNİ ENGELLEYELİM DERKEN KADINLAR HEDEF GÖSTERİLİYOR 25.11.2019 - EĞİTİMİN AMİRAL GEMİSİ ÖĞRETMEN 19.11.2019 - SENDİKALARIN ÜCRET POLİTİKASI VE KAMU GÖREVLİLERİ MAAŞ ZAM ORANI 09.11.2019 - PEYGAMBERİ DİRİ TUTMAK 01.11.2019 - İNSANA YATIRIM VE EĞİTİM POLİTİKAMIZ 26.10.2019 - ASIL HEDEF KURAN (3) 21.10.2019 - SONRA SÜNNETE SALDIRDILAR (2) 15.10.2019 - ÖNCE MEZHEBLERİ REDDETTİLER (1) 11.10.2019 - BUGÜN DEĞİLSE NE ZAMAN? 04.10.2019 - OKUNDUĞU GİBİ YAZMAK 30.09.2019 - İSTANBUL SEVDASI 25.09.2019 - KANA SUSAYANLAR SENARYOYU GÜNCELLİYOR MU? 21.09.2019 - TARİKAT- CEMAAT ANLAYIŞININ DÜNÜ–BUGÜNÜ VE İSLAMIN BAKIŞ AÇISI 16.09.2019 - EĞİTİM-ÖĞRETİMDE BİR SEFERBERLİĞE İHTİYAÇ VAR!.. 31.08.2019 - HİCRETİN STRATEJİK YÖNÜ VE İSLAM’IN YAYILMASINA ETKİSİ
Çevremize baktığımızda, münakaşa eden, bir birine bağırıp çağıran hatta işi kavgaya bozan insanlara sık sık rastlamak olağan hale geldi. Hayatın akışı içinde, tedirgin eden olaylarla karşılaştığımızda bizde bazen kontrolümüzü kaybedip, ailede veya toplumda arzu etmediğimiz tavırlar sergileye biliyoruz.
Bu durumun sosyal alanda ekseriyet kazanması, psikologların konuyu gündemlerine almaları ve ciddi çalışmalar yapmalarını zaruri hale getirmiştir. “Öfke kontrolü, stres yönetimi, depresyondan kurtuluş yöntemleri” gibi konu başlıkları altında verilen bilgilerle, insanların bu olumsuz halet-i ruhiyeler inden nasıl kurtulacakları anlatılmaya çalışılmıştır.
Her ne kadar sorun günümüzde çok daha büyük olsa, çözüme yönelik reçete başlıkları güncel isimlerle yazılsa da; öfkenin doğuşu yeni değil. Hatta insanlık kadar eski bir geçmişi var. Sosyal alanda ve bireyin dünyasında süreklilik arz eden bu sorun, insanlığa kurtuluş reçetesi olarak sunulan, İslam Dininin çeşitli hüküm ve görüşlerinin de kapsamındadır. Ayet, hadis ve üçüncü kaynaklarda hem soruna dikkat çekilmiş, hem de çözüm için gerekli davranışlar Müminlere hükmedilmiştir.
İlgili pek çok ayet vardır. Onların içinden şu birkaç ayete baktığımızda, psikolojinin bu önemli konularından biri olan öfkenin insan ve sosyal hayat için kötü bir şey olduğu, ondan uzak durmamız gerektiği bildirilmektedir. Ayetlerde bu kötü haslete hiç bulaşmamak veya bir şekilde karşılaşmış isek nasıl kurtulacağımız ile ilgili yönlendirmeleri en anlaşılır şekilde görmemiz mümkün.
“ İyilikle kötülük bir olmaz. Kötülüğü en güzel bir şekilde önle. Bir de bakarsın ki, seninle arasında düşmanlık bulunan kimse sanki sıcak bir dost oluvermiştir.” (Fussilet S./34)
Ayet kötülüğe karşı çıkarken; kötülüğün kötülükle değil ancak güzel davranışlarla önlenebileceği sosyolojik gerçeğini öğretmiştir. Düşmanlıktan kurtulup, dostluğa meyletmenin psikolojik yöntemini göstermektedir.
“O takva sahipleri ki, bollukta da darlıkta da Allah için harcarlar; öfkelerini yutarlar ve insanları affederler. Allah da güzel davranışta bulunanları sever.” (Ali İmran S./134)
Takva, Allah’a yakınlıktır. Onun önemli şartlarından birisinin ise öfke kontrolünü sağlamak olduğu Ayet-i Kerimede “öfkelerini yutarlar” kelimeleri ile ifade edilmiştir. Affedici olmanın ve güzel davranışlara yönelmenin de Allah’a yakın olmak için şart olduğu belirtilmiştir.
Öfkelenmenin en basit dışa vurumu “Öf “ demek veya azarlamaktır. Bu halleri yaşamanın en süflî psikolojik yansıması ise anne ve babayadır. Dinin birinci kaynağı Kuran-ı Kerim; anne ve babaya karşı öfkelenmeyi, öfkenin en küçük belirtisi olan “öf” bile demeyi yasaklamış, psikolojik olarak da o halet-i ruhiye ye, hiç sahip olmayalım diye, “Onlara tatlı ve güzel sözler” söylememizi, “küçükken bizi koruyup yetiştirmelerini” hatırlamamız gerektiğine hükmederek, reçeteyi koymuştur.
Teşhis ve tedavi tam olarak şöyle; “Rabbin, kendisinden başkasına asla ibadet etmemenizi, anaya-babaya iyi davranmanızı kesin olarak emretti. Eğer onlardan biri, ya da her ikisi senin yanında ihtiyarlık çağına ulaşırsa, sakın onlara “öf!” bile deme; onları azarlama; onlara tatlı ve güzel söz söyle. Onlara merhamet ederek tevazu kanadını indir ve de ki: “Rabbim! Tıpkı beni küçükken koruyup yetiştirdikleri gibi sen de onlara merhamet eyle.” (İsra S./23, 24)
Kuran-ı Kerimde; konumuz kapsamında pek çok ayetin olduğunu biliyoruz. Ama Din Psikolojisi açısından, konuya ışık tutan tek kaynak Kuran-ı Kerim değildir. Hadis-i Şeriflerde de örnekleri vardır:
“Gerçek pehlivan güreşte rakibini yenen değil, öfkelendiği zaman nefsine hakim olabilen (öfkesini kontrol edebilen) kimsedir.”(Müslim, Birr 106 (2608)
Bize dinimizi öğreten kaynaklarda yer alan yönlendirmelerin, günümüzde bilimsel izahlarını anlayabilmek biraz daha kolaylaştı.
“Karşı koymaya gücü yettiği halde, öfkesini kontrol edebilen kimsenin kalbini Allah, huzur ve imanla doldurur.”
“Öfke şeytandandır. Şeytan ise ateşten yaratılmıştır. Ateş su ile söndürülür. Öfkelenince abdest alın!”
“Sinirlenen ayakta ise otursun. Öfkesi geçmezse yatsın!”
Vücuttaki insülin salınımının, yüksek tansiyonun, ani yükselen vücut ısısının bireysel psikolojiye yansıyan olumsuz etkileri herkesçe malum! Hareketliliğin insülin dengesini sağlamaya, abdest almanın vücut ısısını dengelemeye, oturmanın veya yatmanın tansiyonu düşürmeye olan etkileri bilimsel olarak ortaya konmaktadır.
Dinimizin sabır, tevazu, takva gibi pek çok davranış modelleri ile ilgili emir ve tavsiyelerini öfke kontrolünün psikolojik altyapısı içinde değerlendirmek mümkündür. Yine oruç, namaz, yardımlaşma çeşitleri ile ilgili ibadetlerinde öfke kontrolüne katkılarını Psikolojinin bilimsel verileri açısından değerlendirdiğimizde çok zengin bir tabloyla karşılaşırız.
Allah’ın emirlerine uygun davranmak ibadet, emirlerine aykırı hareket etmek ise yasak ve günahtır. Öfke kontrolünü sağlamak, sadece birey ve toplum sağlığını korumak açısından değil zorunlu olarak çıkacağımız ahiret yolculuğumuz açısından da önemlidir.