Dış borçlar milli gelirin yarısını aştı - Evrensel.net
07 Mayıs 1999 21:00
Dış borçlar milli gelirin yarısını aştı
Dış borç milli gelirin yüzde 50.2'sine ulaştı. Bu durum bir borç krizine doğru gidildiğini gösteriyor.
Daha fazla dış borçlanma şu andaki ekonomik sorunlarına "çözüm" olarak gösterilen Türkiye'nin dış borç stoku, uzun bir aradan sonra, uluslararası değerlendirmelerde çok borçluluğun kriterlerinden biri olan milli gelirin yarısını aştı. Bu durum ciddi bir borç krizine doğru gidildiğinin de işareti oldu.
Özellikle kısa vadeli dış borçların milli gelirin yüzde 13'ünü aşması, geri ödemelerin ihracat gelirlerinin yarısından fazlasını alıp götürmesi, "Türkiye'nin daha fazla dış borcu nasıl kaldırabileceği" sorusunu gündeme getirdi.
Hazine Müsteşarlığı verilerinden yapılan hesaplamalara göre, Türkiye'nin dış borç stoku geçen yılki 11.6 milyar dolarlık artıştan sonra, gayri safi milli hasılanın yarısını geçti ve yüzde 50.2'lik bir orana ulaştı. 1998 sonunda Türkiye'nin dış borç stoku 102.7 milyar dolar, milli geliri ise 204.6 milyar dolar olmuştu. 1997 yılı sonunda dış borç stoku milli gelirin yüzde 47.3'ü kadar bir büyüklüğe sahipti. Geçen yıl dış borç stoku milli gelirden daha yüksek arttığı için, stokun milli gelire oranında 3 puana yakın bir büyüme oldu. Uluslararası karşılaştırmalarda milli gelirin yüzde 50'sinin üzerinde bir dış borç stoku, çok borçluluğun göstergelerinden birisi olarak kabul ediliyor.
Dış borçların milli gelire oranındaki asıl dikkat edilmesi gereken büyüme kısa vadeli dış borçlarda yaşandı. 1997 yılında milli gelirin yüzde 11.8'i kadar bir büyüklüğü bulunan kısa vadeli dış borçlar geçen yıl 1.5 puanlık bir artış kaydederek yüzde 13.3'e tırmandı. Kısa vadeli borçların 1997 yılında yüzde 24.9 olan stoktaki payı, geçen yıl yüzde 26.5'e çıktı. Bu borçların uluslararası rezervlerle karşılaştırılmasında da iç açıcı olmayan bir sonuç elde edildi. Kısa vadeli dış borçların Türkiye'nin uluslararası rezervine oranında geçen yıl 9 puanlık bir artış oldu ve söz konusu yüzde 92.3'e yükseldi. Orta ve uzun vadeli dış borçların milli gelire oranı ise yüzde 35.5'ten yüzde 36.9'a çıktı.
Uluslararası karşılaştırmalarda kullanılan önemli bir göstergeyi de, dış borç stokunun ihracat gelirlerine oranı oluşturuyor. Bavul ticareti dahil ihracatın azaldığı geçen yıl, stokun ihracat gelirlerine oranı yüzde 330'a yükseldi. Bu oran 1997 yılında yüzde 279 düzeyinde bulunuyordu. Bu göstergenin de yüzde 275'in üzerinde bulunması çok borçluluğun bir göstergesi olarak değerlendiriliyor.
İhracattan gelirinden fazla
Dış borçlarla ilgili olan bir başka önemli gösterge de dış borç anapara ve faiz ödemelerinin ihracat gelirlerine oranı. Dış borç geri ödemelerinin, ihracat gelirlerinin yüzde 30'unu aşması çok borçluluk olarak değerlendiriliyor.
Türkiye ise geçen yıl 16 milyar dolarla, bavul ticareti dahil 31.1 milyar dolar olan ihracat gelirlerinin yüzde 51.3'ü kadar dış borç geri ödemesi yapmıştı. Bu oran 1997 yılında yüzde 37.5 ile sınırlı kalmıştı.
Dış borç stoku ve dış borç geri ödemelerinin diğer ekonomik büyüklüklerle karşılaştırılmasından elde edilen söz konusu göstergelerde 1998 yılında önemli bir kötüleşme eğilimi gözleniyor.
İhracattaki azalma, milli gelirdeki küçülme tahminleri ve dış borç geri ödemelerinin 17 milyar dolara ulaşacağına ilişkin projeksiyonlar, bu kötüleşme eğiliminin bu yıl da devam ettiğinin bir işareti olarak kabul ediliyor.
Her saniye 257 dolar ödeniyor
Bundan 5 yıl önce saniyede 63 dolar dış borç ve faiz ödemesi yapılırken, günümüzde bu miktar 257 dolara yükseldi. 1993 yılı sonunda Türkiye'nin dış borçları 47 milyar 639.6 milyon dolar seviyesinde seyrederken, her Türk vatandaşına da 793.5 dolarlık bir borç düşüyordu. Söz konusu yıl 1 milyar 976 milyon dolar anapara ve faiz ödemesi yapan Türkiye'de, böylece ayda 164 milyon 666.6 bin, günde 5 milyon 413.7 bin dolarlık bir borç ödemesi yapılıyordu. Türkiye'nin ödediği anapara ve faizler ile, devletin kasasından dış borçlar için her saat 225 bin 570 dolar, her dakika 3760 dolar, her saniye ise 62.7 dolar para çıkıyordu.