T.S.K GÜLSAV ÖZEL EĞİTİM OKULU VE REHABİLİTASYON MERKEZİ - PDF
Download "T.S.K GÜLSAV ÖZEL EĞİTİM OKULU VE REHABİLİTASYON MERKEZİ"
1 ZİHİNSEL YETERSİZLİKTEN ETKİLENMİŞ ÖĞRENCİLERİN OKUMA HIZININ ARTTIRILMASINDA ÖNCEDEN DİNLEME+TEKRARLI OKUMA+GERİ BİLDİRİM+ÖDÜL YÖNTEMİ ÖĞRETİMİNİN ETKİSİ T.S.K GÜLSAV ÖZEL EĞİTİM OKULU VE REHABİLİTASYON MERKEZİ ÖZEL EĞİTİM ÖĞRETMENLERİ : Sema SAĞDIÇ Tuğba SAĞLAM Zuhal Nuray UCUZCU Uğur ARMUTCU BİRİM GÖREVLİLERİ : Ayşegül KAYA Zeynep SÜLLÜ GİRİŞ Zihinsel yetersizlikten etkilenmiş bireylerde okuma, okuduğunu anlama ve okuma hızında yavaşlık gibi problemler görülmektedir. Okuma hızının yavaşlığı okuduğunu anlamayı da etkilemektedir. Bunun yanı sıra sınıf içinde sesli okuma etkinliklerinde yetersizlikten etkilenmiş çocuğun yavaş okuması onun farklılığını öne çıkartarak akranları tarafından kabulünü zorlaştırmakta ve akranlarının olumsuz tutumlar geliştirmesine neden olmaktadır. Bu nedenlerle yetersizlikten etkilenmiş öğrencilerin okuma hızını artırmaya yönelik çalışmaların yapılması gerekliliği ortaya çıkmaktadır diyebiliriz. Bu uygulama örneğinde T.S.K. Özel Gülhane Sağlık Vakfı Özel Eğitim Okulumuzda eğitim almakta olan 13 yaşında MMR tanısı almış B nin yapılan performans alım süreçlerinin sonunda, 7. sınıfa gitmekte olan B nin okuma hızının 7 kelimelik metni ortalama 13 dakika 18 saniye olduğu belirlenmiştir. Akranları değerlendirildiğinde (perform ans alım sürecinde kullanılan metinler ile 7. sınıfa gitmekte olan 3 öğrenci ile performans alım sürecinin aynısı uygulanmıştır. Uygulamalar sonucunda öğrencilerin okuma hızları ortalama 1 dakika olarak belirlenmiştir..) 7. sınıfa gitmekte olan öğrencilerin 7 kelimelik aynı metni okuma hızları ortalama 1 dakikadır. Bu veriler göz önüne alındığında, öğrencinin okuma hızının arttırılması ve okuma hatalarının en alt seviyeye indirilmesi için önceden dinleme +tekrarlı okuma+geri bildirim+ödül yöntemiyle uygulama amaçlanmıştır. UYGULAMACILAR T.S.K. Gülsav Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Kursu nda görev yapan öğretmenler birebir olarak uygulamıştır. ORTAM VE ARAÇ GEREÇ Ortam öğrencinin dikkatini dağıtıcı bütün sesli ve ışıklı uyaranlarda ayıklanmıştır. Öğrencinin tuvalet ve yiyecek ihtiyaçları giderilmiştir. Uygulamadan önce gerekli olan araçlar (kamera, metinler, kronometre, kayıt çizelgesi) ortamda hazır bulundurulmuştur. Öğrencinin dikkatini dağıtmayacak şekilde yerleştirilmiştir. Uygulama sırasında kullanılan metinler 7 kelimeden oluşmaktadır. Bu metinlerde 3_ 4 kelimeden oluşan cümlelerin seçilmesine dikkat edilmiştir. Metinler comics sons yazı tipi kullanılarak 16 punto ile yazılmıştır.
2 GEREKSİNİMLERİN BELİRLENMESİ Öğrenciye öğretilecek olan becerinin seçiminde öncelikle öğretmenle görüşme yapılmış yapılan görüşmeler sonucunda öğrencinin okumayı kazandığı fakat akranlarıyla karşılaştırıldığında okuma hızında anlamlı bir farklı olduğu ortaya çıkmış ve okuma hızının kazandırılmasına gereksinim duyduğu ortaya çıkmıştır. BAŞLAMA DÜZEYİ BELİRLEME Çalışmaya çocuğun başlama düzeyini belirlemeye yönelik performans alım süreci ile başlanmıştır. Aşağıda okuma hızı çalışmasının başlama düzeyinin belirlenmesine yönelik önceden dinleme +tekrarlı okuma+geri bildirim+ödül yönteminin uygulama sürecine yer verilmiştir. Öğrenciye bugün seninle okuma çalışması yapacağız denilerek çalışmanın adı söylenmiştir. Öğrenciye kamera gösterilerek çalışmamız sırasında kamera bizi çekecek, okuma çalışmamız bittikten sonra seninle görüntüleri izleyebiliriz denilerek pekiştireç açıklanır (kameradan öğrencinin kendisini izlemesi öğrenci için pekiştirici etkinliktir) Metinler gösterilerek bak bunlarda çalışmamız sırasında okuyacağımız metinler. Bunların ikisi de aynı. Bu senin metnin, bu benim metnim. Sen metnini okurken ben kendi önümdeki metinden okuduklarını takip edeceğim. Sen okurken doğru okuduğun kelimeleri, yanlış okuduğun kelimeleri benim metnime işaretleyeceğim. Okumamız bittikten sonra doğru okuduğun kelimeler, yanlış okuduğun kelimelerin sayısını ve metnimizi ne kadar sürede okuduğunu hesaplayacağız. Sonra bunları grafiklere işaretleyeceğiz. Tüm çalışmalarımızın sonunda okuman hızlanacak ve artık sen metinleri daha kısa sürede okuyacaksın denilerek öğrenci çalışma için güdülenir. Öğrenciye kurallar açıklanır. Berkay çalışmamız sırasında metnimizi başından sonuna kadar okuyacağız, denilerek metin öğrenciye gösterilir. Metnimiz bitene kadar sadece metnimizi okuyoruz. Eğer çalışmamızın sonuna kadar kurallara uyarsan seninle birlikte kameradan kendimizi izleyeceğiz Öğretmen okumaya hazır mısın? dedikten ve hazırım cevabını aldıktan sonra bu metni en güzel okumanla oku yönergesi verilerek performans alım sürecine başlanır. Öğrencinin ilk kelimeyi okumaya başlamasıyla birlikte kronometre başlatılmıştır. Bir dakika sonunda öğrencinin kaldığı yere öğretmen kendi önündeki metinden işaretleyerek öğrencinin metni sonuna kadar okuyup bitirmesi beklenmiştir. Ayrıca tüm metni kaç dakikada okuduğu kaydedilmiştir. Öğrenci birkaç kez satır atlamıştır. Bu durumda öğretmen satırı göstererek öğrencinin okumaya devam etmesini istemiştir. Öğrencinin 3 sn içinde okuyamadığı kelimeler öğretmen tarafından okunarak öğrencinin okumaya devam etmesi sağlanmıştır. Öğrencinin yanlış okuduğu ve okumadan atladığı kelimeler, tüm metinde işaretlenmiştir. Verilerin puanlanması: Öğrenci 1 kelimeyi 3 saniye içinde doğru okuduğunda ve hatalı okuyuşunu saniye içinde kendisi düzelttiyse doğru okunan kelime olarak kayıt edilmiştir. Öğrencinin yanlış seslettiği ve 3 saniye içinde okuyamadığı böylece öğrencinin yerine öğretmenin okuduğu kelimeler yanlış okunan kelime olarak kayıt edilmiştir. Tüm metinde ve ilk 1 dakikada öğrencinin doğru ve yanlış okuduğu kelimeler belirlenmiş, aşağıdaki tabloda belirtilmiştir. 2
3 1. METİN 2. METİN 3. METİN Tüm metinde doğru okuduğu kelime sayısı Tüm metinde yanlış okuduğu kelime sayısı İlk 1 dakikada Doğru okuduğu kelime sayısı 3 3 İlk 1 dakikada yanlış okuduğu kelime sayısı Metnin tamamını okuduğu süre Öğrenciye çalışma süresince uyduğu kurallar betimlenir ve çalışmanın başında açıklanan ödül kamera ile kendisini izlemesi öğrenciye verilerek performans alımı bitirildi. Yukarıda açıklandığı şekilde yapılan başlama düzeyi belirleme oturumlarının sonuçlarına göre 3. metinde doğru okuduğu kelime sayısının arttığı, yanlış okuduğu kelime sayısının azaldığı görülmüştür. Ayrıca 3. metinde metnin tamamını okuduğu süre kısalmıştır. Sadece başlama düzeyi belirlediğimiz bu oturumlarda okuma hızının artması, okuduğu doğru kelime sayısının artması ve yanlış kelime Sayısının azalması yöntemin uygulama sonrası etkili olacağı izlenimi vermiştir. BAŞLAMA DÜZEYİ ,34 12,48 12, metin 2. metin 3. metin 0 1. metin metin 3. metin Öğrencinin Doğru Okuduğu Kelime Sayısı Öğrencinin Yalnış Okuduğu Kelime Sayısı Öğrencinin 7 Kelimelik Metni Okuduğu Süre (dk. olarak) Öğrencinin 1 dk. Doğru Okuduğu Kelime Sayısı Öğrencinin 1 dk. Yanlış Okuduğu Kelime Sayısı 3
4 Öğretim oturumları Oturum sayısı: Uygulanan öğretim planı 12 oturumdan oluşmaktadır. Uygulama süreci: Ortam araç ve gereçler performans alım sürecinde belirtildiği gibi düzenlenmiştir. Uygulama öncesinde öğrencinin öğretmeni ile yapılan görüşmeler sonucunda, öğrenci için en etkili olan pekiştirecin oyuncak araba olduğu belirlendiği için sürece bu pekiştireç ile başlanmıştır. Sonraki süreçlerde pekiştireç havuzu oluşturularak öğrencinin ödülü seçmesi sağlanmıştır. Öğrenciye bugün seninle okuma çalışması yapacağız denilerek çalışmanın adı söylenmiştir. Öğrenciye kamera gösterilerek çalışmamız sırasında kamera bizi çekecek denilir. Metinler gösterilerek bak bunlarda çalışmamız sırasında okuyacağımız metinler. Bunların ikisi de aynı. Bu senin metnin, bu benim metnim. Sen metnini okurken ben kendi önümdeki metinden okuduklarını takip edeceğim. Sen okurken doğru okuduğun kelimeleri, yanlış okuduğun kelimeleri benim metnime işaretleyeceğim. Okumamız bittikten sonra doğru okuduğun kelimeler, yanlış okuduğun kelimelerin sayısını ve metnimizi ne kadar sürede okuduğunu hesaplayacağız. Sonra bunları grafiklere işaretleyeceğiz. Tüm çalışmalarımızın sonunda okuman hızlanacak ve artık sen metinleri daha kısa sürede okuyacaksın denilerek öğrenci çalışma için güdülenir. Öğrenciye kurallar açıklanır. B. çalışmamız sırasında metnimizi başından sonuna kadar okuyacağız denilerek metin öğrenciye gösterilir. Metnimiz bitene kadar sadece metnimizi okuyoruz. Eğer çalışmamızın sonuna kadar kurallara uyarsan ve metni benim istediğim sürede okursan en sevdiğin bu kırmızı araba ile oynayacaksın denilerek pekiştireç açıklanır. Öğretmen şimdi beni dikkatli bir şekilde dinle ben sana bu metni okuyacağım dedi ve metni okudu. Öğretmen okurken öğrencinin dinlemesini kontrol eder. Öğretmen metni okuduktan sonra öğrenciye Harikasın sen, ben metnimizi okurken dikkatli bir şekilde beni dinledin galiba sen oyuncak arabanla oynayabileceksin diyerek öğrencinin çalışma davranışlarını pekiştirir. Daha sonra Bu metni en güzel okumanla oku. yönergesi verilerek metin öğrenciye bir kere okutuldu. Öğrencinin metnin ilk kelimesini okumasıyla birlikte kronometre çalıştırıldı. Tüm metni okurken doğru okuduğu kelimeler, yanlış okuduğu kelimeler, okumadan atladığı kelimeler kayıt edildi. Öğrenci okuduktan sonra Harikasın, sen metni sonuna kadar çok güzel okudun denilerek çalışma davranışı pekiştirilir. Bak, sen dakika 2 saniyede, 7 kelimeden 3 tane kelimeyi yanlış okudun 4 kelimeyi doğru okudun. denilerek öğrenciye okumasıyla ilgili dönüt verilir. Evet, şimdi ben sana bu metni ikinci kez okutacağım, bakalım sen daha hızlı ve daha az hata ile okuyabilecek misin? denildi. Öğrenciye Şimdi en güzel okumanla oku. yönergesi verildikten sonra öğrencinin metnin ilk kelimesini okumasıyla birlikte kronometre çalıştırılır. İlk süreçte uygulandığı gibi öğrencinin tüm metni okuduğu süre, metni okurken doğru okuduğu kelimelerin sayısı, yanlış okuduğu kelimelerin sayısı, okumadan atladığı kelimelerin sayısı kayıt edildi. Veriler kayıt edildikten sonra öğrenciye Harikasın sen, metnimizi sonuna kadar çok dikkatli bir şekilde okudun, sen okurken, ben doğru okuduğun kelimeleri, yanlış okuduğun kelimeleri kayıt ettim. Sen, 11 dakika 30 saniyede 7 kelimeden 7 kelimeyi doğru okudun. Bütün kelimeleri doğru okudun harikasın denilerek öğrenciye okumasıyla ilgili dönüt verilerek pekiştirilir. Öğrenciye birinci grafikte ikinci sütun gösterilerek Bak sen, bu metni ikinci okuyuşunda, 11 dakika 30 saniyede okumuşsun, okurken de 7 kelimenin tamamını doğru okumuşsun. Şimdi ben sana bu metni üçüncü kez okutacağım, üçüncü kez okuyuşunda dakika saniye sürede veya daha kısa sürede okumanı istiyorum ve bu süreyi grafiğimize işaretliyorum (birinci grafikte üçüncü sütuna öğrencinin ulaşması istenen performans işaretlenir. Ayrıca ikinci grafikte ikinci sütun öğrenciye gösterilerek ikinci okuyuşunda kelimelerin tamamını doğru okudun, metni şimdi yine okuyacaksın, bakalım üçüncü okuyuşunda yine bütün kelimeleri doğru okuyabilecek misin, şimdi bu metni en güzel okumanla oku denilerek, öğrencinin ilk kelimeyi okumaya başlaması ile birlikte kronometre başlatılır. İlk süreçte uygulandığı gibi öğrencinin tüm metni okuduğu süre, metni okurken doğru okuduğu kelimelerin sayısı, yanlış okuduğu kelimelerin sayısı, okumadan atladığı kelimelerin sayısı kayıt edildi. Veriler kayıt edildikten sonra öğrenciye Harikasın sen, metnimizi sonuna kadar çok dikkatli bir şekilde okudun, sen okurken, ben, doğru okuduğun kelimeleri, yanlış okuduğun kelimeleri kayıt ettim. Sen, 9 dakika 4 saniyede 7 kelimeden 1 kelimesini yanlış 6 kelimesini doğru okudun denilerek birinci grafiğin üçüncü sütunu gösterilerek Bak ben senden dakika saniye sürede veya bundan daha kısa sürede okumanı istemiştim. Sen, 9 dakika 4 saniyede sürede okumuşsun. 4
5 diyerek okuma süresi gösterilir. Sen belirlediğimiz süreden 1 dakika daha kısa sürede okumuşsun. denildi. (veya hedefe ulaşmadıysa, Bak, senden sürede veya daha kısa sürede, okumanı istemiştim. Sen, sürede okumuşsun denilerek grafikte okuma süresi gösterilir. Sen, belirlediğimiz süreden daha uzun sürede okudun. Sen,. süreden daha uzun bir sürede okuduğun için bu ödülü kazanamadın denildi.)istenen süreden daha kısa sürede okuduğu için öğrenciye oturum başında söylenen pekiştireç verildi Diğer 8 oturumda da aynı süreç tekrar edilerek uygulandı. Bütün veriler aşağıdaki grafiklerde ayrıntılı olarak bilgilerinize sunulmuştur. dakika ,2 11,30 11,09 12,40 12,40 12,8 13,27 12,07 11,48 Uygulama süreci okuma hızı 12,4 12,1 09,23 16,00 1,00 1,0,40,3, 12,12 11,1,18 12,18 12,18 09,48 14,12 13, ,8 9 öğretim sürecinin sonunda öğretimin yönteminin etkililiğini belirlenmesi için 3 genelleme oturumuna yer verilmiştir. Bu oturumlarda öğretmen değişimine gidilmiştir. Öğretim oturumlarında uygulanan süreç uygulanmıştır. SONUÇ VE BULGULAR Yöntemin uygulandığı 9 öğretim oturumunun sonrasında önceden dinleme+tekrarlı okuma+ödül+geri bildirim yönteminin genelleme aşamasında kişi genellemesine gidilmiştir.9. oturumdan sonra farklı öğretmenler yöntemi yukarıda açıklandığı şekilde uygulamışlardır. Genelleme oturumlarında ve öğretim oturumları sonucunda okuma hızının arttığı izlenimi edinilmiştir. Öğretim oturumları grafiği yukarıda verilmiştir. Genelleme oturumları sonuçlarını gösteren grafik aşağıda verilmiştir.
6 dakika oturum 11,14 11,1 9,2 Genelleme Oturumları Okuma Hızı 2. oturum 3. oturum 12,2 11,19 9,27 9,07 9,8 Okuma hızının arttırılmasında kullanılan yöntemlerin etkililiği çocuklara göre değişiklik gösterebilmektedir. Birkaç yöntem uygulandıktan sonra öğrenci için uygun olduğu düşünülen yöntem kullanılmalıdır. Ancak yapılan uygulama sonucunda heceleyerek okuyan hafif derecede zihinsel yetersizlikten etkilenmiş öğrencilerle down sendromlu öğrencilerle önceden dinleme+tekrarlı okuma+geri bildirim+ödül yöntemi kullanılarak olumlu sonuçların alınacağı okuma hızı çalışmaları yapılabileceği izlenimi edinilmiştir. ÖNEM: 7. sınıf öğrencilerinin okuma hızı performansı göz önüne alındığında öğrencimiz B nin okuma hızı performansının arttırılması gerekliliği ortaya çıkmıştır. Okuma hızı bütün akademik alanlarda öğrencinin okuduğunu anlama performansını etkilemektedir. Bundan dolayı okuma hızındaki artış öğrencinin diğer alanlardaki düzeyini de olumlu etkilemektedir. B için önceden dinleme, tekrarlı okuma, geri bildirim, ödül yöntemi okuma hızını arttırmak için seçilmiştir. Bu yöntem sayesinde öğrenciye okuma hızı artışlarında doğru ve yanlış okuduğu kelimelerde anında dönüt verilebilmektedir. Ayrıca öğrenci okuma hızı anlamında güdülenebilmektedir. Yöntem içerisinde öğretimsel amaçlar öğrencinin performansındaki ilerlemelere yönelik belirlendiği için gerçekçi amaçlar konuluyor ve ilerlemeler matematiksel verilere dayandığı için kolay gözlemlenebilip anında değerlendirilebiliyor. (Örneğin; Uygulama sırasında kullanılan Paran yoksa Havuç da yok adlı metni öğrenci 2. okuyuşunda 12 dakika 1 saniye sürede okumuştur. a geçmeden önce bu sürenin % i hesaplanmış [12 dakika 1 saniye = 73 saniye, 73x%= yaklaşık 37 saniye beklenen okuma süresi 11 dakika 38 saniye olarak belirlenmiştir.]) Sonuç olarak öğrenciden en fazla 11 dakika 38 saniye içerisinde ilgili metni okuması istenmiştir. Güdüleme olarak kullanılan bu teknikten sonra öğrencinin metni 9 dakika 23 saniye sürede beklenileninde altında başarı ile okuduğu gözlenmiştir. Öğrenci beklenilen süreden daha kısa sürede okuduğu için pekiştirilmiştir. 6
7 ÖNERİLER: Uygulanan önceden dinleme+tekrarlı okuma+geri bildirim+ödül yöntemi okuma hızının arttırılmasında etkili bir yöntemdir. Ancak, etkililiğin arttırılması için aşağıdaki konulara dikkat edilmesi gerektiği düşünülmektedir. Öğrencinin okurken 3 saniye içinde okuyamadığı kelimenin düzeltilerek okunması ve öğrenciden okumaya devam etmesi istenmektedir. Bu uygulama sırasında dikkat edilmesi gereken önemli bir noktada yardım tuzağına düşülmemesidir. Çünkü çocuklar bu durumu kullandıklarında çoğu kelimeyi okumak için çaba sarf etmemektedirler. Diğer bir nokta ise öğrenci okurken, şimdi güzel okuyorsun daha hızlı okuyabilirsin gibi öğrenciyi güdüleyici yönergeler verilmelidir. Yöntemin öğrenci açısından değerlendirilmesi; hesaplamalar sırasında (doğru kelime, yanlış kelime, dakika hesapları) öğrencinin beklemesi sırasında davranış probleminin çıkmaması için öğrencinin uygun davranışları pekiştirilmelidir. Tekrarlı okumalar sırasında, öğrencinin sıkılmasını önlemek için öğrenci iyi güdülenmelidir. Metinler hazırlanırken öğrencinin ilgi alanları dikkate alınmalıdır. Öğrencinin öğretimden önce temel ihtiyaçlarının giderilmiş olmasına dikkat edilmelidir. 7