İstanbul’un ortasında bir tarım anıtı | tarlasera
İstanbul’un ortasında bir tarım anıtı İstanbul’da yaşayıp da TMO’nun Haydarpaşa’da bulunan tarihi silolarını bilmeyen yoktur. Kadıköy’e giden vapur sakinlerinin bakmadan edemediği, duvarlarında yazan TMO’nun meşhur sloganı “Ofis çiftçinin kara gün dostudur” ile dikkat çeken bu dev tesisin tarihi ve bugünkü durumuna dair ise pek az İstanbullunun fikri var.
Duvarların ardındaki tarih Aslında Haydarpaşa silolarının geçmişi 1938 yılında kurulan Toprak Mahsulleri Ofisi’nden daha da geriye gidiyor. Hem yurtdışı hem de yurtiçi ticaretin önemli noktalarından biri olan Haydarpaşa’da bir tarımsal ürün deposu kurulması için çalışmalar 1800’lü yılların sonuna rastlıyor.
İlk silo 1905’te açıldı Haydarpaşa’da başta buğday olmak üzere hububatların depolanması için inşa edilen ilk silolar, yine çevresindeki gümrük binası, rıhtım idaresi ve elektrik santrali gibi tesislerle birlikte 1905 yılında hizmete giriyor. 5 bin ton kapasiteye sahip bu depolara 2 yıl sonra 10 bin ton kapasiteli ikinci silo binası ekleniyor.
Cumhuriyetle gelen dönüşüm Cumhuriyetin kurulmasının ardından tarımda yaşanan büyük atılımın bir parçası olarak kurulan pek çok kurumdan biri olan Toprak Mahsulleri Ofisi’nin 1938 yılında faaliyete başlamasının ardından Haydarpaşa siloları da ofisin en önemli depolama noktalarından birine dönüşüyor. TMO’ya ait 34 bin tonluk silo ise 1958 yılında tesise ekleniyor.
2005’te kullanıma kapatıldı Ancak hem Türkiye tarımının hem de TMO’nun tarihinde önemli yeri olan silolar, ilk inşaatın tamamlanmasından tam bir asır sonra, 2005’te Haydarpaşa Port projesi kapsamında kullanıma kapatıldı. Haydarpaşa garı ve limanının geleceğine dair belirsizliklerle geçen 10 yıl içinde siloların akıbeti de belirsizliğini korudu.
“Kara gün” sözü yalnızca duvarlarda kaldı TMO’nun uzun yıllar kullandığı, ancak belki de pek çok İstanbullunun Haydarpaşa siloları sayesinde aşina olduğu “Ofis çiftçinin kara gün dostudur” sloganının tarihe karışması da aynı döneme rastlıyor. 2006 yılında TMO tarafından “Ofis çiftçinin dostudur” şeklinde değiştirilen slogan buna karşın eski haliyle depoların duvarlarında gelip geçeni selamlamaya devam ediyor.
Binanın yapısı hızla bozuluyor 2005 yılında kullanıma kapatılan siloların bugünkü durumu ise üzücü. Bundan bir süre, alınan izinle tesis içine giren fotoğrafçı Mesut Öztürk’ün objektifine yansıyan görüntüler de bunu kanıtlıyor. İç yapısında hızla bozulmalar oluşan yapı, aynı zamanda yer yer yaşanan çökmeler nedeniyle tehlikeli bir durum arz ediyor.
Tarihin canlı tanığı 2014 yılında Kadıköy Belediyesi’nin tesisin duvarlarına grafiti yapılarak renklendirilmesi için ortaya attığı proje kabul görmedi. TMO Haydarpaşa siloları bugün tüm metruk haline rağmen ülkenin bir asırlık tarım geçmişinin canlı tanığı olarak ayakta duruyor.