Devlet Nedir? | Onedir.net
1 Devlet Kelime Anlamı
2 Tarihteki İlk Devlet Tanımlamaları
3 Devletin Amacı ve Görevleri
4 Devlet Şekilleri
Devlet Nedir: Siyasal örgütlü bir ulusun, toprak bütünlüğüne bağlı bir şekilde oluşturduğu tüzel varlığa devlet adı verilmektedir.
Devlet Kelime Anlamı
Toprak bütünlüğüne bağlı olarak siyasal bakımdan örgütlenmiş millet ya da milletler topluluğunun oluşturduğu tüzel varlık.
Örnek Cümle: “Devlet hizmetinde epeyce ileride sayılanlardan olsa gerek.” – M.Ş. Esendal
Örnek Cümle: “Halk içinde muteber bir nesne yok devlet gibi
Olmaya devlet cihanda bir nefes sıhhat gibi.” – Muhibbi (Kaynak: TDK Türkçe Sözlük)
Tarihteki İlk Devlet Tanımlamaları
İlk devlet kavramıyla ilgili farklı teoriler ortaya atılmıştır. Örneğin, Franz Oppenhimer’ın ‘Devlet’ adlı eserinde, fetih kuramı oluşturulmuş ve devlet örgütünü tanımlamıştır. Tanımda, “Hareketli olan toplumların, tarımcı yani yerleşik toplumları yenmesi ve daha sonra haraca bağlamasıyla devlet oluşmuştur.” ibaresi yer almaktadır.
Devlet kavramı Platon’da “Beraber yaşama zorunluluğundan doğan bir kavram” olarak nitelendirilmiştir. Aynı kavram Aristoteles’e göre “Doğal bir oluşum” şeklinde tabir edilmiştir. Farklı düşünürler ise devletin oluşumu aşağıdaki durum ve amaçlara göre tanımlamıştır;
Hobbes’egöre, herkesin herkese olan savaşını sona erdirmek amacıyla ortaya çıkmıştır.
Ancillon’agöre, iletişim ve dil gibi toplumsallıktan doğmuştur.
Fichte’yegöre, saf insan amacının yüce aracı devlettir.
Rousseau’ya göre, devlet toplum sözleşmesinin bir sonucudur.
Schelling’egöre, mutlak olan bir kavramdır.
Cicero’yagöre, hukukun sonucu olarak devlet oluşmuştur.
Hegel’deise bu kavram tüzel irade olarak, ahlaksal tin olarak tanımlanmıştır.
Günümüz dünyası incelendiğinde bir toplumun devlet olabilmesi için öncelikle halk, ülke ve egemenlik sahibi gibi faktörleri oluşturması gerekmektedir. Modern bilimler, felsefe ve hatta sosyoloji gibi alanlar açısından devlet kavramı farklı şekillerde ele alınabilir. Tarihin eski zamanlarından günümüze kadar Türk halkı için de genel bir devlet anlayışı mevcuttur. Bu durum, Türklerin eski yazıtlarındaki ‘İl’ kelimesinden anlaşılabilir.
Tarih boyunca toplulukların bir devlet kurması gerekli hale gelmiştir. Çünkü toplumların zamanla birbirini tanıması süreciyle beraber güçlüler her zaman zayıfları ezmeye başlamıştır. Bununla birlikte tarihteki ilk toplumlarda yaşayan insanlar, zamanla etik düzeni yıkmak için kendi kendini yönetme ve denetlenme hakkını devlete bırakmıştır.
Devlet faktörünü hayata geçiren toplumlar daha güvenli ve kaliteli bir yaşama geçiş sürecinde başarılı olmuşlardır. İlk çağlarda yok denecek kadar az sayıda devlet olduğu için devlet sistemlerinin oluşması süreci de zaman almıştır. Tarih ilerledikçe devlet sayısı artmış ve toplumlar taleplerini dile getirmeye başlamıştır. Bunun sonucu olarak da insanlar, yönetilmeyi seçmiş ve korunma güdüsü ile hareket etmiştir. Devlet sisteminin bu nedenlerden dolayı asıl amacı, halkını korumanın yanı sıra iç huzuru sağlamak ve insanların refah seviyelerini yükseltmek olmuştur.
Devletin Amacı ve Görevleri
Tarihteki tüm devletler belirli bir amaç uğruna kurulmuştur. İnsanların var olma ve varlığını sürdürme üzerine olan bu amaçlar ile beraber bağlayıcı olan birçok görevi bulunmaktadır. Devletin görevlerini sıralayacak olursak;
Gelir kavramında eşit ve adaletli davranmak,
Ekonomik anlamdaki gelişmeyi sağlamak,
Halklar arasında fırsat eşitliği sağlamak,
Halka Sosyal Güvenlik hizmeti sunmak,
Sosyal dengeyi sağlamak,
İşsizlik ile mücadele etmek,
Halkın temel hak ve özgürlüklerini güvence altına almak,
Hukukun genel ilkelerine bağlı kalmak,
Kanun önünde eşitlik ilkesine bağlı kalmak,
İdarenin mali sorumluluklarını yerine getirmek,
Ülkenin toprak bütünlüğünü korumak,
Kişi ve konut dokunulmazlığını sağlamak,
Halkın güvenliğini ve huzurunu sağlamak,
Adaleti devlet içinde sağlamak,
Halka seçme ve seçilme hakkı sunmak,
Halka vicdan ve din özgürlüğü sağlamak,
İnsan haklarıyla beraber eğitim, sağlık ve güvenlik konusunda çalışmalar yapmak, olarak sıralayabiliriz.
Bu yazımızı da okuyabilirsiniz: Liyakat Nedir?
Devlet şekillerini; egemenlik kaynağına göre, hukuki yapılarına göre ve üstlenilen göreve göre üç farklı başlık altında inceleyebiliriz. Bu başlıklar da kendi aralarında farklı devlet şekillerini oluşturmaktadır.
Egemenliğin kaynağına göre devlet şekilleri;
Monarşi: Devlete ait olan yetkilerin tek bir kişide toplanmasına monarşi adı verilmektedir. Mutlak monarşi ve Meşruti monarşi olarak iki kısımda incelenir;
Mutlak Monarşi: Tüm yetki tek bir kişinin elindedir. Meşrutiyetten önceki Osmanlı Devleti’nde bu yönetim şekli benimsenmiştir.
Meşruti Monarşi: Hükümdardaki yetkiler yazılı bir anayasa ile kısıtlanmıştır. Tarihte I . ve II. Meşrutiyet döneminde bu yönetim tarzı kullanılmıştır.
Oligarşik Devlet: Bir grup ya da zümrenin egemen olduğu yönetim anlayışıdır.
Teokratik Devlet: Devlet yönetiminde dini esaslar etkilidir. Günümüzdeki İran devletini buna örnek olarak gösterebiliriz.
Laik Devlet: Bu devlet şeklinde, devlet ve din işleri birbirinden ayrıdır. Türkiye Cumhuriyeti, laik devlet anlayışıyla yönetilmektedir.
Demokratik Devlet: Bu yönetim şeklinde, ülke yönetimi halkın egemenliğine dayandırılmıştır. Yani egemenlik bir kişiye ait olmamakla beraber birden fazla kişi söz konusudur. İdari örgütlenme ise anayasalar çerçevesinde oluşturulmaktadır.
Hukuki yapılarına göre devlet şekilleri;
ÜniterDevlet: Bu devlet anlayışında tekçi devlet sistemi vardır. Yani siyasal anlamda merkeziyetçilik kabul edilmiştir. Yürütme, yasama ve yargı organları bulunmaktadır. Bu yönetimin altında belediyeler, köyler ve il idareleri gibi alt birimler bulunmaktadır. Dünyadaki üniter devlet anlayışına örnek olarak başta Türkiye, Norveç, Japonya, Portekiz, İngiltere, Fransa ve İtalya gibi devletleri gösterebiliriz. Üniter devlet merkezi ve Âdem-i merkezi olarak ikiye ayrılır.
Âdem-i Merkezi ÜniterDevlet: Devlet faaliyetlerinin kamudaki tüzel kişiler tarafından sürdürüldüğü devlet anlayışıdır.
Merkezi ÜniterDevlet: Devletin dışında farklı kamu tüzel kişilerinin olmadığı ve sadece merkezden yürütülen devlet anlayışıdır.
Birleşik Devlet: Karma devlet olarak da adlandırılan bu yönetimde birden çok devletin varlığı söz konusudur. Federal ve Konfederasyon sistemi olarak iki farklı başlıkta incelenir.
Federal Devlet Sistemi: Kendi içinde belirli bir özerkliğin korunduğu, iki veya daha çok devletin aynı merkezi sisteme göre oluşturulduğu devlet yönetimidir. Bu yönetimde alt birimler vardır ve günümüzdeki Almanya, Kanada, ABD, Rusya ve Avusturya gibi ülkeler bu sisteme örnektir.
Konfederasyon Sistemi: Devletin bir birliği meydana getirmesiyle oluşur. Daha çok savunma amaçlıdır ve günümüzdeki İsviçre ülkesi bu sisteme örnektir.
Üstlenilen görevlere göre devlet şekilleri;
Modern Devlet: Devletin sosyal ve hukuk devleti ilkeleri gereğince sorumluluk üstlenmesiyle ortaya çıkmıştır. Bu yönetim şeklinde insan hakları ön plândadır.
Postmodern Devlet:Tarihte ilk kez 21. Yüzyılın sonlarına doğru ortaya çıkmıştır. Daha çok yeni bir dünya düzenini savunmaktadır ve toplumun genel yapısıyla ilgilenmektedir.
Geleneksel Devlet: Herhangi bir ekonomik ya da sosyal görevi üstlenmeyen ve kanunlarla devletin yönetildiği bir anlayıştır.
Devlet hakkında aklınıza gelebilecek tüm soruların cevapları için ilgili kategorimizi ziyaret etmeyi unutmayınız: Devlet Nedir?
Bir önceki yazımız olan Liyakat Nedir? başlıklı makalemizde liyakat hakkında bilgiler verilmektedir.