Her daim iyi, güzel ve doğru olana ulaşmak istiyoruz. Bu mücadelemizi en fazla da tortulaşan yaşam dışılıklarımıza karşı veriyoruz. Kendinden vazgeçmeme halimiz, bu tortulaşan anlayışlar karşısında ortaya çıkıyor. Öylesine gerekçeler yaşanmakta ki, hangisi bu mücadelede bizlere evladır, anlamakta bile zorlanıyoruz. Şimdilerde geçirilen görkemli direnişin büyüsündeyiz. Birileri bu kadar coşkulu, kendine sevgisi artan duruşlara kibir dedi, oysa coşkunluğumuzla taşkınlaşmalıydık. Zafere abartılı anlamlar yükleniyoruz ama hakkını da teslim etmeliyiz.
Zindan öylesine zorunluluklarla dolu ki, beraber yaşanan ortamların esnekliği, katılığı dengeye kavuşmazsa dağıtıcı oluyor
Size ilk defa mektup yazmanın heyecanındayım. Buna vesile olan arkadaş Hejar Amed olsa da, aslında fitili ateşleyen bir rol üstlendi. Size yazarken neden heyecanlandığımı kendime sorarken, biraz da sesli düşünmek isterim. Elbette bunun belirleyiciliği sizin kendinizden taşan anlamlara sahip olmanızdır. Yoldaşlığımız her zaman heyecan yaratmalı ki sıradanlaşmayalım, sıradanlaştırmayalım. Hani Einstein’ın, Bilge’nin de paylaştığı bir sözü var ya, şöyle diyor; “Hayatımıza giren en güzel şey gizem içeren şeydir.” “Yaşama hayret etmeyen veya evrenin karşısında saygı duruşuna geçmeyen bir kimse, gözleri kapanmış bir ölüden farksızdır” diye ilave yorumda bulunuyordu Bilge. İşte böylesi bir gizemin de yarattığı heyecan var. Sizde her şey ne kadar şeffaf olsa da, bir o kadar da anlaşılması gerekli kılınan hayretlere de sahipsiniz. Özgürlük Hareketi’nin ana akımındaki siz yoldaşlarla bir gün de olsa kalarak sizi izlemek ve anlamak isterdim. Bu arayışımı ziyadesiyle Bilge’ye karşı da yaşamaktayım. Bunu tahmin etmek zor değil. Ama bunu bedenselleştirmek; bir günün akışına sığdırılan anlam gücünü izlek haline getirmek benim için hafıza-i bir değer. Hep düşünürüm; onca yılın acısını kaldıracak yüreği besleyen nedir? Evet, “yürek yutmuş” insanlarsınız. Bu acıyla yaşama cesaretiniz var. Bu acı sizlerde neye dönüşüyor, bunları anlamaya çabalıyorum. Öte yandan kıskandıran, imrendiren bir devrimci istikrar var. Bunun gerisine düşme olmuyor. İdeolojik moral kaynaklarınız büyük. Değer yaratan bir ırmaktan besleniyorsunuz. Nicesiyle kendime dönüp sordum; 20 yıllık devrimci yaşamımın içinde taşınılan sorumluluk anlarında ne kadar bunu kaldırabildim, ne kadar gereğince yaşadım? Burada ölçü kıldığım insanlar sizler de oluyorsunuz. Sorumluluklar nerede, zorunluluk nerede, ihtiyaç nerede doğallık kazanıyor? Kendinize dair zamanlar oluyor mu? Kendinizi kendinizde mi, size temas edip var kılan hayatın diyalektik akışındaki olgularla mı sorguluyorsunuz? Kendinizi en fazla neyin karşısında sorguluyorsunuz? Ben zindanda özelde de zihni ve ruhi olgunluğuma eriştiğim zamanlardan sonra bilmelerimi tecrübelerden öğrendim, anlamı somutlaştırabildim. Siz onca tecrübeye rağmen yeni bilmeler, şoklar, şaşkınlıklar yaşıyor musunuz? Çokça soru sorduğumun farkındayım. Sorularım cevaplarını yaşamda buluyor. Bana bu soruları sordurtan da bunun aksinde yaşanan yoğunluklardır. Zindan öylesine zorunluluklarla dolu ki, beraber yaşanan ortamların esnekliği, katılığı dengeye kavuşmazsa dağıtıcı oluyor. Homojen bir düşünce, amaç birliğinin olduğu mekanlardan zindan gibi amaç birliğinin yoğunlukta farklılaştığı bir mekana dahil olmak bunu sorgulatıyor. Hayat bu soruları kendi aksindeki yansımalarıyla sorgulattı, sorgulatıyor.
Devrim kendi bütününde çok şeye ulaştı, ama biz devrimciler oralara ulaştık mı?
O nedenledir ki zindanda en fazla kendimden korkarım. Bazen yanınıza gelirsem o zaman kendime tutunduğum değerlerin aslında bir yalandan ibaret olduğunu görürsem ne yaparım diyorum. Koşullar seni öncü kılabilir ama neye ve kime göre? İşte bunun yanılsamasına kapılmak istemiyorum. 11 yıllık zindan benden ne götürdü diye sorduğumda ‘neden izin verdin’ sorgulamasında kendime çarpmaktan ürküyorum. Zindanda devrimciliğimizi evcilleştirdiğimizi düşünmediğim zamanlar da yok değil. İşte bunun tanımını yapınca sizlerdeki gizi açıklamaya değil, fark etmeye çabalıyorum. Biz devrimciliğimizle neye ulaşmak istiyoruz? Bazen kendimize bakınca bir yerlere ulaşma telaşesinden ziyade bir yerlerden hızla geçmek için yol aldığımızı düşünüyorum. Geçen zamanlar ulaşılan zamanlar oldu mu? Devrim kendi bütününde çok şeye ulaştı ama biz devrimciler oralara ulaştık mı? Bu da mücadelemizin ikilemi; devrim gerçeğimizle devrimci gerçeğimiz aynı hız, tempoda yol alamıyor. İşte şu yukarıda yazdıklarım, ilk defa yazılan bir mektuba bunların su gibi akıtılmasıdır sizdeki, sizlerdeki sır.
Her daim iyi, güzel ve doğru olana ulaşmak istiyoruz. Bu mücadelemizi en fazla da tortulaşan yaşam dışılıklarımıza karşı veriyoruz. Kendinden vazgeçmeme halimiz, bu tortulaşan anlayışlar karşısında ortaya çıkıyor. Öylesine gerekçeler yaşanmakta ki, hangisi bu mücadelede bizlere evladır, anlamakta bile zorlanıyoruz. Şimdilerde geçirilen görkemli direnişin büyüsündeyiz. Birileri bu kadar coşkulu, kendine sevgisi artan duruşlara kibir dedi, oysa coşkunluğumuzla taşkınlaşmalıydık. Zafere abartılı anlamlar yükleniyoruz ama hakkını da teslim etmeliyiz. Sizlere o zamanları anlatmak isterdim. Öylesi duygular, düşünceler yaşandı ki! Her şeyi zirvede yaşadık. Sizlerle sohbetleşmeye ihtiyaç duyduğum zamanlar niceydi. Bir yandan muhteşem bir direniş, adanmışlık vardı, bir yandan da kaygılar, o kaygıların beslendiği ideolojik savaşlar. Özyönetim direnişleri sonrasında halkın acıya karşı duyarlılığı artmıştı. O nedenle herkese hakim olan bedel ödeme kavramı çokça gündemleşti. Buna karşı anlama çabası öne çıksa da içkinleşen bir tepki de vardı. Sanırım direniş sürecimiz, özelde de ölüm orucumuz buna en güçlü cevabı verdi. Beni düşündürten bir husustu; neden şimdiye kadar bu derece gündem olmayan bedel ödeme kavramı şimdilerde bu derece gündem oldu? Yine 8 yoldaşımız bireysel eylem yaptılar. Bu yoldaşların birçoğu özyönetim sürecinde esir düşenlerdendi. İnanır mısınız, bu son 3-4 yılda özelde de genç yoldaşlarda hakim olan kendini ölüme yatırma halet-i ruhiyesine karşı çok konuştuk, çok dinledik, hatta nöbetleştik. Bu genç jenerasyon yaşamı kendine zul saydı. Çatışmasızlık sürecinde katılanlar birden bire vahşi bir savaşın içine girdiler ve düşman gerçeği ile yüzleştiler. En yakınlarındaki yoldaşlarını kaybettiler ve kimilerince ‘ihanet’ olarak tanımlanan esareti yaşadılar. İşte bu psikoloji kolay kolay atlatılmadı. Zaten yeni jenerasyonun özel savaş politikaları nedeniyle yaşadığı kültürel soykırım süreci kendine yabancılaşmış, yaşama yabancılaşmış bir kuşak oluşturmuştu. Bunun da beslemesiyle içinden geçtikleri süreçlere doğru anlamlar vermede zorlandılar. Sizce de şehadetlerin daha çok bu kuşaktan olması tesadüf mü? Ve yöntem hususunda inanın basiretim bağlandı. Mazlum Doğan arkadaş kendini astığında bunu izah edecek, anlaşılır kılacak koşullara sahipti. Öyle ki amaç her şeyin önüne çıkıp bunu tartışılır bile kılmadı, kılamazdı. Ama Zehra arkadaşın Gebze’de başlattığı bu yöntem sıra sıra yaygınlaştı. Ve adeta kör bir bilmezlikle bu yöntem basında faş edildi. Bunu dile getirmem kendini yakmayı meşrulaştırmıyor. Ancak kendini yakma eyleminin kendisi direniş tarihlerinde bu coğrafyada anlam kazanan bir eylem. Açıkçası kendini aşma eylemi kesin sonuç alma adına dahi yapılsa bana olumsuz bir geleneği çağrıştırıyor ve ürkütüyor. Kimsenin kurtarılma ihtimali dahi kalmıyor. Düşünün Trabzon’da 3-4 yıldır zindanda olan bir arkadaş (genç bir arkadaş) grevinin 60. gününde tecride karşı kendini kafa üstü yere çakılacak tarzda ranzadan atıyor. Şimdi felç geçirmiş durumda. Sizce bu olay ve olguların kendi zamanı içinde eleştirel bir yoruma tabi kılınması gerekmez mi? Özelde genç yoldaşlara yaşa-yaşat felsefesini iyi kavratmak gerekliliği ile yaklaşıyoruz. Ama anlamakta da zorlanıyoruz.
Liberalizm illeti uyuşturucu etkisi yaratarak zihnimizi, ruhumuzu kemiriyor
Yaşanan direniş sürecinin planlamaya kavuşmasında doğrudan sahanın kendisinden haber alma öylesine zayıftı ki! 1 Mart gibi görkemli bir eylemi basından duyduk… Evet, koşullar hızlı ve değişken planlamalar yapmayı zorunlu kılıyor. Ama bu zorunluluklar bu derece bağlayıcı olamaz. En fazla kaygıyı yaşadığımız arkadaşlar 1 Mart grubundakilerdi. Çoğu yurtsever arkadaşlardı ve seçicilik uygulanmadı. Kendilerini bu kadar uzun süreye hazırlamamışlardı ve müthiş direndiler. Kendilerine şaşırdılar. Lakin büyük bir riskti de. Bu süreçte sahanın gerçeğini esas bilenler söz söyleyebilseydi daha da iyisi olabilirdi. Yaşananlar anlamlı sonuçlar doğurdu ama, açığa çıkan eksiklikler bir tarzı yansıtıyorsa sonuçlar olumlu da olsa bunu öncelikli kılmadan tarzı ele almak gerekiyor. Direniş politikasını oluştururken stratejik yaklaşım çok net ortaya konulur ama bizlerdeki zayıflık, politik öngörüsüzlük, rastgelelik ve çok seslilikte kendini açığa vuruyor. Kendimiz açısından da SAG’in uzamasına dair öngörü zayıflığını yaşamamız, yeterince kavratıcı olamamamız üzerinde çokça yoğunlaştık. Zindanın, kendisi hakkında söz söyleme gücü zayıflamışsa bunun kendini değer haline getirmeme kadar değer olarak görülememesiyle ve bunun hakkını teslim edememesiyle de bağı vardır. Düşünün aylarca Önderlikle görüşme olsun diye bedenini açlığa yatırıyorsun ama senin dışında herkes o görüşmelerden haberdar oluyor. Yanlış anlamayın bu konuda şikayetçi değilim, olmak da istemem. Zira bu konularda Yahudiler gibi kendini çamura atarcasına bas bas bağırıyoruz da. Ama bu kulaklar bu sese göre değilse ne yapabiliriz? Sizlerin cephesinden anlaşılmak adına yapılan paylaşımlardır.
Size bu süreçte en fazla da ideolojik bir savaşın içinde olduğumuzu belirtmiştim. Buna sebep grev sürecinde yaşananlardır. Aslında yaşananı anlam gücündeki zayıflıkla da izah edilebiliriz. Önderliğin ortaya koyduğu hakikatlerle gerçekte yaşananın buluşmaması buluşturulamamasıyla da izah edilebilir. Sürece dair anlaşılmayan hususlar yoruma açılınca tanımlar uçlaşabiliyor. En somut örneği 2 Mayıs görüşmesine dair verebiliriz. Nicelerinin kafasında bu süreçte neden Önderliği dinlemeyip grevi sürdürdük biçiminde düşünceler belirdi. Grevin devamı bedensel bir zorlanmaya dayalı olarak tanıma kavuşmuyor. Ancak tablo okunurken adeta büyük aile O’nu dinlemedi sonucu çıkartılıyor. Ürkütücü bulduk. Söz söylesek de muhatap büyük ailedir denebildi. Bilge insan her daim kendisi için yapılanlara eylemsel boyutta karşı çıkıyor. Bu etik bir duruş. Ancak burada özgün olarak ele alınması gereken şey büyük aile ile Bilge’nin pozisyonunun tanımlanmaması oluyor. Benzer şeyler seçimler üzerinden de özel savaş yöntemi olarak yapıldı. Beni ürküten büyük aileye karşı bilinçsizce dahi olsa da gelişen güvensizlik halidir. Bu pozisyon düşmanın değirmenine su taşır. Oysa büyük aile mensupları bu süreçlere dair çokça açıklama yaptı. Sizlerden istemim odur ki, yeniden bu hususlarda net açıklamalarda bulunmanızdır. Aynı şeyler dile gelse de maalesef doğrularda ikna olma durumu kişiler ve konumlar üzerinden gelişebiliyor. Şayet biz sözümüzü anlam, değer haline getirememişsek bu da bizlerin zayıflığındandır. Bu tür çelişkiler özyönetim süreçlerinden beslenebiliyor ve kendini her zeminde yineleyebiliyor. Büyük aile eşrafının zindana bu süreçlere dair daha doyurucu yaklaşması önem kazanıyor. Somutta özyönetim sürecine dair yaşanan yetmezliklerin çok somut dile gelmesi doyuruculuğu sağlamamış bir ihtiyaç olmakta. Tüm bunlara dair ilerde sizlere daha doyurucu mektup yazmak istiyorum. Lakin elinize ulaşıyor mu, buna cevap olunur mu kaygıları ihtiyaçları perdeleyici olabiliyor. Benim için kendimden de uzaklaştırmadığım temel kaygıysa bu ve benzeri sorunsallıkların güncel anlamda beslendiği kaynağı bulmak kadar bu sorunsalı kabul edip aşabilmektir. Liberalizm illeti uyuşturucu etkisi yaratarak zihnimizi, ruhumuzu kemiriyor. O uyuşturucu veya uyuşma hali sanal bir alem yaratıyor ve seni gerçekliğinden koparıp yabancılaştırabiliyor. Faşizmin şu son yıllarda yarattığı toplumsal gerçekliği de sosyolojik düzlemlerinden koparmadan anlamaya çalışıyorum. Yaşanan sorunsallıklara bu pencereden bakarak anlam kazandırmaya çabalıyorum.
Yoldaşlarımıza layık olmak, onların başını yıldızlara değdirmek bizlerin en büyük mutluluğu oldu
Sizlerle ölüm orucu zamanının paylaşılması, herkese dair kılınan zamanlarını anlatı haline getirmek isterdim. Ancak bazı şeyler anlatıldığı zaman büyüsü bozulur. Anlatış kelimelere ruh katmazsa öylesine hızlıca sıradanlaşır ki, yüreğine ve zihnine güvenmek zorunda kalırsın. Oradaki zaman, öncesi sonrası olmayan sonsuz ve On’larla doludur. Zamansız ve mekansızdır. Yaşananlar sonuçları itibariyle tarih oldu ama yaşayanlar o zamanda yaşadıklarını kendine sır etmeli. Şu zaman, en güzeli en iyiyi öylesine hızlı eskitip paçavralaştırıyor ki… Biz de bundan azade değiliz, çünkü bu çağın çocuklarıyız. Grev bittiğinde de en büyük korkum bu zamanın önce sıradanlaşması, sonra da anlamının unutulması ve sadece bir anı olarak geçmiş zamanda bırakılmasıydı. Biliyorum aynı zaman-mekanı tekrar yaşamak da gerçekçi değil. O zaman benim için metafizik olanı tanımlıyor. Öylesine bir nirvanaydı ki, kendimde kaybolanı, görülmeyeni faş ettim. Kendimle buluştum. Maddi yaşamın ışıltısının içimizdeki evreni nasıl karanlıkta bıraktığını fark ettim. Belki de eriyen bedenimizden öte maddi yaşamın kendisiydi. Ölüm ve yaşamın yan yana geldiği ender zamanlardandı. Ölüm anlamını kaybediyor. Yaşamın anlam gücü ölümü kendine yakınlaştırıyor. Uğruna feda olma hali böylece gerçekleşiyor. Zihinsel evrende sonsuzlaşan anlamlar kendini gerçekleştirememenin keşkelerini yaşatıyor. Evrensel ve tikel düzlemde yaşananların tarifini yapmak esasta seni gerçekleştirilir kılan varlık savaşımının kendisini oluşturuyor. Varlığın kendini kendi kılması ve kendinden taşma hali… Müthiş duygu yoğunluğuna kapıldık. Yanımda bu sürecin yolcusu Serhildan Hevalle bu zamana dair çok önemli paylaşımları zamana şahit kıldık. Yoldaşlık kendinde yeni tanımlar kazandı. Yaşarken yaşama daha yüce hakikatlerde buluşmanın yoldaşlığıyla anlam kazandı. En iyi gerçeklerin böylece kendi yaşam deneyimlerimizden damıtılarak hakikate kavuştuğunu gördük. Bunu hakikat kılansa o gerçeğin içindeki acılardı, mutluluklardı. Yoldaşlarımıza layık olmak, onların başını yıldızlara değdirmek bizlerin en büyük mutluluğu oldu. İnsan başkasına dair yaşamalı. En büyük değer o zamanlarda yaşanır. Hasılı bu süreçte Halil Cibran’ın dediği gibi “var olmanın sırlarına vakıf olduk”.
Bu zamanın öylesine özgün anekdotları oldu ki! Ölüm orucu eylemimizin başladığı ilk günde yoldaşlar bize, “Serkeftin” diyemedi! Fazlasıyla duygusal bir atmosfer vardı. İkimizin birden girmesi koğuşta duygusal bir zorlama yarattı. Sanırım hemen şehit düşeceğimizi sandılar! Evet zaten bunu göze alma, buna da hazırlanma vardı ama, zaman içinde yaşam moralimizle bu aşıldı. Sanırım bu eylemin “Serkefti” olması hepsinde hızla bir şey olmadan sonuçlanması algısına dayanıyordu. Durduğumuz yerden olay ve olgulara yüklediğimiz anlamlar farklıydı. Elbette anlaşılır bir duygu ancak, eylemcinin başarısı daha az acıyla, bedelle sonuca erişmekten ziyade hızla ve büyük bir kararlılıkla amaca ulaşmaydı. Bu eylemi kutsal kılan da arayışlarımız ve bu arayışların kendini akıttığı anlamlar, amaçlardı. Grev sürecinde bizlere bakan refakatçiler hiç zorlanmadı! Çünkü sadece su ile beslendik. Hiç su içme alışkanlığı olmayan bir yoldaş suyun gerçeğine bu eylemle ulaşınca su içmeye anlam katarak başladı. Bazen arkadaşlar, “Size bir şey getireyim mi” diye sorduklarında onlara tebessümle ironik cevaplar veriyorduk. Aslında bu hal onları da zorladı. Dışardan yoldaşların müthiş desteğini aldık. Öylesine çok posta geldi ki bunları hayata yazılmış nameler olarak ele alıp arşivledik. Çoğu eyleme, ‘Yaşam Orucu’ adını takmıştı. Her paylaşım eyleme yüklenen anlamı çoğalttı. Eylemin anlamı böylece çoğalınca biz bunun altında ezildik. Acaba layık olabilecek miyiz, sorgulaması bakidir. Analarımız bu zamanın öznesiydi. Sürekli direnişte ve yanımızdaydılar. Doğurganlık salt biyolojik bir oluşum hali yaratmıyor, aslında varlık, var olma bilincini büyütüyor. Analarımız direnirken varlık savaşını veriyorlardı. Onlar bir derviş gibi yüreklerini yatırmışlardı bu direnişe. 27 günlük ölüm direnişimiz naçizane bir zamandı. Bu zamanı bizlere yaşatan yüce gönüllü bilge yoldaşlara hep minnettarız. Bu herkesin anlam veremeyeceği bir minnettarlıktır. Size bu zamana dair beni derinden etkileyen başka bir anekdotu daha anlatmak isterim. Avrupa’da uzun yıllardır sürgün hayatı yaşayan ve hastalanan dedem (Alzaymır hastası) ölüm orucunun biteceği günün ortasında bu haberi duyuyor ve beni hatırlayarak maniler diziyor. Huzura eriyor. Eylemin sonuçlanmasının huzuru… Ve o günün gecesinde vefat edip hakka ulaşıyor. Cemevine götürülüyor ve orada şu deniyor bir canın kurtulması için başka bir canın feda olması gerekiyordu. Kızılbaş inancında yeri olan bir inanıştır bu. Kendini feda ediyorsun ve bir başkası da sana feda oluyor. Yaşamın ölümle kendini sürdürmesi inancı toplumsal bir hafıza olarak her zaman mekana sirayet ediyor.
Aslında sizlere, size yazmak beni varlığımda ateşe tutuşturuyor. Çünkü size yazınca bilme halini, oluşu yaşıyorum ve bilme bir yanmaya dönüşüyor. Yananlar, kendini tutuşturan uyuyan gerçeklerdir. Hep anlamak, hep anlaşılır olmak isteriz. Zindanda kazandığım nice değerler olsa da kaybettiğim yitik zamanlar da oldu. Yitik zamanlar sizsiz geçen her zamandı. Dağı yüreğime kazıdım. Kaybetmek acı verdi. O acıyı sürekli kılıyorum ki, kim olduğumu bileyim, unutmayayım, sesinizi duydukça yaşayan değerlerin gücünü hissediyorum, güç alıyoruz. Buluşacağız ve biz o buluşmanın hazırlığında olacağız her daim. Asla pes etmeyeceğiz. Gerçekler ne kadar acı verse de özgürlük inancı güç katıyor. Hepinizi özlem ve hasretle sımsıkı kucaklıyoruz. Ne mutlu bize ki hiç yan yana gelmeden, birbirimizi tanımadan birbirine feda olacak güçte yoldaşlık değerini yaşadık, yaşamaktayız. Her daim iyi, güzel ve doğruya dair yaşama inadıyla.
Hêvî Varto / Bakırköy Zindanı