Diyabet (Şeker Hastalığı) Nedir? – Turkey Istanbul Medical
Home » Blog » Diyabet (Şeker Hastalığı) Nedir?
Diyabet veya diğer adıyla şeker hastalığı, kanınızda akan glukoz (şeker) miktarının çok fazla olduğu durumlarda meydana gelen yaygın bir hastalıktır. Vücudumuzda midenin arka kısmında pankreas adında bir bez bulunur. Bu bez kan şekerini düzenleyen hormonlar salgılar.
Bu hormonlardan biri insülindir. İnsülin hormonunun eksikliği veya etkisizliği sonucu ortaya çıkan ve kan şekeri yüksekliği ile seyreden, kronik ve ilerleyen bir hastalıktır. İnsülin, vücudumuzda pankreas tarafından salgılanır, yemeklerle alınan besinlerdeki şekerin hücre içine girerek enerji olarak kullanılabilmesi için anahtar görevi görür. İnsülinin yokluğu veya etkisizliği sonucu hücre içine giremeyen şeker kanda yükselmeye başlar. Bölgelere göre değişmekle birlikte ülkemizde ortalama %7 oranında diyabetli bulunmaktadır. Diyabetin sınıflaması en son kabul edilen şekle göre;
Vücudunuz Glukozu Normalde Nasıl Düzenler?
Besin tükettiğinizde kanınızdaki glukoz miktarı birden yükselir. Bunun nedeni tükettiğiniz besinlerin glukoza (hücreleriniz için kullanılabilir enerjiye) çevrilip vücudunuzdaki hücrelere dağıtılması için kana girmesidir. Pankreasınızda bulunan özel hücreler glukoz artışını anlayabilir ve bunun için kanınıza insülin salgılayabilir. İnsülinin pek çok görevi vardır fakat en temel görevlerinden biri kan şekeri seviyesini düşürmeye yardım etmektir. Bunu da kanınızdan hücrelerinize glukoz taşıyan bir sistemi harekete geçirerek yapar. İnsülin aynı zamanda karaciğerde glikojen sentaz denilen bir enzimi uyararak kan şekeri seviyenizi düşürmeye yardımcı olur. Bu molekül glikojen (uzun bir glukoz şeridi) üretmekle sorumludur, üretilen glikojen karaciğerde depolanır ve kan şekeri seviyesinin düşük olduğu zamanlarda kullanılır. İnsülin vücudunuzda etkisini gösterdiği zaman, kanınızdaki glukoz miktarı yavaş yavaş yemek yemeden önceki haline geri döner. Yakın zamanda yemek yemediğinizde ölçülen glukoz seviyesi (açlık kan şekeri) 3,5-6 mmol/L (70-110 mg/dL) değerleri arasındadır. Bir yemeğin hemen ardından ölçülen değerler ise neyi ne kadar yediğinize bağlı olarak 7,8mmol/L (140 mg/dL) değerlerine kadar yükselebilir.
Diyabette Neler Görülür?
İki çeşit şeker hastalığı vardır: Tip 1 ve Tip 2 diyabet. Her iki tipte de vücudunuz, kanınızdan hücrelerinize şeker taşımakta güçlük çeker. Bunun sonucunda kanınızdaki glukoz seviyeleri yükselir ve hücrelerinizdeki glukoz seviyesi düşer. Tip 1 ve Tip 2 diyabet arasındaki en büyük fark, kan şekerinizin normal değerlerden sapmasına sebep olan farklı mekanizmalardır.
Tip 1 diyabet hastalarının vücutlarında tam bir insülin eksikliği mevcuttur. Bunun asıl nedeni henüz bulunmamış olsa da, insülin üreten hücrelerin vücudun kendi bağışıklık sistemi tarafından yok edildiği bilinmektedir. Bu durum özbağışıklık veya otoimmünite olarak bilinir. Otoimmünite, bağışıklık sisteminin bazı vücut hücrelerini yabancı olarak düşünüp bu hücreleri yok etme listesine almasıyla gerçekleşir. Vücut sonunda tüm bu hücreleri yok eder ve şeker hastalığı belirtileri ortaya çıkar.
Tip 2 diyabet hastaları insülin üretebilir fakat vücutlarındaki hücreler insüline karşı belli bir direnç kazanmıştır. Tip 2 diyabet, insüline dirençle başlayan ve insülin salgısının tamamen durmasıyla sonuçlanabilen bir süreçtir. Hücreler insüline dayanıklı hâle gelmeye başladığında vücut bu etkinin üstesinden gelebilmek ve glukoz seviyesini normal değerler arasında tutabilmek için daha fazla insülin üretmeye başlar. Aslında erken dönem Tip 2 diyabet hastalarının insülin seviyeleri, şeker hastası olmayan insanlarınkinden daha fazladır. Ancak vücut sonunda bu dengeyi sağlayamaz duruma gelir ve kan şekeri seviyesi yükselmeye başlar. Pankreas hücreleri sürekli daha fazla insülin üretmek için çalışır ve sonunda tahrip olurlar. Tip 2 diyabet ilerlemeye devam ettikçe hastalar vücutlarında yeterli molekül miktarını sağlamak için insülin takviyesi almaya başlar.
Gestasyonel Diabetes Mellitus (Gebelik Diyabeti)
Gestasyonel diabetes mellitus ilk kez gebelik sırasında ortaya çıkan glukoz tolerans bozukluğu olarak tanımlanmaktadır. Bununla beraber bu tanım, gebelikten önce diyabeti olduğu halde gebelik sırasında tanı alan (gebelikten önce tanısı konulamamış pregestasyonel) vakaları, gestasyonel diyabet vakalarından ayırt etmekte kimi zaman yetersiz kalmaktadır.
Obezite ve diyabetin artması ile tanı konmamış tip 2 diyabetli gebe sayısı da artmaktadır. Bu nedenle, ilk prenatal vizitte standart kriterlere göre diyabet tanısı alan gebelerde gestasyonel diyabet yerine, ‘aşikar diyabet’ tanısı konulması önerilmektedir. Gebeliklerin ortalama olarak %10’unda GDM görüldüğü tahmin edilmektedir. Bu oran, araştırılan popülasyona ve kullanılan tanısal yöntemlere bağlı olarak %1 ile %22 arasında değişmektedir.
Gestasyonel diyabet, genellikle gebeliğin 24. haftasından sonra plasenta hormonlarının insülinin etkilerini bloke etmesine (insülin direncini arttırmasına) bağlı olarak gelişir. Gebelikte kan glukoz regülasyon bozukluğu, özellikle de gebelikten önce diyabeti olan hastalarda, hem anne hem de bebek için olumsuz sonuçlar doğurabilir.
Gestasyonel diyabet tanısı alan anne adaylarında preeklampsi ve erken doğum riski artmıştır. Yenidoğanda ise makrozomi, neonatal hipoglisemi, sarılık, hipokalsemi, polisitemi, solunum sıkıntısı sendromu (respiratuvar distress syndrome: RDS), konjenital malformasyonlar ve ölü doğuma neden olabilir.
Doğumdan sonra gestasyonel diyabetli kadınların çoğunda glukoz metabolizmasında düzelme görülmekle birlikte sonraki gebeliklerinde gestasyonel diyabetin tekrarlama riski (yaklaşık %50) yüksektir; ayrıca ileriki yaşamlarında tip 2 diyabet gelişme riski de %70-80’e kadar varmaktadır. Bu sebeple gestasyonel diyabet tanısı almış kadınların doğum sonrasında diyabeti düzelse bile prediyabetli olarak kabul edilip diyabetten korunma programlarına alınmaları ve takip edilmeleri gereklidir.
Diyabet gibi kronik bir hastalığa yakalandığınızı öğrenince haklı olarak moraliniz bozulacaktır. Ancak olumlu yanı, diyabetin tedaviye çok iyi yanıt veren bir hastalık olmasıdır. Üstelik çevrenizdeki insanlara diyabet olduğunuzu söylediğinizde, ne kadar çok tanıdığınızın sizinle aynı durumda olduğunu ve genelde gayet normal, üretken bir yaşam sürdüklerini görünce şaşıracaksınız. Ayrıca diyabet üzerine muazzam araştırmalar yapılmakta olması, ileriki yıllarda yeni tedavi yöntemleriyle tanışmaya devam edeceğiniz anlamına gelir. –
İnsülin derinin hemen altında ve kasın hemen üstünde yer alan deri altı yağ dokuya enjekte edilir. Vücudunuzun her yerinde cilt altı yağ dokusu olsa da enjeksiyon yaparken damar ve sinirlerin yoğun olduğu yerler tercih edilmez. Bu yüzden önerilen bölgeler karın, kolun ve bacakların üst kısmı ve kalça bölgeleridir.
Kalemin üst ucundaki skaladan insülin dozunu ayarlayın.
Kalemin kapağını açın.
İnsülini alt üst edin.
İğnenin ucuna insülin damlası çıktığından emin olun.
Eğer iğnenin ucunda damlacık görmüyorsanız 1-2 ünite insülini boşa yaparak muhtemel havayı çıkartın.
Diyabette Erken Teşhis İçin Geç Kalmayın!
Diyabet şüphesi olan hastalarda kesin tanı konulması için 8 saatlik açlık sonrası kan şekeri ölçümlerine bakılır. Açlık kan şekeri 126 mg/dl ve üzerinde çıkarsa şeker hastalığı teşhisi konulur. Ancak teşhisin kesinleşmesi için birkaç gün sonra tekrar kan şekerine bakılır. İkinci ölçümde de 126 mg/dl den fazla ise kesin diyabet hastalığı teşhisi konulur.
Açlık kan şekeri 100 ile 126 mg/dl arasında çıkarsa bu kişilere de şeker yükleme testi yapılır. 75 gr şekerli su,10-16 saatlik açlık sonrası ve sabah içirilir ve 2. saat kan şekerine bakılır. 2. saat kan şekeri 200 mg/dl üzerinde ise diyabet hastalığı tanısı konuluyor.
Tip 1 diyabet ani başlayan bir problem olduğu ve genellikle şiddetli bulgularla ortaya çıktığı için çocuklarda tanısında güçlük çekilmez. Çünkü çok su içme, çok idrar yapma, kilo kaybı gibi belirtiler önemli ipuçlarıdır.
Çocuklarda diyabet tanısında şeker yükleme testi nadiren kullanılmaktadır. Çünkü çoğu vakaya buna gerek kalmadan tanı konmaktadır. Yükleme testi yapılan bir çocuğun kan şekerinin ikinci saat 200 miligramın üzerinde olması diyabet tanısı için yeterlidir.
aşama: Kişinin 10-12 saat açlıktan sonra kan şekeri ölçülür.
aşama: Özel hazırlanmış 75 g şeker içeren sıvı içildikten 2 saat sonra tekrar kan şekeri ölçülür.