GÖWRELILIK DÖWRI: IİMIT ISLEGLERINIŇ ÜİTGEMEGI - Bedeniňi bilmek - saglygyňy berkitmek.
24 Maı, 2019
Göwreli aıallaryň köpüsi göwreliligiň ilkinji günlerinden başlap iımit islegleriniň üıtgeıändigine üns berıärler. Eger öň aıal balygy halamaıan bolsa, häzir her gün diıen ıaly oňa işdämenlik bilen ıapyşıar. Kä aıal gök önümleri köp iımäge isleg bildirse, käbiri diňe etli nahara höwesek bolıarlar. Meniň goňşym Aıtäç üçünji gezek çaga garaşanda ürç edinip gaınadylan mekgäni iımäge islegi köp boldy. Süıtlidir, şekerli saryja, däneleri digir-digir mekge böleklerini alyp gelıän Aıtäji göremizde: "Şäheriň hemme mekgelerini alyp gutardyň" diıip degişıärdik.
Esasy günäkär – progesteron
Göwrelilik döwründe iımit islegleriniň üıtgemeginiň esasy sebäbiniň bedende bolup geçıän gormonal üıtgemelerindendigi lukmanlar tarapyndan subut edildi. Bu üıtgeşmeleri dörediji esasy "gahryman" – progesteron gormonydyr. Belli bolşy ıaly, progesteron göwreliligiň saklanmagy we çaganyň kemala gelmegi üçin jogapkärdir. Bu gormon ıumurtgalyklar, böwreküsti mäzler we göwreliligiň 16-njy hepdesinden çaganyň ıoldaşy tarapyndan işlenilip çykarylıar. Ol diňe bir ıatgynyň myşsasyny asuda ıagdaıda saklaman, eısem süıt mäzleriniň hem ösmegini tijendirıär we çaganyň beden tarapyndan düşürilmeginiň öňüni alıar.
Göwrelilikde progesteronyň ıokarlanmagy netijesinde ençeme biohimiki hadysalar bolup geçip, ol göwreliniň bedeninden gerek bolan peıdaly maddalary sarp etmäge gönükdirilen gözlegi ıola goııar. Hut progesteron gormony peıdaly maddalaryň (beloklar, mikroelementler, witaminler) kadasyny ıa-da ıetmezçiligini kesgitleıär we olaryň ıetmezçiliginde gerek bolan mätäçligiň öwezini doldurmaga itergi berıär.
Näme ıetmese, şony hem iııäris...
Göwrelilik döwründe çaga düwünçeginiň kadaly ösmegi üçin ıetmezçilik edıän maddany beden daşyndan, iımitden almaga çalyşıar:
↪ Fosfor mineraly we D witamini ıetmedik ıagdaıynda göwreli aıal deňiz kelemini, balygy we deňiz önümlerini köp iımäge isleg bildirıär. Bu maddalar çaganyň nerw ulgamynyň kemala gelmegi üçin möhümdir.
↪ Bedende kaliı ıetmese, erige, şetdala, banana, ıer almasyna, guradylan erige (kuraga) isleg ıokarlanyp biler. Bu minerala çaganyň myşsalarynyň we ıürek myşsasynyň ösüşi baglydyr.
↪ Eger göwreli aıalda bedeniň kuwwatlylygyny dikeltmek üçin glıukoza ıetmese, ol şokolad, tort, buz gaımak, bal iımäge ıykgyn bolar. İöne bu önümleriň "boş, peıdasyz" kaloriıalary saklaıandygy sebäpli, köp mukdarda kabul edilende beden agramynyň ıokarlanmagyna getirjekdigini ıatda saklamalydyr.
↪ Demir ıetmedik halatynda alma, ıertudana, käşir, şugundyr iımäge isleg bildirıär.
↪ Eger göwreli birden süıdi, peıniri, süzmäni, gatygy halap başlasa, göwreliligiň bu tapgyrynda oňa kalsiniň ıetmeıändigini aňladyp biler. Haçanda göwreli diwara çalnan heki, kesegi ıa-da mekdep melini iımäge höwesek bolan ıagdaıynda hem, kalsiı mineralynyň ıetmezçiliginden habar berip biler. Kalsiı bolsa çaganyň süňk ulgamynyň gurluşyna sarp edilıär. İöne ıeri gelende, mekdep melinde gipsden we kalsiı karbonatyndan başga, kanselıar, kazein ıelimi, şeıle-de PWA, BF ıelimleriniň saklanıandygyny bellemelidir. Bu himiki maddalar bolsa enäniň we çaganyň saglygy üçin örän howply bolup bilerler.
↪ Göwreli aıal etden bişirlen tagamlara isleg bildirende bolsa, bu bedeniň ıeňil özleşıän beloklara mätäç bolandygyny aıan edıär. Şeıle düşündirişi maňyzdyr-şäniklere bolan isleg dörände hem berip bolar.
↪ Gök önümleriň we gök otlaryň köp mukdarda iıilmegi foliı we askorbin turşylygynyň ıetmezçiliginden habar berıär.
↪ Göwreliligiň birinji ıarymynda duza ıatyrlan önümlere bolan isleg hem şol döwürde döreıän aş saılama baglydyr. İürek bulanma we gaıtarma bedeniň suwsuzlanmagyna getirıär. Bu ıagdaıyň öňüni alyp, suwuň bedende saklanmagy üçin duza (natriı hloridi) mätäçlik artıar.
Adaty bolmadyk islegler näme üçin döreıär?
Kähalatlarda göwrelilerde adaty bolmadyk, täsin islegler döräp, ol diňe bir göwreliniň garyndaşlaryny däl-de, eısem aıalyň özüni hem geň galdyryp biler. Lukmanlar bu ıagdaıy ıene-de aş saılama bilen baglanyşdyrıarlar. Çaga düwünçeginiň kakasynyň genini alandygy üçin ol ene bedeni tarapyndan "del zat" höküminde seredilıär we oňa garşy antitela – goraıjy öıjükleri işläp çykarıar. Enäniň immun ulgamynyň bu hereketi çaga üçin howpsuzdyr, sebäbi ony çaga ıoldaşy goraıandyr. İöne dörän antitela öıjükleri ganda toplanyp, enäniň nerw ulgamynyň işine täsirini ıetirip bilıändir. Netijede, tagam biliş reseptorlaryň duıujylygy üıtgäp, iımite bolan islegleriň täsin üıtgemelerine getirip biler.
Adaty däl iımit islegleriniň iň täsinleri:
↺ Çörege mürepbe çalyp, peınir bilen iımek;
↺ Süıdi hyıar bilen içmek;
↺ Garpyz bilen balyk iımek;
↺ Gatyk bilen duzlanan hyıary iımek;
↺ Gowurlan ıeralmasy bilen mürepbe iımek;
↺ Mekdep melini ıa-da şakgy iımek.
Iımit islegleriniň üıtgemegi aıalda oňaısyzlyk döredip biler, ıöne hemme göwrelide bu ıagdaı duş gelmeıär we birmeňzeş ıüze çykmaıar. Käbir göwreli aıallar ondan dowamly kösenseler, käbirleri ony wagtal-wagtal duııarlar. Göwrelileriň köpüsinde bu oňaısyzlyklar göwreliligiň 12-nji hepdesinden soň geçip gidıändir.
Göwrelilikde iımit islegleri bilen bagly täsinlikleriň döreıändigine garamazdan, düzüminde beloklary, uglewodlary, ıaglary, witaminleri saklaıan iımit önümleriniň peıdaly utgaşmasyny wagtly-wagtynda kabul etmek wajypdyr. Göwreliniň peıdaly we dogry iımitlenmeginiň zerurlygyna onuň adamsy we başga maşgala agzalary hem uly düşünme bilen çemeleşmelidir.
1998 gezek okalan