Kırılganlık – Yaşlanma Rehberim
İngilizce kaynaklarda ‘Frailty’ olarak ele alınan durumu uzmanlar Türkçeye 2 farklı şekilde çevirmişlerdir. Bazı kaynaklar ‘kırılgan yaşlı’ kavramını kullanırken bazı kaynaklar ise ‘narin yaşlı’ kavramını kullanmaktadır.
Yaşlanma sonucu oluşan bedensel ve ruhsal değişiklikler herkeste aynı düzeyde olmaz. Kırılganlık yaş aldıkça strese cevabın ve dayanıklılığın azalmasıdır. Yaşlı bireylerde kırılganlık önemlidir çünkü kırılganlığı olan yaşlı bireylerin hastalıklarının iyileşme süresi uzar, hastaneye yatış sayısı artar ve hastalık sonrası sekel sık görülür. Kırılganlık erken fark edilip önlenirse ölüm, sakatlık ve bağımlılık oranı azaltılabilir.
Yaşa bağlı olarak hormonların azalması
Fiziksel gücün azalması
Kas-sinir sisteminin zayıflaması
gibi etkenler sonucu yaşlı bireylerde kırgınlık meydana gelir.
Kırılganlık İçin Risk Faktörleri
İleri yaşta devam eden sigara tüketimi
Menopoz sonrası hormon tedavisi alıyor olmak
Irk( Afrikalı, Amerikan ya da İspanyol olmak)
Zihinsel engelli olmak
1 yıl içinde %5 kilo kaybı olan
65 yaşın üzerindeki tüm kişiler
kırılganlık için doktor kontrolüne başvurmalıdır.
Doktor kontrolüne başvuran bireylerde merdiven tırmanma gibi fiziksel aktiviteleri gerçekleştirme veya sürdürme becerisi, evden çıkıp en az bir sokak yürüyebilme becerisi, 5 kez kollarını kullanmadan sandalyeden kalkma becerisi gözlenmelidir. Bireyin mevcut hastalıkları listelenmelidir.
Kırılgan Yaşlı Bireyi Tarif Etmek
Genel olarak vücut duruşu öne doğru eğilmiş,
Kas gücü ve esnekliğini kaybetmiş,
Düşünce esnekliği azalmış,
Yeni olayları hatırlamakta zorlanan,
Tükenmişlik hissi olan,
Görme ve işitme keskinliği azalmış,
kişiler olarak betimleyebiliriz.
Yaşla ilişkili iskelet kası ve kas kuvveti kaybı yani sarkopeni kırılganlığın önemli bir bileşenidir ve kırılgan yaşlıya özgü görülebilir.
Aşağıdaki sorulardan üçten fazlasının cevabı evet ise siz de kırılgan yaşlı olabilirsiniz.
Yorgunluk şikayetiniz var mı?
Bir set merdiveni dinlenerek mi çıkabilirsiniz?
Bir sokağı bir uçtan bir uca dinlenerek mi yürürsünüz?
Beşten fazla ek hastalığınız var mı?
Bir yılda %5’ten fazla kilo kaybı kaybettiniz mi?
Kendinizi enerjisiz hissediyor musunuz?
Kollarınızı kullanmadan yardımsız 5 kez sandalyeden kalkıp oturabilir misiniz?
Kırılgan Hastada En Yaygın Görülen Ek Hastalıklar
Şeker hastalığı veya tiroid hastalıkları
Yüksek tansiyon, kalp yetmezliği gibi kalp hastalıkları
Vitamin eksikliği gibi beslenme bozuklukları
Parkinson, Alzheimer gibi nörolojik hastalıklar
Kırılgan yaşlılar çok yönlü geriatrik değerlendirmeden en fazla yararlanacak grubu oluştururlar. Bu yaşlıların fark edilerek aile ile işbirliğiyle gerekli koruyucu ve tedavi edici önlemler alınmalıdır. Bu sayede ölüm ve sakatlık oranı azaltılabilir.
Yaşlı Bireylerde Kırılganlık Nasıl Önlenir?
Yaşlı birey kapsamlı değerlendirilmelidir.
Yaklaşım kişiye özgü olmalıdır.
Gereksinime göre bir çok branşın dahi olduğu bir yaklaşım geliştirilmelidir.
Var olan kronik hastalıkların tedavisi düzenlenmelidir..
Varsa araya giren yeni gelişen hastalıklar tedavi edilmelidir.
Tedavide fiziksel aktivite ve egzersize teşvik edilmelidir.
Beslenme desteği sağlanmalıdır.
Eksik vitaminlerin tamamlanması gerekmektedir.
En önemli hamle kırılganlık oluşmadan yaşlılıkla ilgili bilgilendirme yapılarak alınacak koruyucu önlemlerdir.
Etiketler frailty, kırılganlık, kırılganyaşlı, narinyaşlı
Önceki YazıYaşlılıkta Ağrı
Sonraki YazıYaşlı Bireylerde Serbest Zaman Etkinlikleri