KAYGUSUZ ABDAL’IN DİVANI’NDA ESKİ TÜRKÇE İZLER
(THE TRACES OF OLD TURKİSH İN THE DİVAN OF KAYGUSUZ ABDAL )
Sayfa : 466-506
Türk kültür ve edebiyat tarihimiz için önemli bir isim olan Kaygusuz Abdal XIV. yüzyıl sonu ile XV. yüzyılın birinci yarısında yaşamıştır. Alaiye Sancağı beyi Hüsâmeddin Mahmûd’un oğludur. Asıl adı Alaaddin Gaybî olup “Kaygusuz Abdâl” mahlasıyla şöhret bulmuştur. Muhtemelen 1444 yılında vefat eden Kaygusuz Abdal, Bektaşî edebiyatının da ilk ve en büyük temsilcisidir. Velud bir halk şairi olan Abdal’ın manzum, mensur ve manzum-mensur karışık toplam 15’e yakın eseri vardır. Halk edebiyatı mahsulleri gerek ses bilgisi (~fonetik) ve şekil/ekleşme bilgisi (~morfolojik) yapıları itibariyle gerekse de taşıdıkları söz varlığı (~leksikoloji) yönünden dilimizin en önemli kültür hazinelerinden biridir. Ses, yapı ve kelime hazinesi bakımından halk edebiyatı ürünlerinde eskicil (~arkaik) izleri görmek mümkündür. Türkiye Türkçesinin özellikle tarihi sorunlarının çözümünde genellikle ağızlardaki ses, şekil/yapı ve anlam denkliklerine başvururken bu eskicil özelliklerden yararlanmaktayız. Çünkü zengin bu söz varlıkları, dilin gelişim ve değişim seyrinin çok yakından takip edilebilmesinden, kelime türlerinin yoğunluk kazandığı kültür dairelerine bakılarak milletin sosyo-kültürel, siyasi ve ekonomik yaşantısından yaptığı tercihlerine kadar birçok noktanın kolaylıkla aydınlatılmasına katkıda bulunacak en önemli dil malzemeleridir. Bu çalışmada, Kaygusuz Abdal’ın yaklaşık 200’ü bulan şiirlerinin yer aldığı divanındaki Eski Türkçe kelimelere yer verilmiştir. Ele alınan bu kelimelerin ses (~fonetik), şekil (~morfoloji), köken bilgisi (~etimolojisi) ve anlam bilgisi (~semantik) özellikleri üzerinde durulmuştur. Son olarak divanda tespit edilen Eski Türkçe eklere yer verilmiştir.
Kaygusuz Abdal, Alaaddin Gaybî, Bektaşî edebiyatı, Eski Türkçe, köken bilgisi
Kaygusuz Abdal who is an important name for history of Turkish culture and literature had lived from the end of the XIV. century to the first half of XV. century. He is son of Hüsameddin Mahmud who is Alaiye bannerlord. Kaygusuz Abdal, who most likely died in 1444, is the first and greatest representative of Bektashi literature. Abdal who is a productive folk poet has about fifteen work of verse, prose and verse-prose. Folk literature is one of the most important cultural treasures of Turkish in terms of not only phonetic and morphological structures but also lexicology. It is possible that in Folk literature products see archaic traces in terms of phonetic, morphologic and vocabulary. For solving especially historical problems of Turkish, generaly by viewing phonetic, morphologic and semantic depth of the Turkish dialects, that archaic elements have been benefited. Because that rich vocabularies are the most important language indicators contributing to the clarification of the many points from to the progress of development and change of the Turkısh language to preferences in socio-cultural, political and economic life of Turkish nation. This study includes the old Turkish words which are in the Divan of Kaygusuz Abdal which is consists of about 200 poems. The features of phonetic, morphological and semantic of that tackled words will have been emphasized. Finally, the old Turkish suffics which are in the Divan will have been included.
Kaygusuz Abdal, Alaaddin Gaybî, Bektashi literature, Old Turkish, etymology