Kongo Savaşları | Büyük Afrika Savaşı | Büyük Savaşlar
Anasayfa/ Büyük Savaşlar/Kongo Savaşları – Büyük Afrika Savaşı
Yonetici 13 Mart 2018
Kongo Savaşı (1999-2003)
“Büyük Afrika Savaşı” ya da ” Afrika’nın Dünya Savaşı” olarak da bilinen II. Kongo Savaşı yakın tarihin en kanlı çatışmalarından biri olmuştur. 1998- 2003 yılları arasında meydana gelen savaş I. Kongo İç Savaşı’nın devamı niteliğindedir.
Kongo İç Savaşı (1996- 1997)
1996’da başlayan I.Kongo İç Savaşı, Ruanda, Angola, Uganda gibi dış kuvvetlerce desteklenen isyancı grupların, Kongo Başkanı Mobutu Sese Seko’yu devirmesiyle 1997 ‘de son bulmuştur.
Mobutu S. Seko’nun yeniliklere direnmesi, 1965’ten başlayarak devleti 32 yıl boyunca diktatörlükle yönetmesi ve iktitadara demokratik olmayan yollarla gelmesi, Kongo’da zaten karışık olan iç durumun bir isyanla sonuçlanmasına sebep olmuştur.
Askeri darbeyle yönetimi ele geçiren Mobutu Seko’nun, bu bir dizi karmaşık olaylar bütünü yaşanırken Rwanda Soykırımın’ndan kaçan yaklaşık 2 milyon Hutu mültecisini; Kongo’yu terk etmeye zorlaması son darbe olmuştur.
Laurent Kabila etrafında örgütlenen AFDL birlikleri (Alliance of Democratic Forces for the Liberation of Kongo- Kongo’nun Kurtuluşu İçin Demokratik Güçler birliği) 1 yıl boyunca Mobutu’yu devirmek için çarpışmıştır. AFDL (ADFLC olarak da bilinir) mensupları ise Ruanda, Uganda, Burundian koalisyonunun askerleri ve seçilmiş birkaç Kongolu muhaliftir.
Kongo Nehri’ndeki çarpışmanın ardından Mobutu Seko, ülkeyi terk etmiş ve Lauren Kabila başa geçmiştir. Kendini bir Maoist olarak tanımlayan Kabila’nın başa geçmesiyle sonuçlanan bir yıllık savaşa da I. Kongo Savaşı denir.
Kabila’nın başa geldikten sonraki ilk hamlesi anayasayı askıya almak ve ülkenin adını değiştirmek olmuştur. O sırada “Zaire” olan devletin adını “Demokratik Kongo Cumhuriyeti” olarak değiştirmiştir. 1964-1971 yılları arasında da adı Demokratik Kongo Cumhuriyeti olan Zaire’de, demokratik bir yönetim mümkün olmamıştır. Ancak Kabila, komşu Kongo Cumhuriyeti’yle karıştırılmamak için bu adı seçmiştir.
25 Mayıs 1997’de Milliyet gazetesinde çıkan bir habere göre; Kabila, yönetimde kaldığı 32 yıl boyunca ülke dışına çıkardığı paraları iade etmek koşuluyla Mobutu’nun Kongo’ya dönebileceğini ve kendisine sığınma hakkı tanınacağını bildirmiştir.
16 Ocak 2001’de bir suikast sonucu öldürülen Kabila’nın yerine oğlu Joseph Kabila geçmiştir.
II.Kongo İç Savaşı- Afrika Dünya Savaşı
Maoist Kabila, göreve geldiği günden itibaren devrik lider Mobutu Seko’yu aratmamış ve yenilikçilerin beklentilerini karşılayamamıştır.
Kabila, ilk olarak yabancı misyon- asker ve danışmanların Kongo’yu terk etmesini istemiştir. Bu konu en çok Tutsileri rahatsız etmiştir. Tutsiler, Ruandan’dan kaçıp Güneydoğu Kongo’ya yerleşmişlerdir bile. II. Kongo Savaşı’nın fitilini ateşleyense Tutsiler’in Güneydoğu Kongo’dan ayrılmak yerine iç karışıklıklar ve isyanlar çıkarması olmuştur.
Ruanda ise Tutsilere destek olmak adı altında silahlı çetelerini Kongo’ya göndermiştir. Ruanda’nın desteğiyle zirveye ulaşan bu karmaşa, yaygın bir Tutsi düşmanlığına yol açmıştır. Kabila, bir radyo yayınına çıkıp Tutsilerin görüldükleri yerde öldürülmesi gerektiğini söylemiştir. Tutsilerin, Ruanda’dan kaçan bir halk olduğu bilinmektedir. Ruanda’nın amacı; Tutsilere yardım etmekten çok Kongo’daki bu iç karmaşadan faydalanıp, zengin topraklarını ele geçirmektir. Aynı gaye ile Burundi ve Uganda devletlerini de yanına çekmeyi başarmıştır. Rwanda ve destekçilerine karşı; Kabila, diplomasi yoluyla Angola, Zimbabwe, Çad, Libya, Mali, Namibia’yı yanında savaşmaya ikna etmiştir.
1999 yılına gelindiğindeyse artan gerilime, bir ateşkes antlaşmasıyla son verilmesi umulmuştur. Birleşmiş Milletler Barış Gücü’nün de etkisiyle Temmuz ayında Lusaka Ateşkes Antlaşması imzalanmıştır. Ancak bu antlaşma etnik kökenlerin iç çatışmasını durdurmaya yetmemiş ve savaş kaldığı yerden devam etmiştir. Bir katliama dönüşen II. Kongo Savaşı, 2001 yılında Kabila’nın karşı kuvvet tarafından öldürülmesiyle biraz durulmuştur.
II.Kongo Savaşı’nı durduransa, yönetime geçen oğul Joseph Kabila’nın yaklaşımından çok Ruanda askerlerinin yorgun düşmesi olmuştur. Özellikle Ruanda kuvvetlerinin temeli olan Hutu mültecilerinin savaşmayı bırakmak istemesi, Ruanda’yı anlaşmaya itmiştir.
Demokratik Kongo Cumhuriyeti ve Ruanda arasında 30 Temmuz 2002 tarihinde, Pretoria Antlaşması imzalanmıştır. II. Kongo Savaşı’nı sona erdiren Pretori Antlaşması’nın şartları arasında Ruanda silahlı güçlerinin geri çekilmesi vardır.
II.Kongo İç Savaşı’nın Ardından
Kayıtlara göre; II.Kongo Savaşı’nda hayatlarını kaybeden insan sayısı beş milyonu bulmuştur. Dünya tarihinde son otuz yıl içerisinde verilen bu kayıp, İkinci Dünya Savaşı’nda verilen kayıptan daha fazladır. II.Kongo Savaşı’nı daha trajik hale getiren konuysa; yaşları 10-12 arasında değişen çocukların savaş gücü olarak kullanılmasıdır.
Beş milyon kaybın azımsanamayacak bir kısmı çocuklardan oluşmaktadır. Öte yandan etnik köken çatışması, bu savaşın ardından da son bulmamıştır. Tecavüzler, yağmalar,çatışmalar ve yolsuzluklar hala sürmektedir.
2018 yılında Afrika Coğrafyası’ndan gelen ilk haberlerden biri, İturi Çatışması’dır. Etnik köken ayrımının yol açtığı bu çatışmada Lendu ve Hema kabileleri arasından 23 kişi, 2 hafta içinde ölmüştür. 2002 yılından bu yanaysa Hendu ve Lema sınır bölgesinde çıkan çatışmalarda 60.000den fazla insan hayatını kaybetmiştir.
İç savaşların ve etnik köken zulmünün yanı sıra Kongo, zengin kaynaklarına rağmen Afrika coğrafyasının en fakir ülkelerinden biridir. Bu yoksulluğun sebebiyse şüphesiz ki; savaşlarla birlikte kontrolsüz nüfus artışı ve salgın hastalıklardır
I. Kongo Savaşı da; modern dünyamızın “ayıbı” olarak tarihe geçmiş ve Afrika’nın “Kara Kıta” olarak anılmasına yeni bir neden daha olmuştur.
Kongo Savaşları "Büyük Afrika Savaşı" ya da " Afrika'nın Dünya Savaşı" olarak da bilinen II. Kongo Savaşı yakın tarihin en kanlı çatışmalarından biri olmuştur. 1998- 2003 yılları arasında meydana gelen savaş I. Kongo İç Savaşı'nın devamı niteliğindedir.
1. kongo savaşı sonrası 2. kongo savaşı kongo savaşları kongo savaşları tarihi