Yaşam ve Kurguda Gölge | Edebiyat İnceleme Yazıları | Yazı Evi - Yaratıcı Yazarlık Atölyesi Kadıköy
Füsun Çetinel, bir masal üzerinden kurguda gölgeyi anlatıyor!
Yaşam ve kurguda gölge!
edebiyat, füsun çetinel, gölge, hans christien andersen, inceleme, masal, yazı
Gölge adamın engellenmiş bencilliği, itiraf edilmemiş arzuları, işlemediği cinayetler, itiraf edilmemiş arzuları, hiç etmediği küfürler. Gölge adamın ruhunun karanlık yüzü, kabul edilmeyen ve kabul edilemez olan. Ve Andersen’in de söylemek istediği gibi, bu canavar bizim ayrılmaz bir parçamız.
Hans Christien Andersen’den bir masal
ir zamanlar kuzeyli, kibar, utangaç ve bilgili bir genç adam, güneydeki sıcak ülkeleri ziyarete gitmiş; güneyde güneş delice parlarmış ve gölgeler hep kapkaraymış.
Genç adamın penceresinden bakınca, sokağın karşı tarafında bir ev varmış; genç adam bir gün bu evin balkonunda güzel bir kızın çiçekleri suladığını görmüş. Genç adam güzel kızla konuşmak istiyormuş ama çok utangaçmış. Bir gece, mumunun ışığı gölgesini sokağın öbür yanına, kızın balkonuna düşürürken, gölgesine ‘’şakacıktan’’, gidip o eve girmesini söylemiş. Gölge de gitmiş. Eve girip onu terk etmiş.
Tabii genç adam biraz şaşırmış bu işe; ama hiçbir şey de yapmamış. Zamanla kendisine yeni bir gölge yapıp memleketine dönmüş. Gel zaman git zaman, yaşlanmış, bilgisi görgüsü daha da artmış; ama hiç başarılı olamamış. Hep güzellik ve iyilikten bahsetmiş ama onu kimsecikler dinlememiş.
Derken bir gün, orta yaşlı bir adamken, gölgesi ona geri dönmüş – zayıf, kara kuru ama pek şıkmış. Adam hemen ‘’sokağın karşısındaki eve gittin mi’’ diye sormuş. ‘’A tabi,’’ demiş gölge. Her şeyi gördüğünü iddia etmiş ama hepsi böbürlenmeymiş bunların. Adam ne soracağını biliyormuş: ‘’Odalar dağın tepesinden yıldızlı gökyüzünün göründüğü gibi miydi?’’ diye sormuş ama gölgenin bütün diyebildiği ‘’Tabii tabii hepsi vardı,’’ olmuş. Ne cevap vereceğini bilemiyormuş. Eni sonu bir gölge olduğu için giriş holünden öteye geçememiş çünkü ‘’Eğer kızın yaşadığı odaya kadar gitseydim, ışık beni yok ederdi,’’ demiş.
Ama gölge şantajda ve benzeri hünerlerde mahirmiş; güçlü ve vicdansız biri olduğu için adamı tamamen hâkimiyeti altına almış. Beraber yola çıkmışlar. Gölge efendi adam da onun hizmetkârı olmuş. Yolda ‘’her şeyi çok açık görmekten’’ mustarip bir prensese rastlamışlar. Prenses gölgenin gölgesi olmadığını fark ettiği için ona güvenmemiş ama gölge, adamın aslında kendi gölgesi olduğunu ancak ona kendi başına dolaşması için izin verdiğini söylemiş. Prenses, tuhaf bir durum ama mantıklı, diyerek kabul etmiş. Prensesle gölge evlenmeye karar verince, adam sonunda isyan etmiş. Prensese gerçeği açıklamaya çalışmış ama gölge lafı ağzından alarak ‘’Zavallıcık deli, kendisini insan, beni de gölgesi sanıyor,’’ demiş. ‘’Ne fena,’’ demiş prenses. Adama acıyarak çektiği azaptan kurtarmak için onu ölüme mahkûm etmiş. Prensesle gölge evlenirken adam da idam edilmiş.
Bu masal niye çok değerli?
Kimileri bu masal için çok simgesel diyebilir. İçinde türlü arketipler, simgesel figürler barındırıyor; adam, gölge ve prenses. İyi ve kötünün ayrılmaz beraberliği. Büyük küçük herkesin kendine göre anlayabileceği bir şeyler gizli içinde.
Hayatta ve edebiyatta gölge
Kötü yazılmış hikâyelerdeki karton karakterlerden biri olmak istemiyorsak gölgemizi kabullenmeliyiz. Gerçek olmanın, şiirsel, edebi güzelliğe ulaşmanın tek yolu gölgemizle iyi geçinmek, onu izlemek. Hem yaşamda hem de kurguda!