İşitmeyi tedavi yoluyla düzeltme olanağı kalmadığı zaman kullanılan ve protezle işitme kazancı sağlamayı amaçlayan aygıtlara "İşitme Cihazı" adı verilir. Cerrahi veya medikal tedavisi olanaksız olan ve işitme kaybına çare arayan hastalara işitme kaybının derecesine uygun olarak işitme cihazı önerilebilir. Fakat konuşmayı ayırdetme skoru %40'ın altında olan hastalar kısıtlı fayda görürler. İşitme cihazlarının hastanın işitme durumuna göre ayarlanabilir olması hasta memnuniyeti açısından şarttır. Elektronik teknolojisindeki gelişmeler nedeniyle işitme cihazları gün geçtikçe daha popüler hale gelmektedir ve her geçen yıl daha fazla kişi işitme cihazı kullanmaktadır.
1) Cep Tipi Aygıtlar: Daha büyük hoparlörlü olmaları nedeniyle kulak tipi aygıtlardan daha güçlüdür. Daha geniş frekans aralığına sahiptir ve daha az distorsiyona yol açarlar. Tek bir hoparlörü vardır ve kulak kalıbıyla kulağa bağlanır. İşitme cihazlarında hoparlör ile mikrofon arasındaki mesafe az olursa mikrofon, hoparlörden çıkan sesi tekrar algılayıp ikinci kez amplifiye eder. Bunun sonucunda sesler yankılı veya ıslık sesi (Whistling) şeklinde algılanabilir. Buna akustik feedback denir. Cep tipi aygıtlarda mikrofonla hoparlör arasının uzak olması akustik feed back'i önler. Özellikle çocuklarda tercih edilirler. Dezavantajları kıyafetlerin sürtünme sesini çok almalarıdır. Bu nedenle mikrofon üste yerleştirilir. Y kordonu ile kullanıldığında, ses kazancı 3 dB düşer, fakat bilateral aygıt kullanımı sağlanmış olur. Bu stereo işitme anlamına gelmez; gerçekte monoaural bir işitmedir. 1972 yılında kullanılan cihazların %9,3'ü BW iken, 1993'de bu rakam %0,4'e düşmüştür.
2) Kulak Tipi Aygıtlar: Germanyum transistörlerin kullanıma girmesiyle daha küçük üretilmeye başlanmıştır. Fakat küçük olmaları nedeniyle alçak frekanslardaki kazanç BW cihazlara oranla daha azdır. Kulağa takılmaları en büyük avantajdır. Başın perdeleme etkisi nedeniyle karşı taraftan gelen seslerin 3000-4000 Hz frekanslarında yaklaşık 4,5 dB kayıp olur. Buna başın perdeleyici etkisi denir. Elbise sürtünme sesinin olmayışı bir avantajken çevresel rüzgar gürültüsünün çok alınması bir dezavantajdır. Mikrofonla hoparlörün yakın olması hem akustik hem de mekanik feedback'e yol açar. Özellikle kulak kalıbı iyi oturmazsa whistling çok görülür. 3 çeşit kulak tipi işitme cihazı vardır.
a) Gözlük tipi: 1970'lerde tüm cihazların %23'ü gözlük tipiyken 1993'de bu oran %0,1'e düşmüştür. Popüleritesinin azalma nedeni ise kulak seviyesi işitme cihazlarının akustik ve kozmetik avantajlarının artmasıdır. En büyük dezavantajı hastanın görme bozukluğu çok olmasa da sürekli gözlüğü takmak zorunda kalmasıdır. Hoparlör ve mikrofon arasının ITE ve BTE cihazlara göre daha uzak olması bir avantajdır (Whistling daha az olur). Bu durum özellikle yüksek kazancın veya ventilasyonun gerektiği hastalarda avantajdır. CROS ve BICROS cihazlarda kabloların gözlüğün ön kısmının içindeki kanallardan geçirilerek götürülebilmesi hem güvenli hem de kozmetik olarak avantajlıdır.
b) Kulak arkası işitme cihazları (BTE) : Pinna üzerinde kıvrılan ton tüpü aracılığıyla kulak arkasına takılırlar. Hoparlör tarafından çıkarılan ses, ton tüpü aracılığıyla kulağa taşınır. Cihaz tarafından amplifiye edilmiş ses buradan kulak kalıbına ve sonra da DKY'na iletilir. Aynı zamanda gözlük de kullanan hastalarda BTE cihazların kullanımı problemlidir. Bu problem bir adaptörle cihaz gözlüğe monte edilerek çözülebilir. Fakat cihaz tamir için tamirciye bırakıldığı zaman hasta aynı zamanda gözlüksüz de kalır. Bu şekilde problemin çözülemediği gözlüklü hastalarda ITE'ler tercih edilmelidir.
1994 yılında ABD'de satılan tüm cihazların %27'si BTE cihazlar olmuştur. Cep tipi aygıtlar kadar güçlü olmasa da yüksek çıkış güçleri vardır.
c) Kulak içi cihazlar (ITE) : 1994 Yılında ABD'de satılan cihazların %70'i ITE tipte cihazlar olmuştur. Şu anda üç değişik tip bulunmaktadır;
- Konkayı dolduran tip
- Kanal içine yerlettirilen tip (ITC)
- Peri timpamik tip(CIC)
ITC cihazların en büyük dezavantajı hacim küçüklüğü nedeniyle devre dizaynlarında kısıtlama olmasıdır. Size-13 yerine Size-312 piller kullanılır, ventilasyon imkanı çok kısıtlıdır. Daha küçük hoparlör kullanılması nedeniyle akustik kazanç da sınırlıdır. Bazı ITC'lerde ses kontrol düğmesi ya yoktur ya da çok zor manipüle edilecek büyüklüktedir.
Peritimpanik tipte (Completely in The Canal: CİC) Pinna ve DKY'nun akustik özellikleri maksimum korunmuş olur. Ayrıca DKY içinde medial yerleşimleri nedeniyle "occlusion effect" az görülür. (DKY'nu tıkayan cihaz kullanan kişilerde hastanın kendi sesinin düşük frekanslarında meydana gelen amplifikasyon yankıya neden olur; buna "occlusion effect" denir). CIC cihazlarda cihazla zar arasındaki hacim (V3) azaldığı için akustik kazanç gereksinimi de azalır. Böylelikle ses kalitesi yüksek ve distorsiyonu düşük bir işitme sağlanır.
Konkayı dolduran tip ITE'lerin iki çeşidi vardır;
2) Lower konka (Kısmen konkayı ve DKY'nu doldurur).
3) ITC ve Lower Konka ITE'lerde hoparlörlerin küçük olması nedeniyle akustik kazanç sınırlı olanak elde edilir. Bu nedenle ileri derecede kaybı olan hastalarda tercih edilmemelidirler.
4) ITC ve Lower Konka ITE'lerde ventilasyon imkanı sınırlıdır ve oklüzyon etkisi görülür. Bu nedenle ventilasyonun gerekeceği yüksek frekanslarda kaybı olan hastalarda Full konka ITE cihazlar tercih edilmelidir.
6) ITC ve lower Konka ITE'ler kozmetik açıdan daha avantajlıdır.
1. ITE'lerde hoparlörle kanal arasındaki mesafe azdır ve tüp bulunmaz; böylelikle BTE cihazların tüp rezonansı nedeniyle 1000 Hz civarında oluşan pikler ITE'lerde olmaz.
1. AKÜ/PİLİN TAKILMASI: Cihazı kullanmadan önce pil yuvası açılır, uygun pil/aküyü "+" işareti yuvadaki "+" ile aynı yönde gelecek şekilde yerleştirilip kapatılır.
O - Kapalı - Off
M - Açık mikrofon, normal dinleme durumu
T(MT) - Telefon bobini.
3. DEGİŞİK AÇMA/KAPAMA: Bazı cihazlarda bu konumlar O-M-MT, M-MT-T, O-H-N, O-H-L, H-L-T, O-T-H, O-H-N şeklinde olabilir. H:ince sesleri, N:normal sesleri, L:Kalın sesleri ifade eder. Eğer Açma/Kapama anahtarında "O" yoksa o zaman pil yuvası aynı zamanda açma/kapama anahtarı görevi görmektedir. Cihazda H konumu varsa gürültülü ortamlarda anahtar bu konuma getirilir.
6. TELEFONLA KONUŞMA: Normal olarak evde/itte sakin bir ortamda telefonla konuşmak için telefon ahizesini kulak kepçesinin üst kısmına yani işitme cihazının mikrofonuna tutmak gerekir. İşitme cihazlarında görülen "T" cihazda özel bir telefon bobini olduğunu belirtir. Çok gürültülü ortamlarda telefonla rahat görüşmek için, açma / kapama anahtarı "T" konumuna getirilirse telefon bobini devreye girer. Anahtarı "T" konumuna getirdikten sonra telefon ahizesini işitme cihazının üzerinde dolaştırarak içindeki bobini bulmak gerekir. Eğer cihazda "MT" varsa anahtar bu konuma getirilir. Bu durumda hem telefon hem mikrofon çalışmaktadır. İşitme cihazıyla cep telefonu kullanılmaz. Evde TV izlenirken yardımcı cihazlar kullanılabilir.
Cihaz kullanılmadığı zaman "O" konumuna getirilerek kapatılır.
Cihazın tamir ve bakımı için sadece servisine başvurulmalıdır