Gömülü Sistem Rehberi -10- Datasheet Okumak - Lojik Prob
Datasheet okumanın önemini sık sık dile getirsek de gerçekten önemli bir konu olduğu için datasheet için ayrı bir makale yazacağız. Datasaheet okumanın ne kadar önemli olduğunun idrakine varamamak yeni başlayanlar için yaygın bir sorundur. O yüzden datasheet okumanın ne kadar önemli olduğu konusunda sizi ikna etmeye çalışacağım.
Öncelikle bir eletronik malzemenin hakkında bütün bilgileri edinebileceğiniz bir doküman bulunması şarttır. Bu dokümanı da doğal olarak üretilen parçayı en iyi bilen üretici yazıp yayınlayacaktır. Üreticinin yayınladığı teknik veri kitapçığında (datasheet) ürüne ait teknik özellikler, karakteristikler, devre şemaları, kod örnekleri , algoritma blokları, karakteristikler ve standart bilgileri yer almaktadır. Elbette üretici bu bilgileri bizimle paylaşmak zorundadır fakat her zaman her bilgiyi bizimle paylaşmamaktadır. Yani ürünü nasıl ürettiğini, ürünü nasıl programlamanız gerektiğini, transistörün ne olduğunu, ALU’nun ne işe yaradığını size öğretmek zorunda değildir. O yüzden ana dili İngilizce olan birisi dahi temel bilgileri bilmedikçe ve teknik terimlere aşina olmadıkça teknik veri kitapçığından bir şey anlamayacaktır.
Kısacası üretici bize elektroniği öğretmek için teknik veri kitapçığı yazmamaktadır. Üretici, geliştiricilere ürettiği ürün hakkında bilgi vermek için bunları yazmaktadır. Daha ilerisi ticari sırlar olduğu için ürün hakkındaki en geniş bilgiyi teknik veri kitapçığı dışında bir yerden bulamazsınız. Konu hakkındaki veya teknoloji hakkındaki en geniş bilgiyi demiyorum. Ürün hakkındaki bilgi teknik veri kitapçığında olsa da örneğin transistörler, diyotlar, mikroişlemci mimarisi gibi konular hakkındaki en geniş bilgi akademik kitaplarda ve yayınlanan makalelerde bulunmaktadır. Yani işin teorik boyutu ve temel bilgiler okulda öğrenilmesi gerekmektedir. O yüzden kimse bir mikrodenetleyici öğrenirken veya elektroniğe başlarken açıp teknik veri kitapçığını okuyarak işe başlamaz. Bu alanda yazılmış eğitim kitaplarını ve akademik yayınları takip eder. Yalnız bazen teknik veri kitapçığı da “okumasını bilene” pek çok şey öğretebilir. Örneğin dijital elektronik ve mikrodenetleyici mimarisi üzerinde temel bir bilginiz var fakat işin ayrıntısını bir örnek üzerinden görmek istiyorsanız PIC veya AVR mikrodenetleyicilerin teknik veri kitapçığını açıp okuyarak bazen kitaplarda görmeyeceğiniz ayrıntıyı orada görüp öğrenebilirsiniz.
Bir geliştiricinin öğrenme kaynağı bir noktadan sonra teknik veri kitapçığı olmaktadır. Çünkü temel bilgileri bildikten sonra işin ayrıntısını, uygulamasını ve gelişen teknolojiyi teknik veri kitapçıklarını okuyarak takip edebiliriz. Biz yazımızın devamında bir teknik veri kitapçığını inceleyip ne yönden bunu okumanın önemli olduğunu sizlere anlatacağız. Eğer teknik terimlere aşina olmuşsanız ve temel bilgileriniz ileri düzeydeyse İngilizce konusunda ileri olmasanız dahi sizin işinize yarayacak bilgiyi bu kitapçıktan bulmanız mümkündür. Çünkü bu dokümanlar bir İngiliz edebiyat kitabı değildir ve çoğu bilgi tablo veya şema halinde verilmektedir.
Arduino eğitimlerinde üç ayaklı transistöre benzeyen bir entegreden gelen analog değeri bir formül ile okuyup sıcaklık değerini ölçüyorduk. O entegrenin adı ise LM35 idi. LM35 hakkındaki bilgilerimiz Arduino seviyesinde bir sıcaklık algılayıcısı olduğu, bundan gelen çıkışın analog olarak okunup sıcaklığa çevrildiği yönündedir. Bir üretici geliştiricilere bu kadar sığ bilgileri vermese gerektir. Fakat bu bilgileri de ne kitaba bu şekliyle koyabiliriz ne de LM35 eğitimini verebiliriz. O yüzden datasheetteki bilgiyi başka yerde bulmanız çok çok zor olmaktadır. Youtube videosu izleyerek elektronik öğrenen mühendislerin halini siz düşünün.
LM35’in teknik veri kitapçığını sizin de indirip bizimle beraber incelemeniz gereklidir. O yüzden aşağıdaki bağlantıdan bunu indirip hep beraber inceleyelim.
Öncelikle datasheetin en baş kısmına baktığımızda şöyle bir başlık görürüz.
Görüldüğü gibi üreticinin logosu ile beraber bu elemanın ne olduğu bir başlıkta özetlenmiştir. LM35 Kararlı(Tekrarlanabilir) Santigrat Sıcaklık Algılayıcıları olarak başlıkta bize bildirilmiştir. Çoğu zaman elektronik gruplarına parça üzerinde yazan adlar yazılır ya da fotoğrafı çekilerek bu ne diye sorulur. En basit olan bu sorunun cevabını bile başlıkta görmekteyiz. LM35’in sıcaklık algılayıcısı olduğunu Arduino’ya yeni başlayanlar bile bilse de binlerce çeşit algılayıcı ve entegre bulunmaktadır. Bunların her biri için bu dediğimiz geçerlidir. Burada LM35’den örnek vermemiz sizin yabancılamamanız içindir.
Teknik veri kitapçıklarında ilk sayfada özet bir bilgi yer almaktadır. Siz geliştirici olarak sayfalarca okuyacak zamanınız olmayabilir ve işinize yaramayacak entegrenin de teknik veri kitapçığını sayfalarca okuyarak zaman kaybedebilirsiniz. Bu yüzden bu kitapçıkların ilk sayfasına üreticiler çok önem vermişler ve ürün ile ilgili hemen hemen bütün bilgiyi özet halinde burada vermişlerdir. Geri kalan ayrıntılı bilgiler, devre şemaları ve uygulamaya dair bilgiler kitapçığın devamında yer almaktadır. İlk sayfaya baktığımızda üç ana başlıkta bu bilgilerin verildiğini görmekteyiz.
Burada bize üç ana başlık verilse de ürünün tipine ve üreticiye göre bu başlıklar değişmektedir. Fakat belli başlı noktalarda aynı kalmaktadır. Bu aynı kalan şeyler teknik özellikler, uygulama alanları ve açıklamadır. Burada da özellikler kısmına baktığımızda bizim ihtiyacımız olan eleman olup olmadığını hemen öğrenme şansımız olacaktır. Hatta elemanı tercih ederken geliştiriciler genelde ilk sayfayı okumakla yetinebilirler. Bu yüzden üreticiler datasheetlerin ilk sayfasında biraz pazarlama ağzı ile yazmakta ve ürünlerini övmektedir. Ürünün dezavantajlarını ve sınırlarını saklamasalar dahi burada pek göz önüne getirmezler. O yüzden ilk sayfa hem bilgi verme konusunda çok önemli hem de olmayan bilgi konusunda dikkat etmemiz gereken bir sayfadır. Bunu STM32’yi anlatırken de başlarda size anlatmıştım.
Burada özelliklerin ne olduğunu inceleyelim ve önemli noktaları size anlatalım.
Calibrated Directly in Celsius, Burada üretici entegrenin santigrat dereceye göre kalibre edildiğini bize bildirmektedir. Örneğin NTC ve PTC’ler basit birer direnç olmakta ve kalibrasyon işlemleri zaman kaybıne sebep olmaktadır. Burada kalibre edilmiş bir hazır entegre olması tercih edilesi sebeplerdendir.
Linear + 10-mV/C Scale Factor, Derece başına 10mV skalasının olduğunu bizlere bildirmektedir. Bu entegrenin nasıl çalıştığı konusunda bizi aydınlatacak ilk bilgidir. Linear bildiğiniz üzere çizgisel demektir ve bu terimi bilmeden fikir sahibi olamayacağımız gibi Scale Factor’ün de ölçek emsali yani ölçeklendirmede olan çarpan faktörü olduğunu bilmezsek bunu anlamamız mümkün olmaz. O yüzden bu tarz terimleri gerek önceden gerek de okurken araştırarak öğrenmemiz lazımdır. Böyle terimlerin çevirisini Türkçe olarak öğrenebilseniz de İngilizce sözlüklerde açıklamasını da bulabilirsiniz. Kısacası konu yine araştırmaya gelmektedir.
0.5C ensured Accuracy (at 25c), Accuracy isabetlilik olup burada terim anlamında kullanılmaktadır. Pek çok algılayıcı için bu terimi kullanmaktayız. İsabetliliği hassasiyetle karıştırmamak gereklidir. Burada da 0.5C isabetliliğe yani +- 0.5C hata payına sahip olduğu anlamına gelmektedir.
Rated for Full -55 to +150C Range, ölçüm aralığı burada belirtilmiştir. Bir sıcaklık algılayıcısını tercih ederken en önemli iki etken isabetlilik ve ölçüm aralığı olduğu için bunlar burada yazılmıştır.
Sonraki bilgilerde düşük maliyetli olduğundan, çizgiselsizliğin düşük olduğundan, ısınmanın az olduğundan bahsedilmektedir. Burada örneğin pazarlama diline ait bir kelimeyi burada görebiliriz “Only” ifadesi sadece anlamı taşımaktadır ve malı burada övmektedir.
Applications başlığında ise bu algılayıcının kullanıldığı alanlardan bahsedilmektedir. Bu alanlar asla kullanım alanını sınırlandırıcı öğeler değildir. Sadece kullanımının uygun olduğu ve fikir vermesi açısından verilen birkaç örnektir. Description, yani açıklama kısmında ise LM35’in ne olduğu daha ayrıntılı olarak açıklanmaktadır. Bu açıklama kısmı genelde teknik dilden biraz daha uzak olup sizin anlayabileceğiniz yapıdadır. O yüzden teknik konuda zayıf olanların en rahat anlayacağı kısım burası olacaktır.
Datasheetin devamında bu entegre ile alakalı hemen herkes için bilgiler yer almakta ve bizim için örnek devre ve uygulama notları bulunmaktadır. Yazı yeterince uzadığı için geri kalanını incelemeyi size bırakıyoruz ve internette olsun kitaplarda olsun bu sıcaklık algılayıcısı hakkında bu kadar ayrıntılı bilgiyi başka yerde bulamayacağınızı görmek istiyoruz.
Datasheet okumaları yapmak oldukça eğitsel bir özelliğe sahip olduğundan ilerleyen zamanlarda datasheet üzerinde okumalar yapacağız.
Next story Masasüstü Bilgisayar ve Dizüstü Bilgisayar Alırken Dikkat Edilmesi Gerekenler
Previous story Gömülü Sistem Rehberi -9- Mikrodenetleyicileri Öğrenmek Yeterli mi ?