KOBİ KAVRAMI ÖDEV TEZ ﻿ [ 2 ]Kisi Online
Cümle Bankası YGS-LYS Bilim-Teknik Galeri Güncel Yaşam Konu Anlatımı Beşiktaş Fenerbahçe Galatasaray Trabzonspor NBA & Basketbol Sağlık Kültür-Sanat KOBİ KAVRAMI ÖDEV
Levent [Taksim,Istanbul,Turkey] / Ekonomi / 251 kez indirildi
genel olarak kobi kavramı
1.1. işletme büyüklüğünün belirlenmesinde kullanılan ölçütler
dünyanın birçok ülkesinde ve türkiye’de fikir birliği sağlamış ve genelleştirilmiş bir kobi tanımı bulunmaktadır. böyle bir ortak tanımlamayı zorlaştıran birçok neden belirtilmektedir. bu nedenlerin başında ise ülkelerin kalkınma seviyesi ve sektörler arasındaki farklılıklar gelmektedir. kobi tanımları, sadece ülkeden ülkeye değil, sektörden sektöre hatta bölgeden bölgeye değişmektedir. her ülke, kendi iktisadi şartlarını göz önüne alarak ihtiyaca cevap verecek tanımlar oluşturmaktadır. sözgelimi, bir bakkal dükkanının herkes tarafından küçük kabul edilmesi ne kadar doğalsa, bir uçak fabrikası yada otomobil fabrikasının “büyük” işletme olarak kabul edilmesi o kadar doğaldır. ancak, bu iki uç noktanın ayırıcı nitelik ve nicelik özelliklerini tamamını bünyesinde barındırmadığı açıkça görülmektedir.1 bu ve
benzeri edenler, işletmeleri iriliklerine göre sınıflandırmada ayrıntıya inmeyi gerekmektedir.kimi yazarlar, yalnızca “küçük işletmeler” ve “büyük işletme” ayrımını benimserken kimileri, bunların arasına bir “orta işletme” terimini katmakta; bazıları bununla da yetinmeyip söz konusu terimlerin uç noktalarını “cüce işletme” ve “dev işletme sınır terimleriyle açıklamaktadır.
her ne kadar kobi’lerin tanımlanmasında, kullanılan kriterle çok farklı şekiller almakta ise de, bu kriterlerin birçoğunun tüm ülkelerde kullanıldığı görülmektedir. bu kriterle nitel, nicel ve her iki ölçütün bir alındığı üçüncü bir yaklaşımdır. 2 bu yaklaşımlara ilişkin önemli olabilecek birtakım gerçekler ileri sürülmektedir. nicel yaklaşımın önemli gerekçesi ; kobi’lerin nite ölçütlere dayandırılması halinde açık, objektif ve belirgin bir sınıflandırmanın olamayacağı şeklindedir. nitel ölçütte ise gerekçe olarak ülke şartları göz önünde bulundurulması ve girişimcilerin sahip oldukları özelliler vurgulanmaktadır. 3 her iki ölçütün bir arada değerlendirildiği yaklaşımda ise, tanımlama yapılırken hangi nicel ve/veya nitel ölçütlerden oluşacağına dair bir durum söz konusudur. uygulamada nicel ölçütlerin esas kabul edildiği tanımlamada, şayet bir belirsizlik yaşanıyorsa nicel ölçütlerden de yararlanılması konusuna gidilmektedir.bu yaklaşımda nicel ve ölçütlere ilişkin esaslar aşağıdaki şekilde ele alınmıştır.
1.1.1 nicel ölçütler
işletme büyüklülüğünün belirlenmesi amacıyla kullanılabilecek birçok nice ölçüt olmakla birlikte, işletme büyüklüğünün belirlenmesinde karşılaşılan sorunlar nedeni ile bu ölçütlere yenileri eklenmektedir. bunun nedeni ise işletmenin, bir ölçüte göre küçük, bir diğer ölçüte göre ise orta ölçekli işletme sınıfına dahil edilmesidir. işletme büyüklüğünü belirlemede kullanılan nicel ölçütlerden en çok bilinen ve en yaygın olanları şu şekilde sıralanabilir; istihdam edilen işgücü sayısı, kapasite büyüklüğü, işletmedeki makine parkının değeri, sabit varlıklar toplamı, toplam sermaye,gayri safi gelir, enerji kullanımı,kullanılan hammadde miktarı, makinelerin iş zamanı fonu toplamı, ücretler ve aylıklar toplamı, işgücünün toplam iş zamanı fonu, belirli bir süredeki katma değer, aktif toplamı, yatırılan sermaye, kâr hacmi, ihracat/satış oranı,sektör içindeki payı.4
yukarıdaki ölçütlere yenilerinin eklenip listenin uzatılması olanağı vardır. ancak tek başına nicel ölçütlerin işletme büyüklüğünü belirlemesi oldukça güç olmaktadır. diğer yandan hemen her ülkede, kendi gelişmişlik düzeyi, ile paralel olarak birbirinden farklı nicel ayırıcı ölçütler kullanmaktadır. bazı ülkeler sanayii,hizmet tarım vb. temel sektörlerin yanında, kimi zaman alt sektörlerde de tarım ayrıntısına inmeyi gerekli görebilmektedir.üstelik ölçütler, aynı ülkede, aynı anda, örgütsel yapılarca amaçlarına göre değişiklik gösterebilirken; zaman içinde de değişikliğe uğrayabilmektedir. bu nedenle, nicel ölçütlere durağan bir küçük işletme tanımının yapılması olanaksız görülmektedir. 5 bu güçlüğü yenmek amacıyla bu ölçütler yanında sayısal olarak ifade edilmeyen ve niteliği ön planda tutan ölçütlerde kullanılmaktadır.
1.1.2 nicel ölçütler işletmelerde niteliği esas alan ölçütlerin, bir kısmını işletme sahibine, bir kısmını da işletmenin kendisine ait özellikler olarak iki grupta toplamak, sınıflandırmanın anlaşılabilirliği yönünden yararlı olmaktadır. 6
işletme sahibine ait nitel özellikler;
? bağımsız yönetim, (yönetici bağımsızdır. yönetici aynı zamanda işletme sahibi olduğu için, dışarıdan denetlenmesi söz konusu değildir.)
? işletme sahibinin belirli bir risk yüklenmesi,
? işletme, maliyet ve yönetim öğelerinin bütünleşmesi,
? işletme sahibi ile çalışan personel açısından yakın bir ilişkinin bulunması,
? yönetimde uzlaşmanın az olması,
işletmelerin kendisine ait nitel özellikleri
? sermaye ve para piyasalarına katılamama,
? işletme sermayesinin tamamen veya büyük bir bölümünün işletme sahibine ait olması,
? pazar payının sınırlı olması ve pazarlarda daha az etkinlik,
? hedef pazarın genellikle yöresel olması.
nicel kriterlerde olduğu gibi işletme büyüklüğünü belirlenirken kullanılacak nitel özelliklerin sayısını arttırmak mümkündür. ancak bu kriterlerin hatta bunlara eklenebilecek diğer bir kısım kriterlerin hiçbirisi, ortak bir tanımlamaya gidilmesinde tek başına anlamlı olmaktadır.
kriterlerin sayısının geniş tutulması, tanımlara değişik bakış açıları getirmekte, ancak uygulamada birçok karışıklığa da enden olmaktadır. bu nedenle de nicel kriter sayısını en az düzeyde tutmalı ve bunun yanı sıra bazı özellikleri taşımasına dikkat etmelidir. sağlıklı ve uygulanabilir ölçütler şu özellikleri taşımalıdır.
? ölçüye esas olacak bilgiye kolayca ulaşabilmeli,
? ölçüt, işletmenin potansiyel üretkenlik gücünü temsil edebilmeli, parasal birimlerle ifade edilmemeli ve fiyat dalgalanmalarından etkilenmesi önlenmelidir. 7
uygulamada genellikle nicel kriterler, pratik olmaları nedeni ile daha çok kullanılmaktadır. özellikle çalışan sayısı en çok kullanılan kriter olmaktadır. ancak bu kriterlerin yanı sıra makinelerin iş zamanı fonu toplamı ve işgücünün toplam iş zamanı fonu kriterleri de dikkate alınmalı, katma değer ve üretim derinliği (sanayii işletmelerinde üretim sürecindeki aşamaların sayısı) kriterleri destekleyici bir unsur olarak değerlendirilmelidir. 8 sözgelimi japonya’da yılda 5 milyon ton çelik üreten bir işletme, kapasitesi 1.1 milyon ton olan fakat, bunun üçte biri kadar üretim yapan isdemir’den (iskenderun demir çelik işletmesi) daha az işçi çalıştırmaktadır. bu durumda çalıştırılan işçi sayısı dikkate alınarak yapılan değerlendirmede isdemir’in daha büyük olduğu sonucuna varılacaktır. 9 1.2 dünyada ve türkiye’de küçük ve orta ölçekli işletme tanımları dünya ve türkiye’de kobi tanımlamalarında farklılıklar vardır.daha öncede bahsedildiği gibi ülkelerin gelişmişlik düzeyleri, kobi tanımlamalarını farklılaştırmaktadır. bu kısımda dünyanın çeşitli ülkelerinde ve türkiye’de kobi tanımlarını inceleyeceğiz.
1.2.1 çeşitli ülkelerde kobi tanımları işletme büyüklüğünü etkileyen faktörlerin çokluğu nedeniyle görüş birliği sağlanmış bir kobi tanımı yapmak kolay değildir. kullanılan kriterler açısından çeşitli ülkelerin durumları aşağıda verilmektedir. burada unutulmaması gereken ülkeler arasında standart bir tanımın bulunmamasıdır. abd’de kobi’ler için bir resmi tanımlama yoktur. ancak amerikan kongresinin 1953 tarihli küçük işletme kanunu; küçük işletme sahipliği ve yönetimi bağımsız, faaliyet gösterdiği alanda hakim gücü bulunmayan işletme olarak tanımlanmaktadır. bu tanım aşağıdaki dört unsuru içermektedir. ? işletmenin sahibi aynı zamanda işletmenin yöneticisi olmakta ve yönetim bağımsız bir yapı sergilemektedir,
? sermaye sahibi bir yada birkaç kişi ile sınırlı kalmaktadır,
? işletmenin faaliyet alanı yöresel olmaktadır,
? işletme bulunduğu sektördeki büyük rakipleri ile karşılaştırıldığında küçük olduğu gözlenmemektedir.
ayrıca, abd’de 1920’li yıllardan beri faaliyette bulunan küçük işletmeler teşkilatı’nın (, small buiseness administration) tanımlarında genellikle istihdam edilen işçi sayısı yanında, işletmenin satış tutarı da nicel kriter olarak kabul edilmektedir. sözgelimi, sba imalat sektöründe faaliyet alanına göre 500 veya 1000 işçiden az, toptan ticarette en fazla 100 işçi çalıştıran,perakende ticarette ise yıllık satış tutarı en az 3.5 en fazla 13.5 milyon doları geçmeyen, diğer hizmet işletmelerinde ise yıllık satışları faaliyette bulundukları alana göre, en az 3.5 en fazla 14.5 milyon doları geçmeyen işletmeler küçük işletme olarak tanımlanmaktadır. almanya’da diğer ülkelerde olduğu gibi kobi’lere ilişkin kesin bir tanım olmamakla birlikte küçük ve orta ölçekli sanayii işletmeleri araştırma enstitüsü (research institide for small and medium-sized enterprises), sanayi dalında en fazla 50 kişi çalıştıran ve cirosu 2 milyon dem’i geçmeyen işletmeler küçük, 50-499 kişi çalıştıran ve iş hacminde 2-25 milyon dem olarak kullanılan işletmeler orta ölçekli işletme kapsamına alınmaktadır.
ulaştırma, haberleşme ve diğer hizmet sektöründe ise, işçi sayısı 1-2 yıllık satış tutarı 100.000 dem olan işletmeler küçük olarak kabul edilir. orta ölçekli işletmeler için ise 3-49 personel ve 1.000.000 dem’lik yıllık satış tutarı belirleyici olarak kabul edilmektedir. 10
ayrıca almanya’da küçük işletmelerin nitel kriterleri de şu şekilde sıralanmaktadır:
? yönetim ve karar vermede bağımsız davranış,
? işletme sahibinin bütün sorumluluğu üstlenmesi,
? işletme ile sahibinin bütünleşmiş bir görünüm sergilemesi,
? sermaye piyasasından fon temin edememesidir,
fransa’da yasal bir kobi tanımı mevcut değildir. ancak küçük ve orta ölçekli işletmeler federasyonu (general confedaration for small and medium sized enterprises) sanayi işletmeleri için işçi sayısı nicel kriterini kullanırken, fransa ekonomi ve sosyal komitesi ( french economic and social comittee ) yukarıda belirtilen ayrıma ilave olarak satış tutarı sınırını da eklemektedir. fransa’da 50’den az işçi çalıştıran işletmeler küçük, 51-500 işçi çalıştıran işletmeler ise orta ölçekli işletme olarak kabul edilmektedir. 11 fransa’da genel bir kabulle yıllık cirosu 200 milyon frangı geçmeyen ve çalıştırdığı çalışan sayısı 500’ü aşmayan işletmeler küçük ve orta ölçekli işletmeler olarak tanımlamaktadır. fransa sanayisinde en büyük gurubu orta ölçekli işletmeler oluşturmaktadır. fransız ekonomisinde de gerek üretim gerekse işçi çalıştırma konusunda önemli yeri olan kobi’ler çoğunlukla aile şirketi olup işletme sahipleri yönetici konumundadırlar. kobi’lerin en büyük özelliği ise, büyük çoğunluğunun ihracat yapmamasıdır. ingiltere’de de resmi bir kobi tanımlaması mevcut değildir. sadece küçük sanayi işletmeleri araştırma komitesi ( committee of ınquıry on small firms) tarafından toplam ticaret,imalat sanayii, inşaat, madencilik, perakende ticaret, ve motorlu araç ticareti için çeşitli kıstaslarla sınıflandırma yapılmaktadır. nicel ölçüt sınıflandırmasında sanayi sektöründe işçi sayısı ile, ticaret sektöründe ise yıllık satış tutarı ile değerlendirme yoluna gidilmektedir,
200 işçiden az
inşaat sektörü 25 işçiden az madencilik sektörü
25 işçiden az toptan ticaret yıllık cirosu 200.000 sterlin
tablo 1.1: ingiltere’de faaliyet alanlarına göre işletme büyüklükleri (müftüoğlu,1997:110) italya’da genel geçerliliğe sahip resmi bir kobi tanımı bulunmaktadır. ancak devletin finansman uygulamalarında küçük ve orta ölçekli işletmelerin belirlenmesine ilişkin kriterler belirlenmiştir. bu kriterler arasında en çok kullanılanı nicel kriterlerden; işçi sayısı ve sabit yatırım sermayesi olmaktadır. bu kritere göre en çok 500 işçi çalıştıran ve sabit sermaye yatırım tutarı 3 milyar italyan lireti’ni geçmeyen işletmeler küçük ve orta büyüklükteki işletme kapsamına alınmaktadır.12 japonya’da ise kobi tanımı işçi sayısına ve yatırılan sermayeye tutarına göre yapılmaktadır. bu ülkede de işletmelerin büyüklüklerine göre sınıflandırılmasında bir sektör ayrımı yapılmaktadır. imalat sanayiinde 300’den az işçi sayısı ve sermaye tutarı 100 milyon yen’den az; toptan ticarette; 100’den az işçi ve sermaye tutarı 30 milyon yen’den az; perakende ticaret ve hizmet işletmelerinde işçi sayısı 50’den az ve sermaye tutarı 30 milyon yen’den az olan işletmeleri kobi olarak tanımlanmaktadır. 13
yatırılan sermaye işçi sayısı
100 milyonun altında ve/veya
300 işçinin altında
30 milyonun altında ve/veya 100 işçinin altında hizmet 10 milyonun altında ve/veya
50 işçinin altında tablo 1.2: japonya’da faaliyet alanlarına göre işletme büyüklükleri (ürer,1987:13)
1.2.2 bazı uluslararası örgütlerde kobi tanımları
kobi’leri tanımlama çabaları yalnız ülkelere özgü değildir. bazı uluslar arası örgütler de kobi tanımlamaları yapılmıştır. yapılan tanımlamalarda kullanılan nitel ve ölçütlerin amaca ve kullanıma uygun olarak değişebildiği görülmektedir. birleşmiş milletlerin 1958 yılında mısır, israil ve türkiye’yi kapsayan bir raporunda, kobi tanımında işçi sayısı ve enerji sarfiyatı esas alınmıştır. 14bu tanımda;
? 10 kişiden az işçi çalıştıran, ? enerji kullanan ve 20 den az işçi çalıştıran ? enerji gücü kullanmayan ve 50’den az işçi çalıştıran işletmeler, küçük ölçekli işletmeler olarak kabul edilmiştir. işletme büyüklüğü işletmede çalışan insan sayısı -küçük ölçekli işletme 1-50
-orta ölçekli işletme
-büyük işletme 200’den çok
dünya bankası tarafından 1980 yılında türkiye için hazırlanmış olan “ küçük ve orta ölçekli sanayiinin gelişimi ile istihdam yaratma eğilimi ve unsurları “ konulu raporda, türkiye’deki küçük ve orta ölçekli sanayiinin tanımı yapılmıştır. bankası bu raporunda nicel ölçüt olarak sayısını benimsemekte olup, türkiye şartları çerçevesinde aşağıdaki sınıflandırmayı getirmektedir.15
tablo 1.3: dünya bankası kobi sınıflanması (müftüoğlu, 1997:140)
avrupa ekonomik işbirliği ve kalkınma teşkilatı’nın (oecd) kobi tanımına göre ise nicel kriterlerden sadece işçi sayısı esas alınmaktadır. * Bu çalışmalar size faydalı olabildiyse sol taraftan sitemizi beğenerek bize destek olabilirsiniz...