Türkiye'de Dergi Yayınlama Kılavuzu - Ahmet Özdemir
In Uncategorized Kasım 20, 2019 Ahmet Özdemir
Dergi yapmak istiyorum. Dergi basmak istiyorum. Dergici olmak istiyorum… Bu yazıyı kaleme almamın en önemli sebebi, bana bu konuyla ilgili çok fazla soru gelmesi ve yardım istenmesi. Hem sektör ile ilgili düşüncelerimi paylaşmak hem de yayıncı (mizah dergileri yayıncısı) ve yazar gözüyle tecrübelerimi paylaşmak istiyorum. Çok detaylı bir yazı olmasa bile eksiklerini gördükçe yazının altına güncelleme olarak ekleyeceğim.
Hardal Dergi 8. Sayısı
Dergi Basmalı mıyım?
Öncelikle çok meşakkatlı bi’ belaya bulaştığınız için tebrik ederim…
Hangi işe kalkışırsak kalkışalım, altında yatan derin sebeptir asıl mesele. Bizi o işi yapmaya iten ve bize bütün riskleri alabileceğimizi hissettiren o güdü. Üretmekten başka bir arzusu olmayan, sayısı azımsanmayacak bir kitle (maalesef bu kitleye-güruh diyen, sanatına tüküren “bağzı” şeyler ) var Türkiye’de.
Her şey kendi kendine; “yahu şöyle bir dergi olsa da okusak” denmesiyle başlıyor. Yazmayı, çizmeyi, tasarlamayı kafaya koymuşsanız (girişiminizden daha uzun boylu sabrınız varsa ve hayal gücünüz derya deniz ise) ya da “Bu işte çok para vardır yatırım yapayım” diyorsanız devam edelim.
Türkiye’de Yayıncılık Ne Alemde Acep?
Dergi basımı aşamalarına tek tek değineceğim ama önce “Nedir Türkiye’de yayıncılık hikayesi?” ile başlayayım.
“PISA’da (Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı) çok boktan durumdayız ama en azından okuyoruz” diyemeyeceğim. Toplumun genelinin harflerle de rakamlarla da arası iyi değil.
Dünya’nın gelişmiş ülkelerini geçtim, kendini gelişmiş sanan ülkeleri ( Türkiye’ye ben gerilemekte olan ülke demeyi tercih ediyorum) arasında bile halimiz maalesef içler acısı. ABD için ayrı bir parantez açacağım ama Avrupa ülkelerinde ilk 25 sıralamalarında (sirkülasyonları) 100 bin adetten aşağı dergi satışları görmüyoruz. Yani 25. sıradaki dergisinin bile tirajı 100.000 adetin üstünde. Hatta Rusya’da bile.
En çok satanları geçiyorum…
Japonya’nın 10. sırasındaki Ciao dergisi 500.000’in üstünde
Fransa’nın 39. sırasındaki Pyschologies dergisi 330.000’in üstünde
Almanya’nın 48. sırasındaki TV Today dergisi 400.000’in üstünde
Hollanda’nın 15. sırasındaki Mikro Gids dergisi 370.000’in üstünde
Birleşik Krallık’ın 48. sırasındaki Camping and Caravanning dergisi 260.000’in üstünde satıyor. (Örnekler saymakla bitmiyor)
ABD’de ise durum apayrı. Dergilerin bir sayılık sirkülasyonu 380 milyon. Yıllık filan değil tek sayı sirkülasyonları! 100. sıradaki dergisinin tirajı neredeyse 800.000 adet.
Yaklaşık 320 milyon nüfusta 380 milyon adet dergi satışı!
Türkiye’de Dergi Tirajı Bilmecesi
Kaç satıyor “A” dergisi? Bilmem…
Sır gibi saklanıyor tirajlar. Dağıtım işinin içinde ya da yayıncının kendisi değilseniz, bilmeniz mümkün değil. (Ama size tüyolar vereceğim, merak etmeyin.)
Birinci ağızlardan aldığım bilgilere göre 7-8 yıl içinde dağıtılan dergi sayısı 50 kat azalmış! Yani dağıtım şirket!leri 8 yıl önce 50 kamyon dergi dağıtılıyorsa, bugün, 1 kamyon dergi dağıtılıyor.
Dergi Satmıyor Ama Basım Devam Ediyor… Nasıl Yani?
Adı sanı bilinen, “marka” dergiler, tirajlarının öğrenilmesi halinde sonları olacağını biliyorlar. Dağıtım şirketleri de aynı korkuyu yaşıyor. Sonuçta dergiler batarsa neyi dağıtacaklar? Onlar da pompalıyor satış sayısı adetini. Reklamlarını yapıyorlar, televizyonlara çıkarıyorlar, çoook popülerlermiş gibi gösteriyorlar.
-Ulan altı üstü bu kadar mı satıyor koskoca bilmem ne dergisi! (Aynı tıraş gazeteler için de geçerli…)
Rekor Gırgır mizah dergisine aittir. Rekorunu geçmeyi bırakın tozuna yetişilmez o adetlerin. tirajı 500.000 olan bir dergiden bahsediyoruz zamanında! ( Kaynak: https://tr.wikipedia-on-ipfs.org/wiki/G%C4%B1rg%C4%B1r_(dergi).html )
Şu anda Türkiye’de YILLIK! dergi satışı 1 milyonun altında. Hepsi içinde. Yeri gelmişken şunu tekrar hatırlatayım:
ABD’de ise durum apayrı. Dergilerin bir sayılık sirkülasyonu 380 milyon.
Hep eleştiriyorum, yine eleştireceğim. Hem ülkenin basın politikasını, siyasi baskıları, yayıncıların yayın politikalarını, TELİFsizlik sorununu, dağıtım tekelini, yazar ve çizerin yer yer sorumsuzluklarını…
Hikayelerimi ve detayları paylaşmaya devam edeceğim vakit buldukça… Ama dergi çıkartmak isteyenler için sorunsalları paylaşma vakti…
Dergi Basmak İstiyorum
Hepimiz istiyoruz 🙂 Dergicilik büyük emek, zaman ve yatırım isteyen bir delilik. Yasal bir dergi için size:
Bir yayın yönetmeni, yazı işleri müdürü ve yayın politikası,
Grafiker ve tercihen bir de dizgici,
Bir sürü yazar ve çizer,
“Bu iş olmamış baştan yap!” diyebilecek birileri,
Basım, dağıtım ve tanıtım için bolca para gerekiyor.
Fanzin basacaksanız yapın, keyifle okuyayım. Ama illa dergi aşkı varsa Cemal Süreya’daki gibi, şu soruları sırası karışık olarak kendinize yöneltin derim;
İçeriğimiz özgün mü?
Kaç sayfa basacağız?
Tasarımı kim yapacak?
Periyodu ne olacak? Buna sadık kalabilecek miyiz?
Bu yazar-çizerler taş mı kemirirler yoksa telif ücreti isterler mi?
Matbaaya verecek paramız var mı?
Kağıdımız kaç gram ve cinsi ne olacak?(Mizah dergileri için pahalı ama kalitesiz olanı mı, janjanlı dergiler için gereksiz pahalı kuşeyi mi…)
Derginin ebatları ne olmalı?
Ofis tutacak mıyız? Evlerimizden çalışırsak bu işi kotarır mıyız?
Home-office bile olsa şirketi kim kuracak?(Şahıs şirketi mi, ltd. mi nedir durum?)
Tanıdık muhasebeci var mı?
Stok ve iadeleri nereye tıkıştıracağız? Yoksa geri dönüşüme yok pahasına mı vereceğiz?
Basın yayın enformasyon gm. ve savcılıkla kim ilgilenecek? Derleme vs. olayını nerden öğreneceğiz?
Dağıtım şirketine verecek paramız var mı? Verebiliyorsak üç sayı cebimizden harcayarak ve hiç bi’ halt beklemeden devam edebilecek miyiz?
Eğer dağıtım şirketine para veremezsek, insanların umarsız bakışları arasında duraklarda (otobüs, metro ve metrobüs duraklarının önünde) dergiyi satabilir miyiz?
Reklam almak istiyor muyuz? (Tabii ki istiyoruz) İstiyorsak nasıl becerebiliriz?
Devamını, mizah dergisi ve diğer dergi yayıncılığı farklarını, dijital yayıncılığı ve teknik konuları yazabilirim ümidiyle…
Mart 2, 2020 Ahmet Özdemir