tanzimat edebiyatı tanzimat şiiri tanzimat edebiyatının genel özellikleri sanatçıları yazarları şairleri batı etkisinde gelişen türk edebiyatı namık kemal şinasi recaizade mahmut ekrem
BATI ETKİSİNDE TÜRK EDEBİYATI 1850 yıllarından günümüze kadar sürer. Amacı, metod bakımından Batılı, öz ve ruh bakımından milli bir edebiyat yaratmaktır. Türk toplumundaki esaslı değişmeleri , fikir ve yenilik hareketlerini yansıtır. Üç döneme ayrılır. :
Tanzimat Edebiyatı :1860’ta tercüman-ı ahval gazetesinin yayımlanmasıyla başlar, 1896’ya kadar sürer. Sarsıntılar geçiren Osmanlı İmp.u durumunu kurtarmak için, ordudan başlayarak ıslahat ve devrim hareketlerine girişiyordu . 3. Selim , 2. Mahmut , Abdülmecit dönemleri böyle geçmiştir.
HAZIRLIK DÖNEMİ (1839-1860)
Tanzimat Fermanı’nın ilan edildiği 1839 ile Şinasi ve Agâh Efendi’nin 1860 senesinde kurdukları ilk özel gazete olan Tercüman-ı Ahvâl’e kadar olan 21 senelik süreyi içine alır.
Doğulu kültürle yetişmiş bir toplumun Batılı hayatı tanıması ve öğrenmesi için hazırlık aşamasıdır. Divan ve Tanzimat Edebiyatı arasında bir köprü görevi üstlenmiştir.
Tercüme Odası, Avrupa dillerini öğretmek için; Encümen-i Daniş ise Darülfünûnda okutulması düşünülen ders kitaplarına karar vermek için kurulmuş ve bu dönemde etkili olmuştur.
Batıdan özellikle Fransızcadan çeviriler yapılarak halkın bilinçlendirilmesi amaçlanmıştır. İlk çeviri romanımız, Yusuf Kamil Paşa’nın Fransız sanatçı Fenelon’dan yapmış olduğu Tercüme-i Telemak (1859) çevirisi bu dönemde edebiyatımıza kazandırılmıştır. Teodor Kasap’ın “Monte Cristo” tercümesi (1871), Ahmet Lütfi’nin Daniel Defoe’dan Robinson Crusoe romanı çevirisi (1872) bu dönemde hazırlanmıştır. Şinasi ve Ethem Pertev Paşa da Fransızcadan şiir çevirileri yapmıştır.
I. DÖNEMİN GENEL ÖZELLİKLERİ (1860 -1878)
1860 yılında Şinasi ve Agâh Efendi’nin çıkardıkları ilk özel gazetemiz olan Tercüman-ı Ahvâl ile başlar ve 1876 senesine dek devam eder.
Sanatçılar yapıtlarıyla halkı aydınlatmak istedikleri için eserlerde “Sanat toplum içindir.” anlayışı hâkimdir.
I. Dönem sanatçıları politika ile de ilgilenmiş ve önemli makamlarda görev almış devlet adamlarıdır.
Bu dönemde hayata geçirilemese de dilde sadeleşme düşüncesi vardır.
Roman, hikâye, tiyatro, makale, deneme, eleştiri gibi edebi türler ilk kez Batı’dan bu dönemde edebiyatımıza girmiştir. Bu yönüyle Tanzimat’a ilkler dönemi de diyebiliriz.
Edebiyatımıza yeni giren söz konusu bu edebi türlerde hatalar görülür. Sanatçılar olay akışını keserek okuyucuya bilgi vemeye çalışırlar.
Eserlerde parça güzelliği yerine konu bütünlüğü esas alınarak bütün güzelliği amaçlanmıştır.
Divan edebiyatına karşı olmalarına rağmen Tanzimat sanatçıları gazel, kaside, murabba, terkib-i bent gibi divan edebiyatı nazım şekilleri kullanılmaya devam etmişlerdir. Ancak vatan, millet, eşitlik, hak, adalet gibi yeni temalar ilk defa bu dönemde şiirin konusu olmuştur. (Eski hamam yeni tas)
Heceyle birkaç şiir denemesi yapılmış ancak genel olarak aruz ölçüsü kullanılmıştır.
Fransız edebiyatını örnek alan Tanzimat sanatçıları klasisizm ve romantizm akımından etkilenmişlerdir.
Yanlış batılılaşmanın oluşturduğu olumsuz tipler, görücü usûlüyle evliliğin hataları, mirasyedilik, kölelik ve cariyelik konuları eserlerde sıkça işlenmiştir. Sosyal konuların yanında tarihsel ve bireysel konular (aşk, sevgi) da bazı sanatçılar tarafından işlenmiştir.
Romantizm akımının etkisiyle eserlerdeki kahramanlar iyi ve kötü tipler olmak üzere tek yönlüdür. İyiler eserlerin sonunda hep kazanır, kötüler ise kaybeder ve cezalandırılır.
Eserlerde uzun ve gereksiz tasvirler kullanılmış, olaylar da genellikle rastlantılara dayandırılmıştır.
Düz yazıdan asıl düşünceyle ilgili olmayan doldurma sözler diyebileceğimiz seciler atılmış ve noktalama işaretleri ilk kez bu dönemde kullanılmaya başlanmıştır.
Bu dönem sanatçıları şunlardır: Şinasi, Namık Kemal, Ziya Paşa, Ahmet Mithat Efendi, Ahmet Vefik Paşa, Ahmet Cevdet Paşa, Direktör Ali Bey, Yusuf Kamil Paşa, Şemsettin Sami
II. DÖNEMİN GENEL ÖZELLİKLERİ (1878-1896)
II. Abdülhamit’in Osmanlı-Rus Harbi’ni bahane ederek Meclis-i Mebusan’ı, 1878 yılında kapatmasıyla başlar ve 1896 yılında Servet-i Fünûn edebiyatının başlamasına kadar devam eder.
Sanatçılar, “Sanat sanat içindir.” anlayışına bağlı kalmıştır.
Baskıcı (İstibdat) yönetimin etkisiyle toplumsal konular yerine aşk, sevgi, ölüm, metafizik gibi bireysel konularda eserler verilmiştir.
“Güzel olan her şey şiirin konusudur.” düşüncesiyle de şiirin konusu genişletilmiştir.
Genel olarak aruz ölçüsü kullanılmış, yer yer heceyle şiir denemeleri de yapılmıştır.
Batı edebiyatında kullanılan nazım biçimleriyle şiir denemeleri yapılmış ve yavaş yavaş Divan edebiyatı nazım biçimleri bırakılmaya başlanmıştır.
Roman ve hikâyelerde kölelik, cariyelik konuları işlenmiştir.
Tiyatro alanında verilen ürünler baskıcı yönetimin etkisiyle sahnelenmemiş, halka bir şeyleri öğretmek yerine okunmak için yazılmıştır.
Gazeteler önemini yitirmiştir.
Divan edebiyatının etkisi giderek azalmıştır.
Birinci dönemde sadeleşme fikri varken ikinci dönemde bu fikir de ortadan kalkmış ve Arapça, Farsça tamlamalardan oluşan ağır bir dil kullanılmıştır.
Batıdan giren türler daha iyi anlaşılmış, eserlerdeki acemilikler azalmıştır.
İkinci dönem sanatçıları da Fransız edebiyatını örnek alarak şiirde romantizm; roman ve hikâyede realizm ile natüralizm akımından etkilenmişlerdir.
Bu dönem sanatçıları şunlardır: Recaizade Mahmut Ekrem, Abdülhak Hamit Tarhan, Samipaşazade Sezai, Muallim Naci, Nabizade Nazım
Son Yazılar	YGS Türkçe Deneme Sınavı Çözümlü -1