2016, Türkiye ve dünyada saldırıların, olağanüstü hallerin gölgesinde geçti. Böylesi bir ortamda kültür-sanat adına çok konuşulamadı ama bazı kültür-sanat olayları vardı ki, onlar kendilerinden bahsettirmeyi başardı.
Hepsinin toparlama imkanımız olmasa da gündeme oturan olaylardan ilk aklımıza gelenleri sizlere hatırlatmak istedik. Bir yandan da, edebiyat dünyasından, müzik camiasına, sporculardan tarihçilere, kaybettiklerimiz isimler vardı, onları da bir kez daha analım hep birlikte… İnsanlığın yüzünün güldüğü bir yeni yıl dileğiyle!
TUTUKLU GAZETECİLER, YAZARLAR…
15 Temmuz Darbe Girişimi’nden sonra ilan edilen ‘Olağanüstü Hal’ ve çıkarılan ‘Kanun Hükmünde Kararname’lere dayandırılarak kamu kurum ve kuruluşlarında tasfiyeye girişildi. Diğer devlet kurumlarının yanı sıra akademilerde de çok sayıda öğretim üyesi soruşturmaya uğradı, açığa alındı. Siyasi düşüncelerini açıkça ifade eden sosyalist akademisyenler de bu tasfiyeden nasiplerini aldılar ve ‘Anayasal düzeni yıkmaya çalışmak’ suçlamasıyla akademiden el çektirildiler.
Bunun yanında çok sayıda gazeteci ve yazar da ‘OHAL’in gazabından kurtulamadı. Özgür Gündem gazetesinin yayın danışma kurulunda yer aldıkları için ‘Terör örgütü üyeliği’ ile suçlanan yazar Aslı Erdoğan ve dilbilimci Necmiye Alpay, geçtiğimiz Ağustos ayında tutuklandılar. Biz listemizi derlerken, dün gerçekleştirilen duruşma sonrası Erdoğan ve Alpay’ın serbest bırakıldıklarını öğrendik.
Alpay ve Erdoğan’ın tanık oldukları operasyonun bir benzerini de Cumhuriyet yazarları yaşadı. Cumhuriyet gazetesinin 10 yazarı ve yöneticisi tam 2 aydır tutuklu. Genel Yayın Yönetmeni Murat Sabuncu, Yayın Danışmanı Kadri Gürsel, Kitap Eki Genel Yayın Yönetmeni Turhan Günay, Cumhuriyet Vakfı yönetim kurulu üyeleri Musa Kart, Güray Tekin Öz, Hakan Karasinir, Mustafa Kemal Güngör, Önder Çelik ve Bülent Utku’nun “PKK/KCK ve FETÖ/PYD terör örgütleri adına suç işledikleri” iddiasıyla tutuklanmalarının ardından iki ay geçmesi ve bu sürede hiçbir gelişmenin yaşanmaması nedeniyle avukatlar Anayasa Mahkemesi’ne başvurdu…
Listemizi hazırlarken maalesef gazeteci Ahmet Şık’ın gözaltına alındığı haberini aldık.
DERT: SANAT SUSSUN
‘OHAL’ ilanı birçok sanat etkinliğinin iptalini de birlikte getirdi. Açık alanlardaki etkinlikler iptal edildi, zaten saldırılardan sonra her fırsatta ‘sanat sussun’ denilmesiyle baskı altına alınan sanata bir darbe daha vuruldu. Örnek olarak, yazın başında Kadıköy’de bir lisenin bahçesinde gösterilerine başlayan Dostlar Tiyatrosu’nun Genco Erkal’la Tülay Günay’ın rol aldığı ‘Güneşin Sofrasında’ oyunu yasaklandı. Daha sonra sosyal medyadaki tepkiler ve milletvekillerinin girişimiyle geri çekilse de bu yasak OHAL’in ilerici sanatçılara yöneldiğinin sinyalini vermiş oldu.
2016 yılı Şehir Tiyatroları’ndaki sistematik saldırılarla geçti. Yıllardır çeşitli gerekçelerle soruşturmaya uğrayan onlarca ilerici sanatçının 2016’da kurumla ilişiği kesildi. Daha önce tiyatrocu Levent Üzümcü Şehir Tiyatroları’ndan atılmıştı. Şubat 2016’da ise, 2012’den bu yana taşeron işçi kadrosunda çalışan oyuncu Çimen Baturalp’in de tiyatroyla ilişiği kesildi. 15 Temmuz sonrasında ise, yayımlanan 667 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile, tiyatrocular Sevinç Erbulak, Kemal Kocatürk, Mahberi Mertoğlu, İrem Arslan, Arda Aydın ve Yönetmen Ragıp Yavuz Şehir Tiyatroları’ndan atıldı. Aylar süren soruşturmadan sonra, Aralık ayının başında Mahberi Mertoğlu, Sevinç Erbulak ve Kemal Kocatürk’e Şehir Tiyatroları’ndaki görevleri iade edildi.
Yönetmen Ragıp Yavuz, Aykırı Akademi aracılığıyla ​meslektaşlarına da "Aydın sanatçı seçimleriyle de değer yaratmalı" ifadeleriyle çağrı yaptı. Söyleşinin tamamını okumak için http://aykiriakademi.com/haber/haber-goster/575--perdenin-ne-zaman-kapanacagina-yonetmen-karar-verir-.html
BOB DYLAN VE ÖDÜL KARMAŞASI
2016 Nobel Edebiyat Ödülü sürpriz bir kararla ünlü Amerikalı şarkıcı ve söz yazarı Bob Dylan'a verildi. Merkezi İsveç'te bulunan Nobel Akademisi'nin ödüle ilişkin yaptığı resmi açıklamada, Bob Dylan için "Amerikan şarkı geleneğine yeni ve şiirsel bir ifade tarzı getirdi" ifadesi kullanıldı. ABD'de 1960'larda ortaya çıkmış olan muhalif ve gelenek yıkıcı şair ve yazarlardan oluşan Beat Kuşağı'nın da temsilcileri arasında olan Dylan’ın 69 yayınlanmış albümü bulunuyordu. Derken Bob Dylan kayıplara karıştı. Ödülün sahibin açıklandığı günden bir hafta sonra Nobel Akademisi bir açıklama yaptı ve “Bob Dylan’a ulaşamıyoruz” dedi. Akademi Dylan’ın sessizliğini ‘Saygısız ve kibirlice’ olarak yorumladı. Dylan, ödülü kazandığının açıklanmasından 2 hafta sonra sessizliğini bozdu. Ödülün kendisine verilmesinden dolayı ‘nutkunun tutulduğunu’ söyleyen ünlü müzisyen, ödülü almaya gidip gitmeyeceğine dair soruya da, ‘Kısmetse…’ye çıkan bir yanıt verdi. Bob Dylan'ın bizzat Stockholm'e gelerek alamayacağı Nobel Edebiyat Ödülü'nün, 2017 mart ayında konseri için geldiğinde özel bir törenle verileceği açıklandı ve konu böylece kapanmış oldu.
PALMİRA ANTİK KENTİ
Suriye’deki cihatçı saldırıların merkezinde duran ve simge haline gelen Palmira Antik Kenti, yıllarca IŞİD’in ve diğer cihatçı örgütlerin elinde talan edilmişti. IŞİD’in antik kentteki tarihi eserleri yok ettiği iddiaları gündeme gelmişti ama bu zayıf bir iddiaydı. Çünkü IŞİD’in Palmira ve işgal ettiği diğer alanlardaki tarihi eserleri sattığına dair de çokça haber paylaşıldı.
Aylar süren operasyonun ardından Palmira Antik Kenti, 27 Mart Dünya Tiyatro Günü’de kurtarıldı. Kent ilerleyen günlerde cihatçılardan tamamıyla arındırılırken arkada kalan görüntü insanlığın en büyük birikimlerinden birine yapılmış barbarca saldırıya aitti. Bugün IŞİD’in Palmira’ya karşı saldırısı sürüyor ancak kent Suriye Ordusu’nun kontrolünde.
Bir televizyon programında Sabahattin Ali’ni ‘Kürk Mantolu Madonna’sı yorumlayan medya ünlüsü Funda Özkalyoncuoğlu’nun yarattığı skandal günlerce gündemden düşmedi. Özkalyoncuoğlu, Kürk Mantolu Madonna romanını şarkıcı Madonna'nın hayatı sanmıştı… Özkalyoncu bu noktada durmadı, “Emin olun ki ben o kitabı okudum” diyebildi, “ama okuyalı 40 yıl olmuştur” diyerek de kendi önlemini aldı. Daha önce kürtaj karşıtı sözleriyle başka skandallara da imza atan Özkalyoncuoğlu “Diyelim ki ben çok cahil bir kadınım ve ne kadar cahil olduğunu da bilmeyen şuursuz bir kadınım. Eğer sokağa çıksak bir kadını linç etme istatistiği yapsak, bir kadını ne kadar süre içinde linç edebilirsiniz desek bu istatistik çıkmazdı” sözleriyle de suçu kendini eleştirenlere attı.
KIZIL ORDU KOROSU Yılı kapatırken yaşadığımız üzücü olaylardan biri de Karadeniz’de yaşanan uçak faciasıydı. Soçi'den havalandıktan sonra Karadeniz'de düşen Tu-154 uçağındaki 91 kişiden 64’ü, Suriye'de yeni yıl konseri vermek için giden Aleksandrov Kızıl Ordu Korosu'nun üyeleriydi. Sosyalizmin dünyadaki en örgütlü sesi olarak 90 yıldır mücadele eden Kızıl Ordu Korosu, Karadeniz’de hayatını kaybetti ve koro bir kazayla yok oldu. Kazaya dair henüz net bilgiler yok…
Arkadaş, Ağır Roman, Muhsin Bey, Züğürt Ağa, Arabesk gibi Yeşilçam’ın unutulmaz onlarca filmine yaptığı müziklerle hayatımıza giren Türk besteci ve söz yazarı Atilla Özdemiroğlu 20 Nisan’da hayatını kaybetti.
Türk edebiyatının önemli ismi Tahsin Yücel, 22 Ocak’ta, 83 yaşındayken hayatını kaybetti. Yücel, ardından yüzlerce çeviri kitap, onlarca roman, öykü, masal, inceleme kitabı bıraktı. Yücel’in Vatandaş, Peygamberin Son Beş Günü ve Bıyık Söylencesi kitapları da yabancı dillere çevrilmişti.
Yeşilçam’ın ‘jön’ hareketinin son ismi Tarık Akan 16 Eylül’de aramızdan ayrıldı. Akan ardında 111 film, onlarca ödül bıraktı. Sınıf mücadelesinin yükseldiği dönemde yıllarca başarılı bir şekilde de oynadığı ‘Damat Ferit’ rolünü bırakıp Yılmaz Güney gibi isimlerle sinemada mücadele eden Tarık Akan, Sürü, Çark, Maden, Yol gibi filmlerde rol aldı. Oynadığı birçok filmde de ‘En İyi Erkek Oyuncu’ ödülünü aldı. Tarık Akan’ı son yolculuğunda sevenleri, yoldaşları yalnız bırakmadı. İstanbul’un üç farklı noktasında cenaze töreni düzenlendi. On binlerce insanın katıldığı törenlerde Tarık Akan’ın hayatı boyunca mücadele ettiği faşizme ve karanlığa öfke vardı.
Türk edebiyatının çınarlarından devrimci sanatçı Vedat Türkali, 97 yaşında hayata gözlerini yumdu. Romanları Türkiyeli devrimcilere örgütlü mücadeleyi anlattı, rehber oldu. ‘Bir Gün Tek Başına’, ‘Güven’, ‘Mavi Karanlık’ ve ‘Komünist’ gibi onlarca kitabın yazarı Türkali, şiirinde “Haramilerin saltanatını yıkacağız” dedi, bu söz işçi sınıfı mücadelesinde slogan haline geldi.
İtalyanların dünyaca ünlü yazarı, bilim adamı, göstergebilim uzmanı, eleştirmen ve düşünür Umberto Eco, Şubat 2016’da 84 yaşındayken hayatını kaybetti. Döneminin önemli düşünürlerinden biri olarak kabul edilen Eco'nun uluslararası boyutta pek çok ödülü ve İtalya, Almanya, Fransa'dan devlet nişanları ve şövalye unvanları vardı.
Politik hicivleriyle ünlenen ve 1997 yılında Nobel Edebiyat Ödülü'ne layık görülen İtalyan oyun yazarı Dario Fo, 13 Ekim’de 90 yaşındayken hayatını kaybetti. Türkiye'de "Bir Anarşistin Kaza Sonucu Ölümü" eseriyle tanınan Fo'nun eseri İstanbul Devlet Tiyatrosu'nda 8 yıl sergilendi. Dario Fo, darbe girişiminin ardından oyunlarının Türkiye'de sahnelenmesine engel konulmasına ilişkin olarak, "Bundan onur duyuyorum, benim için ikinci kez Nobel kazanmak gibi" demişti.
Tiyatromuzun duayen sanatçısı Gönül Ülkü Özcan 85 yaşında yaşamını yitirdi. 71 yaşına kadar eşi Gazanfer Özcan’la kurdukları tiyatroda çalışmalarına devam eden Gönül Ülkü Özcan, rahatsızlığı yüzünden tiyatroya veda etmişti. Özcan, dizilerde ve sinema filmlerinde rol almayı sürdürmüştü.
Yılın son günlerinde Cervantes, Emile Zola, Stendhal, Albert Camus, Jules Verne gibi yazarların başyapıtlarını dilimize kazandıran çevirmen ve yazar Bertan Onaran, 79 yaşında aramızdan ayrıldı. Onaran, Cervantes’in başyapıtı Don Quijote’yi ilk kez tam metin olarak Türkçeye çeviren çevirmen olarak tanınıyordu.
Tarihçi Halil İnalcık, 25 Temmuz'da tam 100 yaşındayken hayata veda etti.
Sinema ve tiyatromuzun emektar ismi Erdal Tosun Kasım ayında İstanbul Sarıyer’de geçirdiği trafik kazası sonucunda hayata veda etti.
Amerika’nın ‘Kara Panter’i, dünya şampiyonu boksör Muhammed Ali 74 yaşında hayatını kaybetti. Muhammed Ali, 1984 yılından beri Parkinson hastalığı ile mücadele ediyordu.
İtalyan asıllı levanten yazar, sinema tarihçisi, araştırmacı, eleştirmen, çevirmen, eğitmen Giovanni Scognamillo, Ekim ayında hayatını kaybetti. 87 yaşındaki Scognamillo, Yeni İnsan Yeni Sinema dergisi yayın kurulu üyesi, yazarıydı. İstanbul doğumlu ve ‘Beyoğlu Kontu’ lakaplı yazar otuzdan fazla kitaba imza attı; bugüne kadar sayısız sinema eleştirisinin yanı sıra "İstanbul’un Gizemleri", "Fantastik Türk Sineması", "Erotik Türk Sineması", "Canavarlar Yaratıklar Manyaklar" gibi kült kitaplar yazdı. Efsanevi İngiliz müzisyen David Bowie, geçtiğimiz Ocak ayında 69 yaşındayken yaşamını yitirdi. Bowie'ye, ölümünden 18 ay önce kanser teşhisi konmuştu.
‘Hotel California’ ve ‘Take It Easy’ şarkılarıyla tüm dünyaya ünü yayılan müzik grubu Eagles'ın kurucusu ve solisti Glenn Frey de Ocak ayında, 67 yaşındayken hayatını kaybetti. Ağustos ayında kaybettiği hayat arkadaşı Marianne Ihlen’e yazdığı mektubunda; "Sanıyorum ki çok kısa bir süre sonra peşinden geleceğim" diyen Leonard Cohen, 82 yaşında hayatını kaybetti. Cohen’in ölümünden kısa süre önce çıkardığı “You Want It Darker” albümü oldukça ilgi görmüştü.
2016’nın son günleri müzisyenlerin bir bir hayata veda etti bir dönem oldu. Dünyaca ünlü İngiliz rock topluluğu Status Quo'nun gitaristi ve söz yazarı Rick Parfitt 25 Aralık’ta hayatını kaybetti. 68 yaşındaki Parfitt, haziran ayında konser için geldiği Antalya'daki kalp krizi geçirmişti.
Parfitt’in hemen ardından ünlü İngiliz şarkıcı George Michael da, 26 Aralık’ta 53 yaşındayken hayatını kaybetti. Polis, Michael'ın ölümünde şüpheli herhangi bir durum olmadığını açıklarken, ünlü müzisyenin menajeri ölüm nedeninin kalp yetmezliği olduğunu duyurdu.
Kapak tasarımında kullanılan illustrasyon: Steven Scott