BURSA'DA ZAMAN DERGİSİ – Ateşle Büyüyen Şehir
BBB İtfaiye Daire Başkanı
Tarih boyunca çok yangın felaketleri yaşadı Bursa. İtfaiye teşkilatının kahraman erleri ve tulumbacılar geçmişten günümüze tarihi yangınların izleriyle dolu bu kentte, ateşle canları pahasına mücadele ettiler.
Tarihi boyunca alevlerle savaşan Bursa’da en bilinen yangınlardan biri olan 1491 Fidan Han yangınından 2 yıl sonra Çırapazarı, Çakırhamam ve Ulu Cami’yi kapsayan bir yangın çıktı. 1512’den 1772 yılına kadar Tuz Pazarı, Kayhan, Kapalı Çarşı ve Setbaşı Irgandı Köprüsü altındaki Ermeni mahallesinde çıkan yangınlar Bursa’da 25 mahallenin tamamıyla yanması ve Sipahi Pazarı, Geyve Hanı Çıra Pazarı ve Saraçhane ile birlikte birçok anıt yapının tahrip olmasıyla sonuçlandı. Emir Han’ın kuzey bitişiğinde bulunan ve o dönemde Aktarlar Çarşısı adıyla bilinen bölümde çıkarak 30 dükkan ve Emir Han’ın bazı bölümlerine zarar veren 1584 yangını, Bursa’yı basan haydutların Kapalı Çarşı’da çıkardığı 1608 yangını; Kazzashane, Sipahi Çarşısı ve Saraçhane bölgelerini etkileyen 1755 yangını ve Bakırcılar Çarşısı’na kalıcı hasarlar bırakan 1760 yangını bunlardan sadece birkaç tanesi. 1800’lü yıllara kadar halk artık irili ufaklı olarak değerlendirdiği yangınlara alışır hale gelmişti. Ancak 1801’de çıkan yangında, Bursa’nın üçte ikisi, bir günde tamamen yandı ve çok ciddi kayıplar veril
di. Ardından gelen 7,5 şiddetindeki deprem ise henüz yaraları tam olarak sarılamayan şehre en büyük darbeyi vurdu. 1854 yılındaki “küçük kıyamet” olarak da bilinen bu deprem, şehrin yarısından fazlasının yıkılmasına sebep olduğu gibi, büyük yangın felaketlerini de beraberinde getirdi. 1863 yılında Setbaşı ve 1870’de çıkan Kayhan yangını da Bursa’nın ve Bursalıların belini ciddi şekilde büktü. 1889 yılında Ulu Cami’nin o dönem ahşap olan külahının tamamen yandığı batı tarafında çıkan yangının kıvılcımları, doğu minaresine kadar uzandı. Aynı yıl Belediye civarındaki yangından sonra 1904 yılında Pirinç Han civarı ve Kayhan’ı yeniden alevler sardı. Lodos ya da deprem gibi doğaya bağlı sebepler dışında gerçekleşen yangınlardan da çekti Bursa. Yunanlılar 11 Eylül 1922 gecesi şehirden kaçarken, arkalarında bugün Zafer Meydanı’nın bulunduğu bölgede alevler bırakıp, hatırı sayılır bir yangın çıkardılar. 1927’de yaşanan büyük çarşı yangınında ise Kapalı Çarşı’daki Kaza Hanı ve Tuz Pazarı arasındaki bölümü tamamen yandı.
İşgaller, yağmalar, depremler… Ateş, kentin üzerine her seferinde başka bir bahaneyle çöküyordu. O saldırırken Bursa’nın yaman yiğitleri de boş durmuyor, sırtlarında tulumbalarıyla dev alevlere meydan okuyorlardı. Bursa’da yangınlar, 1876 yılında kurulan ilk tulumbacı teşkilatından 1923 yılına kadar Çekirge, Muradiye, Tahtakale, Mesken, Çatalfırın, Zindankapı, Demirkapı, Mollaarap, Veledi Şemsettin, Setbaşı, Kuzgunluk, Kayhan semtlerinde, döneminin şartlarına göre 12 kişilik gruplardan oluşan mahalle tulumbacılarından sorulurdu. Bugüne kadar çıkan yangınlarda şehri neredeyse baştanbaşa değiştiren ateş birçok değeri yok etti. İnsanın dev alevlere karşı verdiği mücadele yolunda üretilen “emme-basma” icat, yerini 26 kişilik dolma tekerlekli arazözlerden oluşan itfaiye örgütüne bıraktı. 1926 yılının kasım ayında çıkan ve sonucunda 500’den fazla dükkanı yok eden Uzun Çarşı yangınından sonra, İtalya’dan 2 arazöz ile 1 motopomp tahsis edildi ve eğitimli personel sayısı yükseltildi. 1934 yılında Zafer Meydanı’nda bir itfaiye binası inşa edildi. 1953 yılına dek kaliteyi arttırmak
için yurt dışından malzemeler getirtildi, eğitimli personel sayısı sürekli arttırıldı. Bursa’da çıkan her yangın felaketinin sonucunda başka bir eksik fark edildi ve bu eksikler doğrultusunda sürekli geliştirilerek modernize edilen teşkilat bugünkü son halini aldı.
Kentin yaşanan en büyük felaketlerinden biri de 1958 yılında gerçekleşen, 1450 dükkan ve evi içindeki eşyalarla birlikte yok eden Kapalı Çarşı yangını oldu. Suların en kıt olduğu mevsimde, 24 Ağustos Pazar günü öğleden sonra gerçekleşen yangın, Sahaflar Çarşısı’nda bir
esnafın dükkanındaki gaz ocağının devrilmesiyle çıktığı biliniyor. Birkaç dakika içinde çarşıyı saran alevler Bursa itfaiyesi tarafından 6 arazöz, 2 motopomp ve 34 personel ile yangın yerine gelen itfaiye ekibinin anında müdahalesine rağmen uzun süre kontrol altına alınamadı. Alevler büyüdükçe etrafındaki her şey onu tetikledi ve ancak sabaha karşı saat 05.00’a doğru söndürülebilen yangının ertesinde Sahaflar Çarşısı, Aynalı Çarşı, Kuyumcular Çarşısı, Gelincik Çarşısı, Köfüncüler Çarşısı, Bakırcılar Çarşısı, Emir Han, Fidan Han, Ticaret Borsası, Yorgancılar, Arakiyeciler, Bedesten, Saraçhane, Şekercilerbaşı, Çırapazarı, Taşçılar, Koza Birliği, Müftülük binası, Doruk Tütün Deposu, Dernekler Birliği, Ziraat Bankası, İpekli Sanayi İstihlak Kooperatifi, Pirinç Hanı Cami, Tavuk Pazarı Cami, Vakıflar Müdürlüğü binası, itfaiye binası, bir gazete binası ve bir otel tamamen yandı. Dönemin gazetelerindeki manşetlerde de geçtiği gibi bu ‘Bursa kurulduğundan beri görülen en büyük yangın’dı. Bu büyük facia, halkın Bursa itfaiyesine olan güvenini ve aralarındaki bağı daha da arttırmıştı ama tarihi ve kültürel
değerlerin yanı sıra birçok geçim kaynağı da bir gecede yok olmuştu. Yangın başladıktan yarım saat sonra artık Kapalı Çarşı yoktu. O gece sanki yeryüzünde cehennem yaşanıyor, hissedilen sıcaklık dereceleri zorluyordu. Tüm Bursalılar, göğe yükselen alevler altında toplanmıştı. Herkes bir şeyler yapmaya çalışıyor, kimi bilinçsizce oraya buraya koşturuyor kimi de sadece gözyaşları içinde dua ediyordu. 10 saat devam eden yangında Ulu Cami 3-4 kez yanma tehlikesi altında kaldı. Gece yarısına gelmeden alevler içinde kalan Pirinç Han, bir saat içinde tamamen yok oldu. Esnafın maddi zarar bir şekilde devlet tarafından karşılansa da, yitirilenlere oranla bugün küçük bir kısmı kalan nice mimari değerin külleri o gece gökyüzüne savruldu.
1978 yılında yine bir ağustos günü gerçekleşen Santral Garaj yangınından sonra, itfaiye teşkilatının yetersizliğine önlem olarak yeni gruplar oluşturuldu, personel ve arazöz sayısı arttırıldı. Bunun üzerine 1964 yılında Yıldırım İtfaiye Grubu, 1982 yılında Işıklar İt
faiye Grubu, 1989 yılında Genç Osman İtfaiye Grubu, 1994 yılında İhsaniye İtfaiye Grubu, 1996 yılında da Mimar Sinan İtfaiye Grubu açıldı. 1999 yılına dek İtfaiye Müdürlüğü olarak hizmet veren kurum, bu tarihten itibaren İtfaiye Daire Başkanlığı’na dönüştürüldü.
2004-2014 yılları arasında toplam 11 itfaiye grubu daha açılarak toplam itfaiye grup sayısı 18’e ulaşmıştır. 31 Mart 2014 tarihinde il sınırları büyükşehir sınırı olmasıyla 10 ilçe it
faiyesi büyükşehir itfaiye dairesi başkanlığına bağlanmıştır bugün toplam 28 itfaiye grubunda 74 teknolojik araçları ve 366 tecrübeli ve eğitimli personeli ile 7×24 saat itfaiye hizmeti vermektedir.
Ayrıca daire başkanlığı bünyesinde arama kurtarma ekipleri, cankurtaran ekipleri, KBRN ekipleri, dağcı arama kurtarma ekipleri 7×24 saat itfaiye hizmeti vermektedir.
Bursa İtfaiye Dairesi Başkanlığı Avrupa’da çok yaygın olan gönüllü itfaiyeciliği hayata geçirmiştir. Bugün Kirazlı Mahallesi’nde 7 kişiden oluşan gönüllü itfaiyeciler bir itfaiye aracıyla mahallerinde itfaiyecilik hizmeti vermektedirler. Yine şehir içinde toplam 186 gönüllü itfaiyeciye 79 saatlik gönüllü itfaiyecilik eğitimleri verilerek, büyük yangınlarda profesyonel itfaiyecilerimize destek sağlayacak gönüllü itfaiye ekipleri oluşturulmuştur.
Bursa da çıkan yangınlar, bugünün teknolojisiyle artık daha kısa sürede müdahale edilerek can ve mal kaybı en aza indirilmektedir.
SON ÇARŞI YANGINI Bütün bunları anlatma nedenimiz aslında, çok yakın zamanda yaşanan ve bütün Bursa’nın yüreğini ağzına getiren son çarşı yangını. Vaktinde müdahale edilmeseydi bugün başka şeyler konuşuyor olacaktık belki de.
Tarihi çarşı bölgesinin Cumhuriyet Caddesi’ne bakan mobilyacıların yer aldığı Kazzazhane Boğazı çıkışında 10 Ekim akşamı yangın çıktı. Gece saat 02.30 sıralarında çıkan yangın kısa sürede 40 kadar işyerini etkisi altına aldı. Yangının geç farkedilmiş ve itfaiyeye geç bildirilmiş olduğu, bu nedenledir ki kısa sürede 40 işyerinin kül olduğu daha sonra anlaşıldı.
Çarşıda yangın haberi alınır alınmaz Büyükşehir’e bağlı tüm itfaiye grupları harekete geçirildi. Yangın yerine ilk ulaşan Zafer İtfaiye grubu ekipleri oldu ancak eşzamanlı olarak, Büyükşehir Belediyesi’ne bağlı 28 itfaiye grubundan 18’inin araç ve ekipmanı çarşıya yönlendirildi. Karacabey, Mustafakemalpaşa ve İnegöl gibi uzak ilçelerimizdeki gruplarımızı dahi merkeze yönlendirdik. Diğer yandan, vardiya istirahatinde olan 240 personelimiz
acil koduyla bağlı oldukları gruplara çağrıldı, böylece, aynı saatte başka bir noktada çıkacak yangında oluşabilecek zaafiyetin önüne geçildi. Açık söylemek gerekirse, orantısız bir güç kullandık ve iyi ki kullanmışız. Kısa sürede 30 kadar itfaiye müdahale aracı ve 90’dan fazla personelimiz başta Cumhuriyet Caddesi tarafı olmak üzere çarşıda başlayan yangına çeşitli yönlerden müdahale etmeye başladı. Yangının başladığı bölgenin hassasiyetini dikkate alarak kısa bir süre önce satın alarak filomuza dahil ettiğimiz üstün teknolojik özelliklere sahip tüm araçları bölgeye sevk ettik. Yaklaşık iki saat süren yoğun çalışmanın ardından yangın kontrol altına alındı ve bölgedeki diğer çarşılara sıçramadan söndürüldü. Yangında can kaybı yaşanmaması en büyük sevincimizdir. 40 kadar işyerinde büyük zarar oluştu, bölgedeki çarşılar kullanılamaz hale geldi ancak çarşıyı ve de Bursa’yı çok daha büyük felaketten kurtarmış olmamız teselli kaynağımız oldu.
Yangının ilk çıktığı Kazazhane Boğazı çıkışındaki tüm materyaller cüruf haline geldiğinden yangının çıkış nedeni konusunda bir bilgiye ulaşılamadı ve konu Bilirkişi’ye havale edildi.
Yangın sırasında Büyükşehir Belediye Başkanımız Recep Altepe de olay yerine gelerek çalışmaları takip etti. 03.30 sıralarında bölgeye gelen Başkanımız, o andan itibaren, yangında zarar gören esnafımızın yanında olacağını bildirdi. Ertesi günden itibaren de hem Valiliğimiz hem Büyükşehir Belediyemiz zarar gören esnafın yaralarını sarmak için maddi manevi imkanlarını seferber etti.
Bursa tarihinde yerini alacak olan son Çarşı yangını, itfaiye teşkilatımızın cansiperane mücadelesi sayesinde; yangının diğer çarşılara sıçramadan kontrol altına alınmasını ve çıkan bölümde kıstırılarak söndürülmesini sağladı. Üstün gayret sarfeden bütün arkadaşlarıma teşekkür ediyorum. Bursa’nın bir daha benzer olaylar yaşamamasını diliyorum.
BURSA DAĞ YÖRESİNDE BİR ŞENLİKTİR CUMALAR 2016'da 16 Özel Buluşma