Referandum Gününe Kadar Geçerli Olabilecek 3 Senaryo
Uluslararası baskı, yapılması planlanan referandumun kazanımlarını artırdı, ancak Kürtler referandum iptal edilse bile pozisyonlarını belirlediler.
AmedToday-Bölgedeki ve uluslararası oyuncuların hemen hemen hepsi, Kürdistan Bölgesel Yönetimi'nin 25 Eylül için planladığı bağımsızlık referandumuna karşı duruyor. Beyaz Saray, Washington'da Kürt Bölgesel Yönetimi'nden kendisini feshetmesini isteyen bir açıklama yayınladı. ABD Dışişleri Bakanlığı söylemi daha da sertleştirdi. Beş gün sonra ABD'nin referanduma "şiddetle karşı çıktığı" ve Kürtleri "ABD ve Birleşmiş Milletler ve diğer ortaklar tarafından desteklenerek merkezi Irak hükümeti ile ciddi ve sürekli bir diyalog sürdürmeye" çağırdı. Açıklamada, Kürtler referanduma gitmesi durumunda bu alternatifin masadan kalkacağı konusunda uyarıda bulundu. Birleşmiş Milletler, İngiltere ve birkaç AB üyesi ABD bu duruşunu destekledi.
BİR SONRASI İÇİN ATILACAK ADIM
Şimdilik, Barzani referandum kararını devam ettirmek konusunda kararlı, kendisine sunulan teklifleri reddetti.Bağımsızlık kampanyası, İran'ın etkisi altında Kürt karşıtı Şii partilerinin hakim olduğu Bağdat'la yaşanan hayal kırıklığına dayandı.Kürt Bölgesel Yönetimi uluslararası koalisyon ile koordineli olarak IŞİD’e karşı savaşan güçlü bir konumdadır. Ortaya çıkan Kürt ulusal duyguları halkı perçinleyerek Kürt Bölgesel yönetimi siyasi ve ekonomik sıkıntılardan uzak tuttu
Bununla birlikte, referandum kumardır. Kürtlerin devlet olma hayalini kurma yolunu açabilir, ancak aksi taktirde onlara, kaotik bir Irak'tan elde edilmiş istikrar ve refahtan da edebilir.
Barzani, bağımsızlık için popüler ve yasama desteklerini toplama konusunda benzeri görülmemiş bir gayret ve liderlik örneği gösterdiğinden referanduma karşı sunulan alternatifleri değerlendirme yetisine sahip aktördür.
ABD-BM’in sunduğu alternatiflerin Barzani gözünde, bağımsızlık yolunda çok kıymeti bulunmuyor.
Barzani, Bağdat ile yapılacak müzakerelerin başarı şansının az olacağına da inanıyor. Bu anlaşılabilir bir görüştür; merkezi hükümetin Irak anayasası ve federalist sistemine uyma konusundaki başarısızlıklarını defalarca belirtti. Bununla birlikte, sonunda, müzakerelerin dağılmasıyla ilgili bazı suçlamalar onun hedef alabilir
Birçok referandum destekçisi, Kürt Bölgesel Yönetiminin Bağdat'la olan ilişkilerinin, birleşik bir Irak çerçevesinde onarılamayacak kadar kırıldığını açıkça dile getiriyor. Yine de Barzani'ye sunulan alternatifler, para, petrol ve sınırlar üzerindeki uzatılmış çatışmaları düzeltmek için söz veriyor. Kürtler bile, ABD'nin geçmişteki arabuluculuğunun özellikle petrol ve doğal gaz konularında başarılı olduğunu itiraf ediyor. Aynı zamanda, tartışmalı bölgeler ve federal bütçe konusunda ilerleme kaydedilmediğinden üzüntü duyuyorlar,
BARZANİ’NİN HESABI NE?
Barzani yurtiçinde, referanduma devam etmek için yeterli derecede sempati ve siyasi destek biriktirdi. Karşı çıkan rakiplerinin zayıf bir "Hayır" kampanyası yürütmesi "Evet" kampanyasını güçlendirdi. Referandumu erteleme amaçlı bir parlamento oylamasında Hayır çıkması belki Barzani’yi kurtarabilirdi ancak meclis beş büyük siyasi partiden ikisinin toplantıyı boykot etmesine rağmen bunu onayladı. Barzani, uluslararası muhalefet gelince, Batı'nın Kürt Bölgesel Yönetimini bağlayıcı bir sonucu olamayacak bir oylama için Kürdistan’a yönelik bir yaptırım uygulanmayacağına güveniyordu.Ancak Türkiye ve İran, Kürtlere büyük zarar verebilir.
Kürt Bölgesel Yönetimi’nin ekonomisi, Türkiye üzerinden yapılan petrol ihracatına bağlı. BM Genel Kurulunda bu hafta başlarında Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı Recep Tayyip Erdoğan, referandumu, TSK’nın sınırdaki tatbikatı sürerken eleştirdi.
İran ise kendi adına ekonomik ve güvenlik işbirliğini durdurma ve Irak Kürdistan’ı içine İranlı Kürt muhalif gruplara karşı şiddeti tırmandırmakla tehdit etti.
Tahran ayrıca Irak hükümeti ve Halk Seferberlik Birimleri üzerinde baskı uyguluyor; bu etki Irak parlamentosunun referandumdan vazgeçme kararını vermesinde rol oynayabilir ve Başbakana, referandumun ortadan kaldırması için herhangi bir gayret sarfetme yetkisi vermeyebilir. Şii milis liderleri, önde gelen Şii figüranı Ayetullah Ali el Sistani'nin sessiz kaldığı halde, kendi tehditlerini Kürt hareketine karşı dile getirdiler.
Ancak beklendiği gibi, bu eleştiri sadece Kürtlerin çözülmesini sağlamış ve Barzani dış tehditleri göz ardı etmiştir. Yetkili, Kürt Bölgesel Yönetimi'nin Türkiye ve İran'la olumlu ikili ilişkilerine dikkat ediyor. Kürt bölgesi, her iki ülke için mal ve hizmet için çekici bir pazar olmuştur, bu nedenle yaptırımlar veya diğer referandum öncesi hareketler de kendilerine zarar verecektir. Barzani, Türkiye, İran ve ABD'nin Kürt Bölgesel Yönetimi’ni cezalandırma konusundaki tutarlı bir tutumla karşı karşıya kalacağından şüphelenerek dengeleyici bir rol oynamaktadır. Bir ülke tek taraflı olarak Kürtleri cezalandırırsa, başka birinin yardımına geleceklerinden emindir; Örneğin, uluslararası baskının arttığı bir ortamda Rusya yakın bir zamanda Kürdistan Bölgesel Yönetimi’nin enerji sektöründeki yatırımlarını artıracağını açıkladı. Ancak bu gelen tepkileri dengeleme eylemleri geri tepebilir - örneğin,
Kürtlerin kendinden emin tavır almasının bir diğer nedeni, kanıtlanmış gerçekleri yaratma ve rakipler üzerinde statükoyu dayatması olabilir. Bu, kısmen Bağdat'ın muhalefetine rağmen KBY'nin petrol ihraç eden bir bölge haline gelmesi. Referandum, şu anda kontrol ettiği tartışmalı bölgeler üzerindeki tutumunu sağlamlaştırmak için KBY’ni cesaretlendirici olabilir ve Barzani, dünyanın yeniden çizilen haritayı kabul edeceğinden emin görünüyor.
Oysa Erbil, böyle bir eylemin potansiyel riskleri konusunda kendini köreltmemelidir. KBY'nin ihracat boru hattının veya sınırlarının geçici olarak kapatılması bile ekonomisini ciddi şekilde zarara uğratacak ve gıda güvenliği ağır ithalata bağımlı olacaktır. Dahası, Bağdat hâlâ Irak'ın hava sahasını kontrol ediyor ve KBY'nin iki uluslararası havalimanında uçuş trafiğini durdurabilir. Bu anlamda Barzani, tüm siyasi sermayesini riske ederek bağımsızlık yolunda bir yol kat etti. Kötü sonuçlar doğurma riskini görünüşte kınarken, referanduma karşı çıkanlara bir çıkış yolu bulmanın zorunluluğunu ortaya çıkardı
25 EYLÜL’DEN NE BEKLEMELİYİZ?
Referandum gününe kadar şu olası birkaç senaryodan birisi olabilir.
İlk olarak, Barzani önerilen alternatiflerden birini kabul ederse oylama iptal edilebilir. Kürt liderler uluslararası gerilimi ciddiye alıyor ve Barzani hâlâ çeşitli hükümetlerle devam eden müzakerelerin halkı tatmin edecek bir teklifle sonuçlanmasını umuyor. Yakın tarihli, bağımsızlık yanlısı çoğunluktaki Kürdistan’daki gösterilerin belki de resmi oyların iptali konusundaki istekliliğini işaret eden resmi olmayan bir referandum niteliğinde olduğunu belirtti.
Bu senaryoda Türkiye nihai bir etkiye sahip olabilir; Ulusal Güvenlik Konseyi 22 Eylül'de referanduma verilecek resmi yanıtını belirlemek üzere toplanacak ve söz konusu toplantıdan tehdit ve yaptırımlar Barzani'nin hesabını etkileyebilir. Bu senaryonun kaderi Washington'un Bağdat'daki gücüne de bağlı. En azından kamuoyu önünde, ABD'nin referandumu ertelemek için Kürdistan üzerinde sıkı bir baskı uyguladı ve Bağdat, Erbil'e uzlaşmak için isteksizliğini tekrarlamak dışında hiçbir çaba sarf etmedi. Bu belirgin esneklik ABD'nin karşı önerisini zayıflatabilir.
İkincisi, Barzani, Şans'ı ele geçirip referanduma devam edebilir ve Bağdat'la olan silahlı çatışmayı riskini göze alabilir. Bu senaryo, Irak'taki ABD baskısının KBY de dahil olmak üzere tamamen azaldığını gösteriyor. Washington, Barzani'nin Haziran ayında ilan ettiği günden bu yana referanduma karşı muhalefetini netleştirdi ancak yönetim, yeterli ödül ve ceza tutumunu desteklemedi. Eğer oy kullanırsa, Birleşik Devletler daha önce olumlu bir ilişki içinde yapıcı olmayacak olan KBY'ye karşı daha sert bir tavır takınmaya mecbur edebilir.
Üçüncüsü, Barzani, tartışmalı bölgelerde referandumu iptal edip, yasal olarak tanınmış üç KBY eyaleti referandumu sınırlandırarak kendisini kurtarmaya ve riskleri azaltmaya karar verebilir. Erbil, söz konusu alanların geçtiğimiz haftalarda Şii milisler tarafından dağınık şiddet ve tehditler gördüğünden, oy kullanamayacak kadar bu toprakları yeterli şekilde güvence altına alamamış olabileceğini iddia edebilir. Ancak bu senaryo, Kerkük'ün tartışmalı petrol zengini bölgesi Bağdat'la olan anlaşmazlıkların merkezinde kaldığı için Barzani için belirsiz siyasi sonuçlar doğurabilir
Kaynak: Bilal Wahab /washingtoninstitute.org
Çeviren: Güldane KILIÇ
Son Güncelleme: 23.09.2017 16:47
AbdTürkiyeIranırakBağımsızlık ReferandumuReferandumKürt Bölgesel YönetimiBarzaniMesud Barzani