Gençlerde ani ölüm kader değil - Prof. Dr. Timur Timurkaynak
21 yaşındaki Milli Tekvandocu Seyithan Akbalık'ın müsabaka sırasında aniden hayatını kaybetmesi,  kamuoyunun dikkatini genç nüfusu tehdit eden ani ölüm olgusunu çevirdi. 30 yaş altında yaşanan bu durumun ani ölüm mü, kalp krizi mi olduğunu, bunun tespiti ve önlenebilmesi konusuyla ilgili sıkça sorulan soruları yanıtlıyoruz.
Genç yaşta birden yeğe yığılıp hayatın sona ermesinin nedenleri nelerdir?
30 yaşından önce olan ani ölümlerin altında, daha çok doğumla birlikte gelen genetik ve yapısal kalp bozuklukları yatmaktadır. Ani ölüm, sol karıncıktaki kas kalınlaşması, koroner damarların aort ve pulmoner arter gibi büyük damarların arasından geçmesi veya kapak hastalıklarına bağlı ortaya çıkar. 30 yaşından sonra ortaya çıkan ölüm olayı daha çok kalp damarlarının tıkanması sonrasında olan kalp krizine bağlıdır.
Milli tekvandocunun hayatını kaybetmesi, ani ölüm olayı mıdır?
Bu olay ani ölümdür. Ani ölümün bir numaralı nedeni kalbe bağlı hastalıklardır. Kalp krizi ise kalp damarlarının tıkanması sonucu olur. Bu olayın genç yaş itibariyle ani kalbe bağlı ölüm olması ihtimali daha yüksektir. Yani doğuştan gelen bir kalp bozukluğu ihtimali daha olasıdır. Yine genetik olarak geçen ritm bozuklukları da ani kalp ölümüne neden olabilir. Tabii ki ailesinde ailevi hiperkolesterolemi var ise kalp krizi olma ihtimali o zaman artar. Genetik bir hastalığı dışlamak ve riskleri de azaltmak için aile bireylerinin mutlaka kontrolden geçmesi gerekir.
Genç sporcular risk altında mı?
Yarışmacı spor dallarında spor yapanlar risk altındadır. Ailesinde erken yaşta ölüm olanlar, ani ölüm olanlar ya da doğuştan gelen kalp hastalığı hikayesi olanları risk grubunda değerlendirmek gerekir.
Efor sarf edilen alanların kapalı ya da açık olması kalp sağlığı açısından önemli midir?
Kapalı ortamlar mutlaka iyi havalandırılmalı ve oksijen açısından denetlenmelidir. Ancak tek etken kapalı alan değil altta yatan hastalık ili eforun birleşmesi daha önemli bir etkendir.
Genç yaşta ani ölüm ya da kalp krizi nasıl gerçekleşiyor?
Genç yaşta ani ölüm eğer doğuştan gelen kalpteki yapısal hastalık nedeni ile oluyorsa, örneğin kalp kalınlaşması varsa, kasların ani kalınlaşmasından nedeniyle kalbin kan pompalaması engelleneceğinden ani ölüm oluşur. Yine ailevi hiperkolesterolemi nedeniyle kalp damarları tıkalı ise ağır efor sonrası kalbe yeterince oksijen gitmediğinden kalp krizi ile ölüm ortaya çıkar.
İlkyardım kesinlikle çok önemlidir. İlk 3 dakikada yapılacak bir masaj ve elektrik şoku yaşam kurtarıcı olur. Spor müsabakalarının yapıldığı salonlarda mutlaka otomatik defibrillator cihazları bulunmalı ve hastaya şok uygulaması yapılmalıdır.
Ailede ani ölüm, kalp krizi riski olanlar, çocukluk ve 16 yaştan sonra erişkinlik dönemlerinde mutlaka kalp muayesinden geçirilmeli ve doğuştan gelen kalp hastalığı belirlenmelidir. Diğer kalp krizi riskleri de belirlenerek kontrol altına alınmalıdır. Bunun dışında profesyonel spor yapanların da mutlaka kalp kontrollerinden geçmeleri şarttır.
Genetik geçişli hastalıklarda bunu belirlemek mümkündür. Yapılan kan, elektrokardiyografi, ekokardiyografi ve efor testi ile bu riskleri belirlemek ve önlemek mümkün olabilir.
Ani ölüm riski taşıyan kişiler spordan uzak durmalıdır. Özellikle de efor gerektiren spor yapmamalılar. Ani ölümü engelleyen tedavileri almalıdırlar. Bunlar ilaç tedavileri, kalp ameliyatları ve kalbe şok veren cihaz yerleştirme gibi tedavi yöntemleri olabilir.