Yapay Embriyo | İÜKÖK
10/04/2018 12/04/2018 Yağmur Zengin 0 yorum
Embriyonun tarifini nasıl yaparsınız? Çoğumuz biliyor aslında sorunun cevabını. Embriyo, yaşam tohumu demek. Bu tohumun oluşması için gerekli tarif de bir o kadar basit. Bir adet yumurta ve onu dölleyecek olan sperm. Cambridge Üniversitesindeki bilim insanları ise embriyo için yepyeni bir tarif geliştirdi. Bu çığır açan yöntemde yalnızca iki çeşit kök hücre kullanıldı ve sentetik embriyo oluşturuldu.
Ekip fare embriyosundaki kök hücreleri kullandı. İki farklı tip kök hücre ve üç boyutlu bir yapı iskelesi(skafold) sayesinde doğal fare embriyosuna çok benzer işlevsel bir embriyo oluşturdular. Daha önce yürütülen yapay embriyo oluşturma süreçlerinden başarı elde edilememesinin sebebinin ise bilim insanlarının tek çeşit kök hücreye (embriyonik kök hücre) odaklanmış olmasıydı. Cambridge araştırmacıları ise aynı hücrelerin yanına yine embriyodan elde edilen trofoblast kök hücrelerini ekledi. Mucizevi bir şekilde bu iki farklı hücre türü etkileşime geçip yapay fare embriyosunu oluşturdular.
Araştırmayı yöneten Magdalena Zernicka-Goetz; ‘’Kök hücrelerin çok güçlü bir potansiyele sahip olduklarını zaten biliyorduk. Farklı kök hücre türlerinin bir araya gelip etkileşime geçmesinin gelişim için oldukça önemli fakat en başlarda bu ikilinin bir embriyo oluşturabileceğinden emin değildik. Anladık ki bu iki hücre türü bir araya geldiklerinde olağanüstü bir şeyi başarabiliyor. Ortaklaşa yürüttükleri çalışma, doğru şekil ve formun hatasız bir zamanlamayla kurulmasını sağladı ki bu durum biyolojik gelişim mekanizması açışından kilit önem taşır.’’ dedi. 5. günde işlevsel hale gelen kök hücrelerde 7. Günde plasenta ve yaşam belirtileri gözlemlendi. Fakat araştırmacılar embriyonun çok büyük bir ihtimalle sağlıklı bir fetüse dönüşemeyeceğinin altını çizdi. Bunun sebebi olarak ise üçüncü bir kök hücre türü olmadan yumurta kesesinin şekillenmemesi gösterildi. Ayrıca yapay embriyonun gelişimine izin vermek biyo-etik açısından da epeyce kritik olan bir konu. Zaten deneyin amacı yapay bir yaşam yaratmak değil. Araştırmacılar bu çalışmalarının kısırlık tedavilerine yardımcı olmasını umuyor. Diğer bir hedefleri ise insan gebeliğinin ilk üç aylık evresinde gerçekleşen düşüklere çözüm getirmek ve sebeplerini bulmak.
Araştırma ekibinde bulunan Türk bilim insanı Berna Sözen; ‘’Çalışmayı Cambridge Üniversitesi’nde yürütüyoruz. İlk aşamada kök hücrelerden yapay fare embriyosu üretmeyi başarmıştık. Şimdi bu çalışma geliştiriliyor. MIT’nin listesinde tıp alanından sadece biz varız. Bu da hayli dikkat çektiğimizi gösteriyor. Çalışmamız bilimsel çevreler tarafından tarihi bir buluş olarak nitelendi. Biz iki kök hücre türü arasında önemli bir iletişim kurulduğunu keşfettik. Bir bakıma, hücreler birbirlerine embriyonun neresinde yer alacaklarını söylüyorlar. Bu, insan embriyoları üzerinde çalışmak zorunda kalmadan insan gelişiminin kritik aşamalarındaki önemli olayları incelememize izin verecek. Gelişimin normal olarak nasıl gerçekleştiğini bilmek, embriyo gelişiminde neden sıklıkla hata yapıldığını, kadınların neden düşük yaptığını anlamamızı sağlayacak. Çalışmamız pek çok dogmatik bilgiyi değiştirebilir ve insan gelişiminin temellerini anlamaya yönelik yeni bir bakış açısı kazandırabilir.
← Prof. Dr. Bülent Zülfikar
Prof. Dr. Mutlu Arat →