27.06.2013 04:14 Karakter boyutu :
Geçtiğimiz nisan ayında Yüksek Planlama Kurulu’ndan da kararı çıkarılan (Bu karar nasıl alınabildi alelacele anlayabilmiş değilim! Yeterli fizibilite yapıldı mı? Montreux Sözleşmesi masaya yatırıldı mı? Jeopolitik ve jeostratejik kaygılar, soru işaretleri değerlendirildi mi? 40 milyar dolar civarında kaynak gerektiren bu proje için finansal analiz yapıldı mı? Dış borç sarmalındaki Türkiye, dünyanın içinde bulunduğu ekonomik kriz koşullarında her şeyini satmışken ve öz kaynaklardan yoksunken nereden ve nasıl finansman bulabilecek?) Kanalİstanbul, İstanbul’un hatta bütün bir Marmara ve Trakya’nın, hatta hatta Batı Karadeniz’in ölüm fermanı demektir! Doğudan Batıya, Adapazarı’ndan Çorlu’ya; Kuzey’den Güneye, Karadeniz sahillerinden Bursa’ya kadar uzanan bir coğrafyada İstanbul da orta yerde olmak üzere zaten coğrafya neredeyse birbirine kavuşmuş durumda… Böyle bir gerçeklik varken, Türkiye’nin nüfusunun üçte biri, sanayisinin ve ticaretinin aslan payı bu bölgeye sıkışmış durumdayken; iç göçü büyük ölçüde bu bölge alırken üstüne üstlük bir de Kanalİstanbul derseniz ne olur?
Ne olacağını anlamak için ille de bilici olmaya gerek yok…
SOSYO-EKONOMİK AÇIDAN ‘KANALİSTANBUL’ PROJESİNİN YIKICI SONUÇLARI
1)İstanbul’un nüfusu 15 milyondan en az 25 milyona çıkar çok kısa bir zamanda ve hızla… Zaten yaşanmaz bir hal alan bu kadim şehir iyice yaşanmaz ve çekilmez bir hal alır. Ezilir, mahvolur. Marmara da boğulur adeta… Adapazarı’ndan Çorlu’ya, Karadeniz sahilinden Yalova ve Bursa’ya kadar olan bölgedeki nüfus 40 milyonu bulur! Marmara denizine yazık olur, ormanlara yazık olur, havada oksijen kalmaz araç gazlarından…
2)Buna karşılık otomatik olarak iç göç veren bölge ve illerde de boşalma olacak! Kars’ta, Gümüşhane’de, Erzincan’da, Erzurum’da, Sivas’ta; Güneydoğu’nun pek çok ilinde, çorak Orta Anadolu’da, Karadeniz’in dağlık bölgelerinde insan kalmayacak. Gerçekçi olmayan teşviklerle yatırım alamayan ve büyük kentlere göç verdiği insanlarını yazın birkaç ay alternatif tatil ve ucuz karnını doyurma yeri olarak ağırlayan; güz için de iaşesini veren birçok Anadolu ili ıssızlaşacak. Buralar zaten önemli ölçüde ıssızlaşmış durumda. Pek çok köyde kışın insan yaşamıyor. Kimisi kapısına tamamen kilit vuruyor, kimisi bir paralı bekçi bırakıyor. Muhtarlar bile senenin beş altı ayını büyük kentlerde geçiriyor. Boşalan bu köylere ek olarak pek çok köyün daha boşalması kaçınılmaz Kanalistanbul’la birlikte.
Kanalİstanbul’un sosyo-ekonomik maliyeti negatif yönde olacak ülke için… Hükümetler bir proje geliştirirken sosyal fayda analizini yapmak durumunda. Yoksa nasıl bütün ülkenin, bütün yurttaşların hükümeti olabilir ki?
Yukarıda çizdiğim tablo gösteriyor ki, Kanalİstanbul, bir ‘intihar’ projesidir sosyal ve ekonomik açıdan, şehircilik açısından, demografik yapı açısından, daha pek çok açıdan… Ülkesinin tamamını seven ve düşünen, dengeli kalkınma, refahın yaygınlaşması gibi kaygıları olan hükümetlerin böylesi ‘çılgın’ daha doğrusu ayakları yere basmayan uçuk projelerden söz etmeye hakkı yoktur. Kanalİstanbul’u önerenler bilmiyor mu ki bu ‘çılgın’ proje hayata geçse Kars’ta bir tek yılkı atları, Gümüşhane’de mezarlıklar kalacak… Erzincan’ın köylerinin yarısı çoktan boşalmış ve diğer yarısı da boşalacak demek… En büyük ilçesinin nüfusu 4 bin ya da değil… Bazı ilçelerinin nüfusu 2 binden aşağıya düşmüş ve buna rağmen belediyelikten düşürülmüyor… Proje hayata geçse, bu ilçeler de köy olacak! Erzincan il merkezinin nüfusu zaten 80 bin var, yok… O zaman bir kasabaya dönüşecek! Birçok il de aynı akıbeti yaşayacak…
Kanalİstanbul’un sosyo-ekonomik sakıncalarını kısaca belirttikten sonra çevre, ulaşım, deniz suyu, tarım alanları vb. başka sakıncalarına da değinmek gerekir…
Prof. Mikdat Kadıoğlu’nun Hürriyet’te kaleme aldığı “Kanal İstanbul’un çılgın etkileri” başlıklı makaleden bu sakıncalara ilişkin önemli satırbaşlarını özetle paylaşalım:
“-Karadeniz suyu kot farkından dolayı Marmara’ya boşalacak ve çevre tahribatı yaşanacak.
-Terkos, Küçükçekmece ve Büyükçekmece gölleri kuruyacak.
-Marmara Denizindeki su ürünleri zarar görür.
-E-5, TEM ve Tren Yolu için inşa edilecek üç yüksek köprü, İstanbul’un batıyla olan ulaşımını zorlaştırır.
-Kanalın açılması için yaklaşık 1 milyon metre küplük bir kazı gerekecek; bu da 42 kilometrelik bir yeşil alanın tahrip olması demektir.
-Kanalın etrafında rant için yerleşim bölgeleri inşa edilirse gemi kazası, patlama vb. tehlikeler Boğaz’dan kanala taşınır.
-Kanal hava kirliliğine ve buna bağlı sağlık sorunlarına neden olur. (Houston Kanalı’nın 3,2 km yakınında yaşayan çocuklarda yüzde 60 daha fazla kan kanseri belirlenmiş)”
Amiral Cem Gürdeniz’in de Aydınlık’ta yayımlanan “Montreux’den Kent Rantına” başlıklı makalesinde çevre, ulaşım, deprem vb. kaygılarla soruları var:
“-Söz konusu kanal, Doğu Trakya’nın ekolojisini ne şekilde değiştirecektir? Kaybedilecek tarım arazisinin yıllık getirisi hesap edilmiş midir? Sadece İstanbul’a yapılması planlanan üçüncü havaalanı için 657 bin ağaç kesilecekken, bu devasa projede hafriyat/betonlaşma, yeni yol, kavşak, köprü gibi alt yapı gereksinimleri nedeniyle kaç ağaç kesilecektir?
-Tuzluluk nedeniyle Karadeniz’den Marmara’ya doğru saatte 8 kilometreden daha büyük bir büyük hızla akacak satıh yeni akıntısının gerek Marmara ve gerekse Batı Karadeniz’de yaratacağı hidrografik etkilerle ekosistem dengesi üzerindeki olumsuz etkileri modellemeler yapılarak irdelenmiş midir? Bu akıntının, Karadeniz’de hakim kuzeyli rüzgarların da etkisiyle artacağı ve Tuna Havzası nedeniyle halen Karadeniz’in en kirli bölümünü teşkil eden (Tuna Deltası) Batı Karadeniz’in kirli satıh Marmara’ya taşıyacağı ve zaten çok kirli olan Marmara’daki kirlenmeyi kat be kat arttıracağı değerlendirilmiş midir?
-Boyu 40 bin metre, genişliği 150 metre ve yüksekliği 25 metre olan içi su, etrafı beton dolu bir hacmin, beklenen büyük Marmara depreminde deniz dibinde fay kırılmasıyla oluşacak enerjiden ne şekilde etkileneceği; bölgede yaratılan jeolojik değişikliğin bu kanal ve civarında oluşturulacak yerleşim birimleri üzerindeki etkisi modellenmiş midir?
-Deprem sonrası oluşacak tsunami ve deniz yükselmesinin etkileri veya kanalın doğayı değiştiriyor olmasının yaratacağı ‘kertik tesirinin’ büyüklüğü ve bunun jeolojik sonuçları hakkında bir fikir oluşturulmuş mudur? Bu durumun modellenmesinde İstanbul’un batısına her gün dikilmekte olan gökdelenlerin durumu göz önüne alınmış mıdır?”
Dünyada uzunluğu 227 kilometre olan Baltık Kanalı’ndan 43 kilometre olan Welland Kanalı’na kadar 11 adet insan yapımı gemi kanalı var… Bunların çoğu 19. Yüzyılda inşa edilmiş… Bunlardan murat ise deniz ulaşımında yolu kısaltmak, kapalı denizler arasındaki ulaşımı sağlamak, denizsiz kentleri denizle buluşturarak ekonomik ve alternatif bir suyolu sunmak…
Kadıoğlu, gemi kanallarının çevreye etkisini de daha önce yapılan incelemelere dayanarak üç başlık altında şöyle ortaya koyuyor. Bir de onlara göz atalım özetle:
Değişen Akım ve Su Kalitesi: Yıllar süren ve pahalı olan hafriyat yüzünden gemi kanalları genellikle haliç ve akarsu ağızlarından itibaren inşa ediliyor. Farklı tuz, vb. içeriği olan deniz suyu, geçtiği/aktığı haliç, akarsu vb.nin tuzluluğu, sıcaklığı, suyun hızı ile birlikte buralarda yaşayan bitki ve hayvanları etkiliyor. Tuzluluğu önlemek için de “lok” adı verilen yükselme havuzları kullanılmakta. Sonuç olarak kanaldaki akımın taşıyacağı farklı kalitedeki su, aktığı göl, akarsu, haliç ve denizdeki su ürünlerini, vb. ekolojik sistemi bozuyor.
Kanalın Temizlenmesi ve Atıkları: Kanal, akıntıyla taşınacak rusubat vb. malzemeyle beraber ot, midye, istiridye, deniztarağı, vb.nin istilasına uğruyor. Bu çamur, deniz dibi bitki ve hayvanların temizlenmesi için kanalın bir çeşit tarakla düzenli olarak taranması gerekiyor. Bu tarama işlemleri suyun bulanması, kimyasal maddelerin suda tekrar asılı hale gelmesi vb. yüzünden kanal suyundaki çözülmüş oksijen miktarı önemli ölçüde azalıyor ve kitlesel balık, vb.nin ölümüne neden oluyor. Kanaldaki gemi bacalarından çıkan zehirli gazlar da çevresinde önemli hava kirliliği ve sağlık problemlerine neden oluyor.
Dalgakıranlar ve Loklar: Su seviyeleri farklı denizler arasında açılan kanallardaki kot farkıyla beraber rüzgarlar, yüksek dalga ve fırtına kabarması sonucunda kanallardaki su tehlikeli bir şekilde hızlanıp seviyesi yükselebilecektir. Bunları engellemek için kanalda yapılacak olan dalgakıran ve loklar da suyun sürekli olarak karışmasına neden olarak su kalitesini bozup ekolojik yıkımlara neden olabiliyor.
JEOPOLİTİK AÇIDAN ‘KANALİSTANBUL’
Lozan’da bağıtlanamayan ve daha sonra 1933’teki müzakereler sonucu bağıtlanan Montreux Sözleşmesi ile 80 yıl önce yürürlüğe giren Türk Boğazları rejimi ve jeopolitik dengeleri açısından da Kanalİstanbul projesi birçok sakıncayı taşımaktadır.
Amiral Cem Gürdeniz, bu konudaki kaygılarını aynı makalesinde şöyle ortaya koyuyor:
“-Dünyada mevcut doğal ve işleyen bir Boğaz varken buna paralel, insan yapısı, alternatif bir kanal örneği var mıdır? (Malakka, Dover, Kattegat, Oresund vb. ?)
-Karadeniz’e çevresel ve siyasal etkileri olacak bu proje için en azından bölgenin temel antlaşmaları olan KEİ ve Bükreş Antlaşmaları çerçevesinde sahildarlarla istişarede bulunulmuş mudur?
-Kanalın gerçekleşmesinin, sadece Türk Boğazlarından geçişi düzenlemeyen aynı zamanda Karadeniz-Marmara ve Çanakkale bölgesinde bir güvenlik rejimi de tesis eden, Montreux Sözleşmesi’ni etkisi değerlendirilmiş midir? Sözleşmenin omurgası olan Türk Boğazlarının bütünlüğünü bozarak, değiştirilebilecek süreçlere karşı bir siyaset geliştirilmiş midir?
-Halen İstanbul Boğazı’ndan günde 130-140 ticaret gemisi (15-20 tanker dahil) geçiş yapmaktadır. (Bu sayının Singapur şehir devleti içinden geçen, değişik suyolları için günde 1500 kadar olduğunu belirtelim) Montreux Sözleşmesi’ne göre ticaret gemilerinin Boğazlardan geçiş ücreti ödemeden geçme hakkı söz konusuyken, tankerler ve diğer ticaret gemileri neden İstanbul Kanalından paralı geçişi kullanmayı tercih edecekler?
-Batı İstanbul’u bir adaya çevirecek bu proje kabaca 5-6 milyon insanın bir kısmının doğal felaket ve bölgede Çernobil/Fukushima benzeri bir radyoaktif serpinti durumunda tahliyesi gerektiğinde doğuda iki köprü ve Marmaray tüneline; batıda bu kanal üzerinde kurulacak köprülere mecbur kalınacaktır. Böylesi bir felaket durumunda tahliye nasıl gerçekleşecektir? Benzer şekilde bir savaş durumunda köprülerin yıkılması halinde Trakya’nın takviyesi sadece deniz yoluyla mı sağlanacaktır?”
Amiral Gürdeniz’in soruları da ortaya koyuyor ki, Hükümetin ‘Kanalİstanbul’ projesi maalesef Montreux Sözleşmesi, KEİ gibi süreçler açısından da tartışılmamıştır ve dolayısıyla taraf ülkelerle ciddi sorunlar yaratmaya adaydır. Bu süreç, kara komşularımızla iflas eden ‘komşularla sıfır sorun’ politikasının Karadeniz’e kıyısı olan deniz komşularımızla da katmerleşerek aşağıya doğru çekilmesine neden olacaktır.
Adından da anlaşılacağı gibi, Başkaİstanbullar, İstanbul’u ve periferisini ezmek ve mahvetmek yerine Türkiye’nin başka bölgelerinde başka büyük kentler, belli bir planla metropoller oluşturmak demek… Başkaİstanbullar, yurdunun dört bir karışını sevmek demek… Başkaİstanbullar, memlekette dengeli kalkınma demek… Plansız gelişen tek bir metropolü daha da büyüterek mega metropol yaparak işin içinden çıkılmaz hale getirmek yerine, planlı olarak ülkenin dört bir yanında başka metropol örgütlenmelerine gitmek demek… Yani, sanayisiyle, ticaretiyle, eğitimiyle, üniversitesiyle, yaşam alanlarıyla, çağdaş sosyal donatılarıyla başka büyük kentlerle memlekette kalkınmanın, gelişmenin geniş bir yüzeye yayılması demek…
Başkaİstanbullar, aynı zamanda uzak noktalara cereyan eden iç göçün önünü önemli oranda almak demek… Yurttaşların doğduğu topraklarda naçar kalmaması ya da kendini cendereye sokacak yaban ellere atmaması demek…
Başkaİstanbullar, dengeli bir kalkınmayla yurttaşları köklerinin çevresinde istihdam etmek demek… Gönenç demek… 780 bin kilometre karenin tamamını sevmek demek…
Filmi biraz geriye alalım… İsmet İnönü’nün 1960’larda kurduğu ilk koalisyon hükümetinde köy-kent projesi yer alıyordu. Sonradan o hükümette de çalışma bakanı olan Ecevit’e mal edilen bu proje yaşama geçseydi, bugünkü Türkiye bambaşka bir Türkiye olmaz mıydı? Bütün ülke Başbakan Erdoğan’ın da hoşlanacağı tabirle, abat olmaz mıydı?.. Birçok köyden oluşan bir lokasyonun merkezinde kurulacak köy-kentler üretimde, istihdamda, eğitimde; topyekun kalkınmada kentlerin periferisindeki yaşam merkezleri olacak ve muhtemelen bugüne kadar da gelecekti. Tabii, bu durumda şimdiki çarpık gelişen büyük kentler de İstanbul da perişan olmayacaktı.
Başkaİstanbullar, işte şimdi bir fırsat… Memleketin farklı bölgelerinde gelişme imkan ve kabiliyeti, potansiyeli taşıyan büyük ölçekli kent ve metropol adayları yok değil…
Şöyle bir gezinelim Trakya ve Anadolu coğrafyasında… Trakya’da Çorlu-Çerkezköy lokasyonu bir kent olarak sanayi etrafında gelişme kapasitesi taşıyor. Doğu Karadeniz’de Samsun ve Ordu… İç Karadeniz’de Amasya veya Tokat… Batı Karadeniz’de Karabük, Kastamonu… Doğu’da Erzurum ve Malatya… Güneydoğu’da Elazığ, Van, Diyarbakır, Urfa… Akdeniz’de Adana, Mersin, Antalya… İç Ege’de Afyon… Orta Anadolu’da Konya, Kayseri, Eskişehir…
Cumhuriyet hükümetlerinin mantıksız ve havaya uçup giden teşvik paketleri yerine önerdiğimiz planlı ve memleket sathına yayılan dinamik-gerçekçi kalkınma anlayışını yakalayacak bir Türkiye iç göçten kaynaklanan devasa sorunlarını da katmerleştirmek biryana, çözme sürecine girecektir.
‘Kanalİstanbul’ çılgınlığını ve saçmalığını, Türkiye’ye negatif maliyetini iyi anlatacak ve buna karşılık Başkaİstanbul’u önerecek bir muhalafet, halkın teveccühünü kazanacaktır. Kanımca buna kuşku yoktur. Ancak, bunu yürekli şekilde savunacak ve önerecek ana muhalefet CHP ekonomiye ve kalkınmaya farklı bir boyut getirecek-refahı ve hakça paylaşmayı sağlayacak-özgürlükçü-halkçı-devrimci kimliğiyle yeniden Türk modernleşmesinin öncüsü olarak algılanabilir. Başkaİstanbullar’ı programatize edecek CHP, siyaseten güçlenecek, Anadolu’daki yurttaşlarla, yerinde kalkınmayı yaşayamayan ve eğitimleri nedeniyle çocuklarından kopan ailelerle bütünleşme yolunda güçlü adımlar atabilecektir. Kabul edelim ki bir ölçüde sahillere ve metropollerin merkezine sıkışan CHP, böylelikle geleneksel-muhafazakar kesimlerin kalkınma ve gelişme arayışlarına yanıt verecek bir kimlik de edinerek içlere doğru yelken açacak, rüzgarını bulacaktır."
1- Gökçek'in gizli kasasında sakladığı kasetler (156)
2- Odatv herkesi ilgilendiren soruyu sordu Tunç Soyer yanıtladı (151)
3- Tartışma programlarının kadrolu yandaşından teklif (126)
4- Türkiye'nin önde gelen üniversitesinde "neler oluyor" dedirten sonuç (53)
5- İşte ülkedeki Suriyelilerin sayısı (50)
6- Kimileri adını yeni öğrendi ilk yazan Soner Yalçın oldu (43)
7- CHP içinde HDP tartışması (36)
10- Harbiye’de “Atatürk-İnönü çekişmesi” (21)