NÂZIM HİKMET'İN ŞEB-İ ARÛZU - Mehmet Kerem DOKSAT
Nâzım İstanbul'a gelip bu olayı öğrenince, kendisi yüzünden gazete yönetimiyle arası açılan Peyami Sefâ Bey'i arar, ahbaplık etmeye başlarlar. Alay Köşkü'nde düzenlenen toplantılarda birlikte şiir okudukları Necip Fâzıl (Kısakürek) ile de Bahriye Mektebi'nde başlayan yarışmalı dostlukları sürer.
Ahmet Halit Kitabevi'nin 1929 Mayısı'nda neşrettiği 835 Satır adlı kitabı çok büyük bir ilgiyle karşılanır. Nurullah Ataç'la başlayan övgüler, ABG'de tahsil gören Nermin Muvaffak'ın (Menemencioğlu) imzasını taşıyan "Yeni Türkiye'nin Şâiri" başlıklı bir yazıyla, New York'ta neşredilen The Bookman adlı dergiye kadar uzanır. Alay Köşkü'ndeki toplantılarda ise, eski yeni birçok ünlü şâir şiirlerini okurken, en çok alkış alan Nâzım Hikmet olur.
Bu parlak çıkış san'atçılar arasında kıskançlık yaratır.
Arkadan arkaya yapılan yerici konuşmalar, giderek yazılara da yansımaya, önceleri olumlu sözler edenlerin de düşünceleri değişmeye başlar. Rüzgârlar ters esmeye başlar. Yâkup Kadri Bey (Karaosmanoğlu), Milliyet gazetesinde birbirini izleyen yazılarla, hem Nâzım Hikmet'i, hem de genç kuşağı topluca yeren birtakım görüşler ileri sürer: "Ferdiyetçi şâir, cemiyetçi şâir... Bunlardan biri tabiat ve insanlar içinde münzevîdir. Yalnız kendi ıstıraplarını, kendi heyecanlarını, kendi ümitlerini, kendi sevinçlerini çağırır. Öbürü Victor Hugo'nun bir târifine göre, 'kâinatın ortasında bir taninli yankıdır'. Cemiyetin olsun, tabiatın olsun, bütün hayatın tecellilerini kendisinden aksettirir ve her şey, her beşerî hâdise onda en âhenktar, en şuûrlu ifâdesini bulur. Denebilir ki bu tür şâirler beşeriyetin haykıran vicdanıdır. Lâkin işte bu nev'î şâirler, bunun içindir ki, beşeriyet gibi ipsiz sapsız, beşeriyet gibi karışık, beşeriyet gibi gürültücü, patavatsız, kaba, behimî ve onun gibi mantıksızdırlar. Yaptıkları şeyde klâsik san'atın ilâhî intizamından, ezelî âhenginden eser yoktur, bütün estetikleri insanların idâre ettiği cemiyetler gibi anarşiktir. Nâzım Hikmet'in dediği gibi bu tarz şiirler Beethoven'in sonatlarını asla değil, fakat bir bando mızıkayı, bir panayır yerinde bir fanfarı andırır. Bittabi, böyle bir musikî sokaktan başka bir yerde çalınmaz. Onun içindir ki, Nâzım Hikmet'in şiirlerinin bugünkü Türk cemiyetinde hiç yeri olmadığını zannediyorum. Çünkü bizde bu orkestranın, cehennemî velvelesini dinleyebilecek kocaman, koyu ve dalgalı insan kitleleri henüz yetişmemiştir, yakın bir âtide yetişmesinin imkânını da göremiyoruz" (Milliyet, 14. 5. 1929).
"İnkârdan müspet bir şey çıkmasının imkânı yoktur. Hâlbuki Nâmık Kemal'den bugünün en genç Türk şâirine kadar, gelmiş geçmiş ne kadar müceddidimiz varsa, hepsi de işe kendilerinden evvelkileri inkâr ile başlamışlardır. Onun için hepsi piç kaldı. Edebiyatta babasız dehâ yoktur" (Milliyet, 20. 5. 1929).
Bir sonraki yazısında, Yâkup Kadri Bey, yeni nesle yönelttiği eleştirilerinde çok daha ileri gider: "Bugün yeni nesil veyahut yeni yetişenler nâmı altında toplanan zümrenin gösterdiği tereddî ve hezal manzarasına bakıp da ümitsizliğe düşmemelidir. Bu zavallı nesil bize bin belâdan arta kalmıştır. (...) Eğer daha ilk adımda dizleri titriyor ve gözleri uyuşuyor, kulakları uğulduyor, kafaları sersemleşiyorsa bunun kabahati kendilerinde değil, yetiştikleri devrin sayısız fecaâtindedir. Düşünün ki en büyüğü Harb-i Umumî'de daha yirmisini bulmamış bu gençler, ekmek yerine saman karışık hamurla beslendiler ve irfan yerine Bâbıâli gündelik matbuatının ısmarlama hârp edebiyatından başka bir şey okumadılar" (Milliyet, 30 Mayıs 1929).
Peyami Sefâ Bey'in on beş günde bir çıkmaya başlayan Hareket adlı dergisi ile "Resimli Ay" bu hücumu birlikte karşılama kararı alırlar. Yakup Kadri Bey Ankara'ya yakın, Mustafa Kemal Paşa'nın sofrasında yer alan bir yazardı. Dikkatli davranılmalıydı. Zekeriya Bey (Sertel) ile Sabiha Hanımın (Sertel) tasdikleri da alınınca kavgaya girişilir.
Sonrasını Nâzım'ın hayatının neşredildiği muazzam miktardaki kaynaktan okuyabilirsiniz.
İsim babam olan Peyami Safâ ile Nâzım'ın dostlukları o derecededir ki, "ilk psikolojik tahlil romanı" diye vasıflandırılan Dokuzuncu Hariciye Koğuşu'nu Nâzım'a ithaf eder, 1931'de Kara Sevdayla diye imzalayıp verir. Bu dönemde ilk küçük sürtüşmeler başlamıştır.
Resimli Ay'ın Şubat 1930 sayısında, Nâzım övgü dolu bir yazı kaleme alır ama "muazzam" diye nitelediği kitabı anlatırken araya şunu sokmadan da edemez: "Peyami'nin romanı realisttir, fakat eski mânâda fotoğraf realizmi değil, şeniyetlerin âbidesini yapan ve bunu yapmak için bir sıra tahlil ve terkiplerden mürekkep bir kompozisyon vücuda getiren diyalektik bir realizm".
Derken, harsımıza bulaşan sağcılık ve solculuk, komünizm tehdidi ve Allah'ın belâsı bütün "culuklar, "cılıklar bir başlar ki, pîr başlar. Eski dostlar düşman olur.
Peyami Safâ "sağcı" olur, Nâzım "solcu ve gomonist", Necip Fâzıl ise "dinci".
Hepsi mutsuz ve umutsuz yaşayıp öldüler.
Peyami Bey'in hayatı da fırtınalarla doludur; kokain'le tanışır, orta tahsilden sonra parasızlıktan terk-i tahsil eyler ama kendi kendini eğitir ve Fransızca gramer kitabı yazacak kadar da terakki eder. Tek evlâdı olan Merve Erzurum'da yedek subaylığını yaparken vefat ettikten sonra hayata küser; cenazesine de gidemez veya gider ama hayat pili bitmiştir; "gönlüm dayanmaz" diye ifâde eder hislerini.
Muhteşem eseri ve son romanı olan Yalnızız'da insanlığı Materyalizmin kör çemberini kırmaya kendini kaybettiği rûhunu bulmaya çağırır; "Asrımızda insanın bütün problemleri bu noktada düğümlenmektedir ve Allah'ı bilmedikçe, insanlık buhrandan buhrana yuvarlanacak, huzur ve sükûn bulamayacaktır" der.
1961'de, Merve'nin şehâdetinden üç ay kadar sonra, 15 Haziran 1961'de yapayalnızken rûhunu teslim eder. Bu elim hâdiseden birkaç gün önce Fatma Neclâ ve Recep Doksat çifti kendisini ziyâret etmiş, buhranından çıkması için yardımcı olmaya çalışmışlardır. Ne yazık ki ben sâdece üç buçuk yaşında idim, hatırlayacak kadar büyüyemedim ama amigdalamda mutlaka yerini almıştır.
Necip Fâzıl'ı ise hatırlayabilecek kadar tanıyabildim. Aristokrat denebilecek bir âileden gelmişti, ilk ve orta tahsilini Amerikan Koleji, Fransız Koleji ve Bahriye Mektebi'nde (Askerî Deniz Lisesi) tamamlamıştı. Lisedeki hocaları arasında dönemin ünlülerinden Yahya Kemâl Beyatlı, Ahmet Hamdi (Akseki), İbrahim Aşkı gibi isimler vardı. Kumarbazlık ve sefahatten îmana olan fırtınalı seyahatini işittim; megalomanisine, hemen hiç kimsenin kendisini bir şeyler okurken görmemesine rağmen sâhip olduğu muazzam kültürüne ve Sultan-üş Şuarâlığı'nı (Şâirlerin Sultanı), Hasan Sami Bolak'ın ifâdesiyle "Şiirin süzme balı, tadı Necip Fâzıl'dır - Fikir, san'at ve çile... Adı Necip Fâzıl'dır..." olarak tanındığına şâhit oldum.
Çile'de "son günüm olmasın çelengim top arabam, beni alıp götürsün tam dört inanmış adam" demişti, 25 Mayıs 1983'te aynen de öyle oldu. Etrafındaki kalabalık içerisinde yapayalnızdı aslında! Pek muhtemelen Fransız Büyük Şark Mason Locası'nın da âzâsıydı...
Ne yazık ki Nâzım'ı mezarında dua ederken tanıdım. Yâd ellerde, Moskova'daki özel müsaade ile ziyaret edilebilen bir mezarlıkta, mütevâzı bir kabri var. Hayatı hep fırtınalarla ve yapayalnız geçmiş onun da. Son karısı aslında bir KGB ajanı idi ve hep vatan hasreti çekmişti. Hepimiz Fâtiha okurken, Sevgili Mustafa Kemâl Sayar'ın tutulup kalmasını, "sen niye okumadın" diye suâl eylediğimde "ağabey, ne bileyim, belki de rahatsız olur diye tereddüt ettim" cevabındaki muazzam inceliği asla unutmayacağım. Kemâl de bir gönül adamı çünkü, aynı zamanda şâir ve yazar.
Nâzım da, Peyami de, Necip de Türk'tüler ve Türkçü idiler.
Bu makaleye bir şiirle ve bir şiirler manzumesinden iktibasla nihâyet verdireceğim; yazarlarını tanırsınız:
İnsan bu, su misâli, kıvrım kıvrım akar ya,
Su iner yokuşlardan, hep basamak basamak,
Her şey akar, su, tarih, yıldız, insan ve fikir,
Akışta demetlenmiş, büyük, küçük, kâinat,
Kurşundan bir yük binmiş, köpükten gövdesine.
Çatlıyor, yırtınıyor yokuşu sökmek için,
Bu dâvâ hor, bu dâvâ öksüz, bu dâvâ büyük!
İnsandır sanıyordum mukaddes yüke hamal,
Yalnız acı bir lokma, zehirle pişmiş aştan,
Şimdi dövün Sakarya, dövünmek vakti bu ân,
Bütün bunlar sendedir, bu girift bilmeceler,
İnsan üç beş damla kan, ırmak üç beş damla su,
Sen ve ben, gözyaşıyle ıslanmış hamurdanız,
Aldırma, böyle gelmiş, bu dünyâ böyle gider!
Bana kefendir yatak, sana tabuttur havuz,
Yol onun, varlık onun, gerisi hep angarya,
Ateşi ve ihâneti gördük.
pek mütevâzı bir mektep salonunda
«Âsi gelmiyelim » diyenler vardı,
«makamı hilâfet ve saltanata. »
«Bütün aksâmı vatan birküldür » denildi.
«Kabul olunmaz, » denildi,
«Manda ve Himaye... »
«Amerikan mandası altına girelim, » diye.
bir şekli hal kabul ediyoruz. »
Türkiye'yi, geniş kafalı birkaç kişi belki kurtarabilir. »
«İstiklâlimizi kaybetmek istemiyoruz efendiler! »
«Mandanın, istiklâli ihlâl etmiyeceği muhakkak iken, »
«Herhalde bir müzâherete muhtacız diyorum ben, »
«Hem zaten, »
Ve esasen, »
Mandayı kabul etmeliyiz, hemen, »
«Hey gidi deli gönlüm, »
ya İSTİKLAL, ya ölüm! »
Ve dolaşıp Sapanca Gölü'nün sazlıklarını
bu hasret bizim... »>
939 İstanbul Tevkifânesi,
940 Çankırı Hapisânesi,
941 Bursa Hapisânesi.
Nedense gözlerim dopdolu.
Mehmet Kerem Doksat - İstinye - 03 Haziran 2008 Salı
HAYSİYETİMİZ NE SEVİYEDE/2 ve ALKOLLÜYKEN EŞEK KUL...
Guest - Selim on Pazartesi, 24 Aralık 2012 16:22
Sevgili hocam, yazınızı psikiyatri grubunda gördüm. Klavyenize sağlık Dil hassasiyetinizin farkında olduğumdan yazıyorum. Yazınızın başlığı çok vahim bir hatayı barındırıyor. "Şeb-i arûz" yanlış kullanımdır. Doğrusu "Şeb-i arûs" tur, o dahi "Şeb-i ûrs"tan gelmektedir. Giderek yaygınlaşan bu yanlış kullanımı (zira galat bile değildir) evvelâ bizim tenkit etmemiz lâzımdır.
MKD: Çok teşekkürler. Slında "şeb-i rûs" diye itiraz eden de var. Gâliba doğru çok, hakikat bir garip...
Sevgili hocam, yazınızı psikiyatri grubunda gördüm. Klavyenize sağlık :) Dil hassasiyetinizin farkında olduğumdan yazıyorum. Yazınızın başlığı çok vahim bir hatayı barındırıyor. "Şeb-i arûz" yanlış kullanımdır. Doğrusu "Şeb-i arûs" tur, o dahi "Şeb-i ûrs"tan gelmektedir. Giderek yaygınlaşan bu yanlış kullanımı (zira galat bile değildir) evvelâ bizim tenkit etmemiz lâzımdır. Saygılarımla... MKD: Çok teşekkürler. Slında "şeb-i rûs" diye itiraz eden de var. Gâliba doğru çok, hakikat bir garip... Bilmukabele saygılarımla...
Guest - Canan Uysal on Perşembe, 09 Haziran 2016 09:01
Sayın hocam NFK Türkçü ise neden Cumhuriyet ve Atatürk düşmanı?
MKD: O zamanlar dünya çok farklıydı Sevgili CU.
Sayın hocam NFK Türkçü ise neden Cumhuriyet ve Atatürk düşmanı? MKD: O zamanlar dünya çok farklıydı Sevgili CU.