Ana sayfa - Son Sayı - Okumayı “Merak Olarak Değil De Diploma Al!” Olarak Algılarsak… / M. Emin Karabacak
Okumayı “Merak Olarak Değil De Diploma Al!” Olarak Algılarsak… / M. Emin Karabacak
Millet olarak okumaya ve okutmaya önem veren bir milletiz. Onun için nerede okuyan bir çocuk görsek “Adam olacak çocuk!” yakıştırmasını yaparız.
Okumayı o kadar önemseriz ki çocukları okutmak için vakıflar dernekler kurarız. Vatanına, milletine bilgili ve faydalı insanlar yetiştirmek için okullar açarız. Hatta bu çocuklara daha iyi imkânlar sunmak için yardım toplar, zenginlerimizin zekât ve sadakalarına da talip oluruz.
Ancak en büyük eksikliğimiz okumayı “Diploma” almak olarak algılamamızdır. Okumayı ve eğitimi “Diploma” olarak algıladığımızdan okulu bitirip diploma alınca okuma da bitiyor.
Bugün birçok insan okulu bitirip diploma aldıktan sonra okumak için eline bir daha kitap almıyor. Eline kitap almayınca da kendini yenileyemiyor ve gelişmelerin gerisinde kalıyor. Hal böyle olunca bu sefer de yapılanları eleştirmeye başlıyor.
Bir gün, bir yayınevinde otururken yayınevi sahibi; yanındaki bir beyefendiye (sonradan bir kurumda müdür olduğunu öğrendiğim) beni tanıttı. O da: “Hocam, kitabınızı hanım okudu, çok beğenmiş, yüreğinize ve kaleminize sağlık. Ancak ben okuyamadım. Malum iş güç derken okumaya pek fırsatımız olmuyor.” dedi.
Yine iş icabı bir işveren kardeşimizi ziyarete gittiğimde çocuk eğitimi ile ilgili kitaplarımdan birini hediye etmek istedim. “Hocam bu ne?!” dedi. Ben de “Okumanız için size hediye ediyorum.” dediğimde, “Hocam ben kitap okumayı sevmiyorum ama yine de alayım da hanım okusun!” dedi.
İnanın bu insanlara, çocuk okutacağız yardımcı olur musunuz dense seve seve bunu yapabileceklerini düşünürüm. Fakat okuma adına aynı yardımı kendine yapmayı düşünmemektedirler.
“Herkes insanlığı değiştirmeyi düşünür de, kimse önce kendini değiştirmeyi düşünmez…” der Victor Hugo. Dünyada değiştirebileceğimiz tek kişinin kendimiz olduğunu ve dünyanın değişmesi için de öncelikle değişime kendimizden başlamak gerektiği kimsenin aklına gelmiyor.
Kişideki değişim ve gelişim hakkında Konfüçyüs şöyle demektedir: “Dünyaya güzel karakterlerini göstermek isteyen eskiler, önce devletlerini düzene koymaya çabaladılar. Devletlerini düzenlemek isteyenler, önce evlerine çeki düzen vermek gerektiğini gördüler. Evlerini düzene koymak isteyenler, önce kişiliklerini terbiyeden geçirmeleri gerektiğini anladılar. Kendilerine çeki düzen verebilmek için önce düşüncelerini, düşüncelerini yoluna koyabilmek için önce bilgi eksikliğini gidermeleri gerektiğini anladılar. Sonuçta toplumsal değişimin kişinin kendi gelişimiyle olacağının farkına vardılar.”
Diploma Değil Merak İlmin Hocasıdır…
Atalarımız “Merak ilmin hocasıdır.” demişler. Gerçekten de insanlarda akıl olmasaydı hiçbir şey öğrenemezlerdi.
Rabbimiz tarafından, “Annelerinin karnından hiçbir şey bilmezken çıkarılan…” (Nahl, 16/78) insanoğlu, öğrendiklerini de merak ile öğrenmektedir. Merak edilmeyen hiçbir şey, öğrenilememektir. İnsandaki merak duygusu olmasaydı bugün teknoloji çağını değil de ilk çağı yaşar olacaktı.
Çocuklar, ana kucağında, etrafı gözlemleyerek ve nesneleri ağzına alarak öğrenirken; konuşmaya başladıktan sonra da soru sorarak öğrenmektedirler. Özellikle de 3-4 yaşlarında çocukların merak duygusuna bağlı olarak soruları artar. Merak duygusu okul öncesi dönemde olduğu kadar olmasa da insanda ölünceye kadar devam eden bir süreçtir.
“Doğrusunu söylemek gerekirse, hepsini anneme borçluyum! Çünkü ben küçük bir öğrenciyken, diğer çocukların anneleri, onlar okuldan evlerine döndüklerinde kendilerine:
‘Söyle bakalım, öğretmeninin sorduğu sorulara iyi cevaplar verebildin mi?’ diye sorarlardı. Benim annem ise bana: ‘Söyle bakalım’ derdi. ‘Bugün öğretmenine iyi bir soru sordun mu?’ İşte beni farklı yapan bu oldu. Her zaman diğerlerinin sormadığı soruları sordum ve hayatım boyunca da sormaya devam ettim!”
Çocukların merak duygusuna bağlı olarak sordukları sorulara uygun cevap verilmek bir yana olumsuz tepki verilirse çocuklarda da öğrenme merakı kaybolacaktır. Bu çocuklar, okulda soru sormayan, dersi dinlemeyen, derse çalışmayan, kitaplarla haşır neşir olamayan başarısız birer öğrenci olacaktır. Bu çocuklar okulda olduğu gibi sosyal hayatta da monoton bir hayat yaşayacaktır. Başka bir ifadeyle öğrenilmiş çaresizlik içinde hayatlarını devam ettireceklerdir.
İmam Şafiî Hazretleri, anne babalara, çocukların merak duygularına uygun model olabilmeleri için ilmi nasıl bir istekle öğrenmeleri gerektiğini kendinden örnekler vererek şu şekilde açıklamaktadır:
“Bir adam para kazanmak için ne kadar istek duyarsa ben de ilim öğrenmek ve elde etmek için öyle istek duyarım. Yavrusunu kaybeden anne, yavrusunu bulunca nasıl sevinirse ben de aradığım bir konunun cevabını bulunca öyle sevinirim. İlim öğrenilen değil, yaşanandır. Yaşanmayan ilim, geçmeyen para gibidir. Sahibine gerçekten faydası olamaz.”
2. Çocukların merak duygularını canlı tutma adına ilgi ve yeteneklerini keşfetmelerine yardımcı olunmalı. Bunun için de çocuklara zengin bir çevre ve deneyim alanları sunulmalı.
3. Çocukların merak duygularını geliştirecek türde soru sormaları teşvik edilmeli. Çocukların sorularına da seviyelerine uygun açık ve anlaşılır bir şekilde cevaplar verilmeli. Çocukların sormuş oldukları soruların cevabını bilmiyorsak açık yüreklilikle ifade edilmeli. Fakat birlikte araştırabileceğimiz de söylenerek bilgiye ulaşmanın yolları öğretilmeli.
5. Çocukların sorularına meraklarını uyandıracak ve anlayacakları şekilde sorulu cevaplar verilmeli. Çocukların sorularına “Sence bu neden böyle olmuş olabilir?” gibi merak uyandıracak geribildirimler verilmeli. Çocuklar, sorulara makul bir cevap veremeseler de yine de onların anlayabileceği şekilde cevaplar verilmeli.
6. Çocukların merak ettiği konularda cesaretini kırmak yerine araştırma, inceleme ve farklı yollardan öğrenmeleri desteklenmeli.
7. Yetişkinler gibi çocuklar da sürprizleri severler. Çocuklara zaman zaman sürprizler yaparak sürprizi ve sonucunu merak etmeleri sağlanmalı. Ya da bu sürprizi sen yapmış olsaydın insanların merakını artırmak için neler yapardın gibi sorular sorarak merak konusunda farkındalık sağlanmalı.
8. Çocuklara seviyelerine uygun masal ve hikâyeler okunarak okuma sırasında masal ve hikâye ile ilgili “Sence sonra ne olmuş olabilir?” gibi merak uyandıracak sorular sorulmalı. Ya da “Burası sence nasıl olmalı?” gibi sorular sorularak çocukların cevaplarına uygun pekiştireçler verilmeli.
Önceki Dağınık Beyin Sendromu / Uzm. Psk. Kerem Gümüş
Sonraki Suçum Suçsuzluğum 5 / Kenan Kurban