Download "ESER SAHİBİNİN HAKLARINA KOMŞU HAKLAR YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM GENEL HÜKÜMLER"
1 ESER SAHİBİNİN HAKLARINA KOMŞU HAKLAR YÖNETMELİĞİ R.G.: Sayı: BİRİNCİ BÖLÜM GENEL HÜKÜMLER AMAÇ MADDE l - Bu Yönetmeliğin amacı, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ile düzenlenen eser sahibinin haklarına komşu hak sahiplerinin haklarının sınırlarının korunması ve belirlenmesi, bu hak sahiplerinin birbirleri ve eser sahipleri ile olan ilişkilerinin düzenlenmesidir. KAPSAM MADDE 2 - Bu Yönetmelik, eser sahibinin maddi ve manevi haklarına halel getirmemek şartıyla fikir ve sanat eserlerini özgün biçimde icra eden, yorumlayan icracı sanatçılarla, bir icrayı ya da sesleri ilk kez tespit eden ses taşıyıcısı yapımcıları ve radyo ve televizyon kuruluşlarının eser sahibinin haklarına komşu haklarının düzenlenmesine ilişkin ilke ve esasları kapsar. HUKUKİ DAYANAK MADDE 3 - Bu Yönetmelik, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanununun tarihli ve 4110 sayılı Kanunla eklenen Ek 3 üncü maddesine ve tarihinde Roma'da imzalanan İcracı Sanatçılar, Fonogram Yapımcıları ve Yayın Kuruluşlarının Korunmasına Dair Roma Sözleşmesi'ne dayanılarak hazırlanmıştır. TANIMLAR MADDE 4 - Bu Yönetmelikte geçen deyimlerden; a) Komşu hak: Eser sahibinin haklarına zarar vermeden ve onun rızası ile bir eseri Özgün biçimde icra eden veya icrasına katılan, bir icrayı ya da sesleri ilk defa tespit eden, yayınlayan gerçek ve tüzel kişilerin münhasıran sahip oldukları; icrayı tespit etme, çoğaltma, kiralama, telli-telsiz her türlü araçla yayınlama ve kamuya açık yerlerde temsil suretiyle bundan faydalanma haklarını, b) İcracı sanatçı: Sanat eserleri ile folklor eserlerini özgün biçimde yorumlayan, tanıtan, anlatan, söyleyen, çalan ve çeşitli biçimlerde icra eden oyuncuları, ses sanatçılarını, müzisyenleri ve dansçıları vb. diğer kişileri, c) Ses taşıyıcısı yapımcısı: Sözlü ya da sözsüz tüm seslerin ilk tespitini yapan, bu durumun hukuksal sorumluluğunu üstlenen gerçek ya da tüzel kişiyi, d) Yayın kuruluşları: Radyo ve televizyon kuruluşlarını, e) Tespit: Seslerin maddi bir araç üzerine herhangi bir yöntemle algılanabilmesini, çoğaltılabilmesini ya da başka bir yoldan kamuya iletilmesini sağlayacak biçimde kaydedilmesini, f) Ses taşıyıcısı: Bir icranın, seslerin ya da elektronik bir yöntemle yapılmış eserlerin üzerine tespit edildiği her türlü aracı, g) Yayın: Seslerin ya da görüntülerin ya da her ikisinin toplumun yararlanacağı şekilde radyo ve televizyon araçlarıyla telli ya da telsiz olarak kamuya sunulmasını, h) Anında yayın: Bir yayın kuruluşunun yapmış olduğu yayının diğer bir yayın kuruluşu tarafından aynı anda yayınlanmasını, ı) Kiralama: Üzerine seslerin ya da görüntülerin ya da her ikisinin kaydedildiği maddi araçların bir kopyasının ticari amaçla belli bir süre için ücret karşılığında zilyetliğinin el değiştirmesini,
2 ifade eder. SINIR MADDE 5 - Komşu haklar, eser sahiplerinin maddi ve manevi haklarına zarar veremez. Komşu hak sahipleri bu haklarını kullanırken, eser sahibinin haklarını sınırlandıramazlar. İKİNCİ BÖLÜM İCRACI SANATÇILARIN HAKLARI HAKKIN NİTELİĞİ MADDE 6 - İcracı sanatçının icra ettiği eser üzerindeki icradan doğan hakları herhangi bir şekilde sanatçının topluma yansıyan kişiliğini zedeleyecek biçimde kullanılamaz. İCRACI SANATÇININ İZNİ MADDE 7 - Aşağıdaki durumlarda icracı sanatçının; a) Daha önce tespit edilmemiş icralarının tespiti, b) Ticari amaçla çoğaltılmış icralarının kopyalarının kiraya verilebilmesi, c) İlk tespiti izinsiz yapılan icraların çoğaltılması, d) Çoğaltma izni verdiği tespitin amaç dışında çoğaltılması, e) Ticari amaçla kamuya sunulan bir tespitten yapılmayan veya bir radyo ve televizyon yayını olmayan icralarının, radyo ve televizyon kuruluşları tarafından yayınlanması için yazılı izni gereklidir. SÖZLEŞME YAPILMASI DURUMU MADDE 8 - Bir icracı sanatçı ile yapımcı arasında yapılan sözleşmeyle çoğaltma, kiralama, icranın telli ve telsiz her türlü araçla yayınlanması ya da temsili yolu ile faydalanma hakkı uygun bir bedel karşılığında yapımcıya devredilmişse, icracı ve yorumcu sanatçıların yazılı izni aranmaz. Ancak, bu haklardan belli bir kısmının yapımcıya devredilmesi halinde, devredilmeyen hakların kullanımı sözkonusu olduğunda bunlar için icracı sanatçılarla eser sahibinin yazılı izninin alınması gereklidir. İcracı sanatçıların icralarını iş ve hizmetten doğan sorumluluklarından dolayı yapmaları ve yapılan bu icra sonunda elde edilen tespit iş ve hizmet dışında kullanılmak istenildiği takdirde bu kullanımın şartları işveren ya da iş sahibiyle icracı sanatçılar arasında yapılacak sözleşme ile belirlenir. KORO, ORKESTRA VE SAHNE ESERLERİNİN İCRASINDAN DOĞAN HAKLARIN DEVRİ MADDE 9 - Koro, orkestra ve sahne eserlerinin icrasını tespit etme, bu tespiti çoğaltma, kiralama, icranın telli-telsiz her türlü araçla yayınlanması ya da temsili suretiyle faydalanma hakkının devrinde yalnız şefin izni yeterlidir. SANATÇILARIN ADININ BELİRTİLMESİ MADDE 10 - İcracı sanatçılar, koro ve orkestralarda şef ve solistler, tiyatro gruplarında şeflik yapan veya başrol oynayan aktörler ve aktrisler işaret, resim ve ses nakline yarayan araçlarda adlarının belirtilmesini isteme hakkına sahiptirler. BİRDEN FAZLA İCRACI SANATÇI MADDE 11 - Bir sanat eseri birden fazla icracı sanatçı tarafından icra ediliyorsa ve ortaya çıkan eser de kısımlara ayrılabiliyorsa, bu sanatçılardan herbiri vücuda getirdiği kısmın sahibi sayılır. Şayet icra edilen eser ayrılmaz bir bütün teşkil ediyorsa, bu yapımın sahibi onu vücuda getirenlerin birliğidir. Ortaya çıkan ortak yapım ile ilgili tüm hakların kullanımında birbirlerinin haklarına öncelikle riayet etmek zorundadırlar. İcracı sanatçılar hakların korunmasında ortak hareket edebilirler ya da içlerinden birisine yetki verebilirler. İcracı sanatçılardan biri, birlikte yapılacak bir muameleye muhik bir sebep olmaksızın müsaade etmezse, bu
3 müsaade mahkemece verilebilir. İcracı sanatçılardan her biri birlik menfaatlerine tecavüz edildiği takdirde tek başına hareket edebilir. ÜÇÜNCÜ BÖLÜM SES TAŞIYICISI YAPIMCILARININ HAKLARI YAPIMCININ YAZILI İZNİ MADDE 12 - Aşağıdaki durumlarda ses taşıyıcısı yapımcısından yazılı izin alınması zorunludur: a) Tespit edilen seslerin doğrudan ya da dolaylı olarak çoğaltılabilmesi, b) Ses taşıyıcısı kopyalarının kiralanması, c) Ticari dolaşıma konmuş ses taşıyıcılarının radyo ve televizyon kuruluşları ya da başka kuruluşlar tarafından yayınlanması ya da kamuya açık yerlerde temsil edilmesi. YAPIMCILARIN HAKLARINI KULLANMASI MADDE 13 - Ses taşıyıcısı yapımcıları haklarını 5846 sayılı Kanun ile genel hükümler çerçevesinde kullanabilirler. GELİR ÜZERİNDEN TALEP MADDE 14 - İcracı bir sanatçının icrasının tespit edildiği ses taşıyıcısı, herhangi bir şekilde ticari amaçlarla kamuya arz edildiği takdirde, ses taşıyıcısı yapımcısı icracı sanatçıdan elde edilen gelirin bir bölümünü genel hükümler çerçevesinde talep edebilir. YENİDEN YAYIN MADDE 15 - Bir icranın ya da temsilin radyo ve televizyon ile yeniden yayınlanabilmesi için icracı sanatçılarla ses taşıyıcısı yapımcılarının izni gerekli değildir. Ancak, yeniden yayın yapan kuruluşun bu kişilere bir ücret ödemesi gereklidir. YAYIN KURULUŞLARININ HAKLARI MADDE 16 - Yayın kuruluşları; a) Herhangi bir konuda yayın üretme, b) Yayınlarını tekrar yayınlama, DÖRDÜNCÜ BÖLÜM YAYIN KURULUŞLARININ HAKLARI c) Yayınlarını başka bir yer ve araçlarla topluma gösterebilme, d) Kendi yayınlarının bütününü veya bir kısmını fonogram, videogram veya veri taşıyıcılarına kaydetme ve bu kayıtları çoğaltma, e) Yayınlarının çoğaltılmış kopyalarını satışa sunma, satma veya başka yollardan dağıtımını yapma haklarına sahiptir. YAYIN KURULUŞLARININ YAZILI İZNİ MADDE 17 - Aşağıdaki durumlarda; a) Bir tespit izinsiz olarak yapılmışsa, bu tespiti izleyen yayınların tümünün ya da bir kısmının çoğaltılması, b) Yayınlarının başka yayın kuruluşları tarafından aynı anda ya da yeniden telli ya da telsiz olarak yayınlanması, c) Yayınlarının başka kişi ya da kuruluşlar tarafından girişi ücretli olan yerlerde toplumun istifadesine sunulması,
4 için, söz konusu yayını ilk olarak hazırlayan ya da gösterime sunan yayın kuruluşundan yazılı izin alınması zorunludur. KISMİ ÇOĞALTMA MADDE 18 - Bir yayının tümü üzerindeki hakları zedelemeyecek biçimde haber verme ya da bilgilendirme amacıyla bir kısmının çoğaltılarak yayınlarda kullanılması izne tabi değildir. SÖZLEŞMEYE UYMA MADDE 19 - Yayın kuruluşları haklarını yapımcılar, eser sahipleri ve icracı sanatçılarla yaptıkları sözleşmelere uygun olarak kullanırlar. BEŞİNCİ BÖLÜM ORTAK VE SON HÜKÜMLER YABANCILAR İÇİN UYGULAMA MADDE 20 - Bu Yönetmelik hükümleri, Türkiye Cumhuriyeti'nin taraf olduğu uluslararası anlaşma hükümlerine göre korunan icracı sanatçılar, yapımcılar ve yayın kuruluşlarına aşağıdaki durumlarda uygulanır: a) İcracı sanatçılar bakımından; 1) İcranın sözleşmeye taraf devlet topraklarında yapılmış olması, 2) İcranın, vatandaşlık kriteri, tespit kriteri ve yayın kriteri açılarından korunan bir ses taşıyıcısına kaydedilmiş olması, b) Ses taşıyıcısı yapımcıları bakımından; 1) Ses taşıyıcısı yapımcısının sözleşmeye taraf devletin vatandaşı olması, 2) Sesin ilk defa sözleşmeye taraf diğer bir devlet toprağı üzerinde tespit edilmiş olması, 3) Ses taşıyıcısının ilk defa sözleşmeye taraf diğer bir devlet toprağında yayınlanmış olması, c) Yayın kuruluşları bakımından; 1) Yayın kuruluşunun yönetim veya iş merkezinin sözleşmeye taraf başka bir devlet toprağı üzerinde olması, 2) Yayının, sözleşmeye taraf başka bir devlet toprağı üzerinde bulunan bir vericiden aktarılması. KORUMA SÜRESİ MADDE 21 - İcracı sanatçıların hakları, icranın tespitinin ilk yayınlandığı tarihten başlayarak 70 yıl devam eder. İcra yayınlanmamışsa, bu süre, icranın ilk aleniyet kazanması ile başlar. Yapımcıların hakları, ses taşıyıcılarının ilk yayınlandığı tarihten başlayarak 70 yıl devam eder. Radyo ve televizyon kuruluşlarının hakları, programın ilk yayınlandığı tarihten başlayarak 70 yıl devam eder. KORUMA YOLLARI MADDE 22 - Komşu hak sahipleri eser sahipleri gibi tecavüzün ref'i, tecavüzün men'i ve tazminat davası haklarından faydalanabilirler. HAKLARIN DEVİR VE İNTİKALİ MADDE 23 - Komşu hak sahiplerinin haklarının devir ve intikali, 5846 sayılı Kanun ile genel hükümler çerçevesinde yürütülür. İSTİSNALAR MADDE 24 - Komşu hak sahibinin iznini gerektirmeyen haller şunlardır: a) Aile çevresinde gerçekleştirilen, özel ve ücretsiz icralar,
5 b) Özel kullanım için hazırlanmış ve herhangi bir ortak kullanım amacı taşımayan çoğaltmalar ve evde yapılan kayıtlar, c) Eserin tanıtımı ya da bilimsel araştırmalar amacıyla yapılan analizler ve kısa tespitler, d) Güncel bilgilendirme amaçlı olarak toplantılarda yapılan sunuşlar ve konuşmalar, e) Yayın kuruluşlarının haber verme ve bilgilendirme amaçlı kullanımı, f) Eser sahibinin ve komşu hak sahibinin şeref, itibar ve kişilik haklarını zedelemeyecek, türünün kurallarına uyan parodi ve karikatürler, g) Fikir ve sanat eserlerinin kamu düzeni, eğitim, öğretim, bilimsel araştırma ya da röportaj amacıyla ve kazanç amacı güdülmeden icra edilmesi. YÜRÜRLÜK MADDE 25 - Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer. YÜRÜTME MADDE 26 - Bu Yönetmelik hükümlerini Kültür Bakanı yürütür.
Araş. Gör. Mehmet KILIÇ (*.)
İCRACI SANATÇILAR VE HAKLARI A. Komşu Haklar Kavram ı Araş. Gör. Mehmet KILIÇ (*.) Fikir ve Sanat Eserleri Kanunwnuzun 1. maddesine göre, sahibinin hususiyetini ta şiyan, ilim ve edebiyat, müzik, güzel