Rusya’da darbe söylentileri - Hakan Aksay
Kremlin’de zor günler (1): Rusya’da darbe söylentileri
Moskova’da yaz sonunda veya sonbaharda darbe olacağı ve Putin’in iktidardan uzaklaştırılacağı iddia ediliyor
“Evet, Levada şirketinin son araştırmasında Putin’in kamuoyu destek oranı yüzde 59 çıktı. Şubat ayında yüzde 69’du! 2018’de yüzde 81’di. 2015’te ise yüzde 85. Dahası var: Koronavirüs’ün yaygınlaştığı şartlarda toplumdaki güvensizlik genelde ilk aşamada liderlerin güçlenmesi sonucunu doğuruyorken (Trump, Johnson, Erdoğan buna örnek), şu anda Putin’e verilen destek artmıyor, tersine, azalıyor.”
“Hoşnutsuzluk çok hızlı artıyor. Ekonomi zaten kötüydü. Korona onu iyice vurdu. Petrol fiyatlarının düşmesi Korona’dan da ağır darbe oldu. Petrol ve gaz, Rusya’da GSMH’nın yüzde 20’si, ulusal bütçenin yüzde 40’ı, ihracatın da yüzde 60’ı demek. Petrolün fiyatı 30 doların altına inerse Rusya ekonomisi en az yüzde 20 küçülür. Bugün resmî verilere göre 1,6 milyon olan işsiz sayısı, Çalışma Bakanlığı öngörüsüne göre 2020 sonunda 2,5 milyona çıkabilir. Kremlin’e göre ülkede 20 milyona yakın yoksul* insan var. Pek çoklarına göre bu rakam aslında 40 milyona yakın. Anlayacağınız, gidiş kötü ve hızlı…” (*147 milyon nüfuslu Rusya’da yoksulluk sınırı ve asgari ücret 12 bin 130 ruble, yani 170 dolar veya 1140 TL civarında).
Son Rusya seyahatlerimde birkaç kez yukarıdakine benzer konuşmalar oldu. Ardından, malum, herkes Korona belasıyla uğraşmaya başladı. Son haftalarda Rus medyasında “darbe” iddiaları sık sık dile getirilmeye başladı. Açıkçası, gördüğüm ilk birkaç yayına şöyle bir bakıp geçtim; böyle “yakında darbe olacak” türünden spekülasyonlara sarılmak, genellikle marjinal grupların sevdiği ve pek ciddiye alınmayacak söylentilerdi. Ancak iddia tekrar tekrar ve farklı kişiler tarafından dile getirildiği zaman buna daha dikkatle kulak vermek gerektiğini düşündüm.
Yukarıda adı geçenlerden Çubays (Leningrad kökenli ve Yeltsin döneminde de Putin döneminde de hep önemli konumlarda oldu), birkaç gün önce Forbes’a verdiği demeçte, şimdi başlayan uluslararası ekonomik krizin yakın dönemdeki hiçbir krize benzemeyeceğini, orta sınıfların iyice daralacağını, yoksulların ise perişan olacağını söyleyerek bu durumun siyasi sonuçlar da doğurabileceğini, “devrimci değişikliklerin gündeme gelebileceğini” dile getirdi.
Kremlin’e yakın politik gözlemcilerden, eski parlamenter (ve bu arada Rusya-Türkiye Toplumsal Forumu Genel Sekreteri) Sergey Markov da darbe konusunu gündeme getirenlerden biri. Ona göre darbe planlarının arkasında “Rusya’yı ABD’nin kuklası yapmak isteyen güçler var”.
Muhafazakâr Rus uzmanları birleştiren İzborsk Kulübü yöneticilerinden Vitaliy Averyanov, aslında oligarkların ve Medveden hükümetinin darbe planını yürürlüğe koyduğunu, Putin’in Ocak ayı ortasında hükümeti görevden alarak bu planı suya düşürdüğünü vurguluyor. Rusya Başsavcısı Yuriy Çayka ve Putin’in güçlü danışmanlarından Vladislav Surkov’un görevlerinden alınmasının da bunun devamı olduğunu kaydediyor ve ekliyor: “Kremlin içindeki kavga henüz kesin olarak sonuçlanmadı.”
Mücadelenin sürdüğünü savunanlardan bir başkası, Putin’in KGB okulundan sınıf arkadaşı, uzun yıllardır ABD’de yaşayan Yuriy Şvets, Rusya liderinin şu anda korumalarıyla “bir sığınakta Koronavirüs’ten değil, yakın çalışma arkadaşlarından korunduğunu” iddia ediyor.