Mart 18, 2015 Haziran 17, 2018 Paradoks Dergi	Demokrasi, HDP, Metin Gönen, millet iradesi, politika, seçimler
Türkiye Haziran 2015 seçimlerine hazırlanırken, “seçim sandığı”, her seçim döneminde olduğu gibi bir “oy kutusu” olmaktan öte büyülü bir anlam kazanarak demokrasinin sembolü haline geliyor. İçinden ülkenin ortak kaderini belirleyecek yöneticilerin çıkmasını sağlayan seçim sandığının bu cazibesi, aslında demokrasinin kendisiyle ilgili fikirsel tartışmaları karartıyor.
Antik Yunan demokrasisinde seçimlerde kullanılan oy mühürü
Politikanın, temel olarak, tek tek bireylerden nasıl kolektif bir yaşam yaratırız, farklıklara rağmen nasıl bir arada yaşarız, ne tür bir anayasayla (politeia) ne tür bir toplum istiyoruz sorularına bir yanıt olduğunu unutan; özellikle bu “sihirli sandıkla” arası gayet iyi olan ve ülkeyi kendine miras kalmış bir şirket gibi yöneten iktidarın, bu dönemde demokrasiyi hatırlayarak genel seçim prensibini yüksek sesle haykırdığına şahit oluyoruz.
İktidarı ve muhalefetiyle toplumun her 4 yılda bir içinde bulunduğu genel seçim ritüelini resmeden bu tablo, aynı zamanda topyekûn bir idealin illüzyonu haline geliyor.
Bu garip “seçim sandığı” indirgemesi ve “millet iradesi” totolojisi; hem tüm toplumu yapay bir şekilde devindiren, hem de tüm toplumun enerjisini kendi içinde soğurup tüketen bir kara delik iken, neden tüm dertlerin çözümüymüş ve tüm uygulamaların dayanağıymış gibi çekici bir illüzyon haline gelebiliyor?
Demokratik bir toplumda, devlet kurumları, seçilmiş yöneticiler ve tüm kamusal otoriteler, yurttaşlara anayasal hakları çerçevesinde bilgi aktarmak ve hesap vermek zorundadır.
Demokratik bir toplumda, farklı fikirlerin kamusal alanda eşitçe karşılaşabilme garantisi, düşünce özgürlüğünün temel güvencesindedir.
Fikirlerin eşit bir şekilde kamusal alanda savunulamadığı bir toplumda ifade özgürlüğünden, dolayısıyla adil seçimlerden ve demokrasiden söz edilemez.
Demokratik bir toplumda, ifade özgürlüğü her eşit yurttaşın temel anayasal hakkıdır.
Demokratik bir toplumda, bir insan, sadece herhangi bir insan olarak bir başka herhangi bir insanla eşittir ve sadece söz söyleyen herhangi bir insan olarak toplumun ortak kaderiyle ilgili fikir belirme ve bu fikirler doğrultusunda düşünerek davranma, seçim yapma özgürlüğüne sahiptir.
Demokratik bir toplumda yönetme-yönetilme ilişkilerini ve toplumun ortak kaderine katılma haklarını; kandaki soyluluk, bankadaki paralar, dini, etnik-sosyolojik aidiyetler, statüler, apoletler, mevkiler belirlemez. Tersine, eşitlik ve özgürlük prensibiyle her insan bu hakka sadece herhangi bir insan olarak sahiptir.
Bir demokrasiyi demokrasi yapan, eşitlik ve özgürlük prensipleri üzerinde oluşan ve çokluk içeren bu paradoksal sistemdir.
Demokrasi, sadece “seçim sandığı” indirgemesi ve her şeye gerekçe gösterilen “millet iradesi” totolojisi değildir.
Farklılıklara rağmen, eşit ve özgürce bir arada yaşamayı olanaklı kılan asıl bu potansiyel-apriori demokratik sahne; çokluk içeren bir ortak-toplumsal yaşam içinde, öncelikle bir yurttaş olarak her insanın kendi hakikatlerine sadakati ve kendi fikirlerine olan inancıyla kendi özgüveni ve özsaygısının temelinde yapıcı-yaratıcı bir öznellik oluşturabilmesini olanaklı kılar.
Ancak eşitlik ve özgürlük temelinde, her insanın kendi yaşam tercihi, kendi özsaygısı, kendi inaçları, kendi değerleri, kendi fikirleri üzerinde gerçekleştirdiği olumlayıcı (affirmatif) bir demokratik-öznellik; aynı zamanda kendi dışındaki özgürce seçilmiş tüm farklılıklara da aynı saygıyı gösterip, prensip olarak aynı eşit değeri vermesinin özgüvenine sahip olabilir.
Kant’ın dediği gibi, ancak böyle bir afirmatif otonom-öznellik, tüm farklılıklara rağmen, ötekini sadece bir araç değil, fakat aynı zamanda kendisi gibi bir amaç, yani kendisi gibi bir başka saygın insan öznelliği olarak görebilir; prensipte ve olguda bir başka insanı kendi insanlığıyla eşdeğerde sayabilir.
Ancak böyle bir afirmatif demokratik-diyalektik öznellik; kendisinden başlayarak herhangi bir coğrafyaya ve uygarlığa ait etnik, ulusal, dini, mezhepsel, sosyal, kültürel, tüm tekil aidiyet farklılıklarını özgürce aşarak, eşit bir ortak-insanlık yaratabilir.
Bu, mağduriyetlerin insanlığından geçerek, asıl kendi ötekileştirici yargılarımızdan kurtulabilmemizin, kendi bağlayıcı aidiyetlerimizden özgürleşebilmemizin, kendi hapishanelerimizden dışarıya çıkabilmemizin öznel dinamiğidir.
Basın üzerindeki her türlü sansür ve yayın yasaklarıyla, devlet yetkilerinin özünde hiçbir açıklama içermeyen otoriter konuşmalarıyla, yürütmenin ülke çıkarları-devlet gizliliği kalkanı arkasında “biz büyük işler yapıyoruz, siz de haddinizi bilin” tarzındaki buyurgan ifadeleriyle kamusal alanı karartarak insanın en temel anayasal hakkı olan bilgilenme ve eleştirme hakkının, ifade özgürlüğünün gasp edildiği toplumlarda, bunu düşünebilmek mümkün değildir.
Özgürce paradoksal demokratik-diyalektik özdeşleşmeleri düşünmenin ve eşitlik temelinde gerçekleştirmenin mümkün olmadığı toplumlarda, kaçınılmaz olarak, sadece hastalıklı bir narsizm ve kronik bir paranoya toplumun genel yaşam tarzı haline gelir.
Kendini bilme yoktur.
Her şey fevri, benmerkezci ve tek tiptir.
Bu nedenle, paranoyak toplumlar kendi hezeyanlarını gerçekmiş gibi yaşarlar.
Özgüven ve özsaygı olmadığı için her sözde bir hakaret, her davranışta bir aşağılama ve her durumda bir tehdit gören bir düşünce bozukluğunu yaşayan paranoyak toplumlarda, hem bu kişisel hezeyanlar gerçekmiş gibi senaryolaştırılır; hem de suçlu ötekinin başrolü oynadığı bu komplo senaryoları gerçekmiş gibi yaşanır.
Ülke bir cehenneme döner.
Bu toplumsal paranoyanın cehenneminden kurtulmanın yolu bellidir.
Öncelikle bu toplumsal paranoyayı üreten uygarlığın kendisini cesaretle düşünmek ve sorgulamak gerekir.
Özgüveni ve özsaygıyı arttırmak, iç görüyü ve eleştirel düşünceyi geliştirmekten başlamak.
Özgürce düşünmek ve insanın kendini sınırlayıcı, hapsedici hiyerarşik olgusal aidiyetlerinden çıkmaya, farklı olan ile eşit bir şekilde ortak-insanlıkta buluşmaya izin veren, paradoksal özdeşleşmelerin gerçekleştirmesine olanak tanımak.
Bu temel, demokrasiyi sadece birkaç yılda bir seçim sandığına indirgeyen despot iktidarların yarattığı “millet iradesi” illüzyonundan farklı bir tablo oluşturmaktadır.
Demokrasi, seçimde sandık içine atılan oyların, seçimden sanra toplumun kendi üzerinde sallanan bir Demokles’in kılıcı gibi mutlak ve otoriter bir “Millet iradesi”ne dönüşme totolojisi değildir.