Türkmenistan, 02 Aprel 2011
Şenbe 2 Aprel 2011
“Altyn asyr” mobil monopoliıasy
“Altyn asyr” öıjükli aragatnaşyk edarasynyň hyzmatlarynyň hiline hem bahasyna garamazdan, raıatlar hut şol ıeke-täk kompaniıa ıüzlenmäge mejbur.
Türkmenistanda Ministrler Kabinetiniň 4-nji fewralda geçirilen mejlisinde ıurtda döwlete degişli bolmadyk özbaşdak işleıän öıjükli aragatnaşyk kompaniıalarynyň geljekde azyndan üçüsiniň döredilmelidigi barada görkezme berildi. Mundan öň, 2010-njy ıylyň başynda 2 milliondan gowrak müşderisi bolan Orsıetiň MTS kompaniıasynyň Türkmenistandaky işi ıatyrylypdy.
İurtda 30-njy martda geçirilen hökümet maslahatynda prezident Gurbanguly Berdimuhamedow aragatnaşyk we telekommunikasiıa ulgamyndaky işleriň ıagdaıy bilen baglanyşykly eden çykyşynda "Altyn asyr" öıjükli aragatnaşyk kärhanasynyň işiniň nädogry gurnalandygyny aıdyp, işleri döwrebap, talaba laıyk guramagy talap etdi.
Türkmenistanyň maliıe ulgamynda uzak wagtlap işlän, häzir Bolgariıada ıaşaıan ykdysatçy Annadurdy Hajyıew ıurtda sagdyn bäsleşik bolmasa, monopoliıasy bolan ıeke-täk kompaniıadan, özem – döwlet edarasynyň müşderilere hödürleıän hyzmatynyň – hili ıokary bolar öıdüp garaşyp bolmaz diıen pikirde.
"MTS-iň işini bes etmek zerurlygy ıokdy. Gaıtam bu ugurdan işleıän goşmaça üçünji, dördünji kompaniıalaryň açylmagyna ıol berip, MTS bilen bäsleşip biljek kompaniıalaryň bolmagyna şert döretmelidi. Sebäbi şeıle bäsleşik esasan ilat üçin bähbitli. Özara bäsleşik bolsa, kompaniıalar müşderileri özlerine çekmek üçin halka hödürleıän hyzmatlarynyň hilini ıokarlandyryp, bahalaryny peseltmäge çalyşıarlar" diıip, Hajyıew aıdıar.
4-nji fewralda ıurtda döwlete degişli bolmadyk özbaşdak işleıän öıjükli aragatnaşyk kompaniıalarynyň döredilmegi barada prezidentiň eden çykyşyndan soň, bir ıarym aıa golaı wagt geçse-de, bu ugurdan edilıän işleriň görünmeıändigi habar berilıär.
Azat İewropa we Azatlyk Radiosynyň Merkezi Aziıa boıunça bilermeni Brıus Panniıer Türkmenistan ıaly ıurtlara maıa ıatyrmaklygyň töwekgelçiliginiň ıokarydygyny aıdyp, MTS kompaniıasy bilen bagly ıüze çykan ıagdaıdan soň, daşary ıurt inwestorlarynyň Türkmenistana maıa ıatyrmakdan has-da çekinjekdiklerini tekrarlaıar.
"Türkmenistanda biznes bilen meşgullanasy gelıän adam gaty seresap bolmaly. Sebäbi bu ıurtda ıagdaıyň gaty çalt özgermegi mümkin. Türkmen häkimiıetleri, şol sanda prezidentiň özi-de, belli bir kompaniıanyň işinden nägile bolsa, şol firma bilen ikaralykdaky kontrakty duruzup bilıär. Köp halatda şeıle ıagdaıa düşen kompaniıalar hiç bir arbirtaž sudlary arkaly öz emlägini gaıdyp alyp bilmeıärler. İagny, Türkmenistanda gazanç etmek mümkinçiligi ıokary bolsa-da, ıatyran maıaňy ıitirmek howpy ondanam ıokary".
2011-nji ıyl boıunça maıa ıatyrym klimaty barada Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamentiniň ıaıradan hasabatynda hem bu mesele barada aıdylyp, Türkmenistanda işlemek isleıän amerikan kompaniıalaryna kontrakta jedelli meseleleri Türkmenistanyň daşyndaky arbirtaž sudlarynda çözmek baradaky maddany hökmany girizmek berk maslahat berilıär.
"Associated Press" habar gullugynyň 31-nji martda çap eden maglumatynda aıdylşyna görä, geçen ıylyň dekabr aıynda Türkmenistandaky işlerini togtadan MTS kompaniıasynyň şol döwürde 2 milliondan gowrak müşderisiniň bolandygy, döwlete degişli "Altyn asyr" kompaniıasynyň bolsa 500 müňe golaı abonentiniň bolandygy aıdylıar. Bu bolsa "Altyn asyr" kompaniıasynyň müşderileriniň takmynan dört esse az bolandygyny, MTS bilen bäsleşikde "Altyn asyryň" gaty yza galandygyny görkezıär. Indi bolsa, şeıle bäsleşik ıokka, "Altyn asyr" kompaniıasyna öz işiniň, hyzmatlarynyň hilini ıokarlandyrmaga hiç hili zerurlyk ıok diıip, synçylar aıdıarlar.
Ykdysatçy Hajyıewiň pikiriçe, telekommunikasiıalar bilen meşgullanıan kompaniıalary ıurda çekmek üçin ilki bilen Türkmenistanyň ykdysadyıetine degişli kanunlary döwrebaplaşdyryp, şol kanunlaryň berjaı edilmegini gazanmaly.
Kanunlary kabul etmek bilen bagly kynçylyklaryň bardygyny 21-nji ıanwarda prezident hem deputatlar bilen duşuşygynda ıörite belläp, deputatlary tankytlady: "Ykdysady meselelere degişli kanunlary çykarmak işinde düıpli yza galynıar. Bu ugurda täze kanunlar ıetmezçilik edıär. Hereket edıän kanunlara bolsa häzire çenli hem zerur düzedişler girizilmeıär we olar kämilleşdirilmeıär".
Hajyıew türkmen häkimiıetleriniň halka wada berip, köp halatda sözünde durmaıandyklaryny aıdıar. Onuň pikiriçe, prezidentiň töwereginde sowatly kadrlaryň ıetmezçilik edıändigi sebäpli Berdimuhamedowyň halka beren wadalary ıerine ıetirilmeıär: "Eger ıurtda türkmen häkimiıetleri tarapyndan öňe sürlen "Döwlet adam üçindir" diıen şygar ıörgünli bolan bolsady, onda ilata ıokary hilli hyzmatlary hödürläp bilejek mobil kompaniıasyny döretmezden, 2 milliondan gowrak abonenti bolan MTS kompaniıasynyň işi togtadylmazdy. Häkimiıet başyndakylar, raıatlar barada alada edıän bolsalar, MTS bilen gepleşik geçirilip ylalaşmaga synanyşardylar".
Türkmenistanyň ilatyna mobil telefony zerur bolsa, "Altyn asyr" öıjükli aragatnaşyk kärhanasynyň hyzmatlarynyň hiline hem bahasyna garamazdan, raıatlar hut şol ıeke-täk kompaniıa ıüzlenmäge mejbur, halkda başga çykalga ıok. Göňşy ıurtlar bilen deňeşdirsek, Gazagystanda, Täjigistanda, Gyrgyzystanda ilata 10-a golaı mobil operatorlary öz hyzmatlaryny hödürleıärler. Göňşy Özbegistanyň raıatlarynda bolsa mobil aragatnaşygy üçin 5 kompaniıanyň arasyndan birini saılamak mümkinçiligi bar.
Türkmen futbolçylary Siriıanyň komandasy bilen oınar
XXX Olimpiıa oıunlarynyň Aziıa saılama ıaryşlarynyň ikinji tapgyrynda türkmen futbolçylary Siriıanyň ıygyndy komandasy bilen duşuşar.
Bu bije atyşlygyň netijelerine görä, XXX Olimpiıa oıunlarynyň Aziıa saılama ıaryşlarynyň ikinji tapgyrynda türkmen futbolçylary Siriıanyň ıygyndy komandasy bilen duşuşar.
Siriıanyň we Türkmenistanyň komandalarynyň ıaryşy bilen bir wagtda Katar-Hindistan, Yrak-Eıran, Bahreın-Tailand, Awstraliıa-İemen, İaponiıa-Kuweıt, KHDR-BAE, Koreıa Respublikasy-Iordaniıa, Özbegistan-Gonkong, Saud Arabystany-Wıetnam, Hytaı-Oman, Liwan-Malaıziıa futbolçylarynyň arasynda oıunlar bolar.
Bu oıunlaryň ilkinji tapgyry 19-njy iıunda geçiriler. Jogap oıunlary bolsa şu ıylyň 23-nji iıunynda bolar. Şeılelikde öz güıçlerini synamak üçin türkmen futolçylary 19-njy iıunda Siriıa giderler.
Ikinji saılama ıaryşlaryň jemleri boıunça üstün çykan komandalaryň 12-si üç topara bölüner. Bu tapgyryň ıeňijileri 2012-nji ıyldaky Olimpiıa oıunlarynyň futbol ıaryşyna gatnaşarlar.
Siriıanyň futbolçylary bilen türkmenistanlylar ozal diňe milli we ıaşlar ıygyndy komandalarynyň derejesinde duşuşypdy. 2004-nji ıyldaky Aziıa Kubogyna gatnaşmak üçin geçirilen saılama ıaryşyň çäklerinde bu ıurtlaryň futbol komandalary Siriıanyň Halap (Aleppo) şäherinde 1:1 hasabynda deňme-deň oınadylar.
Mundan dört ıyl soň, Kataryň Doha şäherinde 19 ıaşa çenlileriň arasynda 2008-nji ıyldaky Aziıa çempionatynyň saılama ıaryşynda Türkmenistanyň topary siriıalylardan 3:0 hasabynda ıeňlipdi.
2012-nji ıyldaky oıunlar
2012-nji ıylda geçiriljek Olimpiadanyň birinji saılama ıaryşlarynda Türkmenistanyň futbolçylary Indoneziıanyň toparyny olaryň öz meıdanynda 3:1 hasabynda, Aşgabatda bolsa 1:0 hasabynda ıeňmegi başardylar.
Şeıle-de ıakynda Malaıziıanyň paıtagty Kuala-Lumpurda 2012-nji ıylda geçiriljek Aziıanyň futbol konfederasiıasynyň Çagyryş kubogy ugrundaky saılama ıaryşyň “B” toparyndaky oıunlar tamamlandy. Bu toparda Türkmenistanyň, Hindistanyň, Pakistanyň we Taıwanyň ıygyndy komandalary bardy.
“B” toparynyň jemleıji tapgyrynda türkmen futbolçylary 2008-nji ıylyň Çagyryş kubogynyň eıesi hindistanly oıunçylar bilen duşuşdylar. Bu oıun 1:1 hasabynda deňme-deň tamamlandy.
Belarusda okaıan türkmen studenti Perhat türkmenistanly futbolçylaryň oıunlary barada Azatlyk Radiosyna şeıle diıdi: “Soňky döwürde biziň türkmen futbolçylarymyzyň halkara arenasynda üstünlikler gazanyp başlandygy meni juda begendirıär. Men türkmen hökmünde biziň komandamyzyň 2012-nji ıylda geçiriljek Olimiıa oıunlarynyň saılama ıaryşynyň indiki tapgyryna geçmegi başarandygyna juda begenıärin. Şeıle-de türkmen komandasy Aziıanyň Futbol konfederasiıasynyň Çagyryş kubogy ugrundaky saılama ıaryşynda öz toparyndan saılanmagy başardy. Men biziň komandamyzyň geljekde hem öz oıunlary bilen bizi begendirjekdigine umyt edıärin”.
2012-nji ıyl üçin Aziıanyň Futbol konfederasiıasynyň Çagyryş kubogy ugrundaky bäsleşigi Türkmenistanyň, Hindistanyň, Palestinanyň, Filippinleriň, Maldiw adalarynyň, Täjigistanyň ıygyndy komandalary dowam etdirerler.