... konulu sunumlar: "Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Hukuk Muhakemeleri Kanunu Tasarısı Komisyon Başkanı Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ."— Sunum transkripti:
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Hukuk Muhakemeleri Kanunu Tasarısı Komisyon Başkanı Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ
GEÇİCİ MADDE 1- (1) Bu Kanunun yargı yolu ile göreve ilişkin hükümleri, Kanunun yürürlüğe girmesinden önceki tarihte açılmış olan davalara uygulanmaz Bu geçici hükmüne göre, 1 Ekim 2011 tarihinden önce bir dava görevli mahkemede açılmışsa, 1 Ekimden sonra yürürlüğe giren HMK na göre görev konusunda yapılan değişikliklerden etkilenmeyecektir. 1 Ekimden önce açılmış olan davalarda göreve ilişkin itirazlar ve çözümü 1 Ekim 2011 den sonra dahi HUMK’ na tabi olacaktır. Yargı yolu bakımından ise şu söylenmelidir: İdari yargıda doğru olarak açılmış olan bir dava, 1 Ekimden sonra yürürlüğe girecek olan HMK hükümlerinden etkilenmeyecektir. Bu özellikle HMK.m.3. bakımından söylenmelidir. Buna göre, 1 Ekimden önce idarenin eylem ya da işleminden ötürü idari yargıda açılmış olan bir tam yargı davasına, 1 Ekimden sonra da idari yargıda devam edilecek ve bu davanın yargı yolu bakımından adli yargıda asliye hukuk mahkemesinin görevine girdiği söylenemeyecektir. Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ
GEÇİCİ MADDE 2- (1) 1086 sayılı Kanunun yürürlükte olduğu dönemde usulüne uygun olarak düzenlenmiş bulunan senetler, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonra da geçerliliklerini korur. Bu hüküm senetle ispat kuralı açısından 1 Ekim 2011 den önce yapılan senetlerin, yeni Kanunun yürürlüğe girmesinden sonra da geçerliliğinin koruyacağını düzenlemektedir. Hukuk Muhakemeleri Kanunda aslında bu hükmün konulmasının haklı kılacak bir düzenlemede yapılmamıştır. Sadece 2011 yılından itibaren senetle ispat zorunluluğu 2500 liraya çıkarılmıştır. Senetle ispat açısından zaten hukuki işlemin yapıldığı tarih esas alınır. 2010 yılında yapılan hukuki işlem 550 liradan fazla ise, senetle ispat edilmek zorundadır. 1000 liralık bir hukuki işlem hakkında 2010 yılında düzenlenmiş senet 2012 yılında açılan davada da geçerliliğini koruyacaktır. Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ
6217 sayılı Kanunla Hukuk Muhakemeleri Kanununa eklenen geçici 3. maddeye göre: GEÇİCİ MADDE 3- (1) Bölge adliye mahkemelerinin, 26/9/2004 tarihli ve 5235 sayılı Adli Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanunun geçici 2 nci maddesi uyarınca Resmi Gazetede ilan edilecek göreve başlama tarihine kadar, 1086 sayılı Kanunun temyize ilişkin yürürlükteki hükümlerinin uygulanmasına devam olunur. (2) Bölge adliye mahkemelerinin göreve başlama tarihinden önce aleyhine temyiz yoluna başvurulmuş olan kararlar hakkında, kesinleşinceye kadar 1086 sayılı Kanunun 26/9/2004 tarihli ve 5236 sayılı Kanunla yapılan değişiklikten önceki 427 ilâ 454 üncü madde hükümlerinin uygulanmasına devam olunur. (3) Bu Kanunda bölge adliye mahkemelerine görev verilen hallerde bu mahkemelerin göreve başlama tarihine kadar 1086 sayılı Kanunun bu Kanuna aykırı olmayan hükümleri uygulanır.” Bu hüküm 1 Ekim 2011 tarihinde Bölge adliye mahkemelerinin göreve başlayamayacağının habercisidir. Bu durumda 1 Ekim 2011 den sonra açılan davalarda da 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun kanun yoluna ilişkin hükümler uygulanacaktır. Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ
GEÇİCİ MADDE 3- (1) Bölge adliye mahkemelerinin, 26/9/2004 tarihli ve 5235 sayılı Adli Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanunun geçici 2 nci maddesi uyarınca Resmi Gazetede ilan edilecek göreve başlama tarihine kadar, 1086 sayılı Kanunun temyize ilişkin yürürlükteki hükümlerinin uygulanmasına devam olunur. Bu fıkrada bölge adliye mahkemeleri göreve başlayıncaya kadar Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun temyize ilişkin hükümlerinin uygulanacağı ifade edilmiştir. Ancak bu düzenleme temyizden sonra başvurulacak olan karar düzeltme incelemesini da kapsamaktadır. Nitekim bu Geçici 3. maddenin 2. fıkrası şu şekildedir: (2) Bölge adliye mahkemelerinin göreve başlama tarihinden önce aleyhine temyiz yoluna başvurulmuş olan kararlar hakkında, kesinleşinceye kadar 1086 sayılı Kanunun 26/9/2004 tarihli ve 5236 sayılı Kanunla yapılan değişiklikten önceki 427 ilâ 454 üncü madde hükümlerinin uygulanmasına devam olunur. Görüldüğü gibi, Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununu uygulanacak hükümler arasında, karar düzeltmeye ilişkin 440-443. maddeleri de sayılmıştır. Bu hükümlere 445-454. maddelerde düzenlenmiş olan yargılamanın iadesine ilişkin hükümler de dahil edilmiştir.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ GEÇİCİ MADDE (3) Bu Kanunda bölge adliye mahkemelerine görev verilen hallerde bu mahkemelerin göreve başlama tarihine kadar 1086 sayılı Kanunun bu Kanuna aykırı olmayan hükümleri uygulanır.” Bu fıkra Hukuk Muhakemeleri Kanunundaki bazı sorunları çözememektedir. Nitekim HMK.m.286’ya göre, ilk derece mahkemesinde esas alınan gerçeğe aykırı bilirkişi raporu sebebiyle zarar gören kişi, ilk derece mahkemesinin yargı çevresi içinde bulunduğu bölge adliye mahkemesinde dava açmalıdır. Ancak bölge adliye mahkemeleri göreve başlamadığı takdirde, davanın açılacağı görevli mahkemenin karşılığı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununda yer almamaktadır. Keza Hukuk Muhakemeleri Kanununa göre tahkimde görevli mahkeme bölge adliye mahkemesidir. Bölge adliye mahkemesi göreve başlamadığı sürece tahkimde görevli mahkemeyi Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununa göre belirlemek güç olacaktır.
Parasal Sınırlara İlişkin uygulama 1 Ekim 2011 den önce açılan davalarda geçerli olan Senetle ispat ( örneğin 2010 için 550 TL) İstinaf ve temyiz (Örneğin 2010 yılı için temyiz sınırı 1430 TL) Temyizde duruşma yapılmasına ilişkin( 2010 yılı için 14510 TL) parasal sınırlar 1 Ekimden sonra açılacak davalar hakkında uygulanmayacaktır. Bununla birlikte 1 Ekim 2011 den sonra açılacak davalarda Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunun temyiz ve karar düzeltme hükümleri uygulanacak olursa, bu durumda buradaki parasal sınırlar 2011 den sonra her yıl yeniden değerleme oranına göre belirlenecektir. Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ
Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun zaman itibariyle uygulanması MADDE 448- (1) Bu kanun hükümleri tamamlanmış işlemleri etkilememek kaydıyla derhâl uygulanır. Bu hükme göre 1 Ekim 2011 den önce açılmış ve tamamlanmış olan usul işlemleri geçerliliklerini koruyacak bu işlemlerin HMK’na göre tekrarlanması söz konusu olmayacaktır. Ancak 1 Ekim 2011’den sonra yapılacak yeni işlemler HMK hükümlerine göre yapılacaktır. Örneğin, henüz layihalar teatisi bitmiş olan bir davada HMK’na göre ön inceleme yapıldıktan sonra tahkikat yeni hükümlere göre yürütülecektir. Bilirkişi incelemesi, tanık dinlenilmesi HMK’na tabi olacaktır. Bunun gibi 1 Ekim 2011 den sonra temyiz incelemesi sonunda bozulan hükme yerel mahkeme uyarsa yeniden yapılacak tahkikatta yeni işlemler HMK’na tabi olacaktır. Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ
1 Ekim 2011 den önce açılan ve tamamlanmış olan hukuki işlemler geçerliliklerinin koruyacak ve yeni Kanuna( HMK) göre tekrarlanmayacaktır 1 Ekim 2011’den sonra açılan davalar için yeni Kanun(HMK) hükümleri uygulanacaktır. 1 Ekimden önce açılan ve devam eden davalarda 1 Ekim 2011’den sonra yapılacak yeni işlemlerde yeni Kanun (HMK) hükümleri uygulanacaktır
Asliye Hukuk Mahkemelerinin Görevine İlişkin Önemli Değişiklikler Dava konusunun değer veya miktarına bakılmaksızın malvarlığı ve şahıs varlığına ilişkin davalarda görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir( m.2). Madde 2. (1) Dava konucunun değer ve miktarına bakılmaksızın malvarlığına ilişkin davalarla, şahıs varlığına ilişkin davalarda görevli mahkeme, aksine düzenleme bulunmadıkça asliye hukuk mahkemesidir. (2) Bu Kanunda ve diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmadıkça, asliye hukuk mahkemesi diğer dava ve işler bakımından de görevlidir. Ölüm veya vücut bütünlüğünün yitirilmesinden doğan zararların tazmininde ( maddi veya manevi) görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir( m.3) Madde 3. (1) Her türlü idari eylem ve işlemler ile idarenin sorumlu olduğu diğer sebeplerin yol açtığı vücut bütünlüğünün kısmen veya tamamen yitirilmesine yahut kişinin ölümüne bağlı maddi ve manevi zararların tazminine ilişkin davalara asliye hukuk mahkemeleri bakar. İdarenin sorumluluğu dışında kalan sebeplerden doğan aynı tür zararların tazminine ilişkin davalarda dahi bu hüküm uygulanır. 30/1/1950 tarihli ve 5521 satılı İş Mahkemeleri Kanunu hükümleri saklıdır. Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ
Sulh hukuk mahkemelerinin görevi Kira ilişkisinden doğan alacak davaları da dahil olmak üzere tüm uyuşmazlılar Taşınır ve taşınmaz mal veya hakkın paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin davalar Taşınır ve taşınmaz mallarda, sadece zilyetliğin korunmasına yönelik davalar( m.4) Bu Kanun ile diğer kanunların, sulh hukuk mahkemesi veya sulh hukuk hakimini görevlendirdiği davalar(m.4/ç) * Aksine hüküm bulunmadığı sürece çekişmesiz yargı işlerinde( m.383) Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ
Yetki Sözleşmesi ( m.17) Madde 17- (1) Tacirler veya kamu tüzel kişileri, aralarında doğmuş veya doğabilecek bir uyuşmazlık hakkında, bir veya birden fazla mahkemeyi sözleşmeyle yetkili kılabilirler. Taraflarca aksi kararlaştırılmadıkça dava sadece sözleşmeyle belirlenen bu mahkemede açılır. Tacirler veya kamu tüzel kişileri arasında yapılabilir. Yazılı olmalıdır. Uyuşmazlığın kaynaklandığı hukuki ilişki belirli ya da belirlenebilir olmalıdır. * Bir veya birden fazla mahkeme yetkili kılınabilir * Sözleşmede kararlaştırılan mahkeme veya mahkemelerin yetkisi aksi kararlaştırılmadıkça kesindir Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ
Yetki ile ilgili yeni hükümler Madde 7-(1) Davalı birden fazla ise dava, bunlardan birinin yerleşim yeri mahkemesinde açılabilir. Ancak dava sebebine göre kanunda, davalıların tamamı hakkında ortak yetkiyi taşıyan bir mahkeme belirtilmişse, davaya o yer mahkemesinde bakılır. Madde 9-(1) Türkiye’de yerleşim yeri bulunmayanlar hakkında genel yetkili mahkeme, davalının Türkiye’deki mutad meskeninin bulunduğu yer mahkemesidir. Ancak, diğer özel yetki halleri saklı kalmak üzere malvarlığı haklarına ilişkin ava, uyuşmazlık konusu malvarlığı unsurunun bulunduğu yerde de açılabilir. Madde 10-(1) Sözleşmeden doğan davalar, sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesinde de açılabilir. Madde 16-(1) Haksız fiilden doğan davalarda, haksız fiilin işlendiği veya zararın meydana geldiği yahut gelme ihtimalinin bulunduğu yer ya da zarar görenin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir.
Görevsizlik veya Yetkisizlik Kararı Üzerine Yapılacak İşlemler * Bu karar verildiği anda kesin ise * Süresi içinde kanun yoluna başvurulmayarak kesinleşmiş ise kararın kesinleştiği tarihten Kanun yoluna başvurması üzerine bu başvuru reddedilmişse red kararının tebliği tarihinden itibaren İki hafta içinde kararı veren mahkemeye başvurarak dava dosyasının görevli ya da yetkili mahkemeye gönderilmesinin talep etmesi gerekir. Dosya kendisine gönderilen mahkeme, kendiliğinden taraflara davetiye gönderir(m.20/2). Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ
Yargılamaya hakim olan ilkeler Tasarruf ilkesi(m.24) Taraflarca getirilme ilkesi( m.25) Taleple bağlılık ilkesi( m.26) * Hukuki dinlenilme hakkı( m.27) Aleniyet ilkesi( m.28) * Dürüst davranma ve doğruyu söyleme yükümlülüğü( m.29 ) Usul ekonomisi ilkesi( m.30) Hakimin davayı aydınlatma ödevi( m.31) Yargılamanın sevk ve idaresi(m.32) Hukukun uygulanması( m.33) Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ
Hukuki Dinlenilme Hakkı “ MADDE 27- (1) Davanın tarafları, müdahiller ve yargılamanın diğer ilgilileri, kendi hakları ile bağlantılı olarak hukuki dinlenilme hakkına sahiptirler. (2) Bu hak; a) Yargılama ile ilgili olarak bilgi sahibi olmasını, b) Açıklama ve ispat hakkını, Mahkemenin, açıklamaları dikkate alarak değerlendirilmesini ve kararların somut ve açık olarak gerekçelendirilmesini içerir. “ Hukuki dinlenilme hakkı medeni usul hukukunun temel bir ilkesidir. Anayasamızdaki “iddia ve savunma hakkının” medeni usul hukukundaki yansımasıdır Hukuki dinlenilme hakkı “adil yargılanma hakkı” nın da önemli bir unsurudur. Bu nedenle hukuki dinlenilme hakkının ihlali adil yargılanma hakkının da ihlâli sayılır. Bu nedenle Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru hakkı bu sebebe dayanılarak ileri sürülecektir. Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ
Dürüstlük kuralına aykırılık sebebiyle yargılama giderlerinden sorumluluk MADDE 327- (1) Gereksiz yere davanın uzamasına veya gider yapılmasına sebebiyet vermiş olan taraf, davada lehine karar verilmiş olsa bile, karar ve ilâm harcı dışında kalan yargılama giderlerinin tamamını veya bir kısmını ödemeye mahkûm edilebilir. (2) Bir kişi davada sıfatı olmadığı hâlde, davacıyı, davalı sıfatı kendisine aitmiş gibi yanıltıp, kendisine karşı dava açılmasına sebebiyet verirse, davanın sıfat yokluğu nedeniyle reddi hâlinde, davalı yararına yargılama giderlerine hükmedilemez.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Kötüniyetle veya haksız dava açılmasının sonuçları MADDE 329- (1) Kötü niyetli davalı veya hiçbir hakkı olmadığı hâlde dava açan taraf, yargılama giderlerinden başka, diğer tarafın vekiliyle aralarında kararlaştırılan vekâlet ücretinin tamamı veya bir kısmını ödemeye mahkum edilebilir. Vekâlet ücretinin miktarı hakkında uyuşmazlık çıkması veya mahkemece miktarın fahiş bulunması halinde, bu miktar doğrudan mahkemece takdir olunur. (2) Kötüniyet sahibi davalı veya hiçbir hakkı olmadığı halde dava açan taraf, bundan başka beşyüz Türk Lirasından beşbin Türk Lirasına kadar para cezası ile mahkum edilir. Bu hâllere vekil sebebiyet vermiş ise disiplin para cezası vekil hakkında uygulanır.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Hâkimin Yasaklılığı, Reddi ve Hukuki Sorumluluğu “ Hakimin çekinmesi ” ya da sadece “ çekinme ” kelimesi yasak halleri için kullanılmıştır! “ Hakimin çekilmesi ” veya “ çekilme ” terimi ise hakimin red di için kullanılmıştır!
Yasaklılık Sebepleri MADDE 34- (1) Hâkim, aşağıdaki hallerde davaya bakamaz; talep olmasa bile çekinmek zorundadır. a)Kendisine ait olan veya doğrudan doğruya ya da dolayısıyla ilgili olduğu davada. b)Aralarında evlilik bağı kalksa bile eşinin davasında c)Kendisi veya eşinin altsoy veya üstsoyunun davasında. ç)Kendisi ile arasında evlatlık bağı bulunanın davasında. d)Üçüncü derece de dâhil olmak üzere kan veya kendisini oluşturan evlilik bağı kalksa dahi kayın hısımlığı bulunanların davasında. e)Nişanlısının davasında. f)İki taraftan birinin vekili, vasisi, kayyımı veya yasal danışmanı sıfatıyla hareket ettiği davada. Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ
Ret sebepleri MADDE 36- (1) Hâkimin tarafsızlığından şüpheyi gerektiren önemli bir sebebin bulunması hâlinde, taraflardan biri hâkimi reddedebileceği gibi hâkim de bizzat çekilebilir. Özellikle aşağıdaki hallerde, hâkimin reddi sebebinin varlığı kabul edilir: a)Davada, iki taraftan birine öğüt vermiş ya da yol göstermiş olması. b)Davada, iki taraftan birine veya üçüncü kişiye kanunen gerekmediği hâlde görüşünü açıklamış olması. c)Davada, tanık veya bilirkişi olarak dinlenmiş veya hâkim ya da hakem sıfatıyla hareket etmiş olması. ç)Davanın, dördüncü derece de dâhil yansoy hısımlarına ait olması. d)Dava esnasında, iki taraftan birisi ile davası veya aralarında bir düşmanlık bulunması. Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ
Devletin sorumluluğu ve rücu MADDE 46- (1) Hâkimlerin yargılama faaliyetinden dolayı aşağıdaki sebeplere dayanılarak Devlet aleyhine tazminat davası açılabilir: a)Kayırma veya taraf tutma yahut taraflardan birine olan kin veya düşmanlık sebebiyle hukuka aykırı bir hüküm veya karar verilmiş olması. b)Sağlanan veya vaat edilen bir menfaat sebebiyle kanuna aykırı bir hüküm veya karar verilmiş olması. c)Farklı bir anlam yüklenemeyecek kadar açık ve kesin bir kanun hükmüne aykırı karar veya hüküm verilmiş olması. ç)Duruşma tutanağında mevcut olmayan bir sebebe dayanılarak hüküm verilmiş olması. d)Duruşma tutanakları ile hüküm veya kararların değiştirilmiş yahut tahrif edilmiş veya söylenmeyen bir sözün hüküm ya da karara etkili olacak şekilde söylenmiş gibi gösterilmiş ve buna dayanılarak hüküm verilmiş olması. e)Hakkın yerine getirilmesinden kaçınılmış olması. (2) Tazminat davasının açılması, hâkime karşı bir ceza soruşturmasının yapılması yahut mahkûmiyet şartına bağlanamaz. (3)Devlet, ödediği tazminat nedeniyle, sorumlu hâkime ödeme tarihinden itibaren bir yıl içinde rücu eder. Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ
Davaların açılacağı mahkeme MADDE 47- (1) Devlet aleyhine açılan tazminat davası, ilk derece ve bölge adliye mahkemesi hâkimlerinin fiil ve kararlarından dolayı, Yargıtay ilgili hukuk dairesinde; Yargıtay Başkan ve üyeleri ile kanunen onlarla aynı konumda olanların fiil ve kararlarından dolayı Yargıtay Hukuk Genel Kurulunda açılır ve ilk derece mahkemesi sıfatıyla görülür. Yargıtay ilgili hukuk dairesinin tazminat davası sonucunda vermiş olduğu kararlara ilişkin temyiz incelemesi Yargıtay Hukuk Genel Kurulunca; bu kurulun ilk derece mahkemesi sıfatıyla tazminat davası sonucunda vermiş olduğu kararlara ilişkin temyiz incelemesi ise Yargıtay Büyük Genel Kurulunca yapılır. (2) Devletin sorumlu hâkime karşı açacağı rücu davası, tazminat davasını karara bağlamış olan mahkemede görülür. Dava dilekçesi ve davanın ihbarı MADDE 48- (1) Tazminat davası dilekçesinde hangi sorumluluk sebebine dayanıldığı ve delilleri açıkça belirtilir; varsa belgeler de eklenir. (2) Mahkeme, açılan tazminat davasını, ilgili hâkime resen ihbar eder.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ İhtiyari Dava Arkadaşlığı( HMK.m.57-58) * Davacılar veya davalılar arasında dava konusu olan hak veya borcun, elbirliği ile mülkiyet dışındaki bir sebeple ortak olması * Ortak bir işlemle hepsinin yararına bir hak doğmuş olması veya kendilerinin bu şekilde yükümlülük altına girmeleri * Davaların temelinin oluşturan vakıaların ve hukuki sebeplerin aynı veya birbirine benzer olması Benzer sebebi Yargıtay bazı kararlarında kabul etmekteydi. Örneğin kiracıların ayrı ayrı sözleşmelerle taşınmazın çeşitli kısımlarında kiracı olmaları halinde kira bedelinin tespiti davası kiracılara karşı birlikte açılabilecek midir. Yeni düzenleme buna imkan vermektedir. Mecburi dava arkadaşlarının davadaki durumu( m.60) Mecburi dava arkadaşları, ancak birlikte dava açabilir veya aleyhlerine da birlikte dava açılabilir. Bu tür dava arkadaşlığında, dava arkadaşları birlikte hareket etmek zorundadır. Ancak, duruşmaya gelmiş olan dava arkadaşlarının yapmış oldukları usul işlemleri, usulüne uygun olarak davet edildiği halde duruşmaya gelmemiş olan dava arkadaşları bakımından da hüküm ifade eder.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ İhbarda bulunan kişinin durumu( m.63) (1) Dava kendisine ihbar edilen kişi, davayı kazanmasında hukuki yararı olan taraf yanında davaya katılabilir. Bu hükümle kendisine dava ihbar edilen kişinin yetki verilmiş olması şartıyla ihbarda bulunan kişiyi davada temsil etmesi imkanına son verilmiştir. Bu şekilde avukatla temsil konusundaki kurala istisna oluşturan İsviçre hukukuna özgü düzenlemeye son verilmiştir. Fer’i Müdahalenin Etkisi( m.69) (1) Müdahilin de yer aldığı asıl davada hüküm, taraflar hakkında verilir. (2) Fer’i müdahilin, tarafla rücu ilişkisinde, asıl davadaki uyuşmazlık hakkında yanlış karar verildiği iddiası dinlenmez. Ancak müdahil, zamanında ihbar yapılmadığı için davaya geç katıldığını ve yanında katıldığı tarafın iddia ve savunma imkanlarını kullanılmasını engellediğini ya da kendisince bilinmeyen iddia veya savunma imkanlarının, tarafın ağır kusuru sebebiyle kullanılmadığını belirterek, yanında katıldığı tarafın yargılamayı hatalı yürüttüğünün ileri sürebilir.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Teminat gösterilecek hâller MADDE 84- (1) Aşağıdaki hâllerde davalı tarafın muhtemel yargılama giderlerini karşılayacak uygun bir teminat gösterilir: a)Türkiye’de mutad meskeni olmayan Türk vatandaşının dava açması, davacı yanında davaya müdahil olarak katılması veya takip yapması. b)Davacının daha önceden iflâsına karar verilmiş, hakkında konkordato veya uzlaşma suretiyle yeniden yapılandırma işlemlerinin başlatılmış bulunması; borç ödemeden aciz belgesinin varlığı gibi sebeplerle, ödeme güçlüğü içinde bulunduğunun belgelenmesi. (2)Davanın görülmesi sırasında teminatı gerektiren durum ve koşulların ortaya çıkması hâlinde de mahkeme teminat gösterilmesine karar verir. (3)Mecburi dava ve takip arkadaşlığında teminat gösterme yükümlülüğü, bu yükümlülüğün tüm davacılar bakımından mevcut olması hâlinde doğar.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Teminat gösterilmemesinin sonuçlar ı MADDE 88- (1) Hâkim tarafından belirlenen kesin süre içinde teminat gösterilmezse, dava usulden reddedilir. (2)Müdahale talebinde bulunan kişi kesin süre içinde istenen teminatı vermezse, müdahale talebinden vazgeçmiş sayılmasına karar verilir. Teminatın iadesi MADDE 89- (1) Teminat gösterilmesini gerektiren sebep ortadan kalktığı takdirde, ilgilinin talebi üzerine mahkeme, teminatın iadesine karar verir.
Dava çeşitleri 1. Eda davası( m.105) 2. Tespit davası( m.106) 3. Belirsiz alacak ve tespit davası( m.107) 4. İnşai dava( m.108) 5. Kısmi dava( m.109) 6. Davaların yığılması( m.110) 7. Terditli dava( m.111) 8. Seçimlik dava( m.112) 9. Topluluk davası( m.113) Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ
Belirsiz alacak davasının kısmi davaya nazaran olumlu yönleri 1. Belirsiz alacak için zamanaşımı dava açıldığı anda kesilmiş sayılır. 2. Dava sırasında talep sonucunun arttırılması için ıslah ya da karşı tarafın iznine gerek yoktur. 3. Faiz talep edilmişse, belirlenemeyen alacak için faiz talep tarihinden itibaren işlemeye başlar. 4. Belirsiz alacak davası yerine, kısmi dava ile birlikte alacağının geri kalan kısmı için tespit davası açan davacı davayı kazanırsa, tespit davası sonunda elde ettiği hükme dayanarak ancak ilamsız icra takibi yapabilir. Çünkü tespit hükmü bir edayı içermediğinden ilamlı icra takibi yapılmasını mümkün kılmaz. Bununla birlikte takibe itiraz edilirse, alacaklı itirazın iptali ile birlikte borçlunun yüzde kırk inkar tazminatına mahkum edilmesinin isteyebilir. Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ
Kısmi dava açabilecek olan, yani alacak miktarı belirli olmayan alacaklı üç dava açabilme seçeneğine sahip olacaktır: Dilerse, alacağının bir kısmını(belirleyebildiği) talep edip, geri kalan kısmını saklı tutabilir. Dilerse, belirsiz alacak davası açabilir. Dilerse, alacağının bir kısmını kısmi davada talep edip, geri kalan kısmının tespiti için tespit davası açabilir.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Topluluk Davası (Gurup Davası) m.113-(1) Dernekler ve diğer tüzel kişiler, statüleri çerçevesinde, üyelerinin veya mensuplarının yahut temsil etikleri kesimin menfaatlerinin korumak için, kendi adlarına, ilgilileri haklarının tespiti veya hukuka aykırı durumun giderilmesi yahut ilgililerin gelecekteki haklarının ihlal edilmesinin önüne geçilmesi için dava açabilir. Topluluk davasını dernek veya diğer tüzel kişiler, statüleri çerçevesinde açabilecektir. Kendi adına açabilecektir. Üç tür topluluk davası açılabilir: 1. İlgililerin haklarının tespiti 2. Hukuka aykırı durumun giderilmesi 3. İlgililerin gelecekteki haklarının ihlal edilmesinin önüne geçilmesi için açılabilir. Dava sonunda verilen hüküm ilgililer hakkında kesin hüküm oluşturacak mıdır?
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Dava dilekçesinin içeriği MADDE 119- (1) Dava dilekçesinde aşağıdaki hususlar bulunur: a)Mahkemenin adı. b)Davacı ile davalının adı, soyadı ve adresleri. c)Davacının Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası. ç) Varsa tarafların kanuni temsilcilerinin ve davacı vekilinin adı, soyadı ve adresleri. d)Davanın konusu ve malvarlığı haklarına ilişkin davalarda, dava konusunun değeri. e)Davacının iddiasının dayanağı olan bütün vakıaların sıra numarası altında açık özetleri. f)İddia edilen her bir vakıanın hangi delillerle ispat edileceği. g)Dayanılan hukuki sebepler. h)Açık bir şekilde talep sonucu. i)Davacının, varsa kanuni temsilcisinin veya vekilinin imzası. (2)Birinci fıkranın (a), (d), (e), (f) ve (g) bentleri dışında kalan hususların eksik olması hâlinde, hâkim davacıya eksikliği tamamlaması için bir haftalık kesin süre verir. Bu süre içinde eksikliğin tamamlanmaması hâlinde dava açılmamış sayılır.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Dava şartları (m.114) Türk mahkemelerinin yargı hakkının bulunması Yargı yolunan caiz olması Mahkemenin görevli olması Yetkinin kesin olduğu hallerde,mahkemenin yetkili bulunması Dava takip yetkisine sahip olması Taraf, dava ehliyeti ve kanuni temsilin söz konusu olduğu hallerde temsilcinin gerekli niteliğe sahip olması Vekilin vekalet ehliyetine sahip olması Davacının gider avansını yatırmış olması Teminatın gösterilmiş olması Davacının hukuki yararının bulunması Derdest davanın bulunmaması Kesin hükmün bulunmaması Diğer kanunlarda sayılan hükümler saklıdır
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Tarafta iradi değişiklik MADDE 124- (1) Bir davada taraf değişikliği, ancak karşı tarafın açık rızası ile mümkündür. (2) Bu konuda kanunlarda yer alan özel hükümler saklıdır. (3) Ancak, maddi bir hatadan kaynaklanan ve dürüstlük kuralına aykırı olmayan taraf değişikliği talebi, karşı tarafın rızası aranmaksızın hâkim tarafından kabul edilir. (4) Dava dilekçesinde tarafın yanlış veya eksik gösterilmesi kabul edilebilir bir yanılgıya dayanıyorsa, hâkim karşı tarafın rızasını aramaksızın taraf değişikliği talebini kabul edebilir. Bu durumda hâkim, davanın tarafı olmaktan çıkarılan ve aleyhine dava açılmasına sebebiyet vermeyen kişi lehine yargılama giderlerine hükmeder.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ İlk İtirazlar( HMK.m.116) Kesin yetkinin bulunmadığı hallerde Yetki itirazı Uyuşmazlığın tahkim yolu ile çözümlenmesi gerektiği itirazı Tahkim itirazı İş bölümü itirazı
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Harç ve Avans Ödenmesi MADDE 120-(1) Davacı, yargılama harçları ile her yıl Adalet Bakanlığınca çıkarılacak gider avansı tarifesinde belirlenecek olan tutarı, dava açarken mahkeme veznesine yatırmak zorundadır. (2) Avansın yeterli olmadığının dava sırasında anlaşılması halinde, mahkemece, bu eksikliğin tamamlanması için davacıya iki haftalık kesin süre verilir. Davacının yatırması gereken avans dava şartı olarak kabul edilmiştir ( m.114,g). Delil İkamesi İçin Avans Madde 324-(1) Taraflardan her biri ikamesinin talep ettiği delil için mahkemece belirlenen avansı, verilen kesin süre içinde yatırmak zorundadır. Taraflar birlikte aynı delilin ikamesini talep etmişlerse, gereken gideri yarı yarıya avans olarak öderler. (2) Taraflardan birisi avans yükümlülüğünü yerine getirmezse, diğer taraf bu avansı yatırabilir. Aksi hâlde talep olunan delilin ikamesinden vazgeçilmiş sayılır. (3) Tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği dava ve işler hakkındaki hükümler saklıdır.
Tarafta iradi değişiklik yapılması (m.124) Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Hakimin veya karşı tarafın izni olmaksızın(m.124/4) ( Tarafın yanlış veya eksik gösterilmesi kabul edilebilir bir yanılgıya dayanıyorsa) Karşı tarafın rızası ile (m.124/2) (Karşı tarafın rızası dışında başka bir koşul aranmaz) Hakimin izni ile( m.124/3) ( Maddi bir hatadan kaynaklanması veya dürüstlük kuralına aykırı olmaması gerekir)
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Hakimin izni ile taraf değişikliği Maddi bir hatadan kaynaklanması veya dürüstlük kuralına aykırı olmaması gerekir. Karşı tarafın rızasına ihtiyaç bulunmamaktadır.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Karşı tarafın rızası ile taraf değişikliği ( m.124/2) Davacı tarafta değişiklik olabileceği gibi davalı tarafta da değişiklik yapılabilir. Davacı tarafta değişiklik yapılabilmesi için, davalının izni yanında davaya katılacak olan yeni davacının da izninin olması gerekir. Zira hiç kimse iradesi dışında dava açmaya zorlanamaz. Davalı tarafta değişiklik yapılabilmesi için davacının izni gerekir. Acaba yeni davalının ayrıca iznine gerek var mıdır? Bu soruya olumsuz cevap vermek gerekir, zira bir kimseye dava açmak için onun iznine gerek bulunmamaktadır Davaya yeni katılan taraf acaba önceki işlemlerle bağlı mıdır? Bu soruyu da davacı ve davalı taraftaki değişiklik açısından ayrı ayrı cevaplamak gerekir. Yeni davacı olarak davaya katılan taraf, önceki davacının dilekçesi ve onun yaptığı işlemlerle bağlı tutulamaz. Ancak bu işlemlere itiraz etmezse, bu işlemler onun hakkında da geçerli olur. Davalı taraf için ise, onunda önceki davalının savunmaları ve itirazları ile bağlı olmaması gerekir. Kendine özgü tüm itiraz ve savunmalarının ileri sürebilir. Ancak yeni davalı da önceki davalının itirazlarına itiraz etmeyerek bu işlemlerin kendisi için geçerli olmasının kabul edebilir.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Hakimin veya karşı tarafın izni olmaksızın( Tarafın yanlış veya eksik gösterilmesi kabul edilebilir bir yanılgıya dayanıyorsa)(m.124/4) Bu durumda aslında gerçek anlamda bir taraf değişikliği yoktur. Burada taraf değişikliğinden çok, hatanın düzeltilmesinden söz edilebilir. Yargıtay HUMK zamanında dahi dilekçede taraf belirtilirken yapılan hataların düzeltilmesine izin vermekte idi. Örneğin Auer Gaz Fabrikası diye gösterilen davalının Auer İmalat Anonim Şirketi olarak düzeltilmesinin kabul etmiştir( HGK. 19.6.1968, 9- 223/469(İKİD 1968/95, s.6521). Başka bir olayda “..ve ortağı Komandit Şirketi” ibaresi, “..ve ortakları Koll. Şti.” olarak düzeltilmesine izin verilmiştir( HGK. 11.5.1966, İc.İf- 843/165(ABD 1966/5, s.923).
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Dava konusunun devri MADDE 125- (1) Davanın açılmasından sonra, davalı taraf, dava konusunu üçüncü bir kişiye devrederse, davacı aşağıdaki yetkilerden birini kullanabilir: a)İsterse, devreden tarafla olan davasından vazgeçerek, dava konusunu devralmış olan kişiye karşı davaya devam eder. Bu takdirde davacı davayı kazanırsa, dava konusunu devreden ve devralan yargılama giderlerinden müteselsilen sorumlu olur. b)İsterse, davasını devreden taraf hakkında tazminat davasına dönüştürür. (2)Davanın açılmasından sonra, dava konusu davacı tarafından devredilecek olursa, devralmış olan kişi, görülmekte olan davada davacı yerine geçer ve dava kaldığı yerden itibaren devam eder.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Cevap dilekçesini verme süresi MADDE 127- (1) Cevap dilekçesini verme süresi, dava dilekçesinin davalıya tebliğinden itibaren iki haftadır. Ancak, durum ve koşullara göre cevap dilekçesinin bu süre içinde hazırlanmasının çok zor yahut imkânsız olduğu durumlarda, yine bu süre zarfında mahkemeye başvuran davalıya, bir defaya mahsus olmak ve bir ayı geçmemek üzere ek bir süre verilebilir. Ek cevap süresi talebi hakkında verilen karar taraflara derhâl bildirilir. Sürenin uzatılmasına ilişkin bu hüküm, cevaba cevap veya ikinci cevap dilekçesi için de uygulanır(Bkz. m.136, 2).
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Cevap dilekçesinin içeriği MADDE 129- (1) Cevap dilekçesinde aşağıdaki hususlar bulunur: a)Mahkemenin adı. b)Davacı ile davalının adı, soyadı ve adresleri; davalı yurt dışında ise açılan dava ile ilgili işlemlere esas olmak üzere yurt içinde göstereceği bir adres. c)Davalının Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası ç)Varsa tarafların kanuni temsilcilerinin ve davacı vekilinin adı, soyadı ve adresleri. d)Davalının savunmasının dayanağı olan bütün vakıaların sıra numarası altında açık özetleri. e)Savunmanın dayanağı olarak ileri sürülen her bir vakıanın hangi delillerle ispat edileceği. f)Dayanılan hukuki sebepler g)Açık bir şekilde talep sonucu. ğ) Davalının veya varsa kanuni temsilcisinin yahut vekilinin imzası. (2)121 inci madde hükmü cevap dilekçesi hakkında uygulanır.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Sonradan delil gösterilmesi MADDE 145- (1) Taraflar, Kanunda belirtilen süreden sonra delil gösteremezler. Ancak bir delilin sonradan ileri sürülmesi yargılamayı geciktirme amacı taşımıyorsa veya süresinde ileri sürülememesi ilgili tarafın kusurundan kaynaklanmıyorsa, mahkeme o delilin sonradan gösterilmesine izin verebilir. Mevcut delillerle davanın aydınlanması MADDE 146- (1) Mahkeme, taraflarca gösterilmiş olan delillerin incelenmesinden sonra, davanın muhakeme ve hüküm için yeterli derecede aydınlandığını anlarsa, tahkikatın bittiğini kendilerine bildirir.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ İddia veya savunmanın genişletilmesi ya da değiştirilmesi yasağı Bu yasak Yeni vakıa ya da vakıaların ileri sürülmesi Talep sonucunun arttırılması Talep sonucunun değiştirilmesi halinde söz konusu olur. İddia veya savunmanın genişletilmesi ya da değiştirilmesi yasağı layihalar teatisinden sonra başlar. Yani taraflar dava dilekçesi ya da cevap layihasından sonra verecekleri cevaba cevap veya ikinci cevap dilekçesinde hiçbir yasakla karşılaşmadan iddia veya savunmalarının genişletebilir ya da değiştirebilirler. Yasağın istisnası ile karşı tarafın açık muvafakatidir. Karşı taraf açıkça muvafakat etmezse, hakim genişletilen ya da değiştirilen iddia ya da savunmayı dikkate alamaz. Ön inceleme duruşmasına mazeret bildirmeden gelmeyen taraf, gelen tarafın iddia ya da savunmasını değiştirmesine ya da genişletmesine muvafakat etmiş sayılır( HMK.m.141)
Ön inceleme Dilekçelerin karşılıklı verilmesinden( lâyihalar teatisinden) sonra ön inceleme yapılır Ön inceleme yapılmadan ve gerekli kararlar alınmadan tahkikata geçilemez Öncelikle dava şartları ve ilk itirazlar hakkında dosya üzerinden karar verir. Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ
Dilekçelerin değişimi Layihalar teatisi Dava dilekçesi Cevap layihası Cevaba cevap İkinci cevap Ön İnceleme Davanın en uzun aşaması Tahkikat Sözlü Yargılama Usulü Hüküm
Ön inceleme süreci  Duruşma yapılmadan  a) Dava şartları öncelikle incelenir  b) İleri sürülmüşse ilk itirazlar incelenir  Duruşma yapılmasına karar verilmesi halinde  a) Dava şartları incelenir  b) İleri sürülmüşse ilk itirazlar incelenir  c) Tarafların delillerinin sunmaları için kesin süre verilir  d) Tarafların sulh olabilme olanağı varsa sulha teşvik edilir  e) Tarafların uzlaştıkları ve uzlaşamadıkları noktalar tespit edilir  f) Ön duruşmada yapılan bu işlemler tutanağa geçirilir  G) Gerekirse bir kez daha duruşma yapılır Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ
 Ön inceleme duruşmasına davet  Taraflar bir davetiye ile ön inceleme duruşmasına davet edilir( m.139). Bu davetiyede:  1. Tarafların sulh olmak için gerekli hazırlığı yapmaları  2. Duruşmaya sadece bir tarafın gelmesi ve gelen tarafın yargılamaya devam etmek istemesi halinde gelmeyen tarafın yokluğunda yapılan işlemlere itiraz edemeyeceği  Gelen tarafın gelmeyen tarafın izni olmadan iddia veya savunmasının genişletebileceği ya da değiştirebileceği  Yazılır. Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ
Hakim ön inceleme duruşmasında ►Dava şartları veya ilk itirazlar hakkında gerekli ise tarafları dinler ►Tarafların anlaştıkları ve anlaşamadıkları noktaları tespit eder ►Sulh görüşmelerinden bir sonuç alınıp alınmadığını, anlaşamamışlarsa anlaşamadıkları hususun ne olduğunu ►Taraflara dilekçelerinde gösterdikleri delilleri mahkemeye sunmaları getirilmesinin istedikleri delillerle ilgili açıklama yapmaları için iki haftalık süre verir. Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ
Ön inceleme duruşmasına davet Taraflar bir davetiye ile ön inceleme duruşmasına davet edilir( m.139). Bu davetiyede: 1.Tarafların sulh olmak için gerekli hazırlığı yapmaları, 2. Duruşmaya sadece bir tarafın gelmesi ve gelen tarafın yargılamaya devam etmek istemesi halinde gelmeyen tarafın yokluğunda yapılan işlemlere itiraz edemeyeceği Gelen tarafın gelmeyen tarafın izni olmadan iddia veya savunmasının genişletebileceği ya da değiştirebileceği yazılır.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Duruşma düzeni MADDE 151- (1) Hâkim, duruşmanın düzenini bozan kimseyi, bunu yapmaktan men eder ve gerekirse, avukatlar hariç, derhâl duruşma salonundan çıkarılmasını emreder. (2)Bir kimse, ihtara rağmen mahkemenin düzenini bozar ve mahkeme huzurunda uygun olmayan bir söz söylemeye veya davranışta bulunmaya devam ederse derhâl yakalanır ve hakkında dört güne kadar disiplin hapsi uygulanır. Bu fıkra hükmü avukatlar hakkında uygulanmaz (3)Mahkemenin düzenini bozan eylem veya mahkeme huzurunda söylenen uygun olmayan söz veya davranış, ayrıca bir suç oluşturuyor ise bu durum bir tutanak ile Cumhuriyet başsavcılığına gönderilir ve gerekiyorsa, avukatlar hariç, fiili işleyenin tutuklanmasına da karar verilir.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Soru Yöneltme MADDE 152- (1) Duruşmaya katılan taraf vekilleri; tanıklara, bilirkişilere ve duruşmaya çağrılan diğer kişilere, duruşma disiplinine uygun olarak doğrudan soru yöneltebilirler. Taraflar ise hâkim aracılığıyla soru sorabilirler. Yöneltilen soruya itiraz edildiğinde, sorunun yöneltilmesinin gerekip gerekmediğine hâkim karar verir. (2)Toplu mahkemelerde, hâkimlerden her biri, birinci fıkrada belirtilen kişilere soru sorabilir.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Kayıt ve yayın yasağı MADDE 153- (1) Duruşma sırasında fotoğraf çekilemez ve hiçbir şekilde ses ve görüntü kaydı yapılamaz. Ancak, dava dosyasında saklı kalmak kaydıyla, yargılamanın zorunlu kıldığı hâllerde, mahkemece çekim yapılabilir ve kayıt alınabilir. Bu şekilde yapılan çekim ve kayıtlar ile kişilik haklarını ilgilendiren konuları içeren dava dosyası içindeki her türlü belge ve tutanak, mahkemenin ve ilgili kişilerin açık izni olmadıkça hiçbir yerde yayımlanamaz. (2)Duruşma sırasında bu yasağa aykırı davranan kişi hakkında, 151 inci madde hükmü uygulanır. (3)Kayıt ve yayın yasağına aykırı davranan kişi hakkında, ayrıca Türk Ceza Kanununun 286 ncı maddesi hükümleri uygulanır.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Bekletici sorun MADDE 165- (1) Bir davada hüküm verilebilmesi, başka bir davaya, idari makamın tespitine yahut dava konusuyla ilgili bir hukuki ilişkinin mevcut olup olmadığına kısmen veya tamamen bağlı ise mahkemece o davanın sonuçlanmasına veya idari makamın kararına kadar yargılama bekletilebilir. (2)Bir davanın incelenmesi ve sonuçlandırılması başka bir davanın veya idari makamın çözümüne bağlı ise mahkeme, ilgili tarafa görevli mahkemeye veya idari makama başvurması için uygun bir süre verir. Bu süre içinde görevli mahkemeye veya idari makama başvurulmadığı takdirde, ilgili taraf bu husustaki iddiasından vazgeçmiş sayılarak esas dava hakkında karar verilir.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Davaların birleştirilmesi MADDE 166- (1) Aynı yargı çevresinde yer alan düzey ve sıfattaki hukuk mahkemelerinde açılmış davalar, aralarında bağlantı bulunması durumunda, davanın her aşamasında, talep üzerine veya kendiliğinden ilk davanın açıldığı mahkemede birleştirilebilir. Birleştirme kararı, ikinci davanın açıldığı mahkemece verilir ve bu karar, diğer mahkemeyi bağlar. (2) Davalar ayrı yargı çevrelerinde yer alan aynı düzey ve sıfattaki hukuk mahkemelerinde açılmış ise bağlantı sebebiyle birleştirme ikinci davanın açıldığı mahkemeden talep edilebilir. Birinci davanın açıldığı mahkeme, talebin kabulü ile davaların birleştirilmesine ilişkin kararın kesinleşmesinden itibaren, bununla bağlıdır.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Davaların ayrılması MADDE 167- (1) Mahkeme yargılamanın iyi bir şekilde yürütülmesini sağlamak için, birlikte açılmış veya sonradan birleştirilmiş davaların ayrılmasına, davanın her aşamasında, talep üzerine veya kendiliğinden karar verebilir. Bu durumda mahkeme, ayrılmasına karar verilen davalara bakmaya devam eder.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Islah ve Maddi Hataların Düzeltilmesi Kapsamı ve sayısı MADDE 176- (1) Taraflardan her biri, yapmış olduğu usul işlemlerini kısmen veya tamamen ıslah edebilir. (2) Aynı davada, taraflar ancak bir kez ıslah yoluna başvurabilir. Islahın zamanı ve şekli MADDE 177- (1) Islah, tahkikatın sona ermesine kadar yapılabilir. (2) Islah, sözlü veya yazılı olarak yapılabilir. Karşı taraf duruşmada hazır değilse veya ıslah talebi duruşma dışında yapılıyorsa, bu yazılı talep veya tutanak örneği, haber vermek amacıyla karşı tarafa bildirilir.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Islah sebebiyle ortaya çıkan yargılama giderleri ve karşı tarafın zararının ödenmesi MADDE 178- (1) Islah eden taraf, ıslah sebebiyle geçersiz hale gelen işlemler için yapılan yargılama giderleri ile karşı tarafın uğradığı ve uğrayabileceği zararları karşılamak üzere hâkimin takdir edeceği teminatı, bir hafta içinde, mahkeme veznesine yatırmak zorundadır. Aksi hâlde, ıslah yapılmamış sayılır. (2) Karşı tarafın zararının kesin olarak tespit edilmesinden sonra, mahkeme veznesine yatırılan miktar eksikse tamamlattırılır, fazla ise iade edilir. Davanın tamamen ıslahı MADDE 180- (1) Davasını tamamen ıslah ettiğini bildiren taraf, bu bildirimden itibaren bir hafta içinde yeni bir dava dilekçesi vermek zorundadır. Aksi hâlde, ıslah hakkı kullanılmış sayılır ve ıslah hiç yapılmamış gibi davaya devam edilir.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ İspat ve Deliller İspatın konusu MADDE 187- (1) İspatın konusunu tarafların üzerinde anlaşamadıkları ve uyuşmazlığın çözümünde etkili olabilecek çekişmeli vakıalar oluşturur ve bu vakıaların ispatı için delil gösterilir. (2) Herkesçe bilinen vakıalarla, ikrar edilmiş vakıalar çekişmeli sayılmaz. İkrar MADDE 188- (1) Tarafların veya vekillerinin mahkeme önünde ikrar ettikleri vakıalar, çekişmeli olmaktan çıkar ve ispatı gerekmez. (2)Maddi bir hatadan kaynaklanmadıkça ikrardan dönülemez. (3)Sulh görüşmeleri sırasında yapılan ikrar tarafları bağlamaz.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ İspat hakkı MADDE 189- (1) Taraflar, kanunda belirtilen süre ve usule uygun olarak ispat hakkına sahiptir. (2)Hukuka aykırı olarak elde edilmiş olan deliller, mahkeme tarafından bir vakıanın ispatında dikkate alınamaz. (3)Kanunun belirli delillerle ispatını emrettiği hususlar, başka delillerle ispat olunamaz. (4)Bir vakıanın ispatı için gösterilen delilin caiz olup olmadığına mahkemece karar verilir. İspat yükü MADDE 190- (1) İspat yükü, kanunda özel bir düzenleme bulunmadıkça, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran tarafa aittir. (2) Kanuni bir karineye dayanan taraf, sadece karinenin temelini oluşturan vakıaya ilişkin ispat yükü altındadır. Kanunda öngörülen istisnalar dışında, karşı taraf, kanuni karinenin aksini ispat edebilir.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Karşı ispat MADDE 191- (1) Diğer taraf, ispat yükünü taşıyan tarafın iddiasının doğru olmadığı hakkında delil sunabilir. Karşı ispat faaliyeti için delil sunan taraf, ispat yükünü üzerine almış sayılmaz. Kanunda düzenlenmemiş deliller MADDE 192- (1) Kanunun belirli bir delille ispat zorunluluğunu öngörmediği hâllerde, Kanunda düzenlenmemiş olan diğer delillere de başvurulabilir.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Delil sözleşmesi MADDE 193- (1) Taraflar yazılı olarak veya mahkeme önünde tutanağa geçirilecek imzalı beyanlarıyla kanunda belirli delillerle ispatı öngörülen vakıaların başka delil veya delillerle ispatını kararlaştırabilecekleri gibi; belirli delillerle ispatı öngörülmeyen vakıaların da sadece belirli delil veya delillerle ispatını kabul edebilirler. (2) Taraflardan birinin ispat hakkının kullanımını imkânsız kılan veya fevkalade güçleştiren delil sözleşmeleri geçersizdir. Somutlaştırma yükü ve delillerin gösterilmesi MADDE 194- (1) Taraflar, dayandıkları vakıaları, ispata elverişli şekilde somutlaştırmalıdırlar.. (2) Tarafların, dayandıkları delilleri ve hangi delilin hangi vakıanın ispatı için gösterildiğini açıkça belirtmeleri zorunludur.
Belge ve Senet Belge MADDE 199- (1) Uyuşmazlık konusu vakıaları ispata elverişli yazılı veya basılı metin, senet, çizim, plan, kroki, fotoğraf, film, görüntü veya ses kaydı gibi veriler ile elektronik ortamdaki veriler ve bunlara benzer bilgi taşıyıcıları bu Kanuna göre belgedir. Senetle ispat zorunluluğu MADDE 200- (1) Bir hakkın doğumu, düşürülmesi, devri, değiştirilmesi, yenilenmesi, ertelenmesi, ikrarı ve itfası amacıyla yapılan hukuki işlemlerin, yapıldıkları zamanki miktar veya değerleri ikibinbeşyüz Türk Lirasını geçtiği takdirde senetle ispat olunması gerekir. Bu hukuki işlemlerin miktar veya değeri ödeme veya borçtan kurtarma gibi bir nedenle ikibinbeşyüz Türk Lirasından aşağı düşse bile senetsiz ispat olunamaz. (2) Bu madde uyarınca senetle ispatı gereken hususlarda birinci fıkradaki düzenleme hatırlatılarak karşı tarafın açık muvafakati hâlinde tanık dinlenebilir.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Senede karşı tanıkla ispat yasağı MADDE 201- (1) Senede bağlı her çeşit iddiaya karşı ileri sürülen ve senedin hüküm ve kuvvetini ortadan kaldıracak veya azaltacak nitelikte bulunan hukuki işlemler ikibinbeşyüz Türk Lirasından az bir miktara ait olsa bile tanıkla ispat olunamaz. Delil başlangıcı MADDE 202- (1) Senetle ispat zorunluluğu bulunan hâllerde delil başlangıcı bulunursa tanık dinlenebilir. (2) Delil başlangıcı, iddia konusu hukuki işlemin tamamen ispatına yeterli olmamakla birlikte, söz konusu hukuki işlemi muhtemel gösteren ve kendisine karşı ileri sürülen kimse veya temsilcisi tarafından verilmiş veya gönderilmiş belgedir.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ İmza atamayanların durumu MADDE 206- (1) İmza atamayanların mühür veya bir alet ya da parmak izi kullanmak suretiyle yapacakları hukuki işlemleri içeren belgelerin senet niteliğini taşıyabilmesi, noterler tarafından düzenleme biçiminde oluşturulmasına bağlıdır. (2)İmza atamayan kimselerin, cüzdanla iş yapmayı usul edinmiş kuruluşlarla olan işlemlerde kullanacakları mühür, kazınmış imza, işaret veya parmak izinin, işlemin başlangıcında hesap defterine veya cüzdanına basılmış olması veya önceden noterde bir örneği saklanmak üzere onanmış bulunması yeterli olup, her işlemde ayrıca onamaya bağlı değildir. (3)Yukarıda belirtilen hükümler dairesinde noterlerce düzenlenecek olan senetler için ilgilisinden harç, vergi ve değerli kağıt bedeli alınmaz.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Güvenli elektronik imzalı belgenin inkârı MADDE 210- (1) Güvenli elektronik imzayla oluşturulmuş verinin inkârı hâlinde, hâkim tarafından veriyi inkâr eden taraf dinlendikten sonra bir kanaate varılamamışsa, bilirkişi incelemesine başvurulur.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Sahtelik incelemesi MADDE 211- (1) Bir belgenin sahteliğinin iddia edilmesi durumunda, bu hususta karşı tarafın açıklamaları da dikkate alınarak, aşağıdaki sıra ile inceleme yapılarak öncelikle karar verilir: a)Hâkim, yazı veya imzayı inkâr eden tarafı isticvap ettikten sonra bir kanaat edinememişse, huzurda bu kişiye yazı yazdırıp imza attırmak suretiyle elde ettiği belge ve diğer delilleri değerlendirir. Hâkim, sahtelik konusunda başka bir incelemeye gerek duymadan karar verebilecek durumda ise gerekçesini açıkça belirtmek suretiyle, senedin sahteliği hakkında bir karar verir. İsticvap için mahkemeye davet edilen taraf, belirtilen günde hazır bulunmadığı takdirde, inkâr etmiş olduğu belgedeki yazı ve imzayı ikrar etmiş sayılır; bu husus kendisine çıkartılacak davetiyede ayrıca ihtar edilir. b) (a) bendi hükmüne göre yaptığı incelemeye rağmen, hâkimde sahtelik konusunda kesin bir kanaat oluşmamışsa, bilirkişi incelemesine karar verir. Bilirkişi incelemesinden önce, mevcutsa, o tarafa ait olan karşılaştırma yapmaya elverişli yazı ve imzalar, ilgili yerlerden getirtilir. Bilirkişi, bu yazı ve imzalarla, o mahkemede elde edilen yazı ve imzaları esas alarak inceleme yapar. Bilirkişi, inceleme için gerekli görürse, kendi huzurunda tarafın yeniden yazı yazması veya imza atmasını mahkemeden talep edebilir.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Haksız yere sahtelik iddiası MADDE 213- (1) Sahtelik iddiası sonunda haksız çıkan taraf kötüniyetli ise bu sebeple ertelenen her bir duruşma için celse harcına ve talep hâlinde bu sebeple diğer tarafın uğradığı zararları tazmin etmeye mahkûm edilir. (2)Resmi senetteki imza veya yazı inkâr edildiğinde, yukarıdaki harç miktarı iki katı olarak uygulanır. (3)Bilirkişi incelemesi yapılmasına karar verilmesinden önce, tarafların sahteliğe ilişkin iddialarından vazgeçmeleri hâlinde, hâkim, tazminattan indirim yapabileceği gibi tazminata hükmetmeyebilir. Tarafların belgeleri ibrazı zorunluluğu MADDE 219- (1) Taraflar, kendilerinin veya karışı tarafın delil olarak dayandıkları ve ellerinde bulunan tüm belgeleri mahkemeye ibraz etmek zorundadırlar. Elektronik belgeler ise belgenin çıktısı alınarak ve talep edildiğinde incelemeye elverişli şekilde elektronik ortama kaydedilerek mahkemeye ibraz edilir. (2)Ticari defterler gibi devamlı kullanılan belgelerin sadece kısımlarının onaylı örnekleri mahkemeye ibraz edilebilir.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Ticari defterlerin ibrazı ve delil olması MADDE 222- (1) Mahkeme, ticari davalarda tarafların ticari defterlerinin ibrazına kendiliğinden veya taraflardan birinin talebi üzerine karar verebilir. (2)Ticari defterlerin, ticari davalarda delil olarak kabul edilebilmesi için, kanuna göre eksiksiz ve usulüne uygun olarak tutulmuş, açılış ve kapanış onayları yaptırılmış ve defter kayıtlarının birbirini doğrulamış olması şarttır. (3)İkinci fıkrada belirtilen şartlara uygun olarak tutulan ticari defter kayıtlarının sahibi ve halefleri lehine delil olarak kabul edilebilmesi için, diğer tarafın aynı şartlara uygun olarak tutulmuş ticari defterlerindeki kayıtların bunlara aykırı olmaması veya ilgili hususta hiçbir kayıt içermemesi yahut defter kayıtlarının aksinin senet veya diğer kesin delillerle ispatlanmamış olması gerekir. Bu şartlara uygun olarak tutulan defterlerdeki sahibi lehine ve aleyhine olan kayıtlar birbirinden ayrılamaz. (4)Açılış veya kapanış onayları bulunmayan ve içerdiği kayıtlar birbirini doğrulamayan ticari defter kayıtları, sahibi aleyhine delil olur. (5)Taraflardan biri tacir olmasa dahi, tacir olan diğer tarafın ticari defterlerindeki kayıtları kabul edeceğini belirtir; ancak karşı taraf defterlerini ibrazdan kaçınırsa, ibrazı talep eden taraf iddiasını ispat etmiş sayılır.
YEMİNLE İLGİLİ YENİLİKLER * Tamamlayıcı yemin(hakimin teklif ettiği yemin) kaldırılmıştır. Takdiri delillerle ispatın mümkün olduğu hallerde hakim kanaatinin güçlendirmek için artık tamamlayıcı yemin teklif edemeyecektir. Hakimin tüm takdiri delilleri inceledikten sonra bir karar vermesi gerekmektedir. * Ticari defterlerde de artık tamamlayıcı yemin ettirilemeyecektir. * Kanunda sadece ispat yükü taşıyan tarafın ispat yükünün yerine getirememesi üzerine karşı taraf teklif ettiği taraf yemini muhafaza edilmiştir. * Yeminin iadesi muhafaza edilmiştir( m.229, 2).
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Yeminin şekli MADDE 233- (1) Yemin, mahkeme huzurunda eda olunur. (2)Hâkim, yeninin icrasından önce yemin edecek kimseye, hangi konuda yemin edeceğini açıklar, yeminin anlam ve önemini anlatır ve yalan yere yemin etmesi hâlinde cezalandırılacağı hususunda dikkatini çeker. (3)Yemin edecek kimse, yemin konusunun yeterli açıklıkta olmadığını ileri sürerse; hâkim, karşı tarafın görüşünü aldıktan sonra derhâl bu konuda kararını verir. (4)Sonra “Size sorulan sorular hakkında, gerçeğe uygun cevap vereceğinize ve hiçbir şey saklamayacağınıza namusunuz, şerefiniz ve kutsal saydığınız bütün inanç ve değerler üzerine yemin eder misiniz?” diye sorar. O kimse de “Bana sorulan sorular hakkında gerçeğe uygun cevap vereceğime ve hiçbir şey saklamayacağıma namusum, şerefim ve kutsal saydığım bütün inanç ve değerlerim üzerine yemin ediyorum” demekle yemin eda edilmiş sayılır. (5)Yemin eda edilirken, hâkim de dâhil olmak üzere hazır bulunan herkes ayağa kalkar.
Tanıklardan bir kısmının dinlenilmesiyle yetinilmesi MADDE 241- (1) Mahkeme, gösterilen tanıklardan bir kısmının tanıklığı ile ispat edilmek istenen husus hakkında yeter derecede bilgi edindiği takdirde, geri kalanların dinlenilmesine karar verebilir. Tanığa görevinin önemini anlatma MADDE 256- (1) Tanığa dinlenmeden önce; a)Gerçeği söylemesinin önemi, b)Gerçeği söylememesi hâlinde yalan tanıklık suçundan dolayı cezalandırılacağı, c)Doğruyu söyleyeceği hususunda yemin edeceği, ç)Duruşmada mahkeme başkanı veya hâkimin açık izni olmadan mahkeme salonunu terk edemeyeceği ve gerekirse diğer tanıklarla yüzleştirilebileceği, anlatılır.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Tanıkların mahkemede dinlenilmesi MADDE 259- (1) Tanıklar davaya bakan mahkemede dinlenir. (2)Mahkeme, gerçeğin ortaya çıkması için gerekliyse, tanığın olayın gerçekleştiği veya şeyin bulunduğu yerde dinlenilmesine karar verebilir. (3)Mahkeme, hasta veya özürlü olmasından dolayı gelemeyen tanığı bulunduğu yerde dinler. (4)Mahkemenin yargı çevresi dışında bulunan tanığın, bulunduğu yer mahkemesi tarafından dinlenilmesine karar verilebilir. İstinabe yolu ile dinlenilmesine karar verilen tanığın, nerede, hangi, gün ve saatte dinleneceği hususu, talepleri hâlinde taraflara tebliğ edilir. Bu durumda, tanığın hangi hususlardan dolayı dinleneceğini hâkim belirler.
Bilirkişi İncelemesi Bilirkişiye başvurulmasını gerektiren hâller MADDE 266- (1) Mahkeme, çözümü hukuk dışında, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde, taraflardan birinin talebi üzerine yahut kendiliğinden, bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına karar verir. Hâkimlik mesleğinin gerektirdiği genel ve hukuki bilgiyle çözümlenmesi mümkün olan konularda bilirkişiye başvurulamaz. Bilirkişi sayısının belirlenmesi Madde 267- (1) Mahkeme, bilirkişi olarak, yalnızca bir kişiyi görevlendirebilir. Ancak, gerekçesi açıkça gösterilmek suretiyle, tek sayıda, birden fazla kişiden oluşacak bir kurulun bilirkişi olarak görevlendirilmesi de mümkündür.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Bilirkişilerin görevlendirilmesi Madde 268- (1) Bilirkişiler, yargı çevresinde yer aldığı bölge adliye mahkemesi adli yargı adalet komisyonları tarafından, her yıl düzenlenecek olan listelerde yer alan kişiler arasından görevlendirilirler. Listelerde bilgisine başvurulacak uzmanlık dalında bilirkişinin bulunmaması hâlinde, diğer bölge adliye mahkemelerinde oluşturulmuş listelerden, burada da yoksa liste dışından bilirkişi görevlendirilebilir. (2)Kanunların görüş bildirmekle yükümlü kıldığı kişi ve kuruluşlara görevlendirildikleri konularda bilirkişi olarak öncelikle başvurulur. Ancak, kamu görevlilerine, bağlı bulundukları kurumlarla ilgili dava ve işlerde, bilirkişi olarak görev verilemez. (3)Bilirkişi listelerinin düzenlenmesine, güncellenmesine ve listede kendisine yer verilmiş olanların liste dışına çıkartılmasına ilişkin esas ve usuller, ilgili bakanlıkların da görüşü alınmak suretiyle, Adalet Bakanlığınca hazırlanacak olan yönetmelikte gösterilir.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Bilirkişinin görev alanının belirlenmesi Madde 273- (1) Mahkeme, tarafların da görüşünü almak suretiyle bilirkişinin görevlendirilmesine ilişkin kararında, aşağıda belirtilen hususlara yer vermek zorundadır: a)İnceleme konusunun bütün sınırlarıyla ve açıkça belirlenmesi. b)Bilirkişinin cevaplaması gereken sorular. c)Raporun verilme süresi. d)Bilirkişiye, görevlendirme yazısının ekinde, inceleyeceği şeyler, dizi pusulasına bağlı olarak ve gerekiyorsa mühürlü bir biçimde teslim edilir; ayrıca bu husus tutanakta gösterilir.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Bilirkişinin görevini bizzat yerine getirme yükümlülüğü MADDE 276- (1) Bilirkişi, mahkemece kendisine tevdi olunan görevi bizzat yerine getirmekle yükümlü olup, görevinin icrasını kısmen yahut tamamen başka bir kimseye bırakamaz. Bilirkişinin sır saklama yükümlülüğü Madde 277- (1) Bilirkişi, görevi sebebiyle yahut görevini yerine getirirken öğrendiği sırları saklamak, kendisi ve başkaları yararına kullanmaktan kaçınmakla yükümlüdür..
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Bilirkişi açıklamalarının tespiti ve rapor Madde 279- (1) Mahkeme, bilirkişinin oy ve görüşünü yazılı veya sözlü olarak bildirmesine karar verir. (2)Raporda, tarafların ad ve soyadları, bilirkişinin görevlendirildiği hususlar, gözlem ve inceleme konusu yapılan maddi vakıalar, gerekçe ve varılan sonuçlarla, bilirkişiler arasında görüş ayrılığı varsa, bunun sebebi düzenleme tarihi ve bilirkişi ya da bilirkişilerin imzalarının bulunması gerekir. Azınlıkta kalan bilirkişi, oy ve görüşünü ayrı bir rapor hâlinde de mahkemeye sunabilir. (3)Mahkeme, bilirkişinin oy ve görüşünü sözlü olarak açıklamasına karar verirse, bilirkişinin açıklamaları tutanağa geçirilir ve tutanağın altına bilirkişinin de imzası alınır. Kurul hâlinde görevlendirme söz konusu ise bilirkişilerin bilgilerine başvurulan hususu hemen aralarında müzakere etmelerine imkân tanınır ve müzakere sonucunda açıklanan oy ve görüş tutanakla tespit edilip, tutanağın altı, bilirkişilere imza ettirilir. (4)Bilirkişi, raporunda ve sözlü açıklamaları sırasında, hukuki değerlendirmelerde bulunamaz.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Bilirkişi raporuna itiraz Madde 281- (1) Taraflar, bilirkişi raporunun, kendilerine tebliği tarihinden itibaren iki hafta içinde, raporda eksik gördükleri hususların, bilirkişiye tamamlattırılmasını; belirsizlik gösteren hususlar hakkında ise bilirkişinin açıklama yapmasının sağlanmasını veya yeni bilirkişi atanmasını mahkemeden talep edebilirler. (2)Mahkeme, bilirkişi raporundaki eksiklik yahut belirsizliğin tamamlanması veya açıklığa kavuşturulmasını sağlamak için, bilirkişiden, yeni sorular düzenlemek suretiyle ek rapor alabileceği gibi, tayin edeceği duruşmada, sözlü olarak açıklamalarda bulunmasını da kendiliğinden isteyebilir. (3)Mahkeme, gerçeğin ortaya çıkması için gerekli görürse, yeni görevlendireceği bilirkişi aracılığıyla, tekrar inceleme de yaptırabilir.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Bilirkişinin hukuki sorumluluğu Madde 285- (1) Bilirkişinin kasten veya ağır ihmal suretiyle düzenlemiş olduğu gerçeğe aykırı raporun, mahkemece hükme esas alınması sebebiyle zarar görmüş olanlar, bu zararın tazmini için Devlete karşı tazminat davası açabilirler. (2) Devlet, ödediği tazminat için sorumlu bilirkişiye rücu eder.
Keşfe katlanma zorunluluğu Madde 291- (1) Taraflar ve üçüncü kişiler keşif kararının gereğine uymak ve engelleyici tutum ve davranışlardan kaçınmak zorundadırlar. (2)Keşif yapılmasına taraflardan birinin karşı koyması hâlinde, o kimse ispat yükü kendisine düşen taraf ise bu delilden vazgeçmiş; diğer taraf ise iddia edilen vakıayı kabul etmiş sayılır. Şu kadar ki, hâkim duruma ve karşı koyma sebebine göre bu hükmü uygulamayabilir. (3)Keşif, üçüncü kişi için uygun olan zamanda yapılır. Keşif zamanı ve yeri üçüncü kişiye bildirilir. Gecikmesinde zarar umulan hâllerde bildirim yapılmaksızın keşif icra edilir. Keşfe karşı koyma hâlinde hâkim, üçüncü kişiyi karşı koymanın sebep olduğu giderlere ve beşyüz Türk Lirasından beşbin Türk Lirasına kadar disiplin para cezasına mahkûm eder, gerektiğinde zor kullanılmasına karar verebilir. Ancak üçüncü kişi tanıklıktan çekinme sebeplerine dayanarak keşfe katlanma yükümlülüğünden kaçınabilir.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Soybağı tespiti için inceleme Madde 292- (1) Uyuşmazlığın çözümü bakımından zorunlu ve bilimsel verilere uygun olmak, ayrıca sağlık yönünden bir tehlike oluşturmamak şartıyla, herkes, soybağının tespiti amacıyla vücudunun kan veya doku alınmasına katlanmak zorundadır. Haklı bir sebep olmaksızın bu zorunluluğa uyulmaması hâlinde, hâkim incelemenin zor kullanılarak yapılmasına karar verir. (2) Üçüncü kişi tanıklıktan çekinme hakkı bulunduğunu ileri sürerek bu yükümlülükten kaçınamaz Uzman görüşü MADDE 293- (1) Taraflar, dava konusu olayla ilgili olarak, uzmanından bilimsel mütalâa alabilirler. Sadece bu nedenle ayrıca süre istenemez. (2)Hâkim, talep üzerine veya resen, kendisinden rapor alınan uzman kişinin davet edilerek dinlenilmesine karar verebilir. Uzman kişinin çağrıldığı duruşmada hâkim ve taraflar gerekli soruları sorabilir. (3)Uzman kişi çağrıldığı duruşmaya gererli bir özrü olmadan gelmezse, hazırlamış olduğu rapor mahkemece değerlendirmeye tabi tutulmaz.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Kesin hüküm Madde 303- (1) Bir davaya ait şeklî anlamda kesinleşmiş olan hükmün, diğer bir davada maddi anlamda kesin hüküm oluşturabilmesi için, her iki davanın taraflarının, dava sebeplerinin ve ilk davanın hüküm fıkrası ile ikinci davaya ait talep sonucunun aynı olması gerekir. (2)Bir hüküm, davada veya karşılık davada ileri sürülen taleplerden, sadece hükme bağlanmış olanlar hakkında kesin hüküm teşkil eder. (3)Kesin hüküm, tarafların küllî halefleri hakkında da geçerlidir. (4)Bir dava dolayısıyla ortaya çıkan kesin hüküm, o hükmün kesinleşmesinden sonra dava konusu şeyin mülkiyetini tarafların birisinden devralan yahut dava konusu şey üzerinde sınırlı bir ayni hak veya fer’i zilyetlik kazanan kişiler hakkında da geçerlidir. Ancak, Türk Medeni Kanununun iyiniyetle mal edinmeye ait hükümleri saklıdır. (5)Müteselsil borçlulardan biri veya birkaçı ile alacaklı arasında yahut müteselsil alacaklılardan biri veya birkaçı ile borçlu arasında a oluşan kesin hüküm, diğerleri hakkında geçerli değildir.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Davaya Son Veren Taraf İşlemleri HMK.m.307-315 Davadan Feragat Sulh Davayı Kabul
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Sulh Madde 313- (1) Sulh, görülmekte olan bir davada, tarafların aralarındaki uyuşmazlığı kısmen veya tamamen sona erdirmek amacıyla mahkeme huzurunda yapmış oldukları bir sözleşmedir. (2)Sulh, ancak tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri uyuşmazlıkları konu alan davalarda yapılabilir. (3)Dava konusunun dışında kalan hususlar da sulhun kapsamına dâhil edilebilir. (4)Sulh, şarta bağlı olarak yapılabilir. Sulhun zamanı MADDE 314- (1) Sulh, hüküm kesinleşinceye kadar her zaman yapılabilir.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Sulhun etkisi MADDE 315- (1) Sulh, ilgili bulunduğu davayı sona erdirir ve kesin hüküm gibi hukuki sonuç doğurur. Mahkeme, taraflar sulhe göre karar verilmesini isterlerse, sulh sözleşmesine göre; sulhe göre karar verilmesini istemezlerse, karar verilmesine yer olmadığına karar verir. (2) İrade bozukluğu ya da aşırı yararlanma hâllerinde sulhun iptali istenebilir.
Basit Yargılama Usulü Basit yargılama usulüne tabi dava ve işler MADDE 316- (1) Basit yargılama usulü, kanunlarda açıkça belirtilenler dışında, aşağıdaki durumlarda kullanılır. a)Sulh hukuk mahkemelerinin görevine giren dava ve işler. b)Doğrudan dosya üzerinden karar vermek konusunda kanunun mahkemeye takdir hakkı tanıdığı dava ve işler. c)İhtiyati tedbir, ihtiyati haciz, delil tespiti gibi geçici hukuki koruma talepleri ile deniz raporlarının alınması, dispeçci atanması talepleri ve bunlara karşı yapılacak olan itirazlar. ç)Her çeşit nafaka davaları ile velayet ve vesayete ilişkin dava ve işler d)Hizmet ilişkisinden doğan davalar. e)Konkordato ve sermaye şirketleri veya kooperatiflerin uzlaşma suretiyle yeniden yapılandırılmasına ilişkin açılacak davalar. f)Tahkim hükümlerine göre, mahkemenin görev alanına giren dava ve işler. g)Diğer kanunlarda yer alan ve yazılı yargılama usulü dışındaki yargılama usullerinin uygulanacağı belirtilen dava ve işler.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Dilekçelerin verilmesi MADDE 317- (1) Dava açılması ve davaya cevap verilmesi dilekçe ile olur. (2)Cevap süresi, dava dilekçesinin davalıya tebliğinden itibaren iki haftadır. Ancak mahkeme durum ve koşullara göre cevap dilekçesinin bu süre içinde hazırlanmasının çok zor yahut imkânsız olduğu durumlarda, yine bu süre zarfında mahkemeye başvuran davalıya, bir defaya mahsus ve iki haftayı geçmemek üzere ek bir süre verebilir. Ek cevap süresi talebi hakkında verilen karar taraflara derhâl bildirilir. (3)Taraflar cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçesi veremezler. (4) Dava ve cevap dilekçeleri yönetmelikte belirlenecek formun doldurulması suretiyle de verilebilir.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Delillerin ikamesi MADDE 318- (1) Taraflar dilekçeleri ile birlikte, tüm delillerini açıkça ve hangi vakıanın delili olduğunu da belirterek bildirmek; ellerinde bulunan delillerini dilekçelerine eklemek ve başka yerlerden getirilecek belge ve dosyalar için de bunların bulunabilmesini sağlayan bilgilere dilekçelerinde yer vermek zorundadır. İddia ve savunmanın genişletilmesi veya değiştirilmesi yasağı MADDE 319- (1) iddianın genişletilmesi veya değiştirilmesi yasağı dava açılmasıyla; savunmanın genişletilmesi veya değiştirilmesi yasağı cevap dilekçesinin mahkemeye verilmesiyle başlar.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Ön inceleme ve tahkikat MADDE 320- (1) Mahkeme, mümkün olan hâllerde tarafları duruşmaya davet etmeden dosya üzerinden karar verir. (2)Daha önce karar verilemeyen hâllerde mahkeme, ilk duruşmada dava şartları ve ilk itirazlarla hak düşürücü süre ve zamanaşımı hakkında tarafları dinler; daha sonra tarafların iddia ve savunmaları çerçevesinde anlaştıkları ve anlaşamadıkları hususları tek tek tespit eder. Uyuşmazlık konularının tespitinden sonra hâkim, tarafları sulhe teşvik eder. Tarafların sulh olup olmadıkları, sulh olmadıkları takdirde anlşaşamadıkları hususların nelerden ibaret olduğu tutanağa yazılır; tutanağın altı hazır bulunan taraflarca imzalanır. Tahkikat bu tutanak esas alınmak suretiyle yürütülür. (3)Mahkeme, tarafların dinlenmesi, delillerin incelenmesi ve tahkikat işlemlerinin yapılmasını yukarıdaki fıkrada belirtilen duruşma hariç, iki duruşmada tamamlar. Duruşmalar arasındaki süre bir aydan daha uzun olamaz. İşin niteliği gereği bilirkişi incelemesinin uzaması, istinabe yoluyla tahkikat işlemlerinin yürütülmesi gibi zorunlu hâllerde, hâkim gerekçesini belirterek bir aydan sonrası için de duruşma günü belirleyebilir ve ikiden fazla duruşma yapabilir. (4)Basit yargılama usulüne tabi davalarda, işlemden kaldırılmasına karar verilmiş olan dosya yenilenmesinden sonra takipsiz bırakılırsa, dava açılmamış sayılır.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Hüküm MADDE 321- (1) Tahkikatın tamamlanmasından sonra, mahkeme tarafların son beyanlarını alır ve yargılamanın sona erdiğini bildirerek kararını tefhim eder. Taraflara beyanda bulunabilmeleri için ayrıca süre verilmez. (2) Kararın tefhimi, mahkemece hükme ilişkin tüm hususların gerekçesi ile birlikte açıklanması ile gerçekleşir. Ancak zorunlu hâllerde, hâkim bu durumun sebebini de tutanağa geçirmek suretiyle, sadece hüküm özetini tutanağa yazdırarak kararı tefhim edebilir. Bu durumda gerekçeli kararın en geç bir ay içinde yazılarak tebliğe çıkartılması gerekir. Delil ikamesi için avans MADDE 324- (1) Taraflardan her biri ikamesini talep ettiği delil için mahkemece belirlenen avansı, verilen kesin süre içinde yatırmak zorundadır. Taraflar birlikte aynı delilin ikamesini talep etmişlerse, gereken gideri yarı yarıya avans olarak öderler. (2)Taraflardan birisi avans yükümlülüğünü yerine getirmezse, diğer taraf bu avansı yatırabilir. Aksi hâlde talep olunan delilin ikamesinden vazgeçmiş sayılır. (3)Tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği dava ve işler hakkındaki hükümler saklıdır.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Kötüniyetle veya haksız dava açılmasının sonuçları MADDE 329-(1) Kötüniyetli davalı veya hiçbir hakkı olmadığı hâlde dava açan taraf, yargılama giderlerinden başka, diğer tarafın vekiliyle aralarında kararlaştırılan vekâlet ücretinin tamamı veya bir kısmını ödemeye mahkûm edilebilir. Vekâlet ücretinin miktarı hakkında uyuşmazlık çıkması veya mahkemece miktarının fahiş bulunması hâlinde, bu miktar doğrudan mahkemece takdir olunur. (2) Kötüniyet sahibi davalı veya hiçbir hakkı olmadığı hâlde dava açan taraf, bundan başka beşyüz Türk Lirasından beşbin Türk Lirasına kadar disiplin para cezası ile mahkûm edilebilir. Bu hâllere vekil sebebiyet vermiş ise disiplin para cezası vekil hakkında uygulanır.
İhtiyatî Tedbir İhtiyatî tedbirin şartları MADDE 389- (1) Mevcut durumda meydana gelebilecek bir değişme nedeniyle hakkın elde edilmesinin önemli ölçüde zorlaşacağından ya da tamamen imkânsız hale geleceğinden veya gecikme sebebiyle bir sakıncanın yahut ciddi bir zararın doğacağından endişe edilmesi hâllerinde, uyuşmazlık konusu hakkında ihtiyati tedbir kararı verilebilir. (2) Birinci fıkra hükmü niteliğine uygun düştüğü ölçüde çekişmesiz yargı işlerinde de uygulanır. İhtiyatî tedbir talebi MADDE 390- (1) İhtiyatî tedbir, dava açılmadan önce, esas hakkında görevli ve yetkili olan mahkemeden; dava açıldıktan sonra ise ancak, asıl davanın görüldüğü mahkemeden talep edilir. (2)Talep edenin haklarının derhâl korunmasında zorunluluk bulunan hâllerde, hâkim karşı tarafı dinlemeden de tedbire karar verebilir. (3)Tedbir talep eden taraf, dilekçesinde dayandığı ihtiyatî tedbir sebebini ve türünü açıkça belirtmek ve davanın esası yönünden kendisinin haklılığını yaklaşık olarak ispat etmek zorundadır.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ İhtiyatî tedbir kararı MADDE 391- (1) Mahkeme, tedbire konu olan mal veya hakkın muhafaza altına alınması veya bir yediemine tevdii ya da bir şeyin yapılması veya yapılmaması gibi, sakıncayı ortadan kaldıracak veya zararı engelleyecek her türlü tedbire karar verebilir. (2) İhtiyatî tedbir kararında; a)İhtiyatî tedbir talep edenin, varsa kanuni temsilcisi ve vekilinin ve karşı tarafın adı, soyadı ve yerleşim yeri ile talep edenin Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası, b)Tedbirin, açık ve somut olarak hangi sebebe ve delillere dayandığı, c)Tereddüde yer vermeyecek şekilde, neyin üzerinde ve ne tür bir tedbire karar verildiği, ç)Talepte bulunanın, ne tutarda ve ne türde bir teminat göstereceği, yazılır. (3) İhtiyatî tedbir talebinin reddi hâlinde, kanun yoluna başvurulabilir. Bu başvuru öncelikle incelenir ve kesin olarak karara bağlanır.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ İhtiyatî tedbirde teminat gösterilmesi MADDE 392- (1) İhtiyatî tedbir talep eden, haksız çıktığı takdirde karşı tarafın ve üçüncü kişilerin bu yüzden uğrayacakları muhtemel zararlara karşılık teminat göstermek zorundadır. Talep, resmi belgeye, başkaca kesin bir delile dayanıyor yahut durum ve koşullar gerektiriyorsa, mahkeme gerekçesini açıkça belirtmek şartıyla teminat alınmamasına da karar verebilir. Adli yardımdan yararlanan kimsenin teminat göstermesi gerekmez. (2) Asıl davaya ilişkin hükmün kesinleşmesinden veya İhtiyatî tedbir kararının kalkmasından itibaren, bir ay içinde tazminat davasının açılmaması üzerine teminat iade edilir.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ İhtiyatî tedbir kararının uygulanması MADDE 393- (1) İhtiyatî tedbir kararının uygulanması, verildiği tarihten itibaren bir hafta içinde talep edilmek zorundadır. Aksi hâlde, kanuni süre içinde dava açılmış olsa dahi, tedbir kararı kendiliğinden kalkar. (2)Tedbir kararının uygulanması, kararı veren mahkemenin yargı çevresinde bulunan veya tedbir konusu mal ya da hakkın bulunduğu yer icra dairesinden talep edilir. Mahkeme, kararında belirtmek suretiyle, tedbirin uygulanmasında, yazı işleri müdürünü de görevlendirebilir. (3)İhtiyatî tedbir kararının uygulanması için, gerekirse zor kullanılabilir. Zor kullanmak hususunda, bütün kolluk kuvvetleri ve köylerde muhtarlar, uygulamayı gerçekleştirecek memurun yazılı başvurusu üzerine, kendisine yardım etmek ve emirlerine uymakla yükümlüdürler. (4)İhtiyatî tedbiri uygulayan memur, bir tutanak düzenler. Bu tutanakta, tedbir konusu ve bulunduğu yer gösterilir; tedbir konusu ile ilgili her türlü iddia bu tutanağa geçirilir. Tedbiri uygulayan memur, bu tutanağın bir örneğini tedbir sırasında hazır bulunmayan taraflara ve duruma göre üçüncü kişiye tebliğ eder. (5)İhtiyatî tedbir kararları hakkında kanun yoluna başvurulması hâlinde, tedbire ilişkin dosya ve delillerin sadece örnekleri ilgili mahkemeye gönderilir.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ İhtiyatî tedbir kararına karşı itiraz MADDE 394- (1) Karşı taraf dinlenmeden verilmiş olan ihtiyatî tedbir kararlarına itiraz edilebilir. Aksine karar verilmedikçe, itiraz icrayı durdurmaz. (2)İhtiyatî tedbirin uygulanması sırasında karşı taraf hazır bulunuyorsa, tedbirin uygulanmasından itibaren; hazır bulunmuyorsa tedbirin uygulanmasına ilişkin tutanağın tebliğinden itibaren bir hafta içinde, ihtiyatî tedbirin şartlarına, mahkemenin yetkisine ve teminata ilişkin olarak, kararı veren mahkemeye itiraz edebilir. (3)İhtiyatî tedbir kararının uygulanması sebebiyle menfaati açıkça ihlal edilen üçüncü kişiler de İhtiyatî tedbiri öğrenmelerinden itibaren bir hafta içinde İhtiyatî tedbirin şartlarına ve teminata itiraz edebilirler. (4)İtiraz, dilekçeyle yapılır. İtiraz eden, itiraz sebeplerini açıkça göstermek ve itirazının dayanağı olan tüm delilleri dilekçesine eklemek zorundadır. Mahkeme, ilgilileri dinlemek üzere davet eder; gelmedikleri takdirde dosya üzerinden inceleme yaparak kararını verir. İtiraz üzerine mahkeme, tedbir kararını değiştirebilir veya kaldırabilir. (5)İtiraz hakkında verilen karara karşı, kanun yoluna başvurulabilir. Bu başvuru öncelikle incelenir ve kesin olarak karara bağlanır. Kanun yoluna başvurulmuş olması, tedbirin uygulanmasını durdurmaz.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Teminat karşılığı tedbirin değiştirilmesi veya kaldırılması MADDE 395- (1) Aleyhine ihtiyatî tedbir kararı verilen veya hakkında bu tedbir kararı uygulanan kişi, mahkemece kabul edilecek teminatı gösterirse, mahkeme, duruma göre tedbirin değiştirilmesine veya kaldırılmasına karar verebilir. (2)Teminatın tutarı, tedbirin değiştirilmesi veya kaldırılmasına göre; türü ise 87 nci maddeye göre tayin edilir. (3)İtiraza ilişkin 394 üncü maddenin üçüncü ve dördüncü fıkrası, kıyas yoluyla uygulanır. Durum ve koşulların değişmesi sebebiyle tedbirin değiştirilmesi veya kaldırılması MADDE 396- (1) Durum ve koşulların değiştiği sabit olursa, talep üzerine ihtiyatî tedbirin değiştirilmesine veya kaldırılmasına teminat aranmaksızın karar verilebilir. (2) İtiraza ilişkin 394 üncü maddenin üçüncü ve dördüncü fıkrası, kıyas yoluyla uygulanır.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ İhtiyatî tedbiri tamamlayan işlemler MADDE 397- (1) İhtiyatî tedbir kararı dava açılmasından önce verilmişse, tedbir talep eden, bu kararın uygulanmasını talep ettiği tarihten itibaren iki hafta içinde esas hakkındaki davasını açmak ve dava açtığına ilişkin evrakı, kararı uygulayan memura ibrazla dosyaya koydurtmak ve karşılığında bir belge almak zorundadır. Aksi hâlde tedbir kendiliğinden kalkar. (2)İhtiyatî tedbir kararının etkisi, aksi belirtilmediği takdirde, nihai kararın kesinleşmesine kadar devam eder. (3)Tedbir kalkmış veya kaldırılmış ise bu husus ilgili yerlere bildirilir. (4)İhtiyatî tedbir dosyası, asıl dava dosyasının eki sayılır.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Tedbire muhalefetin cezası MADDE 398- (1) İhtiyatî tedbir kararının uygulanmasına ilişkin emre uymayan veya tedbir kararına aykırı davranan kimse, bir aydan altı aya kadar disiplin hapsi ile cezalandırılır. Görevli ve yetkili mahkeme, esas hakkındaki dava henüz açılmamışsa, İhtiyatî tedbir kararı veren mahkeme; esas hakkındaki dava açılmışsa, bu davanın görüldüğü mahkemedir. Tazminat MADDE 399- (1) Lehine İhtiyatî tedbir kararı verilen taraf, İhtiyatî tedbir talebinde bulunduğu anda haksız olduğu anlaşılır yahut tedbir kararı kendiliğinden kalkar ya da itiraz üzerine kaldırılır ise haksız İhtiyatî tedbir nedeniyle uğranılan zararı tazminle yükümlüdür. (2)Haksız İhtiyatî tedbirden kaynaklanan tazminat davası, esas hakkındaki davanın karar bağlandığı mahkemede açılır. (3)Tazminat davası açma hakkı, hükmün kesinleşmesinden veya İhtiyatî tedbir kararının kalkmasından itibaren, bir yıl geçmesiyle zamanaşımına uğrar.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ ÇEKİŞMESİZ YARGI ( HMK.m. 382-388)
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Çekişmesiz yargı işleri Aşağıdaki üç ölçütten birine veya birkaçına giren işler çekişmesiz yargı işidir. a)İlgililer arasında uyuşmazlık olmayan haller, b)İlgililerin ileri sürebileceği herhangi bir hakkın bulunmadığı haller, a)Hakimin re’sen harekete geçtiği haller.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Çekişmesiz yargıya ilişkin özel hükümler * Çekişmesiz yargı işleri ilk kez Hukuk Muhakemeleri Kanununda düzenlenirken, uygulamaya kolaylık sağlamak üzere 382. maddede çekişmesiz yargı işleri sınırlı olmaksızın sayılmıştır. * Çekişmesiz yargıda görevli mahkeme, aksine bir düzenleme bulunmadıkça sulh hukuk mahkemesidir(m.383). * Çekişmesiz yargıda yetkili mahkeme, talepte bulunan kişinin veya ilgililerden birinin oturduğu yer mahkemesi yetkilidir( m.384). * Çekişmesiz yargı işlerinde, niteliğine uygun düştüğü ölçüde basit yargılama usulü uygulanır( m.385). * Aksine hüküm yoksa çekişmesiz yargı sonunda verilen hükümler kesin hüküm teşkil etmez( m.388).
Tahkime elverişlilik MADDE 408- (1) Taşınmaz mallar üzerindeki ayni haklardan veya iki tarafın iradelerine tabi olmayan işlerden kaynaklanan uyuşmazlıklar tahkime elverişli değildir. Tahkimde görevli ve yetkili mahkeme MADDE 410- (1) Tahkim yargılamasında, mahkeme tarafından yapılacağı belirtilen işlerde görevli ve yetkili mahkeme tahkim yeri bölge adliye mahkemesidir. Tahkim yeri belirlenmemiş ise görevli ve yetkili mahkeme, davalının Türkiye’deki yerleşim yeri, oturduğu yer veya işyeri bölge adliye mahkemesidir.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Tahkim itirazı MADDE 413- (1) Tahkim sözleşmesinin konusunu oluşturan bir uyuşmazlığın çözümü için mahkemede dava açılmışsa, karşı taraf tahkim ilk itirazında bulunabilir. Bu durumda tahkim sözleşmesi hükümsüz, tesirsiz veya uygulanması imkansız değil ise, mahkeme tahkim itirazını kabul eder ve davayı usulden reddeder. (2)Tahkim itirazının ileri sürülmesi, tahkim yargılamasına engel değildir.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ İhtiyatî tedbir ve delil tespiti MADDE 414- (1) Aksi kararlaştırılmadıkça, tahkim yargılaması sırasında hakem veya hakem kurulu, taraflardan birinin talebi üzerine, bir ihtiyati tedbirin alınmasına veya delil tespitine karar verebilir. Hakem veya hakem kurulu, ihtiyati tedbir kararı vermeyi, uygun bir teminat verilmesine bağlı kılabilir. (2)Mahkeme hakem veya hakem kurulunca verilen tedbir kararının, geçerli bir tahkim sözleşmesinin var olması kaydıyla taraflardan birinin talebi üzerine icra edilebilirliğine karar verir. (3)Hakem veya hakem kurulunun ya da taraflarca görevlendirilecek bir başka kişinin zamanında veya etkin olarak hareket edemeyecek olduğu hallede, taraflardan biri ihtiyati tedbir veya delil tespiti için mahkemeye başvurabilir. Bu haller mevcut değil ise mahkemeye başvuru, sadece hakem veya hakem kurulundan alınacak izne veya tarafların bu konudaki yazılı sözleşmesine dayanılarak yapılır. (4)Tahkim yargılaması öncesi veya tahkim yargılaması sırasında taraflardan birinin talebi üzerine mahkemece verilen ihtiyati tedbir kararı, aksine karar verilmedikçe, hakem veya hakem kurulu kararının icra edilebilir hâle gelmesiyle ya da davanın hakem veya hakem kurulu tarafından reddedilmesi hâlinde kendiliğinden ortadan kalkar. (5)Mahkemenin verdiği ihtiyati tedbir kararı hakem veya hakem kurulu tarafından değiştirilebilir veya ortadan kaldırılabilir.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Hakemlerin seçimi MADDE 416- (1) Taraflar, hakem veya hakemlerin seçim usulünü kararlaştırmakta serbesttir. Taraflarca aksi kararlaştırılmamışsa hakem seçiminde aşağıdaki usul uygulanır : (a)Ancak gerçek kişiler hakem seçilebilir. (b)Tek hakem seçilecek ise ve taraflar hakem seçiminde anlaşamazlarsa hakem, taraflardan birinin talebi üzerine mahkeme tarafından seçilir. (c)Üç hakem seçilecek ise taraflardan her biri bir hakem seçer; bu şekilde seçilen iki hakem üçüncü hakemi belirler. Taraflardan biri, diğer tarafın bu yoldaki talebinin kendisine ulaşmasından itibaren bir ay içinde hakemini seçmezse veya tarafların seçtiği iki hakem seçilmelerinden sonraki bir ay içinde üçüncü hakemi belirlemezlerse, taraflardan birinin talebi üzerine mahkeme tarafından hakem seçimi yapılır. Üçüncü hakem, başkan olarak görev yapar. (ç)Üçten fazla hakem seçilecek ise son hakemi seçecek olan hakemler yukarıdaki bentte belirtilen usule göre taraflarca eşit sayıda belirlenir. (d)Hakemin birden fazla kişiden oluşması hâlinde en az birinin kendi alanında beş yıl ve daha fazla kıdeme sahip bir hukukçu olması şarttır. (2)Hakemlerin seçim usulünü kararlaştırmış olmalarına rağmen; (a)Taraflardan biri sözleşmeye uymazsa, (b)Kararlaştırılmış olan usule göre tarafların veya taraflarca seçilen hakemlerin hakem seçimi konusunda birlikte karar vermeleri gerektiği hâlde, taraflar ya da hakemler bu konuda anlaşamazlarsa, (c)Hakem seçimi ile yetkilendirilen üçüncü kişi, kurum veya kuruluş, hakemi yada hakem kurulunu seçmezse, hakem veya hakem kurulunun seçimi, taraflardan birinin talebi üzerine mahkeme tarafından yapılır. Mahkemenin, gerektiğinde tarafları dinledikten sonra bu fıkra hükümlerine göre verdiği kararlara karşı temyiz yoluna başvurulamaz. Mahkeme, hakem seçiminde tarafların sözleşmesini ve hakemlerin bağımsız ve tarafsız olması ilkelerini göz önünde bulundurur. Üçten fazla hakem seçilecek hâllerde de aynı usul uygulanır.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Ret sebepleri MADDE 417- (1) Kendisine hakemlik önerilen kimse, bu görevi kabul etmeden önce tarafsızlık ve bağımsızlığından şüphe edilmeyi haklı gösteren durum ve koşulları açıklamak zorundadır. Taraflar önceden bilgilendirilmemiş oldukları takdirde hakem, daha sonra ortaya çıkan durumları da gecikmeksizin taraflara bildirir. (2)Hakem, taraflarca kararlaştırılan niteliklere sahip olmadığı, taraflarca kararlaştırılan tahkim usulünde öngörülen bir ret sebebi mevcut bulunduğu veya tarafsızlığından şüphe edilmeyi haklı gösteren durum ve koşullar gerçekleştiği takdirde reddedilebilir. Taraflardan birisinin kendisinin atadığı veya atanmasına katıldığı hakemi reddetmesi, yalnızca hakemin atanma tarihinden sonra öğrenilen ret sebeplerine dayanılarak yapılabilir.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Hakemin reddi usulü MADDE 418- (1) :Taraflar, hakemin reddi usulünü serbestçe kararlaştırabilirler. (2)Hakemi reddetmek isteyen taraf, hakemin veya hakem kurulunun seçiminden ya da hakemin reddi talebinde bulunabileceği bir durumun ortaya çıktığı öğrendiği tarihten itibaren iki hafta içinde ret talebinde bulunabilir ve bu talebini karşı tarafa yazılı olarak bildirir. Reddedilen hakem kendiliğinden çekilmez veya diğer taraf reddi kabul etmez ise ret hakkında, hakem kurulunca karar verilir. (3)Hakem kurulundan bir veya birden çok hakemin reddini isteyen taraf, ret talebini ve gerekçesini hakem kuruluna bildirir. Ret talebinin kabul edilmediğini öğrenen taraf, bu tarihten itibaren karara karşı bir ay içinde mahkemeye başvurarak bu kararın kaldırılmasını ve hakem veya hakemlerin reddine ilişkin talep hakkında karar verilmesini isteyebilir. (4)Seçilen hakemin veya hakem kurulunun tümünün ya da karar çoğunluğunu ortadan kaldıracak sayıda hakemin reddi için ancak mahkemeye başvurulabilir. Mahkemenin bu fıkra uyarınca vereceği kararlara karşı temyiz yoluna başvurulamaz. (5)Seçilen hakemin veya hakem kurulunun tümünün yada karar çoğunluğunu ortadan kaldıracak sayıda hakemin ret talebini mahkemenin kabul etmesi hâlinde tahkim sona erer. Ancak tahkim sözleşmesinde hakem veya hakemlerin isimleri belirlenmemişse yeniden hakem seçimi yoluna gidilir.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Hakemin kendi yetkisi hakkında karar vermesi MADDE 422- (1) Hakem veya hakem kurulu, tahkim sözleşmesinin mevcut veya geçerli olup olmadığına ilişkin itirazlar da dâhil olmak üzere, kendi yetkisi hakkında karar verebilir. Bu karar verilirken, bir sözleşmede yer alan tahkim şartı, sözleşmenin diğer hükümlerinden bağımsız olarak değerlendirilir. Hakem veya hakem kurulunun asıl sözleşmenin hükümsüzlüğüne karar vermesi, tahkim sözleşmesinin kendiliğinden hükümsüzlüğü sonucunu doğurmaz. (2)Hakem veya hakem kurulunun yetkisizliğine ilişkin itiraz, en geç cevap dilekçesinde yapılır. Tarafların hakemleri bizzat seçmiş veya hakem seçimine katılmış olmaları, hakem veya hakem kurulunun yetkisine itiraz etme haklarını ortadan kaldırmaz. (3)Hakem veya hakem kurulunun yetkisini aştığına ilişkin itiraz derhâl ileri sürülmelidir (4)Hakem veya hakem kurulu, yukarıda belirtilen her iki hâlde de gecikmenin haklı sebebe dayandığı sonucuna varırsa, süresinde ileri sürülmeyen itirazı kabul edebilir. (5)Hakem veya hakem kurulu, yetkisizlik itirazını, ön sorun şeklinde inceler ve karar bağlar; yetkili olduğuna karar verirse, tahkim yargılamasını sürdürür ve davayı karara bağlar.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Tahkim yeri MADDE 425- (1) Tahkim yeri, taraflarca veya onların seçtiği bir tahkim kurumunca serbestçe kararlaştırılır. Bu konuda bir anlaşma yoksa tahkim yeri, hakem veya hakem kurulunca olayın özelliklerine göre belirlenir. (2) Hakem veya hakem kurulu, tahkim yargılamasının gerektirdiği durumlarda önceden taraflara bildirmek kaydıyla bir başka yerde de toplanabilir, duruşma, keşif gibi benzeri işlemleri de yapabilir. Dava Tarihi MADDE 426- (1) Taraflar aksini kararlaştırmadıkça tahkim davası, hakemlerin seçimi için mahkemeye veya tarafların sözleşmesine göre hakem seçecek olan kişi, kurum veya kuruluşa başvurulduğu ve eğer sözleşmeye göre hakemlerin seçimi iki tarafa ait ise davacının hakemini seçip kendi hakemini seçmesini diğer tarafa bildirdiği; sözleşmede hakem veya hakem kurulunu oluşturan hakemlerin ad ve soyadları belirtilmiş ise uyuşmazlığın tahkim yoluyla çözülmesi talebinin karşı tarafça alındığı tarihte açılmış sayılır (2) Taraflardan biri, mahkemeden ihtiyati tedbir veya ihtiyati haciz kararı almış ise iki hafta içinde tahkim davasını açmak zorundadır. Aksi halde ihtiyati tedbir veya ihtiyati haciz kendiliğinden ortadan kalkar.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Tahkim süresi MADDE 427- (1) Taraflar aksini kararlaştırmadıkça, bir hakemin görev yapacağı davalarda hakemin seçildiği, birden çok hakemin görev yapacağı davalarda ise hakem kurulunun ilk toplantı tutanağının düzenlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde, hakem veya hakem kurulunca esas hakkında karar verilir. (2) Tahkim süresi, tarafların anlaşmasıyla; anlaşmamaları hâlinde ise taraflardan birinin başvurusu üzerine mahkemece uzatılabilir. Mahkemenin, bu konudaki kararı kesindir. Dava ve cevap dilekçesi MADDE 428- (1) Taraflarca kararlaştırılan veya hakem tarafından belirlenecek süre içinde, davacı tahkim şartını veya sözleşmesiyle birlikte varsa esas sözleşme ile iddiasını dayandırdığı vakıaları ve talebini; davalı ise savunmasını ve dayandığı vakıaları dilekçeyle hakem veya hakem kuruluna sunar. (2)Taraflar dilekçelerine yazılı delillerini ekleyebilir ve ileride sunacakları delilleri gösterebilirler. (3)Taraflar, aksini kararlaştırmış olmadıkça, tahkim yargılaması sırasında iddia veya savunmalarını değiştirebilir veya genişletebilirler. Ancak, hakem veya hakem kurulu, bu işlemin gecikerek yapılmış olduğunu veya diğer taraf için haksız bir şekilde büyük zorluk yarattığını ve diğer durum ve koşulları dikkate alarak, böyle bir değişiklik veya genişletmeye izin vermeyebilir. İddia ve savunma tahkim sözleşmesinin kapsamı dışına çıkacak şekilde değiştirilemez veya genişletilemez.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Duruşma yapılması veya dosya üzerinden inceleme MADDE 429- (1) Hakem veya hakem kurulu, delillerin ikamesi, sözlü beyanlarda bulunulması veya bilirkişiden açıklama istenmesi gibi sebeplerle duruşma yapılmasına karar verilebileceği gibi; yargılamanın dosya üzerinden yürütülmesine de karar verebilir. Taraflar aksini kararlaştırmadıkça, hakem veya hakem kurulu, taraflardan birinin talebi üzerine yargılamanın uygun aşamasında duruşma yapılmasına karar verir. (2)Hakem veya hakem kurulu, dava ile ilgili her türlü keşif tarihini, bilirkişi incelemesini veya diğer delillerin incelenmesi için yapacağı toplantı ve duruşmalar ile tarafların gelmemeleri hâlinde bunun sonuçlarını uygun bir süre önce taraflara bildirir. (3)Hakem veya hakem kuruluna verilen dilekçeler, bilgiler ve diğer belgeler taraflara bildirilir.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Taraflardan birinin yargılamaya katılmaması MADDE 430- (1) Taraflardan birinin yargılamaya katılmaması hâlinde aşağıdaki hükümler uygulanır : a)Davacı, geçerli bir neden göstermeksizin dava dilekçesini süresi içinde vermezse; dava dilekçesi usulüne uygun değilse ve eksiklik hakem veya hakem kurulunca belirlenecek süre içinde giderilmezse, hakem veya hakem kurulu tahkim yargılamasına son verir. b)Davalı, cevap dilekçesini vermezse; bu durum davacının iddialarının ikrarı veya davanın kabulü olarak değerlendirilmeyip yargılamaya devam edilir. c)Taraflardan biri, geçerli bir neden göstermeksizin duruşmaya katılmaz veya delillerini sunmaktan kaçınırsa; hakem veya hakem kurulu, tahkim yargılamasına devam ederek mevcut delillere göre karar verebilir.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Tahkim yargılamasının sona ermesi MADDE 435- (1) Tahkim yargılaması, nihai hakem kararının verilmesi veya aşağıdaki hâllerden birinin gerçekleşmesi ile sona erer : (a)Davalının itirazı üzerine hakem veya hakem kurlunun uyuşmazlığın kesin olarak çözümünde davalının hukuki yararı bulunduğunu kabul etmesi hâli hariç, davacı davasını geri alırsa. (b)Taraflar, yargılamanın sona erdirilmesi konusunda anlaşırlarsa. (c)Hakem veya hakem kurulu, başka bir sebeple yargılamanın sürdürülmesini gereksiz veya imkânsız bulursa. (ç)427 nci maddenin ikinci fıkrası uyarınca tahkim süresinin uzatılmasına ilişkin talep mahkemece reddedilirse. (d)Taraflarca kararın oybirliğiyle verilmesinin öngörülmesine rağmen, hakem kurulu oybirliğiyle karar veremezse. (e)442 nci maddenin ikinci fıkrası uyarınca yargılama giderleri için avans yatırılmazsa. (2)437 nci maddenin hükmü saklı kalmak üzere, hakem veya hakem kurulunun yetkisi, yargılamanın sona ermesiyle ortadan kalkar.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Hakem kararının şekli, içeriği ve saklanması MADDE 436- (1) Hakem kararlarında; (a)Kararı veren hakem veya hakem kurulu üyelerinin ad ve soyadları, (b)Tarafların ve varsa temsilcileri ile vekillerinin ad ve soyadları, unvanları ve adresleri, (c)Kararın dayandığı hukuki sebepler ile gerekçesi, (ç)Bir sıra numarası altında açık ve kesin bir biçimde taraflara yüklenen hak ve borçlar ile yargılama giderleri, (d)Karara karşı iptal davası açılabileceği ve süresi, (e)Tahkim yeri ve kararın tarihi, (f)Kararı veren hakem veya hakem kurulu üyelerinin tamamı veya çoğunluğunun imzaları ve kararı eklenmiş ise karşı oy yazısı, gösterilir. (2)Aksi kararlaştırılmadıkça, hakem veya hakem kurulu kısmi kararlar verebilir. (3)Hakem kararı, hakem veya hakem kurulu başkanı tarafından taraflara bildirilir; ayrıca kararın aslı dosya ile birlikte mahkemeye gönderilir ve mahkemece saklanır.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Hakem kararının tavzihi, düzeltilmesi ve tamamlanması MADDE 437- (1) Evvelce daha farklı bir süre öngörülmemişse, taraflardan her biri, hakem kararının kendisine bildirilmesinden itibaren iki hafta içinde, karşı tarafa da bilgi vermek kaydıyla, hakem veya hakem kuruluna başvurarak; (a)Hakem kararında bulunan hesap, yazı ve benzeri maddi hataların düzeltilmesini, (b)Karara ilişkin belirli bir konunun veya kararın bir bölümünün tavzihini isteyebilir. (2)Karşı tarafın görüşünü alan hakem veya hakem kurulu, bu talebi haklı bulursa, talep tarihinden itibaren bir ay içinde kararındaki maddi hatayı düzeltir veya kararın tavzihini yapar. İcap ederse, bu süre hakem veya hakem kurulunca uzatılabilir. (3)Hakem veya hakem kurulu, karardaki maddi hataları karar tarihini izleyen iki hafta içinde kendiliğinden de düzeltebilir. (4)Taraflardan her biri, hakem kararının kendilerine bildirilmesinden itibaren bir ay içinde, karşı tarafa da bilgi vermek kaydıyla, yargılama sırasında ileri sürülmüş olmasına rağmen karar bağlanmamış konularda tamamlayıcı hakem kararı verilmesini isteyebilir. Hakem veya hakem kurulu, talebi haklı bulursa, tamamlayıcı hakem kararını bir ay içinde verir. İcap ederse, bu süre hakem veya hakem kurulunca en fazla bir ay uzatılabilir. (5)Düzeltme, tavzih ve tamamlama kararları, taraflara bildirilir ve hakem kararının bir parçasını oluşturur.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Tebligat MADDE 438- (1) Taraflarca aksi kararlaştırılmadıkça tebligat, 11/2/1959 tarihli ve 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre yapılır. * Tebligat Kanununa 6099 sayılı Kanunla eklenen “Elektronik tebligat” başlıklı 7a maddesi yürürlüğe gireceği 19.01.2012 tarihinden itibaren ilginç düzenleme getiriyor!
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ İptal davası MADDE 439- (1) Hakem kararına karşı yalnızca iptal davası açılabilir. İptal davası tahkim yerindeki mahkemede açılır; öncelikle ve ivedilikle görülür. (2) a) Tahkim sözleşmesinin taraflarından birinin ehliyetsiz ya da tahkim sözleşmesinin geçersiz olduğu, (b)Hakem veya hakem kurlunun seçiminde, sözleşmede belirlenen veya bu kısımda öngörülen usule uyulmadığı, (c)Kararın, tahkim süresi içinde verilmediği, (ç)Hakem veya hakem kurlunun, hukuka aykırı olarak yetkili veya yetkisiz olduğuna karar verdiği, (d)Hakem veya hakem kurulunun, tahkim sözleşmesi dışında kalan bir konuda karar verdiği veya talebin tamamı hakkında karar vermediği ya da yetkisini aştığı, (e)Tahkim yargılamasının, usul açısından sözleşmede veya bu yönde bir sözleşme bulunmaması hâlinde, bu kısımda yer alan hükümlere uygun olarak yürütülmediği ve bu durumun kararın esasına etkili olduğu, (f)Tarafların eşitliği ilkesi ve hukuki dinlenilme hakkına riayet edilmediği, (g)Hakem veya hakem kurulu kararına konu uyuşmazlığın Türk hukukuna göre tahkime elverişli olmadığı, (ğ)Kararın kamu düzenine aykırı olduğu, tespit edilirse, hakem kararları iptal edilebilir. (3)Hakem veya hakem kurulunun, tahkim sözleşmesi dışında kalan bir konuda karar verdiği iddiasıyla açılan iptal davasında, tahkim sözleşmesi kapsamında olan konuların, tahkim sözleşmesi kapsamında olmayan konulardan ayrılması mümkün olduğu takdirde, hakem kararının sadece tahkim sözleşmesi kapsamında olmayan konuları içeren bölümü iptal edilebilir. (4)İptal davası, bir ay içinde açılabilir. Bu süre, hakem kararının veya tavzih, düzeltme ya da tamamlama kararının taraflara bildirildiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Hakem kararına karşı iptal davası açılması kararın icrasını durdurmaz. Ancak taraflardan birinin talebi üzerine hükmolunan para veya eşyanın değerini karşılayacak bir teminat gösterilmek şartı ile kararın icrası durdurulabilir. (5)İptal talebi, davaya bakan mahkeme aksine karar vermedikçe, dosya üzerinden incelenerek karara bağlanır. (6)İptal davası hakkında verilen kararlara karşı temyiz yoluna başvurulabilir. Temyiz incelemesi, bu maddede yer alan iptal sebepleriyle sınırlı olarak, öncelikle ve ivedilikle karar bağlanır. Temyiz, kararın icrasını durdurmaz. (7)İptal davasının kabulü hâlinde, kabul kararı temyiz edilmezse veya ikinci fıkranın (b), (ç), (d), (e) ve (f) bentlerindeki hâllerin varlığı sebebiyle kabulü hâlinde, taraflar aksini kararlaştırmamışlarsa hakemleri ve tahkim süresini yeniden belirleyebilirler. Taraflar isterlerse eski hakemleri tayin edebilirler.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Avans yatırılması ve giderlerin ödenmesi MADDE 442- (1) Hakem veya hakem kurulu, tarafların her birinden yargılama giderleri için gereken hâllerde avans yatırılmasını isteyebilir. Aksi kararlaştırılmadıkça, bu avans taraflarca eşit miktarda ödenir. (2)Avans, hakem veya hakem kurulu kararında öngörülen süre içinde ödenmemişse hakem veya hakem kurulu yargılamayı durdurabilir. Yargılamanın durdurulduğunun taraflara bildirilmesinden itibaren bir ay içinde avans ödenirse yargılamaya devam olunur, aksi hâlde tahkim yargılaması sona erer. (3)Hakem veya hakem kurulu, kararını verdikten sonra taraflara, yatırılmış olan avansların harcama yerlerini ve miktarlarını gösterir bir belge verir ve varsa kalan avansı ödeyene iade eder. (4)Taraflar aksini kararlaştırmadıkça yargılama giderleri haksız çıkan tarafa yüklenir. Davada her iki taraf da kısmen haklı çıkarsa, yargılama giderleri haklılık durumuna göre taraflar arasında paylaştırılır. (5)Hakem veya hakem kurlunun yargılamayı sona erdiren veya taraflar arasındaki sulhü tespit eden kararında da yargılama giderleri gösterilir.
Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Teşekkür ederim
"Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ Hukuk Muhakemeleri Kanunu Tasarısı Komisyon Başkanı Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ." indir ppt