Aşkın ve acının kadını; Frida Kahlo hakkında bilmeniz gereken her şey
20. yüzyılın popüler kültür ikonu haline gelen ünlü ressam, inişli çıkışlı özel hayatıyla da tanınır. 1907 yılında Mexico City’de dünyaya gelmiş olmasına rağmen kendisi, doğum tarihini Meksika Devriminin gerçekleştiği 7 Temmuz 1910 olarak değiştirir. Frida yaşamını modern Meksika’nın doğuşuyla başlamasını istemiştir.
Frida’nın resimleri yaşadığı acıları, sevinçleri izleyebileceğimiz bir tür otobiyografidir. Yaptığı resimler sürrealist olarak değerlendirilse de o bunu kabul etmemiş ve ‘Rüyaları ya da kâbusları asla resmetmedim. Resmettiklerim benim kendi gerçekliğimdi’ diyerek resimlerinde kendi gerçekliğini yansıttığını vurgulamıştır. Hadi gelin Frida’nın iç dünyasına birlikte yolculuk edelim.
Frida’nın 47 yıllık yaşamında sağlık sorunları küçük yaşlarda başladı. 6 yaşında geçirdiği çocuk felci nedeniyle bir bacağı engelli kaldı ve kendisine "Tahta Bacak Frida" lakabı takıldı. Böylece Frida’nın hem fiziksel hem ruhsal acılarla dolu yaşamında ilk darbe bu hastalıkla gelmiş oldu.
Yaşamına dört elle sarılmış çok güçlü bir kadın olan Frida'yı hiç bir sıkıntı yıldırmadı. Dönemin en iyi eğitimini veren Ulusal Hazırlık Okulu’nda okudu. Bu okul, onu sanat, edebiyat, felsefe gibi alanlara da yönlendirdi. Okulda anarşist bir edebiyat grubuna dahil olması onun kişiliğini güçlendiren en önemli etkenlerden biri oldu.
"Ben Aşkın, Acının ve Devrimin Kadınıyım"
Fakat sıkıntılar Frida'nın peşini bırakmadı. 18 yaşında geçirdiği bir trafik kazası bütün hayatını değiştirdi. 1925 yılında okuldan eve dönerken bindiği otobüs bir taramvayla çarpıştı ve bir demir parçası Frida’nın kalçasından girip leğen kemiğinden çıktı. Frida bu kazadan sonra aylarca yatağa bağlı kaldı. Kazadan bir ay sonra, sıkıntı ve acıdan kaçmak için resim yapmaya başladı. Yatağının tavanındaki aynaya bakarak bir sürü oto portreler yaptı. İlk oto portresi "Kadife Elbiseli Otoportre"dir.
Kadife Elbiseli Otoportre 1926
Frida Kahlo bu dönemlerde çok fazla ameliyat geçirdi. Fakat ayağa kalkmayı başardı. Resim yapmaya devam ediyor ve çeşitli davetlere katılıyordu. 1927’de sanat ve politika çevreleri ile yakınlaşmaya başladı. 1929’da Meksika Komünist Partisi’ne üye oldu. Meksikalı Michelangelo olarak anılan ünlü ressam Diego Rivera ile tanıştı. Frida ve Diego 1929 yılında evlendi.
Çift 1930 yılında Diego’nun aldığı resim siparişleri nedeniyle Amerika’ya yerleşti. Frida resim yapmaya burada da devam etti. Fakat Amerika yaşamı sırasında Frida ve Diego’nun ilişkisinde sarsılmalar meydana geldi ve Frida eşinin sadakatsizlikleri nedeniyle 1939 yılında ondan boşandı. Fakat bu tarihten bir yıl sonra yeniden evlendiler. Frida’nın kendisine ‘Tahta Bacak Frida’ denildiği günler hakkında şöyle bir sözü vardır: Hayatımda iki büyük kaza geçirdim; biri Diego’ydu, diğeri ise bir tren az daha beni öldürüyordu. Diego kesinlikle çok daha yıkıcıydı.
Frida bu resminde de (ABD ve Meksika Arasında Sınır Çizgisi 1932) Meksika ve ABD’yi karşılaştırır. Sağında gri bacaları tüten, teknolojik görünümüyle ABD yer alır. Solunda Aztek heykeller, çeşitli bitkilerle Meksika. Arka plandaki Ay ve Güneş de, Meksika’nın aydınlığı, ABD’nin karanlığını sembolize eder gibidir.
Hasretin, kaybın ve çaresizliğin tablosu: Henry Ford Hastanesi (The Flying Bed) 1932
Frida’nın yaşadığı bir diğer acı çok istediği halde hiç çocuk sahibi olamamasıydı. Sağlık sorunları nedeniyle bir çocuğunu aldırmak zorunda kalan Frida ard arda iki kez düşük yaptı. 1932 yılında yaptığı ‘Henry Ford Hastanesi’ adlı eserinde yaşadığı bu acıyı tüm açıklığıyla aktarmıştır.
"Seni sevmeye başladığım o günden beri acı çeken bir yüreğim var"
Diego ve Frida’nın inişli çıkışlı ilişkileri her geçen gün daha da kötüleşti. Diego ile evlerini ayıran Frida sadece Amerika’da değil, Fransa’da da sergiler açtı ve yurtdışında birçok sergiye katıldı.
Fakat Diego’yu hiçbir zaman aklından çıkarmıyor, oto portrelerinde de Diego’nun portresini alnının ortasında üçüncü bir göz gibi yerleştiriyordu. Hatta Frida, Diego’ya yazdığı bir mektupta hislerini şöyle tarif etmiştir: Seni sevmeye başladığım o günden beri acı çeken bir yüreğim var.
Frida bir "Yaralı Geyik"
New York’ta geçirdiği operasyon Frida’ya sağlığına yeniden kavuşacağına dair umut vermiş olsa de Frida'nın ağrıları dinmedi. Sürekli ağrılar ve acılarla boğuşan Frida büyük bir depresyona girdi. Bu dönemde yaptığı ‘Yaralı Geyik’ de Frida'nın acılarını yansıtan eserlerinden biridir.
Yapraksız, dalsız, kalın ağaç gövdeleri arasında kapana kısılmış olan geyik, gövdesinden oklarla yaralanmıştır. Bu kasvet dolu ağaçlarla örülü ormanın geri planında umut dolu, mavi deniz ve gökyüzü görünür. Oysa yaralanmış geyiğin bu ormandan kurtulup denize ulaşma şansı kalmamıştır. Bu tabloda çaresizlik ve umut bir aradadır.
Acının müptelası kadın: The Broken Column 1944
Frida, geçirdiği talihsiz kaza sonrası kırılan kemiklerinin tedavisi için 5 ay boyunca korse giymişti.
Bu eserinde kendini bu çelik korseyle resmetti. Resimde görülen tek şey Frida ve onun tarifsiz acısıdır. Frida yaşadığı bu acılara ithafen şu sözleri söylemiştir: Başıma gelen en iyi şey, acı çekmeye alışmaya başlamam.
Fiziksel ve ruhsal yaraların yaratıcı tablosu: İki Frida
Bu resim Frida'nın yine dünyaca ünlü ressam eşi Diego Rivera'dan boşandığı dönemde yapıldı. Dolayısı ile eserde Frida'nın Diego'ya olan aşkı, ayrılıkları ve kendi kimliği üzerine çeşitli anlamlar bulmak mümkündür. Bir otoportre olan eserde, Frida'nın kendisini iki ayrı şekilde görürüz. Sağ tarafta görünen Frida geleneksel Meksika kıyafeti olan Tehuana içindedir ve elinde Diego’nun resmini tutmaktadır.
Soldaki kadın ise Avrupai kıyafetler içerisindedir. Yan yana oturan bu iki Frida, el ele tutuşurken bir yandan da üzerlerinden dolaşan bir damar yolu ile de bağlanmışlardır. Sağdaki Frida, ressamın da hep inandığı gibi, Diego Rivera'nın baştan beri sevdiği, saygı duyduğu ve kabullendiği "Meksikalı Frida"dır. Soldaki gelin kıyafeti içindeki Avrupalı Frida ise Diego'nun terk ettiği Frida'dır. Bu yüzden sağdaki Frida'nın kalbi bir bütün iken, soldakinin kalbi kesik, yani kırıktır.
Sağda Diego'dan doğan damarla beslenen Frida, soldakine de bu damarı iletmiş olsa da, o damar sonunda bir ameliyat makası ile kesilmiş ve kanamaktadır. Bu kesilmiş damar Diego ile ayrılığı yansıtırken bir yandan da Frida'nın kucağına damlayan kanlar, geçirdiği ameliyatlara ve sahip olamayıp düşürdüğü bebeklere dair acılarını simgeler.
Hayatındaki trajedileri bir kenara bırakırsak Frida'nın hayatında güzel gelişmeler de oldu. 1943’de ‘La Esmeralda’ adlı okulda öğretim üyesi olan Frida, 1953’de Mexico City’de kişisel bir sergi açtı.
Bu resmin yapıldığı 1943 yılında Frida’nın yaşamı yepyeni bir yön kazanmıştı. 36 yaşındaydı, Eğitim Bakanlığı tarafından sanat akademisi La Esmeralda’ya öğretmen olarak atandı. Bu resimde, Frida otoriter bir eda ile izleyicinin karşısında durur. Çevresi yapraklarla ve tek bir Sterliça çiçeği ile bezelidir, resimde tek bir çiçek, tek bir kraliçe vardır, o da Frida’nın kendisidir. Etrafındaki maymunlar, hayranlarını ya da takma adları Los Fridos olan öğrencilerini betimliyor olabilir. Frida kendisiyle nasıl gurur duyduğunu bu oto portresinde yansıtmayı başarmıştır.
1950’li yıllarda sağlık durumu daha da kötüleşmişti. Omurgasındaki sorunlar nedeniyle 9 ay hastanede yattı.
1953’de Mexico City’de bir kişisel sergi açtı. Bu sergi bir ressam olarak kendi ülkesinde açtığı ilk sergiydi. Fakat o dönemde yataktan çıkması son derece tehlikeliydi. Frida bu duruma da bir çözüm buldu ve ülkesindeki ilk sergisinin açılışına yatağıyla birlikte katıldı.
1954’de, akciğer embolisi teşhisiyle son nefesini verdiğinde arkasında bıraktığı son tablosu ‘Yaşasın Yaşam’ isimli natürmorttu.
Yaşamının büyük bir bölümün yatakta başının üstünde duran ‘gündüzlerin ve gecelerin celladı’ olarak tanımladığı bir aynaya bakarak geçirdiği için Frida sürekli oto portre çizmiştir. Bu durum üzerine ise şöyle demiştir: ‘Kendi portremi resmediyorum çünkü çoğunlukla yalnızım, çünkü en iyi tanıdığım insanım’. Resimleri acı ve kesin gerçekliği yansıtmıştır. Tuvallerinde Meksika kültürü ve devrimci ulusal kimliğini aktarır.
Not: Selma Hayek'in Frida Kahlo'yu muhteşem canlandırdığı 2002 yapımı "Frida"yı mutlaka izleyin.
İçerdiği pornografik unsurlar yüzünden yapıldığı dönemde skandal yaratan 3 tablo