Geçen bahislerimizde birinci şıkkı inceledik ve İslam'ın, namertçe boşamaları engelleyecek her yolu makul karşıladığını, bu gayeyle bizzat birtakım özel tedbirler almış olduğunu belirttik.
Bu yolda sadece "zora ve kanun cebrine dayalı önleme ve caydırma yöntemi"ni benimsemediğini vurgulayarak İslam'ın aileye canlı bir birim gözüyle baktığını ve bu birimin canlılığını devam ettirebilmek gayesiyle İslam'ın elinden gelen her meşru çabayı sarf ettiğin açıkladık.
Ancak bu canlının ölmesi halinde meseleyi esefle karşılayıp onun defnine izin verdiğini, fakat cesedin kanun mumyasıyla mumyalanarak bu mumyayla oyalanmaya çalışılmasını da tasvip etmediğini belirttik.
Keza erkeğin boşama hakkına sahip olmasını evlilik bağının tabii bir ilgi ve sevgiye dayalı olmasında kaynaklandığını belirttik. Bu bağın özel bir yapı gösterdiğini, bu yapıya binaen tabiatın, söz konusu bağı sağlamlaştırma, gevşetme veya koparma anahtarını erkeğe vermiş olduğunu söyledik.
Yaratılış kanunu gereği kadınla erkek, yekdiğerine oranla, kendilerinde has durum ve konumlar taşırlar ki bu konumların yer değişmesi veya benzeşmesi mümkün değildir. Bu ferde münhasır özel konumlar, yeri geldiğinde birtakım hak ve ödevlere sebep teşkil ederler; boşanma da bu haklardan biridir. Başka bir deyişle bunun sebebi; eşini arama ve aşk konusunda kadınla erkeğin farklı özel roller oynamasından başka bir şey değildir.
Boşanma Hakkı, Erkeğin Malikiyetinde değil;
Onun Aşk Hadisesindeki Özel Rolünden Kaynaklanmıştır Meselenin bu noktasında, İslam'a, düşman unsurların propagandalarının kofluğunu belirgin bir şekilde müşahede edebilmek kabildir.
Bu unsurlar kimi zaman "İslam'ın erkeğe boşama hakkı tanımış olmasının nedeni, kadını hür iradeye sahip, istek ve arzularında bağımsız bir insan olarak tanımaması ve onu bir şahıs olarak değil, bir eşya şeklinde görmesidir. İslam, erkeği kadının sahibi olarak görür ve bu cihetle de "Mal sahibi, malı üzerinde tasarruf hakkına da sahiptir" mantığıyla erkeğe, dilediği zaman kölesini bırakma hakkı tanır" derler.
Ne var ki İslam mantığının "kadını köle, erkeği efendi gören" bir zihniyete dayanmadığını ve İslam mantığının bu yazarların düşünce kapasite ve düzeyinin çok üzerinde ve ötesinde seyrettiğini bariz bir şekilde müşahede ettik.
İslam'ın vahy ışığı altında aile yapısının esas ve sistematiğiyle ilgili keşfetmiş olduğu rumuz ve hakikatlere, bilim ancak on dört asır sonra yaklaşabilmiş durumdadır..
Boşamanın"Bırakma"Olmasının Nedeni,Evliliğin Tesahup Oluşudur
Kimi zaman da "boşama neden bırakma şeklinde oluyor Boşamanın mutlaka adli yönü olması gerekir" derler. Bunlara verilecek cevap şudur: Boşanma "bırakma" şeklinde
vuku bulan bir olaydır; Zira evlenme "Sahip olma" Türü bir hadisedir. Erkek ve dişi türde eşleşme kaidesini mutlak anlamda değiştirebilir ve evliliği tabii halinden, yani tesahup olmaktan çıkarabilirseniz; tabiatın kanununu değiştirebilir ve ister hayvan ister insanlarda olsun, dişiyle erkek tür arasındaki ilişkilerde rollerin benzer ve aynı olmasını sağlayabilirseniz boşanmayı da "bırakma" yönünden sağlayabilirsiniz demektir.
Bu güdümlü kalemlerden biri şöyle yazıyor: "Evlenme akdi, Şia Fakihlerin de zaruri akidelerden biri olarak kabul edilmiştir; İran Medeni Kanunu da görünüşe bakılırsa bunu kabul etmişe benziyor.
Ancak, bence İslam fıkhı ve İran Medeni Kanunundaki haliyle bir nikah akdi, erkekten ziyade kadın için "zaruri", erkek içinse caiz bir akittir. Zira erkek, söz konusu akdin erkeklerin dilediği zaman oradan kaldırıp evliliği bozabilir. Binaenaleyh nikah akdi kadın için zaruri, anca erkek için caizdir; buysa, kadını erkeğe esir kılan kanuni bir adaletsizliktir. İran şehinşahlık ülkesi Medeni kanunun 1133. Maddesini okuduğum zaman İranlı hanımlardan, şu okullardan, üniversitelerden, atom, uydu ve demokrasi çağında utanıyorum"
Bu beyefendiler çok net bir meseleyi kavrayamamışlar nedense: Boşanma, evliliğin iptalinde ayrı ve farklı bir hadisedir. Evlilik akdi, tabiatıyla zaruri bir akittir denilirken -istisnai durumlar dışında- eşlerden hiçbirinin bu akdi feshetme hakkı olmadığı ifade edilmek istenmektedir. Yani eğer akd feshedilir ve geçersiz olursa, akdin bütün etkileri de ortadan kalkar ve "adeta hiç olmamış gibi" olur.
Evlilik akdinin feshedildiği durumlarda akdin getirdiği hak ve ödevler de feshedilmiş ve bütün özelliğini tamamen yitirmiş olur; bulardan biri de mehir dir; bu durumda kadının mehir isteme hakkı ortadan kalkar, iddet süresince ödemesi gereken nafaka içinde aynı şey söz konusudur. Boşanmada ise bunun tam tersi bir durum vardır; boşanma hadisesi, taraflar arasında karı-koca ilişkisine son veriri,
ancak akdin getirdiği bütün etkileri (hak ve ödevler) tamamıyla ortadan kaldırmış olmaz. Eğer bir erkek bir kadını nikahlar ve onun için 500 bin tümen mehir muayyen eder de bir günlük bir karı koca hayatından sonra onu boşama isterse, hem mehrin tamamını, hem de bulan ilaveten iddet günlerinin nafakasını kadına ödemek zorundadır.
Erkek, evlilik akdinden sonra, ancak birleşme olmaksızın kadını boşama isterse o zaman da mehrin yarısını öder ve böyle bir kadını iddet tutması da gerekmediğinden, iddet günleri nafakası da söz konusu olmaz. O halse görülüyor ki boşanma, nikahın iptali halinde kadının mehir hakkı yoktur, bu da "boşanma"yle "nikahın iptale uğraması"nın farklı şeyler olduğunu açıklamaya yeter.
Binaenealyh boşama hakkı, nikah akdinin zaruri oluşuna aykırı değildir. Burada İslam'ın iki hesabı vardır: 1- İptal, 2- Boşanma... İptal hakkını; erkek veya kadında bazı kusurlar olması halinde tanımıştır; bu hakkı da hem kadına tanımıştır hem erkeğe... Boşanma da ise, bunun tersi bir durum olmakta ve bu hadise, evlilik hayatının sönmesi ve aile biriminin ölmemsi durumunda vuku bulmaktadır. Bağıştan diğer bir farkı da bu hakkın sadece erkeğe tanınmış olmasıdır.
İslam'ın boşanma meselesini iptalden ayırmış ve kurallar koymuş olması da, İslam mantığında erkeğin boşama hakkına sahip olmasının, İslam'ın erkeğe bir ayrıcalık tanımak istemiş olmasından kaynaklanmadığını açıkça ortaya koymaktadır.
Bu gibi şahıslara söylenmesi gereken şudur: okullardan, üniversitelerden utanmak istemiyorsanız, iyisi biraz zahmete katlanıp okuyun, araştırın... Böylece hem boşanmayla nikah iptalinin farkını öğrenmiş,
hem de İslam'ın aile ve sosyal hayat hususunda bilgi sahibi olursunuz... Hem, bu durumda okul ve üniversitelere karşı mahcup düşmemekle kalmaz; aynı zamanda alnı açık ve başı dik olarak da bunların önüne geçebilirdiniz... Fakat elden ne gelir... Cehalet dediğin şu dermansız dert olmasa...
Boşanmaya Ceza Kesme
Geçmişte bazı ülkelerin kanunları, boşamayı önlemek gayesiyle bu işi cezaya bağlamışlardı. Bugünkü dünya kanunları arasından bu ceza usulün, öngören bir kanun var mı bilmiyorum; ancak Hıristiyan Roma İmparatorlarının, geçerli bir delil öne sürmeksizin karısını boşayan erkekleri cezaya çarptırdıkları yazılıdır.
Görüldüğü üzere bu da, aile yapısını korumak gayesiyle zorlama ve cebre başvurma yollarından biridir ve tabiatıyla sonuçsuz kalacak bir yöntemdir.
Kadının, Devredilmiş Bir Hak Olarak Boşanma Hakkına Sahip Oluşu
Meselenin bu noktasında deyinilmesi gereken bir konu daha bar. Buraya kadar ki bahislerimizde boşanmanın tabii bir hak olarak erkeğe özgü olduğu üzerinde durduk. Ancak erkek mutlak anlamda veya bazı özel durumlara mahsus olması kaydıyla boşama hakkını vekaleten karısına devredebilir ki bu hem İslam fıkhınca kabul edilmiş, hem de İran Medeni Kanununda buna yer verilmiştir.
Ayrıca erkeğin kadına devretmiş olduğu bu vekaletten caymaması, bu hakkı kadından geri almaması; yani vekalet hakkının "vazgeçilmez ve geriye alınamaz" bir nitelik kazanabilmesi için bu vekaleti genellikle gerekli akdin zımni şartı olarak kaydederler. Kadın, bu şarta dayanarak, mutlak anlamda veya daha önce belirlenmiş olan özel durumlarda kendisini boşatabilir.
Nitekim öteden beri geçerli olagelmiş bu hakka binaen istikbalde kocası olacak erkeğe karşı bazı hususlarda tedirginliği olan kadınlar boşanma hakkını nikah akdinin zımni şartı olarak akitte kaydettiriyor ve gerekli olduğunda bu hakkını kullanabiliyordu.
Binaenaleyh İslam fıkhında kadının "tabii" nitelikli bir boşama hakkı yoktur. Ancak, sözleşmeli olarak, yani nikah akdinin "zımmi şartı" niteliği şeklinde bu hakka sahip olabilir.
Medeni kanunun 1119. Maddesi şöyle der: "Nikah akdinin tarafları (eşler) bu akdin gerekçesine aykırı düşmeyen her şartı,nikah akdi veya başka bir geçerli akitle tespit edebilirler. Mesela "Kocanın başka bir kadına evlenmesi veya belirli bir süre boyunca
ortalıktan kaybolması, veya evin geçimini temin etme -nafaka- görevini yerine getirmemesi, veya karısının canına suikasttı bulunması veya bir arada yaşamalarını dayanamaz kılacak kötü davranışlarda bulunması... vb.
Hallerde, durumun mahkemece belirlenip gerekli delillerle ispatlanarak alınacak mahkeme kararıyla, kadının vekaleten ve almış olduğu "vazgeçilme vekilliğe" binaen kendisini boşatma hakkı vardır." Şeklinde şarlar koşulabilir.
Görüldüğü gibi, "İslam -fıkhı ve İran Medeni Kanununda boşanma, sırf erkeğe ait tek taraflı" ve kadında tamamen alınmış bir haktır" yolundaki ifadeler gerçekten uzak iddialardır.
İslam fıkhı ve İran Medeni Kanunu nazarında kadın "tabii bir hak unvanıyla" boşanma hakkı taşımamakta; ancak, bir "Sözleşme ve devredilmiş bir hak unvanıyla" bu hakka pekala sahip olabilmektedir.
Konumuzun bunda sonraki kısmında meselenin ikinci boyutunu, yani "Bazı erkeklerin mertliğe doğmayacak ve zalimce bir davranışa (boşamaya yanaşmaması) meselesini ele alacağız. İslam, gerçekten de büyük bir problem olan bu mesele için herhangi bir çözüm yolu görmüş müdür acaba...
Şimdi "Adli boşama" başlığı altında bunu inceleyeceğiz.
Adli Boşama Adli boşama, koca vesilesiyle değil, hakim (veya) kadı vesilesiyle vuku bulabilen boşamadır.
Dünyada mevcut kanun sistemlerinin pek çoğunda boşama yetkisi -kesinlikle hakimin elindedir; eşler ancak mahkeme kararıyla boşanabilirler. Bu tür kanunlar açısında bütün boşama ve boşanmalar adli bir hadisedir. Önceki konularımızda evliliğin ruhu, aile yuvası kurmakla gözetilen hedef ve kadının bir aile yuvasına taşıması gereken değer ve konuma binaen bu nazariyenin yanlış olduğunu göstermiştik. Normal akışında seyreden bir boşanmanın hakim kararına bağlı kalamayacağını, bunu fiilen imkansız olduğunu izah etmiştik.
Burada önemle üzerinde duracağımız konu şudur: Acaba İslam nazarında hakim, (İslam'ın bir hakim için belirlemiş olduğu ağır birçok ve zor şart ve mesuliyetleri de göz önünde tutarak) şartlar ne olursa olsun, "boşama hakkı"na mutlak anlamda mı sahip değildir Yoksa, gayet nadir ve istisnai de olsa, bazı özel şarlar ona böyle bir hak kazandırabilmekte midir
Boşama, erkeğin tabii hakkıdır.
Ancak, onunla karısı arasındaki ilişkinin de tabii bir akış içinde seyretmesi şartıyla... Kocayla karısı arasındaki ilişkinin tabii akışında seyretmesi demek, karısıyla birlikte yaşamak istemesi, kocanın onunla iyi geçinmesi, hak ve hıkının gözetmesi ve kendisiyle hüsnü muaşerette bulunması demektir.
Keza, eğer onunla birlikte bir hayatı sürdürmek niyetinde değilse onu iyilikle boşaması, yani boşanmaya yanaşmazlık etmemesi ve şeran hakkı olan şeye -mehir- ilaveten ona bir gönül borcu ve teşekkür ifadesi olarak da yarı bir meblağ -veya hediye- vermesi"...gücü yeten güncü yettiği kadar, kudreti olamayan da kendi miktarınca ve örfe uygum olarak bir şey versin. Bu,ihsan sahiplerine bir borçtur. "(Bakara/235) ve böylece aralarındaki evlilik bağının sona erdiğini güzellikle duyurması gerekir.
Ancak, bu boşanma, tabii seyrinde cereyan etmezse o zaman ne olacaktır Yani erkek, ne doğru düzgün bir aile hayatı, ne hüsnü muaşeret, ne İslam'ı hoşnut edecek mutlu bir aile yuvası kurma niyeti olmayan bir tip olur, ne de hiç olmazsa kendi başının çaresine bakmak isteyen kadını bırakmazsa,
başka bir deyişle ne evinin erkeği olur ve eşiyle ilgilenir, ne de boşamaya razı olmazsa, bu durumda ne yapmak gerekecektir
Tabii boşanma denilen şey de, tabii doğum gibidir, kendiliğinden tabii akışında seyreder. Ancak ne vazifelerini yerine getiren, ne de boşamayı kabul etmeye yanaşan bir erkekten boşanma; bebeğin sezer yanla alınmasını gerektiren "tabii olmayan doğum" a benzer.
Bazı Evlilikler, Kadının İster İstemez Katlanması Gereken Bir Kanser midir Gerçekten Şimdi, bu tür erkekler ve bu gibi boşanmalar konusunda İslam'ın nasıl bir tavır takınmış olduğunu görelim: Acaba İslam bu gibi durumlarda da "Boşanma işi yüzde yüz erkeğin elindedir, her halükarda onun vereceği karara bağlıdır; eğer boşamak istemiyorsa kadına yana yakıla bu vaziyete tahammül edip bu çileyi çekmek ve İslam'a da, elini konunu bağlayıp bu zulmü seyretmek düşer" mi demektedir...
Çoğunun görüşü "İslam nazarında bunun çaresiz bir dert olduğu, kimilerinin yakalanıp çaresiz katlandığı kansere benzediği; kadının mum gibi eriyip tükeninceye, ölüp kurtuluncaya kadar bu çileye katlanmaktan başka çaresinin olmadığı" şeklindedir...
Ancak biz, böyle bir düşünce tarzının, İslam'ın sarih usul ve inanç sisteminde kesinlikler aykırı düştüğü görüşündeyiz... Daime ve her hal-u karda adaletten bahseden; adaleti sağlama ve topluma hakim kılmayı bütün peygamberlerin temel hedefi olarak belirleyerek "An dolsun biz peygamberlerinizi apaçık olan belgelerle gönderdik
ve insanlar adaleti ayakta tutsunlar diye, onlarla birlikte kitabı ve mizanı..." diyen bir dinin, böylesine açık ve aşikar bir çözüm yolu öngörmemiş olması mümkün müdür! İslam'ın, herhangi bir zavallının, kanser hastası gibi ölünceye kadar ızdırap çekmesine sebep olacak türde kanunlar vazettiği düşünülebilir mi
İslam'ın adalet dini olduğunu itiraf eden ve kendisinin de adaletten yana olduğunu söyleyen bazı şahısların böyle düşündüğünü görmek gerçekten üzücüdür... Zalimce olan bir kanunu "kanser"e benzeterek İslam'a mal edeceksek; yine zalimce olan diğer bir kanunu "tetanos", bir başkasını "verem", "sinir felci"...vb. daha birçok zalimane kanunu
buna benzer bahanelerle İslam'a mal edip "İslamidir" diye kabullenmemizin de hiçbir sakıncası olmayacaktır...
Eğer hakikaten böyleyse, İslam'da yaşamanın temelini teşkil eden "adalet" nerede öyleyse...
Bütün peygamberlerin hedefi olan "adaleti sağlama" aslına ne demeli bu durumda!...
"Kanser" diye tutturmuşlar... Pekala, diyelim ki kanser... Bir hasta kanser ise ve basit bir ameliyatla bu kanserin tedavisi mümkünse derhal harekete geçip hastayı kurtarmak gerekmez mi acaba!
Bir aile kurabilmek ve birlikte yaşamak için bir erkekle evlenen, ancak bir süre sonra hayatı alt, üst olan bir kadın düşünün...Kocası, kocalık haklarını kötüye kullanmakta ve -birlikteliklerinin sürmesi için değil- sırf kadının gelecekte gerçek bir kocayla ideal bir evlilik yapmasını önlemek ve Kuran'ın tabiriyle "onu muallak bir vaziyette bırakmak" gayesiyle bir türlü boşamaya yanaşmamaktadır.
Böyle bir kadın, gerçekten de kanser hastası gibi zor bir derde müpteladır. Ancak bu, kolayca ameliyat edilebilecek bir kanserdir; basit bir ameliyatla hastayı tamamen sıhhatine kavuşturabilmek mümkündür burada...
Gerekli şartlara haiz şer'i hakim ce kadılar bu ameliyatı kolaylıkla gerçekleştirebilirler.
Daha önce de mükerrerin belirtmiş olduğumuz gibi, toplumumuzun önemli iki büyük probleminde bir, bazı zalim erkeklerin, boşanmanın gerekli olduğu hal ve durumlarda eşlerinin boşamaya yanaşmamalarıdır.
Bu yolla din adına ve görünüşte dini bir bahaneyle büyük bir zulüm işlenmektedir aslında... Bu tür zulümler ve din ve İslam namına bu zulümlere destek veren "kadın, bu gibi zulümleri, tedavisi imkansız kanser hastalığı olarak kabullenip katlanmalıdır" şeklindeki batıl düşünce tarzları, her nevi düşmanca propagandadan daha ziyade etkili olmakta ve İslam'ı yaralamaktadır.
Bu mevzuda yapılacak bir tartışma teknik bir tartışma olacak ve elinizdeki kitabın öngörülmüş sınırlarını biraz aşacaksa da söz konusu kötümset kişilere, ilgili konuda İslam'ın apayrı bir düşünce tarzı izlediğini anlatabilmek gayesiyle mevzuya kısaca değinmemiz gaydalı olacaktır.
Çıkmazlar Bu gibi çıkmazlar sadece evlilik ve boşanmayla ilgili hadiselerle münhasır kalmaz. Mali ve benzeri meselelerde de pekala ortaya çıkabilmektedir. Binaenaleyh, İslam'ın bu mevzularda ne yaptığını, boşanma dışında kalan çıkmazlarda nasıl bir yola başvurmuş olduğunu öğrenmiş İslam, bizim çıkmaz olarak gördüğümüz hadiseleri olarak kabul mi etmiştir Yoksa çıkmazı ortadan kaldırmış ve meseleyi çözüme mi kavuşturmuştur acaba...
İki kişinin miras veya başka bir yolla -inci, yüzük, otomobil veya bir resim tablosu gibi fiziki olarak bölüştürülemeyecek bir mala ortaklaşa sahip olduklarını ancak, bunu ortaklaşa kullanmaya, yani malın bir süre birinde, bir süre de diğerinde kalmasına razı olmadıklarını farz ediniz.
Hiçbiri, söz konusu malı diğerine satmaya veya bu malın ortaklaşa ya da tek taraflı kullanımı için herhangi bir çözüm yolunu kabule de yanaşmamaktadır...
Öte yandan, taraflardan biri bu malı kullanabilmesini de ancak diğerinin müsaade ve rızasına bağlı olduğunu biliyoruz. Bu durumda yapılması gereken nedir Söz konusu eşyayı, hiçbir şekilde kullanılmayan, atıl halinde bırakmak ve meseleyi, "çözümü olmayan bir müşkül" gibi bir kenara mı itmek gerekir
Yoksa İslam, bu gibi durumlar için çözüm yolları belirlemiş midir...
Gerçek şudur: İslam, bu tür meseleleri "Çözümü imkansız meseleler" olarak kabul etmez.
Bir malın, kendisinden istifade edilemeyecek şekilde atıl ve muallakta kalmasıyla sonuçlanan bu gibi durumlarda mülkiyet hakkının dokunulmazlığını kaldığı ve mülk sahibi
-veya sahiplerinin- mülk üzerine tam tasarrufta bulunma yetkisine müdahale eder. Bir servet veya eşyanın kullanılmaz vaziyette kalmasını önlemek gayesiyle bu gibi durumlarda sosyal bir mülk olarak şer'i hakime, veya taraflar arası bir anlaşmazlık davası olarak hakime; mülk üzerindeki hak sahiplerini uzlaşmam azlık konusunda gösterdikleri inada rağmen,
davaya sağlıklı bir çözüm getirme izni vermiştir. Binaenaleyh hakim veya kadı, söz konusu eşyanın mesela kiraya verilmek veya satılmak suretiyle karşılığı olan meblağın taraflar arasında bölüştürülmesine karar verebilir. Velhasıl hakim veya kadı, kendi salahiyetine dayanarak bu meseleyi zorunlu vekalette bulunup hadiseyi sağlıklı bir çözüme kavuşturmakla mükelleftir. Asıl mal sahiplerinin bu işe razı olup olmamalarının tespiti hiç de gerekli değildir.
Kanuni bir hak olan mülkiyet hakkına bu gibi durumlarda neden riayet edilmeyebilir acaba
Bunun sebebi açıktır...
Bu gibi durumlarda başka bir asıl ve diğer bir prensip gündeme gelivermektedir çünkü: Bir malın zayiini ve kullanılmaksızın atıl bir vaziyette bırakılmasını önleme prensibi...Zira mülkiyet hakkına riayet ve mülk sahiplerinin kendi mülkleri üzerindeki tasarruf hakkına hürmet aslı; söz konusu mülkün hiçbir şekilde kullanılmadığı,
zayi olduğu, atıl ve muallak vaziyette kaldığı bir noktadan sonra geçerli değildir.
Üzerine ihtilaf olan, malın inci, kılıç ve benzeri türden bir eşya olduğunu, taraflardan hiçbirinin kendi payına düşeni diğerine satmaya razı olmadığını,
her birinin malın ortadan bölünerek payına düşenin kendisine verilmesini istediğini, yani işi, söz konusu mala kullanım değerini bütünüyle kaybettirecek ölçüde bir inatlaşmaya kadar vardırmış olduklarını düşününüz...
Birinci, bir kılıç veya bir otomobilin ortadan ikiye ayrılması halinde kullanım değerini yitireceği açıktır...
İslam buna izin vermekte midir acaba
Zira bir malın telef olmasına yol açmakta, servet ziyanına sebebiyet vermektedir.
İslam fakihlerinin en büyük sistemlerinden bir olan Allâme "Helli", "Mülk sahiplerinin böyle bir şeye yeltenmeleri halinde kadının onlara engel olması gerektiğini; tarafların bu -malın ziyanın sebep olma- konusunda karar birliğine varmış olmalarını kendilerine böyle bir hak kazandırmış olduğu manasına gelmeyeceği"ni söyler.
Boşanma Çıkmazı Boşanma meselesinde ne yapılması gerektiğini göreli şimdi de...erkek eğer geçimsiz ve huzursuz biriyse; İslam'ın kendisine yüklemiş olduğu hak ve vazifeleri (ki bunların bir kısmı mali, ör: nafaka ve bir kısmı ahlaki;
ör: Hüsnü muaşerette bulunma ve bir kısmı da cinsel hak ve vazifelerdir) yerine getirmiyor ve riayet etmiyorsa; bu hak ve vazifelerin hiçbirini veya bir kısmını yerine getirmediği gibi, üstelik kadını boşamaya da yaşamıyorsa bu durumda ne yapmak gerekecektir Acaba İslam'da -mali hususta olduğu gibi- bu durumlarda da şer'i hakimin olaya müdahale edebilmesini sağlayacak önemli ve gerekçeli bir asıl ve yaptırım gerekçesi var mıdır...
Ayetullah Helli'nin Görüşü Burada, sözü, asrımızın en öne gelen fakihi olup Necef-i Eşraf'te ikamet etmekte bulunan Ayetullah Helli'ye bırakıyorum. Bu muhterem alim, "Zevcelik Hakları" adlı risalesinde mevzuumuz değinmiş ve bu konuyla ilgili görüşünü beyan etmiştir. Kadının hakları ve erkeğin boşamaya yanaşmaması hususunda beyan etmiş olduğu görüşü özetle şöyle:
"Evlilik mukaddes bir antlaşma; yanı zamanda da iki insan arasında, bir takım taahhütleri de beraberine getiren bir nevi katılımdır. Bu katılımda, ancak söz konusu taahhütlere sadık kalma durumunda taraflar arasında saadetin tahakkuku mümkün olabilir. Toplumun saadeti de onların saadetine ve bu taahhütlere sadakatlerine bağlıdır."
"Evli bir kadının başlıca hakları nafaka, giyim, karı koca münasebeti ve eşinin kendisine karşı hüsn-ü muaşerette bulunması ve iyi ahlaklı olmasıdır. Eğer erkek, kadına karşı üstlenmiş olduğu bu görevleri yerine getirmez, vazifelerini ihmal eder, öte yandan kadını boşamaya da yanaşmazsa yapılacak olan nedir Kadının bu erkeğe karşı tavır ve konumu ne olacaktır"
"Bu noktada iki çözüm yolu farz edilir: Birincisi, şer'i hakimin duruma müdahale hakkı kazanarak eşleri boşayıp meseleyi kökünden halletmesi; ikincisi de, durumda erkeğin tavrına mukabil kadının da kendisine düşen birtakım görevlerini yerin getirmeyi ihmal etmesi..."
"Birinci durumda, yani, şer2i hakimin müdahalede bulunması hususunda; öncelikle şer'i hakimin hangi şer'i esas ölçü veya cevaza dayanarak böyle bir müdahale hakkı kazandığını görmek gerekir.
"Kuran-ı Kerim, Bakara suresinde şöyle buyurur: "Boşanma (ve dönme) hakkı iki defadır. Bunda sonra, ya iyilikle tutmak, ya da güzellikle bırakmak (gerekir)..." (Bakara/229)
"Yine Bakara suresinde şöyle buyrulur: "Kadınları boşadığınızda ve onlar bekleme süresini -iddet- tamamladıklarında onları ya güzellikle tutun, ya da güzellikle önlerinden çekilin (zorla boşamamazlık etmeye kalkışmayın); onlara zulmetmek için kendilerinin zararlarına olacak şekilde onları alıkoymaya kalkışmayın sakın. Her kim böyle yaparsa kendi nefsine zulmetmiş olduğunu bilmelidir..." (Bakara/231)
Bu ayetlerde genel bir asıl ve genel-geçer bir prensip görülür: Aile hayatında her erkek şu iki yoldan birini seçmelidir: Ya bütün görev ve vazifelerini gereğince ve iyi bir şekilde ifa etmeli (örfe uygun biçimde onun geçim, giyim... vb. İhtiyaçlarını karşılayıp iyi ve layıkı veçhiyle onu tutmalı) ya da evlilik bağını kopararak kadını güzellikle boşamalıdır (İyilikle salıp güzellikle bırakmak).
İslam nazarında bu ikisi dışında üçüncü bir şık yoktur; yani erkeğin karısını boşamaya yanaşmaması diye bir şey söz konusu değildir. Nitekim yukarıdaki ayet-i kerim'de geçen "...onlara zulmetmek için, zararlarına olacak şekilde onları alıkoymaya kalkışmayın sakın...
" İşte bu üçüncü şık reddedilmektedir açıkça. Keza söz konusu ibarenin çok daha geniş kapsamlı bu durumu ifade etmesi; yani erkek ister kasten ve bilerek evlilik hayatını çekilmez duruma getirip eşinin zarara uğramasına Seben olsun, ister kötü bir niyeti olmadığı ve böyle bir maksat taşımadığı halde aynı olumsuz neticeye sebebiyet vermiş olsun; her hal-ü karda, (Bu olumsuz şarlar altında boşanmak isteyen karısına zorla engel olmayıp) onu cebren alıkoymaması gerektiği hükmünde olması da pekala muhtemeldir.
Bu ayetler her ne kadar iddet, rücü (boşadığı kadını yeniden alma: dönme) ve rücunun imkansız olduğu durumlara işaret ederek erkeğin hak ve vazifesini açıklığa kavuşturuyor ve erkeğin rücü edişinin temel ve olumlu bir karara dayanması; kasına eziyet etmek için değil, onu güzellikle ve iyilikle tutma gayesi gütmesi gerektiğini söylüyorsa da ayetlerin bütününden de anlaşılacağı üzere sırf bu özel duruma münhasır değildir.
Genel bir asıl ve prensibi ortaya koymaktadır. Evlilik hak ve vazifelerinin "her zaman ve mekanda" geçerli olması lazım gelen temel bir hükmünü beyan etmektedir. Yani zevc (koca) ayette geçen iki yoldan birini seçmek zorundadır; Üçüncü bir yol izlemesi söz konusu edilemez.
Bazı fakihler bu noktada yanılmış ve yukarıdaki ayetlerin, iddet süresi dahilinden rücu etmek (boşadığı karısını yeniden nikahlamak) isteyen erkeklere mahsusu bir hükmü beyan ettiğini sanmışlardır. Hayır, söz konusu ayetler genel bir bükme aittir; ne zaman, nerede olursa olsun bütün erkeklerin eşlerine karşı vazifelerinin beyan etmektedir. Buna delil
olarak göstereceğimiz hem ayet-i Kerimdeki üslup, hem de mutahhar imamların iddet -boşanmadan sonraki bekleme süreci dışındaki meselelere de bu ayetleri delil ve burhan olarak göstermiş ve bu ayetlere istinaden hükme vermiş olmalarıdır. Mesela İmam Bakır (a.s) hazretleri şöyle buyuru: "İla -veya İyla- da bulunan (karısına yaklaşmayacağına yemin eden) bir erkeğin ya dört ay sonra bu yeminini mecburen bozup kefaret vermesi, ya da karısını boşaması gerekir. Zira Allah Teala (c.c)"... kadınlarınızı ya iyi bir şekilde (dinin kendisine tanıdığı haklara uyarak) tutun, ya da güzellikler bırakın ( zorla alıkoymaya ve boşamazlık etmeye kalkışmayın)" buyurur.
"İmam Sadık (a.s) Hazretleri; bir kasını vekaleten kendisine nikahlaması ve yine onun tarafında mehri muayyen etmesi için birini vekil tayin eden, ancak vekil tayin ettiği kişinin nikahı kıyıp mehri belirlemesinden sonra onu vekil tayin ettiğini inkar eden bir şahsın bu yaptığına karşılık şöyle buyurdu: "Bu kadının başka bir kocaya varmasında beis yok, o suçsuzdur.
Ancak söz konusu erkek gerçekten vekalet vermiş ve nikah bu vekalete binaen kıyılmış ise, bu erkeye, kendisiyle Allah arasında -bir işlem- olmak üzere o kadının boşamak farzdır, onu -kendi açısından da olsa- "boşanmamış bir vaziyette" bırakmamalıdır. Zira Allah Teala "kadınlarınızı ya iyilikle tutun, ya güzellikle bırakın..." buyurur. "Buradan da anlaşılacağı üzere mutahhar imamlar, söz konusu ayeti belli bir erkeğe münhasır değil, her erkeğe şamil, genel bir hüküm mesabesine ele almışlardır.
"Eğer erkek, ne eşine karşı kocalık görevlerini yerine getiriyor, ne de onu boşamaya yanaşmıyorsa; bu durumda şer'i hakim onu mahkemeye çağırır. Önce ona, karısını boşamasını söyler ve şer'en bunu yükümlü olduğunu bildirir. Eğer şahıs boşamazsa, şer'i hakim boşama ismini bizzat yapar. Ebi Beşiri'n İmam Sadıktan (a.s) nakletmiş olduğu bir rivayette şöyle buyururlar: "Eğer birisi, karısının giyim ve sair geçim ihtiyaçlarını -nafaka- karşılamıyorsa Müslümanların lider olan şahsa, onları -boşayarak- ayırmak düşer..."
Evet... Çağdaş fakihlerin en önde gelen siması olan zatın konuyla ilgili görüşleri -çok çok hülasa ettiğimiz miktarıyla- kısaca böyle... Daha teferruatlı bilgi edinmek isteyenler, söz konusu büyük alimin verdiği derslerden derlenen "Zevcelik Hakları"adlı eserine müracaat edebilirler.
Görüldüğü üzere "... ya iyilikle tutun, ya güzellikle boşayanı" ifadesi, Kuran-ı Kerim'de karı-koca ilişkilerinde karşılıklı hak ve görevlerin belirlenmiş olduğu genel-geçer bir kural ve prensibin beyanıdır.
Binaenaleyh İslam, bu prensip ve bilhassa da "...onlara zulmetmek için, zararlarına olacak şekilde onları alıkoymaya kakışmayın sakın..." ayetindeki kesin ve açık hükme binaen; Allah-kitap tanımaz bir insafsız erkeğin, elindeki yetkileri kötüye kullanarak, onunla birlikte yaşamış olmak için değil, ona eziyet edip zor durumda bırakmak ve başka bir erkekle evlilik yapmasını önlemek gayesiyle karısını boşamamazlık etmesine, evlilik bağıyla kadını zorla alıkoymaya kalkışmasına asla izin vermemektedir.
Başka Deliller Zevcelik haklarında zikredilmiş olan delillerden başka, "...ya iyilikle tutun, ya güzellikler boşayın..." ifadesinin İslam nazarında genel-geçer bir hüküm ve prensip olduğu ve karı- koca hak ve vazifelerinin bu prensip çerçevesinde ifa edilmesi gerektiğini ortaya koyan, başkaca daha pek çok delil ve kaynaklar da vardır. İnsan bu konuda daha etraflı ve daha geniş boyutlu bir mütalaaya girdikçe mevzuyu daha net bir şekilde kavramakta ve din-i mü bin-i İslam'ın kaide ve hükümlerini sağlamlık ve metanetini daha iyi bir şekilde idrak edebilmektir.
Kafinin 5. Cildinin 502. Sayfasında "İmam Sadık(a.s) tan nakledilen rivayette şöyle dinilir: "Allah Teala'nın bedenden almış olduğu ahde itirafta bulunuyor, Ona etmiş olduğum yemine sadık kalacağımı ikrar ediyorum: Bu ahd ve yemine binaen karımı ya iyilikle tutacak, ya güzellikler boşayacağım."
Keza, Nisa suresinin 21. Ayetinde şöyle buyurulur:
"Kadınlarınıza vermiş olduğunuz mehri -zor ve baskı yoluyla- nasıl alırsınız ki birbirinizle kaynaşarak birleşip içli-dışlı olmuştunuz ve onlar sizden kesin bir güvence ve kuvvetli bir söz de -yemin- almıştır."
Şia ve Sünni müfessirler, bu ayette geçen "kesin bir güvence ve kuvvetli söz-yemin"in, Allah Teala'nın erkeklerden almış olduğu "...eşlerinin ya iyilikle tutacakları, ya güzellikle boşamaya razı olacakları" yolundaki ahd ve yemin olduğu konusunda müttefiktirler. Bu, İmam Sadık(a.s) ın da buyurmuş olduğu yemindir: "Evlenme sırasında erkek bunu itiraf etmeli, karısının ya iyilikle tutacağı ya güzellikler boşamaya razı olacağını ikrar etmelidir."
Keza Hz. Resul-ü Ekrem (s.a.a)'in Veda Haccı sırasında Müslümanlara irad buyurdukları hutbede de bununla ilgili net bir beyan vardır ki hem Sünni, hem Şia raviler onu rivayet etmiştir: "Ey insanlar! Kadınlar konusunda Allah'ı göz önünde bulundurun ve O'ndan korkun... Siz onları "Allah'ın bir emaneti olarak aldınız ve onların namusunu "Allah kelimesiyle kendinize helal kıldınız..."
İbn-i Esir, El Hidayet adlı eserinde şöyle yazar: "Hz. Resul-ü Ekrem (s.a.a), bir kadının iffetinin bir erkeğe helal olmasının ancak onunla mümkün olduğunu buyurduğu "Allah kelimesinden maksat, Kuran-ı Kerim'de "... ya iyilikle tutmak, ya güzellikle bırakmak" ifadesinde geçen şeydir.
Şeyh El-Taife'nin Görüşü Şeyh Tu si, hilaf adlı kitabının
2. Cildinin 185. Sayfasında cinsel iktidarsızlık üzerine görüşünü beyan ederek; "Erkeğin iktidarsızlığı ispatlandıktan sonra kadın, evliliği iptal etme yetkisi kazanır.
Fakihler bu konuda icma ya varmış ve icmalarında da şu ayet-i kerimeye dayanmışlardır: "...ya iyilikle tutmak, ya güzellikle bırakmak..." iktidarsız bir erkek, ayet-i kerimede buyurulduğu gibi "iyilikle" (haklarında gereğince riayet ederek) karısını tutamayacağından, onu "güzellikler bırakmalı"dır; der.
Bütün bunlardan da açıkça anlaşılmalıdır ki İslam, zorbalık taslamaya kalkışan bir erkeğe, boşanma yetkisini kötüye kullanarak kadını bir mahpus gibi zorla alıkoyma izni vermemektedir asla...
Ancak, adına hakim veya kadı denilen herkesin bu tür meselelere müdahale hakkı olduğu şeklinde bir sonuç da çıkarılmamalıdır bundan. İslam'ın sözünü ettiği kadı veya hakimde gayet zor ve ağır olan birtakım özel şartlar aranır. Konumuzun mahdudiyeti itibarıyla bunları burada açıklayabilmemiz mümkün değil.
Burada önemle hatırlatmamız gereken diğer bir konu da, İslam'ın aile yuvasının kalıcılığını sağlama yolunda göstermiş olduğu birçok lütfa rağmen İslam nazarında adli boşamaların pek nadir bir vakıa olduğudur. İslam, boşanmanın, bugün Amerika ve Avrupa'da geçerli olduğu hale gelmesine asla izin vermemektedir. Bu tür boşanmaların türlü örmeklerini gazete ve dergilerden sürekli okuyoruz.
Mesela kadın, kocasını mahkemeye şikayet edip boşanma davası açıyor. Neymiş Onun beğendiği filmi kocası beğenmiyormuş! Veya kocası, sevgili köpeği Fiji'yi öpmeye yanaşmıyormuş... Bu ve benzeri maskara olaylar... Bunlar insana yakışır şeyler değildir; insanlığın çöküş ve düşüşüne sebebiyet verir...
Bahsimizin buraya kadar ki bölümlerine değerli okuyucuya boşanmayla ilgili beş teoriden söz ettik. Bunları kısaca özetlememiz faydalı olacaktır.
1- Boşanmanın önemsenmemesi, boşanmaya engel teşkil eden bütün ahlaki ve sosyal kayıtların kaldırılması.
2- Bütün evliliklerin ebedileştirilmesi ve boşanmanın kesinlikle kaldırılmadı (Katolik kilisenin görüşü).
3- Evliliğin ancak erkek tarafından feshedilebilmesi; kadının asla böyle bir hak taşımaması.
4- Evliliğin hem kadın, hem erkek tarafından özel durumlarda iptal edilebilir olması ve kadınla erkeğin bunu aynı ve benzeri yol ve yordamlarla gerçekleştirebilmesi (Eşit haklardan yana olduğunu iddia edenlerin teorisi).
5- Boşanma yolunun erkeğe açık oluşu gibi, kadına da kapalı tutulmaması; ancak kadınla erkeğe gösterilen çıkış kapılarının ayrı kapılar olması.
Geçen bahsimizde İslam'ın bu görüşten
-5. Şıktaki- yana olduğunu söylemiştik. Nikah akdi sırasında akde kaydedilebilen şarta göre "kadına boşanma hakkı devredilmesi"ni görmüştük. Adli boşanmalarla ilgili bahsimizde de açıklığa kavuştuğu üzere İslam'ın, Ancak ona yolu bütünüyle de kapamayıp kadın için özel çıkış kapıları açmış olduğunu belirtmiştik.
Özellikle diğer İslam mezhepleri İmam ve fakihlerinin bu konudaki görüşleri ve bu görüşlere binaen diğer İslam ülkelerindeki uygulamaları göz önünde tutarak adli boşama meselesi etrafındaki bahsimizi daha çok genişletmek mümkün. Ancak biz burada bu kadarla yetiniyoruz.
Birden fazla Eşe Sahip Olma"Bir eşe sahip olma", evliliğin en tabii şeklidir. Tek eşli bir evlilikte "Tahsis ruhu", yani sırf şahsın kendisine münhasır olan özel ve hususi -mülkiyet ruhu- ki servetle ilgili özel mülkiyetten tabiatıyla farklıdır bu-hakimdir. Tek eşli bir evlilikte eşlerden her biri diğerinin sevgi, duygu ve cinsel faydalarını sırf kendisine ait ve şahsına tahsis edilmiş "özel malı" olarak görür.
Tek eşliliğin karşısında çok eşlilik veya ortak eşlilik yer alır. Çok eşlilik veya ortak eşlilik şeklinde düşünülebilir.
Cinsel Komünizm Bu birkaç şekilden biri, eşlerden hiçbirinin diğerine tahsis olunmadığı; ne erkeğin sadece belli bir kadına mahsus, ne de kadının sırf belli bir erkeğe ait olduğu durumdur. Bu, "cinsel komünizm, aile hayatının tamamen reddedilmesi demektir.
Tarih, hatta tarih öncesi teoriler bile insanoğlunun aile hayatında tamamen soyutlanmış ve cinsel komünizmin hakim bulunmuş olduğu bir çağ ve zaman dilimi göstermemektedir. Bu adla kendisinden bahsedilen ve kimilerinin, tarihte bazı vahşi kabilelerce uygulandığını iddia ettiği düzen, özel aile hayatıyla cinsel komünizm arasında bir orta yolmuş. Söylendiğine göre bazı kabilelerde birkaç erkek kardeş, birkaç kız kardeşle ortak evlilik yapıyormuş; veya bir kabilenin bir grup erkeği, diğer bir kabileden bir grup kadınla ortak evlilikte bulunuyormuş.
Will Dourant, Medeniyet Tarihi'nin 1.cildin 60. Sayfasında şöyle yazar: "Bazı yerlerde evlilik "toplu halde" yapılıyordu. Şöyle ki; bir kabileden bir grup kadınla müşterek bir şekilde evleniyordur. Mesela Tibet'te, birkaç erkek kardeşin, kendi sayılarınca birkaç kız kardeşle evlenmesi adetti... Hangi kız kardeşin, hangi erkek kardeşe ait olduğu asla belli değildi.
Bir nevi cinsel komünizm hakimdi; her erkek, dilediği kadınla yatabiliyordu. Sezar, eski İngiltere'de de buna benzer bir gelenekten söz eder. Bu geleneğin kalıntılarından biri de, geçmişte eski Yahudiler ve diğer bazı kavimler arasında uygulanmakta olan "erkeğin ölümünden sonra hanımının, kayınbiraderiyle evlenmek zorunda olması" şeklindeki adetti.
Eflatunun Teorisi Eflatunun "cumhuriyet adlı eserinden anlaşıldığı ve çoğu tarihçilerin de tasdik ettiğine göre bu düşünür "filozof yöneticiler ve yönetici filozoflar" teorisinde sözünü ettiği yönetici sınıfı için bu ortaklaşa katılımcı ailevi sistemi önerir. Keza, bilindiği üzere 19y.y komünist liderlerinden bazıları da bunu önermiş, ancak "Freoud ve Mahremlerle Evliliği Protesto" adlı kitapta da nakledilmiş olduğu gibi, pek çok acı tecrübe neticesinde bazı güçlü komünist ülkeler tek eşli evlilik kanununu resmen (1938'de) kabul etmek zorunda kalmışlardır.
Çok Erkekli Evlilik Çok eşli evliliğin bir çeşidi de çok erkekli evliliktir. Yani bir kadının, aynı zamanda birden fazla kocayla yaşadığı çokeşlilik durumudur. Will Dourant, bu uygulamanın Tuda ve diğer bazı Tibet kabilelerinde görüldüğünü söyler.
Sahih-i Buhari'de Hz. Ayşe'den naklen şöyle rivayet edilir: "Cahiliye devri Arapları arasında dört çeşit evlilik vardı. Bunlardan biri, bugün de yaygın bir şekilde geçerli olan bildiğimiz anlamda evlilikti; damat adayı kızın babası aracılığıyla elçilikte bulunuyor, muayyen bir mehir tayin edildikten sonra evlilik gerçekleşiyor ve bu kadının doğurduğu çocukların babası belli oluyordu.
İkinci evlilik çeşidiyse, bir erkeğin evli olduğu kendi karısına ikinci bir erkek bulmasıydı. Sınırlı bir süre için kurulan bu ilişki, daha iyi bir nesil elde etme gayesine yinelikti. Erkek, bu süre zarfında karısına yaklaşmıyor ve onu falanca erkekle ilişki kurmaya teşvik ediyordu. Kadın o erkekten gibi kalıncaya kadar kocası ona yaklaşmıyor, kadının gebe olduğundan emin olduktan sonra karı- koca ilişkileri yeniden sürüyordu.
Bu uygulama, gereyi açısında daha asil olduğuna, asalet yönünde daha üstün bulunduğuna inanılan erkeklerle yapılıyordu ve gerçekte "uygun bir döllenme" sağlama ve ırkı ıslahta bulunma amacı taşıyordu. Karı- koca ilişkisinin geçici olarak durdurulduğu, ancak gerçekte evliliğine devam ettiği bir sırada kurulan bu ilişki türündeki evliliğe "istibza nikahı" denilirdi.
Üçüncü çeşit evlilikse şöyleydi: Sayıları ondan az olmak üzere bir grup erkek belli bir kadınla ilişki kurardı. Kadın hamile kalp da doğum yaptıktan sonra bütün bu erkekleri çağırır. Onlar da o devrin adeti gereğince bu çağrıya uyar ve mutlaka onun yanına giderlerdi. Kadın, bu erkekler arasından dilediğini seçer ve onu doğurduğu çocuğun babası ilan ederdi -ki erkeğin bunu reddetme hakkı yoktu böylece bebek, söz konusu erkeğin resmi ve kanuni evladı sayılırdır.
Dördüncü tür evlilikse, resme "fahişe" olan bir kadınla yapılan evlilikti. Mesleği fuhuş olan bu tür kadınlar, herkesçe tanınmak için evlerinin önüne bir bayrak asar ve istisnasız olarak, isteyen herkes onlarla ilişki kurabilirdi. Böyle bir kadın çocuk doğurduğunda, ilişki kurduğu bütün erkekleri davet edip bir araya toplar, sonra da çağırdığı bir kahin veya topoloji uzmanına onları gösterir, tipolog kahin de onların tipik özelliklerine bakarak çocuğun kime ait olduğunu söylerdi. Tipoloğun teşhisine hiç kimse karşı çıkamazdı, onun baba olarak tespit ettiği şahıs, bebeği kabullenir ve resmi evladı olarak ilan ederdi.
Allah Teala, Hz. Resul-ü Ekrem'i (s.a.a) peygamber olarak seçip de insanlara gönderinceye kadar bütün bu ilişkiler birer evlilik çeşidi olarak- vardı. Ta ki o geldi ve bugün geçerli olan meşru evlilikten başka diğer evlilik usullerinin bütünüyle kaldırdı."
Bu ifadelerden anlaşılacağı üzere cahiliye devri Arapları arasında çok kocalı evlilik geleneği vardı.
Montesquieu, Kanunların Ruhu'nda şöyle yazar:
"Arap seyyah Ebu'l Zuheyr El Hasan, Hindistan ve Çin'e yapmış olduğu seferlerde (9.yy) bu çok kocalı evlilik geleneğini görmüş olduğunu söyler ve bunu fuhşa sebebiyet veren bir neden olarak sayar." Yine onun yazdığına göre: "Malabar sahillerinde Nair adlı bir kabile yaşar. Bu Kabilenin geleneklerine göre kabile erkekleri birden fazla kadınla evlenememekte. Bence bu geleneğin sebebi, Nair kabilesi erkeklerin bölgedeki kabileler arasında mesleği ve görevi savaştır.
Biz nasıl ki Avrupa'da, aile bağlarının mesleği üzerinde olumsuz etki yapmaması için askerleri evlenmekten men ediyorsak Malalar kabileleri de Nair kabilesi erkeklerinin ailevi bağ ve tutkulardan uzak tutmak istemiş, ancak sıcak iklim şartları nedeniyle erkekleri cinsel birleşmeden tamamiyle uzak tutmak da mümkün olmadığında birkaç erkeğin ancak bir kadınla ilişki kurmasına izin vermek suretiyle onlarda ailevi duygu ve bapların uyanmasına ve neticede savaşçılık mesleklerine zarar vermesine engel olmayı amaçlamışlardır.
Çok Kocalı Evliliğin Sakıncası Çok kocalı evliliğin yol açtığı -ve bu uygulamanın insan ropluluklarında pratikte rağbet bulunması (soysuzluk) dır. Bu tür karı- koca ilişkilerinde babayla evlat arasındaki statü ve irtibat pratikte belirsizdir; cinsel komünizme de de babalarla evlatlar arasında muayyen -ve meşru- bir bağ yoktur.
Keza cinsel komünizm nasıl rağbet görememişse, "çok kocalı evlilik" de gerçek insan toplulukları arasında kabul görememiştir. Zira daha önceki bahislerimizden birinde de belirmiş olduğumuz gibi aile hayatı yaşama, gelecek nesil için bir yuva kurma ve geçmiş nesille gelecek nesil arasında kesin bir bağ ve irtibat sağlama...
İnsanoğlunun tabiatı gereği taşıdığı içgüdüsel isteklerindendir, onun fıtri eğilimidir. Bazı kabilelerde -üstelik pek nadir olarak- çok kocalı bir ilişkinin uygulanmış olması, özel aile hayatı kurmanın erkeğin fıtri eğilim olmadığına sebep teşkil etmez. Keza, bazı erkek ve kadınlarda görülen "bekar yaşama" veya "evlilikten kaçınma" gibi eğilimler de aslında bir nevi sapma ve sapıklıktır.
Kimi erkek veya kadınların bekarlığa eğilim gösteriyor olması, insanoğlunun fıtri ve içgüdüsel olarak "meşru karı- koca hayatı yaşama" ya eğilimli olmadığın ispatlamaz. "Çok kocalılık sadece erkeğin "tekelci" ve "evlada düşkün tabiatına ters düşmekle kalmaz, aynı zamanda kadının da tabiatına aykırıdır... Yapılan psikolojik araştırmalar, kadının "tekeşli" evliliğe erkekten daha ziyade taraftan olduğunu göstermiştir.
Çok Kadınlı Evlilik Çok eşli evliliğin bir çeşidi de, "taaddüdü-i Zevcat" denilen çok kadınlı evliliktir. Çok kadınlı evlilik, cinsel komünizm ve çok erkekli evlilikten daha başarılı ve tutarlı olmuştur. Sadece vahşi kabileler arasında geçerli olmakla kalmamış, medeni pek çok toplumda da kabul görmüştür.
Cahiliyye devri Araplarından başka Yahudiler, Sasani dönemi İran'ı ve daha birçok kavimlerde bu gelenek be kanun geçerliydi. Montesquieu şöyle der "Malayı kanunlarında üç kadınla evlenmek serbestti. Roma İmparatoru Valatinien özel bazı sebeplere binaen erkeklerin birden fazla kadınla evlenmesine izin vermiş; ancak bu kanun, Avrupa'nın iklim şarlarına pek uygun olmadığı cihetiyle Theodor, Acardios ve Monorios gibi İmparatorlar tarafından kaldırılmıştır."
İslam ve Çok Kadınlı Evlilik İslam, çok kadınlı evliliği, çok erkekli evlilik gibi tümden kaldırmamış, bütünüyle feshetmemiş; bu evlilik usulüne tahdit ve sınırlamalar getirerek birtakım kural ve kaidelere bağlı kılma yoluna gitmiştir.
Yani hem o zamana değin süregelen "dayıca sınırsızlık"a bir mahdudu yet getirerek limit koyup dörtle sınırlamış; hem de çok kadınlı evliliği birtakım belli şarlar ve kurallara baplayara dileyen herkesin çok kadınlı evliliğe hakkı olmadığını belirlemiştir. Bu kayıt ve şarlarla, İslam'ın birden fazla kadınla yapılan evliliği neden bütünüyle iptal etmemiş olduğu meselesini gelecek konularımızda etraflıca açıklayacağız.
Meselenin şaşırtıcı tarafı, ortaçağda İslam aleyhine yapılan propagandalarda "İslam peygamberinin çok kadınlı evliliğin mucidi olduğu"nun söylenmesiydi!!! Binaenaleyh İslam'ın çeşitli kavim ve milletler arasında bunca süratle yayılmış olmasını; bu dinin çok kadınlı evliliğe izin veriyor olmasından kaynaklandığı; hatta doğu ülkelerinin çöküş sebebinin de çok kadınlı evlilik usulünde aranması gerektiği iddia ediliyordu.
Will Dourant, Medeniyet Tarihi'nin 1. Cildinin 61. Sayfasında şöyle der: "ortaçağ- Hıristiyan- din adamları, çok kadınlı evlilik usulünün, İslam Peygamberinin bir buluşu olduğunu sanıyorlardı. Halbuki böyle değildir. Daha önce de örneklerini verdiğimiz bu evlilik usulü ilkel toplumlarda uygulanmakta ve onlar için bir yöntem de olmaktaydı.
İlkel toplumlarda çok kadınlı evliliğin ortaya çıkmış olması muhtelif sebeplere dayanır. Bunların başlıca sı, erkeklerin sürekli savaşmak ve avlanmak zorunda kalmasıydı. Bu cihetle erkeklerin hayatı genellikle tehlikedeydi ve kadınlardan daha çok telafet veriyorlardı. Neticede kadın nüfusunun erkeklere oranla revaç bulmasını, ya da bazı kadınların kocasız kalmasını kaçınılmaz kılacaktı.
Ne var ki erkek neslin ölüm oranının çok yüksek olduğu toplumlarda bir grup kadının bekar kalarak neslin çoğalması yolunda aktif bir rol-doğum- oynamaması hiç de doğru değildi. Bu cihetle, çok kadınlı evliliğin bu tür ilkel toplumlar için gayet yerinde bir uygulama olduğu şüphe götürmez bir gerçek...
Zira kadın nüfusu erkeklerden daha fazlaydı; öte yandan sağlıklı nesiller elde etme açısından o dönemlerde çok kadınlı evliliğin bu günkü tek kadınlı evliliğe oranla daha tercihli bir uygulama olduğunu da belirtmek gerekir. Nitekim günümüz şartlarında en güçlü ve en ihtiyatlı erkekler genellikle geç evlenebilmekte, dolayısıyla de az çocuğa sahip olmaktadır. Oysa ki eski dönemlerde, göründüğü kadarıyla, en güçlü erkekler en iyi kadınlarla evlenebiliyor ve daha fazla çocuk yapabiliyorlardı.
Çok kadınlı evlilik uygulamasını hem ilkel, hem de modern toplumlarda uzun süre varlığını koruyabilmiş olmasının nedeni de budur zaten. Söz konusu uygulama ancak son zamanlardan buyana, özellikle de çağımızda giderek doğu ülkelerinde uygulamadan kalkmaya başlamıştır. Bu geleneğin tedricen uygulamadan kalkmasında birkaç faktör etkili olmuştur: Kalıcı ve sebatlı bir yaşam olan çiftçilik hayatı, erkeklerin muhatap olduğu çeşitli zorluk ve rahatsızlıları,
onları tehdid eden tehlikeleri önemli ölçüde azalttığından kadın nüfusuyla erkek nüfusu arasında giderek bir eşitlik ve denge oluşmasına yol açtı. Zamanla durum öyle bir hale geldi ki çok kadınlı evlilik, geri kalmış toplumlarda dahi sırf zengin azınlıklara mahsus ayrıcalıklardan biri oluverdi. Binaenaleyh halk kitleleri genellikle tek kadınlı evlilikler yapmakta ve "zina"yı bir nevi bu işin "çeşni"si olarak görmektedirler!..."
Gustaue Le Bon, Medeniyet Tarihi'nin 507. sayfasında şöyle der: "Avrupa'da, doğu gelenekleri arasında çok kadınlı evlilik kadar kötü tanıtılmış ve Avrupa'nın da, hakkında birçok yanılgıya kapılmış olduğu ikinci bir gelenek yoktur. Avrupalı yazarlar çok kadınlı evliliği İslam dinin temel kuralı gibi görmüşlerdir.
Bunu, İslam'ın yayılması ve doğu milletlerinin düşüşüne yol açan ana faktör olarak değerlendirmişlerdir. Söz konusu uygulamaya yönelttikleri itirazlara ilaveten kendilerini doğulu kadınların dert ortağı saymışlardır.
Bu cümleden olmak üzere zavallı doğulu kadınların sert ve acımasız haremağalarının pençesi altında dört duvar arasında yaşamaya mahkum edildikleri ve efendilerinin rahatsız olmasına yol açacak en küçük bir hareketlerinde acımasızca öldürüldükleri iddia edilir. Ne var ki bu da, hiçbir delile dayanmayan, aslı astarı olmayan nice iddialardan biridir.
Bu kitabı okuyan Avrupalı okuyucular bir lahza olsun Avrupai taassuplarını bir kenara bırakarak meseleye bakacak olurlarsa doğu milletleri arasında geçerli olan çok kadınlı evlilik geleneğinin bu milletlerin fertleri arasında ailevi bağların güçlenmesine, ahlaki ruhun yücelmesine, aile ilişkilerinin daha sağlam temellere oturmasına yol açtığını ve söz konusu gelenek sebebiyledir ki, kadının, doğu kavimleri arasında gördüğü itibar,
izzeti ve ikramın Avrupa'dakinden çok daha fazla olduğunu göreceklerdir. Mevzuyla ilgili bahislerimize herhangi bir delil ve ispat getirmeye çalışmadan önce "çok kadınlı evlilik geleneğinin İslam diniyle uzaktan veya yakından hiçbir alakası olmadığı" gerçeğini itiraf etmek zorundayız. Zira söz konusu gelenek, İslam'dan önce de Yahudi,
İranlı, Arap...vb. bütün doğu milletleri arasında yaygın bir şekilde mevcuttu. İslam dinini kabul eden doğulu kavimler aslında bu açıdan, İslam'dan bir çıkar elde edebilmiş değildir. Zaten dünya kurulalı beri, çok kadınlı evlilik gibi bir sistemi bizzat ortaya koyacak veya ortadan kaldıracak bir din de gelmiş veya gelecek değildir.
Zira şu hakikati kabul etmek gerekir ki çok kadınlı evlilik sistemi, sadece ve sadece doğulu toplumların yaşadığı topraklardaki coğrafi iklim şartları, ırk ve kavmiyet özellikleri ve "doğu yaşam tarzı"nın gerekli kıldığı diğer özel şartlar sonucu ortaya çıkmış bir uygulamadır ve dolayısıyla herhangi bir din tarafından getirilmiş değildir.
Daha da enteresanı, batı toplumlarından böyle bir geleneği zaruri kılacak iklim ve diğer şartlardan hiçbiri mevcut olmadığı halde tek kadınlı evlilik kuralının, batıda ancak kitaplarda yazılı bir kuraldan öteye geçerli olan asıl sosyal ilişkilerde tek kadınlı evliliğin sırf lafta kaldığını hiçbirimiz inkar edemeyiz sanırım....
Sahi; "doğuluların çok kadınlı evlilik geleneği meşru bir evlilik" olduğu halde kınanıyor da; bizdeki-meşru dahi olmayan-çok kadınlı riyakar ilişkiler neden hiç kınanmıyor acaba!...
Halbuki bence birincisi-doğulularda geçerli olan meşru çok kadınlılık-her bakımdan ikincisinden daha iyi ve daha sağlıklıdır. Nitekim bizim batıyı gezip de- bu sosyal ilişkilerimizi- gören doğulular onlara yönelttiğimiz itirazları duyunca haklı olarak hayrete düşmekte, şaşırmakta (ve bu itiraz mevzuları fazlasıyla bizim kendi sosyal ilişkilerimizde de var olduğundan) afallayı vermektedirler!..."
-Tesahub: Sahip çıkma, benimseme, koruma ve arkadaşlık etme -Çev.-
-Söz konusu şahıs kinaye yollu eleştirmektedir. -Çev.-