Ã¼lseratif kolit, kanser riski taÅŸÄ±yor
(6/Nisan) DÄ±ÅŸkÄ± yoluyla kan kaybedilmesi, ÅŸiddetli ishal, kilo kaybÄ±, aÄŸrÄ± ve ateÅŸle ortaya Ã§Ä±kan Ã¼lseratif kolitin ciddiye alÄ±nÄ±p, tedavi edilmesi gerekiyor. Aksi halde kalÄ±n baÄŸÄ±rsak kanserine yakalanma riski artÄ±yor.
DÄ±ÅŸkÄ± yoluyla kan kaybedilmesi, kanamanÄ±n yanÄ± sÄ±ra ÅŸiddetli ishal, kilo kaybÄ±, karÄ±n aÄŸrÄ±larÄ± ve ateÅŸle ortaya Ã§Ä±kan Ã¼lseratif kolit hastalÄ±ÄŸÄ±nÄ±n muhakkak ciddiye alÄ±nmasÄ± ve tedaviye baÅŸlanmasÄ± gerekiyor. Aksi halde kalÄ±n baÄŸÄ±rsak kanserine yakalanma riski artÄ±yor. KalÄ±n baÄŸÄ±rsak iÃ§ yÃ¼zeyinin bilinmeyen nedenlerle kendiliÄŸinden iltihaplanmasÄ± olarak tarif edilen Ã¼lseratif kolit, kalÄ±n baÄŸÄ±rsak yÃ¼zeyinde geniÅŸ yaralarÄ±n aÃ§Ä±lmasÄ±na ve bu yaralardan da kan, protein ve diÄŸer deÄŸerli vÃ¼cut salgÄ±larÄ±nÄ±n kaybÄ±na yol aÃ§Ä±yor.
Ankara Ã¼niversitesi TÄ±p FakÃ¼ltesi Genel Cerrahi ABD Ã¶ÄŸretim Ã¼yesi Prof. Dr. Ethem GeÃ§im, Ã¼lseratif kolitin nedenlerinin tam olarak bilinemediÄŸini, erkeklerde kadÄ±nlara gÃ¶re biraz daha sÄ±k rastlandÄ±ÄŸÄ±nÄ± belirterek ÅŸÃ¶yle konuÅŸuyor:
'Genetik yatkÄ±nlÄ±k ve Ã§evresel faktÃ¶rlerin etkileri olduÄŸu dÃ¼ÅŸÃ¼nÃ¼lÃ¼r. Bu faktÃ¶rler arasÄ±nda en Ã§ok tartÄ±ÅŸÄ±lanlar sigara ve alkol kullanÄ±mÄ±, beyazlatÄ±lmÄ±ÅŸ ÅŸeker tÃ¼ketme, doÄŸum kontrol haplarÄ± ve bazÄ± enfeksiyon hastalÄ±klarÄ±dÄ±r. OlayÄ±n baÄŸÄ±ÅŸÄ±klÄ±k sisteminin henÃ¼z Ã§Ã¶zÃ¼lemeyen bir bozukluÄŸundan ileri geldiÄŸine dair gÃ¼Ã§lÃ¼ deliller vardÄ±r. Muhtemelen baÄŸÄ±rsak yÃ¼zeyinde baÄŸÄ±ÅŸÄ±klÄ±ÄŸÄ± saÄŸlayan hÃ¼crelerin normalde reaksiyona yol aÃ§mayan mikroorganizma veya kimyasal maddelere karÅŸÄ± baÅŸlayan reaksiyonlarÄ±nÄ±n aÅŸÄ±rÄ±laÅŸmasÄ± gibi bir durum sÃ¶z konusu olabilirse de henÃ¼z hastalÄ±ÄŸÄ±n sebebi bilinmemektedir demek daha doÄŸrudur.'
Ã¼LSERATÄ°F KOLÄ°TÄ°N KANSERLE Ä°LÄ°ÅžKÄ°SÄ°
Kanser riskini artÄ±rmasÄ± Ã¼lseratif kolit hastalÄ±ÄŸÄ±nÄ±n Ã§ok iyi takip edilmesini gerektiriyor. Ã¼lseratif kolitin baÅŸlangÄ±Ã§ta hastanÄ±n saÄŸlam bir kiÅŸiye gÃ¶re biraz daha yÃ¼ksek bir oranda kalÄ±n baÄŸÄ±rsak kanseri riski taÅŸÄ±masÄ±na neden olduÄŸuna iÅŸaret eden Prof. Dr. Ethem GeÃ§im,'HastalÄ±ÄŸÄ±n 10-15 yÄ±l devam etmesini takiben bu risk giderek artar. Bu nedenle Ã¼lseratif kolitli hastalarÄ±n dÃ¼zenli olarak kolonoskopi ile takip edilmeleri yani baÄŸÄ±rsaÄŸÄ±n iÃ§ yÃ¼zÃ¼nÃ¼n gÃ¶rÃ¼ntÃ¼lenmesi anlamÄ±na gelen bu yÃ¶ntemle izlenmeleri Ã¶nemlidir. AyrÄ±ca gerektiÄŸinde baÄŸÄ±rsak yÃ¼zeyinden alÄ±nan parÃ§alar da mikroskop altÄ±nda incelenmelidir' diyor.
KalÄ±n baÄŸÄ±rsak kanseri riskinini artÄ±rmasÄ±nÄ±n yanÄ±sÄ±ra Ã¼lseratif kolitin neden olduÄŸu baÅŸka saÄŸlÄ±k sorunlarÄ± da bulunuyor. VÃ¼cudun baÅŸka organlarÄ±nda da Ã¼lseratif kolite yol aÃ§an mekanizmanÄ±n etkilerine baÄŸlÄ± hastalÄ±klarÄ±n geliÅŸebildiÄŸini sÃ¶yleyen Prof. Dr. Ethem GeÃ§im, 'BunlarÄ±n baÅŸÄ±nda bel kemiÄŸi ve diÄŸer bazÄ± eklem iltihaplanmalarÄ±, karaciÄŸer-safra sistemi iltihaplanmasÄ±, ayrÄ±ca aÄŸÄ±z, gÃ¶z ve deride yaralar oluÅŸmasÄ±, kansÄ±zlÄ±k ve pÄ±htÄ±laÅŸma bozukluklarÄ±, bÃ¶breklerde bazÄ± sorunlar ile akciÄŸer ve kalp zarÄ±nÄ±n iltihaplanmalarÄ± gibi sorunlar sayÄ±labilir' diye ekliyor.
Ã¼LSERATÄ°F KOLÄ°TÄ°N TEDAVÄ°SÄ°
Ã¼lseratif kolitin tedavi seÃ§eneÄŸindeki ilk adÄ±m ilaÃ§ tedavisi. Ancak verilen ilaÃ§larÄ±n miktarÄ±, tedavi gÃ¼Ã§leri ve kullanma sÃ¼releri arttÄ±kÃ§a, zehirli yan etkilerinin de o oranda artacaÄŸÄ±na dikkat Ã§eken Prof. Dr. Ethem GeÃ§im, ÅŸu uyarÄ±larda bulunuyor:
'Ã¶rnek verirsek kortizonun yan etkilerine baÄŸlÄ± olarak, ÅŸeker hastalÄ±ÄŸÄ±, mide Ã¼lseri delinmesi, yÃ¼ksek tansiyon, katarakt, kas incelmesi, kemik erimesi, pankreas iltihaplanmasÄ± gibi Ã¶lÃ¼mcÃ¼l yan etkiler geliÅŸebilir. HastalarÄ±n kendilerine verilen tÃ¼m ilaÃ§larÄ±n yan etkilerini Ã¶nceden bilmeye ve istedikleri anda ilaÃ§ tedavisini terk etmeye, ilaÃ§ tedavisinin alternatifleri konusunda bilgi edinmeye haklarÄ± vardÄ±r. Bu nedenle de hastalarÄ±n ancak belirli sÃ¼relerle bu ilaÃ§larÄ± kullanmalarÄ± ve eÄŸer cevap alÄ±namÄ±yorsa yine uygun bir sÃ¼re organ nakli yapÄ±ldÄ±ÄŸÄ±nda da kullanÄ±lan baÄŸÄ±ÅŸÄ±klÄ±ÄŸÄ± baskÄ±layÄ±cÄ± ilaÃ§lara geÃ§ilmesi doÄŸru olur. EÄŸer yine cevap alÄ±namazsa, bu hastalarÄ±n cerrahi olarak tedavi edilmeleri gereklidir. AyrÄ±ca bu ilaÃ§larÄ± kullanan kiÅŸilerde bÃ¶brek yetmezliÄŸi geliÅŸme ihtimali olduÄŸu da unutulmamalÄ±dÄ±r. Hastalar, ilaÃ§larÄ±n tÃ¼m yan etkilerini ve potansiyel risklerini kendilerine bu ilaÃ§larÄ± veren hekimlerle mutlaka ve tÃ¼m detaylarÄ± ile aÃ§Ä±k aÃ§Ä±k tartÄ±ÅŸmalÄ±dÄ±rlar. '
AMELÄ°YATIN GEREKLÄ° OLDUÄžU DURUMLAR
Hastalarda ÅŸiddetli kanama, baÄŸÄ±rsak delinmesi, baÄŸÄ±rsak duvarÄ±nÄ±n iltihaplanmasÄ± sonucu baÄŸÄ±rsak Ã§apÄ±nÄ±n iyice geniÅŸleyip patlamaya doÄŸru gitmesi, baÄŸÄ±rsaktan kan dolaÅŸÄ±mÄ±na geÃ§en mikroplarÄ±n kan zehirlemesine yol aÃ§masÄ± gibi durumlarda acil cerrahi Ã¶neriliyor.
Prof. Dr. Ethem GeÃ§im, eÄŸer ilaÃ§la tedavide yan etkiler ortaya Ã§Ä±kmÄ±ÅŸsa veya tedaviye raÄŸmen hastalÄ±k kontrol altÄ±na alÄ±namÄ±yorsa yine cerrahi tedavi gerektiÄŸini belirtiyor ve ekliyor:
'Ä°laÃ§larÄ±n yan etkileri zaman iÃ§inde ortaya Ã§Ä±ktÄ±ÄŸÄ±na gÃ¶re hastalÄ±ÄŸÄ±n genÃ§ yaÅŸta baÅŸlamasÄ± ilaÃ§la tedavi aÃ§Ä±sÄ±ndan bir dezavantajdÄ±r. Zira bu hastalarda umulan ilaÃ§ kullanÄ±m sÃ¼resi uzundur ve bÃ¼yÃ¼k olasÄ±lÄ±kla uzun dÃ¶nemde tehlikeli ilaÃ§ yan etkileri ortaya Ã§Ä±kacaktÄ±r. Bu sÃ¶ylediklerimiz Ä±ÅŸÄ±ÄŸÄ±nda Ã¶zellikle Ã¶nlerinde uzun bir Ã¶mÃ¼r olan genÃ§ hastalarda ameliyat ile tedaviye daha erken dÃ¶nemde ve daha sÄ±cak bakÄ±lmasÄ± gerekir. Cerrahi uygulama Ã¶ncesi, hastalarÄ±n, tedavilerinin neden ilaÃ§la deÄŸil de ameliyatla yapÄ±ldÄ±ÄŸÄ± konusunda ikna olmalarÄ± gerekir. Yine cerrahinin de beklenen etkileri, riskleri ve yaratabileceÄŸi kalÄ±cÄ± sorunlar da hastaya aÃ§Ä±kÃ§a anlatÄ±lmalÄ±dÄ±r. Cerrahinin bir diÄŸer gerekÃ§esi de hastada kanser geliÅŸmesi veya hastalÄ±ÄŸÄ±n kansere doÄŸru ilerlediÄŸinin tespitidir. Hekimin bu noktadaki marifeti hastanÄ±n kansere yakalanmadan gereÄŸinde ameliyat edilmesinin saÄŸlanmasÄ±dÄ±r. Ameliyatla tedavinin temel prensibini hasta olan kolonun Ã§Ä±karÄ±lmasÄ± oluÅŸturuyor. ArdÄ±ndan kalan ince baÄŸÄ±rsak direkt olarak karÄ±n duvarÄ±na baÄŸlanÄ±yor.'
Prof. Dr. Ethem GeÃ§im, dÄ±ÅŸkÄ±nÄ±n hayat boyu bir torbaya akmasÄ± veya ince baÄŸÄ±rsaktan yapÄ±lan kesenin hastanÄ±n anÃ¼sÃ¼ne baÄŸlanmasÄ± ve hastalarÄ±n normal yoldan dÄ±ÅŸkÄ± yapmalarÄ±nÄ±n saÄŸlanmasÄ± gibi seÃ§enekler bulunduÄŸunu belirtiyor.