Malcolm X (/ˈmælkəm ˈɛks/; 19 Mayıs 1925 – 21 Şubat 1965), Malcolm Little doğum ismidir ayrıca El-Hacı Malik El-Şabaz (Arapça: الحاجّ مالك الشباز) ismiyle de bilinir, Afroamerikan Müslüman siyasi temsilci ve insan hakları savunucusudur. Sevenlerine göre, siyahi insanlara karşı suç işleyenlerle mücadele eden ve siyahi insanların haklarını savunan bir insandır. Karşıtlarıysa ırkçılığı ve şiddeti savunduğunu iddia etmektedir. Tarihteki en etkili Afroamerikanlardan birisi olarak bilinir.
1946 yılında (20 yaşındayken), hırsızlık ve haneye tecavüz suçlarından hapishaneye girdi. Hapishanedeyken, İslam Ümmeti (İngilizce: Nation of Islam) isimli siyahi hareketin bir üyesi oldu. 1952 yılındaki şartlı tahliyesinden sonra hızla hareketin liderlerinden biri haline geldi. Bu hareketin kamu yüzü olduğu yaklaşık 12 yıl içinde; siyahi üstünlüğüne inandığı İslam Ümmeti öğretileri doğrultusunda, siyah ile beyaz Amerikalıların ayrılması gerektiğini savundu ve sivil haklar hareketinin ırksal bütünleşme vurgularına karşı alaycı tavırlar sergiledi.
İslam Ümmeti Hareketi’ni reddetmesinden sonra Şubat 1965’te, hareketin üç üyesi tarafından suikaste uğradı. Ölümünden kısa bir süre sonra da 20. yüzyılın en etkileyici kitaplarından biri olarak kabul edilenMalcolm X Otobiyografisi (İngilizce: The Autobiography of Malcolm X) isimli kitabı yayınlandı.
İslam Ümmeti dönemi
Malcolm Little tutukluluk süresince kendi kendini yetiştirmiş bir kişi olan mahkûm arkadaşı John Bembry ile görüştü. John yapmış olduğu etki ile, Malcolm’un okumaya karşı isteğini artırmıştır.
Bu sırada, kardeşlerinden bazıları İslam Ümmeti (nispeten dini ve siyahi hareket, en sonunda Afrikan diyasporasının beyaz Amerikalı baskısından kurtulmak için Afrika’ya dönmesi gerektiğini tavsiye etmiştir) ile ilgili haberler göndermişti. İlk başta çok ilgilenmedi. Sonra kardeşi Reginald’dan, “Malcolm, sigara içmeyi ve domuz eti yemeyi bırak. Hapishaneden nasıl çıkılacağını sana göstereceğim.” mesajını alması üzerine sigara içmeyi ve domuz eti yemeyi bıraktı. Devamında Reginald, ziyarete geldiği bir vakitte hareket (İslam Ümmeti) ve öğretileri (beyaz insanların şeytan olduğu inanışı dahil) ile ilgili bilgiler verdi. Malcolm ise beyaz insanlarla kurduğu tüm ilişkilerde sahtekarlık, adaletsizlik, açgözlülük kin ve düşmanlık olduğu kanısına vardı ve dinlere karşı olan düşmanlıklarından dolayı “İblis” (İngilizce: Satan)lakabını alan Malcolm artık İslam Ümmeti’nin çağrılarını kabul eden biri haline gelmişti.
1948 yılının sonlarına doğru Malcolm, İslam Ümmeti hareketinin lideri Elijah Muhammed’e bir mesaj yolladı. Elijah da Malcolm’a, geçmişini unutup alçakgönüllülük ile Allah’a boyun eğerek dua etmesini ve bir daha kötü işlere bulaşmayacağına yemin etmesini tavsiye etti. Daha sonra hatırlayacağı dua etmek için verdiği iç mücadelesinden kısa bir süre sonra da İslam Ümmeti’nin bir üyesi oldu. O zamandan beri düzenli olarak Elijah ile yazışmalar yaptı. Daha sonra bir yazısında bu konudan “Muhammed Bey’in öğretilerinin, yazışmalarımın, ziyaretçilerimin —​genelde Ella ve Reginald— ve kitap okumalarımın arasında aylar geçti ve ben tutsak olduğumu bile hatırlamaya vakit bulamadım. Aslına bakarsanız hayatımda hiç bu kadar özgür olmamıştım.” diye bahsetti.
1950 yılında, hapishaneden ABD Başkanı Truman’a yazdığı bir mektupta Kore Savaşı’na karşı olduğunu ve başkanın bir komünist olduğunu ifade etmesi üzerine FBI tarafından hakkında bir klasör oluşturuldu. Bu yıl içinde, ismini Malcolm X şeklinde kullanmaya başladı.Otobiyografisinde, “X harfi”nin tanımasının mümkün olmadığı Afrikalı atalarının soyadını temsil etmekte olduğundan bahsetmiştir. Ayrıca otobiyografisinde, “Artık benim için ‘X’, mavi gözlü şeytan olan beyaz köle efendileri tarafından atalarıma zorla verilen ‘Little’ soyadının yerini almıştır.” yazmaktadır.
Hatipliğinin ilk zamanları
1952 yılının Ağustos ayındaki şartlı tahliyesinden sonra, Şikago’da Elijah Muhammed’i ziyaret etti. Haziran 1953’te, Detroit’teki İslam Ümmeti hareketine ait Bir Numaralı Cami’de (İngilizce: Temple Number One)yardımcı hatip (vaiz) oldu. Bu yıl içinde daha sonra, Boston’da 11 Numaralı Cami’yi kurdu;Mart 1954’te, Philadelphia’daki 12 Numaralı Cami’yi büyüttü ve geliştirdi; ve 2 ay sonra da üyeliğini hızlı bir şekilde ilerlettiği Harlem’de7 Numaralı Cami’nin yöneticisi seçildi.
1953 yılında, İslam Ümmeti hareketindeki hızlı yükselişi FBI’ın dikkatini çekti bunun üzerine Malcolm izlenmeye başladı.
1955 yılı süresince Malcolm X, hareket için yeni üye bulma çalışmaları sonuç verici bir şekilde devam etti. Springfield’da (13 numaralı), Hartford’da (14 numaralı) ve Atlanta’da (15 numaralı) yeni camiler kurdu. İslam Ümmeti hareketine her ay yüzlerce Afroamerikan katılmaya devam etti.
Hitabet yeteneğinin yanında, 1.90 m boyu ve 82 kg kilosu ile etkileyici bir fiziksel görünüşü vardı. Malcolm’u tasvir ederken bir yazar “kuvvetli yapıya sahip”, başka bir yazar ise “büyüleyici derecede yakışıklı… ve her zaman kusursuz giyimli” kelimelerini kullanmıştır.