Zenne Kültürü Üzerine CCTV America News Özel Röportajı
CCTV America News Televizyon Kanalı, “Zenne Kültürü” hakkında hazırlanan bir belgesel için “Zenneler” isimli kitabının 2.Baskısı yayınlanan İstanbul Yeni Yüzyıl Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Sahne Sanatları Bölüm Başkanı (V.) Dr. Öğr. Üyesi Çiğdem KILIÇ ile röportaj yaptı.
Alev Ofluoğlu Konferans Salonunda gerçekleşen röportajda Dr. Öğr. Üyesi KILIÇ, Türk tiyatro tarihi, geleneksel Türk tiyatrosu ve Zenne kültürü üzerine detaylı açıklamalarda bulundu.
Bugün bir anlam kayması olarak yanlış kullanılan “Zenne” tanımının sözcük bilgisinden, ortaya çıkış nedenlerine, geleneksel Türk tiyatrosundaki yeri ve önemine dair bilgiler veren Dr. Öğr. Üyesi Kılıç, “Gücünü taklitten alan geleneksel Türk tiyatrosu içinde zenneler ayrı bir yer tutar. Kadının her yönüyle yansıtıldığı bu taklitlerde, zennelerin giyimlerinden tavırlarına, erkeklerle konuşurken aldıkları ruh durumuna, hareketlerine kadar tüm yönleri seyirciye yansıtılır. Zenne kadının tarihi serüvenine bakıldığında, kadının çeşitli yasaklarla baskılandığı dönemlerde üretilen bir çözüm arayışının sonucunda ortaya çıkmıştır” dedi.
“Zenne” kavramının doğuşuna değinen Dr. Öğr. Üyesi Çiğdem KILIÇ, sözlerinde “Zenne tipinin oluşumunda etkili olan dönemin toplum yapısı, güldürü anlayışıyla, eğlencesiyle oyunların konularını ve tiplerin tavırlarını belirlemiştir. Kadınların eğlenceleri, evlilikleri, yapıları, kimlikleri, kısacası her türlü sosyal ve fiziksel yaşamları zenne tipini belirlemeye başlamıştır. Zenneler aynı zamanda birçok oyunun merkezini oluşturmaktadır. Oyunun ana teması ya bu kadınlar üzerine ya da bunlarla ilişkiler üzerine döner” İfadelerine yer verdi.
Röportajda “Köçek” kavramı hakkında da açıklamalarda bulunan Dr. Öğr. Üyesi KILIÇ, “Batılılaşma etkisi ile kadının sahneye çıkma özgürlüğünü kazanması, zenne geleneğinin de yavaş yavaş tarih sahnesinden silinmesine neden olmuştur. Günümüzde devam eden “Köçek Geleneği” ise, sadece köylerdeki düğünlerde ya da eğlencelerde erkeklerin çeşitli kıyafetlerle çıkıp oynaması şeklinde olmaktadır. Köçek, bilinen anlamından uzaklaşmış, bambaşka bir anlama bürünmüştür” dedi.
Röportajın sonunda geleneksel Türk tiyatrosunu ele alan Dr. Öğr. Üyesi KILIÇ, “Yine gözden kaçan bir nokta da, yüzyıllardır var olan ve bugün seyircilerin güldüğü birçok oyunda, dizide, filmde ve çeşitli gösterilerde, söz komiklikleri, seyirciye yapılan göndermeler, laf oyunları gibi geleneksel tiyatromuzun mizah anlayışının unsurları kullanılmaktadır. Bugün zekâsını takdir ettiğimiz, yaptığı esprilere güldüğümüz insanların bu pırıltıları ve bizim bu takdirimiz, özünde yatan bu güldürü anlayışıyla bağlantılıdır. Günümüzde, bu güldürü anlayışının temeli unutulmuş, sanki bize ait olmayan, bizim kültürümüzden beslenmeyen, yepyeni bir mizah anlayışı doğmuş gibi algılanmaktadır. Oysa kökeninde geleneksel tiyatromuz vardır. Bu da bize geleneksel tiyatromuzun yapıtaşlarının sağlamlığını ve insanımızı nasıl çözdüğünü ve sergilediğini açıkça göstermektedir” diyerek sözlerini sonlandırdı.