tarafından SABRİ KÖNTEK Bir C.tesi Tem. 11, 2009 12:16 pm
felsefî eserlerin tercüme edilerek İslâm dünyasında yayılması, deği&shy;şen akımlar ve gelişen toplum hayatının doğurduğu ihtiyaçlar karşısında âyet ve hadislerden hüküm çıkarma zorunluluğunun hissedilmesi ve değişik siyasî düşünceler zamanla fıkhî ve itikadî ekollerin ve gruplaşmaların ortaya çık&shy;masına sebep olmuş, Kitap ve Sünnet'ten hüküm çıkarma gücünde olma&shy;yanlar bu güçteki âlimlerin görüş ve düşünceleri etrafında toplanarak mez&shy;hepleri oluşturmuşlardır.
Mezhep sözlükte "gidilecek yer, gidilecek yol, görüş, doktrin ve akım" gibi mânalara gelir. Bir terim olarak ise mezhep, kendi içinde tutarlı bir dü&shy;şünce sistemine sahip olduğu kabul edilen itikadî ve fıkhî doktrini ifade eder. Çoğulu "mezâhib"dir. Mezhep kurucusu kabul edilen imam veya müctehid hiçbir şekilde bir din koyucusu veya din tebliğcisi değildir. Yüce ALLAH (C.C.) tara&shy;fından konulan ve Hz. Muhammed tarafından tebliğ edilen İslâm dininin gerek inanç, gerekse fıkıh (ibadet ve hukuk) alanına giren meselelerini delil&shy;leriyle birlikte ele alıp bunlara ilişkin yorum ve çözümler getirme ihtiyacı karşısında, delillerinden hüküm çıkarma yeterliğine sahip bilginler birbirin&shy;den farklı görüşler ve çözüm örnekleri ortaya koymuşlardır. İşte belli görüş&shy;ler etrafında oluşan ve yeni katılımlarla da giderek zenginleşen fikrî küme&shy;leşmeye mezhep denilmiştir. Genellikle fıkıh mezhepleri, kurucularının isim&shy;leri ile anılır. Hanefî mezhebi, Mâlikî mezhebi gibi. Akaid mezhepleri ise, Şîa, Mu‘tezile, Havâric gibi belli topluluklara nisbet edildiği gibi kurucusuna izâ&shy;fetle de anılmıştır: Mâ&shy;tü&shy;rî&shy;dî, Eş‘arî gibi. Ana akaid mezheplerinin ayrıldığı kollar da fıkıh mezhepleri gibi daha çok bir şahsa nisbet edilmiştir. Akaid mezhepleri için daha çok "grup" anlamına gelen "fırka" (çoğulu fırak), "görüş" anlamına gelen "makale" (çoğulu makalât) ve "anlayış tarzı" mânasına gelen "nıhle" (çoğulu nihal) kelimeleri kullanılır.