GVK 180 - Gelir Vergisi Genel Tebliği Seri No: 180 - Alomaliye.com
Tarih: 10 Şubat 1995 / 17:32 Kategori: Gelir Vergisi Tebliğleri
10 Şubat 1995 Tarihli Resmi Gazete
3946 ve 4008 sayılı Kanunlarla Gelir Vergisi Kanununun bazı hükümlerinde değişiklikler yapılmış ve bu değişikliklerden bazıları hakkında daha önce yayınlanan 172, 173, 174, 175, 176, 178 ve 179 seri No’lu Gelir Vergisi Genel Tebliğleri ile gerekli açıklamalar yapılmıştır.
3946 ve 4008 sayılı Kanunlarla Gelir Vergisi Kanununda yapılan ve yukarıda belirtilen tebliğlerle açıklanmayan diğer değişiklikler hakkında aşağıdaki açıklamaların yapılması gerekli görülmüştür.
A _ BİLANÇO ESASINA GÖRE DEFTER TUTAN MÜKELLEFLERİN TİCARİ İŞLETMELERİNE DAHİL GAYRİMENKUL VE İŞTİRAK HİSSELERİNİN SATIŞINDA MALİYET BEDELİNİN ARTIRILMASI SURETİYLE KAZANÇ TESPİTİ
Gelir Vergisi Kanununun 38 inci maddesinin sonuna 3946 sayılı Kanunla, “Gayrimenkul ve menkul kıymetlerin alım-satımı ile devamlı olarak uğraşanlar hariç olmak üzere, bilanço esasına göre defter tutan mükelleflerin iktisap tarihinden itibaren en az iki tam yıl süre ile aktiflerinde yer alan gayrimenkul ve iştirak hisselerinin elden çıkarılmasında maliyet bedeli, bunların iktisap edildiği ve elden çıkarıldığı yıllar hariç olmak üzere her takvim yılı için Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre belirlenen yeniden değerleme oranında artırılarak kazancın tespitinde dikkate alınır.” hükmü eklenmiştir.
Anılan hüküm uyarınca gayrimenkul ve iştirak hisselerinin elden çıkarılmasından doğan kazancın tespitinde maliyet bedelinin artırılmasına ilişkin açıklamalar 49 Seri No.lu Kurumlar Vergisi Genel Tebliğinde yer almış olup, gelir vergisi mükellefleri için de bu açıklamalar çerçevesinde işlem yapılacaktır.
B _ DEĞER ARTIŞ KAZANÇLARINDA GAYRİMENKULLERİN VE BU NİTELİKTEKİ MAL VE HAKLARIN İKTİSAP BEDELİNİN ARTIRILMASI SURETİYLE KAZANÇ TESPİTİ
Gelir Vergisi Kanununun mükerrer 81 inci maddesine 3946 sayılı Kanunla, “Bu Kanunun mükerrer 80 inci maddesinin birinci fıkrasının 7 numaralı bendinde belirtilen değer artış kazancının hesabında iktisap bedeli, gayrimenkul ve bu nitelikteki hakların iktisap edildiği ve elden çıkarıldığı takvim yılları hariç olmak üzere, her takvim yılı için Vergi Usul Kanuna göre belirlenen yeniden değerleme oranında artırılarak tespit edilir.” hükmü eklenmiştir.
Ayrıca, 4008 sayılı Kanunla Gelir Vergisi Kanununa eklenen Geçici 41 inci madde ile söz konusu hükmün 1.1.1993 tarihinden itibaren iktisap edilen mal ve hakların elden çıkarılmasından doğan kazançlar hakkında uygulanacağı, bu tarihten önce iktisap edilen mal ve haklara ise Gelir Vergisi Kanununun mükerrer 80 inci maddesinin 3824 sayılı Kanunla değişmeden önceki hükümlerinin uygulanacağı belirtilmiştir.
Gelir Vergisi Kanununun mükerrer 80 inci maddesinin 7 numaralı bendinde iktisap şekli ne olursa olsun (ivazsız olarak iktisap edilenler hariç), 70 inci maddesinin 1, 2, 4 ve 7 numaralı bentlerinde yer alan;
_ Arazi, bina, maden suları, menba suları, madenler, taş ocakları, kum ve çakıl istihsal yerleri, tuğla ve kiremit harmanları, tuzlalar ve bunların mütemmim cüzileri ve teferruatı,
_ Voli mahalleri ve dalyanlar,
_ Gayrimenkul olarak tescil edilen haklar;
_ Gemi ve gemi payları ile bilumum motorlu tahmil ve tahliye vasıtalarının,
İktisap tarihinden başlayarak dört yıl içinde elden çıkarılmasından doğan kazançların, değer artış kazancı olduğu hükme bağlanmıştır. Dört yıllık süre 3824 sayılı Kanunla getirilmiş olup, bu hüküm 1.1.1993 tarihinden itibaren yürürlüğe girmiştir.
Öte yandan, Gelir Vergisi Kanununun mükerrer 81 inci maddesinde değer artış kazancında safi kazancın, elden çıkarma karşılığında alınan para ve ayınlarla sağlanan ve para ile temsil edilebilen menfaatlerin tutarından mal ve hakların maliyet bedelleri, menkul kıymetlerde iktisap bedelleri ile elden çıkarma dolayısıyla yapılan ve satıcının uhdesinde kalan giderler ve ödenen vergi ve harçların düşülmesi suretiyle tespit edileceği belirtilmiştir.
Bu hükümler çerçevesinde, yukarıda belirtilen gayrimenkul ve bu nitelikteki mal ve hakların iktisap tarihinden itibaren 4 yıl içinde elden çıkartılmaları halinde, bunların satışından doğan kazanç, değer artış kazancı sayılacak; değer artış kazancının tespitinde bunların iktisap bedeli, iktisap edildiği ve elden çıkartıldığı yıllar hariç olmak üzere, her yıl için Vergi Usul Kanununa göre belirlenen yeniden değerleme oranında artırılarak dikkate alınacaktır.
Bay (A) 1.3.1993 tarihinde 700.000.000._ liraya satın aldığı daireyi 20.1.1995 tarihinde 2.000.000.000,- liraya satmıştır.
Bu satış işleminden doğan kazanç, söz konusu gayrimenkul iktisap tarihinden itibaren dört yıl içinde elden çıkarıldığından değer artış kazancı olarak vergilendirilecektir. Ancak, Bay (A) değer artış kazancının hesaplanması sırasında gayrimenkulün iktisap bedelini, gayrimenkulün iktisap edildiği ve elden çıkartıldığı 1993 ve 1995 yıllarını dikkate almayarak sadece 1994 yılı için yeniden değerleme oranında artırabilecektir.
Buna göre Bay (A) nın elden çıkardığı gayrimenkulünün iktisap bedelinin artırımlı değeri; 1994 yılı için (700.000.000 + (700.000.000 x – % 107.6) =) 1.453.200.000._ lira olacak, vergiye tabi tutulacak değer artışı kazancı ise (2.000.000.000 – 1.453.200.000 =) 546.800.000._lira olarak hesaplanacaktır.
Gelir Vergisi Kanununun mükerrer 80 inci maddesinin 7 numaralı bendi kapsamındaki gayrimenkuller ve bu nitelikteki mal ve hakların iktisap edildiği tarih ile elden çıkartıldığı tarih arasındaki süre 4 yıldan daha fazla olduğu takdirde, bunların satışından doğan kazanç değer artış kazancı sayılmayacak ve gelir vergisine tabi tutulmayacaktır. Değer artış kazancının doğmadığı durumlarda, iktisap bedelinin yeniden değerleme oranında artırılmasının vergilendirme yönünden bir anlamı da bulunmamaktadır.
1.1.1993 tarihinden önce iktisap edilen ve bu tarihten sonra elden çıkartılan gayrimenkuller ile bu nitelikteki mal ve haklarda ise, Gelir Vergisi Kanunun mükerrer 80 inci maddesinin 3824 sayılı Kanunla değişmeden önceki 7 numaralı bendinde yer alan bir yıllık süre esas alınacaktır. Dolayısıyla, 1.1.1993 tarihinden önce iktisap edilip de bu tarihten itibaren bir yıllık süre dolduktan sonra elden çıkartılan gayrimenkuller ile bu nitelikteki mal ve haklar için değer artış kazancı hesaplanmayacaktır.
Gelir Vergisi Kanununun 80 inci maddesinin 7 numaralı bendinde bahsedilen gayrimenkul ve bu nitelikteki mal ve hakların “elden çıkarılmasından”; bunların satılması, bir ivaz karşılığında devir ve temliki, trampa edilmesi, takası, kamulaştırılması, devletleştirilmesi ve ticaret şirketlerine sermaye olarak konulması anlaşılacaktır.
“Kiralama yoluyla edinilen veya işletmeye dahil olan ve işte kullanılan taşıtların giderleri (Nakliyecilikte kullanılanlar hariç olmak üzere, binek otomobillerinin ve zati ve ailevi ihtiyaçlar için de kullanılan diğer taşıtların giderlerinin yarısı)”
Diğer taraftan, Gelir Vergisi Kanununun sözü edilen 40’ıncı maddesinin 7 numaralı bendine eklenen parantez içi hüküm ile Vergi Usul Kanununa göre ayrılan amortismanların gider yazılması konusunda benzeri bir sınırlama getirilmiştir. Değiştirilen bu hüküm ile nakliyecilikte kullanılanlar hariç olmak üzere, binek otomobilleri ile aynı zamanda zati ve ailevi ihtiyaçlar için de kullanılan diğer taşıtların amortismanlarının sadece yarısının gider yazılması öngörülmüştür.
Ayrıca, 4008 sayılı Kanun ile Gelir Vergisi Kanununun “Gider Kabul Edilmeyen Ödemelere” ilişkin 41’inci maddesine 7 numaralı bent eklenmiştir. Söz konusu bent hükmüne göre safi kazancın tespitinde, kiralama yoluyla edinilen veya işletmede kayıtlı olan yat, kotra, tekne, sürat teknesi gibi motorlu deniz, uçak ve helikopter gibi hava taşıtlarından işletmenin esas faaliyet konusu ile ilgili olmayanların giderleri ile amortismanlarının indirilmesi kabul edilmemiştir.
Gelir Vergisi Kanununun 40’ıncı maddesinin 5 numaralı bendinde kapsanan giderler, genel olarak taşıtların tamir, bakım, yakıt ve benzeri cari giderleridir.
Gelir Vergisi Kanununun 41’inci maddesinin birinci fıkrasına 4008 sayılı Kanunla eklenen 7 numaralı bent hükmü ile kiralama yoluyla edinilen veya işletmede kayıtlı olan yat, kotra, tekne, sürat teknesi gibi motorlu deniz taşıtlarıyla uçak ve helikopter gibi hava taşıtlarının işletmenin esas faaliyet konusuyla ilgili olmaması halinde bu taşıtlara ilişkin giderler ile amortismanların ticari kazançtan gider olarak indirilmesi kabul edilmemiştir.
İnşaat ve taahhüt işi ile uğraşan Bay (D) işletmesine kayıtlı olan helikoptere ait giderleri ve amortismanları indiremeyecektir. Zira mükellef Bay (D)’ nin esas faaliyet konusu inşaatçılık olup, işletmeye kayıtlı helikopterin bu faaliyet ile bir ilgisi bulunmamaktadır.