Geçtiğimiz haftanın gündemlerinden bir tanesini Taşınmaz Mal Vergisi Tüzüğü’nün yasal olup olmadığı konusu idi. Bu konu halkı, siyasileri gerekse diğer yetkililer ile uygulayıcıları bilinçlendirilmek amacıyla bu konu hakkındaki görüşlerimi aşağıda aktarmayı uygun gördüm.
Yukarıdaki ilkelerin bir kısmı Anayasamızda ve Vergi Usul Yasası’nda bir kısmı ise bu vergi yükümlülüğünün uygulanmasını, muafiyet ve matrah şekli ile vergi oranlarını, vergilendirme dönemlerini ve ödeme tarihleri düzenleyen özel yasalarda kural olarak yer almıştır.
Bu özellikler ise vergi türlerine göre arz etmektedir. Örneğin, gelir üzerinden alınan vergilerde (Gelir ve Kurumlar Vergisinde);
Vergilendirme dönemi normal olarak 1 Ocak tarihi ile başlayan 12 aylık takvim yılıdır.(Bazı konulara ilişkin önceden izin alma koşuluyla özel hesap dönemleri uygulanabilmektedir);
Taşınmaz Mal Vergisi her ne kadar da servet üzerinden alınan vergi türü grubuna dâhil edilmişse de esasında bir dolaysız vergi türü olarak da tanımlanabilmektedir. Nitekim, 28 Ağustos 1995 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiş olan 50/1995 sayılı Taşınmaz Mal Vergisi Yasasının uygulanmasına 1 Ocak 1996 tarihinden itibaren başlanmış ve yükümlülerin taşınmaz mallarına ilişkin bir defaya mahsus Genel Beyanname vermeleri zorunlu tutulmuştur. Bu tarihten sonra taşınmazlarda kullanım şekli, inkişafı ve mülkiyet durumunda değişme olmadığı veya ilgili Belediye talep etmediği sürece yükümlülerin (mal sahiplerinin) her yıl Genel Beyanname verilmesi zorunlu tutulmamış olup adı edilen Yasa’nın 20(1). maddesi uyarınca yıllık beyanname verilmiş saymıştır.
Taşınmaz Mal Vergisi Yasası’nın 2.’nci maddesi vergilendirme dönemini aynen Gelir ve Kurumlar vergisinde olduğu gibi takvim yılı esasına bağlanmış olup şöyle açıklamıştır: “Vergilendirme dönemi”, Ocak ayı ile başlayan on iki aylık takvimin yılını anlatır.
Öte yandan, adı edilen Yasa’nın 6.’ncı maddesi Taşınmaz Mal Vergisi yükümlülüğünün başlama tarihini aşağıda belirtildiği gibi kurala bağlamıştır.
Her vergilendirme dönemi başında bu Yasanın 4’üncü maddesi kapsamında taşınmaz mal sahibi olanlar, ilgili yılın vergilendirme döneminin;
Bu Yasa’nın 12’nci maddesinde belirtilen nedenler dolayısıyla taşınmaz malın kategorisini, türünü veya genişliğini değiştiren durumların veya özelliklerinde eksiltme veya eklerin meydana gelmesi durumunda bu değişikliğin gerçekleştiği vergilendirme dönemini izleyen vergilendirme döneminin ve
Bu Yasa’nın 8’inci maddesinde öngörülen taşınmaz mal vergisinden sürekli muaf taşınmaz mallar için, muafiyet durumlarının kalktığı vergilendirme dönemini izleyen vergilendirme döneminin;
Diğer bir anlatımla, vergi yükümlülüğü her yılın 1 Ocak tarihindeki mülkiyet durumu dikkate alınarak saptanmaktadır. Yıl içinde herhangi bir şekilde devredilen veya elden çıkarılan taşınmaz malların vergisi, ilgili yılın 1 Ocak tarihindeki mal sahibine aittir. Yıl içinde inşası bitmiş olan konutların taşınmaz mal vergisi yükümlülüğü adı edilen Yasanın 6(3). maddesine istinaden Taşınmazın kullanılmaya veya diğer hukuki olayın gerçekleştiği tarihi izleyen yılın 1Ocak tarihinden itibaren başlamaktadır.
Taşınmaz malların matrahı ise taşınmazların türü, büyüklüğü, bulunduğu yöresi, konumu ve değer artırıcı bazı özellikleri dikkate alınarak 20.’nci maddeye istinaden düzenlenen Yasaya ekliCetvellerde saptanmış olup bu vergi türünün diğer vergi türlerinde olduğu gibi zaman aşımı sınırı yoktur.
Dolaylı vergilerin vergilendirme dönemi ise genellikle aylık, üçer veya altışar aylık dönemler olup ilgili dönem içerisinde yapılan vergiye ilişkin değişiklikler ancak ilgili vergilendirme döneminden önceki ay içerisinde yapılan ve Resmi Gazete’de ilan edilen yasal düzenlemeleri takip eden diğer vergilendirme döneminin başından itibaren yürürlüğe girmesi ile mümkündür.
Diğer bir anlatımla, Şubat 2018’de yapılacak bir değişikliğin ancak bu ayı takip eden Mart ayının 1.’nci gününden itibaren yürürlüğe girmesi ile yasal geçerlilik kazanır.
Aynı ilke ve kural dolaysız vergi ve servet vergisi türleri için de geçerli olup bu türlerin vergilendirme dönemi 1 Ocakla başlayan 12 aylık takvim yılı olduğuna göre ilgili vergilendirme dönemi içinde yapılan vergi oranları ile diğer değişikliklerin ancak ilgili yılı izleyen yeni vergilendirme döneminin başı olan 1 Ocak tarihinden itibaren yürürlüğe girecek şekilde düzenlenerek Resmi Gazete’de ilân edilmesi gerekir.
Diğer bir anlatımla, 2018 yılı Taşınmaz Mal Vergisi oranlarında veya matraha ilişkin esas ve kıstaslarda yasal değişiklik yapılmasınailişkin düzenleme 2017 yılının herhangi bir tarihinde yapılmak suretiyle uygulanma kuralları 1 Ocak 2018 vergilendirme döneminden itibaren başlaması gerekirdi.
Bu konudaki vergi hukukunun bir diğer ilkesi aynı döneme dâhil taşınmaz malların vergilendirilmesinin aynı oranlar ile aynı esas ve kıstaslara tabi olarak vergilendirilmesini sağlamak suretiyle Anayasanın “eşitlik” ve “adalet” ilkelerinin gerçekleştirilmesi içindir. İşte bu nedenledir ki vergi hukukunda vergi türlerine göre “vergilendirme dönemleri” öngörülmüştür.
Diğer bir ilke ise “vergiyi doğuran olay” kuraldır. Vergi Usul Yasası’nın 20.’nci maddesi aşağıda belirtilmiştir.
Taşınmaz Mal Vergisi Yasası kurallarına ilaveten Vergi Usul Yasası’nın 39(1). maddesi de taşınmaz mal tarhiyatlarının yıllık esasta yapılmasını öngörmekte olup yukarıda belirtmiş olduğum görüş ve yasal dayanakları desteklemektedir.
Gelelim son günlerde taşınmaz mal vergiler hakkında başlayan tartışmaların yasa karşısındaki durumuna. Öncellikle şunu belirteyim ki 1 Ocak 2018 tarihi ile başlayan 2018 yılı vergilendirme dönemine ilişkin olarak 14 Mart 2018 tarihinde Resmi Gazete’nin 28.’nci sayısında yayımlanan “Taşınmaz Mal Vergisi, Vergi Miktarları ve Oranları Tüzüğü” 2018 yılı vergilendirme döneminin başladığı tarihten yaklaşık iki buçuk ay sonra yürürlüğe girmiş olup Anayasamızın 75(4). maddesine aykırı bir durum oluşmuştur. Bahse konu kural şöyledir:
“75(4) Geriye yürüyen mali yükümlülükler konamaz”.
Lefkoşa Belediye Başkanı’ndan bu konuda aldığım bilgiye göre 1 Ocak-13 Mart 2018 tarihleri arasında çeşitli nedenlerle yüzlerce yükümlü ya taşınmaz mallarının vergisinin tümünü veya birinci taksitini ödemiş bulunmaktadırlar. Hatta birçok belediyenin Ocak-Şubat aylarında yükümlülere bu konuda 2018 yılının yürürlükte bulunan vergi tarifesi üzerinden ihbarnamelerinde gönderilmiş olması konuya daha da önem kazandırmıştır.
Bahse konu Tüzüğün “yasal” olabilmesi için yürürlük tarihinin Taşınmaz Mal Vergisi Yasası’nın ilgili kurallarına uygun olması yasal zorunluluktur. Nitekim Anayasamızın 75(3). maddesi uyarınca Bakanlar Kurulu’nun yasalarda değişiklik yapabilmesi için ilgili yasanın (bu durumda Taşınmaz Mal Vergisi Yasasının) belli ettiği ilkelere uygun olmasını zorunlu kılmıştır.
Kanımca, daha fazla gelir elde etme uğruna hukuksuzluğa önem vermek hiçbir iktidara yakışmaz. Özellikle de hukukun üstünlüğüne önem veren bugünkü hükümetin anlayışıyla hiç bağdaşmaz. Nitekim, bu yazıyı kaleme aldığım sıralarda 14 Mart 2018 tarihinden itibaren taşınmaz mal miktar ve vergi oranlarının artışını öngören Tüzüğün Bakanlar Kurulu tarafından iptal edildiğini öğrendim. Yani yanlış hesap Bağdat’tan dönmüştür.