TARİHİN EN ABSÜRT KİTLESEL PANİK OLAYI “MARSLILAR DÜNYAYA SALDIRIYOR!”
1938 yılının Ekim ayında ABD'de, CBS Radyosu’ndaki bir radyo tiyatrosu, tarihin en absürt kitlesel panik olayının yaşanmasına sebep oldu...
Güncelleme: 22-03-2020 01:06:52 Tarih: 21-03-2020 16:25
30 Ekim 1938 Pazar günü saat 17 sularında ABD’de yayın yapan CBS Radyosu’nu açan vatandaşlar dehşet verici bir haber ile karşılaşır.
Haberde, Mars’tan gelen garip yaratıkların, dünyaya saldırdıkları söyleniyordu. Marslı istilası, New Jersey’deki bir çiftliğe tanımlanamayan bir nesnenin düşüşünden sonra başlamış ve gitgide büyümüştü. ABD ordusunun duruma müdahale etmek için harekete geçmişti fakat dünyamıza saldıran canlılar insanlardan çok daha yüksek zekaya sahip ve bir o kadar da tehlikeli yaratıklardı.
Radyondaki spiker etkileyici bir ses ile ölüm ve yaralanma haberleri, hükümet yetkililerinin açıklamaları, Amerikan Başkanı’nın uyarı mesajlarını ve olayın ciddiyetini dehşet içinde halka duyuruyordu.
Radyosunu yeni açan dinleyiciler bu haber üzerine iyice paniğe kapılır. Hatta insanların büyük bir kısmı kiliselere sığınır, intihara kalkışır ve New Jersey’de olanlar ise arabalarıyla ve otobüslerle başka eyaletlere kaçmaya çalışır.
Halkı paniğe sevkeden olay oysa sanıldığı gibi bir Marslı istilası değildi. “Yurttaş Kane” filminin efsane oyuncusu Orson Welles ile birlikte Mercury Tiyatrosu oyuncuları, o dönem popüler olan “Dünyalar Savaşı” isimli kitabı bir radyo tiyatrosu haline getirmişlerdi. Cadılar bayramı münasebeti sebebiyle özel bir yayındı.
Yönetmenliğini Orson Welles’in yaptığı oyun için sayısız prova yapılmıştı. Paniğe kapılmış insan sesleri, silah sesleri ve çığlıklar gibi ses efektlerini de oyuna dahil edilir hatta inandırıcılığı arttırmak için Amerika şehirleri ve hükumet yetkililerinin isimleri kullanılır.
30 Ekim gecesi radyo tiyatrosundan önce “Dünyalar Savaşı” adlı eserin sunulacağının defaatle belirtilmesine rağmen hem radyosunu sonradan açan dinleyiciler, kendini rolüne fazlasıyla kaptıran oyuncuların performanslarını gerçek zannetmiş ve olay çığrından çıkmıştı.
Başarılı bir kurgu gerçekleştiren sanatçılar oyunun arasına gerçek zamanlı radyo akışına dahil olan hava durumu haberleri ve Ramon Raquella Orkestrası’nın müzik dinletisine de yer vererek insanları radyo tiyatrosu algısından çıkararak bu olayın tamamen gerçek olduğuna inanmalarını sağlarlar.
Radyo tiyatrosu gerçek bir Marslı istilası vakasına dönüşmüştü. Hatta bu süreç içerisinde garip bir şekilde yaratık gördüğünü iddia edenler bile ortaya çıkmıştı.
Oyunun sonlarına doğru stüdyoya gönderilen iki polis de kendini sanatçıların performansını izlemeye kaptırınca panik iyice büyür. Olay anlaşıldıktan sonra ise kurgunun mimarı Orson Welles genç yaşta Amerika’da büyük bir üne kavuşur.
Bir gün sonraki gazetelerin manşetlerinde de kendine yer bulan olay yüzünden Orson Welles ve CBS Radyosu aleyhine halkı galeyana getirmekten tazminat davaları açılır.
Orson Welles, verdiği bir röportajda yayının bu kadar büyük bir etki yaratacağını tahmin etmediğini söylemiş. Welles’e neden gerçek Amerika şehirleri ve hükumet yetkililerinin isimlerini kullandığı sorulunca inandırıcı olması adına yaptığını söyleyip üzgün olduğunu dile getirmiş.
Princeton Üniversitesi profesörü Hadley Cantril, 1940 yılında ‘The Invasion from Mars’ isimli bir çalışma yayınlar ve olayın kaç kişiyi etkilediğini hesaplamaya çalışır. Çalışmaya göre 6 milyon insan radyo yayınını duymuş ve bunların 1.7 milyon insan bunun oyun değil haber olduğuna inanmış.
Yıllar sonra başka çalışmalar ve iddialar ortaya kondu. Yayının dönemin gazetelerinin iddia ettiği gibi tüm ulusu değil, küçük bir kitleyi etkilediği söylendi. Ancak yaşanan paniğin boyutu hala tam olarak bilinmiyor.
Olayın 75. yıl dönümüne özel bir CD hazırlanmış. İşte Amerikalıları panikle sokağa döken o başarılı radyo tiyatrosu: