﻿ Dergi February 2006 Sayısı - Tescilli Rahatlık | Photoshop Magazin
Merhaba Değerli Photoshop Magazin Okuyucuları;
Geçen ay yayımlanan ilk yazımızda, Fikri Mülkiyet Hakları'nın neler olduğundan bahsetmiş ve sizlerin büyük ölçüde ilgi alanınız olan Tasarımlar hakkında bazı hukuki bilgilere yer vermiştik. Bu sayımızda Tasarım Hukuku'na biraz daha detaylı bakmak ve tasarımlara sağlanan hukuki koruma imkânlarına yer vermek istiyoruz.Geçen sayıda da belirttiğimiz gibi tasarımlar birden fazla hukuki düzenleme ile korunmaktadır. Bunlar Türk Ticaret Kanunu, Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, 556 Sayılı Markaların Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ve en önemlisi olan 554 Sayılı Endüstriyel Tasarımların Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamedir. (KHK). Bu hukuki düzenlemeleri tescilli ve tescilsiz koruma şeklinde ikiye ayırırsak daha rahat anlaşılabilir. İlk iki yasal düzenleme tasarımları tescilsiz' olarak korur. Yani bu düzenlemelerden faydalanmak için tasarımınızı herhangi bir yere tescil ettirmeniz gerekmez. Tasarımınızın başka bir kişi tarafından haksız olarak kullandığını ispatlamaniz yeterlidir. Fakat tescilsiz korumanın bazı dezavantajları vardır. En büyük sorun, tasarımın size ait olduğunu ispat etmeye çalışırken karşılaşacağınız zorluklardır. Size ait bir tasarımın, başka bir ürünün ambalajında taklit edilmiş olduğunu gördüğünüzde yapmanız gereken şey, yukarıda sayılan kanunlar çerçevesinde hakkınızı aramaktır. Ancak bu süreç çok kolay geçmeyebilir çünkü mahkemeyi o tasarım hakkının size ait olduğuna inandırmanız zor olabilir.
Tescilli koruma iki farklı yasal düzenlemede mevcuttur. Bir marka tescil ettirmek isterseniz bu markanın ambalajını da marka oluşturan sözcükle beraber tescil ettirebilirsiniz. İşte burada bir tasarım olan, ürünün ambalajı da tescil edilmiş olur. Ambalajın da marka ile tescil edilmesi durumunun en güzel örneği ise Coca Cola'nın yıllardır kullandığı şişesidir. Bu şişe bir tasarımdır ve Coca-Cola ile birlikte marka olarak tescillidir. Marka ile ancak ve ancak ürünün ambalajı tescil edilebilir. Fakat tasarımlar sadece ambalajlardan ibaret olmadığı için diğer tasarımlar için de güçlü bir korumanın olması gerekir. İşte bu güçlü koruma Tasarımların Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamedir. (KHK) Şimdi bu KHK'yı detaylı olarak ve örneklerle incelemeye başlayalım. Yazımızın başından beri tescilli koruma diyoruz. Bu tescil nedir, nerede yapılır? Tescil, Türk Patent Enstitüsü (TPE) tarafından tutulan Tasarım siciline yapılır. Tasarım Hakkı sahibi olan kişi bizzat ya da bir tasarım vekili aracılığıyla TPE'ye başvuru yapar ve tasarımı, geçen sayıda bahsettiğimiz yenilik ve ayırt edicilik şartlarını taşıyorsa enstitü tarafından tutulan sicile kayıt edilir ve böylelikle tescilli hale gelir. Başvuru yapmak için, TPE tarafından verilen başvuru formu, tasarımın açıklaması, tasarımın görsel olarak anlatımı (tasarım örneğinin 8x8 cm boyutlarında örneği), başvuru ücretinin yatırıldığını gösterir belge (Şu an için 140 YTL'dir) yeterlidir. Başvurular şu an için TPE'nin merkez ofisinin bulunduğu Ankara'da yapılmaktadır. Bu başvurular genellikle bir vekil aracılığıyla yapılır. Şimdi de neleri tasarım olarak kabul edilip tescil edilebileceğine maddeler halinde bir göz atalım;
Endüstriyel yolla veya elle üretilen herhangi bir nesne
Bileşik bir sistem veya bunu oluşturan parçaları
Setler, takımlar, ambalajlar
Birden çok nesnenin veya sunuşun bir arada algılanabilen bileşimleri
Grafik semboller ve tipografik karakterler tasarım olarak tescil edilebilir. Bunları örnekler vererek daha iyi açıklamaya çalışalım;
Ürün sayılabilecek her nesne. Örneğin bir otomobil, buzdolabı, sandalye vs
Bunların hepsi tasarım olarak tescil edilebilir.
Bileşik Sistem örneği olarak bir çay makinesini düşünebiliriz. Altta bir demlik vardır ve bu demliğin içine makinenin üstünde yer alan başka bir üniteden çay otomatik olarak gelir. İşte bu bileşik bir sistem niteliğindedir ve bu şekliyle tasarım olarak tescil edilebilir.
Set olarak da bir tencere setini veya takı setini düşünebiliriz. Bunlarda toplu olarak tescil olabilir.
Birden çok sunuş olarak bir banyo takımı düşünülebilir. Klozeti, lavabosu, küveti vs. ile birlikte topluca bir anlam ifade eder ve bu şekilde tescil edilebilir.
Grafik Semboller olarak da her türlü logo, amblem ve simgeleri sayabiliriz. Photoshop Magazin olarak kullanmış olduğumuz logoyu bir tasarım olarak tescil ettirmemiz mümkündür.
Tipografik karakterlerden kasıt ise yazı karakterleridir. Word programının içinde yer alan Arial, Times New Roman gibi yazı karakterlerinin de tasarım olarak tescili mümkündür.
En başta tescilli bir tasarımın haksız olarak kullanılması halinde, tasarım sahibinin belli olması, ispat sürecinde büyük kolaylık sağlayacaktır. Ayrıca özel bir düzenlemeyle korunduğu için, zarara uğrayan tasarım sahibinin kaybı büyük ölçüde karşılanır. Yani geçen ayki yazımızda belirttiğimiz gibi çok büyük para cezaları vardır. Ülkemiz tasarım hukuku açısından henüz yolun çok başındadır. Birçok kişi ne yazık ki tasarımlarından olması gerektiği kadar yarar sağlayamıyor. Bu kültür yerleştikçe, hem tasarımcılar hem de ülkemiz çok şey kazanacaktır. İlk iki yazımızda Tasarım Hukuku'nun temelini oluşturan hukuki düzenlemeler hakkında bilgi verdik. Bu temel bilgiler biraz sıkıcı gibi gelse de tasarım işi ile uğraşan herkesin bilmesi gereken şeylerdir. Çünkü bizi bizden iyi kimse koruyamaz.
Bundan sonraki yazılarımızda daha çok uygulamaya yönelik konular üzerinde duracak ve somut olaylara değineceğiz. İlginç bulduğumuz olayları da sizlerle paylaşacağız Sizlerin de her konuda soru, görüş ve önerilerinizi bekliyoruz. Bu köşede görmek istediklerinizi bize yazın.
Fikirlerinizin hiç çalınmadığı hukukun etkin olduğu günler dileriz.