Liberalizmin Psikanalitik Yapıbozumu, No: 13 - 06/2018
Psychoanalytical Deconstruction of Liberalism
Yapıbozum, Psikanaliz, Özne, Liberalizm
Deconstruction, Psychoanalyses, Subject, Liberalism
Yapıbozum, Derrida felsefesinde, yapıyı oluşturan ikiliklerin keyfiyetini vurgulamak amacıyla başvurulan bir yöntemdir. Yapıbozuma göre yapı, kendini istikrarlı bir bütün gibi sunmak için, kendini meydana getiren ikilikleri gizler ve saklar. Yapıbozumun amacı, yapıdaki içkin istikrarsızlığı ortaya çıkarmak, böylece yapının içine gizlenmiş saklı ilişkiyi deşifre etmektir. Yapıbozumun bu yöntemsel bakışı, psikanaliz felsefesiyle uyumludur. Psikanaliz, bir felsefe olarak, Ben (self) idealindeki tamamlanmamışlığı vurgulamakta ve Ben yapısını kuran şeyin kendiliğe ait olan bilinçte değil, bilinci bilinmez bir yerden çevreleyen bilinçdışı olduğunu düşünmektedir. Psikanaliz ve yapıbozum, tutarlı ve istikrarlı addedilen birliklerin aslında kırılgan olduklarını çözümlemeye çalışmaktadır. Bu makalenin amacı, yapıbozum ve psikanaliz felsefelerindeki ortaklıkları tespit ederek, liberalizm ideolojisinde Ben idealine ve onun bir özne olarak konumlandığı kapitalist ilişkilere atfedilen tutarlılıkların istikrarsızlığını ve keyfiliğini tartışmaktır. Liberalizm, Ben öznesinin rasyonel, özerk ve egoizm temelinde oluşan tutarlılığına ve bütünlüğüne dayanarak piyasa toplumsallığını olumlamakta ve olağanlaştırmaktadır. Bu olağanlaştırma hamlesi, öznede ve onun etkin olarak bulunduğu piyasa toplumundaki içsel çelişkileri saklama çabalarıyla sürekli doldurulmaktadır. Bu bağlamda, idealize edilmiş bir fail olarak “kurgusal Ben”, kapitalist ilişkilere içkin olduğu varsayılan bir “Özne” söyleminin içine yerleşmek suretiyle kendilik bilincine ulaşmaktadır. Ancak söz konusu kapitalist ilişkiler kurgusal bağlama tekabül ettiği için, bu ilişkilerin içinde konumlanan Öznenin kendisi de boş-gösteren’e dönüşmektedir. Dolayısıyla kapitalist ilişkiler, tüm anlamını, liberalizmin “Ben” idealine yüklediği boş-gösterenler üzerinden türetmektedir. Kapitalizm, somut toplumsal gerçekliğin fark edilmediği bir “kurgulanmış gerçeklik” ve “kurgulanmış Ben” üretmek suretiyle kendi tutarsız ve istikrarsız işleyişini saklamaktadır. Bu çalışmada kapitalizmin Özne-merkezli yapısının içsel tutarsızlığı psikanalitik yapıbozum yöntemi aracılığı gösterilmeye çalışılacaktır. Yapıbozum ve psikanalizin bir araya getirilmesinde ortak amaç, hem özne—merkezli toplumsal ilişkilerin hem de bu ilişkilerin merkezindeki öznenin kurgusal üretimini açığa çıkartmaktır. Başka bir deyişle psikanalitik yapıbozum, toplumsal ilişkilerin yapısal istikrarsızlığının belli bir Özne teması içerisinde görünmezliğinin deşifre edilmesine odaklanmaktadır.
Deconstruction is a method adopted in Derrida philosophy to emphasize the state of dualities. According to deconstruction, the construction hides and keeps the dualities that create itself in order to present itself as a stable whole. The purpose of the deconstruction is to reveal the immanent instability of the construction, thus to unveil the hidden relation within in the construction. This methodical view of the deconstruction is compatible with the philosophy of psychoanalysis. As a philosophy, psychoanalysis emphasizes the incompleteness of Self-ideal and considers that what constitutes the construction of Self is not the self-conscious, but the unconscious that surrounds the conscious from somewhere uncertain. Psychoanalysis and deconstruction try to resolve the fact that unities, which are considered consistent and stable, is actually fragile. The aim of this essay is to discuss the instability and arbitrariness of the coherence attributed to the Self-ideal in the ideology of liberalism and to the market society in which Self-ideal is situated as a subject, by identifying commonalities in the philosophies of deconstruction and psychoanalysis. Liberalism affirms and normalizes market society by depending upon the coherence and integrity of subject of Self which is rational, autonomous and constitutes on the basis of egoism. This process of normalization is constantly being filled with efforts to preserve the intrinsic contradictions in the subject and in the market society in which the subject is effective. In this context, the fictive Self reaches to the self-cognition by positioning itself within the discourse of the Subject which is assumed as the immanence part of the capitalistic relationships. However, since the capitalist relations correspond to fictional contexts, the Subject, which is located within these relations, is itself transformed into the empty-signifier. So, the capitalistic relations derive its meaning from the empty-signifiers which liberalism imposes on the “Self” ideal. Capitalism hides its instability through producing “fictive reality” and “fictive Self” in which the concrete social reality cannot be noticed. In this study, the instability of the structure of the subject-centered is tried to be demonstrated with the psychoanalytical deconstruction. The purpose of bringing deconstruction and psychoanalyses together is to reveal the fictive production of both subject-centered social relations and the subject itself which is assumed as the central figure in these relationships. In other words, the psychoanalytical deconstruction focuses on revealing the invisibility of the discursive-structural instability ascribed to the subject.