E-Öğrenme Ortamlarında Algılanan Karmaşık Görev Performans Ölçeği
s.guzin@gmail.com, Uşak Üniversitesi
altunar@gmail.com, Hacettepe Üniversitesi
Karmaşık görevler; bireylerin birden çok bilişsel süreci yönetmesi gerektiği, çoğu zaman otomatik ya da standart bir tepki vermenin mümkün olmadığı, eş zamanlı çoklu hedeflere ulaşmak için tahmin ve karşılaştırma gereken ortamlardır (Bainbridge, 1997). Bu görevleri öğrenme görevleri olarak düşündüğümüzde, etkili öğrenme çıktıları elde edebilmesi için süreçte bireylerin izlediği yol ve yöntemler, ortaya koydukları eylemler ve bu eylemleri gerçekleştirirken işe koştukları bilişsel stratejilerin açıkça ortaya konulması sürecin ya da ortamın müdahale edilerek yeniden düzenlenebilmesi açısından önemlidir. Web ortamları ya da çevrimiçi ortamlar çok çeşitli görsel, işitsel ya da metinsel, birbiri ile ilişkili ya da birbirinden bağımsız ve birbiri ile etkileşim içinde olan bilgi ve öğeleri bir arada barındırmasıyla oldukça karmaşık ortamlar olarak nitelendirilebilirler (Mazman ve Altun, 2012). Bireyler bu ortamlarda öğrenme, bilgi arama, okuma, yazma vb. belirli görevler ya da amaçlar dahilinde bulunduğunda ise bu sürece etki eden içsel ya da dışsal çeşitli faktörler bulunmaktadır. Yapılan farklı araştırmalarda karmaşık görevlere ilişkin bilişsel stratejilerin modellemesi söz konusudur.
Mazman ve Altun (2012) bireylerin bilgisayar tabanlı ortamlardaki karmaşık görev süreçlerini geriye dönük sesli düşünme ve göz izleme yöntemleri temelinde bilişsel görev analizi ile modelleyerek bu sürece ilişkin strateji ve eylemleri ortaya koymuşlardır. Bu çalışmada ise bilgisayar tabanlı ortamlardaki karmaşık görev süreçlerine ilişkin veri toplamak amacıyla Mazman ve Altun tarafından ortaya konulan modeli temel alan bir ölçek geliştirilmesi amaçlanmıştır.
Çalışmada ilk olarak bilişsel görev sürecini temel alan modeldeki eylem ve stratejilere ilişkin 12 maddelik bir form oluşturulmuştur. Bireylerin elektronik ortamlarda karşılaşabilecekleri karmaşık görevleri örneklendirmek amacıyla ölçek maddelerinden önce iki adet karmaşık görev içeren örnek olay verilmiştir. Bunlardan birincisi web sitesi tasarlamak, ikincisi ise verilen bir konu başlığa ilişkin internette arama yaparak bilgi toplayıp rapor yazmakla ilgilidir. Oluşturulan maddeler uzmanlar tarafından kontrol edildikten sonra maddelerin anlaşılırlığı için küçük bir grupla pilot uygulama yapılmıştır. Pilot uygulama ardından ölçek formu internet ortamına aktarılarak üniversite öğrencilerine ulaşılmıştır. Çalışmada 145’i (%72,9) kadın, 54’ü(%27,1) erkek 199 üniversite öğrencisine ulaşılmıştır.
Verilerin analizi için toplanan veriler normallik ve doğrusallık varsayımlarına göre incelenmiş ve uç değerler ve kayıp değerler için veriler kontrol edilmiştir. Ölçeğin geçerlilik çalışmaları için açımlayıcı faktör analizi ve doğrulayıcı faktör analizi yapılmış, güvenirlik çalışmaları için iç tutarlık katsayısı ve madde toplam korelasyonları hesaplanmıştır. İlk analizler sonunda madde toplam korelasyonu 0.4’ün altında olan maddelerden biri ölçekten çıkarılmıştır.
Açımlayıcı faktör analizi sonunda ölçeğin iki faktörlü bir yapıda olduğu ve ölçeğin toplam varyansın %55,63’ünü açıkladığı bulunmuştur. Birinci faktör altında üç madde yer almakta olup bu faktör “bilgi toplama” olarak adlandırılırken, ikinci faktör altında sekiz madde yer almakta olup bu faktör ise “çözüm-kontrol” olarak adlandırılmıştır. Maddelerin faktör yükleri .459 ile .822 arasında değişmektedir.
Açımlayıcı faktör analizi sonucu elde edilen yapının test edilmesi amacıyla doğrulayıcı faktör analizi uygulanmıştır. Doğrulayıcı faktör analizi sonunda iki faktörlü yapının iyi uyum verdiği ortaya konulmuştur [RMSEA=0.048; NFI= 0.96; NNFI=0.98; CFI= 0.99; IFI= 0.99; AGFI= 0.92; GFI= 0.95).
Ölçeğin tümünün iç tutarlık katsayısı .865 bulunurken madde toplam korelasyonları ise .427 ile .709 arasında değişmektedir.
Çalışma sonunda karmaşık görev sürecine ilişkin geliştirilen ölçeğin geçerli ve güvenilir olduğu bulunmuştur. Geliştirilen bu ölçek kullanılarak web tabanlı ortamlardaki farklı karmaşık görevlere ilişkin süreçler incelenebilir. Ayrıca ilerideki araştırmalarda karmaşık görevlere ilişkin yapılan nitel çalışmalar ölçekle desteklenebilir.
Karmaşık görev, e-öğrenme ortamları, ölçek geliştirme