Kaç aile şirketi kendi ailevi sorunları yüzünden kapanmak zorunda kalmıştır. Bu oran eminim Türkiye’de diğer ülkelere nazaran çok daha fazladır. Şirket sahipleri ve aile büyükleri, ne şirketlerini ne de aile bireylerini geleceğe hazırlayabiliyorlar. Çok fazla bireyin bulunduğu ailelerde şirket para kazandığında görülmeyen sorunlar kötüye gidişte bir anda derin sorunlara neden olabiliyor. Bireylerin kendi aileleri için düşündükleri birçok faaliyet diğer aile üyeleri tarafından onaylanmadığında veya birine tanınan hakkın bir diğerine tanınmadığı durumlarda aile bireyleri arasında ki anlaşmazlıklar çözülemez duruma gelebiliyor. Özellikle aile şirketlerinde görülen en büyük sıkıntılardan biri olan aileye dışardan gelen gelin ve damatların aile içi düzene ayak uyduramama veya düzeni bozucu davranışlarıdır. Bu konuda çekilen sıkıntıların özellikle ülkemizde yadsınamayacak kadar fazla olduğunu düşünürsek konunun önemini daha iyi anlayabiliriz. Mutlaka kurallara bağlanması gereken en önemli maddedir. Aile şirketlerinin sorunları şirketleri ile sınırlı değildir. Özellikle kardeş ortaklıklarında ilk dönem görünmeyen sorunlar ilerleyen zamanda kendi çocuklarının da işin içine girdiği durumlarda sorunlar aile bireylerini çığ gibi ayrılık noktasına itiyor.
Aile şirketleri ne yapmalıdır ki bu sorunların üstesinden kolayca gelebilsin. Aile içi kuralları ve şirketlerinin kurumsallaşmasını nasıl sağlamalılar ki bir defada bütün çözümleri bulabilsinler. Ülkemizde kurumsallaşma çalışmaları herkes tarafından farklı algılanmaktadır. Kimine göre nesilden nesile geçişi yapabilen şirketlerdir, kimine göre insan kaynakları faaliyetleridir. Kurumsallaşma, şirket denince her akla gelebilecek faaliyetlerin tümünü kusursuz yerine getirebilmektir. İnsan yetkinliği, kullanılan tüm yardımcı materyallerin kalitesi, logistik kalitesi, altyapı uygunluğu, sosyal faaliyetler, reklam ve pazarlama faaliyetleri, öneri sistemleri, çalışan memnuniyeti ve çalışan hakları, çevre duyarlılığı, iş güvenliği, yasal tüm şartların karşılanması ve yasaların kendi lehine ama toplum aleyhine kullanılmaması, müşteri memnuniyeti, servis garantisi gibi faaliyetleri sayabiliriz. Bunu basit bir örnekle anlatmak isterim. Yaklaşık 3 sene önce almış olduğum Acer marka laptop arıza yaptığında, servis bırakın çözüm bulmayı telefonlarıma bile çıkmamıştı. Daha sonra tüketici sorunları hakem heyetine başvurduğumda bilirkişi tayini sonrası lehime karar çıkmıştı. Ürünü aldığım Gold firmasını aradığımda hiçbir şey yapamayacaklarını söylemişlerdi. Dava edebileceğimi ve davanın uzun süreceğini de altını çizerek bana bildirmişlerdi. Bu basit örnekte olduğu gibi hangisine kurumsal bir firma diyebiliriz. Müşteriye saygısı var diyebiliriz.
Aile şirketleri ilk yapmaları gereken faaliyetleri hep sona erteliyorlar. Aile anayasası da bunlardan biridir. Ülkemizde aile anayasası hazırlayan birçok aile şirketi var. Aile anayasaları hazırlanırken en büyük sıkıntı revize edilmemesidir. Hazırlanan aile anayasaları aradan geçen yıllarda etkinliğini kaybedebilmektedir. Aile anayasası hazırlarken anayasaya dahil edilecek kişilerin belirlenmesi en önemli faktördür. Gerekli tüm bireylerin bu anayasaya katkı yapmaması ve ya dahil olmaması hazırlanan anayasanın etkinliğini düşürecektir. Özellikle konuşulmak istenmeyen konuların mutlaka gündeme gelmesi gerekmektedir. Özellikle ölüm olaylarında hazırlıksız yakalanmak şirketlerin sonunu hazırlayabiliyor. Yapılacak devir işlemlerinde hem mülkiyet unsurunda hem de şirket içi yetki devirlerinde çok büyük sorunlar çıkabiliyor. Bu sebeple aile anayasası hazırlanırken her konuya açık olmak ve duygusal davranmamak gerekmektedir. Aile anayasaları ülkemizde genelde dört başlık altında hazırlanıyor. Genel ilkeler, çalışma ilkeleri, idari yapı ve mülkiyet başlıkları altında hazırlanıyor. Bu başlıklar ihtiyacın tamamını karşılamasa da şirketlere ve aile bireylerine bakış açısı kazandırabiliyor. İyi hazırlanan bir aile anayasası bile özü itibariyle aile bireylerinin insafına kalmıştır. Aile bireyleri kendi koymuş oldukları kurallara yine aynı kolaylıkla uymayabiliyorlar.
Sözün özü aile bireyleri uymayacakları aile anayasalarını hiç hazırlamasınlar.