24.02.2014 00:30 Karakter boyutu :
İleri demokrasi Ukrayna'ya da geldi. Üstelik, başka “ileri demokrasi” deneyimleriyle benzer dinamiklerle. Dışarıda Batı'nın uluslararası desteği, içeride liberal bir beyin takımı ve onun yaslandığı, faşizan-dinsel bir sokak tabanı. Ama ne sürpriz; ileri demokrasinin ilk saatlerinde, 22 Şubat günü Meydan'da, muhalefetin liberal liderlerinden Lutsenko, barikatlar önünde bir açıklama yapıyordu: Ukrayna Gizli Servisi (SBU) üst düzey yetkilileri Lutsenko'ya, Kiev'i tanımayan Harkov kenti yöneticilerine “bölücülük” suçlamasıyla soruşturma açıldığını fısıldamışlardı. Lutsenko'nun bu sevinçli duyurusuna Euromeydan barikatları alkışlarla yanıt verdi. Ukrayna'da ileri demokratların çok şikayet ettikleri “otoriter devlet kurumlarına” zaferlerinin ilk saatlerinde ihtiyaç duydukları anlaşılıyor; malum, diken üstündeler ve bir karşı dalga bekleniyor.
Unutmamalı: Batı derken, ideolojisi, siyaseti, ekonomisiyle rakipsiz, “tek kutup” hatta “tarihin sonu” ilan edildiği 1990'lardan, şimdiki itibar yıkımına hızla sürüklenmiş bir sistemden söz ediyoruz. İdeolojisi çökmüş: liberalizmin tutarsızlıkları, parlamenter demokrasinin ayrıcalıklı sınıfları koruyan basit bir süse döndüğü artık Batı kamuoyunda kabul edilir olmuş. Ekonomisi batıyor: Serbest piyasa sloganları altında “global” bir finans-istismar düzeni kurulduğu ortaya çıktı; bu düzen, artık bir tümör gibi global bünyeye yayılmış, sökülemiyor. Siyaseten eriyor: Çin, Rusya ve İran ittifakı Ortadoğu'da ve sosyalist eğilimli hükümetler Latin Amerika'da, ABD-AB çıkarlarını etkili biçimde baltalıyorlar. Yaşlı Kıta'da, Avrupa Birliği'nin bir geleceği olup olmadığı bile tartışılmaya başlamıştır.
İşte hızla gelişen böyle bir krizde, hele Suriye'de bütün dünya önünde son darbesini yemişken Batı'nın bir zafere ölümüne susamış olması anlaşılırdır. Daha da anlaşılır olan, bu zafer uğruna hem diplomasi hem sokak katında açık faşist çevrelerle işbirliği yapmış olmalarıdır.
Bazı gözlemciler, “demokrasi kalesi” Batı'nın, Ukrayna'da “Yahudi ve Ruslarla ölene kadar savaşacağız” duyuruları yapan açık nazi örgütleriyle işbirliğine pek inanamıyor, bunun “rastlantı” olduğunu düşünüyor. Oysa faşizmin Avrupa göbeğinde serpildiği 1930'lar tam da Batı'nın böyle bir bunalım dönemi değil miydi? O tarihte Batı, yeni büyüyen düşman kutba, SSCB'ye karşı, Hitler ve Mussolini rejimlerine “kontrollü” biçimde göz yummadı mı? Faşizm ülke ülke ilerlerken Batı'nın benimsediği bu edilgen siyaset “appeasement policy” teskin politikası olarak tarihe geçmedi mi? Geçtiğimiz beş yıldır Macaristan'dan Yunanistan'a, hatta Fransa'ya dek Avrupa, aşırı sağ partilerin yükselişini izlemiyor mu? Olgular, bu soruların yanıtını yeterince net veriyor.
Gerçek şu: Euromeydan işgalinin hemen arifesinde, “koskoca” Fransa Dışişleri Bakanı Laurent Fabius, yoğun diplomasi trafiğinde muhatabı olarak UDAR (Darbe) hareketi lideri, eski boksör ve iki kelimeyi bir araya getirememekle ünlü Vitaliy Kliçko gibi bir lumpen Euromeydan liderini seçmişti. Ne olursa olsun, bugün Batı diplomatları, yeni büyüyen küresel düşmana karşı Ukrayna'da alınan mevzilerden memnun. Kiev'de liberaller, şu anda zaferlerinde belirleyici rol oynayan faşist partileri “teskin” için hangi ödüllerin verileceğini tartışmakla meşguller. “İhtiyaç, keşfin anasıdır” derler. Liberalizm, faşizmi yeniden keşfediyor.
Batı yanlısı kanat, Euromeydan krizi boyunca Sovyetler'in çözülüş döneminde izlediği taktiği yineledi. Pazarlık masasında karşı tarafı yatıştırıp sahada sürekli ilerledi. Yanukoviç'in kriz başından beri verdiği nice ödün, istifa ettirilen yetkililer, seçim güvencesi, yeni yasal düzenlemeler, pazarlık masasında “tamam” diyen Euromeydan liderlerini Meydan'dan çekmeye yetmedi. Yanukoviç en son geçtiğimiz hafta içi Euromeydan liderleriyle anlaşma yaptığını sandı, ama barikatlardaki faşist örgütler sahada saldırıya geçtiler. Politik hesapları, hükümeti kanlı bir mücadelenin içine çekerek uluslararası planda daha da sıkıştırdıklarını bilecek düzeydeydi.
Faşist örgütlerin anlaşmayı bozmasıyla Meydan'da ölümlerin artması da kalıbı değiştirmedi. Yanukoviç, en son Cuma günü, Timoşenko'nun serbest bırakılmasına göz yumdu, “ulusal birlik hükümeti” kurmayı önerdi, ama ertesi günü, artık devlet başkanı değildi. Euromeydan'ın boşalacağını umarak Kiev'i terk etti, ama hapisten çıkan, Batı yanlılarının “manevi lideri” Timoşenko, Euromeydan'da “savaşı sürdürün” mesajı verdi.
Bütün bu gidişat, muhalefetin bu kazanımlarla yetinmek istemediğini ima ediyor, çünkü henüz zaferlerini güvende hissetmiyorlar. Ne de olsa daha kendini göstermemiş güçler, en başta da Ukrayna ordusu ve Rusya var.
Rusya'nın tepkisini düşünürken şu unutulmamalı: Putin yönetimi, en büyük meşruiyetini 2008 yılında Gürcistan savaşında Batı-NATO nüfuzunu püskürterek sağladı. 1990'lardan beri onuru ezilmiş hisseden Rusya halkı nezdinde, bütün toplumsal sorunlara rağmen, bu zaferle otorite ve saygınlığını artırmıştı. Dolayısıyla, bir Gorbaçov'culukla Ukrayna'yı Batı'ya hediye etmesi, rejimin doğasına ters görünüyor. Nitekim Financial Times “Rusya'nın Ukrayna'da yanıt vermesi kaçınılmazdır” derken, krizin burada kalmayacağını yeterince anlatmaktadır.
Rusya ile Yanukoviç'in şimdiye kadarki geri adımları, Yanukoviç'in sırtını Rusya'ya dayayan, sokaklar nazi örgütleriyle, siyasi kulisler AB-Nato yanlılarıyla kuşatılırken izlemekle yetinmiş konformist, ihmalkar siyasi Oblomovluğunun faturası gibi görünüyor; gizlendiği yerden hâlâ Rusya'yı beklediğine kuşku yok.
Bunun dışında, Rusya'nınsa Fransızların ünlü deyişiyle, bir “réculer pour mieux sauter”, daha ileri atlamak için geri çekilme stratejisi benimsediği anlaşılıyor. Nitekim, krizde “içeriden” müdahale araçları var ve “biz buradayız” mesajını veriyorlar: Başkent Kiev'in otoritesini tanımayan, Yanukoviç'in üssü Harkov, bir taşra kenti değil, Ukrayna'nın İstanbul'u sayılabilir. Euromeydan yanlılarına karşı diğer kentlerde halk örgütlenmeleri kurulduğu haberleri, saflaşmanın basına yansıyan boyutudur. Kırım'ın Kiev'deki gelişmelere karşı Ukrayna'dan ayrılmayı gündeme getirmesi Euromeydan'ın yöneticilerine fazla heyecanlı olmamalarını öğütler gibidir.
Gene de işin bir iç savaşa varmasından önce, bazı duraklar kuşkusuz var. Obama yönetiminin ideologlarından Brzezinski, Rusya'ya Ukrayna için bir Finlandiya modeli önerilmesini mantıklı buluyor. Yani Putin Gorbaçov'luk etmeyecek olursa, Ukrayna'nın Batı ile Rusya arasında bir tampon ülke olarak kodlanması gündemdedir. Tıpkı 1920'lerdeki Türkiye gibi. Yoksa bölünme, masadan önce sahada gündeme gelmiş durumdadır.