Devletin emrindeki din: Diyanet İslamı | Ahval
May 06 2020 09:02 Gmt+3
Last Updated On: May 07 2020 10:29 Gmt+3
DİB yapısı, bağlı vakıfları, bağışları, bütçesi ,lüks makam araçları nedeniyle de eleştirilmesi gereken bir noktada. DİB’in 2020 yılı bütçesi 2019’a göre 1.1 milyar TL arttı. Böylece bir bürokratik kurum 16 bakanlıktan sekizinin bütçesini geride bıraktı. Yatırımcı bakanlıkların bütçesini dörde katladı.
DİB bünyesindeki en büyük yapılardan biri de Türkiye Diyanet Vakfı. Diyanet İşleri Başkanı tarafından yönetilen Vakıf, dünyanın 145 ülkesinde eğitim, kültür ve yardım faaliyetleri yürütüyor.1977’de Bakanlar Kurulu tarafından alınan bir kararla Vakfa 'vergi muafiyeti' getirilirken, 2005 yılında yapılan bir düzenleme ile de Vakıf "izin” almadan yardım toplayan kuruluşlar" arasına alınmış durumda.
Aslında yazımın amacı DİB gibi bir kurumun ayrımcılık gütmeyen, çoğulcu, katılımcı bir demokraside yerinin olup olmadığıyla ilgili bir analiz yapmak. Laik olduğunu iddia eden bir rejimde DİB gibi bir kurumun varlığı düşünülebilir mi ?
Hollanda’da 1798 Anayasası kanun önünde bütün dinlerin eşit olduğunu ilan eden ilk anayasa olup,1. madde ile din ve inanca yönelik ayrımcılık yasaklanmıştır. Devlet hiçbir dini veya ideolojik örgütün iç işlerine müdahale hakkına sahip değildir.
Görülmektedir ki, toplumu demokrasi ve hukuk kuralları içinde özgürce yaşatmayı öngören rejimlerde DİB gibi nevi şahsına münhasır bir kurum bulunmamakta. DİB kaldırıldığı ve askeri harcamalar denetim altına alındığı takdirde elde edilecek kaynakların eğitim, sağlık, adalet, sosyal güvenlik ve yatırım alanlarında kullanılması ülke standartlarını üst düzeylere çıkaracağı açık.
Bunun dışında bir dinin veya mezhebin merkezi güç olarak araçsallaştırılması ve resmileşmesi onun yozlaşmasına ve başka ideolojilerin aracı durumuna düşmesine neden olur. Örnek verilen ülkelerde olduğu gibi devlet her dine ve mezhebe karşı eşit mesafede durarak , dini yaşamı sivil topluma bırakmalıdır. Her kesim kendi ibadethanesini yapmalı, kendi din adamını istihdam etmelidir.
Cumhuriyet döneminde 3 Mart 1924’ te çıkarılan Şer’iyye ve Evkaf ve Erkan-ı Harbiye Umumiyye Vekaletleri’nin İlgasına Dair Kanun ile Şer’iyye ve Evkaf Vekaleti kaldırılarak Başvekalete bağlı Diyanet İşleri Reisliği ve Evkaf Umum Müdürlüğü kuruldu.
Yine 1925 yılında çıkarılan bir kanunla Alevilerin inançlarını ve bunun gereklerini yaşayabilmeleri imkanı ortadan kaldırıldı. Bunun sonucu Alevi-Bektaşi kimliği kendini ifade edebilme imkanını kaybederek Cumhuriyet’in tekçi ideolojisine kurban edildi.
1961 Anayasası ile ilk kez Diyanet İşleri Başkanlığı anayasal bir kurum haline getirildi.154. madde ile “ Genel idare içinde yer alan Diyanet İşleri Başkanlığı özel kanunda gösterilen görevleri yerine getirir.” düzenlemesi yapıldı.
1965 yılında 633 sayılı kanun ile Diyanet İşler Başkanlığı görev, teşkilat ve görevlilerinin nitelikleri açısından kapsamlı bir kanuna sahip oldu.1982 Anayasası bu kuruma “yürütme” bölümü içinde “idare” alt başlığı altında yer vererek 136. madde ile” milletçe dayanışma ve bütünleşmeyi amaç edinme” görevini de yükledi.
Tarikat ve cemaatlerin en önemli gelir kaynağıysa bünyesinde bulunan işletmelerden elde edilen karlar ve toplanan bağışlar. Bu yapılar yola çıkış amaçlarından uzaklaşarak kapitalist sistem ve otokratik rejimle uyumlu hale gelerek şirketleşmiş durumda.
Türkiye “DİB” ile “Tarikat ve Cemaatler” arasında sıkışmış durumda. Dindar muhafazakar kesim bu sıkışmışlığa ahlaki ve vicdani bir çözüm bulabilecek mi?