Ademi merkeziyet ve Prens Sabahattin
Ülkemizde siyasi hayata getirilmek istenilen ademi merkeziyet anlayışı ve başkanlık sisteminin mazide yapılmış bir mücadelesi vardır. Bu mücadelenin günümüzde nasıl bir isteklisi var ise, bilhassa 1293-1877 Osmanlı Rus Savaşı akabinde Avrupa’ya kaçmış olan Batı hayranları ki, bunların arasında Jön Türkleri de sayabildiğimiz gibi hanedana mensup bir şahsiyet olan Prens Sabahattin adını tercih etmiş Sultanzade ünvanını benimsemek yerine Batı dünyası terminolojisinin ünvanlarından prensliği seçmesi herhalde psikolojisi sarsılmış bir anlayışın sonucudur.
1879 yılında İstanbul'da doğan Mehmed Sabahattin’in annesi Padişah Abdülmecid'in kızı, 34. padişah olan 2: Abdülhamid'in baba bir anne ayrı kız kardeşi olan Seniha Sultan’dır. Babası ise Kaptan-ı Derya Halil Rıfat Paşa’nın oğlu Mahmut Celalettin Paşa idi.
Osmanlı münevverlerinin evlerinde tahsil görme usulü yani talebenin okula değil öğretmenin haneye gelip ders verme usulünde, eğitim ve öğrenim gördü. Ne var ki bir Batılı anlayışla yetiştirildi. Hanedana damat ve padişah II. Abdülhamit’in yakın arkadaşı Mahmut Celalettin Paşa Çırağan baskınına adı karıştığı gerekçesiyle Adliye Nazırlığı görevinden alınıp, yalısında gözaltında bulunduğu zaman zarfında Lütfullah Efendi ve Sabahattin Efendi’nin dersleriyle meşguliyetlerine büyük önem atfetti. Mehmed Sabahattin, Fransızca tekellümü bir Fransız gibi öğrenme başarısı gösterdi. Mahmut Celalettin Paşa ülkeden kaçarak Paris’e yerleşirken, takvimler 1899 yılını gösteriyordu. İki oğlu da beraberindeydi. Elbette ki; Sabahattin Bey, babasının tutumu hasebiyle Paris’te bulunan Jön Türkler arasında büyük itibar kazandı. Talih mi? Talihsizlik mi? Sabahattin Bey’in karşısına gittiği Mısır’dan Paris’e avdetinde, Edmon Domelins’i çıkardı. Ecole Des Roches okulunun kurucusu olan bu zat ile yaptığı konuşmalardan Osmanlı toplumunu terakki ettirmeyi bu konuşmalardan dolaysıyla ‘yerinden yönetilmesin’in gerektiğine kanaat sahibi oldu.
Kaynağımız Google’de şu bilgilendirmeyi görüyoruz: “1900'de Umum Osmanlı Vatandaşlara" hitaplı bir beyanname ile Jön Türkler'in bir kongre düzenlemesi fikrini ortaya attı. Bu ilk girişim gerçekleşmedi ancak 4 Şubat 1902’de Paris’te “Birinci Osmanlı Liberaller Kongresi” adıyla bir kongre toplamayı başardı (kongre, sonradan Birinci Jön Türk Kongresi olarak anılmıştır. Kongrede, Jön Türkler arasındaki ideolojik ve siyasi farklar ortaya çıktı. Prens Sabahattin, 2. Abdülhamit’in İngilizler yardımıyla düşürülmesi fikrini savundu. Yabancı müdahaleye karşı olan Ahmet Rıza ve grubuyla fikir ayrılığına düştü. Bir ihtilal sonucu yıkılması istenen Abdülhamit yönetiminin yerine hangi yönetim modelinin geleceği sorusunu ise, Prens Sabahattin ve taraftarları “yerli ve yabancı burjuvazinin işbirliğine dayanan, merkezi olmayan ve bireysel girişimleri destekle yeni bir yönetim” olarak yanıtlarken, Ahmet Rıza Bey taraftarları “merkeziyetçi bir Meşrutiyet”i savunuyordu. Bu bölünmenin, günümüzde Türkiye’de merkez sağ ve merkez solun temelini oluşturduğu kabul edilir!” Yine kaynağımız Google demekte ki: “Prens Sabahattin, 1902’de başarısız bir darbe girişimi yaptı. 1906’da Teşebbüs-i Şahsi ve Adem-i Merkeziyet Cemiyeti’ni kurdu. Cemiyetin yayın organı olarak çalışan “Terakki” dergisini yayımlayarak, yönetimde adem-i merkeziyet ve iktisatta “teşebbüs-i şahsi” ilkelerini savundu. Bu aylık dergi, iki yıl kadar süreyle yayımlandı. Dergide ifade edilen görüşler imparatorluktaki azınlıklar ve tüccarlar arasında taraftar buldu. Derneğin İstanbul, İzmir, Alanya ve Şam’da şubeleri açıldı ” demekte. Prens Sabahattin, İttihat ve Terakki Cemiyeti 1908’deki ayaklanmayı hazırlayıp gerçekleştirdikten ve 2. Meşrutiyet ilan edildikten sonra liberal görüşleri savunan Jön Türkler’in kurduğu Osmanlı Ahrar Fırkası'nı destekledi ve perde arkasından yönetti. 1903’te kaybettiği babasının cenazesini de beraberinde getirerek 1908’de İstanbul’a döndü. Ahrar Fırkası, 1908 seçimlerine katıldı ancak meclise giremedi. Çok geçmeden fırka, 31 Mart vakası olayında payı olmakla suçlandı ve kapatıldı. Prens Sabahattin tutuklandı ancak Mahmut Şevket Paşa ve Hurşit Paşa’nın aracılığı ile serbest bırakıldı. Daha sonra bu olayla ilişkisi olmak suçuyla gıyabında yargılanıp idama mahkûm edilince yeniden yurtdışına kaçtı. 1948 yılında İsviçre'nin Neuchatel kentinde öldü. Ölümünde 69. yaşını sürdürüyor ve de pek fakir düşmüştü. Cenazesi, 1952 yılında Türkiye'ye getirildi; İstanbul'un Eyüp semtinde babasının ve dedesinin mezarlarının bulunduğu Halil Rıfat Paşa türbesine defnedildi. Prens Sabahattin, kendisi gibi ilk Türk sosyologlarından olan ve Durkheimci toplum görüşünü benimseyen Ziya Gökalp'in merkeziyetçi fikirlerinin aksine ademi merkeziyetçi bir anlayışla ferdin görüş ve davranışlarını ve kişisel hürriyeti toplumsal menfaatin önünde tutmuş ve Türk sosyolojisinin iki ana geleneğinden birisinin öncüsü olmuştur. Neticeten Türkiye Cumhuriyetinde ademi merkeziyeti istemek Sultan 2. Abdülhamid’i anlamamak demektir. Fiemanillah.
DEĞERLİ HOCAM VERDİĞN BİLGİLER TARİHİNDEKİ DEĞİŞİMLERİ ANLAMAYANLAR İÇİN ÇOK ÖNEMLİ BULDUM SAĞ OLUN 1789 DA YAPILAN FRANSIZ İHTİLALİ SONRASI AVRUPADA OLUŞAN DEMOKRASİ RÜZGARLARI OSMANLI DEVLETİNİ DE ETKİLEMİŞ OSMANLININ BALKANLARDAKİ TORAKLARINDA ÇEŞİTLİ DEVLETLERİN DOĞMASINA (YUNANİSTAN BULGARİSTAN ROMANYA ARNAVUTLUK ) SEBEP OLMUŞTUR DEVLET İÇİNDE KALAN AZINLIKLAR (RUM ERMENİ YAHUDİ VS) ONLAR DA BİR TAKIM DEMOKRATİK HAK VE HUKUKLARINI BAHANE EDEREK DIŞ GÜÇLERİN DE DESTEĞİ İLE DEVLETİN İDARE ŞEKLİNİ DEĞİŞTİRME ÇABALARI VARDIR ÖZELLİKLE 1877 OSMANLI RUS SAVAŞI İNGİLİZLER TARAFINDAN ÇIKARILMIŞTIR YURT DIŞINA KAÇAN AYDINLAR ARASINDA PRENS SABAHATTİN DE VARDIR OLAYLARI DAYI YEĞEN ARASINDAKİ TAHT KAVGASI GİBİ GÖRMEK TARİHİMİZİ ANLAMAMAKTIR DİĞER GELİŞMELERİN NELER OLDUĞU YAZDIKLARINIZDA VAR MERAKLILAR DİKKATLİ OKURLAR İSE ANLARLAR YANİ OSMANLI SUBAYI OLAN MUSTAFA KEMAL VE ARKADAŞLARI 1nci DÜNYA SAVAŞINDA YENİLEN VE İŞGAL EDİLEN DEVLETİN KÜLLERİ ARASINDAN BAĞIMSIZLIK SAVAŞINDAN SONRA DOĞDU