Mevzuat > Gümrük Kanunu İptal Edilen Madde >
Anayasa Mahkemesinin 22/5/2014 Tarihli ve E: 2013/104, K: 2014/96 Sayılı Kararı (12.12.2014 t. 29203 s. R.G.)
Esas Sayısı : 2013/104
Karar Sayısı: 2014/96
Karar Günü: 22.5.2014
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Mersin 2. Vergi Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU : 27.10.1999 günlü. 4458 sayılı Gümrük Kanunu`nun 216 maddesinin birinci cümlesinin Anayasa`nın 2.. 10. ve 35. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline ve yürürlüğünün durdurulmasına karar verilmesi istemidir.
Fazladan ödendiği ileri sürülen gümrük ve katma değer vergisinin iadesi istemiyle yapılan başvurunun reddi üzerine açılan davada, itiraz konusu kuralın Anayasa`ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.
"ANAYASANIN 2 NCİ MADDESİ YÖNÜNDEN:
Anayasanın 2 `nci maddesinde. "Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru milli dayanışma ve adalet anlayışı içinde: insan haklarına saygılı Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devletidir." hükmüne yer verilmektedir.
Hukuk devleti ilkesinin en önemli gereklerinden biri kuşkusu: kuralları uygulayacak devlet işlerini yürütecek olan yönetimin hukuk düzenine bağlı olmasının sağlanmasıdır. Yine hukuk devletinin en önemli unsurlarından birisi de yasaların genel olması ilkesidir. Bunun gereği ise yasa önünde eşitliktir. Buna göre aynı hukuki koşullarda idare ile vatandaş arasında farklılık olmaması, başka bir ifade ile idare için getirilen koşulların, aynı pozisyondaki vatandaş için de getirilmesi (nimet veya külfetçe eşit olması) gerekir.
Bu bağlamda somut ihtilaf ele alınacak olursa; 4458 sayılı Gümrük Kanunu`nun 207 ve 216 ncı maddelerinde gümrük yükümlüleri için bazı yükümlülükler dolayısıyla gümrük idaresi lehine bazı düzenlemeler getirilmiştir Buna göre 216 ncı maddenin birinci cümlesinde, yetkili idareler tarafından, gümrük vergileri ile bunların ödenmelerine bağlı olarak tahsil edilmiş gecikme faizinin veya gecikme zammının geri verilmesinde idarece faiz ödenmeyeceği. İkinci cümlesinde ise, geri verme kararının alındığı tarihten itibaren üç ay içerisinde idarece sözkonusu kararın uygulanmaması halinde, ilgilinin talebi üzerine, üç aylık sürenin bitiminden itibaren faiz ödeneceği, bu faizin, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun tecil faizine ilişkin hükümlerine göre hesaplanacağı düzenlemeleri, anılan Kanun`un 207 nci maddesinde ise, yükümlülerden 6183 sayılı Amme .nacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun`un 51`inci maddesine göre tespit edilen gecikme zammının tahsil edileceği hükmü bulunmaktadır.
Bu hükümlerin birlikte değerlendirilmesinden, idarenin gümrük vergilerinin eksik ödenmesi ve/veya hiç ödenmemesi halinde hangi gümrük rejimi olursa olsun beyannamenin tescil tarihinden itibaren gecikme faizi (veya zammı) oranında faiz uygulanırken, gümrük yükümlüsünden haksız tahsil edilen vergilerin Gümrük Kanunu uyarınca geri verilmesinde, gümrük yükümlüsüne geri verme kararının alındığı tarihten itibaren üç ay içerisinde idarece sözkonusu kararın uygulanmaması halinde ilgilinin talebi üzerine, üç aylık sürenin bitiminden itibaren tecil faizi oranında faiz öngörmekledir. Bir nevi burada devlet alacağında hemen beyannamenin tescil tarihinden itibaren faiz başlatılırken devletin borcu sözkonusu oluma yükümlünün ödenmemesi gerekliği halde ödediği gümrük vergileri için beyannamenin tescil tarihinden sonraki tarihte yaptığı başvuru üzerine (ki bu şiire 3 yıllık zamanaşımına tabi) geri verme kararının alındığı tarihten itibaren üç ay içinde uygulanmazsa bu sürenin bitiminden itibaren faiz işletilmektedir. Ayrıca devlet alacağı için gecikme zammı oranında faiz alınmakta iken devlet borcuna tecil faizi oranında faiz verilmektedir.
Gümrük Kanunu` nun 216 ncı maddenin en önemli olan ve bu ihtilafın konusu olan açmazı ise; mahkeme kararıyla hukuka aykırılığı sabit hale gelen ancak vatandaşın iyi niyetle ödediği verginin geri verilmesi sözkonusu olunca bunun için faiz öngörülmemesidir. Oysa mahkeme kararıyla hukuka aykırılığı ortaya konulan ve tahsil edilen vergi de; haksız tahsil edilen bir vergi olup, aylar veya yıllar sonra iadesi sırasında enflasyonla ortamda faiz uygulanmaması mükellef yönünden ekonomik eksilme idare yönünden ise sebepsiz zenginleşme sonucunu doğurmaktadır Yasa koyucunun devlet alacağının her tür geç
tahsilinde, (yargı kararı sebebiyle geç tahsil edilse bilet, beyannamenin tescil tarihinden itibaren faiz İşletirken, yargı karan gereği iade etmek zorunda olduğu vergilere faiz öngörülmemesi. hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmamaktadır.
Her ne kadar, mahkeme kararıyla hukuka aykırılığı ortaya konulan vergilerin, iadesinin zaten zorunlu olduğu, iade sırasında ekonomik kaybı karşılamak için genel hükümlere göre "hizmet kusurundan dolayı" faiz için ayrıca hüküm kurulabileceği, düşünülse de; öncelikle faiz talepleri, somut olayımızda olduğu gibi yargı yerler ince hemen 216 `ncı maddeyle irtibatlandırılmakta ve yasada bu yönde düzenleme olmadığı için talep reddedilmekledir. İdarece, yasa gereği yapılan iadelerde ise, üç aydan sonrası için faiz uygulanarak devlet alacağı ile borcuna farklı muamele yapılmaktadır. (Danıştay Yedinci Dairesi` nin 17.11.2011 tarih re E:2008/4175,. K:2011/7751 sayılı, 23.03.2012 tarih ve E:2008/ 3765, K:2012/ 970 sayılı Kararları)
Sonuç itibariyle; 216 ncı maddede devlet borcu diyebileceğimiz iade edilen vergilerde geri verme kararının üç ay içinde uygulanmaması halinde üç ay sonrasından faiz işletilmesi ve de en önemlisi, yargı kararı gereği iadesi gereken vergilerde faiz ödemesinin hiç düzenlenmemesi sebebiyle 216 ncı maddenin Anayasanın hukuk devleti ilkesine ve dolayısıyla 2 nci maddesine açıkça aykırıdır.
2- ANAYASANIN 10 UNCU MADDESİ YÖNÜNDEN:
Anayasanın 10`uncu maddesinde "Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyası düşünce, felsefî inanç, din mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir (Ek: 7.5 2004-51701 md) Kadınlar ve erkekler eşit haklara sahiptir Devlet, bu eşitliğin yaşama geçmesini sağlamakla yükümlüdür. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz (Değişik: 9.2.2008-5735/1 ma`/ Devlet organları w idare makamları bütün işlemlerinde ve her türlü kamu hizmetlerinden yararlanılmasında kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar " hükmü yer almaktadır.
Anayasada düzenlenen eşitlik; kuşkusuz ki mutlak bir eşitliği değil hukuki eşitliği ifade etmektedir. Hukuki eşitlik ise; birbiriyle aynı durumda olanlara aynı kuralların uygulanması "V ayrıcalıklı kişi ve toplulukların yaratılmasının engellemesidir Buna göre eşitlik ilkesi: aynı hukuki durumda bulunanlar için haklarda ye ödevlerde. yetkilerde ve sorumluluklarda fırsatlarda iv hizmetlerde eşitliğin sağlanması ve ayrım yapmamayı gerektirir ki bu ilkeden devlet organları da muaf değildir.
Bu bağlamda somut ihtilaf ele alınacak olursa; 4458 sayılı Kanun un 207 `nci maddesinde genel olarak devletin değişik sebeplerle geç tahsil edebildiği gümrük vergilerine beyannamenin tescil tarihinden geçerli olmak üzere faiz uygulaması öngörülmüşken. 216 ncı maddesinde geri verilecek vergilere "üç aydan sonrası için faiz öngörülmüş olup, yargı karan gereği yapılan vergi iadelerine hiçbir şekilde faiz uygulaması öngörülmemiştir.
Burada iki yönden kanun önünde eşitlik ilkesi mükellef aleyhine devlet lehine ihlal edilmiştir. Öncelikle geciken tahsilatlara faiz uygulanmışı, ekonomik bir gereklilik olup, enflasyonist bir sistemde, geç tahsilat her iki taraf içinde ay nı sonucu doğurur Çünkü faiz, enflasyonist sistemde ekonomik değer kaybının tazmin aracıdır. Dolayısıyla geciken ödemelerde, alacaklı Devlet `le olsa mükellefte olsa aynı ekonomik kurala tabi olup faiz her ikisi yönünden de aynı önemde bir haktır Dolayısıyla devlet alacağına faiz uygulayıp mükellef alacağına (vergi iadesine) faiz uygulamamanın hukuki ve ekonomik izahı yoktur. Bunun sonucu hukuken ekonomi kurallarına göre aynı konumda olan iki tarafa farklı muamele yapılması sonucu doğmakladır
Kimi yasalarda mali yükümlülükler düzenlenmiş olup çeşitli vergi, resim ve harçların her birinin ayrı bir usul ile beyan, tarh ve tahsil edilmesinin kurala bağlanması bu yükümlülüklerin farklı özelliklere sahip olmalından kaynaklanmaktadır. Genel olarak verginin beyanı, tarh. tahakkuk ve vergi mahkemelerinde dava açma usulü ile ilgili kurallar 215 sayılı Yergi l stil Kanunu nda, tahsile ilişkin kurallar ise 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun da yer almıştır. Gümrük vergi ve cezaları konusunda İse verginin beyanı, hesaplanması, tahakkuku, gümrük idaresine itiraz ve dava açılması ile ilgili kurallar 4458 sayılı Gümrük Kanunu`nda düzenlenmiş, gümrük vergi ve cezalarının tahsilat usulü de 6183 sayılı Yasa da belirtilmiştir.
İtiraza konu edilen 4458 sayılı Kanun un 216`ncı maddesindeki faize ilişkin düzenlemeyle benzer hükümler içeren 213 sayılı Vergi Usul Kanunu nun 112 hci maddesi, Anayasa Mahkemesi nin 10 02.2011 tarih ve F. 2008 58. K.20H/37 sayılı kararıyla iptal edilmiş, bu kararda da. vergi, resim "v harç gibi mali yükümlülüklerin her biri farklı özelliklere sahip iseler de diğer vergi mükellefleri de gümrük vergisi mükelleflerinin, mükellef olma. kendilerinden tahsil edilmesi gereken mali yükümlülüklerin kamu gücüne dayanılarak alınması ve ödenmemesi gerektiği halde ödenen ergilerin iadesinde uygulanacak kurallar bakımdan aynı hukuksal durumda oldukları tespiti yapılmıştır. Anayasa Mahkemesinin iptal kararı üzerine 6352 sayılı Kanun un 14 üncü maddesiyle 213 sayılı I ergi Usul Kanunu` nun 112`inci maddesinin yeniden düzenlenen 4 ve 5 im i fıkraları ile 4458 sayılı Kanun un 216 ncı maddesi ay m hukuksal durumda olan vergi yükümlülerinin geri verilmesi gereken vergilere faiz ödenmesinde farklı hukuksal durumda olmalarına sebebiyet ermektedir.
Bu sebeple 216 `ncı maddede, ödenmiş gümrük vergilerinin geri verilmesi kararının uygulanmaması halinde Uç aydan sonrası için faiz uygulamasını düzenlemesi, diğer taraftan aynı durumdaki devlet alacaklarına 207 nci maddede beyannamenin tescil tarihinden geçerli faiz uygulaman öngörüldüğü halde yargı kararı uyarınca iade edilen vergiler için hiç faiz öngörü/memesi birlikte değerlendirildiğinde bu durumun Anayasanın 10 uncu maddesinde düzenlenen, kanun önünde eşitlik ilkesine açık aykırılık oluşturmakladır
3- ANA YASANIN 35 İNCİ MADDESİ YÖNÜNDEN:
Anayasanın 35`inci maddesinde. "Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının, kullanılması toplum yararına aykırı olamaz, hükmü düzenlenmiştir
Ekonomilerde bir değişim vasıtası olan para. çeşitli ticari, sınai, zirai vs. faaliyetlerde kullanılmakla, sahibine kazanç, kira nema vs. adlar altında kimi yararlar sağlayan ekonomik bir değerdir. Paranın, sahibi dışındaki kişi ve kuruluşlarca kullanılması, sahibinin bu ekonomik değerden mahrum bırakılması sonucunu yaratması yanında, enflasyon etkisinde olan ekonomilerde, paranın değerini, yani alım gücünü enflasyon oranına bağlı olarak yitirmesine neden olur. Anayasa Mahkemesinin 26.11.1999 gün ve 23888 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 15.12 1998 gün ve E: 1997 31 K: 1998 79 sayılı kararında da belirtildiği gibi. enflasyon ve buna bağlı olarak oluşan döviz kuru, mevduat faizi, hazine bonosu ve devlet tahvilli faiz oranlarının yüksekliği, borçlunun yararlanması, alacaklarının ise zarara uğraması sonucunu doğurmaktadır. Hukuk sistemlerinde paranın sahibinden başkası tarafından kullanılmasının neden olduğu bu zarar, "faiz" adı altında yapılan ek Ödemelerle karşılanmaktadır. Anayasa Mahkemesinin 21.9.1988 gün ve E:1988 7 K. 1988 27 sayılı kararında. Vergi Usul Kanununun 112`ncı maddesinde öngörülen "gecikme faizi" ile ilgili olarak yapmış olduğu niteleme de bu yoldadır.
Dahası; İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi Birinci Dairesi de 9 Mart 2006 gün ve 100162/02 sayılı Eko-Elda Avee/Yunanistan kararında, vergi olarak haksız tahsil edilen ve beş yıl beş ay sonra geri verilen meblağdan yararlanma hakkından uzunca süre mahrum kalınmasının, ilgilinin malı durumunda önemli ve kesin zararlara neden olduğunu; bu durumun da l Nolu Protokolün I inci maddesini ihlal ettiğim kabul etmiştir.
Avrupa Mahkemesi, anılan katarında, genel yarar ile kişi yararı arasında olması gereken dengeyi bozduğunu söylediği söz konusu zararın tazminine, İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesinin düzenlemelerine dayanarak karar vermiş, tazminatın hesabına da, ölçü olarak gecikme faizi oranını esas almıştır (Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulunun 26.1.2007 gün ve E 2006/182, K: 2007/3 sayılı kararı - muhalefet şerhi)
Faiz, ekonomik açıdan paranın fiyatıdır. Herhangi bir kimse kendine ait olmayan bir parayı, hangi isim altında olursa olsun, belli bir süre kullandığında asıl sahibine faiz ödemek zorundadır Paranın likidite (elde tutulma, cepte bulundurma, kullanıma hazır halde) alması her an her türlü hizmet, emtia veya üretim faktörünü satın alabilmesine olanak verir. Parayı elinde nakit veya hesabında bulunduran piyasa ekonomisi kuralları gereği geleceğe dönük olanaklardan yararlanabilir Hak edildiği halde kişinin tasarrufuna geçmeyen paranın enflasyonist ortam/artla sahibinin satın alma gücümle kayıplara neden olacaktır
Devlete ödenmesi gereken vergilerin mükellefler tarafından zamanında ödenmemesi sonucu mükellefler bu paraları başka amaçlarla kullanarak çeşitli y ararlar sağlamakta olup devlet vergi gelirlerinin bir kısmından yoksun kaldığı için harcamaları kısmak veya borçlanmak zorunda kalmaktadır Bu nedenle Devlete faiz ödemesi yerindedir.
Diğer taraftan vatandaşta haki: yere ödediği vergiyi >" borçlanarak temin etliği ya da bazı gereksinimlerini kısarak vazgeçerek ödediği ve belli bir zaman devletin kasasında haksız olarak tutulduğunun yargı kararıyla saplanması halinde aynen devlete ödenen gibi vatandaşa da yoksun kaldığı donemler için aynı oranda ve miktarda bir miktarın ödenmesi mülkiyet hakkının korunması ilkesine uygun olacaktır.
Buradan da anlaşıldığı üzere, gerek kişi gerek devlet yönünden, alacağının zamanında ödenmemesi halinde, ekonomik varlıkta enflasyon sebebiyle azalma olmakta, bir nevi mülkiyet hakkı zarara uğramakta ve bu zarar faizle telafi edilmektedir. Hal böyle olunca da. mükellefe aylar-yıllar sonra iade edilen vergiye faiz işletilmemesi veya vade tarihinden sonraki dönemlerde işletilmesi kişi aleyhine mülkiyet hakkının ihlali sonucunu doğurmaktadır.
Bu sebeple, 216`ncı madde gerek, yasa gereği yapılan ödenmiş gümrük vergilerinin geri verilmesi kararının uygulanmaması halinde üç aydan sonrası için faiz uygulaması gerekse yargı kararı uyarınca iade edilen vergiler için hiç faiz öngörü/memesinde, aynı durumdaki devlet alacaklarına beyannamenin tescil tarihinden itibaren geçerli olmak iizere faiz uygulaması öngörüldüğünden Anayasanın 35`inci maddesine aykırılık teşkil etmektedir.
4) YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI TALEBİ
İhtilaf her ne kadar parasal konuyla ilgili olup, telafisi güç sonuçlar doğurmayacakmış gibi görünse de; gerek yargı yerlerindeki farklı uygulamalar, gerekse devletin alacaklarına farklı borçlarına farklı tutum sergilediği kanaatinin toplumda yerleşmesine sebep olan en somut düzenleme olduğundan, toplumun devlet kavramını algılama tarzının olumsuzluğunu bertaraf etmek için yürürlüğün durdurulmasında kamu yararı olduğu düşünülmektedir.
Davacı şirket tarafından ödenmemesi gerektiği halde ödendiği iddia edilerek gümrük ve kalma değer vergilerinin geri verilmesi için yapılan başvurunun gümrük idaresince reddi üzerine açılan davada, davacının faiz işleminin, Gümrük Kanunu`nun "Vergilerin Geri Verilmesi ve Kaldırılması ` başlıklı beşinci bölümünde faiz ödenmeyeceğine ilişkin özel düzenleme niteliğinde olan 216`ncı madde hükümleri uygulanarak hüküm kurulabileceğinden, 216`ncı maddenin uygulanması halinde ise faize hükmedilmesine yasal olanak bulunmadığından, bu hükmün Anayasa`ya aykırılık teşkil ettiği görüşüyle iptali ve öncelikle yürürlüğünün durdurulması istemiyle Anayasa Mahkemesi`ne başvuruda bulunulması gerektiği sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle; 4458 sayılı Gümrük Kanunu`nun 216 `ncı maddesinin, "Yetkili idareler tarafından, gümrük vergileri ile bunların ödenmelerine bağlı olarak tahsil edilmiş gecikme faizinin veya gecikme zammının geri verilmesinde idarece faiz ödenmez." hükmünün Türkiye Cumhuriyeti Anayasası`nın 2, 10 ve 35`inci maddelerine aykırı olduğu düşüncesi ile iptali ve öncelikle yürürlüğünün durdurulması istemi ile Anayasa Mahkemesi`ne başvurulmasına, dava dosyasının tüm belgeleri ile onaylı suretlerinin dosya oluşturularak karar aslı ile birlikle Anayasa Mahkemesi ne sunulmasına, bu karar ve surelinin Anayasa Mahkemesi`ne ulaşmasından itibaren beş (5) ay süre ile karar verilinceye kadar davanın bekletilmesine, kararın birer örneğinin taraflara tebliğine, 15.08.2013 tarihinde karar verildi "
Kanun`un itiraz konusu kuralı da içeren 216. maddesi şöyledir:
"Madde 216- Yetkili İdareler tarafından, gümrük vergileri ile bunların dilenmelerine bağlı olarak tahsil edilmiş gecikme faizinin veya gecikme zammının geri verilmesinde idarece faiz ödenmez. Ancak, geri verme kararının alındığı tarihten itibaren üç ay içerisinde idarece sözkonusu kararın uygulanmaması halinde, ilgilinin talebi üzerine, üç aylık sürenin biliminden itibaren faiz ödenir. Bu faiz. 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun tecil faizine ilişkin hükümlerine göre hesaplanır. "
Başvuru kararında. Anayasa`nın 2.. 10. ve 35. maddelerine da>anılmıştır.
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Haşim KILIÇ, Semih KALELİ, Alparslan ALTAN, Mehmet ERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL ve Zühtü ARSLAN`ın katılımlarıyla 25.9.2013 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, yürürlüğü durdurma isteminin esas inceleme aşamasında karara bağlanmasına OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
Başvuru kararında, Devlet işlerini yürütecek makamların hukuk düzenine bağlı olması gerektiği, vatandaşın peşin olarak ödediği ancak mahkeme kararıyla hukuka aykırılığı sabit hâle gelen vergilerin geri verilmesinde faiz ödenmesinin düzenlenmeyerek engellendiği, idarenin gümrük vergilerinin eksik tahsil edilmesi durumunda beyannamenin tescil tarihinden itibaren gecikme faizi (veya zammı) almasına karşın haksız tahsil edilen gümrük vergilerinin iadesinde faiz ödenmediği, kanun önünde eşitlik ilkesinin bu açıdan Devlet lehine ve vatandaşların aleyhine ihlal edildiği, hukuk sistemlerinde paranın sahibinden başkası tarafından kullanılmasının neden olacağı zararın tazmininin faiz ile karşılandığı, gerek kişi gerek Devlet yönünden alacağın zamanında ödenmemesi halinde ekonomik varlıkta enflasyon sebebiyle azalma olduğu, sonradan yapılacak iadelere faiz işletilmemesi veya vade tarihinden sonraki dönemlerde işletilmesinin kişi aleyhine mülkiyet hakkının ihlali anlamına geleceği dolayısıyla kuralın. Anayasa`nın 2., 10. ve 35. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
İtiraz konusu kuralla gümrük vergileri ile bunların ödenmelerine bağlı olarak tahsil edilmiş gecikme faizinin veya gecikme zammının geri verilmesinde, yetkili idareler tarafından faiz ödenmeyeceği düzenlenmektedir.
Anayasanın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem ve işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, her eylem ve işlemi hukuka uygun olan. her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa`ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir.
Anayasanın 35. maddesinde ise herkesin, mülkiyet hakkına sahip olduğu; bu hakkın kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabileceği: mülkiyet hakkının kullanılmasının toplum yararına aykırı olamayacağı hükme bağlanmıştır.
Mülkiyet hakkı, herkese başkasının hakkına zarar vermemek ve kanunların koyduğu sınırlamalara uymak koşuluyla, sahibi olduğu şey üzerinde dilediği biçimde yararlanma, tasarruf etme. başkalarına devretme, kullanma, biçimini değiştirme, harcama ve tüketme olanağı verir.
Vergi, devletin vatandaşlardan kamu gücüne dayalı ve karşılıksız tahsil ettiği bedel olsa da idarece yapılmış olan vergi tahsilatının fazla veya yersiz olduğu tespit edildikten sonra bu tahsilât. mükellefler için alacak hâline gelmektedir. Söz konusu alacak hakkı ile bu hakkın sahibine geç iade edilmesi durumunda ilgiliye faiz ödenmesinin de mülkiyet hakkı kapsamında olduğu açıktır.
İtiraz konusu düzenleme ile Devlet, fazla veya yersiz yapılmış tahsilatlar ile hazinesinde tuttuğu parayı kişilere iade ederken üzerinden uzun zaman geçmiş olsa bile faiz ödememektedir. Düzenleme ile elde edilen kamusal yarar, kamu için öncelikli, genel menfaatleri koruyan, kamu hizmetlerinin sürdürülmesi için zorunlu bir durum olmayıp sadece Devlete başkasının mülkü üzerinde sebepsiz ve karşılıksız biçimde tasarruf etme hakkını vermektedir. Dolayısıyla itiraz konusu kural, kamu kurumları ile kişiler arasında kamu idarelerinin kamu gücüne dayalı olan yetkilerini kullanırken hatalı işlemleri nedeniyle oluşan alacak-borç ilişkilerinin alacaklı olan kişilerin aleyhine kamu kurumlarının da lehine bozulmasına sebebiyet vermektedir. Ayrıca kural, kamu kurumlarının borcunu ödemesini geciktirmede teşvik edici olmakta ve vatandaşların Devlete olan güven duygusunu sarsmaktadır.
Fazla veya yersiz tahsil edilen vergilerin iadesinde faiz ödenmemesine ilişkin kural, kişinin belli bir dönem için faiz gelirinden mahrum kalması sonucunu doğurarak kamusal yarar ile bireysel yarar arasındaki dengenin bozulmasına ve mülkiyet hakkının ihlaline neden olmaktadır.
Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa`nın 2. ve 35. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.
Kural, Anayasa`nın 2. ve 35. maddelerine aykırı görülerek iptal edildiğinden Anayasa`nın 10. maddesi yönünden incelenmemiştir.
27.10.1999 günlü. 4458 sayılı Gümrük Kanunu`nun 216. maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesine yönelik yürürlüğün durdurulması isteminin, koşulları oluşmadığından REDDİNE, 22.5.2014 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
27.10.1999 günlü. 4458 sayılı Gümrük Kanunu`nun 216. maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesinin Anayasa`ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, 22.5.2014 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.