Köyüm Kurkan’ın (Obuzbaşı) Eski Ve Yeni Hali
Kategori: Vehbi Timuroğlu	 25 May 2017 tarihinde yayınlandı.
KÖYÜM (ESKİ VE YENİ HALİ)
Köyüm Tunceli (Dersim) ili, Mazgirt ilçesi ve Çarsancak (Peri) Bucağına bağlı KURKAN (KÜREKÂN) ve T.C. nin uygun gördüğü yeni adı ile OBUZBAŞI köyüdür. Kuruluş yeri, ülkemizin önemli akarsularından olan Fırat nehrinin bir kolu olan PERİ SUYU kıyısıdır.
Köyümüz, T.C. nin uyguladığı (bihassa da Doğu Anadolu da) BARAJ politikaları* cümlesinden olarak ülkemizin önemli akarsularından olan Fırat nehrinin bir kolu olan Peri suyu üzerinde inşa edilmiş olan, TATAR barajı nedeniyle köy merkezi dahil arazisinin en münbit (verimli)kısmı baraj gölü alanında kalmıştır. Bu münasebetle köy yeri, eski köyün batı tarafında takriben 5-6 yüz metre dik yokuşun üstünde Kıran ardı veya köydeki Kürtçe söylemi ile MÊWAN (ÜZÜM BAĞLARI) mevkiine taşınmıştır. Bu itibarla köyümüzün her iki yerleşim yerini, becerebildiğim kadarıyla eski yeri bir belge niteliğinde ve yeni yeri de tanıtma amacıyla tasvir etmeye çalışacağım.
Kurkan köyünün mülkiyeti, Birinci Cihan Harbinden öncesine kadar Çarsancak ağalarından Hacı Ağa adında bir ağaya aitmiş ve köyde yaşayan halkın (Ağa’nın dışında) tamamı Maraba ve Ermeni imişler. Öyle ki, Ermenilerin ibadet günleri olan Pazar günleri 40 meses (övendere) köydeki kilise’nin duvarına dayatılarak kiliseye girilirmiş. Bu durum köyde fiili rençberlik yapan,çift süren en az kırk aile var olduğunun kanıtıdır.
Cihan harbinin cereyan ettiği yıllarda, Kurkan köyünün bitişik komşu köyü olan Mastan köyünde oturan GEDİK (GEDİKOĞLU) namı ile maruf familye, köyü sahibi olan Hacı Ağa dan 100 altın lira karşılığında satın alıyorlar. Durumu haber alan ve Gedik’lilere hasım durumda olan Tatar köylü Hüseyin Ağa (Hüseyni Bekır) ile Karabörük köylü Halil Ağa (Xelili Qıyayi Aves) “şimdiye dek Gedik’liler topraksızdılar biz onlarla başa çıkamıyorduk. Şimdi Kurkan gibi bir köye sahip olurlar ise artık onlarla başa çıkmamız hiç mümkün olamıyacaktır. Düşüncesiyle yanlarına Çiftlik köyünden Valé gillerden Zeynel’in çocukları Derviş, Veli ve Yusuf kardeşleri, Loğmar köyünden yine Valé gillerden İbiş, Cafer ve İsmail kardeşler ile Mahmut (Mamudi Nado) ve yine Mastan köyünden dedem Gurçi oğlu Temur’u alarak Kurkan’ı satın almaya karar verir ve Hacı Ağa ya gidip köyünü kendilerine satmasını isterler. Hacı Ağa onlara, “Ben köyümü kendi isteğimle Gedik’lilere satmış değilim, beni zorlayarak elimden aldılar.Size satmak isterim ancak, siz beni Gedik’lilerin elinden kurtaramazsınız.” Diyor. Onlar da biz seni kurtarırız” deyip, bir gecede onun evini yükleyip Tatar köyüne götürürler ve Gedik’lilerin 100 altın lirasına karşı kendisine 200 altın lira verip Kurkanı satın alıyorlar.
Bu defa taraflar arasında siz almadınız biz aldık, yok biz aldık siz almadınız şeklinde yıllar süren bir çatışma başlar,.Nihayet bir yerde duruma tarafların PİR’LERİ elkoyarlar. “Çarsancak’lının malı üzerinde bizim TALİP’LERİMİZ birbirlerini kırıyorlar buna engel olmamız gerekiyor” diyerek gelip arabuluculuk yapar ve köyü ortadan ikiye bölerek Lemper tarafını Gedik’liler ve köyün merkez yerini de diğer birleşenler alarak paylaşmış oluyorlar.
1915 Ermeni soykırımı olayında köydeki Ermeni halkı ortadan kaldırıldığı için köy epey bir süre boş kalıyor. 1930 lu yılların başında ilk olarak Mülk sahiplerinden Cafer ve İsmail kardeşler oturdukları Loğmar köyünden gelerek Kurkan da ev yapar ve köyü şenlendiriyorlar onlardan az bir zaman sonra da babam Temur oğlu İsmail gelip ev yapıyor. Köyün Ermeniler den sonra şenlenişi böyle başlıyor.
*Takribi her biri 100 Km.lik Munzur ve Peri çayları üzerinde 14 baraj inşa edilmektedir.
KURKAN (KÜREKÂN) ADININ ÖYKÜSÜ
Kurkan adına dair günümüze kadar ağızdan ağıza söylenegelen şu efsanevi öykü anlatılmaktadır:
Köyün marabalarından birisinin, o yıl çocuklarına yedirecek zahiresi yokmuş. Ağanın harmanda kendisine ekmesi için vermiş olduğu buğday tohumunu değirmende yüğütüp çocuklarına yediriyor. Ancak sonbaharda tohum ekme zamanı o da diğer rençberler gibi her gün tohum torbasını sırtlayıp öküzlerini önüne katar tarlaya gider, çiftini sürer akşam eve dönüyor.Bu hal tohum bitene kadar devan eder. Ancak, tohum ekme bitince Marabayı bir endişe kaplıyor. Nasıl endişelenmesin ki. Yağmur mevsimi başlayıp ta yağmur yağınca, her kesin ekini yeşerecek ve tek onun kiler yeşermemiş olacaktır. Çünkü o buğday yerine ocak külü ekmiştir. Bu endişe ile bir gece pılı pırtısını eşeğe yükleyip uzak bir köyde başka bir ağanın maiyetine gider. Hiç kimse adamın ansızın ortadan kaybolmasına bir mana vermez ve pekte önemsemez.
Yağmur yağdığında bütün ekilenlerin yanında onun tarlaları da yeşeriyor. Hemde her kesinkinden daha da gür bir vaziyette. Yaz gelipte her kes ekinlerini biçmeye başladığında bizimkinin ekinleri ortada sahipsiz kalakalıyor. Bu durum karşısında Ağa adamlarını etrafa salıp adamın yerini tespit ediyor ve kendisine gelip ekinlerini biçmesini istiyor. Ne var ki, adam gelen adama güvenmiyor. Kendi kendine “demek ki foyam meydana çıktı. Ağa beni götürtüp öldürmek istiyor. Nasıl olur ateş külü hiç yeşermiş olabilir mi?” Bu düşünce ile gelen adama bir mazeret uydurup “sen git ben sonradan gelirim” diye savıyor. Fakat gitmiyor. Ağa tekrar adam gönderiyor. “her kes ekini biçti seninkiler arada kaldı telef oluyor yazıktır.” Diye gelmesi için ısrar ediyor. Bizimki yine geleni başından savıp gitmiyor. Bu kez gitmiyor ama “acaba doğrumu dur.” Diye kendi kendine şüpheye düşüyor. Bu şüphe ile bir gece gizliden eski köyüne gidip tarlalarına bakıyor, gerçekten de dedikleri gibidir. Buğdayları adam boyunda tarlada duruyorlar. Hemen geri dönüp eşyalarını yükleyip eski köyüne gidiyor.
Buğdaylarını biçip harmanlıyor oldukça verimli bir hasat oluyor. Buğdayın Ağa ya ait kısmını Ağa nın ambarına ve kendinse ait olanını da kendi ambarına taşıyor. O gece yatıp sabah erkenden kalkınca merakla koşup ambara bakıyor. Bir de ne görsün ambar ağzına kadar kül ile dolu, hemen aynı merakla ağanın ambarına koşup bakıyor ve orada ki buğdaylar aynen olduğu gibi duruyor. Gördüğü durum karşısında gidip ağayı bulur ve ellerine sarılarak” ağam bu rızık tamamen senindir. Benim bunda hiçbir payım yoktur. Diyor ve olayı baştan sona olduğu gibi anlatıyor.
Bu mucizevi olaydan sonra köyün adı KÜLEKEN oluyor. Bu kelime zaman içerisinde söylene, söylene KÜREKEN (KÜREKÂN) şeklini almıştır.
KÖYÜN ESKİ HALİ
Kurkan köyümüz biri köy merkezi ve diğeri de Lemper mezrası olmak üzere iki yerleşim yerinden ibarettir. Köy merkezi, Doğu yönünde bin dönüme yakın oldukça düz bir arazi olan Çevlik mevkiinin batısına kurulmuş bir köydür. Büyükçe bir kazan tasavvur edin. Bu kazanın batı tarafının kenarına kurulmuştur. Etrafı Batı güney tarafında bulunan Kıran tepesi ve batıya doğru Rezan tepesi takiben kuzeye doğru Sersep ve korucu tepeleri ve doğu yönü Çevlik mevkiinin bitimi ile Peri suyunu geçip Tatar köyü arazisi olan ve ırmaktan yüksekliği takriben 500-600 metre irtifada olan Kaş tepesi ile çevrilidir. Köye gelen bütün yollar asgari 100-150 metreden inilerek köye gelmektedir. Rahmetlik annem anlatıyordu. “Köye gelen tahsildarlardan birisi yazın sıcağında bunalmış olacak ki köyde muhtarla konuşurken, Küreken, Küreken 150 metre yerin altında Küreken” demişti. Diyor. Köy merkezinden etrafta hiçbir köy yerleşim yeri görünmüyordu. Yazları hiç hava almaz oldukça sıcak oluyordu. İçme suyu kıt denecek kadar az ve sıcaktı. Hülasa manzara olarak Tatar’ın Kaş tepesinden başka bir manzarası yoktu. Bütün bu olumsuz yanlarının yanı sıra olumlu olarak ta, avuç gibi düz ve ırmakla 2-3 metre irtifada bin dönüme yakın Çevlik mevkii olarak anılan bir arazisi, köyün üzerine akan ve kendi topraklarımızdan doğup yine kendi topraklarımızda ırmağa akan FATO DERESİ VE GÖLDERE adlı iki dere vardı. Bu iki derenin suyu ile köy oldukça mamur hale getirilmişti. Sebze ve meyve yönünden komşu köylere fark atıyordu. Köye 70 lı yıllara kadar araba yolu yoktu. 70 li yıllarda Bülent Ecevit ‘in başlattığı “Köye ulaşım projesi” kapsamında stebilize bir yol getirilmişti.
1964 yılında TOPRAK-SU teşkilatı tarafından Çevlikteki arazinin sulanması için üç kilometre uzaklıktan Peri suyundan alınan bir kanal ile su getirildi. Ne yazık ki. Köylünün bilinçsizliği yüzünden kanal çalıştırılamadı ve hiçbir randıman alınmadan kapandı gitti. Ve bu yüzden de Çevlik arazimiz susuz kabul edilerek Baraj da m2 birim fiyatı 1.57 TL. ile kamulaştırılmış oldu.(bir ekmek parasına)
Keza iki binli yılların başında KÖY HİZMETLERİ tarafından Fato deresi üzerinde 180 tonluk bir havuz yapılarak köyün hizmetine sunuldu. Yine bunda da, köylü kendi aralarındaki kısır çekişmelerden ötürü beklenen randımanı elde etmesini bilemedi.Bu her iki tesis için de sarf etmiş olduğum eforu, BİR ÖMÜR BÖYLE GEÇTİ-ANILARIM adlı ücretsiz olarak dostlarıma ve köylülerime dağıttığım anı kitabımda, mufassalan (detaylı olarak)bahsettiğim için burada ayrıca bahsetmiyorum.
KÖYÜN YENİ HALİ
Kurkan (Küreken) köyümüz Tatar Barajı’nın bağlaması dolayısıyla, yeni yerleşim yeri olarak köyün batı tarafında MÊVAN (BAĞLAR) mevkiine taşındı.
ŞİMDİ DE YENİ YERLEŞİM YERİNDEKİ MANZARAYI TASVİR ETMEYE ÇALIŞAYIM
Öncelikle yeni yerleşim yerinin tespiti, imar planının uygulanması, yolunun asfaltlanması, kanalizasyonun yapılması, içme suyunun getirilmesi gibi hizmetlerin gerçekleşmesini sağlayan köyümüz halkından olup Tunceli Özel İdare Genel Sekreteri sevgili Hüseyin Şimşek e (Memedi Bayro’nun =Bayram oğlu Mehmet’in oğlu) sonsuz teşekkür ediyorum. Şunu da belirteyim ki Şayet Hüseyin Şimşek olmasaydı. Yeni Kurkan köyü diye bir yer olmayacaktı. Barajdan parasını alan her kes bir tarafa dağılır giderdi. Onun için sevgili Hüseyin Şimşek’i her daim sevgi ve şükranla anıyorum. Buna karşın önemli bulduğum bir eksikliğini de belirtmeden geçemiyeceğim: Baraj inşaatını yapan şirket, sırf istimlak bedeli ödememe ve keza daha fazla dolgu yapmamak için yol güzergâhını dümdüz getireceğine, yamacın eteğinden geçirmiştir. Bu suretle de yol hem uzamış ve hem de oldukça keskin virajlı olmuş ve çok tehlikeli bir vaziyete girmiştir. Kanaatime göre Hüseyin Bey ilgilenmiş olsaydı bu durum husule gelmezdi diyorum.
KÖYÜN MANZARAİ UMUMİYESİ
Köy halkından Celal Gül’ün (Cano) evinin balkonundan aldığım notlar:
Köy epey geniş bir alana yayılarak kurulmuştur. Kimisi kendi tarlası içerisinde ve kimisi de kapanan bir arazi yolunun ve sahipsiz yamaçların köy tüzel kişiliği adına tapulanıp parsellenerek satılmış olan arsalar üzerinde inşa edilmiş tek katlı, iki veya üç katlı betonarme balkonlu, teraslı modern evler ve köyün ortasından geçen asfalt yolu köyün modernliğini aksettiriyor. Köyün üst tarafındaki içme suyu deposu ve her evin bağlanmış olduğu Kanalizasyon hattının baraj gölüne bağlanması ve Devlet Su İşlerince (DSİ) yaptırılan, bir kolu doğu dan Lemper mezramız ile İsnis köyü arazilerini sulayacak olan ve bir kolu da Batı yönüne doğru Çerko mezrası, Seyitli, Til Kuşçu ve Pahnik köylerinin arazilerini sulayacak olan ve keza köyümüzün arazilerinin de önemli bir kısmını sulayacak olan sulama pompa, havuz ve kanalları köyün önemini arttıran tesisler olarak göze çarpmaktadır.
Köy evlerinin en dikkat çekici olanları: Köyün en üst tarafında kendi tarlası içerisinde taptığı iki katlı teraslı, kale duvarı gibi duvarla çevirdiği tarla ve çıkarmış olduğu artezyen suyu, ile Hüseyin Şimşek’in evi, onun biraz aşağısında İsmail oğlu Mehmet Şimşek’in iki katlı teraslı evi, yolun alt tarafında Öğretmen Fatih Yalçınkaya’nın iki katlı geniş teraslı evi, Şükrü Şişek’in çocuklarının yaptırdıkları tek katlı ve etrafı tel örgü ile çevrilmiş ve ortasında artezyen kuyusu ile su çıkarılmış on dönümde fazla tarlası ve evi, Ali ve Hıdır Kaya kardeşlerin üç katlı evleri ve Baraj gölünün her iki tarafına nazır iki katlı taziye evi, Cem evi ve düğün salonu gibi etkinliklere elverişli Köy Konağı (Bu konağın yapılmasını sağlayan Muhtar Haydar Şimşek’e ve maddi katkıda bulunan her kese de teşekkür etmek istiyorum.) göze çarpan güzel binalardır. Sahiplerini kutluyorum.
Yine Celal Gül’ün balkonundan gündüz manzarası: Doğu yönünden Çevliğimizi ve Tatar tarafının Karaağaç mevkii ile Kaş tepesinin eteklerine kadar dolduran masmavi durgun nefis bir görünümü ile Baraj Gölü ve keza Alayağmur deresinin Cabbar köyüne kadar şişmiş olması ile ve yine “Pozi méşé dediğimiz Lemper tepesinin kuzeye doğru yan tarafında görünen kısmı ile Gomé Keki Güzéye kadar baraj gölü görülmektedir. Karşıdan Tatar köyü arazisi olan Kaş tepesi ve Meteris tepesi ve bu tepeyi aşarak Palu ilçesine, Kovancılar’a ve oradan Elazığ gidiş yolumuz olan eski patika yolunun izi hale görülüyor ve bu nostaljik manzara biz yaşlılarda bir çok anı yı depreştiriyor. Tam o patika izinin zirve ile birleştiği yerde Bir yumurtanın büyütülmüş hali gibi görünen Palu’nun dağlarından olan Aladağ olması muhtemel kar benekleri ile kaplı bir dağ zirvesi. görülmektedir.
Saniyen doğu sol taraftan Karakoçan ilçesinin Kölemis köyü, Mezrai Gazi köyünde beyaz bir yumurta gibi bir tek ev bu eski CHP Milletvekillerinden Faik Öztürk’e ait evdir.geceleyin de bir yıldız gibi bir tek lamba ışığı görülüyor, sağa doğru gelince Sağın-Tacik köyü, devam ederek Yüzev köyü,Kümbet köyü ve içeriye doğru Keki Güzé’nin kömü, Gıştanlıların kömü,Alayağmur ve Cabbar köyleri görülmektedir. Bu köylerin gece ışıkları pırıl, pırıl parlamaktadır. Keza saha olarak Karakoçan’nın Lahan Nahiyesi ovası ve Savucak,Gülüce ve Gözerek tepeleri ve yöremizin önemli dağlarından olan Bingöl ve Karakoçan sınırında ki Kuruca dağı bütün heybeti ile ve Bingöl’ün Kiği ilçesinde bulunan Sülbüs dağı seyredile biliniyor.
Köyün güneyine doğru baktığımızda. İlk etapta baraj gölünün mas mavi görünümü ile koca bir göl, gölün önünü kesen baraj Seddi ve elektrik üretimini sağlayan trübünlere su veren betondan tesisler, Tatar köyünün kalıntıları olarak Mehmet Ali Doğan amcanın ve Hüseyin Ali Doğan’nın yapıpta tamamlamadığı evin kalıntıları ve eski su deposu görülmektedir.
Görüş mesafesini biraz uzattığımızda. Kovancılar ilçesinin Artıhan köyü ve bu köy üzerinden Palu dağlarının birkaç tepesi, yine sağa doğru birisi Artıhan köyünün alt tarafında ve bir diğeri de Artıhan köyünün Yıldız tepesi üzerinden görünen Yine Palu dağlarının tepeleri ve Yine Kovancıların Kartal yuvası gibi bizim Mazgirt yöresini geniş bir açıdan görebilen Yanıkara ve Payamlı köyleri ile Karabörük dağı, Vefayi Doğan’nın çocuklarının kurdukları yeni Tatar köyü ve Loğmar ve Mürüt (Mırudan) köyleri görülmektedir. Elazığ-Tunceli devlet yolun Artıhan köyü sınırından Loğmar köyünün bitimine kadar bir kısmı rahatlıkla görülebilmektedir. Geceleri bu köylerin pırıl, pırıl ışıkları ve keza Baraj Seddi üzerindeki Santral’ın biribirine yakın üç ışık huzmesi ve Seddin son kısmıda bir tek lamba ışığının göl suyuna aksetmesi çok seyre değer bir manzara oluşturmaktadır.
Bütün bunları anlatmamın bir nedeni, yeni köy yerinin eski köye göre ne kadar geniş bir alanı görebilme olanağına sahip olmasını belirtmek içindir.
Gerçekten köyümüz sakin, temiz havalı, bir tatil köyü ve turistik değeri haiz bir köy dür. Turistik tesislerin yapılması ve değerlendirilmeye çok elverişli bir durumdadır Bu potansiyeli harekete geçirilmesi için kafa ve sermaye gerekmektedir. Gençlerimize bu konu üzerinde düşünmelerini salık veriyor ve teşebbüste bulunacaklara başarılar diliyorum. 23./MAYIS /2017 ELAZIĞ
Barış Bloku ve Avrupalı parlamenterler Nusaybinden seslendi: Barış kaz…
Mezitli Belediyesi, Hozatlı Kadınları Ağırladı
“Toprağa Kefensiz Düşenlerimiz Karanlığı Aydınlatan Işığımızdır”
Çemişgezek'te Arı Yetiştiriciliği Kursu Yoğun İlgi Gördü
PKK Yasağı Kaldırılsın!