Kalk ve Qax! - Şeyhmus Diken Üye GirişiFirma RehberiSeri İlanlarArşivSitene EkleFavorilerime EkleİletişimKurumsal
Kalk ve Qax! 06 Haziran 2009 Cumartesi
seyhmusdiken@mynet.com	To be, or not to be / That is the question" ShakespeareÇarpıcı ve insan tekini kendine getiren soruyu, çocukluk yıllarında önce kendine, sonra da konuğu olduğumuzda salona sormuştu 2009 Mart ayına kadar on yıl süreyle, iki dönem Viranşehir"de Belediye Başkanlığı yapan Emrullah Cin.İlkokula başladığı gün henüz Türkçe bilmemektedir, tıpkı diğer birçok Kürt çocuğu gibi! Öğretmen sınıfa girer ve Emrullah"ı işaret ederek "Kalk" der. Emrullah anlam veremez ve oturmaya devam eder. Öğretmen bir daha, parmağıyla işaret ederek "Kalk" der. Yine anlam veremez Emrullah. Sonra öğretmen bütün kızgınlığıyla boğazından tutup ayağa kaldırır ve tokatlamaya başlayarak "Sana kalk diyorum!" der Emrullah"a.Yıllar sonra anlattığında paylaşmıştı asıl meseleyi. Türkçedeki "Kalk" kelimesi Kürt coğrafyasında telaffuz edildiğinde Kürtçede kışın yenmek üzere kurutulmuş "Armut Kurusu" anlamına gelen "Qax" gibi anlaşılır. Meğerse Emrullah"ın anlam veremediği buymuş. Durduk yerde okulun ilk günü öğretmen ondan meyve kurusunu ne diye istesin ki!Özellikle kırsal köklü ve okumuş hangi Kürt şahsiyetine sorsanız benzer bir okula başlangıç gününe dair hüzün ve dayak dolu ilk ve sonrası günlerdeki egemen dil Türkçeyi öğreninceye kadarki eziyet anlatımlarına tanık olursunuz.İşte sanırım bugün 90 senelik cumhuriyetin Kürt'ü tanımlama ve "sorunu" çöz(me)me konusundaki vurdumduymazlığı bu noktadan bakılarak çözülebilir.Sorunun çıplak haleti ruhiyesini bir kez daha kurmaca-belgesel türüne, çok iyi bir örnek sayılabilecek "İki dil bir bavul" filminde izledim. Denizlili bir öğretmenin hayatın bütün nimetlerinden mahrum Karacadağ köylerinden birinde ilkokul çocuklarına geçmiş pratiklerden bildiğimiz sert üslubun dışında, çok daha naif bir üslupla Türkçe öğretme gayretlerinin sinemasal tezahürü. Yıl boyu süren çabayla çocuklar kırık dökük birkaç kelime Türkçe öğrenip yılsonu karnelerini devlet okulundan alıyorlar. Öğretmen de birkaç kelime Kürtçe öğreniyor çocuklardan
Hayatın kendisi ise çok daha sert ve acımasız...Yıllar önce tek partili dönemde Diyarbakır"ın ilçelerinden birinin köylerinden bir kaçına Balkan ülkelerinden göçle gelen Türkler yerleştirilir. Amaç Balkan göçmenlerinin Kürtlere Türkçeyi öğretmesi ve tabii ki Kürtlerin asimilasyonudur. Yıllar geçer aradan. Politikayı uygulayan zatın yolu birgün oralara düşer: "Hele bir bizim bu Türk göçmen soydaşların halini sorayım. Kürtlere, Türkçeyi öğretebildiler mi?". İner trenden, gider köye, soruyu olanca çıplaklığıyla sorar. Yanıt ironiktir. "Nerde begım. Onlar bize Kürtçeyi öğrettiler."Şimdi sözün bu noktasında önce entelektüel bir hesaplaşma içinde olmamız gerektiği düşüncesinde olduğumu vurgulamak durumundayım. Birçok Türk aydınının "görünür" hali ile, "niyet" hali birbirinden çok farklı. Bunu pratiklerimden çok iyi bildiğimi söylemeliyim. Kafalarda, zihinlerde ve algılarda hep "Bizim Kürtler işte, ne olacak!" diyen "küçümseyici" hatta "aşağılayıcı" algı var. Hoş bu algıya altyapı oluşturacak bir miktar Kürt de İstanbul merkezli birçok metropolde her daim var. Olmaya da devam edecek eminim. Televizyon kanallarını tıkladığınızda ya da kimi gazetelerde gözünüzün içine bakarak "kendilerini beğendirmeye çalışan" ve "Bakın biz o sizin bildiğiniz Kürtlerden değiliz ha!" demeye getiren metropolün beyaz Kürtleri benim kastettiğim.Ama asıl niyetim onlar değil. Derdim başka.Murathan Mungan"ın "kepenk"ini açıp "istediler yazdım", "sordular söyledim" dediği "hayat atölyesi"ni okuyorum bu günlerde.** Murathan, aydın sorumluluğunu daha ilk sayfada, biyografisinde hissettiriyor. Dünyanın birçok diline, kitaplarının, seçkilerinin çevrilip yayınlandığını bildiğim Mungan, biyografisinde; özellikle şiirlerinden yapılan seçkilerin Kürtçeye çevrilip yayınlandığını, kitaplarının Kürtçe isimleriyle birlikte yazmış.Bu tekil ve haysiyetli örnekten yola çıkarak, kitapları Kürtçeye de çevrilen kimi yazarların, Kürtçeye de çevrilmiş olma kıymetini görmemeyi, hatta yazılı künyelerinde es geçmeyi hangi aydın sorumluluğu ile bağdaştırdıklarını doğrusu epeycedir düşünüyorum. Hani "şeytan ayrıntıda gizlidir" derler ya! Benimkisi de o mesele. Kardeş dediğiniz halkın dilini ayrı bir dil ve kıymete haiz bir dil gibi içten bir algıya sahip olarak mı algılayacaksınız, yoksa hâla enseye tokat küçük kardeş, hatta üvey kardeş muamelesi ve "Bizim Kürtler!" hesabı mı yapacaksınız?Bunları yazmanın "metropol tilkilerini" rahatsız edeceğini de biliyorum. Varsın etsin. Çoktan o türden muhterem zevatla köprüleri attık bile
Sorun çözmeye yeltenilirken böyle ince ayrıntılar da var, bilmem haberiniz var mı? Ben sorayım da gerisi size kalmış
(ŞD/EÜ)* Olmak ya da olmamak / İşte bütün mesele bu
** Murathan Mungan, Hayat Atölyesi, Mayıs 2009 Metis, İstanbul
Bu yazı toplam 2941 defa okunmuştur	Yazarın Diğer Yazıları
Dostluğun Kadri KıymetiHayatın Iskalamadıkları!Diyarbakır Barosu'na Kadın Başkan LazımZarok TV Kapatılırken!İletişim Yayınları Abisini KaybettiYılmaz Güney’in Tarık Akan’ıHDP’nin Suriçi RaporuYanlışa Yanlış Diyenlerin Istırabı!Hakkari Bir Sivil Toplum Dersi Verdi“Acemi Nalbant” ve “Kürt Eşeği”Mazlumun Muktedirle Savaşı!Sur’da Atan Kalp!“Vurun Abalıya” Demeden!Dipten Gelen Darbe (Girişimi)“İstanbul Kürdü” Barışa Yazılınca…Kürdi Literatürü Kurumsallaştırmak!İradeye “Kayyum” Müdahilliği!Özgürlük ve Barışı “Soruşturmak”Sabık Başbakanın Kefaleti!Ahmed Arif Göçeli…Evini, Sokağını Yerinde BulamamakDemokrasi ve Duvar İlişkisiKürt Yayınevleri 2. Amed Kitap Fuarına HazırSurp Giragos’a Hüzünlü Ödül!Aşk ve Özgürlük ArasındaKürt Gazeteciliği 118. YılındaSağlık Ocağı ve Okulları Ne Yapacağız?Çürüyen Sol Yanım’ız!Sur, Metropoldür…Newroz’un “İyileştirici” Hâli!Travmatik Papağan Heval!Yüz Günün Yalnızlığı!Gabriel Yaşasaydı...Yaşar Kemal Göçeli...Sen Kapat, Google AçarBinbirsurat Sertac’ın Hikâyesi!Göz(yaşı) Silimliği'nin RomanıKadın, Siyasetin Başat Aktörüİsa'nın son kuşu da uçtuVe Hayat’ın Orta Sayfasından Solgun ManzaralarRojava Derneği’nden ÇağrıYüz Yıllık Ah’ın Tekerrürü, 2015Kürtlere Statü, Türkiye'ye Özyönetim ModeliYine Mekân'a, Yine "Mesele"ye Dair!İkinci Bir Emre Kadar...Tüzel, Bakanlık Reddi ve Ötesine Dair!'Vefa' mı dediniz?Kente Orman, Jandarmaya Mekan!TÜYAP Kitap Fuarına Katılırken!İhtiyaca binaen sandığa giderken!	Yorum EkleArkadaşına GönderÇıktı AlYukarıYORUMLAR5 adet yorum yapılmıştır.baslık // birdelirüzgarilignçtir biz muğla daki köyümüzde de armut,elma kurusuna kak deriz ,ben daha önce türkiye de bu kelimeyi bizim muğla dan başka hiçbiryerde duymamıştım...09 Haziran 2009 Salı 01:33doğruluk payı olabilir. // sinan şamilAilemin aşiretinin ismi de türkçedir. Ama hep Kurmançi konuşurlar. Epey zaman önce aleviymişiz zati....07 Haziran 2009 Pazar 20:43Bréz Şeyxmus // Mehemedê PaloyêKeké Şeyxmus sılav
Yazındaki Qax üzerine bizimde aşiretin yaşanmış bir olayı var.Bir gün asker çadıra giriyor.Adamda oturmuş ve tek kelime türkçe bilmediği için askere öylesine bakıyor.Asker bakıyor olmuyor bir dipçik geçiriyor ve Kalk diyor.Zavallıda kalk emrini qax anladığı için , welle seré te te seré mın mala me qax tune ye !
Tu bawer bıke terk tırkeki asimile nebuye lé bı milyonan kurd asimile bune ! Misal ba me mireki hebu navé wi Eli begé Sektraté buye . Derdoré re pénçsed sali hatine bame lé mérık hina jı dıgot em Tırkın. Wek Tırkén bajaré Gexiyé ( KIĞI ) hinaji ew Tırk buna xwe inkar nakın.Lé Kurdiji hin bune !
Mın nivi Kurdi nivisand ber ku bıla ewé ku dıbéje Kurd Tırkmanın bıla jı kerba bıteqe !!!
Sılav u réz...06 Haziran 2009 Cumartesi 16:37Diğer yorumlar için tıklayın.