Ermeni Mimarisi - VirtualANI - Ani'nin Karşısındaki Taş Ocağı
Ani Taş Ocakları
Ermenistan, Ani'yi Sanayi
Alanına mı Çevirecektir?
Ortaçağ ehri Ani'nin harabesinin yaklaşık bir buçuk kilometre ötesinde Ermenistan tarafında bir taş ocağı, 1990'ların başı kadar bir erken zamandan beri vardı. Harabelerden uzaklığı ve ağır işleyişinden dolayı, bu ocağın Ani'ye etkisi manzaranın bozulmasından öte olmamıştır.
Sovyet döneminde Ermenistan Cumhuriyeti'nin başkenti Erivan, çok hızla gelişmiştir ancak pek yeni kilise yapılmamıştır. 2001 yılı, Aziz Krikor'un Kral Trdat'a Hıristiyanlığı kabul ettirişinin ve Ermeni Apostolik Kilisesi'nin kuruluşunun 1700üncü yıldönümü olmuştur. Bu yıldönümünde Ermeni Kilisesi yetkilileri Erivan'a, Aziz Krikor'a adanmış yeni bir katedral yaptırma kararı almıştır.
Bu olağanüstü inşaatın finanse edilmesi için, yabancı sponsorlara ihtiyaç olmuştur; projeyi daha çekici kılabilmek için de, kiliseyi sembolik olarak Ani civarından çıkartılmış taşla kaplamaya karar verilmiştir. Taş, böyle bir faaliyetin vereceği kaçınılmaz zararı göz ardı ederek, Ani ören yerine mümkün olduğu kadar yakın yerden çıkarılmıştır. Taktik başarılı olmuştur ve ana sponsor, Armenian General Benevolent Union (AGBU) başkanı Louise Simone Manugyan çıkmıştır.
Yeni ocak hazırlık çalışmaları 1999 yılında başlamıştır. Türk tarafındakiler ilk başta, gördüklerinin, Ermeni tarafındakilerin Ani'yi görme için yapılan platforma ait olduğunu düşünmüşlerdir. 2000'nin yazına doğru, tam gaz taş çıkartma başlamıştır. 2001'e doğru, taş çıkarma faaliyeti, her biri Ani ören yerinin kenarlarından 600 metre uzaklıkta bile olmayan dört ayrı noktayı kapsayacak şekilde genişletilmiştir.
Ne Hasarlar Meydana Gelmiştir?
Ani'nin bir zamanki doğal manzarası, bu taş çıkarma faaliyetleriyle bir daha düzeltilemeyecek ekilde bozulmuştur ve Ermeni tarafı artık sanayi bölgesine benzemektedir. Ani'nin hemen karşısındaki tepelerin büyük kısımları çıkarılmıştır. Görünüşteki bozukluğun yanı sıra, çalışan kamyon ve diğer makinelerin gürültüsü de rahatsız edicidir.
Ocakta günde birkaç defa, çoğunda birkaç patlamanın gerçekleştirildiği ateşleme yapılmıştır. Bu patlatmaların Ani'nin zayıf yapılarına zarar vermesi riski açıkça ortadadır. Her patlatmayla Ani'nin binaları, tavanlarından toz dökülerek resmen titrer. Günümüze kadar meydana gelen en ciddi hasar, Ani katedralinde görülür. 1988 depremi, katedralin batı cephesinin tamamının sağlamlığını da bozacak ekilde kuzeydoğu köşesini çökertmiştir. Şimdi ise, çok büyük ihtimalle taş ocağındaki patlatmaların etkisinden dolayı, batı cephesinin üst yarısı gözle görülür şekilde dışa doğru eğilmeye başlamıştır ve katedralin batı cephesinin tamamen yıkılma riski söz konusudur.
Ocağa Karşı Tepkiler
Ocağa karşı Ermenistan veyahut Ermeni diyasporasından ses çıkmamıştır. Türk askeriyesi ise patlatmalardan dolayı şiddetli rahatsızlık duymuştur, ama patlatmaları durdurmak için adamakıllı inisiyatif alan, abidelere gerçekten ilgi duyanlar (yani, Ani'de çalışan Türk ve Fransız arkeologlar) olmuştur.
UNESCO, kültürel mirasın uluslararası düzeyde hukuken korunmasından sorumludur. 2000 yılının Aralık ayında, Türk UNESCO daimi temsilcisi, UNESCO Kültür İşleri Başkan Yardımcısı'na patlatmalar hakkında şikayette bulunmuştur, beriki de mektubun bir nüshasını Ermenistan Dışişleri Bakanlığı'na iletmiştir, Dışişleri Bakanı Vartan Oskanyan da daha sonra ticaret ve sanayi bakanı Karen Çşmarityan'dan duruma el atmasını arz ettiğini söylemiştir.
Hürriyet Gazetesi'nin 8 Mayıs, 2001, tarihli "Taliban kafası" makalesiyle Türk basınının konuyu ele almasına dek bir ilerleme kaydedilmemişe benzer. Bu Hürriyet makalesinin bir İngilizce özeti ve de Türk ile Ermeni medyasında bu makaleye karşılıklardan seçmeler, bu sayfanın sonuna eklenmiştir.
Hürriyet gazetesi makalesinin yarattığı bu aleniyet sonucu, Ermenistan ve Ermeni diyasporasında partizan medya, patlatmaların meydana hasar ile ilgili endişeleri, sadece "itham/suçlama" ve "Ermeni karşıtı histeri" olarak nitelendirip baştan savmıştır. Ermeni siyasetçileri, Türkiye'ye, "Ermenistan'dan önce uluslararası kurullara başvurma"ya karar verdiği için ağır eleştiride bulunmuştur. Türkiye'nin Ermenistan'la çok az sayıda diplomatik bağı olduğu ve Ani'nin UNESCO tarafından tanınan bir ören yeri olduğunu göz önünde bulundurduğumuzda, Türkiye'nin bundan daha ne kadar uygun bir yola başvurması gerektiğini düşünmek zordur. Önemli bir nokta daha bunun, Türk medyasının UNESCO'ya yapılmış şikayeti ilan etmesinden 6 ay önce gerçekleştiğidir. Bu da hiç de "Ermeni karşıtı histeri" sayılmaz!
1. Bütün ocakların 2001 yazında Manuçehr Camii'nden geniş açılı görünümü
2. Önceki sene çekilen aynı görüntü
3. Kuzeydeki iki ocak
4. Ocağın ana bölmesi
5. En güney ocak
6. Arslanlı kapının yanından, ana ocaktaki patlatmanın sonucuna bakış
7. Part of the northern quarry, photographed in
8. Part of the northern quarry from the Armenian side of the border, with Ani in the background
Ani'ye bu kadar yakın mesafede bir ocağın varoluşu, ocaktan sorumlu insanların Ani harabelerine karşı ilgisi duymadığının işaretidir. Bundan dolayı, Ani'yi koruma endişesinin gelecekteki davranışlarını kısıtlamasını beklemek gerçekçi olmaz.
Hürriyet'in makalesinin yarattığı aleniyetin bir sonucu olarak Çşmarityan, UNESCO'ya önceden, patlatmaların 31 Mayıs 2001'e kadar durdurulacağını bildirdiğini söylemiştir. Bu yalan çıkmıştır ve patlatmalar Haziran boyu devam edip en azından Temmuz'a kadar uzanmıştır. 2001'in sonlarına doğru açılan katedrali tamamlamak için yeterli taş çıkarılmıştır.
Ocağa imdi ne olacaktır? Halen çalışmakta mıdır? Mevcut durum hakkında doğrulanabilir bilgi şu an elde yoktur. Bir taş ocağına verilen masrafın çoğu açılmasından, yol yapımından, hizmetlerden, işçi konaklaması, vs.den kaynaklanır. Taş çıkartma masrafı ise cüzidir. Bundan dolayı, normal koşullar altında ocağın Erivan katedralinin tamamlanmasından sonra kapatılması beklenemez.
Ancak, iki etken Ani'nin lehine çalışabilir. İlkin, Ani'nin içinde olduğu ekonomik durgunluk, ocaktan çıkarılan taşa rağbet olmamasını sağlayabilir. İkincisi, ocak hakkındaki haberlere verilen yanıt, Ermenistan'ın aslında bu haberden utanç duyduğunu göstermiştir, dolayısıyla hükûmete uygulanacak baskı, ocağın kapanmasıyla sonuçlanabilir.
Netice olumlu olsa dahi, ocaklardan yara izi almış arazinin islahı için bir ey yapılabileceği umulamamaktadır. Gelecek yıllarda, Louise Manugyan'ın anıtının Erivan Katedrali yerine Ani'nin mahvedilmiş çevresi olabileceği ironiktir.
Ocakla İlgili Haberlerden Seçmeler
Aşağıdaki makaleler burada, sadece arşivleme maksadıyla çoğaltılmıştır. Doğruluklarıyla ilgili hiç bir şey iddia edilmemektedir; çoğu, oldukça kötü gazeteciliğe örnektir.
Hurriyet, 8th May 2001
(They Act Like The Taliban)
A later paragraph, under the subheading "It has been going on for 10 years", says:
The article continues with a distorted version of Ani's history, then a fictional and overtly racist tale about an Armenian King of Ani, "Hairy Ohan", ravishing Muslim brides on their wedding night. Towards the end, under the sub-heading "A UNESCO Matter", the following is said:
Asbarez Online (www.asbarez.com), Yerevan, 15th May 2001
The text says that the previous issue of the magazine contained an article on the quarry, however, I do not have a copy of it. The June 2001 article began with:
Armenian International Magazine, June 2001
Anadolu Agency: News In English, 15th July 2001
Los Angeles Times, 30th August 2001
In an embarrassment for the Armenian government, an ear-splitting explosion rocked the site in mid-June just as a group of Armenian Americans had gathered to pray at the cathedral. They were part of a 150-member group of Armenian Americans on a pilgrimage through Turkey to retrace the steps of St. Gregory. "They were terrified--they thought it was a bomb," recalled Mehmet Kinacioglu, a Turkish tourist who was present. Pilgrims reportedly sent letters of complaint to the Armenian government. So did the Istanbul-based Armenian patriarch, Mesrob II. No explosions have been heard here since mid-July.
(NB: the above story is false. It originated in a Turkish newspaper several days after the pilgrimage event. No explosions took place during the two hours that the Armenians spent at Ani.)
Interfax News Agency, Yerevan, 12th May 2001
Snark News Agency, Yerevan, 15th May 2001
Armenpress, Yerevan, 16th May 2001
GAMK (French-Armenian magazine), 17th May 2001
Turkish Daily News, 10th July 2001
Asbarez Online (www.asbarez.com), 31st August 2001
This, unfortunately, is not an untypical example of the response from the Armenian diaspora to the reports about the quarry. The author of the following has the cheek to cite, several times, pages from VirtualAni on his website!
LA Times, Thursday, August 30, 2001: journalist Amberin Zaman made up key elements of a story about ancient Armenian churches across historic Armenia - a place she calls Eastern Turkey. She reported dangerously fictional disinformation, claiming that mining explosions dozens of miles away from the churches-- explosions in (what is left of) Armenia-- were somehow causing the churches across the border in Turkey to fall apart! It is cultural genocide, she writes, purportedly quoting a Turk. Thus, the reality of the Armenian Genocide and Turkey’s architectural thievery of ancient Armenian Churches - thousands of them, vandalized, pulverized, partly destroyed or left to rot in Turkey - is miraculously turned into a "cultural genocide" blamed on no less than today's Armenians, located miles across the border! Her article also contains a completely fictional reference to Armenian Americans who were purportedly visiting an Armenian church in "Eastern Turkey" and were "frightened" by the tremors from the explosions. That event NEVER OCCURRED! Amberin is artful, yes - but big time liar. Thus, the Los Angeles Times published FICTION written by an organ of Turkey’s Industry of Genocide Denial, Miss Amberin Zaman.
Metin ve fotoğraflar ©1999/2004 VirtualANI Son güncelleme: 18 Mart 2004.