Dawud: Maşgalamyz zamunlykda saklanıar
Geldi Kärizow Paılaş
Ençeme ıyl bäri Türkmenistandan daşary ıurda çykarylman saklanan, abraıly türkmen atşynasy Geldi Kärizow Aşgabatdan Moskwa bardy. Azatlyk Radiosy Geldi Kärizowyň hal ıagdaıyny sorap, onuň ogly Dawud bilen söhbetdeş boldy. Azatlyk Radiosy: Dawud, kakaňyzyň hal-ıagdaıy nähili?
Dawud Kärizow: Elbetde, onuň 13 ıyldan gowragyny tussaglykda diıen ıaly, ıurtdan çykmagyna rugsat berilmän, syıasy repressiıalaryň astynda geçirensoň, ol häzir şok ıagdaıynda.
Ol häzir özüniň azat bolandygyny entegem doly duımaıar.
İöne onuň doly azatdygyny aıdyp bolmaıar, sebäbi onuň gyzy we daızam Türkmenistanda tussag hökmünde zamun alnyp galyndy. Emma, umuman, kakam häzir şat, olar lukmanlar, professorlar bilen gepleşdiler, sebäbi bu biz üçin iň ähmiıetli mesele, sebäbi kakamyň gözi görmesini ıitirip barıar. Ol gaıra goıulmazdan gözüni bejertmeli. Türkmenistandaky lukmanlar oňa biziň elimizden gelıän zat ıok, ıöne tiz wagtda siziň kör bolmagyňyz ähtimal diıdiler. Kakamyň bogun agyrylary hem bar, aşgazanynda hem kemçilik bar. Bu keselleriň ählisi ıyllar boıy toplanyp geldi. Kakamyň ıurduň daşyna çykmagy gowy boldy, ilkinji nobatda indi onuň saglygy bejeriler.
Azatlyk Radiosy: Geldi Kärizow nähili ıagdaıda Türkmenistanyň daşyna çykyp bildi? Bu barada gürrüň beräıseňiz?
Dawud Kärizow: Aşgabatda Milli howpsuzlyk ministrliginde duşuşyk bolupdyr. Bu duşuşykda kakamdan näme üçin aıalyňyz ıurda gaıdyp gelmedi diıip sorapdylar. Meniň ejeme üç-dört aı mundan ozal, Orsıete gitmäge rugsat berlende, türkmen häkimiıetleri maşgalamyza ıörite ıol açıandyklaryny duıdurypdylar, ıagny olaryň islän wagtynda gidip-gelip bilmeıändigi, diňe döwlet tarapyndan rugsat berilmegine amatly diılip hasap edilen wagtynda ıurduň daşyna gidip bilıändikleri aıdyldy. Başda kakamy hem ıurtdan çykarjakdyklary aıdyldy, emma olar wadasynda tapylmadylar. Şu sapar çagyranlarynda kakam Milli howpsuzlyk ministriniň orunbasary bilen gürrüňdeş boldy. Oňa bolıar, Geldi Kärizow, siziň saglyk bilen bagly problemaňyz bar, siz bu barada mydama aıdyp ıörsüňiz, biz muny mydama eşidip gelıäris, şonuň üçin şu sapar biz size gitmäge rugsat bereris, emma siziň gyzyňyz we aıalyňyzyň dogany galmaly bolarlar, siz aıalyňyz bilen yzyňyza gaıdyp geliň, [galanyny] soň göreris diıdiler.
Azatlyk Radiosy: Geldi Kärizowyň ıurduň daşyna çykmagyna rugsat berlende onuň öňünde haısy-da bolsa bir şert goıuldymy?
Dawud Kärizow: Elbetde, şert goıuldy, oňa ıurduň daşyna çykanda gürlemäge hukugynyň ıokdugy aıdyldy. Onuň diňe saglygyny bejertmek meselesi boıunça gidip barıandygy, döwlet baştutanynyň bar zatdan habarlydygy, hemme zady öz içinde saklamalydygy duıduryldy we “git saglygyňy bejert, emma sen yzyňa gaıdyp gelmeli” diıdiler.
Olar bu ıagdaıda meniň 14 ıaşly kiçijik jigimiň zamun ıaly ıurtda galmagyny gurnadylar.
Ony dokuz ıaşyndaka, men jigim bilen ıurtdan gaıtmaga synanyşanymda goıbermändiler, häzirem ony ıurtdan goıbermediler we girew hökmünde saklaıarlar.
İene bir waka boldy. Kakam aeroporta baran wagtynda ony pasport gözegçiliginde hemme ıolagçylaryň arasyndan ıeke özüni çagyryp, özüni neşä garşy göreş boıunça edaranyň ıolbaşçysy hökmünde tanadan adam “sen yzyňa gaıdyp geleňde ıanyň bilen neşe getirmejegiňe umyt baglaıarys” diıdi. Kakamyň ähli ıolagçylaryň arasyndan diňe ıeke özüniň çagyrylyp, oňa şeıle duıduryşyň berilmegi Geldi Kärizowyň köp geplese, ıa-da başga bir zat bolsa,
Türkmenistandaky köp sanly garyndaşlarynyň garşysyna neşe bilen bagly meseleleriň döremeginiň ähtimaldygy barada duıduryş ıaly bolup görünıär. Sebäbi maşgalamyz şeıle ıagdaıa eııäm öňem sezewar edilipdi. 2002-nji ıylda kakamyň inisiniň ıanyna neşe taşlanyp, ony türmä basdylar. Şeılelikde häzirki ıagdaıda, maşgalaň ıurtda galanda, hiç kim özüni howpsuz duıup bilmeıär.
Azatlyk Radiosy: Kakaňyza saglygyny bejerensoň gaıdyp gelmelidigi aıdyldy diıdiňiz, takyk wagt möhleti kesgitlendimi?
Dawud Kärizow: Olar kakamdan näçe wagtlyk gitmekçi diıip sorapdyrlar, kakam bolsa azyndan iki aılap boljakdygyny, sebäbi halynyň agyrdygyny aıdypdyr. Göz öňüne getiriň, türmeden, “Owadan depeden” soň her gün seni terror edıärkäler, nerwden hem köp zat döreıär, şeılelikde çynlakaı bejergi gerek bolar. Olar kakama bir-iki aıdan, maksimum üç aıdan garaşıandyklaryny aıdypdyrlar.
Azatlyk Radiosy: Maşgalaňyz häzirki ıagdaıda mundan beıläk näme etmekçi?
Dawud Kärizow: Häzir biziň esasy maksadymyz kakamyň zerur bejergi almagy bilen bagly. Sebäbi biziň esasy problemamyz şunuň bilen baglydy. Soň biz göreris, sebäbi meniň jigim henizem, daızamam aňyrda galıarlar. Olaryň ıurtdan gaıtmagyna rugsat bermek üçin ejemiň we kakamyň ıurda dolanmagy şert edilip goıuldy. Onsoň jigimiň we daızamyň ykbaly bizde gorky döredıär.
Geldi Kärizow Aşgabatdan çykdy
Berdimuhamedow suda berler
Atşynaslar Kärizowy goıbermäge çagyrıar
Häkimiıet derňewden boıun gaçyrdy