Tarımda Bağımlılığın Bir Boyutu Olarak Et Krizi
Dünyanın her yerinde olduğu üzere “Türkiye’de de halkın gerçek gündemi “Aş ve İş”’dır”. Bu bağlamda insanımızın karınları doyurmada tarımsal üretim ve bu üretimin dengeli dağıtılması yaşamsal öneme sahiptir.
İnsanımız uzunca bir süredir dengeli ve sağlıklı beslenemiyor. Dengeli ve sağlıklı beslenmede önemli düzeyde hayvansal protein yetersizliğimiz var. Hayvansal proteinde en önemli sorunumuz ise kırmızı et.
Türkiye,1980 yıllardan itibaren kırmızı et açığını gidermek için sürekli olarak AB ülkeleri dahil birçok ülkeden damızlık hayvan ve karkas et ithal ediyor.İthalata son yıllarda saman bile eklendi.
Dışalım ile karkas et fiyatlarında artışı önlemek olası mı? Dilerseniz geçmişe bir bakalım.
Kırmızı et ve süt üretiminin artışı için özellikle 1980’li yıllardan sonra kurulan denklem:Türkiye Hayvancılığı Eşittir=Sığırcılık +Tavukçuluk ” şeklinde oldu.
Bu doğrultuda,merkez ülkelerin denetimindeki Dünya Bankası gibi örgütler aracılığıyla “sizin süte ve kırmızı ete ihtiyacınız var “diye uzun süre ödemeli ve düşük faizlerle kaynaklar aktarıldı. Kaynak verildi,ancak “sığırlarımızı alın ” dediler. Türkiye’de başlatılan sığır ithali,günümüzde de devam ediyor. Bununla birlikte sığır yetiştiriciliğine ağırlık verilen bir hayvancılık politikası istenilen sonucu vermedi.
Türkiye tarım işletmelerinin büyük bir çoğunluğu,küçük ve orta ölçekli işletmelerdir.Bunların neredeyse hiç desteklenmemeleri nedeniyle hayvan sayısı,özelde koyun ve keçi sayısı azaldı.
Bu durum aynı zamanda kırsal kesimden kentlere göçü de hızlandırdı.
Damızlık hayvan ithalinin başında ise,sığır ve bu kapsamda gebe düve dışalımı söz konusu olmuştu.
Sığır Dışalımı İçin Gerekçe Yaratıldı.
• Bu işletmeler yeterli sayıda kurulursa, büyük hacimlerde sanayiye süt dökülecek, bu şekilde süt üretim kotasını artırmak olası olacaktı. Bununla birlikte “Türkiye’nin iç pazarında bu işletmelerin kurulmasını sağlayacak yeterli miktarda damızlık gebe yok.” denildi.Damızlık gebe düve dışalımı da bunun için zorunluymuş diye gündeme getirildi
Diğer yandan Türkiye’de sığır ıslahında akla gelen ırk Holstein ırkı oldu.Esmer ırkı ihmal edildi.Kimi zamanlarda etçi ırklar ithal edildi.Bununla birlikte etçi ırklar için de yeterli ot üretmemiz olası olmadı,çünkü Türkiye’nin ot üretme kapasitesi sınırlı idi.
Et ve Süt Üretimini Artırmak İçin Doğru Model Ne?
Doğru model, kısa dönemde,özellikle küçük ve orta ölçekli işetmelerin en az AB’de olduğu üzere desteklenmesi.Nedeni şu:Yukarıda da belirtildiği üzere Türkiye tarım iletmelerinin yüzde 95 ‘i küçük ve orta ölçekli işletmelerinden oluşuyor.Bu işletmeler istihdam açısından da önemli.Hayvan varlığının azalmasının bir nedeni bunları neredeyse desteklenmemelerinden kaynaklanıyor.
Koyun ve keçiler,dudak yapıları nedeniyle en kısa otları bile yiyebilirler,hatta toprak altından bile ot çıkarabilirler.
Sığırlar ise dudak yapılarından dolayı, kısa boylu,seyrek otları değerlendiremezler.Türkiye’de sığırların ot ihtiyacı,sulu tarımla elde edilen mısır silajı ve yonca gibi yem bitkilerden karşılanır.Su da paralı olduğunda Türkiye’de otun maliyeti yüksektir.
İşletmecilik ve istihdam açısından küçükbaş hayvan yetiştiriciliği
Koyun ve keçi işletmeleri genelde küçük ve orta ölçekli işletmelerdir.Bu işletmelerde Toplam Etmen Verimliliği ,sığırcılığın egemen olduğu endüstriyel işletmelerden daha yüksek bir düzeye sahiptir. Bu bağlamda,küçükbaş yetiştiriciliğinin önemi ortaya çıkıyor.Çünkü daha az sermaye girdisi ile başta geçimlik olmak üzere piyasaya mal üretmek olası olmaktadır.
Batı ülkeleri, denetimlerindeki çokuluslu şirketler aracılığıyla (bunun tersi de doğrudur), dünyanın her köşesini, bütün kaynaklarını, doğasını ve insanlarını kullanıyor. Doymak bilmeyen bir hırs içinde, kimi zamanlar kendi aralarında çatışır gibi de yaparak, ancak özünde paylaşarak doğanın yapısını değiştiriyorlar, kirletiyorlar ve yok ediyorlar. Örneğin doğayı kirletme kotası çıkardılar, az gelişmiş ülkelerden kota alıyorlar, Londra’da borsasını bile kurdular. Bunları kimi durumlarda Uluslararası Para Fonu (UPF), Dünya Bankası (DB) ve Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) gibi ekonomik örgütlerle yapıyorlar, kimi durumlarda da petrol coğrafyasını değiştirmek için savaş çıkarıyorlar, işgallerle yapıyorlar. Uygar dünya (!) Irak, Suriye,Afganistan, Gazze’deki kıyımları görmezlikten geliyor.
Dış dinamiklere açık olan Türkiye’nin tarımı da bu olumsuz gelişmelerden payını aldı. Özellikle 24 Ocak 1980 ekonomik kararları ile tarımında korumacılığın kaldırılması ve desteklemelerin azaltılması sürecine sokuldu. Tarımsal KİT (Kamu İktisadi Teşebbüsleri)’ler özelleştirildi ya da kapatıldı. Tarımsal desteklemeler, girilmesi neredeyse saplantı durumuna getirilen Avrupa Birliği(AB)’nin çok daha gerisinde kaldı ya da bırakıldı. Üreticilere Tarım Yasası’nda belirtilen zorunlu desteklemelerin çok altında bir kaynak aktarıldı. Bütün bunlar, “İleride AB’de desteklemeler azaltılacak, Türkiye şimdiden hazırlık yapsın” telkinleriyle gerçekleştirildi. Yetersiz desteklemeler de Türkiye’nin yapısal özelliklerine göre gerçekleştirilmedi. Desteklemeler, tarımsal işletmelerin büyük bir çoğunluğunu oluşturan küçük ve orta ölçekli işletmelerden daha çok, dev işletmelerinin yaratılması doğrultusunda ya da çok sınırlı olan büyük işletmeler lehine yapıldı.
Bütün bu uygulamaların sonucunda, Türkiye’nin buğday, kırmızı et ve diğer tarımsal üretimi, nüfus artışı hızına göre artmadı, çoğunda da mutlak gerilemeler gözlemlendi. Türkiye bir süreden beri, tarım ürünleri dışalımcısı bir ülke durumuna geldi.
Hayvan yetiştiriciliği, yukarıda da değinildiği üzere neredeyse sığır ve tavuk türü ile bütünleştirilmişti. Koyun yetiştiriciliğinin geliştirilmesi doğrultusunda ekonomi-politikalar ihmal edildi. Çünkü dünya sığır tekellerinin elinde olağanüstü stoklar vardır.Bu stokların eritilmesi için Türkiye’ye olduğu üzere Dünya Bankası aracılığı ile yönlendirme yapıldı ve bu süreç devam etmektedir.İçinde bulunduğumuz günlerde simmental ırkının et sorununa çözüm bulmak için öne çıkarılması,bu anlamda yorumlanmalıdır.
Kısaca,kırmız et sorununa sığır sayısını artırarak çözüm bulmak,ot üretim kapasitemizin sınırlı,bu bağlamda çayır-meralarımızın yapısal özelliklerinden dolayı gerçekçi değildir.
Hiç kimse,tarım sorunlarından uzak kalamaz.Bu yazımda ”Neden tarım ürünlerinde açık ithalatçı olduk, eti neden pahalı yiyoruz?”sorularının cevabını aradım.Lütfen bu yazdıklarımı dostlarına iletsinler.