Sivas Termal Hotel & Spa | Sivas İli Hakkında
Sivas Hakkında Sivas'ın Tarihçesi Atatürk ve Sivas Sivas Kongresi Tarihi Mekânlar Sivas Şehir Turu Kemaliye - Divriği Gürün - Darende
NÜFUS: 350.000 / YÜZ ÖLÇÜMÜ: 28.488 km² / İL TRAFİK NO: 58
Sıcaklık: Sivas İç Anadolu Bölgesi’nin en soğuk ilidir. Kış ayları dondurucu soğuk olup, kış ortalama sıcaklığı 0 C civarındadır. En soğuk ay ortalaması -4C olup, zaman zaman -36.4 C ‘ye düştüğü görülmüştür. Yaz aylarında sıcaklık genellikle 19 C üzerindedir. Ancak sıcaklığın 38C’yi aştığı görülür. Buradan da anlaşılabileceği gibi yıllık sıcaklık farkı 74 C gibi büyük bir fark gösterir. Sıcaklık değerlerinin 0 C altında düştüğü gün sayısı ortalama 132 gündür.
Yağışların %22’si sonbahar, %36’sı ilkbahar, %32’si kış ve %10’luk bölümü yaz aylarında düşer. Kış aylarında sıcaklığın düşük olması nedeniyle yağışlar genellikle kar şeklinde diğer mevsimlerde yağmur şeklindedir. Yağışlı gün sayısı(Kar yağışları dahil) 105’tir. İlkbahar sonu yaz başlarında dolu yağışları da görülür. Dolu yağışlı gün sayısı ortalama 4 gündür. Kar yağışlı gün sayısı ortalama 30 gün olup, kar kalınlığı 20 cm civarındadır. Basınç ve Rüzgarlar: Sivas çevresinde ortalama basınç 653.2 milibardır. En düşük basınç 634 milibardır. Sivas yaz aylarında bir alçak basınç merkezi olduğu için özellikle kuzey sektörlü rüzgarlara açıktır. Yıl içinde Sivas yöresinde esen rüzgarların % 19.3’ünü kuzeybatıdan esen karayel, % 16.8’ini Kuzeydoğudan esen poyraz, %18.1’ini kuzeyden esen yıldız, kalan bölümünü ise muhtelif rüzgarlar oluşturur.
Divriği İlçesi ile bu ilçeye bağlı Danişment ve Sincan Bucaklarında; Zara ilçesi ile bu ilçeye bağlı Bey pınar ve Bolucan bucaklarında , Yıldızeli ilçesinde, Suşehri ilçesi ile bu ilçeye bağlı Gökçekent bucağı’nda bol miktarda keklik ve tavşan bulunmaktadır.
İlde bu göller dışında, yağışlı mevsimlerde oluşup yazın kuruyan çok sayıda göller de vardır. Bunların başlıcaları, Merkez İlçe’dekiBostankaya, Suşehri’ndeki Gölova, Gürün’deki Aygı ve Merkez ilçenin Kozpınar Köyü’ndeki Acıgöl’dür.
>Altınyayla: Sivas'a 80 km. uzaklıktadır. Önemli tarihi eserleri; Altınyayla Camiidir.
Doğanşar: Sivas'a 95 km. uzaklıktadır. Ulu Camii, Kale Camii, UzunbelenHubyar Türbesi bu ilçededir.
Şarkışla: Sivas'a 81 km. uzaklıktadır. Önemli tarihi eserleri; AşıkVeyse Müzesi, Ulu Camii, Hardal Köyü Camii, Kale’dir.
Bugün kullanılan Sivas isminin kaynağı hakkında ise farklı görüşler bulunmaktadır. Bunların içinden 'Sebaste' Sebasteia eski yunancada (Augustus Şehri) ismi, Pontus kralı Polemon'un hanımı Pitodoris tarafından verilmiştir. Romalılar, Pont Krallığını egemenlikleri altına aldıkları zaman şehrin yönetimini Pont Krallığı'nda bırakmışlardı. Pont Kralının hanımı ise, Roma Kralı Augustus'un sevgisini kazanmak ve ona bir şükran ve sadakat ifadesi olmak üzere Yunanca'daOgüst şehri anlamına gelen 'Sebaste' adını verdiği sanılmaktadır. Sebaste'nin zamanla 'Sivas'a dönüştüğü ileri sürülmektedir.
II. Kılıç Arslan'ın 1186'da ülkeyi 11 oğlu arasında paylaştırmasıyla başlayan taht kavgaları, I. Alaeddin Keykubad'ın 1220'de başa geçmesine değin sürdü. Bu dönemde Anadolu'yu tehdit etmeye başlayan Moğollara karşı etkin önlemler alan Keykubad, Sivas'ı da surlarla çevirterek korunaklı duruma getirdi. Yerine geçen II. GıyaseddinKeyhüsrev'in kötü yönetimi sırasında büyük sıkıntı çeken Türkmen kökenli halk, 1240'larda ayaklanarak Sivas'ı yağmaladı. Selçuklu askerlerinin sivilleri sindirmek için seferber olduğunu gören Moğollar, Anadolu'yu ele geçirmek üzere harekete geçtiler. GıyaseddinKeyhüsrev'i 1243'te Kösedağ Savaş'ında yenilgiye uğratan Moğol güçleri, Sivas'ı işgal ettiler. Selçuklu Sultanlarının yarattığı karışıklıkların sivil halkı tedirgin etmesini gerekçe gösteren İlhanlı yöneticisi Gazan Han o dönemde Selçuklu tahtında bulunan III. Alaeddin Keykubad'ı Isfahan'a çağırarak, 1318'da Anadolu Selçuklu Devletine son verdi.
Eretna Bey'in ölümünden sonra, oğlu GıyaseddinMehmed'in yaşının küçüklüğünden yararlanan vezirleri, ülkeyi aralarında paylaştılar. Bölünerek iyice zayıflayan Eretna Beyliği, 1378'de Kadı Burhaneddin'in vezirliğe getirilmesiyle yeniden güçlendi. Kadı Burhaneddin Eretna Beyliği'nde kadılık, vezirlik, ve naiplik görevleri yaparak edindiği devlet yönetimi tecrübesini Eretna Beyliğini ele geçirerek uygulamıştır. Son Eretna Bey'i Ali Bey'in zevkine düşkün olmasından yararlanarak, kendine muhalif olan kişileri birer birer ortadan kaldırmış, 1388 yılında Ali Bey'in ölümü üzerine Sivas'ta bağımsızlığını ilan etmiştir. Kendi adıyla anılan Kadı Burhaneddin Devletini kurmuştur. Memluk akınlarına başarıyla karşı koyan Kadı Burhaneddin, Timur tehlikesine karşı Osmanlı ve Memlukler'in desteğini sağlamaya çalışırken, Akkoyunlu Osman Bey'e yenilerek, 1398'de öldürüldü.
SİVAS KONGRESİ NEREDE KARARLAŞTIRILDI? ( 21-22 Haziran 1919 )
9. Ordu Müfettişi olarak, asayişi sağlamak göreviyle Samsun'a çıkan Mustafa Kemal Paşa, Ali Fuat (CEBESOY), Rauf (ORBAY) ve Refet (BELE) ile Amasya'da buluştu. Amasya Genelgesi için Kazım Karabekir Paşa ve diğer ilgililerin onayı alındı. 21/22 Haziran 1919'da yayımlanan genelge, illerin askerî ve mülkî yöneticilerine telgrafla, İstanbul'daki bazı devlet adamları ve komutanlara ise özel mektup ekinde elden ulaştırıldı.
SİVAS MİLLÎ KONGRESİ'NE ÇAĞRI
Sivas Kongresi'nin toplanma kararı, Amasya Genelgesi'nde şöyle belirtiliyordu: Milletin istiklâlini kurtarmak için, her türlü tesir ve baskıdan uzak bir millî heyetin kurulması gerekmektedir. Bunun için yazışmalar sonunda, Anadolu'nun en güvenilir yeri Sivas'ta Millî Kongre'nin toplanması kararlaştırılmıştır. Fırka (parti) anlaşmazlıkları gözetilmeden her sancaktan, halkın güvenini kazanmış üç murahhasın (delegenin), mümkün olan çabuklukla yola çıkarılması gerekir. Her ihtimale karşı bunun bir 'millî sır' olarak tutulması ve gereken yerlerde yolculuğun değişik adla ve kılıkla yapılması lâzımdır. Müdafaa-i Hukuk-u Millîye Cemiyetleri ve belediye başkanlıklarınca murahhasların seçilmesi ve yola çıkarılması hakkında, vatanseverlikle yardımcı olmanızı; ve onların adlarıyla yolculuk tarihlerinin telgrafla bildirilmesini istirham eylerim.
MUSTAFA KEMAL PAŞA SİVAS'TA (27 Haziran 1919)
Erzurum Kongresi'ne katılmak üzere Erzurum'a gitmekte olan Mustafa Kemal Paşa, 27 Haziran 1919 günü Sivas'a geldi. Israrla İstanbul'a çağrıldığı, emirlerinin dinlenmemesi için genelgeler yayımlandığı, tutuklama söylentilerinin dolaştığı bir sırada geldiği Sivas'ta halk ve askerler tarafından coşkuyla karşılandı. O anı kendisini Nutuk'ta şöyle anlatır: Sivas şehrine girerken, caddenin iki tarafı büyük bir kalabalıkla dolmuş, askerî birlikler tören düzenini almış bulunuyordu. Otomobillerden indik. Yürüyerek askeri ve halkı selamladım...
Bu manzara, Sivas'ın saygıdeğer halkının ve Sivas'ta bulunan kahraman subay ve askerlerimizin bana ne kadar bağlı ve sevgi dolu olduğunu gösteren canlı bir tanık idi...
27 Haziran günü Kolordu Karargah Binası'nda Sivas Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti yöneticilerine şu direktifleri verdi:
Mustafa Kemal Paşa ve beraberindekiler 28 Haziran sabahı, Ramazan Bayramının birinci günü, uykusuz geçen bir gecenin ilk ışıklarıyla birlikte Erzurum'a doğru yola çıktılar... Yanlarına yolluk olarak 10 ekmek, 2 okka peynir ve 10 yumurta almışlardı...
Altı doğu vilayeti (Sivas, Erzurum, Bitlis, Van, Diyarbakır, Elazığ), Trabzon vilayeti ve bölgedeki bağımsız sancakların katılımıyla 24 Temmuz - 7 Ağustos 1919 günleri arasında toplanan Erzurum Kongresi önemli kararlar almıştır.
Doğu Anadolu ve Doğu Karadeniz'e yönelik Ermeni ve Rum tehdidine karşı birliktelik sağlanmış, işgallere karşı topyekûn direniş kararı alınmıştır. Millî sınırları belirleyen, tam bağımsızlık bilincini ortaya koyan "misak-ı millî" nin ilk defa dile getirildiği bir kongre olmuştur.
Erzurum halkı, M. Kemal Paşa ve Heyet-i Temsiliye'yi 29 Ağustos günü büyük bir coşkuyla Sivas'a uğurlamıştır.
Erzurum Kongresi'ne katılan yaklaşık 56 delegenin 13'ü Sivas vilayetinden katılmış ve önemli katkılar sağlamışlardır.
Erzurum Kongresi'ne Katılan Sivas Vilayeti Delegeleri
1. Fazlullah MORAL - Sivas Merkez Sancağı Delegesi
12. İsmail Hakkı ÇEÇEN - Suşehri Kazası Delegesi
13. Hacı Mehmet Sırrî KAYMAZ - Reşadiye Kazası Delegesi
Mustafa Kemal Paşa ve Heyet-i Temsiliye Sivas'ta Coşkuyla Karşılandı (4 Eylül 1919 - 2 Eylül 1919)
Ermeni tehdidine karşı Doğu illerinin birliğini sağlamak amacıyla toplanan Erzurum Kongresi amacına ulaşmış, kongreye başkanlık eden ve yönlendiren Mustafa Kemal Paşa, beraberindeki arkadaşları ve Heyet-i Temsiliye'nin üç üyesiyle birlikte Sivas yolundadır.
2 Eylül günü Sivas, tarihinin en mutlu günlerinden birine uyanır. Sivas halkı, Erzincan yönüne doğru, erken saatlerde akın etmeye başlar. Atlı yaya yola çıkanlar Kılavuz tepesinde toplanır. Mustafa Kemal Paşa ve arkadaşlarını getiren otomobillerin Seyfebeli'nden görülmesi ile Sivaslıları büyük bir sevinç dalgası kaplar. Halkın büyük sevgi gösterisinden sonra güneş batarken hep birlikte şehre girilir. Karşılamaya çıkamayanlar caddenin iki yanını doldurmuş, alkış tufanı arasında Mustafa Kemal Paşa'yı selamlar.
Sivaslılar, misafirleri için Mekteb-i Sultani'yi (Kongre Binası-Lise) hazırlamışlardı. Akşam onurlarına yemek verildi ve dinlenmeye çekildiler.
Vatan ve milletin kurtuluşunu amaçlayan zorlayıcı sebepler, sizleri bunca sıkıntı ve engeller karşısında Sivas'ta topladı. Yiğitçe azminizi kutlar, sizlere hoş geldiniz demekle mutlu olduğumu arz ederim... (K. Atatürk, Sivas Kongresini Açış Konuşmasından)
7 Eylül günü kutlama telgrafları okundu, verilecek cevaplar belirlendi. Sonra gündemin önemli maddelerinden olan Erzurum Kongresi Tüzük ve Bildiri değişikliği ile ilgili görüşmelere geçildi. Mustafa Kemal Paşa'nın önceden hazırladığı değişiklik paketi Kongre Genel Kurulu tarafından kabul edildi:
• Cemiyetin (derneğin) adı "Şarkî Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti" iken "Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti" oldu.
• "Heyet-i Temsiliye, bütün Doğu Anadolu'yu temsil eder" yerine "Heyet-i Temsiliye bütün vatanı temsil eder" denildi.
• "Her türlü işgal ve müdahaleyi Rumluk ve Ermenilik kurma gayesine bağlı sayacağımızdan, topyekûn savunma ve direnme ilkesi kabul edilmiştir" cümlesi, "Her türlü işgal ve müdahalenin özellikle Rumluk ve Ermenilik kurma gayesine yönelmiş faaliyetin reddi konularında topyekûn savunma ve direnme ilkesi kabul edilmiştir" şeklinde değerlendirilmiştir.
• Tüzüğün dördüncü maddesinde geçen "Osmanlı Hükümeti'nin yabancı devletlerin baskısı karşısında, buraları (Doğu illerini) bırakmak ve ilgilenmemek zorunda kaldığı anlaşılırsa, alınacak idarî, siyasî, askerî önlemlerin belirlenmesi" kısacası geçici bir yönetim kurma ile ilgili olarak Sivas Kongresi "buraları" yerine, "yurdumuzun herhangi bir parçasını bırakmak ve ilgilenmemek" ifadesini kabul etmiştir.
Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nin kurulması ile bütün yerel cemiyetler bir çatı altında toplanarak, bu cemiyetin şubeleri konumuna getirilmiş oldular. Böylece Millî Mücadele, merkezî bir örgütlenmeye gidiyor; millî birlik ve ortak mücadele sağlanmış, dağınıklık giderilmiş oluyordu. Erzurum Kongresi kararıyla kurulmuş olan Şarkî Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti ve Heyet-i Temsiliye'si, yerini 11 Eylül 1919 günü Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti ve Heyet-i Temsiliyesi'ne bırakmış oluyordu. SİVAS KONGRESİ'NDE MANDA TARTIŞMALARI (8-9 Eylül 1919)
7-8 Eylül gecesi M. Kemal Paşa ve diğer delegeler ertesi gün gündem gereği görüşülecek olan Manda konusunu düşünerek geçirdiler. Geceyi yakın arkadaşları ile konuyu değerlendirerek geçiren Paşa, manda savunucularının yoğun propaganda yaptıklarını, Erzurum'dan beri bu konu ile meşgul olduklarını, Amerikan Mandası'nın tek ümit olarak görüldüğünü, ancak Türk Milleti'nin uyanışından habersiz bulunduklarını yanındakilere anlattıktan sonra şunları ekledi:
Onlar bizi üç beş adamın bir araya gelip hayal peşinden koşması kabilinden kimseler farz ediyorlar. Ve gafletlerinin derecesini bir türlü ölçemiyorlar. İtilaf Devletleri'nin baskısı ve hıyanet şebekelerinin propagandası altında belki de şaşırmış ve bunalmış bulunuyorlar. Şimdilik bunlara "biçareler" demekten başka yapacağımız bir şey yoktur.
8 Eylül 1919 Pazartesi, Kongre bugün en kritik, en heyecanlı bir güne hazırlanmaktadır. Oturumun 14.30'da açılmasından sonra Mustafa Kemal Paşa Başkanlık makamına geçti ve celseyi açtığını bildirdi. İsmail Hâmi Bey (Danişment), Kongrenin açılışından önce hazırlanarak 25 kişinin imzasıyla sunulan muhtırayı okudu. Pek çok kimse söz istedi. Kimseye söz vermeyen Mustafa Kemal Paşa:
Muhterem arkadaşlarım, kimseye söz vermeden, yüksek heyetinizi haberdar etmek istediğim ehemmiyetli bir mesele vardır. Manda mevzuu hakkındaki muhtıranın müzakeresine geçilmezden önce bu meseleyi arz etmek isterim: Muhtırada söz gelişi Mister Brown'dan söz edilmekte ve elli bin kişilik bir işçi ordusunun getirileceğini söylediği bildirilmektedir. Bu kişinin manda meselesi hakkında temaslar yapmak ve kesin sonuç almak üzere Sivas'a kadar geldiği kesin ve ciddi olarak söylenmekte. Efendiler, Mister Brown: "Ben hiçbir resmi sıfatla görüşmüyorum. Tamamiyla özel olarak görüşüyorum" diyor ve hatta Amerika'nın mandayı kabul edeceğini değil, belki etmeyeceğini söylüyor. Onun için sözleri Amerika adına değil, kendi adınadır. Mandanın ne olduğunu kendisi de bilmiyor. "Manda siz ne derseniz odur" diyor. Bu raporda önemli olarak manda meselesi vardır. Bu konuda görüşmeden önce on dakika ara verelim.
Mustafa Kemal Paşa bu sözleriyle Sivas'ta bulunan Amerikalı gazeteci L.E. Browne hakkında yapılan propagandanın yanlışlığını belirtmiş ve verdiği bu on dakikalık ara ile manda isteyen muhtıra sahiplerine düşünme hakkı vermiş oluyordu...
İlk sözü Kara Vasıf Bey aldı ve mandanın tanımından söz eden uzun bir konuşma yaptı. Bir çok delegenin görüşünü açıklamasından sonra tekrar söz alan Vasıf Bey, işin öneminden dolayı manda meselesinin bir an önce bir karara bağlanması gerektiğini, şartların sonradan tartışılabileceğini belirtti. Halide Edip'in (Adıvar) Mustafa Kemal'e gönderdiği 10 Ağustos 1919 tarihli mektubundan adeta bölümler sundu.
İstanbul'dan mandayı mı bize hediye getirdiniz? diye bağırdı. İsmail Hami Bey kürsüye geldi. Mandanın en ateşli taraftarlarındandı. Manda kabul edilmezse herşeyin başında ekonomik yönden iflas edeceğimizi, ekonomik gücümüzün giderlerimize yetmediğini, varlığımızın korunması için mandadan başka çare olmadığını, İstanbul'da İzzet Paşa ile diğer devlet adamlarının aynı fikirde olduklarını açıkladı.
Ya tam bağımsızlık, ya da manda hakkında karar verilmesi konusunu komisyona havale etmek isteyen M. Kemal Paşa'nın görüşü reddedilerek, İsmail Fazıl Paşa'nın önerisi ile kongre genel kurulunda görüşülmesi uygun görüldü.
... İstiklâliyet ile manda arasında ne fark vardır? Daha doğrusu manda tabirini kullandığımız zaman artık istiklâliyet tabirini kullanmayacaksak, mandayı kabul etmemeğe burada karar verelim... Hami Bey ve Bekir Sami Bey biraderlerimizin istiklâl aleyhindeki sözlerinden anlıyorum ki, kendileri manda ile istiklâliyeti birbirine karıştırıyorlar. Zannedersem "mandayı kabul edelim, istiklâlden bahsetmeyelim!" demek istiyorlar... Bendeniz fikrimce manda tabirini kullanmakla istiklâli kullanamayacağımızdan her halde bu manda tabirini reddetmeliyiz!
İsmail Fazıl Paşa söz alarak, Raif Hoca'nın iddialarını reddederek, "Böyle anlaşılıyorsa kendimizi vatan haini sayarım" dedi ve manda savunmasını sürdürdü.
Mandanın bağımsızlığı yok etmeyeceği gerçeği ortada iken, bazı arkadaşlarımız bir takım görüşler ileri sürüyorlar. Onun için her şeyden önce mandanın ne olduğu anlaşılmalıdır. Bununla birlikte daha mandadan söz etmeden önce, düşünceleri gıcıklayan bu muhtırada bu deyimin ne şekilde anlaşılmış olduğunu bilmek gerekir. Fazıl Paşa Hazretleri "bağımsızlığı korumak şartıyla manda" buyuruyorlar. Hami Beyefendi tarafından verilmiş olan rapor iki bölüme ayrılıyor. Bir gerekçe bölümü var, ondan sonra bir de mandanın ne olduğunu anlatan bölüm var. Manda meselesini buradaki görüş açılarından değerlendirebilmek için önce bir noktayı anlamak isterim. Bu rapor metni genel kurulda görüşülmeye sunulmuş mudur, sunulmamış mıdır?
(Bu muhtıra - ya da raporun - müsveddesi ve temize çekilmişi kendilerinden kalmıştır.)
Atatürk, Nutuk'u hazırlarken, Cumhurbaşkanlığı kitaplığındaki Sivas Kongresi tutanaklarından yararlanmıştır. Bu hazırlık incelemesi sırasında, tutanaklarda geçen bazı cümlelerin altını kırmızı kalemle çizmiştir. Refet Bey'in konuşma metnindeki altı çizili satırlar:
... Bizim Amerika mandasını tercih etmekten maksadımız... Bir de diyelim ki biz haricî ve dahilî bir istiklâli tâm isteriz! Fakat acaba kendi başımıza yapabilecek miyiz, yapamıyacak mıyız? Ondan evvel, acaba bizi kendi başımıza bırakacaklar mı, bırakmayacaklar mı?... Allah muhafaza buyursun, eğer İzmir Yunanistan'dan vapurla asker getireceği hâlde acaba biz Erzurum'dan hangi şömendöferlerle (trenle) nakliyatımızı yapabileceğiz. Binaenaleyh Amerika mandası herşeyden evvel bir kefil ve müzahir bulmak için lazımdır; şimdiye kadar ne çektiysek, hep İngiltere'den çektik. Bu sebeple İngiltere'nin elinde oyuncak olmak için herhâlde onun rakibi olan Amerika'nın mandasına muhtacız... Eğer bu maruzatımla müzakeratı atiye için bir mukaddime yapabildimse müteşekkirim. Bu konuşma delegeler üzerinde o kadar etkili olmuştu ki, oylamaya geçilmesi durumunda manda kararı çakacağından kaygılanan Mustafa Kemal Paşa:
On dakika istirahat edelim efendim diyerek oturuma ara verdi. Salondan çıkılınca koridorlarda özel tartışmalar başladı. İsmail Fazıl Paşa ve Bekir Sami Bey, Paşa'nın yanına gittiler. Diğer delegeler küme küme manda meselesi üzerinde tartışmayı sürdürdü. Delegelerin bir kısmı Paşa'nın odasına giderek fikir ve yorumunu soruyorlardı.
Vakit gelmiş, çıngırak çalınsın!..dedi.
Ahmet Nuri Bey'in bu konuşmasına Hami Bey cevap verdi. Özellikle şu cümleleri dikkat çekiciydi:
...İzzet Paşa'yı ziyaret eden Amerikan Heyeti Anadolu'daki millî teşkilatın Türk Milleti'ni temsil ettiğine inanmaktadır, eğer Erzurum ve Sivas Kongreleri Amerikan mandasını isterse, Amerika'nın da Osmanlı mandasını kabul edeceğini söylemişlerdir. İzzet Paşa ise bu milletin savaş gücünün kalmadığını belirtmiştir...
Bizi İtilaf devletleri bağımsız bir devlet olarak tanısa bile, biz müzaherete muhtacız. İngiltere'yi kendimize düşman, Amerika'yı ehveni şer sayıyorum. Amerika temsilcisine bir mektup yazarak Amerika'ya gizlice bir heyet gönderebilmek ve görüşmelere girişmek için emrimize bir torpido tahsis edilmesini isteyebiliriz.
Reis Paşa'nın: Vakit çok gecikti. Yarın saat ikide (14.00) toplanılmak üzere celseyi tatil ediyorum sözleriyle manda tartışmaları kongre salonunda sona erdi ama değişik yerlerde bütün gece sürdü.
MANDA İSTEKLERİNE KARŞI BİR TÜRK GENCİNİN HAYKIRIŞI (8-9 Eylül 1919 (gece))
Mustafa Kemal Paşa'nın odası 8/9 Eylül gecesi her zamankinden kalabalıktı. Özellikle Denizli delegeleri olan Necip Ali, Yusuf Beylerle, Şeyh Fevzi Efendi, Hikmet, Osman Nuri, Ahmet Nuri Beyler lise binasında delegelere ayrılan koğuşta kaldıklarından, onların da katılımıyla Paşa'nın odasında toplananların sayısı çoğalmıştı.
İstanbul'dakiler ve buradakiler nevmid (ümitsiz) ve hasta insanlardır. Ecnebi işgal etkisi altında cesaret ve ümitlerini kaybetmiş olmanın verdiği teessürle ve marazi (hastalıklı) bir haleti ruhiye içinde hareket ediyorlar. Bunun başka türlü izahı yoktur.
Hikmet ismindeki Askeri Tıbbiye öğrencisi, Sivas Kongresi'nde, öğrenci arkadaşlarının temsilcisi olarak bulunuyordu. Aralarında topladıkları para ile onu Sivas'a göndermişlerdi. Heyecanlı, atak bir gençti.
Gece, Paşa'nın odasında Hikmet Bey de vardı. Gündüz yaşanan tartışmaların etkisiyle olsa gerek titriyordu. Sanki birdenbire ateş ve heyecan kesilmiş olarak, yüksek sesle:
Paşam, delegesi bulunduğum tıbbiyeliler beni buraya istiklâl davamızı başarmak yolundaki mesaiye katılmak üzere gönderdiler. Mandayı kabul edemem. Eğer kabul edecek olanlar varsa, bunlar her kim olursa olsun şiddetle red ve takbih ederiz. Farzı muhal, manda fikrini siz kabul ederseniz sizi de reddeder, Mustafa Kemal'i vatan kurtarıcısı değil, vatan batırıcısı olarak adlandırır ve tel'in ederiz. diye bağırdı.
Arkadaşlar gençliğe bakın, Türk millî bünyesindeki asil kanın ifadesine dikkat edin dedi. Sonra Hikmet Bey'e dönerek:
Var ol paşam... diyerek Mustafa Kemal'in elini öptü. Mustafa Kemal, kongreye aydın Türk gençliğinin ve tıbbiyenin temsilcisi olarak üniformasıyla katılan bu yiğit delikanlının alnından öptü:
9 Eylül günkü manda tartışmalarına Rauf Bey damgasını vurdu. Sivas'a gelmeden kesinlikle manda fikrine karşıydı. Sivas'ta ki gelişmeler onu da bir ölçüde etkilemişti. İçinde bulunulan şartlara değindikten sonra manda tartışmasına çözüm getirecek formülü ortaya koydu:
Amerika'da yıllardan beri aleyhimizde yapılmakta olan olumsuz yöndeki propagandaların doğurduğu düşünce akımını düzeltmek için, her şeyden önce Amerikan Kongresi'nden memleketimizi inceleyerek ve gerçeği görecek bir heyet davet edin. Telgraf yazarak heyet davet etmekliğimizi teklif ediyorum. dedi. Kongredeki gergin hava dağılmıştı. Bu görüş, kongre tarafından oy birliğiyle kabul edildi.
Genel Kurulda manda tartışmaları yaşanırken Mustafa Kemal soğukkanlığını hep korumuş ve temkinli davranmıştır. Yeni başlamakta olan millî teşkilâtlanmayı bozarak, birilerini karşısına almak istemedi. Mandayı savunanların mevcut durumun ümitsizliğinden böyle hareket ettiklerini biliyordu ve vatanseverliklerin-den emindi. Sonucun bu şekle bağlanmasıyla manda sorunu sürüncemeye bırakılarak eritilmiş oluyordu. Zaman, gerçekleri bütün manda yanlılarına gösterecekti...
1. Mondros Ateşkes Antlaşması'nın imzalandığı gün, henüz işgale uğramamış vatan toprakları bir bütündür, birbirinden ayrılamaz. Bu topraklarda yaşayanlar öz kardeştir. (Misak-i Millî )
2. Kuvayı Milliye'yi tek kuvvet tanımak;millî iradeyi egemen kılmak temel ilkedir.
7. Devletin bağımsızlık ve bütünlüğü saklı kalmak şartıyla, topraklarımızı ele geçirmek isteği olmayan herhangi bir devletin ekonomik, teknik ve sanayi yardımlarını memnuniyetle karşılarız. Adaletli ve insancıl maddeleri içeren bir barışın da hemen yapılması, insanlığın rahatlığı ve dünyanın esenliği adına en büyük ve millî ülkülerimizdendir. (Manda ve himaye kabul olunmaz)
8. Millî iradeyi temsil etmek üzere Millî Meclis'in (Osmanlı Mebuslar Meclisi) derhal toplanması ve hükümet kararlarının meclisin denetimine sunulması gerekmektedir.
9. Aynı amaç ile millî vicdandan doğan dernekler 'Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti' adı altında birleştirilmiştir.
• "Millî irade" ve "millî egemenlik", millî bağımsızlığın gerçekleştirilmesinin temel kavramları oldu.
• Her türlü işgal ve girişime karşı Anadolu'nun el birliğiyle kendisini savunacağı ve direneceği ilan edildi.
• Osmanlı Mebuslar Meclisi'nin açılmasına zemin hazırlandı ve Misak-ı Millî kararlarına öncülük edildi.
• Mustafa Kemal Paşa'nın başkanlığında seçilen onaltı kişiden oluşan Heyet-i Temsiliye siyasi mücadelenin yönetimini üstlendi.
• Sivas Kongresi ve Heyet-i Temsiliye, TBMM'ye ve Cumhuriyet'e geçişin esasını oluşturdu.
• Yürekli bir şekilde alınan ve büyük bir azimle uygulanan bu kararlar sonucunda kesin bir zafer elde edildi ve Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşu gerçekleştirildi.
MİLLÎ MÜCADELE'NİN TEK KADIN DERNEĞİ
Sivas Kongresi sonrası, Mustafa Kemal'in henüz Sivas'ta bulunduğu bir sırada Sivaslı vatansever kadınlar bir araya gelerek Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyeti adıyla bir dernek kurdular.
Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyeti'nin kuruluşu Mustafa Kemal Paşa'ya bildirildiğinde:
Türk kadınının Millî mücadeleye büyük kararlılıkla katılışını gösteren en önemli olay, merkezi Sivas'ta olmak üzere kurulan bu dernektir.
Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyeti'nin Melek Reşit Hanımın başkanlığı altında 800 üyesi vardı. O günkü illerin idari genişliğini dikkate alırsak, 14 merkezde şubelerinin olması bu kadın derneğinin önemini ortaya koymaktır. Genel merkezi Sivas olan Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyeti'nin şubeleri: Kangal, Viranşehir, Kayseri, Eskişehir, Kastamonu, Erzincan, Amasya, Pınarhisar, Burdur, Konya, Yozgat, Bolu, Aydın, Niğde.
MUSTAFA KEMAL PAŞA'NIN ANKARA'YA UĞURLANMASI (18 Aralık 1919)
17 Aralık günü bir genelge ile Heyet-i Temsiliye'nin İstanbul'a yakın bir yere gideceği bildirildi. Bu yer Ankara'ydı.
Heyet-i Temsiliye Ankara'ya gidecekti ama Mustafa Kemal Paşa ve arkadaşları yine parasız, otomobilleri benzinsiz, lastiksizdi.
Para sıkıntısı, Mazhar Müfit Kansu'nun kendi adına Osmanlı Bankası'ndan bin lira borç alması ile çözümlendi; Altı teneke benzin ve iki çift iç-dış lastikler Amerikan Okulu Müdiresinden sağlandı. Okul Müdiresi bütün ısrarlara rağmen para kabul etmedi. Bu durum karşısında Mustafa Kemal Paşa, Mazhar Bey'e rica ederek, alınan malzemelerin listesini ve ısrarlara rağmen para alınmadığını gösterir bir belge düzenlenerek, imza ettirilmesini istedi. Mustafa Kemal, Mazhar Bey'e bu parayı birlikte ödemelerini şart koştu.
Hareket günü gelir çatar. Sabah sekizde yüzbaşı Bedri Bey'le bankaya giden Mazhar Müfit Bey, 'Bitlis Valii sabıkı' imzasıyla bir senet düzenlettirir. Bedri Bey de 'tüccardan' diye kefil olur. Böylece gidecekleri günün sabahı bin lirayı alırlar. Lise binası önüne geldiklerinde saat dokuza beş on dakika kalmıştır ve hareket etmek üzeredirler. Otomobillere binerler. En önde Hüsrev Bey, Mazhar Müfit Bey, Yüzbaşı Bedri ve Hakkı Behiç Beylerin bulunduğu otomobil, sonra Paşanın ve arkasından Heyet-i Temsiliye'den bazı kişilerin otomobilleri, tam dokuzda, karargah olan Mekteb-i Sultanî'nin önünden hareket edildi.
Mustafa Kemal Paşa, Sivas il sınırını geçerken Vali Reşit Paşa'nın şahsında Sivaslılara telgrafla veda eder:
Vilayetiniz hududunu geçerken Sivas'ta hakkımızda ibraz buyurmuş olduğunuz mihmannuvazlığa ve kıymettar muavenetlerine bir kere daha arzı minnettarî eylemeği bir vazife addederek cümleten takdîmiihtiramat eyleriz. Mustafa Kemal.
(Vilayetiniz hududunu geçerken Sivas'ta hakkımızda göstermiş olduğunuz misafirperverliğe ve kıymetli yardımlara bir kere daha hep birlikte minnetlerimizi ve saygılarımızı sunarız.)
2 Eylül 1919 günü Sivas'a gelen Mustafa Kemal Paşa, 18 Aralık 1919 günü Ankara'ya gitmek üzere böyle uğurlandı.
SİVAS 108 GÜN MİLLÎ MÜCADELE MERKEZİ OLMUŞTUR (2 Eylül - 18 Aralık 1919)
Mustafa Kemal Paşa ve Heyet-i Temsiliye, 2 Eylül 1919 günü geldikleri Sivas'ta 108 gün kaldıktan sonra, 18 Aralık 1919 günü Ankara'ya hareket etmişlerdir.
-Mayıs 1919 öncesi - Vilayet-i Şarkiyye Müdafaa-i Hukuk-u Millîye Cemiyeti Sivas Şubesi'nin kurulması.
-17 Mayıs 1919 - Sivas'ta İzmir'in işgalini protesto Mitingi (1.)(Şehir Meydanında)
-4 Haziran 1919 - Sivas'ta İzmir'in işgalini protesto Mitingi (3.) (Ulu Cami Çevresi)
-11 Haziran 1919 - Reşit Paşa'nın Sivas Valiliği Görevine Başlaması.
-27 Haziran 1919 - Mustafa Kemal Paşa'nın Erzurum'a giderken Sivas'a uğraması.
-2 Eylül 1919 - Mustafa Kemal Paşa ve Heyet-i Temsiliye'nin Sivas'a gelmesi.
-3 Eylül 1919 - Mazhar Müfit Kansu'nun Sivas halkının nabzını tutması.
-4 Eylül 1919 - Sivas Kongresi'nin açılması.
-9/10 Eylül 1919 - Kongre kararı ile Ali Fuat Paşa'nın Batı Cephesi Kuvayı Milliye Genel Komutanlığına atanması.
-14 Eylül 1919 - İrade-i Milliye Gazetesi'nin ilk sayısının yayımlanması. -20 Eylül 1919 - Mustafa Kemal Paşa- ABD'li Gen. Harbord Görüşmesi -19 Ekim 1919 - Şeyh Recep Olayı -20-22 Ekim 1919 - Amasya Görüşmeleri (Heyet-i Temsiliye- İst. Hük. Tem.) -16-29 Kasım 1919 - Sivas'ta Komutanlar toplantısı (Kolordu Komutanları) -Eylül - Kasım 1919 - Mustafa Kemal Paşa - Fatma Seher (Kara Fatma) görüşmesi -8 Aralık 1919 - Sivas'ta Mustafa Kemal Paşa ve Fransız Subayı Picot Görüşmesi -9 Aralık 1919 - AKMVC'nin kuruluş başvurusunun Sivas Valiliği tarafından onaylanması. -18 Aralık 1919 - Mustafa Kemal Paşa ve Heyet-i Temsiliye'nin Sivas'tan Ankara'ya gitmek üzere ayrılması. Sivas halkı tarafından coşkulu bir şekilde uğurlanması.
Mustafa Kemal Paşa, Sivas Kongresi'ne katılmak üzere 29 Ağustos 1919'da Erzurum'dan ayrıldı. Amasya Tamiminde belirtildiği üzere Anadolu'nun her yönden en güvenli yeri olan Sivas'a doğru yola çıktı. 2 Eylül 1919 sabahı şafakla uyanan Sivas, büyük bir sevinç içinde tarihinin en mutlu günlerinden birini yaşıyordu; şehirde mutlu bir kaynaşma, yüzlerde mutlu bir sevincin ışıkları görülmekteydi. Sabahın erken saatlerinde Erzurum yoluna şu anda (Paşa pınarı) olarak adlandırılan çeşme çevresine dökülen halkı zamanın valisi Reşit Paşa şöyle anlatır: '2 Eylül 1919 günü Sivas'ta ne kadar at ve araba varsa halkı Erzincan yolu istikametine doğru götürdü. At bulamayan araba tedarik edemeyenlerde yaya olarak o istikamete dökülürken, ben hükümet konağından ayrılmadım. Halkın bu sevinç içinde akışını penceremde uzun uzun seyre daldım, fakat gözlerim dolu dolu kalbim heyecan içinde çarpıyordu. Gazinin arabasındaki Mazhar Müfit'de o günü şöyle anlatıyordu:
1- Osmanlı Devleti ile İtilaf Devletleri arasında yapılan müzakerenin imzalandığı 30 Ekim 1918 tarihindeki sınırlarımız içinde kalan ve her noktası ezici İslam çoğunluğu ile meskun bulunan Osmanlı ülkesinin bölgeleri, birbirinden ve Osmanlı toplumundan ayrılması olanak dışı olan ve hiçbir nedenle bölünmez bir bütün oluşturur. Bu ülkede yaşayan tüm İslam unsurları birbirine karşı saygı ve fedakarlık duyguları besleyen soy ve toplum hakları ile çevre koşullarını anlayışla karşılayan öz kardeştirler.
Mustafa Kemal Paşa bir dilekçe ile Sivas Valiliğine başvurarak Anadolu Rumeli Müdafaa-i Hukuk Heyet-i Temsiliyesinin kurulduğunu bildirdi. 12 Eylül 1919 Cuma günü sabaha karşı saat 05.00'te 'Umumi Kongre' imzası ile Kolordu Komutanlarına tebligatta bulunuldu ve padişahla doğrudan doğruya haberleşme imkanı arama çabalarına girişildi. Bütün Valiler ve Kumandanlara İstanbul'la haberleşmelerinin kesildiği bildirildi. Yabancı Devlet Elçilerine de Heyet-i Temsiliye adına bir muhtıra gönderildi.
Sivas kent merkezinin gelişiminde önemli bir yer tutan kalenin (Topraktepe), Arkeolog Prof. Dr. Tahsin Özgüç tarafından 1946 yılında yapılan kazılar neticesinde MÖ II. bin başlarından itibaren iskân edildiği ispat edilmiştir. Selçuklu Sultanı Alaattin Keykubat, yaklaşan Moğol tehlikesine karşı Sivas surlarını tamir ettirmiştir. 1243 yılında Selçuklu ve Moğol orduları arasındaki Kösedağ Savaşı öncesinde yapılan bu tamiri anlatan kale kitabesi Sivas Müzesi'nde korunmaktadır. Kenti tamamen kuşatan dış surların beş veya yedi kapısı vardır. Kapı sayılarındaki değişiklikler, her onarımda yeni kapıların açılması veya kapatılmasından kaynaklanmıştır. Bunlar; Kayseri Kapısı, Dolap Kapı, Tokmak Kapı, Cancun Kapısı, Şalpur Kapısı, Bağdat Kapısı, Tokat Kapısı gibi isimlerle anılmaktadır.
ESKİ GÖĞÜS HASTANESİ / ÇEVRE KÜLTÜR SANAT EVİ
332-33 yılında yaptırılan Ahi Emir Ahmet Kümbeti, kare planlı, köşeleri pahlanmış sekizgen gövdelidir. Giriş kapısı dar ve basıktır. Selçuklu özelliği taşıyan bir mihrap bulunmaktadır. Yazıtı saçak altındadır. 1960 yılında Vakıflar Genel Müdürlüğünün yenileme çalışması sırasında kare kaide ve esas mezar odası ortaya çıkarılmıştır. Mezar odasına giriş kuzeydedir. Yapı, 2005 yılında Vakıflar Bölge Müdürlüğü tarafından bir kez daha onarılmıştır.
(Altınyayla ilçesinde bulunmaktadır.)Burası surlu ve sanıldığından da büyük bir kenttir. Yöre halkının buraya “Kuşaklı” demesinin nedeni de buradaki surlardır. Çivi yazılı Hitit tabletleri, hem bir kralın varlığını, hem de bayram kutlamalarını göstermektedir. Kazılarda açığa çıkarılan, kazı ekibinin “C Binası” dediği 76 m uzunluğundaki tapınak binası M.Ö. 1525'e tarihlendirilmektedir. Bina , “ Hitit kentlerinde bulunanların en büyüğü” olarak tanımlanmaktadır. Mitolojide “Fırtına Tanrısı'nın hayvanları” arasındaki boğadan burada bir çift bulunması da buradaki tanrının önemli olduğu düşüncesini desteklemektedir. Yakın zamanda bulunan tabletler arasında 18 fal, 3 bayram metni, 12 dinsel kült dokümanı çıkmıştır. Hitit kralının altında kent krallarının ya da yerel kralların bulunduğu bilinmektedir. Burada bulunan kralın adının Mazitima ya da Mimazati olduğu mühürlerden anlaşılmaktadır.
Anadolu'nun en eski camilerinden biridir. Anadolu'daki mimarlık tarihinde, cami iç mekân fikrinin gelişmesinde önemli bir yapıdır. Avlusuna üç yönden girişi ve düz damlı, dikdörtgen planlı, kufe tipli cami sınıfına giren ender örneklerdendir. Kubbe fikrinin henüz gelişmediği bir dönemde yapılmıştır. Bazı bilim adamlarına göre Danişmendi dönemi eseri olarak da kabul edilmektedir. Danışmendliler 1085–1178 yıları arasında Sivas, Kayseri ve Malatya'ya yerleşmişlerdir. Tokat, Niksar Ulu Camii (1145), Kayseri Ulu Camii (XII. . ortaları), Tokat Yagıbasan (Çukur) Medrese (1151-52), Niksar Melik Nizamettin Yağıbasan (1157-58), Niksar Kulak Tekkesi ile Türbesi; Kayseri-Pınarbaşı –Türbe Köyü Melik Danişmend Kümbeti Danişmendli eserlerinden bazılarıdır. Danişmendliler 1178'de Selçuklulara bağlanmasına rağmen adlarına yapılan yapılar yüzyılın sonuna kadar uzanmaktadır. Sivas Ulu Camii'nde Danişmedli döneminin önemli eserlerinden saymak mümkündür. Böylesine önemli bir eserin ne yazık ki avlusuna 1974 yılında betonarme bina yapılarak avlu plan tertibi bozulmuştur. Asıl ibadet alanına, kuzey duvarının tam ortasında asıl ve köşelere yakın yerlerden birer olmak üzere üç ayrı kapı ile girilmektedir. İbadet alanının kuzey-güney doğrultusundaki Kıbleye (güney duvarı) dikey uzanan on bir sahnı oluşturan kesme taş örgülü yığma 50 adet kırma ayak birbirine sivri kemerlerle bağlanmıştır. Mihrap eksenine uzanan orta sahın diğerlerinden biraz daha geniş tutulmuştur. Ulu Cami, 54. 70 x 33. 70 m iç ölçülerindedir. Yapının asıl giriş kapısı ile diğer kapıları süslemesizdir. 1955 yılı onarımında ortaya çıkarılan özgün mihrabın üzerinde, birbirini kesen sekizgenlerden geometrik örgü motifli iç içe iki sekizgenin kenarlarından çıkan kollarla kesilmesi ile kareler oluşturan süsleme elamanları bulunuyormuş. Onarımda mihrabın süslemeleri taş malzemeyle sade bir şekilde düzenlenmiştir. Üstünde yukarıya doğru gittikçe daralan yedi sıra mukarnaslı kavsaradan başka süsleme elamanı görülmez. Ulu Camii'nin Osmanlı Devrine ait 23 mezardan oluşan bir haziresi bulunmaktadır. Kutbettin Melikşah döneminde Kızılarslan bin İbrahim tarafından Kul Ahi'ye yaptırılan caminin 1955 yılındaki onarımı sırasında, hem yapım hem de onarım yazıtı bulunmuştur.
(Yıldızeli)Hükümet Konağı'nın arkasındaki caminin güneyinde sekiz köşeli sade bir mihrap nişi ile iç mekânda iki büyük filayağı bulunur. Yapının üstündeki kırma çatı, sonradan yapılmıştır. Özgün üst örtü, düz topraktı. İç mekândaki üst örtü, tavanda yatay ahşap dizilerinden oluşur. Ahşap malzemeli kadınlar mahfili ana mekânın kuzeyindedir. Kuzey doğu köşede yer alan minaresi yapıyla doğrudan bağlantılı görünür. Yapılan onarımda son cemaat yeri büyütülmüş ve minare bu alanın içinde kalmıştır. Kesme sarı taş malzemeli cami, Vakıflar Genel Müdürlüğü'nce onarılmıştır.
(Ulaş)Konak, Türk evlerinin özelliklerini taşımaktadır. Zemin kat; haremlik, depo ve kiler olarak kullanılmıştır. Konağın zemin kat temeli 1 m yüksekliğe kadar kesme taştan, kalan kısmı moloz taştan, 1 kat ise ahşap ve kerpiç malzemeden yapılmıştır. 1995 yılına kadar içinde insanların yaşadığı, Mihrali Bey Konağı, sahiplerinin İstanbul'a yerleşmesi sonucu kaderi ile baş başa kalmış; ancak 2004-2006 yılları arasında onarılarak, yeniden tarih severlerin ziyaretine açılmıştır. Mihrali Bey, Gürcistan'da doğmuş, 1877 Osmanlı-Rus Harbinde büyük kahramanlık göstermiş ve daha sonra devlet tarafından maiyetiyle Sivas'a gönderilerek Ulaş'a yerleştirilmiş Kara Papak kökenli bir halk kahramanıdır. Bir süre Acıyurt'taki konağında kaldıktan sonra Hamidiye alayları içindeyeralan birliğiyle isyanları bastırmaküzere Yemen'e görevlendirilir ve orada şehit düşer. Meşhur “İndi m'ola Mihrali Bey Yemene” türküsü onun için söylenmiştir.
Eski Paşa Camii
Kemankeş Kara Mustafa Camii