7 No Ana Harcama Grupları TRB2 TR81 TR1 TR31 TRC2 Van Zonguldak İstanbul İzmir Şanlıurfa Alt Bölgesi Alt Bölgesi Alt Bölgesi Alt Bölgesi Alt Bölgesi 1 (Gıda Ve Alkolsüz İçecekler) (Alkollü İçecekler Ve Tütün) (Giyim Ve Ayakkabı) (Konut, Su, Elektrik, Gaz Ve Diğer Yakıtlar) (Mobilya, Ev Aletleri Ve Ev Bakım Hizmetleri) (Sağlık) (Ulaştırma) (Haberleşme) (Eğlence Ve Kültür) (Eğitim) (Lokanta Ve Oteller) (Çeşitli Mal Ve Hizmetler) TÜFE Aylık Değişim Tablo 5: Ana-Harcama Gruplarına Göre Tüketici Fiyat Endeksi ve Değişim Oranları (%), Bölgelere Göre, Eylül 2015
8 Yorum: Eylül ayında TÜFE, %0,75 ortalama piyasa beklentisine karşın %0,89 oranında artış gösterdi. Yıllık bazda ise TÜFE, %7,14 ten %7,95 seviyesine yükseldi. Beklentilerden sapmanın en büyük nedeni, kur geçişkenliği ve gıda fiyatlarında dikkat çeken yükseliştir. Detaylarına bakıldığında, Eylül ayında manşet enflasyona artış yönünde en fazla katkı yapan gruplar gıda ve alkolsüz içecekler, ulaştırma, konut, lokanta ve oteller grubu dur Diğer taraftan, giyim ve ayakkabı grubu düşüş yönlü katkı yapan tek kalem oldu. Çekirdek enflasyonda ise Ağustos ayının ardından Eylül ayında da yükseliş yaşandı. Ağustos ayında beklentilerin üzerinde gerçekleşen artışın ardından Eylül ayında da gıda ve alkolsüz içecekler grubu fiyatları %1,24 oranında artarak dikkat çeken bir yükseliş gösterdi. Bu grubu döviz kurlarındaki gelişmelere duyarlılığın yüksek olduğu ulaştırma grubu izledi. Eylül ayında %1,93 oranında artan ulaştırma grubu fiyatları kurdaki yükselişin yanı sıra akaryakıt ve otomobil fiyatlarındaki yükselişin de etkisiyle en yüksek aylık artışı gösteren grup oldu. Konut grubu ile lokanta ve oteller grubu fiyatlarındaki yükseliş ise hizmetler sektöründeki fiyat katılığını göstermektedir. Eylül ayında konut grubu fiyatları %0,58 oranında artarken, yüksek gıda fiyatlarından ve kurdan etkilenen lokanta ve oteller grubu fiyatları %0,97 oranında artış gösterdi. Aylık bazda gerileyen tek kalem olan giyim ve ayakkabı grubu fiyatları mevsimsel etkiler (indirimler) nedeniyle %-2,76 oranında düşerek TÜFE yi azaltıcı yönde katkı yaptı.
9 Diğer taraftan, çekirdek enflasyonda son dönemde gözlenen bozulma eğilimi Eylül ayında da devam etmiştir. H ve I endeksleri, yakından takip edilen çekirdek enflasyon göstergeleridir. Çekirdek enflasyon, gelecekteki enflasyon eğilimi ile ilgili ön gösterge olarak kullanılmaktadır. Bu göstergelere ulaşmak için TÜFE de belli ürünler dışarıda bırakılır ve enflasyon eğilimi belirlenmeye çalışılır. Eylül ayında H tanımlı özel kapsamlı TÜFE (İşlenmemiş Gıda Ürünleri, Enerji, Alkollü içecekler, Tütün ürünleri ve Altın hariç TÜFE) bir önceki aya göre %0,77 oranında artış göstererek %8,26; I tanımlı özel kapsamlı TÜFE (Gıda, Enerji, Alkollü ve Alkolsüz içecekler, Tütün ürünleri ve Altın hariç TÜFE) %0,81 oranında artış göstererek %8,23 oldu.
10 Sonuç olarak Manşet enflasyondaki iyileşme eğilimi Ağustos ayında terse dönmüş, çekirdek enflasyon $/TL deki gelişmelere paralel olarak yukarı yönlü eğilimini sürdürmüştü. Eylül ayında ise $/TL deki ve gıda fiyatlarındaki artış hem manşet hem de çekirdek enflasyonda beklentilerin üzerinde yükselişe neden oldu. Dolayısıyla, Eylül ayında TÜFE üzerinde maliyet yönlü baskılar belirginleşmiştir. $/TL deki artışın bazı sektörlerde fiyat ayarlamalarına neden olması ve gıda fiyatlarındaki yukarı yönlü baskının etkisi göz önünde bulundurulduğunda, hem çekirdek enflasyonda hem de manşet enflasyonda yükselişin sonbahar aylarında da devam edeceği öngörülebilir. Bu gelişmeler neticesinde TCMB nın Ekim ayı beklenti anketine göre piyasanın yılsonu TÜFE beklentisi %8,25 e yükseldi. TCMB nın 2015 yılı için belirlemiş olduğu %5 lik hedef bu durumda, piyasanın yılsonu beklentisinin oldukça uzağında kalmaktadır. Ancak, burada daha da önemli olan konu ekonomide daralmanın yaşandığı bir dönemde enflasyon beklentilerindeki artışın stagflasyon olarak adlandırılan durgunluk ile enflasyonun bir arada yaşandığı bir sürece neden olma riskidir. Doç.Dr.İsmail Orçun GÜNDÜZ