yusufyuksel: Petrol fiyatları ne olacak
Artık arz kısıntılarını kurumlardan değil reel sektörden takip etmemiz gerekebilir. OPEC+'nın büyük arz kısıntı kararına ABD'de günlük yüz binlerce varil ile katılmıştı ki ABD'de petrol üretimini denetleyen üst bir kurum yok ve kamu, petrol üreticisi değil ama bu durum bir sorun oluşturmadı çünkü ABD'nin arz kısıntısı yükümlülüğü şirketler gönüllü olarak fazlasıyla gerçekleştirdiler ve bunun devamı gelecek.
Goldman Sachs; petrol tüketiminde iyileşmeler devam ediyor olsa da Mayıs sonuna kadar dünyadaki petrol stoklama kapasitesi %100'u ulaşabileceğini açıkladı yani bu ay sonu itibariyle birçok firma istese de üretimini devam ettiremeyecek ve bu da aşırı arzın bir miktar azalmasına yol açabilir. Aynı analizde Goldman Sachs petrol piyasasında durulmanın gelecek senenin ortalarında gerçekleşeceğini ifade ediyor ki bundan en fazla fayda görecek ülkelerden bir biziz. Merkez Bankası'nın 2020'de çalıştığı petrol fiyatı 50-60 dolarlar seviyesiydi bu seviyeler bayağı uzun zaman görülmeyebilir beklentisi güçlü yani yanında çok hayırlı gelişmeleri getirmemiş olsa da petrol/enerji sorunumuz güçlü şekilde uzun süre zayıflamış olacak.
Peltroldeki olumlu gelişmeler ile beraber sorunlar da devam ediyor. Öncelikle contango durumu devam ediyor.(Contango nedir)
Petrol kontratları (06.05.20)
Petrol açısından en iyimser senaryo şuydu; şu an yaşanan sorunlar sebebiyle petrol kuyularına yatırım yapılmıyor/yapılamıyor ama krizden ''V'' tipi bir toparlanma ile çıkacaksak (Bu da tartışılır) gelecek sene birden bire arz yetersizliği ile karşılaşabilirdi ama bu senaryo artık zayıf. Geçtiğimiz ay küresel ekonomi tarihindeki en güçlü soğumaya maruz kalırken petrol üretimi 2017'nin sonlarında (2018'e dair son derece pozitif beklentiler sebebiyle) gördüğü zirveden beri en yüksek seviyeye yükselmiş hatta geçtiğimiz günlerde OPEC'in geçen ay gerçekleşen petrol üretimi artırılarak güncellendi yani tüketimin dip yaptığı dönem üretim zirve yaptı ve dünyadaki yaklaşık 7 milyar varillik petrol stoklama kapasitesinin bu ay içinde tamamen dolması bekleniyor bunun anlamı ortalama bir tüketimle iki aydan uzun süre dünyada tek bir varil petrol üretilmezse bile var olan stoklar yeterli olabilir. Petrolde devasa bir stok birikmiş iken petrol tüketiminin eskisi normallerine dönmesi(Günlük 100 milyon varil civarı) çok uzun süre beklenmiyor ki bu bahsettiğim süre çok uzarsa belki de dünyada şu an alışık olduğumuz günlük 100 milyon varil civarı tüketim hiç görülmez çünkü birçok ülkede 2030'a doğru akaryakıt ile çalışan araçların payının ciddi şekilde azaltılmasına yönelik çalışmalar var.
Uzun vadeye değil de kısa vadeye odaklansak Uluslararası Enerji Ajansı Mayıs ayında yaklaşık 30 milyon varil, Haziran ayında yaklaşık 15 milyon varil gibi ciddi rakamlarla beraber 2020 yılı boyunca hiçbir ayda 2019 tüketiminin yakalanmasını beklemiyor ve petrol üretici ülkeler bu sürece çok hazırlıksız yakalandıkları için mevcut sorunu üretmeyerek atlatmaya çok meyilli değiller. Alttaki grafiği sadece fiyat tutturmama olarak değerlendirmemek gerekir; bunun yanında üretim düşüşü de var üstelik bütün dünya gibi petrol üreticisi ülkelerin de gelirler beklentilerinde çok büyük sapmalar olacak.
Özetleyecek olursak şu an petrol fiyatlarındaki düşüş enerji fiyatlarındaki artışlardan en olumsuz etkilenen ülkelerin başında gelen biz dahil kimsenin çıkarına değil ama petrol fiyatları çok uzun yıllar boyunca baskı altında kalacak bir konjonktüre girmiş olabilir ki bu bizim açımızdan son derece iyidir. (konunun birçok ayrıntısını daha önce paylaşmış olduğum için atladım, makaleler alttadır.)
Ekleme: Petrole nasıl yatırım yapılır
Petrol fiyatlarında neler oluyor
Petrol fiyatlarında yine tarihi bir gün yaşıyoruz. Bizim piyasamızı daha fazla ilgilendiren Brent petrol günlük %7 civarında düşerken Amerika piyasasını daha fazla ilgilendiren WTI (Batı Teksas petrolü) ham petrolü Haziran kontratları %15'e yakın değer kaybetmiş durumda.(Bu yazı yazılırken diye not düşmek lazım çünkü sürekli bir değişim yaşanıyor.)
Şu an piyasası çok sığ hale gelen ama halen vadesi dolmayan Mayıs kontratları için ise Marketwatch -25 doları dip gösteriyor, ben birkaç saat önce -35 doları gözümle görüp -40 doları bile duydum ama hangi veri doğrudur bilemiyorum.
WTI Mayıs kontratı
Normalde WTI ile Brent petrol arasındaki fark çok sınırlı olur fakat şu an WTI 21 dolar iken Brent petrol 26 dolar seviyesinde, normal olmayan şekilde aralarında ciddi farklılaşma görüyoruz. Neden WTI ile Brent petrol ayrışıyor sorusu ile petrol fiyatları neden çöküyor sorusunun cevabı bir birine yakın.
Dünyada petrol depolanabilecek bütün depolar neredeyse doldu hatta normalde petrol taşımacılığında kullanılan gemiler bile artık depo olarak kullanılıyor ve onlar da neredeyse doldu. Bu sebeple petrol depolama kapasitesi çöken fiyatlarla çok önemli bir faktör haline geldi. Şu an Contango konusunu dünyadaki bütün iktisatçılar uygulamalı olarak öğreniyor; ben daha önce mevzuyu altın üzerinden yazmıştım (Makale yazının sonunda, okuyabilirsiniz.) şu an petrol üzerinden uygulamalı öğreniyoruz. Konumuza dönersek depolama sorunu iç bölgelerde denize uzaklık (Gemiler) sebebiyle daha ciddi bir sorun ve daha iç bölgelerde üretilen WTI, Brent petrole göre çok daha baskı altında kaldı.( Net bilgim yok ama yanlış değilsem WTI, Brent petrolden daha kaliteli bir petrol.)
Bu yazının altındaki makalede daha geniş bilgi bulabilirsiniz; Uluslararası Enerji Ajansı aylık raporuna göre geçen sene dünyadaki petrol talebi günlük yaklaşık 100 milyon varil iken içinde bulunduğumuz 2020 ikinci çeyrekte yaklaşık 75 milyona düşmesi bekleniyor ve bu süreçte Rusya-Suudi Arabistan sürtüşmesi sebebiyle küresel arz abartılı şekilde artmış durumda.
Petrol depoları artık o kadar dolu ki petrol fiyatlarını ironik şekilde destekleyen bir dinamiğe dönüştü çünkü yüksek maliyetli petrol üreticilerinin petrol depolama kapasitesi olmadığı için üretimden çekilmesi bekleniyor yani aşırı arz petrol fiyatlarını destekleyecek gibi bir anormalliğe yaklaşıyoruz.
Bugün WTI petrol kontratları negatifi görünce petrol fiyatları nasıl negatifi görür sorusu da sorulmaya başladı. Olay biraz karmaşık ama yaşanan olay üzerinden anlatmak gerekirse altta linkini verdiğim contango durumu sebebiyle yatırımcılar zaten geçen haftadan beri Mayıs kontratlarından çıkıp ileri kontratlara geçiyorlardı yani şu an üstüne para verilen diyebileceğimiz ham petrol miktarı son derece sınırlı. Birçok yatırımcı petrol kontratlarını kağıt üzerinde alıp sattığı için gözden kaçıyor ama petrol günün sonunda somut olarak alınıp satılan bir varlıktır ve vade sonunda bunun teslimatı için somut bir adres göstermeniz gerekir, şu an dünyada petrol depolayacak yer neredeyse kalmadığı için elinde kontrat kalan yatırımcılar ya o petrolü koyacak bir depo bulacak ya da üstüne para vererek bunu fiziksel olarak teslim alabilecek bir yatırımcıya satacak ki ikinci senaryo çok sınırlı sayıda kontrat için gerçekleşiyor.
Bu günlerde petrole nasıl yatırım yapılır konusu çok merak edilen bir mevzu, bununla ilgili ayrı bir yazı yazmayı planlıyorum.
Gelişmekte olan ülke para birimlerinin değer kaybı yaşadığı bir gündeyiz. Uluslararası Enerji Ajansı dün açıkladığı aylık raporunda küresel petrol talebinde beklenen sert düşüş sebebiyle petrol fiyatları ciddi düşüş yaşadı. Abd tipi(Teksas) ham petrol 20 doların da altını görürken Brent petrol 27 doların altını gördü. Normal şartlar altında petrol fiyatlarındaki düşüşlerden son derece pozitif etkilenen bir ekonomiye sahip olsak da bizimle birlikte alınıp satılan para birimleri petrol fiyatlarındaki düşüşlerden ciddi şekilde olumsuz etkilendiği için sorun bize de sıçrıyor. (Pozitif ayrışıyor olsak da) Bugün dolar endeksi biraz güçleniyor olsa da (yaklaşık +%0.50) gelişmekte olan ülke para birimlerinde değer kaybı doların güçlenmesi ile izah edilemeyecek seviyede. Biz ve benzerimiz ülkelerin değer kaybında Güney Afrika'nın IMF ile anlaşmamasının da etkisi olsa da ana hikaye petrol fiyatlarındaki düşüş.
Not: Çok hareketli bir gün o yüzden ben yazarken rakamlar ciddi değişiklik göstermiş ve düzeltme yapana kadar bir kere daha değişti.
Petrol fiyatlarındaki düşüş dünyanın birçok yerinde birçok enerji şirketini tehdit ediyor olması sebebiyle risk iştahını da olumsuz etkiliyor. Son zamanlarda alışılmışın aksine petrol fiyatları ile borsalar arasında korelasyon görüyoruz. Risk iştahı ile biz ve benzerimiz ülkelerin varlıkları arasında güçlü bağ olması sebebiyle de petrol fiyatlarındaki artış gelişmekte olan ülkeleri olumsuz etkiliyor. Daha önce birkaç yazıda petrol fiyatlarının en fazla tehdit ettiği ülkelerden birinin ABD olduğunu yazmıştım ama geçtiğimiz günlerde Fed veya Abd yönetimi petrol şirketlerini bir nevi koruma altına aldı diyebiliriz. Fed yatırım yapılabilir kredi notunun altındaki şirketlerin de (Enerji şirketleri hedefleniyor.) tahvillerini alma kararı aldı yani Abd'deki enerji şirketlerinin iflaslarını engellemek için önemli bir karar alındı diyebiliriz.
Petrol fiyatlarındaki çöküşe çare üretmek için geçtiğimiz hafta OPEC+ ülkeleri hatta bütün petrol üreticileri önemli arz kısıntısı sözleri vermişlerdi hatta merkezi bir petrol üretim yapısı olmayan Abd bile petrol üretimini azaltacağını ( Nasıl yapacaksa !) vaat etmişti fakat son Uluslararası Enerji Ajansı raporu yapılan OPEC+ ve küresel arz kısıntılarının çok daha fazlasına ihtiyaç olduğunu gösteriyor.
Uluslararası Enerji Ajansı raporuna göre 2020'de küresel petrol talebi günlük 99,8 milyon varilden 90,5 milyon varile düşecek. İkinci çeyrekte düşüş bir önceki senenin ikinci çeyreğine göre 23,1 milyon varil olacağı tahmini paylaşılmış.
OPEC ülkeleri için durum çok daha karmaşık. Rusya ile Suudi Arabistan arasındaki anlaşmazlık sebebiyle OPEC ülkelerinin günlük petrol üretimi Nisan Ayında 31.8 milyon varil iken ikinci çeyrekte OPEC ülkelerinin petrolüne gelecek olan talep ortalama günlük 8,5 milyon varil olması bekleniyor ve bütün yılda ise OPEC ülkelerine gelecek olan talebin günlük 22,1 milyon varil olması bekleniyor. Kısacası OPEC'in çok çok daha fazla fedakarlık yapması gerekiyor ki buna ne kadar hazırlar tartışılır.
Uluslararası Enerji Ajansı tahminlerine enerji şirketlerinin 2020'de harcamaları (Yatırımlar da bunun içinde) %32 düşecek; bu rakam Abd'de %40 olacak. Rakamlarla ifade etmek gerekirse daha önce enerji şirketlerinin 2020'de 490 milyar dolar harcama gerçekleştirmesi beklenirken bu rakam 335 milyar dolara düştü. Burada da şöyle bir çelişki ortaya çıkıyor; küresel ekonomi ile alakalı ana senaryo bu sene küresel ekonominin tarihi bir küçülme yaşaması iken gelecek sene ise tarihi bir geri dönüş yapmasıdır. Bu sebeple gelecek sene de konu küresel arz yeterli mi( İran yaptırımları, Venezuela ve Libya'da karışıklıklar vs.) sorusuna dönüşebilir ve enerji şirketlerinin yatırım yapmıyor oluşu bu soruyu orta vadede tekrar gündeme getirebilir. (Tabii ki gelişmeler beklentiler doğrultusunda gerçekleşirse )
Ekleme: IMF'in 2020 küresel ekonomi beklentileri
Abd başkanı Trump, petrol fiyatları konusunda Rusya ve Suudi Arabistan'ın teşvik ederek istediği sonucu alamayınca tehdit etmeye başladı. Başkan Trump dün yabancı ülkelerden gelen petrole çok büyük tarife uygulayabileceğini ifade ederek kendi piyasasını Rus ve Suudi Arabistan fiyat savaşından korumaya çalışabileceğini ifade etti.
Abd'nin yabancı petrol ürünlerine vergi uygulaması petrol fiyatlarını Abd'nin istediği gibi yukarı çekebilecek iken Abd dışında petrol fiyatlarının çok daha ciddi şekilde baskı altında kalması ile sonuçlanabilir.
Geçtiğimiz hafta petrol fiyatları 20 doların bile altını test ederken Abd Başkanı Trump yine doğruluğu tartışmalı bir tweet ile fiyatları yukarıya çekmişti. Trump, Rusya ve Suudi Arabistan arasında anlaşmanın yakın olduğunu ve iki ülkenin 15 milyon varil petrol arzını azaltabileceğini ifade etmişti. Günlük 15 milyon varil petrol Arabistan ve Rusya'nın neredeyse petrol üretiminin yarısına denk gelmektedir zaten açıklama sonrası her iki ülkeden açıklamayı teyit eden bir demeç gelmemiş olması sebebiyle petrol fiyatları %35'lik primden sonra hafif geriye çekilmişti.
Trump'ın açıklaması sonrası Suudi Arabistan OPEC+ ülkelerini acil toplantıya çağırmıştı ama Rusya ile aradaki pürüzler giderilemeyince geçtiğimiz hafta sonu gerçekleşmesi gereken toplantı 9 Nisan tarihine ertelenmişti.
Trump Petrol fiyatlarını neden yukarıya çekmek istiyor
Trump geçmişte etik olmayan yöntemlerle petrol fiyatlarını düşürmeye tenezzül etmiş bir yöneticidir. Daha önce başka paylaşımlarda da ifade etmiştim tekrarlayayım; 2019'un başında İran yaptırımları sebebiyle yeni bir petrol krizi senaryosu ile karşılaşmamız için İran'dan boşalacak arzı karşılamak için Trump yakın olduğu Orta Doğu ülkelerini yaptırımlardan önce üretim artırmaya ikna etmişti ama aynı Trump en kilit petrol üreticisi ülkelere yaptırımlardan muafiyet sağlayıp petrol konusundaki kaos senaryolarını boşa çıkarmıştı.(İran yaptırımları sebebiyle petrol fiyatları 80 dolarlara hızla tırmanmıştı ve 100 dolar gibi rakamlar söz konusu olmuştu ama çok kısa bir sürede tam aksine petrol fiyatları hızla yakın dönem dip seviyelerine yönelmişti.) Bununla da yetinmeyen Trump Abd'de petrol üretimini tarihi zirvelere yükselterek (Günlük yaklaşık 13 milyon varil) petrol üreticilerine hangi akılla bana itimat ediyorsunuz mesajı göndermişti.
Abd dünyanın en büyük petrol üreticisi haline gelmiş olsa da petrol fiyatlarının Abd için pozitif etkisi, negatif etkisini karşılamıyor yani Abd için petrol fiyatlarının düşük olması hep daha avantajlıdır ama gelinen noktada sorun diğer ülkeler kadar Amerika ekonomisini de tehdit ediyor.
Ukrayna İşgali sonrası Rusya'yı petrol fiyatları üzerinden cezalandırma çabası sebebiyle petrol fiyatları dibe çekilmişti ve istenen sonuç alınmıştı ama bunun dolaylı etkisi ise Abd ve dünyada petrol şirketlerinin çok ciddi şekilde bilanço deformasyonuna uğraması olmuştu. Günümüzde yatırım yapılamaz seviyede tahvil, şirket deyince akla genelde saygın petrol şirketleri geliyor ve Abd'e odaklanırsak petrol gelişmeleri şirketlerin iflas riskini ciddi şekilde artırmış durumda. Alttaki grafik bize yatırım yapılamaz seviyedeki yüksek getirili tahvillerin getirisi hakkında bilgi verir. Grafikte de görüldüğü gibi bahsettiğim şirketlerin maliyetleri ya da bu şirketler üzerindeki risk algısı ciddi şekilde artmış durumda.
Abd neden petrol şirketlerini koruyamıyor
Covid-19 salgını birçok sektörde ciddi sorunları tetiklemiş durumda ve ABD hazinesi, Fed bu sorunları çözmek için akıl almaz önlemlere başvurabilmekte ama enerji sektörü konusunda Fed'in ve Abd yönetiminin elindeki imkanlar çok sınırlıdır. Bu durumun sebebine gelince Abd'de kurallar yönetimin yatırım yapılamaz kredi notuna sahip şirketleri korumasını kısıtlıyor aksi senaryoda çok daha geniş bir yelpaze de sorunlara müdahale edilmesi gerekeceğinden bu kurallar pek esnetilemiyor. Mesela Fed geçtiğimiz günlerde şirket tahvillerini bankaları araya sokmadan doğrudan alacağını açıklamıştı ama bahsettiğim tahviller yatırım yapılabilir nota sahip şirketler olacak.
Bunun dışında mevcut gelişmeler Abd'nin yıllar içinde elde ettiği güçlü enerji kozunu da zayıflatıyor. Amerika son yıllarda dünyanın en büyük petrol ihracatçısı ülke konumundan hızla net ihracatçı ülke konumuna yükselmişti ve önümüzdeki yıllarda petrol üretim kapasitesi için günlük 20-25 milyon varil gibi rakamlar telafuz edilmeye başlamıştı. Bunun anlamı Abd'nin neredeyse tek başına Rusya-Arabistan'ın toplamı üretim yapabilecek olmasıydı ama son gelişmeler sonrası Abd'de petrol arama çalışmaları kelimenin tek anlamıyla durmuş durumda, petrol üretimini artırmak bir yana şartlar düzelmezse birkaç sene içinde Abd'de üretim tekrardan 10 milyon varilin altına düşebilir. Trump şimdiden bazı bahanelerle yüksek maliyetli bazı petrol üretim tesislerini durdurmaktan bahsetmeye başladı.(Meksika Körfezi)
Rusya'nın petrol fiyatları konusunda konumu
Rusya, petrol üreticisi ülkeler arasında petrol fiyatlarına bağımlılığı en zayıf ülkedir diyebiliriz ama bu pozisyonuna fazlasıyla güvenip Suudi Arabistan ile rekabete girdi ve bu hatasının farkında olsa da iddiasını korumak istiyor diyebiliriz.
Petrol üreticileri arasında denk bütçe için en düşük petrol fiyatlarına ihtiyaç duyan ülke Rusya'dır.
Rusya'nın bütçesinde petrol gelirlerine olan bağımlılığı zayıf olmakla beraber olumsuz senaryolarda yaptırımlara maruz Rusya'nın sermayeye ulaşması daha zorlu olacak. Bunun dışında Rusya'nın Suudi Arabistan'ın isteklerine cevap vermesi de pek mümkün olmuyor çünkü Abd ısrarla OPEC+ ülkelerini sömürüyor. OPEC+ ülkeleri kısıntılara gittikçe artan fiyatlar sebebiyle OPEC+'ya taraf olmayan Amerikalı üreticiler üretimlerini artırıyor ve istenen sonuçlar alınamıyor.
Rusya, uzun yıllardır OPEC+'da karar mercii konumuna yükselmişti ve diğer ülkelere kendi politikalarını dayatıyordu ama küresel resesyon başlamasıyla yine uzlaşmaz tavırla Suudi Arabistan'ı karşılarına almaları kendileri için olumlu olmadı. Rus borsası sene başından beri %30'dan fazla, Rus rublesi ise %20'den fazla değer kaybetti.
Suudi Arabistan'ın petrol fiyatları konusunda konumu
Suudi Arabistan dünyada petrol üretimi konusunda rekabet edilemeyecek bir ülke olduğu halde yıllardır sınanmaktaydı. Suudi Arabistan zaman zaman Abd'e geçilse de dünyada en fazla petrol üretim kapasitesi olan ülkedir, bunun yanında bu devasa üretimine rağmen ortalama varil başına üretim maliyeti en düşük olan ülkedir.
Suudi Arabistan birkaç senedir ulusal petrol üretim şirketi ARAMCO'nun tarihi bir değerden halka arzı için çabalıyordu, bu sebeple de senelerdir OPEC+ ülkelerinin kısıntılara uymaması, Rusya'nın OPEC'teki uzlaşmaz tavrı, ABD'nin genel politika haline gelen suistimallerini görmezden geliyordu.
ARAMCO'nun halka arzının tartışmalı bir başarı ile sona ermesi sonrası Arabistan uzun süredir diğer üreticilerin gerçekleştirdiği tahrik edici tavırları cezalandırma kararı aldı. Küresel tüketim dip yaparken Arabistan üretimini maksimum seviyeye çıkaracağını ifade ediyor !
Bütün muhatapların zarar gördüğü bu süreçte Arabistan hakkı olan söz sahibi olma konumunu; Rusya, Abd'i masaya çekmeyi; Abd ise parçası olduğu sorunu bir sorumluluk üstlenmeden atlatmayı istiyor.
Petrol fiyatı kavgasının Türkiye'ye etkisi
Türkiye dünyada saygın ekonomiler arasında petrol fiyatlarından en olumsuz etkilenen birkaç ekonomiden biridir. Petroldeki düşüş birçok açıdan bizi olumlu etkilemektedir ama petroldeki düşüş artık bizi bile rahatsız edebilecek riskleri beraberinde getirmektedir.
Örnekle açıklamak gerekirse petrol fiyatlarının düşmesi borsaları da olumlu etkiler ama bir süredir petroldeki yükselişlerin borsaları da olumlu etkilemesi ile karşılaşıyoruz çünkü petroldeki düşüşler iflaslara yol açarsa şu an küresel sorunlar yeni bir boyut kazanacak.
Bunun dışında bizim emsal ülkelerimiz emtia ihracatçısı olduğu için biz pozitif ayrışıyor olsak da genel anlamda gelişmekte olan ülkeler mevcut sorunlarının üstüne bir de bu sorunla yüzleşmektedir.(Ayrıntı için tıklayınız)
Son olarak Türkiye'de yatırım yapılamaz seviyede kredi notu olan bir ülkedir ve yatırım yapılamaz varlıkları olumsuz etkileyen dinamikler bizi de olumsuz etkilemektedir. Petrol fiyatlarının yükselmesi bizi olumlu etkiler dersek saçma olur ama normalleşmenin bize zararı sınırlı olabilir.
Ekleme: Yüksek getirili tahviller