Korli: Din meselesinde wada köp-de, iş az Sepleriň elıeterliligi
Azatlyk Radiosy: Feliks, sizde Türkmenistandaky hristian guramalarynyň sany, olaryň agzalarynyň sany barada maglumat barmy? Feliks Korli: Islendik döwletde dinçileriň sanyny anyklamak kyn iş, aıratynam Türkmenistandan statistiki sanlary almak gaty kyn. Açyk öwrenmeler üçin şert ıok, adamlaryň özlerinden hem soramak mümkin däl, adamlar gorkıarlar.
Azatlyk Radiosy: Sizde türkmenistanly dindarlar we dinçiler bilen gepleşmäge mümkinçilik barmy? Feliks Korli: Biz Türkmenistanda dürli dinleriň wekilleri bilen mydama gepleşıäris. Adatça, biz olaryň ıüzbe-ıüz bolıan kynçylyklary we ıüze çykıan dürli ıagdaılar barada gürrüň edıäris. Wyždan azatlygy barada gepleşıäris.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanda hristian dinine geçıän we yz ıany ıurdy terk edıän adamlar köpmi? Feliks Korli: Türkmenistanda dürli dinleriň agzalarynyň, şol sanda protestantlaryň, Iıegowa şaıatlarynyň, baptistleriň ıa bahaıy dinine uııanlaryň, şol sanda etnik turkmenleriň hem daşary ıurtlarda ıaşaıandygy mälim. Olaryň basyşa sezewar edilip, ıurdy terk etmäge mejbur bolan halatlary-da bolupdy. Emma ıurduň daşyna çykıan dinçilerden näçesiniň din sebäpli, näçesiniň bolsa ykdysady sebäpli ıa-da olaryň azat ıurtlarda ıaşamak islegleri sebäpli Türkmenistandan gaıdandygyny aıtmak kyn.
Azatlyk Radiosy: Feliks Türkmenistanda registrasiıasyz hereket edıän dini toparlaryň hasaba durmagyna näme päsgel berıär? Feliks Korli: Döwletiň hem raıatlara hem-de žurnalistlere dini guramalar babatyndaky öz hereketleriniň sebäplerini düşündirmeıändigi uly problemadyr. İöne ıagdaıa umuman baha berlende, geliň katolikleri alyp göreliň, olar Watikanyň wekilleri hökmünde diplomatik statusa eıe bolan dini topardyr, emma, muňa garamazdan, olaryň Türkmenistanda resmi hasaba durmagy üçin 10 ıyla golaı wagt gerek boldy.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanda hristian dini guramalarynyň sanyny we olardan näçesiniň resmi hasaba alnandygyny ıene bir gezek takyklaşdyrsaňyz? Feliks Korli: Prawoslaw hristian dinine degişli 12 sany bileleşik, prawoslaw bolmadyk hristianlaryň 10 sany guramasy resmi hasaba alnan. Bu 10 guramanyň içinde katolikler, baptistler, adwentistler we beılekiler bar. Şeıle dini toparlaryň biri Daşoguzda, ıene biri Maryda hasaba alnan. Şol bir wagtda-da regionlarda hereket edıän kiçijik kiliseler we dini toparlar hem bar. Şol sanda protestantlar we baptistler bar. İöne olaryň aıratyn bir toparlar hökmünde ıa-da Aşgabatdaky ybadathanalaryň bölümi hökmünde hereket edıändigini anyklamak kyn bolıar. Formal däl toparlaryň sany örän kesgitsiz görünıär.
Azatlyk Radiosy: Feliks, Türkmenistanda ozalky ıyllarda hasaba durup bilmedik dini guramalar soň nähili şertlerde özlerini registrasiıa etdirip bildiler? Feliks Korli: 2004-nji ıylda üıtgeşiklik bolupdy. Şol wagtky prezident Saparmyrat Nyıazow dini guramalaryň resmi hasaba durmagy üçin talap edilıän agzalarynyň sanyny azaltmak barada görkezme beripdi. Öň dini guramalaryň hasaba durmagy üçin olaryň agzalarynyň sany 500 adamdan az bolmaly däldi. Soň bu san guramalar we bileleşikler üçin, olaryň statusyna görä, bäş we elli adama çenli azaldyldy.
Azatlyk Radiosy: Bu ıagdaı Türkmenistanda dürli dini toparlaryň agzalarynyň köplenç özlerini tanatman hereket edıändigini aňladıarmy? Feliks Korli: Hawa şeıle bolıar. Hiç kim dinçileriň takyk sanyny bilmeıär. Adamlaryň ol ıa beıleki dini guramanyň agzasydygyny boıun alyp, resmi kagyzlara gol çekmekden gorkıandygy hakykat. Köp adamyň çagalary mekdepde okaıar. Köp adam döwlet edaralarynda işleıär. Türkmenistanda dini guramalaryň agzalary bolan döwlet işgärleriniň işden kowlan halatlary geçmişde az bolmandy. Bu mugallymlar, lukmanlar üçin uly problema bolupdy.