Uçuş Emniyeti için Demolar
Ana Sayfa » Köşe Yazarları » Oya TORUM » Uçuş Emniyeti için Demolar
Geçen hafta üniversitede yemek yiyorduk, yangın alarmı çalmaya ve binayı boşaltmamız için anons edilmeye başladı. Masamızdaki ve çevremizdeki yabancı öğretim üyeleri ve yabancı öğrenciler büyük bir soğukkanlılıkla telefonlarını yanlarına alarak, sırayla binanın dışına çıktılar. 15 yıldır Türkiye’de yaşayan, Türkçeyi bir Türk gibi konuşan Amerikalı bir arkadaşımız da bir dışarı çıkanlara bir de bize baktı. Ve bizimle kaldı. Bir yandan yemeğimizi yiyor, bir yandan da ne olduğu hakkında yorum yapıyorduk. Doğal olarak ilk yorumlar 'yanlış alarmdır' ya da 'denemedir' oldu. Bir arkadaşımız da “çatıda onarım yapılıyordu, işçiler sigara içip çatıyı yakmışlardır” bir başkası “ne koku ne de duman var” dedi. Birkaç dakika sonra yanlış alarm olduğu anons edilerek özür dilendi. Dışarı çıkanlar yerlerine döndüler. Biz de hiçbir şey olmamış gibi ama muzaffer bir edayla, hafif tebessümle yemeğimize devam ettik. Hangisi doğruydu… Ardından uçaklardaki demoları konuşmaya başladık. Haftanın yarısında uçan bir danışman arkadaşım, benim en beğenerek, överek her yerde anlattığım demo filmini eleştirmeye başladı. “Nasıl oluyor da böyle bir olaya göz yumuyorlar. Hiçbir şey anlaşılmadığı gibi dikkati dağıtıyor, bunun sorumlusu kim…” diye ateş püskürüyordu. Çok şaşırdım. Hayranlıkla izlediğim, içime sevinç dolduran, görmeyenlere Youtube’dan seyrettirdiğim uygulamaydı bu… Tartıştığımız demonun hangi havayoluna ait olduğunu kısa bir açıklamadan sonra yazacağım… Benim yıllardır takıldığım konulardan biri acil durumlardır (emergency). Yazılarımda da sıklıkla dile getiririm. Kabin içi ile uğraştığım dönemlerde görev fonksiyonlarımın içinde “emergency” de vardı. Uçak regülâsyonlarını ile karşılaştırdığımda konutlarda ve toplu kullanıma açık binalarda acil durum düzenlemelerinin ne kadar zayıf olduğunu açık ve net bir şekilde fark etmiştim. Acil durumlarda, kontrollü ve bilinçli hareket etmek, binayı boşaltmak, yanına alacaklarını önceden hazırlamış olmak, nereye gideceğini bilmek gibi konulara odaklanamadığımız bir gerçek. Mimaride bu tür kurallara uyulması yer kaybıdır, başka bir deyişle baş belasıdır! Yangın merdivenleri hırsızlar için kolaylık olarak değerlendirildiğinden merdivenlerin kat kapıları kilitlidir. Anahtar neredir, nasıl kullanılabilir bilinmez… Sığınaklar depoya dönüştürülmüştür, ya da -son yılların modası- spor aletleri konmuştur. Oysa, yangında, depremde, su baskınlarında, terörde, polisiye olaylarda neler yapılır? Bu tür olaylara herkes hazırlıklı olmalıdır. Aynı konu uçak için de geçerlidir. Uçakların kalkışı öncesinde verilen bilgilerin öneminin anlaşılmıyor olması kaygı vericidir. Bilindiği üzere, ICAO tarafından belirlenen, uçuş öncesinde güvenlik talimatlarının açıklanması kuraldır. Havacılık jargonunda demo adı verilen bu uygulama; güvenlik talimatları, uçuş emniyet bilgileri gibi açıklansa da bu husus aslında doğrudan doğruya yolcu eğitiminin ta kendisidir! Ticari yolcu uçaklarında, uçuş emniyet kurallarına bağlı olarak kalkıştan önce ayrıntılı bir açıklama yapılması zorunludur. En alışılmış ve bilinen demo uygulaması; adres sistemi üzerinden yapılan anonsla, uçak koridorunda kabin görevlilerince ayakta yapılan canlı gösterimdir. Demo, aynı zamanda uçuş eğlence sistemlerinden video çekimlerinin gösterilmesi ile desteklenmektedir. Uçaktaki acil durumlarda yapılacakları anlatan video çekimleri 2-5 dakika uzunluğunda olabilmektedir. Görsel destekli demolar; biri havayolu şirketinin resmi dili olmak üzere 2 dilde yapılmaktadır. Görselliğin temel amacı farklı diller konuşan ve işitmeyen yolcuların da rahatça anlamasının yanı sıra öğrenmeyi kolaylaştırmaktır. Fakat iniş sırasında ekranlar kapatıldığından işitme engellilerin iniş anonsunu anlaması mümkün değildir.
Tehlikeye karşı hazırlıklı olmak hayati önem taşımaktadır. Sık uçan yolcularla bir anket veya bir uygulama yapabilsek de; kaçta kaçının can yeleğini koltuk minderinin altından nasıl çıkaracağını, ne zaman kemerini çözeceğini ve bunları diğer yolcularla aynı zamanda nasıl koordine edeceğini anlayabilsek! Acil inişlerde hem başı eller arasına alıp, hem de dar koltuk aralığında kafayı eğmek… Kabin içinde oluşabilecek küçük bir yangının söndürülmesi sırasında paniği önleyebilmek! Hangi çıkış kapısına yakın oturduğu bilmek… Karışıklık ve korku ortamında dahi güvenlik kartlarının, kusmuk torbalarının, yangın tüplerinin, oksijen tüplerinin, ilk yardım çantalarının vb -ki bunlar kabin ekibinin yükümlülüğündedir- kullanılmasına imkân vermek, oksijen maskelerini takmak, gerekiyorsa can yeleğini giymek doğrudan doğruya yolcuların yerine getirmesi gereken sorumluluklardır. Acil durum kapılarının açılması, (slideların) kayarak tahliyeyi sağlayan şişme kaydırakların kullanılması da öyle… Öte yandan demolarda yapılması gerekenler kadar yapılmayacaklara da işaret edilmektedir. Bunlar ise tamamen yolcuların inisiyatifindedir, kontrolü fevkalade güçtür.
Yolcuların ilgi ve dikkatini çekmek için1990’lı yıllarda, demolarda üç boyutlu grafikler kullanılmaya başlanmıştır. Bu uygulama, ilk kullanıldığı dönemlerde merakla izleniyordu. Artan uçuş ve yolcu sayısı karşısındaki yolcuların umursamazlığı ve dikkatsizliği havayollarını farklı arayışlara yönlendirdi. Çeşitli havayolları kendilerine özgü güvenlik videoları yapmak için farklı çabalara giriştiler. Örneğin; Cebu Pasifik Havayollarının kabin görevlilerinin önerisi üzerine, 2010 yılında, Lady Gaga ve Katy Perry’nin müziği ve koreografisi ile canlı performans olarak uygulandı. New Zealand Havayolları ise fitness uzmanı Richard Simmons’ın dramatizasyonu ile bir demo gösterisi tasarladı.
Virgin America, çizgi film ile bir animasyon kullandı. Thai Airways kabin görevlilerini daha canlı gösteri yapmaları şeklinde bir uygulama yaptılar.
Swiss Air ise üç boyutlu model animasyon kullandı.
Türk Hava Yolları Manchester United oyuncuları ile bir senaryo kurgusuyla ele aldı.
Bunların içinde en etkilendiğim Pegasus oldu. Demo senaryosunu çocuklarla oynadılar. Hayrettir, arkadaşımızın en çok eleştirdiği bu yaratıcı ve sevimli demoydu! Acil durumda yapılacakların ve yapılmayacakların yolculara öğretilmesi beğenilere bırakılamayacak kadar önemlidir. O halde, hangi demo yönteminin doğru olduğunu kim söyleyecektir?
Cebu Pasifik Havayolları: http://www.telegraph.co.uk/travel/travelvideo/8036431/Airline-hopes-Lady-Gaga-safety-demo-will-take-off.html New Zeland Havayolları: http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/australiaandthepacific/newzealand/8411534/New-Zealand-airline-launches-disco-inspired-safety-video.html
Virgin America: http://www.youtube.com/watch?v=eyygn8HFTCo Thai Airways: http://www.youtube.com/watch?v=c3qUxyQ1Krc
Swiss Air: http://www.youtube.com/watch?v=P2ikFZ0O41Y&NR=1 THY: http://www.youtube.com/watch?v=gLqeVUHpx48 Pegasus: http://www.youtube.com/watch?v=IKgYqO9w-Do&NR=1 Uçuş Emniyeti için Demolar
Evet. demolarda dikkat çekmek önemli. Ama en iyi ve eğlenceli demo pegasusun yaptığı. hem eğlendiriyor hemde öğretiyor. Yanıtla
Demolar genellikle teknolojik imkanlar kullanılarak genişletildi fakat demolarda bir eksik var, sadece acil durumlarda yapılması gerekenler ekranlarda veyahut manuel olarak gösteriliyor ki, bu bana göre yeterli değil. Önemli ve esas olan, Can yeleğinin nasıl söküleceği, yangın tüplerinin nasıl kullanılacağı v.b gösterilmesi pratikliğe yönelik olarak hafızalarda daha yer edecektir. Görselliğin önemi tartışılmazdır fakat teoriğin pratiğe kolaylıkla dönüşebilmesi açısından bu uygulamanın derhal yapılması gerekir. Kabin ekiplerinin almış olduğu yangın söndürme, ilk yardım v.b bazı eğitimler çağın gerisindedir günün şartlarına uygun revize edilmeleri gereklidir. Kendi eğt.lerini önemseyen kabin ekipleri bu tür eğitimleri dikkate almamaktadır.DGR