Kıdem Tazminatı Nedir; Belirli süre çalıştıktan sonra ayrılan işçiye görev süresine bağlı olarak verilen para… Şeklinde tanımlanmaktadır.
Tazminat Nedir?: Bir kişi veya Firmaya maddi veya manevi verilen zarara karşı ödenen paradır.
Öncelikle kıdem nedir? Tazminat nedir? Kıdem tazminatına hak kazanılabilmesi için hangi şartlar gereklidir? Kıdem Tazminatı nasıl hesaplanır? Bu soruların cevabına bakmak gerekir.
Kıdem Tazminatı ve Tanımı
Bir görevde rütbece eskilik,
Bir görevde geçirilen süre.
10 Haziran 2003 tarihinden itibaren 1475 sayılı İş Kanunu 14. maddesi olan Kıdem Tazminatı hariç olmak üzere tamamen yürürlükten kaldırılmış, yerine 4857 sayılı İş Kanunu yürürlüğe girmiştir. Günümüzde Kıdem Tazminatı ile ilgili çalışma hayatımızda halen kullanılan yasal düzenleme 1475 sayılı yasadaki 14. maddedir.
İşçinin kıdem tazminatını hak edebilmesi için gerekli özellikler
2-İşçinin işveren tarafından AHLAK VE İYİ NİYET KURALLARINA UYMAYAN davranışları nedeniyle işten çıkarılmamış olması,
8- İşçinin aynı iş yerinde veya aynı işverene bağlı değişik iş yerlerinde en az bir yıllık çalışma süresi olmalıdır.
Tabii ki kıdem tazminatına hak kazanabilmek için tüm yukarıdaki şartlar yanında ayrıca aşağıdaki hususlarında yerine getirilmesi gerekir.
hesaplamaya ne tür ücret ödemelerinin dahil edileceği
kıdem tazminatının üst sınırı
çalışılan günler ile çalışılmış sayılan günlerin neler olduğu
ödemenin nasıl yapılacağı, yapılacak ödemeden Sigorta primi
gelir vergisi ve damga vergisi kesintisi yapılıp yapılmayacağı
kıdem hakkından dolayı hak arama süresi
kıdemin başlangıcı ve sonu
çalışılan iş yerinin İş Kanunu kapsamında olup olmadığı
süresi belirli, süresi belirsiz yada kısmi süreli işlerde kıdem tazminatının nasıl uygulanacağı
parça başına ücret esası ile olan çalışmalarda tazminatın nasıl hesaplanacağı
Grevde geçen sürelerin kıdem gününe ilave edilip edilmeyeceği
gibi kavramlar çok büyük özellikler arz etmektedir. Yukarıdaki soruları sıra ile şöylece cevaplayabiliriz:
Kıdem tazminatının hesaplanmasında uygulanacak yollar
İşçi zamana bağlı ücret alıyor ise (günlük, haftalık, aylık, saat ücreti gibi): İşçiye ödenecek kıdem tazminatı çalıştığı her bir yıl için son 30 günlük brüt ücreti tutarındadır.
Yıl kesirleri de dikkate alınır. Önce işçinin çalıştığı sürenin kaç yıl olduğuna bakılır, kaç yıl çalışmış ise çalıştığı yıl ile son çalıştığı ay içindeki brüt ücreti çarpılır.
Sonra çalıştığı sürenin yıldan arta kalan ayları güne çevrilir ve son brüt ücrette 365 e bölünmek suretiyle günlük ücreti bulunur.
Daha sonra günlük ücreti ile yıldan arta kalıpta güne çevrilen çalışma süreleri çarpılarak çıkan rakam önceki hesaplanan rakama ilave edilir.
Son Brüt ücret hesaplanırken dikkat edilecek hususlar:
İşçinin aylık ücreti dışında kendisine ödenen ücret ekleri de olabilir. Bu ücret eklerinin hesaba katılabilmesi için;
Aynı işverenin iş yerinde çalışmakta iken örneğin 3 yılı aşkın bir süre çalışan bir işçi kendi isteği ile işten ayrılmış ise kıdem tazminatına hak kazanamaz. Bir süre sonra yeniden işe giren ancak bu kez işveren tarafından örneğin 9 ay sonra işten çıkarılan aynı işçi yine kıdem tazminatına hak kazanmıyor gözükmesine rağmen çalıştığı süre hesaplanırken önceki 3 yıllık çalışması da hesaba katılır ve toplam çalışması 1 yılı aşmış olması nedeniyle kıdem tazminatına hak kazanır.
Ancak alacağı tazminat hesaplanırken sadece son 9 aya isabet eden tazminatı alabilir. Diğer üç yılı aşkın sürenin tazminatını ise işveren istese dahi yasal olarak veremez. Çünkü iş kanununa göre hak edilmeyen dönemin kıdem tazminatının işverenin rızası olsa dahi verilmesi yasaktır.
Kıdem tazminatının bir üst sınırı
1475 sayılı iş kanunun 14, maddesine göre işçiye bir yıllık hizmeti karşılığında ödenecek kıdem tazminatı tutarı Devlet Memurları Kanununa tabi EN YÜKSEK DEVLET MEMURUNA (Başbakanlık müsteşarı) bir hizmet yılı için ödenecek azami emeklilik ikramiyesinden fazla olamaz. Bu rakam 01,11,2011-31,12,2011 dönemi için 2.731,85 TL. dır.
İş Kanunu Kapsamında olmayan işlerde çalışan işçilerin Kıdem Tazminatı hakları yoktur. Aşağıda sayılan işyerleri ve işler İŞ KANUNU KAPSAMI DIŞINDADIRLAR:
50 ve daha az işçi çalıştırılan Tarım ve Orman İşlerinin yapıldığı işyeri ve işletmeler,
İş şartları işveren tarafından tek taraflı olarak değiştirilir ve işçi bu şartlar altında çalışmak istemez ise 6 iş günü içinde iş akdini haklı olarak feshedebilir ve kıdem tazminatına hak kazanır. Çalışılan günlerin SSK Kurumuna eksik bildirilmesi halinde işçi iş akdini haklı olarak feshedebilir ve kıdem tazminatına hak kazanır.
Mevsimlik işte çalıştırılan bir işçiyi sonraki dönemde işe çağırmayan işveren işçiye kıdem tazminatı ödemek zorundadır. İşçi çalıştığı süre içinde grevlere katılmış ise grevde geçen süreleri kıdem tazminatı hesaplanırken dikkate alınmaz. Kıdem Tazminatı SSK prim kesintisi ve gelir vergisi stopajına tabi olmayıp sadece Damga vergisi kesintisine tabidir.