03 Aralık 2019, 08.00
Eylül ayında düzenlenen BM İklim Konferansı’nda uzun zamandır görmediğimiz bir şey oldu.
16 yaşındaki İsveçli Greta Thunberg zehir zemberek bir konuşma yaparak dünya liderlerini fena fırçaladı. Greta, "Tüm bu olanlar çok yanlış. Şu anda burada olmamalıydım. Okyanusun diğer yakasında, okulumda olmalıydım. Ama hepiniz umut almak için biz, gençlere geliyorsunuz. Boş laflarınızla rüyalarımı ve çocukluğumu çaldınız. Bu ne cüret?" dedi. Üzerine çok tartışılan bu sözlere Trump’ın yanıtı ise her zamanki gibi “bilgelik” doluydu: “Greta çok neşeli genç bir kıza benziyor. Kendisinin parlak ve güzel bir geleceği var. Bunu görmek harika!” Yanda Trump salona girerken onu izleyen “neşeli” Greta’yı görüyoruz (Bu arada komplo teorisi sevenler, Greta’nın 1898 yılında çekilen bir fotoğrafta yer aldığı, kendisinin aslında bir zaman yolcusu olduğu iddialarını bu bağlantıdan okuyabilirler).
Greta “Z kuşağı” adı verilen, internet çağında büyümüş, ekip çalışmasından ziyade bireyselliğe odaklı, özgüveni yüksek neslin mükemmel bir örneği.
Sırf Greta’nın temsil ettiği değerler dahi insanlığın bundan sonraki yıllarda nasıl değişeceğinin bir göstergesi. Yemek kültürü de bu değişimin bir parçası mesela: 1800’lü yıllarda istiridye fakirlerin besin kaynağı iken, bu gün çok daha farklı bir yerde. Fakat dünya nüfusunun hızla 10 milyara doğru gittiği bu çağda, yemek kültürü de (şu anda bizim pek de kabul etmek istemediğimiz şekilde) değişecek gibi görünüyor: Böcekler de artık menülerde… Dünya nüfusunun halihazırda %80’i böcekleri yiyor. Bilimsel açıdan değerlendirildiğinde böcek tüketmenin sera gazını azaltmaktan tutun, müthiş bir aminoasit, protein, kalsiyum, demir, fiber, magnezyum karışımı sunmasına kadar bir çok artısı var. Bu yüzden de sektörün önümüzdeki 10 yılda 10 kat büyümesi bekleniyor. Buyurun size bedava bir girişimcilik fikri. Yalnız naçizane tavsiyem bizim coğrafyada değil de, az uzakta bu işe girişmeniz. Sonra neden battım diye basmayın işyerimi…
Dünya ekonomisinden bir değişim örneği vereyim şimdi de:Yıllarca Ortadoğu’daki petrol için savaşan ABD, Eylül ayı itibarı ile artık bir petrol ihracatçısı.
1949 yılından bu yana izlenen veri setine göre bu ilk kez oluyor. Bunun sebebi de kaya petrolü teknolojisinde yaşanan muazzam gelişmeler. Nüfusun yaşlandığı, tüketim alışkanlıklarının hızla değiştiği, ekonomilerde yıllar önce hayal dahi edilemeyecek şeylerin artık bir gerçek haline geldiği bu yeni dünyada finansal piyasalarda da değişim gümbür gümbür geliyor.
Dünya ekonomisinin büyüme eğiliminin değiştiği bu dönemde, piyasalarda neye nasıl bakacağımız konusu da tartışmaya açık.
Mesela son dönemde ABD ve Avrupa ekonomilerinden gelen veriler “eh işte” kategorisinde, ama bunlara bakıp üzülen, ya da neşelenen pek kimse yok. Hava daha çok “yeşil filizlere gerek yok, bataklığa düşmeyelim yeter” gibisinden. Ama bakınız ki burada da değişimin izleri var: Bizim bildiğimiz dünyada, büyüme verisi borsalar açısından en önemli şeydir. ABD büyümesi son 2 yılda ciddi ivme kaybetti, ama ABD borsalarına bakarsanız rekor seviyelerdeyiz. Demek ki daha önemli kabul edilen başka şeyler var dünyada. Merkez bankaları politikaları artık bir PUSULA 03.12.2019 numaralı etken belki de. Üstelik sadece faiz politikası değil; makro ihtiyati önlemler denilen, geleneksel para politikasının bazen oldukça dışına çıkan uygulamalar da artık piyasalara yön veriyor.
2019 muhasebesi ve 2020 beklentileri için daha zamanımız var, ama burada müsaadenizle 2019’un riskli varlık sınıfları için hiç de fena geçmediğini söylememe izin verin.
Geçmişe verilere göre Aralık ayının da genel olarak olumlu geçtiğini dikkate alırsak, 2019’u piyasalarda daha da iyi şartlarda bitirmemiz olası görünüyor. Elbette 15 Aralık’ta ABD’nin devreye alması beklenen ek Çin vergileri bu havayı bozabilir, piyasalarda kar satışları görebiliriz, ama bunlar hala birer kar satışı niteliğinde olacak. Unutmayalım ki 2020 ABD’de seçim yılı, Trump yeniden seçilmeyi çok istiyor ve ABD borsalarının performansını, kendi politikaları açısından bir onay mekanizması olarak görüyor. Kuşkusuz borsaların yükselmeyi sürdürmesi başkanlığı getirecek tek etken değil, ama gidişatı göstermesi açısından önemli: Geçmiş 100 yıl içinde, başkanlık seçimimin olduğu yılların sadece 6’sında endeksler Ocak-Ekim döneminde gerilemiş. Bunun 5’inde başkan değişmiş. Yalnız aynı istatistikler diyor ki, 2 kez de endeks yükseldiği halde başkan değişmiş.
Yukarıda okuduklarınız Türkiye açısından makul bir küresel ortam beklemek gerektiğini gösteriyor.
Kuşkusuz 2020’de karşımıza çıkacak bir çok ekonomik, jeopolitik, belki de siyasi başlık var. Bunlar zaman zaman piyasalarımızı rahatsız edecek, ama genel kanımız, özellikle BIST’teki rallinin önümüzdeki aylarda da süreceği yönünde. Bu dönemde önerdiğimiz model hisse portföyümüzü aşağıda görebilirsiniz. Dün araştırma ekibimiz (yayınlanan raporda da gördüğünüz üzere) BIST-100 için 12 aylık hedef fiyatımızı yaklaşık 138 bin seviyesine güncelledi. Henüz hiçbir kurumdan benzer güncelleme gelmiş değil, ancak yakın zamanda bu raporların gelmesi kaçınılmaz. Üstelik bu rakama, sadece faizlerde son 6 ayda gördüğümüz düşüşü, temkinli kalmaya devam ederek görece yüksek bir seviyeden (%14.5) yansıtarak ulaşıyoruz. Ekonomideki toparlanma ve iç talebin artması, şirket beklentilerini değiştireceğinden aslında endeksin ederi bundan daha fazla olmalı. Evet, bu konuda cesuruz, ama yine de belirsizliklerin oldukça yoğun olduğu bir ortamda iyimserliği şimdilik çok abartmamakta fayda var diye düşünüyoruz.
Winston Churchill’in ünlü sözüyle bitireyim bugün: “Başarı sona ulaşmak değildir, başarısızlık da ölümcül değildir. Önemli olan devam etme cesaretini göstermektir”.
Dünya baş döndürücü bir hızla değişiyor; bundan 20-30 yıl önce “mümkün değil” denen her şey artık pekala mümkün. 16 yaşındaki bir kızın ABD Başkanı’nı fırçalaması da, insanlığın damak tadının değişmesi de, ekonomik verilerin iyi mi kötü mü olduğunun o anki havaya bağlı olması da artık hep alışıldık olaylar arasında. Yatırım tercihlerimizi de böyle bir ortamda biraz cesur olup değiştirsek iyi olacak…