Tımar Sistemi Nedir? Tımar Sistemi'nin Faydaları | Ders: Tarih
Tımar Sistemi'nin Özellikleri Nedir? Tımar Sistemi'nin Bozulma Nedenleri
Yazan: Lara Nur Tankal	 Zaman: 15 Aralık 2018
Tımar kavramı, Osmanlı İmparatorluğu’nda 14 ve 16. yüzyıllarda kullanılmıştır. Bu kavram, padişahın sipahilere devrettiği toprakları karşılar. Bu topraklardan elde edilen gelir aynı zamanda askerlerin ve ordunun giderlerini, maaşlarını karşılamak için kullanılmaktaydı. Bu uygulama Tımar Sistemi veya Dirlik Sistemi olarak bilinmektedir.
Tımar Türleri – Dirlik Çeşitleri
Tımar Sistemi Bozulma Nedenleri
Osmanlı İmparatorluğu tarafından kullanılan tımar sistemi bünyesinde imparatorluk yeni fethetmiş olduğu yerleri Sipahiler ve Yeniçeriler arasında geçici olarak pay edilir. Tımar sisteminin Osmanlı İmparatorluğu’nda uygulanmasının başlıca sebepleri arasında refah seviyesini artırmak ve imparatorluğun benimsediği yayılmacı politikanın devamlılığını getirmek vardır.
Tımar Sistemi, Osmanlı İmparatorluğu için finansal açıdan mantıklı kılıyor olması hem devlete hazinesini genişletmek için yeni kaynaklar sağlaması hem de devletin askerlerin maaşı için harcadığı paradan kurtulmasının sağlaması sayesindedir. Sistem aynı zamanda devletin benimsediği yayılmacı politikayı da desteklemektedir. Tımar sistemi sayesinde hem Osmanlı İmaparatorluğu bünyesindeki süvari sayısı artmış hem de yeni ele geçirilmiş olan topraklar devletin kontrolü altında Türkleşme çalışmalarına katkıda bulunmuştur.
Tımar sisteminin uygulanması aynı zamanda Osmanlı İmparatorluğu’nun sahip olduğu topraklarda feodal sistem yerine padişahın otoritesinin merkezi olmasına da yardımcı olmuştur. Tımar sistemi bünyesinde tımarlı sipahilere atanan toprakların içindeki kullanılmayan arazilerin, tarım arazilerinin, meyve bahçelerinin, ormanların ve çiftçilerin yaşayıp çalışdığı bölgelerin sorumluluğu ve kontrol yetkisi verilmiştir.
Osmanlı İmparatorluğu’nun yönetiminde işleyen tımar sistemine göre tımarlı sipahilere atanan topraklar üçe ayrılır.
Miri topraklar mülk olarak devlete aittir ama yönetim ve sorumlulukları “dirlik” olarak Osmanlı İmparatorluğu’nun devlet adamlarına ve askerlerine atanır. Miri toprakların da kendi içinde üç farklı türü bulunmaktadır.
Has toprakların kontrolü ileri düzey devlet adamlarına verilir ve yıllık olarak bu topraklardan sağlanan gelir 100 bin akçeyi aşar.
Zeamet toprakların yetkisi defterdarlara, çavuşlara, alabeylere vs verilir ve yılda sağladıkları gelir 20 bin akçe ile 100 bin akçe arasında kalır.
Tımar toprakları Osmanlı İmparatorluğu’na hizmet eden bazı devlet adamlarına ve askerlere verilir, en küçük dirlik çeşididir. Tımar topraklarından sağlanan gelir yılda 3 bin akçe ile 20 bin akçe arasında kalır. Bu topraklar da kendi arasında üçe ayrılmaktadır.
Bu topraklar hatip ve imamlara verilmekteydi ve görevleri öncelikle sorumlu oldukları kaleyi korumaktı.
Bu topraklar savaş süresince Osmanlı İmparatorluğu’na yarar gösterenlere verilirdi ve asıl sorumlulukları çağırıldıkları zaman yetiştirdikleri cebelüler ile birlikte alabeylerinin sancağı altında sefere çıkmaktı. Eğer gerektiği zaman sefere çıkmazlarsa onlara atanmış topraklar ellerinden geri alınırdı.
Bu topraklar sarayda çalışanların ve hatiplerin bir kısmına verilirdi.
Mülk topraklar kişilere özel olarak atanmaktaydı. Bu topraklar herhangi bir kuruma ve saraylara ait olan topraklara dahil değildi.
Vakıf topraklar özellikle dini amaçla kurulmuş olan vakıf ve kurumara atanmaktaydı.
Köylüler normalde devlete ödemeleri gereken vergi ödemelerini tımar sahiplerine yapardı. Alınan bu vergilerle tımarlı sipahiler güçleri yettiğince cebelü yetiştirirdi. Tımar sahipleri aynı zamanda, cebelü yetiştirmenin yanında, onlara verilmiş olan tporakların güvenliklerini sağlamakla da yükümlüydüler. Eğer barış zamanı yaşanıyorsa tımarlı sipahiler sefere gitmemelerine rağmen yine de çiftçilikle uğraşarak üretime katkıda bulunmak durumundaydılar.
Tımarlı sipahilere verilmiş olan toprakların herhangi bir amaçla köylülere satılması veya el değiştirmesi yasaktır. Tımarlı sipahilere verilmiş olan tüm topraklar devlete aittir.
Tımar sistemi bünyesinde verilmiş olan topraklar yoksulluğa izin vermemesi için köylülere eşit bir şekilde dağıtılmaya özen gösterilirdi. Bu köylüler eğer çalışmaları gerektiği kadar çalışmazsa verilmiş olan tımar toprakları devlet tarafından geri çekilirdi. Aynı şekilde köylülerin topraklarını terk edip gitmesi de yasaktır.
Tımar toprağı verilmiş olan her bir sipahi devletin emrine göre çalışmak zorundadır. Eğer bir tımarlı sipahi yerine getirmesi gereken bir görevi aksatır veya yerine getirmezse verilmiş olan topraklar geri alınırdı. Aynı zamanda savaş veya fetih durumunda da yetiştirmiş oldukları cebelüler ile birlikte sefere katılma zorunlulukları vardı.
Cebelü askerleri tımarlı sipahiler tarafından yetiştirilen askerlerdi. Tımar sahipleri yıl boyunca tımar topraklarından kazandıkları gelirin 3 bin akçesini kendileri için ayırabilirlerdi. Geri kalan gelirin her 3 bin akçesi için de bir adet cebelü yetiştirme zorunlulukları vardı. Eğer sefere çağırılırlarsa yetiştirdikleri cebelülerle beraber seferle katılmak zorundaydılar.
Tımarlı sipahilerin sorumlulukları arasında güvenliği sağlamak olduğundan tımar topraklarında güvenlik sağlanmıştır.
Normalde ilk elden devlete ödenmesi gerekn vergiler tımarlı sipahilere ödendiğinden devlet için vergi toplama süreci çok kısalmış ve kolaylaşmıştır.
Tımarlı sipahilerin yetiştirdikleri askerler sayesinde her daim sefere çıkmaya hazır asker sayısı çoğalmış, aynı zamanda ordu için harcanacak giderlerden de tasarruf sağlanmıştır.
Arazilerin tımar sistemi bünyesinde eşit olarak paylaştırılmasından dolayı maddi olarak eşitsizlik azalmış, yoksulluk kalmamıştır.
Tımar sisteminin uygulaması sayesinde tarıma uygun toprakalr asla boş bırakılmamış, sürekli değerlendirilmiştir.
Devlet tımar sistemini kullanarak hazinesini besleyebileceği yeni kaynaklar üretmiştir.
Tımar uygulaması aynı zamanda dönemde Osmanlı İmparatorluğu’nun benimsemiş olduğu yayılma politikasını da desteklemiştir.
Tımar sisteminin bozulması 4. murat dönemine denk gelmektedir. 17. yüzyıl dolaylarında tımar sistemi bünyesindeki topraklar eşit olarak dağıtılmaktan çıkmış, sistemin içine rüşvet girmiş ve çok büyük bir etkiye yol açmıştır. Bu durum yüzünden tımar sistemi üzerindeki merkezi otorite giderek zayıflamıştır. Tımarlı toprakların dağıtılma sürecindeki adaletsizlikler arttıkça hakkını aramaya başlayan dirlik sahipleri sisteme zarar vermiş, yıllar boyu süren bu çökme, bozulma ve dağılma süreci giderek hızlanmıştır. En sonunda haksızlığa uğrmaış olan dirlik sahipleri ayaklanma çıkarmıştır. Tüm bu sürecin sonunda 1839 yılındaki Tanzimat Fermanı ile tımar sisteminin tarihteki yeri resmen son bulmuştur.
Not: Bu konuyla ilgili İkta Sistemi Nedir? İkta Sisteminin Özellikleri Nelerdir? başlıklı yazımızı da inceleyebilirsiniz.
İkta SistemiOrduSipahiTımar SistemiToprak
Lara Nur Tankal 3 Yazı
Mustafa Bilgin 3 hafta önce
Osmanlılarda toprağın mülkiyeti kime aittir? sorusunu bir çok sitede aradım ama bulamadım. Tımar sistemi yazınızca aradığım soruya yanıt buldum. Teşekkürler.
Emine Demir Diyor ki: 1 ay önce
Osmanlıda toprak sistemi içinde en önemli unsur tımar olmalı. Teşekkürler hepinize.
Burhan Diyor ki: 1 ay önce
Tımar sistemi hakkında aradığım yazı. Osmanlı Devleti’nde Tımar sistemini çok iyi anladım. Çok güzel…
Mert Erdem Diyor ki: 2 ay önce
Eyvallah sayenizde Tımar sistemi tarih projesi yaptım
Sinan Diyor ki: 2 ay önce
Özgecan Durmuş Diyor ki: 3 ay önce
Teşekkür ederim sayenizde Tımar Sistemi konusunu daha iyi anladım.
Vahit Diyor ki: 2 ay önce
Aynen. Bende anladım Tımar sistemi konusunu.
7 Kasım 2018 59.238
4 Aralık 2018 45.760
16 Kasım 2018 7.565