TÜRKİYE İÇİN YENİ DIŞ ORTAM SICAKLIK TASARIM DEĞERLERİ - PDF
Download "TÜRKİYE İÇİN YENİ DIŞ ORTAM SICAKLIK TASARIM DEĞERLERİ"
1 293 TÜRKİYE İÇİN YENİ DIŞ ORTAM SICAKLIK TASARIM DEĞERLERİ Tuncay YILMAZ Hüsamettin BULUT ÖZET İklim verileri, ısıtma ve soğutma sistemlerinin enerji ve yük hesaplamalarında en önemli parametrelerdendir. Bu çalışmada ASHRAE nin son olarak yayımladığı ve güncelleştirdiği iklim verileri formatı temel alınarak Türkiye nin tüm illeri için ısıtma ve soğutma sistemlerinin yük hesaplamalarında kullanılacak yeni iklim verileri saptanmıştır. İklim verilerinin tespitinde uzun döneme ait yeni ölçülmüş meteorolojik değer olarak en az 12 yıllık saatlik veri setleri kullanılmıştır. Kış tasarım şartları olarak, kuru termometre sıcaklığı için %99.6 ve %99 frekans değerleri ve yaz tasarım şartları olarak da kuru termometre sıcaklığı için %0.4, %1 ve %2 frekans değerleri ve bu değerlere karşılık gelen yaş termometre sıcaklık değerleri her il için ayrı ayrı tespit edilmiştir. Ayrıca her il için yıllık minimum ve maksimum kuru termometre sıcaklık değerleri ve bunların medyan ve standart sapma değerleri çizelgelerde verilmiştir. Tespit edilen değerler, literatürde Türkiye nin bazı illeri için verilen değerlerle karşılaştırılmıştır. 1. GİRİŞ Enerji ile ilgili sistemlerin, özellikle ısıtma ve soğutma sistemlerinin, uygunluğu, enerji analizi, kapasitesinin belirlenmesi ve enerji tüketimi iklimsel tasarım şartlarına dayanır. İklimsel tasarım şartları, belirli bir bölge veya yerdeki dış ortam hava özelliklerini gösteren tasarım amaçlı iklim verilerini içerir. İklimsel tasarım değerleri geçmişte ölçülmüş uzun dönem meteorolojik verilerin istatistiksel analizi sonucu belirlenir. Genelde, iklim verileri, ısıtma sistemleri için kış tasarım şartları ve soğutma sistemleri için yaz tasarım şartları olarak verilir. Kış tasarım şartları için kuru termometre sıcaklık değeri tek parametre olduğu için enerji analizi basittir. Fakat yaz tasarım şartları için sıcaklık ile birlikte nem ve güneş verileri gerektiğinden enerji analizi karmaşık hale gelmektedir. Isıl yük hesaplamaları için en kötü dış hava şartlarını temsil eden dış ortam sıcaklık tasarım değerleri proje ve tasarım açısından en önemli parametrelerdir. Tasarım sıcaklıklarının seçimi, yapılan projeye, tasarıma ve alınacak risk faktörüne göre farklılık gösterebilir. Dış ortam sıcaklık tasarım değerlerini belirlemek için kullanılan metotlar temel prensipte benzerdirler. Yaz ve Kış tasarım şartları olarak sıcaklık değerleri sırasıyla belirli bir tekerrür frekansına karşılık gelen maksimum ve minimum sıcaklıklar olarak tespit edilir . Dış ortam tasarım değerleri binanın ısıl yüklerini ve ekonomik tasarımı etkiler. Dış tasarım şartlarının yanlış seçimi yanlış sonuçlar doğurur. Şayet çok katı ve en uç değerler esas alınırsa, ekonomik olmayan ve aşırı büyük kapasitede sistem tasarımı yapılacaktır. İyimser dış ortam şartları ise düşük kapasitede tasarım sağlar, ancak konforda olumsuzluklara yol açar. Isıtma ve soğutma sistemlerinin ısıl hesaplamalarında farklı iklim verilerine olan ihtiyaca binaen ASHRAE 1997 yılında yürüttüğü bir proje ile, yeni iklimsel tasarım şartlarını geliştirmiş ve sonuçları ASHRAE Handbook-Fundemenatals 1997 Bölüm 26 da yayınlamıştır . Böylelikle daha önce
2 294 ASHRAE Handbook-Fundemenatals 1993 Bölüm 24 te verilen sıcaklık tasarım değerleri güncelleştirilmiştir . Daha önce sadece yaz ayları boyunca tespit edilen %1, %2.5 ve %5 frekans değerleri, yıllık %0.4, %1 ve %2 frekans değerleri ile değiştirilmiştir. Kış aylarında tespit edilen %99 ve %97.5 frekans değerlerinin yerini, yıllık %99.6 ve %99 değerleri almıştır. Böylelikle yaz ve kış ayları bölgeden bölgeye değiştiğinden, yıllık tekerrür etme olasılığı ile bütün şehirler arasında homojenlik sağlanmıştır. Dolayısıyla ASHRAE nin yeni önerdiği iklim verileri, mevsimsel veya aylık değerlerden ziyade yıllık uç değerlere dayanmaktadır. ASHRAE, başta Amerika ve Kanada olmak üzere dünyadaki bir çok yerleşim yerleri için yeni iklimsel tasarım değerlerini frekans değerlerini kullanarak belirlemiştir. Isıtma için, %99.6 ve %99 yıllık frekans değerlerine karşılık gelen kuru termometre sıcaklık değerlerini tasarım şartı olarak önermektedir. Buna göre yıllık 8760 saat içinde %99.6 frekans değeri için 35 saat, %99 frekans değeri için ise 88 saat tasarım değerinin altında olacaktır. Yıllık %0.4, %1 ve %2 frekans değerlerine karşı gelen kuru termometre sıcaklıkları ve bunlara karşı gelen ortalama yaş termometre sıcaklıkları soğutmada tasarım şartları olarak önerilmektedir. Yıllık 8760 saat içinde %0.4 frekans değeri için 35 saat, %1 frekans değeri için 88 saat ve %2 frekans değeri için 175 saat tasarım şartından büyük olacaktır. ASHRAE yeni önerdiği iklim verileri formatında yıllık minimum ve maksimum kuru termometre sıcaklıklarının ortalama, medyan ve standart sapma değerleri de mevcuttur. Yıllık uç değerlerin verilmesi, ısıtma ve soğutma yüklerinin karşılamasından ziyade cihazın sürekli çalışması açısından tasarım için gerekli olabilir. Cihazın bu uç değerlerde de çalışması istenir. Ayrıca soğutma tasarım değerleri olarak ortalama günlük sıcaklık farkı değerleri de tablolarda verilmektedir. Ortalama günlük sıcaklık farkı değerleri en sıcak aydaki günlük minimum ve maksimum kuru termometre sıcaklık değerleri arasındaki farkların ortalamasıdır. Bu çalışmada, ASHRAE nin yeni önerdiği iklim verileri formatına uygun olarak Türkiye nin 78 meteorolojik istasyonu (İskenderun hariç tümü il merkezleridir.) için ısıtma ve soğutma tasarım koşulları uzun dönem saatlik ölçüm değerlerine dayanılarak hesaplanmıştır. Türkiye de tüm meteorolojik istasyonlarda yaş termometre sıcaklıkları sadece saat 7, 14 ve 21 de ölçülmektedir. Dolayısıyla saatlik yaş termometre sıcaklık değerleri mevcut değildir. Yaz tasarım koşulları olarak kuru termometre sıcaklığına karşı gelen ortalama yaş termometre sıcaklıklarının tespiti için aşağıdaki yöntem kullanılmıştır: Özgül nem özellikle yaz mevsiminde gün boyunca çok az değişmektedir. Özgül nem gün boyunca önemli bir değişim göstermemekte ve dolayısıyla gün boyunca sabit kabul edilebilir [4,5]. Ölçülmüş bağıl nem ve kuru termometre sıcaklık değerleri kullanılarak saat 7, 14 ve 21 için özgül nem değerleri psikrometrik denklemler  yardımıyla hesaplanmıştır. Daha sonra dış ortam kuru termometre sıcaklığı ve saat 14 teki özgül nem değerleri kullanılarak yaş termometre değeri psikrometrik denklemler yardımıyla belirlenmiştir. 2. TÜRKİYE DEKİ MEVCUT DURUM Ülkemizde ısıtma yükü hesapları TS 2164 Standardına göre yapılmaktadır. Binalarda ısı kaybı hesabında kullanılan dış ortam sıcaklık değerleri il ve ilçeler için Makine Mühendisleri ve Bayındırlık Bakanlığı yayınlarında verilmektedir [6,7]. Benzer şekilde yaz tasarım şartları Özkul  tarafından ve Bayındırlık Bakanlığı yayınında verilmektedir. Mevcut geçerli kış tasarım değerleri 40 yıl önce tespit edilmiş değerler  olup hala güncellenmemiştir. Tasarım değerleri en uç değerlere göre tespit edilmiş olup tek bir risk faktörüne göre hesaplanmışlardır. Kış tasarım değerleri tüm il ve ilçeler için mevcut olmasına rağmen bazı iller için yaz tasarım şartları mevcut literatürde bulunmamaktadır. Yeni iklim verilerine olan ihtiyacın ortaya çıkmasıyla Türkiye için iklim verileri üzerine az olmakla birlikte bazı çalışmalar yapılmıştır: Kılkış ve Arınç  DIN Standardına göre ısıtma yükü hesaplarında kullanılacak yeni dış hesap sıcaklıkları üzerine bir çalışma yapmışlardır. Çalışma
3 295 sonuçlarını TS 2164 te verilen geçerli sıcaklık değerleri ile karşılaştırmışlardır. İleri ve Üner  Türkiye nin 23 ili için ASHARE 1993 e göre kış tasarım şartı için %99 ve %97.5 frekans değerlerini ve yaz tasarım şartları için %1, %2.5 ve %5 frekans değerlerini tespit etmişlerdir. İleri ve Üner çalışmalarında toplam 7 yıllık saatlik kuru termometre sıcaklık değerlerini kullanmışlardır. Türkiye de tesisat mühendisliği alanındaki proje hesaplarında kullanılmak üzere Türk Tesisat Mühendisleri Derneği (TTMD) tarafından desteklenen Türkiye iklim verileri projesi yürütülmüştür[ 12]. İkim verilerinin tespitinde ASHRAE nin en son önerdiği iklim formatı esas alınmasına rağmen, sadece 6 meteorolojik istasyon için saatlik sıcaklık değerleri kullanılmıştır. Bulut ve ark.  Adana ili için binalarda enerji analizinde kullanmak üzere detaylı meteorolojik değerler tespit etmişlerdir. Bu çalışmada derece-gün ve bin değerlerinin yanında ASHRAE nin yeni iklim verileri formatına uygun olarak yaz ve kış tasarım şartları da hesaplanmıştır. Biçer ve ark.  meteorolojik değer olarak kış mevsimi için Ocak, Şubat ve Aralık aylarına ait en düşük sıcaklık ortalamalarının ortalaması, yaz şartları için ise Haziran, Temmuz, Ağustos ve Eylül aylarına ait en yüksek sıcaklık ortalamalarını alarak Diyarbakır, Elazığ, Malatya, Şanlıurfa ve Mardin illeri için yeni dış sıcaklık değerleri tespit etmişlerdir. 3. KULLANILAN METEOROLOJİK VERİ SETİ Yaz ve kış tasarım şartı olarak tespit edilecek iklim verilerinin doğruluğu ve güvenirliği meteorolojik ölçüm verilerine bağlıdır. Meteorolojik ölçüm değerlerinin uzun bir dönemi kapsaması ve yeni ölçülmüş değerler olması gerekir. Ölçüm periyodunun uzun olması sonuçların daha iyi, ikna edici ve güvenli olmasını sağlar . Fakat mühendislik uygulamalarında seçilmiş meteorolojik istasyon için mevcut olan ölçüm verilerine göre çalışmalar yapılmaktadır. ASHRAE iklim verilerinin tespiti için en az 12 yıllık saatlik ölçüm değerlerinin olması gerektiğini ifade etmektedir. Bu çalışmada yılları arası en az 13 yıllık saatlik ölçüm değerleri kullanılmıştır. Ham meteorolojik ölçüm değerleri Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğünden Disket içerisinde temin edilmiştir . Ele alınan meteorolojik istasyonlara ve meteorolojik veri setine ait bilgiler Çizelge 1 de verilmiştir. 4. ISITMA İÇİN DIŞ ORTAM SICAKLIK TASARIM DEĞERLERİ Isıtma için yeni dış ortam sıcaklık değerleri ASHRAE nin en son önerdiği formata uygun olarak yıllık frekans değerlerine göre her bir meteorolojik istasyon için ayrı ayrı tespit edilmiştir. Çizelge 2 de Türkiye için ısıtma tasarım şartları verilmiştir. Çizelgede kuru termometre sıcaklık değerleri için 99.6% ve 99% yıllık toplam frekans değerleri ve yıllık minimum (min) kuru termometre sıcaklık değerlerinin ortalaması (ort.), medyanı ve standart sapması (StD) verilmiştir. Ağrı, Erzurum, Ardahan, ve Kars %99.6 frekans değerlerinde en düşük dış ortam tasarım sıcaklıklarına sahiptirler. Ağrı, Erzurum, Ardahan, ve Kars illeri için %99.6 frekans değerleri sırasıyla, 28 o C, o C, o C ve 23.7 o C dir. İskenderun (5.2 o C), Mersin (3.3 o C), Adana (1.9 o C) ve Antalya (1.8 o C) %99.6 frekans değerlerinde maksimum dış ortam tasarım değerlerine sahip meteorolojik istasyonlar olarak karşımıza çıkmaktadır. Şekil 1 ve 2 de ısıtma tasarım şartı olarak kuru termometre sıcaklıklarının %99.6 ve %99 frekans değerlerinin Türkiye haritası üzerinde değişimi eş sıcaklık eğrileri kullanılarak gösterilmiştir. Şekillerden de görüleceği gibi düşük dış ortam sıcaklık tasarım değerleri daha çok Doğu ve Kuzey Doğu Anadolu Bölgelerinde görülmektedir. Kıyı bölgelerinde ise iç bölgelere göre daha yüksek dış ortam sıcaklık tasarım değerleri mevcuttur.
4 296 Çizelge 1. Ele alınan meteorolojik istasyonlar ve kullanılan meteorolojik veri setine ait bilgiler Saatlik Kuru Termometre Sıcaklığı [ o C] Bağıl Nem [%] İL Boylam Enlem Yükselti [m] Ölçüm Aralığı Toplam Yıl Ölçüm Aralığı Toplam Yıl Adana Adapazarı Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antakya Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Iğdır İskenderun * Isparta * İskenderun il olmamasına rağmen gerek nüfus ve gerekse saatlik ölçüm değerlerine sahip olduğu için bu çalışmada ele alınmıştır.
5 297 Çizelge 1. (Devam) Ele alınan meteorolojik istasyonlar ve kullanılan meteorolojik veri setine ait bilgiler Saatlik Kuru Termometre Sıcaklığı [ o C] Bağıl Nem [%] İL Boylam Enlem Yükselti [m] Ölçüm Aralığı Toplam Yıl Ölçüm Aralığı Toplam Yıl İstanbul İzmir K.Maraş Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kilis Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Rize Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
6 298 Çizelge 2. Türkiye için ısıtma tasarım şartları İL Isıtma KT [ o C] Min KT [ o C] Isıtma KT [ o C] Min KT [ o C] İL 99.6% 99% Ort. Medyan StD 99.6% 99% Ort. Medyan StD Adana Isparta Adapazarı İstanbul Adıyaman İzmir Afyon K. Maraş Ağrı Karaman Aksaray Kars Amasya Kastamonu Ankara Kayseri Antakya Kilis Antalya Kırıkkale Ardahan Kırklareli Artvin Kırşehir Aydın Kocaeli Balıkesir Konya Bartın Kütahya Batman Malatya Bayburt Manisa Bilecik Mardin Bingöl Mersin Bitlis Muğla Bolu Muş Burdur Nevşehir Bursa Niğde Çanakkale Ordu Çankırı Rize Çorum Samsun Denizli Siirt Diyarbakır Sinop Edirne Sivas Elazığ Şanlıurfa Erzincan Tekirdağ Erzurum Tokat Eskişehir Trabzon Gaziantep Tunceli Giresun Uşak Gümüşhane Van Hakkari Yalova Iğdır Yozgat İskenderun Zonguldak
7 Şekil 1. Isıtma tasarım şartları olarak %99.6 frekans değerlerinin kuru termometre eş sıcaklık eğrileri Şekil 2. Isıtma tasarım şartları olarak %99 frekans değerlerinin kuru termometre eş sıcaklık eğrileri 5. SOĞUTMA İÇİN DIŞ ORTAM SICAKLIK TASARIM DEĞERLERİ Soğutmada tasarım şartları olarak kuru termometre (KT) sıcaklığı için %0.4, %1 ve %2 yıllık frekans değerleri ve bu sıcaklıklara karşı gelen ortalama yaş termometre (YT) sıcaklık değerleri 78 meteorolojik istasyon için hesaplanmıştır. Çizelge 3 te yaz tasarım şartları verilmiştir. Değişik risk faktörlerinde frekans değerleri ile birlikte yıllık maksimum (max) kuru termometre sıcaklığının ortalaması (ort.), medyanı ve standart sapması (StD) ve günlük sıcaklık farkı değerleri de Çizelgede yer almaktadır. Ardahan, Sinop ve Rize %0.4 risk faktöründe minimum dış ortam kuru termometre sıcaklık değerlerine sahiptirler. Bu illerin dış ortam kuru termometre sıcaklık değerleri sırasıyla 26.6 o C, 27.4 o C ve 27.6 o C dir. %0.4 risk faktörü olarak maksimum dış ortam tasarım kuru termometre sıcaklık değerlerinin Batman (40.8 o C), Şanlıurfa (40.0 o C) ve Diyarbakır da (39.7 o C) olduğu görülmektedir. Maksimum günlük sıcaklık farkının Batman da 18.2 o C, minimum günlük sıcaklık farkı Giresun ve İskenderun da 6.1 o C olarak tespit edilmiştir.
8 300 Çizelge 3. Türkiye için soğutma tasarım değerleri İL Soğutma KT/YT [ o C] 0.4% 1% 2% Max KT [ o C] Günlük KT Sıcaklık Farkı [ o C] KT YT KT YT KT YT Ort. Medyan StD Adana Adapazarı Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antakya Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Iğdır İskenderun
9 301 Çizelge 3. (Devam) Türkiye için soğutma tasarım değerleri İL Soğutma KT/YT [ o C] 0.4% 1% 2% Max KT [ o C] Günlük KT Sıcaklık Farkı [ o C] KT YT KT YT KT YT Ort. Medyan StD Isparta İstanbul İzmir K. Maraş Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kilis Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Rize Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
10 302 Ele alınan tüm meteorolojik istasyonlar için soğutma tasarım şartları olarak dış ortam kuru termometre sıcaklık değerleri ve bunlara karşı gelen ortalama yaş termometre sıcaklıkların %0.4, %1 ve %2 frekans değerleri psikrometrik diyagram üzerindeki gösterimi sırasıyla Şekil 3, 4 ve 5 te verilmiştir. Şekillerden de görülebileceği gibi yaz tasarım şartları diyagramın belli bir bölgesinde değil diyagram üzerinde dağınık olarak bulunmaktadır. Şekil 6, 7 ve 8 de ise Türkiye nin her bir bölgesini temsil edecek illerin yaz tasarım şartları psikrometrik diyagram üzerinde havanın diğer psikrometrik özellikleri ile birlikte gösterilmiştir. Bayburt Kütahy Ardaha Sinop Trabzo Ordu Mersin Çanakkale İzmir Kilis Şanlıurf Aydın Batman Şekil 3. Türkiye için soğutma tasarım şartı olarak %0.4 frekans değerlerinin psikrometrik diyagramda dağılımı
11 303 Bayburt Kütahy Ardaha Sinop Giresun Trabzo Mersin Çanakkale İzmir Kilis Şanlıurf Aydın Batman Şekil 4. Türkiye için soğutma tasarım şartı olarak %1 frekans değerlerinin psikrometrik diyagramda gösterimi
12 304 Ardaha Zongulda Bayburt Kütahy Elazığ Sinop Giresun Ordu Mersin İskenderun İzmir Kilis Şanlıurf Aydın Batman Şekil 5. Türkiye için soğutma tasarım şartı olarak %2 frekans değerlerinin psikrometrik diyagramda gösterimi
13 305 KT : Kuru Termometre Sıcaklığı [ o C] YT : Yaş Termometre Sıcaklığı [ o C] Tc : Çiğ Noktası Sıcaklığı [ o C] BN : Bağıl Nem [%] W : Özgül Nem [gr/kg-kuru hava] v : Özgül Hacim [m 3 /kg] h : Entalpi [kj/kg] Samsun İstanbul İzmir Erzurum Adana Ankara Diyarbakır Şekil 6. Bazı iller için %0.4 frekans değerinin psikrometrik diyagramda gösterimi KT : Kuru Termometre Sıcaklığı [ o C] YT : Yaş Termometre Sıcaklığı [ o C] Tc : Çiğ Noktası Sıcaklığı [ o C] BN : Bağıl Nem [%] W : Özgül Nem [gr/kg-kuru hava] v : Özgül Hacim [m 3 /kg] h : Entalpi [kj/kg] Samsun İstanbul İzmir Erzurum Ankara Adana Diyarbakır Şekil 7. Bazı iller için %1 frekans değerinin psikrometrik diyagramda gösterimi
14 306 KT : Kuru Termometre Sıcaklığı [ o C] YT : Yaş Termometre Sıcaklığı [ o C] Tc : Çiğ Noktası Sıcaklığı [ o C] BN : Bağıl Nem [%] W : Özgül Nem [gr/kg-kuru hava] v : Özgül Hacim [m 3 /kg] h : Entalpi [kj/kg] Samsun İstanbul İzmir Adana Diyarbakır Erzurum Ankara Şekil 8. Bazı iller için %2 frekans değerinin psikrometrik diyagramda gösterimi %0.4 risk faktörüne ait kuru termometre eş sıcaklık eğrileri Türkiye haritası üzerinde Şekil 9 da gösterilmiştir. Maksimum kuru termometre sıcaklıkların Güney Doğu Anadolu Bölgesinde, minimum kuru termometre sıcaklık değerlerinin Doğu ve Kuzey Doğu Anadolu Bölgelerinde olduğu görülmektedir. %0.4 risk faktörüne ait yaş termometre eş sıcaklık eğrileri Şekil 7 de gösterilmiştir. Kuru termometre sıcaklığı ve buna karşı gelen ortalama yaş termometre sıcaklık değerlerinin %1 ve %2 frekans değerlerine ait eş sıcaklık eğrileri ise sırasıyla, Şekil 8, Şekil 9, Şekil 10 ve Şekil 11 de görülmektedir.tüm şekillerde bölgeden bölgeye sıcaklıkların değişimi aynı olduğu fakat sadece sıcaklık değerlerinin risk faktörüne göre faklılık gösterdiği tespit edilmiştir. Şekil 9. Kuru termometre sıcaklıklarının %0.4 frekans değerine ait eş sıcaklık eğrileri
15 307 Şekil 10. Yaş termometre sıcaklıklarının %0.4 frekans değerine ait eş sıcaklık eğrileri Şekil 11. Kuru termometre sıcaklıklarının %1 frekans değerine ait eş sıcaklık eğrileri Şekil 12. Yaş termometre sıcaklıklarının %1 frekans değerine ait eş sıcaklık eğrileri
16 308 Şekil 13. Kuru termometre sıcaklıklarının %2 frekans değerine ait eş sıcaklık eğrileri Şekil 14. Yaş termometre sıcaklıklarının %2 frekans değerine ait eş sıcaklık eğrileri Son yıllarda Türkiye nin iklimsel tasarım şartlarını ortaya koymak için bazı bağımsız çalışmalar yapılmıştır: TTMD Türkiye iklim verileri üzerine bir proje raporunu yayınlamıştır . Bu proje raporunda ASHRAE nin son olarak önerdiği iklim formatına uygun sadece 6 meteoroloji istasyonu için saatlik ölçümlere dayanılarak tasarım değerleri sunulmuştur. İleri ve Üner ASHRAE nin daha evvel önerdiği iklim formatına göre 23 meteorolojik istasyona ait dış ortam kuru termometre sıcaklık tasarım değerlerini tespit etmişlerdir . Ayrıca Türkiye nin bazı şehirleri için iklim verileri ASHRAE Handbook 1993 ve1997 yayınlarında mevcuttur [2,3]. Bu çalışmada elde edilen tasarım değerleri ile yukarıda ifade edilen literatürlerdeki verilen değerlerin karşılaştırılması Çizelge 4 te verilmiştir. Literatürde verilen Isıtma tasarım değerleri arasında önemli farklılıkların olduğu gözlenmiştir. Genel olarak, bu çalışmada elde edilen değerlerle TTMD tarafından verilen ısıtma tasarım değerleri arasında iyi bir uyum olduğu gözlenmiştir. Fakat ASHRAE 1997 ve 1993 te verilen değerler genel olarak bu çalışmadaki ve TTMD değerlerinden daha düşük değerlerde olduğu görülmüştür. Soğutma tasarım değerleri arasında hafif farklılıklar olmasına rağmen ASHRAE 1993 değerleri dışında genel bir paralellik gözlenmiştir. Ayrıca ortalama yaş termometre değerleri arasındaki farklar da dikkate değer boyuttadır. Günlük sıcaklık farkı değerlerine bakıldığında TTMD değerlerinin bu çalışmadaki ve ASHRAE 1997 değerlerinden oldukça farklı olduğu gözlenmiştir. Literatürdeki mevcut değerler arasındaki tüm bu farklılıklar, değişik ölçüm periyotlarından, iklim verilerine farklı yaklaşımlardan ve değişik veri tipi kullanmaktan kaynaklanmış olabilir.
17 309 Çizelge 4. Bu çalışmada elde edilen verilerin literatürdeki değerlerle karşılaştırılması
18 310 SONUÇ Türkiye nin 78 ili için ısıtma ve soğutma tasarım şartları ASHRAE nin yeni önerdiği iklim verileri formatına göre tespit edilmiştir. Isıtma tasarım şartları olarak dış ortam kuru termometre sıcaklığının %99.6 ve %99 frekans değerleri, yıllık minimum değerlerinin ortalaması, medyanı ve standart sapması belirlenmiştir. Isıtma tasarım şartları olarak en düşük değerlerin Ağrı, Erzurum, Ardahan ve Kars illerinde, en yüksek değerlerin ise İskenderun, Mersin ve Adana da olduğu gözlenmiştir.soğutma tasarım şartları olarak dış ortam kuru termometre sıcaklığının %0.4, %1 ve %2 frekans değerleri, yıllık maksimum değerlerinin ortalaması, medyanı ve standart sapması bulunmuştur. Ayrıca günlük sıcaklık farkı değerleri de hesaplanmıştır. En düşük kuru termometre sıcaklık değerleri Ardahan, Sinop ve Rize de, en yüksek kuru termometre sıcaklık değerleri ise Batman, Şanlıurfa ve Diyarbakır da olduğu görülmüştür. Bu çalışmada elde edilen ısıtma ve soğutma tasarım sıcaklık değerleri literatürdeki mevcut değerlerle karşılaştırılmış ve önemli farklılıkların olduğu gözlenmiştir. KAYNAKLAR  HUI, C. M., Energy Performance of Air-Conditioned Buildings in Hong Kong, Doktora Tezi, City University of Hong Kong, Hong Kong,  ASHRAE, ASHRAE Handbook-1997 Fundamentals, American Society of Heating, Refrigerating and Air-Conditioning Engineers, Atlanta.  ASHRAE, ASHRAE Handbook-1993 Fundamentals, American Society of Heating, Refrigerating and Air-Conditioning Engineers, Atlanta.  YILMAZ, T., ve BULUT, H., Şanlıurfa İli İçin Meteorolojik Değerlerin Günlük, Yıllık Değişiminin Sürekli Fonksiyonlarla İfadesi, 4. Ulusal Soğutma ve İklimlendirme Tekniği Kongresi Bildiriler Kitabı, Adana, Sayfa:  YILMAZ, T., ÖZGEREN, M., ve GÜRÇINAR, Y.,. Mutlak Nemin Günlük ve Yıllık Değişimi, 10. Ulusal Isı Bilimi ve Tekniği Kongresi Bildiriler Kitabı, Ankara, Sayfa:  MMO Yayın No: 84, Kalorifer Tesisatı Proje Hazırlama Teknik Esasları, TMMOB Makine Mühendisleri Odası Yayın No: 84,Ankara.  ÖNEN, E., Havalandırma ve Klima Tesisatı, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı, Teknik Yayınlar:9, Başbakanlık Basımevi, Ankara.  ÖZKUL, N., Uygulamalı Soğutma Tekniği, Makina Mühendisleri Odası Yayın No:115, Ankara.  GÜLFERİ, İ., Meteorolojik Değerler Yardımıyla Kış İçin Yeni Bir İstatistik Metod ve Türkiye ye Tatbikatı, Doktora Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi, Makine Fakültesi,  KILKIŞ, B., ve ARINÇ, Ü. D., Yapıların Isı Yükü Hesaplarında Yeni Dış Hesap Sıcaklıkları Üzerine Bir Çalışma, Türkiye 5. Enerji Kongresi Teknik Oturum Tebliğleri, Ankara, 2: ,  İLERİ, A., ve ÜNER, M., Türkiye Şehirleri İçin Tipik İklim Verileri. Mühendis ve Makine, 39(463): ,1998.  TTMD, Türkiye İklim Verileri. Türkiye Tesisat Mühendisleri Derneği Teknik Yayınları, Ankara.  BULUT, H., BÜYÜKALACA, O., ve YILMAZ, T., Adana İlinde Binalarda Enerji Analizi İçin Detaylı Meteorolojik Değerler, 6. Ulusal Soğutma ve İklimlendirme Tekniği Kongresi Bildiriler Kitabı, s , Adana,  BİÇER, Y., YILDIZ, C., ve KAVAK, E., Meteorolojik Değerler Kullanılarak Diyarbakır ve Çevre İllerinin Yeni Dış Sıcaklık Parametrelerinin Araştırılması, TMMOB Makina Mühendisleri Odası GAP ve Sanayi Kongresi Bildiriler Kitabı, Diyarbakır, Sayfa:  Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü, Meteorolojik verileri, , Ankara.
19 311 ÖZGEÇMİŞLER Tuncay YILMAZ 1945 yılında Tarsus ta doğdu yılında Berlin Teknik Üniversitesi Makine Fakültesini bitirdi yılında aynı Üniversitede doktorasını tamamladı yılında Karadeniz Teknik Üniversitesi Makine Mühendisliği Bölümünde göreve başladı yılında Makine Mühendisliği Bölümünde Isı ve Kütle Transferi Bilim Dalında doçent oldu yılında Çukurova Üniversitesi Makine Mühendisliği Bölümü Termodinamik Anabilim Dalına Profesör olarak atandı. Almanya dışında İngiltere de Cambridge ve Liverpool Üniversitelerinde, ABD de Massachusetts Institute of Technology de misafir öğretim üyesi olarak bulundu yılları arası Karadeniz Teknik Üniversitesi Makine Mühendisliği Bölüm Başkanlığı görevi yaptı yılları arasında Çukurova Üniversitesi Mühendislik-Mimarlık Fakültesi Dekanlık görevini yürüttü yılından beri Çukurova Üniversitesi Mühendislik-Mimarlık Fakültesi Makine Mühendisliği Bölüm Başkanlığı ve 1991 yılında kurulduğundan beri de Çukurova Üniversitesi Soğutma ve İklimlendirme Tekniği uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürlüğü görevlerini sürdürmektedir. Isı transferi, ısıtma ve soğutma sistemleri ve uygulamaları, enerji analizleri, iklim verileri ve çok fazlı akışlar üzerine çalışmaktadır. Hüsamettin BULUT 1971 yılında Halilan da doğdu. İlk, orta ve lise öğrenimini Batman da tamamladı yılında Çukurova Üniversitesi, Mühendislik-Mimarlık Fakültesi, Makina Mühendisliği Bölümünden mezun oldu. Aynı yıl Harran Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Makina Mühendisliği Bölümünde araştırma görevlisi olarak göreve başladı yılında Çukurova Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Makina Mühendisliği Anabilim Dalında Yüksek Lisansını tamamladı yılında Çukurova Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü Makina Mühendisliği Anabilim Dalında Doktora tez çalışmalarına başladı yılları arasında Harran Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Makina Mühendisliği Bölümünde araştırma görevlisi olarak çalıştı yılından beri Çukurova Üniversitesinde araştırma görevlisi olarak çalışmaktadır. Çalışma alanları ısıtma ve soğutma sistemleri için iklim verilerinin analizi, enerji analizi, ısıtma ve soğutma sistemleri ve uygulamalarıdır.