Blog | Uzman Psikolog Rengin Işık, M.A., Ed.M.
Tatile çıktınız mı? Ya da yakında çıkmayı mı planlıyorsunuz? Hazırlıklarınızı yaparken, “bu tatilde yanıma bilgisayarımı almayacağım ve internetten mümkün olduğu kadar uzak duracağım.” diyebiliyor musunuz? Birçoğumuz tatile çıkarken iş bilgisayarı ya da tabletimizi yanımıza alıp almayacağımızı düşünürüz. Bir yandan işlerden, olup bitenlerden uzak kalmamak isteriz (ya da maalesef biz tatildeyken de takip etmemiz gereken işler vardır!), bir yandan da gerçekten rahatlamak ve her şeyden uzaklaşmak için hayatımızdan interneti mümkün olduğunca çıkarmayı hayal ederiz. Sizce tatilde sürekli çevirim içi, yani online olursak, istediğimiz gibi rahatlayıp, kafa dinleyebilir miyiz?
Bu konu ile ilgili benim düşüncem şu:
Tatil anlayışı ve keyfi bireysel farklılıklar gösterir. Bu nedenle ne kadar sıklıkla çevrim içi olmak istediğiniz de sizin kararınızdır. Belki bazılarınızın iş sebebiyle mecburen internet ile bağını koparmaması gerekecek, hatta belki bu yüzden internet erişimi olmayan bir yerde kalamayacak ve tatil planını buna göre yapacak. Ancak bu şartlarda bile, internet ile ilişkinizi tatilde mümkün olduğunca azaltabilirsiniz, çünkü bu sizin tatilden alacağınız verimi arttıracaktır. Bunun için önerilerim şöyle:
• Cep telefonu, tablet ya da bilgisayarınız hemen elinizin altında olmasın. Sizi arayanı nasılsa göreceksiniz ve onu geri arayabilirsiniz.
•	Özellikle sosyal amaçla kullandığınız siteleri (Facebook, Twitter, Instagram, Viber ve daha niceleri), daha az ziyaret edin. İlk gün belki biraz tuhaf gelecek bu his ve sosyal alemde takip ettikleriniz neler yapıyor diye düşünecek, meraklanacak ve belki de dayanamayıp bakacaksınız. Ancak kendinize birkaç gün izin verirseniz, bir süre sonra bu duyguya alışacak, ve aslında bunların ne kadar çok zamanınızı çaldığını göreceksiniz.
•	Cep telefonunuz her aklınıza geldiğinizde, onu elinize almayın. Bu arzuyu durdurmaya çalışın, olduğunuz yere, kendinize ya da o anda birlikte olduğunuz kişilere odaklanan. Başka hiçbir şeyle ilgilenmeden, o anda olun ve tadını çıkarın.
•	E-postalarınızı veya diğer siteleri mutlaka kullanmanız gerekiyorsa, bunu normalden farklı olarak daha yavaş ve keyifle yapmaya çalışın. Sakin bir şekilde, uzanmış dinlenirken ya da kahvenizi yudumlarken bir yandan da online olun, işlerinizi halledin ve merakınızı törpüleyin.
•	Kendinize limit koyun. Özellikle sosyal medya siteleri için (hepimiz biliyoruz, bir girdik mi çıkamıyoruz!) 10-15 dakikadan fazla zaman ayırmayın. Unutmayın tatildesiniz!
•	Eğer siz, kendinizi durduramıyorsanız, yanınızdaki kişiden destek isteyin. Sizi uyarmasını söyleyin.
Ben, bu tatil bunlara dikkat edeceğim, peki ya siz? Karar sizin
Herkese ‘offline’ ve keyfili tatiller.
Bir çoğumuz, kendimizi kötü hissettiğimizde bir yakınımıza ulaşmak, ona açılmak isteriz. Bu kişi bizi dinlesin, akıl versin diye ümit ederiz. Ancak bu psikoterapinin yerine geçmez. Arkadaş ile psikolog arasındaki en büyük fark ne diye düşünecek olursak, aklımıza ilk gelen “psikolog ile konuşmak parayla” cümlesi olabilir, ama aslında temel fark bu değil.
Psikoterapide, kişi iyi hissetmeye başlamadan önce çoğu zaman daha kötü hissedebilir kendini. Konuşmaktan kaçındığı, bir türlü yüzleşemediği konular, çatışmalar, su yüzüneçıkabilir (Bunlar, en yakın arkadaşımıza bile anlatmaktan çekindiğimiz konular olabilir.). Bazen kişi randevularına gitmek bile istemeyebilir, tıpkı spora ya da dişçiye giderken yaşanan ikilem gibi. O anda gitmek istemeyiz, ancak düzenli olarak devam ettiğimizde, uzun vadede kendimizi daha iyi hissetmemiz kaçınılmazdır. Psikoterapide de benzer bir süreç yaşanabiliyor ve bu tedavinin önemli bir aşaması olarak görülüyor. Bu yüzden psikoterapi, en yakın arkadaşımızla konuşmaktan, dertleşmekten farklıdır.
Diğer bir fark ise, psikologlar dinleme sanatında ustalaşmış profesyonellerdir. Amerikalı psikolog Deborah Serani meslektaşlarını “Olimpik madalyalı dinleyiciler” olarak tanımlıyor. Bir psikolog, arkadaşınızdan farklı olarak, sizi aktif bir şekilde dinlerken aynı zamanda teori ve tekniği kullanarak gözlemleri ile birleştirir, tanımlar ve analiz eder. Bu yüzden, bu sıradan bir dinlemeden çok farklıdır. Çoğu zaman arkadaşımız onunla konuşurken, rahatlamamız ve kendimizi iyi hissetmemiz için duymak istediğimiz şeyi söyleyebilir, bizi veya içinde bulunduğumuz durumu objektif olarak değerlendiremeyebilir.
2013 için niyetlerimiz…
Yılın son günündeyiz. Geçen 12 ayın muhasebesini yapıp, yeni yıl için dileklerimizi ve niyetlerimizi düşünmeye başladık. Aslında bizim kültürümüzün bir parçası olmayan ancak yıllar içeresinde pek çok şey gibi alıp adapte ettiğimiz bir gelenek bu yeni yıl niyetleri. Biten bir yılın ardından geriye dönüp bakmak başardıklarımızdan dolayı gurur duymak, sahip olduklarımıza teşekkür etmek, gerçekleş(e)meyen dileklerimizi incelemek ve yenilerini tespit etmek güzel ve motive edici bir davranış. En çok duyduğumuz yeni yıl niyetleri …
Ancak genelde çok motive olarak yapılan bu niyetler çoğu zaman Ocak ayındaki birkaç denemeden sonra Şubat’ta çok azalır, Mart da ise pes etme noktasına geliriz. Bunun sebepleri bazen hayatimizin değişen koşulları olabilir, bazen ise bu niyetleri belirlerken sağlıklı bir değerlendirme yapmamamızdan kaynaklanır. Simdi size bu konuda birkaç öneride bulunacağım:
Niyetiniz net olsun. ‘ Umarım’ , ‘inşallah’ , ‘kısmetse’ gibi kelimelerle başladığımız niyetlerde genellikle bir arka kapı oluyor. Yani, bir zorlukla karşılaşırsak ya da niyetimizi gerçekleştiremezsek, o zaman kendimizi kotu hissetmemek adına, ‘kısmet değilmiş’ deyip sıyrılıveriyoruz. Bunun için niyetiniz net olsun. Mümkünse bunu sesli söyleyin, sevdiğiniz bir yakınınızla paylaşın ve mutlaka bir yere yazın. Bunlar bizim motivasyonumuzu yükseltecektir.
Küçük adımlar belirleyin. Niyetimiz her ne olursa olsun, unutmayın ki önümüzde 12 ay var. Bu epey bir zaman. Hayatımızda bir değişiklik yaparken, bu sürece yavaş ve küçük, ama sağlam adımlar atarak başlamamız gerekiyor. Diyelim ki, kilo vermek ve daha sağlıklı yasamak istiyorsunuz 2013’te. 1 Ocak’ta kendinizi bir anda sıkı bir rejime başlamaya zorlamak yerine, önce küçük bir değişiklik yapın. İki dilim ekmek yerine Ocak ayında 1 dilim ekmek yiyin, ya da haftada 3 gün spor yapmak yerine önce hafta sonu yürüyüş yapmakla başlayın.
Siyah-beyaz düşünmekten uzak durun. Bu düşünce tarzı ile koyduğunuz hedefi “başardım” ya da “başaramadım” olmak üzere iki kriterden değerlendiririz ve çoğu zaman da bu şekilde kendi kendimizi sabote ederiz. Niyet, hedefe ulaşmak kadar süreçle de ilgilidir. Örneğin, yeni yılda evinizin hepsini yeniden organize etmeyi, hatta dekorasyonunu da değiştirmeyi planlamıştınız, ancak sadece 1 odayı yapabildiniz. Ya da sigarayı tamamen bırakacaktınız, ama sadece azaltabildiniz. Burada bardağın dolu tarafına odaklanarak, başardıklarımıza bakarak kendimizi motive edebilir ve karşımıza çıkan engelleri gözden geçirerek yeniden bir niyet belirleyebiliriz.
Pes etmeyin, niyetinizi değiştirin. Karşımıza su anda on göremediğimiz engeller çıkabilir ya da motivasyonumuz Mart-Nisan gibi azalabilir. Bu durumda pes etmeyin, kendinizi kotu hissetmeyin. Niyetinizi bir kere daha gözden geçirin. Belki sizin için bu yıl 15 kilo vermek, ulaşılması zor bir hedef, ama bunun yerine 5 kilo vermek ve bunu korumaya çalışmak daha sağlıklı ve kolayca ulaşabileceğiniz bir hedef olabilir.
Hepimizin dikkat edebileceği bu noktalar daha uzar… Ama en temellerinin bunlar olduklarını düşündüm ve daha zamanımız varken, sizlerle paylaşmak istedim. Simdi ben de oturup 2013 yılı için kendi niyetlerimi belirleyip defterime yazacağım.
Herkese sağlıklı, mutlu ve huzur dolu güzel bir 2013 diliyorum!!!
Bir arkadaşınızı düşünün ki, ne zaman insanlar ondan bir ricada bulunsa, her zaman ‘evet’ diyor ve artık insanlar buna o kadar alışmışlar ki, kimse aksini düşünemiyor. Bunun esprisi bile yapılıyor arkadaş grubunda. Herkes onun ‘evet’ diyeceğini bildiği için, ilk gidilen insan o oluyor her zaman. Ancak bu kişinin harcadığı zamanı ve çabaları takdir eden kimse olmadığı gibi, başkaları için bir şey yapmaktan, kendi işlerine zaman bulamıyor… Kendini zayıf hissetmeye başlıyor ve kendine öfkesi gitgide artıyor…
Tüm dillerde en zor, en keskin, en olumsuz sözcüğün ‘hayır’ olduğunu düşünebiliriz… Ve bu yüzden de gerek özel ilişkilerimiz ve arkadaşlıklarımızda, gerekse profesyonel hayatta, bu kelimeyi kullanmaktan kaçınırız.
Peki, neden ‘hayır’ diyemiyoruz?
Bunun en basit sebeplerinden biri, karşımızdaki kişiye, özellikle de sevdiklerimize yardım etmek istememiz. Bunda hiç bir yanlış yok, ancak eğer bir sınır koyamıyorsak ve ‘hayır’ demek istediğimiz halde diyemiyorsak, başkaları için harcadığımız enerji ve saatlerden sonra kendi işlerimiz aksıyorsa ve bu yüzden stres yaşıyorsak, o zaman bu tutumumuzun çok sağlıklı olmadığını söyleyebiliriz. ‘Hayır’ diyemememizin ardındaki sebeplerden bazıları şunlar da olabilir:
Uyumlu olmak istemek
Bencil olarak algılanmaktan korkmak
İlişkimizi bozmaktan korkmak
Herkesi memnun etme ihtiyacı hissetmek
Bu sebeplerin hepsinin geçerli bir yanı olabilir, ancak çoğu zaman işler bu kadar siyah-beyaz değil. Eğer başkaları için, kendi hayat dengemiz bozuluyor, daha çok stres yaşıyorsak, ‘hayır’ diyemediğimiz için kendimize kızıyorsak, önceliklerimizi gözden geçirmemizin zamanı gelmiş diyebiliriz.
Burada hatırlamamız gereken önemli bir nokta var: İletişimin her alanında olduğu gibi bu konuda da ‘hayır’ sözcüğünü nasıl kullandığımız önemli. İşte size, sıradan bir ‘hayır’ demek yerine kullanabileceğiniz birkaç örnek ifade tarzı:
Sana yardım etmek, …. yapmak çok isterdim, ancak…
Bu konuda ben sana yardımcı olamayacağım, ama… müsait olabilir belki.
Biraz düşünmeme izin verir misin bu konuyu, sana yarın haber veririm.
Maalesef benim için hiç uygun değil, ama istersen birlikte başka bir alternatif düşünelim.
Bugünlerde çok yoğunum, … çok zamanımı alıyor. … gün sonra uygun olurum, senin için nasıl?
Tüm bu cümle kalıplarının içerisinde bir ‘hayır’ mesajı var, ancak aynı zamanda karşımızdaki kişiye bir empati duyduğumuzu, mümkün olsaydı yardımcı olmayı istediğinizi hissettiriyor. Bu ve benzeri ifadeleri kullanarak hem suçlu hissetmeyiz, hem de karşımızdaki kişiyle ilişkimizi zedelemek endişesinden kurtuluruz. Hayatımızdaki insanlara kendi önceliklerinizin, zamanınızın değerli olduğu mesajını verirsiniz. Bu sizin bencil biri olduğunuz anlamına gelmez.
Eğer sık sık ‘evet’ diyen ve herkesin yardımına koşan biriyseniz, ilk etapta bu yaklaşım, yukarıdaki ifadeleri kullanmak size biraz garip gelebilir. Ancak bir süre denemeye devam ederseniz, kendinizi ve çevrenizdekilerin tepkilerini gözlemlerseniz ‘hayır’ diyebilmek son derece normal gelecektir, hatta kendinizi daha önce olmadığı kadar güçlü hissedebilirsiniz.
Çevrenizdekilerin tepkisinden bahsetmişken, unutmayın ki, sizdeki bu değişim sizin her şeye koşturmanıza alışmış insanların tuhafına gidebilir. Biraz zaman verirseniz ve tutarlı bir duruş sergilerseniz, onlar da sizin yeni tutumunuzu ve sınırlarınızı anlayıp, saygı göstermeyi öğrenebilirler.