Türkmenistan Türkmenistanda gurluşykda seısmiki kadalar hasaba alynıarmy? Oktıabr 05, 2012
Türkmenistanda 1948-nji ıylyň ıer titremesiniň pidalarynyň hatyrasyna gurulan ıadygärlik, Aşgabat. Paılaş
Türkmenistanda 1948-nji ıylyň 6-njy oktıabrynda bolan ıer titreme iň weırançylykly hasaplanıar. İurdyň giňişliginde dürli güıçdäki ıer titremeler şondan soňky döwürde-de häli şindi hasaba alynyp durıar. Seısmiki taıdan howply ıerde ıerleşıän Türkmenistanda ıer gatlaklarynyň töwekgelçilikli aıratynlyklary gurluşykda hasaba alynıarmy?
İakyn günlerde bir günüň dowamynda Türkmenistanda iki gezek ıer yranypdyr. İewraziıanyň seısmologiıa merkezi 1-nji oktıabrda agşam sagat 9 töwereginde 4.3 magnitudaly ıer sarsgynyň bolanlygyny, mundan 10 sagat öň 4.8 magnitudaly ıer sargynyň hasaba alynanlygyny habar berdi. Maglumata laıyklykda, ıer titremeleriň biri Serdar öňki (Gyzılarbat) şäherinden 216 kilometr, beılekisi 66 kilometr uzaklykda bolupdyr.
Olar soňky bir aıyň dowamynda şol bir regionda bolan nobatdaky ıer titremeler.
Birleşen Ştatlaryň Geologiıa boıunça jemgyıetiniň ıer titreme boıunça Milli informasiıa merkeziniň maglumatyna görä, 8-nji sentıabrda Gyzylarbatdan 65 kilometr we Gazanjykdan 75 kilometr uzaklykda sarsgyn hasaba alnypdyr.
Türkmenistanyň resmi maglumatlarynda bu ıer yranmalar barada habar berilmedi.
Türkmenistan 2000-nji ıylyň dekabr aıynda bolan has uly ıer titreme barada-da habar bermändi. Şonda 8 ballyk ıer titremäniň täsiri regionyň birnäçe ıurtlarynda, hatda Orsıetiň Moskwa we Sankt Peterburg şäherlerinde duıulypdy.
Alymlaryň sözlerine görä, Türkmenistan iň howply seısmiki zonada ıerleşıär.
Şonda-da şu günki gün Türkmenistan uly gurluşyk meıdanyna öwrüldi. Soňky 20 ıylyň dowamynda ıurtda ıüzlerçe täze binalar, esasanam uly we beıik jaılar guruldy.
Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan bilermenler köp binalaryň seısmiki şertler hasaba alynmazdan gurulıandygyny aıdıarlar.
Efirde adynyň tutulmagyny islemedik Türkmenistanyň Seısmologiıa institutynyň ozalky işgäriniň sözlerine görä, sowet döwründe işlenip düzülen standartlarda, Aşgabatda 3-4 gatdan beıik binalary gurmak gadagan edilıärdi, türkmen alymlarynyň ondan soňky ylmy öwrenmelerinde-de paıtagtda binalaryň beıikligine we gurluşyk materiallaryna degişli çäklendirmeler öňe sürülıär.
Emma soňky döwürde paıtagtda, onuň töwereginde we hatda dagyň eteginde ylmy nukdaı nazardan seısmiki taıdan howply, diıip kesgitlenen ıerlerde-de beıik binalaryň gurulıandygy habar berilıär.
Türkmenistanda işlän türkiıeli gurluşyk şirketleriň wekilleri gurulan ıaşaıyş jaılaryň ençemesiniň ıeriň aşaky gatlaklary boşlukly ıerlerde gurulandygyny gürrüň berdiler.
İerli ıaşaıjylar gurulan jaılaryň çat açyp, çökıän halatlarynyň bolıandygyny aıdıarlar.
Türkmenistanda täze gurulıan gymmatbaha jaılarda mermer daşy köp ulanylıar. Emma şol mermer daşlary berkitmekde bolmalysyndan has pes hilli serişdeleriň ulanylıandygy habar berilıär.
Şeıle ıagdaıda ıer titremede şeıle jaılaryň ıykylman tutuşlygyna ıere çökmeginiň töwekgelçiliginiň bardygyny bilermenler aıdıarlar, olar hatda adaty bir ıagdaıda-da daşlaryň gaçmagynyň ähtimaldygyny belleıärler.
Emma jaıy gurmak kararyna gelnende, ya-da şol jaı ulanylyşa berlende “alymlara gulak asıan ıok”, diıip Türkmenistanyň Seısmologiıa boıunça institutynyň öňki işgäri belledi.
Aşgabatda ıaşaıan graždan aktiwisti Nurberdi Nurmämmedow ıurtdaky gurluşyklarda seısmiki töwekgelçiliklere ıeterlik ünsüň berilmeıändiginiň sebäbini girdeıjili gurluşyk pudagyndaky korrupsiıada görıär.
“Bizde korrupsiıa gaty ösen. Islendik işde korrupsiıanyň täsiri beıleki talaplaryň täsirinden uly bolup çykıar. Ulanylyşa bermek boıunça döwlet komissiıasy bizde bar, ıöne şol komissiıanyň rolunyň nähilidigini biz bilmeıäris. Bizde ıapyk yurt. Şu wagt islendik jaıyň proıektlerini tenderden geçirmeli. Emma azat tender ıok, tenderden geçmek üçin jaıy zakaz eden ministrligiň ıolbaşçysy, ıa-da döwlet ıolbaşçylary bilen tanyş bolmaly”, diıip Nurmämmedow belledi.
BMG tarapyndan iň weırançylykly ıer titreme, diıip kesgitlenen tebygy betbagytçylygyny başdan geçiren Türkmenistanda 1948-nji ıylyň ıer titremesi ıatlanıarka, ıurduň seısmiki ıagdaıyna gözegçiligiň näderejede alynyp barylıanlygy barada köpçülige habar berilmeıär.
Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan orsıetli alymlar, 1948-nji ıylyň Aşgabatdaky ıer titremesiniň Sowet Soıuzynda seısmologiıanyň we ıer titremeleriň düıpli öwrenilmegine itergi berendigini bellediler. Emma olar Tükmenistan garaşsyzdygyny yglan edensoň ıurt bilen kesilen ylmy gatnaşyklaryň seısmologiıa meselesinde henizem dikeldilmändigini gürrüň berdiler.