Yedi dakikalık insanlar
Zagrep'te Ağrı'nın Derinliği'nin dün piyasaya çıkan Hırvatça edisyonu için benimle röportaj yapan gazeteci Adriana, Frankfurt Kitap Fuarı dedikodularını verirken mühim bir şey söyledi. Avrupa'nın ve ABD'nin en büyük yayıncıları şu noktada birleşmiş:
"Elektronik kitap piyasası geriliyor ve basılı kitaba geri dönüyoruz."
Başlangıçta benim gibi yirminci yüzyılda doğanlar için müjdeli bir haber. Ama sonra düşününce...
Acaba okurlar e-kitap yerine basılı kitabı, kağıdı mı tercih ediyor, yoksa yeni kuşak kitap okumayı büsbütün terk mi ediyor? Hatta bizim bildiğimiz anlamda okumak (koltukta, battaniyenin altında, saatlerce, kahveli, çaylı, yağmurda) sona mı eriyor? Bana ikincisi mümkün değilmiş gibi gelmiyor. Çünkü...
The Guardian gazetesinde geçen hafta bir araştırma yayınlandı. Sonuç şu: Gençler her yedi dakikada bir internete bağlanıyorlar. Bir kahvede, lokantada karşılıklı oturup telefonlara bakan insanların görüntüsü yeni olmakla birlikte artık alıştığımız bir resim. Dolayısıyla araştırmanın sonucunu herhalde siz de kendi hayatınızda doğrulayabilirsiniz. Sanki o ekranın bir yerinde bir damar var ve oradan "besin" alınmadığı takdirde insanlar ölecekmiş gibi internete bağlanıyorlar. Buradan şunu çıkarıyorum:
Genç bir insana ne anlatırsanız anlatın, bu en fazla yedi dakika sürmeli. Sekizinci dakikada o sanal dünyasına geri dönüyor. Çünkü sizin söyleyeceğiniz hiçbir şey oradaki sınırsız "data deryasından" daha heyecanlı, şaşırtıcı olamaz. Dolayısıyla artık insanlar birbirlerinin reklam spotu gibi: Birbirleri için yedi dakika sürmek zorundalar.
O yedi dakikada yapılan okumak da eski anlamıyla okumak değil artık. Bir bilgi edinmek için değil, haberdar olmak için okunuyor. Hız, beraberinde yüzeyselliği de getiriyor. Elektronik kitaplar için romanları yeniden ve farklı bir biçimde yazdıklarını biliyor musunuz? Sadece yeri, olayı ve kişileri söylüyorlar. Böylece romanı okumanıza gerek kalmıyor, ama "haberdar" oluyorsunuz.
Bu çağ başka bir ilişkiler kültürü, bilgiye başka türlü bir yaklaşım ama en önemlisi daha "akışkan insanı" yaratacak. Likit insan... Haberden habere akan, hiçbir yerde durmayan, duramayan... Bu çağda sarsıcı hikayelere, haberlere yer olmayacak. İçerik de buna göre kendini yeniden biçimlendirecek, hız kesen içerik ofsayta düşecek. Örneğin size fazla dokunaklı gelen bir şeyi okumayacaksınız ve talep edilmediği için bu içerik artık üretilmeyecek. Dokunaklı, düşündürücü, üzücü şeyler hızınızı keseceği için içerik, aslında zaten olduğu üzere, eğlenceye yoğunlaşacak. Zamana yayılmış okuma sadece uzmanların yaptığı bir şey olacak. Bir de sahillerdeki emeklilerin...
Aynı araştırmaya göre beynimizin konsantrasyonla ilgili bölümü küçülüyormuş. Kültürel emperyalizmin eleştirisini yapacaklar için mükemmel bir veri. Çünkü artık teknolojiyi ve hızı esas alan, buna göre içeriği belirleyen egemen kültür, insanı sadece uyuşturmuyor aynı zamanda fizyonomik olarak onu yeniden yapılandıracak kadar güçleniyor. Mesele sadece başparmağımızda oluşacak romatizmal vaziyet değil yani, insanlığımız yeniden tarif ediliyor. Üstelik bu sandığımızdan daha hızlı oluyor. O kadar ki...
Sanırım siyah-beyaz televiyonu bilen son nesil benimki. Öyle bahtsızız ki... Hem onu biliyoruz ve el yazısının kıymetini, hem de hiç el yazısı yazmamış ve internete doğmuş çocuklarla yaşıyoruz, çalışıyoruz. Bizden önceki ve sonraki nesli anlayabilmekle malül ve mesulüz. Sadece biz edebiyatın, tıpkı müzik endüstrisinin yaptığı gibi, kendini bu dünya için yeniden ve hunharca eksiltmesine tanık olacağız. Bunun acısını sadece biz çekeceğiz. Bizden öncekiler buna tanık olmayacak, bizden sonrakiler ise bunun sızını hissetmeyecek. Tolstoy'un kurban edilişini sadece biz göreceğiz... Tuhaf.