Download "Nerelerde Yaşıyoruz? Çözüm. Örnek 16. Soruda verilen bilgide anlatıldığı gibi bir yerde bir yıl içinde doğanlarla ölenler"
2 Nerelerde Yaşıyoruz? Tanım - I: Sınırları belirli bir alanda yaşayan insan sayısıdır. Tanım - II: Bir ülkede veya bir bölgede belirli bir arada yaşayanların toplam sayısıdır. Örneğin, ülkenin nüfusu, Doğu Anadolu Bölgesi'nin nüfusu, İstanbul'un nüfusu, köyün nüfusu gibi. Bir yerde bir yıl içinde doğanlarla ölenler arasındaki sayısal farka doğal nüfus artışı denir. Doğumlarla kazanılan nüfus ölümlerle kaybedilen nüfustan fazla ise orada doğal nüfus artışı vardır denir. Doğumlar ne kadar fazla, ölümler de ne kadar az ise orada doğal nüfus artışı o kadar fazladır. Soruda verilen bilgide anlatıldığı gibi bir yerde bir yıl içinde doğanlarla ölenler arasındaki sayısal farka doğal nüfus artışı denir. Doğumlarla kazanılan nüfus, ölümlerle kaybedilen nüfustan fazla ise orada doğal nüfus artışı vardır denir. Doğumlar ne kadar fazla, ölümlerde ne kadar az ise orada doğal nüfus artışı o kadar fazladır. Doğumlarla ölümler arasındaki farkın en fazla olduğu yıl 003 tür. Doğal nüfus artışının en fazla olduğu yıldır. Verilen yıllar içinde 003 te ölümler en az, doğumlar ise en fazladır. Buna bağlı olarak fark en fazladır. Verilen yıllar içinde doğal nüfus artışının en az olduğu yıl 001 dir. Bu yılda ülkede doğumlar azalmış ölümler artmıştır. Aradaki fark en azdır. Yanıt B dir. Örnek 16 "Bir yerde, bir yıl içerisinde doğanlarla ölenler arasındaki sayısal farka doğal nüfus artışı denir. Doğumlarla kazanılan nüfus ölümlerle kaybedilen nüfustan fazla ise orada doğal nüfus artışı var demektir." Doğum ve ölüm Türkiye de un Dağılışını Etkileyen Faktörler, bir bölgenin ya da ülkenin her tarafına aynı oranlada dağılmaz. Bazı yerler yoğun nüfuslu iken bazı yerler tenha nüfusludur. Ülkemizde de durum aynıdır. un dağılışını Doğum Ölüm Yıllar 1. Doğal. Beşeri faktörler belirler. 1. Ülkemizde nüfusun dağılışını belirleyen en önemli doğal faktörler; Yukarıda bir ülkede yılları arasında yıllara göre doğum ve ölüm miktarlarını gösteren grafik verilmiştir. Bu ülkede doğal nüfus artışı hangi yılda en az olmuştur? A) 1999 B) 001 C) 00 D) 003 a. Yüzey şekilleri, b. İklim özellikleri, c. Doğal bitki örtüsü, d. Su kaynakları, e. Topraktır. a. Yüzey Şekileri: Ülkemiz oldukça yüksek ve engebelidir. Yükselti, arazinin eğimi, dağların uzanış doğrultusu ve gü- 0
3 neşe bakı gibi etmenler yüzey şekilleriyle ilgilidir. Yüselti: Yükselti arttıkça iklim sertleşir. Yani kış mevsimi daha soğuk ve uzun, yaz mevsimi daha serin ve kısa olur. Bu yüzden yüselti arttıkça nüfus tenhalaşır. 000 metreden daha yüksek yerlerde kalıcı yerleşmelere hemen hemen hiç rastlanmaz. Çünkü kış mevsiminin çok soğuk, kar yağışlı ve uzun, yaz mevsiminin ise kısa ve serin geçtiği bu yerlerde pek çok tarım ürünü yetiştirilemez. Arazide eğim arttıkça tarımsal faaliyetler zorlaşır ve buna bağlı olarak nüfus azalır. Dağların uzanışı ve Güneş e bakı: Ülkemizde dağlar genellikle doğu - batı yönünde uzanır. Kıyıya paralel uzanan Karadeniz ve Akdeniz dağları kıyı ile iç kesimler arasında Ulaşımı zorlaştırır. Denizin ılıman ve yağış etkisinin iç kesimlere ulaşmasını engeller. Engebenin fazla olması kış mevsiminde çok kar yağışı olması nedeniyle ulaşım çok zordur. Bu yüzden bu tür yerlede geçimlerini sağlayamayan insanlar başka yerlere göç ederler. Eğim: Ülkemizde az eğimli ve düz araziler tarımsal faaliyetlere elverişli olduğu için nüfuslanmıştır. Özellikle kıyı ovaları ile iç kesimlerde akarsu boylarındaki ovalar yoğun nüfuslu alanlardır. Kıyıda; Akdeniz Bölgesi nde Çukurova, Silifke ve Antalya ovaları, Ege Bölgesi nde Büyük ve Küçük Menderes, Gediz ve Bakırçay ovaları Karadeniz Bölgesi nde Çarşamba ve Bafra ovaları bunların başlıcalarıdır. Belirtilen nedenlerden dolayı kıyı ovaları iç kesimlerdeki ovalara göre daha nüfuslanmıştır. Ülkemiz Kuzey Yarım Küre dedir. Kuzey Yarım Küre de dağların güney yamaçları güneş ışınlarını doğrudan aldığı için kuzey yamaçlara göre daha sıcaktır. Bu yüzden ülkemizdeki dağların güney taraflarında nüfus daha fazladır. b. İklim özellikleri: Bir bölge ya da ülkede nüfusun dağılışını etkiyen en önemli iklim elemanları sıcaklık ve yağıştır. Dünya üzerinde iklimin ılıman ve yağışlı olduğu yöreler sık nüfuslu yerlerdir. Ülkemizde de iklimin ılıman olduğu Marmara, Ege Akdeniz ve Karadeniz kıyı kesimleri çok nüfusludur. 1
4 İç kesimlerde, yer şekilleri bakımından tarıma elverişli olmasına rağmen Konya ovasında olduğu gibi yağışların yetersiz olduğu yerler ile Doğu Anadolu da olduğu gibi yükseltinin fazla deniz etkisine kapalı olduğu yerlerde iklim serttir. Buralarda nüfus tenhadır. c. Doğal bitki örtüsü: Ülkemizde nüfusun dağılışını etkileyen en önemli doğal faktörlerden biri de doğal bitki örtüsüdür. Ormanların yaygın olduğu yörelerde nüfus az ve seyrektir. Bunun en önemli nedeni orman alanlarında tarıma ve yerleşmeye elverişli alanların sınırlı olmasıdır. d. Su kaynakları: Dünyanın her tarafında olduğu gibi ülkemizde de nüfusun büyük bir kısmı su kaynaklarının çevresinde ya da yakınında toplanmıştır. Gerek içme ve kullanma, gerekse tarımda ve sanayide suya ihtiyaç duyulduğu için ülkemizde akarsu boyları, yeraltı su kaynaklarıın ve göllerin çevreleri yoğun nüfuslu yerlerdir. e. Toprak: Ülkemizde iklim şartlarının elverişli olduğu yerlerdeki verimli topraklar yoğun nüfuslu yerlerdir. Kıyılardaki delta ovaları, iç kesimlerdeki Elazığ, Erzincan, Malatya, Kayseri, Bolu, Adapazarı ovaları yoğun nüfuslu yerlerdir. Toprağın verimsiz olduğu Tuz Gölü çevresi, Akdeniz Bölgesi nde Taşeli platosu gibi yerler ise tenha nüfuslu yerlerdir.. Beşeri Faktörler: un dağılışında beşeri faktörlerde etkilidir. Ülkemizde nüfusun dağılışını etkileyen başlıca beşeri faktörler şunlardır. a. Tarihi faktörler: Anadolu daki ilk yerleşmelerden itibaren insanoğlu yerleşim alanlarını seçerken yukarıda belirtilen doğal faktörleri daima göz önüne almıştır. Anadolu da geçmişte iklimi ve yüzey şekillerinin elverişli, çevresiyle ulaşımı kolay olan yerler dönemlerinde hep büyük merkezler olarak kalmıştır. Günümüzde de önemli yolların kavşak noktalarında olan Erzurum, Eskişehir, Kayseri, Diyarbakır gibi kentler çevrelerindeki merkezlere göre çok nüfuslu yerlerdir. Anadolu nun geçmiş tarihinde zaman zaman başkentlik yapmış Bursa, Edirne gibi merkezlerle yine geçmişte ve günümüzde askeri birliklerin bulunduğu Sarıkamış, Kars, Gölcük, Polatlı gibi merkezler çevrelerindeki diğer merkezlere göre nüfusları daha fazla olan yerlerdir. b. Turizm: Marmara, Ege, Akdeniz kıyılarında yer alan Antalya, Alanya, Bodrum, Marmaris, Kuşadası gibi turistik merkezler özellikle yaz aylarında yoğun nüfuslu yerlerdir. c. Ekonomik faktörler: Sanayinin geliştiği yerler ile zengin yer altı kaynaklarına sahip yöreler yoğun nüfuslu alanlardır. Buralarda iş olanakları fazla olduğu için çevreden aldıkları göçlerle nüfusları hızla artar. Sözgelimi yıl önce küçük birer köy olan Karabük, demir çelik sanayinin kurulması nedeniyle, Batman, petrol rafinerisi sayesinde bugün nüfusları den daha fazla merkezler durumundadır. Aynı şekilde Zonguldak ta taşkömürü yataklarının işletilmesi, İstanbul, İzmir, Mersin gibi merkezlerde sanayi, ticaret ve hizmet sektörlerinin gelişmesi buraların yoğun nüfuslu merkezler olmasını sağlamıştır. Sonuç olarak ülkemizde; A) 1. Engebeli, yüksek ve eğimli alanlarda,
5 . Kurak ve karasal iklime sahip yerlerde, 3. Ormanların geniş yer kapladığı alanlarda,. Toprağın verimsiz olduğu yerlerde nüfus tenha, B) 1. İklimin ılıman ve yağışlı olduğu kıyı kesimlerdeki verimli tarım alanları ile iç kesimlerdeki akarsu boylarında,. Turistik yörelerde, 3. Sanayi ticaret, ulaşım ve hizmet sektörünün geliştiği yerlerde nüfus yoğundur. Örnek 17 Aşağıdakilerden hangisi yurdumuzun seyrek nüfuslu alanlarından biri değildir? A) Tarıma elverişli olmayan dağlık alanlar B) Yeterli yağış alamayan alanlar C) Denizin ılıtıcı etkisinin ulaşamadığı alanlar D) Kıyı ovaları Örnek 18 Aşağıdakilerden hangi Türkiye'de nüfusun dağılışı üzerinde en az etkilidir? A) Yeryüzü şekilleri B) Tarım alanlarının genişliği ve verimliliği C) Endüstri kuruluşları ve turizm merkezleri D) Kentlerdeki binaların mimari yapısı Yeryüzü şekilleri, tarım alanlarının genişliği ve verimliliği, endüstri kuruluşları ve turizm merkezleri, ülkemizde nüfusun dağılışında etkili olan faktörlerdir. Fakat binaların mimari yapısı nüfus dağılışı üzerinde etkili değildir. Yanıt D'dir. Yukarıdaki anlatılanları da göz önüne alarak coğrafi bölgelerimizde nüfusun dağılışını kısaca inceleyelim. Türkiye de Dağlık alanlar; hem ulaşımın zor olması hem de iklimin sert (soğuk) olması nedeniyle seyrek nüfuslanmış yörelerdir. Tüm canlılar için su, havadan sonra en gerekli doğal ihtiyaçtır. Tarih boyunca insanlar akarsu ve göl kenarların yerleşim alanı olarak seçmişlerdir. Bu yüzden yeterli yağış alamayan bölgeler (kurak ve yarı kurak) tenha nüfuslu alanlardır. Denizin, ılıtıcı etkisinin ulaşamadığı alanlarda da iklim sert (soğuk) olduğundan yerleşime elverişli değildir. Ülkemizdeki kıyı ovaları en yoğun nüfuslu yörelerdir. Buralarda sıcaklık ortalaması ve yağış miktarı yeterli olup bu ovalarda tarıma elverişli verimli topraklar bulunur. Bu yüzden kıyı ovaları yoğun nüfuslu kesimlerdir. Yanıt, D'dir. 007 yılında adrese dayalı yapılan nüfus sayımına göre ülkemizin toplam nüfusu kişidir. Ülke genelinde nüfus dağılımı her yerde aynı değildir. Bazı yerlerde nüfus çok fazla iken bazı yerler çok tenhadır. umuz ülkemizin her tarafına dengeli dağılmamıştır. Bazı yöreler çok kalabalık bazı yöreler ise tenhadır. Ekime, dikime, yerleşmeye ve ulaşıma elverişli alanlarla madenciliğin, sanayinin ve ticaretin geliştiği yerler ile kıyı kesimlerimizdeki verimli tarım alanları nüfusun yoğun olduğu yerlerdir. 3
6 Yerleşme ve tarıma elverişli olmayan dağlık alanlar, denizin ılıtıcı etkisinden uzakta kalan ve yeterli yağış almayan, kış mevsimi uzun ve şiddetli geçen yerlerde nüfus tenhadır. 1. Marmara Bölgesi: Diğerleri Silifke Ovası, Antalya Ovası ve Amik Ovası'dır. Kıyıya paralel uzanan Toros Dağları tarıma, yerleşmeye ve ulaşıma elverişli olmadığı için tenhadır. Toros dağları denizin ılıman etkisinin iç kesimlere ulaşmasını engellediğinden iç kesimlerde de nüfus tenhadır. Sanayi ulaşım, ticaret ve hizmet sektörleriyle tarım üretimin gelişmiş olan bu bölgemizde iş olanakları fazladır. Bu yüzden diğer bölgelerden çok fazla göç alır. Buna bağlı olarak nüfusu fazladır. Ülkemizde nüfusu en fazla olan bölgemizdir.. Ege Bölgesi: Bu bölgedeki verimli kıyı ovaları ile akarsular boyunca bölgenin iç kesimlerine doğru uzanan çukur alanlarda nüfus fazladır. Çünkü buralar verimli tarım alanlarıdır, iklimi elverişlidir. Ege Bölgesi'nin iç kesimlerinde ise arazi dağlık ve iklimi sert olduğu için buralarda nüfus seyrektir. 3. Akdeniz Bölgesi: Bu bölgede nüfusun fazla olduğu yerler daha çok kıyıdaki verimli ovalardır. Çukurova bunların en önemlisidir.. Karadeniz Bölgesi: Bu bölgemizde nüfus dağılışı çok düzensizdir. Bölgenin Doğusunda kıyı kesimleri Türkiye'nin en çok nüfuslanmış alanlarından biridir. Bunun başlıca nedeni tarıma elverişli toprakların kıyı şeridinde yoğunlaşmış olmasıdır. Ayrıca her mevsimin yağışlı ılıman bir iklime sahip olması, buralarda bol ürün elde edilmesini sağlamıştır. Kıyı şeridinin hemen gerisinde uzanan dağlık alanda nüfus seyrektir. Bölgenin orta kesimlerinde Dağlar fazla yüksek olmadığı için denizin ılıman etkisi iç kesimlere kadar sokulabilir. Bu yüzden Karadeniz Bölgesinin orta bölümünde kıyı ovaları gibi iç kesimlerde ovalarda da nüfus oldukça fazladır. Bu ovaların başlıcaları Erbaa, Tokat, Amasya, Taşova, Turhal ovalarıdır. Bölgenin batı kesiminde tarıma elverişli iç ovalar ile sanayinin geliştiği kıyı ve iç kesimlerde nüfus fazladır.
7 5. İç Anadolu Bölgesi: Bölge dağlık ve çok şiddetli karasal iklime sahip olduğu için nüfuslanma azdır. Bölgede nüfus daha çok çukur ovalarda toplanmıştır (Elazığ, Malatya ve Erzincan Ovaları gibi). Ülkemizde; seyrek ve sık nüfuslu yerleri kısaca özetleyelim. 1. Ülkemizde seyrek nüfuslu yerler: İç Anadolu Bölgesi nde; Konya Ovası ve Tuz Gölü çevresinde kuraklığın fazla olması, Sivas çevresinde dağlık alanların geniş yer tutması nedeniyle nüfus tenhadır. Ankara, Konya, Kayseri ve Eskişehir iş olanaklarının elverişli olması nedeniyle nüfusları artmıştır. 6. Güneydoğu Anadolu Bölgesi: Ülkemizin az nüfuslanmış bölgelerinden biridir. Bunun nedeni bölge genelinde kuraklığın etkili olmasıdır. Bu bölgede nüfus daha çok ekime ve dikime elverişli alanların bulunduğu Diyarbakır Havzası, Mardin Eşiği ile dağların eteklerinde toplanmıştır. 7. Doğu Anadolu Bölgesi: Tuz gölü çevresi ve Konya Ovası. Bu yörelerin seyrek nüfuslu olmasının temel nedeni kuraklığın etkili olmasıdır. Sivas ve çevresi İç Anadolu Bölgesi nde yükseltinin ve engebenin en fazla, iklimin en sert olduğu kesimdir. Bu nedenlerden dolayı Sivas ve çevresi seyrek nüfusludur. Karadeniz Bölgesi nde; Arazinin çok dağlık, engebenin çok fazla olduğu Artvin, deniz etkisine kapalı, iklimin çok sert ve yer şekillerinin çok engebeli olduğu Gümüşhane ve Bayburt çevresi, doğal bitki örtüsünün orman, arazinin engebeli olduğu Kastamonu ve Sinop Karadeniz Bölgesi nin seyrek nüfuslu yöreleridir. Ayrıca Sinop un iç kesimlerine olan bağlantısının da çok zor olması seyrek nüfuslanmasından etkili olmuştur. Doğu Anadolu Bölgesi nde; Yükseltinin ve engebenin çok fazla olduğu, iş olanaklarının az iklimin çok sert olduğu Kars, Ardahan, Erzurum, Hakkari, Erzincan ve Şırnak çevresi seyrek nüfusludur. Hakkari çevresi ülkemizin en seyrek nüfuslu yöresidir.. Ülkemizde sık nüfuslu yerler: Marmara Bölgesi nde; İklimin ılıman, ulaşımın çok kolay ve iş olanaklarının çok fazla olduğu İstanbul, İzmir, Aydın ve Manisa çevresi. 5
8 Ege Bölgesi nde; İklimin elverişli, tarım alanlarının geniş ve verimli, ulaşımın kolay ve iş olanaklarının olduğu İzmir, Aydın ve Manisa çevresi. İç Anadolu da; Başkentimiz olması nedeniyle Ankara ve çevresi. Karadeniz Bölgesi nde; Taş kömürü yataklarının bulunduğu Zonguldak, çevresinde verimli Çarşamba ve Bafra ovaları bulunan aynı zamanda iç kesimlere hem kara hem de demir yolu ile ulaşımı kolay olan Samsun ve çevresi, Karadeniz Bölgesi nin doğusunda kıyı ile hemen kıyının gerisinde yükselen dağlar arasında Ordu, Giresun, Trabzon çevresi. Güneydoğu Anadolu da; Ana yolların kavşak noktasında bulunan aynı zamanda iş olanaklarına sahip Gaziantep ile Şanlı Urfa ve Diyarbakır çevresi ülkemizde sık nüfuslu yerlerdir. Örnek 19 Aşağıdaki yörelerden hangisinin nüfusunun az olmasında kuraklığın birinci derecede etkili olduğu söylenebilir? A) Güneydoğu Anadolu Bölgesi ndeki Orta Fırat Bölümü B) Marmara Bölgesi nde Yıldız Dağları çevresi C) Karadeniz Bölgesi nde Doğu Karadeniz Bölümü D) Doğu Anadolu Bölgesi nde Erzurum - Kars Bölümü B, C ve D seçeneklerinde verilen yöreler Türkiye nin yağışlı alanlarıdır. Marmara Bölgesi nde Yıldız Dağları Bölümünde nüfusun az olmasının temel nedenleri yer şekillerinin engebeli, tarım alanlarının sınırlı ve ana yollara uzak olmasıdır. Doğu Karadeniz Bölümü nün kıyı kesimi Türkiye nin yoğun nüfuslu alanlarından biridir. İç kesimlerde ise arazinin dağlık ve engebeli, iklimin sert olması nedeniyle nüfuslanma azdır. Doğu Anadolu Bölgesi nde Erzurum, Kars Bölümü nde nüfusun az olmasının nedenleri yükseltinin ve engebenin fazla, iklimin sert olmasıdır. Güney Doğu Anadolu Bölgesi ülkemizde yaz kuraklığının en çok hissedildiği kesimdir. Bu nedenle nüfuslanmanın az olmasının en önemli nedeni kuraklıktır. Yanıt A dır. yoğunluğu (aritmetik nüfus yoğunluğu): Bir ülkede veya bir bölgede birim alan (1 km ) başına düşen nüfustur. yoğunluğu aşağıda verilen formülle hesaplanır. Türkiye nin; ( Toplam ) = Yoğunluğu ( Toplam Yüzölçüm ( km ) 000 yılındaki nüfusu yüzölçümü: km olduğuna göre Türkiye'nin = = 83, Yoğunluğu yoğunluğu hesaplanırken, nüfusun ülke veya bölge içinde dağılışını etkileyen yeryüzü şekilleri, iklim özellikleri, ekonomik faaliyetler gibi faktörler dikkate alınmaz. un her yerde eşit olarak dağıldığı kabul edilir. Yukarıdaki hesaplamaya gö- 6
9 re 000 yılında ülkemizde 1 km ye yaklaşık 83 kişi düşmektedir. yoğunlğu nüfus hakkında tek başına bilgi vermez. Bilgi: İleriki sınıflarda göreceğiniz iki tane daha nüfus yoğunluğu tanımı vardır. Aşağıda bunlarla ilgili olarak çok kısa bilgiler verilmiştir. 1. Tarımsal nüfus yoğunluğu: Bir ülkede veya bir bölgede tarımda çalışan insanların tarım alanlarına bölünmesiyle bulunur. Bir başka deyişle birim tarım alanına düşen tarımda çalışan insan sayısıdır. 000 yılında Türkiye de ; Tarımla uğraşan insan sayısı: kişidir. Ekili dikili alanların yüzölçümü ise yaklaşık km dir. Buna göre; yaklaşık 99 kişidir. ( Tarımla Uğraşan ) Tarımsal = Yoğunluğu Tarım Alanlarının Yüzölçümü km ( ) Türkiye'nin Tarımsal = = 99, 16 Yoğunluğu Fizyolojik nüfus yoğunluğu : Bir ülkedeki ya da bir bölgedeki toplam nüfusun tarım topraklarının alanına oranıdır. Bir başka deyişle toplam nüfusun ekili dikili alanların yüzölçümüne oranıdır. ( ( Toplam ) Fizyolojik = Yoğunluğu Tarım Alanlarının Yüzölçümü k Toplam nüfus Ekili dikili alanların yüzölçümü ise yaklaşık km dir. Buna göre; Türkiye'nin Fizyolojik = = 8, 5 Yoğunluğu yaklaşık 83 kişidir. Örnek 0 " yoğunluğu X ilinde 50, Y ilinde 70 ve Z ilinde ise 80 dir." Yukarıdaki bilgilere göre aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur? A) Z ilinin nüfusu, X ve Y ilinin nüfusundan fazladır. B) u en az olan il X'tir. C) yoğunluğu tek başına nüfus hakkında bilgi vermez. D) Her üç ilinde nüfusları birbirine yakındır. ( Toplam ) = Yoğunluğu ( Toplam Yüzölçüm ( km ) olduğuna göre nüfus yoğunluğu tek başına nüfus hakkında bilgi vermez. Önce A, B ve D seçeneklerinde verilenlerin her şartta doğru olmayacağını örneklerle açıklayalım. Z ilinin nüfusunun X ilinden de Y ilinden de fazla olduğu kesin olarak söylenemez. Söz gelimi: Örnek 1: Z, X ve Y illerinin nüfusları ve yüzölçümleri aşağıdaki gibi olsun. İl Z X Y Yüzölçümü (km ) Yoğunlğu yılında Türkiye de ; 7
10 Dikkat edilirse Z, X ve Y illerinin nüfusları aynı olduğu halde yüzölçümleri farklı olduğundan nüfus yoğunlukları da farklı olur. Bu durumda; yani nüfusları aynı ise yüzölçümü en küçük olan ilin nüfus yoğunluğu en fazla, yüz ölçümü en büyük olan ilin nüfus yoğunluğu en az olacaktır. Örnek : İl Z X Y Dikkat edilirse Z ilinin nüfusu en az olduğu halde nüfus yoğunluğu X ve Y illerinden daha fazla çıkmıştır. Çünkü Z ilinin yüzölçümü diğer iki kente göre çok daha küçüktür. Örnek 3: Yüzölçümü (km ) Yoğunlğu 5 3 Tabiki Z ilinin nüfusu X ve Y illerinden fazla olabilir. Ancak yüzölçümü diğer iki kente göre çok daha büyükse bu sefer nüfus yoğunluğu çok küçük çıkabilir. İl Z X Y Yüzölçümü (km ) Yoğunlğu Dikkat edilirse Z ilinin nüfusu X ilinin de Y ilinin nüfuslarından fazla olmasına rağmen yüzölçümü diğer iki ilin yüzölçümlerinden çok büyük olduğu için nüfus yoğunluğu daha azdır. Bütün bunların dışında Z ilinin tabi ki nüfusu fazla olup nüfus yoğunluğu X ve Y illerinin nüfus yoğunluklarından fazla olabilir. Ancak örneklerde görüldüğü gibi A, B ve D seçeneklerinde verilenler her koşulda doğru olmuyor. Sonuç olarak nüfus yoğunluğu tek başına nüfus hakkında bilgi veremez. Bu soruyu birde matematik derslerinde problem çözer gibi düşünelim. Bir problemde üç bilinmeyenden sadece 1 tanesi verilirse diğer ikisini bulamayız. Şöyle bir örnek verelim: Örnek Problem: Ali'nin yaşının kardeşinin yaşına oranı tür. Ali ve kardeşi kaçar yaşındadır? Bu problem çözülemez. Çünkü; Ali nin yaşı = Kardeşinin yaşı Burada Ali ve kardeşinin yaşları çok farklı değerlerde olabilir. Bunu bir tablo halinde inceleyelim. Ali nin yaşı Tabloda görüleceği gibi Ali'nin ve kardeşinin yaşlarına farklı değerler verildiğinde oran hep çıktı. Şimdi bu problemi nüfus yoğunluğu sorusuna uyarlayalım: yoğunluğu= Kardeşinin yaşı Ali nin yaşının kardeşinin yaşına oranı Toplam nüfus Yüzölçüm Söz gelimi nüfus yoğunluğu 50 olan ancak nüfusu ve yüzölçümü çok farklı olan pek çok değer bulunabilir: 8
11 Ülkenin u Tabloda görüldüğü gibi nüfus yoğunluğu 50 olan dört ülkenin nüfusları ve yüzölçümleri farklı değerlerde olabilir. Sonuç olarak: Sadece nüfus yoğunluğu verildiğinde nüfus ve yüzölçüm ayrı ayrı bulunamaz. Yanıt C'dir. Örnek 1 Bursa Yukarıdaki Türkiye haritasında verilen yörelerden hangi ikisinde nüfus yoğunluğunun fazla olmasında endüstri kuruluşlarının yoğun oluşu ile geniş ve verimli tarım alanlarının varlığı birlikte etkili olmuştur? A) Bursa - Adana B) Zonguldak - Rize C) Bayburt - Hakkari D) Adana - Zonguldak Ülkenin Yüzölçümü (km ) Zonguldak Adana Yoğunluğu Rize Bayburt Hakkari Zonguldak çevresinde taş kömürü çıkartılır, Karadeniz Ereğlisi'nde demir - çelik fabrikası vardır. Kısaca madencilik ve sanayiye bağlı olarak nüfus ve nüfus yoğunluğu Zonguldak ve çevresinde fazladır. Rize çevresinde nüfus yoğunluğunun fazla olmasının nedeni Karadeniz dağlarının kıyının hemen gerisinden başlayıp, kıyıya paralel uzanması nedeniyle nüfus kıyı ile dağlar arasında sıkışıp dar bir alanda toplanmasıdır. Bu yüzden nüfus ve nüfus yoğunluğu fazladır. Ancak Rize çevresinde endüstri gelişmemiştir. Sadece çay işleme fabrikaları bulunur. Bayburt ta iklim sert ve arazi çok engebeli, ulaşım zordur. Sanayi gelişmemiştir. Bu yüzden nüfusu azdır. Hakkari ve çevresi nüfus ve nüfus yoğunluğu en az olan kentlerimizdendir. Endüstri gelişmemiştir. Çok dağlık bir yapıya sahiptir. İlklimi çok serttir. Bu kentimiz ve çevresinde en önemli ekonomik faaliyet hayvancılık ve aracılıktır. Sayılan nedenlerden dolayı Hakkari çevresi çok seyrek nüfusludur. Hatta ülkemizin en seyrek nüfuslu yöresidir. Bursa da otomotiv, meyve suyu, konserve ve dokuma sanayi gelişmiştir. Bu yüzden Bursa çevresinde iş olanakları fazladır. Ayrıca Bursa ovası ülkemizin en önemli tarım alanlarından biridir. Adana da tarım makineleri ve tekstil sanayi gelişmiştir. İş olanakları fazla olduğu için göç alır. Çukurova ülkemizin en büyük tarım alanıdır. Sonuç olarak Bursa ve Adana da hem sanayinin gelişmiş olması hem de verimli tarım alanlarına sahip olmaları nedeniyle nüfusları fazladır. Yanıt A dır. Türkiye nüfus yoğunluğunu gösteren bir harita incelendiğinde: 1. Ülkemizde nüfus yoğunluğunun en fazla olduğu il İstanbul'dur.. un ikince derecede yoğun olduğu yerler, sanayi ve ticaretin gelişmiş olduğu illerimizdir. Bunlar: İzmir, Kocaeli, Bursa, Ankara, Gaziantep, Trabzon, Ordu, Samsun, Sakarya'dır. 3. un en seyrek olduğu (nüfus yoğunluğunun en az olduğu) yerler daha çok Doğu Anadolu Bölgesi'ndeki Hakkari, Tunceli, Sivas, Erzincan, Kars, Şırnak ile Karadeniz Bölgesi'nde Kastamonu, İç Anadolu Bölgesi'nde Yozgat gibi sanayi ve ticaret'in gelişmemiş olduğu illerdir. 9
12 . Türkiye'nin nüfus yoğunluk haritası ile fiziki haritası karşılaştırıldığında, ülkemizde nüfusun dağılışı ile yeryüzü şekilleri arasında çok sıkı bir ilişki olduğu görülür. daha çok alçak batı bölgeleri ile kıyı ovalarında fazladır. Yer şekillerinin engebeli olduğu yerler ile dağlık ve deniz etkisine kapalı kesimlerde nüfus ve nüfus yoğunluğunun azaldığı görülür. Genel Sayımı Niçin Yapılır? Genel nüfus sayımında; un miktarı un coğrafi dağılışı yoğunluğu Ev halkının yapısı (ev halkının kaç kişiden oluştuğu, ailenin büyüklüğü, oturulan konutun özellikleri vb.) un sosyal ve ekonomik nitelikleri (nüfusun eğitim - öğretim ve iş durumu gibi) un yaş ve cinsiyet durumu Okul ve çalışma çağındaki nüfus tesbit edilir. Elde edilen bu bilgiler, devletin sosyal ve ekonomik politikaları belirlenirken hedef belirlemeye yarar. Sözgelimi öğrenim çağına gelmiş çocuk ve gençler için kaç tane okul ve dersliğe ihtiyaç olduğu, ülkemizin kaç öğretmene, kaç doktora vb. ihtiyacı olduğu belirlenir. Çalışma çağında olan insanlar için nerede ne kadar iş olanağı sağlanması gerektiği planlanır ve uygulanır. Genel nüfus sayımının amaçları arasında ailelerin mal varlığını tespit etmek yoktur. Örnek Ülkemizde Cumhuriyet Döneminde ilk nüfus sayımı hangi yılda yapılmıştır? A) 197 B) 193 C) 1937 D) 19 Ülkemizde Cumhuriyet Dönemi'nde ilk nüfus sayımı 197 yılında, ikinci nüfus sayımı 1935 yılında yapılmıştır yılından başlayarak 1990 yılına kadar her 5 yılda bir (sonu 0 ve 5 ile biten yıllarda) tekrarlanan nüfus sayımı, 1990 yılından itibaren 10 yılda bir yapılması kararlaştırılmıştır. Son nüfus sayımı ise 000 yılında gerçekleştirilmiştir. Yanıt A'dır. Örnek 3 Diğer dünya ülkelerinde olduğu gibi Türkiye'de de belli aralıklarla nüfus sayımı yapılır. Aşağıdakilerden hangisi ülkemizde yapılan genel nüfus sayımlarının amaçlarından biri değildir? A) un yaş ve cinsiyet durumunu tesbit etmek B) Okur - yazar sayısını belirlemek C) Ailelerin mal varlığını tesbit etmek D) un ne kadar olduğunu bir önce yapılan nüfus sayımına göre ne kadar arttığını tesbit etmek A, B ve D seçeneklerinde verilenler ülkemizde yapılan genel nüfus sayımlarının amaçlarındandır. C seçeneğinde verilen ailelerin malvarlığını tespit etmek nüfus sayımlarının amaçlarından biri değildir. Yanıt C dir. Artışının Nedenleri Bir yerde bir yıl içinde doğanlarla ölenler arasındaki sayısal fark doğal nüfus artışıdır. Doğal nüfus artışının olabilmesi için doğumların ölümlerden fazla olması gerekir. Sınırları belli bir alanda, belirli bir sürede yaşayan insan sayısında meydana gelen artışa nüfus artışı denir. artışının nedenleri göçler (iç ve dış), doğum ve ölümlerdir. 50