Antioksidan nedir, ne işe yarar: Vücudu koruyan antioksidan yiyecekler nelerdir?
Antioksidanlar, vücudu oksidatif stres ve serbest radikallerin verdiği zararlardan koruyan maddelerdir. En çok bilinen antioksidanlar C vitamini, E vitamini, beta karoten gibi enzim ve maddelerdir. Oksidasyonun zararlı etkilerine karşı savaşan antioksidanlar, daha sağlıklı bir bedenin destekçisi olmalarının yanı sıra yaşlanmayı yavaşlatma etkileriyle de dikkat çekmektedir. Antioksidan nedir, faydaları nelerdir, antioksidan bakımından zengin besinler nelerdir, antioksidan tüketimini artırmak için neler yapabiliriz sorularınızın cevapları için yazımızı okumaya devam edin.
Antioksidanlar, vücutta dış etkenlere karşı tepki olarak üretilen dengesiz moleküller olan serbest radikallerin, hücrelere verdiği zararı önleyen ya da yavaşlatan maddelerdir. “Serbest radikal temizleyiciler”olarak da bilinen antioksidanlar, doğal ya da yapay kaynaklardan alınabilir. Antioksidanlar ayrıca vücudumuzda da üretilebilir. Vücutta üretilen antioksidanlar endojen antioksidanlar olarak adlandırılırken, vücudumuza dışarıdan aldığımız antioksidanlar ekzojen antioksidanlar olarak adlandırılır.
Serbest radikaller, vücudumuz besinleri işlerken ve çevresel etkenlere tepki verirken hücrelerimiz tarafından üretilen atık maddelerdir. Eğer vücudumuz serbest radikalleri etkili bir biçimde işleyip uzaklaştıramazsa oksidatif stres ortaya çıkar. Reaktif oksijen türleri olarak da bilinen serbest radikallerin neden olduğu oksidatif stres, hücreleri ve vücut fonksiyonlarını olumsuz etkiler.
Vücutta serbest radikallerin üretimini artıran nedenler enflamasyon gibi iç kaynaklı ya da hava kirliliği, UV ışınları, sigara içmek gibi dış kaynaklı da olabilir. Oksidatif stresin vücuttaki etkileri, kalp hastalıkları, kanser, artirit, kalp krizi, solunum sitemi hastalıkları, bağışıklık yetersizliği, amfizem, Parkinson gibi enflamatuar ve iskemik rahatsızlıklarla bağlantılıdır. (1)
Antioksidanlar, serbest radikallerin vücuttaki etkilerini nötralize ederek sağlığımızı desteklemektedir.
Vücutta oksidatif stres oluşumuna neden olan süreçleri şöyle sıralayabiliriz:
Enflamasyon ya da sakatlık kaynaklı doku travmaları
İskemi ve reperfüzyon hasarı
İşlenmiş gıdalar, trans yağlar, yapay tatlandırıcılar ve katkı maddelerinin yoğun tüketimi
Böcek ilaçları gibi kimyasallara maruz kalmak
Bu etkenler hücre hasarına neden olurken, demir ve bakır iyonlarının fazla salınımını, patojen aktivasyonunu, serbest radikal üretiminde rol alan enzimlerin artışını ve elektron taşınım dizisinin bozulmasını tetikleyebilir.
Oksidatif stresin vücutta yarattığı hasar, kanser, arteroskleroz, görme kaybı gibi sonuçlara yol açabilir. Antioksidanlar, serbest radikallerle savaşarak bu risklerin azamasına yardımcı olur.
Yapılan bir araştırmaya göre (3) serbest radikal temizleyici olan antioksidanlar, hidrojen donörü, elektron donörü, peroksit ayrıştırıcı, tekli oksijen söndürücü, enzim inhibitörü ve sinerjist olarak da görev yapar. Başka bir araştırmaya (4) göre ise, antioksidan takviyesi yaşlı insanlarda maküler denejenerasyona bağlı görme kaybının azaltılmasına yardımcı olabilir.
İlginizi çekebilir: Antioksidan nedir ve neden antioksidana ihtiyaç duyarız?
Vücudumuzdaki serbest radikallerle savaşan antioksidanlar, diyabet, kalp hastalıkları ve kanser gibi pek çok hastalıkla ilişkilendirilmektedir. Vücut, serbest radikalleri kontrol altında tutabilmek için antioksidanlara ihtiyaç duyar. Antioksidanlar olmadığında serbest radikaller vücudumuza çok hızlı bir şekilde zarar verebilir. Ancak bu noktada serbest radikallerin vücudumuzda da önemli fonksiyonları olduğu da unutulmamalıdır. (5) Örneğin bağışıklık hücreleri enfeksiyonlarla savaşabilmek için serbest radikalleri kullanır. Dolayısıyla vücudumuzda antioksidanlar ve serbest radikallerin de dengede olması önemlidir.
Serbest radikallerin antioksidanlardan daha fazla olması durumunda ortaya çıkan oksidatif stres, uzun vadede hücrelerimize ve vücudumuzdaki moleküllere zarar verebilir.
Vücudumuz glutatyon gibi bazı antioksidanları kendisi üretirken, C vitamini ve E vitamini gibi hayati antioksidanları dışarıdan almaya ihtiyaç duyar.
Antioksidanlar, bazı moleküllerin oksidasyonunu engelleyebilen moleküllerdir. Vücudumuz söz konusu olduğunda antioksidanlar, serbest radikallerle savaşırken, yaşlanma belirtilerinin azaltılmasına ve bazı hastalıklara karşı korunmaya yardımcı olur.
1. Antioksidanlar, kalp hastalıklarıyla savaşmanıza yardımcı olur
Çay ve kahvede yer alan ve polifenol antioksidanlar olarak adlandırılan antioksidanlar, kalp hastalıklarına karşı korunmanıza yardımcı olabilir. Yağın oksitlenmesini önleyen polifenoller, iç enflamasyonu önlerken kalp krizi ve diyabet riskini de azaltır. Yapılan araştırmalara göre az kavrulan kahve çekirdeklerinde çok kavrulanlara oranla daha çok antioksidan bulunmaktadır.
2. Antioksidanlar, duygudurum bozukluklarıyla savaşabilir
Pek çok araştırma serbest radikaller ve anksiyetedepresyon gibi duygudurum bozuklukları arasındaki ilişkinin altını çiziyor. Antioksidanlar, serbest radikallerin neden olduğu nöro-enflamasyonla savaşarak anksiyete, depresyon ve hatta Alzheimer, Parkinson gibi hastalıkların riskini azaltmanıza yardımcı olabilir.
3. Antioksidanlar bağışıklık sistemini güçlendirmenize yardımcı olur
Vücut tarafından enerji harcanan pek çok süreçte serbest radikaller ortaya çıkar. Vücut bu süreçle eş zamanlı olarak serbest radikalleri kontrol altında tutmaya yardımcı enzimler salgılar. Antioksidan yiyecekler tüketerek vücudunuzun serbest radikallerle savaşmasına yardımcı olan doğal koruma sistemini de güçlendirebilirsiniz.
4. Antioksidanlar, yaşlanma sürecinin zihinsel etkilerini yavaşlatabilir
Kırmızı meyvelerde çokça bulunan C vitamini ve E vitamini gibi antioksidanlar, yaşlanmanın mental etkilerini azaltabilir. Beyin hücrelerinin daha güçlü bağlantılar kurmasını sağlayarak uzun vadeli hafızayı güçlendiren antioksidanlar, hafıza kaybı sürecini de geciktirebilir ya da yavaşlatabilir.
5. Antioksidanlar, görme yetisini güçlendirebilir
Pek çok meyve ve sebzede bulunan karotenler , koyu yeşil, sarı ve turuncu bitkileri güneşin zararlı etkilerinden korur. Karoten içerikli besinler tükettiğinizde üretilen A vitamini, vücudunuzda da koruyucu bir etki yapar. A vitamini retina tarafından yapılan pigment üretim sürecini düzenleyerek gözlerinizi güneşin zararlarından koruyabilir; düşük ışıkta daha iyi görmenizi ve renk algınızı güçlendirebilir.
6. Antioksidanlar, yaşlanmayı yavaşlatabilir
Antioksidanlar, serbest radikalleri nötralize ederek yaşlanmanın sadece içsel değil gözle görünen etkilerini de yavaşlatabilir. Yapılan bazı araştırmalara göre antioksidanlar kırışıklıkların azaltılmasına, cildin canlılığını korumasına ve güneşin etkilerinin azaltılmasına yardımcı olabilir.
Bu doğal yöntemler siyah noktaları yok ediyor! Yulaf, limon suyu…
Sivrisinek ve böcekler bir daha evinize gelemeyecek! Okaliptus, çayağacı…