MUHAMMED EMİN TÜRKMEN
Muhammed Emin Türkmen, nâm-ı diğer MET, Türkiye’nin önde gelen graffiti sanatçılarından biri. Türk ve İslâm dünyasında yaşanan gelişmelere karşı sanatını kullanarak bir duruş geliştiren MET, diğer graffiti sanatçılarından da bu yönüyle ayrılıyor. Öyle ki ünlü Müslüman boksör Khabib Nurmagomedov’un dövüş sırasında çekilen bir fotoğrafını sanatıyla buluşturmuş ve Khabib’in kendi Instagram hesabında paylaştığı bu eser 2 milyon 600 bin beğeni almıştı.
Duvarlara, çizdikleriyle anlam yükleyen adam MET ile graffiti sanatı hakkında konuştuk.
Tarihsel sürecine bakacak olursak, M.Ö’ye kadar dayanan bu sanat, ilk insanların mağara duvarlarına çizdikleri şekillerden gelip 1940’lı yıllarda Almanya’da Berlin Duvarı’na protestolar amacıyla, iki yönlü olarak slogan ve şekiller çizilerek tanınmaya başlanmış ve Amerika’nın 1960’lı yıllarında sokak çetelerinin kendi alanlarına, bu alanın kendilerine ait olduğunu belirlemek için çizdikleri yazı ve şekillerle kendini göstermiştir. Diğer yandan 1960 ve 1970’li yıllarda New York’ta kuryecilik yapan Demetrius isimli bir kişinin, gittiği her yere isminin kısaltması olan Taki ve sokak numarası olan 183’ü birleştirmesiyle yani Taki183 imzasını atmasıyla insanların merakını uyandırmıştır.
New York Times gazetesinin bu imzayı manşet haber yapmasıyla Taki183 bir efsane haline gelmiştir. Bu imzayı beğenen genç kesimler de kendilerine birer imza beğenip Taki’yi taklit etmeye ve imzalarını atmaya başlamışlardır. Bu imzalar, zamanla ün kazanmak için graffiti çalışmalarına ve kimin daha güzel, daha zor çalışmalar yapacağı üzerine devam etmiştir. Günümüzde de bireysel ve grup çalışmalarıyla graffiti sanatı gelişmeye devam etmektedir.
MET’i -kendi dilince- biraz tanıyabilir miyiz?
Adım Muhammed Emin Türkmen ama sokakta bilinen adım: MET. 1985 yılında İstanbul’da doğdum.
Graffiti sanatına ilgin nasıl başladı?
Aslında çocukluktan bu yana extreme, aykırı sporlara, heyecanlı işlere hep ilgim olmuştur. Çizime olan yatkınlığımı çok ufak yaşlardan itibaren fark etmiştim ama her normal çocuğun başladığı gibi, okuldaki öğretmenin verdiği resim ödevleri ne hoşuma gidiyordu ne de benim aradığım şeyi bana veriyordu, hatta sıkıcı geliyordu. Graffitiyle, daha yaptığım işin ne olduğunu bilmeden tanıştım. Hikayem, 98 yılında mahallemize gelen gurbetçilerin, sokaklarımıza yazdıklarını taklit ederek ve mahallede bizden yaşça büyük olan breakdanceçıların duvarları karalamasını izleyerek başladı. Geceleri kimselere görünmeden duvarlara yazı yazmak o kadar heyecanlı ve gizemli bir işti ki beni orada yakaladı graffiti. Bu sene 20. yılımı doldurdum graffiti hayatımda.
Tarihten bugüne, hem Türkiye hem de dünya bağlamında, bu sanatın gelişimini nasıl değerlendiriyorsun?
Graffiti sanatı, çıktığı yıllardan bu zamana kadar, yani 60’ların sonundan ta ki 90’ların sonuna kadar yok sayılan, göz ardı edilen bir sanat oldu. Ama 2000’lerin başından bu yana, son 20 senedir çok hızlı bir ivme kazanarak yükselişe geçti. Bunda tabii dijitalleşmenin, sanal alemin gelişmesinin ve akabinde sosyal medyanın devreye girmesinin fazlaca etkisi oldu ve bu sanat şu an zirvesini yaşıyor. İnsanlar sırf sokaklardaki graffitilerin fotoğraflarını çekmek için şehir şehir, semt semt gezer oldu. Hatta ülkeleri gezenler var. Yani 60’ların sokak serserileri, şimdinin sanatçıları oldu.
Çalışmalarının genelinde, güncel olaylar hakkında ince mesajlar var. Sanat eserlerinin bir mesaj vermesi, toplumu dönüştürmesi gerektiğine inanıyor musun?
Ben bir sanatçının, özellikle de sokakta eserlerini sergileyen biz graffiti sanatçılarının, biraz daha duyarlı olması kanısındayım. Çünkü sokaklar herkese ait, her kesimden her görüşten insana ait. Yaptığınız çalışmalar; toplumun herhangi bir kesimini rencide edecek, aşağılayacak, rahatsız edecek çalışmalar olmamalı. Çalışmalar, toplumun değerlerine duyarlı, her yaş grubundan insanın bu çalışmayı görebileceği hesap edilerek yapılmalı. Ben bir sanatçının -hangi sanatı icra ederse etsin- kendi kültürünü, kendi değerlerini yansıtan çalışmalar yapması taraftarıyım. Yoksa sizi diğer dünya sanatçılarından ayıran bir nokta kalmıyor. Taklitten ileriye gidemiyorsunuz, farklı bir iş sunamıyorsunuz dünyaya.
Güncel olaylardan esinlenip -manevi anlamda- iç dünyamı yansıtacak çalışmalar yapmaya çalışıyorum. Bu sebeple yaptığım çalışmaların bir mesaj içermesi benim için önemli. Tabii yine kimseyi incitmeden, kırmadan.
Sevenlerinin ‘‘kahramanlar köşesi’’ olarak adlandırdığı, Ömer Halisdemir ve Khabib Nurmogamedov’u çizdiğin bir köşe var. Bu köşeye başka kahramanlar da eklemeyi düşünüyor musun?
Belli mi olur? Bizim kültürümüzde hayali değil, çok fazla gerçek kahraman var. İlla ki bir kahramanımızı yine çizerim. Ama kimse benden, kahraman deyince Batman-Superman çizmemi beklemesin. :)
Katıldığın bir etkinlikte ‘’Batı'da yapılan graffitiye duygu yüklendiğini, Doğu'da ise duyguların graffitiyle aktarıldığını’’ ifade etmişsin. Bu ifadede, biz seni -eserlerin doğrultusunda- Doğu’da görüyoruz. Sen kendini ne tarafta görüyorsun?
Ben her 80’ler çocuğu gibi Batılı tarzda yaşamaya mecbur bırakılmış, okullardaki eğitim sistemi ile televizyon kuşaklarında Batı kültürüne maruz kalmış, alıştırılmış ama her ne kadar böyle olsa da kendi kültüründen, kendi geçmişinden nefret etmeyen, kültürünü ve geçmişini benimseyen ve onlara sahip çıkmaya çalışan biri olduğumu düşünüyorum. Çizdiğim esere anlam yüklemektense, anlatmak istediğimi yansıtacak, insanları düşündürecek bir çalışmayı duvara koymayı tercih ediyorum. Ben ne sadece Batı’da ne de sadece Doğu’dayım. Ben, hem Batı’ya hem Doğu’ya 1000 seneye yakın etki eden, dünyada iz bırakan bir medeniyetin ferdiyim. Kendime sınır çizmek, hem geçmişime hem de kendime yapacağım bir haksızlık olur.
Sanatında, katıldığın etkinliklerde, kısacası kişisel hayatında dünya üzerinde zulüm gören insanlara karşı hassas olduğunu görüyoruz. İHH tarafından düzenlenen Graffiti ve Müzik etkinliğinde yer aldın, Suriye’ye gidip oradaki çocukların yüreğine su serptin, Doğu Türkistan’la alakalı da ses getiren bir graffiti çalışması yaptın. Bu bağlamda sanat anlayışın ve eserlerinin ortaya çıkış gayesi hakkında neler söylersin?
Bu tarz etkinliklerde yer almak, sanatımı bu yolda kullanabilmek, beni manevi anlamda rahatlatıyor. Yeteneğimin zekatını veriyormuşum hissini aldığım projeler oluyor. Dünya, bu bahsettiğiniz olaylara sessiz kalan insanlarla dolu ve ben onlardan biri olmak istemiyorum.
Şu gerçeği artık herkesin görmesi lazım: Şu anki dünya otoritesi için, insanların ölmesinin hiçbir önemi yok. Onlar için önemli olan insanların nerede öldüğü. Paris’te 3 kişi ölür, tüm dünya ayağa kalkar, bütün dünya liderleri oraya gider ama mevzubahis Orta Doğu’ysa orada binlerce insan ölür, kimse umursamaz. Çünkü orası Orta Doğu, orada ölmek çok normal. Ne yani orda ölünmeyecek de İngiltere’de mi ölünecek (!) Ne kadar saçma!
Yurt içi ve yurt dışında, farklı belediyelerin graffiti sanatçılarının eserlerini icra edebilmesi için alanlar tahsis ettiğini biliyoruz. Senin bu anlamda bir talebin ya da belediyelerle bir işbirliğin oldu mu? Meeting of Allstars isimli, Türkiye’nin ilk ve en büyük graffiti festivalinin organizatörlüğünü yapıyorsun. Bu organizasyondan biraz bahseder misin?
Ben, Meeting of Allstars’ı 2006-2014 yılları arasında İBB Gençlik Merkezi desteği ile organize ederek hayalimi gerçekleştirdim ve dünyanın her yerinden graffiti sanatçılarını, Türkiye’deki graffiti sanatçılarıyla buluşturmayı başardım. Ama bu proje şu an devam etmiyor. Hem genç kesime hem de her görüşten insana ulaşabilmesi bakımından önemli bir çalışmaydı.
Sence graffiti neden illegal olarak tanımlanıyor? Bu sanatın bu kadar korkulacak, tehlikeli addedilecek nesi var?
Çünkü graffiti, gerçekten de Amerika’da ilk çıktığı zamanlarda, sokak çetelerinin, uyuşturucu satıcılarının, gayrimeşru işlerle uğraşan gençlerin sahiplendiği ve yasadışı bir şekilde yapılarak bugüne kadar gelen bir sanat. İnsanlarda da hala böyle bir düşünce var haklı olarak. Ama artık toplumun her kesiminden insanın icra ettiği, herkesçe ilgi gören bir sanat tarzı.
Graffiti sanatçısı olmak isteyenler için tavsiyelerin ve bu doğrultuda eğitim verme gibi bir planın var mı?
Bazen, bazı eğitim kurumlarında ya da etkinliklerde ufak çaplı workshoplarımız oluyor. Ama sürekli bir eğitim henüz yok. Bu işi yapmak isteyen gençlere tavsiyem; önce iyi bir şekilde graffitinin ne olduğu hakkında kaynak incelemesi yapsınlar, bu zamana kadar yapılan eski çalışmalara ve yeni çalışmalara baksınlar. Sokağa çıkmadan önce bolca taslak yapıp ellerini geliştirsinler ve olabildiğince basit çalışmalar yaparak işe başlasınlar. Kağıt üzerinde başardıklarını hissettiklerinde, sokağa çıkıp kendilerini göstersinler.
Geleceğe yönelik ne tür hayallerin var?
Artık hayal kurma dönemini yaş itibari ile geçtim sanırım ya da ben öyle hissediyorum. J Fırsatları değerlendirip daha fazla insana çalışmalarımı nasıl ulaştırırım, bunun gayesindeyim.
Röportaj: Mehtap EFESOY