Roy Andersson'un Hareketli Tabloları - FilmLoverss
İsveçli usta yönetmen Roy Andersson’un Yaşayan Üçlemesi’ne odaklanan video, bu filmlerin resim sanatı ile olan ilişkisini gözler önüne seriyor.
David Lynch, Wes Anderson, Coen Kardeşler, Quentin Tarantino… Şüphesiz ki bazı yönetmenler kendi belirgin tarzlarını o kadar net şekilde oturtmuşlardır ki, onların herhangi bir filmini birkaç dakika izlemek dahi imzalarını fark etmemiz için yeterli olur. Bu saydıklarımız kadar tanınır olmasa da İsveçli usta sinemacı Roy Andersson da bu türden bir sinematik evrene yaratabilmiş isimlerden biri kesinlikle. Kariyerinin başında İtalyan Yeni Gerçekçiliği’nden aldığı ilhamla bu anlayışa yakın filmler çektikten sonra, sinema kariyerine 25 yıllık bir ara veren Andersson, 2000 yılında İkinci Kattan Şarkılar – Sånger från andra våningen’le başlayan Yaşayanlar Üçlemesi ile kendi sinema dilini tam anlamıyla yaratır. 2007’de Siz Yaşayanlar – Du levande’yle devam eden, 2015’te İnsanlar Seyreden Güvercin – En duva satt på en gren och funderade på tillvaron ile nihayete eren üçlemeye, geçtiğimiz yılın sonunda Sonsuzluk Üzerine – Om det oändliga isimli bir ekleme daha yapmıştı yönetmen. Bu dört filmin de görsel anlamda birbirlerine çok yakın sularda seyrettiğini söyleyebiliriz. Her bir sahnenin sadece tek bir açıdan tek planda çekildiği bu görsel dilde, kesmelere ya da kamera hareketlerine yer yoktur. Bu filmler âdeta bir sanat galerisinde izlenen tablolara benzer bir hissiyat yaratır. YouTube’daki Film Qualia isimli kanalda yayınlanan bir video da Roy Anderson sinemasının resim sanatıyla olan ilişkisinin izini sürüyor.
Kendisiyle yapılan söyleşilerde de ifade ettiği üzere Hollandalı ressam Peter Bruegel, özellikle de 1565’te yaptığı Kardaki Avcılar tablosu Roy Andersson’un en büyük ilham kaynaklarından biridir. İlk bakışta 16. yüzyılda yapılmış bir tablo ile Andersson’un modern zamanlarda geçen anlatıları arasında bir bağ kurmak zor olabilir. Lakin detaya inildiğinde bu ikisi arasında güçlü paralellikler göze çarpar. Bruegel’in tablosu daha çok gündelik işleriyle meşgul olan insanlarla ilgilidir; lakin arka planda onlardan habersiz yaşamlarına devam eden insanlar görebiliriz. Roy Andersson filmlerindeki çoğu sahnede de benzer bir durum vardır; asıl karakterin başından geçenler, hayal kırıklıkları ve onları izleyen ya da izlemeyen, ama varlıklarını sürdüren diğer insanlar… Bruegel’in tablosunun renkleri ve insanların görünmeyen yüzleri, Anderson’un mimiksiz karakterinde ve filmlerin renk paletlerinde de etkisini gösterir. Andersson’un tamamı stüdyoda, çizilmiş arka planların önünde çekilen filmleri Bruegel’in tablolarını andırdığı gibi, iki sanatçının da “güzel” olanın peşinden koşma gibi bir gayesi olmamasında da ortak bir anlayışın izleri vardır.
Roy Andersson’ın ilham kaynağı olan ressamlardan birisi de tabii ki Edward Hopper. Hopper’ın Amerikan toplumunun yalnızlığına ve bekleyişine yönettiği bakışın çok benzerini Andersson modern Avrupa’ya yöneltir. Ressamın ilk bakışta boş görünen ama derine inildiğinde türlü anlamlarla dolu olan tablolarının etkisi, Andersson’un benzer hissiyatlar yaratan kadrajlarında rahatlıkla görünebilir. Bu benzerlik özellikle Andersson’un cafe ya da barlarda geçen sahnelerinde iyiden iyiye açığa çıkar.
Resimde Dışavurumculuk’a tepki olarak ortaya çıkmış Alman Yeni Öznellik akımı da Roy Andersson’un ilham kaynaklarından biridir. Eleştirel ve tuhaf olanın peşinden giden bu akımın özellikle üç temsilcisini işaret eder Andersson: George Grosz, Otto Dix ve Otto Griebel. Bilhassa Dix ve Griebel’in “sıradan” insanları yansıtma şekli, usta yönetmenin yüzü solgun, beyaz makyajlı karakterlerine kaynaklık etmiştir. Savaşa ve tarihin en karanlık zamanlarından birine şahitlik etmiş sanatçılarının dünya tasvirinin tınlamaları ya da başka şekilde ifade edersek modern Avrupa’nın şiddetle, sömürgecilikle, ırkçılıkla yoğurulmuş hamurunun kokusu Andersson’un anlatılarında bir şekilde karşılığını bulur.
a pigeon sat on a branch reflecting on existenceEdward HopperGeorge GroszOtto DixOtto GriebelPieter Brueghelroy anderssonsongs from the second flooryaşayanlar üçlemesiyou the living
Edward Hopper’ın Tablolarından Beliren Sinema Büyüsü