Koroner Arter Hastalığı (KAH) Risk Faktörleri
Kontrol Edemeyeceğiniz Faktörler
Koroner arter hastalığı geliştirme açısından bireysel riskinizi azaltmak için birçok şey yapabiliriz ama bazı risk faktörlerinden kurtulamayız. Bunlardan haberdar olmak önemlidir.
Plak birikimi zamanla oluştuğuna göre biz yaşlandıkça KAH olasılığının artması mantıklıdır. Kadınlarda ortalama 55 yaşında KAH gelişir. Bu erkeklerden yaklaşık on yıl sonradır. KAH Amerika Birleşik Devletleri'nde hem erkek hem kadınlarda en sık kalp hastalığı tipidir, ama erkeklerin KAH nedeniyle ölme olasılığı kadınlardan yüzde 50 fazladır.
Bir miktar KAH'tan kaçınılamaz ve bu durum 80 yaş üzerindeki yetişkinlerin yüzde 80'inden fazlasında saptanabilir. Biz yaşlandıkça vücudumuzda oluşan değişiklikler kalp hastalığının başlaması için optimum koşullar oluşturur. Örneğin biz yaşlandıkça düzgün damar duvarında doğal olarak, plak kalıntılarını çeken kaba bir yüzey gelişir.
Amerika Birleşik Devletleri'nde siyah erkek ve kadınların koroner arter hastalığı dahil kalp hastalığından ölme olasılığı beyazlardan yüzde 30 daha fazladır. Beyazların beyaz olmayan Hispanik erkek ve kadınlara göre kalp hastalığından ölme olasılığı önemli ölçüde daha yüksektir.
Diğer Genetik Faktörler
Kalp hastalığı aile içinde süregelebilir veya tip 1 diyabet veya KAH riskini arttıran başka bir hastalık veya özelliği kalıtsal olarak alabilirsiniz.
Kontrol Edebileceğiniz Faktörler
Neyse ki KAH için birçok risk faktörü kontrolümüz altındadır. Amerikan Kalp Derneği (American Heart Association) uyarınca değiştirebileceğiniz altı temel risk faktörü vardır.
Başka risk faktörleriniz olmasa bile sigara içme tek başına KAH riskinizi arttırır. Mevcut başka risk faktörleriniz varsa KAH riskiniz üssel olarak artar. Özellikle ailenizde kalp hastalığı öyküsü varsa veya doğum kontrol hapları alıyorsanız sigara içmek tehlikelidir.
Yüksek LDL (kötü) kolesterol veya düşük HDL (iyi) kolesterol sadece tıbbi dosyanıza konan bir test sonucu değildir. Bu faktörler KAH açısından ciddi bir risk anlamına gelebilir. Hangi kolesterolün iyi ve hangisinin kötü olduğu konusunda sıkıntı çekiyorsanız Ulusal Kalp, Akciğer ve Kan Enstitüsü (National Heart, Lung, and Blood Institute) hatırlamanın kolay bir yolunu önerir LDL içindeki "L" kısmını duyduğunuzda "lousy" (daha kötü) ve "lower" (daha düşük) düşünün. HDL içindeki "H" kısmını duyduğunuzda "healthy" (sağlıklı) ve "higher" (daha yüksek) düşünün.
LDL ölçümünüz kanın desilitresi başına 100 miligram (mg/dL) kolesterolün altında olmalıdır. HDL kolesterol seviyeniz en az 40 mg/dL olmalıdır. Ayrıca kanınızda dolaşan bir tür yağ olan trigliserit seviyenize dikkat etmelisiniz. Trigliserit seviyeniz 150 mg/dL altında olmalıdır. Trigliserit miktarı şeker alımına bağlıdır. Trigliseritlerinizi gündelik şekerli madde yemenizi azaltarak azaltabilirsiniz.
Kan basıncı, kalbiniz içlerinden kan pompalarken damarların ne kadar direnç oluşturduğunun bir ölçümüdür. Zaman içinde yüksek kan basıncı koroner arterlerin daralması ve sertleşmesine neden olabilir. Kan basıncınız tutarlı olarak 120/80 mmHg veya altında kalmalıdır.
Egzersiz, KAH riskinizi kan basıncını azaltarak, HDL kolesterolü yükselterek ve kalbinizi daha verimli çalışacak şekilde güçlendirerek azaltır. Sağlıklı bir kiloyu devam ettirmenize yardımcı olur ve KAH durumuna yol açabilecek başka hastalıklar (obezite ve diyabet gibi) riskinizi azaltır.
"Aşırı kilolu" ve "obez" terimleri sadece hoş olmayan sıfatlar değildir; bunlar tıbbi tanılardır. Aşırı kilolu veya obez olma KAH riskinizi dramatik ölçüde arttırır. Ayrıca çok fazla kilonuzun olması sıklıkla yüksek kan basıncı veya diyabetle birlikte gider ve kötü diyet ve fiziksel aktivite alışkanlıklarıyla doğrudan ilişkilidir.
Aşırı kilolu ve obezite terimleri genellikle vücut kitle indeksi (VKİ) ile tanımlanır. VKİ değeriniz ağırlığın kiloya bir oranıdır ve 18,5 ile 24,9 arasında kalmalıdır VKİ 25 veya üzerindeyse ve özellikle kilolar orta kısmın etrafında birikmişse KAH riski artar. Erkek ve kadınlarda bel çevresi sırasıyla en fazla 87,5 ve 100 cm olmalıdır. Duştan çıkarken kendinize aynada bakmak muhtemelen fazla kilolu olduğunuza karar vermek için yeterlidir ama VKİ değerinizi bilmelisiniz. Bir VKİ aracı kullanın veya sağlık bakımı sağlayıcınızdan sizin için rakamı hesaplamasını isteyin.
Diyabet, insülini vücut uygun şekilde kullanamadığı veya yeterli insülin yapamadığı için kanda çok fazla glukoz bulunan bir durumdur. Tip 2 diyabet genellikle obezite başta olmak üzere KAH için diğer risk faktörleriyle birlikte gider. Açlık kan şekeriniz 100 mg/dL altında olmalı ve son üç aylık dönemde kan şekeri kontrolünüzün ortalama bir ölçütü olan HbA1c değeriniz yüzde 7'den düşük olmalıdır. Bu iki değerden birinin daha yüksek olması daha yüksek KAH riski anlamına gelir.