Kara yolu taşımacılığının transit boyutunun küresel düzeyde en önde gelen sistemi TIR Sistemi’dir. TIR Sözleşmesi ile tesis edilen sistem günümüzde, uluslararası arenada uygulanan yegâne transit sistemi hüviyetini halen korumaktadır. Dünyada 1.500’ün üzerinde nakliye firması ve 60.000’den fazla araç filosu TIR rejimi altında taşıma yapmaktadır. TIR Sözleşmesi’ne taraf ülkeler 2003 yılında, TIR Sistemi’nin tüm aktörleri arasında elektronik veri değişimini amaçlayan ve “TIR İşlemlerinin Bilgisayarlaştırılması” olarak da bilinen “e-TIR Projesi”ni oluşturmuşlardır.
Türkiye TIR işlemlerinin elektronikleştirilmesine, TIR işlemlerinin etkinlik ve güvenliğinin arttırılması, teminat sisteminin anlık takibinin yapılabilmesi ve usulsüzlüklerin elektronik veri değişimiyle en aza indirgenmesi hedefleri doğrultusunda öncülük etmekte ve pilot projelerde yer alma politikası izlemektedir.
Pilot projelerden elde edilen sonuçlar kullanılarak, sistemdeki olası aksaklıkların tespiti ve müteakiben düzenleme yapılması, uzun dönemli eTIR vizyonu kapsamındaki eTIR Sistemi’nin kullanılmaya başlanması öncesinde önem taşımaktadır.
Türkiye-İran e-TIR Pilot Projesi
Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonu (BMAEK) ve Uluslararası Karayolu Taşımacılığı Birliği (International Road Transport Union, IRU) tarafından geliştirilen ve ülkemiz ile komşumuz İran İslam Cumhuriyeti ortaklığında yürütülen projenin teknik ve hukuki altyapısı tamamlanmış olup, İşleyiş Kuralları Belgesi 26 Ekim 2015 tarihinde yazılı usulle sonuçlandırılmıştır.
Pilot projenin İran ve Türkiye arasında çift yönlü eşya taşınması esnasında kâğıt bazlı TIR Karnesi ile eş zamanlı olarak gerçekleştirilen ön test işlemleri, 5 Kasım 2015 tarihinde başarıyla tamamlanmıştır. İlk pilot sevkiyatlar karşılıklı olarak 27 ve 28 Kasım 2015 tarihlerinde başarıyla gerçekleşmiş, sonrasında ilgili firmalar takip eden sevkiyatlarla e-teminat ile taşıma yapmaya devam etmişlerdir.
İran ve Türk TIR’ları, elektronik teminat kullanma suretiyle, tüm işlem ve bilgi aktarımını elektronik ortamda yapmışlardır. Tüm proje ortakları, tüm işlemleri anlık olarak elektronik ortamda takip edebilmişlerdir. Projenin ilk aşaması başarıyla tamamlanmış olup, ikinci aşamasına ilişkin gerekli çalışmalar tamamlanmak üzeredir.
Türkiye-Gürcistan e-TIR Pilot Projesi
Birleşmiş Milletler Kalkınma Hesabı (UNDA) projesi kapsamında Avrupa bölgesinde pilot ülke olarak seçilen Gürcistan, TIR işlemlerinin elektronikleştirilmesi için gerekli ihtiyaç analizi çalışmasını tamamlamıştır. Müteakiben, projeye ilişkin veri eşleme çalışması Bakanlığımız teknik birimleri tarafından tamamlanmıştır.
Gürcistan ile yürüttüğümüz ve Gümrükten Gümrüğe veri değişimini test edecek olan bu projenin İşleyiş Kuralları Belgesi ise 26 Ocak 2016 günü Sayın Bakanımız ve Gürcistan Maliye Bakanı Sayın Nodar KHADURI tarafından imzalanmıştır. Proje kapsamında şu anda BMAEK üzerinde oluşturulan veri değişim platformu bağlantılarının sağlanması için gerekli çalışmalar sürdürülmektedir. İlgili ön testlerin tamamlanmasıyla birlikte proje fiilen başlatılacaktır.