Burjuvazi, burjuvanın tek iktidarından yanadır - Kansu Yıldırım (BirGün) - Sendika.Org
Tarih: 23 Şubat 2014 Yazdır E-posta
Burjuvazi, varlığının devamı için hem hukuki zor hem de piyasa zoru ile garantileyecek kontrollü bir devlet idaresine ihtiyaç duyar
Lenin 1917 yılının Nisan ayında “İkili İktidar” üzerine yazarken burjuvazinin hâkim eğilimini şöyle belirtir: “Burjuvazi, burjuvanın tek iktidarından yanadır”. Bu tespite göre burjuvazi siyasi ve toplumsal iktidarı kendisinden başka birisiyle paylaşmak istemez. Çünkü iktidara ortak veya alternatif farklı bir dünya görüşü, sömürüden ve özel mülkiyetten doğan “refahın istikrarını” sarsabilir. Lenin’in tespiti bugün de geçerlidir. “İstikrarı” korumak için sermaye fraksiyonları benzer refleksler sergileyerek varlık sebeplerini muhafaza etmek isterler. Tek fark, fraksiyonların siyasi ve ekonomik güncel çıkarlarına göre gösterdikleri reflekslerindeki değişikliktir.
Aralık ayından itibaren her geçen gün yankıları artan devletin krizine baktığımızda Türkiye’deki sermaye fraksiyonlarının da birbirinden farklı ama benzer refleksler verdiğini görebiliriz. Çünkü kriz sadece siyaset ve hukukla sınırlı kalmayarak ekonomiye de sirayet etmiş durumdadır: Althusser’in “devlet ideolojisi” olarak tarif ettiği, sömürü koşullarının yeniden-üretimi için gerekli ortamın düşünsel ve maddi zemini hükümetin ve Merkez Bankası’nın aldığı ekonomik kararlar nedeniyle tahrip olmuştur. “Üstyapının tetiklediği” bu kriz otomatikman başrolde olan iki sermaye fraksiyonunu, TÜSİAD ve Anadolu Kaplanlarını ekonomide de yeniden konumlandırmaya başlamıştır. Kısaca değinelim.
TÜSİAD Başkanı Muharrem Yılmaz 44’üncü olağan kongrelerindeki konuşmasında klasik liberal tezlere uygun olarak devletin ekonomiye müdahalesini, vergi gibi cezalarla piyasa üzerinde kurulan baskıyı eleştirdi. Yılmaz’ın konuşmasında hükümetin tepkisini çeken kısımlar ise “hukuk devletiyle” ilgili olanlardı. Yılmaz, hukukun üstünlüğüne riayet edilmediği ve yargı mekanizmasının AB normlarında çalışmadığı bir ortamda yabancı sermayenin yatırımlarda bulunmayacağını söyledi.
İhvan’ın devrilişinden sonra TDK ile değiştirilen “darbe” tanımına sadık kalan Başbakan’ın Gezi’yi ve Aralık operasyonlarını “darbe” olarak değerlendirdiği malumdu. Malumun ilanı bu kez, Başbakan’ın TÜSİAD eleştirisinde belirdi: “Ana muhalefetin lobisini yapmakla” suçladığı TÜSİAD’ı zımnen “darbecilikle” de itham etti. Daha önce 12 Eylül Referandumu sırasında siyasi renklerini belirttikleri için TÜSİAD hakkında “Bu ülkeyi sermayenin hegemonyasına teslim etmeyeceğiz” açıklamasını yapan Başbakan, bu sefer, eleştirinin dozajını arttırdı: “TÜSİAD’ın Başkanı ‘Böyle bir ülkeye küresel sermaye gelmez’ ifadesini kullanamaz. Kullanıyorsa bu ülkeye karşı ihanettir” diyerek “vatan hainliği” söylemini bir kez daha sarf etti; başka bir konuşmasındaysa “denetleme” tehdidinde bulundu. Hatırlarsak, söylemsel çekişmeler somutlaşmıştı: Hükümet ile TÜSİAD arasındaki gerilim, Gezi sürecinden itibaren KOÇ grubu üzerinden katılaşarak, Divan Otel’le başlayan tartışma Maliye Bakanlığı’na ait müfettişlerin KOÇ’a ait şirketlerde inceleme başlatmasıyla devam etmişti. En son, savaş gemisi ihalesini kazanmış olmasına karşın Başbakanlık Teftiş Kurulu’nun “kamu zararı doğduğu” yönündeki raporu üzerine KOÇ’un kazandığı ihale iptal edilmişti.
Başbakan’ın Türkiye’de (kamu haricinde) her yıl 500 milyar dolarlık en çok katma değer üreten, (kamu haricinde) kayıtlı istihdamın yüzde 40’ına sahip ve enerji dışı dış ticaretin yüzde 50’sinden fazlasında pay sahibi olan TÜSİAD’la açıktan “söylemsel” ve ekonomik mücadeleye girişmesi gidişatın kurtarılabilir olmadığının kanıtıdır. Farklı cephelerde siyasi savaşım halinde olan AKP’nin, muhalefet ve Cemaat dışında, lokomotif sermaye fraksiyonuyla siyasal yönü ağır basan nedenlerle ekonomik cephe açarak savaşa girmesi gücünü azaltmaktadır.
Bu noktada Anadolu Kaplanları adıyla bilinen yerel sermaye fraksiyonlarının AKP için özel bir yeri olduğu söylenebilir. 2002 yılından itibaren pro-aktif dış siyasetle daha çok ülkeyle temas kurulması; Cemaat’in yayıldığı coğrafyalarda aracı kurum işlevi üstlenerek yerel sermaye konfederasyonlarına teşebbüs olanakları yaratması; 6 bölgeye ayrılan Türkiye’de teşvik sistemleri ve muafiyetler ile pek çok sektöre giriş imkânı tanınması; düzenleyici kurullarca hukuki şemsiyelerin oluşturulması; faizlerin düşük tutulmasıyla yatırım için gerekli kredilerin pompalanması gibi kolaylaştırıcı etkenler, yerel sermayeyi kuvvetlendirdi. Bunun başlıca sebebi, AKP’nin “stratejik bir tercihte” bulunarak Kaplanlar aracılığıyla siyasi ve ekonomik meşruiyet zemini sağlamaya çalışmasıydı. Ancak Merkez Bankası’nın gecelik borç verme faiz oranını yüzde 12’ye, geç likidite penceresi borç verme faiz oranını yüzde 15’e, borçlanma faizini yüzde 11.50’ye yükseltmesi dengeleri değiştirmeye başladı.
Müdahale sonrasında bir ekonomi gazetesinin 68 kentte 337 sermayedar ile gerçekleştirdiği “Anadolu Nabzı 2014” anketine göre “Kaplanların” sıkıntıları artış gösteriyor. “2014 yılında Kırılganlık artar mı” sorusuna yüzde 76’sı “evet” diyen Anadolu sermayedarlarının yüzde 42’si 2014 yılında “ekonomik canlanma beklemiyor”. Ekonomik kırılganlıktan en çok endişeli olan Akdeniz, Ege ve Marmara bölgesinde “erken seçim bekleyenler”, diğer bölgelere göre daha fazla. Şirket bazında 500 kişiden fazla işçi çalıştıranların yüzde 48’i ve 10 kişiden az işçi çalıştıranların yüzde 56’sının 2014 için “umudunu kesmiş” durumda olduğu anlaşılıyor. Bu tabloya bakarak şu söylenebilir: Yerel sermaye grupları teşviklerle ve uluslararası itibarla kazandıkları klientalist avantajı sürdürme arzusundalar. Ancak yaşanan ekonomik, siyasi ve hukuki son gelişmeler bu arzuyu kursaklarında bırakabilir. Hatta ekonomik düzlemde iki cephede savaşan AKP’ye zorunluluktan kaynaklı bir cephe daha açılabilir.
Mevcut cepheleri haritalandırırsak: Dış cephede, The Economist, Financial Times, New York Times gibi mecralardaki karamsar hava ile etliye sütlüye dokunmayan Paul Krugman gibi zatların “Türkiye’nin başı dertte” görüşleri, yabancı sermayenin Türkiye algısını negatif yönde etkilemektedir. Bunun için bizzat Başbakan’ın konuşmacı olarak katıldığı çeşitli diplomatik ve ekonomik etkinlikler düzenlenmektedir. AKP’nin iç cephede uğraştığı başlıca fail ise, TÜSİAD’tır. TÜSİAD’ın serpildiği dönemin siyasi ve ideolojik kodlarında ısrarcı olması, AKP ile olan “husumeti” ayrıca artırmaktadır. Haritada açılması muhtemel yeni cephe ise son ekonomik tedbirler sonucunda yatırımlarını gerçekleştirmedikleri veya borçlarını ödeyemediklerinde yerel sermayenin hareketleriyle şekillenecektir. Bu da, muhalefetin, Cemaat’in ve ekonomik aktörlerin açtığı cephelere ilave “olumsal zorunlu” bir cephe daha demektir.
Belirtmek gerekir ki, kapitalist mantığa uygun şekilde bu iki sermaye fraksiyonu rekabet halindedir. Lakin “alt-sözleşme ilişkileri ile de birbirine bağlı” durumdadır. Bundan dolayı “istikrarsızlıklara” ve “belirsizliklere” karşı benzer refleksler vermektedirler. Lenin’in belirttiğimiz tespitine çerçevesinde, burjuvazi, varlığının devamı için hem hukuki zor hem de piyasa zoru ile garantileyecek kontrollü bir devlet idaresine ihtiyaç duyar. Bu tip “dinamik” düzenleme işlevini yerine getirmenin biricik yolu, “paralel” olmayan, “bölünmemiş” idare biçimidir. Ne var ki şu anda yaşananlar devletin karakterinin parçalanması gibidir. Bu da TÜSİAD için adı konulmuş öncelikli bir sorunken, yerel sermaye açısından yavaş yavaş somutlaşan bir sorundur. Kaplanları şu an için “uysallaştıran” ideolojik ve siyasi doku uyuşması ile ekonomik besleme mekanizmalarıdır. Ancak krizle birlikte bunun da sonuna gelinmektedir. Cephelerin sayısı arttıkça AKP’nin Kaplanları himaye edecek, günü kurtaracak siyasi ve ekonomik stratejileri ve kaynakları azalmaktadır. Demek ki, cephelerin sayısını artırmak zaruridir…
Etiketler: Anadolu KaplanlarıbırjuvaKansu YıldırımTÜSİAD Paylaş