Download "Serbest Bölgelere Yönelik Gümrük MüĢavirliği Hizmetlerinin Katma Değer Vergisi Açısından Durumu"
1 Serbest Bölgelere Yönelik Gümrük MüĢavirliği Hizmetlerinin Katma Değer Vergisi Açısından Durumu SERBEST BÖLGELERE YÖNELİK GÜMRÜK MÜŞAVİRLİĞİ HİZMETLERİNİN KATMA DEĞER VERGİSİ AÇISINDAN DURUMU Yazar:AyĢeYĠĞĠTġAKAR* Yaklaşım / Aralık 2008 / Sayı: 192 I- GĠRĠġ Gümrük müģavirliği hizmeti veren Ģirketler tarafından serbest bölgede faaliyette bulunan firmalara, serbest bölgeden giden veya serbest bölgeye gelen mal hareketleri ile ilgili gümrük iģlemlerini yapmak üzere verilen gümrük müģavirliği hizmetinin katma değer vergisinden istisna olup olmadığı hususunda uygulamada tereddüde düģülmektedir. Bu makalede, serbest bölgelere yönelik verilen gümrük müģavirliği hizmetinin katma değer vergisinden müstesna olup olmadığı konusu tartıģılacaktır. Gümrük Kanunu nun 225. maddesine göre, Eşyanın gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanıma tabi tutulmasına ilişkin faaliyetler, 5. madde hükümleri çerçevesinde, sahipleri ile bunların adına hareket edenler tarafından doğrudan temsil yoluyla veya gümrük müşavirleri tarafından dolaylı temsil yoluyla takip edilir ve sonuçlandırılır. Gümrük Kanunu nun 226. maddesine göre, Gümrük müşavirleri her türlü gümrük işlemini takip ederek sonuçlandırabilirler sayılı Kanunla 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu nun 6. maddesinde yapılan değiģiklikle serbest bölgeler gümrük bölgesi dıģında sayılmıģ ve serbest bölgelerdeki iģleticiler ve kullanıcıların yatırım ve üretim safhalarında Bakanlar Kurulu nca belirlenecek vergi dıģı teģviklerden yararlandırılabileceği belirtilmek suretiyle bölgedeki gelir ve kurumlar vergisi muafiyetine son verilmiģtir. II- SERBEST BÖLGE ĠÇĠNDE VERĠLEN GÜMRÜK MÜġAVĠRLĠĞĠ HĠZMETLERĠ BAKIMINDAN Gümrük müģavirlerinin serbest bölgede verdikleri hizmetler KDVK md. 17/4-ı da yer alan istisna kapsamında mıdır? Katma Değer Vergisi Kanunu nun 17/4-ı maddesinde, serbest bölgelerde verilen hizmetlerin katma değer vergisinden istisna olduğu hükme bağlanmıģtır. KDV Kanunu nda 5035 sayılı Bazı Kanunlarda DeğiĢiklik Yapılması Hakkında Kanun un(1) 7. maddesi ile yapılan değiģiklik öncesinde serbest bölge hükümlerinin uygulandığı hizmetlere iliģkin istisna, KDVK nın 16/1-c maddesinde yer alan ithalat istisnasının kapsamındaydı. KDVK nın 16/1-c maddesi değiģmeden önce Transit, aktarma, gümrük antreposu, geçici depo, gümrük sahası, serbest bölge rejimlerinin uygulandıkları mal ve
2 hizmetler KDV den müstesnadır. Ģeklindeydi sayılı Bazı Kanunlarda DeğiĢiklik Yapılması Hakkında Kanun un 7. madde gerekçesine göre uygulamada yaşanan güçlükler ve Gümrük Kanunu hükümleriyle ortaya çıkan çelişkiler nedeniyle md. 16/1-c hükmünde yer alan hizmetlerin tamamı ile serbest bölgelerde yapılan bütün işlemler madde kapsamından çıkarılmıştır (2). Gümrük bölgesi nin mal giriģ ve çıkıģlarıyla ilgili bir terim olması ve ülkeler arasındaki hizmet ifalarında hizmetlerin gümrük iģlemlerine tabi tutulmasının söz konusu olmaması nedeniyle hizmetlere iliģkin istisna düzenlemesi, KDVK nın 17/4-ı maddesine alınmıģtır. Eski düzenleme, Türkiye nin diğer yerlerinden serbest bölgelere ihraç edilen veya yurt dıģından veya diğer serbest bölgelerden herhangi bir serbest bölgeye getirilen mallara iliģkin yükleme, boģaltma, depolama, ardiye gibi hizmetlerin katma değer vergisinden istisna tutulmasına iliģkindi. Yeni düzenleme ise, serbest bölgede verilen hizmetleri vergiden müstesna tutmuģtur. KDVK nın 17/4-ı maddesinde yer alan ifadeden hizmeti verenin serbest bölge mukimi olması konusunda bir ifade yer almamaktadır. Bu nedenle, Türkiye de ya da yurt dıģında mukim firmaların ya da serbest bölgede faaliyette bulunan firmaların, serbest bölge içinde ifa ettikleri hizmetler katma değer vergisinden istisna bulunmaktadır.bu maddeden, hizmetin fiilen serbest bölgede verilmesi halinde KDV istisnasının uygulanabileceği anlaģılmaktadır. Serbest Bölgeler Uygulama Yönetmeliği nin 50. maddesinde; Bölgede nakliye acenteliği, gümrük komisyonculuğu, yeminli mali müşavirlik, serbest muhasebecilik, mali müşavirlik, müteahhitlik, eksperlik, mühendislik, mimarlık ve ticari gözetme hizmetleri gibi çeşitli hizmet faaliyetinde çalışmak isteyenler Faaliyet Ruhsatı veya Bölge Müdürlüğü nden temin edecekleri Giriş İzin Belgesi ile bu hizmetleri yerine getirebilirler. ifadesi yer almaktadır. Buna göre(3); Serbest Bölge Müdürlüğü nden GiriĢ Ġzin Belgesi temin etmek suretiyle serbest bölge içinde bulunan Ģirketlere serbest bölge içinde verilen Gümrük MüĢavirliği hizmetleri için katma değer vergisi hesaplanmaması, gerekmektedir. 93 Seri No.lu KDV Genel Tebliği ne(4) göre, KDV Kanunu md.17/ 4-ı uyarınca, münhasıran serbest bölgede faaliyet gösteren ve dolayısıyla iģlemleri KDV nden istisna olan iģletmelerin KDV açısından yükümlük kaydının tesis edilmesine gerek bulunmamaktadır. Fakat bu iģlemlerle birlikte, KDV ye tabi baģka iģlemlerin bulunması durumunda yükümlülük tesisi gerekmektedir(5). KDV Kanunu nun 17/4-ı bendi hükmü gereğince kısmi istisna kapsamına girdiği için katma değer vergisi hesaplanmaksızın yapılan iģlem bedelleri, 1 no.lu KDV beyannamesinin 46 no.lu satırında gösterilecektir. Söz konusu iģlemler için yüklenilen vergiler de beyannamenin 47 no.lu satırında beyan edilecektir. Yüklenilen vergilerin daha evvel indirim konusu yapılmıģ olması durumunda ise söz konusu tutar, beyannamenin 30 no.lu satırına yazılmak suretiyle, indirim hesaplarından çıkartılacaktır. III- SERBEST BÖLGE ĠÇĠNDE FAALĠYETTE BULUNAN FĠRMALARA TÜRKĠYE DE VERĠLEN GÜMRÜK MÜġAVĠRLĠĞĠ HĠZMETLERĠ BAKIMINDAN Serbest bölge içinde faaliyette bulunan Ģirketlere Türkiye de verilen Gümrük MüĢavirliği hizmetleri ile Serbest Bölge Müdürlüğü nden Faaliyet Ruhsatı veya GiriĢ Ġzin Belgesi alınmaksızın serbest bölgede verilen hizmetler Türkiye de ifa edilmiģ sayıldığından Katma Değer Vergisi Kanunu nun 1/1. maddesi uyarınca vergiye tabi olması ve bu hizmetleri nedeniyle katma değer vergisi hesaplanması gerekmektedir(6).
3 Serbest bölgede faaliyet gösteren bir firmaya verilen gümrük müģavirliği hizmeti sonucu düzenlenen faturada KDV tahsil edilecek midir? KDV Kanunu nun 11/1-a maddesinde, yurt dıģındaki müģteriler için yapılan hizmetlerin; 17/4-ı maddesinde de, serbest bölgelerde verilen hizmetlerin katma değer vergisinden istisna olduğu hükme bağlanmıģtır. Yine KDV Kanunu nun 12/2. maddesinde, yurt dıģındaki müģteri tabirinin, ikametgâhı, iģyeri, kanuni ve iģ merkezi yurt dıģında bulunan alıcılar ile yurt içinde bulunan bir firmanın yurt dıģında kendi adına faaliyet gösteren Ģubelerini ifade ettiği hükme bağlanmıģtır. Hizmet ihracında KDV istisnası uygulanabilmesi için aranacak Ģartlara iliģkin açıklamalara 26 Seri No.lu Katma Değer Vergisi Genel Tebliği nin (K) bölümünde yer verilmiģtir.diğer taraftan anılan KDV Kanunu nun 12. maddesinde, malın gümrük bölgesinden çıkarak bir serbest bölgeye vasıl olması ve buradaki alıcıya teslimi ihracat istisnası kapsamında değerlendirilmiģ, ancak serbest bölgedeki müģteri için yapılan hizmetlerle ilgili bir düzenlemeye yer verilmemiģtir. Bu kapsamda vergi idaresinin görüģü, hizmet ihracatında katma değer vergisi istisnası uygulanabilmesi için aranan şartların gerçekleşmemiş olması nedeniyle, serbest bölgelere yönelik olarak verilen hizmetlerin KDV Kanunu nun 11/1-a maddesi kapsamında değerlendirilmesi mümkün bulunmamaktadır. Bu itibarla, serbest bölge dışında olan şirket tarafından serbest bölgedeki firmalara verilen gümrük müşavirliği hizmetlerine ilişkin olarak düzenlenecek faturalarda genel oran (%18) üzerinden katma değer vergisi uygulanması gerekmektedir. (7) yönündedir. 39 Seri No.lu KDV Genel Tebliği nin III. bölümünde, serbest bölgelere yapılan mal teslimleri ve hizmet ifaları, yürürlükteki mevzuata göre belirlenen usul ve esaslara uygun olarak gerçekleģtirildiği takdirde, ihracat istisnası hükümleri çerçevesinde iģlem göreceği ifade edilmektedir. Fakat Maliye Bakanlığı bu Tebliğ deki hükmü uygulamamaktadır. IV- YURT DIġINDAN SERBEST BÖLGEYE VEYA SERBEST BÖLGEDEN YURT DIġINA GĠDEN MALLAR ĠÇĠN VERĠLEN GÜMRÜK MÜġAVĠRLĠĞĠ HĠZMETLERĠ BAKIMINDAN Yurt dıģından serbest bölgeye gelen veya serbest bölgeden yurt dıģına giden mallar için verilen gümrük müģavirliği hizmetleri, Kanun un (17/4-ı) bendi kapsamında katma değer vergisinden istisna olacaktır(8). V- SERBEST BÖLGEDEN YURT ĠÇĠNE, YURT ĠÇĠNDEN SERBEST BÖLGEYE VEYA BĠR SERBEST BÖLGEDEN BAġKA BĠR SERBEST BÖLGEYE ĠNTĠKAL EDEN MALLAR ĠÇĠN VERĠLEN GÜMRÜK MÜġAVĠRLĠĞĠ HĠZMETLERĠ BAKIMINDAN Serbest bölgeye ihraç edilecek bir mala yönelik verilen aracılık hizmeti, serbest bölgedeki iģle ve müģteri ile ilgili verilen yazılı veya sözlü danıģmanlık hizmeti, hizmet ihracının koģullarını sağladığı takdirde ihracat istisnası kapsamındadır. Ancak, serbest bölgeden yurt içine, yurt içinden serbest bölgeye veya bir serbest bölgeden baģka bir serbest bölgeye intikal eden mallar için verilen gümrük müģavirliği hizmeti ise genel esaslar çerçevesinde katma değer vergisine tabi olacaktır(9). Maliye Bakanlığı nın tarih ve sayılı Yazı sında(10), Türkiye de mukim firmalar tarafından verilen ve serbest bölge dışından serbest bölgeye yönelik olarak verilen hizmet niteliğinde olan hukuk müşavirliği, mali müşavirlik, makine-ekipman kiralama hizmetleri ile serbest bölgeden yurt içine, yurt içinden serbest bölgeye veya bir serbest bölgeden başka bir serbest bölgeye intikal eden mallar için verilen gümrük müşavirliği hizmeti genel esaslar çerçevesinde KDV ye tabi bulunmaktadır denilmektedir.
4 Vergi idaresinin özelgelerinde, gümrük müģavirliği hizmetini istisna kapsamında değerlendirirken, gümrük müģavirinin ilgilendiği malın geldiği veya gideceği yer ölçütüne bakılması eleģtirilmektedir(11). VI- SONUÇ Serbest Bölge Müdürlüğü nden Faaliyet Ruhsatı veya GiriĢ Ġzin Belgesi temin etmek suretiyle serbest bölge içinde bulunan Ģirketlere serbest bölge içinde verilen Gümrük MüĢavirliği hizmetleri için katma değer vergisinden istisnadır. Serbest bölge içinde faaliyette bulunan Ģirketlere Türkiye de verilen Gümrük MüĢavirliği hizmetleri ile Serbest Bölge Müdürlüğü nden Faaliyet Ruhsatı veya GiriĢ Ġzin Belgesi alınmaksızın serbest bölgede verilen hizmetler Türkiye de ifa edilmiģ sayıldığından Katma Değer Vergisi Kanunu nun md. 1/1. maddesi uyarınca vergiye tabidir. Yurt dıģından serbest bölgeye gelen veya serbest bölgeden yurt dıģına giden mallar için verilen gümrük müģavirliği hizmetleri, Kanun un (17/4-ı) bendi kapsamında katma değer vergisinden istisna olacaktır. Fakat serbest bölgeden yurt içine, yurt içinden serbest bölgeye veya bir serbest bölgeden baģka bir serbest bölgeye intikal eden mallar için verilen gümrük müģavirliği hizmeti ise katma değer vergisinden istisna değildir. Katma Değer Vergisi Kanunu nun 30/a ve 32. maddesine göre, bu istisna kapsamına giren iģlemler için yüklenilen vergilerin indirimi ya da mükellefe iadesi mümkün bulunmamaktadır. Bu hükümler uyarınca, münhasıran serbest bölgede faaliyet gösteren ve dolayısıyla iģlemleri KDV açısından mükellefiyet kaydının tesis edilmesine gerek bulunmadığı 93 Seri No.lu KDV Genel Tebliği nde açıklanmıģtır. * Yrd. Doç. Dr., Ġstanbul AREL Üniversitesi MYO, Öğretim Üyesi (1) tarih ve mükerrer sayılı Resmi Gazete de yayımlanmıştır. (2) (Erişim: ) (3) İzmir Defterdarlığı nın tarih ve DEF /KDV: /5919 sayılı Özelgesi (http://ozelge.izmirvdb.gov.tr/ozelgeread.aspx?ozgid=2379. Erişim: ); İzmir Vergi Dairesi Başkanlığı nın tarih ve B.07.1.GİB /KDV:02-471/1484 sayılı Özelgesi (http://ozelge.izmirvdb.gov.tr/ozelgeread.aspx?ozgid=1957. Erişim: ). (4) , tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanmıştır. (5) Maliye Bakanlığı nın, tarih ve B.07.0.GEL.0.40/ /11901 sayılı Özelgesi. (Yaklaşım, Sayı:154, Ekim 2005, s.279). (6) İzmir Defterdarlığı nın tarih ve DEF /KDV: /5919 sayılı Özelgesi; İzmir Vergi Dairesi Başkanlığı nın tarih ve B.07.1.GİB /KDV:02-471/1484 sayılı Özelgesi. (7) İzmir Vergi Dairesi Başkanlığı nın, tarih ve B.07.1.GİB /KDV:02-790/2800 sayılı Özelgesi. (8) İzmir Vergi Dairesi Başkanlığı nın, tarih ve B.07.1.GİB /KDV: /912 sayılı Özelgesi (http://ozelge.izmirvdb.gov.tr/ozelgeread.aspx?ozgid=1757. Erişim: ). (9) İzmir Vergi Dairesi Başkanlığı, tarih ve B.07.1.GİB /KDV: /912 sayılı Özelgesi. (10) İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı nın, tarih ve KDV.MUK.B.07.1.GİB FK.4948 sayılı Özelgesi (http://www.ivdb.gov.tr/mukteza/2008/kdv2008/4948.htm. Erişim: ). (11) Mehmet MAÇ, KDV Uygulaması-5, e-kitap, 17. madde açıklaması, s.29
5 (http://www.bdodenet.com.tr/kdv/kdv17.pdf. Erişim: ) Yazarlar : 'AYġE YĠĞĠT ġakar'