Çocukta Dikkat Eksikliği Varsa Ne Yapılmalı?
Çocukta Dikkat Eksikliği Varsa Ne Yapılmalı? - Çocuklarda düzenli uyku, düzenli beslenme ve bakım ile doğrudan ilişkilidir. İlk aylardaki bakımın niteliği, sürekliliği ve yumuşaklığı çok önemlidir.
Çocuğun neden uykuya dalmada huzursuzluk yaşadığını anlamaya çalışın ve müdahale yöntemleri geliştirin.
Anne babalar, öğretmenlerden, kimi çocuklar için, ‘Küçük hatalar yapıyor, yapmasa aslında çok zeki’ cümlesini sıklıkla duymaktalar. Sınav kağıtlarına bakıldığında, bu çocuklar, ya soruların sonunu okumamış ya yanlış okumuş ya da test usulü sınav ise yanlış kodlamış olabiliyorlar. Ne yazık ki, bu sebepler doğrultusunda da akademik başarıda düşüş yaşıyor ve çoğunlukla da çalışma ve başarmaya dair motivasyon kaybı yaşıyorlar.
Bu çocuklar için ders ve sınav haricinde sarf edilen bir diğer sık söylem ise, sıklıkla eşya unutup kaybettikleri ve sakar oldukları yönünde, ancak unutmamak gerekir ki, bu sıkıntıları yaşayan çocukların büyük bir bölümünde sabırsızlık, aşırı hareketlilik, dalgınlık, yerinde duramama ve doğru destek verilmiyorsa, akranlarına zarar verici davranışlar da gözlemlenebilmekte. Bu durum dikkat eksikliği ve aşırı hareketlilik olarak tanımlanan bir duruma işaret ediyor olabilir. Ancak dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) olarak adlandırılan durumun var olduğunun söylenmesi için kimi kriterlerin belirli bir süre boyunca gözlemleniyor olması gerekli.
Kriterler, bu yaşananların devamlı ve yaygın olması, çocuğun uyarılara rağmen davranışlarını kontrol edememesi, akademik başarıya, ilişkilerine ve bireysel gelişimine olumsuz yansımaları olması olarak özetlenebilir.
Elbette kimi zaman, aile tutumları, akran etkisi, sınırsız ortamda yetişmiş olma ve çocuğun kural tanımaması sonucu ortaya çıkan belirtiler ile karıştırılabilmekte bu durum. Aile tutumu veya sınırsız ortamın etkisi ile ortaya çıksa dahi, ileriki yaşlarda daha büyük olumsuz etkilere maruz kalınmaması adına müdahale gereklidir. Ancak DEHB ile yetiştirilme ve duygusal süreçler sonucu yaşanan dikkat dağınıklığı ve aşırı hareketlilik hali birbirinden farklı ve dolayısı ile müdahale yöntemleri de ayrışan süreçlerdir.
Dikkat eksikliği yoğunluklu DEHB olduğuna dair ipuçları neler olabilir?
Ayrıntılara özen göstermez ya da gözden kaçırır, etkinliklerde dikkate dayalı hatalar yapar.
Çoğu zaman ders dinlerken ya da biri konuşurken dikkatini sürdürmekte güçlük çeker.
Doğrudan kendisine doğru konuşulurken dinlemiyormuş gibi görünür.
(Öğretmenler bunu genellikle “Aklı başka yerde!” ya da “Hayallere dalıyor…” olarak tanımlarlar.)
Genellikle kendisine veriler yönergeleri izleyemez veya verilen görevleri tamamlayamaz.
Genellikle çalışma düzeni oluşturmakta güçlük çeker.
Genellikle eşyalarına sahip çıkmakta güçlük çeker.
Genellikle akademik görevlerle uğraşmak istemez; ödev gibi…
Ödev süresince sık sık ayağa kalkar, söylenir, başka şeylerle ilgilenmek ister.
Genellikle söylenen şeyleri unutur.
(Evde diğer odadan bir şey getirmesi istendiğinde “Tamam.” der ve diğer odaya gider, ama dönüp “Ne istemiştin?” diye sorar. Anne/baba da genellikle “Sen beni dinlemiyor musun?!” diye söylenir.)
Hareketlilik ve dürtüsellik yoğunluklu DEHB olduğuna dair ipuçları neler olabilir?
Genellikle oturduğu yerde kıpırdanır; elleri veya ayakları sabit durmaz.
Genellikle ders süresince oturamaz ve ayağa kalkmak için bahaneler üretir.
Uygunsuz ortamlarda koşturur veya yüksek yerlere tırmanır.
Sessiz bir biçimde oynamakta güçlük çeker.
Sırasını beklemekte zorluk çeker.
Genellikle başkalarının sözünü keser.
Anne baba ve öğretmenlerin tanı koymak, uygun müdahale programı geliştirmek gibi bir sorumluluğu yoktur. Ancak eğitimci ve ebeveynlerin çocukları anlamaya çalışmaları önem teşkil etmektedir. Yukarıda belirtilen iki ayrı gruba dair özellikler kimi zaman bir grup daha yoğun kimi zaman ise iki durum eş zamanlı olarak görülebilmekte. Ancak ev ve okul ortamında bu özellikleri taşıyan çocukları ‘yaramaz’ ya da ‘terbiyesiz’ olarak etiketlemek, okulda ve evde ceza vermek ve sürekli azarlamak çözüm değil. Hatta bu duruma (Sürekli azarlanma veya cezalandırılma) maruz kalan çocuklarda belirli bir süre sonra düşük benlik saygısı ve depresif belirtiler görülmeye başlanmakta. Dolayısıyla, başa çıkılamayan ve çocuğun hayatına dair işlev kaybı yaratan bir durum yaşanmakta ise bir uzman desteği mutlaka gereklidir.
Bunun yanı sıra ailenin verebileceği destekler de şu şekilde özetlenebilir:
Ev ve okul dışında düzenli ve yoğun fiziksel aktivite.
Gün içerisinde, mümkünse okuldan sonra, eve dönmeden ve ödeve başlamadan evvel yürüyüş, koşma, sokakta oyun gibi hem eğlenceli hem de enerjisini sağlıklı bir yol ile boşaltabileceği alanların yaratılması. Ne yazık ki çoğu aile “Soğuk, üşür.” deyip, çocukları kışın evlere kapatmakta ve sonra camlar kırılıp, sınıfta dolandıkça da çocuklar azar işitmekte! Bu çocukların temel sıkıntısı organize olamamak.
Dolayısıyla, onlara eğlence ve çalıma zamanları ile ilgili kısa vadeli hedefleri barındıran çalışma programları yapmak yani zamanı nasıl yönetecekleri adına onlara destek olmak gerekmektedir.
Öğretmen desteğiyle soruların parça parça okunması, önemli yerlerin işaretlenmesi gibi çalışma ve sınav sırasında odaklanması gereken alanlara dair taktikler vermek bu özellikteki çocuklara yardımcı olacaktır.
Şimdiki çocuklarda bir sürü sorun var, bizim zamanımızda böyle miydi demeyelim lütfen ve bu durumun yapısal bir durum olduğunu unutmayalım. DEHB tanısı alacak özellikteki çocuklar ellerinde olmadan yerlerinde duramıyorlar ya da soruları sonuna kadar okuyamıyorlar. Ona bakarsak bizlerin zamanında çocuklar bütün gün evde oturup, televizyon izlemiyor, sürekli abur cubur tüketmiyorlardı!
Okul-ev ve uzman desteği ile hem ilişkisel hem de akademik sorunlar kolaylıkla çözülebilmekte günümüzde. Ancak işin büyük bölümünün aileye düştüğü unutulmamalı. Enerjisi yüksek çocukların bu enerjilerini boşaltacakları alanlar her sosyoekonomik düzeyde aile için mümkün lütfen bu durum hem de sağlıklı gelişmeleri adına elimizden geleni yapalım; yürüyelim, koşalım, bisiklete binelim çocuklarımızla....