Osmanli imparatorlugunun yikilmasiyla Türkiye Cumhuriyeti kurulmus, bu da yeni bir anlayis yaklasimini beraberinde getirmistir. Temel felsefe Bati normlarina göre modern bir Türkiye’nin olusturulmasidir.
Cumhuriyetin ilk 17 yili (1923-1940) Bu dönemlerde Havza’da üretim; Ingiliz, Fransiz, Alman ve Italyanlarin himayelerinde, agirlikli olarak bu devletlerin çikarlari ve yönlendirmeleri dogrultusunda gerçeklestirilmistir. Üretim 1923 yilinda 597 bin ton iken, bu rakam 1936 yilinda 2 milyon 299 bin tona ve 1940 yilinda 3 milyon tona çikmistir.
[COLOR=PaleTurquoise]Memleketimizde isletilmeye elverisli maden yataginin bulunup bulunmadigini,
[COLOR=PaleTurquoise]Isletilen maden ve tasocaklarinin da daha faydali surette isletilmelerinin neleri gerektirdigini; arastirmak, fenni ve jeolojik tetkikler, kimyasal tahliller yapmak, proje ve raporlar hazirlamak, verimlilik hesaplari yapmak, bütün teknik ve bilimsel isleri görmek, memleketin madenlerinde ve maden sanayiinde mühendis ve kalifiye eleman yetistirmek üzere kurulmustur. Lüzumlu ve yararli görülen sahalarda arama yapabilmesi için de arama ruhsati alma sorumlulugundan muaf tutulmustur. Ayni gün (14 Haziran 1935) MTA ile birlikte 2805 sayili yasa ile, “Madencilik, Enerji Üretimi ve Dagitimi alanlarinda faaliyet göstermek üzere” ETIBANK kurulmustur.
[COLOR=PaleTurquoise]3-1940-1980 MADENCILIK SEKTÖRÜ
[COLOR=PaleTurquoise]EIEI, enerji potansiyelinin saptanmasi, ülkenin enerji ihtiyacinin karsilanmasi,kömüre dayali termik santrallerin hayata geçirilmesi ile görevlendirilen Etibank ve linyit potansiyelinin saptanmasi hususunda MTA, 1935 yilindan sonra önemli projeler üzerinde çalismalara hemen baslamislardir. Seyitömer, Soma ve Tavsanli bölgelerinde arama ve üretim çalismalari için gerekli yatirim kararlari alinmistir. Bu dönemlerde ülkemizin toplam linyit üretimi 150 bin ton civarindadir.
[COLOR=PaleTurquoise]Sanayilesme hedefine ulasilabilmesi için demir ve çelik üretiminin gerçeklesmesi gerekir. 1937 yilinda temeli atilan Karabük Demir Çelik Fabrikalari 1939 yilinda üretime geçmistir. Hammadde ihtiyacinin karsilanmasi amaciyla demir aramalarina baslanmis ve Divrigi A Kafa Demir Yatagi 1938 yilinda isletilmeye alinmistir.
[COLOR=PaleTurquoise]Türkiye’nin yeralti kaynaklarinin aranmasi ve isletilmesiyle ilgili özet bilgileri aktarmaya çalistik. 1930 ve 1940 yillari arasinda devletin öncülügünde sanayi, enerji yatirimlari ile dogal kaynaklarin aranmasi, üretimi ve mamul maddeye dönüstürülmesi çalismalari sürdürülmüstür.
[COLOR=PaleTurquoise]Dönem içerisinde, ülkenin petrol rezervlerinin saptanmasi ve isletilmesi, krom, bakir, manyezit, çinko ve kursun basta olmak üzere birçok madenin aranmasi ve üretimiyle ilgili projelendirme çalismalarinin yürütüldügünü görmekteyiz. Genel bir bilgi vermesi açisindan 1938 yili krom üretimi 280 bin ton, ihracati ise 200 bin tondur. 1929 bilister bakir üretimi 65 ton dur. 1940 yilinda 3600 ton kursun, 845 ton da manyezit üretilmistir.
[COLOR=PaleTurquoise]Bor, elementer olarak son yüzyilda kullanilmaya baslanmistir. Ancak bilesenleri daha eski zamanlardan beri bilinmektedir. Yurdumuzda ilk bor tuzu yatagi 1815 yilinda Balikesir ili Susurluk ilçesinde bulunmustur. 1865-1917 yillari arasinda Türk,Fransiz,Ingiliz ve Italyan girisimcilerin ruhsat aldiklari görülmektedir. Daha sonra dünya çapinda bir kartel kuran Ingiliz Borax Consolidated Ltd. Sirketi tarafindan birer birer ele geçirilmistir.
[COLOR=PaleTurquoise]Osmanli Devleti’nin son dönemlerinde Türkiye’nin maden zenginliklerinin nasil sömürülügünün anlasilmasi bakimindan, 1865 yilinda Sultançayiri imtiyazinin Dasmasurez sirketi tarafindan alinip isletilmesi ve daha sonraki gelismeleri inceliyelim.
[COLOR=PaleTurquoise]Bebek’te mermer isleri ile ugrasan Polonyali mülteci, eski ortagi Fransiz Decmezures’e alçi tasindan yapilmis heykeller hediye eder. Heykellerde yüksek oranda boraks oldugunu anlayan Fransiz, Türkiye’ye gelir ve Sultançayirin’da pandermit üretimine baslarlar ve Paris civarinda bir boraks rafine tesisi kurarlar. Ancak üretilen cevheri alçitasi adi altinda yillarca ucuz deger ve harçlar ödeyerek yurt disina sevk ederler. Üretime baslamalarindan 17 yil sonra hile ortaya çikarilir ve faaliyet durdurulur. Sirket bazi hileli yollarla bir süre daha cevher sevkine devam eder.
1950’li yillarin ikinci yarisinda Etibank bor tuzlariyla ilgilenmeye baslar. Çesitli sikintilara ragmen bor türevlerini üretip ihraç etme basarisini göstermistir. Etibank’in üretime baslamasindan sonra (1960) üretim 97.5 bin tona yükselmistir.
KIT’Ier ne zaman ve nasil, kapitalizmin hangi kosullarinda, hangi ihtiyaçlara cevap vermek üzere kurulmustur ?
Niçin Özel Sektör verimli olacak da öbürü olmayacak ? Özel Sektörde insanlar çalisiyor, KIT’lerde de insanlar çalisiyor, biri mal üretiyor, öbürü de üretiyor, biri ürettigini satiyor digeri de ürettigini satiyor. Yani KIT'ler nasil zarar edecek ? Eger verimsiz çalisiyorsa KIT oldugundan degil, baska sebepleri vardir. Ayrica , Özel Sektörün kisa perspektifi vardir. KIT’lerimiz, senelerdir yönetici yetistirmis, arastirma ve gelistirmeye bünyesinde yer vermis, uzun dönemli programi olan kuruluslardir. Bu özellikler özel sektörde çok azdir. Fakat KIT'lerimiz daima kisa vadeli karlarindan fedakarlik ederek daha uzun perspektifli faaliyet göstermeyi bilebilmislerdir. Bu da aradaki önemli bir farktir.
1906 yilinda çikarilmis Tasocaklari Nizamnamesi hala yürürlüktedir. Patlayici maddenin kullanilmadigi, insaat sektörünün gelismedigi, ülkede mühendis sayisinin sayili oldugu bir ortamda çikarilan bu nizamname, günümüz Türkiye’sindeki katrilyonlara varan para boyutuna ve milyonlarca tonluk üretimine nasil cevap verecektir; Tabii ki veremiyor. Birçok problemler,ölümcül kazalar, çevre problemleri devamli gündemdedir.
[COLOR=MediumTurquoise]1- Yalçin ÇILINGIR, Türkiye Madencilik Bilimsel ve Teknik 4. Kongresi
CUMHURİYET DÖNEMİ MADENCİLİĞİMİZ LEVIS-501
sennur Tarih: 24.12.2007 17:25
kapsamlı ve faydalı bilgiler için teşekkürler levis ,Atatürk sayesinde madenlerimizde kimlik bulmuştu ama bizler emanete biraz ihanet ettik galiba
By_ergen Tarih: 18.12.2007 20:28