Bilimsel makale mi, ilaç reklamı mı?
6 Haziran 2009, ekleyen Suna Karal
Medford Tufts Üniversitesi (Massachusetts), Kamu Sağlığı ve Aile Hekimliği Bölümü’nden Profesör Sheldon Krimsky’nin 5 Haziran 2009’da New Scientist’te yayımlanan yorumlarını paylaşmak istedim:
“Batı dünyasında, ilaç şirketlerinin, ürünlerinin algılanma biçimi üzerindeki etkisi çok açık. İlaç şirketleri, tıp eğitimini şekillendirip finanse ediyor, tüketici pazarını kontrol ediyor, araştırmalara fon ayırıyor, tıp dergilerini reklam yoluyla destekliyor, doktorların reçetelerine ne yazacaklarını etkiliyor ve ilaçlarını pazarlamaları için kimilerini finansal olarak destekliyor.
Birçok insan ilaç şirketlerinin bilimsel yayınları da şekillendirmeye çalıştıklarını öğrenince şaşırmayacaktır. Bir başkası tarafından yazılan, ancak prestijli doktorlar tarafından imzalanan makaleler ve doktorların reçetelerine ne yazacaklarını etkileyen dergi ekleri, bu şekillendirme yollarından bazıları.
Ancak geçen ay gündeme gelen bir haber, meselelere son derece eleştirel yaklaşanların bile ağzını açık bırakacak cinsten: Elsevier’e bağlı Excerpta Medica tarafından yayımlanan süreli bir tıp yayınının, ilaç devi Merck’in Avustralya bileşeni ile yapılan bir anlaşma sonucu yayına başlamış olduğu ortaya çıktı. Hakemli, bilimsel bir dergi görünümü veren bu yayında, çoğu Merck’in ürünlerine sıcak yaklaşan makaleler bulunuyor.
“The Australasian Journal of Bone and Joint Medicine” ismini taşıyan ve kemik ve eklem sorunları üzerine makaleler içeren dergi, 2003 ve 2005 yılları arasında 20 bin doktora gönderilmiş. Derginin bir web sitesi bulunmuyor ve diğer bilimsel dergilerin aksine, bu dergiye makale gönderilemiyor. Derginin hiçbir yerinde, Merck tarafından kontrol ve finanse edildiğine dair bir ibare yok.
Birçok dergi editörü, bu derginin aslında bir pazarlama aracı olduğunu ancak keskin ve deneyimli bir gözün görebileceğini söylüyor. Bu dergi, çok fazla dirençle karşılaşmadan süregelen bir pratiğin örneklerinden biri sadece: Bilimsel dergilerin özel ekleri ilaç şirketleri tarafından finanse ediliyor. İlaç şirketleri, bu eklerde kendi ürünlerini pazarlayan makalelerin yayımlanmasını sağlıyor. Eklerin, asıl dergiye görünüş ve biçim itibariyle benziyor olması, okuyucuların, bu eklerin asıl derginin editöryel standartlarına sahip olmadıklarını görmelerini engelliyor.
Bağımsızca değerlendirilen yayınlarla reklamlar arasındaki sınırların böylesine bulandırılması kabul edilemez. Pazarlama amaçlı materyal kendini açık etmelidir. İlaçların üretimiyle, ilaçların güvenirliliğine dair bilgi üretimi birbirinden ayrı tutulmalıdır."