A. Caner ŞENER Gülden G. GÜNERHAN
Pek çok konutu içeren bölgesel ısıtma sistemlerinin manual kontrolu oldukça zordur. Jeotermal bölgesel ısıtma sistemlerinde kuyulardan başlayarak son kullanıcıya kadar sistemin bir bütün olarak ele alınıp kontrolunun gerçekleştirilmesi gerekir. Bu, jeotermal akışkanın enerjisinin optimum kullanımına ve sistemin tüm parametrelerinin sürekli gözlemlenebilmesine olanak vererek daha emniyetli ve daha ekonomik bir kullanım sağlar. Otomatik kontrol sistemi ve ölçülen verilerin depolanması, sistemin ve jeotermal sahanın sürekli gözlemlenmesi ile gerekli olduğunda hızlı müdahale ve saha yönetimine de olanak tanır. Önemli bir başka faktör ise daha az insan gücüne ihtiyaç duyulmasıdır. Otomatik kontrol sistemi tarafından toplanan sinyaller, alarmlar bir merkeze iletilerek gerekli olduğunda müdahale etmek üzere sadece burada eleman istihdam edilmesine olanak verir.
Kontrol sistemi, istenen çıktıyı verecek şekilde sistemin ölçülen değişkenlere bağlı olarak başlatılması, durdurulması ya da düzenlenmesini sağlar. Bu sistem, PLC (programmable logic controller) mikrokontrollara dayanan, ve bu kontrol sistemi ile verinin değerlendirilip depolandığı bilgisayarı kullanacak kişi arasında arayüzey oluşturacak, veri alıp depolama, sisteme komut gönderme işlevlerini yerine getirecek bir software’dan oluşur. Bunlardan yaygın olarak kullanılan veri toplama ve kontrol sistemi SCADA (Supervisory Control and Data Acquisition)’dır.
Jeotermal bölgesel ısıtma sistemlerinde binalara verilen ısı enerjisinin miktarı, ısı değiştirgeçlerinden geçirilen jeotermal suyun debisi değiştirilerek ayarlanır. Isıtma sistemlerinde ısı yükü dış hava sıcaklığının bir fonksiyonu olup zamana göre değişkendir. Değişen dış hava şartlarına göre jeotermal akışkanın debisi arttırılır veya azaltılır. Otomatik kontrolun uygulanmadığı sistemlerde jeotermal akışkanın debisini ayarlamak için her kuyunun başındaki pompaya bizzat gitmek gerekir. Birden fazla jeotermal kuyudan yararlanan ve kuyularla ısıtma bölgesel arasındaki mesafe büyük olan ısıtma sistemlerinde, sistemin ısı yükü değişikliklerine anında ve doğru cevap vermek oldukça zor ve zahmetli bir işlemdir. Ayrıca günün 24 saati hazır ve sisteme anında müdahale edebilecek personele ihtiyaç duyulur. Sistemin acil olarak durdurulması ve bütün jeotermal pompaların kapatılması durumunda ise yine büyük zorluklar başgösterebilir.
Yukarıda bahsedilen sistemin ısı ihtiyacının karşılanmasında çıkan zorlukların yanısıra jeotermal kuyuların güvenli bir şekilde işletilebilmesi, pompalarda ve frekans konvertörlerinde olan değişikliklere anında müdahale edilebilmesi için sistemin ana merkezde görüntülenmesi gerekir. Aksi takdirde üretim ve reenjeksiyon kuyularının sık aralıklarla ziyaret edilmesi gerekir.