Täjigistanda "keseki" atlar gadagan edilermi? Sepleriň elıeterliligi
Halkara Täjigistanda "keseki" atlar gadagan edilermi? Aprel 26, 2015
Duşenbäniň metjidinden çykyp barıan adamlar.
Täjigistanyň hökümeti ıurtda täjik medeniıetini peseltmek, äsgermezlik bolup görünıän we "keseki" hasaplanıan adam atlaryny gadagan etmek isleıär. Bu ıagdaı köpçülikde nägilelik döredıär.
Täjigistanda uly ıaşdaky nesliň wekilleriniň arasynda "Hoşok" (iımit), "Sangak" (daşjagaz), "Istad" (galaımaly) ıa-da "Poço" (köreken) ıaly atlara seırek duş gelinmeıär. Yryma görä, şeıle, adaty bolmadyk adam atlary dakylan çagalar Hudaıyň ünsüni kän bir özüne çekmeıär we şeılelikde olary ir ıanyna almaıar. İöne bu yrym indi täjik hökümetiniň ünsüni özüne çekene meňzeıär.
Täjigistanyň adalat ministrligi "Graždan durumynyň döwlet tarapyndan hasaba alynmagy" kanunyna "adamlara keseki medeniıetlere degişli atlaryň dakylmagyny, jisimleriň we şol sanda önümleriň, haıwanlaryň hem guşlaryň atlarynyň dakylmagyny, şeıle-de adamzadyň abraıyny peseldıän terzdäki atlaryň dakylmagyny gadagan edıän" üıtgeşiklik girizilmegini teklip edıär.
Golaıda Täjik atlarynyň "saplanmagy" boıunça tagallalaryň soňky tapgyrynda orsça we parsça dini hem watançylyk temaly atlardan saplanylmagy babatda teklip hödürlenipdir. Täjik hökümeti häzirki wagtda arap we beıleki daşary ıurt adam atlaryndan saplanmagyň aladasyny edıär. Täjik hökümetiniň bu tagallasy halk arasynda adam atlarynyň yzyna goşulıan "-molla", "-halypa", "-şyh", "-emir", "-sopy" ıaly yslam we arap goşulmalaryna jogap bolar.
Täjik hökümeti şeıle-de jemgyıetde "Sumaıa" (yslamyň ilkinji jepakeşi), Aışa (Muhammet pygamberiň aıallaryndan biri) we Asiıa (Gurhanda ıagşylykda ıatlanıan aıal) ıaly owal gyzlara hiç dakylmadyk dini atlaryň golaıda has ıörgünli bolmaga başlandygyny ünsden düşürmändir.
Erkek adamlaryň atlaryndan hem Muhammad, İusuf we Abubakr ıaly atlaryň dakylmagynyň gadagan edilmegi islenilıär. Şeıle atlar soňky döwürde yslama garşy ünsüň hasam güıçlenmegi sebäpli indi hökümete ıaramaıar. Şonuň üçinem ıurtda hyjap we sakgal goıberilmegine garşy gadagançylyk girizildi.
Adalat ministrligine degişli raıat durumyny döwlet tarapyndan hasaba alıan edaranyň başlygynyň orunbasary Jaloleddin Rahimow Azatlyk Radiosynyň Täjik gullugyna beren maglumatynda, eger şeıle kanun kabul edilse, onda raıat durumynyň hasaba alynıan ıerinde arap we "keseki" atlar dakylan çagalar hasaba alynmaz. Onuň deregine çaga täjik adynyň dakylmagy teklip ediler.
Yslam atlarynyň dakylmaga başlanmagy, 1980-nji ıyllaryň başynda ene-atalaryň öz çagalaryna "hakyky täjik" adam atlaryny ıa-da gadymy pars atlaryny dakmak görnüşindäki owaldan ıörgünli bolan adaty üıtgedildi. Haçan-da 2007-nji ıylda prezident Emomali Rahmon öz adyndan "-ow" ors familıa goşulmasyny aıranda, ıurtda adam atlarynyň üıtgedilmek derejesi ıetjek derejesine ıetdi. Onuň yz ıanyndan familıalaryň üıtgedilmegi babatda hasam uly tagallalar başlandy we ıüzugra ors goşulmalary täjikçe "-zoda", "-zod" ıa-da "i" familıa goşulmalary bilen çalşyryldy.
2011-nji ıylda ene-atalaryň öz çagalaryna dakıan atlary bilen baglanyşykly hökümete aıratyn ygtyıar berilmegi we gerek bolanda gadagançylyklar girizmegi babatda kanun taslamasy hödürlenildi. 2014-nji ıylda bolsa ene-atalara öz çagalaryna watançylyk temaly adam atlaryny dakmak ündeldi.
"Atlaryň saplanmagy" we şahsy azatlyk Golaıda öňe sürlen teklip häzirlikçe mejlise hödürlenenok. İöne şonda-da bu köpçülikde ıeterlik ıagdaıda nägileligiň döremegine sebäp boldy. Köp adam muny şahsy azatlygyň gödek bozulmagy höküminde kabul edipdir.
"Haçan-da adalat ministrligi raıatlara nähili adam atlarynyň dakylmalydygy we nähili familıa goşulmalarynyň ulanylmalydygy babatda buıruk berende, bu gönümel adamlaryň şahsy azatlygyna tokunmaklyk hasaplanıar we raıatyň azatlygyny hem çäklendirıär. Näme üçin ministrlik käbir adam atlarynyň köpçülikde oňaısyz pikir döredıändigi babatda şeıle karara gelıär? Bu karar gaty gülkünç" diıip, tanymal hukukçy Faızinisso Wohidowa öz garaışyny beıan edıär.
Öz familıasyny aıtmakdan saklanan Duşanbäniň ıaşaıjysy Mullo Abdul Hamid, atasyna hormat hökmünde özüne şeıle adyň dakylandygyny we adyň dini manysy sebäpli hiç haçan bir problema uçramandygyny aıdıar. Onuň pikrine görä, ministrligiň bu teklibi adam hukuklaryny çäklendirıär.
Yslam liderleri häzirlikçe bu temada garaıyş beıan etmekden saklanıarlar. Yslam merkeziniň başlygy Jaloliddin Homuşi, yslamyň adam atlarynyň arap ıa-da pars manysyna garamazdan, owadan we ıakymly adam atlaryny ıaıbaňlandyrıandygyny nygtap, manysyz hem ıakymsyz atlary oňlamaıandygyny nygtaıar.
Mejlisde bu teklibiň häzirlikçe haçan gozgaljakdygy näbelli, ıöne Duşanbäniň käbir ıaşaıjylary eııäm raıatlaryň durumyny hasaba alıan edaralarda kanun teklibi bilen baglanyşykly çäklendiriji hereketleriň başlananlygyndan nägile.
Abubakr Haıdarşoıewiň aıtmagyna görä, Duşanbäniň raıatlaryň durumyny hasaba alıan edaralarynyň birinde çaganyň kakasynyň ady "Akbar" bolany sebäpli, onuň ady "täjik medeniıetine keseki at" diıip, onuň çagasyny, ıagny öz ıegenini hasaba almakdan ıüz öwrüpdirler. Haçan-da çaganyň kakasy öz adyny "Mahmud" görnüşinde üıtgedensoň, çagany hasaba alypdyrlar we oňa dogluş hakyndaky şahadatnamany beripdirler.