ÇERKES-FED – Bir Kadının Portresi: Matmazel Ayşe
in Roman, SANAT/EDEBİYAT / on 5 Eylül 2016 at 01:43 /
Matmazel Ayşe, Anne Soprani, İmge Yayınevi, 351 sayfa
Matmazel Ayşe, Aydınlanma dönemi Fransa’sını –özellikle kadın hakları konusunda- yoğun bir biçimde eleştiren, “içeriden” bir bakış açısıyla yazılmış bir tarihsel roman. İlk defa 1758’de Voltaire’in eline geçen Çerkes Ayşe’nin mektupları derleme haline getirilir. Günümüze kadar gelen biyografi geleneğinin ana kaynağı olan bu anlatı, yazar tarafından dönemin tarihçesi içinde yazılarak Ayşe’nin trajedisine de ışık tutar. O dönemde kapitülasyonların ilk kez Fransız devletine verilmesiyle yoğunlaşan Fransa- Osmanlı devleti ilişkilerinin ticari mahiyetini de derinlemesine inceler.
Fransa’da bir matmazel
Diplomatlık mesleğine Şark meselelerini çözmedeki ustalığı nedeniyle atanan İstanbul sefiri Charles de Ferriol, aile kökeni itibariyle Fransa’da yeni türeyen ve “giysi soyluları” denilen bir sınıfın üyesidir. İstanbul’da, Osmanlı ve Fransa ilişkilerini kendi çıkarlarını da gözetecek bir biçimde düzenleyen sefir; tesadüf eseri gördüğü Çerkes köle Ayşe’yi ya da asıl adıyla Haidé’yi yüklüce bir miktar para ödeyerek satın alarak evlat edinir ve böylelikle Fransa’ya getirir. Burada, Elisabeth- Charlotte- Haidé olarak vaftiz edilen ve yetişmesi için Ferriol’ün erkek kardeşinin eşine emanet edilen küçük kızın ismi zaman içinde Ayşe halini alır. Fransız sefirin gözünde, ileride yalnızca “bir Türk”ün sayısız cariyesinden birisi olacak olan Ayşe, Fransa’da bir matmazel olarak yetişecek ve özgür olacaktır.
ALINTI: www.bianet.org, 09 Şubat 2008