Araştırma Örneği. İstanbul’da Uluslararası Dünya Kadınlar Günü | Blickwechsel: Çağdaş Türkiye Araştırmaları
tr Projelerimiz Projelerimiz 2014-2016 Türkiye´deki Kadın Hareketleri Araştırma Örneği
İstanbul’da Uluslararası Dünya Kadınlar Günü
Yukarıdaki video 2012'de yapılan Gece Yürüyüşü'nü gösteriyor. 2003'ten bu yana, İstanbul'da bulunan Sosyalist Feminist Kolektif her yıl 8 Mart akşamında yürüyüş düzenlemektedir. Yürüyüş, Beyoğlu bölgesindeki ana alışveriş caddesi olan İstiklal'de gerçekleşiyor ve yüzlerce feminist katılım gösteriyor. Videoda yer alan "Olur Olmaz" şarkısı İstanbul'dan Bandista adlı bir müzik kolektifi tarafından 2012'deki Kadınlar Günü kapsamında yazıldı ve o günden bu yana birçok feminist etkinlikte söyleniyor. Sayfanın sağ tarafında şarkının İngilizce ve Almanca çevirilerini okuyabilirsiniz.
8 Mart, Türkiye'deki feminist hareketlerle ilgili çalışılmaların göbeğinde yer alır: Foucault'un da belirttiği üzere; 8 Mart, üzerinde görüş birliğine varılmış duruşlar dâhil olmak üzere, kadın ve cinsiyet temelli politikalardaki farklı duruşları bir araya getiren ve bunların görünürlüklerini artıran, kendine ait bir söylem geliştirebilmiş ulusaşırı bir etkinlik olarak düşünülebilir. (bkz. Niederkofler et al 2011, sayfa.9).
Türkiye’de Kadınlar Günü’nün Kısa Bir Tarihçesi
1970'e kadar kullanılmış haliyle "Dünya Emekçi Kadınlar Günü" söyleminden de anlaşılacağı üzere, 8 Mart'ın kökenleri ülkenin komünist hareketlerine kadar uzanır. Tarihsel kaynaklara göre, Uluslararası Kadınlar Günü Türkiye'de ilk defa 1921'de Türkiye Komünist Partisi (TKP) kadın üyeleri tarafından Ankara'da bir diğer parti üyesinin bağ evinde kutlanmıştır. Yarım asır sonrasında, 1975 yılına gelene kadar Uluslararası Kadınlar Günü kapsamında düzenlenmiş herhangi bir resmi etkinliğin izine rastlanmaz. Türkiye'de 8 Mart'ı ilk defa resmi olarak çoğunlukla (eski) TKP ve Türkiye Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu (DİSK) üyelerinden oluşan İlerici Kadınlar Derneği (İKD) kutlamıştır.
1980 askeri darbesi sonrasında Uluslararası Kadınlar Günü'nün kutlanması yasaklanmıştır. 1980lerde organize olmaya başlamış feminist örgütlenmelerle solcu örgütlenmelerin birçoğu ayrı etkinliklerle 8 Mart'ı, 1984 yılında resmi olarak kutlamışlardır. 1997 yılı Kadınlar Günü'nde İstanbul'un Şişli bölgesinde Pazartesi dergisi sosyalistler, Kürt kadın hareketleri ve feministler arasında "Artık Örgütlü!" başlığıyla bir miting düzenledi.
Günümüzde 8 Mart Dayanışmaları ve Etkinlikleri
Bugün Uluslararası Kadınlar Günü Türkiye'de „Sekiz Mart", „Dünya Kadınlar Günü" veya "Uluslararası Emekçi Kadınlar Günü" olarak adlandırılır.
Son yıllardaki en geniş çaplı etkinlikler İstanbul'un geleneksel liberal bölgesi olarak nitelendirilebilen Kadıköy'de düzenlenir. Örneğin, 2013 yılında, 10.000'i aşkın sayıda kadın 8 Mart Kadın Dayanışması tarafından düzenlenen bir protesto yürüyüşü ve aynı dayanışma tarafından kurulan kadın partisine katılmıştır. Protesto yürüyüşü sırasında bağımsız kadın kuruluşları, demokratik kitlesel kuruluşlar, işçi ve meslek grupları, dergiler ve siyasi partilere mensup kadınları içeren 35'ten fazla farklı grup kendilerini anlattı ve taleplerini dile getirdi. Etkinliğe, Kürt-solcu kimliğiyle öne çıkan Barış ve Demokrasi Partisi (BDP) ve Demokratik Özgür Kadın Hareketi (DÖKH) içinde örgütlenen Kürt kadınlar imzalarını attı. Kürt kadınlarının kimlikleri, 8 Mart etkinliğinde giydikleri geleneksel Kürt kıyafetleriyle görünür hale gelir.
8 Mart, güncel tartışmalar doğrultusunda ortak taleplerin şekillenmesine olanak tanır. 2013 Mart ayında PKK lideri mahkum Abdullah Öcalan ile Türk hükumeti arasında yoğun barış görüşmeleri yapılmıştı. Kadınlar, "Cinsiyete dayalı ayrımcılığa, savaş ve fakirliğe, kadına karşı şiddete ve emeğimizin sömürülmesine karşı örgütlendik!" sloganıyla yola çıkarak kadınların barış konuşmalarına katılımlarını, Paris'te meydana gelen Sakine Cansız, Fidan Doğan ve Leyla Şaylemez isimli üç Kürt kadın cinayetinin çözümlenmesini ve Kürt siyasi tutsakların salıverilmesini talep ettiler.
Bunların yanında Uluslararası Kadınlar Günü kapsamında İstanbul'da 200 kadar başka etkinlik de gerçekleştirildi: gösteriler, mitingler, kampanyalar, basın açıklamaları, ödül törenleri, tartışma oturumları, ders ve konuşmalar, kadınlar için Kur'an sınıfları, bilgilendirme masaları, kitap ve dergi yayınları, kadın partileri, toplantılar, sanat ve kültür etkinlikleri ve çiçek dağıtımları.
İstanbul’da Uluslararası Kadınlar Günü’nün Anlamı
Sevgililer Günü ve Anneler Günü'nde olduğu gibi, 8 Mart modern Türkiye için çiçek dağıtmak ve ticari amaçlı hediye kampanyaları demek. Dolayısıyla, aktivistler Kadınlar Günü'nün ticarileştirilip apolitikleştirilmesini eleştirir ve olayın asıl kökeninin yeniden sahiplenmesini talep ederler.
Hatta; kadın ve toplumsal cinsiyet hareketlerinin ideolojileri, talepleri ve "kadın" tanımlarının temel düzeyde farklılaştığını göz önüne alırsak, İstanbul'daki bu hareketler içinde ortak bir siyaset oluşturma ihtimalini sorgulayan tartışmalar da yer almaktadır. Tartışmalar özellikle kadın ve toplumsal cinsiyet siyasetinin öznesini ele alır: 8 Mart kimin günüdür? Uluslararası Kadınlar Günü'nde hangi kadınlar temsil edilir? Hangi grubun katılıp hangi grubun katılamayacağına kim karar verir? 8 Mart 2013'te İstanbul'daki üç dayanışma etkinliğinde, örneğin, Müslüman ve Kemalist kadınların katılımları ve bu kadın hareketlerinin talepleri neredeyse görünmez ve duyulmaz düzeydeydi.
Bununla birlikte, 8 Mart kadın dayanışması aynı zamanda farklı kadın kuruluşları ve aktivistler için (İstanbul ve başka şehirlerde), 8 Mart haricinde belirli toplumsal cinsiyet konularında harekete geçmek için de kullanılabilecek olan bir toplantı ve iletişim alanıdır. Var olan farklılıklar ve güç dengeleri üzerine kurulan diyalog ve ortak hareket alanlarının önemi asıl olarak, çoğunlukla kadını ve kadın özgürlüğünü olumsuz yönde etkileyen dindar-muhafazakâr hareketlerin Türkiye'de yükselişe geçtiği dönemlerde anlaşılır.
Video ile İlgili
Şarkı sözü: OLUR/OLMAZ
Söz ve müzik: Bandista (Türkiye, 2012)
Türkiye'deki feminist hareketin 90'ların sonunda ürettiği bir slogandan yola çıkan bu şarkı gündelik olana yerleşmiş erkek egemenliğe, cinsiyetçiliğe ve dayattığı "ev işi"ne, baskının, ahlakçılığın, şiddetin ve sömürünün alanı olarak "çekirdek aile"ye muzip bir karşı duruş... İSYAN'da olduğu gibi, tarihimizi yazmaya, mücadeleye, sokağa, meydana, örgütlenmeye bir çağrı...