Çalgı Bilgisi | Frmartuklu
Çalgı Bilgisi konusu
Küçük Flütün sesini dinlemek için buraya tıklayın.
Ses rengi, tatlı deyişli ve çobanlamadır. Ses dizisi genişliği:
a. Kalın bölüm b. Orta bölüm c. İnce bölüm Büyük Flütün sesini dinlemek için buraya tıklayın.
Çalgının baş bölümünde bir üfleme deliği vardır. Bu üfleme deliği alt dudağa dayatılır. Tutuşu, sol el baş bölümde, sağ el son bölümde olmak üzere, yere koşut ve sağ omuz yönünde olmalıdır, her iki elin baş parmaklan, çalgının ses deliği olmayan bölümünden destek görevi yapar. Öncelikle ciğerlerin sıhhatli olması, her soluklu çalgı çalanda aranılacak birinci koşuldur. Dudakların; ince, kusursuz dişlerin; düzgün ve eksiksiz (ön dişler) olması, aranılan nitelikler arasındadır. Üst dudağın çıkıntılı olması, kusur sayılmaz. Bu çalgıya on oniki yaştan önce başlamak yararlı değildir. En çok çalışma; (etüt, metot, morso) günde, dört saati geçmemelidir. Bu çalgının geçmişi, çok eski yıllara dek iner. Önceleri nar, abanoz vb. gibi, çeşitli dayanıklı ağaçlardan yapılan Büyük Flütün, Orkestra görevlerine 1720 yıllarında başladığı görülmektedir. Ancak esaslı gelişmesini 1840 yılında Alman Flütçüsü Theobald Boehm' ün (dizge oluşumundaki değişiklik)bugünkü görünüşüyle gerçekleştirmesi sonucu sağlanmıştır. Eksiksiz bir oluş iyeliği olan bu çalgı, çifte dil vuruşlu notalar, tiril ve tirillemeler, diatonik, kromatik, bağlı veya dilli bütün çabuk ezgileri kolaylıkla çalabilir. Yapılışı bakımından gür bir ses iyeliği olmayan Büyük Flüt, Armoni Muzikalarında kullanılırken, ona eşlik yapacak çalgılar özenle seçilmelidir. Kalın bölümündeki sesleri katlayarak kullanmak daha yerinde olur. Büyük Flütün, ses dizesindeki sesleri; kalın bölümünde kendine özgü bir nitelik, orta bölümünde tatlı, ince bölümünde oldukça yeğin bir renk taşır. Kullanılmaya en elverişli bölümü orta bölümdür, ince bölümündeki son üç veya iki ses, P., veya PP., deyisine uygun olmadığından, gerekli olmadıkça F., veya FF., deyisi kullanılmalıdır. Sesinin gür olmayışından dolayı solo olarak kullanılmayıp, eşlik görevleri ile büyük yararlar sağlamaktadır (özellikle açık yerlerde). Büyük Flüt, solo ve eşlik olarak, bütün dizi ve dizimlerde çalabilecek yetenekte ise de, bu çalgıya verilecek solo dizimler, üç - dört bemol veya diyezli başlığı taşıyanları aşmamalıdır. Armoni Muzikalarında dört Büyük Flüt bulunabilir. Ancak, bu sayının bütünlüğü pek sağlanamamıştır. Genellikle, iki tane oldukları görülür. Tatlı, koşuk bir ses iyeliği olan Büyük Flütün ses özelliği bakımından, Obua, Klarnet ve Senfoni Orkestrasından Armoni muzikalarına uyarımlanmış bestelerde Büğlü sololarına eşlik etmesi, çok duygulu bir etki yaratır. Bununla beraber, Korangle, Basson, Tenor Saksofon ve Si b Bariton eşliklerinde de, düşünülemeyen çekicilikte etkiler elde edilir. Özellikle besteciler, Büyük Flütü; çobanlama, kır ve köy yaşamını anlatımda kullanmışlardır. Çünkü bu görevi, onun gibi başarı ile yapacak hiç bir soluklu çalgı yoktur. Köylerde, dağ başlarında kişisel bir müzik çalgısı olarak, ilkel yaşamına son vererek, on-sekizinci yüzyılda toplumlara seslenen dinletilerde yer alan Büyük Flütün ses renginin, çekiciliğinin ve gücünün ölçüsünü daha iyi anlayabilmek için, günümüze değin gelen yüzyıllar içinde yaşamış, tüm büyük bestecilerin, onun için de ayırmış oldukları emekleri düşünmek bile yeterli bir deyiş olur. O, dağ başlarında çobanların, köylerde ulusların duygularını, ulusal ezgilerini, içten, tatlı, büyülü sesiyle dile getirmişliğini şimdi, Orkestralarda, Armoni Muzikalarında beğeni ve tatla dinlenen deyisiyle, coşkun bir anlatımla, öz duyguların tek ileticisi olarak sürdürmektedir. Ona özgü seçkin besteler, dinleyenler için onun değer kanısını en gerçek en yeterli biçimde tanımlayacak niteliktedir. ÇİFTLEMELER SESDAŞ ÇİFTLEME:
Büyük Flüt......Klarnet: Seyrek kullanılır. Aynı cinsten çalgılarda (iki Flüt, iki Obua v.b.) sekizli biçiminin kullanılması iyi değildir. Alt tarafa bir Korno alınırsa; yukarıya iki Klarnet, iki obua, veya iki Büyük Flüt alınır. Eğer altta iki Korno olursa; bu durumda yukarıya alınan çalgıların sayısı üç veya dörde çıkartılır. Bir Trompeti bir sekizli yukarıdan çiftlemek için yine çalgı sayısı üç veya dört olarak düşünülür (iki Büyük Flüt, Obua gibi). Trombonu bir sekizli yukarıdan (Büyük Flüt, Obua ve Klarnet) gibi çalgılarla çiftlemekten kaçınmalı, bu iş için Trompet seçilmelidir. Çiftlemelerde; dolgunluk, yumuşaklık ve kuvvet elde edilirken, çalgıya özgü anlatım gücü ve akıcılık niteliğinde eksilme olur. Bu nedenle, özel anlatım isteyen ezgilerde çalgıları çiftlemeden kullanmak (solo olarak) daha etkili olur. Flüt te Nota Basımları (362 Kb) Flüt te Trill Tablosu (387 Kb)
Alm., Hoboe veya Oboe
İta., Oboe Yapıldığı ses : Do
Ses rengi, dokunaklı ve çobanlamadır. Ses dizisi genişliği:
a. Kalın bölüm b. Orta bölüm c. İnce bölüm d. En ince bölüm Obuanın sesini dinlemek için buraya tıklayın.
Çalgının ağızlık bölümünde birbirine yapışık, ortası soluk geçmesi için aralıklı iki kamış vardır. Bu kamış bölümü ağza alınır, sol el yukarıda ve sağ el aşağıda ses deliklerini kapatacak biçimde az eğimli olarak, yere doğru tutulur. Dudakların; ince, nazik, dişlerin; düzgün ve eksiksiz (ön dişler) olması, aranılan nitelikler arasındadır. Bu çalgıya başlamak için, onbeş yaş iyi, iki-üç yıl öncesi zararlı, onsekizden yukarısı da gecikmiş olur. Her gün, üç-altı saat çalışılabilir. Obua, Şalümo adı verilen eski kamışlı bir çalgının gelişmesinden oluşmuştur. Bugünkü bilinen gelişmesi, özellikle onsekizinci yüzyılda başlamış, Triebert, Sellner, Boehm, Gautrot, Bleuzet ve Buffet gibi çalgı yapıcılarının çalışmaları sonucu sağlanmıştır. Obua, abanoz, şimşir, grendiye, sedirağacı gibi dayanıklı ağaçlardan ve ebonitten yapıla gelmiştir. Bugün de, dayanıklı ağaçlardan ve ebonitten yapılmakta olan Obuaların, açkı dizgesi; gümüş kaplama olarak yapılmaktadır. Obua ses özelliği ile ilk olarak, büyük organist ve besteci J.S.Bach (1685 - 1750)' ın beğenisini kazanmış, çobanlama, kır ve köy duygularım deyi görevi bu besteci eliyle ona verilmiştir. Obuanın ses dizisindeki sesleri; kalın bölümde acıklı ve boğuk, orta bölümde dokunaklı ve parlak, ince ve en ince bölümde ise, yeğin ve keskindir. Genel olarak, bir renk çalgısıdır. Armoni Muzikalarında bu erekle kullanılır. Sesleri güçsüz olduğundan, özellikle açık yerlerde verilen dinletilerde bir ezgi çalgısı olarak, solo görev vermek doğru değildir. Çünkü, sesi duyulmayacak kadar güçsüz çıkar (açık yerlerde). Sesinin bu güçsüzlüğünden dolayı onun Orkestra veya Armoni Muzikasına sesinin gürlüğü ile sağlayacağı yararlılık değil, renk çalgısı olarak düşünülmesi daha yerinde olur. Ancak, verilmesi zorunlu olan bu biçim görevlerde, surdin takılmış Trompetlerle desteklenmelidir. Kalın ses bölümü, özel erekle veya Gayda benzetilerinde olmak üzere seyrek olarak yalnız kullanılır. Kalın bölüm sesleri, Mi b Klarnet, Büyük Klarnet Korno ve Bassonların kalın bölüm sesleri ile birleştiğinde, acıklı ve dokunaklı bir etki bırakır. En kullanışlı sesleri, orta bölüm sesleridir, özellikle bu bölüm, çobanlama deyilerde başarılıdır. Obualar, dizge oluşumu ve yeteneği bakımından, tutti (hep birlikte) lerde bütün dizimlerde çalabilir. Ancak, bu çalgıya bestecilerin solo olarak verecekleri görevlerde, dizim başlıklarının üç diyez ve üç bemolden çoğunu taşımaması zorunluluğu vardır. Si b Büyük Klarnet ve Büyük Flüt eşliğinde, ezgisel düzenler verilebilir. Her görevde onun ezgisel ses rengi düşünülmelidir. Solo görevlerinde de çabuk geçişli ezgilerden çok, geniş seslerle oluşturulmuş duyguların deyisi verilmelidir. Obuanın ses rengindeki çekicilik, dinleyenin kulağındaki etki ile birlikte gözleri de üzerine çekecek niteliktedir. Onun duygulan, sıcak ve içtenlikle deyi gücü, hiç bir soluklu çalgıda yoktur. Senfonik ve sahne bestelerinde, Gayda benzetileri ve çoban yaşamı onun sesleriyle, zihnimizde canlanır. Onun görevi daima ses rengi ve çobanlama deyi gücü göz önünde tutularak, hız derecesi orta olan ezgilerde olmalıdır. Obua sololarına, Mi b veya Si b Klarnetler, Alto Saksofon, Basson, Korno, Kornet, Büğlü, surdin takılmış Trompet gibi çalgılar da eklenebilir. Büyük Flüt ile veya Küçük Flüt ile de yapacağı işbirliği, iyi, etkili bir sonuca ulaşır. Genellikle iki Obua partisi yazılır. Obualara aynı sesler veya iki bölümlü uzun ses eşlikleri de verilir. Bu uzun sesler bazen Flütler veya kamışlı çalgılar, yahut Trompet ve Kornet ile çiftlenir. Besteciler Obua partilerini diğer birinci bölüm çalgılarla desteklemeye zorunludur. Yalnız birinci Obuaya verilmiş olan eşliksiz veya sınırlı bir eşlik ile düşünülmüş görevler, çoklukla iki oboist ile çalınmalıdır. Obua, solo olarak Senfoni Orkestrasında, Armoni Muzikalarında, soluklular beşlisinde, kamışlılar üçlüsünde vb., topluluklarda yer alır. Onun tatlı, dokunaklı rengi, bestecinin çobanlama duygularını dinleyiciye ileten önemli bir özellik taşır. Bu duyguların deyi çalgısı olarak, Obua; güzel ezgiler ve sağlam çalıcılarla dinletilerde yerini aynı güç ve renkle dolduracaktır. ÇİFTLEMELER SESDAŞ ÇİFTLEME:
Alm., Englisches Horn
İng., English Horn
İta., Corno İnglese Yapıldığı ses : Fa
Uzunluğu : 79.7 cm.
Diyapazona göre duyulusu, bir tam beşli alttandır.
Ses rengi, çekici ve üzüntülüdür. Ses dizisi genişliği : Obuanın aynıdır.
a. Kalın bölüm b. Orta bölüm c. İnce bölüm d. En ince bölüm Koranglenin sesini dinlemek için buraya tıklayın.
Çalgının yapımı, dizge ve tutuş özellikleri ile, bu çalgıyı çalmak için aranılan nitelikler, Obuanın aynıdır. Gerçekte bu çalgı, Obuanın bir tam beşli altındaki sesten uyumlandığı için, önceleri Fr., "Quinte de Hautbois = Obua beşlisi" adını taşıyordu. Bu uyumlanışından dolayı Alto Obua da deniliyordu. Hatta Obuanın bir sekizli altındaki sesten uyumlanan, Bariton Obua da bu aile çalgılarının bir çeşididir. Bu çalgının ilk olarak esaslı gelişmesinin 1770 - 1780 yılları arasında, Bergama' lı Ferlandi adında birisinin çalışmaları sonucu sağlandığı bilinir. Adının İngiliz Kornosu alarak kullanılması gereksizdir. Çünkü, gerçekte bu çalgının Korno ile hiç bir ilişkisi yoktur. Ancak bu adı alışının nedeni olarak, çalgının yapım ve gelişmesinde, İngiltere' den alınan bazı eski çalgıların örneklik ettiği düşünülebilir. Bu çalgı daima bir oboist (Obua çalicisi) ile çalınır. Özellikle açık, kaygı gibi duyguların deyisinde başarılıdır. Gioacchino Antonio Rossini (1792 -1868)' nin Guillaume Tell ve Louis Hector Berlioz (1803 - 1869) un Roma Karnavalı uvertüründeki Korangle soloları; bu çalgının renk ve özelliği ile kullanılış yerini incelemek için güzel birer örnektirler. Besteciler için, çekici bir nitelik taşıyan bu çalgının, kalın bölüm sesleri yararlı olmayan bir renktedir. Çalgıya bütün beste boyunca görev düşmediğinden, Korangleye verilen ezgiler sırası gelince, ikinci oboist Korangle ile çalar. Korangle, birinci bölüm çalgılar ile birleştiği zaman iyi bir renk sağlar, özellikle eşliksiz olarak verilen görevlerde, çok başarılıdır. Örneğin, Wilhelm Richard Wagner (1813-1883)' in Tannhauser operasındaki Korangle solosu.
Çabuk ezgiler, kahramanlık ve sert deyilerle, erke anlatımı görevleri bu çalgıya verilmez. Çünkü onun sesi, geniş seslerle kaygılı, acıklı, dokunaklı ve durgun duyguların anlatımı için elverişlidir. Bir renk çalgısı olan Korangleye, görevler; ses rengi ile uyumlu olarak, gerekli yerlerde verilmeli, yerli - yersiz notalar yazarak, çalgının renk özelliği söndürülmemelidir. Korangle bulunmadığı durumlarda, partisi Obuaya veya Alto Saksofona yazılmalıdır. O bilinmelidir ki, yalnız kaygılı, acıklı, dokunaklı, durgun duyguların ileticisidir. Özellikle eşlik görevleri birinci bölüm çalgılarla düşünülmelidir. Armoni Muzikalarında ancak özel bir etki elde etmek istenildiği zaman, gerekseme duyulur. Çabuk ezgilerden çok, durgun, kaygılı, acıklı ve dokunaklı duyguları, ağır veya orta hız aşamasında seslendiren notalar yazılmalıdır. BASSON
İta., Fagotto veya Bassone Üç çeşit Basson vardır:
3 — Contre Basson : Do Bugün Basson Quinte hariç diğerleri kullanılmaktadır.BASSON ORDİNAİRE Yapıldığı ses : Do
Bassonun sesini dinlemek için buraya tıklayın.
Basson Ordinaire ile Contre Bassonun özellik ve yapımları aynı olup, aralarındaki tek fark; Contre Bassonun diğerinden bir sekizli kalındaki sesten uyumlanmış olmasıdır. Çalgının kamış takılan bölümü ince ve kıvrımlı olup, bir soluk borusu vardır. Sol el üst delikleri kavrağında, sağ el alt ses delikleri kavrağında olmak üzere, sol omuzdan sağ kalçaya doğru uzanan bir eğimle tutulur, ve kamış bölümü dudaklar arasına alınarak üflenir. Çalgının tutuş, çalış ve güvenini sağlamak için, ince bir kayışla veya uzayıp kısalabilen bir iple boyuna asılır. Kamışı Obuanınkine benzer bir biçimdedir. Sökülüp takılabilen üç ekli parçadan oluşmuştur. Basson çalmak için, dudakların; kusursuz, dişlerin; düzgün ve eksiksiz (ön dişler) olması, aranılan nitelikler arasındadır. Bu çalgıya başlamak için, onaltı - yirmi yaş arası normaldir. İyi çalici niteliği taşıyabilmek için, her gün dört - beş saat çalışmak gerekir. Kromorna ve Pommer denilen uzun, kullanışsız ve çalınması güç soluklu çalgıların yerine, onaltıncı yüzyılda oluşturuldu. Bulgusunun kime ait olduğu bilinmez ve tartışmalıdır. 1539 yılında Ferrara' lı rahip J.B. Bavilius'un yaptırdığı fakat ondan önce yine rahip Afranio degli Albones' in yaptığı söylenir. Praetorius' a (1576-1621) bakılırsa, Bassonun kendi zamanında eksiksiz bir aile oluşturduğunu söyler. Onyedinci yüzyılın sonlarında, Sigismond Scheltzer adlı bir Alman Bassona bugünkü bİçimini hem de Dolcine adını vermiştir. Bu adın veriliş nedeni, sesinin tatlı ve yumuşak olması idi. Gerçekten bu adın verilişinde, tatlı ve yumuşak sesli Dulcina adlı bir çalgı ile bağlantı vardı. Çünkü, bassonun da Obuanın da örneğini o çalgı oluşturmuştur. Bassonun onsekizinci yüzyılda sadece 12 ses deliği ile 3 açkısı vardı. Bütün diğer çalgılarda olduğu gibi, o da zamanla gelişti. Basson da Obua gibi, dayanıklı ağaçlardan ve dizge oluşumu gümüş kaplama olarak yapılmaktadır. F.Triebert, Savary. Adolphe Sax ve Buffet gibi çalgı yapıcıları elinde gelişti. Eugene Jancourt, devingen halkalarla donatılmış ve yirmi iki açkılı Bassonu yaptırdı. Son olarak tüm çalışmaları birleştiren de Evette ile Schaeffer oldu. Bu çalgı Türkiye'ye ilkkez, Fagot adı ile Tanzimatta İstanbul' a geldi. Kalın ve orta bölümlerde tatlı ve parlak, ince bölümde güçsüz bir ses iyeliği olan Bassonun en çok, kalın ve orta bölümleri başarı ile kullanılabilir. Ses rengi ayrı bir özellik taşır. Saksofonlarla ve bas Klarnet ile birleştiği zaman, aynı sesten çalan Viyolonsellerin etkisini bırakır. İnce sesleri kapalı ve güçsüz olduğundan, bu bölümdeki sesleri gerekli olmadıkça kullanılmamalıdır. Ancak, Wilhelm richard Wagner; Tannhauser operasında Bassonu, en ince sesi olan, dizeğin üstündeki üçüncü ek çizginin üstündeki Mi ye dek çıkarmaktan çekinmemiştir. Şüphesiz ki, bu durumda çalgıya çok sağlam bir çalici gerekir. Genel olarak iki Basson kullanılır, birinci bölüm çalgılarla ve ikinci bölümün Saksofonları ile birleştiğinde, çok güzel etkiler elde edilir. Bu çalgıların partileri aynı sesten yazıldığı gibi, ayrı parti biçiminde de düzenlenebilir (iki Basson kullanılırken).
Alm., Contre Fagott
İng., Contra Bassoon
İta., Contra Fagotto Çift kamışlı soluklu bir çalgıdır.
Diyapazona göre duyulusu, bir sekizli alttandır.
Solo ve eşlik görevi verilir. Ses dizisi genişliği:
Kontrbassonun sesini dinlemek için buraya tıklayın.
Genellikle Basson Ordinaire'i bir sekizli aşağıdan katlar, ince bölüm sesleri seyrek olarak kullanılır. Kalın bölüm sesleri koyu ve kapalıdır. Çabuk geçişler, ezgiler, tirillemeler yerine; geniş, yavaş ezgiler ve eşlik görevleri verilmelidir. ÇİFTLEMELER SESDAŞ ÇİFTLEME:
Klarnet ile Basson: Zengin. Eğer Klarnetin kalın bölüm sesleriyle ise, karanlık bir renk sağlanır.
Büyük Flüt, Obua ve Basson, veya Obua, Klarnet ve Basson veya dördü bir arada (Büyük Flüt, Obua, Klarnet, Basson): Çok az kullanılır. Tuttilerde düşünülür.
Basson ile Korno: (P) ve (MF) de bazı seslerinin benzemesi iyidir. Çok az kullanılır.
Klarnet ile Basson: özellikle kalın seslerde, koyu bir renk sağlanır.
Büyük Flüt, Obua ve Basson: Klasik devirde sık kullanılan bir düzen.
Büyük Flüt......Basson: İyidir. Orta bölümün boş bırakılması, özel bir renk elde etmek içindir.
TEK KAMIŞLI ÇALGILAR KLARNETLER Alm., Klarnette
Adını; parlak, duru, aydınlık anlamlarına gelen Latince; Clarus kelimesinden alan bu soluklu çalgıyı, ilk olarak 1690 yılında Almanya'nın Nürenberg kentinde, Leipzigli çalgı yapıcısı, Johann Christoph Denner (1665-1707)' in oluşturduğu söylenir. Onsekizinci yüzyıla değin, gelişme devrelerinde bu çalgının ondan çok çeşidi yapılmış ve değişik adlar verilmiştir. Fransızlar bir sekizli ses genişliği olan bir çalgı yapmışlar ve adına Chalumeau (Şalümo) demişlerdir. Bugünkü bilinen Soprano, Alto ve Bas Klarnetler ondan esinlenerek yapılmışlardır. Hatta Fransızların, bugün Klarnetin kalın ses bölümüne Şalümo bölümü de demelerinin nedeni o çalgının niteliğini taşımasındandır. 1732 yılında Walther, Klarnet sesinin uzaktan Trompet gibi geldiğini belirtirken, Klarnet yeni yeni tutunuyor ve gelişiyordu. Ancak 1750 yılından sonra Manheim ve Paris Orkestralarında yer alabilecek duruma geldi. Mozart'ın Mi b Senfonisinde kullanılmasına, Operalarında yer verilmesine karşın Klarnetin ancak 1812 yılında 13 açkılı duruma getirilişi düşünülürse, yeterli gelişmeyi sağlayamadığı kendiliğinden ortaya çıkar. Klarnet için, Boehm dizgesinin uygulanmasını düşünen Klarnet çalıcısı ve Paris Konservatuarı öğretim üyelerinden, Korfo' lu Klenore Klose (1808 - 1880) oldu. Bu düşüncenin gerçekleşmesini de, 1843 yılında L.A. Buffet sağladı. Klarnetin 1825 yılında İstanbul'da kullanılmaya başlandığı bilinmektedir. Ancak Boehm dizgeli Klarnetler 1854 yıllarında gelmiştir. Bugün Klarnet, Orkestraların ve Armoni Muzikalarının en önemli çalgıları arasındadır. La Klarnet Orkestralarda kullanılmaktadır. Do ve Mi b Klarnetler ise, bırakılmıştır. En elverişli ve yararlı olanı; Si b Büyük Klarnettir. Dayanıklı ağaçlardan, ebonitten ve bugün için bazı öğelerin karışımı soğuk - sıcağa dayanıklı bir biçimde yapılan Klarnetlerden başka, alaşımdan yapılanları da vardır. Ancak alaşımlı olanlar, diğer nitelikte yapımlı olanların verdiği sesi vermediklerinden kullanılmazlar. Beş ekli parçadan oluşmuştur. Kamış takılıp üflenen birinci bölümüne; Bek, ikinci bölümüne; "Barille", üçüncü bölümüne; Medium (orta), dördüncü bölümüne; Şalümo ve beşinci bölümüne de; Pavillon (kalak) adı verilir. Flüt, Obua, Korangle ve Basson gibi, bu çalgının da üzerine takılmış, alaşımlı açkılarla ses deliklerini kapatıp-açarak, ses elde edilir. Çalgının kamış takılan; Bek bölümünden ağza alınarak, sol el üst ses delikleri kavrağında, sağ el alt ses delikleri kavrağında olmak üzere az eğimli bir tutuşla yere doğru tutulur.
Uzunluğu : 42.9 cm. Tek kamışlı soluklu bir çalgıdır.
a. Kalın bölüm a1) Kusurlu sesler b. Orta bölüm c. İnce bölüm Bu çalgının yapımı, dizge ve tutuş özellikleri; Klarnet' ler konusunun başında verilen genel bilgilerde olduğu gibidir. a(1) de gösterilen üç ses, yararsız ve çıkarılması da parlak olmayan bir niteliktedir. Ancak başarılı bir çalıcı ile iyi çıkarılması sağlanabilir. Bu sesleri, FF., deyisi ile veya Tuttilerde kullanmak daha yerinde olur. Solo olarak verilmemelidir. İnce bölüm seslerinin de kusursuz çıkarılabilmesi için, yeteneği ve kulak eğitimi sağlam bir çalıcı gerekir. Küçük Klarnet, Büyüt Klarnetle birlikte çalmak, Büyük Klarnetleri bir sekizli üstten katlamak, Büyük Klarnetin ince seslerdeki ezgiyi geçişlerini desteklemek, Büyük Klarnetin ince seslerdeki ezgileri götüremeyeceği noktadan alıp, sürekliliğini sağlamak, Solo Klarnetle işbirliği yapmak gibi görevler yapar. Özellikle orta bölüm seslerde verilecek ezgilerde çok başarılıdır. Küçük Klarnet, dizge oluşumu çok gelişmiş bir çalgı olduğundan, solo ve eşlik olarak bütün dizimlerde kolaylıkla çalabildiği gibi, bağlı, dilli, diatonik, kromatik, çabuk ezgileri ve tirillemeleri başarı ile seslendirebilir.
Ses rengi, açık, tat., ve parlaktır. Ses dizisi genişliği:
a. Kalın bölüm a1) Kusurlu sesler b. Orta bölüm c. İnce bölüm Büyük Klarnetin sesini dinlemek için buraya tıklayın.
Bu çalgı diğer bütün Klarnetlerin örneği olmuş, gelişmesi, yapımı, dizge ve tutuş özellikleri; Klarnetler konusunun başında verilen genel bilgilerde açıklanmıştır. a(1) de gösterilen üç ses, yararsız olup, parlak değildir. Ancak başarılı bir çalıcı ile kusursuz ve iyi olarak çıkarılması sağlanabilir. Çalgının ince bölümünde son ses olarak gösterilen Sol sesinden sonra, dizeğin üstünde beşinci ek çizginin üstündeki Do sesine değin, bu çalgıda çıkılabilir. Ancak, gerek soluk, gerek bu seslere yazılacak ezgilerin çabuk yürütülememesi ve çalıcı için güç olduğundan kullanılmazlar. Gerçekte bu seslerin, kusurlu çıkarıldıkları gibi, renkleri de iyi değildir, büyük Klarnetin dizge oluşumunun çok gelişmiş olduğunu, onun için yazılan, bağlı - bağsız, dilli, diatonik, kromatik, sıçramalı, en güç geçişlerle işlenmiş dizimler, tirillemeler, çabuk ezgilerle yüklü; beste, egzersiz ve çeşitlemeleri incelemekle daha iyi anlaşılır. Kemanlar için bile güç olan en çabuk ezgilerle işlenmiş Uvertürler, Armoni Muzikalarında Klarnetlerin varlığı sayesinde, kolaylıkla çalınabilmektedir. Orkestrada Harp' ın yaptığı ezgisel düzenleri, kolaylıkla benzeti yoluyla seslendirebilir. Armoni Muzikalarında, orkestradaki Kemanların yerini tutar. Bu nedenle çoklukla ince seslerde çalmak zorundadır. Bunun için, Solo Klarnet ve Küçük Klarneti sürekli kullanmak zorunluluğu vardır. Özellikle kalın ses bölümlerinde, Saksofonların yardımı ile başlayan bir ezgisel geçişi ince seslerde Küçük Klarnet tamamlar. Küçük Klarnet, ince seslerdeki ezgisel geçişi desteklediği gibi, Solo Klarnetin çalamayacağı incelikteki sesleri de çalarak, ezgisel geçişin bitimini sağlar. Yalnız bu geçişler güç ve uzun olursa, bu durumda sesler Klarnet çalıcılarına toplu olarak verilmez. Böyle geçişler, çalıcılara kesikleşe verilerek, hem çalıcılar toplu olarak yorulmaz, hem de ezginin gelişimi ve bitimi kusursuz olarak sağlanmış olur. Armoni Muzikalarında Si b Büyük Klarnetler üç görev bölümüne ayrılırlar: 1. Solo Klarnet:
Çok önemli bir yöntemi ve yeteneği vardır. Deyi gücü, hiç bir soluklu çalgıda yoktur. Özellikle solo olarak, bütün güçlükleri başarabilecek niteliktedir. Önemli bir solo çalgısı olan Klarnetin, tartı (ritim) ve ezgi bakımından en güçlü durumlarda kolaylıkla seslenişi, hiç bir soluklu çalgıda yoktur. Geniş ses dizisinin bütün bölümlerinde ses ayırtılarını PP., ya dek kusursuz olarak kolaylıkla çıkarabilmesi, gereğinde istenildiği gibi çabuk çalabilmesi, sesinin güzel ve parlak rengi ona; soluklu çalgılar içinde çok önemli bir yer sağlar. İnce bölümündeki; parlak, orta bölümündeki; sıcak ve kalın bölümündeki; tatlı ses rengiyle tüm duyguların deyisinde başarı ile kullanılabilir. Özellikle eşlik görevlerinden uzak tutulması gereğini o, yeteneği ile tanıtlamış durumdadır. Onun için, birçok ünlü bestecilerin hazırladıkları dinleti besteleri, incelendiğinde; bu çalgının değeri, yararlılığı, yeteneği için gerekli ve gerçek yargıya varılacaktır.
Yapıldığı ses : Mi b, Fa
Diyapazona göre duyulusu, bir büyük altılı aşağıdandır.
Ses rengi, çekicidir. Ses dizisi genişliği : Si b Büyük Klarnetin aynıdır.
a. Kalın bölüm a1) Kusurlu sesler b. Orta bölüm c. İnce bölüm Bu çalgının, yapımı, dizge oluşumu ve tutuş özellikleri, Klarnetler konusunun başında verilen, genel bilgilerde olduğu gibidir. Si b Büyük Klarnetin nitelik ve özelliklerini taşır. Ancak rengi ve yeteneği ile ölçülü bir görev sınırlılığı, göz önünde tutulmalıdır.
Yapıldığı ses : Si b, Fa
Notası, ikinci çizgi sol açkısı ile, seyrek olarak kalın sesleri, dördüncü çizgi Fa açkısı ile yazılır.
Diyapazona göre duyulusu, bir büyük dokuzlu aşağıdandır.
Ses rengi, çekici ve güzeldir. Ses dizisi genişliği : Si b Büyük Klarnetin aynıdır.
a. Kalın bölüm a1) Kusurlu sesler b. Orta bölüm c. İnce bölüm Bas Klarnetin sesini dinlemek için buraya tıklayın.
Bu çalgının, yapımı, dizge oluşumu ve tutuş özellikleri, Klarnetler konusunun başında verilen genel bilgilerde olduğu gibidir. Bas Klarnet, Klarnetler dörtlüsünün en kalın sesli olanıdır. Bu çalgının Fransa' da Do veya Si b seslerinde yapıldığı halde, Almanya' da La sesinde yapıldığı görülür. Yalnız Bas Klarnetin ses genişliğinde, dizeğin üstündeki ikinci ek çizgi üzerindeki Do sesinden yukarıdaki sesleri kullanmaktan sakınmalıdır. Tenor Saksofonlarla birleşmesi, Viyolonsel ezgilerini belirtmek için iyidir. Yalnız Bas Klarnet, Armoni Muzikalarında bas çalgılarla işbirliği yapacak olursa, etkisi çok daha güzel olur. Ses renginin güzelliği ve çekiciliği dolayısı ile solo görevlerinde de başarı ile kullanılabilir. ÇİFTLEMELER SESDAŞ ÇİFTLEME:
Büyük Flüt ile Si b Büyük Klarnet: Sıcak, yuvarlak bir renk elde edilir.
Obua ile Si b Büyük Klarnet: Renk egemenliği eşittir.
Si b Büyük Klarnet ile Basson: Zengin. Eğer Klarnetin kalın bölüm sesleriyle ise, karanlık bir renk sağlanır.
Büyük Flüt, Obua ve Si b Büyük Klarnet: Çok iyi bir renk sağlanır.
Si b Büyük Klarnet ile Trompet: Trompet egemendir. Duyuluş kuvvetlenmiş, Trompet yumuşatılmış olur.
Si b Büyük Klarnet ile Korno: Çok az kullanılır.
Büyük Flüt ile Si b Büyük Klarnet: iyidir. Sık olarak kullanılır.
Obua ile Si b Büyük Klarnet: iyidir. Sık olarak kullanılır.
Si b Büyük Klarnet ile Basson: Özellikle kalın seslerde koyu bir renk sağlanır.
Büyük Flüt, Obua ve Si b Büyük Klarnet: Etkili bir renk sağlanır.
Büyük Flüt.....Si b Büyük Klarnet: Seyrek kullanılır. Orta bölümün boş bırakılması, özel bir renk elde etmek içindir.
SAKSOFONLAR Alm., Saxophon
İta., Saxophono Bu çalgının yapımı ondokuzuncu yüzyılın ilk yarısındadır. İlkkez Adolphe SAX (1814 - 1849) adlı bir çalgı yapıcısı bu çalgıyı 1840 yılında oluşturmuştur. Çalgının adını oluşturan kelimenin ilk Üç harfi (Sax) bulgucunun adı olup (Phone) da Yunanca; ses anlamındadır. Böylelikle iki kelimenin birleştirilmesi sonucu çalgının adı verilmiştir. Açkı ve kapaklı ses delikleri ile donatılmış plan çalgı, alaşımdan yapılmaktadır. Kıvrık boyunlu bir biçimde olup, Klarnet gibi kamış takılan Bek' i vardır. Kamış takılı bek, ağza alınarak üflenir. Sol el ses deliği kavrağının üst bölümünde, sağ el ses deliği kavrağının alt bölümünde olmak üzere sağ kalçaya doğru uzanan az eğimli bir biçimde tutulur. Çalgının tutuş ve güvenini sağlamak için, ince bir kayışla veya uzayıp kısalabilen bir iple boyuna asılır. Armoni Muzikalarında kullanıldığından beri, Bas ve Alto Klarnetleri aratmayan bir özellik taşır. Dizge oluşumunun gelişmiş olması bakımından, bestecilerin özellikle Armoni Muzikaları için olan bestelerinde çok değerli görevler verdiği bir çalgıdır. Ses rengi dolayısı ile diğer çalgılardan ayrı bir özellik taşır. Saksofonlar, dizge oluşumu bakımından birinin aynı olan beş çalgılık bir aileyi oluştururlar. 1 - Soprano Saksofon: Si b