ASLINDA ZOR DEĞİL: dördüncü tur.
"İktisat kuramları belli kabullere dayanır. Mesela 'bir birey diğer bireyden alışveriş yapıyor' derken, bu alışverişi düzenleyen kanunlar olduğunu, hak ihlali olmayacağını, olursa adaletin sağlanacağını varsayar. 'rasyonel birey' derken, buradaki rasyonun ne olduğunu yine toplumsal bir uzlaşıya bağlar. Bunları tartışmaz, onun dışında çözümlenmiştir. 'Verili durum'dur bu. Bu, formüllerdeki "G" (government spending) değildir; bu formülü oluşturmadan önce, iktisadi sorunun çerçevesini belirleyen, fonunu renklendiren bir kabuldür. Siz iktisat konuşurken 'ama ya şirket dolandırıcıysa, ya bakkal kazıklarsa' kısmını konuşmazsınız, onlarla ilgili önkabuller vardır. Bu önkabullerin en temeli de toplumsal güvendir. Bireyler birbirlerini kazıklamazlar; çünkü buna kalkışamayacakları kadar sağlam bir hukuk sistemiyle cezalandırılacaklarını bilirler. Kıt kaynakların etkin kullanımındaki yolsuzluklar iktisatçıların meselesi değildir. İktisat hukuki kaosu çözmeye çalışmaz, o kaosun giderildiği zamanlar için konuşur. O kazıklayanları 'imperfection' bile saymaz iktisat; çünkü onlar formül dışıdır. Dolayısıyla iktisat en temelde, varlığını diğer bilimlere dayandırır; en çok da topluma, toplumu oluşturan bireylerin bir ortak paydada buluşmasına, herkesin güvenebileceği bir hukuk ve adalet sistemine yaslar sırtını. Bir toplumun ekonomik çöküşünde, krizlerinde de çoğu zaman formüller değil, bu temellerin sarsılması yatar. Birbirine güvenmeyen bir toplumdaki ekonomik çöküşü iktisatçılar açıklayamaz. Bunun için hemen her finans krizinin çözümü müdahale paketleri değil, hukuktaki yeni yaptırımlar, denetimler, kanunlardır. Türkiye'nin sürekli büyük krizler geçirmesindeki en temel sebeplere bakarsanız, ülkenin birbirine düşman kesildiği dönemler olduğunu görürsünüz. Yine de bunların hiçbiri gerçek bir toplumsal krize dönüşmeden duruma müdahale edildi ve hukuktan doğan o 'güven ihtiyacı' tazelendi (2001 krizi sonrası BDDK oluşumu ve yeni kanunlarla ilgili uzun uzun bilgi veriyor).
Benim de aklımdan geçen buydu. Ve muktedirlerin bize güvendiklerini de hiç sanmıyorum. Hani olmaz ya (ya da olmasın) o kadın öldürürse kendini, sevinirler, amaçlarına ulaşmış olurlar. Aykırı olan güçsüz olur, sonunda kendi suçunu anlamıştır derler. Keşke üzülseler, şok olsalar, "hiç beklemezdik nasıl kıydı canına" deseler yani. Demezler bunlar, çok acımasızlar. Buna üzülecek insan bu işkenceleri yapar mı?