“Emeklilikte yaşa takılanlar”a çözüm o kadar zor değil
Kamuoyunda “Emeklilikte yaşa takılanlar” (EYT) olarak adlandırılan ve sorunları sıklıkla gündeme gelen insanların hedef tahtasına oturtulduğunu görüyoruz. Yıllarca alın teri döküp, emeklilik hakkı kazanan, primlerini düzenli ödemiş, ancak yaşı tutmadığı için emekli olamayan bu insanlar, Türkiye Cumhuriyeti devletinin hazinesini soymaya meyilli kişiler değil.
Önce meseleyi kısaca özetleyelim:
DSP-ANAP-MHP koalisyon hükümeti dönemiydi. 8 Eylül 1999’da 4447 sayılı yasa TBMM’de kabul edildi. Bu yasa çıkana kadar, kadınlarda 20 yıl çalışma süresi ve 5000 prim gün sayısı, erkeklerde ise 25 yıl çalışma süresi ve 5000 gün prim gün sayısı şartlarını yerine getirenler emekli olabiliyordu. SSK’da, Bağ-Kur’da, Emekli Sandığı’nda ya da özel kurumların emeklilik sandıklarında çalışmaları fark etmiyordu.
OYUN İÇİNDE KURAL DEĞİŞTİ
Yeni yasa 8 Eylül 1999 tarihinden önce çalışma yaşamına başlamış, ancak emekli olmamış vatandaşları da bu kapsama aldı. Hukuki deyimle “yasalar makable şamil olamazken”, yani yasanın Resmi Gazete’de yayınlandığı tarihten sonrasını kapsaması, geriye doğru yürümemesi gerekirken, devlet müsabaka devam ederken kuralları değiştirdi.
Devlet, emekli olabilmek için bir kural daha koydu. Kadınlarda 40 yaştan 58 yaşa kadar, erkeklerde 44 yaştan 60 yaşa kadar değişen yaş sınır getirildi.
Aradan 19 yıl geçti.
O yıllarda çalışma hayatının içinde olan insanların emeklilikleri gelmeye başladı.
Şimdilerde 50’li yaşlarını yaşayan ya da o yaşlara yaklaşmakta olan çalışanlar, kazanılmış haklarını alamıyorlar. Çoğu da özel sektör çalışanı oldukları için, çok iyi donanımlara sahip olanlar dışında iş bulmaları, çalışıyorlarsa işlerini korumaları zor…
Bu insanlar çalışmaya devam ettikleri sürece, ileride alacakları emekli maaşları azar azar düşüyor. Şayet çalışmıyorlarsa, devletin sağlık hizmetlerinden yararlanamıyorlar. Bunun için Genel Sağlık Sigortası primini, gelirleri ile doğru orantılı olarak her ay devlete ödemek zorunda kalıyorlar.
MALİYET 750 MİLYAR TL Mİ?
Bu noktada en kritik soru şu: Bu kapsamda kaç kişi var ve emekli olmaları halinde devlete olan maliyetleri ne olacak?
Sayın Cumhurbaşkanı bu talepleri geri çevirirken, “bütçeye 750 milyar TL’lik ek yükün geleceğini, ekonomik kurtuluş savaşı verilen bu dönemde gerçekleşmesinin imkânsız olduğunu” dile getiriyor.
Bu konuyu yetkinliğine güvendiğim iki sosyal güvenlik uzmanına teyit etttirdim. Bunlardan birinin halen devlet memuru olduğunu da hatırlatayım…
Türkiye’de EYT kapsamına giren vatandaş sayısı yaklaşık 10 milyon 300 bin civarında.
Bugün TBMM’de mağduriyetleri giderecek bir yasa çıksa, yarın emekli olabilecek kişi sayısı ise kabaca 400 bin… Bu insanların bütçeye maliyeti ise yaklaşık 11 milyar TL’yi buluyor.
Şöyle bir kıyaslama yapalım:
24 Haziran öncesinde emeklilere seçim vaadi olarak iki dini bayramda 1000’er TL ikramiye verilmesinin bütçeye maliyeti yaklaşık 24 milyar TL idi. Emeklilerimiz güle güle harcasınlar, ancak sadece bu iki ikramiyenin 2018 yılı bütçe açığını yüzde 60 oranında artırdığını unutmamak gerekiyor. Bu açıkların nasıl kapatıldığını hepimizin biliyor olması gerekiyor.
MALİYET 11 MİLYAR TL
Ezcümle bu işin bütçeye maliyeti Sayın Cumhurbaşkanı’nın ifade ettiği gibi 750 milyar TL değil. Çünkü 4447 sayılı yasa öncesinde iş hayatına başlayıp, halen çalışmakta olan milyonlarca vatandaş var. Bunların tümünün emekli olmaları için en az on yıllık bir süre gerekecek.
Bir de işin görünmeyen yönüne bakalım.
EYT kapsamında olan ve hemen emekli olabilecek 400 bin vatandaşı yarın emekli etsek, yılda milli ekonomiye 11 milyar TL civarında bir kaynak enjekte edilecek. Bu para hızla piyasalara dönecek, esnafa ve sanayiciye can suyu olacak.
Kaldı ki, şayet Türk ekonomisi kurtuluş savaşı veriyorsa, tasarruf edilecekse, ilk adımları devletten beklemek hakkımız olsa gerek.
Devlet yöneticilerinin lüks, saltanat ve şatafatı elden bırakmadıklarını görüyoruz. Maşallah ilin valisi bile düğün alayı gibi geziyor şehrinin sokaklarında.
KURTULUŞ SAVAŞI MI?
Kamu kurumları, kiralık binalara yüz milyonlarca lira kira ödemeye devam ediyor.
Sayın Maliye ve Hazine Bakanı’ndan tasarruf kelimeleri işitiliyor ama, Sayın Cumhurbaşkanı’nın hiç gerek yok iken dev A380 uçağına 100 milyon Dolara yakın masraf edilebiliyor.
Bu örneklerin daha onlarcasını sayabilirim size.
Vaziyet bu iken, hakları gasp edilmiş insanların taleplerini “ekonomide kurtuluş savaşı” söylemleriyle geri çevirmek inandırıcı olmuyor.
Hele bu savaşı verdiğini söyleyenler ile ekonomiyi kurtuluş savaşı verilecek hale düşürenler aynı kişilerse…
En makul çözüm şu olmalı:
Erkeklerde 9000 gün ve 50 yaş
Kadınlarda 7200 gün 48 yaş…
Bu sütunlarda Türkiye’nin sosyal güvenlik açıklarını pek çok kez konu ediyoruz. Bugün 12 milyon 400 bin kişi devletten emeklilik, malullük, ölüm aylığı ile dul ve yetim maaşı alıyor. Buna karşılık 22 milyon 400 bin kişi sigortalı olarak çalışıyor. Dünyanın kabul ettiği güncel dengeye göre 1 emekliye düşen çalışan sayısının 4 olması gerekiyor. Türkiye’de ise 1 emekliye düşen sigortalı çalışan sayısı 1,63 seviyesinde. İnsanımızın ömrünün de son 30 yılda dikkat çekici oranda uzadığı hatırlandığında, “40 yaşında emeklilik” hikâyesi gerçekten inandırıcı olmuyor. Ancak bugün ilk kez sigortalı olan bir gencin 65 yaşında emekli olması da aynı oranda inandırıcı değil.
Uygulanabilirliğini işin uzmanlarına da teyit ettirdiğim, en makul ve akılcı çözüm şu:
Emeklilik için erkekler 9 bin gün prim, en az 25 yıl sigortalılık süresi ve 50 yaş şartına; kadınlar 7 bin 200 gün prim, en az 20 yıllık sigortalılık süresi ve 48 yaş şartına tâbi olmalı.
“Bu şartların üçünü birden taşıyanlar” ödedikleri prime esas kazanç seviyesine uygun bir şekilde emekli edilmeli. Bu çözüm hem kamunun yükünü artırmayacak hem de vatandaşın geleceğini planlaması açısından en uygun çözüm olacak.
ADD, CHP’Lİ SİYASETÇİLERİN PAYANDASI MI OLUYOR?
Bir ülkedeki sivil toplum kuruluşlarının etkinliği, o ülkedeki sivil demokrasinin ne kadar kökleştiğini gösteriyor. Örgütlü bir toplum, kendisine dayatılanlara itiraz edebiliyor, siyasi iktidarları halkın çıkarına olan çizgiye çekebiliyor.
Bugüne kadar pek çok sivil toplum kuruluşunda üye ya da yönetici olarak görev yaptım. Bu görevlerimde, üyesi olduğum derneklerin siyasetle ilişkilerinin seviyeli bir ölçüde olması gerektiğine çok dikkat ettim.
1993 yılından bugüne üyesi olduğum ve yönetimlerinde görev aldığım Atatürkçü Düşünce Derneği’nin (ADD) kuruluş felsefesinde ve tüzüğünde de “partiler üstü olmak” vurgusu bulunuyor. Derneğin kurucusu olan ve 1990 yılında hain bir suikasta kurban giden Prof. Dr. Muammer Aksoy ile Onursal Başkanı Ord. Prof. Dr. Hıfzı Veldet Velidedeoğlu, ADD’nin, Atatürk’ün devrim ve ilkelerine yürekten inanan ve bunu yaşam biçimi olarak benimseyen her insana açık olduğunu vurgulamışlardı.
Ancak bugün, üzerinde titizlikle durulması gereken bu vurgularının yok sayıldığını görmek üzüntü veriyor. Hele hele “düşünsel ve felsefi yönü ağırlıkta olan” derneklerde, her siyasi görüşten insan üye olarak yer alabiliyor. Burada belirleyici faktör, üyelerin, derneğin çizgisine ve tüzüğünde yazılı olan kurallara ne derece bağlı olup olmadığında yatıyor.
Yerel seçim hazırlıklarının artmaya başladığı bugünlerde; belediye başkanlıklarıya da meclis üyeliklerine aday adayı olanların, yöneticisi oldukları derneklerdeki görevlerini siyasi hedeflerine araç olarak kullanmaları yakışık almıyor.
İŞÇİ PARTİSİ DENEYİMİ
Derneklerin üyeleri ya da yöneticileri, gönüllülük esasına dayalı olması gereken görevlerini kişisel siyasi çıkarlarına ulaşmak için basamak olarak kullanmamalılar.
Siyasetin yapılacağı yerler belidir. Kişiler, düşünce dünyalarına uygun siyasi parti hangisiyse, tabelalarına bakıp karar verebilir, üyesi ya da yöneticisi olup siyasi mücadeleye girişebilir.
ADD, geçmişte İşçi Partisi’nin yan örgütü olarak kullanılmak istendiğinde en yüksek sesli itirazı dile getirenlerin başında geliyordum. Son seçimlerde, liderinin Cumhurbaşkanlığı için verilen 100 bin imzadan bile daha az oy alma gibi bir garabeti yaşayan bir siyasi hareketin, ADD gibi saygın bir derneği ele geçirmeye çalışması akıl tutulması gibi bir durumdu. Bu hata, pek çok üyenin dernekten ayrılmasına neden olmuştu. Aynı hata, bugün “CHP ile özdeş bir dernek olarak görünerek” yapılmak isteniyor. Derneğin yöneticileri, yerel yönetim seçimlerindeki adaylıklarında, ADD’yi payandaları olarak kullanmak istiyor.
Bu konuda derneğin şimdiki Genel Başkanı Prof. Dr. Süheyl Batum başta olmak üzere, tüm Türkiye’deki ADD yönetimlerini de uyarmak istiyorum.
Bu hatalı gidişe izin vermemeli, derneğin siyaset üstü konumunu titizlikle sürdürmeliler…
SOSYAL MEDYA BAĞIMLILIĞI KORKUTUCU BOYUTLARDA: GÜNDE 3,5 SAAT…
Bir gözlemimi paylaşama izin verir misiniz?
Gerekmedikçe özel aracımı kullanmıyor, toplu ulaşımı tercih ediyorum. Son yıllarda dikkat çekici oranda artan sosyal medya bağımlılığı, toplu ulaşım araçlarında ilginç gözlemler yapmama olanak sağlıyor. İzmirliler, sabahın mis gibi havasını içlerine çekmek, manzaranın tadını çıkarmak yerine, güvercin gibi kafalarını öne eğiyor, sosyal medyada gezinmeyi tercih ediyorlar.
Evet, internet ve sosyal medya hayatımın vazgeçilmezleri arasında yer alıyor. Ancak bu durum, insanımızın tüm hayatını belirleyen bir içeriğe bürünmemeli.
Türk halkının sosyal medya bağımlılığının hangi noktaya ulaştığını rakamlar da gösteriyor.
ARAPLAR İLK SIRADA
Nüfusumuzun yüzde 67’si internet kullanıyor. Dünya üzerinde yapılan araştırmalar, gelişmiş ülkelerin sosyal medyaya şaşırtacak kadar kadar az ilgi gösterdiğini anlatıyor. Dünyada internet kullanımında ilk sırada ise yüzde 99’luk oranla Birleşik Arap Emirlikleri yer alıyor. Petrol denizinin üzerinde yüzmelerine karşın; sanatta, sporda, bilimde, sosyal yaşamda acınacak durumda olan Araplar, uygarlık ile sosyal medya kullanımı srasında doğrusal bir bağ olmadığını gösteriyor.
Sosyal medyaya erişim oranında da yine Birleşik Arap Emirlikleri ilk sırada yer alırken, Türkiye’de oran yüzde 63 düzeyinde.
Şimdi sıkı durun, Türkiye’de insanımızın mobil internette harcadığı günlük süre ortalaması tam 204 dakika… Yani günde üç buçuk saatimizi bu iş için harcıyoruz. Bu alanda dünyadaki sıralamamız ise 16’ncılığa karşılık geliyor.
2017 yılı itibarıyla Türkiye’de, 81 milyonluk nüfusun 51 milyonu Facebook kullanıcısı. Dünya genelinde 9’uncu sırada yer alıyoruz.
Facebook’tan çok daha kısa bir hikayesi olan Instagram’da ise arayı kapatmış görünüyoruz. 2017 itibariyle 33 milyon Instagram kullanıcısıyla Türkiye, dünya genelinde 5’inci sırada yer alıyor.
Tüm bu veriler, Türkiye’de sosyal medyada bağımlılık seviyesinde korkutucu bir artış olduğunun kanıtı. İnternette bu kadar süreyi, tanıdığımız tanımadığımız insanların ne yiyip içtiğine değil, okumaya ve araştırmaya harcasak nasıl bir ülke olurduk, tahmin etmek güç değil…
Facebook hakkımızda ne biliyor?
‘İnciraltı planı için tek yürek oldular’