Öğretici Metinlerde Yapı ve Plan - YGS-LYS TÜRKÇE-EDEBİYAT
Öğretici metinler yapısal olarak bir bütünlük arz eder. Bu bütünlük yapıyı oluşturan unsurların belirli bir sıralama ile birleşmesinden oluşur. Buna göre sözcük ve söz grupları cümleleri, cümleler paragrafları, paragraflar da metni oluşturur.
Öğretici bir metin üç ana bölümden oluşur. Bunlar: giriş, gelişme ve sonuç bölümleridir.
Giriş bölümünde konuya başlangıç yapılır ve konu tanıtılır, bu bölüm çok uzun değildir.
Gelişme bölümünde anlatılanlar açıklanır, karşıt fikirler çürütülür.
Sonuç bölümünde anlatılanlar toparlanır.
Bir metinde ana düşünceyi destekleyen yardımcı düşünceler ve düşünceyi geliştirme yolları vardır.
Öğretici metinlerde açıklama, tartışma gibi anlatım biçimlerine başvurulur.
Yazar, inandırıcılığını arttırmak için tanımlama, karşılaştırma, örnekleme, benzetme gibi düşünceyi geliştirme yolları kullanır.
Öğretici metinlerin yapısında bir yapı birimi olarak paragraf önemli bir rol oynar. Paragraf, kendi aralarında dil bilgisi ve anlam bakımından bütünlük gösteren cümleler topluluğudur.
Öğretici metinlerde her bir paragraf, belli bir düşünce, konu, örnek, tanım vb. ile ilgili olarak kendi içinde bir bütünlük gösterir; metinde ele alınan konunun belli bir yönüne ışık tutar, metin denilen bütüncül yapının oluşmasına belli ölçüde katkıda bulunur.
Öğretici metinlerin yapısının oluşmasında metnin oluşturulma amacı ve hedeflenen okuyucu kitlesinin nitelikleri önemli rol oynar. Öğretici metinlerin amacı:
Haber vermek, bilgi vermek, ikna etmek, uyarmak, kanıları değiştirmek, yönlendirmek, tanıtmak olarak özetlenebilir.
Söz gelimi bazı öğretici metinler yüzlerce bazıları ise birkaç paragraftan oluşur. Bazı metinlerde bir konuyu açıklamak için bir örnek yeterken bazı konularda onlarca örnek gerekebilir. Buna bağlı olarak da metnin giriş, gelişme ve sonuç bölümleri uzun ya da kısa olabilir.
İlgili Terimler : Öğretici Metinlerde Yapı ve Plan