Memurun İdareye Karşı Mali Sorumluluğu Konusu - Açıköğretim Adalet Bölümü, Açıköğretim Adalet, Aöf Adalet Seti, AÖF Adalet Eğitim Setleri
Memurun İdareye Karşı Mali Sorumluluğu Konusu
MEMURUN İDAREYE KARŞI MÂLİ SORUMLULUĞU KONUSU
Memurların, idareye karşı mâli sorumlulukları Devlet Memurları Kanununun 12. maddesine göre aşağıdaki gibi özetlenebilir;
a) Devlet memurları kasıt, kusur, ihmal veya tedbirsizlikleri sonucu yönetime karşı verdikleri zararlardan kişisel olarak sorumludurlar.
b) Memurun yönetime verdiği zarar “rayiç bedel” üzerinden hesap edilir.
c) Zararın ödettirilmesi için genel kurallara göre memura karşı dava açılır.
d) En alt derecedeki memurun brüt aylığının yarısını geçmeyen zarar, memurun kabul etmesi halinde, disiplin amiri veya disiplin kurulunun kararına göre ilgili memurca ödenebilir.
İdarenin memura karşı tazminat isteklerini, yönetimin kendiliğinden yerine getirmesine yargı kararlarıyla izin verilmemektedir. Bir Danıştay İçtihadı Birleştirme Kararına göre, idarenin memurun maaşından re’sen kesinti yapması mümkün değildir. Memura yapılan fazla ödemeler, belli koşullar altında, yargı kararına gerek kalmadan, idarece geri alınabilir. İdarenin memurdan elde edemediği tazminat istekleri için adliye mahkemesine başvurması ve memura karşı tazminat davası açması gerekir. Adliye mahkemeleri de bu gibi hallerde haksız fiil esaslarını uygulamaktadır. Önemi sebebiyle tekrar vurgulayalım ki, memurun kişisel kusurundan dolayı yönetimin bireylere ödediği tazminatı, memurdan geri alabilmesi için memura karşı adliye mahkemelerinde dava açması gerekir. İdare, bu tür alacağını kendiliğinden alamaz, başka bir deyişle memurun aylığından re’sen kesemez. Bunun için yasalarla açıkça yetkili kılınması gerekir.
Belirtelim ki, Kamu Zararlarının Tahsiline İlişkin Usul ve Esaslar Hakkındaki Yönetmelik (RG., T.19.10.2006), 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununun 71. maddesine dayanılarak hazırlanmış olup, düzenleyici ve denetleyici kurumlar hariç olmak üzere, genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinde tespit edilen kamu zararlarından doğan alacakları kapsar.
Anayasa, m. 40/3: Kişinin, resmi görevliler tarafından vaki haksız işlemler sonucu uğradığı zarar da, kanuna göre, Devletçe tazmin edilir. Devletin sorumlu olan ilgili görevliye rücu hakkı saklıdır.
DMK, m. 12: Devlet memurları, görevlerini dikkat ve itina ile yerine getirmek ve kendilerine teslim edilen Devlet malını korumak ve her an hizmete hazır halde bulundurmak için gerekli tedbirleri almak zorundadırlar.
Devlet memurunun kasıt, kusur, ihmal veya tedbirsizliği sonucu idare zarara uğratılmışsa, bu zararın ilgili memur tarafından rayiç bedeli üzerinden ödenmesi esastır. Zararların ödettirilmesinde bu konudaki genel hükümler uygulanır. Ancak fiilin meydana geldiği tarihte en alt derecenin birinci kademesinde bulunan memurun brüt aylığının yarısını geçmeyen zararlar, kabul etmesi halinde disiplin amiri veya yetkili disiplin kurulu kararına göre ilgili memurca ödenir.
DMK, m. 13/1: Kişiler kamu hukukuna tabi görevlerle ilgili olarak uğradıkları zararlardan dolayı bu görevleri yerine getiren personel aleyhine değil, ilgili kurum aleyhine dava açarlar. Ancak, Devlet dairelerine tevdi veya bu dairelerce tahsil veya muhafaza edilen para ve para hükmündeki değerli kağıtların ilgili personel tarafından zimmete geçirilmesi halinde, zimmete geçirilen miktar, cezai takibat sonucu beklenmeden Hazine tarafından hak sahibine ödenir. Kurumun, genel hükümlere göre sorumlu personele rücu hakkı saklıdır.
DMK md.1 kapsamında bulunan kamu idarelerinde görevli memurların, kullanımlarındaki taşınır ve taşınmazların korunması ve her an hizmete hazır halde bulundurulması için gerekli tedbirleri almamaları nedeniyle Devlete verdikleri zararlar ile kamu hukukuna tabi görevlerle ilgili olarak kişilere verdikleri zararlar hakkında, 657 sayılı Kanunun 13. maddesi uyarınca 27/6/1983 tarihli ve 83/6510 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan Devlete ve Kişilere Memurlarca Verilen Zararların Nevi ve Miktarlarının Tespiti, Takibi, Amirlerinin Sorumlulukları, Yapılacak Diğer İşlemler Hakkında Yönetmelik hükümleri uygulanmaya devam edecektir. Kanunun ilgili maddeleri gereğince, kamu görevlileri; kamu kaynaklarının etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, yönetilmesinden, kullanılmasından, korunmasından, kötüye kullanılmaması ve her an hizmete hazır bulundurulması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumludurlar. Kontrol, denetim, inceleme, kesin hükme bağlama veya yargılama sonucunda tespit edilen kamu zararının geri ödenmesi sürecine, kamu görevlileri ile birlikte ilgililer de dahil edilir (Yön. Md.5). Kamu zararından doğan alacaklar, sorumlulardan ve/veya ilgililerden, zararın oluştuğu tarihten itibaren ilgili mevzuatına göre hesaplanacak faiziyle birlikte tahsil edilir.
c) İcra ve İflas Kanunu hükümleri uygulanmak suretiyle tahsil edilir (Yön. Md.12).
Belirtelim ki, her türlü idari eylem ve işlemler ile idarenin sorumlu olduğu diğer sebeplerin yol açtığı vücut bütünlüğünün kısmen veya tamamen yitirilmesine yahut kişinin ölümüne bağlı maddi ve manevi zararların tazminine ilişkin davalara asliye hukuk mahkemeleri bakar.