BİLİM KAVRAMI VE SAVAŞLARI ÜZERİNE DÜŞÜNCELER (5)
Bilim kavramının; 1960’lı yıllardan itibaren yapılan eleştirilerle, yeni bir aşamaya girildiği görülmektedir. Bu aşamanın ortaya çıkısında, kimi olayların etkili olduğu görülmektedir.
Bunların en önemlisi, 20. yüzyılın ilk on yıllarında modern fizikte köklü dönüşümlerin yaşanması, Newton’un mutlak zaman ve mekan anlayışının yerine, Einstein’in zaman ve mekanı görecelileştiren rölativite kuramının,
Newton mekaniğinin yerine ise, atom altı parçacıklara odaklanan M. Planck’ın kuantum mekaniğinin temele oturması,
Heisenberg’in kuarkların aynı anda hem hızının hem de konumunun belirlenemeyeceğini ileri süren belirsizlik ilkesi önemli bir işlev görmüştür.
Fizik biliminde yaşanan anılan gelişmelere ek olarak, modern bilim ve teknolojinin ortaya çıkardığı istenmeyen olumsuz sonuçlarının,
Özellikle çevre kirliliğinin, yine sömürgeciliğin ve silahlanmanın sonucu olan iki büyük Dünya savaşının tartışmaya açılması;
Modern bilimin tarihsel olarak ortaya çıkısı ve bugünkü kullanılış̧ biçimi açısından toplumsal çelişkilerden ve bu çelişkilerin kurumsal üretiminden bağımsız olmadığını vurgulayan eleştirel ya da radikal teorilerin ileri sürülmesi;
1931 yılında Hessen’in şahsında dile getirilmiş olan bilim tarihi okuması, bilimi anlama çabalarının pozitivist yaklaşım yani bilimin sadece bilimsel başarı olarak görülen eserlerin ya da kuramların kavramsal çözümlemesi ile anlaşılabileceğine yönelik yaklaşım, ile amacına ulaşılamayacağı şüphelerini ortaya çıkarmıştır. Bu yönlü tarih okuması; bilimin bilim-dışı toplumsal ve ekonomik etkenlerle birlikte bütünsel olarak ele alınmasına yönelik yaklaşımdır.
Din adamlarının geçmişten beri modern bilimin seküler temeline yönelttiği eleştiriler ve Modernizmin bir sonucu olan feminist hareketlerin, erkek egemenliğine duydukları tepki ile bu tepkiyi modern bilimle ilişkilendirmeleri, modern bilimin eleştirel bir düzlemde ele alınmasını hızlandırmıştır. Tüm bunlara yeşiller hareketinin ve barış̧ yanlılarının eleştirel söylemlerini de dahil etmek gerekmektedir.
Gerçi daha sonraları bu noktadan hareket eden ve bilime yönelik yapılan postmodern eleştiriler; Fayerabend’de mitoloji, astroloji, bilim, din gibi etkinliklerin eşit düzeyde hakikat değeri olduğu imasına kadar gidecektir. Ancak bu düşünüş bizi metafizik çağa, mistik düşünceye ve bu türden evren kurgusuna çekebilecek özellikler içermektedir.
1.Bir sonraki bölüm “Khun ve Bilimsel Devrimlerin Yapısı”
2.Literatür listesi yazı dizisinin sonunda verilecektir.
Etiketler: Bilim Okuryazarlığı ______, Değişik Konular ________