Seçim Yanılsaması ve Seçim İlüzyonu - Yirmilerim
Ana Sayfa » Seçim Yanılsaması – Seçimlerinde Ne Kadar Özgürsün?
Seçim Yanılsaması – Seçimlerinde Ne Kadar Özgürsün?
Şubat 20, 2019 Şubat 20, 2019 Burag Hançer 0 yorum
Seçim yanılsaması, insanların seçimleri ve aksiyonları üzerinde kontrole sahip oldukları taktirde mutlu olduklarını, bu seçimler onlara dayatıldığı zaman da tam tersi bir tepki verdiklerini öne süren bir kavramdır.
Bu kavrama farklı bakış açıları ile yaklaşmamız mümkün. Bunlardan bazıları özgür irade ile bilinç üzerine kurulmuş ve muhtemelen dinlemekten sıkılacağınız argümanlara dayanıyor, benim bahsedeceğim noktalar ise daha çok günümüzde seçimlerimizin nasıl manipüle edildiği ve yönlendirildiği üzerine.
Ömrümüzün hatırı sayılır bir kısmını kapsayan alışveriş alışkanlıklarımız ile başlayalım.
Markette bir temizlik ürününü seçerken ne kadar vakit harcıyorsun veya kaç markayı karşılaştırıyorsun?
Yiyecek satın alırken X markasını internette duyduğunuz negatif yorumlar yüzünden bloke ederken Y markasını düşük kalori değeri için kayırıyor musun?
Daha doğrusu alışveriş yaparken vaktinin ne kadarlık bir kısmını ürünler arasında fiyat, kalite ve diğer özellikler üzerinden karşılaştırma yaparken geçiriyorsun? Aslına bakarsanız alışveriş kavramı günümüzde ürünler arasında seçim yapmaktan ibaret. Bilinçli tüketici dediğimiz insanlar da bu seçimleri daha sağlıklı yapan insanlara verilen isimdir.
Peki arasından seçim yaparken dakikalarınızı harcadığınız ve onlarca kişiye danıştığınız markaların büyük kısmının aslında aynı şirketlere ait olduğunu bilseydiniz ne düşünürdünüz.
Dev şirketlerin bünyesindeki markaları gösteren bu görseli incelerseniz her konuda seçim hakkımız varmış gibi gözükse de aslında her şeyin “tepedekiler” tarafından bize sunulan bir seçim illüzyonu olduğunu az çok görebilirsiniz.
Pepsico şirketinin Lays, Cheetos, Ruffles ve Doritos markalarına sahip olduğunu kaçınız biliyordu? Bana kalırsa bunların hepsi rekabet eden farklı markalardı.
Peki Fanta ve Sprite’ın Coca Cola’ya ait olduğunu biliyor muydun?
Görseli daha detaylı incelemeniz için linki videonun altına bırakıyorum.
Etrafımızdaki markaların çoğu aslında bizlere seçim yapma fırsatımız olsun diye sunulmuş alternatif opsiyonlardır. Lays yerine Ruffles mı aldın bu akşam, tebrikler o zaman mükemmel bir seçim yaptın. Ben de açıkçası markette buna benzer bir seçim yapınca tatmin olup mutluluk ile doluyorum ama bu büyük tabloyu görünce bu hisler biraz boğazımda kalıyor.
Elbette herkes kendisi için en iyi olan ürünü seçmekte özgür ve sizden seçim alışkanlıklarınızı değiştirmenizi istemiyorum. Sizlerden dilediğim tek şey bu videodaki tablolara bakınca bazı şeyleri ufak ufak sorgulamanız.
Otel seçmek için kullandığınız bütün sitelerin büyük kısmı iki dev marka altında toplanıyor. Hani siteden siteye gidip fiyat karşılaştırması yapıyorsunuz ya, aslında genelde siteden siteye fırlatılarak Yeşilçam dayağı yiyorsunuz.
Araba markalarına ne demeli?
14 şirket tam 54 markayı yönetiyor.
Hadi markette kandırdılar bizi tamam anladık e peki başka hangi alanlarda seçim yanılsamasına maruz kalıyoruz?
Algoritmalar ve Seçim Yanılsaması
Robotların dünyayı ele geçireceğini düşünüyorsanız, Terminatör filmindeki gibi spesifik bir anı beklemenize gerek yok aslında. Youtube‘da her önerilen videoya tıkladığınızda, sizi tanıyan ve çözen bir algoritmanın seçimlerinizi yönettiğini unutmayın. Sıradan bir video izlerken, önerilerden atlaya atlaya ben bu videoya nereden geldim dediğiniz olmuştur, aslında siz gelmediniz, götürüldünüz. Videolara tıklayan kişiler siz olsanız da önünüze seçenekleri koyan algoritmalardır. Aynen önünüze farklı cips markalarını koyan şirketler gibi.
Her videomun sonunda sizi motive ederek aksiyona yöneltmeye çalışsam da, ne yazık ki bu sefer yapabileceğimiz pek bir şey yok. Sizden tek istediğim az önce anlattıklarımı bilgi kütüphanenize ekleyip, diğer insanlar ile paylaşmanız o kadar.
← Google’ı Kullanmanın 7 Etkin Yolu – Google Taktikleri
Alternatif Dijital Pazarlama Araçları →