ŞEKER HASTALIĞI VE TEDAVİSİ (DİABETES MELLİTUS)
Diabetes mellitus insülin eksikliği, yokluğu veya insülin direnci sonucunda meydana gelen karbonhidrat, lipid ve protein metabolizmasında bozukluklara yol açan ve kendisine özgü akut ve kronik komplikasyonlar ile seyreden bir hastalıktır. Çok su içme, çok idrar yapma, normal veya aşırı yemeğe rağmen kilo kaybı bilinen belirtilerdir. Bu belirtiler Tip 1 diabetli vakalarda daha belirgin iken Tip 2 diabet vakalarında bazen hastalar belirtisiz/bulgusuz olabilir ve tesadüfen tanı konabilir. Diabetes Mellitus tanısında kullanılan kriterler şöyledir:
1.Diabet semptomları ile birlikte herhangi bir anda bakılan kan şekerinin 200 mg/dl üzerinde olması (Açlık kan şekeri ile doğrulanmalıdır).
2.En az 8 saatlik açlıktan sonra açlık plazma glukozunun 126 mg/dl üzerinde olması (En az 2 kez gösterilmelidir)
3.75 gram glukoz ile yapılan şeker yükleme testinde/oral glukoz tolerans testinde (OGTT) 2. saat kan şekerinin 200 mg/dl üzerinde olması ile tanı konur. OGTT’de 30-60-90. dakika değerlerinden birisi 200 mg/dl üzerinde ve 2. saat kan şekeri değeri 140-200 mg/dl arasında ise bozuk glukoz toleransı olarak değerlendirilir.
Açlık veya tokluk kan şekerine göre tanı konulanlarda mutlaka ikinci bir açlık kan şekeri değeri ile teşhis doğrulanmalıdır.
Diabetes Mellitus’da etiyolojik sınıflama:
a)Beta hücresinin genetik bozuklukları
b)İlaçlar(kortizon,tiazid gr,beta blokör,vs.)
e)Diabetin eşlik ettiği genetik sendromlar
4) Gestasyonel diabetes mellitus(gebelik diabeti)
Tip 1 ve Tip 2 Diabetin özellikleri:
Özellikleri: Tip 1DM Tip2 DM
Genetik lokus Kromozom 6 Belirsiz
Başlangıç yaşı <40 >40
Başlangıç Hızlı Sinsi
Balayı periyodu Var Yok
Ağırlık Normal-zayıf Obes
Plazma insülini Yok-düşük Normal-yüksek
Prevalansı %0.5 %2
Adacık hücre ve insülin antikorları Sık Yok
HLA ilişkisi Var Yok
Tedavi İnsülin Oral antidiab.ilaçlarVe bazen insülin
Kronik komlikasyonlar Yıllar sonra Tanı sırasındaolabilir
Akut komplikasyonlar Ketoasidoz Hiperosmolar koma
Postprandial (1.saat) kan şekeri <140-160 mg/dl
Postprandial (2.saat) kan şekeri <120-140 mg/dl
HbA1c <% 6.5
Özellikle tokluk şekerinin kardiyovaskuler hastalıklardaki öneminin anlaşılmasından sonra günümüzde hasta takibi sadece AKŞ ve HbA1c ile yapılmamakta postprandial kan şekeri takibi de önerilmektedir.
Diabetik gebeler ile gebelik diabeti vakalarında ve çok yaşlı, diabetin belirli kronik komplikasyonları çıkmış hastalarda kan şekeri kontrol kriterleri yukarıdakilerden farklılıklar gösterir.
6) İnkretin mimetik ilaçlar,DPP-4 inhibitörleri
Sülfonilüreler pankreas beta hücresinde SUR-reseptörlerine bağlanarak insülin sekresyonunu artırırlar. Uzun hipoglisemik etkileri nedeniyle 1. kuşak sülfonilüreler (tolbutamid, klorpropamid, tolazomid, asetoheksamid) günümüzde diabetes mellitus tedavisinde kullanılmamaktadır. İkinci kuşak (gliklazid, glibenklamid, glukuidon, glubornurid, glipizid) ve üçüncü kuşak sülfonilüreler (glimeperid) günümüzde daha çok tercih edilmektedir. Bir kısım moleküllerin (gliklazid ve glipizid) günümüzde yavaş salınım teknolojisine bağlı olarak veya uzun etki süresine (glimeperid) bağlı olarak günde tek doz kullanımı da mümkündür. Bu grup ilaçlar aç olarak kullanılmalıdır. Sülfonilüre grubu ilaçlar özellikle tip 1 diabette faydasızdır.
Biguanid grubu: Ülkemizde ve dünyada bu grubun kullanılan tek üyesi metformin’dir. Temelde karaciğerden glukoz yapımını azaltıcı etkisi vardır. Bunun yanında iskelet kası ve yağ dokularda insülin direncini azaltır. Obez hastalarda özellikle endikasyonu vardır, insülin ve/veya sülfonilüre ile kombine edilebilir. Günlük maksimum dozu 2.5 gramdır, yemek sonrası alması tavsiye edilir. Kan basıncını düşürücü etki (hafif) ve dislipidemi üzerinde olumlu etkisi vardır.
Thiazolidinedionlar: Bu grubun kullanımda olan iki üyesi rosiglitazon ve pioglitazon’dur. Temelde yağ ve kas hücrelerinde insülin direncini azaltırlar. Farmakogenetik tedavinin bir örneğini oluştururlar ve etkilerini PPARg (Peroxisome-proliferator active edici resptör-gama) reseptör agonisti etki ile gösterirler. Fibroblastlardan adiposit oluşumu üzerine etkilidirler, hafif su tutucu etkileri vardır, kalp yetmezliği olan hastalarda kullanılmamalıdır.Ülkemizde rosiglitazon mevcuttur ve tedavi dozu 4-8 mg/gün’dür. Tedavi sırasında karaciğer fonksiyon testleri takip edilmelidir.
Non-sülfonilüre sekretogoglar (Glinidler): Benzoik asid derivesi olan repaglinid ile fenilalanin derivesi olan nateglinid bu grubun iki üyesidir. Beta hücrelerinde SUR dışında bölgelere bağlanırlar, özellikle postprandial hipergliseminin tedavisinde endikedirler. Açlık kan şekeri normal veya hafif üzerinde olan ancak 2. saat kan şekeri 200 mg/dl üzerindeki hastalar için bir seçenektir. Repaglinid’in 0.5-1-2 mg’lık tabletleri vardır ve uygun doz tedrici olarak artırılarak bulunur. Nateglinid 120 mg’lık tek dozaj şeklindedir ve her öğün öncesi alınmalıdır.
İnkretin Mimetik ilaçlar(DPP-4 analogları):Gıda ile alınan karbonhidratlara cevap olarak ince barsak K ve L hücrelerinden salgılanırlar.Pankreasdan insülin salgısını artırırlar,gastrik boşalmayı yavaşlatırlar,tokluk glukagon salgısını baskılarlar.
Bazı durumlarda OAD kullanımı uygun değildir.
İnsülinler kaynaklarına göre;
1) Domuz kökenli insülinler
Etki Başlaması (saat)
Pik etki (saat)
Etki süresi (saat)
Kristalize(kısa etkili olanlar)berrak,(Humulin-R,Actrapid)
Hızlı etkili insülinler(Apidra,Humalog,Novo Rapid)
Orta etkili insülinler(Humulin N,İnsulatard)
Uzun etkili insülinler(Lantus,levemir)
Hazır karışım insülinleri:
Humuin M 70/30,
Humalog mix 25-50
Mevcut insülin tedavileri dörtlü (sabah –öğle-akşam kısa etkili, gece orta etkili), üçlü (sabah –öğle-akşam orta etkili), ikili (sabah - akşam orta etkili) şekillerde kullanılabilir. Bununla birlikte nispeten uzun etki süreleri nedeniyle hastalarda ara öğün ihtiyacı olmakta ve hipoglisemi riskleri taşımaktadır.İnsülin analogları ,insülin molekülünde belirli aminoasidlerin sırasının değiştirilmesi veya aminoasidin kendisinin değiştirilmesi ile meydana gelirler. İnsülin analogları kısa ve uzun etkili analoglar olarak ikiye ayrılır. Kısa etkili analoglar (insülin aspart ve insülin lispro) kristalize insüline göre daha çabuk etkili, daha yüksek kan konsantrasyonu sağlayan ve etkisi daha kısa süren (2-3 saat) insülinlerdir. Dörtlü tedavi için uygundurlar (sabah-öğle-akşam yemeği öncesi analog-yatarken NPH insülin). Yemekten 15 dakika öncesine kadar yapılırlar, hastalarda ara öğün ihtiyacı genellikle olmaz. Uzun etkili insülin analoğu (insülin glargine) ise etki süresi 24 saate kadar uzamaktadır, NPH insüline göre daha düşük kan seviyesi oluşturmaktadır ve Lantusla birlikte günde 1-2-3 kez kısa etkili analog tedavisi de sıklıkla kullanılabilmektedir.Levemirin 1-2 kez kullanılması yeterli olabileceği gibi günde 1-2-3 kez kısa-hızlı etkili insülinlerle kullanılabilir.
Somogy fenomeni: Bazı hastalarda sabah kan şekerleri yüksek çıkar. Bu hastalarda akşam/gece yapılan insülin dozu (ki hemen daima NPH insülindir) artırılmasına rağmen sabah kan şeker seviyeleri yüksek çıkmaya devam eder. Böyle bir durumda yapılan insülinin fazla gelmesi, gece hipoglisemisine yol açmakta, bu durum da insülin karşıtı hormonları aktive ederek sabah hiperglisemisine yol açmaktadır. Bu durum “somogy fenomeni” olarak bilinir ve akşam/gece insülin dozunun azaltılması ile problem çözülür.
fuat yıldırım	6 yıl önce
sayın hocam oggt 75gr yaptırdım 1saat 191 2saat 105 3 saat 62 ha1c 5.9 çıktı yorumlayabilirseniz memnun olurum saygılar.
Açlık kan şekerinizi yazmamışsınız.Mevcut rakamlarınız normal.Ama bu değerlere rsğmen eğer AKŞ 100 mg ın altı ise normal ,100-125 arası ise yükselmiş açlık şekeri(gizli şekerin bir formu),125 in üstünde ise şeker hastalığı var demektir.
Uz .Dr .Behçet Güneş
Bu Ay 7783