12- Arapçada Muzari Fiil / Arapça Gramer Dersleri - Arapça Kampüs
ARAPÇADA MUZARİ FİİL
Arapça eğitimimizin bu dersinde; sülasi babda muzari fiil çekimini öğreneceğiz. Arapçada fiil çekimleri çok önemlidir. Bu sebeple fiil çekimi konularına azami mertebede önem vermelisiniz. Şimdi hazırsanız muzari fiil konumuza başlayalım.
Muzari fiil: Şimdiki zaman, geniş zaman ve gelecek zamanda bir iş, bir oluş ve bir hareket bildiren fiillere denir. Demek, mazi fiil geçmişten haber verirken; muzari fiil, şimdiki zaman, geniş zaman ve gelecek zamandan haber vermektedir. Her zaman olduğu gibi, İlk önce muzari fiil ile ilgili kaideleri maddeleyeceğiz, ve daha sonra örnek kelime ve cümleler üzerinde bu kaideleri inceleyeceğiz. Muzari fiil için şu kaideleri sıralayabiliriz:
1- Muzari fiil, mazi fiilden yapılmaktadır. Mazi fiilin başına; elif, te, ye ve nun ( ا ت ى ن ) harflerinden biri, şahsa göre getirilir. Bu harfler “eteyne” ( اَتَيْنَ ) kelimesinde bir araya gelmiştir. Bu harflere “Muzaraat” harfleri denilir.
2- Muzaraat harflerinin harekesi: sülâsi, humâsi ve südâsi fiillerde fethadır. Rubâi fiillerde ise damme yani ötredir.
4- Sülâsi mazi fiil, muzari fiile çevrildiğinde orta harfinin harekesi fiilden fiile göre değişir. Sülasi fiillerin muzari sigasını öğrenmek için sözlüğe bakmak gerekir. Yani sülasi fiillerin muzarisi semaî’dir. Halbuki Rubâi, humâsi ve südâsi fiillerde ise muzari fiil belli kalıplara göre gelir.
5- Sülâsi fiilin mazi ve muzaride orta harekesi altı babda gösterilir ki, bu bablar şöyledir:
bab: mazi üstün; muzari ötre: يَكْتُبُ كَتَبَ
bab: mazi üstün; muzari kesra: يَجْلِسُ جَلَسَ
bab: mazi üstün; muzari üstün: يَذْهَبُ ذَهَبَ
bab: mazi kesra; muzari üstün: يَعْلَمُ عَلِمَ
bab: mazi ötre; muzari ötre: يَحْسُنُ حَسُنَ
bab: mazi kesra; muzari kesra: يَحْسِبُ حَسِبَ
Bir daha hatırlatalım: sülasi fiillerin muzarisi bir kaideye göre gelmez. Bu altı babdan birine göre gelir. Bu sebeple sülâsi fiillerin muzarilerini sözlüğe bakarak öğreniriz, mazi fiilden bir kaideye göre türetemeyiz. Hâlbuki Rubâi, humâsi ve südâsi fiillerin muzari fiili belli kalıplara göre gelir.
kaidemiz de şu: Yeni bir sülâsi fiil öğrenirken ilk önce mazisini, sonra muzarisini yazarız. Türkçesini ise maziye göre söyleriz. Muzariyi olduğu gibi yazmayıp hareke ile de gösterebiliriz. Bu hareke orta harfi temsil eder. Mesela:
يَجْلِسُ جَلَسَ yazılabileceği gibi muzari fiilin orta harekesi gösterilerek de yazılabilir.
Oturdu : ـِ ) يَجْلِسُ جَلَسَ )
Bildi : ـَ ) يَعْلَمُ عَلِمَ )
Çıktı : ـُ ) يَخْرُجُ خَرَجَ ) gibi…
Ve 7. Kaide olarak: Muzari fiilin aldığı ekler şöyledir:
Muzarinin gaib müfredi yapılırken: Mazi fiilin başına “ye” gelir. Ve son hareke ötre olur…
Gaib müsennada: Yine mazi fiilin başına “ye” gelir, fiilin son harekesi üstün olur, ve harekesiz elif ile esreli nun ilave edilir…
Gaibin cemisinde ise: Yine başa “ye” gelir, son hareke ötre olur, ve harekesiz vav ile üstünlü nun ilave edilir…
Gaibe müfredi yapılırken: Mazi fiilin başına “te” gelir. Ve son hareke ötre olur…
Gaibe müsennada: Yine mazi fiilin başına “te” gelir, fiilin son harekesi üstün olur, ve harekesiz elif ile esreli nun ilave edilir…
Gaibe cemisinde ise: Başa “ye” gelir, son hareke cezimlenir, ve üstünlü nun ilave edilir…
Muhatab müfredi yapılırken: Mazi fiilin başına “te” gelir. Ve son hareke ötre olur…
Muhatab müsennada: Yine mazi fiilin başına “te” gelir, fiilin son harekesi üstün olur, ve harekesiz elif ile esreli nun ilave edilir…
Muhatab cemisinde ise: Yine başa “te” gelir, son hareke ötre olur, ve harekesiz vav ile üstünlü nun ilave edilir…
Muhataba müfredi yapılırken: Mazi fiilin başına “te” gelir. Son hareke esre olur, ve harekesiz ye ile üstünlü nun ilave edilir…
Muhataba müsennada: Mazi fiilin başına “te” gelir, fiilin son harekesi üstün olur, ve harekesiz elif ile esreli nun ilave edilir…
Muhataba cemisinde ise: Başa yine “te” gelir, son hareke cezimlenir, ve üstünlü nun ilave edilir…
Mütekellim müfredde: Mazi fiilin başına elif gelir. Son hareke ötre olur…
Mütekellim müsenna ve mütekellim cemide ise: Mazi fiilin başına nun gelir ve son hareke ötre olur…
Muzari fiil ile ilgili bu 7 kaideyi öğrendikten sonra, şimdi bu kaideleri örnek kelime ve cümlelerde inceleyelim. İlk önce çekim tablomuzda mazi bir fiilin nasıl muzariye döndüğünü görelim ve daha sonra örnek cümlelere geçelim.
Şimdi mazi bir fiil olan عَلِمَ fiilini muzariye çevirelim ve muzari olarak çekimini yapalım: عَلِمَ fiilinin muzarisi يَعْلَمُ dur. Ve çekimi şöyledir:
Gaib (Müzekker için)
Gaibe (Müennes için)
Muhatab (Müzekker için)
Muhataba (Müennes için)
Sülasi fiillerin muzari çekimini gördünüz. Ancak elbette sadece bir defa dinlemekle çekim tablosunu ezberleyemezsiniz.
Kaide olarak: “Muzari fiil, mazi fiilden yapılmaktadır. Mazi fiilin başına, muzaraat harfleri denilen; elif, te, ye ve nun (ا ت ى ن ) harflerinden biri, şahsa göre getirilir.” demiştik. Mütekellim-müfred başına “elif” almıştır… Gaibe-müfred ve müsenna ile muhatab ve muhatabanın bütün sigaları ise başına “te” almıştır. Mütekellim-müsenna ve cemi, başına “nun” almıştır. Gaibin bütün sigaları ve gaibe-cemi de başına “ye” almıştır…
kaide olarak: “Muzaraat harflerinin harekesi: sülâsi, humâsi ve südâsi fiillerde fethadır. Rubâi fiillerde ise damme yani ötredir.” demiştik. Bütün muzari fiillerin ilk harekesi üstündür. Humâsi ve südâsi babda da bu böyledir. Ancak 4 harften oluşan rubâi fiillerde muzaraat harflerinin harekesi ötre olur. Mesela bir rubâi fiil olan عَذَّبَ fiilinin muzarisi يُعَذِّبُ dur. İlk hareke ötrelidir… Yine şu misallere de bakabiliriz: بَشَّرَ fiilinin muzarisi يُبَشِّرُ dur. رَتَّبَ fiilinin muzarisi يُرَتِّبُ dur. Gördüğünüz gibi, muzaraat harfi olan “ye”nin harekesi, üstün değil; ötredir. “ye” harfi gibi, diğer muzaraat harfleri olan “elif, te ve nun”un harekesi de rubâilerde ötre olur.
Kaide olarak: “Mazi fiil muzari yapılırken fiilin sonuna bir takım ekler getirilir. Sonuna ek gelmediği yerlerde harekesi damme olur.” demiştik. Bu kaideyi de çekim tablomuzda görüyorsunuz. Getirilen ekleri bu tablo ile göstermiş ve yerinde izah etmiştik.
Ve 5. Kaidelerde: “Sülâsi mazi fiil, muzari fiile çevrildiğinde orta harfinin harekesi fiilden fiile göre değişir. Halbuki Rubâi, humâsi ve südâsi fiillerde ise muzari fiil belli kalıplara göre gelir.” demiştik ve bu maddeyi yerinde izah etmiştik. Burada tekrar izaha ihtiyaç görmüyoruz…
Kaide olarak: “Yeni bir sülâsi fiili öğrenirken ilk önce mazisini, sonra muzarisini yazarız. Türkçesini ise maziye göre söyleriz. Muzariyi olduğu gibi yazmayıp hareke ile de gösterebiliriz. Bu hareke orta harfi temsil eder.” demiştik ve bu maddeyi de yerinde izah etmiştik. Bu yüzden tekrar izaha ihtiyaç görmüyoruz.
Kaide olarak da Muzari fiilin aldığı ekleri söylemiş ve bunu bir tablo ile göstermiştik. Daha sonrada bu ekleri örnek fiilimize uygulamıştık.
Gördüğünüz gibi, dersin başında kaide olarak verilen her şey, daha sonra örnekleriyle açıklanmakta ve konu örneklerle pekiştirilmektedir. Bu sistem, bizim ders işlerken takip ettiğimiz sistemdir. Dersimizde ilk önce kaideleri öğretiyor ve daha sonra her kaideyi örnekleriyle izah ediyoruz. İzah edilmedik hiçbir maddeyi bırakmıyoruz. Şimdi, muzari fiile bir kaça kaide daha ekleyelim:
Muzari fiilin başına “se” ( سَ ) getirilerek “yakın gelecek zaman” ve “sevfe” ( سَوْفَ ) getirilerek de “uzak gelecek zaman” elde edilir. Mesela: يَكْتُبُ “yazar” fiilinin başına “se” ( سَ ) getirerek سَيَكْتُبُ şeklinde söyleyecek olursak, mana “yazacak” anlamına gelir. Eğer سَوْفَ يَكْتُبُ dersek, bu da uzak gelecek zamanda “yazacak” manasına gelir. Birkaç örnek ile bu konuyu dilerseniz pekiştirelim:
ذَهَبَ “gitti” ; يَذْهَبُ “gider” ; سَيَذْهَبُ yakın zamanda “gidecek” سَوْفَ يَذْهَبُ uzak zamanda “gidecek”…
جَلَسَ “oturdu” ; يَجْلِسُ “oturur” ; سَيَجْلِسُ yakın zamanda “oturacak” سَوْفَ يَجْلِسُ uzak zamanda “oturacak”…
عَلِمَ “bildi” ; يَعَلَمُ “bilir” ; سَيَعْلَمُ yakın zamanda “bilecek” سَوْفَ يَعْلَمُ uzak zamanda “bilecek”…
Son bir örnek daha verelim: حَسُنَ “güzel oldu” ; يَحْسُنُ “güzel olur” ; سَيَحْسُنُ yakın zamanda “güzel olacak” سَوْفَ يَحْسُنُ uzak zamanda “güzel olacak”… Şimdi de muzari fiil ile ilgili örnek cümlelere geçelim ve ilk örneklerimizi Kuran-ı Kerimden verelim:
اَللَّهُ يَسْتَهْزِئُ بِهِمْ
“Allah onlarla alay eder.” (Bakara 15)
اَلَّذِينَ يَنْقُضُونَ عَهْدَ اللَّهِ
“Onlar Allah’ın ahdini bozuyorlar. (Bakara 27)
“Seni hamdin ile tesbih ediyoruz.” (Bakara 30)
“Namazı ikame ederler.” (Bakara 3)
“İnsanlardan bazı sefihler diyecekler ki…” (Bakara 142)
“Ve lanet ediciler onlara lanet ederler.” (Bakara 159)
إِنَّمَا يَأْمُرُكُمْ بِالسُّوءِ وَالْفَحْشَاءِ
“Ancak size kötülüğü ve fuhşu emreder.” (Bakara 169)
يَسْأَلُونَكَ عَنِ اْلأَهِلَّةِ
“Sana hilali soruyorlar.” (Bakara 189)
“Muhakkak ki Allah tövbe edenleri sever ve temizlenenleri sever.” (Bakara 222)
“Ve insanların dalga dalga Allah'ın dinine girerlerken görürsün.” (Bakara 222)
Şimdi de muzari fiile dair günlük konuşma cümlelerine bakalım:
يَذْهَبُ النَّجَّارُ اِلَى السُّوقِ اَلْآنَ
Marangoz şimdi çarşıya gidiyor.
تَكْتُبُ عَائِشَةُ الدُّرُوسَ كَلَّ يَوْمٍ
Aişe her gün dersleri yazar.
سَنَلْعَبُ الْكُرَةَ غَدًا
Yarın top oynayacağız.
تَجْلِسُ الْعَائِلَةُ فِى الْحَدِيقَةِ
Aile bahçede oturuyor.
يَفْهَمُ التَّلاَمِيذُ الدَّرْسَ
Öğrenciler dersi anlıyor.
Şimdi de cümle tahliliyle beraber muzari fiile bakalım:
تَجْلِسُ أُسْرَةُ عَلِىٍّ تَحَتَ الشَّجَرَةِ “Ali’nin ailesi ağacın altında oturuyor.” Bu cümlede “تَجْلِسُ” fiildir. “أُسْرَةُ” ise faildir. “أُسْرَةُ عَلِىٍّ” kendi içinde ise: “أُسْرَةُ” muzaf; “عَلِىٍّ” ise muzafun ileyhtir… “تَحَتَ” ise mef’uldür. “تَحَتَ الشَّجَرَةِ” kendi içinde ise: “تَحَتَ” muzaf; “الشَّجَرَةِ” ise muzafun ileyhtir…
تَجْلِسُ أُسْرَةُ عَلِىٍّ تَحَتَ الشَّجَرَةِ Ali’nin ailesi ağacın altında oturuyor.
Muzafun ileyh muzaf
يَرْفَعُ اِبْرَاهِيمُ الْقَوَاعِدَ “İbrahim temelleri yükseltiyor.” Bu cümlede “يَرْفَعُ” fiildir. “اِبْرَاهِيمُ” ise faildir. “الْقَوَاعِدَ” ise mefuldür.
يَرْفَعُ اِبْرَاهِيمُ الْقَوَاعِدَ İbrahim temelleri yükseltiyor.
Bu örneklerden sonra şimdi geldi testimize. Bakalım muzari konusunu ne kadar iyi öğrendiniz. Hazırsanız başlayalım:
1- Muzaraat harfleri bu şıklardan hangileridir?
A- ا ت ك ن B- ا ت ى ن C- ا ت ى س
2- Şu ifadelerden hangisi doğrudur?
A- Muzari fiil şimdiki zaman demektir.
B- Muzari fiil şimdiki, geniş ve gelecek zaman demektir.
C- Muzari fiil geniş zaman demektir.
Doğru cevap B… Muzari fiil şimdiki, geniş ve gelecek zaman demektir.
3- Bu kelimelerden hangisi “gidiyoruz” anlamına gelir?
A- تَذْهَبُ B- يَذْهَبُونَ C- نَذْهَبُ
4- Bu kelimelerden hangisi müzekker için “onlar biliyorlar” anlamına gelir?
A- يَعْلَمْنَ B- يَعْلَمُونَ C- تَعْلَمُونَ
5- Bu kelimelerden hangisi müennes için “onlar biliyor” anlamına gelir?
A- يَعْلَمْنَ B- تَعْلَمْنَ C- يَعْلَمْنَ
6- Bu kelimelerden hangisi müzekker için “siz biliyorsunuz” anlamına gelir?
A- تَعْلَمُونَ B- نَعْلَمُ C- تَعْلَمْنَ
7- Bu kelimelerden hangisi müennes için “biliyorsun” anlamına gelir?
A- تَعْلَمُ B- نَعْلَمُ C- تَعْلَمِينَ
8- Sülasi fiilin muzaraat harfinin harekesi hangisidir?
A- Fetha B- Kesra C- Damme
Doğru cevap A Fetha
9- Rubai fiilin muzaraat harfinin harekesi hangisidir?
Doğru cevap C damme
10- Hangisi muzari fiilin başına gelirse “yakın gelecek zamanı” ifade eder?
A- سَ B- سَوْفَ C- اِنَّ
Arapçada Muzari Fiil dersimizin sonuna geldik. Bu dersi yüzde yüz öğrendiğinizde bir sonraki dersimize geçebilirsiniz. Bir sonraki derste görüşünceye kadar Allah’a emanet olun. Essalamu aleyküm