Nadir Şah ve İran'da Afşar İmparatorluğu -3 (1736-1804)
Nadir Şah, Türklüğün eski kültür içinde yetiştirmiş olduğu birinci sınıf devlet adamı ve komutanlarının sonuncusudur. O, başta Osmanlı ve Hint-Türk devleti olmak üzere hemen herkesle münasebetlerinde hep Türkçe konuşmuş ve Türklük davası gütmüştür (Hint-Türk Devleti’nin önde gelen adamlarından Çin Kılıç Han, Hint-Türk hükümdarı Muhammet Şah’a, Nadir Şah ile Türkçe konuşmasını tavsiye etmesi bu bakımdan önemlidir). Türklüğü açıktan açığa ve bir dini kisve kullanmadan bayrak yapmış ilk büyük Türk hükümdarıdır. Türklerin mezhep ayrılığına düşmelerini önlemek, Sünni-Şia ayrılığını ortadan kaldırarak Türk birliğini kolaylaştırmak yolundaki uğraşları ne İran ne de Osmanlılar tarafından takdir ve kabul görmemiştir. O, Osmanlılarla yaptığı barış görüşmelerinde bir ilim heyeti göndermiş Caferiliğin beşinci mezhep olarak kabulü ve Kabe’de onlara ibadet yeri tahsis edilmesi gibi hususlarda çok ısrar etmiş, fakat başaramamıştır.
Abbas devrinde etkinliklerini yitirdiğini gördüğümüz Afşarlar, Nadir Şah sayesinde tekrar eski önem ve güçlerine kavuşmuşlardır. Huzistan’da Tayyib Han Afşar (1742) ve Muhammet Rıza Han Kırklı (1745) valilik yaptılar. Fars valisi Emir Han Kırklı, Fars serdarı Kelb-i Ali Han, Feth Ali Han Araşlu (1748-9), Saru Han, Allah Verdi Beğ Kırklı ile Kasım Han Kırklı önemli beylerdi. Nadir Şah’ı öldürenler arasında Kırklı, Gündüzlü, Eberlü gibi Afşar oymaklarına mensup kişilerin olması bununla açıklanabilir. Nadir Şah’ın ordusunu oluşturan unsurların başında Afşarlar gelmekteydi. Nadir’in ölümünden sonraki karışık dönemlerde etkin olan Afşar Beylerinden Fars vali ve serdarı Feth Ali Han Araşlu Urmiye’ye yerleşerek Tebriz ve Meraga’ya hakim oldu (1764-5 öldürüldü). Oğulları Cihangir Han ve Muhammet Reşid Beğ Isfahan’da hakimdiler. Kardeşi Masum Ali Han ise Fars serdarı idi. Ayrıca Isfahan hakimi Emir Gune Han Eberlü, Hamse hakimi Zülfikar Han’ı sayabiliriz. Mihrali Han oğlu İsmail Beğ de Huzistan’daki Avşarların başına geçmişti.
Nadir şah’ın ölümünden sonra yerine yeğeni Ali Kulu Han, Adil Şah unvanıyla tahta geçti (1747). Adil Şah, Nadir soyundan bütün erkekleri öldürtüp yalnız torunu Şahruh’u soy sönmesin diye sağ bıraktı. Adil Şah, Nadir Şah’ın hazinesine el koyup emir ve askerlerine dağıttı. Nadir’in Horasan’a sürdüğü Bahtiyari, Zend ve diğer bazı olmakların ülkelerine dönmesine izin verdi. Zend’lerin dönmesi Kerim Han’ın ortaya çıkması ve Zend devleti’nin kurulmasına sebep oldu. Adil Şah, kardeşi İbrahim’i Irak valiliğine gönderdi. Ancak bir müddet sonra İbrahim kendisine karşı isyan etti. Yapılan savaşta Adil Şah yenildi ve İbrahim tahta geçti (1748). İbrahim’in kazanmasını sağlayan Nadir Şah’ın halası oğlu ve Azerbaycan valisi Aslan Han idi. İbrahim, Aslan Han’a güvenmediği için O’nu ve kardeşi Saruhan’ı öldürttü. Bunun üzerine Horasan emirleri Nadir’in hayattaki tek torunu on dört yaşındaki Şahruh’u tahta çıkardılar (1748). İbrahim, Şahruh üzerine yürüdü ise de yakalanıp öldürüldü.
Anne tarafından Safevi sülalesine mensup Mar’aşi şeyhi ve Meşhed’deki mukaddes yerlerin mütevellisi Seyyid Muhammet, halk ve askerler tarafından sevildiği için Şahruh rakip görerek onu öldürmek istedi. Ancak, emirler Seyyid’i Şah Süleyman unvanı ile tahta çıkardılar (1750). Şahruh kör edilip hapse atıldıysa da, Şahruh’un komutanı Yusuf Ali, Şah Süleyman’ı öldürdü (hükümdarlığı kırk gün sürdü) ve Şahruh’u tekrar tahta çıkardı. Ancak, Kürt Cafer Han ve Arap Mir Alem Han, Yusuf Ali’yi öldürüp Şahruh’u tekrar hapsettilerse de birbirlerine düştüler (1751-53). Afgan beyi Ahmet Şah Abdali bu karışıklıklardan yararlanarak bu iki kişiyi bertaraf etti (1749) ve Şahruh’u kendisine bağlı kılarak tekrar tahta çıkardı. Horasan’a hakim oldu (1753-55). İç karışıklıklardan yararlanan Kerim Han Şahruh’u kendine bağlayarak Zend Hanedanını kurdu (1760-79). Ahmet Şah, tekrar İran’a geldiyse de Şahruh’un oğlu Nasrullah Mirza başarılı müdafaa yaptı ve antlaşma yapıldı. Ahmet Şah, İran’ı ele geçirmenin kolay olmadığını fark edip bu politikasından vazgeçip ülkesine döndü (1770). Nasrullah Mirza yetenekli değildi ve kendisini saydıramadı. Kerim Han’a sığındı. Altı yıl sonra Meşhed’e gelip şehri 1784’e kadar idare etti. Şehre Nasrullah’tan sonra kardeşi Nadir hakim oldu.
Bu arada ülke oldukça küçülmüştü. Nadir’in hükümdarlığı, Meşhed’de 1796 yılına kadar sürdü. Babası Şahruh hayatta idi. Zendlerden sonra İran’ın büyük bir kısmını ele geçiren Kaçar Ağa Muhammet Şah Meşhed’e geldi (1796) ve Şahruh tarafından karşılanarak şehir teslim edildi. Ağa Muhammet, Şahruh’a ailesiyle birlikte Mazenderan’da oturma izni verdi. Bu sırada Şahruh öldü. Nadir ise Herat’a sığınmıştı. Ağa Muhammet’in ölümüyle tekrar Meşhed’e hakim olduysa da (1797) Kaçar ordusu tarafından yakalanıp oğulları Abbas ve İbrahim ile beraber öldürüldü (1804). Tahmasb Mirza, Muhibb-i Ali Mirza, Halik Virdi Mirza kör edildiler. Rıza Kulu Mirza, Mustafa Kulu Mirza Fars’ta ikamete mecbur edildiler. Böylece Afşar hanedanı son buldu. Avşarların bu acıklı sonunu kendilerinin hazırladığı malumdur. Nadir Şah’tan sonra yetenekli kimse çıkmadığı için Avşarların İran’daki başarıları Nadir Şah’a münhasır kalmıştır. Nadir Şah ile yeğenleri Adil ve İbrahim Şahlar ve torunu Şahruh para bastırmışlardır.
Afşarlar, Kaçarlar zamanında devlete karşı sadakat ve bağlılık göstermişler, Kaçar ordusunun önemli bir unsuru olarak iç isyanların bastırılmasında ve dış düşmanlar ile savaşılmasında önemli görevler görmüşlerdir.
+1 #9 negar 04-10-2016 19:00
BÜYÜK NADİR ŞAH
0 #8 nadir sah 1736 ilde 31-03-2016 21:21
+3 #7 Serhan mersin 21-12-2015 20:44
Kürde bak hele gelmiş yine bici bici diyor. Allahın kurdu
0 #6 kurdxorasan 03-11-2015 20:11
biji nadir sah kurd
+5 #5 Servet cilce 04-07-2015 16:59
ben avsaroglu olmaktan gurur duyuyorum,Dedem iz dadaloglu olsun karacioglan olsun Ve en önemlisi olan oguzhanimizi saygiyla aniyorum. Ne Mutlu turkmenim diyene,,,,, saygilarimla... Avsaroglu
+1 #4 hüseyin börklü 25-02-2015 20:35
afşarlar ata binme kılıç kullanmada usta .erkekleri kemikli sağlam yşğit.kızları güzelliği le meşhur
türkün çekirdek boyudur
0 #3 aydin tebrizi 18-10-2013 00:55
tesekur arkadas ama cok kisa
+1 #2 memmedova sehla 23-02-2013 15:01
oooof cok yoruldum :o
-4 #1 memmedova sehla 23-02-2013 14:56
benim icin bu cok kisa :eek:
Bu Hafta	590
Bu Ay	4910
Şu an 31 Avşar obada