Biyografi Nedir? Nasıl Yazılır? - Kul Hakkının Mekanı
turan 24 Ocak 2020 0 Yorum 260
Yaşam öyküsü, sanat, politika, bilim, iş dünyası, spor şeklinde alanlarda yapmış olduğu çalışmalarla ün sahibi olan kişilerin, yaşam öyküsünü özetleyen yazı türüdür. Yaşam öyküsü sözcüğü Fransızca kökenlidir. “bio” yaşam ve “graphie” yazı kelimelerinin birleşmesinden meydana gelmiş bir kelimedir. Bu kelimenin Türk edebiyatındaki ilk örneği Tanzimat Periyodu’nde kullanılan “tercüme-i hâl” olan öz geçmiş kelimesidir.
Divan edebiyatındaki karşılığı ise “tezkire” dir. Şairlerin yaşamını aktarmak için düzenlenen ve “tezkire-i şuara” doğrusu şairler tezkiresi diye malum yapıtlar da bu türe mühim bir örnektir. Biyografinin yazılma amacı, karşılaştıkları zorluklara karşın ün kazanmış kişilerin başarı hikayelerini anlatmaktır. Okuyucu, topluma örnek oluşturmuş bu kişileri daha yakın olarak tanıma olanağına kavuşur ve ün sahibi kişilerin başarı öykülerinden yola çıkarak kendi şartlarını en iyi şekilde araştırma ve düzenleme yolunu seçer. Biyografiler, tarihe ışık meblağ. Bilhassa anma günlerinde, bu yazılardan faydalanılır. Biyografiler; belli bir döneme ilişkin olan vakaları, toplumun yapısını ve sanatını da gözler önüne belgelerle sunan özelliğe haizdir.
Yaşam öyküsü Nedir Özetlemek gerekirse
Yaşam öyküsü özetlemek gerekirse yaşam öyküsü olarak anlatılır. Bir kişinin yaşamını anlatmayı mevzu alan edebiyat türüdür. Tür olarak kurgusal olması imkansız tamamen gerçekliği ihtiva eder. Tam olarak kişinin hayatındaki gerçekleri mevzu alır. Ün sahibi kişinin iş yaşamında gösterdiği başarı, hususi yaşamı ve inanılmış olduğu değerler biyografinin muhteviyatında yer bulur.
Biyografide çoğu zaman kronolojik sıra takip edilir, mütevazi ve açık bir dil ile kaleme alınır. Bir kişinin yaşamının bir başkası tarafınca yazılması ile ortaya çıkan yazınsal türdür. Yazarın kendi yaşamını değindiği otobiyografiler de bu türün içinde bulunur. Yaşam öyküsü kişisel anılara, meydana getirilen araştırma sonucu elde edilmiş sözlü ve yazılı tüm malzemelerin düzenlenmesine ve yorumlanmasına dayandığı için tarihin bir dalı olarak da görülmektedir.
Yaşam öyküsü Özellikleri
Yaşam öyküsü türünün belirleyici özellikleri, aşağıda sıralayacağımız maddeler olarak görülmektedir.
Anlatılacak olan kişinin, öteki kişilerden değişik olarak, topluma faydası olmuş, cemiyet tarafınca tanınan biri olması gerekir.
Biyografisi kaleme alınacak kişinin emek harcamaları topluma örnek olabilecek özellikte olmalıdır.
Hikayesi yazılacak kişinin hakkında derinlemesine bir araştırma yapılmalı, kişiyle ilgili bilgiler, hayattaysa direkt kendisinden derlenmelidir. Hayatta değilse yakın çevresi ile görüşmeler yapılmalıdır.
Araştırma esnasında anlatılacak şahıs ile ilgili yazılmış başka biyografilere rastlanırsa, incelenmelidir. Biyografiler nesnel şekilde düzenlenmelidir. Belge niteliği taşımış olduğu için öznellik içermemelidir.
Biyografiler, gereksiz detay ile yazılmaz. Kişinin gerçek özelliklerini gölgelememesi için hususi yaşamıyla ilgili gereksiz ayrıntılara girilmez. Biyografinin öğretici bir özelliği unutulmamalıdır.
Biyografide kişinin iç hayatına dış dünyası kadar yer verilmez.
Kronolojik sıralamaya nazaran yazılır. Kişinin doğduğu andan itibaren yazılan anki durumuna, eğer hayatta değilse yaşam süreci yansıtılır.
Biyografiler yalın ve duru bir üslupla kaleme alınır.
Ifade üçüncü kişinin ağzından yapılır.
Anlatımda öğreticilik amaç olduğundan ciddi bir üslup dikkat çeker. Akıcılık ve coşku içermez.
Biyografilerde büyük oranda açıklayıcı ifade kullanılır. Mevzunun özelliklerine nazaran öyküleyici ve betimleyici ifade da yapılabilir.
Divan edebiyatında “tezkire” adıyla anılır.
Ali Şir Nevai’ye ilişkin “Mecalisü’n-Nefais” yaratı ilk şairler tezkiresidir.
Biyografide Takip Edilen Sıralama
Biyografide şahıs hakkında bilgiler ve haiz olunan veriler belli bir sıra takip edilerek kaleme alınır. Bu sıranın aşağıdaki şeklinde bulunduğunu görüyoruz.
Kişinin içinde doğduğu aile ve çevresi
Doğum yer ve doğum yılı
Doğum tarihinde yaşanmış mühim vakalar
Çocukluk seneleri ve onu takip eden gençlik yılları
Tahsil yaşamı, okumuş olduğu okullar
Yaşamış olduğu, görmüş olduğu vakalar, tanımış olduğu ve tesirinde kalmış olduğu kişiler
Kişiliğine dair değerler, kişilik özellikleri ve yapmaktan keyif alınmış olduğu uğraşlar ve görüşlerini yansıttığı eserler, bu süreçteki araştırmaları, çalımları ve katmış olduğu değerler.
Hayattaysa kaleme alındığı zamandaki durumu hayatta değilse öldüğü tarih, yer ve ölüm sebebi.
Yaşam öyküsü Iyi mi Yazılır?
Yaşam öyküsü yazmak, üstünde dikkatle durulması ihtiyaç duyulan bir mevzudur. Yaşam öyküsü kaleme alınırken belirli kurallara uymak gerekirken, kronolojik sıranın takip edilmesi fazlaca önemlidir. Araştırmaların büyük bir özenle yapılması ve özenle yazılması gerekir. Teknik eğitimler haricinde alınacak sertifika eğitimleri yazma ve araştırma sürecinde önemlidir. Enstitü içinde yer edinen online eğitim seçeneklerinden ve bilimsel araştırma ve yazma teknikleri eğitimi, araştırma yapma ve kaleme alma sürecinde destek verecektir. Yaşam öyküsü yazma aşamaları aşağıda belirttiğimiz şekildedir.
Giriş kısmı: Biyografinin ilk bölümünü ifade eder. Biyografisi yazılan kişinin genel bilgilerine yer verilir. Anlatılan kişinin ailesi, soy ağacı ve çevresi hakkında detayları kapsar.
Gelişme kısmı: Anlatılan kişinin çocukluk yıllarını, eğitim yıllarını içeren bilgilere yer verilir. Bunlara ek olarak gelişme bölümünce hususi yaşamdan, okul başarılardan ve zaman içinde oturan kişilikten söz edilir.
Netice kısmı: Biyografinin son kısmıdır, hususi hayata ve iş hayatına yer verilir. Yaşamış olduğu evlilik, kariyer detayları anlatılır. İş hayatındaki başarılarına değinilir. Kişinin toplumdaki yeri anlatılır.
Yaşam öyküsü Örneği
Yakup Kadri Karaosmanoğlu, 27 Mart 1889’da Kahire’de hayata merhaba dedi. İlköğrenimine 6 yaşlarındayken Manisa’da başladı. 1903’te İzmir İdadisi’ne girdi. Burada Ömer Seyfettin, Şehabettin Süleyman ile tanıştı. 1905’te annesiyle beraber Mısır’a gitti. Öğrenimini İskenderiye’deki bir Fransız okulunda tamamladı. II. Meşrutiyet’in ilanından kısa bir süre ilkin İstanbul’a geldi. 1908’de başladığı İstanbul Hukuk Mektebini bitirmedi. 1909’da Şehabettin Süleyman vesilesiyle Işık-i Ati topluluğuna katıldı. 1916’da tedavi olmak için gittiği İsviçre’de üç yıl kaldı. Cumhuriyetin ilanından sonrasında 1923’te Mardin, 1931’de Manisa milletvekili oldu. Tiran elçiliğine atandı. 1935’te Prag, 1939’da La Hay, 1942’de Bern, 1949’da Tahran ve 1951’de gene Bern elçiliklerine getirildi. 27 Mayıs 1960’tan sonrasında Kurucu Meclis üyeliğine seçildi. Siyasal yaşamının son görevi 1961-1965 arasındaki Manisa milletvekilliği oldu.Yazar, dış ilişkiler uzmanı, politikacı olarak ün kazanan Yakup Kadri roman, öykü, anı, mensur şiir, oyun, yazı türlerinde eserler verdi. Batı edebiyatı özelliklerine de sıkı sıkıya bağlı kaldı. Balzac, Flaubert ve Zola’dan etkilendi. Eserlerinde belli tarihsel dönemleri ele aldı. Kiralık Konak I. Dünya savaşı öncesinin, Yargı Gecesi II. Meşrutiyet’in, Sodom ve Gomore Mütareke periyodunun, Yaban Kurtuluş Savaşı yıllarının, Ankara Cumhuriyetin’in ilk on yılının, Bir Sürgün II. Abdülhamit periyodunun işlendiği romanlardır. Panorama 1923-1952 yıllarını kapsar. 1955’te sonrasında da anıları haricinde kitap yazmadı. Romanları içinde en ünlüleri Nur Baba, Kiralık Konak ve Yaban’dır. 13 Aralık 1974’te Ankara’da öldü.
Yaşam öyküsü ne anlama gelir?
Yaşam öyküsü sözcüğü Fransızca kökenlidir. “bio” yaşam ve “graphie” yazı, çizgi kelimelerinin birleşmesinden meydana gelmiştir. Yaşam öyküsü, sanat, politika, bilim, iş dünyası, spor şeklinde alanlarda yapmış olduğu çalışmalarla ün kazanmış kişilerin, yaşam öyküsünü özetleyen yazı türüdür. Biyografiler, tarihe ışık meblağ
Biyografinin ilk örneği nedir?
Divan edebiyatındaki karşılığı ise “tezkire” dir. Şairlerin yaşamını aktarmak için düzenlenen ve “tezkire-i şuara” doğrusu şairler tezkiresi diye malum yapıtlar da bu türe mühim bir örnektir.
Yaşam öyküsü yazma aşamaları nedir?
Biyografisi yazılan girişi bölümünde kişinin temel bilgilerine yer verilir. Gelişme bölümünde İlgili kişinin çocukluklarından, eğitim ve öğretim yıllarını içeren bilgilere yer verilir. Netice kısmı, biyografinin son kısmıdır, kişinin iş yaşamı ve hususi yaşamını ihtiva eder.