DÜNDEN BUGÜNE TÜRKİYE'DE SOSYAL HİZMET MESLEĞİ
Tüm Dünya da esen Sosyal Devlet, Sosyal Refah, Sosyal Adalet ve İnsan Hakları rüzgarlarının etkisiyle Türkiye’de, 1957 yılında, Birleşmiş Milletler Sosyal Refah Müşavirliği’nin önderliğinde, Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı başta olmak üzere ilgili bakanlık, kamu ve özel kuruluş temsilcilerinin katılımıyla, Türkiye’de mevcut sosyal hizmetlerin bilimsel ve mesleki bir yaklaşımla yeniden örgütlenmesine yönelik toplantıda alınan kararlar gereğince; 1959 yılında 7355 sayılı kanunla alanda araştırma yapmak üzere Sosyal Hizmet Enstitüsü, Sosyal Hizmet eğitimi vermek üzere 1961 yılında Sosyal Hizmetler Akademisi, , 1963 yılında ise S.S.Y.B. bünyesinde uygulama amaçlı Sosyal Hizmetler Genel Müdürlüğü kurulmuştur.
Sosyal Hizmetler Akademisi, B.M. Eğitim Müşavirleri ve Türkiye’de ki öğretim üyelerinin çabalarıyla, ilk eğitim müfredatını hazırlayarak 1961 de mülakatla seçilen eşit sayıda kız-erkek karışık tahmini 18 öğrenciyle eğitime başlamıştır. Bu dönemde 17 kişi çeşitli burslarla yurtdışına eğitim amaçlı gönderilmiştir. Sosyal Hizmetler Akademisi 1965’ de ilk mezunlarını vermiştir. İlk mezunlardan 13 kişi, öğrenci asistanlığı statüsüyle okulda kalmış, diğerleri ise S.S.Y.B. bünyesinde tıbbı sosyal hizmet alanında atanmışlardır. Yine ilk mezunlarımızdan Adalet Bakanlığı ve D.P.T. de yer alanlar olmuştur.
1963 yılında, Uluslar arası Sosyal Hizmet Okulları Birliğine üye olunmuştur. Üyelik kabulü, Sosyal Hizmet Eğitiminin uluslararası normda Türkiye’nin koşullarına uygun verildiği anlamında önemli bir başlangıçtır.
1967 yılında 26 öğrenciyle H.Ü. Sosyal İdari Bilimler Fakültesi bünyesinde Sosyal Çalışma bölümü açılmıştır. 60’lı yıllar planlı döneme geçildiği, göç, gecekondu, kat sorunları nedeniyle ağırlıkla toplum kalkınması yönteminin uygulandığı yıllardı. Bu yıllara Sosyal Hizmet Eğitiminde de yöntem ve teknikler ağırlıklı olmuştur. Kırsal Kalkınma projelerinde meslektaşlarımız ver almaya başlamıştır. Sosyal Hizmet Eğitimi dünyada ve ülkemizde önemli bir yer tutmaktadır.Yeni bir meslek olarak toplumda algılanması, kabul görmesi çok uzun yılları almıştır. Yine 1963 yılında Birleşmiş Milletler önderliğinde, S.S.B.Y’ de Koruyucu Aile konusunda Sosyal Yardımcı yetiştirme programı uygulanmış,uygulamanın toplumda çok kabul görmemesi nedeniyle bu program bitirilmiştir.
1968 yılında Ankara Gazi Lisesi Sosyal Hizmetler Akademisine başvurarak okul Sosyal Hizmeti başlatmak istemiş, bu alanda başarılı öğrenci uygulamaları yapılmıştır.Yine bu yıllarda TAPD tarafından Ankara Topraklık semtinde ilk toplum merkezi açılmıştır.
60’lı ve 70’li yıllarda, köy kalkınması, gecekondu çalışması gibi toplum kalkınması yönteminin ağırlıkla yer aldığı uygulamaların yanı sıra Hastanelerde, Cezaevlerinde, Çocuk Bakım Yurtlarında, Huzurevlerinde, Kız ve Gençlik bakım evlerinde, Çocuk İslahevlerinde, Sendikalarda, Fabrikalarda Sosyal Hizmet Uzmanları yer almaya başlamışlardır.
Mesleğin odağında insan olması nedeniyle, bireye, gruba topluma ulaşmak için çok ciddi çalışmalarla, yoğun emekle meslek yol almaya başlamıştır.
12 Eylül 1980 sonrası 20 Temmuz 1982 de YÖK yasasıyla Sosyal Hizmet Akademisi ve H.Ü. Sosyal Çalışma Bölümleri birleştirilmiştir. Oysa Sosyal Hizmetler Akademisinin başka bir üniversite bünyesinde yoluna devam etmesi bizce hep istenen bir durumdu. Tek bir okulun, Türkiye’deki S.H.U. açığını karşılaması mümkün değildi. 5, 6, 7, 8 ve 9. Beş Yıllık Kalkınma Planlarında, Sosyal Hizmet Eğitiminin uygulaması ve yeni okullar açılması tespiti maalesef dilek olarak kalmıştır.
YÖK’le kurulan H.Ü.S.H.Y.Okulunun öğrenci kapasitesi arttırılarak 120 öğrenci alınmaya başlanmış, 1982’ye kadar 650 civarı olan mezun sayısının arttırılması hedeflenmiştir.1980’li yıllar hem dünyada hem de ülkemizde toplumsal-ekonomik-siyasal yapıların hızla değiştiği yıllar olmuştur. 1990’a gelindiğinde yeniden kalkınma, işbirliği, topluma katılma, insan hakları, fırsat eşitliği gibi değerlerin yükselmesiyle, toplumla çalışma, kalkınma, ulaşılabilirlik sürdürülebilirlik kavramlarıyla Sosyal Hizmet yükselen değer olmuştur. Dünyada olduğu gibi Türkiye’de de sorun odaklı yaklaşımların yerine, bütüncül ve generalist yaklaşım ağırlıklı olarak kullanılmaya başlanılmıştır.
Toplumsal değişmeyle birlikte Sosyal Hizmetlerin hedef kitlesi sorun alanları da gelişmiştir. S.H.U. sayısal yetersizliklerini korumakla birlikte niteliksel olarak gelişimlerini korumayı ve dünyayla bütünleşmeyi başarmışlardır. Gerek Türkiye’deki S.H. Eğitiminin uluslar arası S.H. Eğitiminin bir parçası olması gerekse ülkenin Sosyal Hizmet sistemi içinde mesleğin bilgi, beceri ve değerlerinin uygulamaya aktarılmasındaki becerileriyle Sosyal Hizmet Uzmanları Temmuz 2002 de Uluslar arası Sosyal Hizmet Uzmanları Birliğine üye olmuşlardır. Uluslar arası platformda dünya örneklerini incelediğimizde mevcut sistem içinde Türkiye’deki Sosyal Hizmet Uzmanlarının kullandıkları yaklaşımın, teknik ve metodlarla başarılı olduğu görülmektedir.
2002-2003 yılında Başkent Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesine bağlı Sosyal Hizmetler bölümü açılmıştır. Henüz mezun vermeyen okulda hazırlık dahil 71 öğrenci bulunmaktadır.
Hacettepe Üniversitesi S.H.Y.O.’da Lisans bölümünde 670 öğrenci, Yüksek Lisansda da 37 öğrenci bulunmaktadır.
Bugün Türkiye’de Sosyal Hizmet Eğitimi 1 yıl ingilizce hazırlık olmak üzere 5 yıldır.
2000’li yıllara kadar S.H.U.’ları toplumla bütünleşemeyen grupların sorunları ve çözümleriyle uğraşmıştır. Dünyaya baktığımızda ise S.H.U’ ları, sosyal politikaların oluşturulmasında, kalkınma sürecine katılımda, politikaların sürdürülebilirliliği konularında ağırlıklı roller üstlenmektedir.
Tüm çabalarımıza rağmen Türkiye’de Sosyal Politikaların oluşmasında Sosyal Hizmet Uzmanları görev almamakla birlikte bu konudaki ısrarımızı sürdürmekteyiz..
Sosyal Hizmetlerin savunuculuk, önleyicilik koruyuculuk işlevlerini ön plana almak, oluşturulan politikaları bu anlamda yönlendirmek için kendimizi daha çok anlatmak zorundayız.
Uluslararası işbirlikleri ve A.B.liğine uyum programları çerçevesinde Türkiye’de yapılan, hukuk düzenlemeleri çerçevesinde Sosyal Hizmetin rol ve işlevleri, sosyal hizmet sistemleri de tartışılmaktadır.
Sosyal Hizmet Mesleğinin yasal tanımlanmasının olmaması, mesleğin gelişimi ve meslektaşlarımızın özlük hakları anlamında önemlidir. Bu bağlamda S.H mesleği sağlık mesleği tanımı içinde olması nedeniyle Sağlık Bakanlığı bünyesinde tanımlanması gerekmektedir. Bu konuda çalışmalar sürdürülmektedir.Ayrıca hazırlanan meslek yasa tasarısı T.B.M..Meclisi gündemine alınmak üzere bekletilmektedir.
Bugün Türkiye de sağlık, eğitim, sosyal güvenlik, adalet, konut sektörlerinde çok çeşitli sosyal hizmet müdahale alanlarında sosyal hizmet uzmanları rol almaktadır.
Türkiye de yaklaşık 3000 kişinin sosyal hizmet eğitimi aldığını söyleyebiliriz. Sosyal hizmet mesleğini icra edenlerle ilgili çok kesin bilgilerimiz olmamakla birlikte,
§ Sağlık Bakanlığında;
Tıbbi ve psikiyatrik sosyal hizmet alanında,
Organ nakli ve değişiminde,
Madde bağımlılığı merkezlerinde,
§ SHÇEK Genel Müdürlüğünde;
Genel sosyal hizmetler alanlarında,
Toplum alanında yaklaşık 1.028 kişi
§ Adalet Bakanlığında;
Ceza ve tutukevleri,
Aile mahkemelerinde yaklaşık 60 kişi çalışmaktadır.
32 boş kadronun yıl sonuna kadar dolması beklenmektedir.
Ayrıca ceza infaz yasası ve Aile mahkemeleri kanunu çerçevesinde dışardan sosyal hizmet uzmanları görev almaktadır.
§ Kredi Yurtlar Kurumunda gençlik sorunlarına yönelik olarak 37 sosyal hizmet uzmanı görev almaktadır.
§ İçişleri bakanlığı bünyesinde;
Küçükleri koruma şubesi
Jandarma çocuk bürosu
Yaklaşık 30 sosyal hizmet uzmanı görev almaktadır.
M.E.Bakanlığı ve Rehberlik Araştırma Merkezlerinde yaklaşık 13
Üniversitelerde, öğretim üyesi,
Tıp Fakültesi Hastaneleri ve
Mediko Sosyal merkezlerinde 80
Özürlüler idaresi başkanlığı 7
Kadın Statüsü Sorunları genel Müdürlüğü 2
Aile Araştırma Kurumu Başkanlığı 2
Özel Sosyal hizmet kuruluşları
Huzurevi, kreş ve Gündüz bakımevi
Özürlülük özel rehberlik merkezi 428
Aile danışma ve ergen danışma merkezlerinde, fabrikalarda, sendikalarda
Sivil toplum örgütlerinde ve çeşitli projelerde yaklaşık 37 kişi olmak üzere 1920 kişinin sosyal hizmet uzmanı olarak çalıştığını düşünmekteyiz..
Meslek camiasındaki hareketlilik, emeklilik gibi faktörler yanında örgütlenmedeki eksiklikler nedeniyle tam sayı bilinmemektedir. Sosyal hizmet mesleği doğası gereği örgütlülükten yana olmuştur. İlk olarak meslektaşlarımız 1965 yılında Sosyal Hizmet Mütehassısları Sendikası’ nı kurmuşlardır. 1970 yılında , sendikanın kapanması nedeniyle Sosyal Hizmet Uzmanları Derneği kurulmuştur. O yıllarda mezunların ağırlıklı olarak dernek üyesi olduklarını görmekteyiz. Yaklaşık 600 mezunun 500’ü dernek çatısı altındadır.
1980 darbesiyle birlikte dernek kapatılmış, meslektaşlarımız 1988’de tekrar Sosyal Hizmet Uzmanları derneğini kurmuşlardır. Derneğin Ankara, İstanbul, İzmir, Antalya, Samsun, Konya, Şanlıurfa merkezli 7 şubesi bulunmaktadır. 1990 ve sonrası mezunların örgütlenme düzeylerinin diğer dönem mezunlarına göre düşük olduğu söylenebilir. Halen derneğin üye sayısı 1300’ dür. 2002 yılında derneğimiz Uluslar arası Sosyal hizmet Uzmanları Birliği( IFSW) üyesi olarak Avrupa bölgesinde temsil edilmeye başlanılmıştır.
Mesleğin ve sosyal hizmetlerin uluslararası platformda ve Avrupa’da varlığının izlenmesi, politika belirlenmesi, sosyal hizmet uzmanlarının rol ve işlevlerinin yeniden tanımlanması, akreditasyonun korunması, evsizlik, AIDS, insan trafiği, çocuk hakları, özürlülük hakları konularında IFSW ile ortak çalışmalar yürütülmüştür.