Bebeklerde boy-kilo gelişimi nasıl olmalı – Hafta Hafta Gebelik,Hamilelik takibi,bebek gelişimi
Anasayfa » 0-3 Yaş » Bebeklerde boy-kilo gelişimi nasıl olmalı
Bebeğini kucağına alan her aile için yeni bir süreç başlar. Bebeğin büyümesi ve gelişmesi, artık en önemli hedeftir. Bebeklerde sağlıklı büyüme için yalnızca kilo alımı değil, boyunun uzaması ve zeka gelişimi de önemlidir.
Büyüme ve gelişmede genetik ve çevresel faktörler önemli rol oynar. Hormonlar, annenin yaşı, ilk gebelik olup olmaması, erken doğum, doğum boyu ve anne sütü alım süresi, ek gıdalara başlama zamanı bebeklerin büyüme ve gelişmelerini etkiler.
Bebeğin en hızlı büyüyüp geliştiği dönem doğumdan 1 yaşına kadar geçen süreçtir. İkinci sene büyüme yavaşlamakla beraber hala çocukluk çağından hızlıdır. Bu dönem büyümeyi etkileyen en önemli etmen beslenmedir. Bebekler için en önemlisi, ilk altı ay yalnızca anne sütü, altıncı aydan sonra ise ek gıdaların verilmesidir. Dünya sağlık örgütü 2 yaşı dolana kadar tüm bebeklerin ek gıdalar ile beraber anne sütü almasını önermektedir. Yetersiz beslenme durumunda boy, tartı ölçümünden daha geç etkilenir.
Bebeklerin yeterli ağırlık kazanamaması aşağıdaki durumlardan etkilenir:
Anne sütü ile beslenen bebeklerin yanlış emzirilmesi, seyrek emzirilmesi ve gece emzirilmemesi, bebeğin göğüsten erken ayrılması.
Kaşık-biberonla beslenen bebeklerin yanlış beslenmesi, mama oranının yanlış hesaplanması, seyrek beslenmesi.
Prematüre- çok düşük doğum ağırlıklı bebeklerde sütün güçlendirilmemesi.
Hipotermi/soğuk stres gibi hastalıklarda;
Kortikosteroidler gibi ilaç kullanımında artan kalori ihtiyacının karşılanamaması.
3.Altta yatan hastalık / patolojik koşullar
Geç metabolik asidoz, geç başlayan sepsis,
Beslenme intoleransı, reflü gibi hastalıklar.
Gebeliğin ilk üç ayında annenin geçirdiği virüs enfeksiyonları çocuk için zararlıdır. Anne hamileyken kızamıkçık geçirdiği takdirde çocukta kalpte bozukluk, katarakt, sağırlık, küçük kafa ve zeka geriliği ortaya çıkabilir. Gebelik süresince ve özellikle ilk haftalarda annenin aldığı ilaçlar dikkatle seçilmelidir. Bu dönemde alınan ilaçlar ve sigara içimi gibi etkenler bebeği olumsuz etkiler, doğuştan bozukluklara yol açabilir. Gebelikte röntgen, radyum gibi ışınlar çocukta bozukluklara ve gelişim eksikliklerine yol açabilir. Hamilelikte hormon bozuklukları bebeğe zarar verebilir. Bebeğin anne karnında iken iyi gelişmesi, doğum kilosunun ve boyunun fazla olması da büyüme için olumlu bir etmendir.
Anne ve babanın boyları, etnik grup ve ırk özellikleri büyümeye etki eden önemli bir faktördür. Genetik etmenler sadece boy uzunluğu değil aynı zamanda büyüme hızı üzerine de etkilidir.
Cinsiyet, hormonlar, bebeğin geçirdiği hastalıklar
Büyüme gelişme süreci kız ve erkek çocuklarda farklıdır. Kız bebekler, erkek bebeklerden daha düşük ağırlıkta doğarlar. Doğum tartıları aynı olan erkek ve kız çocuklar karşılaştırıldığında kızlar daha ileri bir gelişme düzeyi gösterirler. Normal büyüme için birçok hormona ihtiyaç vardır. Sağlıklı çocuklarda hormonlar uygun miktarlarda salgılanır. Hipofiz bezinin salgıladığı “büyüme hormonu” boyca büyümeyi, tiroid bezinin salgıladığı “tiroid hormonu” gelişme ve olgunlaşmayı sağlar. Sağlıklı olarak dünyaya gelen bir bebekte kalıtımsal olarak gelen ya da sonradan edinilen kimi hastalıklar kronikleşerek büyüme ve gelişme sürecini olumsuz yönde etkileyebilir. Bu hastalıklar arasında kronik karaciğer hastalığı, kronik böbrek yetersizliği, romatizmal hastalıklar sayılabilir.
Çocuğun dünyaya geldiği aile ortamı çocuğun büyüme ve gelişmesini yakından etkiler. Ailenin çocuk yetiştirme bilgisi, ailede iletişim ve geçimsizlik, ev geliri, evde tüketilen temiz su ve beslenme alışkanlıkları, evin şartları, bakan kişinin ruh sağlığı, annenin eğitim durumu, yaşı, doğum sayısı, doğum aralığı ve annenin sağlık durumu, bebeğin büyüme ve gelişimi için son derece önemlidir.
BÜYÜME NASIL DEĞERLENDİRİLİR?
Büyümeyi değerlendirmek için iyi beslenmiş, sağlıklı çocukların ölçümlerinden elde edilen standart eğriler kullanılır. Büyüme hızına göre değerlendirmede; belli bir zaman içerisinde boy, kilo ve baş çevresindeki artma incelenir. Çocuğun, izleyen iki kontrolde kilo alımı yoksa veya bulunduğu persantilden iki persantil hattı düşme olmuşsa tıpkı ateş veya karın ağrısında olduğu gibi patolojik bir bulgu olarak kabul edilir.
Ulaşılan büyümenin değerlendirilmesinde üç yaklaşım söz konusudur: persantiller, median yüzdesi ve standart sapma skoru.
Persantiller: Çocuğun antropometrik ölçümleri, aynı yaş ve cinsiyetteki çocukların persantil eğrileri ile karşılaştırılır.
Median yüzdesi: Antropometrik değerlendirmede kullanılan bir diğer belirleyicidir. Çocuğun antropometrik ölçümü aynı yaştaki sağlıklı ve büyümesi normal olan 50 persantildeki çocuğun antropometrik ölçümü (ideal ölçüm) ile karşılaştırılır ve standart değerler tespit edilir.
Standart Sapma Skoru: Bireyin ölçülen parametresinin, toplumun normal ortalama değerinden sapma derecesini ifade eden bir terimdir.
Bebekler doğumdan sonraki ilk 3-4 gün içerisinde doğum ağırlığının %5-6 kadarını kaybeder. Daha sonra ilk 6 ayda 20-30g/gün; 2. 6 ayda 15-20 g/gün kilo artırır. Bebeklerin ilk altı ay ortalama, ayda 800 g, ikinci altı ayda 600 g ağırlık kazanması beklenir.
Boy ise 6 ayda sekiz cm uzar. Böylece çocuk bir yaşına geldiğinde ağırlığı doğum ağırlığının 3 katına çıkar. Ortalama 25 cm’lik boy kazanır.
12-24 ay arası, haftada ortalama 50 g alır ve 24. ayda doğum ağırlığının 4 katına ulaşır. Boy uzaması ise 10-12 cm kadardır.
2 yaşından sonra büyüme hızı çocukluk dönemindeki durağan hızına düşer.
SÜREÇ Kız Erkek Kız Erkek
Ağırlık (kg) Boy (cm)
Doğum 2.8-3.7 2.9-3.9 47.2-51.1 47.9-51.8
0-1 ay 3.6-4.8 3.9-5.1 51.7-55.7 52.7-56.7
1-3 ay 5.1-6.7 5.6-7.2 57.6-62.0 59.3-63.5
3-6 ay 6.4-8.3 7.1-8.9 63.4-68.1 65.4-69.8
6-9 ay 7.3-9.3 7.9-10 67.6- 72.6 69.6-74.3
9-12 ay 7.9-10.2 8.6-10.8 71.3-76.3 73.3-78.2
12-18 ay 9.0-11.6 9.7-12.3 77.7-83.7 79.5-85.1
18-24 ay 10.1-13.1 10.8-13.7 83.1-89.8 84.6-91.0
24-30 ay 11.2-14.5 11.8-15.0 87.0-94.3 88.4-95.5
30-36 ay 12.1-15.9 12.7-16.3 91.1-99.0 92.2-99.9
36-42 ay 13.1-17.3 13.5-17.5 94.8-103.3 95.7-104.0
42-48 ay 14.0-18.6 14.3-18.7 98.3-107.2 99.0-107.7
Sağlığın göstergesi olan büyüme ve gelişme için birçok önemli etmen vardır. Bunların başında beslenme gelmektedir. Bebeklerin ağırlık kazanımını desteklemek için;
Annelere uygun şekilde danışmanlık verilmesi ve bebeklerini emzirmeleri için yeterli desteğin sağlanması şarttır.
İster anne sütü ister mama ile olsun bebeğin yeterli sıklık ve miktarda beslenmesi gereklidir.
Emzirirken kolay yorulan bebeklere emzirme sonrası kaşıkla sağılmış olan sütün verilmesi,
Süt sağımının ve biberonla beslemenin uygun yönteminin gösterilmesi
Gerekli durumlarda anne sütünün katkı maddeleriyle güçlendirilmesine başlanması,
Ek gıdalara uygun koşullarda ve doğru şekilde başlanması.
Anemi, enfeksiyon, beslenme intoleransı gibi altta yatan koşulların düzeltilmesi önemlidir.
Büyümenin izlenmesi, olası bir yetersizlik durumunun erken saptanarak kontrol altına alınmasını sağlar. Bu nedenle bebeklerin büyüme ve gelişmeleri için düzenli kontrol önemlidir. Ülkemizde aile sağlığı merkezleri bebeklerin rutin izlemlerini yaparak ailelere bebek bakımı, beslenmesi ve sağlığını korumak için destek vermekteler.
Eğer bu önlemler başarılı olmazsa bebeğinizin takibin yapan doktorla sürekli iletişim halinde olunması ve gerekirse bir diyetisyenle görüşerek bebeğinize uygun beslenme planlanması ve büyüme gelişmesinin takip edilmesi uygun olacaktır.