Kutuplarda Işık Şöleni: Aurora - Yol ve Macera
22/03/2018	Bir yorum bırakın 628 Görüntülenme
Dünya’nın her iki kutup bölgesinde meydana gelen, yüzyıllardır insanları büyüleyen, kutup ışıkları ya da diğer adıyla aurora diye bilinen görsel şölenler. Peki, bu gece ışımaları nasıl oluşuyor dersiniz?
Kutup ışıkları, Güneş’in Dünya atmosferi üzerindeki etkilerinin en belirgin şekilde görüldüğü doğa olayıdır. Aslında hareketli bir yıldız olan Güneş, Dünya’nın ısı ve ışık kaynağıdır. Güneş’in kaynayan atmosfer tabakalarında birçok fiziksel olay meydana gelir. Bu fiziksel olaylar sırasında enerji yüklü elektron, proton ve bazı ağır parçacıklar uzaya saçılır. Güneş rüzgârı ile Dünya’ya yaklaşan bu parçacıklar, Dünya’nın manyetik alanıyla bir etkileşim içine girer.
Dünya, sıcak magmasının ve hızla dönmesinin etkisiyle meydana gelen manyetik kuşaklarla çevrilidir. Bu kuşaklar ilk kez 1958’de, ABD’li uzay bilimcisi James Van Ailen tarafından belirlendiğinden, “Van Ailen Kuşakları” olarak anılır. Bu manyetik kuşaklar, Güneş’ten ve diğer yıldızlardan yayılıp Dünyaya girmeye çalışan ve yasam için tehdit oluşturan zararlı ışınları ve parçacıkları engelleyen bir kalkan görevi görür. Ancak Güneş etkinliğinin yoğun olduğu dönemlerde bu ışınlar, her iki kutup bölgesinden Dünyaya sızabilir çünkü bu bölgelerde manyetik alanlar zayıflamaktadır. Kısacası Aurora da denilen büyüleyici renk şöleni de, aslında Van Ailen Kuşaklarını geçip yeryüzüne inerken atmosferle etkileşime giren yüklü parçacıklardır.
Kutup ışıkları sadece Dünya’da gözlemlenebilen bir doğa olayı değildir; manyetik alanı ve atmosferi olan, yüklü parçacıkları yakalayabilen her gezegende görülürler. Güneş Sisteminde Jüpiter, Satürn ve Uranüs, kutup ışıklarının gözlemlendiği diğer gezegenlerdir. Örneğin Jüpiter’in kutup ışıkları, Dünya’dakinden bin kat daha güçlüdür. Satürn’ün kutup ışıkları ise Dünya’dakilere çok benzer.
Kutup ışıkları her iki yarı kürede de görülür. Kuzey Yarı Küre’de oluşanlara Kuzey Kutup Işıkları (Aurora Borealis), Güney Yarı Küre’dekilere ise Güney Kutup Işıkları (Aurora Australis) denir. Uydular tarafından yapılan hassas ölçümlere göre bu ışıkların çoğunun yerden yüksekliği yaklaşık 100 kilometredir. Dünya atmosferinin 100 ila 1000 km aralığında oluşan ışıkların yatay uzunluğu ise binlerce kilometreyi bulabilir.
Aurora’lar farklı renklerde ve şekillerde ortaya çıkabilir. Auroraların renkleri, Güneş’ten rüzgarlarıyla gelen yüklü parçacıkların atmosferimizde hangi elemente ait atomla çarpıştığına ve karşı karşıya geldikleri atmosfer yüksekliğine bağlıdır. Perde, yay, bulut, şerit ve yelpaze gibi şekiller oluşturabilen bu ışıklar, yeşil ya da kırmızı renkte olabilir. En sık görülen kutup ışıkları yeşil renklidir. Bu ilginç ışıklar, atmosferde hızla yer değiştirebilir, parlaklaşabilir ya da aniden kaybolabilir.
Bu doğa olayı sadece ışıklardan da ibaret değildir; bazen insan kulağının duyabileceği dalga boylarında seslere de neden olur. Kutup ışıklarının oluşumunu sağlayan parçacıkların oluşturduğu gerilim ise 40 ila 50 bin volt civarındadır.
Bu muhteşem doğa olayını bize de hayranlıkla seyretmesi kalır geriye…