"Sadaret üç mühim şûrâya bizzat istinat ediyor, yine kifayet etmiyor. Hâlbuki böyle inceleşmiş ve çoğalmış münasebat içinde, içtihadattaki müthiş fevzâ, efkâr-ı İslâmiyedeki teşettüt, fâsid medeniyetin tedahülüyle ahlâktaki müthiş tedenniyle beraber, meşihat cenahı bir şahsın içtihadına terk edilmiş."
"Fert tesirat-ı hariciyeye karşı daha az mukavimdir. Tesirat-ı hariciyeye kapılmakla çok ahkâm-ı diniye feda edildi."(1)
Sadaret: Kelime olarak vezirlik, başvezirlik manalarına geliyor. Osmanlı Devleti zamanında başvekillik makamına verilen bir isimdir. Bugünkü sistemlerde başbakanlık makamına tekabül ediyor.
Malum olduğu üzere, Osmanlıda cumhuriyet ve demokrasi tam manası ile bulunmadığı için, sadaret veya benzer kurumlar cumhurun hissiyatını ve efkarını tam yansıtamadığı gibi, dış etkilerin de tesirine girmeye müheyya bir vaziyette idi. Bir fert ne kadar mükemmel ve dahi de olsa reyi ve içtihadı cumhurun kuvvetine yetişemez. Bu gibi kurumların ya da temsilcilerinin reyi ve içtihadı şahsidir ve kuvvetli fikriyatlara kapılmaya müsaittir.
Bu asırda hakim cereyan ve ideolojiler bu gibi kurum ve şahsiyetleri çabuk tesiri altına alabilecekleri için, cumhurun hissiyat ve fikriyatına dayanmak iktiza ediyor ki, bu da ancak tam bir cumhuriyet ve demokrasi ile mümkündür. İslam alemini ilgilendiren önemli fetva ve hükümler böyle muhkem ve esaslı kurumlara tevdi edilmelidir. Yoksa bu zamanın hakim cereyanları ve ahlaki zafiyetler İslam’a ve Müslümanlara çok zarar verecekler. Bahsin siyakı konuyu daha da izah ediyor zaten. Mevzubahis kurum sadece meşihat (Diyanet Riyaseti) değil, siyasi olan hilafet ve başvekillik de aynı nitelikte bulunmalıdır.
(1) bk. Sünühat, Kur'an'ın Hakimiyet-i Mutlakası.