Herkesin Lozan'ı Farklı - Ayşe Hür - bianet
Her ulus-devlet sembolik kurucu anlaşmalarına atıfta bulunmayı sever. Kemalistler için Lozan, Sevr'le içine düştükleri aşağılayıcı durumdan kurtulup, Osmanlı Devleti'nin küllerinden yeni ve "tam bağımsız" bir ulus-devlet kurmanın doğuşunu tescil eden 'kutsal bir metin'. Onlara göre Mustafa Kemal ne eylerse güzel eyler. Türk-İslam sentezcileri için Lozan, Osmanlı Meclisi'nde kabul edilen Misak-ı Milli'yle tarif edilen sınırlarının çok gerisine düşülmesinin belgesi. Akılları hâlâ' Batı Trakya'da, Musul'da.
İslamcılar için, Hilafetin kaldırılması, buna karşılık Patrikliğin İstanbul'da kalması Lozan'da Siyonistlere ve Masonlara verilen tavizler. Halbuki, Kemalist modernleşme projesi açısından Hilafet er ya da geç kaldırılması gereken bir kurum. Kısacası herkesin Lozan'ı farklı.
Ne kutsal metin ne yenilgi belgesi
Halbuki Lozan ne "kutsal" bir metin, ne mutlak bir zafer ne de mutlak bir yenilgi belgesi. Tarihin belli bir döneminde, belli koşulların dikte ettirdiği tarihi bir metin.
Kutsal bir metin değil, çünkü öyle olsaydı bugün olduğu gibi pek çok maddesi ihlal edilmezdi.
Zafer değil çünkü öyle olsaydı Hatay, Musul, Kıbrıs gibi önemli toprak parçaları dışarıda bırakılmazdı veya Osmanlı'nın borçları üstlenilmezdi.
Yenilgi de değil, çünkü belki de savaşa devam edilseydi, bunun da gerisine düşülebilirdi. Bilindiği gibi Mustafa Kemal aşırı derecede temkinli ve gerçekçi bir liderdi. Ona göre, orduların daha fazla savaşacak gücü kalmamıştı. İtilaf Devletleri da tükenmişlerdi ve kendi kamuoylarının büyük baskısı altındaydılar. Ama her iki taraf da karşı tarafın gerçek durumunu bilmiyordu. Sonuç olarak Lozan, her iki taraf için de "optimum" noktayı temsil ediyordu.
Lozan'ı birincil kaynaktan okumak
Türkiye'de kimse antlaşmaları birinci kaynağından okumuyor. Hele Lozan gibi Osmanlıca ve Fransızca yazılmış bir metinse iyice gözden kaçıyor. Ancak, okumaya niyetiniz varsa da sorun çıkıyor.
Çünkü eğer bu dillere hakim değilseniz, Lozan'ı ikincil kaynaklardan okuyorsunuz. Bazen çeviri hataları oluyor, bazı çevreler, Lozan görüşmeleri sırasında Hilafet veya Patriklik tartışmalarını anlaşma metninin parçası gibi aktarıyorlar.
Resmi tarihçilerin hatırlamadığı maddeler
Resmi tarihçiler bazı maddelerini öne çıkarıyorlar, bazı maddelerini gözden kaçırıyorlar. Örneğin antlaşmanın 14. maddesi uyarınca Bozcaada ve Gökçeada'da Rumlar özel bir yönetim kurabilirler, güvenliklerini yerli halktan seçilmiş bir polis kuvveti sağlayabilir ama Türkiye bu maddeleri hiçbir zaman uygulamadı.
Lozan'ın 37-44. maddeleri "azınlık hakları"na (özgürce ibadet etmek, ticarette, mahkemede, basında, okulda dilini kullanmak, okullar açmak, diğer okullarda anadilinde eğitim görmek, vb.) dair.
Üstelik "azınlık" denirken sadece "gayrimüslimler" tarif edilmemiş, buna "Müslüman azınlıklar" da dahil edilmiş.
Resmi tarihçiler bu maddeleri sadece Batı Trakya'daki Müslümanlar söz konusu olduğunda hatırlarlar. Halbuki bu maddeler öncelikle Türkiye'de yaşayanlar için önemli.
Mesela DTP milletvekili adayı Orhan Miroğlu Mersin'de Kürtçe seçim propagandası yapmaktan ceza aldı, halbuki Lozan'ın 39/4. maddesine göre bu suç değil.
Dolayısıyla eğer Kürtler hak ve özgürlükler konusundaki 85 yıllık taleplerini Lozan'a dayandırsalardı çok daha iyi bir noktada olabilirlerdi. Ama ya bilgisizlikten ya da "Türk ulus-devletinin resmi belgelerine" duydukları güvensizlikten bu olanakları es geçiyorlar.
Türkiye Lozan'dan çok daha ileri sözleşmeleri imzaladı
Ancak Türkiye'nin son yıllarda imza koyduğu pek çok uluslararası sözleşme, insan ve grup hakları konusunda Lozan'dan çok daha ileri nitelikte. Bu açıdan Lozan'ı ne yüceltmeli ne de karalamalı.
Sadece Lozan'ı iyi analiz edip, onun günün insan hakları ve demokrasi kavramsallaştırmasına uygun düşen yanlarını öne çıkarmalı. Örneğin bu ülkeyi ve insanlarını ileri götüren, mutlu eden maddeler Lozan'da ise onları uygulatmalı, yok eğer diğer anlaşmalardaysa onları uygulamalı. (AH/TK)
AYŞE HÜR YAZDI Herkesin Lozan'ı Farklı
Lozan ne kutsal metin, ne zafer, ne yenilgi belgesi. Gökçeada-Bozcaada maddeleri uygulanmadı. Resmi tarihçiler bazı maddeleri gözden kaçırdı. Lozan'ı iyi analiz edip, günün insan hakları, demokrasi kavramsallaştırmasına uygun yanlarını öne çıkarmalı.
Ayşe Hür İstanbul - BİA Haber Merkezi 23 Temmuz 2008, Çarşamba 17:31
Azınlık Raporu: Lozan'ın Ötesine Geçen Azınlık Politikası Geliştirin 11 Aralık 2007
Uluslararası Azınlık Hakları Grubu, Türkiye'deki azınlıkların durumuna dair raporda, tarihi milliyetçilik adına azınlıklara ...
İlerleme Raporu'nda azınlıklar AB: "Lozan'ın Ötesinde Azınlık Haklarına İhtiyaç Var" 06 Kasım 2007
AB İlerleme Raporu'nda, "Türkiye, kültürel çeşitliliğin sağlanması ve Avrupa standartlarına uyumlu olarak azınlıkların ...
Aktar: Azınlık Yaratılmıyor, Zaten Varlar 12 Nisan 2007
Dr. Aktar, Büyükanıtın azınlık yaratma sözleri için Kimsenin azınlık yarattığı yok; azınlıklar zaten ...
Macar: Yurttaşa Karşılıklılık Olmaz 26 Eylül 2006
Elçin Macar, azınlıklarla ilgili karşılıklılığın gündeme getirilemeyeceğini söyledi. Bir zahmet Lozanı okusunlar. Karşılıklılık ...
Vakıflar Yasası Lozana Doğru Bir Adım 26 Eylül 2006
Avukat Bakara göre, azınlık vakıfları, yeni tasarıyla Lozandaki haklarının bir bölümüne yeni kavuşabiliyor. ...
Lozana Dokunulamaz ve Vahidettin 01 Ağustos 2005
Devrimden 82 yıl sonra Eski Rejim hâlâ kötüleniyor ve yenisinin bütün gücü buna ...
Lozan, Kürt Sorununu Yüzde 80 Çözerdi 25 Temmuz 2005
Türkiye, kurucu belgesi olan Lozan Antlaşmasını yılardır ihlal ediyor. Prof. Dr. Oran: Madde ...
Lozana Karşın İhlal Edilen Haklar 25 Temmuz 2005
Türkiyede kimi gruplar kültürlerini uygulamak yüzünden hem devletten ayrımcılık gördüler, hem de halktan ...
Gazeteciler Lozanı Ne Zaman Öğrenecek? 31 Mart 2005
Cumhuriyetin haberi, gazetecilerin azınlıklarla ilgili mevzuatı iyi bilmediğini gösterdi. Siyaset Bilimci Elçin Macar: ...
İçimizdeki Hançer: Fener Rum Patrikhanesi 27 Kasım 2004
Ankara Ticaret Odasının Vatanseverin el kitabı dizisinden İçimizdeki hançer: Fener Rum Patrikhanesi broşürü ...
Süryaniler, Lozana Göre Azınlıktır 06 Kasım 2004
Süryanilerin Lozan Antlaşmasıyla azınlıklara tanınan haklardan neden yararlandırılmadığını resmi makamlar, cemaatin Cumhuriyetle birlikte ...
Lozanda Farklı Kökenlilere Tanınan Haklar 01 Kasım 2004
Lozanda sadece gayrimüslim vatandaşlar azınlık kabul edilmiş, ancak Türkçeden başka dil konuşanlara da ...
Lozanda Azınlıklar ve Türk Olmayanlar 26 Ekim 2004
Lozan antlaşmasının Azınlıklar başlığı altındaki 37.- 44. Maddeleri, üzerlerinde, konuşan, tartışan ve yorumcular ...
Türkiyenin Bilinmeyen Kurucu Belgesi 25 Ekim 2004
Lozan maddelerine göre Türkiyede gayrimüslimler azınlık olarak tanınıyor. Türk hükümetlerine, anadilde eğitim hakkı ...
Ruhban Okullarının Olmaması Dini Ayrımcılık 19 Temmuz 2004
Yrd. Doç. Dr. Macar Heybeliada Ruhban Okulu tartışmalarının yalnızca Rum Ortodoks Kilisesiyle sınırlı ...