kolorektal kanseri tarama programÄ± ulusal standartlarÄ±
KOLOREKTAL KANSERĠ TARAMA PROGRAMI ULUSAL STANDARTLARITANIM: Bu program, Türkiye Halk Sağlığı Kurumu tarafınca yürütülen toplum tabanlı bağırsak kanseri taramaprogramının ulusal standartlarını kapsamaktadır.GEREKÇE: GeliĢmiĢ ülkelerde ciddi morbidite ve mortaliteye yol açan kolorektal kanser, ülkemizde en sıkgörülen ilk 10 kanser arasında olup önemli bir sağlık sorunudur. Kolon ve rektum çoğunlukla premalignlezyonları barındırır ve nispeten kolay eriĢilebilen organlardır. Bu nedenle, kolorektal kanser erken teĢhiseuygun bir hastalıktır. Kolorektal kanseri geliĢmeden önlemek ve erken evrede yakalayabilmek için taramatestleri kullanılmaktadır.Kolorektal kanser tarama yöntemleri, invazif kanser morbiditesi ve mortalitesiniazalttığı düĢünülen ve bu açıdan etkinliği kanıtlanmıĢ azsayıdaki yöntemlerdendir. Kalın bağırsağın (kolon verektumun) polip ve kanserleri çoğu kez iyice büyüyene kadar belirti vermezler. Tarama programlarıile henüzkansere dönüĢmemiĢ (premalign) adenomatöz polipleri ve erken dönem lokalize kanserleri saptamak ve tedavietmek mümkündür.Ülkemizde, bireylerin, bilinen tarama yöntemleri ile kanser taramalarının gerçekleĢtirilmesi ve erken teĢhis veetkin tedavilerinin yapılması ile kanser vakalarına bağlı ölümlerde önemli bir oranda azalma sağlanmasıbeklenmektedir. Bu taramaların yapılması için ülke gerçekleri(kültür, alt yapı sorunları ve maliyet) ile uyumlubilimsel tarama standartlarının belirlenmesi önem arz etmektedir. Bu nedenle en azından risk altındaki gruplarıntaramasının yapılması çok önemlidir.AMAÇ: Kolorektal kanserlerin taranmasındaki temel amaç; ülke çapında oluĢturulacak ulusal bir taramaprogramını hedef popülasyona uygulayarak, kolorektal patolojileri henüz premalign veya erken evrede ikentespit etmek, etkin ve basit yöntemlerle tedavi etmek suretiyle de invazif kanser sıklığını, buna bağlı morbiditeve mortaliteyi düĢürerek olası karmaĢıkve pahalı tedavileri önlemektir.YÖNTEM: Ülkemizin altyapısı ve olanakları göz önüne alındığındaideal yöntem iki yılda bir uygulanacak GaitadaGizli Kan Testi (GGK) ve10 yılda bir yapılacak kolonoskopi ile taramadır.Gaitada Gizli Kan Testi; Poliklonal veya monoklonal antikorlar kullanarak gaitada hemoglobin varlığınıgösterebilmeli ve testlerde kullanılan antijenler sadece insan hemoglobinine hassas olmalı, gıdalarla alınabilecekhayvan kaynaklı hemoglobinlerle reaksiyona girmemeli ve bu Ģekilde yalancı pozitif sonuçlara yol açmamalıdır.Kolonoskopi; Gaitada Gizli Kan Testleri tamamen negatif olsa da arama yaĢ grubundaki bireylerden tambağırsak kolonoskopisi istenir. Yeterli bir kolonoskopide tüm kolon segmentleri değerlendirilmiĢ olmalı veĢüpheli alanlardan biyopsi alınmıĢ olmalıdır. Kolonoskopi yeterli ve alınan biyopsilerde kansere rastlanmamıĢsakolonoskopi normal olarak değerlendirilir.Yetersiz kolonoskopilerde takip protokolüne ilgili uzman hekim kararverir.Gaitada gizli kan testi her iki yılda bir, kolonoskopi ise her 10 yılda bir tekrarlanır. Toplum tabanlı kansertaramalarında test sonuçları yeterli olmak kaydı ile bu süreler içerisinde her bireye bir kez tarama yapılır vetarama yapılan bireyler vatandaĢlık kimlik numaraları ile kayıt edilerek mükerrer testlerden kaçınılır.HEDEF POPÜLASYON VE TARAMA SIKLIĞI: Ülkemiz koĢulları dikkate alındığında gerçekleĢtirilebilir hedef, tümerkek ve kadınlarda 50 yaĢında baĢlayan ve 70 yaĢında biten toplum tabanlı taramadır (50 ve 70 yaĢ dahiledilecek). Taranacak popülasyon, aile hekimlerine kayıtlı bireyler esas alınarak tanımlanmalıdır. Gaitada gizlikan testi geliĢtirilecek davet yöntemleriyle her iki yılda bir, kolonoskopi ise her 10 yılda bir tekrarlanır.Son ikiGaitada Gizli Kan testi negatif olan 70 yaĢındaki kadın ve erkeklerde tarama kesilmelidir.Özel DurumlarYüksek Riskli Olgular: Birinci derece akrabalarında kolorektal kanser veya adenomatöz polip, ülseratif kolit,Crohn Hastalığı ya da kalıtsal polipozis veya polipozis dıĢı sendrom öyküsü olan bireyler.Bu gruplarda 40 yaĢından itibaren tarama prosedürünebaĢlanmalıdır.TARAMANIN YÜRÜTÜLDÜĞÜ YER: Ulusal toplum tabanlı kolorektal kanser taramaları Aile Sağlığı Merkezleri(ASM) ve Toplum Sağlığı Merkezleri(TSM) bünyesindeki Kanser Erken TeĢhis, Tarama ve Eğitim Merkezleri[KETEM]tarafından yürütülür. Halk Sağlığı Müdürlüğünde, toplum tabanlı kolorektal kanser taramaçalıĢmalarının koordinasyon, kayıt, izlem ve Bakanlığa bildiriminden BulaĢıcı Olmayan Hastalıklar, Programlar veKanser Birimi sorumludur.
Malzemenin Temini: Tarama için gerekli olan gaytada gizli kan test kitleri, Türkiye Halk Sağlığı Kurumu ve HalkSağlığı Müdürlüklerince temin edilir ve ilgili merkezlere dağıtılır.GGK TESTĠNĠN DAĞITILMASI: TSM (KETEM) veya ASMnde bireylere,sağlık personeli tarafından kolorektalkanserler ve GGK kitinin kullanımı ile ilgili bire bir eğitim verilir ve Kanser Dairesi?nce hazırlanılmıĢ olanbilgilendirilmiĢ onam formları imzalatılır.Daha sonra kit, bilgilendirme (uygulama) broĢürü ile kiĢiye teslim edilir ve kiĢi bilgileri AHBSye ya da TSMbirimlerindeki (KETEM)kiĢisel dosyasına iĢlenir.GGK TESTĠNĠN YAPILMASI: Ücretsiz dağıtılan GGK kiti kiĢi tarafından evinde ya da ASM? de vb. uygulandıktansonra sadece kit içindeki test kaseti, kasetin verildiği merkeze 3 gün içerisinde geri getirilir.Kasetlerin gerigetirilme iĢlemini ASMlerde ilgili Aile Hekimleri, TSMlerde ise sorumlu hekimler takip eder.GGK TESTĠNĠN DEĞERLENDĠRĠLMESĠ: Değerlendirme, kitleri dağıtan merkezlerdeki Halk Sağlığı MüdürlüklerinceeğitilmiĢ sağlık personelleri tarafından yapılır. Toplum tabanlı kolorektal kanser tarama test sonuçları ASMlerdeAHBSye ,TSM Birimlerinde ise haftada bir BulaĢıcı Olmayan Hastalıklar, Programlar ve Kanser Birimince AHBSyekaydedilmek üzere ASMlerede bildirir. Kit içerisindeki değerlendirme kasetini getiren kiĢi, sonuç ve bundansonraki süreç hakkında bilgilendirilir, gerekli yönlendirmeler yapılır.GGK TESTĠ NEGATĠF (-) OLAN KĠġĠLERDE UYGULANACAK YÖNETĠM: GGK Testinin negatif olması, normalsonuçtur ve test örneğinde kan bulunmadığı anlamına gelir. Normal sonuç, kolorektal kanser olmadığını veyaileride asla olmayacağını garantilemez. KiĢiye, 2 yıl sonra tekrar kolorektal kanser taraması yaptırması söylenir.GGK TESTĠ POZĠTĠF (+) OLAN KĠġĠLERDE UYGULANACAK YÖNETĠM: GGK Testinin pozitif olması anormalsonuçtur ve dıĢkıda kan bulunmuĢ olduğunu gösterir. Bu sonuç, kanser tanısı değildir, ancak kiĢinin kolonoskopiiçin uzman hekimlerce değerlendirilmesi gerektiğini gösterir. Anormal sonucun nedeni kolorektal kanserden çok,poliplerdeki kanama veya hemoroid (basur) gibi baĢka hastalıklardan kaynaklanmıĢ olabilir. Sonuç anormalçıkarsa, tedavi gerektiren bir sorun olup olmadığını belirlemek için kalın bağırsağın (kolonun) daha ayrıntılı birĢekilde muayene edilmesi (kolonoskopi) gerekir. Bunun için bireyileri merkezlerdeki gastroenteroloji, genelcerrahi veya gastrointestinalcerrahi servislerine yönlendirilir. Kolonoskopi çekim merkezleri (kamu ya da özelmerkezlere ait merkezler), Türkiye Halk Sağlığı Kurumu, Kanser Daire BaĢkanlığınca belirlenir ve kalitestandartları açısından denetlenir.GGK TESTĠ BELĠRSĠZ OLAN KĠġĠLERDE UYGULANACAK YÖNETĠM: Belirsiz sonuç, GGK testi için alınanörnekte, kan olup olmadığının net olarak görülememesidir. Belirsiz sonuç kanser olmadığı anlamına gelmez,sadece tekrar test yaptırılması gerektiğini gösterir. Sonuç belirsiz çıkarsa, iki-üç gün ara ile en fazla iki keredaha GGK testi yapılır.Bu gereklidir, çünkü polipler ve kanserler sürekli kanama yapmazlar ve dıĢkıda kan olupolmadığının saptanması önemlidir.KOLONOSKOPĠ ZAMANI: Tarama programına katılan bireylerin tüm testleri negatif olsa dahi; 10 yılda birkolonoskopi yapılmak üzere kiĢileredavet gönderilir. Tüm bireyler 51 ve 61 yaĢında olmak üzere toplam iki kezkolonoskopiye davet edilir. Eğer birey ilgili sağlık merkezine ilk kez örneğin 55 yaĢında gelmiĢse ve o günekadar hiç kolonoskopi yaptırmamıĢsa, tarama amaçlı kolonoskopi hemen istenir.TARAMA TESTLERĠNĠN KABUL EDĠLMEMESĠ DURUMUNDA YÖNETĠM: Bireylere kolorektal kanser ve taramalarhakkında gerekli eğitim verildikten sonra,tarama testlerini ret edebilir. Bu durumlarda bireylerin kendi istekleriile gaytada gizli kan ya da kolonoskopi tetkikini istemediği ASMlerde AHBSye, TSM birimlerinde ise bireylerinkiĢisel dosyasına iĢlenir ve imzalı beyanları alınır. Bir yıl sonra taramaya tekrar davet edilir.TSM Birimlerinde yapılan toplum tabanlı kolorektal kanser taramalarını ret edenler; her hafta BulaĢıcı OlmayanHastalıklar, Programlar ve Kanser Birimince AHBSye kaydedilmek üzere ASMlere de bildirilir.HASTANEYE SEVK: Aile Hekimleri ve TSM Hekimleri, toplum tabanlı kolorektal kanser taramasında gaitada gizlikan tarama testi müspet olan herkesi ve her 51 ve 61 yaĢlarındaki tüm bireyleri kolonoskopi yapılmak üzerehastaneye sevk eder.VERĠLERĠN TOPLANILMASI: Aile Hekimleri, taramaya katılan vatandaĢların gaitada gizli kan sonuçlarını AHBSyegirerler. Yukarıdaki standartlara uygun, yakın tarih içerisinde herhangi bir merkezde test yaptırılmıĢ ise, ailehekimleri yapılan son taramanın sonucunu AHBSye girer.Gaitada gizli kan testi pozitif olan hastaların,hastaneye sevk iĢlemleri sonrası nihai teĢhisleri de (normal, hemoroid, polip, kanser vb) AileHekimlerinceAHBS?ye girilir.
TSM Birimlerince yapılan toplum tabanlı kolorektal kanser tarama test sonuçları bireylerin kiĢisel dosyasınaiĢlenir ve BulaĢıcı Olmayan Hastalıklar, Programlar ve Kanser Birimince, AHBSye kaydedilmek üzere ASMnedebildirilir.Bu konu ile ilgili standartlar hastanelere bildirilir, eğitim ve halkın bilgilendirilmesi faaliyetlerinde kendileri ileiĢbirliği yapılır, ileri tedavi gereken hastaların sevki sonrası tedavilerinin planlanması ve sonrasında geribildirimlerin zamanında ve eksiksiz verilmesi sağlanır.TARAMA PROGRAMI KALĠTE KONTROLÜ: Gaitada gizli kan testleri ve kolonoskopi merkezlerinde uygulanantarama programlarının, uluslararası ve Avrupa Birliği kriterlerine uygunluğunu Türkiye Halk Sağlığı KurumuKanser Dairesi, Kamu Hastaneleri Kurumu ve Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğünün ilgili birimleri ile iĢbirliğiiçerisinde denetler ve gerekli önlemleri alır.TARAMA PROGRAMI KOORDĠNATÖRÜ: Kolorektal kanser taramalarını,Sağlık Bakanlığı adına; Türkiye HalkSağlığı Kurumu Kanser Dairesi BaĢkanlığı koordine eder. Ġl düzeyinde koordinasyon ise BulaĢıcı OlmayanHastalıklar,Programlar ve Kanser Birim sorumluları tarafından gerçekleĢtirilir.KĠġĠSEL VERĠLERĠN GĠZLĠLĠĞĠ: Taramanın her aĢamasında kiĢisel verilerin gizliliği ile ilgili mevzuat çerçevesincegüvence altına alınmalıdır.EĞĠTĠMLER ve DÖKÜMANLAR: Bu hizmetlerin verileceği merkezlerdeki personelin eğitimi Türkiye Halk SağlığıKurumu Kanser Dairesince veya hazırlanılan program çerçevesinde, Halk Sağlığı Müdürlüklerince verilir.TANITIM: Taramanın tanıtımı medya kampanyaları düzenlenerek yapılır, azami katılımın gerçekleĢmesi sağlanır.Medya kampanyaları içeriği Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Kanser Dairesi ve Sağlığın GeliĢtirilmesi GenelMüdürlüğünce belirlenir.
Page 2 and 3: Malzemenin Temini: Tarama için ger
Magazine: kolorektal kanseri tarama programÄ± ulusal standartlarÄ±