Ã‡ocuÄŸa Ã¶dÃ¼l ve ceza yÃ¶ntemleri
Cumhuriyet Ã¼niversitesi (CÃ¼) Psikoloji BÃ¶lÃ¼mÃ¼ Ã¶ÄŸretim Ã¼yesi Yrd. DoÃ§. Dr. Ahmet Alpan, anne-baba-Ã§ocuk iletiÅŸiminde Ã¶dÃ¼l ve cezanÄ±n Ã§ok Ã¶nemli olduÄŸunu belirterek, "Ã§ocuk hem Ã¶dÃ¼lÃ¼ hem cezayÄ± niÃ§in aldÄ±ÄŸÄ±nÄ± bilmelidir. BildiÄŸi zaman Ã¶dÃ¼l ve ceza mekanizmasÄ± etkili bir ÅŸekilde uygulanabilir" dedi.
Yrd. DoÃ§. Dr. Alpan, Ã¶dÃ¼lÃ¼n istenilen bir davranÄ±ÅŸÄ± ortaya Ã§Ä±karma olasÄ±lÄ±ÄŸÄ±nÄ± arttÄ±rdÄ±ÄŸÄ±nÄ±, cezanÄ±n ise istenmeyen davranÄ±ÅŸÄ±n ortamdan Ã§ekilmesini saÄŸladÄ±ÄŸÄ±nÄ± belirterek, ebeveynlerin Ã¶dÃ¼l ve ceza mekanizmasÄ±nÄ±n uygulanmasÄ±nÄ± kesinlikle iyi bilmeleri gerektiÄŸini sÃ¶yledi.
Anne, baba ve Ã§ocuk arasÄ±ndaki iletiÅŸimi yÃ¶nlendiren temel noktanÄ±n Ã§ocuÄŸa ne zaman Ã¶dÃ¼l ne zaman da ceza verilmesi gerektiÄŸinin bilinmesi olduÄŸunu ifade eden Alpan, "Ã§ocuk Ã§ok kÃ¼Ã§Ã¼k yaÅŸlardan itibaren olumlu bir hareket yaptÄ±ÄŸÄ± zaman Ã¶dÃ¼llendirilmelidir. Ã§ocukla iletiÅŸimde Ã¶dÃ¼l mekanizmasÄ±nÄ± kullanÄ±rken, Ã¶dÃ¼lÃ¼n miktarÄ±nÄ±, yerini ve zamanÄ±nÄ± iyi ayarlamak gerekmektedir" diye konuÅŸtu.
Manevi Ã¶dÃ¼lÃ¼n maddi Ã¶dÃ¼l kadar hatta ondan daha fazla etkili olduÄŸunu dile getiren Alpan, ÅŸÃ¶yle dedi: "SÃ¼rekli maddi Ã¶dÃ¼ller kullanÄ±lÄ±rsa bunun Ã¶nemli bir mahsuru ortaya Ã§Ä±kabilecektir. Ã¶rneÄŸin Ã§ocuk her olumlu davranÄ±ÅŸÄ±ndan sonra maddi bir Ã¶dÃ¼lle Ã¶dÃ¼llendirilirse, zamanla yalnÄ±zca Ã¶dÃ¼le ulaÅŸmak iÃ§in Ã§alÄ±ÅŸacaktÄ±r. Ã¶dÃ¼l verilmediÄŸi zaman ise istenilen davranÄ±ÅŸÄ± yapmayacaktÄ±r. Bu yÃ¼zden zaman zaman maddi Ã¶dÃ¼lÃ¼n yanÄ±nda, yaptÄ±ÄŸÄ± iÅŸin kendi sorumluluÄŸu olduÄŸu anlatÄ±lmalÄ± ve Ã§ocuÄŸa sorumluluklarÄ±nÄ±n yerine getirilmesi gerektiÄŸi vurgulanmalÄ±dÄ±r." Ã¶dÃ¼lÃ¼n anne-babanÄ±n verebilecekleri miktarÄ± aÅŸacak derecede abartÄ±lmamasÄ± gerektiÄŸini de kaydeden Alpan, "EÄŸer yapacaÄŸÄ± herhangi bir davranÄ±ÅŸÄ±n sonucunda Ã§ocuÄŸa bir Ã¶dÃ¼l vaat edilmiÅŸse bu kesinlikle yerine getirilmelidir. Yerine getirilemeyecek kadar bÃ¼yÃ¼klÃ¼kte vaat edilen bir Ã¶dÃ¼l verilmediÄŸi zaman Ã§ocukta ebeveynlerine karÅŸÄ± gÃ¼vensizlik duygusu geliÅŸtirecektir" diye konuÅŸtu.
Ã§ocuÄŸun her davranÄ±ÅŸÄ±nÄ±n Ã¶dÃ¼llendirilmemesi gerektiÄŸini kaydeden Alpan, "EÄŸer Ã§ocuk her istediÄŸini farklÄ± yollarla elde etmeyi Ã¶ÄŸrenirse isteklerinin sonu gelmeyecektir. Bu yÃ¼zden Ã§ok kÃ¼Ã§Ã¼k yaÅŸlardan itibaren Ã§ocuklar, elde edemeyecekleri ÅŸeylerin de olduÄŸunu Ã¶ÄŸrenmeleri gerekmektedir" dedi.
"VERDÄ°ÄžÄ°NÄ°Z Ã¶DÃ¼L VE CEZANIN NEDENÄ°NÄ° AÃ§IKLAYIN"
CezanÄ±n da aynÄ± Ã¶dÃ¼lde olduÄŸu gibi yeri, zamanÄ± ve miktarÄ± iyi belirlenerek kullanÄ±lmasÄ± gerektiÄŸini vurgulayan Alpan, "Psikolojide kesinlikle fiziksel cezaya yer yoktur. Ceza genel olarak mahrum bÄ±rakma ÅŸeklinde verilmelidir. Ã¶rneÄŸin, 'dersini Ã§alÄ±ÅŸmazsan televizyon izlemene izin vermem', 'odanÄ± toplamazsan arkadaÅŸlarÄ±nla oynamaya gidemezsin' gibi" diye konuÅŸtu.
Ã¶dÃ¼lde olduÄŸu gibi yapÄ±lamayacak cezanÄ±n da verilmemesini ve cezanÄ±n nedeninin de mutlaka Ã§ocuÄŸa aÃ§Ä±klanmasÄ±nÄ± isteyen Alpan, ÅŸunlarÄ± kaydetti: "Yani cezada ve Ã¶dÃ¼lde mutlaka bir geri bildirim olmasÄ± gerekiyor. Ã§ocuk hem Ã¶dÃ¼lÃ¼ hem cezayÄ± niÃ§in aldÄ±ÄŸÄ±nÄ± bilmelidir. BildiÄŸi zaman Ã¶dÃ¼l ve ceza mekanizmasÄ± etkili bir ÅŸekilde uygulanabilir. SÃ¼rekli olarak aÃ§Ä±klayÄ±cÄ± olmalÄ±. Yani sana ben ÅŸu cezayÄ± veya Ã¶dÃ¼lÃ¼ veriyorum. Ã§Ã¼nkÃ¼ sen ÅŸu davranÄ±ÅŸta bulundun ve bunu hak ettin gibi."