Anasayfa 6. Sızdırmazlık 6.1. Mekanik Salmastralara Giriş
ıplar, sistemdeki makine ve ekipmanın hasarlarından oluşan kayıplar ve işçilik kayıpları olduğu görülür. Sızdırmazlık elamanının ilk satınalma maliyeti bu maliyetler yanında çok azdır. Özellikle pompalanan akışkan değerli bir akışkan ise ilk satınalma maliyetinin, arıza durumunda oluşan kayıplar içerisindeki payı daha da azalmaktadır. Bu sebeple iyi bir sızdırmazlık elamanının işletmedeki ekipmanı hasara uğratmaması, fazla duruşa neden olmaması, işçiliğinin az olması ve az sızıntıya izin vermesi gerektiği ortaya çıkar. Mekanik salmastralar bu şartları en iyi şekilde sağlayabilen sızdırmazlık elemanları olarak gitgide artan bir yaygınlıkta kullanılmaktadır. Mekanik salmastralar az kaçak, uzun ömür, ekonomiklik, düşük güç tüketimi, az ısı üretimi ve güvenilirlikleri sebebiyle tercih edilirler.
Klasik salmastraya göre mekanik salmastranın avantajları şunlardır:
1. Pompalanan üründe sıfır veya sınırlı sızıntı. (emisyon düzenlemelerini karşılayacak düzeyde az)
2. Sürtünme kayıplarını azaltır ve bu da pompanın verimini artırır, güç sarfiyatını azaltır.
3. Mil veya mil burcu aşınmalarını azaltır.
4. Bakım masraflarını azaltır.
5. Yüksek basınçlarda ve korozif ortamlarda daha iyi sızdırmazlık sağlar.
6. Geniş bir aralıkta üretilirler ve neredeyse bütün pompa uygulamalarında kullanılabilirler.
7. Mili kavrar ve titreşimleri azaltır.
8. Sızdırmazlık bölgesindeki ısı üretimini azaltır.
2. Mekanik salmastranın bileşenleri
Bütün mekanik salmastralar Şekil 1’de görülen temel parçalardan oluşacak şekilde dizayn edilmişlerdir.
1. Tahrik kovanı: Milden aldığı hareketi döner elemana iletir. İçerisinde yaylar (6) vardır. Bu yaylar döner elemana (2) bir kuvvet uygulayarak sabit elemana (3) doğru iter. Yay kuvveti döner eleman (2) ile sabit elemanın (3) birbirine yapışmasını ve sızdırmazlığı sağlar.
2. Döner Eleman: Birincil sızdırmazlık elemanıdır. Yüzeyi çok hassas işlenmiştir. Sızdırmazlığı sağlanacak akışkana göre değişik malzemelerden imal edilirler. Sabit eleman (2) ile malzemesi uyumlu olmalıdır. Yoksa aşınma çok çabuk gerçekleşir. Döner eleman (2) sabit eleman (3) ile birlikte bir taraftan ana sızdırmazlığı sağlarken diğer taraftan da Dinamik O-Ring ile (5) mil üzerinden sızdırmazlığı da sağlar. Sabit eleman ile mil arasında herhangi bir sızdırmazlık elemanı yoktur. Direkt olarak milin üzerinden akacak akışkanı döner eleman (2) ve dinamik O-ring (5) sağlarlar.
3. Sabit Eleman: Ana sızdırmazlık elemanıdır. Yüzeyleri çok hassas işlenmiştir. Pompanın gövdesi veya salmastra yatağı ile dış ortamın sızdırmazlığını Statik O-ring (4) ile birlikte sağlar.
4. Statik O-Ring: Pompa gövdesi ile dış ortam arasındaki sızdırmazlığı sağlayan ikincil sızdırmazlık elemanıdır.
5. Dinamik O-Ring: Mil üzerinden akışı engelleyen ikincil sızdırmazlık elemanıdır.
6. Yay: Döner elemanı (2) sabit elemana (3) doğru iterek iki yüzeyin birbirine yapışmasını sağlar.
Sabit eleman ve döner eleman 1. Sızdırmazlık elemanlarıdır.
3. Mekanik salmastra nasıl çalışır?
Birinci sızdırmazlık mile dik ve akışkan için çok zor bir sızıntı yolu oluşturan düz ve yüzeyi çok iyi işlenmiş birincil sızdırmazlık elemanları sayesinde sağlanır. Bu iki yüzeyin arasındaki akışkan filmi sızıntıyı minimize eder. Salmastrada döner eleman yüzeyi mille beraber hareket eder, sabit elaman yüzeyi ise pompa gövdesi üzerinde sabit durur. Yüzeylerden birisi karbon-grafit gibi bir materyalden yapılmıştır. Diğer yüzey ise silikon-karbit gibi göreceli olarak daha sert bir malzemeden yapılmıştır. Bu sayede bu yüzeylerde yapışmanın (adhesion) önüne geçilir.
Bir mekanik salmastra düzeneğinde 3 sızdırma yüzeyi vardır (Şekil 2). Birinci sızdırma yüzeyi birincil salmastraların yüzeyindedir. (A Noktası) B noktasındaki sızdırma yüzeyi bir O-Ring V-Ring yardımıyla bloke edilir. C noktasındaki sızdırma ise bir conta veya O-ring vasıtasıyla engellenir.
Tipik bir mekanik salmastrada sızdırmazlık yüzeyler arasındaki sıvı veya gaz sınır katmanı sayesinde sağlanır. Salmastra dizaynında arzu edilen sızdırmazlık, uzun ömür ve enerji tüketimi açısından yüzeylerin nasıl yağlandığı önem arzeder.
En iyi salmastrayı seçmek için çalışma koşulları ve pompalanan ürün hakkında mümkün olduğu kadar bilgi sahibi olmak önemlidir. Ortam ve ürün hakkında her şeyi bilmek en iyi salmastrayı seçebilmemizi sağlar.