Önceki Yazısı<< 277. YAZISI >>Sonraki Yazısı
FAİZDE ÖZEL DURUMLAR
Bu özel durumlar iki kısımdır: Faiz sayılanlar ve faiz sayılmayanlar.
I- Faiz Sayılanlar
a-) Bir Satış içinde iki satış yapılması
Bir Hadisi Şerifte : “Kim bir satış içinde iki satış yaparsa satıcı için ya bu iki fiyattan az olanı veya riba vardır.” (E. Davud, Büyü, 53) İslam Fukahası bu iki satışı farklı yorumlayarak izah etmişlerdir:
*Serahsi: Peşin şu fiyata, vadeli bu fiyata diye konuşulup da birisi üzerinde kararlaşmamasıdır. Demiştir. Çünkü bunda satış bedelinin belirsizliği ve bir de taraflardan birisine karşılıksız yarar sağlama vardır.
*Kasani: Şunu sana bir ölçek buğday veya iki ölçek arpaya sattım. Yahut şu malı bir yıl vade ile bin dirheme 2 yıl vade ile ikibin dirheme sattım deyip alıcının ses çıkarmamasıdır.
*Hidaye ve İ. Abidinde: Satıcının bir ay kullanmak şartıyla bir malı veya içinde bir ay oturmak şartıyla evini satması; Veya alıcının kendisine bir hediye ya da ödünç para vermesini şart koşmasıdır. Denilmektedir.
Velhasıl Hanefilere göre: Bir satış içinde iki satış veya iki şart: Satış bedelinin belirsiz kaldığı veya satışla beraber ödünç isteme ve bir süre oturma gibi bir tarafın lehine menfaat sağlama gibi bir durum olarak değerlendirilmiştir. Ama alıcı vadeli fiyatı tercih ettiğini beyan ederse problem ortadan kalkar.
b-) Borçludan alınacak Hediyenin Faiz sayılması
Bir Müslümana yardımcı olan kimsenin ondan alacağı hediyenin faiz kapsamına gireceği; yine Bir kimse Müslüman kimse için aracılık yapsa, o da, ona bir hediye verse diğeri de kabul etse, faiz kapısından içeri girmiş olur. Diye hadisi şerifte belirtilmiştir. ( E. Davud, Büyü’ 82 )
c)- Güven’in kötüye kullanılması da faiz hükmündedir.
Nitekim Hadisi şerifte şöyle gelmiştir: “Mutemet kişinin, kendine güvenen kişiyi aldatıp güvenini boşa çıkarması faizdir.” (S. Buhari, Vekâlet,11)
II- Faiz Sayılmayan Durumlar
a)- Müslümanla Zimmi veya Harbi arasında faiz olmaz
Bir Hadisi Şerifte şöyle buyurulmuştur: “Müslümanla Harbi arasında “darul-harpte” faiz diye bir şey olmaz.”( Nasbur- Raye, IV, 44)
Kısaca: İslami idare sisteminin olmadığı veya gayri Müslimlerin egemen olduğu yerlere Darul harp denir. Buralarda Müslümanların gücü zayıf olduğu için Kısas, had cezaları düşer. Gayri müslimden hırsızlık ve gasb gibi bir durum olmadan Kumar, domuz satışı ve faiz alacakları ( verecekleri değil) mübah olur.
b)- Her iki malın da aynı kişiye ait olmaması gerekir. Buna göre Köle ile efendi ve baba-oğul arasında faiz cereyan etmez.
c)- Selem akdi de faiz sayılmaz.
Selem: Para peşin, mal veresiye olan alış-verişlerdir. Ancak böyle bir malın tesliminde imkânsızlık olmaması için satılan malın misli olması ve zimmet borcu olarak belirlenmesi lazımdır. Aksi halde haksız kazanç (faiz ) olur. Gebe olan devenin dişi cenininin (kaç sene sonra doğacak olan) ceninini ve ağaçların iki yıl sonraki meyvelerini satmak gibi.