iş ve enerji konusuna özet verir misiniz 7. sınıf
Gönderen YusufÇelik137 27.11.2012
iş kelimesi hakkında siz ne düşünüyorsunuz? Hangi durumlarda iş yapılmış olur?Buzdolabına kuvvet uygulayarak onun yerini değiştirdiğimizde bir iş yapmış oluruz. Ancak aynı dolaba kuvvet uyguladığımız hâlde onun yerini değiştiremiyorsak yorulduğumuz hâlde bir iş yapmış sayılmayız.Buna göre yandaki resimlerden hangisinde bir iş yapıldığını söyleyebiliriz?İş yapmış olabilmemiz için uyguladığımız kuvvetin yönü ile cismin aynı yönde yer değiştirmiş olması lazımdır. Buna göre kapı hareket ederken iş yapmış oluruz. 2. durumda kapı kuvvet sonucu yer değiştirme olmayınca iş yapmış olmayız.Yapılan işin büyüklüğü, cisme uygulanan kuvvetin büyüklüğüne ve cismin yer değiştirme mesafesine bağlıdır.inşaat ustası, aşağıda görülen birinci resimde yerden aldığı bir tuğlayı; ikinci resimde ise iki tuğlayı duvarın üstüne koymaktadır. Tuğlalar her iki resimde de aynı yüksekliğe konulmaktadır. iki tuğla, bir tuğladan iki kat daha ağırdır. Dolayısıyla iki tuğlayı kaldırmak için uygulanan kuvvet, bir tuğlaya kaldırmak için uygulanan kuvvetin iki katıdır. Bu sebeple yapılan iş de iki kat fazladır. Kuvvet biriminin Newton (Nivton), yol biriminin de metre olduğunu ve Newton’un kısaca “N” ile metrenin de “m “ ile gösterildiğini biliyoruz. işin birimi ise N.m dir. N.m ye özel olarak joule (jul) denir. Bir N’luk bir kuvvet, bir cismi, 1 m’lik bir yolda ve kuvvetyönünde hareket ettirirse 1 J’lük iş yapmış olur. 2 N’luk bir kuvvet, bir cismi, 3 metre hareket ettirirse 6 J iş yapmış olur.Kuvvet, yer değiştirme ve iş arasındaki ilişkiyi anlayabildik mi?Kitapları alıp rafa yerleştiren erkek öğrencinin fen anlamında bir iş yapmış olduğunu söyleyebiliriz. Oysaki kız öğrenci kitapları omzuna koyarak başka bir noktaya taşıdığında yer çekimi kuvvetine karşı bir iş yapmış olmaz. Çünkü taşıma sırasında kitaplara uygulanan kuvvetin yönü düşey, gerçekleşen hareketin yönü iseyataydır.Demek ki iş yapılabilmesi için cisme uygulanan kuvvetin hareketle aynı doğrultuda olması gerekir.Sonuç olarak şunu söyleyebiliriz ki cisme, hareket doğrultusuna, dik olarak etki eden kuvvet, bilimsel anlamda bir iş yapmış olmaz. Buna göre yüksekten bırakılan bir cismin yere düşmesiyle iş yapılmış olur mu? Cevabımız “Evet” ise bu işin hangi kuvvet tarafından yapıldığını söyleyelim? Yandaki fotoğraşarda da görüldüğü gibiyerden aldığımız bir kitabı, kitaplığımızın ikinci rafına mı yoksa daha yüksekteki dördüncü rafına mı yerleştirdiğimizde daha çok iş yapmış oluruz?Önemli Not:*İş kuvvet ile cismin yer değiştirme doğrultusunun aynı olması durumunda kuvvet ile cismin yer değiştirme mesafesi çarpımına eşittir.*Cisim Uygulanan kuvvet ile aynı yönde yer değiştirmiyorsa yer değiştirme 0 alınır dolayısı ile iş yapılmamış olup iş 0 dır.* işin birimi ise N.m dir. N.m ye özel olarak joule (jul) denir.*Enerji iş yapabilme yeteneğidir. E ile gösterilir. Enerji birimi işin birimi ile aynıdır , yani joule dir.*İş net kuvvet ve alınan yol ile doğru orantılıdır.*Bir kitap raftan aşağı doğru düşerken iş yapmış olur. Kitabı hareket ettiren kuvvet olan yerçekimi ile aynı yönlü hareket eder.*Yağmur damlalarına etki eden yerçekimi de ş yapmış olur.*Halterini kaldıran haltercide iş yapış olur.Enerji Nedir?Günlük konuşmalarımızda “enerji” kavramını sıkça kullanırız. “Enerjimiz yetersiz.” “Enerji fiyatları gittikçe artıyor.” “Enerji tasarrufu yapmalıyız.” vb. sözlerin hiç de yabancısı değiliz. Enerji denilince aklımıza ilk gelen “elektrik, ışık, benzin, doğal gaz, kömür, ateş, Güneş, pil belki de baraj ve rüzgâr”dır. Enerji, evrenin sahip olduğu en büyük zenginliktir. Bir iş yapabilmek için enerjiye ihtiyaç duyarız. Şehirlerimiz enerji sayesinde aydınlanır, trenler, arabalar, uçaklar ve roketler enerji sayesinde hareket eder. Evlerimizi ısıtmak, yemek pişirmek, radyoda müzik dinlemek, televizyonda görüntü oluşturmak için de enerji gereklidir. Bunların yanı sıra tarlaları süren traktörler ve fabrikalardaki makineler de enerji sayesinde iş görürGüneş’ten gelen enerji gün boyunca etrafımızı aydınlatır ve ısıtırken bitkilerin büyümesini sağlar. Hayvanlar, ihtiyaç duydukları enerjiyi yedikleri besinlerde depolanmış olan enerjiden sağlar. Kısacası enerji olmadan hayat da olmaz. Bütün bu açıklamalardan sonra “enerji” deyince ne anlıyorsunuz? Bilim insanları enerjiyi “iş yapabilme yeteneği” olarak tanımlarlar. Enerji bir madde değil, bir cisme ait özelliktir. Örneğin, benzinin sahip olduğu enerji doğrudan kullanılmaz. Ancak motorda yandığındaenerjiye dönüşür. Peki, hangi enerji türlerini biliyoruz?
Fiziksel anlamda iş yapmak bir şeylerle uğraşmak anlamına gelmez. Günlük hayatta iş olarak değerlendirdiğimiz birçok şey fiziksel anlamda iş değildir.
*Bir kuvvet, üzerine uygulandığı cismi kendisiyle aynı doğrultuda hareket ettirebiliyorsa fiziksel anlamda iş yapıyordur.
Yapılan işin büyüklüğü uygulanan kuvvetin büyüklüğüne ve cismin yer değiştirme mesafesine bağlıdır. İş birimi Joule (J)dir. N.m olarak da gösterilebilir.
Elektrikler kesildiğinde televizyonunuzu çalıştırabilir misiniz? Benzini bitmiş arabanızla saatte 40 km sürat yapabilir misiniz? Peki, uzun süre aç kaldıktan sonra ağır bir cismi taşıyabilir misiniz?
*Bir cismin iş yapabilme yeteneğine enerji denir.
Pek çok enerji çeşidi vardır; kimyasal enerji, potansiyel enerji, ses enerjisi, mekanik enerji, kinetik enerji bunların bazılarındandır.
Hareket halindeki varlıkların sahip oldukları enerjiye kinetik enerji denir. Birimi jouledir
*Bir cismin kinetik enerjisi cismin kütlesi ve sürati ile doğru orantılıdır.
Sadece hareketli varlıklar mı iş yapabilme yeteneğine sahiptir.
Varlıkların yerden yüksekliklerinden dolayı sahip oldukları enerjiye çekim potansiyel enerjisi denir.
*Bir cismin çekim potansiyel enerjisi, cismin yerden yüksekliği ile doğru orantılıdır.
Küçük bir çocukken hiç ayaklarınıza büyük yaylar takıp yükseklere zıpladığınızı hayal ettiniz mi? Gerçekleşmesi biraz tehlikeli olay. Ama yaylı yataklarda zıplama keyfini yaşamışsınızdır.
*Esneklik potansiyel enerjisi, esnek maddenin sıkıştırılma miktarıyla doğru orantılıdır.
*Esneklik potansiyel enerjisi, esnek maddenin kalınlığına bağlıdır.
Bir cismin sahip olduğu potansiyel ve kinetik enerji toplamına mekanik enerji denir. Sürtünmenin ihmal edildiği bir ortamda bir cismin mekanik enerjisi kaybolmaz. Yalnızca başka enerji türlerine dönüşür. Buna enerjinin konumu denir.
Potansiyel Enerji= Ses Enerjisi+Isı Enerjisi
Elektrik Enerjisi=Isı Enerjisi+Işık Enerjisi