19.YÜZYILDAN KALMA BİR ÖYKÜ
Atalarımız Kafkasya'da yaşarlarken Tsıkujıy (Ц1ык1ужъый) denilen ünlü bir kahramanımız vardı. Boyca, cüssece iri yapılı değildi ama yiğitliğiyle ünlenmiş biriydi. Ünü Ruslar arasında bile yayılmıştı. Genç ve yeni evlenmiş biriydi Tsıkujıy. Bir gün Ruslarla savaşılıyordu. Kahramanlarımız, en önde Tsıkujıy düşman saflarını dağıtmış, onları püskürtmekteydiler. Ancak düşman safında da Zaharof adlı, iri cüsseli ve demir bilekli bir Kazak çavuşu vardı. Zaharof, neredeyse tek başına direniyor, askerlerimizi süngülüyor, dur durak bilmiyordu. Zaharof'un gözü, asıl Tsıkujıy’daydı, fırsat kolluyordu. Düşman saflarında kılıç sallamakta olan Tsıkujıy, sağını solunu kollama gereğini düşünmez olmuştu. Fırsatı kaçırmayan Zaharof, hızlı bir dalış yapıp Tsıkujıy'ı süngüleyip kaldırdı.
Ama hemen yetişen yiğitlerimiz Zaharof'u püskürtüp uzaklaştırmış, Tsıkujıy’ı da cephe gerisine taşımışlardı.
Tsıkujıy'ın karnı deşilmiş, bağırsakları yer yer dışarı taşmıştı. Hemen yarası sarılıp bir ata bindirildi ve köyüne uğurlandı.
Tsıkujıy bir başına, ağır ağır köyüne doğru yol alıyordu. Susadı, su içmek için bir dere kenarında atından indi. Su içip başını kaldırdığında, iki Rus askerinin doludizgin üzerine doğru gelmekte olduğunu gördü. Hemen bağırsaklarını bastıran kuşağını sıkılayıp atına bindi.Bu arada kendi kendine söyleniyordu: ”Çarın adi bir askeri Tsıkujıy'ı süngüleyip çocuk gibi havaya kaldırıp savursun ha, o bir kez olur. Gösteririm ben şimdi bu gelenlere Ts'ukujıy'ın kim olduğunu..."
İki atlı Tsıkujıy'ın üzerine çullanmak istediler ama onlar, Tsıkujıy için sıradan birer oyuncaktı. Bir sallayışta birinin kellesini uçurdu, öbürü kaçmak istedi ama kediye yakalanmış fare gibiydi, kaçacak durumu kalmamıştı.
Tsıkujıy onu öldürmedi, Rusça biliyordu. "Düş önüme, seni götüreceğim, sakın kaçayım deme, canını kötü alırım sonra!" dedi.
"Arkadaşımı öldürdün, beni de öldür. Ne olur, yalvarırım sana. Ne olur, yap bana bu iyiliği. Beni vahşilere bırakma, sen öldür.."
"Adın ne, kimsin, tanıt kendini önce bana" dedi Tsıkujıy.
"Adım Aleksi. Kalugalıyım. Küçükken babamı yitirdim. Beyimiz (kinyaz) var, babam beyimizin yanında köleydi. Anam da beyin çiftliğinde çalışıyordu. Ben de beyin hayvanlarını otlattım, gece gündüz çalıştım, sille tokat altında büyüdüm. Ondokuz yaşında askere alındım, buraya cepheye getirildim. Birkaç gün önce mektup geldi, zavallı annem, odasında bir başına soğuktan donup ölmüş. Artık kimsem de kalmadı. Hadi öldür beni, niye bekliyorsun?"
"İki nedenle seni öldürmüyorum. Birincisi, henüz yeni yetmesin, bana göre değilsin. İkinci nedenimi ise, gerekli görürsem daha sonra söylerim. Ancak şu kadarını belirteyim. Biz, sizin gibi, zayıf ve savunmasız insanları öldürmeyiz. Ayrıca vahşi de değiliz, sizleri bize saldırtan komutanlarınız, yöneticilerinizdir vahşi olanlar.
Bizim dağlarımızda ve vadilerimizde insanı insan olduğu için seven, konuksever, sıcak kalpli ve hoşgörülü insanlar yaşıyor. Bizim bu yöremizde herkes eşit, bey ve köle diye bir ayırım da yok. Buna izin de vermeyiz. Biz bu özgür yaşamımızı sürdürmekten başka bir şey istemiyoruz."
Güzel konuşuyorsun, dedi Aleksi. "Ama Çar’ımızın kalabalık orduları gelmeyi sürdürecek. Sizlerse yalnızsınız, size kimse yardım etmiyor. Top ve tüfeğe karşı, kılıç ve kamayla daha ne kadar savunabilirsiniz köylerinizi?"
Köylüler sevinçle karşılamışlardı Tsıkujıy'ı. Yaralı Tsıkujıy tutsak da getirip dönsün ha. Ne diyeceklerini bilemiyorlardı.
Not: Bu halk öyküsünü çocukluğumda (1950’ler başları) karpuz tarlasını beklerken bir gün dayım Къоук1ьы Hilmi Arslan (1938-2006) anlatmıştı.Ona da köyümüzden,yani Düzce Sarayyeri (Къоук1ьэхьаблэ) köyünün usta destancısı ve öykü anlatıcısı olan Л1ыщэ Hacilyas Varol (ölm.1950’ler sonu olmalı) anlatmıştı. Öyküyü “Kafkasya Kül.Dergi”de Be-Ra-Ba takma adıyla,istek üzerine, biraz da süsleyerek yayınlamıştım (1970,sayı 26). Şimdiki öyküyü ise, özgün anlatıya sadık kalarak yeniden yazmaya çalıştım. (HCY - 5 Mart 2008)