Iranda medeniyet çok eskiler dönür . Bakır eritmek sanatı Iranda 5500 MÖ buluşdu .
En eski bulunan yazı , Akad padışahı Naramsin ve İlami bir padışahın arasında yazılan bır anlaşmaya yanı 43 yüzyıl bundan önceye aitdir . İlami medeniyetin hakkında bildiklerimiz , Sumeriler , Babililer ve Aşurılerın yazdığı raporlardan elimize geçmiştir . Susa şehri Mezopotamya ve İndusda harappan kültürü arasındakı ilişkiğı bilmeğe boyuk bir yardımdır .
Aryanların gelişi ve Iran ımaratorlukların oluşumu
Iran adı Aryan kelimesinden geliyor . ılk bın yıl MÖ ıranlılar Zagros dağlarında yerleştiler . en büyük grup Mad ve Parslar lardır . Demır kullanımı 9 yüzyıl MÖ ta 7 yüzyıl MÖ ye kadar , çiftçilik ve nufus artırışında Iranlılara iyi bir yardım oldu .
Akemenid dönemi 550-330 MÖ :
Büyük Cyrus Iranda ılk imparatorluğu kurdu . miladtan 6 yüzyıl önce ıranın sınırı Send nehirinden ta ki Libyaya kadar doğuda ve Trakyaya kadar batıda , güneyde Halıce Farsdan ta kuzeyde Amu deryaya kadar . şu ımparatorluğun başarılarından , Cyrus silindir , posta hizmetleri , güvenilir para ,bayındır sanat ve mimarida olan yenilkleri saya biliriz .
Selefkiler 330-247 Mö :
Akemenidlerden sonra Selefkiler İskenderin padışahlığı ile işe başlıyorlar ki aslen Makedonyalılar .
Partlar 247 MÖ- 224 MS
Partlar mükemmel atlılar dırlar . şu dönemde Roma karşı kaç savaş gerçekleşir .
Birinci Ardeşir Partları yenip Sasaniler iş üstüne geliyorlar . Zerdoştluk mili din oluyor . Devletin koruması ile şu dönemde sanatda iyi bir gelişme görünür .
Islamın gelişi 642-661
İran Tarihinde önemli bir dönüm noktası Arap fethi ile yedinci AD oluştu . yeni din ve komut ıslamın etkisi altında , Iranın sanatında , kostum özelliklerinde yeni bir devrim ve biçim tanıtıldı .
Emevi dönemi 661-750
yüzyıldan ta 8 yüzyılın ortasına kadar yabancı Emevi halifeleri Medine ve suriyadan Irana hükm ediyorlarmış .
Abbasi dönemi 750-1040
Diğer yabancı müslüman rehberleri Emevi den sonra Abbasileriydi . güç ve yetkileri Bağdatda olan Abbasiların etkisi altında azalsada , şu dönemde şıır , sanat ve mimari bakısından iyi bir ilerleme görünür .
Selçuklu dönemi 1040-1256
Moğollar Bağdatı yağmaladılar . zaman halıfesın öldürüldü ve Abbasi dönemi sona erdi . Selçukler bir Sünni Türkmen kabilesi orta Asiadan dılar ki 11 yüzyılda Irana koçmüşlardır . Iktıdar merkezleri Isfahanmış . hakimlerin başlık adı , Bağdad halıfet sultanrı tarafından veriliıdi , ancak onlar Fars edebiyatını seviyorlardır ve gelecekin yöneticilerin eğtimi için özel kolejler sünni siyasetlerın üzerinde yapıyorlardır .
Çengiz hanın oğlu Holakuhan , Bağdatın ışalından sonra Ilhanı hukumeti kurulur ve yüz yıllardan sonra yerli devletler birleşir .
Timur dönrmi 1383-1501
Timur türk fatihi Timur hanıdanın Semerkant başkenliği ile kurur . bu döneme ait mühteşem binalardan Goher- Şad camisin diye biliriz .
Safavı dönemi 1501-1736
15 yüzyıl süresinde bir çok kabile ve hanidan ıranda işe başladılar . Safavi devleti de Erdebil de olan azimli bir sufi – Şeyh Sefi - tarafından kuruldu . önce Tebriz sonra Iranı feth ettiler . 1501 birinci Ismail kendini Şah ve ülkenin milli dinin J. Shia beyan etti . Şah Abbas başkenti Isfahan beyan etti . ve eğtim , iş , kentsel gelişme , ve mimarıda bir çok katkı kattı . bu dönemde osmanlılar doğu kuzeyde ve özbekler kuzeyde büyük tehdit sayılıyorlardır . bu arada Afganlar onlara karşı büyük zaferler kazandılar .
Afşar ve Zend dönemi 1736-1795
Önce Nadır safevi Hanedanın diriltmek istedi ama halifeleri gereken yeterliği göstermediler . bu nedenle kendi imparatorluğun Afşar adına kurdu . ki şu Nadırın ait olduğu türk dilinde bir admiş . Nadir köselerde olan ısyanlar yendi ve Hindistan babır krallarına karşı mühteşem bir savaşı kazandı ve dönüşde mühteşem tavuskuşu tahtı ve iki deyerli elmasi yani , ışığdan deniz ve işiğdan dağı ganimet getirdi ki her ikisi ulusal mücevher muzesind sergileniyor . Nadir hayatının son yıllarında acımasız ve sert davrandı bu nedenle kendi askerlerinden canına suıkast etti . Nadirin ölümünden sonra , güneyin valisi Kerimhan-E-Zend , gücün topladı ve 18 yüzyılın ortasında Şirazda taht kurdu ve şehride iyi gelişmeler yapıldı ki şimdi Vekil adlı kompleksde göre bilirsiniz .
Kaçar donemi 1795-1975
Kerimhandan sonra bir türk kabilenin reberi , Aga Mühemmedhan – E- Kaçar , Iranı yeniden birleştirdi . şu dönemde eğtim , bilim ve teknoloji de bir çok gelişme oldu . bir çok savaş Iran ve Rusya arasında gerçekleşti ve ıran krallığı batıda Georgia , Ermenistan ve Azerbeycanı kayıp etti .
Pehlevi dönemi 1925-1978
Riza han ıranda son krallığı Tehranda kurdu . Riza Han ve oğlu Iranı modern etmeğe çalıştılar ve 1978 da Padışahı dönemi Iranda sona erdi .
Çağdaş Iran 1978
Masıf gösteri , Pehlevi krallığına karşı Imam Homeyninin Rehberliği ile devrimin zaferıne sabeb oldu ve bir çok sayı da kişi Islamı Cumhuriyyet için oy kullandı . Iran ve Iraq savaşından sonra , ulual bir çabayla ıran ticari ve sanayı bakımından iyi gelişmeler yaptı ve şimdi çağdaş Iranda sizi bekliyoruz .