Şiirde Ahenk Özellikleri ( Ses ve Ritim)
Tarih: 13-02-2019 21:43:17
Şiirde ses ve ritim özellikleri nasıl sağlanır? Şiirde ses ve ritimden ne anlaşılır ? Şiirde ahenk analizi nasıl yapılır ? Şiirde hangi ölçüler kullanılır ? Şiirde uyak düzeni nasıldır ve kaça ayrılır?
1) Asonans 2) Aliterasyon 3) İç Kafiye 4) Ölçü 5) Uyak (Kafiye) 6) Redif
Gül bülbülü güldürür mü
Ülfet eyler öldürür mü
Bu dizelerde "ü" sesli harfinin tekrarlanmasıyla ahenk sağlanmış, asonans yapılmıştır.
Sessizim üzsen de sonsuza dek sevdiğim
Sevsen de sevmesen de seni hep seveceğim
Bu dizelerde "s" sessiz harfinin tekrarlanmasıyla ahenk sağlanmış, aliterasyon yapılmıştır.
Kamu bimârina cânân/ deva-yi derd ider ihsân
Niçün kılmaz bana derman / beni bimâr sanmaz mı?
Bu dizelerin ortasında bulunan "cânân" ve "dermân” sözcükleriyle, birinci dizenin sonundaki "ihsan” sözcüğü arasında ahenk sağlanmış, iç kafiye yapılmıştır.
Dizelerde hecelerin uzunluğuna ve kısalığına dayanır. Her dizenin ses bakımından denk olması esas olarak kabul edilir. Sesli harfle biten heceler "açık hece", sessiz harfle biten heceler ise "kapalı hece"dir. Her dizenin son hecesi, nasıl biterse bitsin, kapalı hece kabul edilir. Açık heceler kısa, kapalı heceler ise uzun olarak kabul edilir. Açık heceler () nokta, kapalı heceler (-) kısa çizgiyle gösterilir.
Aruz kalıpları gereği, kısa hecelerin uzun okunmasına imâle, uzun hecelerin kısa okunmasına ise zihaf denir. Bunlar birer aruz kusurudur. Kapalı heceyi açık hece durumuna getirmek için, sessizle biten bir sözcüğün, sesliyle başlayan bir sözcüğe bağlanarak okunmasına vasl (ulama) denir. Aruz ölçüsü, Arap edebiyatı kaynaklıdır. Türkler aruz ölçüsünü 11. yüzyıldan itibaren kullanmaya başlamışlardır. Divan edebiyatının tüm nazım ürünlerinde aruz ölçüsü kullanılmıştır.
Dizelerdeki hece sayılarının birbirine eşit olması esasına dayanır. Bu ölçüyle oluşturulan şiirlerde dizelerde vurgu yapmak amacıyla bir ya da iki kez durulur. Durulan bu yerlere "durak” denir. Duraklar sözcük ortasında bitmez. Dizedeki hece sayısı çift ise durak genellikle heceleri eşit böler: 8=4+4. Dizedeki hece sayısı tek ise genellikle hece sayısı çok olan durak ya da duraklar önde, hece sayısı az olan durak sonda bulunur: 7=4+3, 11=6+5, 11=4+4+3. Türklerin ulusal ölçüsüdür. Genellikle, İslamiyet öncesi Türk edebiyatında ve Halk edebiyatı ürünlerinde kullanılmıştır. Daha çok 7'li, 8'li ve 11'li kalıpları kullanılmıştır.
Bu dörtlük 7+7 = 14'lü hece ölçüsüyle yazılmıştır.
Ya -ğız at - lar kiş - ne - di / me - şin kır - bac -şak - la di
Bir da - ki - ka a-ra-ba / ye - rin - de du- rak - la - di
Ölçü ve uyak düzeni olmayan şiirlerin ölçüsüdür. Bu ölçüyle oluşturulan şiirlerde uyum, hece sayısı ve uyakla değil; sözcüklerdeki ses ilişkileriyle sağlanır. 19. yüzyılın sonlarında doğmuş ve hızla gelişmiştir. Edebiyatımızda 1930 'lardan beri kullanılmaktadır.
Aşk, dostluk... Hepsi dökülür yapraklar
Ben sizinle sarmaş dolaş olmuşum, dalgalar
Hiçbir şey canımca fedâ olmayı bilmez
Canım senin uğrunda fedâ olmak içindir
Ya Rab, belâ-yi aşk ile kil aşinâ beni
Bir dem belâ-yi aşktan etme cüda beni
Kim bu cennet vatanın uğruna olmaz ki fedá
Cani, cânânı bütün varmı alsın da Hüda
Ve bir zaman bakacaksin semâya ağlayarak
Yaktı beni kara gözler
Hüzün güllerini derdin
Söyle yarim nedir derdin
Hani hep sen bana derdin
Yüce aşklar böyle başlar
1) Düz Uyak Birinci ile ikinci dizenin; üçüncü ile dördüncü dizenin birbirleriyle uyaklı olmasıdır. Uyak düzeni aabb biçimindedir.
Derler bilir hakikatı yüzlerce feylesof -a
Bir kısmı şek ve şüphede bir kısmı hayli kof -a
Aksetmiyor çoğunda fikirler ayan beyan -b
Hayyam imiş hakikatı az çok fısıldayan -b
Her çiçekler bağrınızda gönenir a
Birinci ile üçüncü dizenin, ikinci ile dördüncü dizenin uyaklı olmasıdır. Uyak düzeni a-b-a-b biçimindedir.
Hafız'ın kabri olan bahçede bir gül varmış a
Eski Şiraz'ı hayal ettiren ahengiyle b
Şimdi dağlarında mor sünbül vardır
Birinci ile dördüncü dizenin, ikinci ile üçüncü dizenin uyaklı olmasıdır. Uyak düzeni a-b-b-a biçimindedir.
Akşamleyin güneş ardından geceler a
Görününce en son bu yolun ucunda b
Aksimiz mi? -dersin-başı avucunda b
Düşünceye dalmış bir insan geceler a
Asonans nedir ?
İç Kafiye Nedir?
Şiirde Ölçü Nedir ?
Uyak (Kafiye) Nedir ? Uyak Çeşileri Nelerdir ?
Redif Nedir ? Aruz ölçüsünün özellekleri nedir ? Hece ölçüsü örnekleri , Serbest ölçü ne zaman başladı?
Etiketler : edebiyat ders notları edebiyat yks şiirde ritim nedir şiirde ölçü nedir şiirde ahenk nedir şiirde ses ve ritim özellikleri şiirde kullanılan ölçüler şiirde hangi ölçüler kullanılır