Ayasofya'da Nefes Almak Bile Tehlikeli! | Yapı
Ayasofya Çevresi Düzenleniyor TÜM KATEGORİLER
Bu sene fethin yıldönümüyle birlikte “Ayasofya cami olsun” kampanyaları hız kazandı. “Müze kalsın” diyen aydınlar da karşı cephede...
Said-i Nursi, Necip Fazıl Kısakürek, Peyami Safa, Osman Yüksel Serdengeçti, Fethullah Gülen, Bülent Arınç... 1950’lerden itibaren, muhafazakâr kesimin ideolog ve siyasetçileri, Fatih Sultan Mehmet’in fetihten sonra camiye çevirdiği, 1934’te bakanlar kurulu kararıyla müze olarak hizmet veren Ayasofya’nın yeniden cami olması için yazılar yazdı, kampanyalar düzenledi... Hatta Serdengeçti örneğinde olduğu gibi bu uğurda hapse dahi girdiler. Hürriyet Gazetesi'nden Yenal Bilgici'nin haberine göre; bu sene fethin yıldönümüyle birlikte “Ayasofya cami olsun” kampanyaları hız kazandı. “Müze kalsın” diyen aydınlar da karşı cephede...Ayasofya’nın statüsü üzerine daha önce de kalem oynatmış Zaman Gazetesi yazarı ve ilahiyatçı Ali Bulaç, “Ayasofya cami olacaksa, Ruhban okulu da açılmalı” diyor.Ayasofya tartışması sürerken Ahmet Hakan, size bir çağrı yaptı ve daha önce “Ayasofya kilise olarak yeninde açılsın” dediğinizi ve bu görüşünüzü tekrar dillendirip dillendiremeyeceğinizi sordu. Ne diyorsunuz?Hakan’ın hafızası onu yanıltıyor olabilir. Bir televizyon programında konuşmuştuk ama “Ayasofya yeniden kilise olsun” demedim. Şöyle söyleyeyim: Ortada Fatih’in vakfiyesi var, müzeye çevrilmemesi gerekirdi. Ama madem şu an fiili durum var; o halde onun üzerinden değerlendirmek daha isabetli olur. Müze olarak kalabilir. Ama camiye dönüştürülürse bir bölümü kilise olarak da hizmet verebilir. Ben Doğu ile Batı medeniyetlerinin buluşmasına ve barışına hizmet etmesi amacıyla iki taraftaki iki ayrı sembolün bir projede değerlendirilmesini önermiştim. İspanya’daki Kurtuba Camii’nden Müslümanlar, Ayasofya’dan Hıristiyanlar istifade edebilirse bu, iki tarafa da yarar sağlar. Peki camiye çevrilmesi Türkiye’nin dış dünyayı karşısına alması anlamına gelir mi?
Kim kime uzatıyor bu dalı? İkisi de birbirine uzatıyor.
İstanbul’un 1453’teki fethinden bahsedenler Osmanlılar’ın diğer inanış ve insanlara muamele tarzının takdir edildiğini unutuyor. Türklerin yüzyıllara dayanan bir dışa açıklık ve tolerans kültürü var. Ama bunun yerine âlimlerin dahi bilmediği bir geçmişten bahsediliyor. Ayasofya, insanlığın hüner ve becerilerinin bir simgesi. O, atalarımızın yani onu 1500 yıl önce inşa eden Hıristiyanlar ve 500 yıldan fazla ona göz kulak olan Müslümanların insanlığına şahittir. Bir müze olarak Ayasofya, dünyanın her tarafından ve her inanıştan insanların gelip ortak mirasın azametini takdir ettikleri bir yer. Bizans, Konstantinopol ve İstanbul’un vatandaşları şehirlerini birçok dilin konuşulduğu, fikirlerin değiş tokuş edildiği ve bu etkileşimden özgün ve zengin bir kültür türediği için sevdiler. Bu duyguyu da en iyi Ayasofya temsil ediyor. Teklif edilen değişiklik bir pencerenin kapanması anlamına gelir. Tam da ardına kadar açmak lazımken...
Nesef almak bile zararlı!
- Teknik açıdan Ayasofya’nın kitlesel ibadete açılma imkânı yok. Bu, binayı tahrip etmekle eşanlamlı. Şu anda müze olarak kullanım bile binayı tahrip ediyor. 1500 yaşında bir yapıyı böyle hoyratça kullanmaya hakkımız yok. Bu bir hipodrom değil; son derece kırılgan bir yapı. Ne cami ne de kilise, bir ibadet yapısı olarak değerlendiremeyiz artık burayı. Müze kullanımı bile kısıtlanmalı.
- Ayasofya’yı bütün dünya sürekli izliyor. Burada nefesten kaynaklanan rutubet yoğuşması bile tehlikeli. Her gün binlerce insan buraya girip çıkıyor. Onların hep beraber nefes alıp vermesi bile zarar veriyor. Havalandırma imkânı da yok. Yapıların tarihsel koşullarından haberdar, aklı başında herkes bunu söyler.
- Burayı yeniden camiye dönüştürmek uluslararası skandal olur. Yapının adı bile Bizans/Ortodoks ilahiyatının temel meselelerinden birine işaret ediyor. Fetih hakkımız diye yaklaşmak 21. yüzyılda, bizim yurttaşlarımız dahil herkesin tüylerini diken diken eder. Ayasofya, tüm kültürlere ait bir yapı artık. Cami olarak kullanmak yapıdaki sayısız sanat yapıtının üzerini örtmek demek. Ne hakkımız olabilir böyle bir şeye.
- Dünyada bu tür yapılarda kısıtlı kullanım diye bir şey var. Belli zaman dilimlerinde belli sayıda insanın içeri girmesine izin verilir. İçerideki rutubet miktarı ölçülür; ayarlanır. Artık müzede de bunu ayarlamamız lazım.
- Dışarıdaki arkadaşlarım bana Ayasofya’yı soruyor. Türkiye’deki meselelerle dünyanın bu şekilde ilgileniyor olması bence üzücü.