Download "T.C. ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ TEMEL ELEKTRİK DEVRE LABORATUVARI"
1 T.C. ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ TEMEL ELEKTRİK DEVRE LABORATUVARI THEVENIN VE NORTON TEOREMLERİNİN UYGULANMASI DENEY SORUMLUSU Arş. Gör. Sertaç SAVAŞ MART 2014 KAYSERİ
2 THEVENIN VE NORTON TEOREMLERİNİN UYGULANMASI 1. GİRİŞ Kirchoff kanunları devrenin bağlantı çeşidine bakılmaksızın her çeşit devreye uygulanabilir. Devre teoremleri (Düğüm ve Göz Analizi, Thevenin, Norton, Süperpozisyon Teoremleri) ise genellikle, devre çözümünde daha kısa yöntemler içerir. Bu yöntemler kullanılarak karmaşık devreler daha basit ya da eşdeğer devrelere dönüştürülebilirler. Böylece bu eşdeğer devreler, seri paralel devre çözümünde kullanılan kurallar yardımıyla kolayca çözülürler. Şu da bir gerçektir ki bütün devre teoremleri Kirchoff kanunlarının bir ürünüdür. Ayrıca bu teoremler, doğru akım devrelerine uygulandığı gibi alternatif akım devrelerine de uygulanabilir.* *İ. Baha MARTI,M. Emin GÜVEN - ELEKTROTEKNİK CİLT-I M.E.B. BASIMEVİ DENEYİN AMACI Bu deneyde, karmaşık devre analizinde kullanılan devre teoremlerinden thevenin teoremi ve norton teoremi üzerine yoğunlaşacağız. Deneyde kurulacak basit bir devre üzerinde yapılacak potansiyel fark ve akım ölçümleri ile daha önceden gerçekleştirilecek thevenin ve norton analizleri sonucunda elde edilen değerlerin karşılaştırılması yapılarak analizlerin doğruluğu gösterilmeye çalışılacaktır. 3. ÖN BİLGİ 3.1. Thevenin Teoremi Bu yöntemde, herhangi bir dirençten geçen akımı bulmak için bu eleman devreden çıkarılır ve devrenin kalan kısmı bir gerilim kaynağı (V TH ) ve buna seri bağlı bir direnç (R TH ) olacak şekilde sadeleştirilir. Bu şekilde Thevenin eşdeğer devresi elde edilir. Thevenin gerilimi (V TH ), direncin çıkarıldığı uçlar arasındaki gerilimdir. Thevenin direnci (R TH ) ise, açık uçlardan bakıldığında görülen dirençtir. Bu direnç hesaplanırken gerilim kaynakları kısa devre düşünülür. ÖRNEK: Şekil 1 de verilen devrede, R 3 direncinden geçen akım, thevenin teoremi ile hesaplanacak olursa; Şekil 1. Thevenin teoremi için verilmiş örnek devre. 1
3 Öncelikle R 3 direnci devreden çıkarılarak Thevenin gerilimi ve Thevenin direnci hesaplanır. R TH hesaplanırken gerilim kaynakları kısa devre düşünüleceğinden, R 1 ve R 2 paralel gözükür. R 3 direncinden geçen akım kullanılarak bu direnç üzerindeki gerilim ve bundan faydalanılarak da diğer dirençlerden geçen akımlar bulunabilir. Şekil 2. Thevenin teoremi uygulandıktan sonra elde edilen akımlar. 2
4 3.2. Norton Yöntemi Bu yöntemde herhangi bir dirençten geçen akımı bulmak için bu eleman devreden çıkarılır ve devrenin kalan kısmı bir akım kaynağı ve buna paralel bir direnç seklinde sadeleştirilir. Akım kaynağının değeri, direncin çıkarıldığı uçlar kısa devre düşünüldüğünde geçen değerdir. Akım kaynağına paralel direnç ise, açık uçlardan bakıldığında görülen dirençtir. Bu direnç hesaplanırken gerilim kaynakları kısa devre düşünülür. Kısa devre akımı ve eşdeğer direnç, ÖRNEK: Şekil 3 te verilen devrede, R 3 direncinden geçen akımı norton teoremi ile hesaplanırsa; Şekil 3. Norton teoremi için verilmiş örnek devre. Öncelikle R 3 direnci devreden çıkarılarak Norton eşdeğeri çizilir. Kısa devre akımı ve eşdeğer direnç hesaplanır. I 3 akımı elde edildikten sonra, diğer akımlar da ilk örnekte olduğu gibi elde edilebilir. 3
5 4. DENEYİN YAPILIŞI 4.1. Thevenin ve Norton Uygulama Devresi Şekil 5. Thevenin ve norton uygulama devresi Deneyin Yapılışı 1. Şekil 5 te verilen devredeki V 1, V 2 ve V 3 gerilimlerini Thevenin yöntemi ile hesaplayıp bulunan sonuçları ve yöntem uygulanırken bulunan V TH ve R TH değerlerini 2. Şekil 5 te verilen devredeki V 1, V 2 ve V 3 gerilimlerini Norton yöntemi ile hesaplayıp bulunan sonuçları ve yöntem uygulanırken bulunan I K ve R eş değerlerini 3. Şekil 5 te görülen devreyi deney bordu üzerine kurunuz. 4. Devreye enerji veriniz. 5. İlgili düğümlere Voltmetre bağlayarak V 1, V 2 ve V 3 gerilimlerini ölçüp, sonuçları 6. Thevenin ve Norton yöntemleri nde hesapladığınız V TH - R TH ve I K - R eş değerlerini deney bordu üzerinde deneyerek bulduğunuz sonuçları 7. Hesaplama ve ölçüm sonuçlarını kıyaslayınız Gözlem Tablosu V TH R TH I K R eş V 1 V 2 V 3 Thevenin Yöntemi Norton Yöntemi Ölçülen 5. DENEY RAPORUNDA İSTENENLER 1. Devre teoremleri hakkında bilgi veriniz. 2. Deneyde uygulaması yapılan Şekil 5 teki devre için, thevenin ve norton yöntemleri ile akım analizini yapınız. 3. Teoremlerden elde ettiğiniz sonuçları yorumlayınız. 4