Efes Blog 3/11: İlk ve Son Efes’in Bulunduğu Yer: Selçuk (Devamı) – GezenPati
6 Kasım 2018 6 Aralık 2018 Gezenpati
Blog 3: İlk ve Son Efes’in Bulunduğu Yer: Selçuk (Devamı)
Yazımızın en başında Efes’i tanıtırken Ayasuluk Kalesi ve bulunduğu tepeden bol bol bahsettik (Önceki yazımıza geri dönmek için tıklayınız). Kısaca özetlersek bu tepe ilk ve son Efes’in kurulduğu yerde bulunuyor. Kale, Bizanslılar tarafından inşa edilip, Aydınoğulları tarafından onarılmış. Tabii aradan yüzyıllar geçtiği için kale zamanla harabeye dönmüş. 2009 yılında başlatılan restorasyon çalışmalarıyla kale tekrardan ayağa kaldırılmış. Kalenin içinde de çalışmalar yapılmış ancak içi hâlâ iyi durumda değil. Kalede bir cami, sarnıç ve bir bazilika bulunuyor. İçeride bulunan birkaç konutun da kaideleri görünüyor.
Ayasuluk Kalesi’nden görüntüler
Ayasuluk Kalesi’nde bulunan konutların kaideleri
Kaledeki sarnıç ve cami
Kaleden doğu yönüne bakıldığında Selçuk manzarası
Kaleden batı yönüne bakıldığında Küçük Menderes Nehri’nin alüvyonlarının oluşturduğu ova ve ileride Pamucak sahili görünüyor. Efes Antik Kenti ise sol tarafta kalıyor.
Saint John Bazilikası’ndan deniz yönüne, aşağıya baktığınızda görülen İsa Bey Cami, 1375 yılında Aydınoğlu İsa Bey tarafından inşa ettirilmiş (Aydınoğulları hakkındaki yazımızı okumak için tıklayınız). Avlusuyla beraber 57×49 metrelik bir alan kaplayan cami, günümüzde de aktif olarak kullanılıyor ve mimarisi oldukça güzel. Caminin inşasında Saint John Bazilikası’nda olduğu gibi Efes ve Artemis Tapınağı’ndan parçalar kullanılmış.
Saint John Bazilikası’ndan İsa Bey Cami’nin görüntüsü
Caminin önündeki Aydınoğlu İsa Bey’in büstü
Antik dünyanın Yedi Harikası’ndan (Bu başlığın en altındaki dipnot kısımda Yedi Harika’dan bahsettik) biri olan Artemis Tapınağı (Artemision)’nın, ana tanrıça Kybele kültünün devamı şeklinde düşünülebilir. Romalılar Döneminde ise Artemis, tanrıça Diana olarak evrilmiş.
Mitolojide Artemis, Zeus ile Leto’nun kızı, Apollon’un kızkardeşi olarak biliniyor. Artemis, doğanın, avcılığın ve ayın tanrıçasıdır. Kardeşi Apollon’dan bir gün önce doğmuş ve annesine doğum sırasında yardım etmiş. Doğum esnasında annesinin çektiği acıları görünce evlenmemeye ve bakire kalmaya karar vermiş.
Artemis ayın, kardeşi Apollon güneşin temsilcisidir. Güneş ve ay ışınlarının sembolü sayılan ok ve yay taşırlar. Artemis çoğunlukla, kutsal hayvanı olarak kabul edilen geyik ile birlikte betimlenir.
Artemis Tapınağı’nda bulunan Efes Artemisi heykellerinin kopyaları olan “Büyük Artemis” ve “Güzel Artemis” heykelleri, Prytaneion (Kent Meclisi) kazılarında bulunmuş (Efes Artemisi heykellerinin fotoğraflarını görmek için buraya tıklayınız). Bu heykeller, elinde yay ve oklarıyla ormanlarda dolaşan, uçuşan elbiseler giyen, hareket halindeki avcı Artemis görüntüsünden oldukça farklıdırlar.
Tapınak tarihi boyunca çok defa yıkılıp/zarar görüp tekrardan inşa edilmiş/onarılmış. İlk defa MÖ VIII. yüzyılda inşa edilmiş, MÖ VII. yüzyılda Kimmerler yıkmışlar. Daha büyük bir şekilde bir daha inşa edilmiş, bu sefer tarihe adını yazdırmak isteyen bir manyak tapınağı yakmış. Daha da büyük ve görkemli olacak şekilde tekrardan inşa edilmiş, zarar görmüş, MS I. yüzyılda renovasyon geçirmiş. III. yüzyılda hem depremde hem de Gotlar’ın yağmaları esnasında yine zarar görmüş. MS 400’lere gelindiğinde artık kimse Artemis’e inanmadığından ve herkes Hristiyanlık’ı kabul ettiğinden tapınağın gereksiz olduğu düşünülerek parçaları Efes’teki Meryem Ana Kilisesi’nde ve Saint John Bazilikası’nda kullanılmış. Tapınak o kadar büyük olmalı ki üstüne İsa Bey Cami de Artemis Tapınağı’nın son kalıntılarından ortaya çıkmış. Böylece el birliğiyle bu güzelim tapınak “mındar” edilmiş. Keşke eski insanlar üşengeçlik yapmayıp, tapınağı parçalamak yerine bütün bu yapıların hepsini yine inşa etselerdi ama Artemis Tapınağı’na dokunulmasalardı diye düşünmeden edemedik. Tabii eskiden günümüzde olduğu gibi tarihi eser bilinci bulunmuyormuş…
Tapınak, ilk inşa edildiğinde yani MÖ VIII. yüzyılda deniz kenarındaymış. Şu an ise denizden beş kilometre içeride. Tapınak alanına girdiğinizde yerde birkaç taş ve tek bir sütundan başka birşey görmüyorsunuz. Tek bir sütunu niye numune gibi bırakmışlar anlamadık ama bu sütun da orijinalinde 18 metre uzunluğundayken şu an 14 metresi duruyor. Tapınak, 125×60 metre (Yedi buçuk dönüm) büyüklüğünde bir kaide üzerinde yükseliyormuş. Gözünüzde daha iyi canlandırabilmeniz için İsa Bey Cami’nin üç katı büyüklüğünde bir alanı hayal edin. Böylece, tapınağın ne kadar görkemli olduğunu aklınızda resmedebilirsiniz.
Önde Artemis Tapınağı (Artemision), arkada tapınağın yavruları Saint John Bazilikası ve İsa Bey Cami. Tapınağın diğer yavrusu Meryem Ana Kilisesi ise Efes Antik Kenti’nin içinde.
Artemis Tapınağı’ndan geriye sadece tek bir sütun kalmış. Onun da dört metresi eksik.
Artemis Tapınağı, İsa Bey Cami’nin sol arkasında kalıyor. Deniz kenarında ve caminin üç katı büyüklüğünde bir yapı hayal edin.
Tapınak, 125×60 metre (Yedi buçuk dönüm) büyüklüğünde bir kaide üzerinde yükseliyormuş ve 127 sütunu varmış (Fotoğraf, Efes Müzesi’nden).
Tapınaktan bulunan bir kolye. Binlerce yıl önce bile insanlar zevkliymiş 😊 (Fotoğraf, Efes Müzesi’nden)
Tapınaktan bulunan tanrıça heykelcikleri çok sevimliydi 😊 İlki MÖ 640-630 yıllarından, ikincisi MÖ 580 yılından (Fotoğraf, Efes Müzesi’nden).
Artemis Tapınağı’nın girişinde bulunan bir tabelada Artemis Kutsal Yolu’nun haritası verilmiş. Bu yol, Artemis’in doğumunu kutlamak için her yıl ilkbaharda rahipler eşliğinde düzenlenen törenlere ev sahipliği yapıyormuş. Otuz kilometre uzunluktaki kutsal yol, Efes’teki Artemis Tapınağı ile Magnesia’daki Artemis Tapınağı arasında uzanıyormuş. Özellikle yürüyüş severlerin ilgisini çekebilecek bu rota, size sadece bir doğa yürüyüşü değil, aynı zamanda antik dünyaya inanılmaz bir yolculuk da sunacak.
Dipnot: Antik Dünya’daki Yedi Harika şunlardır:
İskenderiye Feneri, Mısır
Zeus Heykeli, Yunanistan
Rodos Heykeli, Yunanistan (Rodos yazımız için buraya tıklayınız)
Babil’in Asma Bahçeleri, Irak
Artemis Tapınağı, Efes
Bunlardan sadece piramitler günümüzde ayakta, gerisi artık bulunmamaktadır. Bu yapıların iki tanesi Türkiye sınırları içinde. Babil’deki Asma Bahçeler’in ise nerede olduğu ise hâlâ bilinmiyor.
2245total visits,3visits today
Yayınlanan Ege, TürkiyeTakip edilen antik, antik kent, apollon, arı, arkeoloji, arrtemision, artemis, artemis kutsal yolu, artemis tapınağı, asma bahçe, avcı, avlu, ayasuluk, ayasuluk kalesi, aydınoğlu, aydınoğulları, babil, bazilika, bizans, bodrum, büst, büyük artemis, cami, deprem, diana, doğa, efes, efes antik kenti, efes müzesi, fener, geyik, görkem, got, gotlar, güzel artemis, halikarnas, heykel, isa bey, isa bey cami, iskenderiye, ırak, kaide, kale, kalıntı, kent, kent meclisi, keops, kibele, kilise, kimmer, kolye, küçük menderes, küçük menderes nehri, kutsal, kutsal yol, kybele, leo, magnesia, meclis, menderes, meryem ana kilisesi, mitoloji, mısır, mozole, müze, ova, pamucak, piramit, prytaneion, renovasyon, restorasyon, rodos, sahil, saint john, saint john bazilikası, sarnıç, selçuk, sembol, sütun, tanrıça, tapınak, türkiye, yedi harika, yunanistan, yürüyüş, zeus, zevkli