Karayipler’den Pasifik’e KOSTA RİKA – Dünyanın Renklerine Yolculuk
Orta Amerika’nın kalbinde yer alan Kosta Rika küçük bir ülke olmasına rağmen inanılmaz zengin bir doğal çeşitliliğine sahip. Dünya’da eko turizminin öncülerinden olan Kosta Rika’nın kıyıları Karayip Denizin’den Pasifik Okyanusu’na uzanmakta ve topraklarının dörte birini koruma altına alınmış rezerv ve ulusal parklar oluşturmakta. Ülke, 4000 metrelere dayanan yanardağ zincirleri ve bio çeşitliği ile bir cenneti andırmakta.
Turizm açısından yüksek sezon olan fakat tropikal iklim kuşağında bulunan ülkenin kuru mevsime rastlayan ocak ayında Kosta Rika’ya sekiz günlük seyahat yaptık. Sadece iki mevsim yaşayan Kosta Rika’ya Mayıstan Kasıma kadar süren ve “Tico” ların “yeşil mevsim” dedikleri yağmurlu kış aylarında gitmemek gerekiyor. Sık sık ıspanyolca kelimelere küçültme eki “tico ve tica” ekledikleri için Kostarikalılar “Tico”lar olarak adlandırılmişlar. Örneğin “hermano” yerine küçük kardeş “hermanitico” gibi.
460 km uzunluğunda ve 120 km genişliğindeki bu küçük ülkeyi gezmeye, 1823’de, 25 km güneyindeki Irazu Yanardağının patlamasından çok zarar gören Cartago’dan sonra yeni başkent ilan edilen San Jose’den başladık. San Jose, XIX.yüzyılın sonunda yaşadığı altın çağını, Avrupa’ya yapılan ilk kahve ihracatına borçlu. Bu dönemde, ekonomisiyle birlikte sosyal ve kültürel hayatıda yükselen başkent, Avrupa’yı andıran tiyatro, banka, otel, hastane, kilise, malikhane, park gibi güzel yapılarla donatılır. Fakat 1950lerden sonra, Amerikan tarzı hayatı benimseyen San Jose’liler eski yapıları yıkarak yerine gökdelen tarzı binalar dikince, şehir eski çekiciliği yitirmiş.
Şehirdeki ilk keşfimiz Ulusal Tiyatronun arkasındaki Plaza de la Cultura Meydanında bulunan Merkez Bankasının altında yer alan Museo del Oro (Altın Müzesi) oldu. Zengin Kolomb öncesi koleksiyonlar Kosta Rika’nın tarihine ve yerli kızılderili kültürlerine ışık tutuyor. Sergilenen çok sayıda eserin içinde özellikle kurbağa figürlü hayvan heykelcikleri inanılmaz güzellikte. Kosta Rika’yı fetheden ıspanyollar köle olarak kullandıkları yerlileri asimile etmek için törenlerinde kullandıkları nesnelerinin çoğunu imha edince, ne yazık ki kolomb öncesi gelenekleri de yok etmişler. Tarih turumuzu, hala 1948’deki iç savaşın mermi izlerini taşıyan Bellavista Kalesinde yer alan Ulusal Müze ile tamamladık. 1870’de inşa edilen bu bina 1949 yılında ordunun işlevine son verilene kadar askeri kışla olarak kullanılmış. Müzedeki granit, andezit ve kalkerden yapılmış büyük yuvarlak taş toplar ilginç. Muntazam bir şekilde yontulmuş bu taşlar ülkenin güneyindeki derelerin kenarında ve mezarlarda ortaya çıkarılmış. Boyları portakal büyüklüğünden 2 metre çapına kadar ulaşan bu esrarengiz taşların dünyada eşi bulunmamakta.
San Jose’den sonra, sık yağmur ormanlarının oluşturduğu Braulio Carillo Ulusal Parkından geçerek, Karayip kıyısına doğru yola koyulduk. Bir kaç kilometrelik çevre yolu hariç kamyon trafiğinin çok yoğun olduğu, olağanüstü manzaralı ve dolambaçlı yollarından geçerek, yüksek topraklardan kıyıya inmek biraz zaman aldı. Bu yol, Karayip kıyısındaki büyük liman şehri Limon’a varıyor. Ülke ihtiyaçlarının ve ihracatının önemli kısmının geçtiği bu limanda binlerce konteyner beklemekte. Bölgedeki sayısız plantasyondan gelen muzlar ve tüm ülkenin ananas, mango, guava gibi diğer tropikal meyvaları buradan gemilere yüklenip diğer ülkelere doğru yola çıkıyor. Yeniden fethetme anlamına gelen “Reconquista” Mağriplileri İspanya’dan çıkarır fakat kraliyetlerinin kasaları boş kalınca ıspanyollar acil para arayışına başlarlar.
Kristof Kolomb 1502’deki dördüncü seferinde Atlantik kıyılarını takip ederek Pasifik’e geçmek için bir geçit ararken bereketli bir doğaya sahip Veragua’nın zengin kıyısını keşfeder. Limon açıklarında demirleyip burada birkaç hafta geçirir. ıspanyollara kapılarını açan Amerikalı Kızılderililerin boyunlarını altın ayna ve kolyeler sarmaktadır. Kızılderililer “altının nereden çıkarıldığı” sorusuna, güneyi işaret edip, büyük altın madenlerinin oralarda bulunduğunu gösterirler. Kristof Kolomb İspanya Kralı Ferdinand’a “iki günde dört senede görebildiğimden daha fazla altın gördüm” diye yazar. Aslına bakılırsa Kristof Kolomb zengin bir doğadan ziyade, yerlilerde gördüğü altın bolluğuna bakarak bu topraklara “zengin kıyı” yani ıspanyolca “Costa Rica” adını koyar. Fakat yerliler altın madenlerinin yerlerini gerçekten bilseler de hiç bir zaman tam olarak söylemezler. Derelerdeki altın çok az olduğu için ıspanyollar asıl madenleri bulamayıp yerlilerinin altınına el koymakla yetinirler ve Kosta Rika hiç bir zaman beklendiği gibi “El Dorado” olamaz. ıspanyollardan bulaşan hastalıklardan ölmeyen yerliler kendi topraklarında köle olarak çalıştırılır veya Panama ve Peru’ya gönderilirler. Kaçabilenler de ülkenin güneydoğusunda bulunan Talamanca ormanlarında saklanırlar. Aslında parasızlıktan, gıda eksikliğinden ve yerlilerin ayaklanmalarından dolayı sömürgeciler için yaşam oldukça zordu. Bağlı olduğu Guatemala, uzak ve ulaşımı zor diye Kosta Rika ile pek kimse ilgilenmez. Fakat yanardağların külleri sayesinde bereketli olan bu topraklarda meyvaların yanı sıra buğday, sebze, şeker kamışı, kakao ve sömürgecilere asıl zenginlik getiren kahve yetiştirilmektedir. Kosta Rikalılar, Guatemala City’deki idarî makamlar tarafından ilan edilen bağımsızlıklarını tam bir ay sonra 13 Ekim 1821’de eşek sırtında gelen bir posta ile öğrenirler. Süregelen iç çatışmalardan sonra 1848’de cumhuriyet ilan edilir.
Limon limanından sonra muz plantasyonlarının arasında güneye doğru ilerleyerek iki gece geçireceğimiz Panama sınırı yakınındaki Cahuita bölgesine vardık. Buradaki kumsal yer yer siyah, yer yer de beyaz kumlarla kaplı. Kıyıda yaşayan halkın çoğu plantasyonlarda ve demir yolu inşaatında çalışmak üzere XIX.cu yüzyılda Jamaika’dan gelen zencilerden oluşmuş. Bu yüzden sıklıkla Reggae müziği nameleri duyabiliyorsunuz. Cahuita Ulusal Parkındaki plaja paralel bir patikada yarım gün yürüyüş yaptık. Yol boyunca poz veren capucin (keşiş) maymunları, dallarda uyuyan iguanalar, sindirim sistemi çok yavaş çalıştığı için haftada sadece bir kere ağaçtan inen tembel maymunlar, farklı kuş türleri, tarantulalar, mavi yengeçler, yiyecek vereceğimizi sanan ve yanımıza yaklaşan “mapache” adlı sevimli ragunlar gördük. Bu sahilleri terk etmeden önce Karayipler’in sıcacık sularının tadını çıkartmayı da ihmal etmedik. Daha sonra, muz ve diğer egzotik meyvaları yetiştiren bir organik çiftliği gezdik ve ilginç bir Kanadalı olan çiftlik sahibinden organik tarım ile modern tarımı karşılaştıran ve tabi ki organik tarımı öven uzunca bir söylev dinledik: Fakat burada yediğimiz organik ürünlerden oluşan öğlen yemeği nefis idi.
UNESCO tarafından biyosfer rezervi ilan edilen ve Panama’ya kadar uzanan, Kosta Rika’nın en büyük ulusal parkı “La Amistad” ın içinde yer alan Veragua Yağmur Ormanlar Araştırma Merkezini gezdik. Bir teleferikle inanılmaz yükseklikteki değişik ağaç türlerinin tepelerinden geçerek muhteşem “canopy” manzaraları
keşfetmek çok ilginç idi. Ardından ormandaki şelaleleri ve araştırma merkezini gezdik. Yağmur ormanlarının eko sistemini andıran vivarium’larda yaşayan hayvanları burada yakından görebiliyorsunuz: böcek ve sürüngen türleri; değişik boylardaki gündüz yaşayan kurbağalar; kırmızı, sarı, yeşil, mavi renklerdeki gece kurbağaları; dev kafeslerdeki rengarenk kelebekler. Burada gezinirken büyük gök mavisi kelebekler omuzlarınıza ve kafanıza konuyorlar. Başka bir bölümde de, boy boy ve her renkten binlerce değişik cinsten kelebek ve böcek sergisini görebilirsiniz.
Ertesi gün Orta Vadi’den geçerek, San Jose’nin kuzeyinde bulunan Poas Yanardağı Ulusal Parkına ulaştık. 2704 metre yükseklikteki volkana varmadan yarım saat önce başlayan bulutları gören rehberimiz, yukarıda havanın kapalı olabileceğini söyledi ve gerçekten de öyle oldu: Buluttan ziyade hafif bir yağmur ve daha da kötüsü tepeye varınca kalın bir sis tabakası etrafımızı sardı. Yinede bir patikadan yürüyerek kraterin ağzına kadar vardık fakat ne yazık ki sisten dolayı kraterin dibindeki gölün mavimsi sularını göremedik. Tepelerde hava sık sık böyle olurmuş, o nedenle buraya yerleştirdikleri tabeladaki resimlerde ne kaçırdığınızı görebiliyorsunuz. Ancak yinede ağaçların ve dev yapraklı bitkilerin arasında ki patikada yaptığımız bir saatlik yürüyüş yorgunluğa deydi.
Yanardağın eteklerinde ülkenin en iyi kahve plantasyonları bulunuyor. Bu plantasyonların en eskilerinden birini ziyaret ettik. Altın tohumu olarak adlandırdıkları kahvenin tarladan başlayarak geçirdiği tüm evreleri burada izleme imkanımız oldu. Küçük bir ülke olan Kosta Rika dünya piyasasında rekabetci olabilmek için az fakat kaliteli üretime öncelik vermiş. Bu nedenle, Kosta Rika’da Robusta cinsi kahvenin aksine 900 metre üzerinde yetiştiği için daha kaliteli olan Arabika cinsi kahve üretilebilmekte. Ülkenin kalitede iddialı olduğunu yediğiniz meyvelerde de hissediyorsunuz. Buradaki ananaslar o kadar lezzetliydi ki her kahvaltı ve akşam yemeğinde bol miktarda yedik ve bir kere dahi lezzetsizine rastlamadım. Hepsi de son derece sulu ve tatlıydı. Muzlar, papayalar, guavalar, hatta mangolar ki henüz tam mevsimi değildi, birbirlerinden lezzetliydi. Tarım ve hayvancılık yapılan bölgelerden geçerek bir sonra ki etabımız olan Arenal Yanardağının eteklerine geldik. Akşam dağın eteklerindeki Fortuna kasabasının dışında ve dağ manzarasına hakim bir otelde kaldık. Hala aktif olan yanardağın resimlerini çekmek için sabah erkenden kalktık. Otelin harika bir güzellikteki bahçelerinde çok sayıda rengarenk kolibri kuşu uçuşuyordu. Sinekkuşu olarak da bilinen kolibri saniyede yaklaşık 80 defa kanat çırpabilen, arı gibi vızıltılı ses çıkaran, havada asılı kalabilen, geriye ve yanlara uçabilen, son derece üstün manevra kabiliyetine sahip ufacık bir kuş. Kolibri o kadar hızlı hareket ediyor ki kıvrık ince uzun gagasıyla çiçeklerden nektar emerken bile resimlerini çekmek hiçte kolay bir iş değil. Daha sonra, Arenal Ulusal parkını gezmek için yola çıktık. Parkta hafiften tırmanarak yaptığımız bir yürüyüşün sonunda ormanın içinden çıkıp, ilk lav tarlalarına ulaştık. Önümüzde harika bir panorama vardı: bir tarafta aşağılara doğru yayılan büyük Arenal Gölü ile diğer tarafta yükselen Arenal Yanardağının ortasındaydık. Eskiden Arenal ormanlarla kaplı bir dağ imiş, ta ki 1968’in Temmuz başlarında bazı yer sarsıntılarından sonra ormandan duman ve derelerden buhar çıkana kadar. Sonunda 29 Temmuz’da büyük bir patlama meydana gelip Arenal aktif bir yanardağa dönüşmüş ve tabiki çevresindeki tabiat büyük bir değişime uğramış. Sürekli tüten kraterden çıkan dumanları kolayca görebiliyorsunuz. Yamaçların üst kısımlarından kayan taşlar ise ancak dürbün veya fotoğraf makinelerinin teleobjektifleriyle görülebiliyor. Bariyerlerin sınırladığı manzara terasından ayrıldığımız esnada büyük bir patlama sesini duyduk: Volkan bize güle güle diyordu…
Pasifik Okyanusundan önce ki son etabımız Kosta Rika’nın kuzeyindeki Guanacaste Eyaletinde bulunan Rincon de la Vieja idi. Akşam güzel bir hacienda’da geceledik. Bir otele dönüştürülen bu eski çiftlikte çok sayıda at vardı. Genelde buraya gelen turistler bir kaç gün kalıp bölgeyi at sırtında geziyorlar veya ağaçtan ağaca halat ile kayarak geçtikleri bir sportif aktivite yapıyorlar. Biz burada yürüyüş yaparak “Pailas” adı verilen gayzer benzeri jeotermal faaliyetleriyle tanınan parkını gezdik.
Bu bölgeyi terk ettikten sonra, bir kaç saat bir yolculukla ulaştığımız Puntarenas’dan feribot ile Nicoya Yarımadasına geçtik. Bir saat 15 dakika süren feribot seferi boyunca gemide bizden başka pek yabancı turist görmedik. Hafta sonunu geçirmek için buraya gelen aileler, sevgililer, erkek erkeğe eğlenmeye gidenler, şakalaşan gençlerden oluşan yerli halk ile beraber son derece renkli ve eğlenceli bir yolculuk yaptık… bir de yolculuğun büyük gösterisi martılar: uçarken insanların uzattıkları yiyecekleri ellerinden yakalamak için yaptıkları dalışlar çok ilginç idi. ıki gece geçirmek üzere Balina Koyundaki otelimize yerleştik.
Odalarımıza yerleşene kadar gün batmıştı fakat canımız illa ki denize girmek istedi. Bu saatte med ve cezir’den dolayı bayağı çekilmiş olan okyanus tekrar yükseliyordu. Tam karanlık olsaydı denize girmezdik fakat şansımıza dolunay sıcak suları ışıkları ve yansımalarıyla aydınlatınca büyük bir keyifle yüzdük. Ertesi sabah hava aydınlanınca Balina koyu’nun ne kadar büyük olduğunu fark ettik. Otelimiz koyun tam ortasındaydı ve geniş plajın uzunluğu 6 kilometreyi buluyordu. Kum üzerinde koyun bir ucuna yürümek bir saat sürdü. Kalabalık yok, yürüyüş esnasında bizim gibi dolaşan veya at sırtında gezen tek tük insana rastladık. Dönüşü ise zaman zaman yüzerek yaptık. Deniz öyle keyifliydi ki çıkmak zor oldu. Yüzerken yanımızdan uçan balıklar geçiyordu. Otel doğa içinde çok büyük bir alanda yayılmış fakat tabiat yeşil kollarıyla binaları öylesiye sarmış ki binaları dışarıdan fark etmek mümkün değil. Odaların hepsine bahçeden girilebiliyor: ılk akşam, yemekten sonra odalarımıza dönerken birden
sürü halinde dolaşan rakunlarla karşı karşıya kaldık. Insanlara o kadar alışıklar ki hiç rahatsız olmadan koridorlarda gezinip çöp kovalarını açmaya çalışıyorlardı. Sabaha karşı, ormandan, hiç bir hayvana benzetemediğimiz haykırma sesleri geldi. Sonradan öğrendik ki bu garip sesleri etraf ormanlarda yaşayan maymunlar çıkarıyormuş. Sabah kahvaltı ederken restoranın etrafında irili ufaklı bir sürü iguana görünce şaşırdık. Meğerse, onlara muz atarak besleyen turistler alıştırmış. Bu kadar sempatik ve değişik hayvanla bir arada tatil yapmak doğrusu çok ilginç idi.
Böylece, kısa süren fakat güzel anılarla dolu Pasifik tatilimizi tamamlayarak son günümüzde feribot ile Puntarenas’a döndük. Yolumuz üzerindeki renkli kağnı arabası üretimi ile tanınan Sarchi köyünde bir mola verdik. Buradan da San Jose havaalanı ve Türkiye’ye geri dönüş…
Her ne kadar Kosta Rika eko turizmle tanınsa da sadece doğa sevenlerin değil her seyyahın keşfetmek den zevk alacağı keyifli ve renkli bir ülke. Tico’ların dedikleri gibi “Pura vida” yani “hayat çok güzel, tadını çıkar”!