- UVEY ANNE VEYA BABA OLMANIN PSIKOLOJISI? NASIL YAPICAM
Ekonomik sorunlar, eşlerin sosyal kültürel yapı farklılıkları, cinsel sorunlar, iletişim bozukluğu, eşlerden birinin ihaneti, aile içi şiddet gibi nedenlerle çekirdek aile birliği bozulabilmektedir. Boşanmanın gerçekleşmesi ailenin bölünmesine ya da tamamen dağılmasına yol açan, tüm aile üyelerini, aile büyüklerini ve yakın çevredekileri etkileyen bir durumdur.
Biten evliliklerden bir ile üç yıl içinde yetişkinlerin çoğu yeni hayatlarına alışırlar ve duygusal dengeleri düzelir. Boşanmış kadınların üçte ikisi, erkeklerin de dörtte üçü tekrar evlenmektedir. Görüldüğü gibi boşanma yetişkinlerin evlilik kurumuna verdiği değeri değiştirmemekte, ikinci evliliklerin başarısı da çoğu zaman üvey anne, üvey baba ve çocuk ilişkisinin başarısına bağlı olmaktadır.
Üvey anne olmak ne demek ?
Masallarda, romanlarda, dizilerde, üvey anne denince insanların aklına sinirli, kıskanç, çocukla rekabet içinde, kötü, ondan kurtulmaya çalışan, merhametsiz, üvey çocuğa eziyet eden bir kişi gibi olumsuz, yanlış bir imaj çizilmektedir. Bu imaj hem çocuk hem de üvey anne için önyargılar oluşturur. Temel anlamda üvey anne olmak demek, babanın bundan sonra ki gelecekte yaşamını paylaşmak istediği kişinin çocuklara göre oluşan konumudur. Bu konumda kendinin olmayan çocuklara iyi davranan, olumlu ilişkiler içinde olan üvey anne modelleri de az değildir.
Üvey baba olmak ne demektir?
Bu gün pek çok aklı başında, eğitimli, kültürlü dediğimiz öz babalar, ayrıldıkları eşlerinin evlilikleri söz konusu olduğunda, çocuklarını üvey baba ile aynı ortamda bulunmasını onaylamadıklarını söylüyor. Bunu velayetlerini anneden alma tehdidi olarak kullananlar bile var. Üvey baba ortamı sanki güvensiz, tehditkar, tacizkar olarak onlar tarafından algılanıyor. Evlilikler boşanma ile sonuçlansa bile eşlerin birbirlerine verdikleri bir zaman ve emek vardır. Tartışan, kavga eden çiftler bile bir iletişim içindedir aslında. Boşanma bunları kaybetmek gibi bir hayal kırıklığı yaratır. Birbirine verilen, verilmesi gereken, verildiği zannedilen değerin yitirilmesidir. Sonraki evlilikler bu durumu tetiklediğinden baba eski eşinin evliliğine çocuk kanalıyla engel koyabilir, çocuğu karşısında kendi durumunu riske atmak istemez, üvey baba onu kendisinden daha çok görecektir, ya üvey baba onunla çok iyi anlaşırsa gibi düşüncelere girebilir. Üvey baba bu baskı ve yaklaşımın muhatabı olarak da , eşini çocuğuyla birlikte kabul eden, aile sorumluluğunu üstlenmeyi isteyecek kişidir.
Üvey anne olma psikolojisi nedir?
Üvey anneye yüklenen imaj, üvey annenin psikolojisini de etkilemektedir. Bu imajı değiştirme çabası içinde sınırlarını koyma, duygularını bastırma, disiplinli davranma, konularında kararsızlıklar yaşayabilir. Her biyolojik anne, çocuğuna zaman zaman çeşitli olumlu olumsuz tepkiler verir. Üvey annenin olumsuz tepkisi daha olumsuz, olumlu tepkisi de küçümseyici, sahte olarak görülebilir. Çocuğun onaylamadığı bir davranışı görmezden gelmek, kendine yapılan saygısızlığı koşulsuz kabullenmek, babayla olan keyfi ya da keyifsizliği gizlemeyi istemek, çocuğa onu kabul etmesi için maddi hediyeler almak, aşırı özverili davranmak gibi davranışlara girebilirler. Bu psikoloji kendini anne rolü oynamaya mecbur hissetme, eşiyle çocuk arasında dengeler kurma çabası, yeni birlikteliğinde hata yapmama isteği, iyi olanı koruma adına daha çok çaba sarf etme ve sorumluluk almadır.
Üvey baba olma psikolojisi nedir?
Üvey anne psikolojisine benzer duygu ve davranışlar üvey baba psikolojisi içinde geçerlidir. Babanın kendi çocuğu varsa ve velayeti annedeyse, kendi çocuğuna karşı bir eksiklik, yeterince görememe ve ilgileneme nedeniyle vicdan azabı, gibi duygular yaşayabilir. Bazen bu duygular o kadar yoğundur ki çocuğu yokmuş gibi davranma, hiç ilgilenmeme, maddi manevi sorumluluk almama ile baş ederler. Bu boşluğu üvey çocuğunda telafi etme yoluna gidebilirler. Kendi çocuğu olmayıp, eşinin çocuğuna üvey baba olduysa, tanımadığı, hiç yaşamadığı duygu ve sorumluluğun içinde hissedebilir. Kafasında oluşturduğu ya da gözlemlediği modeli uygulayabilir. Babalık annelik gibi içgüdüsel değildir. Anneler biyolojik yapılarıyla, beyin ve üreme organlarıyla anneliğe hazır olurlar. Annelerin koruyuculuğu, hassasiyeti, kolaycılığı buradan gelir. Babalar ise çocuğa sevgi ve bakım verdikçe beyindeki yapısal endişe noktaları harekete geçer. Üvey babaların işi biraz daha zordur. Genellikle çocukları ile birlikte yaşayan bir kadınla evlendikleri için, sürekli çocuklarla yaşamak durumundadırlar. Üvey baba çocukları seviyor ve onlara ebeveynlik yapmaya istek duyuyor olabileceği gibi, onlardan sorumlu olmadığını da düşünebilir.
Üvey anne ile çocuk arasında yaşanabilecek problemler?
Çocuk ilk başta üvey anneye önyargılı olabilir, ani istenmeyen tepkiler gösterebilir. Onu anlamak anladığımızı göstermek problemlerin çoğunu hafifletecektir. Yatma saati, yapılan yemeğin beğenilmemesi, okul ve arkadaş sorunlarının değerlendirilmesi, babaya üvey annenin şikayet edilmesi, daha çok ergenlik döneminde görülen üvey anneyle rekabet yaşanabilecek problemlerdir.
Üvey baba ile çocuk arasında yaşanabilecek problemler?
Çoğu çocuk için üvey ebeveyni kabul etmek, öz ebeveyne sırt çevirmek demektir. Bu ebeveyni değil sevmek, kabul etmenin bile diğer ebeveyni üzeceğini düşünürler. Çocuklar onun hayatlarında nasıl bir yeri olacağından ona nasıl hitap edeceklerinden emin değillerdir. Babalarının evliliğe tepkisi onları endişelendirir. Bu kişiyi kendilerini düş kırıklığına uğratacak potansiyel bir insan olarak algılayabilirler. Anneler, hayatlarında kalıcı olacağını umdukları, aile olmalarını sağlayacak, ekonomik olarak güçleneceği bu yeni kişiye, çocuklarının da kendileri gibi olumlu bakmasını beklerler. Çocuğun aynı istek ve yaklaşımda olmamasına üzülerek, çoğu eşlerine daha da yaklaşır. Bu da yeni ailenin sorunlarının artmasına neden olur.
Disiplin konusunda anne yetkiyi üvey babanın üstlenmesini bekler. Üvey babanın otoritesinin kabul edilmesi için önce çocuğun ona saygı duyması, güvenmesi gereklidir.
Üvey anne baba olmanın sosyal zorlukları?
Sosyal ortamlarda, bir arkadaşına, üvey kız ya da oğlunu tanıştırırken kullanacağı hitap şeklinde sıkıntı yaşayabilirler. "eşimin kız, oğlu" demek sanki "benim değil, eşimin" demeyi vurgular onlar ve çocuklar için. Bu durumda ismiyle tanıtmak, çocuğun kabul sınırları içinde "kızım, oğlum" demek daha sıcak, samimi, iyi hissettirebilir.
Üvey anne babadan iyi bir ebeveyn nasıl olur?
Evlilik, yetişkinler ve onların çocukları arasında değil, iki yetişkin arasında yapılan bir sözleşmedir. Ancak ortadaki çocuklara ebeveynlik yapmak söz konusu olunca, bu yeni ebeveyn için hayal kırıklığı ve reddedilmeyle sonuçlanabilecek bir durum olabilir. Çocuklar ve üvey ebeveyn arasındaki ilişki ne kadar iyi olursa olsun, bu kişi, onların kalplerinde ve hayatlarında, üvey ebeveyn ile aynı cinsiyetten olan ebeveynin yerini alamaz veya dolduramaz. Eğer yetişkinler çocukların tepkilerine hazırlıklı olurlarsa ve üvey ebeveynin rolü açıkça belirtilirse, geçiş daha sorunsuz ve sonuçlar istenilen şekilde olabilir.
İkinci evlilik yapılmadan önce çocuğa durum anlatılıp onun fikri de alınmalıdır. Çocuktan üvey anne ya da babanın, öz anne veya babanın yerine koymasının beklenmediğini, anne ya da babasıyla kendisinin arasına kimsenin giremeyeceğini, üvey anne ya da babayı kendisini sevecek ve yardım edecek bir kişi gibi kabul edebileceğini, bu birlikteliğin herkesin yaşamını kolaylaştıracağını anlatmak çocuğun durumu kabullenmesini kolaylaştırır. Bu evlilikle birlikte çocuğun ruhsal sorumluluğunu da üstlenen üvey anne veya baba kendi öz çocuğuna davrandığı gibi davranamayacaktır. Bu konuda üveyliği hissettirmemek gibi özel çabaya girmek ve ona "anne" veya "baba" dedirtme baskısı hatalıdır. Bu duygusal alışverişi zamana bırakmak en doğrusudur. Sevgi ve saygı dolu yaklaşım ve sabırla ona zaman tanımak onun size saygı göstermesini ve kabul etmesini kolaylaştıracaktır. Ona değer vermek, büyük bir insanla konuşuyormuş gibi konuşmak, çocukça tepkilerine izin vermek gerekir. Çocuğu takdir etmek, olumlu özelliklerini övmek, eleştirmemek, yargılamamak, alay etmemek, küçümsememek, inatlaşmamak, sevdiğini söylemek, saçını okşamak, gece üzerini örtmek, gibi duygusal ve davranışsal çabalar aradaki bağı kuvvetlendirecektir.
Disiplin konusunda anne çocuğun disiplininden birinci derecede sorumlu olmayı sürdürmeli, üvey babanın da sözünün dinlenmesi gerektiği belirtilmelidir. Görüş ayrılıkları çocuk önünde tartışılmamalıdır.
Çocuk tarafından üvey anneye bakış?
Çocuk üvey anneyi birdenbire ortaya çıkan ve çok sevdiği annesinin yerine geçmeye çalışan bir insan olarak algılayabilir. Gerçeklik duygusu henüz gelişmemiş beş yaşındaki çocuk tanımadığı bir kadını sevmek zorunda bırakıldığını hisseder. Üvey anneyle ilişkiye girmeyi de öz annesine ihanet olarak algılayabilir. Üvey anneye bu tepkiler bu yaşta doğal karşılanmalıdır. Çocukların hayatlarında üvey ebeveyne yer açma istekleri de vardır. Babaları ile yaşayan kızlar birlikte sohbet edebilecekleri, alışverişe gidebilecekleri bir kadına ihtiyaç duyarlar.
Çocuk tarafından üvey babaya bakış?
Evin erkeği olma doğal sorumluluğunu üvey babaya devretme zorunluluğu, annesinin ona eskisi kadar önem vermediğini düşünmesi, üvey babayı annesinin yanında gördükçe, öz babasına duyduğu özlemin artması ve bu evlilikle kafasında oluşturduğu maddi beklentilere kavuşma durumu yani annesi evlenince istediği koşullara, oyuncağa sahip olma beklentisi ile üvey babaya bakış şekillenir. Anneleri ile yaşayan erkek çocuklar da ahbaplık edecekleri duygusal kaynak olarak hem de rol modeli olarak bir erkeğe ihtiyaç duyarlar. Normal bir aile yaşantısına kavuşmaktan da mutlu olabilirler. Kız çocukları ise boşanma sonrası anneleri ile daha yakınlaştığı için, üvey babayı annenin şefkat ve dikkatini çalan bir rakip olarak görebilir. Üvey baba ile büyümekte olan kız çocuğu arasındaki cinsel gerilim çocuğa mesafeli davranmayı zorunlu kılabilir.
Çocuğun yaşayabileceği sıkıntılar ?
Çocuğun yaşayabileceği sıkıntılar yaş, cinsiyet, mizaç, kişilik, gelişim aşamaları ve zihinsel kapasitesine göre değişkenlik gösterir. Ebeveynin tekrar evlenmesi çocukların hayatında yeni bir karmaşaya yol açar. Aileye yeni katılan bir yetişkin vardır. Üstelik onu sevmesi konusunda bir beklenti vardır. Yeni bir eve taşınmak, çevre veya okul değiştirmek, yeni arkadaşlara, akrabalara alışmak veya ev içindeki yeni düzen ve kurallara uyum sağlamak onun için bir sıkıntı olabilir. Eğer üvey anne veya babanın da çocukları varsa durum daha da karışık olacak, ev kalabalıklaşacak, hafta içi hafta sonu geliş gidiş trafiği artacak, düzen değişecektir. Çocukların hayatlarındaki tüm kayıplar ve değişiklikler, anne babalarının boşanması ile birlikte duymaya başladıkları, hayatları üzerinde çok az kontrol sahibi olma duygularını kuvvetlendirecektir. Çoğu çocuk içindeki bu stresi, öfkeli davranarak, her şeye itiraz ederek, kendilerinden istenen şeyleri yapmayarak, kardeş ya da arkadaşlarıyla sık sık kavga ederek, okul başarılarında azalmasıyla ya da içine kapanarak , depresif ve endişeli olarak gösterir.
Bazı anne babalar, eski eşlerinin hayatındaki yeni kişiye cephe alarak, çocuklarını kendi taraflarına çekmeye çalışırlar. Çocuklar aslında hoşlanacakları üvey anne babaya karşı kendilerini korurlar. Hoşlansalar da aksi yönde davranırlar. Çelişkiler ve suçluluk duygusuyla dolu bir hayat içinde olurlar.
Evlilik öncesi üvey ebeveynden hoşlansalar bile evlendikten sonra bozulması da mümkündür. Önce kurulan özel arkadaşlık yerini disiplin yaratan ebeveynliğe bırakınca aldatılmış gibi hissederler.
Çocuğa nasıl davranmak gerekir?
Disiplin konusunda çıkan sorunlarda asıl sorumlunun öz ebeveyn olduğu unutulmamalı ancak öz ebeveynin olmadığı durumlarda üvey babanın otoritesine saygı duyulmalıdır. Yatma saati konusunda belirlenen zaman konusunda üvey baba ya da anne kendi belirlediği saatte ısrarcı olursa çocuk "sen benim babam, annem değilsin bana karışamazsın" şeklinde kendini savunacaktır. Arada kurulacak sağlıklı bağ, kişinin otoritesinin de kabul edilmesine yardımcı olacaktır.
Çocukla iletişim kurmanın yolları?
Çocukların gerçek ebeveyni olmamak bir avantaj olarak da kullanılabilinir. Çocuklar dertlerini veya özel sorunlarını, ebeveyn dışındakilerle daha rahat paylaşırlar. Sorunlarını paylaşan çocuğu eleştirip, yargılamadan, önerilerde bulunmadan dinlemek üvey anne babanın kendisini anladığını, değer verdiğini hissettirecektir. Rahatsız oldukları, durumlarda ebeveynler kendi duygularını paylaşabilirler. "Hemen beni kabul edip sevmeni değil, birbirimiz tanımak için zamana ihtiyacımız olduğunu düşünüyorum.", " Söylediklerine üzüldüm.", "İhtiyacın olduğunda sana yardım edebilirim." "Bana söylersen yardımcı olmaya çalışırım", "gel beraber çözüm yolları düşünelim." gibi duygu ve düşüncelerinizi anlamasını sağlayarak empati kurmasını geliştirebilir, işbirliği kurmanın adımlarını atabilirsiniz. Ya da ondan yardım ve fikrini alarak onun düşüncelerine önem verdiğinizi gösterebilirsiniz. "Bu kıyafetin altına hangi ayakkabımı giyeyim ne dersin" gibi günlük yaşantı konuları olabileceği gibi, işinizle ilgili bir durum konusunda da görüşünü isteyebilirsiniz. Gözlerinizdeki sıcak bir bakış bazen iletişim için yeterli bile olabilir. Onu beğenmediğinizi, onaylamadığınızı, sevmediğinizi hissediyorsa bu konuda farkında olmadan verdiğiniz sözlü ya da sözsüz bir mesaj olabilir. Bu konu da nedenleri kendiniz için değerlendirebilirsiniz.
Üvey ailelere öneriler?
Öncelik evlilik ilişkisine verilmelidir. Mutlu çift çocuklarına daha iyi ebeveynlik edecektir.
Öz ve üvey ebeveyn ailedeki her çocuğa ayrı ayrı, özel zaman ayırmalıdır. Bu çocukları daha iyi tanımayı ve yakın ilişkiler kurmayı sağlayacak, eşle rekabete girmeyi engelleyecektir.
Disiplin ve kararlar biyolojik ebeveynin sorumluluğudur. Üvey ebeveynin sorumluluğu konusundaki sınırlar da ortaklaşa belirlenmelidir. Uyguladığında da desteklenip, onaylandığı çocuğa belirtilmelidir.
Çocuklar her aşamada duygusal depolarını boşaltabilmelidirler.
Çocuklar üvey anne, babaya hitapta zorlanmamalıdırlar. Hitap şeklini seçmelerine izin verilmelidir.
Düğün törenlerine isterlerse katılmalıdırlar.
Duygu ve düşüncelerine saygı gösteriniz. Olumsuz paylaşımlar konusunda aktif dinleyici olunuz.
Sizi tanıması için zaman gerektiği, onun için ne kadar değerli ve önemli olduğunu anlatınız.
Öz ebeveyne ihanet ettiği düşüncesiyle üvey ebeveynle iyi ilişki kurmayı beceremezse, öz ebeveynin yerine geçmediğini anlayana kadar sabır ve anlayış gösteriniz.
Öz ebeveynleriyle ilişkiler konusunda değişiklik olamamasını sağlayarak, aralarında sorun yaşandığında arabuluculuk yapınız.
Yeni gelenekleri oluşturmak yanında eski ilişkideki gelenekleri de canlı tutmak çocuklara süreklilik duygusu verir ve onları rahatlatır.
Her çocuğa eşit davranış ve disiplin kuralları uygulanmalıdır.
Sorunlar aşılamıyorsa duyguları paylaşma, çözümler bulma ve iletişimin gelişmesi için bir uzmandan destek alabilirsiniz.
Çocuk olayları nasıl anlar?
Yetişkinler için tekrar evlenmek hoş bir gelişme olsa bile çocuklar için anlamı farklıdır. Çoğuna göre anne ve babasının boşanmasından sonra tekrar bir araya gelme olasılığının ortadan kalkmıştır. Artık ebeveyninin yanındaki insan yüzünden kendisine daha az zaman ayrılacak ve daha az ilgi görecektir. Çocuklar üvey de olsa, bir ebeveyn daha kazandıklarını değil kendi ebeveynlerini kaybettiklerini düşünürler. Tek bir ebeveynli evde kazandıkları özgürlük ve bağımsızlığın bir kısmını, iki ebeveynli bir evde kaybedeceklerdir.
Bir taraftan da boşanmış aile çocukları, ebeveynleri ile üvey ebeveynlerinin anlaşmazlıklarından, bu birlikteliğin de boşanmayla sonuçlanmasından korkarlar. Bu konuda sakin bir tartışma, fikir tartışması yansıtmak "ben sana katılmıyorum.Ben... . düşünüyorum." Çocuk görüş farklılıklarının, karşındakinin hak ve ihtiyaçlarına saygı gösterilerek paylaşılabileceğini de öğrenmiş olur.
Çocuğa nasıl anlatılmalı?
İkinci ilişkinin evliliğe doğru gittiğini anlayan ebeveyn bu kişiyi yaşamlarına yavaş yavaş sokmalıdır. Birlikte yemeğe, müzeye, alışverişe gitmek, yeni akrabalarla , varsa üvey kardeşlerle aşamalı olarak tanıştırılmalıdır. Evlilik kararı yalnız verilerek, çocuğun duygularını rahatça aktarması sağlanmalıdır. Bu konu, yaşamları üzerinde hakları olmayan bir yetki verme anlamı taşıyan izin almak değil kararın açıklanmasıdır. Yaşamlarının nasıl değişeceği hakkında detaylı bilgi verilmelidir. Çocukların endişeleri geçiştirilmeden öz anne, baba ilişkileri konusunda değişiklik yaşanmayacağı anlatılmalıdır. Herkesin birbirine alışması için gereken iki yıllık sürede sabırlı ve hoşgörülü davranmak, hemen reddedilmeyi kabullenmemek, çocuğu göstermese bile memnun eder. Zamanla oluşacak güvenle çocuk bağımsız bir kişi olarak değerli hissedecektir.
Sorun çözme, pratik öneriler?
Üvey ebeveynler anne babaların çocuklarına ayırdıkları zamanı kendilerinden çalınan zaman olarak görmemeli anne çocuk, baba çocuk ilişkisine destek vermelidirler.
Evin düzeni ile ilgili konularda önceden anlaşmaya varmalıdırlar.
Çocuğa uygulanacak disiplin konusunda ortak kararlar almalıdırlar.
İkinci evliliğin başarısı çocuklar için de önemlidir. Onlar da yaşamlarının yine değişmesini istemezler çocuklar istedikleri şeyleri, istedikleri anda elde etmek için yanlış davranmaları, bu olgunluk ve yargılama gücünden yoksun olmalarıyla ilgilidir. Birbirini destekleyen, anlaşan, mutlu çifti çocuğun kabul etmesi daha kolaydır.
Çocuklar arasında herkesin haklarının net olarak verildiği, sorumlulukların ortak paylaşıldığı çocuklara dengeli yaklaşım yanında ilgili kararların biyolojik ebeveyne verildiği, gereksiz sahiplenme ve sevgilerin satın alınmadığı bir düzen kurulmalıdır.
Çocukları üzmemek onlara açıklama yapmamak, emrivaki sonuçlarla karşılaştırmak güvenlerini sarsar. Çocuklar yaşamlarında denge ve düzen istediği için yaşamlarındaki değişikliği de bilmek isterler.Okul değişimi olacaksa ona anlatmak, duygularını paylaşmasına fırsat vermek gerekir.
Yaşanması kaçınılmaz sorunlara soğukkanlı yaklaşılmalıdır
Eşlerin birbirlerine zaman ayırmaları, birbirlerine duygusal destek sağlamaları çocuğun durması gereken sınırda durmasına yardımcı olacaktır.
Çocukta yaşa göre algılama?
Genel olarak çocukların yaşları ne kadar küçükse, yaşamlarına onlarla ilgilenen bir üvey ebeveyne yer açmaları ve iyi ilişki kurmaları o kadar mümkün olur. Yetişkinliğe adım atmak üzere olan çocuklar da ebeveynin yeni evliliğine kolay uyum sağlarlar, çünkü kendileri yeni bir yaşamın adımlarını atmaktadırlar. Anne ya da babalarını destekleyecekleri hayat arkadaşları bulmalarından memnun olurlar.
Yeni evliliğe en çok tepki gösteren çocuklar buluğ çağına girmek üzere olan ya da girmiş olanlardır. Duygusal ve fiziksel değişimlerin yaşandığı bu çağda yaşanan ailede ki değişiklik baş edilmesi güç ilave bir stres faktörüdür. Anne babanın tekrar evlenmesi başa çıkılmaz utandırıcı duygular uyandırır. Onların aktif cinselliklerinin de farkına varırlar.
Üvey anne baba çocuk ilişkisinde ebeveynlerin rolü?
Eşler ya da çocukları arasında taraf tutmak sorunları çözmeye yardımcı olmaz. Yapılması gereken dengeli yaklaşımla hem yeni eşe, hem de çocuklara destek olmaktır. Üvey anne babalar da yeni eşlerinin ebeveyn olarak oynadığı role saygı duymalı, ilişkiyi kuvvetlendirmek için çaba göstermelidirler. Çiftler hem evliliklerine hem de çocuklarına zaman ayırmalıdırlar.LEYDİTÜRKŞeyda Özdalga