Dünya tarihi /1301–1339/ Tapınak Şövalyelerinin sonu, Avrupa'da barut, Yüz Yıl Savaşları başlıyor
Yazı tarihi 6 Aralık 2019
I. Mappe Monde, Tapınak Şövalyelerinin sonu
II. Barut İspanya üstünden yaygınlaşıyor, Mansa Musa, İbn Battuta
III. İtalyan Rönesansının öncüleri, Yüz Yıl Savaşları
Ghibellinolar Floransa'dan sürülse de (bkz. 1286-90) eski aristokrat soylular, yeni tüccar soylular ve güçlü loncalar arasındaki iktidar mücadelesinde hizipçilik şehri bir hastalık gibi sardı. Guelfo hızbi Kara (aşırı) ve Beyaz (ılımlı) taraflar arasında bölündü. Beyazlar 1301'de Karaları şehirden sürdü. Ancak Karalar, Valois kontu Charles'la birlikte şehre geri döndü. Ertesi yıl Kara Guelfolar aralarında şair Dante Alighieri'nin de bulunduğu Beyazları ölüm veya sürgüne mahkum ettiler.
Papa VIII. Bonifacius (y. 1235-1303) Fransa üzerinde papanın üstünlüğüne dair olduğu söylenen bir kararname yayınladı. Gerçekte kararname Fransa Kralı IV. Güzel Philippe (1285-1314) tarafından düzenlenen papaya karşı düşmanlık yaratma amaçlı düzmece bir belgeydi. Philippe kararnameye şehirlerin ve ruhban sınıfı temsilcilerinin de dahil olduğu ilk "Genel Meclis"i toplantıya çağırarak ve desteklerini alarak "yanıt verdi".
Bonifacius Philippe'i aforoz etti ve Philippe papayı suç isnatlarıyla yüzleşmeye davet etti. Philippe'in ajanları 1303'te Anagni'de dairesine zorla girerek kısa süre sonra ölen papayı tutukladı. İtalya'da büyük kargaşalarla karşılaşan kardinaller 1303'te Bordeaux başpiskoposunu V. Clemens adıyla papa olarak seçti. Şiddet yatıştığında İtalya'ya yerleşmeyi uman Clemens Güney Fransa'da kaldı ve en nihayetinde 1309'da o dönem Napoli krallarına ait olan Avignon'a yerleşti. Bu geçici papalık düzenlemesi 1378 yılına kadar sürecekti.
Mappe Monde, Tapınak Şövalyelerinin sonu
İki şövalyenin bir atı paylaşacak kadar fakir olduğu zamanlardan Tapınak Şövalyeleri baş döndürücü yüksekliklere ulaşmıştı. İsterice başkeşişi Bernard de Clairvaux'nun (1090-1153) ve daha sonra papanın desteğiyle sivil yargıdan ve vergilerden muafiyet ve para bağışlarıyla zenginleşmişlerdi.
Şövalyeler 13. yüzyıl itibariyle Avrupa'nın fiili bankacıları olmuş, geniş bir filoyu idare edecek ve Outremer'deki en önemli Haçlı ordusunun bakımını sağlayacak hale gelmişlerdi. Tapınak şövalyeleri tüm Avrupa'da ve özellikle Tapınak Üstadının ülkenin birinci baronu olduğu İngiltere'de en üst mevkiye gelmişlerdi. Üstad William Marshall 13. yüzyılda genç kral III. Henry'nin (1207-27) naibi olarak ülkeyi yönetti. Ancak Outremer'in kaybından sonra Tapınak Şövalyeleri ayakta kalmak için mücadele etmeye başladılar ve Fransa Kralı IV. Philippe için kolay bir hedef oluşturdular.
Philippe Tapınak topraklarına gözünü dikti ve üzerlerine gidebileceği heretiklik suçlamaları üretti. Aynı zamanda Philippe'in görevlileri 13 Ekim 1307'de Fransa'daki bütün şövalyeleri tutukladı. Seks, gizli rezaletler ve putlara tapmak dahil olmak üzere birçok suçla itham edildiler.
İLGİLİ: İlk uygarlıkların tarihi /MÖ 3000 - 2700 / 1. Bölüm
İşkence yöntemlerinin kullanılmasıyla şövalyelerden dehşet uyandıran itiraflar alındı ve izleyen birkaç yıl içinde 60 şövalye infaz edildi. Avrupa'da başka yerlerde de bazı tutuklamalar yapıldı, ancak tarikatı mahkum etmek için fazla bir istek görülmedi. Viyana Konsülünde (1311-12) Philippe Papa Clemens'ı Tapınak şövalyelerini ilga etmek için zorladı ve 1314'te son Büyük Üstad Jacques de Molay yakılarak öldürüldü.
İngiltere'de Hereford -ortaçağ İngiltere'sinin önemli bir zenginlik kaynağı olan- yün sanayinin başlıca merkeziydi. Yabancı alıcılar Flandre ve İtalya'daki tekstil merkezlerine ihraç etmek üzere yün almak için ülkeye aktı ve yün sanayi "ülkenin mücevheri" olarak tanımlandı. Hereford gibi bölgelerin refahı katedrallerinin ihtişamları ve süslemelerinin zenginliğinde ifadesini buldu.
Hereford Katedralindeki muazzam Mappe Monde (dünya haritası) 1300 yılı civarında yapıldı (yapımı 1285 ve 1314 gibi değişik zamanlara tarihlenir) ve mihrap olarak kullanıldı. Dünyadaki mevcut en büyük dünya haritasıdır. Bu tür haritalar Keşifler Çağının eşiğinde ortaçağ dünya anlayışını yansıttı.
İskoçya Kralı Robert the Bruce (1306-29) 1314'teki Bannockburn Savaşında İngilizleri en sonunda İskoçya'dan çıkartmayı başardı.
Dante yaşamış en büyük İtalyan edebiyatçılardan ve Avrupa edebiyatının en önemli yazarlarından biridir. En çok başka biriyle evlenen ve genç yaşta ölen trafik aşkı Beatrice için yazdığı epik şiiri İlahi Komedya'yla bilinir. Doğduğu şehir Floransa'dan siyasi nedenlerle sürülen Dante yaşamının büyük kısmını bir şehirden diğerine seyahat ederek geçirdi. 1321'de Ravenna'da öldü.
Barut İspanya üstünden yaygınlaşıyor, Mansa Musa, İbn Battuta
Barut yavaş fakat istikrarlı bir şekilde savaş sanatının çehresini değiştirmekteydi. Araplar ve Mağripliler barut hakkında Çinlilerden bilgi edinerek İspanya'da 1284 gibi erken bir tarihte toplarda kullandı. Memlüklerin Ain Jalut'ta el tabancalarını kullandıklarına inanılırken, Moğollar bu teknolojiyi zapt ettikleri Çin'de edindiler. Avrupalılar barutu muhtemelen İspanya'dan temas kurdukları Moğollardan aldı. Demirden dökülen toplara ilişkin ilk kayıt 1324'te Metz'de düşüldü. Aynı yıl İngiliz kalesi Gascony bir ay boyunca bombaya tutuldu.
Batı Afrika'daki Mali İmparatorluğu en geniş sınırlarına Mansa Musa'nın (1312-37) hükümdarlığında ulaştı ve bu dönemde Atlantik'ten Nijerya'ya ve Sahara'dan yağmur ormanlarına kadar uzandı. Musa'nın büyük zenginliği Mali altınına dayalıydı ve 1324-25 yıllarında hac ziyareti için Mekke'ye giderken uğradığı Kahire'de harcadığı altınlar ekonomiyi istikrarsızlaştırdı. Geri dönüşünde İslam alimlerinin merkezi haline gelen Timbuktu'da bir saray inşa ettirmek için Endülüs'ten bir mimar buldu. Mali daha sonraları ilk seyahatlerine 1325'te başlayan alim İbn Battuta (y. 1304-69) tarafından ziyaret edildi.
İLGİLİ: Dünya tarihi /1669–1675/ Stepan Razin'in infazı, Polonya-Osmanlı Savaşı, Maratha İmparatorluğu
İtalyan Rönesansının öncüleri, Yüz Yıl Savaşları
Floransa 1320'lerde ve 1330'larda İtalyan Rönesansının öncüleri olarak görülen Giotto di Bondone (y. 1267-1337) ve Andrea Pisano'nun da (y. 1290-1349) dahil olduğu sanatçılara ev sahipliği yaptı. Giotto Santa Croce Bazilikasının duvarlarına 1325 yılı civarında natüralistik freskler resmetti ve 1334'te Duomo'nun (katedral) yapımıyla görevlendirildi. Giotto'dan büyük ölçüde etkilenen Piano, Floransa'daki vaftizhanenin bronz kapılarını yapması için bir sipariş alarak 1336'da tamamlandı.
Delhi Sultanlığının Tuğluk hanedanı Müslüman devletin sınırlarını genişletmiş ve komşu Hindu krallıklarını kendine bağlı hale getirerek bir dizi Moğol saldırılarını püskürtmüştü. Zalimliğiyle tanınan Muhammed Tuğluk (y. 1300-51) babasını öldürerek tahtı ele geçirmişti. 1327'de savunma nedenleriyle başkenti Delhi'den Daulatabad'a taşıdı ve tüm nüfusu yer değiştirmeye zorladı. Sangama hanedanından I. Harihara ve kardeşi Bukka önderliğindeki bir ayaklanma 1326'da merkezi Vicayanagar'da olan Hindistan'daki son büyük Hindu İmparatorluğunun kurulması sonucunu getirdi.
İngiltere Kralı II. Edward gözdelerine, özellikle Piers Gaveston'a (1312'de kızgın baronlar tarafından öldürüldü) ve Despenser ailesine birçok yetki verdi. Ayrıca eşi Isabella'yı 1325'te oğullarının evliliğini düzenlemek için Fransa'ya göndererek kendisinden uzaklaştırdı. Isabella Fransa'dayken Roger Mortimer'in aşığı oldu ve dönüşlerinde krala karşı 1326'da bir ayaklanma başlattılar.
Despenser ailesi asıldı, Edward küçük oğlu lehine tahttan feragat etmeye zorlandı ve Roger'la Isabella naip olarak idareyi eline aldılar. II. Edward sekiz ay sonra korkunç bir şekilde öldürüldü. Naipler Gaskonya'yı Fransa'ya bıraktı ve Roger the Bruce bağımsız İskoçya'nın kralı oldu. III. Edward (1327-77) 1330'da Mortimer'i astırdı ve yönetimi kendi eline aldı.
Fransa'yla arasındaki gerilimler Edward'ın Flandre'ye yün ihracatına ambargo koymasıyla arttı ve bu, ülkede Fransız hakimiyetine karşı bir isyanı tetikledi. Fransa Kralı VI. Philippe Edward'ın Fransa topraklarına el koyarken Edward Fransız tacında hak iddia etti. Bu durum Yüz Yıl Savaşlarını başlattı.
1301 / Guelfolar Siyah Guelfoları Floransa'dan sürer. Charles de Valois döneminde şehre geri dönerler
1302 / Bruges Matin: Fransız işgaline karşı Flaman ayaklanması
1303 / Fransa Kralı IV. Philippe Papa VIII. Bonifacius'u tutuklattı
1304 / Paralı asker Katalan Büyük Birliği Osmanlı Türklerinin ilerlemesini durdurdu
1306 / Robert Bruce İskoçya kralı olarak taç giydi
1307 / VI. Philip Tapınak Şövalyelerinin tutuklanmasını emretti
1307 / Dante sürgünde İlahi Komedya adlı eserini yazmaya başlar
1307 / Hindu hükümdarı Deogir Delhi Sultanı Alaaddin'e bağlılığını bildirir
1309 / Papalık Avignon'a taşındı (1378'e kadar)
1311 / Katalan Büyük Birliği Atina'yı ele geçirdi
1312 / Viyana Konsilinde Tapınak Şövalyelerinin nihai olarak dağıtılması
1312 / Kral VII. Henry İtalyan şehir devletlerine otoritesini kabul ettirmek için yürüttüğü savaş sonucu Kutsal Roma imparatoru tacı giyer
1313 / Dai Vet İmparatorluğu Champa'yı işgal etti
1313 / Wang Chen Çin'de taşınabilir matbaayı imal etti
1314 / Bannocburn Muharebesi, İngilizler İskoçya'dan atılır
1314 / VII. Heinrich'in ölümünden sonra Almanya İmparatorluk Tacı için rakipler arasında savaş başladı
1314 / Memlükler Müslüman Dogola'yı kurar
1314 / Hereford Mappa Mundi'si (Dünya Haritası) yapıldı
1315 / İsviçre Konfederasyonu İmparator, Bavyera Kralı IV. Ludwig tarafından tanınır
1316 / Batı Avrupa'da bir önceki yıl mahsül alınamamasının ardından kıtlık çıkar
1317 / d'Este kardeşler Ferrara hükümdarları seçilir
1317 / Delhi Sultanı Kutbeddin Mübarek Deogit Hindu Krallığını topraklarına kattı
1321 / Dante Alighieri Ravenna'da öldü (d. 1265)
1323 / Delhi Sultanı Tuğluk, Telingana'yı ilhak etti ve Moğollaro püskürttü
1324 / Metz kuşatmasında toplar kullanıldı
1324 / Okchamlı William Avignon'da yasaklanan "Manevi" Fransiskenleri desteklemekten ötürü sapkınlıkla suçlanır
1324 / Mali İmparatoru Musa, Timbuktu'yu topraklarına kattı
1324-25 / Musa'nın Mekke'ye hac ziyareti
1325 / Aztekler Tenochtitlan'ı kurdu
1325 / İbn-i Batuta seyahatlerine başladı
1326 / II. Edward, Roger Mortimer tarafından alınır, ardından tahttan indirilir ve ertesi yıl öldürülür
1328 / Fransa'nın ilk Valois Kralı VI. Philippe tahta çıktı
1328 / Bavyera Kralı Ludwig Kutsal Roma imparatoru seçildi
1330 / Sırplar Bulgar çarını yenip öldürdü
1330 / İngiltere Kralı III. Edward saltanatına başlar
1331 / Osmanlı hükümdarı Osman Gazi İnik'i aldı
1332 / Habeşiştan Kralı Negus bir İslam saldırısını bertaraf etti
1332 / Moskova Rusya'nın idari ve din başkenti oldu
1333 / Çin'de veba başladı
1333 / İmparator Godaigo, Hojo naipliğini mağlup etti
1336 / Bir Hindu isyanı Güney Hindistan'da Vicyanagar İmparatorluğunun kurulmasını sağlar
1336 / Pisano kapları Floransa Vaftizhanesine takıldı
1336 / Japonya'da iç savaş; Ashikaga klanı iktidarda
1337 / İngiliz yün ambargosu Flaman isyanına neden oldu
1337 / Philip, İngilizlerden Gaskonya'yı alır; Yüz Yıl Savaşlarının başlaması
← Dünya'nın Jeolojik Zaman Cetveli'ne göre dönemleri → Çin'deki Uygur Türkleri kimdir?