Gümrük Birliği eşiğinde Kırgız-Çin ilişkileri - Turk Kyrgyz
Rusya'nın silahlı kuvvetlerine ve geleneksel hale dönüşen "yumuşak güç" politikasına yaslandığı dönemde Çin, sadece Kırgızistan'a değil Orta Asya ülkelerine yönelik mali yardım politikasına hızla devam ediyor. Sadeve bir örneği ele alırsak; 2011 yılında Rusya ile Orta Asya arasındaki mal dolaşımı 27.3 milyon dolar iken aynı dönemde Çin'in Orta Asya ülkeleri arasındaki mal dolaşımı 46 milyar doların üzerinde gerçekleşti. Pekin tek başına (İkinci sırada yer alan Özbekistan'ı katmazsak) Orta Asya ülkelerinin birinci ticaret ortağı konumuna geldi
01 Haziran 2014, 17:39
Kırgızistan'ın Gümrük Birliğine girmesi halinde Çin ile ilişkilerinin soğuyacağı, girmemesi durumunda ise Çin'in ekonomik şemsiyesi altında kalacağı dile getiriliyor.
Uzmanlar, Çin'in günümüzde Orta Asya'da ekonomik genişlemesini sürdürdüğünü belirterek, Kırgızistan-Çin ilişkilerinin de bu politikanın içinde olduğunu hatırlatıyor. İki ülkenin yönetimleri ise Kırgızistan'ın Gümrük Birliğinine giriş çabalarının yoğunluk kazandığı bu dönemde, ilişkilerind geçmişteki gibi devam edeceği iddiasında ısrar ediyorlar.
Kırgızların, “uzaktaki akrabadan ise yakındaki komşu” deyimindeki gibi, 1990 yılında bağımsızlığını kazandığı andan itibaren başlayan Kırgız-Çin ilişkileri temel olarak ticari-ekonomik açıdan gelişti. Sovyetler Birliği dağıldıktan sonra Kırgızistan ciddi ekonomik sıkıntılara yol açan hiper enflasyon, işsizlik ve yoksullukla yüzyüze kaldı. Dev ticari akımların uzak durması, petrol rezervlerinin olmaması, ülkenin ihtiyacı olan yatırımcı için gerekli şartları oluşturamadı. Rusya, Kazakistan, Kanada ve Çin günümüz Kırgızistan'ının ekonomisindeki ana yatırımcılar olarak değerlendiriliyor. Çin'den itahl edilen malların üçüncü ülkelere ihracatı ile Kırgızistan ekonomosi canlanma yaşadı.
Kırgızistan'ın bağımsızlığını kazanmasının ardından Çin, tüm mallarını bize ihraç etmesine rağmen önemli derecede etkin olmasa da günümüzde, ülkemizde Çin şirketlerinin faaliyetleri hız kazandı. Çin, ülkemizdeki tüm alanlarla ilgileniyor ve devletin büyük projeleri de buna dahil. Bunun yanı sıra Çinliler, Kırgızistan'daki küçük çaplı madenleri işletmek için de yatırım yaptı. Doğudaki komşumuz son beş yılda ülkemize yaptığı doğrudan yatırım hacmini on misli artırmış. Kırgız hükümetinin yabancı sermayaye sahip şirketlerin faaliyetine ilişkin hazırladığı raporlara göre Çin şirketleri ön sıralarda yer alıyor.
Çin'in Kırgız ekonomisine getirdiği mali destek, krediler ve hibeler olarak gerçekleşiyor. Son birkaç yıl içinde doğu komşumuz Kırgızistan'ın altyapısını geliştirmeşe yönelik milyonlarca dolar hibe ayırdı. Mesela 2008 yılında Kırgızistan'da taşımacılığı geliştirme ve ekonomik istikrarı korumak üzere 50 milyon yuan tahsis etmiş. 2012 yılında Çin'e resmi ziyaret yapan Cumhurbaşkanı Almazbek Atambayev, Çin Devlet Başkanı Hu Shintao ile görüşmesinde yatırımlarla ilgili çeşitli protokoller imzaladı. Çin halen Kuzey-Güney alternatif karayolunun yapımı, Bişkek-Torugart karayolunun onarımı, Datka-Kemin elektrik enerji nakil hatları ve Kemin enerji aktarma santralinin yapımı, Bişkek merkezi ısıtma sistemi merkezini yenileme gibi büyük projeleri gerçekleştiriyor. Küçük maden işletmelerinde birçok Çinli yatırımcı faaliyet gösteriyor. Çinlilerin Karabalta'da kurduğu petrol rafinerisi tam kapasiteyle faaliyete geçtiğinde hazineye büyük gelir sağlanacağı ifade ediliyor. Atambayev'in Çin ziyaretinde imzalanan anlaşmalar arasında başkentin ve şehir içi yollarının onarımı için Çin hükümetinin 42 milyon dolar hibesini de öngören ekonomi alanında çeşitli anlaşmalar yer alıyor. Ülkeyi kuzeyden güneye bağlayacak alternatif karayolunun yapımında kullanılmak üzere 300 milyon dolarlık düşük faizli kredi konusu da çözümlendi.
Rusya'nın silahlı kuvvetlerine ve geleneksel hale dönüşen “yumuşak güç” politikasına yaslandığı dönemde Çin, sadece Kırgızistan'a değil Orta Asya ülkelerine yönelik mali yardım politikasına hızla devam ediyor. Sadeve bir örneği ele alırsak; 2011 yılında Rusya ile Orta Asya arasındaki mal dolaşımı 27.3 milyon dolar iken aynı dönemde Çin'in Orta Asya ülkeleri arasındaki mal dolaşımı 46 milyar doların üzerinde gerçekleşti. Pekin tek başına (İkinci sırada yer alan Özbekistan'ı katmazsak) Orta Asya ülkelerinin birinci ticaret ortağı konumuna geldi. Çin Halk Cumhuriyeti Başkanı Si Shzin Pi'nin “ipekyolunun ekonomik dairesi” olarak adlandırdığı projesi ekonomi, taşımacılık, ticaret, yatırım, finans ve kültürel alanları kapsıyor. Farklı uzmanlar, Kırgızistan'ın Rusya'nın kurduğu Gümrük Birliğine girmesi halinde Çin ile ilişkilerinin soğuyacağını, girmemesi durumunda da çin'in ekonomik şemsiyesi altında kalacağına dikkat çekiyor. 29 Mayısta Astana'da yapılan zirvede Kırgızistan'ın Gümrük Birliğine katılmasına ilişkin yol haritası kabul edildi ve ülke 2015 yılından itibaren Gümrük Birliğine üye olacak.
Büyük devlet Rusya'nın da Ukrayna'daki gelişmelerden sonra Çin gibi büyük ülkeyi bir kenara bırakmaması, yakın geçmişte yapılan Asya'da İşbirliği ve Güvenlik Önlemlerini Pekiştirme Konferansında Vladimir Putin'in iki ülke arasında milyarlarca dolar tutarında 51 anlaşma imzalaması, kafalarda soru işaretlerine neden oluyor.
Bu anlaşmaların en önemlisi Rusya'nın Çin'e 30 yıl süreli yıllık 38 milyar metreküp doğalgaz satışını içeren “Sibirya Gücü” adı verilen proje.
Herhalukarda yakın gelecekte Çin'in verdiği mali yardımın da desteğiyle Orta Asya'nın da, bilhassa Kırgızistan'ın, Rusya'ya güçlü muhalif niteliğinde ekonomik ortak olacak gibi görünüyor.