Yaratıcı Drama ve Edebiyat - Erdem Erem Röportajı — Tiyatrohane
Bir röportajımı bugün paylaşmak istedim. Güzel ve bana göre önemli bir öğrenci girişimi dergisinin(ki basılamamış bir dergidir) benimle röportajı. Bakalım edebiyat ve drama denilince neler dökülmüş dilimden…
“ Nasıl şiir mısralar arası yaşamsa, yaratıcı drama da o satır aralarını canlandırmalarla bireylerin yaşantısı haline getirir.”
Yaratıcı dramanın ilk uygulamaları ile ilgili olarak 1911’lerde, bir köy öğretmeni olan Harriet-Finlay Johnson’ın adı geçer. Bu ilk uygulamalar “Make believe play” (Öyleymiş gibi yapma oyunu) biçimindedir. 1970’lerde ise Dorothy Heatcote, adeta okul müsamerelerine dönen bu uygulamanın asıl olması gereken biçimini uygulamaya girişir. 
Bu sayımızda Ege Ünv. Eğitim Fakültesi’nden Öğretim Görevlisi Erdem Erem ile tiyatro, psikodrama, oyun ve dramatizasyonla sıkça karıştırılan yaratıcı dramanın aşamalarını, ögelerini, diğer sanatlarla olan ilişkisini ve eğitimdeki rolünü anlatan bir röportaj hazırladık…
Yaratıcı drama hangi aşamalardan oluşur?
Yaratıcı dramanın aşamaları 3’e ayrılır. Bu aşamalar; hazırlık, canlandırma ve değerlendirmedir. Hazırlık aşamasında grup, mekan, lider ve konu arasında ilişki kurulur. Bu ilişki ise oyun ve oyunsularla oluşturulur. Katılımcıların dış mekandan, hayatlarından kendini soyutlayarak konuya ve drama’ya ısınmaları sağlanır. Canlandırma aşamasında, doğaçlama şekilleriyle grup, konuyu irdeler yani yaratıcı dramanın tekniklerinden yararlanarak konu canlandırma ile sorgulanır. Son aşama olan değerlendirmede ise o günkü konunun üzerine ölçme ve değerlendirme çalışmaları yapılır. Katılımcıların neler hissettiği, neler öğrendiği sorgulanarak atölyenin/dersin sonuca ulaşıp ulaşmadığı belirlenir.
Yaratıcı dramadaki ögeler nelerdir?
Yaratıcı dramada lider, mekan, konu, yaratıcılık, oyunsu süreç, teknikler, grup ve canlandırma ögeleri vardır.
Bu ögeler hakkında biraz bilgi verir misiniz?
Lider, grubu yönlendiren, konuyu belirleyen, planlamayı yapan kişidir. Mekan, yaratıcı dramanın yapıldığı alandır. Yaratıcı drama çok farklı yerlerde yapılabilir. Genelde boş, yaklaşık 80 -100 metre kare ve halıfleks veya ahşap zeminde, müzelerde, galerilerde, çeşitli dış mekanlarda, açık alanlarda yapılabilir. Konuya göre mekan belirlenir ya da değiştirilir. Konu ise o gün ulaşılmak istenen kazanıma göre oluşturulur. Atölyenin/dersin tamamı konu odağında geçer. Yaratıcılık önceden bağlantı kurulmamış iki “şey” arasında bağlantı kurmadır. Yaratıcı dramanın temeli yeni bilişsel örüntüler oluşturmadır. Bu iş de yaratıcılığın ta kendisidir. Oyunsu süreç; yaratıcı dramanın temelde kullandığı şeylerden biri de oyundur. Ancak yaratıcı dramanın tamamı oyun değildir. Yaratıcı drama kurgusal dünya ile gerçek dünya arasında bir bağlantı kurmaya çalışır ve bu bağlantıdan yeni yaşantı/tecrübeler oluşturur. Oyun da tam bu noktada kurgusallıkla gerçeklik arasında bir köprü görevi görür. Bu nedenle yaratıcı drama süreçleri “oyun gibi” algılanarak bireylerin kurgusal dünyaya geçmelerini kolaylaştırır. Tekniklere baktığımızda ise yaratıcı drama eğitim bilimlerinden, tiyatrodan ve kendi alanından çeşitli teknikleri işe koşar. Bunların en başta gelenleri de doğaçlama ve rol oynamadır. Yaratıcı drama süreçlerine katılım (örgün eğitim kurumları hariç) genellikle gönüllüdür. Grup mevcudu çalışmaya, mekana göre değişebileceği gibi genellikle 12 -24 kişi arasındadır. Ayrıca grup kişisel yaşantılar açısından da yaratıcı drama süreçlerinde önemlidir. Yaratıcı drama grubun geçmiş yaşantılardan yaralanarak yeni yaşantılar oluşturmasını hedefler. Bu nedenle de grubun o ana kadar kendilerinde biriktirdikleri tecrübeler süreç açısından önem kazanır. Ancak yaratıcı drama bu tecrübeleri birebir ortaya koymaz ve bireylerdeki problemleri çözmeye çalışmaz. Yapmaya çalıştığı şey kişilerin kendilerini fark ederek yaşantılarını çoğaltmak ve farkındalığı arttırmaktır. Canlandırma ögesine baktığımızda ise yaratıcı drama yaşayarak öğretmeyi merkeze aldığından canlandırmalarla bireylerin her hangi bir durumu, olayı somut veya somut kavramı “-mış gibi” süreçlerde rol oynayarak yaşamasını, tecrübe etmesini sağlar. Canlandırma olmayan süreçlerde yaratıcı dramadan söz edilmesi mümkün değildir. Çünkü doğaçlama ve rol oynamanın işe koşulmadığı bir süreç yaratıcı dramanın canlandırma ögesini barındırmıyor demektir.
Biraz da yaratıcı dramanın diğer sanatlarla ilişkisinden bahseder misiniz?
Yaratıcı drama en çok edebiyattan feyz alır. Çünkü edebiyatta anlatılan yaşam ya da yaşam anları, çoğu zaman yaratıcı dramanın çıkış noktasını oluşturur. Ortaya çıkan ürünler her zaman edebi bir değer taşımasa da grup olarak öykü, şiir vb. edebi türler üzerinde çalışılır. Bazen de bireysel olarak deneme, masal, öykü, şiir oluşturulur. Nasıl şiir mısralar arasındaki yaşamsa, yaratıcı dramada o satır aralarını canlandırmalarla bireylerin yaşantısı haline getirir.
Bunun yanında resim, heykel ve fotoğraf gibi sanatlardan da sıkça yararlanır. Yaratıcı drama dramatik anları (eylem anlarını) doğaçlamalarda merkeze aldığı için ve sanatlar da bu anlardan yola çıkarak eserlerini oluşturduğu için yaratıcı dramayla sanatlar arasında çok net bir parelellik ve iç içelik söz konusudur.
O halde yaratıcı drama eklektiktir diyebilir miyiz?
Yaratıcı drama bilimine eklektiktir diyebiliriz. Daha doğrusu yaratıcı drama farklı disiplinleri bir arada ele alarak aynı potada erittiğinden multidisipliner bir yaklaşımdır diyebiliriz. Örneğin; psikoloji, sanat, eğitim bilimleri, felsefe, fen bilimleri gibi birçok alandan hem yararlanır hem de onlara katkıda bulunmaya çalışır.
Sanırım yaratıcı drama bu alanlardan en çok eğitim bilimleriyle sıkı bir etkileşim içinde. Yaratıcı dramanın eğitimdeki rolü nedir?
Yaratıcı drama son yy’da ortaya çıkmasına karşın eğitimde ve sanatta çok ciddi gelişmelere yol açmıştır. Özellikle eğitimdeki yapılandırmacı yaklaşımla çocuğun merkeze alınması, yaşayarak öğrenme, tümel öğrenme ve çok yönlü zeka gibi kavramların ve kuramların ortaya atılmasıyla; yaratıcı drama, eğitimin temel dinamiklerinden biri olmuştur. Böylece yaratıcı drama eğitimde gerek yöntem gerek salt yaratıcı drama bilimi olarak yer almaya başlamıştır. Son yıllarda ülkemizde üniversitelerin eğitim fakültelerinde zorunlu bir ders, edebiyat, iletişim, hukuk gibi fakültelerde de seçimlik ders olarak yer almaya başlamıştır. Bunun yanındaokulöncesinde ve ilköğretimde ise zorunlu seçimlik ders olarak yerini almıştır. Yaratıcı drama kendi başına bu şekilde yer aldığı gibi neredeyse tüm derslerde dersin işlenişinde bir yüntem olarak kullanılmaktadır.
Yaratıcı dramanın İzmir sürecini anlatır mısınız?
Yaratıcı drama 1991 yılının kasım ayında İzmir Buca eğitim fakültesi tarafından düzenlenen 1.Eğitim Kongresinde hocamız Prof. Dr. İnci San’ın bildirisiyle ve burada yaptığı atölye çalışmalarıyla başlar diyebiliriz. Ancak İzmir’in Ankara’ya uzak olması ve o dönemde uzman yetersizliği nedeniyle kongreyle başlayan süreç kesintiye uğramıştır. Fakat gerek Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesindeki Yüksek Lisans Programı gerekse de Çağdaş Drama Derneği’nin(ÇDD) çalışmalarıyla lider yetiştirme süreci hız kazanmıştır. Bu süreçte İzmir’de ÇDD’nin temsilcilik olarak var olması 2004’e rastlar. O yıl Yrd. Doç. Dr. H.Ömer Adıgüzel ve ben atölye çalışmalrını beraber yürüttük. 2006’nın sonunda da yüksek lisansdan sınıf arkadaşım Müjdat Ataman bize katıldı. 2007 Ekim’de de ben, Sayın Ataman ve yaratıcı dramaya gönül verenlerle beraber ÇDD İzmir şubesini kurduk. Şubeyle beraber süreç hız kazandı. İzmir’deki tüm üniversitelerle ve Milli Eğitim Müdürlüğü ile bağlantılar sağlamlaştırıldı. Türkiye genelinde yürüyen proje ortaklıklarına İzmir özelinde de imza atılmaya başlandı.
YD ile ilgili kitap önerileriniz nelerdir?
Egitimde Yaratıcı Drama, Pegem A yay. Ömer Adıgüzel
Yaratıcı Drama, Naturel Yay., Edt. Ömer Adıgüzel
Yaratıcı Drama Öğretmenimin Günlüğü, PegemA Yay., Tülay Üstündağ
Yaratıcılık, PegemA Yay., Tülay Üstündağ
İlköğretimde Drama, Anadolu Ünv. Yay. , Editör Ali Öztürk
Çocukta Yaratıcılık ve Drama, Anadolu Ünv. Yay. Editör Ali Öztürk
: San, İnci Eğitimde Yaratıcı Drama başlıklı makaleden, Yaratıcı Drama, Naturel Yay.
Tiyatroya Giriş - Dram Sanatı - ...