Süryanice yok olma riskiyle karşı karşıya
11 Gulane 2013 Şeme 09:46
Roportoj: Murat Kuseyri
UNESCO'nun yayımladığı “Tehlike Altındaki Diller Atlası” Dünyada 2 bin 400, Türkiye'de 18 dilin yok olma tehdidi altında olduğunu gösteriyor. Atlas'da tehlike altındaki diller “kırılgan”, “açıkca tehlikede”, “ciddi anlamda tehlikede”, “son derece tehlikede” ve “kaybolmuş” diller olarak 5 katagoriye ayrılıyor.
Türkiye'de Abhazca, Adigece, Çerkezce ve Kürtçe'nin Zazaca lehçesi kırılgan diller kategorisinde yer alırken Hemşince, Lazca, Pontus Yunancası, Abazaca, Batı Ermenice, Romanca ve Süryanice “açıkça tehlike altında” olan diller kategorisinde yer alıyor.
5 bin yıldan beri Mezopatomya topraklarında yaşayan Asuri-Süryani Halkının büyük bir kısmı soykırımdan geçirildi, zorunlu göçe zorlandı. Süryaniler sadece fiziki değil, kendi ana dillerinde eğitim veren kurumları da yasaklanarak kültürel soykırımına tabi tutuldu.
Stockholm'de yaşamını sürdüren “Nsibin Yayınları” sorumlusu Araştırmacı-Yazar Jan-Beth Şaweco'yla Aramca ve Süryanicenin tarihsel gelişim içerisinde geçirdiği evreleri ve günümüzdeki sorunlarını konu alan bir söyleşi yaptık.
Asur İmparatorluǧu’nun, İÖ 612’de önce Ninova ve daha sonra 539’da Babil’in düşürülmesi ile yıkılmasından sonra, Aramca egemen bir politik dil olmaktan uzaklaşıyordu. Daha sonra yine Asuristan, Kildanistan, Aramistan ve Mezopotamya toprakları üzerinden eksilmeyen, çeşitli istilacı-işgalci güçlerin egemenlik savaşı, dile büyük darbeler vurdu. Bu olgu baş aşaǧı iniş sürecini hızlandırdı.
Bu dillerden biri Turabdin’de konuşuluyor, (Batı Süryaniler) halkı ona Şurayt [Surayt] diyor. Bu dil ilk defa İsveç’te Latince harflerle düzenli yazıya döküldü. Şu an bu dilde çeşitli ürünler üretiliyor. Bu dile bilim dünyası, Süryanice’nin coǧrafik Turabdin sözcüǧüne karşılık gelen Ţuro sözcüǧünden, Ţuroyo adını aldı. Bazen ona Çaǧdaş Yeni Batı Süryanice de deniliyor.
Doǧal olarak Sayfo’dan sonra, dil alabildiǧine gerileme kaydetti. Yakın ve Ortadoǧu’da da haritanın deǧişmesiyle, Süryaniler ayrı ülkelerde yaşamak zorunda kaldı. Politik olarak dayatılan yasal engeller nedeniyle dil kendine hiç yaşam bulamamış. Bu olgu dile büyük bir darbe indirdi. Halk gitgide dilini yitirdi ve yerine günlük yaşamda resmi ya da komşu dilleri kullanmaya başladı.
İrak Kürdistan’ında 1991’den bu yana, öğrenim dili olarak çaǧdaş Doǧu Süryanice Süryani okullarında kullanılıyor.
Bu ülkelerde politik statüsü olmayan Süryaniler, dini bir topluluk olarak görülüyor. Türkiye’de cumhuriyet tarihi boyunca tamamen yasaklanmış olmasına karşın, diǧer ülkeler dili kilise duvarları arasında bir din dili olarak kaderine terketmişler. Özellikle Arap ülkelerinde yaşayan Süryaniler, bir yanda merkezi hükümetlerin ırkçı-şoven politikası, diǧer bir yanda da kilisenin teslimiyetçi-kuyrukçu politikası yüzünden, günlük yaşamda dilleri yerine Arapça’yı kullanagelmişler.
Hertevin Siirt’e baǧlı Doǧu Süryani ya da Kildani bir köy. Sayfo’dan önce bu köye benzer 30-40 kadar köy bu alanda yine böyle vardı. Bu köylerin halkı kıyıldı. Kıyılmıyanları zorla islamlaşıp Kürt, Türk ve Arap oldu. Dil de doǧal olarak kayboldu. Bu köylerin adları hala içinde yaşıyan Kürt, Arap ve islamlaşmış Kildaniler tarafından eski adlarıyla anılıyorlar.
Na xebere 7943 rey wanîyaya