Lenin Hegel ve Batı Marksizmi (Eleştirel Bir İnceleme) – Kevin B. Anderson | | İNSANOKUR edebiyat
Ara	Lenin Hegel ve Batı Marksizmi (Eleştirel Bir İnceleme) – Kevin B. Anderson	14 Mart 201404 Ocak 2016	Bu kitapta, Marksizm üzerine tartışmaların birçoğunda görüldüğünden farklı bir Lenin tablosu sunulmaktadır. 1914-1915 yıllarında kaleme aldığı Hegel Defterleri?ne yakından bakılarak, Lenin?in 1914 sonrası çalışmalarının, özellikle diyalektikle ilgili çalışmalarının, onu, ortodoks Marksistlerden çok Hegelci ya da ?Batılı? Marksistlere daha yakın kıldığı savunuluyor.
Çalışma, Lenin?in Marksizmi ve genel olarak Marksist teori hakkında bir tartışma açma girişiminde bulunurken, Lenin?in düşüncesini dostça olmakla birlikte eleştirel bir değerlendirmeye tabi tutuyor. Yazara göre, Lenin?in düşüncesinin tartışılması, hem Marksist-Leninist ?kutsallaştırmanın?, hem de Batılı eleştirmenlerin saygısız ve düşmanca yaklaşımlarının dar sınırlarından kurtarılmalıdır. Bu kitap, diyalektik düşüncenin sürmekte olan çağdaş ilişkinliğinin bir örneği olarak da hizmet görecek; devrim tarihindeki en önemli figürlerden biri olan Lenin için diyalektik düşüncenin taşıdığı önemi göstermiş olacaktır.
Sonuç olarak bu kitap, geçmiş değil gelecek düşünülerek yazılmıştır. Eğer Marksist düşünce, kendisini yenileyecek ve yeniden iddialı hale gelecekse, Marx sonrası kuşağın en büyük figürü olan Lenin?in mirasını eleştirel bir biçimde kavramak zorundadır. Bu kitabın yapmaya çalıştığı şey de budur.
Lenin ve Hegel Üzerine Kışkırtıcı Düşünceler – Haluk YURTSEVER
(09.05.2014, Radikal Kitap)
Lenin, Hegel ve Batı Marksizmi, ABD?li sosyoloji profesörü Kevin B. Anderson?un yakınlarda yayımlanan, ?ilginç? kitabının adı. Anderson, Lenin?in 1914-1915 yıllarında, Hegel?in Mantık Bilimi ve Felsefe Tarihi çalışmalarından özetler aktarıp, notlar aldığı Hegel Defterleri?ni bir projektör gibi kullanarak Lenin?e farklı bir ışık tutuyor.
Kitabın ana teması, Hegel çalışmalarının, Lenin?in diyalektik, emperyalizm, devrim, devlet, ulusların kendi kaderlerini tayin hakkı, ulusal kurtuluş devrimleri vb. konuları üzerindeki etkilerini incelemek olarak özetlenebilir.
Anderson?un incelemesinin de, sınırlı, spesifik bir konuya aşırı yoğunlaşan tüm çalışmalarda görülen abartma ve zorlamalardan kendisini kurtaramadığını söyleyebiliriz. Öte yandan, Lenin, Hegel ve Batı Marksizmi, Hegel diyalektiğini daha iyi tanımak, bu diyalektiği ?çalışan? Lenin?in düşünsel gelişmesini, Hegel?den nasıl ve ne ölçüde etkilendiğini öğrenmek isteyen okuyucuya kışkırtıcı düşüncelerle dolu zengin bir kaynak sunuyor. Kitabı ilginç kılan bu.
Lenin?in Hegel diyalektiği üzerine notlarından
Burada, ilgi duyan okuyucuya kitabın tadı hakkında bir fikir versin diye, Lenin?in defterlerinden birkaç aktarma yapacağım.
Lenin, Hegel?in mantığına ilişkin görüşünü bir yerde şöyle özetliyor: ?Mantık, düşüncenin dışsal formlarına değil, ?tüm maddi, doğal ve zihinsel (geistige) şeylerin? gelişmesine, başka bir deyişle, dünyanın ve onun bilgisinin bütünsel somut bilgisine, yani dünyanın bilgisinin tarihinin genel toplamına ilişkin bir öğretidir.? (s.86) Anlatım ve çeviri biraz çetrefil olmakla birlikte, bütünsel somut bilgi ve bilginin tarihin genel toplamı olduğu vurgusu gerçekten önemli, Marksizme sinmiş bir Hegel düşüncesidir.
Lenin, başka bir yerde, Hegel?den bir paragraf aktardıktan sonra aynen şunları yazıyor: ?İdealin gerçeğe dönüşmesi fikri derin! Tarih için çok önemli. Ama aynı zamanda insanın kişisel yaşamı açısından da, açık ki, burada çok gerçek var.?(s.98)
?Çelişki? ile ilgili bölüme girişte şunları yazmış: ?Zekice ve doğru. Her somut şey, her somut bir şey, başka bir şeyle çok çeşitli ve çoğu zaman çelişkili ilişkiler içindedir, ergo (demek ki) hem kendisidir hem de diğer bir şeydir.?(s.106)
Biçim ve öz?le ilgili olarak Hegel?den şu cümleyi aktarıyor. ?Biçim, kendi özdeşliği içinde öze sahiptir, tıpkı özün kendi olumsuz (negative) doğası içinde mutlak biçime sahip olması gibi.? (s.110)
Lenin?in Hegel?in ?çelişki yasası? üzerine yazdığı bölümden defterine aldığı beş paragraflık pasajdan: ??çelişkinin aksine, özdeşlik, yalnızca basit dolayımsızın, ölü varlığın belirlenimidir; çelişki ise, tüm hareketin ve canlılığın köküdür; bir şey, yalnızca içinde çelişkiyi barındırıyorsa hareket eder; bir iç tepiye, bir etkinliğe sahip olur.?(s.107)
Bilinç ve pratik üzerine : ?Hiç kuşkusuz, Hegel?de pratik, bilinç sürecinin analizinde ve nesnel (Hegel?e göre ?mutlak?) gerçeğe geçişte bir halka görevi görüyor. Marx, böylece, bilgi teorisinin içine pratik kriterini sokarak Hegel?e sadık kalıyor.? (s.159)
?İnsan bilinci, nesnel dünyayı yalnızca yansıtmaz, onu yaratır da.? (s.212)
?Pratik (teorik) bilgiden üstündür, çünkü pratikte yalnızca evrenselliğin saygınlığı değil, aynı zamanda dolayımsız hakikat vardır.? (s.160)
?Gerekli olan bilinç ve pratiğin birliğidir.? (s.161)
İnsan bilgisi üzerine: ?İnsan bilgisi düz bir hat oluşturmaz (veya böyle bir hat izlemez), sonsuz bir biçimde bir dizi çembere yaklaşan bir eğri, bir spiraldir. Bu eğrinin herhangi bir parçası, bölümü, kısmı; bağımsız, tam, düz bir çizgiye dönüştürülebilir (tek yanlı olarak dönüştürülebilir), o zaman da bu (eğer kişi ağaçlardan ormanı görmüyorsa) o kişiyi bir çıkmaza, dinsel gericiliğe götürür?Ve dinsel gericilik (=felsefi idealizm)?hiç kuşkusuz bir kısır çiçektir, ama yaşayan, verimli, gerçek, güçlü, her şeye gücü yeten, nesnel, mutlak insan bilgisi ağacı üzerinde büyüyen bir kısır çiçektir.? (s.200)
?Devrimin diyalektiği?, emperyalizm ve ulusal kurtuluş
Anderson , Lenin?in emperyalizm ve ulusal kurtuluş hareketleri ile ilgili teorik-siyasal tezlerinin çok önemli ölçüde Hegel okumalarının etkisiyle yazıldığı görüşünü sık sık yineliyor.
Örneğin, Lenin?in Buharin?in Emperyalizm ve Dünya Ekonomisi kitabına yazdığı önsözden şu pasajı aktarıyor: ??tek dünya tröstü ortaya çıkmadan çok önce, ulusal finans kapitalin dünya çapında ?ultra-emperyalist? bütünleşmesi gerçekleşmeden önce, emperyalizm kaçınılmaz olarak infilak eder ve kapitalizm kendi zıddına dönüştürülür.? (s. 227)
Şöyle bağlıyor: Ulusal kurtuluş hareketleri, emperyalizmin diyalektik karşıtı olarak meydana çıkarlar. Bu anlamda kapitalizmde ortaya çıkan yeni bir gelişme, tekelcilik ve emperyalizm, muhalefetin yeni bir biçimini doğururlar ve Hegelci-Marksçı öznellik, çelişki ve inkâr kuramı varlığını sürdürmeye devam eder.?(235)
Anderson, bence de haklı olarak, Lenin?in, ulusların kendi kaderlerini tayin hakkı üzerine 1916?dan sonra yazdıklarının eski görüşlerinden farklı olduğunu belirtiyor. Bu kopuşun, Lenin?in Hegel çalışmasına yoğunlaştığı zamana denk geldiğine işaret ediyor. Lenin?in 1916 Nisan?ında yayımlanan ?Sosyalist devrim ve UKKTH , Tezler? yazısından şu paragrafı aktarıyor: ?Sosyalist devrim, yalnızca bazı büyük grevler, sokak gösterileri, ya da açlığın neden olduğu kargaşalar, veya askeri bir ayaklanma ya da sömürge ayaklanması nedeniyle ortaya çıkmaz, Dreyfus Davası ? gibi siyasal bir krizle, ya da baskı altındaki bir ulusun, vb. ayrılmasına ilişkin bir referandum bağlamında da ortaya çıkabilir (s. 247)
Anderson şu sonuca varıyor: ?Toparlarsak, Hegel araştırmalarının ardından, Lenin, ulusal kurtuluş hareketlerini emperyalizmin belirleyici diyalektik karşıtı olarak görmeye başlamıştır; zamanının Marksist teorisyenleri arasında bu pozisyonu geliştiren ondan başka kimse yoktur.? (s.257)
Kritik bir kitap: Devlet ve Devrim
Anderson, Lenin?in , pek az siyasal önderde rastlanan bir özelliğini öne çıkarıyor. Dünyanın ilk proleter devriminin önderi, deyim yerindeyse pratisyeni olan Lenin, 1914-1917 arasındaki zamanının çoğunu teorik çalışmalara ayırıyor! Hegel/Marx okuyor, felsefe, emperyalizm , devrim ve devletle ilgili defterler dolduruyor. Önemi ve etkisi büyük iki kitabından Emperyalizm?i (1916 ) Ekim Devrimi?nden bir yıl, Devlet ve Devrim?i bir ay önce tamamlıyor. Dünyayı sarsan o büyük devrimin ayak seslerinin duyulduğu, Rusya?nın devrim karşı-devrim arasında gidip geldiği 1917 yazının sıcak ve civcivli günlerinde devrim ve devlet üzerine teorik çalışma yapan bir devrim önderi?
Devlet ve Devrim, Lenin?in Marksistler arasında da çok tartışılan, kimi sıkı Lenincilerin bile ?anarşizan? diye etiketleyip dışlanan bir çalışmasıdır. Bana göre, Devlet ve Devrim, Lenin?in Ekim Devrimi sonrasını önceden gören, son derece önemli ve doğrultusu isabetli bir çalışmasıdır. Lenin, bu kitapta, eski devlet mekanizmasını devralmanın yeterli olmayacağı, onu parçalamak gerektiği türünden Marksist tezleri yinelemenin yanı sıra, kapitalizmden komünizme geçişin ?Paris Komünü? tipinde devletine ve aşağıdan sosyalizm düşüncesine güçlü bir vurgu yapmıştır.
Devlet ve Devrim, aynı zamanda çeşitli yönlere doğru çekiştirilen bir kitaptır. Hegel etkisi ise tartışmalıdır. Anderson ve kitapta çok sık başvurduğu, elli yılını Hegel?i ve Lenin?deki Hegel etkisini incelemeye veren Rusya doğumlu Amerikalı Raya Dunayevskaya Devlet ve Devrim?e ve özellikle de devrim sonrası Lenin pratiklerine çeşitli eleştiriler yöneltiyorlar.
Kapital?i anlamak için Hegel
Anderson?un kitapta sık sık yinelediği bir Lenin notu var. Şöyle:
?Aforizma: Hegel?in Mantık?ı baştan sona incelenip tümüyle anlaşılmadıkça, Marx?ın Kapital?inin, özellikle de onun birinci bölümünün, tam olarak kavranması imkansızdır. Sonuç olarak, geçtiğimiz yarım yüzyıl boyunca Marksistlerin hiçbiri Marx?ı anlamamıştır.? (s. 327)
Kitabın üçüncü kısmında, Lukacs, Korsch, Lefebvre, Bloch, Forest, Colett, Althuesser; Garaudy ve Dunayevskaya?nın Hegel ve Lenin üzerine görüşleri aktarılıyor. Birçok bakımdan öğretici olan bu bölümü özetleyecek yerimiz kalmadı.
Anderson, kitabın başında açtığı tartışmaya kitabın sonunda bence oldukça toparlayıcı bir yanıt veriyor: ?Ben, eğer Lenin?in 1914 sonrası kuramsallaştırmasına ilişkin net bir görüş sahibi olacaksak, bu öğelerin ?diyalektik, siyaset ve ekonomi- bir bütünlük oluşturacak şekilde ele alınması gerektiğini düşünüyorum.?(s.416)
(Eleştirel Bir İnceleme)
Orjinal isim: Lenin, hegel and Western Marxism
Etiketler Anderson, Batı Marksizmi, Eleştirel Bir İnceleme, Hegel, Lenin	Yazı dolaşımı
Agnes von Kurowsky’den Ernest Hemingway’e ayrılık mektubu	Nasrettin Hoca ve Çömezleri – Rıfat Ilgaz
Rasgele“Akıl akıldışı olur” Hegel Aritmetiğin Temelleri – Gottlob Frege Yaşamak İçin Acı – “Acı çekiyorum o halde varım” Şeyh Bedreddin: Şair, tohumdaki ağacı görür ve onu söze döker. Ama bir de bahçevan vardır. Yeni Atlantis’e dair – Pervin Ayça Akarsu Devrim Bir Giyotindir – Paul Lafargue Dünyadaki fenalıkların birçoğu karşı çıkamadığımız şeyi kabullenmeye alıştırmalarından geliyor – Montaigne Michel Foucault: Hapishanelerin, fabrikalara, okullara, kışlalara, hastanelere ve bütün bunların da hapishanelere benzemesi şaşırtıcı değil mi? Felsefenin Temel İlkeleri – 12. Ders: Toplumun manevi yaşamı maddi yaşamının yansısıdır. Georges Politzer İlkeler Yönünden Nietzsche ve Kant Ben Özelim – Hal Niedzviecki Felsefe-i Zenan , Ahmet Mithat Efendi cafrande.orgSlavoj Zizek‘e Göre Mutlaka İzlenmesi Gereken 10 Film“Bunlar böyledir işte!” Değişik Gözle Bakınca – Sait Faik AbasıyanıkNietzsche: “Rastlantılardan, dış uyarımlardan elden geldiğince kaçınmalıdır insan…”Erkan Oğur & İsmail Hakkı Demircioğlu “Anadolu Beşik” AlbümüDüzenli kitap okumanın insana kazandırdığı 15 özellikSelim Temo: “Herkes biraz başkası…”“Topraklar sahip olmak için değil, hatırlanmak içindir”* Unutulmuş Topraklar – Aslı ErdoğanMuammer Ketencoğlu ve “İzmir Hatırası” AlbümüMutlaka İzlenmesi Gereken 10 Tiyatro OyunuAcının götürdüğü yere git – Ece Üremez bilgisavar.orgAşureyi alüminyum kaba koymayınTürk fındığı ve inciri en ölümcül gıdalar listesinde!Kuru üzümde kullanılan chlorpyrifos maddesi halk sağlığını tehdit ediyorYeşil çay içmeniz için 18 nedenDemir pekmezden, çinko köfteden!Siyah sarımsağın inanılmaz faydalarıYürüyüş kalbi koruyor, ağır spor vuruyorKedi ve köpeklerde kanser vakaları artıyor!Olgunlaşmamış meyvelerin çekirdekleri zehirliyor‘Karaciğer yetmezliklerinin çoğu önlenebilir sebeplerden’	Arşivler	Arşivler