<> Enflasyon öğrenciyi de veliyi de vurdu | Ahval
Eylül ayının ortasıyla yaza veda ederken, ders zilinin çalmasına da kısa bir süre kaldı. Lise ve üniversite yerleştirme sonuçları açıklandı. Dövizin artışı ve arkasından gelen zamlarla kötü bir yaz geçiren ekonominin etkisiyle, kış daha başlamadan sokakta soğuk rüzgarlar esiyor.
Cebindeki parası her gün değer kaybeden işçi, esnaf, memur ve emekli bir yandan ay sonunu getirmeye çalışırken; diğer yandan dişinden tırnağından arttırdıklarıyla çocuklarını okutmaya uğraşıyor.
Ateş pahası olan kırtasiye malzemeleri, neredeyse aylık mutfak harcamalarına denk gelen üniforma fiyatları, artan yurt ve ev kiraları, zamlanan üniversite yemekhaneleri gençleri ve ailelerini kara kara düşündürüyor.
Biz de Ahval olarak lise ve üniversite öğrencilerinin ihtiyaçları için sokağa çıkarak bir fiyat araştırması yaptık. En basit hesapla üniversitede okuyan bir öğrencinin temel ihtiyaçlarını karşılaması halinde aylık gideri 2 bin lirayı geçerken, veliler lisede okuyan çocukları için sene başında en az 2 bin liralık alışveriş yapmak zorunda.
Defter, silgi, kalem ve güzel bir çanta. Her öğrencinin olmazsa olmazı. Okullar başlamadan giderilecek temel ihtiyaçlardan sadece birkaçı. AKP ile kapanan kağıt fabrikalarıyla, Türkiye kağıtta dışa bağımlı hale geldi.
Dövizin artmasıyla, yurtdışından ihraç edilen kağıt da doğal olarak arttı. Geçtiğimiz haftalarda açıklanan rakamlara göre kağıdın tonu 750 Euro’dan 900 Euro’ya çıktı. Bu artışa, Euro’nun da yükselişi eklenince defter fiyatları aldı başını gitti.
İlk durağımız Kadiköy Akmar pasajı. Her çeşit öğrenci ihtiyacını yıllardan beri karşılamaya çalışan pasajda kitapçılarla ve kırtasiyecilerle konuştuk. Kırtasiye çalışanlarından Selim Bey, kırtasiye fiyatlarının geçen eğitim-öğretim dönemine göre arttığını ifade ederek, yine de çok fazla zam yapmamaya çalıştıklarını belirtti:
“Dövizin artışı ile birlikte defter kitap fiyatları da arttı tabii. Sonuçta kağıt yurtdışından ithal ediliyor. En kötü 1 ortalı defterin fiyatı bile 2,5 lira’dan 4 lira’ya çıktı. Bu da kimsenin tercih etmeyeceği defterlerden. Şöyle ortalama iyi bir 3 ortalı defter almak istiyorsanız 15, 20 lirayı gözden çıkarmanız gerekli.
Düşünün bir öğrencinin, lise veya üniversite farketmez, en az 8 deftere ihtiyacı var. Daha kafadan ortalama 200 lira ile alışverişe başlıyorsunuz. Çok da zam yapmadık. Aslında fiyatları iki katına çıkarmamız lazımdı ama o zaman da müşteri kaçacaktı.”
Kırtasiyeye göz gezdirdiğimizde fiyatlar dudak uçuklatıyor. Silgiler üç liradan, defterler 10 liradan, kalemler ise markasına göre 10 liradan başlıyor. Bir öğrencinin bir yıllık gideri ise neredeyse 300 lirayı geçiyor.
Okul çantaları ise zevke ve kaliteye göre değişse de, en kötüsü için 50 lirayı gözden çıkarmanız şart. Okulun istediği ekstra kağıt, dosya, pergel gibi gereçleri de alışverişinize eklediğinizde 750 lirayı geçmeniz işten bile değil.
Defter, kalemden sonra en önemli ihtiyaç üniforma. Her okulun kendi anlaştığı bir yer var. Fiyatlar okulların bulunduğu yere ve kalitesine göre değişiklik gösterse de, etiketlerdeki artış göze çarpıyor. Üniforma alışverişinin odak noktası olan Türkmen mağazasında iki okulun üniforma ücretlerini araştırdık. Biri devlet okulu olan Mehmet Akif Ersoy İlköğretim okulu, diğeri ise özel okul olan Küçük Prens İlköğretim okulu.
Küçük Prens İlköğretim devlet okullarının aksine klasik üniforma dışında eşofman ve polo yaka tişört kullanıyor. Türkmen mağazasında Küçük Prens’te okuyan bir öğrencinin üniforma fiyatı her şey dahil 500 lira olarak karşımıza çıkıyor.
Her üründen bir tane olan paketten, kirlenmeye veya yırtınmaya karşın bir tane daha yedek almak isterseniz fiyat ikiye katlanıyor. Ortalama bir üniforma için 1000-1500 lira ödüyorsunuz. Mağaza çalışanları, geçen yıldan bu yana fiyatların en az yüzde 40 arttığını belirterek, satışlarının düştüğünü söylüyor.
Mehmet Akif İlköğretim’in kıyafetleri devlet okulu olduğundan klasik giyim ve özel okullara göre az daha ucuz. Mehmet Akif İlköğretim için hazırlanan paketin fiyatı ise 300 lira. Bu paket, Küçük Prens gibi her ürün için bir taneden oluşuyor. Eğer çocuğunuz devlet okulunda okuyorsa, en az 500 lirayı kıyafet için gözden çıkarmanız gerekli. Bu rakamın; ayakkabı, beden eğitimi dersi için eşofman ve spor ayakkabının gibi gerekli diğer ürünleri kapsamadığını da söylemek gerekir.
Ekonominin gittikçe kötüleşmesi, özgürlüklerin yok edilmesi, sadece işini yaptığı için hapishanelere atılan düşünürler ve gazeteciler, korku ve baskı ortamında süregiden bir yaşam. Geleceği belirsiz olan bir Türkiye. Bu karanlık tabloda, her şeye rağmen üniversitede okuyarak hayatta kalmaya ve geleceğe umutla bakmaya çalışan gençler var.
Cumhurbaşkanı Erdoğan, üniversite harçlarının kendi dönemlerinde kalktığını her konuşmasında vurgulusa da, İstanbul’da öğrenci olmak sadece harç ödememekle olmuyor. Yurt, yemek, kitap ve ulaşım asgari düzeyde her üniversitelinin temel ihtiyaçları.
İstanbul’daki devlet yurtlarının kapasitesi tüm öğrencilere yetmiyor. Kredi Yurtlar Kurumu bu sene yurtlara zam yapmayacağını açıklasa da, okullar açıldıktan en az bir hafta sonra yurt yerleştirme sonuçları belli oluyor. O aradaki süre ise öğrencinin kaderine bırakılıyor. Devlet yurtlarında yer bulamayan, TÜRGEV gibi AKP eğilimli yurtlara gitmek istemeyen öğrenciler ise çareyi ya özel yurtlar da ya da evlerde arıyor.
Beyazıt ve Beşiktaş. İstanbul üniversitelerinin iki merkezi lokasyonu. Üniversite öğrencileri okudukları üniversitelere daha yakın olması için genellikle bu çevreyi tercih ediyor. İstanbul Üniversitesi, Galatasaray Üniversitesi, Mimar Sinan Üniversitesi, Marmara Üniversitesi, Yıldız Teknik Üniversitesi ve İstanbul Teknik Üniversitesi. Vakıf üniversiteleriyle birlikte Beyazıt ve Beşiktaş çevresindeki okulların sayısı 15’i geçiyor.
Ekonominin kötüleşmesi yurt fiyatlarını ve kiraları da vurdu. Özel yurtlara oda sayısına göre en az yüzde 30 zam gelirken, ev kiraları ise bu zamlardan geri kalmadı. Geçen yıla göre yapılan artışı öğrenmek için, evlerin ve yurtların fiyatlarını karşılaştırdık.
Laleli Erkek Yurdu, İstanbul Üniversitesi Lale, Beyazıt ve Çapa kampüsüne yürüme mesafesinde. Yurttan aldığımız bilgi göre, geçen yılki fiyatlarla bu yıl arasında farklar var. Bu sene kayıt yaptırmak isteyen öğrenciler iki kişilik oda için bir yıllık 8 bin 500 lira, üç kişilik için de 9 bin 500 lira veriyor.
Geçtiğimiz yıla göre yüzde 25 bir zam söz konusu. Beyazıt çevresindeki bir diğer yurt olan Arkan’da da oda fiyatları artmış. Arkan’da geçen sene 2 kişilik odanın aylık ücreti bin 500 lirayken, bu sene bu rakam iki bin liraya çıkmış.
Her üniversite öğrencisinin hayalidir eve çıkmak. Kafa dengi bulunan bir ya da iki arkadaşla paylaşılan evde yaşananlar her zaman tatlı bir anı olarak kalır hafızalarda. Öğrenciye ev kiralamak istemeyen ya da bu durumu fırsat olarak görüp kiralara zam yapan ev sahipleri ise korku rüyasıdır öğrencilerin.
Beyazıt çevresinde ev tutmak isteyen öğrenciler en az bin 500 lirayı gözden çıkarmak zorunda. Beyazıt’taki okullara yakın çevrelerde 2+1 evlerin kiraları bin 500 liradan, 3+1’ler ise 2 bin başlıyor. Tabii ki bu rakamlara faturalar, aidat ve yeme içme dahil değil.
Ortalama bir öğrencinin ev masrafı ise elektrik, su ve doğalgaza yapılan zamlarla bin 500 lirayı geçiyor. Çevredeki emlak ofisleri ise mütemadiyen aynı cümleleri tekrarlıyor. Uzun yıllardan beri emlakçılık yapan Sermet bey durumu şöyle açıklıyor:
“Geçen yıl bin liraya, kötü olsa bile, öğrencilere ev buluyorduk. Az da olsa vardı. Şimdi bu rakamlara ev bulmak değil, oda bile bulamazsınız. Anadolu’dan İstanbul’a çocuğunu kayıt ettirmeye gelenler şaşkınlık içinde. Orada bin 500 liraya en güzel evde yaşarlarken, burada bu rakamı belki zemin kata veriyorlar.
Herkes kiraların az arttığını söylüyor ama ben en az yüzde 50 arttığını görüyorum. Hele üniversite çevrelerinde tutulacağına emin olan ev sahipleri, zaten başka şansları yok mantığıyla hareket ediyor.”
Taksim ve Kadiköy’e yakınlığı dışında, birçok üniversiteyi içinde barındıran Beşiktaş’ta da durum farklı değil. Liberty öğrenci yurdunda, dört kişilik bir odada bir yatak için geçen sene 1100 lira öderken, bu sene bin 400 lira ödemeniz gerekiyor. Adira yurdunda ise kayıtlar yıllık fiyatlar üzerinden yapılıyor.
Geçtiğimiz yıl 15 bin lira olan iki kişilik oda ücreti, bu yıl 18 bin liraya çıkmış. Ali Özdere Kız Yurdu ise dört kişilik oda için kişi başı aylık bin 650 lira talep ederken, tek kişilik odanın fiyatını üç bin lira olarak belirlemiş.
Semt ve mahalle kültürü ile gençlerin dostu olan Beşiktaş’ta artık yeni öğrenciler bulmak imkansız. Kira fiyatları zemin katlar için iki bin liralardan başlıyor. Beşiktaş’ta emlakçılık yapan Muharrem bey, bu sene öğrencilere dört ev kiraladığını söylüyor. Muharrem Bey farkı şöyle özetliyor:
“Geçtiğimiz senelerde üniversite tercihleri açıklanır açıklanmaz bizim işler artardı. Ben Ağustos ve Eylül’de toplam 40 ev kiraladığımı bilirim. Şimdi bu fiyatlara öğrenciler yaklaşmıyor. Çoğu şehrin ucra köşelerinde ev kiralamayı tercih ediyor. Beşiktaş zengin ve elitlerin mekanı olmaya başladı.”
Kitap, defter, barınma derken üniversiteliler için önemli bir konu da yemek problemi. Gıda fiyatlarının yükselmesi, ucuza yenilen yemekhaneleri de etkilemiş gözüküyor. İTÜ iki lira olan öğle yemeğine yüzde 25 zam yaparak iki buçuk liraya çıkarırken; iki buçuk lira olan akşam yemeğini ise üç buçuk lira olarak belirledi.
En büyük zammı ise Boğaziçi Üniversitesi yaptı. Öğrenciler zamların geri alınması talebiyle change.org üzerinden kampanya başlattı. 2016-2017 döneminde bir lira olan öğle yemeği, geçen sene iki buçuk liraya, bu sene de üç lira 75 kuruşa liraya yükseltildi. Son iki senede yapılan yüzde 150 zamla rekor kırıldı.