KAĞIT GERİ DÖNÜŞÜMÜ – Serhan Maden
Hazırlayan: Kutay ERTUL
Ts’ai Lun adlı Çinli, kağıdı bildiğimiz şekilde yapan ilk kişiydi. MS 105 yılında, Çin’de, Ts’ai Lun, dünyanın gördüğü ilk gerçek kağıdı yapmak için paçavra, balık ağları, kenevir ve çimen kullandı. Ts’ai Lun kağıdı icat etmeden önce insanlar, eski Mısırlılar, Yunanlılar ve Romalılar tarafından kullanılan, doğal bir kamış olan papirüs üzerine yazıyorlardı.
İlk başlardaki Ts’ai Lun levhaları oldukça pürüzlüydü, ancak sonraki birkaç asır boyunca, Avrupa, Asya ve Orta Doğu’da kağıt üretimi yayıldıkça, süreç gelişti ve bu da üretilen kağıdın kalitesini arttırdı.
Selüloz adı verilen liflerden üretilen kağıt, her endüstride kullanılan çok yönlü bir malzemedir. Dünyada her yıl 400 milyon tondan fazla karton ve kağıt üretiliyor. Bunun yarısından fazlası geri kazanılmış ve geri dönüştürülmüş malzemeden üretiliyor.
Kağıt Üretimi ve Tüketim Bilgileri;
• Kağıt-karton, mobilya ve inşaat malzemeleri gibi ahşap ürünlere olan talep, tropikal ormanların zarar görmesinin başlıca nedenidir ve bu talebin önümüzdeki yarım yüzyılda yüksek oranda artması öngörülmektedir.
• Dünya çapında kâğıt tüketimi son 40 yılda % 400 oranında artmış ve kağıt üretiminde % 35 oranında kesilmiş ağaç kullanılmıştır.
• Son 20 yılda, kağıt ürünlerinin kullanımı 92 milyon tondan 208 milyona yükseldi ve bu da % 126’lık bir büyüme demek.
• Dünyada, endüstriyel ağaç kesiminin % 40’ı kağıt üretimi için kullanılıyor ve bu yakın gelecekte % 50’ye ulaşacak.
• 2060 yılına kadar, öngörülen odun ürünü tüketiminde en kayda değer artışın kağıt ve kağıt hamurunda olması bekleniyor.
• ABD, kağıt üretmek için her yıl yaklaşık 68 milyon ağaç kullanıyor.
• Son 40 yılda dünya çapında kağıt tüketimi % 35 oranında artmıştır.
• Dünya çapında kağıt hamuru ve kağıt endüstrisi, dünyanın en büyük 5. enerji tüketicisidir ve tüm dünyadaki enerji kullanımının % 4’ünü oluşturmaktadır.
KAĞIT GERİ DÖNÜŞÜMÜ NE ZAMAN BAŞLADI?
Geri dönüştürülmüş malzemelerden kağıt üretimi, 1690 yılında Amerika Birleşik Devletleri’ne geldi. William Rittenhouse, Almanya’da kağıt yapmayı öğrendi ve Amerika’nın ilk kağıt fabrikasını kurdu. Rittenhouse kağıtları, atılan pamuk ve keten bezlerden yaptı. Amerika Birleşik Devletleri’ndeki insanlar ağaçtan ve ağaç liflerinden kağıt yapmaya ancak 1800’lü yıllarda başladılar.
28 Nisan 1800’de, bir İngiliz kağıt üreticisi olan Matthias Koops, kağıt geri dönüşümü için 2392-Kağıttan Mürekkep Çıkarma ve Bu Kağıdı Pulpa Dönüştürme başlıklı ilk patenti aldı. Koops, patent başvurusunda, “Baskı ve yazı mürekkebini, basılı ve yazılı kağıttan temizleyerek ve bu mürekkebi temizlenmiş kağıtları kağıt hamuruna dönüştürerek; yazı, baskı ve diğer amaçlara uygun kağıtların yapılmasını sağlayan bir buluş.” olarak nitelendirdi.
Koop, 1801 yılında İngiltere’de, dünyada pamuk ve keten bezden başka malzemeden(çoğunlukla geri dönüştürülmüş kağıttan) kağıt üreten ilk bir fabrikayı açtı. İki yıl sonra, Koops fabrikası iflas ilan etti ve kapandı, ancak Koops’un patentli kağıt geri dönüşüm süreci daha sonra tüm dünyadaki kağıt fabrikaları tarafından kullanıldı.
Belediye kağıt geri dönüşüm operasyonu, ülkenin ilk kaynağında ayrı toplama programının bir parçası olarak, Maryland, Baltimore’da 1874 yılında başladı. Ve 1896’da, New York’ta ilk geri dönüşüm fabrikası açıldı. Dünyada kağıt geri dönüşümü; günümüzde, tüm cam, plastik ve alüminyum geri dönüşümünden ağırlıkça daha fazladır.
KAĞIT GERİ DÖNÜŞÜMÜ NASIL YAPILIR?
Kağıdın geri dönüşüm süreci basitçe şu adımları içermektedir;
1. Ayıklama – İlk olarak, kompozisyona ve kalite derecesine bağlı olarak, kağıt ürünlerinin ayrıştırılması yapılır.
2. Balyalama – Üretimde daha verimli kullanım ve nakliye kolaylığı için kağıtları bir blok halinde preslemek için balya-pres makinesi kullanılır. Karton balya-pres makineleri, karton ve oluklu mukavva geri dönüşümü için özel olarak tasarlanmış hidrolik makinelerdir.
3. Parçalama – Bu aşama kağıdın daha küçük parçalara ayrılmasını ve su ile karıştırılarak kağıt hamuru oluşturulmasını içerir.
4. Yıkama – Kirletici maddelerin uzaklaştırılması için hamurun yıkanması ve filtrelenmesi ile bir hamur oluşur. Boyalar ve kaplamalar gibi katkı maddeleri bu aşamada ortaya çıkabilir. Mürekkep kağıttan çıkarılmazsa, kağıt hamuruna grimsi bir renk katmaktadır. Yıkama yoluyla (kimyasal madde ekleyerek ve suyla yıkayarak) ya da flotasyonla (mürekkebi emen köpükler üretmek için hava vererek ve ardından bu köpükleri ayırarak) çıkarılabilir.
5. Ağartma – Bu aşamada hamuru beyazlatmak için hidrojen peroksit veya klor kullanılabilir.
6. Baskı – Tabaka haline getirilen kağıt hamuru, içerisindeki suyu temizlemek ve homojen bir kalınlık elde etmek için preslenir ve daha sonra tamamen kuruması için ısıtılmış silindirler boyunca akıtılır.
7. Bobin – Yeniden kullanıma hazır, çok büyük ürün bobinleri oluşturulur.
KAĞIT GERİ DÖNÜŞÜMÜNÜN FAYDALARI?
1) Katı atık depolama alanlarındaki çöplerin yaklaşık yüzde 28’ini kağıt ve karton oluşturur. Bir ton kağıt yaklaşık 3.3 metreküp alan kaplar. Kağıt geri dönüşümü depolama alanlarının kullanım ömrünü uzatır ve yeni depolama alanlarının açılmasını engeller.
2) Bir ton kağıt geri dönüşümü, bir haneye altı ay boyunca enerji vermek için gereken enerjiye eşdeğer enerji tasarrufu sağlar. 1 tonluk bir kağıt yapımında, hammadde kullanmak yerine geri dönüşüm yapılması durumunda 4.100 kilowatt enerji tasarrufu sağlanır.
3) Bir ton kağıt geri dönüşümü, ağaçtan kağıt üretimine oranla yaklaşık 27.000 litre su tasarrufu sağlar.
4) Kağıt, çöplüklerde anaerobik olarak ayrıştığında, metan gazı üretir. Yüksek derecede güçlü bir sera gazı olan metan, karbon dioksit ile birlikte küresel iklim değişikliğine katkıda bulunur. CO2’nin ısıl gücüne göre 21 kat daha güçlü bir gaz olan metan, küresel iklim değişikliğine önemli bir katkıda bulunur. Bir ton kağıdın geri dönüştürülmesi, sera gazı seviyelerini bir metrik ton karbon eşdeğeri azaltır.
5) Her 1 ton geri dönüştürülmüş kağıt yaklaşık 17 ağaç tasarrufu sağlar(iki ton ahşap). Bununla birlikte, kağıt sadece kağıt lifleri çok kısa hale gelmeden önce beş ila yedi kez geri dönüştürülebilir. Ömrü sonunda, kısa liflerden oluşan malzeme kompostlanabilir veya enerji için yakılabilir.
6) Petrol üretimi çevre üzerinde bazı korkunç etkilere sahip olduğu bilinmektedir. Geri dönüştürülmüş kağıt ton başına 2 varil (320 litre) petrol tasarrufu sağlar.
7) Geri dönüşüm, su ve hava kirliliğini sırasıyla % 35 ve % 74 azaltır.
8) Eski gazetelerinizin geri dönüşümü büyük bir fark yaratabilir. Bir ton gazete baskısının geri dönüşümü 1 ton odun tasarrufu sağlıyor. Bu yaklaşık 17 olgun ağaca eşittir. Aslında, dünyadaki kağıdın yarısı bile geri dönüştürüldüğünde, dünyanın ormanlık alanlarının 20 milyon hektarı kesilmekten kurtarılabilir.
• Fluting ve Test Liner (Oluklu mukavva sektörü)
• Ambalaj Kutuları (Buzdolabı, T.V. v.b.)
• Kromo Karton (İlaç+Deterjan ve diğer ambalaj kutuları)
• Temizlik kağıtları (Peçete+Mendil+Tuvalet kağıdı v.b.)
• Yazı Kağıtları (Defter ve kitap)
• Çatı Kaplamaları (Ondüline) şeklinde sıralanmaktadır.
TÜRKİYE KAĞIT GERİ DÖNÜŞÜM SANAYİİ VE ATIK KAĞIT İTHALATI
Türk kağıt geri dönüşüm sanayii son yıllarda yaptığı yatırımlarla kağıt üretim kapasitesini 2020 itibarıyla yıllık 5 milyon tona çıkaracaktır. Bununla birlikte, ülke içerisindeki %50’lik geri kazanım oranı yatırım hızına yetişememekte ve sektör üretime devam etmek için atık kağıdı ithal etmek durumunda kalmaktadır. Değeri nispeten düşük hammaddeyi ithal edip katma değer yaratarak ihraç etmek ekonomimiz için her ne kadar çok önemli bir katkı sağlasa da, sektör olarak tercihimiz yurt içindeki kağıdın özellikle evlerden daha etkin ve temiz toplanarak temin edilmesidir.
Devam eden yatırımların devreye girmesiyle orta vadede yaklaşık 5 milyon ton üretim kapasitesinin yakalanması planlanan Türkiye kağıt geri dönüşüm sanayiinde, bu yıl itibarıyla üretim kapasitesi 4 milyon ton seviyesini gördü. Ancak 2020’ye kadar söz konusu üretim kapasitesini 5 milyon ton bandına taşımak isteyen kağıt geri dönüşüm sanayii için bu hedef, toplama yapan şirketlerin daha çok yatırım yapması anlamına geliyor.
Ülkemizde toplanan katı atık(çöp) miktarı yaklaşık 34 milyon tondur. Bu atığın yaklaşık 7 milyon tonunu(%20) kağıt atıklar oluşturuyor. Kağıt geri dönüşüm sanayiinin, ülke içinden 3.1 milyon ton atık kağıt temin ettiği göz önüne alındığında, 3.9 milyon ton atık kağıdın deponi alanına gömüldüğü görülüyor. Üstelik sektör, hammadde yetersizliğinden dolayı 2017 yılında 750 bin ton atık kağıt ithal etmek durumunda kaldı.
Yani yurtiçindeki kağıdın %50’sini toplayabiliyoruz. Sektör olarak 2017 yılında yakaladığımız üretim tonajı sayesinde, yurtiçinden temin edilen atık kağıtla 52 milyon 700 bin adet ve yurtdışından ithal edilen 753 bin ton atık kağıtla 12 milyon 801 bin adet olmak üzere toplam 65 milyon 501 bin ağacın kesilmesini önledik.
Globalde geri kazanılmış kağıt ve karton talebi 2017 yılında yaklaşık 250 milyon ton olarak gerçekleşti. Bu talebin 2021’e kadar ise yıllık 275 milyon tonu aşması bekleniyor. Geri kazanım oranları Kuzey Amerika’da yüzde 65, Çin’de yüzde 50, Japonya’da yüzde 80 ve Avrupa’da ortalama yüzde 78 seviyesindeyken, Türkiye’de geri kazanım oranı yüzde 50 düzeyinde.
Ülkemizde kağıt fabrikaları olarak en büyük sorunumuz yerli atık kağıdın, yani iç pazardan temin edilen atık kağıtların, kalitesinin düşük oluşudur. Gerek içerisinde üretime elverişli olmayan yabancı madde oranının fazlalığı gerekse aşırı nemli yani ıslak olması üretimde verim düşüklüğüne sebep olmaktadır. Üretim hattında bu sebeplerle yaşanan kağıt kopmaları makinaların durmasına neden olmaktadır. Kağıdın içerisinde yaklaşık %15-20 oranlarında çöp yer almaktadır. Dolayısıyla bu çöpün ayıklanması sırasında bir işgücü kaybı olmakta, ortaya çıkan çöpün bertaraf edilmesi ayrı bir maliyet olarak karşımıza çıkmaktadır. Yurtdışından temin edilen atık kağıtlar çok açık biçimde yüksek kalitelidir. Atık kağıtlar ithal atık kağıtlar tamamen kağıt olarak gelmekte içerisinde en fazla %3-5 yabancı madde bulunmaktadır.