GLOBALLEŞME SÜREcİNDE ÜLKEMİZDE MUHASEBE MESLEGİ VE MESLEK MENSUPLARıNıN EGİTİMİ
Download "GLOBALLEŞME SÜREcİNDE ÜLKEMİZDE MUHASEBE MESLEGİ VE MESLEK MENSUPLARıNıN EGİTİMİ"
1 GLOBALLEŞME SÜREcİNDE ÜLKEMİZDE MUHASEBE MESLEGİ VE MESLEK MENSUPLARıNıN EGİTİMİ Ekonomik ve teknolojik gelişmenin oluşturduğu dünyamızda hızla artan globalleşme eğilimi, ülkelerin sınırlarını kaldırarak bir çok değerin uluslararası düzeyde paylaşımını sağlamıştır. Dünyada hızla devam eden globalleşme eğilimi ülkemizi de direkt olarak etkilemiştir. Bu bağlamda işletmelerimiz yurt dışında faaliyet göstermekte w yabancı işletmelerde ülkemizde faaliyet göstermektedirler. Globalleşme sürecinde ülkemizde gerek ulusal düzeyde gerekse uluslararası düzeyde ortak muhasebe diline ihtiyaç vardır. Bu ortak dil uluslararası muhasebe standartları ile uyumlu ulusal muhasebe standartları ile sağlanabilir. Bu bağlamda Mulasebe mesleği, globalleşme sürecinde ekonomik, sosyal, finansal ve bilgi teknolojisi alanlarında yaşanan değişimlerle birlikte önem kazanmaya başlamış ve yasal kimliği ile de toplum ve ticaret hayatı içinde etkili bir düzeye gelmiştir. Diğer mesleklerde olduğu gibi, muhasebe mesleğinde de değer yargılarında çelişkiye düşme, kurallarda ve kararlarda anlaşamama ve mesleki problemler görülmektedir. Fakat bu sorunlara rağmen, muhasebe mesleği mensubu doğruyu söyleme, dürüst olmak, tutarlı olmak zorundadır. Çünkü, işletmeler ekonomik hayatın en küçük iktisadi, birimleridir. Ekonomik hayatın başarısı, dürüstlüğü, toplumun ve bireyin ekonomik refahını etkilemektedir. İşletmenin mali nitelikteki işlemleri muhasebe tarafından izlenmektedir. İşletme ile ilgili taraflar, karar alma sürecinde muhasebenin ürettiği bilgilere ihtiyaç duymaktadır. Bu bilgilerin işletmenin gerçek mali durumunu ve faaliyet sonucunu göstermesi gerekmektedir. Muhasebe mesleği ile ilgili birlikler ve meslek mensupları sorumluluklarının bilinciyle hareket etmek zorundadırlar.
2 Muhasebe meslek mensuplarının dünyada yaşanan gelişmelere intibak edebilmeleri için mesleki eğitimleri de önem kazanmıştır. Anahtar Sözcükler: Globalleşme, Muhasebe Mesleği, Muhasebe Meslek Me.. subu, Muhasebe Standartları, Mali Tablolar, Denetim, Eğitim, Ahlak Kuralları. Globalization trend that spread widely in the world of economical and technological development has provided many values to be shares at international levels, b~ raising the borders of the countries. Globalization trend continuing in the world has effected our country directly. In this manner, our establishments mn abroad and foreign establishments run in our country. In the process of globalization, our country needs a common accounting language either at national level or at international level. This common language can be provided with national accounting standards whieh is harmonious with international accounting standards. In this manner, in the process of globalization, accounting profession has begun to gain importance together with the developments in the fields of economieal, social, financial and information technologyand als o has come to an effective level within society and business life, together with its legal identity. As in the other professions, contradietions in values, disagreements in ethies and decisions and professional problems are seen in accounting profession. But in spite of these problems, accounting professional mu st be honest, coherent and say the truth. Because, companies are the smaliest units of the economic life. Success of the economie life affect honesty and economic well-being of the individual. Financial transactions of a company is foliowed by accounting. Parties concerned with company need information. which accounting produces, in the process of decision. This information needs to show the re al financial situation and activities of the company. Accounting professionals and related associations must behave with their responsibility conscious. In order to be able to adapt developments in the world, professional trainings of Accounting Professionals have gained much importance. Key Words: Globalization, Accounting Profession, Accounting Professional, Accounting Standards, Financial Statements, Auditing, Training, Ethie Rules. Globalleşme sürecinde işletmeler arası rekabet, toplumların ve bu bağlamda bireylerin tercihlerindeki ve ihtiyaçlarındaki değişmeler, ülkelerin dünya ekonomisine olan katkılarının artması, uluslararası sermaye piyasasının gelişmesi, dünya ekonomisinin yeniden yapılanma sürecinin oluşturduğu alternatiflerden yararlanma isteği, işletmelerin uluslararası düzeyde faaliyet göstermelerine neden olmuştur.
3 Bu değişim süreci kapsamında 1980'li yıllarla birlikte dünyada globalleşme eğilimi kendini hissettirmeye başlamıştır. Globalleşme eğiliminin etkisiyle, ülkeler, toplumlar, bireyler ve meslekler de değişim sürecine girmişlerdir. Ülkemizde, muhasebe mesleği ve meslek mensubu da bu gelişmelerden etkilenmiştir. Muhasebe alanındaki yasal düzenlenmeler globalleşme eğiliminin örneklerini oluşturmaktadır. Bunlar aşağıda sunulmuştur yılında Sermaye Piyasası Kanunu yürürlüğe girmiştir yılında Sermaye Piyasası Kurulu oluşturulmuştur yılında "Standart Mali Tablo ve Raporlar" Tebliği yayınlanmıştır yılında "Standart Genel Hesap Planı" Tebliği yayınlanmıştır yılında 3568 sayılı Meslek Kanunu yürürlüğe girmiştir yılında Tekdüzen Muhasebe Sistemi ve Hesap Planı yayınlanıp 1994 yılında yürürlüğe girmiştir yılında Türkiye Muhasebe ve Denetim Standartları Kurulu (TMUDESK) kurulmuştur yılında TMUDESK Türkiye Muhasebe Standartlarını yayınlamaya başlamıştır. Bu standartlar 1997 yılında yürürlüğe girmiş ve girmeye devam etmektedir yılında Türkiye Muhasebe Standartları Kurulu (TMSK) kurulmuştur. Muhasebe mesleği, ülkemizde kendi yasasına 14 yıl önce kavuşabilmiştir. Yasal dayanağı çok yeni olan bir meslektir. Ancak bu 14 yıllık sürede mesleğin kökleşmesi için önemli adımlar atılmıştır. Yasalar sık sık değiştirilerek meslek mensupları yakın zamana kadar önemli olanaklara ve haklara kavuşturulmuştur. Bütün bunların sonucunda kamuoyunda muhasebe mesleğine yoğun bir ilgi de başlamıştır. Bugün İstanbul Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler Odası'nın (İSMMMO) 'den fazla üyesi ve bir o kadar da stajyeri vardır. Stajyer sayısı her yıl hızla artmaktadır. Öte yandan, bir mesleği kamuoyunda saygın ve etkin kılmak sadece yasa çıkarmakla mümkün olmamaktadır. Bir mesleğin, kendi mensuplarının uyması gereken kural ve prensipleri varsa ve bunlara uyulursa, o zaman mesleğin geleceğine güvenle bakabiliriz.
4 Meslek mcnsuplarının eğitimi ve mesleki etik kurallara uyulması, o meslcğin yerini kamuoyunda yüceltmektedir. Muhasebe mesleği bir uğraşının meslek olarak nitelenebilmesi için gcrckli olan özelliklere sahiptir. Bir uğraşının meslek olarak kabul edilmesine yönelik olarak bir uğraşı; - karmaşık ve sürekli gelişen bir bilgi yapısını içeriyorsa, - uygulamada karşılaşılan sorunların çözümünde mesleki yargı kullanılıyorsa, - kamu yararına hizmet edecek mesleki bir sorumluluk taşıyorsa, bir meslek olarak kabul edilmektedir. Bu bağlamda muhasebe mesleği bu özelliklerin tümünü taş.ımaktadır. Çünkü; muhasebe, işletme ile ilgili tüm kişi ve kuruşlara ihtiyaç duydukları mali nitelikli bilgileri üretip bunları raporlar aracılığıyla ilgililere sunarken aynı zamanda ekonomik, sosyal ve teknolojik alanlardaki gelişmelerin etkisiyle de ürettiği bilgilerin kapsamını genişletmekte ve niteliklerini değiştirmektedir (Marşap, 1996 : 119). Sanayi toplumunun, bilgi toplumuna dönüşümü çok köklü değişim ve dönüşümleri de beraberinde taşımaktadır. Ekonominin içinde yer alan muhasebe mesleğinin de bu değişim ve dönüşümlerden etkilenmemesi mümkün değildir. Bilgi toplumu kendine özgü bir ekonomik gelişme dönemi yaratmaktadır. Bu ekonomik değişimin en önemli özelliği "globalleşmedir". Globalleşme ekonomik yaşamın anonimleşmesi, bir diğer ifadeyle "uluslararası" nitelik kazanmasıdır. Bu değişimin sonucu, Dünya muhasebe anlayışında birlik ve beraberliğe doğru hızlı gelişmeye tanık olmaktayız. Muhasebe standartlarının uygulanmasında birlik, muhasebe hesap sistemlerinde birlik, muhasebe kayıtlarında parasalolarak, para dilinde birlik, belki belirli bir süre sonra hesap simgelerinde de dil birliğine gidilecek ve evrensel bir dil yaratılacaktır. Muhasebenin üreteceği bilgiler çeşitlenecek bilgi kullanıcılarının arasına yeni eklemeler olabilecektir (Özel, 2000 : ).
5 Muhasebe, gelişen ve değişen kapsam ve niteliklerine uygun bir şekilde çağın işletmecilik anlayışı ile ekonomik ve sosyal gerçeklerine uygun bilgi üretimini gerçekleştirirken, muhasebe teorisi ve uygulaması yanında hukuk, ekonomi, maliye, teknoloji gibi alanlarda bilgi sahibi olan uzman kişilere de ihtiyaç duymaktadır. Muhasebe bu yönüyle karmaşık bir bilgi yapısını gerektiren meslek olma özelliği sergilemektedir (Marşap, 1996: 119). Muhasebe mesleğinin çalışma alanı, ülkemiz ve uluslararası ekonomi alanıdır. Her ekonomi alanında olduğu gibi, muhasebenin çalışma alanına giren her ekonomik olay ve işlernde "taraf' yada "taraflar" mevcuttur. Çalışma alanında çalışma sırasında ortaya çıkan tarafların tutum ve davranışları "olumlu" yada "olumsuz" olarak muhasebe mesleğini yakından etkilemektedir. İşletmelerde faaliyetlerin ve işlemlerin sağlıklı ve güvenilir bir şekilde işleyişini sağlamak ve kaydetmek, faaliyet sonuçlarını ilgili mevzuat çerçevesinde denetlernek, değerlendirmeye tabi tutarak gerçek durumu işletme ilc ilgililere tarafsız bir şekilde sunmak görevlerini yerinegetiren, yüksek mesleki standartlara sahip, topluma karşı sorumluluk duygusu ile hareket eden ve bu bağlamda 3568 sayılı "Serbest Muhasebecilik, Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunu"nun 21A ve 2/B maddelerinde yazılı işlemleri yapan, aynı kanunun 4, 5 ve 9. maddelerinde belirtilen genel ve özel şartları taşıyanlara "Muhasebe Meslek Mensubu" denir. Yasal düzenleme çerçevesinde, muhasebe meslek mensupları üç gruba ayrılmaktadır. Bunların yasal ünvanıarı; Serbest Muhasebeci, Serbest Muhasebeci Mali Müşavir ve Yeminli Mali Müşavir (SM, SMMM ve YMM) dir. 22- Muhasebe Mesleği ve Mensubunun Ekonomik Hayattaki Yeri ve Önemi Ekonomik alandaki gelişmeler sonucu özel sektörün ekonomide ağırlıklı olarak devreye girmesi ile muhasebe mesleği devlet muhasebeciliğinden sektör muhasebeciliğine doğru geçiş yapmıştır. Bu geçiş, aynı zamanda mesleğin bağımsız olması gerektiğini de ortaya çıkarmıştır. Muhasebe mes-
6 leğinin sosyal sorumluluğu, daha çok devlet ile sektör arasında denge sağlama görevinin üstlenilmesine neden olmuştur (Marşap, 1996 : 120). Muhasebe mesleği, ekonomik, sosyal, finansal ve teknolojik alanlarda ortaya çıkan değişimlerle birlikte artan oranda önem kazanmaya başlamış ve günümüzde toplum ve ticaret hayatı içinde oldukça etkili bir konuma gelmiştir (Akbulut, 1999 : 125). Muhasebe meslek mensubu, işletme ile ilgili tüm tarafların ihtiyacına uygun bilgiyi üretirken sosyal sorumluluk duygusu ile hareket etmek zorundadır. Çünkü muhasebe meslek mensubu muhasebe aracılığıyla ürettiği ve mali raporlarla sunduğu bilgilerden dolayı sadece ilgili taraflara karşı değil aynı zamanda toplumun tüm kesimine karşı sorumludur. Ekonomik kaynakların dağılımı açısından üretilen bilgiler büyük öneme sahiptir. Sunulan bilgilerin bilinçli olarak ya da bilmeyerek hatalı olması ekonomik kaynakların haksız dağılımına neden olabilir. Nasıl ki tıp alanındaki bir uygulama toplum sağlığını doğrudan etkiliyorsa, muhasebe tarafından üretilen bilgilerin niteliği de toplum ekonomisini etkilemektedir (Marşap, 1996 : 120). Bu nedenle muhasebe mesleği önemli bir mesleki sorumluluk taşımaktadır. Çünkü; - Toplumda bireyler ve kurumlar artan oranda mahkemelere başvurmaya başlamıştır. - Ticari işlemler giderek karmaşıklaşmaktadır. - İşletmelerde çalışanların yaptıkları yolsuzluklar giderek artmakta ve ortaya çıkartılması ve de önlenmesi zorlaşmaktadır. - Toplumda, bireyler ve kurumlarla devletin ilişkileri menfaat sağlamaya yönelik olmaktadır. - Artan sayıda ve büyük tutarlarda işletme başarısızlıkları yaş anmak- - Avukatlar ve mahkemeler karşılaştıkları olaylarda daha fazla uzman desteğine gerek duymaktadır. - Ülkelerin çeşitli açılardan büyümeleri ve ekonomilerinin gelişmesi uzmanlık gerektiren bu mesleğe gereksinimi arttırmıştır. Ekonomide ve iş hayatında kişilerin neden oldukları suç oranları giderek artmaktadır. Kişiler ve kurumlar arasındaki ekonomik ve ticari anlaşmazlıklar, çalışanların ait oldukları işletmelere verdikleri zararların önemli boyutlara gelmesi, işletme tepe yönetimlerinin diğer işletme ilgililerini
7 önemli oranda yamltmaları bu mesleğin önemini artınnaktadır (Bozkurt, 2000: 56). Çok iyi bilindiği gibi, gelişmekte olan ülkelerin temel sorunlarından biri de kayıt dışı ekonomisinin oimasıdır. Kayıt dışı ekonomi, kayıtlı ekonominin rakibidir. Birisi büyürse diğeri küçülür. Bu itibarla, ülke içinde gerçekleşen bütün ekonomik faaliyetlerin belgelendirilmesi ve kayıtlara geçirilmesinin sağlanması zorunludur. Bu zorunluluk hem mal ve hizmet akımı hem de bu konuda yapılan ödemeler için geçerlidir. Ekonomide dolaşan çek ve senetlerin kayda alınması bu bakımdan düşünüımüştür. Kayıt dışı ekonominin önlenmesi sadece yasal düzenlemelerle gerçekleşemez. Bu sorunun çözümünde denetim de önemli roloynamaktadır. Kayıt dışı ekonominin önlenmesinde ve bütün faaliyetlerin kayıtlara yansıtılmasında muhasebe meslek mensuplarına önemli görevler düşmektedir. Meslek mensupları daha etkin görevler yüklendikçe, bir taraftan tüm ekonomik faaliyetler kayda alınabilecek diğer taraftan Devletin denetim gücünün daha verimli alanlarda kullanılması ve sonuçların kısa sürede alınması sağlanacaktır. Ayrıca meslek mensupları ile mükellefler arasındaki ihtilaflar asgariye inecek ve Devletin üzerindeki vergi inceleme yükü önemli ölçüde hafifleyecek, vergi kayıp ve kaçağında azalma olacak ve vergi dairesine kayıtlı vergi mükellefi sayısının artırılmasında tam başarı sağlanacaktır. Ekonomide başarılı kararlar almak ve uygulamak, o ekonomideki kayıt sisteminin ve verilerin doğru olması ile mümkündür. Ekonomik olayların kayıtlara aktarılması ise, bu konunun uzmanı olan muhasebe meslek mensuplarının elindedir. Bu meslek mensupları ne kadar iyi yetişmiş olursa, kayıtlar da o derecede güvenilir olacaktır. Muhasebe meslek kanununun yürürlüğe girmesi, örgüt organlarının oluşması ve halkanın son zinciri olarak da, yeni yetkilerin verilmesi çok önemli gelişmelerdir. Bu aşamadan sonra meslek mensuplarının kayıt ettiği belgeler ve üretilen veriler, devletin ekonomik konularda alacağı kararlarda en önemli yol gösterici araç olacaktır. 3- ÜLKEMİZDE MUHASEBE MESLEGİ İLE İLGİLİ YASAL DÜZENLEME İngiltere 1870, Fransa 1881, ABD 1886, Hollanda 1895, Almanya 1899, İsviçre 1941, Arjantin 1945, Brezilya ve Meksika 1946, Hindistan 1949, Yunanistan 1950, Nijerya 1955 yıllarında mali müşavirlik ve muhasebecilik mesleğini yasayla düzenlemişlerdir. Ülkemizde ise, batılı anlamda ve
8 ülke ihtiyaçlarına cevap verebilecek bir mesleki örgütlenme, geçmişteki bütün çabalara rağmen, 1989 yılına kadar gerçekleştirilememiştir (Arıkan, 2001: 7). Ülkemizde 3568 sayılı muhasebe meslek kanunu henüz 14 yıllıktır. Bu nedenle muhasebe mesleğimizin Ülkemizdeki yapılanma süreci halen devam etmektedir yılında yürürlüğe giren 3568 sayılı muhasebe meslek kanunu, muhasebe mesleğinin hukukunu oluşturmaktadır. Ülkemiz'de geçmişi 1930'lu yıllara dayanan muhasebe mesleğinin yasal statüye kavuşturulması çabaları yarım asırlık bir süreden sonra Oi Haziran 1989'da yayınlanan 3568 sayılı "Serbest Muhasebecilik, Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunu" ile sonuçlanmıştır. Meslek Kanunu ile meslek mensupları üç gruba ayrılmıştır.bunlar; Serbest Muhasebeci, Serbest Muhasebeci Mali Müşavir ve Yeminli Mali Müşavir (SM, SMMM ve YMM) dir. Muhasebe Meslek Kanunu' nun amacı, işletmelerde faaliyetlerin ve işlemlerin sağlıklı ve güvenilir bir şekilde işleyişini sağlamak, faaliyet sonuçlarını ilgili mevzuat çerçevesinde denetlemeye, değerlendirmeye tabi tutarak gerçek durumu ilgililere ve resmi birimlere tarafsız bir şekilde sunmak ve yüksek mesleki standartları gerçekleştirmek üzere mesleğe yasal ünvan kazandırmak ve örgütlenmesini sağlamaktır. Muhasebecilik ve Mali Müşavirlik mesleğinin konusu, 1989 tarihinde yürürlüğe giren 3568 sayılı kanunun (2IA) maddesinde, gerçek ve tüzel kişilere ait teşebbüs ve işletmelerin; a- Genel kabul görmüş muhasebe prensipleri ve ilgili mevzuat hükümleri gereğince, defterlerini tutmak, bilanço, kar - zarar tablosu ve beyannameleri ile diğer belgelerini düzenlemek ve benzeri işleri yapmak, b- Muhasebe sistemlerini kurmak, geliştirmek, işletmecilik, muhasebe, finans, mali mevzuat ve bunların uygulamaları ile ilgili işlerini düzenlemek veya bu konularda müşavirlik yapmak,
9 c- Yukarıdaki bentte yazılı konularda, belgelerine dayanılarak, inceleme, tahlil, denetim yapmak, mali tablo ve beyannamelerle ilgili konularda yazılı görüş vermek, rapor ve benzerlerini düzenlemek, tahkim, bilirkişilik ve benzeri işleri yapmak, Yukarıda belirtilen işleri; bir işyerine bağlı olmaksızm yapanlara serbest muhasebeci mali müşavir denir sayılı kanunun (2/B) maddesinde Yeminli mali müşavirlik mesleğinin konusu: Gerçek ve tüzel kişilere ait teşebbüs ve işletmelerin, a- Muhasebe sistemlerini kurmak, geliştirmek, işletmecilik, muhasebe, finans, mali mevzuat ve bunların uygulamaları ile ilgili işlerini düzenlemek veya bu konularda müşavirlik yapmak, b- Yukarıdaki bentte yazılı konularda, belgelerine dayanılarak, inceleme, tahlil, denetim yapmak, mali tablo ve beyannamelerle ilgili konularda yazılı görüş vermek, rapor ve benzerlerini düzenlemek, tahkim, bilirkişilik ve benzeri işleri yapmak, c- İlgili yönetmelik çerçevesinde tasdik işlerini yapmaktır. Yeminli mali müşavirler, muhasebe ile ilgili defter tutamazlar, muhasebe bürosu açamazlar ve muhasebe bürolarına ortak olamazlar. Özetle sıralayacak olursak, meslek mensupları; - Mükellefçe ibraz edilen belgelerin Muhasebe Sistemi Uygulama Tebliğleri ile genel muhasebe kurallarına uygun olarak süresi içinde kanuni defterlere aktarılmasmdan, - Bilerek kullandıkları veya harici bir araştırmayı gerektirmeden sahte veya muhteviyatı itibariyle yanıltıcı oldukları anlaşılabilen belgelerden, - Beyannamelere eklenen mali tablolarda yer alan ve Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliğlerine göre belirlenen Dönem Kar - Zararı'nın doğruluğundan, - Miktar veya tutar itibariyle işletmelerin faaliyet konusu veya iş hacmiyle orantılı olmayan belgeler ile ticari örf, adet ve teamüle uygun olmayan belgelerden, - Sehven dahi olsa yanlış hesaplamalar veya yanlış kayıtlar yapılarak vergi ziyaına sebebiyet verilmesinden,
10 Globalleşme eğilimleri çerçevesinde sınırların ortadan kalkması nedeniyle, işletmeler uluslararası nitelik kazanarak uluslararası düzeyde ekonomik faaliyetler içerisinde yer almışlardır. Böylece işletmeler yeni ekonomik fırsatlarla karşılaşmışlardır. Örneğin; yeni pazarlara girmek, finans kaynaklarında çeşitlilik, ekonomik sinerji gibi. Bu fırsatları değerlendirmek ancak işletmelerin uluslararası nitelik kazanmalarıyla mümkün olmaktadır. İşletmelerin uluslararası nitelik kazanmaları doğrultusunda dünyanın belli başlı borsalarıda (New York, Londra, Hong Kong) uluslararası nitelik kazanmışlar ve uluslararası finans hareketlerinin merkezi durumuna gelmişlerdir. Ülke ekonomilerinin dünya ekonomisi ile birleşmesi, ulusal rekabetin yerini global rekabetin almasına neden olmuştur. Böylece, ekonomik sınırları ortadan kaldıran, şeffaflığı arttıracak; insan, mal, hizmet, yetenek ve düşünceler bütünü için tek bir homojen pazar oluşturan globalleşme olgusu, günümüz işletmelerini kırıcı bir rekabet ortamına sürüklemiştir (Ergun, 1999 : 28). Mali tablolarm kullanıcılan işletme ile ilgili taraflardır. Bu kullanıcılardan biri de potansiyel yatırımcılar ve kredi verenlerdir. Bunlar ekonomik yatırım kararlarını işletmenin mali tablolarını ve diğer faktörleri dikkate alarak verirler. Ulusal ve uluslararası düzeydeki farklı muhasebe uygulamaları nedeniyle işletmelerin mali tabloları karşılaştırılabilme özelliğini kaybederler. Bu nedenle yatırımcıların karar verme sürecinde ihtiyaç duydukları bilgilere sahip olamamaları nedeniyle yatırım kararı ertelenir veya iptal edilebilir. Mali raporlama ile ilgili sermaye piyasalarında geçerli mevcut yasal düzenlemeler, uluslararası düzeyde iş yapmanın gerçeklerini ve gereksinimlerini tam olarak yansıtmamaktadır. Piyasalar günümüzde artık globaldir ve birbirlerinden bağımsız düşünülemez. Smır ötesi ticaret ve yatırım faaliyeti günlük gerçeklerdir. Mali bilgi artık eskisine kıyasla son derece yaygın olarak paylaşılmaktadır. Borsaya kayıtlı birçok şirket mali verilerini Internet'te yayınlamaktadır. Günümüzde yatırımcılar yatırım kararlarını verebilmek için bu bilgilere elektronik olarak ulaşabilmekte ve bunları analiz edebilmektedirler. Ancak genellikle işletmeler, bulundukları ülkenin yasal mevzuatına uymak zorunda oldukları için temel mali veriler, geçerli uluslararası kıyaslamalarda doğrudan kullanılamamaktadır (Başaran, 2001: 156).
11 Ülkeler arasında muhasebe açısından farklılıkları dört başlık altında toplayabiliriz (Karapınar, 2000 : 85). - Muhasebe uygulamalarının yasal düzenlemeler veya mesleki örgütler tarafından saptanması, - Değerlemede ihtiyatlı veya iyimser olunması, - Muhasebe uygulamalarının esnek veya tekdüze olması, - Mali bilgilerin açıklanmasında gizlilik veya şeffaflık bulunması. Farklı mali raporlama ilke ve kurallarının ve uygulamalarının varlığı ulusal ve uluslararası düzeyde sorunlar yaratmaktadır. Sorunlar nedeniyle çözüm sağlamak için önce ulusal düzeyde muhasebe alanında standardizasyon ihtiyacı gündeme gelmiştir. Daha sonra ise globalleşme eğilimleri ışığında ekonomik faaliyetlerin artması ve işletmelerin uluslararası nitelik kazanması, muhasebe alanında da uluslararası düzeyde standardizasyon sağlanmasını gerektirmiştir. Dolayısıyla, globalleşmenin muhasebeye en önemli etkisi Uluslararası Muhasebe Standartlarının oluşuturulması gereğinin ortaya çıkmasında olmuştur. Ortak muhasebe standartlarının kullanımı, mali tablo hazırlayıcıları ve kullanıcıları için ortak bir muhasebe dili kullanımı dolayısıyla büyük kolaylık sağlamış, farklı standartlar kullanarak birden fazla mali tablo hazırlama gereğini ortadan kaldırarak maliyetlerini de düşürmüş ve zaman tasarrufu sağlamıştır. Ülkemizde ise, muhasebe meslek mensuplarının en çok yakındıkları konulardan biri de değişik mali tablo kullanıcıları için çok sayıda mali tablo hazırlama gerekliliğidir. Bu yakınma genellikle yasal mali tabloların işletmelerin gerçek mali durumlarını ve faaliyetlerinin gerçek sonuçlarını yansıtmamasından ve bu nedenle de gerçek mali bilgiye ancak muhasebe dışı ek işlemlerin yapılmasından sonra üretilen bilgilerden ulaşılmasıdır. Uluslararası Muhasebe Standartları' nın mali tabloların hazırlanmasında kullanılacak muhasebe standartları olarak hayata geçirilmesi muhasebe dışı ek işlemlere duyulan gereksinimi ortadan kaldıracak ve muhasebe meslek mensuplarının üzerinden önemli bir iş yükünü alacaktır. Uluslararası muhasebe standartlarının kullanımı uluslararası borsaların da gelişimini sağlamıştır. New York Borsası, yapmış olduğu bir tahminde, mali raporlama açısından uluslararası muhasebe standandartlarını kabul ettiği takdirde borsaya kote edilmiş şirket sayısının bir anda ikiye katlanacağını öngörmüştür.
12 Bir ülkenin muhasebe sistemi, muhasebenin teorisini oluşturan unsurların (kavramlar, ilkeler gibi) ve yasal düzenlernelerin etkisi altındadır. Ülke bazında ortak bir muhasebe uygulamasının sağlanması ancak ulusal ınuhasebe standartları aracılığıyla mümkündür. Bu standartlar ülkenin mu-. hasebe standartları kurumları tarafından oluşturulmuştur. Örneğin, Ülkemizde Türkiye Muhasebe ve Denetim Standartları Kurulu (TMUDESK).. Türkiye Muhasebe Standartları Kurulu (TMSK), ABD'nde Financial Accounting Standards Board (FASB), İngiltere'de Accounting Standards Board (ASB). Bu kurumların ana hedefi ulusal muhasebe sistemini ve uygulamasını oluşturmaktır. Ancak, globalleşmenin meydana getirdiği uluslararası yoğun faaliyetler bir işletmenin mali bilgilerinin birçok ülke mali tablo kullanıcılan tarafından paylaşımını da ortaya çıkarmıştır. Ülkelerarası farklılıklar mali bilgilerin karşılaştırılabilir ve yeknesak olmasına engel teşkil etmiştir. HeT nekadar ülkelerdeki muhasebe standartlarını tespit eden kurumlar global harmonizasyon için önemli bir güç oluşturmakla birlikte, tek başına gerçekleştirilen bu çabalar tam anlamıyla ortak bir harmonizasyon için yeterli değildir. Bütün bu gelişmeler, Uluslararası Muhasebe Standartları Komitesininde kurulmasına sebep olmuştur (Öksüz, 1999 : ). Muhasebe mesleğinin kapsamına giren çeşitli konular içinde yer alan aşağıdaki konular makale kapsamında incelenmiştir. - Muhasebe standartları ve denetim - Muhasebede meslek etiği- ahlakı - Muhasebe meslek mensubunun eğitimi. Mali tablolar ve muhasebe bilgilerinde uyum ve standartlaşmanın sağlanması için her ülkede ulusal muhasebe uygulama standartlarının oluşması zorunluluğu ortaya çıkmıştır. Son yıllarda globalleşme eğilimleri doğrultusunda, uluslararası ticarette engellerin ortadan kalkmaya başlamasl uluslararası düzeydeki işletmelerin sayılarının artması, uluslararası finansal piyasalardaki gelişmeler, serbest piyasa ekonomisine geçilmesi ve ortaya çıkan "Yeni Ekonomi" olgusu, ülkeler arasındaki muhasebe uygulamalarındaki farklılıkların ortadan kalkmasını ve muhasebe bilgilerinin karşılaştırılabilir nitelikte olmasını gerekli kılmıştır. Bu bağlamda uluslararası muhasebe standartları, muhasebe uygulamalarında büyük önem kazanmaya başlamıştır.
13 Bu yöndeki çalışmalar, muhasebenin önemini ve işlevini büyük ölçüde artırmıştır (Demirkan, 2001 : 52). 1930'lu yıllardan günümüze sermaye piyasalarında ve menkul kıymetler borsalarında yaşanan her krizden sonra; kamuoyunu aydınlatma çabaları artmıştır. Mali tablolarda şeffaflığın sağlanması ve bilginin tam açıklanmasının ilk adımlarıda muhasebe standartlarının üretilmesi ve zaman içinde kalitesinin artırılması için atılmıştır. Ekonomilerde yaşanan risk ve kriz faktörünün derecesi aynı zamanda kaliteli muhasebe standartlarına olan ihtiyacın derecesini de beraberinde getirmiştir. Her ülke bir yandan ulusal muhasebe standartlarını yaratır veya geliştirirken, diğer yandan da uluslararası sermaye hereketlerinden ve uluslararası yatırımlardan pay alabilmenin neredeyse ön şartı haline gelen uluslararası muhasebe standartlarına da uyum sağlayabilınenin arayışına girmiştir (Lalik, 1998 : 22). Dünyada genel kabul görmüş muhasebe standartları bulunmaktadır. Bunların içinde en önemlileri: - İngiltere' de genel kabul görmüş muhasebe standartları - Amerika' da genel kabul görmüş muhasebe standartları - Uluslararası Muhasebe Standartları'dir. İşletmeler gerek kendi ülkelerindeki mali raporlamalarda gerekse New York, Londra gibi dünyanın önemli borsalarında hisse senetlerinin işlem görmesini sağlamak için bu standartlara uygun mali tablolar hazırlamaktadırlar. Dünya, global muhasebe standartlarına doğru hızla gitmektedir. Globalleşme ilc birlikte muhasebe standartlarının uluslararası rolü ve önemi de artmıştır. Günümüzde muhasebe standartlarında uluslararası uyumun sağlanması ve ortak muhasebe standartlarının oluşturulması için değişik kurum ve kuruluşlarca girişimler sürdürülmekte, bu alana önemli kaynaklar ayrılmaktadır. Uluslararası uyumda en önemli unsur muhasebe standartları ve oluşturulmasıdır (Sağlam, 2001 : 13). Globalleşme akımının yoğun olduğu bir ortamda ülkemizi globalleşme sürecinin dışında bırakmak imkansızdır. Dünyada uygulanan denetim ve muhasebe standartlarını örnek almamız gerekmektedir. Bu çerçevede ülkemizdeki muhasebe uygulamalarını irdelememiz gerekmektedir. Son yıllarda bu alanda önemli adımlar atılmıştır. Ülkemizdeki işletmeler yıllardır mali tablolarını genelolarak vergi ile ilgili yasal düzenlemeleri dikkate alarak düzenlemektedirler. Bu yasal düzenlemeler, Vergi Usul Kanunu, Gelir Vergisi Kanunu, Kurumlar Vergisi Kanu-
14 nu'dur. Söz konusu bu vergi mevzuatı belge düzeni, defter tutma, vergi matrahının hesaplanması gibi konuları esas almakta, muhasebenin temel kavram ve gereksinimlerine uygun olarak işletme ile ilgili tarafların bilgi ihtiyacını karşılamada yetersiz kalmaktadırlar. Ancak ülkemizde son yıllarda özellikle Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) tarafından yayımlanan tebliğler ile büyük aşama sağlanmıştır. Ayrıca, Maliye Bakanlığı tarafından yayımlanan Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği ile uygulaması zorunlu olan Tekdüzen Muhasebe Sistemi çok önemli bir adımdır. Böylece, tüm işletmeler en azından muhasebe uygulamalarında aynı hesapları kullanmakta ve mali tabloları aynı formatta düzenlemektedirler. Ancak tekdüzen hesap planının kullanılmasında ve aynı formatta mali tabloların düzenlenmesindeki başarı, muhasebe politikalarının oluşturulmasında ve uygulanmasında sağlanamamıştır. TÜRMOB Yönetim Kurulu kararı ile 1994 yılında Türkiye Muhasebe ve Denetim Standartları Kurulu (TMUDESK) oluşturulmuştur. TMUDESK' in standart oluşturma konusunda çok önemli çalışmaları bulunmaktadır. TMUDESK, Uluslararası Muhasebe Standartlarını esas alarak ülkemiz uygulama ve mevzuatını da gözönünde bulundurarak ondokuz adet standart yayınlamıştır. Muhasebe standartlarının işletmelere iç bünyelerinde sağladığı yararlar sınırsızdır. Uluslararası alanda sağladığı yararlar ise aşağıda özetlenmiştir (Yeşiloğlu, ı997 : 46). - Ülkemizde işletmelerin halka açılması, hisse senetlerinin dünya borsalarında işlem görmesi ve uluslararası ekonomik ilişkilerin önemli boyutlara ulaşması, Uluslararası Muhasebe Standartları'na uygun mali tabloların yönetim aracı olarak kullanılmasını ön plana çıkarmaktadır. - Uluslararası borsaların birçoğu Uluslararası Muhasebe Standartları'- na göre muhasebelerini tutmayan işletmelerin hisselerinin kotasyonunu kabul etmemektedir. Ancak Tekdüzen Hesap Planı ve uygulamalarında, SPK tebliğlerinde ve TMUDESK standartlarında mali tablo formatı ve muhasebe standartları açısından henüz bir harmonizasyon mevcut değildir. Bununla birlikte ülkemizde bazı sektörlerin (örneğin, sigortacılık ve bankacılık) kendilerine özgü hesap planları, mali tablo formatları ve bir ölçüde de muhasebe standartları
15 vardır. Ama bunlar, gerek ulusal gerekse global uygulamalarla henüz harmonize değildir. Dünyadaki muhasebe uygulamalarının daha bilimsel, uygulanabilir ve anlaşılabilir hale getirmek amacı ile oluşturulan Uluslararası Muhasebe Standartları (IAS) tüm ülkeler için yol gösterici durumundadır. Diğer taraftan, Ülkemizin hem Uluslararası Muhasebeciler Federasyonu (IFAC), hem de Uluslararası Muhasebe Standartları Kurulu (IASC)'na üye olması nedeniyle Uluslararası Muhasebe Standartlarını benimseme ve uygulama zorunluluğu vardır (Tetik, 1997 : 119). Globalleşmede muhasebe mesleğindeki gelişmelere muhasebe standartları açısından standartlara uyum konusunda ülkemizde son on yılda büyük bir çaba sarfedilmiştir ve sarfedilmektedir. Bu çalışmalar takdir edilmekle birlikte yetersizdir ve harmonize değildir. Bu konuda yapılması gereken ulusal muhasebe standartlarının geliştirilmesidir. Ulusal muhasebe standartlarıda, Uluslararası Muhasebe Standartlarına uyumlu olmalıdır. Ancak bu çalışmalarda, Uluslararası Muhasebe Standartları ülkemizin gerçekleri gözönüne alınarak gereken konularda değişikliklerle kullanıma hazır hale getirilmelidir. Ülkede, ekonomik denetim düzeninin kurulmasında ve başarıya ulaşınasında muhasebe mesleğinin rolü büyüktür. Ülke çapında ekonomik denetim düzeninin sağlanabilmesi ve kayıt dışı ekonominin önlenebilmesi için "Muhasebe Denetimi" fonksiyonunun gerçekleştirilebilmesi ve yaygınlaştırılması muhasebe mesleği ile sağlanabilmektedir. Muhasebe mesleği; özellikle kalkınma düzeyindeki ülkeler için gerek kaynakların belirlenmesinde güvenilir bilgiyi sağlayacak tek unsur olması, gerekse ülke çapında denetim fonksiyonunu yaygınlaştırabilmenin tek yolu durumunda bulunması nedeniyle üzerinde önemle durulması greken bir müessesedir. Ülkemizde yaklaşık olarak yıllık gelir vergisi beyannamesi veren mükellef sayısı ; kurumlar vergisi mükellefi olup, bunların aynı zamanda katma değer vergisi mükellefiyetleri de bulunmaktadır. Buna karşın, vergi incelemesi yapmakla görevli denetim elemanlarının sayısı ise kişi civarındadır. Bu durumda, devlet kadrolarında görevli vergi inceleme elemanı sayısıyla milyonları aşan vergi beyannamelerinin etkin bir kontrol ve denetimden geçirilmesine olanak yoktur (Arıkan, 2001: 9).
16 Ekonomik sistemde vergi denetiminden sonra en yaygın denetim muhasebe denetimidir. Ön denetim, iç denetim ve bağımsız dış denetim faaliyetleri kamunun finansmanının reel kaynaklardan sağlanmasına ve işletmelerin ekonomik ve mali konularda gerçekçi ve doğru kararlar almasına büyük ölçüde katkı sağlamaktadır (Demirkan, 2001 : 53). Muhasebe standartları işletmelerin iç denetimine yardımcı olmaktadır. Mali verilerin belli standartlarda oluşturulması denetimi kolaylaştırmaktadır. Muhasebe standartları iç denetimde olduğu gibi dış denetimde de yararlar sağlamaktadır. Özellikle bağımsız dış denetim şirketleri, Maliye Bakanlığı ve Sermaye Piyasası Kurulu' nun geliştirmiş olduğu farklı muhasebe uygulamaları ve raporlama sistemi nedeniyle denetimler esnasında birtakım zorluklarla karşılaşmaktadırlar. Bu nedenle muhasebe uygulamalarına ilişkin Türkiye Muhasebe Standartları'nın geliştirilmesi ve uygulamada sadece bunlara bağlı kalma zorunluluğunun getirilmesi bağınsız dış denetimi kolaylaştıncı bir unsur olacaktır (Yükçü, Baklacı ve Evrim, 1997 : 20) yılı global mali raporlama için bir dönüşüm yılı olmuştur. Uluslararası Muhasebe Standartları (UMS) başta Avrupa' da olmak üzere mali raporlama için ortak dil ve global çerçeve haline gelmek üzeredir yılının Mayıs ayında Sermaye Piyasaları Komisyonları Uluslararası Örgütü (msco) bütün ulusal borsaların sınır ötesi işlemleri ve borsaya kayıtları ( ilk halka arzlar) için UMS' na uygun mali tablolarının kullanımını mümkün kılmalarını tavsiye etmiştir yılının Haziran ayında Avrupa Komisyonu, Avrupa Birliği ülkelerinde borsaya kayıtlı bütün şirketlerin 2005 yılına kadar konsolide mali tabloları için UMS kullanımını şart koşan bir öneriyi ortaya koymuştur. Buna göre Avrupa Birliği üyesi ülkelerin tüm borsaya kote edilmiş bulunan şirketleri mali tablolarını 2005 yılından itibaren UMS'ye göre hazırlayacaktır. Söz konusu şirketler 2000 yılından itibaren çok kapsamlı ve planlı bir çalışma içerisine girmiş ve mali raporlama sistemlerini ve muhasebe politikalarını UMS ile uygun hale getirme projelerini hayata geçirmişlerdir (Başaran, 2001: 157). Belirli meslek dallarını içeren etik kurallar aslında genel meslek etik kurallarından çok fazla farklılıklar göstermezler. Bunun yanı sıra bazı özel meslekler vardır ve bunlar icra edilirlerken genel etik değerler yeterli olmazlar. Bunlara örnek olarak hekimliği ve bu mesleğin etik kurallarını bel-
17 geleyen hipokrat yemini gösterilebilir. Hacettepe Üniversitesi Felsefe Bölümü öğretim üyesi Harun Tepe gibi kimilerine göre meslek etiği yerine meslek ilkelerinden söz etmek daha doğrudur. Kuşkusuz, meslek etiğine uygun davranışlarda bulunan bir ferdin meslek ilkelerine de haiz olduğu bir gerçektir (Özel, 2000: 17) (Aydın, 2001: 73) (Özocak ve Baş, 2001 : 195). Genelolarak incelendiğinde her profesyonel mesleğin kendine özgü yazılı veya yazılı olmayan mesleki etik kuralları geliştirilmiştir. Meslekler arası farklılıklar olmasına rağmen, mesleki etik ile ilgili kurallarda aşağıda belirtilen ortak özellikler yer almaktadır; - Meslek mensuplarından, hukuk kurallarının öngördüğü düzeyin üzerinde bir davranış içinde bulunmaları ve bu yüksek davranış düzeyini her zaman korumaları beklenir. - Etik kuralları dürüst olmayı teşvik edici ve kamuoyunda olumlu bir imaj yaratmayı sağlayacak biçimde tasarlanmalıdır. - Meslekler genel etik kurallarına uygun düşmeyen davranışları yasaklamaktadırlar (Pekdemir, 1999 : 21). Muhasebe, işletmeyle ilgili bilgileri yansıtırken kullandığı mali tablolar ve bunların hazırlanması ile ilgili olarak uyulması gereken kurallar nedeniyle güvenilir olma özelliğini kazanmaktadır. Mali tablolara güvenirlilik kazandıran bir başka unsur da kullanılmakta olan etik yaklaşımıdır. Çağdaş muhasebecinin karşılaşabileceği toplum düzeyinde iki etik sistemi vardır (Sözbilir, Yenigün, 2001 : 34). Herhangi bir kimseye uzun dönemde yararlı olmak temel standarttır. Bu yaklaşımı benimseyenler olayların sonuçlarına ne gibi katkıda bulunduğuna bakarlar ve iyinin her zaman kötüye göre fazla olmasını isterler. Muhasebe meslek mensupları, genellikle fayda-maliyet analizi yaparlar, faydası maliyetinden fazla olan işleri yapmayı tercih ederler. Faydası maliyetinden az olan işlemlerle zamanlarını harcamazlar. Özellikle bağımsız denetçiler, denetim planlaması aşamasında bunu göz önüne alırlar. b) Görev sorumluluğu Bu yaklaşımı benimseyenler faaliyetlerin sadece sonuçları ile değil aynı zamanda ilke ve kurallarıyla da ilgilenirler. Bu yaklaşıma göre görevin
18 en iyi şekilde yerine getirilmesi için belirlenmiş olan bütün ilke, yasa ve kurallara uyulması gerekir. Bu bağlamda, muhasebe meslek ahlakı ile ilgili olarak düzenlenmiş kural ve ilkelere görev sorumluluğu yaklaşımı ile tamamen uyulacaktır. Muhasebe meslek etiğinin biçimlenmesi açısından, muhasebe meslek mensubunun karakteri üzerinde odaklaşılması ve onun ahlaki bir özne olarak kurulması çabası ile birlikte mesleğin; "bağımsızlık", "teknik standartlara bağlılık" ve "kalite" unsurlarının belirleyici olduğu, kurallarla yönlendirilmiş, teknik bir yetkinlik olarak kurulması çabasının da dikkate alınması gerekmektedir. Mesleğin meşruluğunun kurulmasıyla ahlaki düzenlemeler arasındaki bağlantılar ülkemiz açısından ekonomik, toplumsal ve kültürel bir bağlam içinde kapsamlı olarak incelenmelidir (Uysal, 2002 : 40). İkinci dünya savaşından sonra İngiltere, Almanya gibi Avrupa ülkelerinde meslek mensuplarının sayısında hızla artış olmasına rağmen ancak 1960' dan sonra meslek etiğine önem verilmeye ve kurallar konmaya başlanmıştır. Almanya' da 1 Kasım 1961 yılında meslek yasası kabul edilerek meslek mensuplarına görevlerinin bağımsızlık, sorumluluk, sır saklama ve mesleği için reklam vermeden yürütülmesi hükmü getirilmiştir. İngiltere' de şirketler kanunu 1989 yılında yürürlüğe girerek, mesleğin bağımsızlık niteliği, "doğruluk, tarafsızlık ve bağımsızlık" olarak ifade edilmiştir. Daha sonra 1990 yılında "Meslek Etiği Rehberi" nin meslek odalara tarafından oluşturulması gerçekleştirilmiştir yılında yayınlanan "Dürüstlük, Tarafsızlık ve Bağımsızlık Bildirgesi" özellikle dış denetimde bir çok yeni ayrıntıyı kapsamaktadır (Sözbilir, Yenigün, 2001: 32). Muhasebe mesleği için düzenlenen mesleki etik kuralları genel özelliklere uygun olarak geliştirilmektedir. Amerikan Sertifikalı Serbest Muhasebeciler Birliği (AlCPA) tarafından Profesyonel Muhasebe Mesleği için geliştirilen "Mesleki Ahlak Kuralları Yasası"nın "İlkeler" bölümünde yar alan altı ilke, bu özelliklerin değişik versiyonlarını oluşturmaktadır. Söz konusu ilkeler; Sorumluluklar, Kamu yararı, Dürüstlük, Tarafsız ve bağımsız olma, Özenli çalışma, Hizmetin kapsamı ve niteliği (Pekdemir, 1999 : 22). Fakat yukarıda belirtilenler ilke düzeyindedir. Bunların uygulamaya geçirilmesi ise biraz daha ayrıntılı ele alınmasını gerektirmiştir. Bunun sonu-
19 cunda Amerikan Profesyonel Muhasebe Mesleği için geliştirilen "Meslek Ahlak Kuralları Yasası' nın ikinci bölümü "Kurallar" olarak sımflandırılmış ve 11 adet kural belirtilmiştir. Bu kurallar aşağıda belirtilmiştir. - Bağımsızlık - Dürüstlük ve Objektiflik - Genel standartlar (mesleki yeterlilik, mesleki özen, planlama ve denetleme, yeterli ve geçerli veri toplama) - Standartlara uyma - Muhasebe standartlarına uyma - Müşteri bilgilerinin gizli liği - Şartlı ücret (şarta bağlı ücret) - Meslek Onuru ile Bağdaşmayan Faaliyetler - Reklam yapma yasağı - Komisyon alma yasağı - Mesleği icra biçimi Yukarıda belirtilen ilkelere meslek mensupları tarafından uyma zorunluluğu yoktur. Oysa kurallara tüm meslek mensupları uymak zorundadırlar. Uyulmaması durumunda cezai yaptırımları vardır (Selimoğlu-Kardeş, 2001: 10). Yukarıda kısaca özetlendiği gibi ABD'de profesyonel muhasebe mesleğinin yürütülmesinde mesleki ahlak kuralları çeşitli açılardan ayrıntılı bir şekilde ele alınmış ve kapsamlı bir şekilde uygulamaya konulmuştur. Benzer şekilde 18 Ocak 1998 tarihinde Uluslararası Muhasebeciler Federasyonu'nun (IFAC) yayınlamış olduğu "Profesyonel Muhasebeciler İçin Ahlak Kuralları-Muhasebe Mes1eği için Meslek Ahlakı Yasası-" (IFAC: 1998) 18 bölümden oluşmaktadır. Bu bölümlerden ilk 7 tanesi tüm profesyonel muhasebeciler için geçerli olmakta, diğer 7 tanesi serbest çalışan muhasebe meslek mensupları için, kalan 4 tanesi ise bağımlı çalışan muhasebe meslek mensuplarına uygulanmaktadır. Birinci grubu oluşturanlar: 1- Dürüst ve tarafsız olmak 2- Ahlaki çatışmaların çözümlenmesi 3- Mesleki yeterlilik 4- Gizlilik 5- Vergi uygulamaları
20 6- Bölgesel/ ülkesel teknik standartların ve ahlak kurallarının önceliği 7- Meslek mensubu hakkında basında yayın yapılmaması İkinci grubu oluşturanlar: 8- Bağımsızlık 9- Mesleki yeterlilik ve muhasebeci olmayanlardan yararlanmanın sorumlulukları 10- Ücret ve komisyonlar 11- Kamu yararına uygulamalar 12- Müşterinin para ve benzeri varlıkları 13- Kamu yararına serbest çalışan diğer meslek mensuplanyla ilişkiler 14- Reklam yapma ve müşteriye yaklaşma biçimi Üçüncü grubu oluşturanlar: 15- İşverenlerle çatışma 16- Profesyonel meslektaşların desteklenmesi 17- Mesleki yeterlilik 18- Raporlama Avrupa Birliği tarafından, muhasebe mesleğine ilişkin ahlaki davranış kurallarını belirten özel bir düzenleme yapılmamıştır. Sadece 8 no'lu yönerge ile denetçilerde olması gereken mesleki niteliklerle ilgili birkaç kural belirtilmiş olup bu kurallar; meslek mensuplarının bağımsız ve iyi tanınmış kişiler olması, kurumsal bilgi ve uygulama yeteneğinin üst düzeyde olmasının staj ve mesleki yeterlilik sınavı ile sağlanmış olması ve yeterli ve gerekli mesleki tecrübeye sahip olunmasından oluşmaktadır (Akay, 2002 : 91). Muhasebede meslek ahlakını irdelemeden önce muhasebenin temel kavramlarını belirtmek gerekmektedir. Bunlar; Sosyal sorumluluk, Kişilik, İşletmenin Sürekliliği, Dönemsellik, Parayla ölçüıme, Maliyet esası, Tarafsızlık ve belgelendinne, Tutarlılık, Tam açıklama, İhtiyatlılık, Önemlilik ve Özün önceliğidir. Bu kavramlardan sosyal sorumluluk kavramı meslek ahlakıyla doğrudan ilişkili olan kavramdır. Çünkü sosyal sorumluluk kavramı diğer tüm kavram ve ilkelerin uygulanışlarındaki etkinliği doğrudan etkilemektedir. Muhasebe açısından bu kavram meslek mensubunun üstlendiği sorumluluğu
GLOBALLEŞME SÜRECİNDE MUHASEBE ALANINDAKİ GELİŞMELERE ÜLKEMİZİN UYUMU
GLOBALLEŞME SÜRECİNDE MUHASEBE ALANINDAKİ GELİŞMELERE ÜLKEMİZİN UYUMU Doç. Dr. Hanifi AYBOĞA* ÖZET Ekonomik ve teknolojik gelişmenin oluşturduğu dünyamızda hızla artan globalleşme eğilimi, ülkelerin sınırlarını