Kürtçe romana ilginç sansür!
Evrensel Gazetesi'nin haberine göre, Erebê Şemo adlı Kürtçe roman, Diyarbakır D Tipi Cezaevi"ne, hem de "Moral verebilir" gerekçesiyle sokulmadı. Yayıncı ve yazarlar, sansüre tepki göstererek "Şemo hakikaten moral verir" açıklamasında bulundu.
'Moral verebilir" gerekçesiyle İzzet Önal"ın cezaevinde bulunan babasına götürdüğü kitap içeri alınmadı. Konuya ilişkin haberler geçtiğimiz hafta basında yer aldı.
KİTABI VEREMEYEN OĞUL ÖNAL TEPKİLİ
İHD"de açıklama yapan İzzet Önal kitabın iki hafta bekletildikten sonra kendisine iade edildiğini söyledi. Habere göre İHD"ye başvurduğunu belirten Önal, "Erebê Şemo"nun Şivanê Kurmanca kitabı Kürtçe tarihi bir kitap" dedi.
Konuya ilişkin Lîs Yayınevi Genel Yayın Yönetmeni Lal Laleş, Şivane Kurmanca"nın Mem û Zîn"den sonra Kürt edebiyatı denilince ilk akla gelen kitaplarından biri olduğunu belirterek, hiçbir kitabın yasaklanmasına müsaade edilmemesi gerektiğini vurguladı.
Kürtçenin temel eserlerinden birine "Moral verebilir" gerekçesiyle yasak getirilmesinin mantıkla izah edilemeyeceğini belirten Laleş, "Her edebiyatın kanunları o edebiyatla ilgili olan okuyucu ve yazara moral de verebilir, tahrik de edebilir, belki kendisiyle, edebiyatla, yazınla kriz yaşamasına sebebiyet verebilir" dedi.
Kitabın 1930 yılları ve onun öncesini anlattığına değinen Laleş kitabı şöyle anlattı: "Bu kitap, Sovyet Kürtlerinin yaşadığı sosyal, siyasal, ekonomik sorunlara ışık tutan, köy ve sosyal yaşamı işleyen modern bir eserdir. Şivanê Kurmanca kaliteli, estetik bir romandır. Kitabı herkesin okuma hakkı vardır. Hiçbir kitabın yasaklanmasına müsaade etmemek lazım."
"UTANILACAK BİR OLAY"
Yaşanan olayı, Türkiye demokrasisi için utanç duyulacak bir olay olarak değerlendiren Laleş, şöyle devam etti: "Şivanê Kurmanca"nın cezaevine alınmaması hepimizin utanç duyacağı bir olaydır. Bu utancı, bu kara lekeyi, bu düşünce özgürlüğü önündeki engeli nasıl kaldırabiliriz, ülkemizi bu tip belalardan, bu tip saçma sapan bürokratik engellerden nasıl kurtarabiliriz? Bence bunun üzerine yoğunlaşmak gerek. Sanırım bu münferit bir olay da değildir. Türkiye cezaevlerine hala Kürtçe kitap girmiyor, oradaki okuryazar bu kitaplar üstünden hayata bakamıyor. Bütün insanların okuma özgürlüğü vardır. Herkesin buna sahip çıkması gerekiyor."
Dünyaya mal olmuş bir edebi eserin sadece Kürtçe olduğu için, moral vereceği gerekçesiyle yasaklanmasının izahının olmadığını belirten Laleş, "Tabii ki insanlara moral vereceğiz. Hiç kuşkusuz birilerinin moralini de bozacak kitapları, biz yayınevi olarak yayınlamaya devam edeceğiz. Çünkü bir halkın dilini, o halkın diliyle yapılan edebiyatı o halka çok görmek kadar baskıcı bir şey olamaz. Bunu kendine insanım diyenin kabul etmesi mümkün değildir. Bu ve benzeri uygulamalardan bu ülkenin kurtulması şarttır. Artık kimsenin kimsenin onuruyla, haysiyetiyle oynamaya hakkı yoktur. Hele bunu edebiyatı alet ederek yapmak akıl almaz bir şeydir" dedi.
KÜRTÇENİN İLK ROMANI
Erebê Şemo, 1897 yılında Kars"ın Susuz beldesinde Ezidi bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gelmiş, 1978"de de Erivan"da vefat etmiş bir Kürt romancısı. Rusçayı, Osmanlıcayı, Yunancayı, Almancayı, Gürcüceyi, Azericeyi, Ermeniceyi ve Türkçeyi iyi derecede bilen, Erebê Şemo Kürtçe yazdığı romanlarla modern Kürt edebiyatının oluşmasında köşe taşlarından biri oldu.
1935 yılında Erivan"da yayınlanan ve Kürtçenin ilk romanı kabul edilen Şivanê Kurmanca (Kürt Çobanı) adlı kitabını yazdı, Erebê Şemo. Daha sonra Dımdım Kalesi, Berbang, Hopo, Jiyane Bextewar adlı romanlarını yazdı.
Erebê Şemo"nun yazdığı ilk Kürtçe roman Şivanê Kurmanca Erivan"da yayınlandıktan sonra Rusçaya çevrildi. Fransızca ve Türkçe çevirileri de bulunan kitap ilk basımından 74 yıl sonra ilk kez orijinal haliyle Lîs Yayınevi tarafından Pirtûkxaneya Ehmedê Xanî/ Ehmedê Xanî Kitaplığının 21. kitabı olarak yayınlandı.