Haluk Berksan ve Etiler Sitesi — Bülten BLOG-TMMOB Mimarlar Odası Ankara Şubesi
Jan 1 Haluk Berksan ve Etiler Sitesi
Eti Blokları Genel Görünüşü
Eti Blokları Balkon Parapetleri
Prizmatik Sirkülasyon Çekirdeği
Blok İçi Merdiven Korkulukları
ANKARA'DA SİVİL MİMARİ BELLEK (1)
Emine Çiğdem Asrav
Ankara Emniyet Mahallesi Taç Sokak’ta yer alan Eti Blokları yerleşimi bir adada dört blok-A, B, D, E bloklar - ve bir adada bir blok –F blok - olmak üzere toplam iki ada ve beş bloktan oluşmaktadır. Taç Sokak iki ada arasından geçmektedir. A ve D bloklar iki girişli, iki düşey sirkülasyonlu, B, D, ve F bloklar tek girişli, tek düşey sirkülasyonlu olarak inşa edilmişlerdir. Türk Eti Yapı Kooperatifi tarafından gerçekleştirilen yerleşimde yer alan ve halen özgün konut kullanımı devam etmekte olan konut yapılarının tasarımı mimar Haluk Berksan’a aittir.
Mimarlık ortamına tek yapı ölçeğinden şehircilik ölçeğine dek geniş bir yelpazede yarışmalar ve uygulamalar yolu ile önemli eserler kazandıran, Konya İmar Planı Yarışması’nda birinciliği bulunan, Burdur, Gaziemir, Zeytinbağ imar planlarının müellifi olan ve eğitim deneyimi nedeniyle de kabul gören Haluk Berksan’ın mimarlık ortamında bunca az bilinir olması ve mimarlık literatüründe yer almamış olması -muhtemeldir ki -şehircilik uygulamalarının yoğunluğu nedeniyledir. Eti Blokları yerleşimi Haluk Berksan’ın mimarlık ortamı açısından da önemini ortaya koyan özgün bir uygulama örneği olarak değerlendirilmektedir.
05.02.1957 onay tarihli projeye uygun olarak inşa edilen Eti Bloklarının inşaat ruhsatında,
zemin + 8katlı A ve B bloklarda 36,zemin + 8 katlı C blokta 32, zemin + 8 katlı D blokta
18 ve zemin + 7katlı E blokta 16 dairenin yer alacağı ve tüm bloklarda bodrum kat olacağı
bilgisi yer almaktadır. Ancak C blok inşa edilmemiş, buna karşılık ayrı bir adada F blok
inşa edilmiştir. Düşeyde sağlanan yükseklik ile zemin yapılaşmadan arındırılmış,
C bloğun inşa edilmemesi ile de yeşil alanın yoğunluğu artırılmıştır. Yoğun bir trafik
aksına konumlanmış olan yerleşim, kent açısından önemli bu yeşil alanın varlığı ve
konut yapılarının mimari özellikleri ile dikkat çekmektedir.
Eti Blokları yerleşiminde yer alan konut yapıları aynı plan şemasına sahip, ön ve arka
cepheli , oldukça büyük dairelerden oluşmaktadır. Bloklarda her katta iki daire yer
almaktadır. Giriş zeminden yükseltilmiş olduğu için bodrum kat tam kat olarak
algılanmakta, zemin kat ve bodrum kat cephe görünümleri açısından tip katlardan
Konut yapılarının plan şemasında bir ana koridor vardır ve tüm mekanlar bu koridorla ilişkilenmektedir. Ana koridor girişte antre işlevindedir. Mutfak ,w.c , ve salon ilişkisi bu antreden sağlanmaktadır. Antrenin devamında oluşan koridor ise yemek odası ve yine salonu bağlamakta, sandık odası, banyo ve üç yatak odası yine ana koridorun devamında özelleşmektedir. Plan şeması genel kullanımdan, özel kullanıma geçişi öngörmekte, konutların dış ile ilişkisi iki cephede yer alan eşit olmayan büyüklükte iki balkon ile sağlanmaktadır. Yemek bölümüne açılan ve arka cephede yer alan balkon bağımsızdır. Salona açılan ve ön cephede yer alan balkon ise cephenin bir elemanı olarak ele alınmıştır. Kooperatif üyeleri arasında eşitlikçi bir yaklaşımla aynı plan şeması uygulanarak blokların yan cepheleri sağır bırakılmıştır.
Eti Blokları yerleşimi Konya Yolu ve Celal Bayar Bulvarı tarafından çevrelenmiştir.
Yakın çevrede Gazi Üniversitesi’nin çeşitli fakülteleri ve kamu kurumları yer almaktadır.
Bağımsız bir yerleşim olarak Gazi Mahallesi’ne yakın bir konumdadır ancak yüksek
yapılaşma kararları ile Gazi Mahallesi’nin müstakil konut dokusundan oldukça farklı bir
Yerleşimde yer alan konut yapıları, ön cepheleri Konya Yolu ile ilişkili bir biçimde konumlanmışlardır. Buna karşılık konutlarda servis mekanları arka cepheden yerleşimi özel kılan yoğun yeşil alan ile ilişkilenmektedir. Bu durum kullanım açısından değerlendirildiğinde bir sorun olarak tartışılabilir ise de blokların yoldan geride konumlanmaları olumlu bir sonuç yaratmıştır. Öte yandan konut yapılarının yoldan algılanan cephelerindeki özen ve yatay düşey ilişkisindeki denge, kent plastiği açısından oldukça olumlu bir görünümün ortaya çıkmasına yol açmıştır.
Konut yapılarını önemli kılan özellik dönemin yaygın mimarlık anlayışı olarak
öne çıkan ; oldukça net prizmatik kütle etkileri ve yalın cephe
görünüşleridir. Yatayda ortaya çıkan bu prizmatik kütle etkisi cephede büyük bir
hareketlenme sağlayan balkonlar ile güçlendirilmiş, düşeyde yer alan bağımsız prizmatik
sirkülasyon çekirdeği ile yatay ve düşey dengesi sağlanmıştır. Cephelerde yer alan balkon
parapetleri yine yatay etkiyi güçlendirmek üzere kat silmeleri ile okunur kılınmıştır.
Konut yapılarında bitiş elemanı olarak kırma çatı kullanılmış ancak, teras parapetleri ile
çatı algılanamaz hale getirilerek yataydaki güçlü etkinin kaybolmaması sağlanmıştır.
Eti Blokları yerleşiminde yer alan konut yapılarında düşey sirkülasyon çekirdeği
merdiven kovası ve asansörden oluşmaktadır. Düşey etkiyi güçlendiren, merdiven
kovasını vurgulayan ve ışık almasını sağlayan ızgaralar bloklarda her ayrıntının
özenle ele alındığının göstergesidir.Aynı özen blok ve konut iç mekanlarında da devam
etmekte, balkon parapetleri, merdiven korkulukları özgün ve özenli tasarımları ile öne
Gerek yeşil alanla ve kentle kurdukları ilişki, gerek biçimlenme kararları, kullanılan
malzemeler ve detaylardaki özen nedeniyle Eti Blokları dönem
yapıları içinde önemli ve özel bir yere sahiptir .
Bu yazı Doç.Dr. Nuray Bayraktar’ın yürütücü, Doç.Dr. Bülent Batuman, Dr. Umut Şumnu ve Tezcan Karakuş Candan’ın araştırmacı, Ece Akay, Elif Selena Ayhan, Yeşim Uysal ve Aslı Tuncer’in bursiyer olarak görev aldığı Ankara’da 1930-1980 Yılları Arasında Sivil Mimari Kültür Mirası: Araştırma Belgeleme, ve Koruma Ölçütleri Geliştirme adlı Tübitak projesi kapsamında yapılan araştırmalar ve elde edilen veriler sonucunda yazılmıştır
ankara, yapı, konut
Mar 1 Demirtaş Kamçıl- Rahmi Bediz ve Mintrak Yapı Kooperatifi