Manevi İhtiyaç ve Yönelişler | Prof. Dr. Hasan Kamil Yılmaz
Altınoluk Dergisi, 2000 – Agustos, Sayı: 174, Sayfa: 021
İnsanın ferd plânında en önemli ihtiyacı, temiz bir gönüle sâhip olmaktır. Peygamberlerin temel görevleri arasında sayılan “tezkiye” insanların gönül evlerini, mânevî dünyalarını temizlemektir. Bugün kültürel kirlenme, düşünce sistemlerindeki tıkanma, gönülleri ve kafaları da kirlettiğinden günümüz insanının ilk muhtaç olduğu şey gönlünü arıtmaktır. Bunun yolu da:
3) Ve bunlara bağlı bir san’at anlayışıdır.
İnsanoğlu; rûhî yapısı, yaratılış gayesi itibarıyle inanmak ihtiyacında olan bir varlıktır. Çünkü Allah Teala: “Ben insanları ve cinleri başka bir maksatla değil, ancak bana kulluk etsinler diye yarattım.” (ez-Zâriyât, 51/56) buyurmaktadır. Ayette geçen “bana kulluk etsinler” ibaresi, “beni tanısınlar, benim teklifimi kabul etsinler” şeklinde tefsir edilmektedir. İnsan kulluk için yaratıldığından mutlaka bu ihtiyacını tatmin etmek üzere yüce varlığa teslim olmak durumundadır. O yüce varlığa kul olmadığı, O’nu tanımak şerefinden mahrum kaldığı zaman ise mutlaka başka bir şeye kul olmaktadır. Tabiat boşluğu kabûl etmediği için insan Allah’a inanmak ve ancak ona açılmak üzere yaratılmış bulunan kalbini başka şeylere açarak bu ihtiyacını tatmin etmeye çalışır. Üstün sayılan bazı varlık ve kişilere âdetâ tanrı imiş gibi gösterilen, saygı ve bağlılık, bu duygu sapmasından kaynaklanmaktadır. Tevhid ilkesinden koparak gerçek imandan mahrum kalan insanların gönülleri yeni tanrılarla dolmaktadır. Bugün bizim toplumumuza kadar giren bazı sanatçıları “ilah” sayma anlayışı, bu tür bir sapmadır.
İnanmak, hava kadar su kadar bir ihtiyaçtır. Bu ihtiyaç iyi bir tevhid eğitimiyle karşılanabilir. İnsan kimin Rabb, kimin kul olduğunu bilirse kula kulluktan, nefse ve dünyaya kulluktan kurtulur. Çünkü insanın nefsini de tanrılaştırdığı Kur’an’ın belirttiği bir gerçektir. (bk. el-Furkan,25/43; el-Câsiye, 45/23)
İbadet de inanç gibi insanın fıtrî bir ihtiyacıdır. Bu fıtrî ihtiyaç, fıtrat dini olan İslâm’ın gösterdiği usüllerde tatmin edilmediği zaman insanlar, kendi putlarına ve tanrılarına ibadete ve tapınmaya kalkışmaktadır. Son zamanlarda ülkemizde futbol maçlarında stadyumlarda görülen ve seyircilerin taraftar olduğu takıma hitaben yazılan pankartlardaki “sana tapıyoruz” ifadeleri bu gerçeği seslendirmektedir. Belki akl-i selim ile konuşulduğunda bu yaptığının bir çılgınlık olduğunu kabullenecek insanlar, kendilerini bu tür sözler sarfetmekten alamamaktadır.
İnsanda rûhî doyuma katkıda bulunan rûhî gıdalardan biri san’attır. Asıl san’at, Sâni-i Hakîm’in sun’-i mutlakını temâşâ ile hüsn-i mutlaka ermek ve onu insan eliyle eşyaya nakşetmektir. Temeldeki bu temâyül san’atı doğurmuş; insanlar müzik, san’at ve sporu ibadetin yerine ikame etmeye çalışmışlardır.
Bilindiği gibi Asr Sûresinde insanın zarardan, ziyandan ve hüsrandan kurtulup aradığı mutluluk ve hayra erişmesi dört şarta bağlamış bulunmaktadır. İnanç, ibadet, Hakk’ı ve sabrı tavsiye. Bunlardan ilk ikisi insanın Allah ile ilişkilerini düzenleyen ve ferdî hayatta mutluluğu sağlayan şeylerdir. Geri kalan ikisi ise toplum hayatını düzenleyen ve sosyal hayatta inanç ve güzellikleri hakim kılmayı amaçlayan prensiplerdir.
Batı toplumunun en fazla şikayetçi olduğu konu, yalnızlıktır. Batı insanı yalnızdır. Aile içinde, işyerinde ve toplumda bu yalnızlık psikozundan kurtulamamaktadır. Bugün Batı’da İslâma yönelen insanların genellikle, içine düştüğü yalnızlık duygusundan kurtulmak ve İslâm’daki sevgiye dayalı paylaşım ortamına kavuşmak için bu tercihte bulundukları bilinmektedir. Sosyal hayattaki en önemli ihtiyacımız, bize gönlünü açacak herşeyini bizimle paylaşacak bir dosttur. İnsan, özellikle elinden tutup kendisine yol gösterecek problem ve sıkıntılarını kendisiyle hasbî olarak paylaşacak bir rehber şahsiyete daima muhtaçtır.
Ahlâk, insanın mânevî hayatının bir tezâhürüdür. İnanç sistemi ve toplumun tasvib ettiği güzel davranışların insanda meleke haline gelmesidir. İnsanın her hal ve durumda vicdanının sesine kulak vererek doğru, dürüst, tutarlı ve kişilikli olmasıdır. İnsanda en önemli ahlâkî motivasyon Allah korkusudur. Allah’tan korkan, kullardan utanmasını da bilir. Bu yüzden ahlâkın başı hayâdır. İnsanda insanî davranışların bir göstergesi de hayadır. İnsanoğlu’nun hayâ denilen ve ahlâkî davranışları düzenleyen duyguya sahip olması gerekir. Nitekim Peygamberimiz (s.a.): “Utanmadığın takdirde dilediğini yap” (Buhârî, enbiyâ, 54, edeb, 78; Ebû Dâvud, edeb, 6; İbn Mâce, Zühd, 17; Muvatta; sefer, 46; İbn Hanbel IV, 121-122, V, 273) buyurarak hayatını kaybeden kişinin ahlâkî erdemleri de kaybettiğini ifade etmektedir. Mevlânâ da insanla hayvan arasındaki sınırı “edeb ve hayâ” olarak belirtmektedir.
Bugünün insanı ferdî plânda gönül temizliğine; bunun için de tevhid inancı ile derin bir ruh hayatına, ibadete; toplum planında dostluk ve paylaşma ve ahlâk ve hayâya ihtiyaç duymaktadır. Bu ihtiyacı karşılayacak da tevhid inancıdır. Rabbımızdan tevhid ikliminde arı duru gönüllerle ahlâken yücelmiş toplumlara erdirmesi niyâzıyla…