Çankırı Evleri | Sanat Tarihçi | Sanat Tarihçi
Çankırı tarihi bazı bölgelerde yapılan arkeolojik çalışmalardan anlaşıldığı ve çoğu orta Anadolu illerinde olduğu gibi Etilerle başlamıştır.
Zaman içerisinde Çankırı da Frigyalılar Lidyalılar Persler Makedonyalılar ve Bizanslılar hüküm sürmüştür.
1071 Malazgirt Savaşından sonra 1084 yılında Oğuz Türklerinden Karatekin Bey bölgeyi zaptedmiş ve o tarihten bugüne kadar bölge Türklerin elinde kalmıştır.
Kurtuluş savaşı yıllarında Anadolu da düşman işgalinden uzak kalmakla bazı şehirlerimiz gibi yakılıp yıkılmak talihsizliğine uğramamıştır.
Çankırı bin senelik Anadolu Türk şehri olmasının izlerini hala taşımaktadır.
Çok olmamakla beraber günümüze ulaşan belli başlı tarihi eserleri yanında evleri ile de Anadolu Türk kültür ve yaşayışını bizlere aksettirecek özelliklere sahiptir.
Çankırı ili coğrafi bakımdan İç Anadolu bölgesinin kuzey kısmında yer alır
İl merkezi Kızılırmağın kolları olan acı ve tatlı çayın kesiştiği noktada kurulmuştur.
Şehir eskiden bir tepenin yamacında sadece bir kale şehri iken bugün tatlı çayın içi ucuna serpilmiş durumdadır.
Sırtını kaleye vermiş gibi görünen eski mahallelerden sonra şehir güneye doğru genişleyerek yeni iskan sahaları meydana gelmiştir.
Çankırı şehrinin eski kısmı denizden 900 metre yükseklikte bulunan Karatekin tepesinin güney ve batı yamacındaki meyilli bir arazide kurulmuştur.
Yakın zamanda Çankırı belediyesi ve valiliği tarafından yaptırılan restorasyon çalışmalarıyla bir kısmının yenilendiği bir kısmının harap vaziyette bulunduğu bu mahalleler şehrin bu kısmında yer almaktadırlar.
Bunlardan Sarıbaba ve Karataş mahalleleri (uzunyol bölgesi) tarihi atmosferi muhafaza eden belli başlı mahallelerdir.
Çankırıda toplam 97 adet ev Taşınmaz Kültür ve Tabiat Varlıkları Yüksek Kurulu’nca tescil edilerek koruma altına alınmıştır.
Eski Çankırı evleri çok az farklılıklarla Türk Evi’nin bütün özelliklerini göstermektedir.
Bazı bölgelerde olduğu gibi zengin bir çeşitlilik sergi­lememektedir.
Bunu, özellikle ekonomik yapısına bağlamak mümkündür.
Bölgenin jeolojik yapısı da bu konuda etkili olmuş olabilir.
Mecvud olan en erken örneklerin tarihi kesin olmamakla beraber 18. ve 19. yüzyıl olarak tahmin edilmektedir.
Bu tarihlenme yapılırken halen içinde oturanların ifadeleri ile yapılarda kullanılan malzeme ve teknik göz önünde tutulmuştur.
Ancak günümüzde hiç bir değişikliğe uğramamış olanını bulmak mümkün değildir.
Eski Çankırı evlerinde inşaat malzemesi hafif tutulmuş, şekilciliğe ve simetriye özen gösterilmemiştir.
İhtiyaca cevap vermesi kullanışlı olması her zaman ön planda tutulmuştur.
Bu evler ahşap, kerpiç ve bağdadi tekniği ile inşa edilmişlerdir.
Evi avluya yada bahçeye bağlayarak sokaktan ayrı bir ferahlık oluşturma fikri Çankırı ev mimarisinde de kendi göstermektedir.
Evlerde bulunan çıkma ve saçaklar sokağı koruyucu ve gölge verici fonksiyonlarını devam ettirmektedirler.
Çankırı Evleri genelde iki katlıdır.
Birinci kat ara kattır ve kışlık olarak kullanılmak­tadır.
Burası günlük hayatın geçtiği yerdir.
Plan yapılırken de buna dikkat edilmiş olup sade ve kullanışlıdır.
Yemek yapma, yeme ve oturma için düşünülmüştür.
İkinci katlar ise manzaralı ve gösterişlidir.
Bu katlar daha çok yazın ve misafir için kullanılmaktadır.
İkinci katlarda her evin bir “Başoda”sı vardır.
Bu odalar diğerlerine göre daha geniş ve ahşap işleme tekniğinin güzel örneklerini sergiler.
Başodalarda şahniş adı verilen yükseltiler bulunmakta olup bunlar, birinci katın üzerine çıkma yapılarak oluşturul­muştur.
Başodaların tavanları göbekli ve çoğunlukla kök boya kullanılarak bezenmiştir.
Odalarda oturmak için sedirler veya makat denilen tahta sedirler yapılmıştır.
Her odada yüklük adı verilen tahta dolaplar vardır.
Bu dolaplardan bir tanesi gusülhane olarak kullanılmaktadır.
Odanın en önemli yeri ocaklığıdır.
Ocaklıklar, yörede çokça bulunan alçıdan yapılmıştır.
Kenarlarında lamba veya mum koymak için şinanay adı verilen yerler yapılmıştır.
Dolapların kenarlarında ise terece denilen ahşaptan küçük gözler bulunmaktadır.
Evlerin su basmanı ekseriya kesme taştandır.
Duvarlar ise ahşap çatkı arası kerpiç dolgu olarak yapılmıştır.
Yörede buna “yeydene” denilmektedir.
Duvar yüzeyleri, yörede çokça bulunan alçı ve toprak, kireç karışımı ile sıvanmıştır.
İkinci katlar sokağa yada avluya çıkma yapılarak genişletilmiştir.
Çankırı’da evler genelde arsanın şekline göre biçimlenmiştir.
Cepheler güneye bakmakta olup kuzey yönleri sağırdır.
Yamaçlara doğru sıralanan evler birbirlerinin manzarasını kapatmamaktadır.
Her evin avlusunda ağaç bulunduğu için tabiatla içice bir hayat söz konusudur.
Çatılar, mahallinde imal edilen oluklu kiremitlerle kaplıdır.
Çok sayıda pencere açmaktan çekinilmiştir.
Bunun sebebi ise yörede uzun ve sert geçen kışlar olmalıdır.
Evlerin en eski örnekleri açık sofalıdır.
Daha sonraları orta sofalı yapılmaya başlanmış, özellikle birinci katta olan orta sofaların güney cepheleri kapatılarak kapalı sofalar meydana getirilmiştir.
Cumhuriyet Döneminde yapılan evlerde kışlık ara katlar ikinci katın özelliklerini taşımaya başlamıştır.
İnşaatlarda çevre köylerden getirilen ahşap malzemeler belli oranlarda kullanılmıştır.
Evler, mahalli ustalar veya bizzat ev sahibi tarafından inşa edilmiştir.
Çankırı’nın jeolojik konumundan kaynaklanan arsa sıkıntısı sebebiyle evler adeta birbirine kenetlenmiştir.
Birinci derecede deprem kuşağı olması, bu tür bir mecburiyet doğurmuştur.
Avlu kapıları çift kanatlı olup çatal kapı olarak isimlendirilir.
Kapı tokmakları kendine özgü ve yerli ustalarca imal edilmiştir.
Ev sahibinin mesleğine göre farklılıklar arz etmekte­dir.
Kapıların arkasında bulunan küçük çanlar, kapıların açılmasıyla birlikte çalarak ev sakinlerini haberdar etmektedir.
Eski Çankırı Evlerinin en önemli örnekleri Ömer Beyler Konağı Coşkarlar Evi ve Yaran Evi’dir.
Eski Çankırı Evlerinde en bariz görülen özelliklerden biri de evlerin bir odasının sohbet odası olarak ayrılmasıdır.
Bina yapımında en fazla özen bu odaya gösterilir.
Evin geniş aydınlık ve misafirin en rahat ulaşabileceği bir tarafında olmasına özen gösterilir.
Sohbet odalarının fonksiyonu hakkında fikir edinebilmek için Çankırı folklöründe sohbet toplantılarının yerini belirtmek faydalı olur.
Sohbet Çankırı esnaf teşkilatında gençlere milli terbiye vermek öğretmek gayesiyle yapılan disiplinli ve eğlenceli bir toplantıdır.
Sohbet odalarını sohbet günleri ayrıca süslemek adet olmuştur.
Yerler halılarla ducvarlar pencereler sedirler zengin işlemeli kadife örtüler peşkir yağlık ve çevrelerle kaplanarak daha süslü ve gösterişli bir hale getirilir.
Varlıklı kişilerin yaptırdıkları evlerde mutlaka bir sohbet odası bulunmakta ve dekorasyonunun uygun şekilde yaptırılması bir adet şeklini almıştır.
Bu Yazı Toplamda 1.078 Okundu
Çankırı Evleri Konusuna Ait Etiketler
çankırıçankırı evleriçankırı tarihi