Röportaj: Çelik Ürünleri İthalatı Hızla Artıyor - Turkish Steel Producers
Röportaj: Çelik Ürünleri İthalatı Hızla Artıyor Tarih: 24 November 2016
Sektörün 2014 yılı ve 2015’te sergilediği performansı ve son gelişmeleri değerlendirir misiniz?
2000’li yıllarda Çin ve Hindistan’dan ardından en hızlı büyüyen, 2011 ve 2012 yıllarında ise, büyük çelik üreticileri arasında üretimini en hızlı arttıran sektör konumunu elde eden Türk çelik sektörünün üretimi, 2012 yılında 35.9 milyon ton ile zirvesine ulaşmasından bu yana gerileme eğilimi göstermektedir. 2014 yılı itibariyle 34 milyon tona kadar gerileyen Türkiye’nin ham çelik üretiminin, 2015 yılı itibariyle % 8 civarında düşüşle, 31.5 milyon ton seviyesinde kalacağı tahmin edilmektedir. Sektörün üretimindeki düşüş nedeniyle, Türkiye dünya çelik üretim sıralamasında da, 2015 yılı itibariyle 9. sıraya gerilemiş bulunmaktadır. 2014 yılında % 68 olan sektörün kapasite kullanım oranı, 2015 yılının ilk 8 aylık döneminde % 62 seviyesine kadar düşmüştür. Özellikle yassı ürünlerin yarı mamulü olan slab üretiminde, kapasite kullanım oranı % 45 seviyesine kadar düşerken, ithalat artmaya devam etmiştir.
Belirli ürünler için açılan soruşturma ve uygulanan korunma önlemleri yanında, geçmişte ABD ve Mısır tarafından yapıldığı gibi, piyasalardaki mevcut olumsuzluklardan etkilenen Hindistan ve Meksika gibi ülkelerin pazarlarını tüm ithal çelik ürünlerine kapatmaya hazırlandıkları bilinmektedir. Dünya genelinde ihracatın zorlaşmasına, rekabetin artmasına ve hammadde fiyatlarındaki hızlı düşüşün de tesiriyle, fiyatların olağanüstü seviyelere gerilemesine neden olan bu gelişmeler, iç talebin değerlendirilebilmesinin önemini bir kez daha ortaya koymuştur.
Tüm bu olumsuzlukların, yılın ilk 8 aylık döneminde, yurtiçi çelik tüketimindeki % 14’lük artışa rağmen, ham çelik üretiminin % 7; ihracatının ise miktar açısından % 7, değer açısından % 20 oranında gerilemesi sonucunu doğurmuştur. Üretim ve ihracat düşerken, ithalatın olağanüstü hızlarda artmaya devam ettiği gözlenmektedir. Ağustos ayında % 55 oranında artan Türkiye’nin çelik ürünleri ithalatı, yılın ilk 8 aylık döneminde de % 41 gibi son derece yüksek bir oranda artmıştır. Yılsonu itibariyle 20 milyon tona yaklaşması beklenen ithalattaki keskin artış, Türk çelik piyasasının yıkıcı ihracat uygulamalarının hedefi haline geldiğini ortaya koymaktadır. Sözkonusu veriler, ihraç satışlarındaki kayıplara ilave olarak, Türk çelik sektörünün % 14 oranında artış gösteren iç talepten de yararlanamadığını, çelik tüketimimizdeki artışın ithal çelik ile karşılandığını göstermektedir. Bu durum, Türkiye’nin çelik ürünlerinde son 15 yıldan bu yana ilk kez net ithalatçı konumuna geçmesi sonucunu doğurmuştur. Üstelik, sektörün göstergelerindeki bozulma eğilimi, her geçen ay büyüyerek devam etmektedir.
Diğer taraftan, demir cevheri fiyatları 57 $/ton seviyelerinde sabit seyrederken, hurda fiyatlarının 170 $/ton seviyelerine kadar gerilemiş olmasına rağmen, Çin’in halen son derece düşük seviyelerden ihraç teklifleri verebiliyor olması, sorunun kaynağında cevher/hurda fiyat farklılığının olmadığını, devlet destekli üretimin ve dampingli ihracatın sorun yaratan esas unsurlar olduğunu ortaya koymaktadır.
Üretim kapasitesi, ciro, büyüme oranı, ihracat, ithalat, toplam firma sayısı, yaklaşık istihdam gibi elinizde bulunan rakamsal verileri paylaşabilir misiniz?
2014 yılında 50 milyon ton seviyesinde bulunan sektörün üretim kapasitesi, 2015 yılında 51 milyon tona yükselmiştir. 2014 yılında 30 milyar dolar civarında bulunan sektörün cirosunun, 2015 yılında fiyatlardaki ve üretimdeki yüksek oranlı gerileme nedeniyle, 25 milyar dolar seviyelerine kadar düşeceği tahmin edilmektedir. Sektörde ham çelik üretimi yapan 30 kuruluş bulunmakta ve yaklaşık olarak 40.000 kişiye doğrudan istihdam sağlamaktadır. Türk çelik sektörü, dünyanın 9. Avrupa’nın ise, 2 en fazla üretim gerçekleştiren sektörü konumunda bulunmaktadır.
Dış pazarlar ve ihracatımız hakkında bilgi verir misiniz?
Dünya Çelik Derneği (worldsteel) tarafından yapılan son tahminler, 2014 yılında % 0.7 oranında artışla, 1 milyar 540 milyon tona yükselen dünya görünür nihai mamul tüketiminin, 2015 yılında % 1.3 oranında düşüşle, 1 milyar 513 milyon tona gerileyeceğine, 2016 yılında ise, % 0.7 oranında artışla, 1 milyar 523 milyon tona çıkacağına işaret etmektedir.
Dünya ekonomilerindeki zayıf büyüme eğilimi, kriz sonrası global ekonomiyi karakterize eden zayıf yatırım ortamı, Çin’deki yavaşlamanın devam etmesi, finansal pazar türbülansları, pek çok bölgede yaşanmakta olan jeopolitik anlaşmazlıklar gibi unsurların, çelik sektörünün global düzeyde vites küçültmesine neden olduğu gözlenmektedir. Gelişmiş ve gelişmekte olan ülke ekonomileri, yapısal iç sorunlar, Çin’deki yavaşlama ile ilişkili düşük emtia fiyatları, bazı ülkelerde tırmanan politik gerilimler gibi etkenlerden dolayı, 2012 yılından itibaren bozulma eğilimi göstermekte ve potansiyellerinin altında bir performans sergilemektedir.
Dünya ekonomilerindeki gelişmelerden farklı olarak, sahip olduğu ağırlık nedeniyle, Çin’deki yavaşlamanın çelik piyasalarındaki etkisi, daha derinden hissedilmektedir. Çin’de inşaat, otomotiv ve sanayi gibi temel tüketici sektörler sıkıntılı ve durgun bir dönemden geçmekte ve özellikle inşaat sektöründe beklenen % 7.4 oranındaki gerileme, Çin’in toplam çelik tüketimindeki yavaşlamanın temel sebebi olarak gösterilmektedir.
2014 yılında Çin’in çelik tüketimi % 3.3 ile, son 20 yıl içerisinde ilk kez gerilemiştir. 2015 yılında, Çin ekonomisinin beklentilerden daha yüksek oranlarda yavaşlamaya devam ettiği gözlenmektedir. Ekonomide hızlı bir ivmelenmenin beklenmediği Çin’de, çelik tüketiminin bu yıl % 3.5 oranında ilave daralma göstereceği ve 2016 yılında da daralmanın % 2 ile devam edeceği tahmin edilmektedir. Çin hariç tutulduğunda, dünya çelik tüketiminin 2015 yılında % 0.1 oranında azalacağının, 2016 yılında ise % 3.2 oranında artacağının öngörülmesi, Çin haricinde kalan bölgeler nispeten daha iyi bir görünüme sahip olmakla birlikte, dünya genelinde çelik talebinde sıkıntıların devam edeceğini ortaya koymaktadır.
Dünyada tüketimin azaldığı, kapasite ve arz fazlalığının arttığı mevcut ortamda, ticareti bozucu ve dampingli satış uygulamaları artmakta, ihracat her geçen gün zorlaşmakta ve büyük çelik tüketicisi ülkeler, çelik sektörlerini koruma adına kapılarını ithal ürünlere kapatma eğilimi göstermektedir.
Dünya piyasalarında daralan talep, artan arz fazlalığı ve keskinleşen rekabet çerçevesinde, Türkiye’nin çelik ihracatı da 2012 yılından bu yana gerileme eğilimi göstermekte, ihracatın 2012 yılında ulaştığı 20 milyon ton seviyesinden 2015 yılında 17 milyon ton seviyesine gerileyeceği tahmin edilmektedir. 2012 yılında 11.9 milyon ton seviyesinde bulunan Türkiye’nin çelik ürünleri ithalatının ise, bu yılın sonunda % 50’nin üzerinde artış göstererek, 18 milyon tona ulaşacağı öngörülmektedir.
Çelik ihracatındaki gerileme eğilimi ve birim fiyatlardaki düşüş nedeniyle, çelik ürünlerinin Türkiye’nin toplam ithalatı içerisindeki payı, 2012 yılındaki % 11.3 seviyesinden, bu yılın ilk 8 aylık döneminde % 8.6 seviyesine kadar gerilemiştir. Sektörümüzün ihracatının gerilemesinde, dünya piyasalarında daralan talep yanında, artan korumacı eğilimler de önemli bir rol oynamıştır.
• Çin’in tüketimi hızla gerilerken, üretiminin daha yavaş bir şekilde düşüş gösteriyor olması ve üretim fazlasını çok düşük fiyatlar ile ihraç pazarlarına yönlendirmesi, ve
• Kalitesiz, sertifikasız, devlet destekli ve dampingli ithal ürünlerin ülkemize rahatlıkla girerek, haksız rekabete yol açması,
Türkiye’nin sahip olduğu ihtiyacının üzerindeki çelik kapasitesine rağmen, dış ticaretin bu ölçüde açık vermesi sürdürülemez görünmektedir. Türkiye açısından kaynak israfı ve cari işlem dengesinde ciddi açığa yol açan bu durum, ekonominin içini boşaltmaktadır. Diğer taraftan, ithalattaki artışta Dahilde İşleme Rejimi (DİR) kapsamında yapılan ithalattaki olağanüstü artışın etkili olduğu gözlenmektedir. Bu yılın ilk 8 ayında Dahilde İşleme Rejimi kapsamında yapılan ithalat % 79 oranında artışla, 3.51 milyon tondan, 6.28 milyon tona ulaşmıştır. DİR kapsamında yapılan ithalattaki yüksek oranlı artışa rağmen, yılın ilk 8 ayında ihracatın 1 milyon ton civarında gerilemiş olması, DİR’in yıllardır konuşulan işlevini masaya yatırma ihtiyacını ortaya çıkarmıştır. Bugün geldiğimiz noktada, DİR ihracat için değil de, daha çok ithalat için çalışıyor görüntüsü vermektedir. İhracat yapıyor olmak kaydıyla ithalat imtiyazı sağlayan DİR’in gözden geçirilerek, ihracatı gerçekten destekleyen, ucuz ve kalitesiz ürünlerin ithal edilip yurtiçinde satılmasını engelleyen ve ihracatta yurtiçinden girdi kullanımını da teşvik eden bir yapıya oturtulmasına ihtiyaç duyulmaktadır.
Dahilde İşleme Rejimi kapsamındaki ithalatın son aylardaki hızlı artışında, sektörün müracaatı üzerine açılan damping soruşturmalarının da etkili olduğu gözlenmektedir. Özellikle Çin menşeli çelik ürünlerinin DİR kapsamındaki ithalatının 6 misli artmış olması, damping soruşturmaları önlemle neticelense bile, DİR kanalının bu önlemleri aşmada bir enstrüman olarak kullanılmasına devam edilebileceğini göstermektedir.
Dünya ve Avrupa’da sektörün durumu nedir. Önde gelen üretici ülkeler hangileridir? Dünya ile kıyasladığımızda Türkiye’nin demir-çelik pazarındaki yeri nedir?
Piyasalardaki mevcut olumsuz tablo ve keskin rekabet tüm bölgeleri ve pazarları etkilemektedir. Avrupa’da çelik üretimi ve tüketimi halen 2008 krizi öncesine ulaşamamıştır. Avrupalı çelik üreticilerinin rekabet etmekte zorlanmaları nedeniyle, Avrupa Komisyonu çelik sektörünün önünü açacak önlemler alma arayışı içerisine girmiştir.
Her ne kadar Türk çelik sektörü, son 3 yıldan bu yana çelik üretimi konusunda olumsuz bir performans gösteriyor ise de, her yıl yaklaşık 180 ülkeye gerçekleştirdiği, katma değeri giderek artan ihracatı ile dünya piyasalarında önemli oyuncu konumunu sürdürmektedir. Dünya çelik üretiminin yaklaşık %1.9 oranındaki bölümünü gerçekleştiren Türkiye, Orta Doğu ve Körfez ülkelerinin, çelik ürünlerinde en büyük çelik tedarikçisi konumunda bulunmaktadır. Ancak son 2 yıl içerisinde Türkiye’nin bu konumu Çin ve BDT ülkeleri tarafından sarsılmaya başlamıştır.
konumunda bulunmaktadır. Ancak sektör dünya piyasalarında yıllarca süren gayretlerle elde ettiği konumunu hızla kaybetmeye başlamıştır.
Sektörün şu anda en önemli gündem maddesi nedir? Önemli sıkıntı ve problemler ile bu sorunların çözümüne ilişkin öneri ve beklentilerinizi aktarır mısınız?
gibi etkenler, yurtiçi üretimi de baskı altında tutmaktadır. Piyasadaki olumsuz tabloya paralel olarak, sektördeki kapasite artışına ve ürün çeşitlendirmesine yönelik yatırımlar da yavaşlamıştır.
Sektörün kapasite kullanım oranının, 2014 yılında % 68 ve 2015 yılının Ocak-Ağustos döneminde % 62 seviyesine gerilemesine yol açmış bulunan olumsuzlukların giderilerek, rekabet gücünün arttırılması ve kapasite kullanım oranının yeniden %80’ler seviyesine yükseltilebilmesi için,
Sektörde tam bir ‘alarm’durumunu ifade eden mevcut olumsuz seyre rağmen, girdi maliyeleri üzerindeki yüklerin halen sürdürülüyor olması, sektörün durumunun dikkate alınmadığı ve kurumsal bazdaki çıkarlar ön planda tutulurken, ülkemizin âli menfaatlerinin göz ardı edildiği intibaı vermektedir. Oysa ki, sadece bu yılın ilk 8 aylık döneminde yaşanan 1.7 milyon tonluk üretim ve 2 milyar dolarlık ihracat kaybı, Ülkemiz ekonomisi için, devletin sektör üzerinden almaya devam ettiği fon ve kesintiler ile kıyas kabul etmeyecek derecede, yüksek kayıpları ifade etmektedir. bugün geldiğimiz noktada, senelerdir gündeme getirilen ve artık kangren haline gelmiş bulunan bu sorunların daha fazla uzatılmadan çözülmesi yönünde irade sergilenmesine ihtiyaç duyulmaktadır.
Geçtiğimiz yıllarda belirlenmiş olan 2023 yılı hedefleri konusunda sektör ne durumda?
Üretimde de benzer durum sözkonusudur. Sektörün üretimini yıllık ortalama % 7 oranında arttırması gerekirken, % 2 oranında arttırabilmiş ve 2015 yılı itibariyle olması gereken noktanın % 21 gerisinde kalmıştır. Bundan sonra ise, hedefe ulaşabilmesi için sektörün üretiminin yıllık ortalama % 10 oranında büyümesi gerekmektedir.
Demir çelik sektörünün dünyadaki görünümü nasıl? Türkiye Demir-Çelik sektörünü yatırımlar ve teknoloji kullanımı konusunda dünyada nasıl konumlandırıyorsunuz?
Sektörde katma değerin arttırılmasına yönelik ne gibi çalışmalar yapılıyor? AR-GE’ye yeterince önem veriliyor mu?
Son 3 yıldır devam eden sektörün üretim ve ihracatındaki gerileme eğilimi, son yıllarda hem kamuyu hem de üretici kuruluşları yeni çıkış yolları aramaya sevketmiştir. Sektör bir taraftan üretim teknolojisi, diğer taraftan da kapasite ve arz fazlalığı olan ürünlerden, yüksek katma değerli ürünlere geçiş konusunda yoğun çalışmalar yapmaya başlamıştır. Bu amaç doğrultusunda gerçekleştirilecek çalışmaları hayata geçirmek üzere, Erdemir’in, çelik sektörünün ilk AR-GE merkezini geçtiğimiz yılın sonunda hizmete açtığı bilinmektedir. Karabük Üniversitesi bünyesinde kurulan Demir Çelik Enstitüsü de, sektöre bu yönde katkı verme gayretlerini sürdürmektedir. Bunların yanında, Çelik İhracatçıları Birliği, çelik sektörünün uluslararası alanda rekabet gücünün arttırılmasını ve sürdürülebilirliğinin desteklenmesini teminen, İstanbul Kalkınma Ajansı’nın desteğiyle çelik sektörü özelinde hizmet verecek bağımsız ilk merkez olma özelliğini de taşıyan "Çelik Test ve Araştırma Merkezi”nin fiziki kurulumu için çalışmalarına hızla devam etmektedir. İki yıl içerisinde tam kapasiteyle faaliyete başlaması planlanan merkezin, kamu, üniversite ve özel sektör işbirliğinin en özgün örneği olması hedeflenmektedir. Çelik kullanan ana sektörlere de hizmet verecek olan "Çelik Test ve Araştırma Merkezi” ile test analiz maliyetlerinin düşürülmesi, sektörün rekabet gücünün artırılması, Ar-Ge ve inovasyon kapasitesinin geliştirilmesi, yurtiçi ve dışı satışlar için gerekli uygunluk değerlendirme hizmetinin görülmesi planlanmaktadır. Çelik üreticisi firmalar, ürün çeşitlendirme ve katma değeri yüksek ürünlere geçme yönündeki gayretlerini aralıksız bir şekilde sürdürmektedir. Bu çalışmaların sonuçlarının önümüzdeki dönemde alınabileceğini değerlendiriyoruz.
Sektörün büyümesine ne tür teşviklerden yararlanıyor?
1996 yılında Avrupa Kömür Çelik Topluluğu (AKÇT) ile imzalanan Serbest Ticaret Anlaşması’nın (STA) ilgili hükümleri nedeniyle, bazı ARGE ve çevre yatırımları haricinde, çelik sektörümüz doğrudan veya dolaylı devlet yardımlarından yararlanamamaktadır. Bu yönüyle sektör, yatırımlarını tamamen kendi kaynaklarından finanse etmektedir. Sektörümüz, Gümrük Birliği Anlaşması’nın revizyonunun gündemde olduğu bugünlerde, AKÇT ile aramızdaki STA’nın günün koşullarına göre gözden geçirilerek, devlet yardımlarını yasaklayan hükümlerinin güncellenmesine ihtiyaç duymaktadır.
Tüm göstergeler, sektörün uluslar arası piyasalardaki rekabet gücünün acilen arttırılması ihtiyacına işaret etmektedir. Bu açıdan girdi maliyetlerinin üzerindeki yüklerin kaldırılması, üretimde sıcak metal kullanımını ve yüksek katma değerli ürün üretimini mümkün kılacak teknolojik dönüşümün gerçekleştirilmesi gerekli görülmektedir. Teknolojik dönüşümün gerektirdiği yatırımların ise, teşvik mekanizmasından yararlanmadan gerçekleştirilmesi mümkün görülmemektedir. Başta katma değeri yüksek ürünlerin ve girdi olarak kullanılacak sıcak metalin üretimine yönelik yatırımlar olmak üzere, Avrupa Kömür Çelik Topluluğu (AKÇT) ile aramızdaki Serbest Ticaret Anlaşması’nın, sektöre devlet yardımlarını yasaklayan hükümlerinin, sektörün büyümesini destekleyecek şekilde yeniden düzenlenmesi büyük önem taşımaktadır.