Çocuklarda Obezite - Doç.Dr.Arzu DURSUN Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı
OBEZİTE (şişmanlık) NEDİR?
Obezite; vücutta yağ dokusunun aşırı miktarda olması veya yağ miktarının vücut kütlesine oranının artmasıdır. Çocukluk döneminde obezite önemli bir sağlık sorunudur. Erişkin dönemde obez olanların 1/3’ünde obezite çocuk­luk çağında başlamıştır. Obezite hormonal bozukluklara bağlı olarak görülebilir.
Ancak obez çocukların çoğunda şişmanlığa neden ola­cak herhangi hormonal bozukluk saptanmaz. Obezitenin nedeni çoğunlukla aşırı yemek yemeye bağlıdır ve bu tip obeziteye “basit obezite” veya “ekzojen obezite” denir. Ekzojen obezitesi olan çocukların boyları da yaşıtlarına göre uzundur. Bazı durumlarda da obezite nedeni olarak tıbbi bir sorun saptanabilir. Bir hastalığa bağlı olarak obezite tablosu ortaya çıkar ki, buna “patolojik obezite” denir ve çoğunlukla kısa boy eşlik eder.
1- Ailevi nedenler: An­ne ve babanın her iki­si birden şişman ise çocuklarında obezite görülme ihtimali % 80’dir. Ebeveynlerden sadece biri şişman olduğunda çocuğu­nun obez olma ihti­mali %40’a düşer.
Şişmanlığın en önemli nedeni harcanan enerjiden daha fazla enerji alınmasıdır. Obez olmamak için fiziksel aktivite-nin arttırılması yani alınan enerjinin harcanması da son de­rece önemlidir. Obez çocukların ailelerinde de fiziksel akti-vitenin, enerji tüketiminin az olduğu görülmüştür. Bu ne-denle fizik aktivitenin arttırılması tüm aile bireyleri için önerilir.
Tüm bu hormonal dengesizlikler yanı sıra şişman çocuklarda;
Yüksek tansiyon, hiperlipidemi (kandaki yağ düzeyinin yük­sek olması), solunum bozuklukları, şeker hastalığı, ortope­dik bozukluklar ve psikososyal bozukluklar ortaya çıkabilir. Obezite çocuk ve ergende çeşitli organ ve sistemleri etkiler. Obez çocukların %10-30’unda hipertansiyon vardır. Obez çocuklarda kanda kötü kolesterolde (LDL-Kolesterol) yük-selme, iyi kolesterolde (HDL-kolesterol) ise düşme gözlenir. Yağların artmasına bağlı olarak; kalp-damar hastalıkları görülme oranında artış, karaciğer yağlanması, safra kesesi hastalıkları ortaya çıkabilir.
Obez çocuk mutlaka doktor kontrolü altında olmalıdır. Başlangıçta beslenme öyküsü aile öyküsü, sistem mua-yeneleri, fizik aktivite öyküsü, büyüme kayıtlarının değer-lendirilmesi ve bazı laboratuvar incelemelerinin yapılması gereklidir. Çocuğun beslenme öyküsü önemlidir. Çünkü bazı çocuklar çok fazla miktarda yememelerine karşın, aldıkları besinlerin yüksek düzeyde karbonhidrat ve yağ içermesi nedeni ile kilo alırlar. Doktorunuz; ailenin beslenme alışkanlığı, ailede başka bir obez bireyin varlığı ve ailede kalp-damar hastalığı ve şeker hastalığı öyküsünün öğren-mek isteyecek, çocuğunuzun fiziksel aktivitesi ve ruhsal durumunu değerlendirecektir.
Obez çocuklarda bazı laboratuvar incelemeleri yapılıp, obezitenin hormonal bir bozukluğa bağlı olup olmadığı veya obezite sonucu herhangi bir hormonal bozukluk gelişip gelişmediği değerlendirilmelidir.
1- Alınan enerjinin azaltılması.
Obezite tedavisi uzun süren ve sabır isteyen bir iştir. Bu ko­nuda ailenin desteği çok önemlidir. Ailenin hayal kırıklığına uğramaması, sabırlı olması ve çocuğu yönlendirmesi gerekmektedir. Diyet tedavisine giren bir çocukta kilo ver-me her hafta gerçekleşmeyebilir. Bu durum onun diyete uyamadığını göstermez.
Enerji harcanması için fiziksel aktivite obezite tedavisinde son derece önemlidir. O nedenle diyet tedavisi mutlaka egzersizle beraber yapılmalıdır. Egzersiz programının da ki-şiye göre düzenlenmesi gereklidir. Başlangıçta hafif egzer-siz programları verilir, daha sonra egzersizin sıklığı ve şiddeti arttırılır.
Obezitenin tedavisinde uygulanan çeşitli cerrahi yöntem-ler vardır. Ama çocukluk çağında cerrahi yöntemler uygu­lanmaz.
Çocukların boş zamanlarını değerlendirecek uğraşları olmalı ve böylece sıkıldıklarında yemek yemeleri engel-lenmelidir.
Okulda besin değeri olmayan gıdaların yenmesinin engel-lenmesi için gerektiğinde evden beslenme çantası hazır­lanmalıdır (tavuk, peynir, iyi pişirilmiş yumurta ve taze meyve gibi).
Obezite bir hastalıktır. Mutlaka kontrol ve tedavi edilmelidir