Albert Eınşteın we onuň üstünligi
1879-njy ıylda nemes ıewreı maşgalasynda dünıä inen Albert Eınşteın çagalyk ıyllarynda geplemekde kynçylyk çekipdir. Bu kynçylyk bilen bir hatarda okuwda hem kän bir keıpiçag bolmandyr. Mekdebine we dostlaryna öwrenişibilmändir. Geň soraglar sorar eken. Mugallymlary geň soraglary soraıan Eınşteın bilen gaty ysnyşybilmändirler.
Maşgalasynyň işleri ugruna bolman başlanda, Germaniıadan Italiıa, ol ıerden hem Şweısariıa gidıärler. Eınşteın Şweısariıada döwlet politehniki mekdebe girmegi başarıar we bilimini ol ıerde dowam etdirıär. Nemes raıatlygyndan hem çykyp, ömrüniň soňuna çenli Şweısariıanyň raıaty bolup dowam edıär.
Eınşteın bu mekdepde-de öňküsinden tapawutly bolmaıar. Sapaklary bilen kän bir seri bolmaıar we öz başyna gezip ıörüberıär. Tejribeler geçirıär. Öz isleışi ıaly ıaşaıar. Mugallymlaryny ıadadıar. Bir mugallymyň kömegi bilen mekdepden şahadatnamasyny alıar we uçurym bolıar. Emma uçurym bolan badyna iş tapmaıar. Daş-töweregindäkilere goşmaça sapak berıär we şeıdip hem gününi dolaıar. Soňra Bern patent institutynda işe başlaıar. Bu ıere ugradylan täze açyşlary ıakyndan synlamak mümkinçiligini gazanıar we edıän işinden lezzet almaga başlaıar. Kemçiliklerini tamamlap, fizika tematikaly ıazgylar ıazyp ugraıar. Statistiki hereket we ıylylyk dinamikasy temalary bilen atomyň göwrümini hasaplamakda täze ıollary öňe sürıän makalalary ıazıar.
Ondan soňra “Hereket edıän jisimleriň dinamikasy barada” atly makalasy bilen fizikanyň we pelsepäniň düıpgöter üıtgemegine sebäp bolıar. Eınşteın patent edarasyndan soň Pragada we Zıurihde akademiki wezipelerde işleıär. Ahyrsoňy Berlin uniwersitetindäki professorlyk teklibini kabul edıär. 1916-njy ıylda umumy görälik teoriıasyny çap edıär. Eınşteın bu teoriıasynyň dogrulygyna doly ynanıardy we barlaglaryň geçirilmegini isleıärdi. Geçirilen barlaglar hem Eınşteıni goldaıar we şeılelikde ol üstünlige ıetıär. Teoriıanyň subut edilmegi netijesinde indi ony tutuş dünıä tanaıar. 1922-nji ıylda Eınşteıne fotoelektrik temasy boıunça eden işleri üçin Fizika boıunça Nobel baıragy berilıär.
Tejribelerinde we teoriıalarynda kän bir goldaw tapmasa-da, Eınşteın hiç haçan yza tesmedi. Dogrudygyna ynanan pikirlerinden el çekmedi. Höwesi hiç haçan egsilmedi. Köp wagtyny ıalňyz geçirdi, ıöne ol özüne hemişe ynandy.
Terjime eden Hekimowa O.
Sahypaň ıüklenen wagty 0,07379 sek. ıüklenen baıt: 32086