Alien - Manifold
16/04/2019 ŞEBNEM BARAN
Mart ayının sonunda New Jersey’deki North Bergen Lisesi’nin tiyatro oyunu olarak sahneye koyduğu Alien’dan görüntüler, kısa sürede sosyal medya platformlarında yayıldı. Kulağa ilk başta hayli riskli gelen bu proje, oyunu yerinde izleyenlerle beraber internette oyundan görüntüleri görenleri de etkilemeyi başardı. Kült bir bilimkurgu filmini, sinematik görüntü efektleri olmadan ve küçük bir bütçe ile sahneye koyan ekip takdir kazanırken, videoyu sosyal medyada paylaşanlar orijinal Alien’ın yıldızlarının yorumlarını duymak istiyordu.
North Bergen Lisesi’nin sahnelediği
Alien üzerine hazırlanan videodan
İnternet kullanımının yaygınlaşmasından önce asla düşünülemeyecek boyuttaki1 söz konusu etkileşim aslında günümüz medya ekosisteminin, eski medya çalışmaları terimlerini zorlar nitelikte özelliklerinin bir göstergesi. Videonun yayılmasının ardından filmin ve serinin diğer filmlerinin başrolü Ripley’i canlandıran Sigourney Weaver, North Bergen Lisesi öğrencilerini Alien serisinin resmi Instagram sayfası üzerinden tebrik etti. Yorum yapmakta çok hızlı davranmayan Ridley Scott’a karşı sosyal medya platformlarında tepkiler yavaş yavaş artarken Scott’un, ekibi tebrik ederek oyunu bir gece daha sahneye koymaları için finansal destekte bulunacağını belirttiği mektup internette yayımlandı. İlk etapta sosyal medyanın sağladığı şekliyle izleyicilerin —ve eğer ayrı bir kategori olarak tanımlamayı tercih edersek hayranların— görünürlüğü, kitlelerin arzu ve isteklerinin duyulması yönünde büyük bir adım kabul edilebilir. Sonuçta paylaşılan video ve hakkındaki yorumlar, Weaver ve Scott’un dikkatini çekip, konuyla ilgili yorum yapmalarını sağladı.
Fakat, hayranların isteklerini karşılayan hareketler aynı zamanda içerik üreticilerinin işine gelen reklamlara aracı oluyordu. Weaver’ın Instagram’da yayımlanan yorumu serinin kırkıncı yılına özel DVD ve Blu-ray satışlarını duyuran siteyi tanıtmıştı. Scott’un mektubu ise ekibe seneye bir başka meşhur filmi olan Gladiator’ü uyarlamalarını önermişti. Paramount ile Gladiator filminin devamı üzerinde çalışan Scott’un bu zeki hamlesi tıpkı Alien resmi sayfasının Weaver’ın mesajına yer vermesi gibi, sektörün hayranların emeğini ne kadar hızlı bir şekilde himayesi altına aldığını ortaya koyuyor.
Dan O’Bannon’ın2 yazıp Ridley Scott’un yönettiği Alien, vizyona girişinin kırkıncı yılını kutlamaya hazırlanırken, tüm bunlar benim gibi kırkıncı yıldönümü mevzusundan bihaber olanlara filmi hatırlatmayı başardı. Hoş, Sigourney Weaver’a bakınca filmin vizyona girmesinin üstünden kırk yıl geçtiğine inanmak kolay değil.
Görevden dönen bir uzay gemisine sızan bir yaratığın yarattığı karmaşayı anlatan filmin 1979 yılındaki başarısını, her filme nasip olmayan uzun ömürlü bir seri takip etti. Serinin Aliens (1986), Alien 3 (1992) ve Alien Resurrection (1997) filmlerinin yanı sıra Alien’ın —kendi serisi olan— bir başka yaratık Predator ile karşı karşıya geldiği iki film mevcut. Orijinal hikâyeden önceki olayları anlatan Prometheus (2012) ve Alien: Covenant (2017) da cabası.
Çeşitli yaş grupları serinin çeşitli filmleri ile karşılaşmış olduğundan, North Bergen Lisesi’nin oyunları için Alien’ı tercih etmesi çok şaşırtıcı değil. Günümüz reklam dünyasının tabiriyle viral olan tiyatro oyunu, aynı zamanda hayranların profesyonelleşmesi ve sektör yerine pazarlama yapmalarının örneklerinden. Bir yandan oyunlarını sadece Amerika Birleşik Devletleri’nde değil tüm dünyada duyuran ekip, bir yandan da serinin bolca reklamını yaptı.
Aslında filmin kırkıncı yılı şerefine benzer şekilde viral olması umulan başka bir kampanya mevcut. İnternette yayın yapan oyun ve eğlence sitesi IGN, hayranların önerdiği fikirler arasından seçilip çekilen altı kısa filmi yayımlıyor. Bu projenin henüz tiyatro oyunu kadar etki yarattığı söylenemez.
Başarının garanti olmamasına rağmen hayranların gitgide artan görünürlüğü içerik üreticilerini benzeri projelere teşvik ediyor. Animasyon dizi Bob’s Burgers’in sezon başlangıcında göstermek üzere hayranların çizimlerinin yarıştığı yarışma gibi başka örnekler mevcut. Axel Bruns’un tabiriyle3 üretici ve tüketici-kullanıcı arasındaki çizgiler böyle projelerle bulanıklaşıyor. Sevdikleri içerik için klipler, resimler ve bazen öyküler hazırlayan hayranların bir kısmının amacı sektörde profesyonel olarak yer almak. Bir kısmının amacı ise, sevdikleri içeriği sadece diğer hayranlarla ve içeriği üretenlerle paylaşmak.
Öte yandan hayranlarının bağışlarıyla devam filmi çekilen Veronica Mars4 gibi örnekler, değişen durumun başka bir yüzü. İptal edilen “dizilerine, hak ettiği sonu” veren hayranlar, izlemek istediklerini izlemiş olmakla beraber Matt Hills’in argümanına5 göre görünürlüklerini metalaştırmış oluyorlar. Böylelikle hayranların aktiviteleri, sektör için bedava bir araştırma havuzu sağlıyor.
Diğer bir deyişle görünürlükle gelen güç, ticari sistemin halihazırdaki egemenlerinin ticari kazancını yeniden üretiyor. Durum böyleyken, görünürlük hâlâ güç sayılabilir mi ondan çok emin değilim. Buna rağmen görünürlüğün sonucunda Veronica Mars’ı izlediğim için memnunum. North Bergen Lisesi tiyatro grubunun hisleri ise benim kadar karışık değil. Oyunun tasarımından sorumlu olan ve okulda çizim ile dijital medya eğitimi veren Steven Defendini, ekip üyelerinin emeklerinin karşılığını görmekten mutlu olduğunu söylemiş.
Bakalım seneye okulun tiyatro grubu bu seneki tanınırlığını muhafaza etmek için Ridley Scott’un tavsiyesine uyup Gladiator filminin sahne uyarlamasını yapacak mı? IGN’in yayımlayacağı Alien evreninde geçen kısa filmler içinse tanıtım kampanyası hızlanmış durumda. Kampanyanın ilerleyen günlerde, lisede sahnelenen tiyatro oyunu kadar ilgi görüp görmeyeceği meçhul. Belirsizlik devam ederken, hayranların profesyonelleştikleri yeni medya ekosisteminde geleneksel pazarlama stratejileri değişmek durumunda kalıyor. Tüm bu süreçte değişmeyen şey ise kültürel tüketimin yarattığı hazzın, hayranlar üretici konumuna geçtikten sonra bile ticari sistem içinde hapsolması.
Alien oyununun açılış gecesinden
1. İnternet öncesi kültürel üretici ve tüketicilerin etkileşimi çok daha sınırlı ve kontrollü şekilde gerçekleşiyordu. Fakat, daha önce hiç etkileşim yokmuş gibi davranmak da mümkün değil. Geçmişte de hayranların hazırladığı yayınlar ve içerik üreticileri ile bir araya geldikleri fuarlar mevcut.
2. Farklı yazarların yer aldığı süreç sonrası Yazarlar Sendikası yazar olarak O’Bannon’ı kabul etmiş.
3. Bruns, Axel. “The Key Characteristics of Produsage,” Blogs, Wikipedia, Second Life and Beyond: From Production to Produsage içinde. London: Peter Lang, 2008: 9–37.
4. Kickstarter kampanyası ile filmi çekilen dizi, yakında tekrar ekranlara dönüp online izleme platformu Hulu’da devam edecek.
5. Hills, Matt. “Veronica Mars, fandom, and the ‘Affective Economics’ of crowdfunding poachers.” New Media & Society 17, no. 2 (2015): 183–197.
Alien, dijital kültür, pazarlama, Peyderpey, popüler kültür, sosyal medya, Şebnem Baran