Devlerin yol arayışı
2019’da Türkiye ekonomisi küçülmenin eşiğinden döndü...
Risklerin yükseldiği, iç talebin daraldığı ve işsizliğin tırmanışa geçtiği yılda, Türkiye’nin dev grupları büyümede vites küçülttü. Yeniden atağa geçmek için tüm umutlarını 2020’ye bağladılar. Ancak beklentilerin ötesinde iyi başlayan yılda, COVID-19 salgınıyla mart ayından itibaren dengeler altüst oldu. Özel sektörün amiral gemisi dev şirketler, tüm planlarını revize etti. Yeni dönemi anlamaya çalışırken odaklarını ve hedeflerini de değiştirdiler.
Haziran ayı sayısından
2019 zor bir yıldı. Tekrarlanan yerel seçimler, Amerika ile zaman zaman yükselen tansiyon, Suriye ve Doğu Akdeniz’deki önemli siyasi gelişmeler, Türkiye’nin risk priminin yüksek seyretmesine neden oldu. Bir önceki yıl kur ve faiz şokunun şirket bilançolarında yarattığı tahribatın etkileri yıl boyunca yaşanmaya devam etti. Bunun sonucunda yatırımlar azaldı, işsizlik arttı, yurt dışındaki ekonomik yavaşlama ihracatı da negatif etkiledi. Yıl içinde Türkiye ekonomisi ilk iki çeyrek küçüldükten sonra son çeyrekteki yüzde 6’lık büyümenin etkisiyle yılı yüzde 0,9 büyümeyle kapattı. Tüm ekonomilerin en hassas karnı olan genç işsizliği yüzde 25’e çıktı. CEO Ajanda 2020 toplantısında 2019’u değerlendiren Eczacıbaşı Topluluğu CEO’su Atalay Gümrah, 2019’un, belirsizlikleri yönettikleri bir yıl olarak geçtiğini söyledi ve ekledi: “Dünyada da öngörülebilirlik son derece azaldı. Çeyreksel, aylık tahminlerle yoğun bir yıl geçirdik.” Zorlu Holding CEO’su Ömer Yüngül de, “2019 her şeyiyle zor geçti. Şirket olarak mevcut hayatı devam ettirecek yatırımlar dışında fazla bir şey yapmadık, erteledik” diye konuştu. Türkiye’nin en büyük grupları arasında yer alan 36 grubun 2019 finansal performansına baktığımızda aslında tablo daha net ortaya çıkıyor. Bir önceki yıl yani 2018’de 41 gruptan 34’ü çift haneli büyürken bu yıl araştırmamıza katılan 36 gruptan 25’i 2019’da çift haneli büyüme gösterdi. 2018 yılında Türkiye’nin en büyük grupları Koç Holding, yüzde 44,9, Sabancı Holding yüzde 32, Yıldız Holding yüzde 27,7 büyürken, 2019 yılında Koç Holding’in büyümesi yüzde 7,2, Sabancı Holding’in yüzde 10,3, Yıldız Holding’in de yüzde 14,8 seviyesinde gerçekleşti.
Geçtiğimiz yıl zorlu ortama rağmen yüksek büyüme rakamlarına ulaşan gruplar da oldu. Yıldızlar Yatırım yüzde 36,7, LC Waikiki yüzde 33,7, Limak yüzde 29,1, Indeks yüzde 28,8, Rönesans yüzde 28,1, Global Yatırım Holding yüzde 27,7 ve Tosyalı Holding yüzde 27,4’lük ciro büyümesi yaşadı. Aslına bakılırsa bu hızlı büyümelerin bir kısmı TL kur farkından kaynaklandı. Örneğin Tosyalı Holding’in 2018’de 3,7 milyar dolar olan cirosu 2019’da 4 milyar dolar olarak gerçekleşti. Rönesans Holding’in de 2018’de 4,9 milyar dolar olan cirosu 2019’da 5,3 milyar dolara ulaştı. Böylelikle dolar cinsinden Tosyalı’nın 2019 büyümesi yüzde 8,1 iken Rönesans’ın da yüzde 9,1 oldu. Peki hızlılar nasıl büyüdü? 2019’da grupları en çok iç talepteki daralma zorlarken büyüyenlerin yurt dışında üretim gücü yüksek olan şirketler olması dikkat çekici. Yurt dışı yatırımlarına devam eden, yeni sektörlere girerek ivme kazananlar da büyümede önemli bir performans sergilemiş görünüyor. 3 kıtada 25 farklı tesiste üretimini devam ettiren Tosyalı Holding’in yönetim kurulu başkanı Fuat Tosyalı, Türkiye’nin yurt dışında en hızlı büyüyen şirketi unvanıyla yatırımlara devam ettiklerini söylüyor. 2019’un kendileri için yatırım ve büyüme yılı olduğunu dile getiren Tosyalı, “Yılı, yurt dışı yatırımlarımız da dahil 4 milyar dolar ciroyla kapatırken, global demir çelik şirketleri arasında dünyada ilk 10’daki yerimizi daha da güçlendirdik” diyor. Yıldızlar Yatırım Holding Yönetim Kurulu Üyesi Hakkı Yıldız, büyümeye devam ettikleri geçtiğimiz yılda kendileri için en önemli konunun demir çelik sektörüne yaptıkları yatırım olduğunu ifade ediyor. Yıldız, “Sektörlerimizin yanına demir çeliği de ekledik. Bu alanda hızlı büyümemizi sürdürüyor, yurt içinde ve yurt dışında çok önemli yol kat ediyoruz” diye konuşuyor.
2019’da tüm grupların odağında aslında kârlılık vardı. Nurol Holding CFO’su Kerim Kemahlı, savunma sanayi ile madencilik sektöründeki ciro artışları sayesinde ve gelirlerinin ağırlıklı döviz kaynaklı olması nedeniyle 2019 yılında ciro ve FAVÖK hedeflerini yakaladıklarını söylüyor. “Kur farklarından dolayı kaydettiğimiz kur farkı zararlarına rağmen 2019 yılını yaklaşık 157 milyon TL konsolide net kâr ile kapattık. 2019’un yüksek faiz ortamında birinci hedefimiz yılı net kâr ile kapatmaktı ve bunu başardık” diyor. Indeks Grubu da 2019 yıl başında yüzde 10 büyüme öngörürken konsolide cirosunu yüzde 28 büyüttü. Beklentinin üzerinde gerçekleşen büyümenin nedenini grubun genel müdürü Banu Sürek, şöyle açıklıyor: “Büyümenin temel nedeni, son çeyrekte özellikle sektörün perakende tarafından gelen yüksek talep oldu. Diğer yandan 2019 yılında da nakit akışımızı sağlıklı bir seviyede sürdürebilmeyi ve daha da önemlisi bayilerimizin nakit akışına bir miktar destek olabilmeyi önceliklendirdik.” Global Yatırım Holding Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Kutman, yüzde 27,7 büyüyerek kapattığı 2019’u, küresel büyüme stratejileri paralelinde birçok adım attıkları bir yıl olarak tanımlıyor. Bütün iş kollarının büyüme gösterdiğini ancak en iyi performansı sıkıştırılmış doğalgaz (CNG) ve liman işletmeciliğinin ortaya koyduğunu belirten Kutman, sözlerini şöyle sürdürüyor: “2019’da piyasalarda yaşanan dalgalanmalar nedeniyle büyüme, kârlılık ve verimlilik hedeflerimizle birlikte, likidite ve borçluluk yönetimine her zamankinden daha fazla önem verdik. Dengeli portföy yapımız, güçlü ihracat performansımız, etkin bilanço ve risk yönetimi anlayışımız finansal sonuçlarımıza olumlu yansıdı.”
2020 tüm grupların beklentileri yükselttiği bir yıl olarak başladı. Ancak pandemi etkisiyle birlikte tüm planlar altüst oldu. Bugün çok az grup 2020 sonuna dair bir büyüme hedefinden söz edebiliyor. TAV CEO’su Sani Şener de yıla güçlü bir giriş yaptıklarını söylüyor. İlk iki ayda dış hat yolcuların yüzde 13 arttığını belirten Şener,“Ancak COVID-19 salgınıyla birlikte mart ayından itibaren yolcu trafiği durma noktasına geldi. Bu gelişmelerden ve süregelen belirsizlikten dolayı şu an 2020 için hedef koymamız mümkün görünmüyor” diyor. Sarkuysan Yönetim Kurulu Başkanı Hayrettin Çaycı, yıl başında 2020 hedeflerinin 2019 yılı seviyesinde bir realizasyon olduğunu ancak ilk 2 ayda bu hedefin gerisinde kaldıklarını ifade ediyor. “Bu yıl çok belirsizlik var, büyümeyi öngöremiyoruz” diye konuşuyor. Öte yandan belirsizliğe rağmen büyüme beklentisini rakamlarla ifade eden gruplar da var. Özdilek Holding CEO’su Sertaç Ünal, 2020’ye yüzde 19 büyüme hedefiyle girdiklerini belirtiyor. İlk ayın ve martın ilk yarısının çok iyi geçtiğini ifade eden Ünal, “Ancak salgınla hedeflerimizi revize etmek zorunda kaldık. Yılı yüzde 3-5 arası büyümeyle kapatacağımızı öngörüyoruz” diyor. İnci Holding Yönetim Kurulu Başkanı Neşe Gök de bu yıl yüzde 12 büyüme hedefleri olduğunu açıklıyor. Gök, büyüme yaklaşımlarını şöyle ortaya koyuyor: “Biz bu sürece temkinli bir iyimserlikle bakıyoruz. Hedef pazarlarımızdaki kademeli çözülmenin haziran ayında gerçekleşeceği öngörümüzle yılın bütününe yönelik gerçek resmin de haziran ayında netleşeceğini düşünüyoruz. Bu nedenle daha net bir tabloyla revize planımızın da ikinci çeyrek sonunda şekillenmesini hedefliyoruz.” Turkcell Genel Müdürü Murat Erkan da bu yıl için gelir hedeflerini yüzde 10-12 olarak güncellediklerini paylaşıyor.
Tüm dengelerin değiştiği bu belirsiz dönemde grupların odakları da değişti. İstisnasız tüm devler, işin devamlılığını sağlamaya ve verimliliğe odaklanıyor. Yaşar Holding CEO’su Dr. Mehmet Aktaş, bu zor dönemde, işin devamını sağlamanın, bununla birlikte piyasa risklerini gözetmenin, operasyonlarında yeni çalışma düzenine göre verimliliği sağlamanın en öncelikli konuları olduğunu söylüyor. Akkök Holding CEO’su Ahmet Dördüncü, salgın nedeniyle üretime verilen aranın ekonomik açıdan durgunluğa yol açarken özellikle nakit akışını gözle görülür oranda kesintiye uğrattığına dikkat çekiyor. Dördüncü, bu dönemdeki yaklaşımlarını şöyle paylaşıyor: “Böylesi zorlu bir ortamda temkini elden bırakmadan, kontrollü ve dengeli bir stratejiyi devreye aldık. Ana sektörlerimize odaklanmaya devam ederken sürdürülebilirliğe ve rekabetçiliğe öncelik vereceğiz.” Kastamonu Entegre Grup CEO’su Haluk Yıldız’ın önceliği, mevcut tesislerini yeni yatırımlarla maksimum kapasitede çalıştırmak, yurt dışı pazarlardan elde ettiği ciroyu artırmak. Yıldız, “Dünya pazarlarını takip ederek büyüme fırsatlarını değerlendirmeye devam edeceğiz” diyor. Arkas Holding CEO’su Önder Türkkanı, Mart 2020’den itibaren oluşan koşullarda bütçe, ciro, kârlılık gibi kavramların artık ikincil derecede önemli olduğunu dile getiriyor. Türkkanı, sözlerine şöyle devam ediyor: “Odaklanılması gereken esas unsur bu koşullarda gösterilebilecek direnç kapasitesi. Bu kapasite sadece bilanço rakamlarıyla tanımlanamaz. İnsan kaynağı sermayesi ve yönetim kabiliyetiyle birlikte bütüncül bir direnme gücünü ifade eder. Bizim bu yıl hedefimiz filomuzla, liman hizmetleri ve lojistik faaliyetlerimizle ülke dış ticaretine azami desteği sürdürmek.”
Her ne kadar belirsizlik sürse ve öncelikler değişse de devler yine yatırım yapmaktan ve satın alma fırsatlarını değerlendirmekten vazgeçmeyecek gibi görünüyor. TAV CEO’su Sani Şener, salgın sonrası için yurt dışında yeni büyüme fırsatlarını izlemeyi sürdürdüklerini söylüyor. “Tüm dünyada finansal ve operasyonel yetkinliklerimize uygun fırsatları değerlendirmeye devam ediyoruz. Afrika ve Balkanlar’da yeni projeleri takip ediyoruz” diyor. Indeks Grup Genel Müdürü Banu Sürek, teknoloji sektörünün daha bakir olduğu uluslararası coğrafyalarda oluşabilecek tüm satın alma ve yatırım fırsatlarına açık olduklarını ifade ediyor. Turkcell Genel Müdürü Murat Erkan, yakın coğrafyalarla her zaman ilgili olduklarını belirtiyor. “Son olarak Digicel iş birliği ile Karayipler bölgesinde 30’dan fazla ülkeye açılmaya hazırlanıyoruz. Önümüzdeki dönemde dijital servislerimiz, farklı ülkelerde operatörlerle yapacağımız yeni iş birlikleri ile daha da yaygın şekilde kullanılacak” diyor. Sanko Holding Yönetim Kurulu Başkanı Zeki Konukoğlu, nakit akışı yönünden son derece rahat olduklarının altını çiziyor, her an önlerine çıkabilecek satın alma dahil fırsatları değerlendirme niyetinde olduklarını açıklıyor. Konukoğlu, “Yatırımların dağılımına gelince bu yıl enerji yatırımına ağırlık vermiş durumdayız. Buna ek olarak tekstil ve çimentoda kapasite artışı ve yenileme yatırımlarımız var” diye ekliyor. Tosyalı Holding de yatırımlara devam ediyor. Tosyalı Holding Yönetim Kurulu Başkanı Fuat Tosyalı, Tosyalı’nın Afrika’daki yeni yatırım noktasının Angola olacağını, burada yatırım hazırlıklarına devam ettiklerini belirtiyor. “Türkiye’deki yatırımlarımızı da aralıksız sürdürüyoruz. İskenderun 2’nci Organize Sanayi Bölgesi’nde (OSB) yeni çelik yatırımı için düğmeye bastık. 1 milyar dolarlık bu yatırıma bu yıl başlıyoruz” diyor.
Dev grupların önümüzdeki 5 yıla dair hedeflerine gelince… Indeks Grup Genel Müdürü Banu Sürek, mevcut kontrat sayılarını markalarla uzun vadeli iş birliği yaparak artırmak istediklerini söylüyor. “Finansal büyüklük olarak Avrupa’daki en büyük beş distribütör arasına girmek hedeflerimizden bir tanesi” diye konuşuyor. Nurol Holding CFO’su Kerim Kemahlı, gelecek 5 yılda inşaatın toplam grup cirosundaki payının düşeceğini açıklıyor. “Bugün inşaat faaliyetlerinin grup cirosunda yüzde 50 olan payı gelecek 5 yılda yüzde 40’ın altına düşecek. Ancak bu durum inşaat alanında küçülmeden ziyade diğer alanlardaki büyümeden kaynaklanacak. Yıllık 1,6 milyar dolar olan ciromuzu 5 yıllık dönemde en az 2 kat artırmayı hedefliyoruz” diyor. Yaşar Holding CEO’su Dr. Mehmet Aktaş, 5 yılda, başta ana iş kolları olan gıda, içecek ve boya olmak üzere, faaliyet gösterdikleri tüm alanlarda sektörlerin üzerinde büyüme hedefleri olduğunu ifade ediyor. Son 5 yılda önemli yatırımlar gerçekleştirdiklerini hatırlatan Aktaş, “Yurt içi ve yurt dışı pazarlarda sürdürülebilir ve kârlı büyüme, yeni pazarlar yaratma ve bulunduğumuz pazarlarda derinlemesine büyüyerek marka ve ürünlerimizi daha çok tüketiciye ulaştırma hedefimizi her zaman koruyoruz” diye konuşuyor. İnci Holding CEO’su Neşe Gök, markalarını yurt dışına taşımak amacıyla Avrupa öncelikli olmak üzere uluslararası pazarlarda yatırım yapmayı hedeflediklerini dile getiriyor. Gök, “Yeni yatırımlar için otomotiv, enerji depolama, yenilenebilir enerji, otel ekipmanı ve teknoloji alanları başta olmak üzere inorganik bir büyüme stratejisi uygulamayı planlıyoruz” diyor.
“VERİMLİLİĞİ EN ÜST SEVİYEYE ÇIKARACAĞIZ”
ERKAN KAFADAR / BORUSAN HOLDİNG GRUP CEO’SU
PORTFÖY AVANTAJI 2019’da faaliyet gösterdiğimiz her pazarda güçlü bir oyuncu olma isteğimizle birlikte kârlı büyüme yolculuğu yine önceliğimiz olmaya devam etti. Portföyümüzün çeşitliliğinin avantajını yaşadığımız bir yıldı. İç talepteki daralmadan en çok etkilenen işimiz, pazarı yüzde 55 oranında küçülen Borusan CAT oldu. Ancak bu alanda da farklı pazarlarda faaliyet göstermemizin yararını gördük. Yurt dışı distribütörlüklerimiz hedeflerine kıyasla ciroda yüzde 10, EBITDA’da yüzde 25 büyüdü. Yurt dışındaki distribütörlüklerimizin kârlılık ve ciroya katkısı sırasıyla yüzde 75 ve yüzde 65 ile oldukça dikkat çekici hale geldi.
“REKABETÇİLİĞİMİZİ KORUYACAĞIZ” 2020’nin ilk 3 ayı tüm şirketlerimiz için iyi geçti. Salgın olmasaydı 2020’nin beklentimizin de üzerinde bir yıl olması kaçınılmaz olurdu. Mevcut koşullarda ise mevcut işlerimize yoğunlaşarak iş hedeflerimize ulaşmak için faaliyet göstereceğiz. Çelik işimizde hem yeni pazarlar hem ABD pazarında rekabetçiliğimizi kullanarak hacmimizi korumayı planlıyoruz. Tüm dünyadaki yüksek montanlı boru projelerini yakından takip ediyoruz ve 2020 için bu projelerden bir veya birkaçını kazanmak istiyoruz. Bu yıl en büyük odağımız daralan talepte müşterimize sunduğumuz ürün ve hizmetleri mükemmelleştirerek rekabetçiliğimizi korumak ve verimliliğimizi en üst seviyeye çıkarmak olacak.
“ÖNCELİĞİMİZ KÂRLILIK ARTIŞI SAĞLAMAK”
ÇAĞLAR GÖĞÜŞ / DOĞAN HOLDİNG CEO’SU
VERİMLİLİK Holdingimizin konsolide gelirleri, 2019 sonunda önceki yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 9 arttı ve 13 milyar 277 milyon TL seviyesine yükseldi. 2019’da başarıyla yürüttüğümüz odaklanma ve verimlilik stratejisi sayesinde 593 milyon TL dönem kârı elde ederken, ana ortaklığa ait dönem net kârımız ise 617 milyon Türk Lirası olarak gerçekleşti. GİDERLER AZALACAK 2020 yılında önceliğimiz tüm iş alanlarımızda kârlılık artışı sağlamak. İçinden geçtiğimiz şu zor zamanlarda özellikle nakit yönetimine ve giderlerimize odaklandık. Tüm yıl süresince giderlerimizi yaklaşık yüzde 15 oranında azaltmayı hedefliyoruz. Tahsilat ve vadeleri çok yakından takip ediyoruz. 2020 yılında Doğan Holding’in stratejik alanlara yatırım yapan özel sermaye fonu özelliğinin daha da ön plana çıkacağı bir yıl olacağını düşünüyoruz.
450 MİLYON TL’LİK YATIRIM Yatırım önceliğimiz yine katma değer yaratan iş alanları olmaya devam edecek. İlgilendiğimiz sektörler kimya, oto yan sanayi, ambalaj ve diğer kârlı sektörler. Bizim için iyi bir sinerji yaratacağına inandığımız D Yatırım Bankası’nın 2020 yılında faaliyetlerine başlamasını öngörüyoruz. 2019’da yaklaşık 250 milyon TL yatırım harcaması yapıldı. 2020’de yaklaşık 450 milyon TL yatırım harcaması yapılmasını planladık.
“HEDEFLERİMİZİ YENİDEN GÖZDEN GEÇİRİYORUZ”
“ÖNCELİĞİMİZ” Anadolu Grubu olarak 2019 yılını satışlarda 2018 yılına göre yüzde 22 artışla 51,7 milyar TL seviyesinde kapattık. Özellikle bira, meşrubat ve Migros operasyonlarımızdaki gelir artışları hasılat büyümesinin ardındaki önemli bileşenler oldu. Tüm operasyonlarımızda pozitif güçlü nakit akımı yaratma önceliğimiz doğrultusunda önemli adımlar attık. 2019 yılındaki güçlü ve sağlıklı büyümemizin ardından 2020’nin ilk çeyreğinde de satış gelirlerimizi konsolide bazda yüzde 24 artırdık. Pandemi süreciyle birlikte tüm hedeflerimizi ve senaryolarımızı yeniden gözden geçiriyoruz.
PROAKTİF ÇALIŞMALAR Başlıca operasyonlarımızda bu zorlu döneme rağmen güçlü ve kaliteli hacim büyümeleri yakalayabildik. Faaliyet gösterdiğimiz bütün segmentler için borçlanma yapılarımızı en uygun seviye ve şartlara getirmek üzere proaktif olarak çalışmalarımızı sürdürüyoruz. Bu yıl, temkinli ve etkin finansal yönetim anlayışımızı, kararlılık ve hassasiyetle ele alarak, sürdürülebilir büyüme hedefimiz doğrultusunda emin adımlarla ilerleyebilme arzusundayız. Büyümemizi sürdürülebilir kılmak için değişime karşı bizi güçlü kılacak geleceğe dönük çalışmalar yapmaya devam edeceğiz.