Ana Sayfa | Blog | Her Türlü Tahakküme Karşı: Sevgi Soysal (Soruşturmalar) - 22.11.2016
Sevgi Soysal’ın 40. ölüm yıl dönümü bugün. Çok erken kaybedilmiş, edebiyat dünyasına Tutkulu Perçem, Tante Rosa, Yürümek, Yenişehir’de Bir Öğle Vakti, Şafak, Hoş Geldin Ölüm, Yıldırım Bölge Kadınlar Koğuşu, yazılarının toplandığı Bakmak ve Türkiye’nin Kalbi, Kabul Günlerigibi çok değerli eserler kazandırmış Sevgi Soysal ülkemiz edebiyat dünyasında çok kendine has bir yer edindi. Hem hayatı hem edebiyatıyla neşenin, ironinin, zulme karşı direnmenin önemli sembollerinden biri Sevgi Soysal. Sosyal medyanın bahşettikleri sayesinde, bu ölüm yıldönümü vesilesiyle okurlarına “en çok hangi Sevgi Soysal karakterini beğendiklerini” sordum. Sonuç açık ara ile Tante Rosa oldu. Tante Rosa sakarlığı, beceriksizliği, bilmeyişleri, bilemeyişleri, bırakıp gidivermeleri, kendi bedeni ve aklını özgür kılmak istemesi, bunu ona verilen değil hâlihazırda kendisinde olan bir şeymiş gibi göstermesiyle tüm tahakküm şekillerine direnen bir kahraman. Sevgi Soysal’ın edebiyatımıza armağan ettiği en önemli şeylerden biri bu: Her türlü tahakküme karşı koyup herkesin hakkı olan özgürlüğü ve yaşama hakkını savunmak.
Yürümek, Sevgi Soysal, İletişim Yayınları
Tutkulu Perçem, Sevgi Soysal, İletişim Yayınları
Figen Şakacı: Hem de en başında. Ondaki cesaret, müdanasızlık, hınzırlık, itaatsizlik, ince zekâ ve mizah aynamdır, kılavuzumdur. Edebiyat tarihimizde de, siyasî tarihimizde de Sevgi Soysal’ın geçtiği yerlerin izleri vardır. Üstünden atlayamazsınız. Ne 12 Mart susturabilmiştir onu, ne de TRT’nin Yürümek romanının önüne koyduğu barikatlar. 1962 yılında yayımlanan Tutkulu Perçemkitabındaki “Ne Güzel Suçluyuz Biz Hepimiz” öyküsü alınyazım gibidir. Bugüne bakarken, yazarken, herhangi bir şey eylerken Sevgi Soysal hep kulağıma “Ne güzel suçluyuz biz hepimiz” diye fısıldar, heveslendirir, destekler.
Şafak, Sevgi Soysal, İletişim Yayınları
Eren Aysan: Defalarca dinlediğim anılardan biridir: 12 Mart’tan hemen sonra… Teyzemin eşi genç bir üniversiteli olarak cezaevinde. Onun deyişiyle, “Darbe sonrasında cezaevleri öğrenci yurtlarına dönmüş” vaziyette. Bir gece İsrail Sefareti’nin önünden geçen bir araba aşırı gürültü yaptığı gerekçesiyle polislerin ilgisini çekiyor. Kimlik sorgusunda tespit edilen Sevgi Soysal, hem Mümtaz Soysal’ın eşi hem de TRT çalışanı olduğundan kodese atılıyor. Elâ Güntekin ve Mehmet Keskinoğlu ile birlikte… Elâ, Reşat Nuri’nin kızı. Mehmet Keskinoğlu ise dönemin tanınmış aktörlerinden biri. Böylece “umuma açık yerde rezalet çıkarmak” suçundan kısa bir süre içeri alınan Mehmet Keskinoğlu ile teyzemin eşinin dostluğu başlıyor; “Hapishaneden çıkınca dosdoğru AST’a gel” diyor Mehmet Keskinoğlu ona. Hakikaten bizimki de valizini kaptığı gibi AST’a gidiyor ve böylece onun da tiyatro serüveni başlamış oluyor. Dahası Elâ Güntekin ve Mehmet Keskinoğlu evlilik hazırlığında… Bir teras kiralanıyor önce. Her şey bir roman sayfaları arasında… Yürümekromanının kahramanları yaşamın içine giriyorlar sırayla… Benim kendimi bildiğim zamanlarda Mehmet Keskinoğlu ve Elâ Güntekin çoktan ayrılmıştı. Mehmet Keskinoğlu’yla birkaç kere karşılaştık, o kadar! Elâ Teyze ise annemin arkadaşıydı. Şimdi ikisi de hayatta değiller.
Yenişehir'de Bir Öğle Vakti, Sevgi Soysal, İletişim Yayınları
Suzan Samancı: Sevgi Soysal'ın ilk kez Yenişehir'de Bir Öğle Vaktiadlı kitabını yirmi yaşındayken okudum ve en çok da bu eserini severim. Golf pantolonu, papyonu ve uzun şemsiyesiyle Necmi Bey'i, halk partili, Batı hayranı Mevhibe Hanım'ı, Doğan ve Olcay'ın arkadaşı özellikle Ali karakteri ilk gençlik yıllarımda unutamadığım karakterdi. Daha sonra yeniden okuduğumda, bir buçuk saatte kesilen kavak süresince anlatılan roman, kavağın devrilmesiyle bitişinin ötesinde, klasik karakter yapısını içermeyen, bir görünüp kaybolan ve birbirleriyle karşılaşan karakterlerin arka planında, Ankara'nın ruhu iç içe geçmiş bir pazılın parçası gibi verilir. Toplumun her kesiminden insanların ruhsal durumu değişimi ve dönüşümü Ankara atmosferiyle bütünleşir. Yazarlar kentleriyle bütünleşmiyor mu? Kafka Prag, Lawrence Durrell İskenderiye, James Joyce Dublin, Yaşar Kemal Çukurova. Orhan Pamuk İstanbul.
Barış Adlı Çocuk, Sevgi Soysal, İletişim Yayınları
Menekşe Toprak: Sevgi Soysal olmasaydı bugün Türkçe edebiyatta aklımıza hemen “Zebercet” karakteri ya da aynı formatlara sahip aylak adam tiplemeleri gelirdi de “Tante Rosa” gibi bir kadın kahramanımız olmazdı herhalde. Yürümek romanındaki geleneksel kültürle yetişmiş Mehmet de Türkçe edebiyatın bir çırpıda sayabileceğimiz erkek karakterlerinden biri. Öte yandan, Sevgi Soysal olmasa onun Yenişehir’de Bir Öğle Vakti eserinde anlattığı yere bugün hiç benzemeyen, Kızılay tarafından yutulmuş olan Ankara’daki o eski Yenişehir imgesi eksik kalırdı. Üstelik hikâye tekniği olarak çağdaşım bazı yazarların metinlerine ilham verdiği için de Türkçe edebiyat daha da eksilirdi. Yani bizler eksilirdik. Mesela, Sevgi Soysal olmasa, bazı öykülerimde ve özellikle Ağıtın Sonuromanımda kadın cinselliğini ve hazzı merkeze aldığım için “cesur” olduğuma dair yorumlarla karşılaştığımda onun Yürümek romanını örnek gösteremediğim için belki de savunmasız ve güçsüz kalırdım.