Ambalaj Atığı Yönetiminde Sanayinin Sorumluluğu. Mete İmer 2011 Atık Yönetimi Sempozyumu Side, Antalya, - PDF
1 Ambalaj Atığı Yönetiminde Sanayinin Sorumluluğu Mete İmer 2011 Atık Yönetimi Sempozyumu Side, Antalya,
2 Tüketicinin Korunması Tüketicinin Korunması hakkında BM Yönergesi Değişiklik Ocak 1998: Üretim yerine tüketimin sürdürülebilirliği Tüketicilerde üretici kararlarını etkileyecek yeterli satın alma gücünün olmayışı Tüketicilerin satın alma kararı verirken çevresel, ekonomik, toplumsal ve diğer etkilerden habersiz olması Okuma-yazma bilmemek ya da teknik nedenlerle ürünler hakkında bilgi edinememek Genişletilmiş Üretici Sorumluluğu (Extended Producer Responsibility)
3 Genişletilmiş Üretici Sorumluluğu Genişletilmiş Üretici Sorumluluğu (Extended Producer Responsibility) ürünlerin yaşam döngüsü süresince oluşan çevreyle ilgili maliyetlerin ürünlerin pazar fiyatlarına dahil edilmesini teşvik etmek için tasarlanmış bir stratejidir. Üreticinin bir ürünle ilgili sorumluluğunu bir ürünün yaşam döngüsünde tüketiciler sonrası evreye genişlettiği bir çevre politikasıdır. GÜS (EPR) politikası: (1) Sorumluluğu (fiziksel ve/veya ekonomik; tümüyle veya kısmen) üreticiye yönlendirir. (2) Üreticilere ürünlerini tasarlarken çevresel etkileri dikkate almaları konusunda teşvik sağlanmasını içerir.
4 Genişletilmiş Üretici Sorumluluğu İlk Uygulama Almanya Ambalaj Mevzuatı, 1991 Değişik uygulamalar Almanya Sanayinin tam sorumluluğu Fransa ve Japonya Sorumluluğun sanayi ve kamu arasında paylaşılması
5 AB Ambalaj Direktifi 94/62/EC sayılı AB Ambalaj Direktifi- Hedefler: AB ülkelerinde ambalaja ve ambalaj atıkları yönetimine ilişkin ulusal yönetmelikleri uyumlu kılmak Ambalaj atıklarının çevre üzerindeki etkisini önlemek veya azaltmak İç pazarın çalışmasını temin etmek Ticaret ve rekabet düzeninin bozulması veya kısıtlanmasına neden olan engelleri kaldırmak Tüm Üye Devletler genel ilkeleri kullanarak Ambalaj Direktifi ni kendi ulusal yasal düzenlemelerine almak ve uygulamak zorunda olmakla birlikte nasıl uygulayacakları konusunda özgürlüğe sahiptirler.
6 AB Ambalaj Direktifi 94/62/EC AB Ambalaj Direktifi- Önleme Madde 4 Önleme 1. Üye Devletler, ambalaj atıklarının oluşmasını önlemek için Madde 9 da belirtilen önlemleri almanın yanında diğer önleyici tedbirlerin uygulanmasını sağlayacaklardır. Diğer önlemler ulusal programlar, uygun olduğu hallerde ekonomik işletmelere danışarak, ambalajların çevresel etkilerini en aza indirecek üretici sorumluluğu hakkında projeleri içerebilir.
7 AB Ambalaj Direktifi Yeniden Düzenlenen 94/62/EC sayılı AB Ambalaj Direktifi- Hedefler Tüm Üye Devletler için son tarih: P, GR, IRE için son tarih: Yeni Üyeler için son tarih: Geri kazanım Min.: 60 % Max.: - Geri dönüşüm Min.: 55 % Max.: 80% Malzemelerin Geri dönüşümü Cam Min.: 60 % Kağıt/karton Min.: 60 % Metal Min.: 50 % Plastik Min.: 22,5 % Ahşap Min.: 15 %
8 AB Ambalaj Direktifi 94/62/EC AB Ambalaj Direktifi-Tanımlar: 11. ekonomik işletmeler ambalaj malzemesi tedarikçilerini, ambalaj üreticileri ve dönüştürücülerini, dolumcular ve kullanıcıları, ithalatçıları, ticarethaneleri ve distribütörleri, otoriteleri ve yasayla kurulan organizasyonları kapsar. 12. gönüllü anlaşma Üye Devlet in yetkili kamu otoriteleriyle ekonomik sektörler arasında yapılan resmi anlaşma. Gönüllü anlaşma, Direktif hedeflerini tutturmak yönünde anlaşmanın koşullarını sağlamak isteyen ekonomik sektörlerden tüm ortaklara açık olmak zorundadır.
9 Gönüllü Anlaşma Neden?.. Artan sorumluluklar Şirketlerin ayrı ayrı hareketleri için kısıtlı zaman Güçlü tek ses gereksinimi Bilgi eksikliği Farklı öncelikler Resmi mercilerle eşgüdüm
10 Yetkilendirilmiş Kuruluş Sistemleri Benzerlik Ambalaj atıklarının ayrı toplanması, ayrılması, geri kazanımı ve geri dönüşümünün sanayi tarafından finanse edilmesi Tüketicilerin yeni davranış biçimi geliştirmesi için iletişim Dolumcular, ambalaj üreticileri ve perakendeciler tarafından kurulması ve işletilmesi Devletten ve atık yönetim şirketlerinden bağımsız yapı Üretici Sorumluluğu nun uygulanması
11 Yetkilendirilmiş Kuruluş Sistemleri Çeşitlilik Sorumluluğun ve finansmanın paylaşımı Toplama ve geri kazanım sistemleri Geri dönüşüm hedefleri à Her sistem yerel koşulları dikkate almak zorundadır.
12 Üretici Sorumluluğu Modelleri İlke ortak, uygulama yöntemleri farklı.. Dual (İkilikçi) Model (ör. Almanya, Avusturya): Toplama, ayırma ve geri dönüşüm sorumluluğu tümüyle sanayide; yerel yönetimlerin yanında ayrı toplama sistemi; yerel yönetimlerin bu modelde etkisi ya sınırlı ya da hiç yok. Paylaşımcı Model (ör. Fransa, İspanya, Çek Cumhuriyeti): Sanayi ve yerel yönetimler arasında sorumluluk paylaşımı; toplama yöntemi hakkında ortak anlaşma gerekli. Takas edilebilir Kredi Notları Modeli (ör. İngiltere): Sanayi ile yerel düzeydeki toplama arasında bağlantı yok.
13 AB Ambalaj Direktifi nin Uygulanması Fon Düzeni Sanayi tarafından işletiliyor İzlanda PRN Sistemi İngiltere Hırvatistan Fona karşı GÜS Vergiler Danimarka Vergi + GÜS Hollanda 27 Ülkede GÜS Avusturya, Belçika, Fransa, İspanya, Almanya, İrlanda, Lüksemburg, Portekiz, İsveç, Yunanistan, Letonya, Litvanya, Polonya, Çek Cum., Slovakya, Macaristan, Slovenya, Güney Kıbrıs, Malta, Estonya, Romanya, Bulgaristan, Türkiye, Norveç, Finlandiya, Italya, Sırbistan
14 Türkiye de Sanayi Sorumluluğu Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği- Bazı ambalaj atıkları ile ilgili Sanayi (Üretici) Sorumluluğu Türkiye nin önde gelen 14 sanayi kuruluşu ambalaj atıkları ile ilgili sanayi sorumluluğunu yerine getirmek üzere, gönüllü olarak, kar amacı gütmeyen ÇEVKO Vakfı nı kurdu, Geri dönüşüm sanayinin kurulması Belediyelerle kaynağında ayrı toplama projeleri Okul eğitimleri Bakanlıkla birlikte geri kazanım kotalarının belirlenmesi, yasal altyapı çalışmaları
15 Türkiye de Sanayi Sorumluluğu 2005, Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği Çevre Yasası nda değişiklik Yasal değişiklikler: AB Ambalaj Direktifi paralelinde Genişletilmiş Üretici Sorumluluğu Yetkilendirilmiş Geri Kazanım Kuruluşu: ÇEVKO Vakfı, 2005
16 Tüketiciler Ticarethaneler Kamu kurum ve kuruluşları Fabrika, tesis ve işletmeler Türkiye de Geri Kazanım Sistemi BELEDİYE AYRILMIŞ AMBALAJ ATIĞI BELGELENDİRME ÇEVRE ve ORMAN BAKANLIĞI YETKİ VERME TOPLAMA/AYIRMA FİRMASI Yetkilendirilmiş Kuruluş SORUMLULUK DEVRİ İŞBİRLİĞİ PROTOKOLU HİZMET BEDELİ BELGELEN DİRME MALZEME BEDELİ TÜRLERİNE GÖRE AYRILMIŞ MALZEME LİSANS EKONOMİK İŞLETME GERİ DÖNÜŞÜM FİRMASI
17 Tüketicilerin Bilgilendirilmesi
18 Kaynakta Toplama
19 Kaynakta Toplama
20 Toplumun Bilinçlendirilmesi
21 Okul Eğitimleri
22 Uluslararası Deneyimlerden Ambalaj atığı önemli bir konudur. Çıkan Sonuçlar Sorumluluk altındaki Sanayi konuyla yakından ilgilenmeli ve proaktif olmalıdır. Tüm paydaşlar ortak bir hedef ve o hedefe nasıl ulaşılacağı konusunda uzlaşabilmelidir. Yasal düzenlemeler atık yönetiminin tümünü içermeli; gerçekçi ve uygulanabilir olmalı; geri kazanım sisteminin yerel koşullara uyum sağlamasına imkan verecek derecede esnek olmalıdır. Yerel yönetimler atık yönetim sistemlerini tasarlarken sanayiden uzmanların yardımını kabul etmelidir. Hükümet uygulamaları izlemeli ve denetlemelidir.