04-03-2008, 18:11 #1
Merserizasyon işleminin tekstil :-):-):-):-)ryallerindeki etkileri ve iplikte meydana getirdiği degişiklikler genel olarak şunlardır:
gerçekleştirildiği, kimyasal maddeler, boyar madde tekstil yardımcı maddeleri içeren tekstil :-):-):-):-)ryallerinin işlem gördüğü sıva çözeltisine Flotte adı verilir. Boyama işleminde de Flotten ve flotte oranı önemlidir. Boyama şekline göre Flotte oranları değişitr. Flotte oranı, tekstil :-):-):-):-)ryalinin birim ağırlık miktarının, Flottenin kg miktarının oranıdır. Uygulamadaki kolaylığı sebebiyle kg yerine Litre olarak da Flotte oranları belirtilmektedir. Fakat flotte deki kimyasallar ve boyar maddelerin özgül ağırlığı 1gr/cm3 büyük olduğundan yanlış bir uygulamadır. Örnek 400 kg mamül alabilen boyama aparatında flottte miktarı 4000 litre ise flotte oranı; 400/4000=1:10 olur.
Çile boyama makinelerinde çileler porselen veya :-):-):-):-)lden yapılmış köşeli çubuklara takılırlar. Çubukların döndürülmesi ile ve ayrıca aşağı yukarı hareketiyle düzgün boyama sağlanır.Flötte oranının uzun olması (1:20)ve flöttenin köpürmesi durumunda çilelerin yüzmesi sorun yaratır. Yün çilelerin boyanması, bobin çile boyama aparatlarında yapılabilir. Keçeleşme tehlikesinin önlenmesi açısından mamülün hareketsiz, flottenin hareketli olması tercih edilir.Çileler makinede çubuklara takılırlar. Flötte oranı mamüle göre değişir.(1:10 – 1:15 )
Malzemenin şişme ve çakme özelligi bilinmelidir. Örnegin: pamuk iplikleri gevşek bir gerilimle sarılır. Vizkon yaş halde daha fazla şişme gösterdiğinden öok gevşek sarılır, dagılma olmaması içinde sargı kalınlıgı az tutulur. Rayon kaygan yapılı oldugundan ideal bir sargı yapılamaz. Yün su ve ısı ile esneme özelliği gösterdiginden sıkı sarılabilir.sentetiklerin önce çektirilmesi daha uygundur.farklı sargı sıklıkları durumunda flotte sargının gevşek kısmından geçmek isteyecek ve burasın koyu boyanacaktır. Çok sıkı sargılardanda flottenin geçişi zor olacaktır. Sargılar yapıldıktan sonra aparata yerleştirmeden önce çapraz bobinlerin alt ve üstlerinden bastırılarak kavislendirilmesi saglanır. İşlem prensip olarak; bobin göbegiyle eşit çaplı ve üzerine sıralı delikler açılmış :-):-):-):-)l tüplere bobinlerin oturtulması ile başlar. :-):-):-):-)l tüple rflotte sirkülasyon sistemine baglıdırlar ve tankın içindeki boyar madde çözeltisi bobinlerin içerisinden hem içten-dışa hemde dıştan-içe sirküle edilebilir.bobin halinde boyamada bütün boyama çıbuklarına eşit boyda bobin yerleştirilmesi önemlidir.
Dokuma makinesında çözgü olarak kulanılan iplikler dokuma öncesi çözgü boyama yöntemine göre boyanabilirler. Genelde pamuk materyallerin, çözgü halinde boyanmaları, 2 aşamada yapılabilir.
1) Levende sarılı çözgü halinde boyama
2) Yumak çözgü halinde boyama
1) Levende Sarılı Çözgü Halinde Boyama: Üniversal boyama aparatlarında yada levend boyama aparatlarında gerçekleştirilir. Çözgü levendinin boyanabilmesi ancak yüksek yapılı aparatlarda mükündür. Çözgü ipliklerinin dokumadan önce haşıllanması ğerektiğinden, çözgüler boyamadan sonra kurutulur veya kurutulmadan haşıllamaya alınır. Çözgü iplikleri aksı delikli levend üzerine sarılır ve silkülasyon bu deliklerden sağlanır. Genelde içeriden dışarıya ve dışarıdan içeriye flotte silikilasyonu birlikte yapılır. Dıştan içe sirkilasyonda sargılar düzgün bir şekilde basılarak kanal meydana gelmesi önlenir. İçeriden dışarıya sirkilasyonda ise, sargılar biraz gevşiyerek sirkilasyonun kolaylaşması sağlanmaktadır. Çözgü leventlerinin boyanması haşıllam ile birlikte yapılabilir. Bunun için haşıllama flottesini uygun boyar maddeler konulur. Bu durumda, haslıklar iyi olmaz, ancak sıradan ucuz malzemenin boyanmasında kullanılır.
2) Yumak Çözgü Halinde Boyama: Yumak çözgüleri boyanması esasen boyama teknesi içine altta ve üstte dizilmiş klavuz silindirlerle, bir çift sıkma silinidirinden ibaret makinelerde gerçekleştirilir. Çözgü, silindirler üzerinden yukarı aşagı yönlerndirilir ve 20 saniyelik bir zamanda boyayı apsorblar ve sıkma silindirleri arasına verilir. İşlem emdirme ile klasik boyama arasında bir ara basamak gibi görülür. Denim kumaşların dokunacagı çözgülerin boyanma prensibide budur. Bu amaçla, önce pamuklu çözgü iplikler halat halinde bükülürler ve kontinü bir şekilde indügo boyar maddeleri ile boyanırlar.
Bu yöntem iplik bobinlerinin kademeli olarak boya banyosuna batırılması veya iplik çilesinin yer yer baglanarak banyoya tamamen batırılması ve sonradan çilenin tekrar bobin haline getirilmesidir. İplik üstünde meydana gelen 5-60 mm’ lik degişik renkli kısımlar mulineye benzer fakat çok renli olur. Kısmi iplik boyam taftingte çok önem taşır.
D. İPLİK BASKI
İpliklere baskı yaparak, bu iplilerden üretilen kumaşlardan çeşitli görüntü ve desenlerin oluşturulması saglanabilir. Bu, kumaş desenlendirmede önemli bir yoldur. Baskılı ipliklerin kullanımıyla yumuşak, gölgeli güzel görünümler elde edilebilmektedir. Örnegin; dokuma kumaş üretiminde atkı ve çözgüde değişik renkte baskılı iplikler kullanılarak güzel efektler saglanabilir.
İpliklerin basılması iki şekilde gerçekleştirilmektedir:
• Çile iplik baskısı
• Çözgü iplik baskısı
• Çile iplik baskısı: ipliklerin çile halinde bir baskı silindiri ile iplik yönünün enine basılmasıdır. Çile iplik basmak çok renkli olabilir. Daha sonraki işlemlerde değişik, düzenli olmayan görüntüler meydana gelir. Çile baskısında iplikler çile halinde gergin şekilde tutularak, çubuklar arasında takılıdır. Dışa dogru tamamen açılacak şekilde, yatay bir çubukla baglantı kapak vardır. Baskı makinesi; ikiz silindirlerle aynı zamanda işleyen, iki kısımlı bir makinedir. Bir silindir giriş kısmına yerleştirilmiştir. Kullanılan teknik yüzey baskı tekniğidir. Hazırlanan iplik sabit silindir üzerine getirilir ve giriş kapanarak uygun bir basınçla kilitlenir sonra sabit silindir manuel olarak döndürülür. Döndürme, ipliklerin dış yüzünün tümü basılıncaya kadar devam eder. Çile iplik baskı metodu günümüzde çok az kullanılmaktadır.
• Çözgü iplik baskısı: dokumadan önce çözgü levendine sarılmış çözgü ipliklerinin rulo baskı tekniğiyle basılmasıdır. Burada paralel iplikler atkısız bir kumaş yapısındadır. Daha sonra, genelde düz renk atkı ile kumaş dokunurki, genelde beyaz kullanılır. Dokumada baskılı çözgü ile değişik desenler ortaya çıkar. Sonuç; yumuşak, gölgeli, hoş görünümlü,desenli kumaşlardır. Üretim dikkatli ve titiz işçilik ister. Bu nedenle bu tip baskılar sadece yüksek kalite ve pahalı kumaşlarda görülür. Dekorasyon ve degerli elbiselik kumaşlarda kullanılır. Örgülü mallarda, karışık bir renk efektne sahip fantezi örgü desenleri ortaya çıkar. Genellikle kullanılan yöntem yüzey baskı tekniğinin kullanıldığı rulo baskı yöntemidir. Baskıyı izleyen buharlama, sabunlama gibi işlmeler genel olarak çözgü dokunduktan sonra gerçekleşir. Zaman faktörü göz önüne alınarak, basılıp kuruduktan sonra buharlanıncaya kadar kalıcı olan boyarmaddeler kullanılır.
E. İPLİK YAKMA
İplikte yüzeyden çıkmış istenmeyen elyaf uçları ve tüycüklerin giderilmesi amacıyla yakma (gazeleme) işlemi yapılır. Çok iyi kaliteli düzgün yüzeyli kumaşlar istendiginde veya dantel ve dikiş ipliklerinde iplik yapma işlemi uygulanır. Yakma ile iplikten çıkmiş istenmeyen elyaf uçları ve tüycükler giderildiginden iplik yüzeyi daha pürüzsüz olur. Dikiş ipliklerini yakma işlemi ile, dikiş esnasında ipliğin hareket direnci ve sürtünme ile açıga çakan ısı azaltılır. Aynı zamanda yakma ile iplik parlaklıgıda artar. Dokunacak ipliklerde yakma işlemleri pek yapılmaz. Sadece degerli poplinlerin dokunacagı iplikler yakma işleminden geçirilirler. İplik yakma makinelerinde ipliğin geçiş yolu üzerinde gaz ve elektrikle çalışan yakma kısmı vardır. İplikler yakma başlılarından geçirildikten sonra hemen soguk havayla temas ettirilirler.
Yakma başlıları gazlı ve elektrikli olmak üzere iki temel tiptedir. Kalın pamuk ipliklerden ve yünlü ipliklerde gazlı, ince pamuklu ipliklerde elektrikli yakma başlıları kullanılır. Sentetik ve karuşım ipliklerde orta kalınlıktaki pamuklu ipliklerde her iki tipte başlıklarda kullanılabilir. Yakma sıcaklıgı iplik yapısına baglı olarak değişir. İplik yakmada verim kumaş yakmaya nazaran çok daha düşüktür.
F. İPLİK AVİVAJI
Avivaj; ipliğin pişirilmesi, agartılması, boyanması sırasında kaybetmiş oldugu yumuşaklıgı, tutumu tekrar kazandırmak amacıyla yapılır. Bu son avivaj olarak adlandırılır. Kumaş apresinde kullanılan yumuşatıcılar avivaja uygundur. İpliğe gıcırtılı bir tutum verilmek isteniyorsa (özellikle örgü ipliklerinde hoş bir duygu verir) süt asidi veya formik asit ilave edilir. Avivaj işlemleri sırasında veya son durulama işlemlerinde yapılabilir.bu durumda avivaj maddelerinin diğer maddelerle geçinirliginin iyi olması dayanıklı olması gerekir. Sentetik ve rejenere selüloz kesikli elyafın bükümden önce gördükleri avivaj, ara avivaj olarak adlandırılır.
G. DİKİŞ İPLİĞİ TERBİYESİ
Dikiş iplikleri, merserize etme, yumuşatma, parlaklık kazandırma , katlama ve yapıştırma gibi çeşitli terbiye işlemlerine tabi tutularak imal edilirler. Bunlara ek olarak, yanmaya ve ısıya karşı dayanıklı (hızlı dikim için) türlerde mevcuttur. Dikiş ipliklerine verilen klasik silikon apresi, ipliğe kayganlık ve yumuşaklı verir. Son gelişmelerde kullanılan silikon elastomerler ise, elyafa kayganlıga ilave olarak esneklik özelligide saglamktadır.
Dikiş ipliklerine yapılan işlemler şunlardır:
Merserizasyon: Merserizasyon işlemi daha sağlam daha parlak ve daha düzgün yüzey oluşturan, pamuklu veya pamuk kaplı poliester nüveli dikiş ipliklerine uygulanan kostik soda banyosunda muamele etme işlemidir.merserizasyon, pamugun boyama affinitesine ve boya haslıgını iyileştirir. Merserizasyom ipliğin mukavemetini arttırırken doğsl elastikiyetini azaltır.
Parlatma: düzgün, sert yüzeyli dik bir dikiş ipligi oluşturan, nişastalanmış ve parlatılmış pamuklu veya sentetik ipliğe uygulanan işlemdir. Bu işlem dikiş işlemi yapılırken dikiş ipliğinin bükümünün açılması olasılıgını azaltır.parlatma işlemini yorgan, düğme dikme, ilik açmada kullanılan ipliklere , halı ve egrilmiş poliester dikiş ipliklerine uygulanır.
Mumlama: ipliğe parafin veya silikonlu yaglayıcı uygulama işlemidir. Bu işlem bütüm dikiş ipliklerine uygulanabilir. Mumlanmış iplik, el dikiş iğnelerinden kolayca kayar, kumaşa yumuşak şekilde nüfuz eder, dikiş işlemi sırasında iplik sürtünmesini azaltır. Dikiş ipliğinin hareketini ve iğnenin kumaşa saplanmasını kolaylaştırmak için ipliklere yada kumaşlara veya her ikisine dikiş kolaylaştırıcı apre uygulanılır. Bu işlemin amacı kumaşlara ve dikiş ipliklerine verilen zararın azaltılması veya dikiş iğnesinin fazla ısınmasının önlenmesidir. Dikiş apreleri, yağlayıcı maddelerin uygulanmasını gerektirir. Dikiş apreleri, yaka kumaşı ve ayakkabı yüzü kumaşı gibi sık dokunmuş kumaşlar, :-):-):-):-)lik oksidler gibi yıpratıcı nitelikteki dolgu maddelerini ihtiva eden kumaşlar, kimyasal ve diğer apreleme işlemleriyle gevrekleşebilecek kumaşlarda oldukça sık kullanılılırlar.