İran İstihbaratı Olası ABD Savaşına Hazırlanıyor
Ana Sayfa Köşe Yazarları Ömür Çelikdönmez İran İstihbaratı Olası ABD Savaşına Hazırlanıyor
İran İstihbaratı Olası ABD Savaşına Hazırlanıyor!
Türkiye'de İslâmcılık akımına kapılan bazı grupların fikri alt yapısına 1979 İran Devriminin katkısı yadsınamaz.
Hatta bu etki Devrim sempatizanlarının mezhep tercihlerinde değişikliğe yol açmış, bu İran/Şii mukallitleri İran Dini liderini taklid mercii kabul etmişlerdi.
Atatürk'e ataput, Ankara'ya mürted/şirkin merkezi diyenler Kum kentinin kudsiyetine methiye düzdükleri gibi Humeyni'yi aziz ilan edip, göklere çıkardı.
Belki bundan dolayı olsa gerek, Türkiye’de özellikle köksüz İran sempatizanı İslamcılar arasında İran devletinin çok köklü geçmişi nedeniyle İran dışişlerinin izlediği politikaların ne kadar isabetli olduğu kanaati oldukça yaygın.
Aynı imajın İran istihbaratı içinde düşünüldüğü malûm.
Batı Basını Güçlü İran İstihbaratı İmajını Pompalıyor
İran’ı bölgede güçlü göstermek Rusya başta olmak üzere ABD ve İngiltere gizli servislerinin bir propagandası olabilir mi?
Çağdaş İran İstihbaratının Kısa Tarihçesi
Örneğin İran istihbaratında hatırı sayılır Ermeni asıllı İran vatandaşının çalışması, bunların Azerbaycan ve Türkiye düşmanlığı ile motivasyonunu akla getiriyor.
Pakistan, Afganistan, Yemen, Lübnan, Irak ve Suriye hatta Bahreyn, Suudi Arabistan ve hatta Nijerya kökenli elamanları olduğuda bir gerçek.
İkinci Dünya savaşı yıllarında Alman istihbaratının faaliyetlerinde Tahran önemli yer tutuyordu.
İran petrollerinin millileştirilmesi politikasını yürüten ve CIA operasyonuyla iktidardan uzaklaştırılan Muhammet Musaddık sonrası dönemde tahtını garantileyen Muhammet Rıza Pehlevi saltanatını sürdürmenin güçlü bir haber alma servisiyle mümkün olduğunu anlamış ve İran’da tek güç olmak için çalışma başlatmıştı.
Kendisine muhalif hareketleri izleyebilmek, kendisine yönelik faaliyetlerini tespit etmek amacıyla bir örgüt kurmak isteyen Şah Rıza Pehlevi bu iş için kollarını sıvadığında yanında ABD’yi buldu.
CIA yardımıyla 1957 yılında SAVAK adı verilen istihbarat teşkilatı İran’ın Mescid-i Süleyman şehrinde kuruldu.
Teşkilatta CIA yetkililerinin eğitim verdiği Fars (Pers) kökenlilerin çoğunlukta olduğu Şah zamanında tamamen bir “karakutu” olan SAVAK; bünyesinde savaş halinde silahlı 60.000 askeri birliği barındırıyordu.
İran gizli servisi SAVAK’ın başına sırasıyla Timur Bahtiyar, Hüseyin Pekrevan, Nimetullah Nesiri ve son olarak Nasır Mukaddem geçmişti.
Türkiye’de 12 Mart muhtırasının Demirel hükümetine, SAVAK’ın haber verdiği bazı siyasilerin hatıralarında belirtilir.
Nimetullah Nesiri Şah’ın çocukluk arkadaşıydı ve onun SAVAK’a başkanlık ettiği dönemde örgütün amaçlarında sapmalar ve bozulmalar meydana geldiği, başlangıçta komünist Tudeh Partisi üyelerinin faaliyetleri engellemek ve kısıtlamak amacı çerçevesinde icraatlerde bulunan kurum hüviyetinden tamamen çıktığı, İran gizli servisine yöneltilen eleştirilerdendir.
Bir diğer eleştiride ABD’nin Şah Rıza’nın koruyuculuğu üstlenen ve SAVAK ile doğrudan iletişim halindeki CIA ile bölgedeki olaylardan aynı zamanda haberdar olmasıydı.
Şah Dönemi İstihbaratçıların Tasfiyesinde SAVAK Nasıl SAVAMA oldu?
Bu yaşananlar, 1979 İran İslam Devrimi’nden önce Amerikan karşıtlığının fitilini ateşlemişti.
Devrim sonrası Humeyni rejiminin ilk işlerinden birisi, halk düşmanı ve ABD’nin maşası SAVAK örgütünü ortadan kaldırmak, imha etmek oldu.
Bu çerçevede yüksek rütbeli ajanlar ve örgüt mensuplarının tamamı 3 yıl içerisinde tasfiye edildi.
Şah’ın istihbarat teşkilatını ortadan kaldıran yeni rejim, benzer amaçlarla yeni bir istihbarat teşkilatı olan SAVAMA’yı kurdu.
Bu teşkilat kurulurken eski teşkilatın alt seviye elemanlarının çoğu kullanılmaya devam edilirken, bunların başına rejime bağlı yeni kişilerin özen gösterildi.
SAVAMA'dan VEVAK'a Geçiş!
Bunlar da yeni rejim anlayışına göre yeniden yapılandırılmış, ayrıca yeni rejimin kurduğu bazı askeri ve güvenlik gruplarının da istihbarat teşkilatları faaliyete geçirilmiştir.
SAVAK lağvedildikten sonra yerini VEVAK aldı. İran istihbaratının bir birimi olan VEVAK daha sonra çeşitli alt kollara ayrıldı.
1984’te Muhammed Reyşehri’nin başkanlığında ülkedeki güvenlik ve istihbarat birimleri örgütlenerek Vezaret-i Ettela’at Ve Amniyet-i Kisvar-VEVAK (İstihbarat ve Güvenlik Bakanlığı) altında birleştirildi.
Geniş bütçesi ve devasa örgütlenmesiyle VEVAK, İran yönetimindeki en güçlü bakanlıklardan birisi.
Bu bakanlık, Ali Hamaney’in Velayet-i Fakih Örgütü’nün rehberliğinde faaliyet gösterir ve diğer bakanlıkların güvenlik ve istihbarat projelerini hem yönlendirir hem denetler ve eşgüdümünü sağlar.
İran İstihbarat Bakanlığı ya da gayri resmi kısaltılmış adlarıyla VAJA / VEVAK / MOIS olarak bilinir.
İstihbarat bakanları devlet başkanına değil Dini lidere bağlıdır.
İran İstihbarat Bakanı cumhurbaşkanı tarafindan önerilmesine rağmen Dini liderin onaylaması zorunludur.
İran istihbaratında Devrim Muhafızları, Polis, Ordu ve İstihbarat komutanlıkları vardır ve bunlar da Dini lidere bağlıdır.
1984’te kurulan SAVAMA- İran İstihbarat Servisi- VAJA/MOIS’in yıllık bütçesi 400 milyon dolar civarındadır.
VEVAK, bilgi toplamanın yanında dünya ve bölge çapında radikal gruplar ve İslâmi Hareket Örgütleri ile irtibat sağlamaktan da sorumludur.
VEVAK güdümlü faaliyetlerin iki hedef ekseninde gerçekleştiği görülebilir; Rejim muhaliflerinin cezalandırılmasını, İslâm Devrimi’nin ihraç edilmesi.
Günümüzde İran bu faaliyetlerini özellikle tüm Kafkasya, Güney Asya ve Orta Doğuda yoğun şekilde sürdürüyor.
Şii jeopolitiğini ilgilendiren her bölge operasyon hedefi seçilmektedir.
2- Devrim Muhafızları (PASDARAN): 120 binin üzerinde askeri personeli olan yapı, rejim muhaliflerini takip etmekle görevli bir istihbarat ünitesine de sahiptir.
Ayrıca “Basij/Besic ” adı verilen gönüllüleri de PASDARAN kontrol eder.
900 000’den fazla elemanı olan bu kurumun Şii itikadına (jeopolitiğine) uymayan kişilerin tespiti ve ortadan kaldırılması görev tanımındadır.
Dış operasyonlar her durumda SAVAMA ile ortak yürütülür.
Başında bir general bulunan PASDARAN’a bağlı İran’ın Rambosu Kasım Süleymani’nin komuta ettiği “Kudüs Kuvveti” de ülke dışı harekâtlardan sorumludur.
4- İran Genelkurmay İstihbarat Başkanlığı (J-2), Şah döneminde ABD ordu sistemine göre dizayn edilen bu yapı daha çok klasik askeri istihbarat ile yükümlüdür.
Irak ve Suriye’de rekabet halindeki Türk ve İran gizli servislerinin karşı karşıya gelişi ilk değil.
1997-1998 yılında; PKK ile ittifak halinde bulunan İran destekli Talabaninin partisi KYB; Barzaninin partisi KDP’ye saldırarak Erbil dâhil büyük bir bölgeyi ele geçirmişti.
Bu çatışmalarda İran askeri birlikleri de (çoğunlukla PASDARAN) Talabani’nin yanında gayri resmi olarak fiilen katılmıştır.
Yani Irak’ın kuzeyinde resmi olarak olmasa da İran ve Türk askerleri karşı cephelerde çarpışmış, İran tarafı bu çatışmadan yenik çıkmıştır.
İran, istihbarat teşkilatlarını sadece bir haber alma teşkilatı olarak değil, operasyonel unsurlar olarakta kullanıyor.
Bu açıdan bakıldığında İran gizli servisi yüzyıl önceki İstihbarat örgütümüz Teşkilatı Mahsusa’yı andırıyor.
İran İstihbarat Patronu Hüccetülislam Hüseyin Taib
Yeni haber alma örgütünün çatısı altında, Ayetullah Hamaney'in 101. Bölüm adıyla bilinen özel istihbarat örgütü, bir siber güvenlik örgütü, gizli sivil ajanlar, yarı askeri polis birimleri, İstihbarat Bakanlığının bazı bölümleri ile Besiç'in Güvenlik Direktörlüğü ve başkent Tahran'ın ana güvenlik karargahları da dahil 7 istihbarat ve güvenlik örgütü birleştirilmişti.
İran İstibaratında iki başlılık var mı?
Ali Hamaney ve Hasan Ruhani odaklı çatışmanın iki ekseni var. Ali Hamaney'e bağlı Devrim Muhafızları Ordusu İstihbarat Başkanlığı ile Hasan Ruhani'ye bağlı İstihbara Bakanlığı.
Bir birine paralel olan iki güvenlik kurumu arasındaki rekabet, geleneksel olarak Hamaney ve dini liderlik kurumuna daha yakın olan Devrim Muhafızları Ordusunun Trockist yaklaşımından kaynaklı.
Şii kuşak oluşumu, izlenen bu Trockist yaklaşımın sonucu.
ABD ile yaşanan kriz; anti-emperyalist İran halkının ve siyasi partilerin milliyetçilik algısını derinleştirmekle kalmadı.
Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani'ye bağlı İstihbarat Bakanlığı ile Ali Hamaney'in takipçisi Devrim Muhafızları bünyesindeki istihbarat servisi arasındaki sürtüşmeyi de büyüttü.
İran haber alma servislerinin iç çatışması, ülkeyi kimin daha iyi koruyacağı ve bu korumaya en çok kimin ihtiyacı olduğunun belirlenmemesinin doğal sonucu gibi.
Bu durumda hiçte şaşırtıcı değil hemen hemen birçok Asya ülkesinde görülebilir.
Şimdilik Devrim Muhafızları İstihbarat Teşkilatının görev alanının genişletilmesi, yetkilerinin artırılması, Devrim Muhafızlarının İslam Cumhuriyeti’ndeki farklı istihbarat birimleri üzerindeki belirleyici rolünü netleştirdi.
Bu çerçevede İran rejiminin karar alıcıları geçtiğimiz günlerde İran Devrim Muhafızları’na bağlı istihbarat teşkilatıyla ilgili yeni bir karar aldı.
Teşkilatın yurt dışında ABD’ye odaklanan faaliyet alanının genişletilmesine ilişkin karar, kapsamlı bir istihbarat savaşına girildiğini gösteriyor.
Bu hazırlıklar İran’ın ABD’ye karşı asimetrik istihbarat hamlesini genişletme konusundaki kararlılığının kanıtı.
Hiç şüphesiz hedeflenen amaç, ABD’yi İran’a karşı askeri güç kullanmaktan caydırmak.
Devrim Muhafızları İstihbarat Teşkilatı Başkanı Hüseyin Taib, görevinin başında.
Daha önce İran Silahlı Kuvvetleri yani Devrim Muhafızları Stratejik İstihbarat Müdürlüğü’nün başında olan Hasan Mahacgi, Hüseyin Taib'e başkan yardımcısı oldu.
Önceki yardımcısı Hasan Necat ise, Devrim Muhafızları Sosyal ve Kültürel İşler Başkanlığı yardımcılığına getirildi.
İranlı İstihbaratçı Hüccetülislam Hüseyin Taib kimdir?
Hüccetülislam Hüseyin Taib, Besiç Kuvvetleri eski Komutanı.
Taib; Besic) komutanı olmadan önce, 15 yıl süreyle dini lider Ali Hamaney'in görüşme kayıtlarını tutan birimin yöneticisiydi.
Dini lidere yakınlığı ve sadakati Besic Komutanlığına atanmasıyla ödüllendirilmişti.
Hüseyin Taib’in Besiç komutanlığından alınarak, Devrim Muhafızları Ordusunun istihbarat biriminin başına getirilmesi İran kamuoyunda uzun süre tartışılmıştı.
Eski Besiç Genel Komutanı Hüseyin Taib'in Devrim Muhafızları'na transfer olduğunu yazan Ebtekar gazetesi Taib'in istihbarat geçmişi bulunduğunu bildirmişti.
Hüseyin Taib; Ali Fallahiyan'ın İstihbarat Bakanlığı döneminde bakanlığın karşı casusluk bölümü direktörüydü.
O dönemde Hüseyin Tayyib'in biriminde görevli İranlı ajan Ahmet Behbahani, Viyana’da İranlı muhalif (Abdurrahman) Kasımlo'yu gazeteci kılığında yaklaşarak öldürmüştü.
1998'de işlenen ve 5 muhalifin öldürüldüğü seri cinayetlerde rol üstlenmişti.
Ahmet Behbahani; 7 Mart 2000'de Türkiye'ye kaçtıktan sonra Yozgat'taki BM'nin Mülteci Misafirhanesi ve Kampı'nda 3 gece kalmıştı.
O dönemde Türk istihbaratı öncelikle Behbahani’yi, İran'ın Türkiye'deki terörist faaliyetleriyle ilgili bilgi almak için sorgulamıştı.
Ahmed Behbahani, eski Cumhurbaşkanı Rafsancani'nin akrabasıydı ve terör eylemlerini koordine eden birimin başındaydı
Hüseyin Taib'in başında olduğu kurum, İran'ın paralel istihbarat kuruluşlarından biri olarak görüldüğü için dönemin hükümet yetkilileri tarafından eleştirildi.
Eski İran Cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinejad, Devrim Muhafızları İstihbarat Başkanı Hüseyin Taib'i "dengesizlikle" suçlamış, "Ülke yöneticilerinin tamamı onun ne yaptığını biliyor." demişti.
Devrim Muhafızları İstihbaratının son dönemde İran'daki gösterilerin bastırılmasında belirleyici role sahip olduğu ve tutuklamaların da bu kurum tarafından yapıldığı belirtiliyor.
Taib, İran istihbarat ve güvenliğinin en etkili isimlerinden biri olarak biliniyor.
Devrim Muhafızları çatısı altında Hitler'in SS'lerine benzetilen"Azaresh (Yıldırım) Birlikleri”ni oluşturdu.
Başında bulunduğu kurum da İran dini lideri Ali Hamaney'in talimatıyla kuruldu.
Hüseyin Taib Ali Fallahian'ın emrinde çalıştı
Eski Cumhurbaşkanı Haşimi Rafsanjani'nin istihbarat bakanı olarak görev yapan İran Uzmanlar Meclisinin bir üyesi olan Ali Fallahian, İranlı muhaliflerin cinayetlerine katılmakla suçlandı.
Birçok İranlı için, Fallah’ın adı, 1989’dan 1997’ye kadar istihbarat bakanı olarak görev yaparken, İran aydınlarının birçok cinayeti ve ortadan kaybolması ile yakından ilişkili.
Fallahyan Bakanlıktan ayrıldıktan sonra kıdemli yardımcısı Said Emami ve diğer İstihbarat Bakanlığı yetkilileri 1998 ve 1999 yıllarında dört muhalif cinayeti nedeniyle tutuklandı. Emami daha sonra hapishanede öldü ve yetkililer ölümünü intihar olarak nitelendirdi.
İran İslam Devrimi gerçekleştiğinde bölgede en seküler ve batıcı rejim sözde Türkiye olmasına rağmen, 12 Eylül darbecileri dahi İran halkının bu tarihi tercihi hoşamedi ile karşılaması çoğu insanı şaşırtmış olmalı. Türkiye’deki askeri rejim tarafın kesinlikle İran halkına karşı düşmanca tavır sergilenmediği gibi ilişkilerin geliştirilmesinde ne gerekiyorsa yapıldı. Hiç şüphesiz ki bu kararın alınmasında en önemli etken İran İslam Devriminin ruhani lideri Ayetullah Humeyni’nin Türkiye devleti kurumlarınca çok iyi şekilde karşılanmasından kaynaklanmıştır.
Türk Devletinin İran'a Bakışı
İran İslam Devrimi gerçekleştiğinde bölgede en seküler ve batıcı rejim sözde Türkiye olmasına rağmen, 12 Eylül darbecileri dahi İran halkının bu tarihi tercihi hoşamedi ile karşılaması çoğu insanı şaşırtmış olmalı.
Hiç şüphesiz ki bu kararın alınmasında en önemli etken İran İslam Devriminin ruhani lideri Ayetullah Humeyni’nin Türkiye devleti kurumlarınca çok iyi şekilde karşılanmasından kaynaklanmıştır.
Bir dönemi Ali Çetiner'in evinde misafir olarak geçiren Humeyni’nin Bursa Ulu Camii’nde Türkçe hutbe verecek kadar Türkçeyi iyi bildiği kayıtlarda mevcuttur.
İran'ın üçte ikisi Türk. İran Büyük Selçuklu Devleti'nin ana üssü. İran Akkoyunlu ve Karakoyunlu Türk Devletlerinin toprağı.
Türkiye İran'ı rakip değil kardeş görüyor. Bölünmesine karşı.
Ama İran'ın Türkiye karşıtı terör eylemlerine her ne amaçla olursa olsun destek çıkmasından da rahatsız. Suriye'de Şii Kuşak jeopolitiği adına Suriye rejimine verilen desteği de Türkiye sorgulamıyor değil?
İran istihbaratında Kum, Ahvaz ekolü varsa Tebriz ekolü var Zencan damarı var.