Türkiye-İsrail ilişkilerinde yeni dönem - Dünya Haberleri ANA SAYFA
Giriş Tarihi: 16.11.2016 17:05
Türkiye ile İsrail'in karşılıklı büyükelçilerini belirlemesinin ardından ilişkiler yeni bir döneme giriyor. Türkiye ve İsrail ilişkilerinde Mavi Marmara krizi sonrası izlenen normalleşme süreci, İsrail'in Ankara tarafından ilan edilen ön koşulları yerine getirmesiyle netice verdi. İki ülke, süreçteki son adımı atarak, altı yıl sonra karşılıklı atanacak büyükelçilerin isimlerini belirledi.
Türkiye, İsrail ile 67 yıldır sürdürdüğü temaslarını insan hakları ile bölge halkları ve ülkelerinin egemenlik haklarına saygı gösterilmesi çerçevesinde yürütmekten yana oldu. Ancak iki ülkenin ilişkilerinin inişli çıkışlı seyretmesi, büyük ölçüde İsrail'in Filistin'e yönelik eylemlerinden kaynaklandı. İsrail'in bölge ülkelerinin topraklarına yönelik ilhakı, Arap halklarına ve özellikle Filistinlilere yönelik hak ihlalleri Türkiye ile İsrail ilişkilerini zaman zaman donma noktasına getirirken, bazı dönemlerde ise iki ülke ortak askeri tatbikat ve ekonomik işbirliği yapacak düzeyde yakınlaştı.
Türkiye ile İsrail arasında 2010 yılında yaşanan Mavi Marmara krizinin ardından duran ilişkiler, 2013'te İsrail'in Türk halkından özür dilemesini takip eden normalleşme süreciyle canlandı.
İşte, Türkiye - İsrail ilişkilerinin 67 yıllı:
Türkiye, 14 Mayıs 1948'de ilan edilen İsrail devletini, 28 Mart 1949'da tanıyarak Tel Aviv yönetimini tanıyan ilk ülkelerden biri oldu.
Türkiye'nin İsrail nezdindeki diplomatik faaliyetleri 7 Ocak 1950'de elçilik olarak açılan Tel Aviv temsilciliğine ilk misyon şefinin atanmasıyla başladı.
1970'lerde ikili ilişkilere soğukluk hakim oldu. Mescid-i Aksa'nın 1969'da kundaklanmasının ardından 1975'te BM Genel Kurulunda "Siyonizmin bir tür ırkçılık olduğu" yönündeki karar tasarısına Ankara'nın destek vermesi ve Filistin Kurtuluş Örgütü'nü tanımasına İsrail tepki gösterdi.
1986'da maslahatgüzar düzeyine çıkarılan ilişkiler, bir yıl sonra başlayan Filistin intifadası ve ardından Türkiye'nin 15 Kasım 1988'de bağımsızlığını ilan eden Filistin Devleti'ni tanıması ile durgunluk dönemine girdi.
Şaron'un barış karşıtı tutumu
Beş yıl sonra ilişkilerin iyileştirilmesine yönelik adımlar atıldı. Dönemin Dışişleri Bakanı Abdullah Gül ve Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan 4 ay arayla İsrail ve Filistin'i ziyaret etti.
2009 yılı başında Davos'ta düzenlenen Dünya Ekonomik Forumu'ndaki bir oturumda İsrail Cumhurbaşkanı Şimon Peres'in Gazze saldırılarını meşrulaştıran sözleri ve diplomatik sınırları ihlal eden davranışı karşısında dönemin Başbakanı Erdoğan, tepkisini gösterdi. Erdoğan'ın uluslararası kamuoyunda "one minute" çıkışı olarak hatırlanan tepkisi, Arap kamuoyu başta olmak üzere tüm dünyada yankı uyandırdı. Erdoğan, Peres'e "Sesinin benden çok yüksek çıkması bir suçluluk psikolojisinin gereğidir. Öldürmeye gelince siz öldürmeyi çok iyi bilirsiniz. Plajlardaki çocukları nasıl öldürdüğünüzü, nasıl vurduğunuzu çok iyi biliyorum." sözleriyle verdiği karşılık ve "Davos benim için bitmiştir" diyerek oturumu terk etmesi, uzun süre gündemde kaldı.
2009 sonbaharı ve 2010 başlarında İsrail'in Türkiye'de yayınlanan bazı dizilerde kendisine düşmanlık yapıldığı gerekçesiyle Dışişleri Bakanlığına çağrılan Türk Büyükelçisini alçak koltukta oturtma nezaketsizliğinden ötürü iki ülke arasındaki tansiyon yeniden yükseldi.
İsrail'in Mavi Marmara saldırısı
Türkiye-İsrail ikili ilişkilerinin normale dönmesi hakkındaki mutabakat 26 Haziran'da Roma'da sonuçlandırıldı.
İki ülke arasındaki uzlaşı metni, tarafların kendi merkezlerinde, eş zamanlı olarak ayrı ayrı imzalandı. Mutabakatı 28 Haziran'da Türkiye adına o dönem Dışişleri Bakanlığı Müsteşarı olan Feridun Sinirlioğlu, İsrail adına ise Dışişleri Bakanlığı Genel Direktörü Dore Gold imzaladı.
Mutabakat metninin daha sonra İsrail kabinesi ile TBMM tarafından onaylanmasının ardından iki ülkenin karşılıklı büyükelçileri atama süreci başladı.
İki ülkenin mutabık kaldığı bir başka konu olan, Gazze'ye yönelik yaptırımların hafifletilmesi ve insani koşulların iyileştirilmesi kapsamında da, Türkiye ilk insani yardımı 1 Temmuz'da Mersin Limanı'ndan hareket eden "Lady Leyla" gemisiyle Gazze'ye ulaştırdı.
3 Temmuz'da İsrail'in Aşdod Limanı'na demir atan gemide pirinç, şeker ve un gibi temel gıda maddelerinin yanında giysi, ayakkabı ve çocuklar için oyuncaklardan oluşan yaklaşık 11 bin ton yardım malzemesi bulunuyordu.
Türkiye ile İsrail arasında "Tazminata İlişkin Usul Anlaşmasının Onaylanmasının Uygun Bulunduğuna Dair Kanun Tasarısı", 20 Ağustos'ta TBMM Genel Kurulunda kabul edildi.
İsrail, üzerinde mutabık kalınan Mavi Marmara olayında yakınlarını kaybeden ailelere ödenecek 20 milyon dolarlık tazminatı eylülde Türkiye'ye gönderdi.
İsrail Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Emmanuel Nahson, dün Eitan Naeh'ın Ankara'ya büyükelçi olarak atandığını söyledi.
Türkiye ise Tel Aviv Büyükelçiliğine Başbakan Danışmanı Kemal Ökem'i görevlendirdi. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Türkiye'nin İsrail'de temsil seviyesini büyükelçiliğe yükselttiğini "Sayın Başbakanımızın Dışişleri Danışmanı Kemal Ökem Beyi biz de İsrail'e büyükelçi olarak atıyoruz. Onlar da büyükelçilerini atadılar." sözleriyle duyurdu.
Diplomatik kaynaklar, İsrail Dışişleri Bakanlığı Atama Komisyonu kararının onaylanmasının ardından karşılıklı olarak agreman talebinde bulunulmasıyla, atama sürecinin her iki tarafta da ivedilikle sonuçlandırılmasının beklendiğini kaydetti.
Agremanlarının karşılıklı iletilmesinin ardından, büyükelçilerin görev yerlerine gitmeleriyle, ilişkiler 6 yıl sonra yeniden en üst seviyede devam edecek.