Yoga ve Theravada Budizmi - Can Yıldırım 10/4/2011
Yoga ve Teravada Budizmi birbirinden bütünyle farklı değildir.Gel gelelim onlar bütünyle aynı şey de değildir.Yoga Hint kültürünün merkezinde yer alıken Theravada Buddhizmi Tayland,Kamboçya,Vietnam ve Burmada yaygındır.Şimdi iki öğreti arasındaki farkları inceleyelim.
Buddha dünyadaki en tanrı tanımaz insandır ve evrende mutlak güçlü, ebedi ve ölümsüz hiç bir şeyin olmadığını söyler.Her şey zamanı gelince ölür ve değişime uğrar.Sabit kalan hiç bir şey yoktur.Sabit kalan bir şeyi var saymak egonun bir başka oyununa kapılmaktır sadece çünkü ego sonsuz ve ölümsüz olmayı ya da ona ulaşmayı ister.Yoga ise belli bir yaratıcı gücün olduğunu savunur.Yoga da amaç bu yaratıcı güçle bir olmaktır."yaratıcı güçle bir olduktan sonra"diye sorar Buddha "ondan birkez daha ayrılmayacağını garanti eden şey ne?"
Yoga evrende her şeyin yapı taşı olan en küçük parçacıklardan bahseder.Buddha ya göreyse böyle bir şey yoktur.Sadece maddeyi oluşturan dört temel öğre vardır. bunlar toprak,ateş,hava ve suyla temsil edilen çekim gücü,ısı,hareket ve itme gücüdür ve bu güçler sürekli birbirleriyle etkileşim halindedir.Onları ayırmak mümkün değildir.
Yoga eğitimi beden,zihin ve ruh üçlemesine dayandırır.Buddhizmde ise ruh kavramı yoktur.Sabit kalan bir öz yoktur.Sadece beden ve zihin vardır.kendini farkındalıkla gözlemleyerek bu tecrübeyi yaşamak mümkündür ki bu vipassana meditasyonunun ilk aşaması olan bedenin ve zihnin analitik bilgisi kapsamında yer alır.Buddhizim "ben" i beş katışmacın birlikte işlmesinden doğan yanılgı olarak tanımlar.Bu beş katışmaç: beden,algılar,düşünceler,duygular ve bilinçtir.
Beş katışmaç bağlanabileceğimiz veya bağımlı olabileceğimiz bütün olanaklı durumları kapsar.Bu beş katışmaç "benim" değildir.Onlar üzerinde bütünüyle söz sahibi olamayız.Her şey kendi doğasını izler.Hiç bir şeyin sahibi,efendisi veya hükmedicisi olamaz.İşte bu Buddhizm de "Anatta"gerçeği olarak geçer ve sadece Buddhizme özgüdür.Gel gelelim eğer Prana'yı yaşam gücü olarak tanımlarsak Buddha'nın bazı vaazlarında ona rastlamak mümkündür.
Budha'ya göre bir ilk nokta,evrenin ve yaşamın kaynağı olan bir ilk sebep bulunamaz."bir başlangıç noktası tayin edilemez" der Buddha.Buna karşın Yoga da Brhaman bu ilk sebep yerine geçer."Tanrıyı anlamak için" der upanişadlar senin içinde Tanrıdan bir parça olmalıdır.Peki bu parça nerededir?Kolunda mı,bacağında mı,elinde mi.Belli bir yeri yoktur onun.Belli bir yeri yoksa yer kaplamaz.Yer kaplamıyorsa bir sınırı yoktur.Bir sınırı yoksa her yerdedir.Her yerde olansa Tanrıdır.Bu atman ve brahman birliğidir.
Yukarıda ki sayılanlar gibi ayrı noktaları olmasına karşın her iki öğreti de özellikle ahlaki değerler üzerinde önemle durur.Ahimsa her iki öğretininde temel taşıdır ve diğer bütün değerler bu daldan filizlenir.Ahimsa yosa huzurlu olma şansıda yoktur.
Mükkemeliyet her iki öğretiye göre de mümkündür buna ulaşmak için ahamkara veya egoya bağımlılığı bütünüyle ortadan kaldırmak gerekir.Bunu yapmanın en iyi yolu ise anda yaşamaktan geçer çünkü farkındalık ve bilgelik olduğu sürece ahamkar insanın üzerinde hayatta kalmanın ötesinde bir baskı kuramaz.
Genedoğumun bütünüyle durdurulması olgusunu her iki öğreti de paylaşır.Sonsuz yeniden doğum ağından kurtulabilmek çok önemlidir çünkü hangi varlık boyutunda olursak olalım içinde ıstırabın olmadığı kesin bir mutluluktan bahsedilemez ancak genedoğum bittiği zaman gerçek anlamıyla huzur vardır.
İki öğreti de egonun yapısına ve ona bağımlı olmanın zararlarına dikkat çeker.Ego tıpkı bilgisayarlarda kullandığımız işletim sistemlerine benzer(windows vb.)ve o kendini zihnin,bedenin ve ruhun hakimi sanır.Beden ,zihin ve ruh bilgisyarın donanımına benzer ve illa ki belli bir tür işletim sistemi olmadan da çalışabilir.
Sonuç olarak Yoga ve Theravada Budizminin amaçladığı şey aynı gibi görünmektedir ve bu amaçları gerçekleştirmek için kullandığı araçlarda büyük benzerlik gösterir.Bu yüzden onların fizik olarak birbirlerine çok benzedikleri söylenebilir.Ayrıldıkları nokta ise bazı metafizik kuramlardır.