Ayvalık gezi rehberi - Hürriyet Seyahat
HaberlerSeyahatAyvalık’ın şanslı yılı! Mavi bayraklı plajlar çoğalıyor
Nisanda UNESCO Dünya Mirası Listesi için aday adaylığı müjdesi geldi, ardından TÜRÇEV’in değerlendirmesiyle kıyılarındaki mavi bayraklı plaj sayısı 13’e yükseldi. Ayvalık, zeytinciliğe dayalı endüstriyel peyzajıyla UNESCO listesine girmeye hazırlanıyor. Asırlık zeytinyağı ve sabun fabrikaları, kıyıdan dalga dalga dağlara uzanan kurşuni yeşil zeytinlikler, anıt ağaçlar kadar yerel mutfak kültürü de bu mirasın parçası. İlçenin tarihi sokakları meraklı gezginleri bekliyor. İşte size Ayvalık gezi rehberi...
Serhan YEDİG / syedig@hotmail.com 04.07.2017 - 09:00
Son yılların en uzun, en soğuk kışını geçiren Ayvalık şubat sonundan itibaren bahara girdi. Hasara yol açan seller, Ayvacık’tan ulaşan sarsıntılar geride kaldı. Çiçek Adası’ndan toplanıp çarşıda satılan, çevreye mis gibi kokular saçan nergisler, zeytinlikleri süsleyen rengarenk anemon ve yabani orkideler, buzlu sulardan çıkarılıp afiyetle yenen deniz kestaneleri, damak şenlendiren kuzu göbeği mantarları da…
Bahar yağmurları her zamankinden yoğundu. Kuraklıktan bunalmış zeytin, erguvan, mor salkım, akasya ve iğdeler coştu.
Bu yılın çiçek, renk, koku şöleni her zamankinden görkemliydi. Ve mayıs başında yaz geldi. İzmir, Ankara, İstanbul’dan gelen hafta sonu tatilcileri çocuk çocuk Badavut’ta denize giriyor. Suyun sıcaklığı 20 dereceyi buldu.
İlçede bu kışın gündemi Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın doğal sit alanlarının koruma derecelerini düşürme girişimiydi. Ayvalık Adaları Tabiat Parkı’nı imara, talana açacak gelişmeye karşı yerel sivil toplum örgütlerinin başlattığı kampanya ulusal düzeyde destek buldu. İlçe ve büyükşehir belediyesinin bakanlığa olumsuz görüş bildirmesiyle tehlike bir süreliğine bertaraf edildi.
Yine de 22 adayı otellere tahsis edip Maldivler’e dönüştürmek, kruvaziyer limanı inşa etmek, Ege’nin en büyük tatil köyünü kurmak gibi “çılgın projeler” havada uçuşuyor. TBMM’deki zeytinliklerle ilgili kanun değişikliği bir başka tehlike.
Geçmişte aralarında topladıkları parayla davalar açan, yeldeğirmenlerini tabiat parkına sokmayan STK’ların yeni hedefi 2016 Kasımı’ndan bu yana çalıştırılmayan atıksu ünitesi: Çevreciler, tesisi CHP’li ilçe belediyesinden işletmecisiyle devralan AKP’li büyükşehir belediyesine karşı yasal yollara başvurmaya hazırlanıyor.
Yazın bir milyon tatilciyi ağırlayan Ayvalık denizinin temizliği, sahillerinde TÜRÇEV’in onayıyla 2017’de dalgalanacak 13 Mavi Bayrak’ın geleceği bu mücadelenin sonuçlarına bağlı… (Bu yıl listeye Altınova Kumadası Plajı, Sarmısaklı Halk Plajı eklendi. Geçen yıl çıkarılan Cunda Duba Plajı tekrar listeye alındı. Bayraklardan dördü Setur’un marinası ve üç yatında dalgalanıyor.)
Ayvalık son yılların en güzel haberini nisan sonunda UNESCO Milli Komitesi’nden aldı. UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne girmek için ilçe belediyesinin komiteye yaptığı başvuru değerlendirmeye değer bulundu.
Tarihi zeytin-sabun fabrikaları, depoları, zeytinlikleriyle Türkiye’nin “endüstriyel miras” kategorisinden ilk aday adayı kabul edildi. Türkiye’deki geçici listenin 72’nci sırasına adı yazıldı.
Haberle birlikte baştan başa UNESCO afişleriyle donatılan Ayvalık başvurudan umutlu. İki çalıştaydan sonra hazırlanan dilekçenin ardından nihai başvuru dosyasının hazırlanabilmesi için OHAL nedeniyle aksayan prosedürün düzeltilmesi, Kültür ve Turizm Bakanlığı’yla protokol imzalanması gerekiyor.
Ardından tarihi bölgenin Alan Yönetim Planı hazırlanıp UNESCO Milli Komitesi’ne sunulacak. ODTÜ ve İTÜ’den beş araştırma grubunun yürüttüğü belgeleme çalışması başvuruya bilimsel destek sağlayacak.
İlçe belediyesinin UNESCO Birimi’nden Yalın Tüzmen, başvurudan önce Ayvalık isminin milli komitede “endüstriyel miras” kategorisi örneği olarak gündeme gelmesinin kendilerine umut verdiğini söylüyor: “Dünyada kent düzeyinde endüstriyel miras başvurusu yapan ilk örnek olmamız da bir başka avantaj.”
Her ne kadar ismini ayva bolluğundan alsa da, Ayvalık’ın tarihi ve kültürü “ölmez ağacı”yla yazılmış. Eski sokaklarında yürürken karşınıza çıkan her binanın, meydanın, hatta taşın zeytine bağlı bir öyküsü var. Arnavut kaldırımı sokaklara sıralanmış cumbalı evlerin, yaseminlerle süslenmiş sarımsak taşından duvarların oluşturduğu güzelim tablo öykülerle anlam kazanıyor. Sıradanlıktan kurtulup UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne girmeyi hak ediyor.
16’ncı yüzyılda Ayvalık’ı zeytin bahçesine dönüştüren Midilli’liler volkanik toprak ve tüf sayesinde elde ettikleri zeytinyağının özgün aromasına, kalitesine ne kadar şaşırmıştır bilinmez.
Fakat 1807 baharında kente ayak basan Fransız matbaacı Firmin Didot’nun zeytincilik geliriyle 300 yılda ulaşılan uygarlık düzeyine şaşırdığı aşikar. 1826’da Paris’te yayımlanan anılarında Ayvalık Akademisi’ni uzun uzun anlatıyor. Bugün sadece Cumhuriyet İlkokulu’na dönüştürülen binası ayakta kalan akademide tarih, matematik, astronomi dersleri verildiğini yazıyor.
Didot’nun kurduğu matbaada pek çok kitap basılmış. Hatta Yunan bağımsızlık hareketini başlatan 1821 isyanında şehir yanarken Midilli’ye kaçırılan matbaada Yunanistan’ın ilk gazetesi yayımlanmış.
1894’te Düyun-i Umumiye sekreteri sıfatıyla Ayvalık’a gelen, ekonomik envanter çıkaran Vital Cuinet’nin verdiği bilgiler de bizim için hayret vesilesi. 23 bin nüfuslu kentte 24 okul, 18 yağhane, 26 sabunhane bulunduğunu, İngiltere, Rusya, Romanya’ya satılan kaliteli zeytinyağının 1867 Paris Üniversel Fuarı’nda altın madalya kazandığını yazıyor Cuinet. Kaliteli şarap ve sakız üretimini de kayda geçirmiş.
Limanına bir yılda 509’u buharlı olmak üzere 2432 geminin yanaştığını, 9 milyon Frank ihracat, 3.4 milyon Frank ithalat yapıldığını öğreniyoruz. Şehirde İngiliz, Fransız, İtalyan, Yunan konsoloslukları bulunduğunu, 1506 Batılının yaşadığını, Midilli ile arasında 13 millik telgraf hattı bulunduğunu da ekliyor notlarına.
En yeni teknolojilerle kurulan zeytinyağı, sabun fabrikaları Osmanlı’da sanayileşme hamlesinin öncüleriydi. 1923’te Mübadele sırasında şehrin tüm nüfusu Yunanistan’a gönderilip yerlerine Midilli, Girit ve Balkan göçmenleri yerleştirildiğinde de zeytincilik önceliğini korudu. 1950’lerde Cumhurbaşkanı Celal Bayar’ın gemiyle gelip Çamlık’taki köşkünde ziyaret ettiği Ali Cömert, yağ kralı Sezai Ömer Madra gibi ülkenin önde gelen zenginleri çıktı Ayvalık’tan.
Zeytinyağı fabrikaları yıllar önce İzmir otoyolunun kıyısındaki bölgeye taşındı. Geçmişin ayakta kalan büyük fabrikalarından Kırlangıç belediye tarafından kültür kompleksine dönüştürülmeye hazırlanıyor. Hüseyin Yurttaş’ın romanına konu olan Madra Sabunhanesi, Armaggan Grubu’nca satın alındı. Merkezdeki Sabuncugil fabrikası kısmen otopark, Madra Zeytinyağı Fabrikası ise Migros. Gümüşlü’deki görkemli Emirzade fabrikası kısa süre önce el değiştirdi.
UNESCO adaylığına konu olan endüstriyel mirası keşfetmek, foto safariye çıkmak isterseniz bu fabrikaların yanı sıra merkezde, bugün “06” olarak bilinen bölgenin arka sokaklarında yürüyüşe çıkmanız gerekir.
Eski atölyeler, depolar, evlerin zemin katındaki işlikler, küpler, Kozak’tan Gömeç’e uzanan zeytin denizi ve Cunda sahilinde çoğu restorana dönüştürülen eski zeytinyağı atölyeleri de görülmeye değer.
Armutçuk Mahallesi’ndeki Zeytin Müzesi’nde üretim süreci ve zeytinin öyküsü anlatılıyor. Ticaret Odası’nın laboratuvarında ücret karşılığı tadım dersi almak mümkün. Zeytin ağacının gözalıcı dokusuna merkezdeki Gülen Odun ve Kürşat Zeytincilik, Cunda’daki Tarla Kuşu, Vino, Atölye Patika’nın ahşap ev eşya reyonlarında tanık olabilirsiniz. Ve kenti daha yakından tanımak isterseniz Ahmet Yorulmaz’ın Remzi Kitabevi’nce yayımlanan Ayvalık’ı Gezerken kitabından edinebilirsiniz…
Yerel lezzetleri koruyan, kalite standartlarına dikkat eden işletmeleri öne çıkartmak amacıyla “Ayvalık Lezzet Noktaları” girişimi başlatıldı. İlçe belediyesi, ticaret odası, kadın girişimciler, ilçe turizm, kaymakamlık desteğiyle hazırlanan web sitesinde kriterlere uyan 53 işletme, favori ürünleriyle tanıtılıyor. Her yıl jüri ve halk oyuyla iki işletme ödüllendirilecek, yıllık yerel gastronomi rehberi yayımlanacak (www.ayvaliklezzetnoktalari.com).
Ayvalık’ın en önemli tarihi yapılarından Panagia Phaneromeni Ayazması’da restorasyon başladı.
Belediyeye ait Paşalimanı kafe ve restoranı yıkıldı, yenilendi.
Tarihi mahallelerden Macaron’da gurme restoran Aivali açıldı (Barbaros Cd. No: 68), 5 bin kitaplık kütüphanesiyle hizmet veren Hane mönüsünü zenginleştirdi (Çifte Çeşme Sk. No:55).
Tüm toplu ulaşım araçlarında elektronik kart sistemine geçildi, araçlarda para kabul edilmiyor.
Ayvalık Müzik Akademisi’nin gelenekselleşen festivali 18-21 Temmuz’da. Aleksandr Rudin’in şefliğinde AIMA Festival Orkestrası, Borusan Kuvartet’in yanı sıra akademinin konuk solistleri sahneye çıkacak (www.ayvalikmusic.org)
Ayvalık’taki yaşamı Gökçe Dölek’in “Büyük Resim” romanına konu olan Beyza Gürbüzer’in Şimdi Rum Meyhanesi, 11 çeşit mevsimlik mezesine, cuma, cumartesi çello-buzuki akşamlarını ekledi (Cumhuriyet Caddesi No: 78).
Sanat Fabrikası’ndan yıllar sonra iki yeni tiyatro mekanı açıldı. Oyuncu Serhat Özcan’ın kurduğu Ayvalık Yeni Sahne 1438, ilçe merkezindeki antikacılar sokağında kabare, kafe, bar ve konser mekanı olarak hizmet verecek (Barbaros Sok. 8. Kısım, No:18). Nejat Uygur’un torunu Mana Uygur’un kurduğu Uygur Performans Sanatları ise gösterilerin yanı sıra eğitim programları düzenleyecek (Barbaros Cad. No: 43) .
Ayvalık iç denizini temizleyecek akıntının önünü açmak için yenilenen Cunda köprüsü hizmete girdi, fakat köprünün su akışını tamamen kesen servis yolu yerli yerinde.
Cunda Adası’ndan Çamlık semtine denizden motor servisi başlatıldı. Günbatımı ve mehtap seyri için tavsiye edeceğimiz seferler cuma, cumartesi, pazar günleri saat 16.00, 18.00, 21.30, 23.00’te. Ayrıca Cumhuriyet Meydanı sahilinden tekneyle gece turları, minibüsle Şeytan Sofrası’na günbatımı turları düzenleniyor.
GezginAyvalık AyvalıkAyvalık gezisiayvalık zeytinliklerSeyahat