Alkol Reklamlarının Hukuki Açıdan Değerlendirilmesi | Özge Demirel
Alkollü içki reklamlarına ilişkin olarak 11 Haziran 2013 tarih ve 28674 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan 6487 Sayılı Bazı Kanunlar ile 375 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’un 2. Maddesi uyarınca alkollü içki reklamlarının her ne şekilde olursa olsun yapılması yasaklanmıştır.
Her çeşit alkol ve alkollü içkinin televizyon, kablolu yayın, radyo ve kamu yayın araçları ile reklamının yapılmasının yasak olduğu 4250 sayılı İspirto ve İspirtolu İçkiler İnhisarı Kanunu’nun 19. maddesi ile belirtilmişse de günümüzde internet ve gazeteler başta olmak üzere bilbord, afiş vb. yayın araçlarında alkollü içki reklamlarına sıkça rastlanmaktadır.
Konunun daha kolay anlaşılması adına öncelikle alkollü içkinin ve reklamın tanımına yer vermenin yerinde olacağı kanaatindeyim.
Alkolü içki: Hacmen % 0,5 ve daha fazla alkol içeren bira, şarap ve Türk Gıda Kodeksinde yer alan distile alkollü içkiler ile bu kodekste yer almamakla birlikte belirtilen sınırlama dahilinde alkol içeren diğer alkollü içecekleri, ifade etmektedir. (Alkol ve Alkollü İçkilerin İç ve Dış Ticaretine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in Tanımlar başlıklı 4. Maddesi)
Reklam: Hedef kitleyi belirli bir davranışta bulunmaya ikna etmek, belirli bir düşünceye yöneltmek, dikkatlerini bir ürüne, hizmete, markaya, fikir ya da kuruluşa çekmeye çalışmak; belirli bir ürün, hizmet veya marka ile ilgili bilgi vermek ya da daha fazla bilgi edinmeye yöneltmek; hedef kitlenin belirli bir ürün, hizmet veya markaya ilişkin görüş, davranış, tutum ya da izlenimlerini değiştirmelerini veya belirli bir görüş, davranış ya da tutumu benimsemelerini sağlamak; belirli bir ürünü, hizmeti ya da markayı, onu satın alma yahut kiralama ihtimali yüksek olan kitlelere tanıtmak, beğendirmek ve böylelikle onun denenmesini, hatırlanmasını, satılmasını, satın alınmasını ya da kiralanmasını temin etmek veya belirli bir kişi veya kuruluşa karşı olumlu kamuoyu oluşturmak; belirli bir konuya karşı kamuoyunun duyarlılığını artırmak, bir davayı ya da fikri yaymak amacıyla her türlü iletişim araçları yoluyla iletilen ya da iletişim araçlarından yer ya da süre satın alınarak yahut herhangi bir mülahazaya dayanılarak yayımlanan veya başka yollarla çoğaltılıp dağıtılan, postalanan, gönderilen yahut bulundurulan duyuruyu ifade etmektedir. (4077 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 17. Maddesi)
Yayın kavramı, basılmış veya bir madde üzerine kaydedilmiş eserlerin herkesin görebileceği ya da girebileceği yerlerde gösterilmesi, dağıtılması, dinletilmesi ve satılması olarak tanımlanabilir.
Yayın araçları ise yazılı yayınlar (gazete, dergi, ilan, afiş vb.), sesli yayınlar (plak, kaset, CD vb) ve görüntülü yayınlar (tv programları, videolar vb) olarak sınıflandırılabilir.
Yukarıda da belirtilmiş olduğu üzere 4250 sayılı kanunun 19. maddesinin 4. fıkrasında, alkol, bira ve şarap dahil her çeşit alkollü içkinin televizyon, kablolu yayın, radyo ve kamu yayın araçlarıyla reklamının yapılması ….. yasaktır ibaresine yer verilmiştir. Ancak söz konusu kanun maddesinde yer alan “kamu yayın araçları” ibaresinin tanımı yapılmamış ve bu ifadeden anlaşılması gerekenin kamuya ulaştırılmakta olan yayın araçları mı yoksa kamu tüzel kişiliğini haiz yayın araçları mı olduğu hususunda belirsizlik bulunmaktadır.
Bu hususa ilişkin olarak Danıştay 1. Dairesi 2003/129 E. – 2003/148 K. 04.11.2003 tarihli kararında, kamu yayın araçlarından anlaşılması gerekenin kamu tüzel kişiliğine ait yayın araçları olduğu bu nedenle gerçek ve özel hukuk tüzel kişilerine ait gazete, dergi, sinema salonları, bilbordlar, internet, afiş vb yayın araçlarını kapsamadığı belirtilmektedir.
Danıştay vermiş olduğu bu karar ile kamu yayın araçları ibaresine açıklık getirmiş böylece gerçek kişilere veya özel hukuk tüzel kişilerine ait olan gazete, dergi, sinema salonları, bilbordlar, internet, afiş vb yayın araçlarında alkollü içki reklamlarının yapılmasına olanak sağlamıştır.
Yukarıda belirtilen yayın araçlarında yapılacak olan alkollü içki reklam ve tanıtımlarının ise alkollü içki tüketiminden kaynaklanan kamusal, toplumsal ve tıbbi herhangi bir zararlı etki oluşturmayacak içerikte, ürünün özelliklerini tanıtarak ve tüketiciyi doğru bilgilendirerek marka seçimini kolaylaştırmaya yönelik olması gerekir.
Ayrıca hangi yayın aracında yayınlanıyor olursa olsun alkollü içkilerin kullanılmasını teşvik edici ve özendirici kampanyalar düzenlenmesi ayrıca gençleri hedef alan ve sportif faaliyetler ile alkol kullanımını teşvik eden reklamların yapılması yasaklanmıştır. (Alkol ve Alkollü İçkilerin İç ve Dış Ticaretine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik m.19/f.2.) Söz konusu reklamlar 27264 sayılı Alkollü İçki Reklamlarında Uyulacak İlkeler Hakkında Tebliğde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ’de belirtilen esaslara ve alkol reklamlarına ilişkin Türk Reklam Mevzuatına uygun olmalıdır.
Posted in: Ticaret Hukuku