Başkanlık ve “kuvvetler ayrılığı” prensibi – Tarih Dersi Tarih Öğretmeni
Ana Sayfa / Haberler / Tarih Haberleri / Başkanlık ve “kuvvetler ayrılığı” prensibi
Yorgun Tarih Haberleri Yorum Yap 34 Görünümler
Osmanlı asırlarında Kanuni Sultan Süleyman dönemi…
Hüsrev Paşa, o tarihte Mısır Beylerbeyi’dir. Her zamanki gibi, Mısır Eyaleti’nin vergilerini toplayıp İstanbul›a gönderir. O yıl gelen verginin geçen yıllardan daha fazla olduğunu gören padişah, durumu araştırmak için müfettişler görevlendirir:
Buna rağmen Kanuni,Mısır’dan gelen vergi fazlasını yol, liman, sulama kanalı inşaatlarında kullanılmak üzere Mısır’a iade eder. Hassas yüreği buna rağmen tatmin olmamış olacak ki, Hüsrev Paşa’yı Mısır Beylerbeyliği görevinden alır, yerine Hadîm (hizmetkâr anlamında) Süleyman Paşa’yı tayin eder.
Aşağıdaki olay bunun delilidir…
Muhteşem Süleyman, ihtişamın zirvesinde bulunduğu günlerden Kâğıthane civarında ava çıkar. Dolaşırken, Bizans döneminden kalma su yollarına tesadüf eder. Bunların onarılarak kullanılabileceğini düşünür.
Bu işlerde son derece deneyimli olan Rum mühendis Nikola’yı eski su yollarını tamir etmekle görevlendirir. Kendi kesesinden bir miktar da para verir.
Nikola amele ve ustalar tutup bölgede çalışmaya koyulur. Bunu duyan Vezir-i Âzam (başbakan) Damat Rüstem Paşa’nın tepesi atar. Padişah’ın kendi görev alanına tecavüz ettiğini düşünür ve Nikola’yı zindana attırır.
Rüstem Paşa’nın, dünya hukuk tarihine geçmeye lâyık cevabını bugünkü dile çevirelim: “Hünkârım! Benim haberim olmadan sen böyle işlere kalkışamazsın ve devletin başına keyfî kararlarınla masraf kapıları açamazsın. Bu işi hükümet araştırır ve eğer icap ederse suyu hükümet getirir. Seninle temasına mâni olmak için mühendisi hapse ben attırdım.”
Bu cevap, demokrasilerin temelini teşkil eden “kuvvetler ayrılığı prensibi”nin Osmanlı Devleti’ne, daha ortada demokrasinin “D”si yokken, hâkim olduğunu gösteren bir anlayışı simgeliyor.
Okul kitaplarında sık sık anlatıldığı gibi, “mutlakirade”siyle yerinden fırlayıp, “Padişah hükmüne karşı gelmenin cezası ölümdür; tiz Sadrazam’ın boynu vurula!..” mı dedi?.. Hayır!
“Seni azlittüm! Bütün emvalini [malını-mülkünü] hazineye irad kaydittüm. Var Allah’tan bul!” diyerek sürgüne mi gönderdi?
Yine hayır… Vezir-i Âzam’ına hak verdi, salâhiyetini aştığını kabul edip âdeta özür diledi: “Benimvezirim, münasip olanı yapasun!”
Başkanlık sistemi böyle bir tablo çıkarır mı dersiniz?
Önceki Atatürkçülük Konuları
Sonraki Tarih İle İlgili Güzel Özlü Sözler