Konu: Rind ü Zahid
23.11.07 10:10 #1
Zahid, aslında “dünyaya sırtını dönmüş, onu elinin tersiyle itivermiş kişi” demektir. Yani o, dünyayı bir pula satmış, dünyalık her şeyden yüz çevirmiş, dünya nimetlerinden el etek çekip kendi dünyasına dalmış öyle yiğit bir kişidir ki ne şöhret ve şan, ne mal ve mülk, ne de mevki ve makam onun kalbine girmeye yol bulamaz.
Dünya sevgisine gönlünün kapılarını kapatan bir insan, maddeten zengin de olsa sureta fakir gibi yaşar; onun zenginliği iç dünyasında görülür. Maamafih nice fakirler de vardır ki dünya peşinde koşmaktan yorgun, bitkin ve perişan olmuşlar; hırsları yüzünden asla mutluluk bulamamışlardır. Bu açıdan bakıldığında zühd zenginliğin, dünyaya rağbet de fakirliğin sebebi olur. Çünki dünya öyle bir gölgedir ki kişi ona arkasını dönünce peşinden gelir de, kişi onun peşine düşünce hep önünden kaçar.
‘Zahid’ kelimesinin tasavvufî terminolojideki anlamı biraz olumsuz biçimde “ham sofu, çiğ tavırlı dindar, dinin özünden ziyade şekilciliğiyle ilgilenen kişi, dediğim dedik bir dayatmacı”yı karşılar. Pişmek kelimesini hiç tanımamış, bilge tecrübelerden uzak, arif ve âşıklığın ne demek olduğunu anlamayacak kadar bağnaz ve dini dış görünüşünde göstermek üzerine tavizsiz hareket eden, daha giysi ve suretinin şeklinden başlayarak kendini zahire kaptırmış bir tiptir. Onun kendince doğruları vardır ve bunlardan taviz vermek, haşa dinden çıkmak gibidir. Muhtemelen böyle bir kişi dini temsil ederse din korkulacak bir yapıya sokulmuş, zahid de o evvelki güzel ve sevecen anlamını bırakıp asık suratlı, soğuk bir kılığa bürünmüş olur ki eskiler ona ‘’kaba sofu” derler. Hani şairin dediği gibi:
Zâhid bu bürûdetle eğer duzaha girsen
Bir lü’le duhan yakmağa ateş bulamazsın
Anlamı şöyle: Ey kaba sofu! Eğer yüzünden düşenin bin parça olduğu şu asık suratla cehenneme yol uğratacak olsan, orada bir sigara yakımlık bile ateş bırakmazsın (cehennemi söndürürsün)!..
Tasavvufta ve eski kültürümüzde zahidin zıddı olan kişiye ‘rind’ denir. Bunlardan birinin içini dışına çevirdiğinizde karşınıza öteki çıkar. Bu durumda rind, dünyaya ait endişeleri hoş gören, üzüntü ve neşeyi aynı kategoride değerlendiren, hayat felsefesini dünyanın geçiciliği üzerine kurmuş bilge bir kişidir. Biraz aldırışsız bir şair, biraz bohem bir filozof... Zâhidin zâhir ehli ve şekilciliği karşısında onu batın ehli ve aldırışsız olarak görürüz. Zâhid ne kadar ham ise bu o derece pişmiştir. Zâhid aşka karşıdır, onu günah sayar; ama rind âşık olmakla iftihar eder. Zâhid aklıyla, rind ise gönlüyle ilgilidir.
Rindlik düşüncesi Divan şiirinde bir mazmun olarak hep özenilen bir davranış biçimi olagelmiştir. Şairler kendilerini bir rind olarak değerlendirirler ve güya dünyaya bir pul kadar değer biçmezler. Rind, serbest tavırlıdır, içkiden, sevgiliden, zevk ü safadan nasipdar olmak ister. Böyle yapmakla kulluğunu yerine getirmiş, cenneti kazanmış olacaktır. Bu tür rindliğin sözcülerinden biri olan Nabî bakınız ne diyor:
Kimdir bizi men eyleyecek bâğ–ı cinândan
Mevrûs–ı pederdir gireriz hane bizimdir
Demek olur ki: “Bizi cennet bahçelerinden men edebilecek olan da kimmiş! Orası bize babamız Adem’den mirastır, elbette gireriz; ev bizim değil mi!?..’’
Kıskandığımız sanılmasın, orada kelime–i tevhid getiren herkese yer bulunur elbet!..
23.11.07 18:37 #2
Teşekkürler... Çok güzeldi...
Zahid Kim ?
Son Mesaj: 30.11.08, 20:25