12) EDİGE DESTANI - Yeniden Ergenekon : Yeniden Ergenekon
12) EDİGE DESTANI
Yayin Tarihi 17 Mart, 2009 Kategori TÜRK VE DÜNYA DESTANLARI EDİGE DESTANI
Cengiz Han dönemi ve ardından Türk Dünyasında, kahramanların hayatının destanlaştırıldığını ve anlatıldığını hepimiz biliyoruz. Ten ve Özi ırmaklarından İrtiş boylarına kadar uzanan geniş ovalarda Nogaylı veya Kıpçak boyları halinde yaşayan Türkler arasında destan repertuarı geçen zaman içinde bünyesine yeni kahramanların hikayeleri katar. Bu sürecin XV. Yüzyılında yaşamış bir tarihi şahsiyet olan Nogay beylerinden Edige’nin kahramanlıkları etrafında da yine böyle bir destan oluşmuştur. Altınordu’nun Toktamış Han tarafından yönetildiği sırada bu kahraman ortaya çıkmıştır. Destanın anlatımına göre;
Toktamış ile Edige arasında ceryan eden mücadelenin ardında mensup olduğu Nogaylı boyların uğradığı haksızlıkların ve Edige’nin öldürülmesi için Toktamış’ın düzenlediği planları kahraman, kendisine bağlı adamlarının yardımı ile etkisiz bırakır. Altınordu topraklarını bırakıp Timur Bek’in yanına erişmek üzere İdil’i aşıp karşı yakaya geçer. Timur Bek’in kızı Akbilek ile kırk kulunu kaçırıp elinde tutan ve tek başına dünyaya meydan okuyan Kara Tiyin alp adlı bir kahramanın varlığını duyar. Kızın da yardımı ile bu kahramanı öldürür. Akbilek ile kırk kulunu kurtarır. Timur Bek, kızını ve kırk kulunu kurtarıp kendine getirip teslim eden Edige’ye büyük itibar gösterir. Derdini dinler, ona yardım etmek ister. Edige olanları anlatır ve Timur Bek’ten yardım ister. Timur Bek, her türlü yardımı yapar. Toktamış üzerine sefer açar. Sonunda Edige, Nogaylı halkının başına geçer, han olur. Bütün bu maceralar, mücadeleler Kırım’dan İrtiş boyları arasına kadar uzanan geniş sahada yaşayan Türk destan anlatım repertuarında büyük akisler bırakır. Nogaylı veya Kıpçak diye bilinen Türk boyları arasında şeşenlerin, yıravların “bahşı, cırav, jirav, yomakçı, comokçu, ırçı, ölengçi, akın veya yırçıların” anlatımlarında bu maceralar bir destan metni hüviyeti kazanır. Her bir Türk boyunun destan anlatıcısı repertuvarında XV. Yüzyıldan sonra, Edige Han’ın maceralarını, kahramanlıklarını anlatan bir Nogaylı “Edige Destanı”yer alır. Bir bakıma bu destan repertuarı, o yüzyıllarda umum Türk destan anlatıcılığının müşterek repertuarıdır ve müşterek bir dil ve üsluba sahiptir.
NOT: Destan açıklaması sayın Yaşar KALAFAT’ın “Edige Destanında Olağanüstü Tipler” yazısından alınmıştır. Hocamıza teşekkür ederiz.
“12) EDİGE DESTANI” yazisina 7 Yorum yapilmis
17 Mart, 2009 13:34 Yılmaz Bey,
Edige Destanını ilk kez okuyorum. Yaşar dostumun çalışması demekki gözümden kaçmış. Sana çok teşekkür ederim.
19 Mart, 2009 09:35 Bizimki; zararın neresinden dönülürse kârdır.
Hiç bilmememktense, bu yaşta olsun öğrenmek.
Ama öğrenilenin kıymetini bilmek.
Her Türk biraz şairdir.
Her Türk biraz destan kahramanıdır.
İşte ol sebepten, Türk ciddiye alınmaktadır.
Onları korkutan, tarihin şu veya bu döneminde Türk idarecilerin gafletleri dalaletleri değil.
Her Türk biraz Kürşat, biraz Ulubatlı, biraz Şeyh Şamil, biraz…
Bu birazları sayfalarca uzatmak mümkün.
Hiç kimse destursuz bağımıza girmesin.
eed eed yorum tarihi
6 Mayıs, 2009 00:30 güsellmiş
Hüseyin Erol yorum tarihi
22 Ekim, 2010 21:25 biraz Osmangazi bıraz Atatürk biraz A.Türkeş Bıraz Çatlı….Uzar gider.NEREDE MÜSLÜMAN TÜRK VARSA SELAM OLSUN..
25 Mart, 2013 01:38 Bir soruya cevaptır:
Edige, Nogay Türk beyidir. Altınordu Devleti hakanı Toktamış Han’a karşı verdiği mücadele anlatılmaktadır.
Altınordu Devleti’nin Timur tarafından yıkılması, Rusların tarih sahnesinde güçlenmesine sebep olmuştur.
Mustafa KARABEY yorum tarihi
3 Temmuz, 2015 19:59 Timur Altınordu devletini yıkarak rusların tarih sahnesine çıkmasına sebep olmuş,Türk dünyasının da rus sömürgesi haline gelmesine,milyonlarca Müslüman Türkün katline zemin hazırlamıştır.Ayrıca bizaslılarla anlaşarak Osmanlı devletine de fetret dönemin yaşatmıştır.Ömrü Müslüman öldürmekle geçen bu zalim-gaddar adamın Müslüman olduğunu zannetmiyorum,bazı tarih kitaplarında hafız olduğu yazılmış olsa da.Volter de aynı görüşte…
alperen gün yorum tarihi
2 Mayıs, 2016 19:07 BU KADAR KISA DEĞİL TAM BİLEN NE OLUR ATSIN