Aliağa’daki Oyunbozanlar - Doç. Dr. SONER ESMER
3. Aliağa Uluslararası Liman Yönetimi ve Lojistik Zirvesi
Bugün (21.10.2015) Aliağa’da üçüncüsü yapılan zirvede ulusal ve uluslararası çapta önemli sektör temsilcilerinin katılımı vardı. Zirvede tartışmalar üst düzeyde gerçekleşti. Bu anlamda ilk günün başarılı geçtiğini söyleyebilirim. Bu yazıyı zirvede yaptığım konuşmanın ana hatlarından oluşturdum. Sunumun orijinaline web sitemden (www.soneresmer.com) ulaşabilirsiniz.
Aliağa Hinterlant Analizi: Potansiyel Ticaret ve Yatırım Fırsatları
Aliağa, tek başına Türkiye’de 2014 yılında gerçekleşen elleçlemenin %11’ini (42 milyon ton) yaparken konteynerde bu pay % 6’dır (540 bin TEU). Aliağa’nın hinterlandı için sadece Ege bölgesi demek doğru olmayacaktır. Hinterlandın Orta Anadolu’ya kadar uzandığını söyleyebiliriz. Ancak sınırları net olarak belirlenemeyen hinterlant konusunda söylenecek en güzel söz şudur: Limanınıza yükün gelme potansiyeli olan her yer; hinterlandınızdır.
Aliağa hakkında basındaki haberlere bir göz attığımızda çok önemli yatırılmaları çeken bir bölge olduğu ilk bakışta görülebilir. Bölge 70’li yıllardan günümüze halen Ege bölgesinin gelişim alanıdır. Her ne kadar bölgede nihai ürün elleçlemelerinin az olması, genelde ham madde ve yarı mamül elleçlemesinin yapılması, elleçlenen ürünlere sunulacak katma değer hizmetlerin sınırlı olması, bölgede verilen hizmet fiyatlarının benzer olması gibi karakteristik özellikler olsa da yapılacak çok şey var. Bu anlamda Aliağa’daki potansiyelin farkında olan ve ticari dinamikleri iyi analiz eden girişimcilerin önünde önemli fırsatların olduğu aşikardır.
Aliağa’daki oyunbozanlar (Game Changer)
“Game changer” ifadesi son günlerin moda tabiri. Oyun değiştirici, durum değiştirici gibi çevirileri yapılabilir. Biraz da işin içine espri katmak için “oyunbozan” tabirini kullanmak istedim. Kimdir Aliağa’daki oyunbozanlar? Yani Aliağa’daki ticari gelişimi etkileyecek önemli oyuncular kimlerdir, gelişmeler nelerdir?
Oyunbozan 1: Çin
Çin, küresel gelişim ve ticaret stratejisi ile (One Belt-One Road) sadece Aliağa ya da Türkiye’yi değil tüm dünyayı etkilemektedir. Shanghai Uluslararası Taşımacılık Enstitüsüne göre 2030 yılında Çin’de 6 milyar ton yük, 505 milyon TEU konteyner elleçleneceği tahmin edilmektedir. IHS Maritime and Trade’in tahminine göre Uzak Doğu-Avrupa arasındaki mevcut yıllık 15 milyon TEU konteyner taşımasının 2030 yılında iki katına çıkarak 30 milyon TEU’ya ulaşması beklenmektedir.
Oyunbozan 2: Büyüyen Gemi Boyları
Bugün dünyada yük artışı % 1,5-2 seviyelerinde iken gemi kapasitesindeki artış % 7 seviyelerindedir. Dolayısıyla bir “gemi kapasite fazlalığı” vardır. Büyüme sadece ana gemilerde değil, feeder gemiler için de söz konusudur. Bu gelişmelere paralel olarak günümüzde limanlarda 1,160 olan süper post panamax gantry sayısının 2020’lerde 2,000’i bulması bekleniyor. Mega gemiler ölçek ekonomisi sağlıyor ancak limanlara ve hinterlanda ilave yatırım zorunluluğu getiriyor. Geri sahada lojistik alt yapının güçlendirilmesi gerekiyor.
Oyunbozan 3: Küresel Terminal Operatörleri Türkiye’de
Son 10 yıldır dünyada otel zincirleri gibi liman zincirleri olan küresel terminal işletmecilerinin Türkiye’ye yoğun ilgisine şahit oluyoruz. Bir küresel terminal işletmecisinin gelmesi, beraberinde küresel networkün ve kendi know how’ının gelmesi anlamını taşıyor. Önce İspanyol terminal işletmecisi olan ve TCEEGE adı altında Ege Gübre limanında konteyner terminal işletmeciliği yapan Grup Maritim’in ardından dünya devi APM’nin Aliağa’ya gelmesi bölge potansiyelinin somut bir göstergesidir. APM’nin Grup Maritim’i satın alması ise olayı biraz ilginçleştirdi.
Oyunbozan 4: Aliağa’daki liman yatırımları
Nemrut Körfezi çok önemli gelişmelere şahit oluyor. Önceleri sadece kendi yükünü elleçleyen fabrika iskeleleri zamanla 3. şahıslara hizmet vermeye başlamış, sonrasında bazı iskelelerin faaliyetlerinde 3. şahıslara verilen hizmetlerin öne geçtiği görülmüştür. Fabrikaların bir tesisi olan iskeleler stratejik iş birimi haline dönüşmüştür. Hatta işler büyüyünce bazı fabrikalar iskele faaliyetlerini ayırmış, ayrı bir şirket yapılanmasına gitmiştir. Son yıllarda ise bölgede küresel terminal operatörlerinin faaliyet gösterdiğine şahit oluyoruz. Son dört yılda ikinci kez dünyanın en iyi liman işletmecisi seçilen APM Aliağa’da 1.3 milyon TEU kapasiteli bir liman kuruyor. İDÇ iskelesini 100 metre uzatıyor, kazık çalışmalarını bitirdi, betonlamasının yarısını tamamladı, sonrasında ekipman ve ilave depo yatırımı düşünülüyor. Batıçim’de 2-3 nolu iskele 88 metre uzuyor ve 18 metre genişliyor, kazıkların çakılmasına başlandı, tehlikeli yük ve sıvı yükler için gerekli izinler alındı, tank çiftliği kurma çalışmaları var. Ege Gübre her iki iskelesini de 100 metre uzatmayı planlıyor. Bölgede 750 milyon dolarlık LNG terminal yatırımları planlanıyor, ayrıca kazık çakma işlemleri süren Star Rafinerisinin yatırım bedeli 5 milyar doların üzerinde. Tüm bu önemli yatırımlar bölgenin ticari yapısını önemli oranda etkileyecektir.
Oyunbozan 5: Antrepo yatırımları
Bölgedeki müşteri navlundan kar etmek istiyor, ölçek ekonomisine yöneliyor, dolayısıyla bölgenin depo/antrepo ihtiyacı var. A Tipi Genel Antrepo’da süre ve KDV avantajı söz konusu. Limanın kendi deposuna nakliye ücreti ile dışardaki bir depoya nakliye ücreti arasında fark var. Bölgenin bu ihtiyacını gören Batıçim 15 milyon dolarlık yatırımla mevcuttaki 67 dönümlük arsa içindeki 21 adet kapalı antrepoya ilave olarak 20 yeni antrepo yatırımı planlıyor. İDÇ’nin hedefleri arasında ilave depo yatırımları var. Bölgede Batıçim ve İDÇ ile birlikte antreposu olan diğer limanlar ise Ege Gübre ve Nemport. Sadece bu işe odaklanan, bu işi profesyonel olarak yapan ve önemli bir tecrübe sahibi olan Ceynak’da bölgede önemli bir kapasite oluşturuyor. Ayrıca Abalıoğlu’nun bölgede depo hizmetleri var. Diğer yandan liman işletmelerinin liman hizmetleri, depo hizmetleri ve nakliye hizmetlerini paket halinde sunması kendilerine önemli bir rekabetçi avantaj yaratıyor.
Oyunbozan 6: Demiryolu Lojistiği
Demiryolu lojistiği konusunda Günaydın Grup, Medlog, Mos lojistik ve Öznak faaliyet gösteriyor ve demiryolu ile taşınan yükün payı her geçen gün artıyor. Maliyet avantajı, hizmet sıklığı, uygun transit süre, katma değer hizmet verme gibi demiryoluna ilişkin temel özellikler sağlandığı sürece demiryolunun üstünlüğü ve kuralları değiştirdiği tartışılmaz bir gerçek.
Oyunbozan 7 ve 8: İzmir ve Çandarlı Limanları
Özellikle bölgede bir İzmir limanı geleneği ve alışkanlığı var. İzmir limanının ihale süreci sonrasında doğru yatırımlar ile (yaklaşım kanalı, rıhtım, ekipman gibi) modernleştirilmesi durumunda potansiyeli göz ardı edilmemeli. Her ne kadar İzmir limanına rakip olarak görmesem de Çandarlı limanı yakın gelecekte artması beklenen aktarma trafiğinde dengeleri değiştirecek potansiyelde olacaktır.
Oyunbozan 9: Lojistik Merkezler
Kemalpaşa lojistik merkezi uzun zamandır gündemde olan bir konu. Ancak son günlerde Aliağa Lojistik Merkezi konuşuluyor, bu yönde üst düzeylerde önemli açıklamalar geliyor. Hinterlanttaki yapılanmayı etkileyecek ve çok önemli katkılar sağlayacak olan her iki lojistik merkeze de ihtiyaç var.
Bu durumda limanlar ve lojistik işletmeler ne yapmalı?
• Rekabet lokal düzeyde değil, bölgesel ve uluslararası alanda karşımıza çıkıyor,
• Hinterlandın geliştirilmesi konusunda terminaller arası işbirliği, özellikle ulaşım altyapısının iyileştirilmesi ve geliştirilmesi, İhtisas Gümrükleri ve Aliağa Zirai Karantina Müdürlüğü kurulumu gibi müşteriyi rahatlatacak oluşumların sağlanması boyutunda arttırılmalı,
• Müşteri çok önemli ancak çalışanlarınız da değerli, İç Çevreye yatırım yapılmalı (Mesleki tükenmişlik sendromu engellenmeli),
• Fiyatlar benzer olduğu için kaliteye önem verilmeli,
• Kalite Yönetim Sistemleri, Toplam Kalite Yönetimi Uygulamaları özellikle sürdürülebilir hizmet standartlarının oluşturulması, rekabetçi üstünlük elde etme hususunda önemli. Giderek artan yasal gerekliliklere uyumun sağlanması (İSG Kanunu, Çevre Mevzuatı, Mesleki Yeterlilik v.b. ) gerekli,
• Müşteri ve meslektaşlarla diyalog çok önemli,
• Müşteri odaklı yaklaşım (Terzi Yaklaşımı) benimsenmeli,
• Müşteriye hizmet(ler) paketi (nakliye+depo gibi) sunulmalı,
• Ana iş dalına odaklanılmalı ve katma değer yaratılmalı,
• Ara nakliye minimizasyonu gerçekleştirilmeli,
• Lojistik lojistikçilere bırakılmalı, ancak işbirliği bırakılmamalı (Outsourcing ve Kazan-Kazan İlkesi),
• “Müşteri talebine göre mi yatırım, önce yatırım sonra talep toplama mı?” gibi stratejik sorulara yanıt aranmalı ve harekete geçilmeli,
• Müşterinin ek maliyetleri analiz edilip, projeler üretilmeli.
• İş bazında değil, proje bazında düşünülmeli (taşıma maliyeti artar ama depolama maliyeti düşebilir, zaman tasarrufu sağlanabilir gibi..)
Aliağa’da çok önemli gelişmeler var, Aliağa zincirini kırıyor. Bugün bunu kongre salonundaki herkes gibi bende hissettim.
Bu yazı toplam 83662 defa okunmuştur.
Müthiş bir değerlendirme olmuş hocam, emeğinize, bilginize sağlık.
Liman Operasyon Sistemini (TOS) Nasıl Seçersiniz?14 Ekim 2015 Çarşamba 18:30