Kelimelerin Hikayesi – PopzinGO!
Kelime kökenlerini araştırmak eğlenceli ve öğreticidir. Her kelimenin bir hikayesi vardır. Kökenbilim (etimoloji) kelimelerin kökenlerini, birbirleriyle ilişkilerini, geçirdikleri tarihsel süreçleri araştıran bilim dalıdır. Kelimeleri seviyorsanız gelin aşağıdaki kelimelerin hikayesini okuyalım.
Kelimenin kökenleri, Avrupa’nın 14. yüzyılına damgasını vuran, Avrupa nüfusunun %30’unu silip süpüren, Kara Ölüm lakaplı yıkıcı veba hastalığına dayanıyor. Kelime kaynağını İtalyancanın Venedik lehçesindeki quaranta giorni’den (40 gün) alır. Veba salgınını önlemek adına, kıyıya yanaşan gemilerde hastalık şüphesi olması halinde kıyıya yakın bir yerde 40 gün boyunca gemi mürettebatı ve kargosu tecrit altına alınırdı. 1377 tarihli bir belgede bu sürenin 30 gün olduğu görülüyor. Ancak hastalıkla ilgili daha fazla belirtiye ulaşabilmek için zamanla süre uzatılmış. Uygulama ilk olarak Venedikliler tarafından Dubrovnik (bugün Hırvatistan’dadır) şehrine gelen gemileri kontrol amaçlı olarak gerçekleştirilmeye başlanmış. Bugün karantina (quarantine) kelimesini bir bölgeye giriş çıkışı bir süreliğine engellemek olarak tanımlıyoruz.
Hiç koridorlarda koştuğunuz için uyarıldınız mı? Misafirlikte veya okulda mutlaka koşmuşsunuzdur ve birileri sizi koşmamanız için uyarmıştır. Koridor kelimesi Latince koşmak anlamına gelen “currere” kelimesinden türetilmiştir. Koridorun sözlük anlamı koşu alanıdır. Modern anlamı ise bir binanın içindeki uzun geçit alanıdır. Bu anlamı almaya başlaması 19. yüzyıla dayanır.
Zar kelimesi bize Arapçadan geçmiştir. Arapçada “zehr” biçimindedir. Haçlı Seferleri sırasında alınan bu kelime İngilizcede tehlike, risk, kumar gibi anlamlarda kullanılır. Biz de riskli bir işe giren birini uyarırken “kumar oynuyorsun” deriz.
Alay etmek, iğnelemek, şakayla karışık laf dokundurmak diyebiliriz. Dilimize henüz geçmiş sayılmaz. Sosyal medyanın hayatımıza girmesinden sonra çoğunlukla sosyal medya mecralarında kullanılmaya başlayan bir kelimedir. Kökeni Latincede et parçalamak anlamına “sarkazein” kelimesidir. Sosyal medyada size karşı yapılan sarkastik yorumları okuduğunuzda parçalanmış hissediyorsanız kelime anlamını buluyor demektir. Aynı kökten gelen “karkas”, kemikli sığır eti demektir.
Papatya çiçeği ile ayçiçeği arasındaki benzerliği daha önce fark etmiş miydiniz? “Aa evet gerçekten çok benziyorlar”, “daha önce nasıl fark etmemişiz” dediniz bile çoktan. Papatyanın İngilizce karşılığı olan daisy kelimesi “day’s eye”, yani günün gözü anlamındadır. Çiçeğin taçyaprakları şafakla birlikte açar, günbatımı ile kapanır. Ortaçağ Latincesinde bu çiçeğe güneşin gözü anlamında solis oculus deniyordu. Ayçiçeği sürekli yüzünü güneşe dönük tuttuğu için diğer adı günebakandır. İngilizce karşılığı olan “sunflower”, güneş çiçeği anlamına gelir. Her ne kadar papatyaya güneşle ilgili bir isim vermemiş olsak da hem ayçiçeği ile şekil benzerliği, hem de bu iki çiçeğin güneşle olan ilişkileri anlamlıdır.
Zaboo Mafoo deyince zihninizde bir çağrışım oluyor mu? Çocukken Chris Kratt, Martin Kratt ve Zaboo Mafoo adlı kukla lemurun sunduğu çocuk belgesel programını mutlaka izlemişizdir. Roma mitolojisinde ölülerin kötü ruhları anlamına gelen Latince “lemurum” kelimesi, genelde geceleri faaliyet halinde olan bu Madagaskar maymununun ismi için ilham olmuştur. Muhtemelen lemurum ve Yunancada dişi şeytan anlamına gelen “lamia” kelimelerinin Anadolu-Etrüsk dillerinden geçtiği düşünülüyor. Lemur isminin en eski kullanımını Linnaeus’un İsveç Kralı Adolf Frederik Müzesi Katalogu’nda görüyoruz. Bu çalışmada Linnaeus lemur kelimesini neden kullandığını açıklamış.
“Onlara lemur adını verdim çünkü onlar genelde geceleri gezerler ve yavaş bir tempo ile dolaşırlar.”
Anladığımız kadarıyla geceleri kötü ruhların dolaştığı düşüncesiyle lemurlara bu isim verilmiş.
Eski Fransızcada ölü anlamındaki “mort” ve rehin, ipotek anlamındaki “gage” kelimelerinin birleşiminden meydana gelmiştir. Türkçe karşılığı, ipotekli satış anlamına gelir. Bir malın kendisi güvence gösterilerek satın alınmasıdır. Günümüzde de gerek konut satışında gerekse motorlu taşıt satışında uygulanan bir yöntemdir. Bir gün mortgage kredisi çekmeyi düşünürseniz, kelimenin ölü ipotek anlamında olduğunu hatırlayın ve kredi çekmeden önce tekrar düşünün.
etimolojikelime kökenikökenbilimmortgagezaboo mafoo
Emeğinize sağlık hocam, kesinlikle devam içeriklerini yazmalısınız.
Cem yılmaza baya güldüm…
Uygulama ilk olarak Venedikliler tarafından Dubrovnik (bugün Hırvatistan’dadır) şehrine gelen gemileri kontrol amaçlı olarak gerçekleştirilmeye başlanmış.
busragullu 6 gün önce
Bu Millete Herşeyi Öğrettim Ama Uşaklığı Öğretemedim!