MALİ MEVZUAT SİRKÜLERİ NO : 2013 / 86 - PDF
Download "MALİ MEVZUAT SİRKÜLERİ NO : 2013 / 86"
1 İstanbul, 06 Aralık 2013 MALİ MEVZUAT SİRKÜLERİ NO : 2013 / 86 KONU : Defter Tasdikleri Hk. 1- Türk Ticaret Kanununa Göre Defter Tasdikleri 6102 Sayılı yeni Türk Ticaret Kanununun 64 ve 65.maddelerine göre her tacir ticari işletmesinin iktisadi ve mali durumunu, borç ve alacak ilişkilerini ve her hesap dönemi içinde elde edilen neticeleri bu Kanuna göre açıkça görülebilir şekilde tespit etmek maksadıyla ticari defterleri tutmaya mecburdur. Kanunun 64.maddesinde tutulacak ticari defterler aşağıdaki gibi sayılmış olup, Kanunun 65.maddesine göre ticari defterlerin Türkçe olarak tutulması gerekmektedir. i) Yevmiye defteri, ii) Defteri kebir, iii) Envanter defteri, iv) Pay defteri, v) Yönetim Kurulu karar defteri, vi) Genel Kurul toplantı ve müzakere defteri, Öte yandan, Ticaret Kanununun bahse konu 64.maddesinin (5) numaralı fıkrasında; Bu Kanuna tabi gerçek ve tüzel kişilerin, 213 Sayılı Vergi Usul Kanununun defter tutma ve kayıt zamanı ile ilgili hükümleri ile aynı Kanunun 175. ve mükerrer 257.maddelerinde yer alan yetkiye istinaden yapılan düzenlemelere uymak zorunda oldukları da hükme bağlanmıştır. Bu itibarla defter tutma konusunda Vergi Usul Kanunu hükümlerinin de dikkate alınması gerekmektedir. Kimlerin tacir sayılacağı konusu ise yeni Ticaret Kanununun maddelerinde düzenlenmiştir. Buna göre aşağıda sayılan kişiler tacir sayılmaktadır. a) Tüzel Kişiler : - Ticaret Şirketleri (Kolektif, komandit, anonim, limited ve kooperatif şirketler.) - Amacına varmak için ticari bir işletme işleten vakıflar, dernekler ve kendi kuruluş kanunları gereğince özel hukuk hükümlerine göre yönetilmek veya ticari şekilde işletilmek üzere Devlet, il özel idaresi, belediye ve köy ile diğer kamu tüzel kişileri tarafından kurulan kurum ve kuruluşlar. (Devlet, il özel idaresi, belediye ve köy ile diğer kamu tüzel kişileri ile kamu yararına çalışan dernekler ve gelirlerinin yarısından fazlasını kamu görevi niteliğindeki işlere harcayan vakıflar, bir ticari işletmeyi, ister doğrudan doğruya ister kamu hukuku hükümlerine göre yönetilen ve işletilen bir tüzel kişi eliyle işletsinler, kendileri tacir sayılmazlar.) Yukarıda sayılanlar Ticaret Kanununun 64.maddesinde yer alan ve yukarıda sayılan ticari defterleri tutacaklardır. ~ 1 ~
2 b) Gerçek Kişiler : Bir ticari işletmeyi, kısmen de olsa, kendi adına işleten kişiler. Küçük ve kısıtlılara ait işletmeyi bunlar adına işleten yasal temsilci tacir sayılmamaktadır. Bu işlerde tacir sıfatı, temsil edilen küçük ve kısıtlıya aittir. (Ancak, yasal temsilci ceza hükümlerinin uygulanması yönünden tacir gibi sorumludur.) Ticaret yapmaktan men edilenlerin yasağa aykırı bir şekilde ticari işletme işletmeleri halinde de, bu kişiler tacir sayılmaktadır. (Yasağa aykırı hareketin doğurduğu hukuki, cezai ve disipline ilişkin hükümler saklıdır.) Tacir sayılan gerçek kişiler Ticaret Kanununun 64.maddesinde yer alan ve yukarıda sayılan ticari defterlerden ilk üçünü tutacaklardır. Esnaf : İster gezici olsun ister bir dükkanda veya bir sokağın belirli yerlerinde sabit bulunsun, ekonomik faaliyeti sermayesinden fazla bedeni çalışmasına dayanan ve geliri yeni Ticaret Kanununun 11/2 maddesi uyarınca çıkarılacak Kararnamede gösterilen sınırı aşmayan ve sanat veya ticaretle uğraşan kişi esnaf sayılmıştır. Ticaret Kanununun bahsi geçen 11.maddesinin 2.fıkrasında, ticari işletme ile esnaf işletmesi arasındaki sınırın, Bakanlar Kurulunca çıkarılacak kararnamede gösterileceği hükme bağlanmıştır. Bahse konu kararname henüz yayımlanmamıştır. Bu hükümler uyarınca esnaf kabul edilecek kişiler Ticaret Kanununa göre defter tutmayacak olup, bu kişiler defterlerini Vergi Usul Kanununa göre tasdik ettirecek ve tutacaklardır. (Meslek mevzuatları ile ilgili hükümler saklıdır.) Türk Ticaret Kanununun 64. Maddesine göre fiziki ortamda defter tutulacak hallerde; - Şirketlerin kuruluş aşamasında yukarıda belirtilen defterlerin kullanılmaya başlanmadan önce tacir tarafından ticaret sicili memurluğuna veya notere ibraz edilerek onaylattırılması gerekmektedir. (Açılış onayının noter tarafından yapıldığı hallerde noter, ticaret sicili tasdiknamesini aramak zorundadır.) - Şirketlerin izleyen faaliyet dönemlerindeki açılış onaylarının ise, defterlerin kullanılacağı faaliyet döneminin ilk ayından önceki ayın sonuna (takvim yılı esasına tabi olanlarda önceki yılın Aralık ayı sonuna) kadar notere yaptırılması gerekmektedir. Ancak, pay defteri ile genel kurul toplantı ve müzakere defteri yeterli yaprakları bulunmak kaydıyla izleyen faaliyet dönemlerinde de açılış onayı yaptırılmaksızın kullanılmaya devam edilebilecektir. Öte yandan Yeni Türk Ticaret Kanununun 64.maddesine göre bir yıl için tutulan yevmiye defterinin izleyen faaliyeti döneminin altıncı ayının sonuna (takvim yılı esasına tabi olanlarda izleyen yılın Haziran ayı sonuna) kadar; yönetim kurulu kararı defterinin ise, izleyen faaliyet döneminin üçüncü ayının sonuna (takvim yılı esasına tabi olanlarda izleyen yılın Mart ayı sonuna) kadar notere kapanış onaylarının yaptırılması gerekmektedir. Diğer defterler için ise böyle bir uygulama öngörülmemiştir. Ticari defterlerin elektronik ortamda tutulması halinde ise, bu defterlerin açılışlarında ve yevmiye defteri ile yönetim kurulu karar defterinin kapanışında noter onayı aranmayacaktır. Fiziki ortamda veya elektronik ortamda tutulan ticari defterlerin nasıl tutulacağı, defterlere kayıt zamanı, onay yenileme ile açılış ve kapanış onaylarının şekli ve esasları Gümrük ve Ticaret Bakanlığı ile Maliye Bakanlığınca müştereken çıkarılan ve tarihli Resmi Gazete de yayımlanan Ticari Defterlere ilişkin Tebliğ ile belirtilmiştir. (Bakınız, 2012/104 Sayılı Sirkülerimiz.) ~ 2 ~
3 2- Vergi Usul Kanununa Göre Defter Tasdikleri Vergi Usul Kanununa göre tüccarlar defter tutma bakımından iki sınıfa ayrılmış olup, -Birinci sınıf tüccarların bilanço esasına göre, -İkinci sınıf tüccarların ise işletme hesabı esasına göre, defter tutmaları öngörülmüştür. ( V.U.K. Md.,176) Birinci ve İkinci sınıf tüccarlarla ilgili kriterler ise Kanunun 177 ve 178.maddelerinde düzenlenmiştir. Bilanço esasına göre defter tutacak birinci sınıf tüccarların aşağıdaki defterleri tutması gerekmektedir. i) Yevmiye defteri, ii) Defteri kebir, iii)envanter defteri, ikinci sınıf tacirlerin ise sadece işletme hesabı defteri tutmaları gerekli ve yeterlidir. Vergi Usul Kanununun 220.maddesine göre tüccarların tutması gereken defterlerden tasdike tabi olanlar ise aşağıdaki sayılmış olup, defteri kebir Vergi Usul Kanuna göre tasdike tabi defterler arasında yer almamaktadır. - Yevmiye defteri, - Envanter defteri, - İşletme defteri. Defterlerin tasdik zamanı ise Kanunun 221.maddesinde düzenlenmiş olup, maddenin 4884 sayılı kanunla değişen şekline göre; 1- Öteden beri işe devam etmekte olanlar defterin kullanılacağı yıldan önce gelen son ayda (takvim yılı esasına tabi olan mükellefler Aralık ayında,) 2- Hesap dönemleri Maliye Bakanlığı tarafından tespit edilenler (özel hesap dönemine tabi olanlar), hesap döneminden önce gelen son ayda, 3- Yeniden işe başlayanlar, sınıf değiştirenler ve yeni bir mükellefiyete girenler; işe başlama, sınıf değiştirme ve yeni mükellefiyete girme tarihinden önce, vergi muafiyeti kalkanlar ise muaflıktan çıkma tarihinden başlayarak 10 gün içinde, 4- Tasdike tabi defterlerin dolması dolayısıyla veya sair sebeplerle yıl içinde yeni defter kullanmaya mecbur olanlar bunları kullanmaya başlamadan önce, defterlerini tasdik ettirmek zorundadırlar. Defterlerini ertesi yılda da kullanmak isteyenler ise Ocak ayı (hesap dönemleri Maliye Bakanlığınca tespit edilenler bu dönemin ilk ayı) içinde tasdik yeniletmeye mecburdurlar. (V.U.K. Md. 222) (Vergi Usul Kanununda ticari defterler için, Türk Ticaret Kanununda yevmiye ve yönetim kurulu karar defterleri için öngörüldüğü şekilde kapanış tasdiki öngören herhangi bir düzenleme yer almamaktadır.) Defterlerin, işyerinin, iş yeri olmayanlar için ise ikametgahın bulunduğu yerdeki Noter veya Noterlik görevini ifa ile mükellef olanlara tasdik ettirilmesi gerekmektedir. Defter tasdiki anonim ve limited şirketlerin kuruluş aşamasında notere tasdik ettirilebileceği gibi, şirket merkezinin bulunduğu yer ticaret sicili memurluğuna da tasdik ettirilebilecektir. (Tasdik makamları tasdik ettikleri defterlere ait bilgileri maliye idaresine vermek durumundadırlar.) ~ 3 ~
4 Vergi Usul Kanununun 352.maddesinde, tasdiki mecburi olan defterlerden herhangi birinin tasdik muamelesinin, süresinin sonundan başlayarak 1 ay içinde yaptırılmış olması ikinci derecede usulsüzlük fiili kabul edilmiştir. Tasdiki mecburi olan defterlerden herhangi birinin tasdik muamelesinin hiç yaptırılmamış olması ise birinci derecede usulsüzlük kabul edilmiştir. Kanuni sürenin sonundan başlayarak 1 ay geçtikten sonra tasdik ettirilen defterlerin hiç tasdik ettirilmemiş sayılacağı da madde hükmünde açıklanmıştır. Öte yandan tutulması mecburi olan defterlerin hepsi veya bir kısmının tutulmamış veya tasdik ettirilmemiş olması Vergi Usul Kanununun 30.maddesinde re sen tarhiyat sebebi sayılmıştır. Yapılan açıklamalardan da anlaşılacağı üzere tacirlerin kullanacakları defterlerin süresinde tasdik ettirilmeleri büyük önem taşımakta olup, tasdik mükellefiyetine gerektiği gibi riayet edilmemesi çok ağır müeyyideleri gündeme getirebilmektedir. Bu itibarla kullanılacak defterlerin mevzuata uygun olarak ve süresinde tasdik ettirilmesine özen gösterilmesi gerekmekte olup, takvim yılı esasına tabi mükelleflerce 2014 yılına ilişkin defter tasdiklerinin içinde bulunan Aralık /2013 ayında yaptırılması gerekmektedir defterlerini 2014 yılında da kullanmak isteyenlerce ise tasdik işleminin Vergi Usul Kanununa göre Ocak/ 2014 ayında yaptırılması gerekmektedir. Ticaret Kanununda bahse konu onay işleminin 2014 yılı Ocak ayında yapılmasına ilişkin açık bir düzenleme yer almamakla birlikte, bu durum Gümrük ve Ticaret Bakanlığı ile Maliye Bakanlığınca müştereken yayımlanan Ticari Defterlere İlişkin Tebliğ in 16.maddesinde düzenlenmiş ve yönetim kurulu karar defteri, yevmiye defteri, envanter defteri ve defteri kebirin yeterli yaprakları bulunması halinde yeni hesap döneminin ilk ayı (takvim yılı esasına tabi olanlarda yeni yılın Ocak ayı) içerisinde onay yenilemek suretiyle kullanılmaya devam edilebileceği açıklanmıştır. NOT: 2014 yılı içerisinde elektronik ortamda defter tutma uygulamasına geçmek zorunda olan ya da ihtiyari olarak elektronik ortamda defter tutma uygulamasına geçmek isteyen mükelleflerin defter tasdikleri konusunda bu hususu da gözönünde bulundurmaları gerekmektedir. Saygılarımızla EK : Ticaret Kanunu ve Vergi Usul Kanununa Göre Defter Tasdikleri Tablosu. Değer Bağımsız Denetim Ve Yeminli Mali Müşavirlik A.Ş. Büyükdere Cad. Nevtron İş Hanı No.119/6, Gayrettepe İstanbul Türkiye Tel: , 02, 04 Faks: A Member of ECOVIS International tax advisors auditors lawyers management consultants in Austria, Belgium, Bulgaria, China, Cyprus, Czech Republic, Denmark, Estonia, Finland, France, Germany, Great Britain, Greece, Hungary, India, Ireland, Italy, Latvia, Lithuania, Malta, Netherlands, Poland, Portugal, Romania, Russia, Slovak Republic, Slovenia, Spain, Switzerland, Turkey, Ukraine and USA ~ 4 ~
5 EK TABLO YENİ TÜRK TİCARET KANUNU VE VERGİ USUL KANUNUNA GÖRE TUTULMASI VE TASDİKİ ZORUNLU DEFTERLER TTK VUK TTK VUK Defter Adı Açılış Onayıf*) Açılış Onayıf*) Kapanış Onayı Kapanış Onayı Yevmiye Defterî 31/Arahk gününe kadarf**) 3 l/aralık gününe kadarf**) İzleyen faaliyet döneminin 6.ayı sonuna (takvim yılı esasında Haziran ayı sonuna) kadar Defteri Kebir 3 l/aralık gününe kadarf**) Zorunlu. Envanter 3l/Aralık gününe kadarf**") 31/Aralık gününe kadarf**] Pay Defteri(***) Genel Kurul Toplantı ve Müzakere Defteri (***) Kuruluşta ya da önceki defterin sayfalarının bitmesi halinde Kuruluşta ya da önceki defterin sayfalarının bitmesi halinde tutulması zorunlu defterlerden tutulması zorunlu defterlerden Yönetim Kurulu Karar Kuruluşta ve izleyen yıllarda ise önceki yılın 31 Aralık gününe kadar tutulması zorunlu İzleyen faaliyet döneminin 3.ayı sonuna (Takvim yılı esasında Defteri (**) defterlerden izleyen yılın Mart ayı sonuna) (*] Yeni kurulan bir işletmede açılış onayları kuruluş sırasında yaptırılır. [**) Faaliyet döneminin takvim yılı olduğu varsayımıyla. Özel hesap dönemi kullananlar defterin kullanılacağı faaliyet döneminin ilk ayından önceki son ayın son gününe kadar. Örneğin hesap dönemi l/eylül-31/ağustos olan İşletmede yeni dönemin defterlerinin açılış onayının son günü 31/Ağustos olur. Açılış onayı Ticaret Sicil Müdürlüğü veya Notere, kapanış onayları Notere yaptırılır. (***) Pay Defteri ile Genel Kurul Toplantı ve Müzakere Defterleri yeterli yaprak bulunmak kaydıyla izleyen faaliyet dönemlerinde de açılış onayı yaptırılmaksızın kullanılmaya devam edilebilir. NOT : Yıl içinde defter sayfalarının bitmesi halinde yeni defterler kullanmaya başlamadan önce tasdik ettirilir.