ADA | Avrupa | Viki Khaçaduryan Arşivi - GR :: Houshamadyan - a project to reconstruct Ottoman Armenian town and village life
Hayganuş Çilingiryan (ileride Çevikyan) erkek kardeşi Rupen Sevag’ın çocuklarıyla. Fotoğraf İstanbul’da, Hayganuş daha bekârken çekilmiş. Hayganuş’un solundaki Şamiram. Hayganuş’un hemen sağındaki çocuğun ismi bilinmiyor; daha sağdaki ise Levon. Şamiram ve Levon, Hayganuş’a çok bağlıydılar. Anlatıldığına göre sevgili halalarının onlardan ayrılıp Yunanistan’a gelin gideceğini öğrendiklerinde çok üzülmüşlerdi. Daha sonra Rupen Sevag’ın dul eşi ve çocukları İstanbul’dan ayrılıp önce Lozan’a, ardından da Fransa’ya yerleşmişlerdir.
Viki Khaçaduryan Arşivi - Atina
Bu sayfada yayınlanan ailevi nesneler günümüzde Viki Khaçaduryan’ın arşivinde bulunmaktadır.
Viki Khaçaduryan’ın annesinin babası Sarkis Çevikyan, anneannesi ise Hayganuş Çevikyan’dır (evlenmeden önce Çilingiryan). Sarkis Çevikyan’ın kökeni Rodosto (Tekirdağ) şehrine dayanmaktadır. Sarkis’in annesinin isminin Mari olduğu da bilinmektedir.
Sarkis’in karısı Hayganuş, Rodosto’nun biraz batısındaki Silivri şehrinde dünyaya gelmiş. Kendisi ünlü şair Rupen Sevag’ın (1885-1915) kız kardeşidir. Hayganuş’un annesinin adı Armaveni, babasının ismi ise Hovhannes’tir. Hovhannes demir tüccarıdır. Hayganuş’un Hayg isminde, hukuk okuyan bir erkek kardeşi daha vardı. Hayg, genç yaşta vereme yakalanmış ve vefat etmiştir. Diğer kız ve erkek kardeşlerinin isimleri Kerovpe, Hedvig, Efdig ve Krapos’tur.
Efdig, Hayganuş’un Onnig Bey Hagopoviç’le evlenen kız kardeşidir. Onnig Bey Silivri’de yaşayan ve bu bölgede verimli tarla ve çiftliklere sahip olan bir Ermenidir. Avusturya-Macaristan İmparatorluğu tebaasıdır. İleri gelen bir şahsiyet olduğundan yerel otoritelerle sıkı ilişkileri vardır. Anlatıldığına göre Onnig Bey’in aracılığı ve rüşvetleri sayesinde Çilingiryan ve Hagopoviç aileleri tehcire tabi tutulmamıştır. Aile üyeleri 1922’de Yunan ordusu geri çekilene kadar Silivri’de kalmıştır.
Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra Rodosto Yunan ordusu tarafından işgal edilmiştir. 1922’den sonra ise Rodosto’daki bütün Ermeniler gibi Çevikyan ailesinden de hayatta kalanlar da baba ocaklarını terk ederek, Türk güçleri gelmeden Yunanistan’a sığınmıştır. Aile Kefalonia adasına yerleşmiştir.
O dönemde ailesinin diğer üyeleri gibi Hayganuş da Silivri’den ayrılmıştır ve İstanbul’da yaşamaktadır. Kardeşi Rupen Sevag Soykırım şehitlerinden biridir. Hayganuş 1924’te İstanbul’dan Yunanistan’a gelin gider ve aynı yıl 24 Kasım tarihinde Kefalonia’da Sarkis Çevikyan’la evlenir. Bu sayfada yayınlana materyaller büyük oranda Hayganuş’un çeyizine ait eşyalardır. İlk çocukları yani Viki’nin annesi Manno, Kefalonia’da dünyaya gelmiştir. Sarkis’in işleri burada iyi gitmeyince ailece Kavala’ya (Yunanistan’ın kuzeydoğusunda) yerleşirler.
Sarkis Çevikyan ile Hayganuş Çilingiryan’ın düğün fotoğrafı, Kefalonia, 1924.
Sarkis Çevikyan’ın Rodosto’da çekilmiş bir fotoğrafı. Fotoğrafçı: Mihran Dadikozyan.
İlk çocukları yani Viki’nin annesi Manno, Kefalonia’da dünyaya gelmiştir. Sarkis’in işleri burada iyi gitmeyince ailece Kavala’ya (Yunanistan’ın kuzeydoğusunda) yerleşirler. İkinci kızları Armine de burada doğar.
Manno, Atina’da Aved Khaçaduryan’la evlenir ve yeni ailesiyle başkentte yaşamaya başlar.
Aved aslen Akşehirlidir. Ailesinin asıl soyadı Conbalakyan’dır ancak göçmenlik yıllarında soyadları Khaçaduryan şeklinde değişmiştir. Aile ilk başta Korfu adasına, daha sonra da Atina’ya yerleşmiştir.
Rupen Çilingiryan’ın (Sevag) karısı Helene Apell Çilingiryan. Çift Lozan’da Rupen Sevag’ın tıp öğrenimi gördüğü sırada tanışmıştır.
Helene/Janni Apell (ileride Çilingiryan), fotoğrafın ortasında, ayakta; anne-babası ve küçük kız kardeşiyle birlikte.
Rupen Sevag (Çilingiryan) ve Helene/Janni Apell.
Rupen Sevag’ın (Çilingiryan) kız kardeşi Hayganuş’a miras kalan doktor çantası. Çantanın üzerindeki “Dr. R. T.” yazısı “Doktor Rupen Çilingiryan (Roupen Tchilingirian) kısaltmasıdır.
Hayganuş İstanbul’dan Yunanistan’a gelirken yanında getirdiği çeyizinin bu bohça sarıldığı tahmin edilmektedir.
Terlik hazırlarken kullanılan çiçek işlemeli kadife. Hayganuş’un İstanbul’dan getirilen çeyizine ait bu kumaşla kocası Sarkis’e terlik dikilmeliydi. Ancak terlik hiç dikilmemiş.
Hayganuş Çevikyan’ın (evlenmeden önce Çilingiryan) çeyizinden bir elişi.
Hayganuş’un elişlerinden bir iğne oyası. Elişinin üzerinde Hayganuş’un isminin baş harfi “H” işlenmiş.
Onnig Hagopoviç (ortada) çocukları Krikor (solunda) ve Sira-Sırpuhi’yle (sağında). Onnig Hayganuş’un kız kardeşi Efdig’in kocasıydı. Onnig ile Efdig’in diğer çocuklarının isimleri Sirvart, Adrine, Kristin Saleri’ydi (İstanbul’da yaşamış meşhur ressam). Muhtemelen 1920’lerde sünümüzde İstanbul’un Bakırköy ilçesine bağlı olan Florya’da çekilmiş bir fotoğraf. Hagopoviçlerin burada bir çiftliği ve köşkü bulunmaktaydı.
Hayganuş ve kızı Manno, 1927. Solda görünen çiçek motifli yastık, sayfamızda serginen çeyizin bir parçasıdır.
Hayganuş Çevikyan’ın (evlenmeden önce Çilingiryan) çeyizinden bir elişi, uzunluğu 62 cm.
1. Hayganuş Çevikyan’ın (evlenmeden önce Çilingiryan) çeyizinden bir elişi, uzunluğu 75 cm.
2. Hayganuş Çevikyan’ın (evlenmeden önce Çilingiryan) çeyizinden bir elişi, uzunluğu 64 cm.
3. Hayganuş Çevikyan’ın (evlenmeden önce Çilingiryan) çeyizinden bir elişi, uzunluğu 74 cm.
Hayganuş Çevikyan’ın (evlenmeden önce Çilingiryan) babası Hovhannes Çilingiryan’a ait metal kutu. Muhtemelen içine tütün koymaktaydı. Daha sonra Hayganuş tarafından iğne kutusu olarak kullanılmıştır.
Hayganuş Çevikyan’ın (evlenmeden önce Çilingiryan) çeyizinden bir elişi, uzunluğu 105 cm.
Hayganuş Çevikyan’ın (evlenmeden önce Çilingiryan) çeyizinden bir elişi, uzunluğu 53 cm.
Hayganuş Çevikyan’ın (evlenmeden önce Çilingiryan) çeyizinden bir elişi, uzunluğu 88 cm.
Gümüş kaşık, çatal ve bardak. Bunlar Rupen Sevag’ın aslen Alman olan karısı Helene/Janni Apell (yakınları ona Janni diye seslenirmiş) tarafından Hayganuş’a hediye edilmiş. İstanbul ve özellikle de Silivri’de kardeşinin iki çocuğuyla Hayganuş ilgilenmekteydi. Rupen ve Helene 1910’da Lozan’da evlenmişlerdi. İlk çocukları Levon da 1912’de Lozan’da dünyaya gelmişti. Aile 1914’te İstanbul’a taşınmış ve ikinci çocukları Şamiram da aynı yıl burada doğmuştu. Rupen Sevag 1915 Soykırımı kurbanlarından biridir. Hayganuş bu eşyaları yanında Yunanistan’a getirmiştir.
Rupen Sevag tarafından Lozan’dan İstanbul’daki ailesine gönderilmiş kartpostal.
Kavala, 1937. Soldan: Manni Çevikyan; Hayganouş Chevikian (née Çilingirian); Arminée Çevikyan; Kristin Saleri (née Hagopoviç).
Grup fotoğrafı, Korfu/Kerkira Ermeni Katolik Yetimhanesi, 1922-1923. En önde, di çökmüş çocuklardan soldan altıncısı Vicky'nin babası Aved Khaçaduryan. Bu fotoğraf Aved'in sahip olduğu en eski hatıra nesnesi. Oturan öğretmenlerden soldan ikincisi muhtemelen Nışan Beşiktaşlıyan (solunda sakallı bir din adamı oturuyor). Fotoğrafın sağında, oturan iki kravatlı öğretmenin ortasındaki çocuk ise Aved'in erkek kardeşi Levon.
Lusin Tabakyan Koleksiyonu-Lübnan
Rupen Sevag ile Hayganuş’un annesi Armaveni Çilingiryan.
Fotoğrafçı: Mihran Dadikozyan.
Hayganuş Çevikyan’ın (evlenmeden önce Çilingiryan)
Bu ses kayıtları 1979 yılında Atina’da yapılmış. Söyleşiyi yapan Krapos’un oğlu Hovhannes Çilingiryan. Ağırlıklı olarak Hayganuş Çevikyan (evlenmeden önce Çilingiryan) konuşuyor. Yer yer Efdig (evlenmeden önce Çilingiryan) ile Onnig Bey Hagopoviç’in kızı Sirvart Kılıçyan’ın da sesi duyuluyor.
Bu bölümde Hayganuş 1922’den sonra, yani Yunan ordusu Silivir’den çekildikten ve burada yeniden Türk hakimiyeti kurulduğu sırada yaşanan bir olayı anlatmaktadır. Onnig Bey Hagopoviç ve ailesinin yanı sıra Çilingiryan ailesi de o tarihte İstanbul’a gelmiştir. Silivri’deki mallarının yağmalanmakta olduğunu duyarlar. Bunun üzerine Onnig Bey, Hayganuş’un kardeşi Krapos’u ve bir başka akrabalarını daha yanına alarak, varlıklarından kurtarabildiklerini alarak İstanbul’a getirmek için gemiyle Silivri’ye gider. Bu olay büyük olasılıkla 1922’nin sonlarında veya 1923’ün başlarında yaşanmış olmalıdır. O tarihte Hayganuş da İstanbul’dadır ve endişeyle Silivri’ye gidenlerin dönmesini beklemektedir. Dönecekleri gün çıkan ve gemiyi alabora edeceğini düşünerek kendisini daha da endişelendiren güçlü fırtınayı çok iyi hatırlıyor. Yolcular sağ salim eve dönerler ancak yanlarında çok az şey getirebilmişlerdir. Bu sayfada yayınlanan Hayganuş’un çeyizi geri getirebildikleri eşyaların arasındadır.
Ses kaydı 2
Hayganuş burada 1905’te Rupen Sevag’ın İstanbul’daki Berberyan Okulu’ndaki mezuniyet töreni sırasında yaptığı veda konuşmasını anlatıyor. Hayganuş ve babası Hovhannes mezuniyet törenine katılmışlar. Hayganuş, okul müdürü Reteos Berberyan’ın Hovhannes’i yüksek öğrenim görmesi için oğlunu Lozan’a göndermeye şahsen ikna ettiğine şahit olmuştur. Ardından Hayganuş Rupen’in tıpa olan yatkınlığını anlatıyor.
Ses kaydı 3
1900’lü yıllar. Hayganuş kısa süreliğine İstanbul’un Üsküdar semtinde erkek kardeşi Hayg’la birlikte yaşamış. Rupen Sevag o sırada Lozan’da ve buradan kardeşlerine hediyeler gönderiyormuş. Hayganuş o dönemdeki günlük yaşamı, gezileri anlatıyor. Burada erkek kardeşiyle Galata’daki bir gezilerini hatırlıyor. İyi başlayan gün, bir lokantaya oturup yemek yiyorlar ve hesabı ödeme zamanı gelince Hayg fark ediyor ki Rupen’in hediye olarak gönderdiği cüzdanı içindeki paralarla birlikte kayıp…
Ses kaydı 4
Hayganuş babası Hovhannes’i anlatıyor. Silivri’nin en meşhur kahvehanesine gitme alışkanlığından, evlerinde gerçekleştirilen ve önemli Türk şahsiyetlerin de katıldığı eğlencelerden bahsediyor. Bu hayat biçimi –Hayganuş’un anlattığına göre- Rupen Sevag’ın öldürülmesinden sonra kökten değişmiştir. Hovhannes daha yalnızlaşır ve Türk dostlarıyla arasına mesafe koyar.
İlik (ahşap) Hayganuş Çevikyan (evlenmeden önce Çilingiryan) bu iliği Yunanistan’a İstanbul’dan yanında getirmiştir. Muhtemelen annesi Armaveni’ye aitti.
kartpostal arkasında şöyle yazıyor:
“Bu lema kuğularının fotoğrafı Türklerin İtalya’yla antlaşma imzaladıkları sarayın önünde ve tam da o günde çekilmiştir, Rupen.”
Bahsi geçen antlaşma Ekim 1912 tarihinde Lozan’da imzalanmıştır. Rupen Sevag o tarihte İsviçre’nin bu şehrinde yaşamakta ve doktorluk yapmaktaydı.