Dünya Üniversiteleri ve Türkiye’de Üniversitelerin Gelişmesi Cilt 1
Bilgi çağı adı ile tanımladığımız bu çağda, Türk ulusunun kaderini değiştiren Kurtuluş Savaşı’nın en önemli bölümü, Türk kültürü ve üniversite devrimidir. Eğitim ve kültür reformunun en önemli basamaklarından biri de; kuşkusuz İstanbul Darülfünun’un kapatılması ve yerine İstanbul Üniversitesi’nin kurulmasıdır. Bu bir anlamda üniversite eğitiminde skolastik düşünce sisteminin reddi, akla ve düşüncede bağımsızlığa dayanan çağdaş üniversite anlayışının da kabulü anlamına gelmektedir.
Bu devrimin mimarları, kültür ve eğitimin önemini kavramış bilgili ve inançlı insanlardır. Olay salt bir eğitim politikası olmaktan çok, Türk toplumunu çağdaş toplumların önüne geçirebilecek bir kültür ve eğitim politikasının planlanması ve uygulanmasıdır. 2000’li yıllara girmek üzere olduğumuz şu günlerde, çağdaş dünyanın gelişmiş ülkeleri ile rekabet gücü olabilen bir Türkiye’nin varlığını; Türk eğitim ve kültür reformunun büyük yürekli ve geniş ufuklu uygulayıcılarına borçluyuz. Bugün ülkemizin eğitim politikasında ve sosyal yaşamında sorunlar ve çarpıklıklar var ise, bu da Türkiye Cumhuriyeti’ni kuran bu aydınlık kafalı ,büyük ufuklu insanların eğitim ve kültür politikalarından sapılmasından kaynaklanmaktadır. Ne yazık ki, bugünün Türkiye’sinde eğitim ve kültür politikalarının uygulayıcılarının çoğu, bilgi sahibi olmaksızın fikir, karar ve daha acısı uygulama şansı sahibidirler. Üniversitelerin görevi bilgi ve kültür eksikliğine bağlı bu oluşumu kültür ve bilimde çağdaş standartları aşarak düzeltmektir.
Ankara Üniversitesi, Cumhuriyet’in ilk üniversitesidir. Çağdaş Cumhuriyet fikrinin eğitim ve kültür politikalarının temeli, bu kurumun içinden yükselmiştir. Türk hukuk sisteminin oluşumu, bu üniversitenin hukuk fakültesinin kuruluşuna emeği geçen Ernest Hirsch ile oluşmuştur. Ernest Hirsch, döneminin en parlak hukukçularından birisidir. 1933-1943 yılları arasında İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nde, 1943-1952 yılları arasında Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nde çalışmıştır. Türk vatandaşlığına geçmiş olan hocamız, sonraki yıllarda Berlin Frei Üniversitesi’nde rektörlük yapmıştır. Kendisi hukukçuluk ötesinden çağın sosyal ve kültürel sorunlarını yaşayarak öğrenmiş, bir büyük bilge ve aydındır. Gerçek bir Türk dostudur. Türkiye’de hukuk sistemimizin öncüsü olan hukuk eğitimcileri ve uygulayıcılarının çoğu, Hirsch’in öğrencileridir.
Prof.Hirsch’in Türk eğitimine ve üniversite geleneğine en önemli katkıları olan çalışmalarından birisi, Ankara Üniversitesi’nin 23 no’lu yayını olan “Dünya Üniversiteleri ve Türkiye’deki Üniversitelerin Gelişmesi” adı ile 1950 yılında yayımlanmış olan elinizdeki kitaptır. Cumhuriyet’in 75. yılında bu kitabı yeniden yayımlamak kimi meslektaşlarımıza nostaljık gelebilir. Ancak, gurur ve teşekkürle Ankara Üniversitesi’nin Rektörü olarak bu kitabı yeniden yayımlamakla, Türk eğitim ve üniversite hayatına ve bu geleneği oluşturan yüce insanlara karşı bir önemli görevi yaptığımız inancını taşıyorum. Türkiye’de üniversite meselesinin hangi aşamalardan ve fikir çatışmalarından geçerek bugünkü noktalara geldiğinin bilinmesi, bence Türkiye’deki her aydının, her üniversite öğretim üyesinin ve her üniversite yöneticisinin sorumluluğudur. Bu kitap, Cumhuriyet eğitim politikalarının ne kadar özlü tartışmalardan geçerek oluşturulduğunun bir belgesidir. Bu kitap dünyanın en zor coğrafyasında bir teokratik sistemden; çağdaş, akılcı bir toplum yaratan insanların hangi ideal ve bilgi potansiyeline sahip olduklarının bir belgesidir. Bizlere, o günün üniversite
ve eğitim politikalarının nasıl oluştuğu bu kitapla ulaşmıştır. Prof.Hirsch, Hasan Ali Yücel’in direktifleri ile bu kitabı oluşturmuştur ve Prof.Hirsch’in genç yardımcıları dünya üniversitelerinin çeşitli özellikleri ile tanıtan değerli bölümlerini yazmışlardır. Kanımca Türk eğitimi ile ilgili temel politikaları düşünen ve planlayan her aydının, her üniversite öğretim üyesinin ve her üniversite yöneticisinin bunları öğrenmesine kesin zorunluluk vardır. Dolayısıyla, bu kitabı, bu ihtiyacı gidermek yolunda çok önemli bir yapıt olarak görmekteyim. Ankara Üniversitesi’nin rektörü olarak bu kitabın günümüzdeki boyutunu yazamamayı, ülke kültürü ve üniversite politikaları adına bir eksikliktir. Bu eksikliğin giderilmesi, Ankara Üniversitesi Öğretim Üyeleri’nin ve Türkiye’deki üniversite idealine gönül vermiş tüm bilimcilerin boyunlarının borcudur.
Kitabın hazırlığına emeği geçen tüm dostlarıma teşekkür ediyor, Cumhuriyet’in 75.yılında bu kitabı Türk aydınlanmasının mimarı olan Yüce Atatürk’e, Hasan Ali Yücel’e, Ernst Hirsch’e ve Cumhuriyet’in ve Türk kültür ve eğitim reformunun adsız kahramanlarının anısına adıyorum.
Bu eserin müdveddeleri baskıya hazır bir şekilde 1946 yılının Aralık ayında Milli Eğitim Bakanlığına tevdi edilmiş, fakat o tarihlerde baskı işine başlanmamıştı.
Müsveddeler bastırılmak üzere 1949 yılında Milli Eğitim Bakanlığı tarafından Ankara Üniversitesi Rektörlüğüne gönderildiği zaman, eserin hazırlandığı tarihten itibaren üç yıllık bir müddet geçmiş bulunuyordu. Bu müddet zarfında memleketimizde Üniversitelerle ilgili bulunan bazı değişiklik ve yenilikler vuku bulmuştu. Böylece eserin tabına başlamadan evvel şu iki şık karşısında bulunuyorduk: ya üç küsür sene zarfında vuku bulmuş olan bu değişiklik ve yenilikleri, hazırlanmış olan metne intikal ettirerek, müsveddeler üzerinde gereken ilâve ve tashihleri yapacak veya metinde herhangi bir değişiklik yapmadan müsveddeleri olduğu gibi matbaaya verecektik.
Biz, hem eserin tabını daha fazla geciktirmemek, hem de bazı bakımlardan intişar zamanında eskimiş olacak bir eseri yayın alanına çıkartmamak için, orta bir yol seçmeyi faydalı gördük ve Üniversiteler kanununun kabulünden sonra vuku bulmuş olan değişiklik ve yenlikleri EK halinde müsveddelerin sonuna ilâve etmeyi ve ayrıca, okuyucuların tetkik ve araştırmalarını kolaylaştırmak maksadiyle, eserin BÜTÜNÜ için bazı arama cetvelleri hazırlamayı daha elverişli bulduk.
Kullanışlı olmasını temin maksadiyle eser iki cilde ayrılmıştır. Bununla beraber her iki cilt bir bütün teşkil etmekte ve bundan dolayı arama cetvelleri de ikinci cildin sonunda bulunmaktadır.
ANKARA, 25 ARALIK 1949
Ordinaryüs Prof.Dr.Ernst E.Hirsch
Türü: Eğitim, Üniversiteler