Dijital kütüphaneler bir gereksinim mi?
by Kaan Karadeniz · Published 27 Eylül 2017 · Updated 3 Ekim 2017
Bilgiye erişim açısından elektronik kütüphaneler veya dijital kütüphaneler her geçen gün daha önemli bir kavram haline dönüşmektedirler. Kütüphanelerin toplumsal gelişim ve ilerleme açısından ne kadar önemli olduklarını kime sorsanız bilirler. Kütüphaneler günümüzdeki teknolojik gelişmelerin hızına yetişebilecek konumda değiller ve bana göre hiçbir zaman yetişemeyecekler.
Kütüphanelerden bazıları kendi sahip olduğu bilgi kaynaklarını dijital ortama aktararak birebir dijital kütüphane oluşturma yoluna giderken; bazısı bilgi kaynaklarının bir bölümünü dijital ortamda yayınlama tercihini yapmaktadır. Bu tutum kütüphanenin konum ve türüne göre değişiklik gösterebilecek bir politikadır. Örnek verilmek gerekirse, bir araştırma kütüphanesi elinde bulunan bilgi kaynaklarını dijital ortama aktararak dijital kütüphane oluşturmayı tercih edebilir. Ancak bir halk kütüphanesinin aynı tercihi yapma olasılığı hem düşük hem de mevcut şartlar dahilinde gereksizdir.
Dijital kütüphane neden gereksinim haline dönüşmüştür?
Her geçen gün İnternet kullanan birey sayısında artış olması başlıca sebeplerden birisidir. Artık bireylerin temel ihtiyaçlarının arasına hareketlilik kavramı dahil olmuştur. Bireyler ihtiyaç duydukları bilgi kaynaklarına erişimde hızı ve kolaylığı ön plana çıkarmaktadır.
Ek olarak kütüphanelerin amaçları artık bu gereksinim ile çakışmaya başlamaktadır. Fiziksel olarak üretilen bilgi kaynaklarının yanı sıra dijital ortamda üretilen bilgi kaynaklarında ciddi artışlar söz konusudur. Hal böyle olunca bilgi kaynaklarını toplama ve uygun bir biçimde topluma sunma amacına sahip kütüphaneler dijital kütüphane çalışmalarını başlatmak zorunda kalmışlardır. Kısacası kütüphanelerin bilgi kaynakları açısından toplumun ihtiyaçlarına karşılık verebilme zorunluluğu dijital kütüphaneyi gereksinim haline dönüştürmüştür.
Dijital kütüphanelerin avantajları nelerdir?
Kütüphanelerin dijital kütüphane gereksinimlere cevap vermesi aslında e-kütüphanenin avantajlarını ve faydalarını açığa çıkarmaktadır. Bu avantajlar elbette bazı dezavantajları beraberinde getirebilmektedir.
Bu dezavantajlardan en önemlisi “Dijital kütüphaneler fiziksel kütüphaneleri ortadan kaldırır mı?” tarzı bir tartışma başlığının açılıp içinin doldurmaya çalışılmasıdır. Bu tartışmanın bir sonu yoktur ancak kütüphanelerin ülkenin kültürel miraslarını koruyan kollarının bulunması ve buna ek olarak her kütüphane kaynağının dijital hale dönüştürülebilir nitelikte olmaması her zaman akıllarda tutulmalıdır.
Dijital kütüphanelerde fiziksel sınırlamalar yoktur. Bu yüzden dünyanın herhangi bir yerinden söz konusu kütüphaneye erişim sağlanabilir. Tabi bunun için İnternet bağlantısı ve erişim sağlayabilmek için elverişli bir teknolojik cihaz gereklidir. Dijital kütüphaneler bilgiye ve bilgi kaynaklarına erişimde zaman faktörünü ortadan kaldırırlar. Günün herhangi bir vakti kütüphanede araştırma yapabilirsiniz.
Fiziksel bilgi kaynağı üzerinde araştırma yapıyorsanız ertesi gün aynı fiziksel materyali kullanamayabilir veya kütüphaneye gidemeyebilirsiniz. Dijital kütüphanede ise araştırmanıza kaldığınız yerden devam edebilme şansınız vardır. En azından elektronik cihaz bozulmadığı sürece. Hatta bu etkiyi ortadan kaldırmak için bulut teknolojisinden yararlanarak araştırmanın kullanılan üyelik üzerinden sürdürülebilmesini sağlayan e-kütüphanelerde bulunur. Böylece aynı araştırmayı devam ettirmek için bir elektronik cihaza mahkum kalmazsınız.
Dijital kütüphanenin dezavantajları nelerdir?
E-kütüphanelerin fiziksel kütüphanelere göre avantajları olduğu kadar dezavantajları da vardır. Bu dezavantajların en başında dijitalleştirme konusu yer almaktadır. Dijitalleştirme işlemi başlı başına bir profesyonellik, bir yetkinlik gerektirdiği için bunun daha önceden kütüphanelerde çalışacak kişilere eğitiminin verilmesi gerekmektedir. Çünkü fiziksel bilgi kaynaklarını dijital ortama aktarıp dijital kütüphanede yayınlayabilmek için bilgi kaynağının dijitalleştirilmesi gerekir.
Bu anlamda fiziksel bilgi kaynaklarının çok eski olması veya zarar görebilecek fiziksel yapıya sahip olması farklı bir takım işlemlerin yapılmasını gerektirir. Eğer kütüphanenizde çalışan kişilerin bu konuda yetkinlikleri yoksa fiziksel bilgi kaynağına zarar verebilirler.
İnternet bağlantısının olmadığı durumlarda dijital kütüphaneler erişilebilir değillerdir. Bu yüzden kısmi erişim sıkıntıları yaşanabilir veya uygun altyapı olmadığı zaman yapılandırma sorunları ortaya çıkabilir. Dijital kütüphaneyi oluşturmakla işin bitmediği, bunun yönetiminin çok farklı yetkinlikler gerektirdiği unutulmamalıdır.