H. Ş. 22.Nefs Mertebeleri - Ölüm - Vehm-i Muhammedi - Azrail
22. NEFS MERTEBELERİ – ÖLÜM – VEHM-İ MUHAMMEDİ – AZRAİL
“Dünyada zühdün efdalı ölümü hatırlamak, ibadetin efdali tefekkürdür. Kimin daima fikrinde, zihninde ölümü hatırlama olursa, kabri cennet bahçelerinden bir bahçe olur”
Allah Teala ayetinde şöyle buyuruyor:
“Cenab-ı Allah ruhları kabzeder. Uykuda da kabzeder. Eğer uyku halinde kabzolunan ruhun müddeti tamam olduysa onu tutar, bedenine salmaz. Eğer müddeti tamam olmadıysa, ecel-i müsemmasına kadar bedenine salar” (Zümer/42)
Hz. Ali’den (kv) nakledilen hadiste Hz. Resul (sav) şöyle buyurmuştur: “Ya Ali, başını yatağa koyduğun vakitte şöyle söyle: Rabbim senin isminle başımı koydum, yine senin isminle ecelim yetmemişse başımı kaldırırım. Ruhumu Sana teslim ediyorum. Ecelim geldiyse rahmetinle muamele et. Gelmediyse Salih kullarını muhafaza ettiğin gibi muhafaza et. Korkulu yerlerde gezdirme”
İnsan bedeninde iki ruh vardır: 1. Hayvani ruh: Bedeni hareket ettirir. Gıdaya muhtaçtır. 2. İnsani ruh (Nefsi natıka). Hayvani ruh vasıtasıyla bedende tasarruf eder. Uyku aleminde bedenden çıkıp düşündüğü alemlerde seyran eder. Ecel-i müsemması son bulduysa bedene gelip bedende tasarruf eder.
Ölüm demek hayvani ruhun ölmesidir. İnsani ruh (nefsi natıka) ölmez. Ancak ölümü nefs mertebesine göre tadar. “Her nefis ölümü tadıcıdır” (Ankebut/57) ayeti bu hakikati anlatır. İnsani ruh hayvani ruh üzerinde saadet ve şekaveti hasebiyle kabirde hayat bulur. Said ise illiyyunda, şaki ise siccinde haşre kadar hapistedir. Haşirde ahiret bedeni verildiğinde, insani ruh bu bedene girip haşirden sonra cennet ehli cennete, cehennem ehli ateşe atılır. Ruhların kabzedilişi Azrail vasıtasıyladır. Nefs mertebesine göre ve nefsin vasıflarına göre nefis ölümü tadar. Ariflerin ve aşıkların ruhunu bizzat Allah kabzeder. Ebrarın, saidlerin ruhunu rahmet melekleri vasıtasıyla, Azrail, şakilerin ruhunu azap melekleri vasıtasıyla yine Azrail kabzeder.
Hz. Azrail, Hakikati Muhammediye’nin vehminin nurundan yaratılmıştır. Vehm-i Muhammedi ise Zatullah’ın Celalinin nurundan yaratılmıştır. Hakk, Hz. Azrail’e Kahhar ismini giydirip ruhları kabza memur kılınmıştır. İnsanın vücudunda vehim kuvvesi, akla, fikre, hayale ve bütün hayvani ruhun şubelerine galip ve hakimdir. Hz. Adem’in yaratılması için yerin toprağından İsrafil, Mikail, Cebrail’in alamadığı toprağı Azrail kabzedip Allah’ın huzuruna getirmiştir.
Beden ikliminin sultanı nefsi natıkadır. Nefsi natıka bedende sıfatlarına göre adlar alır. Aldığı ad nefsin sıfatlarına göredir.
Nefsi natıka, nefsi emmare mertebesinde nefs adını alır. Hayvani ruh hakimdir. Kötü ahlak vasıfları ile donanmıştır. Bu mertebede ruh kabzedilirse hayvani ruh hakim olduğundan haşirde bu vasıflarda olacaktır. Hadiste buyurulduğu gibi “Nasıl yaşarsanız öyle ölürsünüz. Nasıl ölürseniz öyle dirilirsiniz”. Kişi hangi nefis mertebesinin ahlakı ve vasıflarıyla donanmışsa öylece haşrolur. Nefsi emmare gaflet uykusundadır. Gaflet uykusundan yarım uyanması levvame mertebesidir. Ehli hayvan vasıflarını taşır.
Kalbine hayır işlemek ilham olunursa mülhimedir. “Nefse bir takım kabiliyetler verip de iyilik ve kötülüklerini ilham edene … (Şems/8). Mülhimeden kötü havatır da gelir. Nefsinde hangisi hakim ise öylece haşrolunur. Nefsi mutmaine de kötü havatır tamamiyle kaldırılır. Nefsi raziye, marziye ve safiye mertebelerinde nefsi natıka asli haline döner. Allah’ın nurunu ve Kur’an’ı taşıyan nefs olur. Tabidir ki böyle nefisler kendi asli vasıflarıyla ölümü tadar ve haşrolur.
Nefsi natıkanın vasfı ruhu sultan ve ruhu Muhammedi vasfını alır. Aslının Hakk olduğu idraki yakinen oluşur. Hakk’la Hakk olur. Zatiyyun evliyasından olur. Şu beytlerde belirtilen halleri yakinen idrak ve müşahede eder. Ölmeden önce ölüp, Hakk’la dirilirler.
Benim evvel daim Baki
Göründüm suret-i insan
Öyle sanurdum ayrıyam
Dost gayrıdır, ben gayrıyam
Benden görüp, işiteni
Nefsi natıka ölümü tadar, hayvani ruhun hakimiyeti biter. “Ölmeden önce ölünüz” emriyle iradi ölümle tanışır ve “İlim ile diri olan ebeden ölmez” sırrıyla ebeden Hakk ile baki olurlar. Hakk ile olanın ruhunu ise ancak Allah kabzeder. “Düğün gecesi” denilen bu ölümle aşık-maşuk birleşir. Ebeden birliktelik sürer. İnsan-ı kamilin kalbi Zatın aynası olup, kalbin ve zatın Hakk’a vasıtasız kavuşmasıdır.