6. Ünite: Roman
* Gerçek veya gerçeğe uygun olan olay veya durumların kişi, yer ve zamana bağlı olarak anlatan uzun düz yazılardır.
1. Tanzimat Dönemi
Türk edebiyatında bu dönemde girmiştir.
İlk örnek Yusuf Kamil Paşa’nın Fenelon’dan çevirdiği Telemaque adlı eseri dilimize çevirmiştir.
İlk yerli Türkçe roman ise Şemseddin Sami’nin Taaşşuk-i Talat ve Fitnat adlı romandır.
Bu dönemdeki bazı örnekleri: Namık Kemal, İntibah, Cezmi; Ahmet Mithat Efendi, Felatun Bey ve Rakım Efendi; Sami Paşazade Sezai, Sergüzeşt; Recaizade Mahmut Ekrem, Araba sevdası…
2. Serveti Fünun
Roman bu dönemde daha da gelişmiştir.
Bu dönemdeki bazı roman örnekleri: Halit Ziya Uşaklıgil, Mai ve Siyah, Aşk-ı Memnu; Mehmet Rauf, Eylül; Hüseyin Rahmi Gürpınar, Şıpsevdi, Kuyruklu Yıldız Altında Bir İzdivaç…
– Bu dönemdeki en önemli roman yazarlarından biri Halide Edip Adıvar, Ateşten Gömlek, Sinekli Bakkal.
4. Cumhuriyet Dönemi
a. 1923-1950 arası dönem
Bu dönemde daha çok gözlemci gerçekçiliğe dayanır.
Konu olarak Cumhuriyet devrimlerini, yeni kurum ve değerleri ele alan romanlar yazılmıştır.
Bu dönemdeki bazı romanlar ve yazarlar: Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Yaban; Reşat Nuri Güntekin, Yaprak Dökümü; Abdülhak Şinasi Hisar, Fahim Bey ve Biz, Çamlıca’daki Eniştemiz; Peyami Safa, Dokuzuncu Hariciye Koğuşu; Sabahattin Ali, Kuyucaklı Yusuf; Ahmet Hamdi Tanpınar, Huzur..
b. 1950-1980 arası dönem
Bu dönemde farklı eğilimler oluşmuştur onlar: Toplumcu gerçekçi, bireyin iç dünyasını esas alan, modernist, milli ve dini duyarlılıkları yansıtan.
Bireyin iç dünyasını esas alanlar: Peyami Safa, Abdülhak Şinasi Hisar, Ahmet Hamdi Tanpınar, Tarık Buğra, Semiha Ayverdi.
Milli ve Dini konularda: Hüseyin Nihal Atsız, Mustafa Necati Sepetçioğlu, Bahaeddin Özkişi… Modernist: Yazar yazdığı hikayelerde gerçeklik karşısında kuşkucu ve tedirgin olan, iç dünyasına çekilen, yabancılaşan, karamsar olan zayıf bireyleri ele alır. Bu tarz hikayelerde olay örgüsü ve mekan geri plandadır.
5. Dünya Edebiyatında Roman
Roman türünde başarılı ilk örnek olarak Cervantes’in Don Quijote adlı eser kabul edilir.
Önemli yazarlar ve eserleri:
Fransız yazarlar: Victor Hugo, Sefiller, Notre Dam’ın Kamburu; Balzac, Vadideki Zambak, Goriot Baba; Flaubert, Madam Bovary; Stendal, Kırmızı ve Siyah; Zola, Nana.
Alman yazarlar: Goethe, Genç Werher’in Acıları.
İngiliz yazarlar: Charles Dickens, İki Şehrin Hikayesi, Oliver Twist; Daniel Defoe, Robinson Crusoe.
Rus yazarlar: Dostoyevski, Suç ve Ceza; Tolstoy, Anna Karanina, Savaş ve Barış; Gogol, Ölü Canlar; Gorki, Ana, Benim Üniversitelerim; Turgenyev, Babalar ve Oğullar.
Bir cümlede aynı kavramı karşılayan birden fazla sözcük bulunması durumunda duruluk ilkesine aykırı bir cümle oluşur.
ör. Yaşanmış deneyimlerden yola çıkarak bu kitabı yazdı.
– Deneyimlerinde yola çıkarak bu kitabı yazdı.
ör. Bu sanatçıyı ilk defa olarak geçen yıl bir resim sergisinde görmüştüm.
– Bu sanatçıyı ilk defa geçen yıl bir resim sergisinde görmüştüm.
2. Çelişen Sözcük Kullanımı
Kesinlik ve ihtimal bildiren sözcüklerin bir arada olması ile oluşur.
ör. Kesinlikle bu olaydan sonra bana küsebilir.
ör. Mutlaka beni arayan annem olmalı.
ör. Beni hiç unutma, arada bir hatırla.
3. Sözcüğün Yanlış Anlamda Kullanımı
* Genellikle birbirine benzeyen sözcüklerin birbiri yerine kullanılması ile olur.
ör. Kadını dövüp parasını çalmışlar.
– Kadını dövüp parasını almışlar.
ör. O, çoğu kişinin azımsadığı genç sanatçılardan biriydi.
– O, çoğu kişinin küçümsediği genç sanatçılardan biriydi.
ör. Bu konuda aldığı yanlış kararlarla şirketin batmasını sağladı.
– Bu konuda aldığı kararlarla şirketin batmasına neden oldu.
4. Sözcüğün Yanlış Yerde Kullanımı
Cümlede anlam karışıklığına sebep olur.
ör. Herkes, izinsiz kursa giren öğrenciye bakıyordu.
– Herkes, kursa izinsiz giren öğrenciye bakıyordu.
ör. Böyle durumlarda ilk akla gelen polisi aramaktır.
– Böyle durumlarda akla ilk gelen polise aramaktır.
ör. Yeni içeri girmişti ki büyük bir gürültüyle irkildi.
– İçeri yeni girmişti ki büyük bir gürültüyle irkildi.
5. Mantık Hatası
ör. Son turda atlet ardındaki sporcuyu hızla geçti.
ör. Geçen cuma gelecektin, aylar oldu gelmedin.
ör. Arkadaşlarına bütün bildiklerini ve bilmediklerini bir bir anlattı.
ör. Arkadaşlarına bütün bildiklerini bir bir anlattı.
6. Atasözü Yapısının Bozulması
ör. Deniz kenarına çeşme yapılmaz.
– Irmak kenarına çeşme yapılmaz.
7. Karşılaştırma/Sıralama Yanlışları
Cümlede iki farklı durum oluşuyor gibi olur.
ör. Başhemşire bana kraliçe gibi davranıyor. (kendisi kraliçe gibi mi yoksa ona kraliçe gibi mi davranıyor?)
8. Noktalama Yanlışları
Virgülün kullanılmaması bir anlam karışıklığına sebep olur.
ör. Yabancı çocuğa bir şey uzattı.
ör. Küçük çam ağacının arkasına saklandı.
* Yukarıdaki cümlelerde altı çizili kelimelerin arasına virgül koyulduğu takdirde anlam değişecektir.
9. Bağlaç Hataları
ör. Bu dünya ne sana ne de bana kalmaz.
– Bu dünya ne sana ne de bana kalır.
ör. Yanlış bir şey yapsam da kızmaz; ama inanmayacak kadar anlayışlıdır. ( “ama” dan sonra önceki cümleden farklı bir gidişat olmalıdır.)