İstihlak (Büyük hacimde küçük miktarın kaybolarak yok sayılması)
Konu: İstihlak (Büyük hacimde küçük miktarın kaybolarak yok sayılması)
Tarih: 12-13 Ocak 2013
Moderatör: Prof. Dr. Fatih Gültekin
1- İstihale ile istihlak nedir? Farkı nedir?
2- İstihale kimyasal, istihlak fiziksel değişim midir? Bunlara dönüşüm diyebilir miyiz?
3- Gazlı içeceklerde esansın alkol ile eritilmesi fiziksel bir değişim midir?
4- Bir içecekte alkolün kendi kendine oluşması ile dışarıdan katılmasının farkı nedir?
5- Bir içkinin dışardan müdahaleyle (tuz atarak) sirkeye dönüşmesi ile kendi kendisine (hava ile temasında) sirkeye dönüşmesi arasında (fiziksel veya kimyasal olarak) fark var mıdır? Bazı mezhepler içki dışarıdan müdahale ile sirkeye dönüşürse o sirke helal olmaz demektedirler.,
6- Kolonyadaki alkol etil mi, yoksa metil alkol mü? Alkolün bulunması istihlak mıdır?
7- Kefir ve bozanın sıcak ortamda fazla beklemesi ile içinde alkol oluşmakta mıdır? Oranı ne kadardır?
8- Bugünkü gazlı içeceklerde alkol var mıdır? Kola ve gazozlarda ne kadar?
9- Şarapla yıkanmış etin pişmesinde şarap burada istihale mi yoksa istihlak mı oluyor?
10- İdrar veya dışkı ile necis olan bir su, arıtma yoluyla temizlenir mi? İstihlak kapsamına alabilir miyiz?
11- Kozmetiklere konulan alkol istihlak mıdır?
12- İlaçlara konulan alkol istihlak kapsamında mıdır?
13- Bir sıvıda eriyen madde (şeker vb.) sıvı içinde bir başka maddeye dönüşüyor mu? Buna istihlak veya istihale mi diyeceğiz?
14- İçine necaset (idrar vb. şeyler) düşen sıvı (su, süt, pekmez gibi) bir kaba konur ve o sıvı kadar su ilave edilir ve kaynatılır, sonra su katılmadan önceki miktarına düşerse ve bu üç kere tekrar edilirse o sıvı temiz kabul edilir, şeklinde fetvalar var fıkıh kitaplarında. Acaba bu istihlak mıdır?
15- Sütün peynir olması istihlak mıdır?
16- Yağın sabuna dönüşmesi istihlak mıdır, yoksa istihale midir?
17- Şarabın sirkeye (kendi kendine veya dış müdahale ile (tuz atarak mesela)) dönüşmesi istihlak mıdır? İçindeki alkol dönüşmekte mi, yoksa uçmakta mıdır? Uçuyor dersek yemekte de alkol pişirmekle buharlaşıp uçtuğu için alkolsüz hükmü verilebilir mi?
18- Katkı maddelerinde yağların parçalanması istihale mi yoksa istihlak kapsamında mıdır?
19- Hamura katılan mayalar istihlak oluşuyor mu? Yoksa istihale midir?
20- Domuzun midesinden elde edilen peynir mayası ve bu mayadan elde edilen peynir helal midir? Buradaki değişim kimyasal mı, yoksa fiziksel midir?
21- Bir çorbaya içki dökülse kaynatmakla içki yok olur mu?
22- Öğütme ve parçalara ayırmak istihlak mıdır?
23- Şarabın içine buğday dökülse, henüz şişmemişse üç defa yıkamakla temiz hale gelir. Ancak her defasında kurutmak gerekir. Bunun sonucunda içkinin kokusu ve tadı kalmamışsa buğday helal hale gelir, fetvası doğru mu?
1- Gıdalarda kendiliğinden oluşan alkol sarhoş edici dereceye ulaşmadığı sürece o gıdayı haram hale getirmez.
2- Yiyecek ve içecek maddelerine dışarıdan ilave edilen alkolün gıda maddesikasdıyla konulması bir damla bile olsa caiz değildir. Mesela içinde bir zerre bile olsa alkol bulunan çikolatanın,alkolle terbiye edilmiş etin yenilmesi caiz değildir. İlaçlardakiler için ise alternatifi yoksa zaruret sebebiyle caizdir. Alternatifi varsa o tavsiye edilmelidir.
3- Kola, gazoz ve benzeri içeceklerin üretiminde koruyucu veya çözücü olarak kullanılan eser miktardaki etil alkolün, helal olan maddelerden başka bir alternatifinin bulunmaması halinde, üretimin gerektirdiği miktarda (QS) kullanımı şüpheli olduğu için tavsiye edilmez.
ŞERH: Maddenin şu şekilde düzenlenmesini uygun görüyoruz: Kola, gazoz ve benzeri içeceklerin üretiminde koruyucu veya çözücü olarak kullanılan eser miktardaki etil alkolün, helal olan maddelerden ona eş değer başka bir alternatifinin bulunmaması halinde, üretimin gerektirdiği miktarda (QS) kullanılması caizdir. (Prof. Dr. Saffet KÖSE – Yrd. Doç. Dr. Murat ŞİMŞEK)
4- Şirden (hayvan kaynaklı maya) ölmüş bir hayvandan elde edilse bile onunla yapılan peynir yenilebilir. Domuz dahil asıl itibariyle eti yenmeyen hayvandan elde edilmiş olanlar caiz değildir.
5- Domuz geninin mikro organizmalara aktarılarak üretilen enzim içerikli mayalar caiz değildir. Domuz kaynaklı tüm üretimler ve ürünler haramdır.
6- L-sistein ve diğer amino asitler insan ve domuz kaynaklı ise kullanılamaz.
7- Domuz ve insan harici kaynaklardan elde edilen katkı maddeleri istihale gerçekleştiği için kullanılabilir. L-sistein üretiminde istihale gerçekleşmektedir.
Prof. Dr. Orhan ÇEKER, Prof. Dr. Saffet KÖSE, Y. Doç. Dr. Murat ŞİMŞEK, Rifat ORAL