Uluslararası Politika Akademisi – (UPA) – FRANCE CULTURE’DE YAYINLANAN ‘ORTADOĞU’DA KAOS’ PROGRAMI
upa-admin 29 Kasım 2018 737 Okunma 0
İkinci konuşmacı olan Paris Dauphine Üniversitesi Ekonomi Profesörü El Mouhoub Mouhoud, Ortadoğu’da bölgesel siyaset dinamiklerini belirleyen en önemli iki faktörü; (1) petrol kaynakları ve petrol gelirlerinin paylaşımı ve (2) özellikle Körfez ülkelerine gerçekleşen göç hareketleri olarak değerlendirmektedir. Bölgedeki ülkeleri iki farklı kategoride değerlendiren Mouhoud, bir tarafta yoğun doğal kaynaklara sahip ve -Suudi Arabistan dışında- nüfusu fazla olmayan zengin ülkeler, diğer tarafta ise nüfusu fazla ve ekonomik gelişmişliği düşük ülkeler (ki bu ülkeler arasında da Cezayir, Irak ve İran gibi doğal kaynak zengini bazı devletler bulunmaktadır) olduğunu söylemektedir. Konuşmacı, bu nedenle, bölgede göç hareketlerinin daha çok Körfez ülkelerine doğru olduğunu ve zengin Körfez ülkelerinin petrol gelirleri sayesinde diğer ülkelerin ekonomilerine etkide bulunduklarını ve bu sayede onlar üzerinde siyasal nüfuz elde ettiklerini belirtmektedir. Petrol fiyatlarının bölgesel siyasete etkilerini de örneklerle açıklayan Mouhoud, günümüzde ise jeopolitik risklerin ve özellikle de İran’ın durumunun petrol fiyatları açısından kritik bir faktör olduğunu söylemektedir. Mouhoud, ayrıca petrol zengini ülkelerin ekonomilerini bugüne kadar çeşitlendirmeyi başaramadıklarını ve bu sektörlerde istihdam olanaklarının az olması sebebiyle diplomalı gençlerin ve kadınların çalışma oranlarının çok düşük seviyelerde kaldığını açıklamaktadır. Üçüncü önemli veri olarak bölge ülkelerinin otoriter ve yolsuz rejimlerini işaret eden Cezayir asıllı akademisyen, konuşmasına, bölge ülkelerinin ekonomilerine genelde bir veya birkaç şirketin hâkim olması sebebiyle bu tarz ülkelerde “ahbap-çavuş kapitalizmi” (copinage) benzeri piyasa ilişkilerinin oluştuğunu belirterek son vermektedir. Mouhoud, bunlara ek olarak, Arap Baharı’na neden olan ekonomik sorunlar ve siyasal baskıların bölgede günümüzde de geçerli olduğunu söylemektedir.
Courrier International dergisi editörü Eric Chol ise, bu turda, Suudi Arabistan’ın İstanbul Başkonsolosluğu’nda öldürülen muhalif gazeteci Cemal Kaşıkçı vakasını yorumlamakta ve birçoklarının gerçek bir demokrat olarak lanse ettiği Kaşıkçı’nın Muhammed bin Selman’ın ülkesinde ipleri eline almasının ardından sorunlar yaşamaya başladığını ifade etmektedir. Ayrıca Kaşıkçı’nın çok tecrübeli bir gazeteci olduğunu anlatan Chol, kendisinin bir dönem Suudi istihbaratının başındaki Prens Türki el Faysal’ın danışmanlığını yaptığını da vurgulamaktadır.
Sonraki turda, Gilles Kepel, yıllar öncesinden şahsen ve yakından tanıdığı Cemal Kaşıkçı’nın Ortadoğu politikasını çok iyi bilen önemli ve nazik bir gazeteci olduğunu ve açık bir şekilde Müslüman Kardeşler çizgisinde siyaset yaptığını, ancak Prens Türki el Faysal’ın danışmanı olmasından sonra Müslüman Kardeşler’e daha mesafeli yaklaşmaya başladığını söylemektedir. Daha sonra cihatçılık ve terörizm sorununa odaklanan Kepel, bu alanda iki temel çizginin olduğunu belirtmekte ve bunları; -Sovyetlerin Afganistan işgali sırasında 1980’lerde yaygınlaşan- Selefi radikalizmi (Usama bin Ladin benzeri) ve Mısır merkezli Müslüman Kardeşler radikalizmi (Ayman el Zevahiri-Eymen ez-Zevahiri örneği) olduğunu açıklamaktadır. El Kaide’yi bu kişilerin kurduğunu hatırlatan Kepel, El Kaide ve IŞİD’in halen tamamen yok edilemediklerini de vurgulamaktadır. El Kaide modeli terör hareketlerinin 2000’lerde işe yaramaz hale geldiğini belirten Fransız konuşmacı, IŞİD’in ise eylem kapasitesini kaybetmesine karşın hala varlığını koruduğunu söylemektedir.
Bu turda ilk kez söz alan Le Monde gazetesi muhabiri ve L’Etat islamique de Mossoul : histoire d’une entreprise totalitaire (Musul’da IŞİD: Totaliter bir Teşebbüsün Tarihi) kitabının yazarı Hélène Sallon, 2017 Aralık ayından beri IŞİD’in Irak ve Suriye’de toprak kontrolünü kaybettiğini, buna karşın kontrolün kimde olduğunun bilinmediği gri bölgelerde varlığını sürdürdüğünü söylemektedir. IŞİD’in ekonomik faaliyetlerini gizlice nasıl sürdürebildiğini de anlatan Sallon, örgüt tarafından finanse edilen 5-10 kişilik küçük hücrelerle IŞİD’în günümüzde bile operasyonel hale gelebileceğini ima etmektedir.
Bu turda yeniden söz alan El Mouhoub Mouhoud ise, öncelikle Irak’ın zengin petrol kaynaklarına karşın Körfez ülkeleri gibi gelişmiş bir ekonomisinin olmadığını hatırlatmakta, daha sonraysa Irak ve bölge ülkelerindeki ekonomik sorunları sıralamaktadır. Irak açısından sorunların temelinde petrol gelirlerine rağmen ekonominin çeşitlendirilememiş ve gelişmemiş olmasının bulunduğunu söyleyen Mouhoud, işsizlik oranlarının yüksek olması ve kayıtdışı ekonominin neredeyse kayıtlı ekonomi kadar gelişmiş olmasını da diğer önemli ekonomik sorunlar olarak belirtmektedir. Irak özelinde Sünni-Şii nüfusun birlikte varlığı gibi başka siyasal ve toplumsal gerilimlerin de olduğunu söyleyen akademisyen, Arap dünyasında siyasal demokratik dönüşümünü tamamlamış tek ülke olarak Tunus’u övmekte, ancak bu ülkenin de ekonomik dönüşümünü henüz tamamlayamadığını ve güvenlik risklerini tamamen gideremediğini sözlerine eklemektedir.
Fransa’nın bir dönem Yemen Büyükelçiliğini yapan Gilles Gauthier ise, son turda, iyi bildiği bu ülkede son yıllarda yaşanan insani trajedilere dikkat çekmektedir. Yemen konusunda Fransa, İngiltere ve Almanya gibi büyük ülkelerin harekete geçme konusundaki isteksizliklerine de vurgu yapan diplomat, bu konunun yeni güvenlik risklerine neden olabileceğini; zira iç savaş ve ekonomik çöküntü ortamında IŞİD ve El Kaide gibi terör örgütlerinin bu ülkede taban bulabileceğini ve yeni elemanlar devşirebileceğini belirtmektedir.
Gilles Kepel ise, son turda, ABD’nin JCPOA olarak bilinen İran nükleer anlaşmasından çekilmesinden sonra İran’ın bölgedeki etkisinin azaldığını iddia etmekte ve ABD Başkanı Donald Trump’ın saçma bulunan hareketlerinin aslında bir strateji çerçevesinde gerçekleşmiş olabileceğini söyleyerek programı sonlandırmaktadır.
TAGS » 1973 opec krizi, Abdülfettah el Sisi, afd, Affaires Etrangères, almanya, almanya için alternatif, Andrew Brunson, arap baharı, arap devrimleri, arap uyanışı, avrupa'da aşırı sağ, avrupa'da popülizm, ayman el zevahiri, cemal kaşıkçı, cezayir, Christine Ockrent, cihatçılık, courrier international, daeş, deaş, el kaide, El Mouhoub Mouhoud, eric chol, eymen ez-zevahiri, filistin sorunu, France Culture, gilles gauthier, gilles kepel, Hélène Sallon, hüsnü mübarek, ihvan, iran, iran islam cumhuriyeti, iran islam devrimi, iran nükleer anlaşması, iskenderiye, islamcılık, ispanya, israil, italya, ırak, ırak ekonomisi, ırak-şam islam devleti, ışid, J’ai couru vers le Nile, jack lang, JCPOA, katar, katar ablukası, kgb, köktendincilik, Le Chaos au Moyen-Orient, Le Monde, libya, libya iç savaşı, libya içsavaşı, macaristan, manset, Matteo Salvini, mısır, mısır ordusu, mısır suudi arabistan ilişkileri, muhammed bin salman, muhammed bin selman, Muhammed Mursi, mursi, müslüman kardeşler, müslüman kardeşler radikalizmi, ortadoğu politikası, ozan örmeci, Paris Dauphine, Paris Dauphine Üniversitesi, petro-devlet, petro-monarşi, petro-refah devleti, petrol, petrol fiyatları, radikal islam, radikal islamcılık, Radio France, rahip brunson krizi, rantiye devlet, recep tayyip erdoğan, rusya, rusya federasyonu, sanafir adası, selefi radikalizmi, Selefiler, selefilik, şiiler, şiilik, siyasal islam, Sortir du chaos, Sortir du chaos: Les crises en Méditerranée et au Moyen-Orient, sünniler, sünnilik, suriye, suriye iç savaşı, suriye içsavaşı, suriyeli mülteci krizi, suriyeli mülteciler, suudi arabistan ekonomisi, suudi arabistan katar ilişkileri, suudi kraliyet ailesi, terör, terörizm, terörizmle mücadele, terörle mücadele, tiran adası, tunus, Türki el Faysal, türkiye, türkiye suudi arabistan ilişkileri, türkiye'de suriyeli mülteci krizi, usama bin ladin, viktor orban, vladimir putin, yemen, yemen iç savaşı, yemen içsavaşı, yom kippur savaşı