Bora ERDEN - ALMAN EFSANESİ '' BISMARCK '' - 1.BÖLÜM | Deniz Ticaret Gazetesi
bora.erden@kechisailing.com 21 Eylül 2018 Cuma 23:03 DİĞER KÖŞE YAZILARI
ALMAN EFSANESİ '' BISMARCK '' - 1. BÖLÜM
İkinci Dünya Savaşı’ndaki Alman gemileri denilince akla ilk gelen gemidir BISMARCK. Ancak BISMARCK savaş gemisinin bu önemi sadece 50.000 ton ağırlığı, 242 metre boyu, 36 metre eni ve 3 türbinli makineleriyle 30 knot sürate çıkabilen o zamanın en iyi gemilerinden biri olmasıyla değil; aynı zamanda yaşadığı talihsizlikler ve alınan yanlış kararlardan ötürü bedenine dolanan onca halatın kendisini boğmasından da kaynaklanmaktadır. Eğer yaşanan talihsizliklerden biri bile olmamış olsaydı; belki de Atlantik’teki İngiliz ticareti tamamiyle kesilebilir ve zaten durma noktasında olan İngiliz ekonomisi çökertilerek savaş Almanların lehine sonuçlanabilirdi. İşte İkinci Dünya Savaşı’nın belki de gidişatını bile değiştirmiş olan bir kaderin sonucu derin sularda yatan bir gemidir BISMARCK.
1940 ve 1941 yıllarında suüstü gemileri tarafından Atlantik’te sağlanan başarılar, Almanları daha büyük bir harekat için hırslandırmıştı. Oluşan fikir; BISMARCK, TİRPİTZ, SCHARNHORST ve GNEİSENAU’dan oluşan güçlü bir filo ile Atlantik’teki ticari gemilere saldırmaktı. Ancak Almanların bu hayali böyle bir gücün oluşmasını engellemek için çaba sarf eden İngilizlerin SCHARNHORST ve GNEİSENAU’yu Brest Limanı’nda vurmasıyla engellenmiş ve BISMARCK, eş gemisi TİRPİTZ’i bile bekleyemeden PRINZ EUGEN kruvazörü ile ilk ve son harekatına çıkmak zorunda kalmıştır.
18 Mayıs 1941 günü, öğle vakti donanma marşı “Muß i' denn”in notaları limanda yükselirken BISMARCK ihtişamlı bedeni ile limanın içinde süzülmekteydi; “Ren Harekatı” na fiilen başlanmıştı.
19 Mayıs’ta Rügen Adası yakınlarında randevu tesis eden BISMARCK ve PRINZ EUGEN 19’unu 20’ye bağlayan gece Great Belt’i geçtiler ve 20’si sabahı Kattegat’a ulaştılar. 20’sinde Kattegat’ta iken gemiler birçok Danimarka ve İsveç balıkçı tekneleri tarafından görüldü. 13:00’da ise İsveç kruvazörü GOTLAND Alman gemilerini gözle tespit etti ve bilgi derhal Stockholm’a iletildi. Harekat üzerinde çok düşünülen ve titizlenilen gizliliğini kaybetmişti. LÜTJEN , geminin görüldüğünü ve yerlerinin İngiliz Amirallik Dairesine rapor edileceğini tahmin ettiğinden 17:37’de durumu Kuzey Görev Grup Komutanı Amiral Rolf CARLS’ın komutasındaki Wilhelmshaven’da konuşlu Alman Deniz Komuta Merkezi’ne bildirdi. İsveçlilerin gemiler hakkında aldığı bilgi İngiliz Deniz Ataşesi Albay Henry W. DENHAM’a da ulaşmıştı. Günün ilerleyen saatlerinde durum Stockholm’daki İngiliz elçiliği tarafından Londra’ya iletildi :
“Kattegat, bugün 20 Mayıs. Saat 15:00, üç destroyer tarafından korunan iki büyük savaş gemisi, beş gemi ve on veya oniki uçak Marstrand’dan kuzeydoğuya doğru geçtiler. 2058/20”
Amiral Günther Lütjens
20 Mayıs günü alacakaranlık zamanı gemiler Kristiansand yakınlarındaki Skagerrak’tan çıkmışlardı. Ancak Norveçli direnişçi, Viggo AXELSEEN, tarafından gemiler görülmüş ve çoktan İngilizlere haber iletilmişti. 20’sini 21’ine bağlayan gece Alman gemileri kuzeye doğru intikale devam ettiler.
21 Mayıs’ın erken saatlerinde Denham’ın tespitlerine ilişkin rapor, İngiliz Amirallik Dairesine ulaşmış ve savaş uçakları Alman birliği hakkında uyarılmışlardı. 09:00 sularında, açık bir havada Alman suüstü birliği, Bergen’in güneyindeki Korsfjord’a girmişlerdi. Amiral LÜTJENS, Norveç’te durmadan kuzeye ilerleme taraftarıydı; ancak böyle açık bir havada Korsfjord’a girerek havanın kararması ile birlikte seyre devam etmeyi daha uygun bulmuştu. BISMARCK Grimstadfjord’da, sahile 250-500 metre uzaklıkta demirledi; PRINZ EUGEN ve beraberindeki üç destroyer ise biraz daha kuzeyde Kalvanes Körfezi’ne demirlediler. PRINZ EUGEN’in olası bir saldırıda torpidolardan korunabilmesi için de sancak ve iskelesine birer ticari gemi yerleştirildi. Aynı gün 11:00’da, İngiliz Sahil Güvenlik Komutanlığına ait bir Spitfire Alman gemilerini bulmak için İskoçya’dan havalandı. 13:15’te uçak Korsfjord’daki Alman gemilerini 26,200 feet’ten tanımladı ve fotoğraflarını çekmeyi başardı. 14:15‘te Spitfire alana indiğinde görevi başarı ile tamamlamıştı. Kattegat’taki İsveç kruvazörü GOTLAND ve bir önceki gün Norveçli direnişçi tarafından Alman gemilerinin görülmesi Almanlar için çok büyük bir şanssızlıktı. Belki de Almanlar Kiel Kanalından geçselerdi böyle ani tespitlere engel olunabilirdi. Maalesef, kanalı geçmek tam iki gün sürüyordu ve bu yüzden Almanlar tarafından uygulanabilir bir seçenek olarak görülmemişti. Korsfjord’daki kaldıkları kısa zaman içinde, gemilerin şeritli kamuflaj boyaları borda grisiyle boyandı; 2500 tondan daha az yakıtı kalan PRINZ EUGEN ise WOLLİN’den akaryakıt transferi yaptı. BISMARCK yakıt bütünlemesi yapmadı ki bunun ilerde nasıl sonuçlar doğuracağını kimse o zamandan tahmin edemezdi. Anlaşılan o ki BISMARCK’ın akaryakıt ikmali plan dahilinde değildi ve sadece çok daha az motorin kapasiteli PRINZ EUGEN’in ikmal yapması düşünülmüştü.
 Koramiral Günther Lütjens : Alman Filo Komutanı
17:00’a kadar PRINZ EUGEN yakıt ikmalini tamamladı. 19:30’da ise Alman gemileri limandan demir aldılar. Aynı saatlerde BISMARCK’ın istihbarat timi Almanya’dan bir bilgi almıştı. Yakalanan bir mesaja göre, İngiliz savaş uçakları kuzeye doğru seyretmekte olan üç destroyer ve iki savaş gemisine ilişkin uyarılmıştı. 20:00 civarında, günün ışıkları soluklaşırken beş Alman gemisi Norveç fiyordunu terk ediyordu. Kıyıdan açmayı müteakip 23:40’da gemiler kuzeye, yıldız rotasına viyaladılar. İngiliz Donanmasından Anavatan Filosu Komutanı Amiral Sir John Cronyn Tovey, gelen tespitler neticesinde Alman gemilerinin olası niyetlerinin neler olabileceğini tahmin etmeye çalışıyordu. İlk önlem olarak Amiral William Frederick Wake-Walker komutasındaki SUFFOLK ve NORFOLK isimli iki ağır kruvazöre Danimarka Boğazında karakol yapmalarını emretti.
Akşamüstü Spitfire tarafından çekilen fotoğraflar karargaha ulaştı. Fotoğraflardan Bergen’deki gemilerden birinin BISMARCK sınıfı, diğerinin ise Hipper Sınıfı bir kruvazör olduğu açıkça anlaşılıyordu. Bu nedenle, 21 Mayıs geceyarısından önce Amiral Lancelot Ernest HOLLAND’ın flamasını taşıyan HOOD ile PRINCE OF WALES ve ACHATES, ANTELOPE, ANTHONY, ECHO, ELECTRA ve ICARUS destroyerleri Scapa Flow’dan İzlanda’daki Hvalfjord’a gitmek üzere yola çıkmışlardı. Verilen görev, İzlanda’nın güneyi ve doğusundaki giriş noktalarını kontrol altına almaktı.
Danimarka Boğazı’na Doğru
22 Mayıs günü hava kötüledi. Gece boyunca Alman gemileri kuzeye ilerlemeye devam ettiler. Tüm gün boyunca hava oldukça kapalı ve sisliydi; o kadar ki iki gemi nizamdaki gitmek ve haberleşmek için zaman zaman ışıldakları kullanmak zorunda kalmışlardı. Hava durumunun kötü olması Almanların yüzünü güldürmüştü. Eğer bu şekilde sisli ve kapalı birkaç gün daha olursa Danimarka Boğazı’nı geçip Atlantik’e fark edilmeden sızabilirlerdi.
Aynı gün, 20:00’da Amiral TOVEY Alman gemilerinin Norveç’ten ayrıldıkları haberini almıştı. Bunun üzerine, KING GEORGE V savaş gemisi, uçak gemisi VICTORIOUS, KENYA, GALATEA, AURORA, NEPTUNE, HERMİONE adlı hafif kruvazörler ve ACTIVE, INGLEFIELD, INTREPID, LANCE, PUNJABI ve WINDSOR isimli destroyerler ile birlikte Scapa Flow’dan ayrıldı. Clyde’den gelmekte olan REPULSE savaş gemisi de bir sonraki sabah gruba katılacaktı.
23 Mayıs günü, hava yine aynı derecede sisli ve kapalı idi. Alman gemileri buzdağlarının başladığı noktaya kadar gelmişlerdi; artık 240 rotasında ilerleyeceklerdi. 19:22’de BISMARCK ve PRINZ EUGEN İngiliz zırhlısı SUFFOLK tarafından yedi milden görüldü. SUFFOLK hemen düşman temas raporu gönderdi : “Bir savaş gemisi ve bir kruvazör görüş mesafesinde, kerteriz 020, mesafe yedi mil, rota 240”. Aynı zamanda, Alman gemileri de SUFFOLK’u teşhis etmişlerdi; ancak SUFFOLK sisin içinde kendini kaybettirmeyi başardığından angaje olamadan ellerinden kaçmayı başardı. Yaklaşık bir saat sonra, 20:30’da, Almanlar İngiliz ağır zırhlısı NORFOLK’u tespit ettiler. Bu sefer ani reaksiyon gösterip hemen atışa başladılar. Düşman gemisine atılan ilk salvolar havayı yardı; bazı parçaları güverteye saçılarak İngiliz gemisinin her iki yanında sulara gömüldü. Toplam beş salvo atışı gerçekleştirildi fakat NORFOLK yara almadan oluşturduğu dumanın içinde kendini kaybettirmeyi başardı. Sonrasında her iki İngiliz kruvazörü de sancak ve iskele kıç omuzluklarda olacak şekilde Alman gemilerinin arkasında mevki aldılar. Her iki gemi de kerteriz bulucularla temasını devam ettirerek destek gemileri gelinceye kadar düşman gemilerinin pozisyonlarını takip edeceklerdi. BISMARCK’ın ön radarı taretlerin atışı sırasında gerçekleşen sarsıntı ile gayri faal hale gelmişti. Amiral LÜTJENS pruva sektörünü kontrol altında tutabilmek için PRINZ EUGEN’i nizamın başına geçirdi. Böylece BISMARCK’ın güçlü taretleri İngiliz gemilerinin yakına gelmelerini engelleyecekti. Bu küçük değişiklik, bir sonraki gün İngilizlerde büyük bir kargaşaya neden olacaktı…
SUFFOLK ve NORFOLK gemileri tarafından teşhis edilen Alman gemileri geri dönerek Norveç Denizi’ne intikal edip Weissenburg’ten akaryakıt ikmali yapabilirlerdi. Amiral LÜTJENS, aynı manevrayı daha o sene, SCHARNHORST ve GNEİSENAU’ya komuta ederken İngiliz kruvazörü NAIAD tarafından tespit edildiğinde yapmıştı. Bu noktada atılacak bir geri adım, İngilizlerin denize açılmış ana dört gemisinin (HOOD, PRINCE OF WALES, KING GEORGE V ve REPULSE) Scapa Flow’a geri dönmesini ve boş yere motorin harcaması gerçekleştirmiş olmalarını sağlardı. Fakat bu sefer Amiral, Atlantik’e devam etmeyi ve seyir halinde iken arkasındaki iki gemiden gece karanlığında kurtulmayı planlıyordu. Alınan hava tahminlerine göre de Danimarka Boğazı’ndaki hava durumu lehlerine olacaktı. Aslında şu bir gerçek ki Alman Filo Komutanına gelen istihbarat bilgileri İngiliz Donanmasının halihazırda yapılan harekata karşı alarma geçmemiş olduklarını belirtiyordu ve Amiral LÜTJENS de aldığı ve inanmak zorunda olduğu bu yanlış istihbarat bilgilerine göre harekatını planlamak zorunda kalmıştı. LÜTJENS’in hesaba katmadığı bir başka konu da İngiliz gemilerinin radarlarının efektifliği idi. Yine Alman istihbaratındaki yanlış bilgiler nedeniyle Amiral İngilizlerin üstün radarlarından haberdar olamamıştı. İstihbarattaki bu eksiklik yüzünden Alman Filo Komutanı, düşmandan kurtulmayı tasarladığı şekilde kolay gerçekleştirememiştir. Bunun için sandığından çok daha fazla beklemek zorunda kalacaktır.
24 Mayıs sabahı tan ağırdıktan sonra, hava daha iyiye gitmiş ve görüş mesafesi artmıştı. Alman suüstü görev birliği 220 rotasına, 28 knot ile ilerlerken, saat 05:25’te PRINZ EUGEN’in haydrofonları iskele tarafta iki geminin pervane seslerini tespit etti. 05:37’de Almanlar iskele 19 milde, ilk önce hafif kruvazör olduğunu düşündükleri bir gemi gördüler. 05:43’te teşhis edemedikleri bir başka gemi daha saptadılar. İkinci geminin de saptanmasıyla BISMARCK ve PRINZ EUGEN’in güvertesinde alarmlar tüm gücüyle çalmaya başladı. Personel süratle savaş yerlerine geçti. Savaşın heyecanı herkese yansımıştı. Suratlar gerilmiş, kalp atışları hızlanmıştı. Yenecekleri ilk düşmanın tadını almak için sabırsızdılar. İki gemi iri bedenleri denizi yararak düşmana karşı cesurca ilerliyordu. Aynı şekilde, HOOD ve PRINCE OF WALES de 280 rotasında, 28 knot süratle Alman Suüstü Görev Grubuna doğru ilerliyordu. HOOD’da bulunan ve uzun menzilli angajmanlarda gemilerin zaafiyet göstereceğini bilen Amiral HOLLAND, atış mesafesine bir an önce girebilmek için birliği olağanca gücü ile ilerletiyordu. Amiral LÜTJENS’in savaşmaktan başka seçeneği kalmamıştı.
Kuvvetlerin Güç Dengesi
Gemi BISMARCK PRINZ EUGEN HOOD Prince of
Deplesman 50,900 t 19,042 t 48,400 t 44,400 t
Sürat 30 knots 32.5 knots 30-31 knots 28 knots
Alman ve İngiliz Gemilerinin İzledikleri Rotalar (19 – 23 Mayıs 1941)
Alman gemilerinin birbirine benzeyen sülietleri, HOLLAND’ın her iki gemisine de, BISMARCK olduğunu zannettiği, nizamın önündeki gemiye angaje olunması emrini vermesine neden oldu. Bu emirle birlikte gemiler 20° sancağa rota değiştirerek 300’de yaklaşmaya başladılar. 05:52’de, ateşe başlamadan hemen önce HOLLAND, BISMARCK’ın aslında nizamın gerisindeki gemi olduğunu farketti ve emrini değiştirdi. Ancak bazı aksaklıklardan ötürü Amiralin bulunduğu gemi HOOD, nizamın önündeki takip etmeye devam etti. PRINCE OF WALES ise PRINZ EUGEN’in dümen suyunda yol alan BISMARCK’ı hedeflemişti bile.
12,5 mil mesafede HOOD atışa başladı; 05:53’de ise HOOD’un top seslerini PRINCE OF WALES’inkiler takip etti. Amiral LÜTJENS Kuzey Görev Grup Komutanına hemen bir mesaj gönderdi : “İki ağır kruvazör ile muharebeye başladım.” PRINCE OF WALES’in ilk salvosu BISMARCK’ın üstünden geçti; bir kısmı da kıç tarafında sulara gömüldü. Sonrasında PRINCE OF WALES’te mekanik arızalar ortaya çıkmaya başladı. Mesela Aydın taretinin 1 no’lu topunda geçici bir arıza meydana geldi ve ateş gücünden düştü. İkinci, üçüncü ve dördüncü salvoları da BISMARCK’ı ıskalayarak ardına düştü. HOOD’un ilk salvosu ise kısa düştüğünden, ancak PRINZ EUGEN’in güvertesine bolca su boca edebildi.
İngiliz gemilerinin topları yakına düşüyor ama Almanların topları hala sessizliğini koruyordu. BISMARCK’ta; Birinci Topçu Subayı Adalbert SCHNEİDER, birkaç defa atış için müsaade istemesine karşın köprüüstünden cevap alamamıştı. Sonunda 05:55’de HOLLAND’ın gemileri 20° iskeleye alması ile Almanlar HOOD’u ve KING GEORGE V Sınıfı gemiyi doğru olarak teşhis edebildiler. Bunun üzerine BISMARCK ateşe başladı; hemen akabinde de PRINZ EUGEN toplarını ateşledi. Mesafe 11 mile düşmüştü. Her iki gemi de HOOD’u kendisine hedef almıştı. BISMARCK’ın ilk salvosu kısa düştü. PRINZ EUGEN’ın 53.3 cm’lik iskele torpidoları ise düşmana çevrilmiş, Albay BRINKMANN’ın Torpido Subayına “menzil içine girince ateş serbest” emrini beklemekteydi. 05:56’da PRINCE OF WALES’in beşinci salvosu yine uzun düşmüş; altıncı salvosu ise geminin sancak ve iskelesine dağılmış; hatta az da olsa BISMARCK’ı bulmuştu; ancak isabetin gücü o kadar önemsizdi ki İngilizler bile hedefi bulduklarını anlayamamışlardı. Almanların ilk atışları ise kusursuzdu. Öyle ki 05:57’de PRINZ EUGEN, HOOD’u ana direğinin yakınından vurmuş ve ikinci bacaya kadar uzanan büyük bir yangına neden olmuştu. Buarada BISMARCK’ın topları da hedefi vurmuştu; HOOD ardında geniş bir motorin izi bırakıyordu. HOOD’un yeterince yaralandığını gören Amiral LÜTJENS, HOOD’a şimdiden altı salvo atış gerçekleştirmiş PRINZ EUGEN’e hedef değiştirmesini emretti. BISMARCK da yardımcı topları ile PRINCE OF WALES’e angaje olmaya başlamıştı.
06:00’da BISMARCK’ın beşinci salvosu HOOD’u vurduğunda, İngiliz gemileri kıç toplarını da kullanabilmek için iskeleye dönmekteydiler. Mesafe 9 milden daha azdı; top mermisi, HOOD’un zırhını delerek kıç cephaneliklerinden birine ulaştı ve gemi büyük bir patlama ile sarsıldı. Alman gözcüler patlamanın büyüklüğüne şaşırarak bakakaldılar. HOOD; o güçlü, azametli HOOD; İngiliz Donanmasının gururu HOOD; yirmi yıl boyunca dünyanın en büyük gemisi olarak ün salan HOOD; yaklaşık 63º 22'K, 32º 17'B mevkiinde iki ayrılarak üç dakika gibi kısa bir sürede Danimarka Boğazı’nın soğuk sularında kaybolup gitti.
HOOD’un batışı o kadar kısa bir sürede gerçekleşmişti ki personelin gemiyi terk etmeye bile vakti kalmamıştı. 1418 kişiden sadece üçü (Teğmen William J. DUNDAS, Denizci Robert E.TILBURN ve Vardabandra Edward BRİGGS) hayatta kalabilmeyi başardı. Onlar da üç buçuk saatlik bir bekleyişten sonra Electra destroyeri tarafından denizden alınarak kurtarıldılar.
HOOD’un batışından sonra BISMARCK sancağa doğru dönerek tamamen PRINCE OF WALES’e yoğunlaştı. PRINCE OF WALES batmakta olan HOOD’dan sakınmak için manevra yapmaktaydı. Bu manevra gemiyi batan HOOD ile Alman gemileri arasında bırakmıştı. Bu da Almanların hedef almasını kolaylaştırmıştı. 06:02’de BISMARCK, PRINCE OF WALES’in köprüüstüne isabet sağladı. Komutan John Catterall LEACH ve bir personeli hariç köprüüstünde bulunan tüm personel hayatını kaybetti. Mesafe iyice azalmış; 15,310 yardaya kadar düşmüştü. Böylelikle Alman gemilerinin hava savunma bataryalarının menziline bile girmişti. 06:03’te PRINCE OF WALES duman perdesi oluşturarak kaçmaya başladı. PRINCE OF WALES, dört kez BISMARCK, üç kez de PRINZ EUGEN tarafından vurulmuş olarak muharebe alanından uzaklaştı. Alman gemileri 06:09’da son top atışlarını da icra ettikten sonra savaş sona erdi. Almanların PRINCE OF WALES’i takip edip batırması veya tamamen etkisiz hale getirmesi içten bile değildi; ancak Almanlar öyle yapmayıp planlı rotalarında ilerlemeyi tercih ettiler.
Uzakyol Kaptanı, Müs.Dz.Yzb. Bora ERDEN
1- Bismarck, David J.Bercuson & Holger H.Herwig, Hutchinson, 2002
2- The Loss of The Bismarck, An Avoidable Disaster, Graham Rhys-Jones,
3- Führer Conferences on Naval Affairs 1939-1945, Catham Publishing, 2005
4- Anatomy of The Ship - The Battleship Bismarck, Jack Brower, Conway
Maritime Press, 2005
5- War at Sea, Nathan Miller, Scribner, 1995
6- Pursuit, Ludovic Kennedy, Cassell Military Paperbacks, 2001