KENDİME YAZILAR - Mahfi Eğilmez yazıları: Enflasyon
Enflasyon, fiyatlar genel düzeyinin sürekli olarak artış göstermesi demektir. Bu tanıma göre enflasyondan söz edebilmek için iki önemli unsur gerekiyor: (1) Fiyatların değil fiyatlar genel düzeyinin artması gerekiyor. (2) Bu artışın sürekli olması gerekiyor. Diyelim ki bir ay içinde domatesin, biberin ve beyaz peynirin fiyatları arttı. Bu artış enflasyon değil fiyat artışıdır. Bunun enflasyon olarak tanımlanabilmesi için içinde bulunduğu sepetin toplamında bir artış olması gerekir. Diyelim ki sepetimizde her birine eşit ağırlık verdiğimiz 100 çeşit mal var. Bu malların yarısının fiyatı artmış yarısının fiyatı düşmüş ve sonuçta sepete ödediğimiz para bir önceki aya göre değişmemişse enflasyondan söz edemeyiz. Olsa olsa bazı malların fiyatlarının arttığından bazılarının düştüğünden söz edebiliriz. Diyelim ki sepetimizdeki malların fiyatları toplam olarak o ay içinde bir önceki aya göre yüzde 10 arttı ve bu artış sonraki aylarda devam etmeyerek o düzeyde kaldı. Buna da enflasyon diyemeyiz bu da sadece fiyat artışıdır çünkü sürekliliği yoktur.
Yukarıda sözünü ettiğim tanımlar dikkatten kaçırıldığı zaman enflasyonla fiyat artışı ve hayat pahalılığı birbirine karıştırılır. İstanbul ile Tokyo’yu karşılaştıralım. Birçok mal Tokyo’ya dışarıdan gelir ve aracı komisyonları, ithal vergileri, dağıtım, taşıma gibi nedenlerle fiyatları yüksektir. Öte yandan Tokyo’da yerleşim için uygun alan kısıtlıdır ve o nedenle kiralar, konut fiyatları İstanbul’a göre yüksektir. Buna karşılık fiyatlar aydan aya fazla bir artış göstermemektedir. İstanbul’da ise fiyatlar ve kiralar Tokyo’ya göre düşük olmakla birlikte fiyatlar ayda aya artış göstermektedir. Bu durumda Tokyo’da hayat İstanbul’dan pahalıdır ama enflasyon İstanbul’dan düşüktür..
Enflasyon iki farklı endeksle hesaplanır: (1) Üretici fiyatları aşamasında derlenen fiyatlarla hesaplanan endekse üretici fiyatları endeksi (ÜFE) denir. (2) Tüketiciye nihai satış aşamasında derlenen fiyatlar üzerinden hesaplanan endekse tüketici fiyatları endeksi (TÜFE) denir.
Tüketici aşamasında enflasyon, mal ve hizmetlerden oluşan bir sepetin aydan aya fiyatındaki değişimin ölçülmesiyle hesaplanır. Bu sepeti oluşturmak için iki tür veriye ihtiyaç vardır: (1) Mal ve hizmetlerin fiyatları. (2) Hanehalklarının bütçelerinde bu sepetteki mal ve hizmetlerin tuttuğu ağırlıklar.
Mal ve hizmet fiyatlarının derlenmesi ve sepet içindeki ağırlıkları
TÜFE endeksinde yurtiçinde mal ve hizmet tüketmek amacıyla yapılan, bütün nihai parasal tüketim harcamaları esas alınır. Endekste bütün il merkezleri ve 74 ilçede her ay 444 ürün kategorisinde yer alan 1169 adet ürün çeşidinin fiyatı 27500 işyeri ve 4176 konuttan derlenir. Taze sebze ve meyveler, petrol ve seçilmiş 15 gıda ürününün fiyatı haftada 1 kez, diğer ürünlerin fiyatı ayda 2 kez, kiralar ayda 1 kez derlenir.
Hanehalkı bütçelerindeki ağırlıkların saptanması
Türkiye çapında seçilmiş 13.248 hanehalkına yılda üç kez hangi mal ve hizmetleri hangi ağırlıkla kullandıkları anket uygulamasıyla sorularak (hane halkı bütçe anketi) ve diğer bazı anket ve bilgiler kullanılarak hanehalklarının bütçelerinde yer alan mallar ve hizmetlerin neler olduğu ve bunların bütçelerinde ne kadar ağırlık tuttuğu belirlenir. Bu durumda yılda 39.774 kez hanehalklarından veri derlemesi yapılmış olur. Bu veri derlemesiyle belirlenen mal ve hizmetler ve bunların hanehalkı bütçelerinde yer alan ortalama ağırlıklarıyla bir sepet oluşturulur. Bu sepete giren mal ve hizmetler ve bunların ağırlıkları yukarıda değindiğim anketelere dayalı olarak her yıl yenilenir.
TÜİK tarafından yapılan anketler ve belirlemeler sonucunda hanehalklarının gıda maddeleri ve alkolsüz içecek grubu için aylık gelirlerini ana harcama grupları olarak ortalama aşağıdaki tabloda yer verilen ağırlıklar çerçevesinde harcadıkları belirlenmiş durumdadır (2012 yılı için yapılan hesaplamalar. Kaynak: TÜİK.)
Mal ve hizmet grupları
TÜFE sepetindeki ağırlığı (%)
Alkollü içecekler ve tütün
Bu ana kategorilerin altında toplam olarak 1169 adet mal ve hizmet yer almakta ve her birinin o ana grup içinde bir ağırlığı bulunmaktadır. Bir örnek vermek gerekirse hanehalklarının gelirlerinin ortalama yüzde 26,2’sini gıda ve alkolsüz içeceklere harcadıkları, bu kategoride yer alan beyaz peynir için de aile gelirlerinin yüzde 0,8836’sınıu harcadıkları saptanmıştır. Beyaz peynirin fiyatı ay içinde değişiklik gösterdiği için 4 kez farklı günlerde derlenmektedir. Her bir derlemede bulunan fiyat, sepetteki ağırlık oranı olan 0,8836 ile çarpılarak en sonunda ortaya çıkan dört ağırlıklı fiyatın ortalaması alınmakta ve beyaz peynirin o ay içindeki ortalama fiyatı hesaplanmaktadır. Beyaz peynir için verdiğimiz örnek endekse giren diğer mallar için de yapılır ve her bir mal ve hizmetin o ay içindeki ortalama ağırlıklı fiyatı hesaplanır.
Türkiye’de TÜFE endeksinin baz yılı 2003 yılıdır (2003 = 100.) Sonraki aylarda ve yıllarda hesaplanan TÜFE endeksi ile bu endeks karşılaştırılarak enflasyonun ne kadar arttığı ölçülmektedir.
TÜİK’in açıkladığı verilere göre Ağustos 2012’de Tüketici fiyatları endeksi (TÜFE) 205,4 olmuş bulunuyor. Yani sepeti oluşturan mal ve hizmetlerin yukarıda sözünü ettiğimiz ağırlıklarla çarpılması sonucu Ağustos ayında ulaşılan endeks sayısı 205,43’tür. Endeks Temmuz ayında 204,29 idi. Bu durumda TÜFE ya da tüketici enflasyonu Ağustos ayında yüzde 0.56 oranında artmış durumdadır. Bir yıl önce endeks sayısı 188,67 idi. Bu durumda 12 aylık tüketici enflasyonu yüzde 8,88’dir.
İktisatçılar için ek: Endeksin güncellenmesi (Kaynak: TÜİK)
Madde sepetlerinin ve ağırlıklarının güncellemesi her yılın sonunda yapılmakta ve zincirleme Laspeyres formülü ile seri devam ettirilmektedir. Her yil Aralık ayı itibariyle, yeni maddeler endekse dahil edilmekte ya da önemini kaybeden maddeler endeksten çıkarılmakta ve yeni ağırlıklar endeks hesabında kullanılmaktadır. Cari fiyatların, “yeni fiyat referans dönemi (Po)” olan bir önceki Aralık ayının fiyatlarına bölünmesiyle, endeks hesaplanmakta ve Aralık ayı endeksi ile çarpılarak zincirleme işlemi yapılmaktadır.
I=w * (Pi / Po)
I : endeks
Pi : cari ay fiyatı
w : ağırlık
Po: temel yıl fiyatı
It=wi * (Pit / PAralik(t-1)) * IAralik(t-1)
wi : yeni ağırlık
t : zaman
Madde çeşidi fiyatları geometrik ortalama ile hesaplanmaktadır.
Ayrıntıları merak edenler için not:
Pek çok kişi sepetteki ana mal ve hizmet gruplarında neler olduğunu merak ediyor. Eskiden kalmış "işe yaramaz şeylerin doldurulduğu sepet" şeklinde bir şehir efsanesi var. Bu efsanenin etkisiyle olsa gerek çoğu kişi bu sepetin enflasyonu ölçemediğini düşünüyor. Bu konuda uzun uzun yorum yapmak yerine sepeti oluşturan mal ve hizmetleri ve bunların sepetteki ağırlıklarını içeren TÜİK açıklamasını burada referans olarak vereyim ayrıntıları merak edenler ya da bu sepetin içindeki mal ve hizmetler ve bunların sepetteki ağırlıkları konusunda kuşkusu olanlar inceleyip kendi kararlarını kendileri versinler:
Gönderen Mahfi Eğilmez zaman: Salı, Eylül 04, 2012
ali çolakoğlu 4 Eylül 2012 06:26
End.muh. Oğlum sizin kolay ekonomiyi yutmuş
Millete hava atıyor.
Mahfi Eğilmez 4 Eylül 2012 06:47
Günaydın, çok iyi yapmış. Hele üstüne bir de Makroekonomi'yi okursa havasından geçilmez.
ap 4 Eylül 2012 10:42
Merhaba Hocam. Yazınız için teşekkür ederim. Benim merak ettiğim konu şu: Bugüne kadar TÜİK veya TCMB gibi resmi bir kurum benimle, ailemle veya yakınlarımla bir anket çalışması yapmadı. Bu anketler kimlere uygulanıyor, her seferinde kişiler değişiyor mu ya da kişiler hangi ölçütlere göre seçiliyor? Saygılar.
Mahfi Eğilmez 4 Eylül 2012 10:47
Aslında aynı soruyu ben de soruyordum geçen ay benim denek seçildiğime ilişkin bir yazı geldi TÜİK'ten. 4 kez bana geleceklermiş ve beklenti anketi dolduracağız. İlkine geldiler. Denek sayısı çok değil. Örneğin Bütçe anketi için 13 küsur bir hane halkı seçiliyor. 70 milyonda 13 bin kişi arasına girmek tesadüfi bir şey.
ap 4 Eylül 2012 10:51
Anladım hocam, cevabınız için teşekkür ederim. En azından tanıdığımız birisine anket uygulaması yapıldığını bilmek kafamdaki şüpheleri kaldırdı :) O zaman burdan bir de uyarıda bulunalım: resmi kurumlar çatkapı evinize gelip anket yapmıyorlar, önceden haber veriyorlar. Aman dikkat..
Volkan KOCA 4 Eylül 2012 11:22
Elinize sağlık hocam. TÜİK denek olarak aynı kişileri seçiyor herhalde ne ben ne de tanıdığım insanlar bugüne kadar denek olmuş değiliz.Bu anketler İnternet üzerinden daha fazla kişiyle yapılsa daha iyi olmaz mı sizce?
Mahfi Eğilmez 4 Eylül 2012 11:29
Ben oldum, Ali Pişkin'e verdiğim yanıtta değindim buna. İnternet üzerinden yapılan anket yeterince sağlıklı olmayabilir.
Anonim 4 Eylül 2012 11:27
Enflasyon verilerini manipüle etme konusunda biz daha emekleme seviyesindeyiz. ABD 1983'ten beri fiyatlar genel düzeyini hesaplarken "hedonics" denilen "kalite farkı" yöntemiyle rakamları epey bir güzelleştiriyor. Biz daha "hedonics"i keşfetme aşamasındayız. Mesela her yıl belirli nitelikte elektronik ürünler çok satılır (6 GB RAM, 750 GB harddisk, 2.50 Ghz işlemcili notebook gibi). Toplam satışlar içinde bu nitelikte ürünün fiyatı çok belirleyicidir. Ama bu ürünün yıllık fiyat artışı hesaplanırken geçen yılın en çok satan ve hızlı teknolojik ilerleme dolayısıyla daha az nitelikli ürünle değil, birebir aynı niteliklere sahip ürünle karşılaştırılıyor. Örn. bu notebook geçen yıl 100 lirayken bu yıl teknolojik ürünlerin niteliği gereği fiyatı 90 liraya düşmüşse, fiyatta %10'luk düşüş gibi istatistiklere geçiyor. Oysa geçen yılın en çok satan notebook modeli örn. 90 liraya satılmışsa aslında fiyatlarda hiçbir değişiklik olmuyor, ama olmuş gibi gözüküyor. Sadece elektronik değil, otomotiv, beyaz eşya, mobilya gibi mal gruplarında da aynı yöntem uygulanıyor ama tabi elektronik ürünler kadar yıldan yıla değişiklik söz konusu değil.
Son bir not: eğer ABD'de enflasyon 1982 yılındaki hesaplansaydı Temmuz 2012 TÜFE (CPI) %9 çıkardı. Yanlış okumadınız %9! Oysa BLS %1.5 açıklamıştı.
Anonim 4 Eylül 2012 11:31
DÜZELTME: "1982 yılındaki hesaplansaydı" değil, "1982 yılında kullanılan yöntemlerle hesaplansaydı" olacak. Özür dilerim.
Mahfi Eğilmez 4 Eylül 2012 12:25
Çok önemli tespitler.
cahil profesör 4 Eylül 2012 13:06
Demagoji trend oldu. Halkı kandirmada bir araç.
Rakamların sihri diyelim.
cahil profesör 4 Eylül 2012 11:31
Hocam çekirdek enflasyondan da bahsetmek nasıl olurdu sizce? Bazen bunu kafa karıştırmak için detay olarak veriyorlar haberlerde.
Ayrıca enflasyon sepetine baska maddeleri koyarsak ( dinamit pinpon topu vs) enflasyon çok yanlış ölçülür mitini de yıkmış oldunuz yazınızda. Çünkü çalışan kesim çok fazla tepki gösteriyordu bu konuda. Ama yine de enflasyonun saptirilmamasi gerek tabi.
Mahfi Eğilmez 4 Eylül 2012 12:27
Birçok kez söz ettim çekirdek enflasyondan. Ama biliyorsunuz o enflasyonu ölçmekten çok Merkez Bankası politikasının etkisini ölçmekte kullanılıyor. O nedenle de toplumu TÜFE kadar ilgilendirmiyor. Ağustos ayında 12 aylık çekirdek enflasyon (I endeksi) 7,11 çıkmış. TCMB'nin enflasyon hedeflemesinde yılsonu hedefi % 5,5. Bakalım hedefe ne kadar yaklaşacak?
cahil profesör 4 Eylül 2012 13:18
Mb sinin işi zor. Bu konuda mb sinin bağımsızlığını tekrar göZden geçirmek gerek..
Geçen sene sigara gibi ürünlerin ötv oranı %69 a çıkarıldı sonra da %65 e düşürüldü. Düşürülmesinin ardinda yatan neden ise mb sinin hedeflerini saptirmamasi için.
Yanılmıyorsam durmus yılmaz dönemine kadar hedef tutturamadi mb. Sebepleri gerek bağımsızlık herkesi istikrarsızlık.
Ama egene bi bozuk yol olarak vergi sistemindeki aksaklık da su yüzüne çıkıyor bu küçük örnekle. A
cahil profesör 4 Eylül 2012 13:20
Herkesi değil gerek olacak. Gerek bağımsıZlık gerek istikrarsızlık.
Unknown 4 Eylül 2012 13:25
Doğalgaza,elektriğe,benzine zam geliyor ama ÜFE artmıyor. Bu üretici su buharıyla mı üretim yapıyor ? Bazen ÜFE artıyor TÜFE artmıyor üretici zamları yansıtmıyor mu fiyatlara ? Birde niçin 2003 yılı baz alınıyor ? Biz yoksa 6 sıfır atınca BRİC ülkeleri arasına girdikte haberimiz mi yok ? Yoksa kendimizi mi kandırıyoruz ?
Mahfi Eğilmez 4 Eylül 2012 13:51
2003 yılı kriz olmayan bir yıl. O nedenle doğru bir seçim. ÜFE artmıyor çünkü iç talep kısıtlı. Yani üretici zaten satamadığı malına bir de fiyat artışı koyamıyor. Bir süre sonra ya ÜFE, TÜFE'ye yaklaşır ya da tersi olur.
Unknown 4 Eylül 2012 15:50
Hocam konuyla alakası yok ama üreticinin fiyatlara zamları yansıtamamasının nedeni ithalatcı karşısında eli zayıflıyor olması olabilir mi(iç talep kısıtlı dediniz ama büyüme oranları öyle demiyor)? Bu da bize üretimle deil ithalatla büyüyen bir ekonomimiz olduğunu göstermez mi ? Enflasyonu kontrol altına alabilmek için cari açığın artmasına göz yummak ne kadar doğru ve sürdürülebilir ?
fatma Arslan 4 Eylül 2012 14:32
Merhaba Hocam.yine çok güzel bir yazı olmuş.emeğinize sağlık..Benim bir sorum olacak.TÜFE yerine neden GSMH Deflatörü kullanılmıyor.Paasche Endeksini kullanmıyoruz.şimdiden teşekkürler..
Mahfi Eğilmez 4 Eylül 2012 14:44
Teşekkür ederim. GSMH zımni deflatörü zımni ekinden de anlaşılabileceği gibi ancak GSMH hesaplanırken ortaya çıkabiliyor. O da üç ayda bir hesaplanıyor ve çok geç yayımlanıyor. 9. aya girdik ama hala ikinci üç aya ilişkin GSMH verisi elimizde yok. Dolayısıyla deflatör de yok. Oysa dün itibariyle Ağustos enflasyon verileri elimizdeydi. Nedeni bu. Temel yıl olarak bir yıl alınıyorsa Laspeyres endeksi, cari yıl alınıyorsa Paasche endeksine kullanılıyor. Bizim endeksler temel yıl bazlı (2003 = 100) olduğu için Laspeyres endeks yöntemiyle hesaplanıyor.
fatma Arslan 4 Eylül 2012 23:33
Anonim 4 Eylül 2012 16:29
Üstad, enflasyon ne kadar da kanımıza işlemiş. Anlı şanlı ekonomistler "işsizliği şu seviyeye düşürecek enflasyon oranı" gibi laflar edebiliyorlar. Tamam, önemli ekonomistlerin çoğu finans sektöründen/bankalardan maaş alıyor. Patron banker olunca, enflasyonun "kaçınılmaz", deflasyonun ise "çok çok kötü, olursa hepimiz mahvoluruz" tarzı birşey olduğunu iddia etmelerini anlıyorum. Neticede bankerin verdiği borcu faiziyle tahsil etmesi deflasyon koşullarında zorlaşır, ayrıca halk ileride para biriminin değerinin artacağını beklerse borçlanma konusunda isteksizleşebilir vs. Bunların hepsi bankerin karını olumsuz etkiler. Siyasetçinin ve merkez bankası bürokratının da deflasyondan korkması normal, onların da "bu bankalar batarsa hepsi devletin sırtına kalır, sonra enflasyon alır başını gider koltuğumu kaybederim" korkusu var. Ama bağımsız ekonomistlerde de aynı eğilim var. Bunlar acaba hiç mi iktisat tarihi okumadılar diye kendime soruyorum. Mesela ABD ekonomisi "uzun depresyon" denilen 1873-1896 döneminde fiyatlar genel seviyesi kümülatif olarak %30 düşmesine rağmen reel anlamda %50 büyümüş. İşsizlik ise %2-3 gibi seviyelerde gezinmiş. 1930'ların başında deflasyonla birlikte ekonomik daralma olmuş ve işsizlik artmış ama onun müsebbibi 1920'lerde krediyle, borçla aşırı derecede şişen ekonominin normale dönmesi ve ücret katılıkları olmuş.
"Deflasyon neden kötü?" diye sorduğunuzda klasik cevap şu: "deflasyon olursa insanlar tüketimlerini ertelerler". Ama ben bugüne dek çok şeyi, pazar tezgahındaki çilekten tutun da otomobile kadar, ileride fiyatının düşeceğini kesin olarak bilmeme rağmen satın aldım. Satın aldığım şeyi 5-6 ay veya 1 yıl kullanmanın faydası fiyat düşüşünden elde edeceğim faydaya üstün geldiği için aldım.
Mahfi Eğilmez 4 Eylül 2012 18:37
Enflasyon da deflasyon da kötüdür. İdeal durum düşük bir enflasyonun (% 2 gibi) varlığıdır. Bu iki hastalıklı durum birbiri yerine tercih edilebilecek durum değildir.
Anonim 4 Eylül 2012 22:17
Üstad, "ideal enflasyon" diyoruz ama kime, neye göre ideal? Hayatında şirket/işletme idare etmemiş, mal alıp satmamış, adam çalıştırmamış merkez bankası bürokratına göre mi ideal? Yanlış anlamayın bürokratları küçümsemek gibi bir niyetim yok ama koskoca ekonominin bürokratların veya siyasetçilerin teorilerine teslim olmaması gerektiğini düşünüyorum. Ayrıca, ekonomide verimlilik her yıl artıyorsa, herşey daha çok ve daha ucuza üretiliyorsa, doğal bir deflasyonun yaşanması aklın, mantığın gereği bence.
(not: bu FED'i enflasyon algısı yönetiminde tebrik etmek lazım. Düşünün üstünde Benjamin Franklin'in resmi olan 100 dolarlık banknot 1929'da basılmış. O tarihten bu yana dolar satın alma gücünün %93'ünü kaybetmiş ama yine de 100 dolardan büyük banknot basılmamış. vallahi helal olsun :)
Anonim 4 Eylül 2012 17:41
fiatlar değil de ücretler genel düzeyinin sürekli artış gösterdiği bir ülke varmı acaba? varsa adresini rica edeyim..birisi norveç demişti, doğru olabilirmi?
Mahfi Eğilmez 4 Eylül 2012 18:35
Gelir dağılımı düzgün olduğuna göre İskandinav ülkelerinde muhtemelen durum böyledir. Ama ben de ayrıntısını bilmiyorum.
Anonim 4 Eylül 2012 19:33
TÜFE'nin yeterli bir refah ve SAGP analizi sunmadığından bahsetmek gerekir. Tüketici Fiyatları cinsinden enflasyon ölçümü iki sebeple doğru bir analiz sunmaz;
1- Nitelik Sapması : Malların kalitelerinde zaman içinde meydana gelen artış ihmal edilir. Malın fiyatı %10 artmış olabilir ancak verimi de %10 artmış olabilir. İşte bu verim artışı Tüfe'de ihmal edilir sadece malın pahalılaşması dikkate alır.
2- İkame Sapması : Nispi Fiyat yapısındaki değişme sonucu malların ikameleri söz konusudur.Tüketiciler pahalılaşan mal yerine ikame mal tercih ederek refahlarını aynı tutabilir ve hatta arttırabilirler.
Mahfi Eğilmez 5 Eylül 2012 08:56
BU eleştirilerin hepsi doğru ama elde onları ölçecek veri yok.
Anonim 5 Eylül 2012 12:49
Hocam Tüfe hesabı ile ilgili eleştiri çok fazla. A.B.D 1996 yılında yapılan bir ampirik araştırmada TÜFE'nin yukarıda yazan sebepler nedeniyle %1 fazla çıktığı, politika uygulayıcıların ve ekonomik aktörlerin bunu dikkate alması ve bulunan sonuçtan %1 çıkarmaları gerektiği sonucuna varılmış. Yani Tüfe eldeki tekniklerle ortalama %1 yüksek çıkıyor.
Anonim 4 Eylül 2012 21:51
...Üretici Fiyatları Endeksi’nde... bir önceki yılın aynı ayına göre %4,56 ve on iki aylık ortalamalara göre %9,33 artış gerçekleşmiştir.
Burada esas olanın 4,56 olduğunu biliyorum. 9,33 ise düzenli olarak yayınlanmakla birlikte üzerinde hiç durulmuyor. Bu oranı nasıl yorumlamak gerekir, bir önemi var mıdır? Aynı durum TÜFE için de geçerli...
Mahfi Eğilmez 5 Eylül 2012 08:59
Genellikle bir önceki yılın aynı ayına göre olan değişime bakıyoruz. 12 aylık ortalamalar da elbette bir fikir veriyor ama enflasyonun gidiş yönü ve üreticinin durumu hakkında ilki daha çok bilgi veriyor. Örneğin 12 aylık ortalamalar bize pek fazla bir şey söylemezken 4,56 oranı (TÜFE'nin 8,88 olduğu dikkate alınırsa) bize üreticinin malını istediği gibi satamadığı ve o nedenle de fiyatını artıramadığı mesajını veriyor.
cahil profesör 5 Eylül 2012 02:09
hocam 4 gün önce bankadan para çekerken madeni para verdi kuruşları tamamlamak için.
1tl ler altın gibi parlıyordu. dikkatimi çekti. baktım ki 2012 basım.
demek ki tcmb de para basıyor. buraya kadar tamam.
peki bu paranın da enflasyon sarmalına neden olacağını bilmek??
iktisatta bir çok şey çarpan etkisi ile daha hızlı artıyor.
enflasyon fiyatlarını baz alırken, asaf savaş akat kiralara bakarım özellikle diyordu mesela.
ama kira artışı da enflasyonu baz alarak hesaplanıyor. iki ucu pis bir değnek oldu bize :)
Mahfi Eğilmez 5 Eylül 2012 09:05
Madeni parayı Hazine'ye bağlı Darphane ve Damga Matbaası basıyor. Toplam para içindeki payı ihmal edilebilir düzeydedir. Gerçi ben de bloğuma koymuyorum (pek fazla izleyeni yok) ama para arzına baktığımız zaman genişlemenin pek önemli olmadığı görülüyor.
Para arzını enflasyon sarmalına neden olması için ekonominin büyümesinden daha hızlı artması gerekir. Yani ekonomi yüzde 5 büyürken biz para arzını yüzde 15 artırırsak o zaman enflasyona neden oluruz. Çünkü (parayı da bir mal gibi düşünürsek) malın ihtiyacın ötesinde çoğaldığı yerde (arz fazlası olması halinde) fiyatı düşer.
cahil profesör 5 Eylül 2012 12:07
madeni para örnek idi. kağıt paralara dikkat etmedim. bazen gıcır gıcır seri halde kağıt paralar da denk geliyor ama basım tarihine bakmadım.
zaten buradan şuraya geçmek istiyordum hocam:
fed in yaptığı bpp (bedava para paketi)- zaten ben bernankenin adı "helikopter ben" e çıkmış sürekli havadan para dağıttığı için- ile ekonomiye sürekli para fonlaması.
şimdi de bu türküye ecb de eşlik ediyor. ama ortada şöyle bir sorun da var:
bankalara fonlanan para ekonomiye yansımıyor, bankalar tarafından yansıtılmıyor.
Mahfi Eğilmez 5 Eylül 2012 12:12
Fed 2 kez para dağıttı. ABD'de bu müdahalenin kısmi de olsa bazı olumlu etkileri görüldü. Ama AMB'nin yaptığı operasyonların Avrupa'da bir toparlanma etkisi yarattığını göremedik. Parayı alan banka aldığı parayı geri AMB'ye yatırdı. Çünkü güven sıfır.
cahil profesör 5 Eylül 2012 12:37
bu arada madeni para demişken, tedavülde bulun(amay)an 1 kuruşların değeri ortalama 1.92 kuruş imiş ve eritilip satılmış zamanında.
ne desek boş. burası türkiye diye geçiştirmek de anlamsız. başka ülkelerde de yapılmıştır herhalde zamanında.
Mahfi Eğilmez 5 Eylül 2012 14:29
Bu dediğiniz ünlü Gresham Kanunudur. Yani bir madeni paranın maden içeriği üzerindeki nominal değerinden yüksekse o para kaybolur. Eritip satmak daha kârlı hale gelir. Zamanında İngiltere'de farklı şekilde olmuş. Gümüş içerikli madeni paranın yanında gümüş içeriği düşük madeni para da tedavüle çıkarılınca gümüş paralar kaybolmuş ortadan.
Anonim 5 Eylül 2012 20:14
Gresham kanununun terse işlediği, yani "iyi paranın kötü parayı kovduğu" zamanlar da olmuş. Amerika'da İç Savaş yıllarından 20. yüzyılın başlarına kadar altın, önce metal karşılığı olmayan "greenback"leri sonrasında gümüşü parasal sistemden dışlamış. Mesela 1896 ve 1900 başkanlık seçimlerinin ana konusu bu olmuş. Normalde siyasetçiler parasal disiplinden hoşlanmazlar. Şu an siyasetçiler arasında anket yapılsa "fiat money yerine metal standardını tercih ederim" diyen çıkmaz herhalde. Ama o yıllarda Amerika'da İngiltere'nin yerini alma arzusu olduğu için altın standardını uygulayan İngiltere'yle rekabet için itibarlı bir para birimi şart olmuş. ABD, altın standardının endüstriler üzerindeki disipliniyle rekabetçiliğini hep artırmış. Sürekli dış ticaret fazlası verdiği için altın standardından vazgeçmemişler. ABD hazinesi 1948'te dünya üzerindeki altının %41'ine sahipmiş (bugün bu oran %5'lerde ki Fort Knox'ta fiziki altın var mı yok mu hararetli bir tartışma konusu) ve o yüzden dolar 2. Dünya Savaşı sonrası hiç tartışmasız rezerv para birimi olmuş.
Doğukan Yıldız 28 Aralık 2012 01:07
Hocam hükümetler neden işsizlikten önce enflasyon ile mücadeleyi seçiyorlar? Enflasyon azalırsa işsizlik de buna bağlı olarak azalır mı?
Mahfi Eğilmez 28 Aralık 2012 06:32
Enflasyonla işsizlik arasındaki ilişki ünlü Phillips eğrisi analizinde incelenmiştir. Buna göre kısa dönemde enflasyon ile işsizlik arasında ters yönlü bir ilişki görülmektedir. Yani enflasyon düşerse işsizlik artmaktadır. Buna karşılık uzun dönemde bu ilişki ortadan kalkmaktadır. Ne var ki enflasyon özellikle denetimden çıkıp da çift haneli hal aldığında toplumun bütün ölçülerini bozan bir olgudur. İşsizliği büyüme ile çözmek mümkün olsa da denetimden kaçmış bir enflasyonu yeniden denetim altına almak o kadar kolay değildir. Örneğin Türkiye bunu ancak 2001 krizini yaşayarak ve uzun bir fedakarlık döneminden geçerek başarabilmiş ve hala da yüzde 5'in altına çekememiştir.
Doğukan Yıldız 28 Aralık 2012 16:37
Anonim 23 Ekim 2013 22:07
merhaba hocam.size bir sorum olacak.neden TÜFE yerine çekirdek enflasyon kullanılmıyor? analizlerde hangisinin kullanılması daha doğrudur?
Mahfi Eğilmez 24 Ekim 2013 06:45
Bunun nedeni TÜFE'nin yani manşet enflasyonun çekirdek enflasyondan çok daha fazla bilinir ve izlenir bir gösterge olması. Adı da onun için manşet enflasyon (ingilizcesi headline inflation.) Yani gazete manşetlerinde yer alan enflasyon TÜFE.
Anonim 24 Ekim 2013 09:27
Anonim 17 Kasım 2013 22:59
hocam ülkelerin gelişmişlik düzeylerinin karşılaştırılmasında kişi basına GSYİH ' nın dikkate alınmasının sakncaları nelerdir ve nasl giderilir?şimdiden teşekkürler
Anonim 17 Kasım 2013 23:37
Ülkelerin gelişmişlik düzeylerinin karşılaştırılmasında kişi başına gsyıh nın dikkate alınmasının sakıncaları nelerdir ve nasıl giderilir? Şimdiden teşekkür ederim.
Anonim 2 Aralık 2013 19:26
Hocam merhabalar. Ben bir şey sormak istiyorum. Şimdi enflasyon oluyor tamam. Hem de memur maaşları aşağı yukarı benzer bir oranda artıyor. Şimdi, enflasyonla aynı oranda arttığını varsayarsak, reel anlamda bir şey kaybetmemiş olmuyor muyuz ? Enflasyonu bu kadar kötü bir "canavar" yapan şey ne oluyor? Eğer kazanıyorsak faizden kazandığımız paranın reel getirisinin azalmasından başka ?
Anonim 20 Eylül 2016 16:55
hocam baz yılları neye göre belirleniyor
Anonim 12 Kasım 2016 13:32
hocam slmlar.hocam ekonomi terimlerine hakim abilmek icin en temel hangi kitaplari okumaliyiz tavdiye edr misiniz cok ihtiyacim var
Mahfi Eğilmez 12 Kasım 2016 13:42
Unknown 29 Kasım 2016 11:00
Hocam, arz şoku ve enflasyon beklentisinin olmadığı dönemlerde söz konusu olan nedir ? Neden açıklayabilir misiniz?
Unknown 7 Kasım 2017 11:01
Hocam bu mal ve hizmet sepeti yıllar geçtikçe azalmakta. Neden çoğalmıyor da azalıyor ?
Anonim 14 Kasım 2017 23:57
Hocam neden 2003 yili baz aliniyor?