haypedia.com - İngilizlerin Meşhur Mavi Kitabı Katliamları Kanıtlıyor mu?
Ermeniler ve onlarla beraber hareket eden bilim adamları Ermenilerin topluca imha edildiklerine kanıt olarak sık sık Mavi Kitap’ı gösterirler. Bu eserde bol bol tanık ifadeleri ve bu tanıkların anlatımıyla katliam hikayeleri vardır. Tabii bu katliam hikayelerinin çok büyük bir kısmı asılsızdır. Öncelikle bu eserin nasıl ortaya çıktığına bakalım:
Mavi Kitap Niçin Hazırlandı?
Bu eser 1916 yılında James Bryce-Arnold Toynbee tarafından İngiltere’de yayımlanmıştır. Bu eserin hazırlanma amacı bizzat hazırlayanlar tarafından sonraları anılarında yazılmıştır. Kısaca, Birinci Dünya Savaşı İngilizlerin istediği gibi gitmemektedir. Çanakkale geçilememiş, İtilaf donanmaları Karadeniz’e girememiştir. Rusya zor durumdadır. Amerika’nın savaşa İtilaf devletleri tarafında girmesi şarttır. Ancak ABD’de savaşa istekli bir kamuoyu yoktur. İngiltere, Amerikan kamuoyunun desteğini kazanmak ve savaşa katılmasını sağlamak için Ermenileri propaganda aracı olarak kullanabileceklerini düşünür. Zaten Amerika’da Ermeni olayları 1830’lu yıllardan itibaren misyonerler sayesinde izlenmektedir. Bir Ermeni Milleti yaratmak sevdasıyla hareket eden misyonerler çok mesafe katetmişlerdi. Amerikan kamuoyu, Ermenilerin Hıristiyanlığı devlet dini olarak kabul etmiş ilk halk olduğuna inandırılmıştı. Ayrıca bu ‘asil halkın’ barbar Müslümanların boyunduruğu altında türlü baskı ve işkencelere katlandığı 1890’lı yıllardan beri anlatılmaktaydı. Amerika’ya göç eden Ermeniler ve onları örgütleyen Hınçak Partisi kilise çevrelerinde çok etkiliydi.
İşte bu ortamı bilen İngilizler, Ermenilerin sürgün edilmesini propaganda malzemesi olarak kullanabileceklerini düşündüler. İngiltere Savaş Propaganda Ofisi Wellington House bu propagandanın kaynaklarını toplamak ve basına servis etmekle görevlendirildi.
Bu büroda çalışan Lord Bryce ve aynı büroda askerlik görevini yapan tarihçi Arnold Toynbee propaganda malzemesi toplamak ve oluşturmakla görevlendirildi.
Bryce ve Aneuren Williams gibi Ermeni yanlısı ve Türk düşmanı sivil ve askerî müşavirler İngiliz Hükûmeti’nin “Ermeni sözde katliamlarını” yaymasının Amerikan ve batı kamuoyunda çok etkili olacağını düşünüyorlardı. Bu propaganda sayesinde hem batı kamuoyunun küçük müttefik Ermenilere desteği artacak hem de Türklere karşı nefret büyüyecekti. Üstelik batıda ve özellikle İngiltere’de Rusya’nın Yahudilere karşı yaptığı zulüm karşısında homurdanmaya başlayan uluslararası kamuoyunun ilgisi Türkler üzerine çevrilecekti. Bu sayede, tarafsız ülkeler, ABD, Yunanistan ve Arapların İtilaf devletlerini desteklemesi de sağlanmış olacaktı.
Arnold Toynbee’nin editörlüğünde göreve başlayan İngiliz istihbarat elemanları Savaş Propaganda Bürosu Wellington House’da hummalı bir faaliyete giriştiler. Lord Bryce 1 Temmuz 1916’da Dışişleri Bakanı Grey’e tarihsel gerçeklerden çok etkinliği olacak genel hikâyeleri seçip toplamayı uygun gördüğünü yazmıştı. Ancak toplanan ve çoğu uydurma olduğu tahmin edilen katliam hikayelerinin tarih hataları içermemesi, bölge gerçeklerine aykırı düşmemesi ve inandırıcılığının fazla olması için bir tarih danışmanı gerekliydi. Oxford’lu Arnold J. Toynbee henüz çok genç ve tecrübesizdi. Bu yüzden tarih danışmanı olarak Oxford Üniversitesinden Prof. Margoliouth’un yardımlarına başvuruldu. Sofya ve Bükreş Taşnak Siyasî Propaganda Bürosu kanalıyla Wellington House’da toplanan raporlar tasnif edildi. Sözde tanıkların isimleri güvenlik gerekçesiyle gizli tutuldu. Böylece eserin etkinliği daha da artacaktı.
Bu şekilde “Mavi Kitap” bir propaganda kitabı olarak İngiliz hükümeti Savaş Propaganda Ofisi ve Ermeni örgütleri işbirliği ile hazırlandı. Toynbee’nin kendi ifadesiyle bu eser “usulüne uygun olarak” basılmış ve “bir savaş propagandası” olarak dağıtılmıştı.
Mavi Kitap Güvenilir Hikâyeler mi Anlatıyor?
Bu eserdeki katliam ifadelerinin her birinin tek tek analiz edilmesi, kişi, tarih ve olayların örtüşüp örtüşmediğinin belirlenmesi çok önemlidir. Ancak bu tür bir çalışma henüz yoktur. Bununla birlikte eser hakkında, Prof. Hikmet Özdemir’in çalışmalarına göre editör Arnold Toynbee’nin çok önemli itirafları vardır:
“Savaş sırasında ben Hükûmet tarafından Türk hükümetinin Ermenilere yaptığı muameleye dair bütün mevcut belgeleri toplamak ve bir “Mavi Kitap” hazırlamak üzere (askere) alınmıştım. Kitap basıldı ve bir savaş propagandası olarak dağıtıldı. Savaş sırasında 600.000 Ermeni’nin öldürülmesine Avrupa tepki koyarken, Rusların, Kırgız Kazak Konfederasyonu’nda Türkçe konuşan 500.000 kişiyi öldürmesine kayıtsız kaldılar”.
“Ermeniler karşılığında kendileri için bir şeyler yapılacağına dair hiç bir söz almadan İtilaf devletleriyle birlikte hareket ederek Türklerin kendilerine katliam yapmasına sebep oldular…Türklerin suçu popüler batı basınında kuşkusuz çok fazla abartılmıştır,
Yakın Doğu Hıristiyanlarının aynı çaptaki suçları ise batıda sessizce geçiştirilmiştir.”
Mavi kitaptaki sözde tanık ifadelerinin kurgu olduğunu ima eden itiraflar da ilginçtir.
Toynbee, 15 Haziran 1916 tarihinde Near East Relief Genel Sekreteri Dr. Barton’a yazdığı mektupta şöyle diyor: “Materyal prova aşamasına gelir gelmez size bölümler halinde parça parça göndereceğim. Dikkatle okuduktan sonra, derlememdeki herhangi bir boşluğu gizli kalmak kaydıyla doldurabilirseniz size minnettar kalacağım.”
Toynbee gerçekten de Dr. Barton’dan yardım alıyor, çünkü Dr. Barton hikâyelerin inandırıcı olmasını istiyor. Bu sayede Near East Relief Amerikan Hıristiyanların duygularına daha çok etki edebiliyor ve kiliselerde çok daha fazla yardım toplayabiliyor. Yine Toynbee bir başka dostuna yazdığı bir mektupta “Belgelere yaptığı muameleden anladığım kadarıyla (gizli tutulan isimlerin kaydını tutmamış olması vs.) Barton da deliller hakkında pek net bir fikir sahibi değil” diyor.
Toynbee’nin asıl itirafı bu da değildir. Esas önemli itirafı Oxford’daki Prof. arkadaşı Margoliouth’a yaptığı itiraftır. Şöyle diyordu Toynbee:
“1915’te Ermenilerin gördüğü muameleyle ilgili belgelerden oluşan kapsamlı bir derleme için yazdığım giriş yazısını ekte gönderiyorum. Vakit ayırıp göz atarsanız ve gerçekler hakkında göze batan bir ifade veya yanlışlar varsa işaret etmenizi rica ediyorum. Benim konu hakkındaki bilgimin büyük bölümü pek sağlam değil ve ikinci ağızdan edinilmiş bilgilere dayanıyor. 23 Haziran 1916”
Bir Savaş Propagandası Olarak Mavi Kitap
Görüldüğü gibi adeta kutsal bir kitap gibi görülen Mavi Kitap bir propaganda bürosunda, bir propaganda aracı olarak hazırlanmış ve sözde özgün raporlar sağdan soldan alınan yardımlarla düzeltilmiştir. Bu kitabın derleyicisi olan Arnold Toynbee yazdığı özgeçmişlerde bu esere yer vermemektedir, çünkü eseri sahiplenmemekte ve bir savaş propaganda yapıtı olarak tanımlamaktadır. Toynbee 1948 Soykırım Sözleşmesi’nin kabul edilmesinden sonra bile yazdığı hiçbir yazıda Ermenilere yapılan muamele için soykırım ifadesini kullanmamaktadır. Aynı şekilde İngiltere de parlamentosunda 1915 olaylarını soykırım olarak nitelendiren bir karar almamıştır. İngiltere eseri sahiplenmemektedir. Ancak Ermeni tezlerine yakın araştırmacılar bu savaş propagandası kitabını bilimsel bir sözlü tarih çalışması gibi değerlendirmeye devam etmektedirler. Kimsenin sahiplenmediği bu eser 90 sene sonra “güvenlik” gerekçesiyle gizlenen isimlerle birlikte sözde sansürsüz olarak yayınlanmıştır.