Trump’ın Kudüs kararında Evanjeliklerin rolü - Gazeteci - '"Haberimiz yok demeyin''Trump’ın Kudüs kararında Evanjeliklerin rolü - Gazeteci
Trump’ın küresel infiale yol açan Kudüs kararı, seçim çalışmaları esnasında verdiği vaadinin gerçekleştirilmesi olarak okunabilir. Ancak bunu diğer Amerikan başkanları gibi erteleyebilirdi. Kararın, Türkiye’deki analizlerde öne çıkarıldığı haliyle, iç kamuoyundaki sıkışmışlıkla bağlantılandırılması, bir sebep olarak zikredilebilirse de yeterince açıklayıcı değil. Bu itibarla Ortadoğu’da Suudi Arabistan Veliaht Prensi’ne “ılımlı İslam” açılımı yaptırılmasının üzerinden fazla bir zaman geçmemişken Trump’ın, bu cepheyi-açılımı zayıflatacak bu kararı neden şimdi aldığı sorusunun cevabı net değil. Üstelik Brookings Enstitüsü’nün yaptığı araştırma, Amerikalıların yüzde 63’ünün Trump’ın aldığı Kudüs kararına karşı çıktığını gösteriyor.
Öte yandan eski İsrail Başbakanı Ehud Barak başta olmak üzere, Netanyahu’yu bu karar sebebiyle “irrasyonel” ve “mesiyanik” politikalar uygulamakla suçlayan ve bunun şiddet üreteceğini ve neticede İsrail’in ya Yahudi ya da demokrat olmaktan çıkacağını söyleyenler de yok değil. Trump’ın kararları ve özellikle Evanjeliklerin etkileri de söz konusu edilerek, eski Başkan Obama’nın “Ya demokrasiyi kurtaracağız ya da ‘Nazi Almanyası’nın yoluna kayma riski ile karşı karşıya kalacağız” açıklaması da dikkat çekici.
ABD’de, Trump’ı “Tanrı’nın gönderdiği” bir başkan olarak gören Evanjelik Hristiyan sayısı bir hayli fazladır. Mesela “Wall Buliders” adıyla bilinen ve Amerikan Hükümeti’nin Kitab-ı Mukaddes’in/Hristiyanlığın-Evanjeliklerin değerlerine uyması için çalışan grubun başkanı David Borton’un şu ifadeleri önemlidir: “Trump bize Tanrı’nın bahşettiği bir adaydır ve yalnızca başaramayacağımızı, Tanrı bize onun sayesinde göstermiştir. Bakarsınız Trump’lı birkaç yıl sonra şöyle geriye bir bakarız ve ‘gerçekten de hiçbirimizin beklemediği bazı işleri bu adam yaptı’ diyebiliriz”.
Öte yandan ABD’de Hristiyanlar arasındaki radikal dini akımlara dair kitapları ile bilinen Jeff Sharlet’e göre, gerek Trump gerekse Pence düşmanlık derecesinde sekülerlik karşıtıdır ve iş ile ekonomi konuştuklarında, özellikle Pence’in çevresinde hâkim olan anlayış ‘Hristiyan Kapitalizmi’dir. Bu durum, Trump’ın da aslında sosyo-kültürel ve ekonomik açılardan hayata bakışında da Pence ile yer yer benzer Hristiyan-Evanjelik düşüncelere sahip olduğunu, ancak pragmatist bir iş adamı olması yönüyle, bunları Pence kadar öne çıkarmadığının ve-veya çıkaramadığının işaretidir. Zira Pence, Hristiyan-Evanjelik değerlerle birebir uyumlu görüşlerini açıkça ortaya koymaktan çekinmemiş, hatta bunları poltikalara dönüştürmek için çaba sarfetmiştir.
1517’de Protestanlığı kuran Martin Luther, üç grubu “düşman-deccal (antichrist)” ilan etmişti: “Papa”, “Türkler-Müslümanlar” ve “Yahudiler”. Yahudilere yönelik Luther’in bu inancı-söylemi, bilindiği ve üstelik başka pek çok teo-politik farklılıklarla, Yahudilerin de Protestanlardan hazzetmediği bilindiği halde, bir Protestan mezhebi olan Evanjelizm’in neden İsrail’i desteklediği sorusu burada önemlidir.
Hristiyan “Evanjelikler-Dispensationalistler” arasında var olan İsrail’de Kudüs’ü başkent yapacak bir siyonizm inancı, aslında Yahudi Siyonistlerden de daha önceye dayanır. 1878’de ABD’de sıkı bir Siyonist Evanjelik olan ‘Jesus is Coming’ adlı kitabın yazarı William Blackstone bir bildiri kaleme almış ve Filistin’de bir İsrail devletinin kurulmasını önermiştir. Üstelik bu siyonizmim kurucusu Teodore Herzl’in bir Yahudi devletinin kurulmasından söz etmesinden beş, ilk siyonizm kongeresinden de altı yıl öncesine yani 1891 yılına rastlar. Bu bildiri, 400 önde gelen kişi imzalanmıştır ki bunlar arasında Anayasa Mahkemesi başkanı, Beyaz Saray sözcüsü, John D. Rockefeller, J.P.Morgan ve başka pek çok önde gelen Amerikalı vardır. Bunların hemen tamamına yakını Evanjelik-Hristiyandır. Ne var ki dönemin ABD Başkanı Benjamin Harrison’un bunu görmezden gelmesi, süreci akâmete uğratmıştır. Ancak Blackstone yılmamış ve 1916 yılında konuyu tekrar gündeme getirmiş, dönemin Başkanı Woodrow Wilson’a da bunu kabul ettirmiştir. İsrail yanlısı bir Evanjelik olan Wilson, Filistin’de bir İsrail devletinin kurulmasına yol açan ve yine sıkı bir Protestan olan İngiliz Dışişleri Bakanı Arthur Balfour’un deklarasyonunu da desteklemiştir. Kasım ayı başında 100. yıl dönümü olan Balfour Deklarasyonu, 1948’de İsrail’in resmen kurulmasına yol açan sürecin en önemli adımı olmuştur.
[Prof. Dr. Özcan Hıdır, İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi ve Rotterdam İslam Üniversitesi’nde öğretim üyesidir]