DOĞRU VE DİKKATLİ TÜKETİLEN SAKATATLAR ÇOK YARARLIDIR
Kasaplık hayvanların kasları dışında kalan yürek, karaciğer, işkembe, beyin, baş ve ayakları gibi yenilebilir kısımlara sakatat denmektedir. Türk mutfağında sakatatlar ile yapılan pek çok lezzetli yemek bulunmakta, sakatatlar çorba, dolma, kavurma, tava, ızgara ve sote yapımında kullanılabilmektedir. Örneğin, ciğerin kızartması, böbrek, dalak ve ciğerin ızgarası yapılırken, ince bağırsaktan kokoreç, kalın bağırsaktan mumbar dolması, kellenin, paçanın ve işkembenin çorbası, işkembenin dolması ve yemeği yapılabilmektedir.
Sakatatlar besin değeri ve sağlık açısından et kadar yararlı kabul edilmektedir, çünkü protein, vitamin ve mineral bakımından zengindirler. Sakatatların içerdiği protein vücut hücrelerinin onarımı, bazı enzim ve antikorların oluşmasının sağlanması ve anne sütünün üretilmesine fayda sağlaması bakımından yararlıdır. Sakatatların protein içeriklerinin yüksek olması insanı hem tok tutmakta hem de metabolizmayı hızlandırarak kilo kaybına katkı yapmaktadır. Kelle (baş) ve ayak (paça) da protein miktarı düşüktür ve vücuttaki kas kütlesinin korunmasına yardımcı olmaktadır. Kelle ve paçada kollagen ve D vitamini bulunmaktadır. Kollagen, bağ dokusunu oluşturan madde olup, vücudun dik ve dinç, eklemlerin sağlıklı, bağışıklık sisteminin güçlü olmasını sağlamaktadır. Kollagen maddesinin kanser hastalarının tüketmesi gereken maddelerden olduğu belirtilmektedir. Paça çorbası bağ dokusunu yenilerken, vücudu kanser, diyabet, eklem ve kalp hastalıklarına karşı korumakta, cildin genç görülmesine fayda sağlamaktadır.
Sakatatlarda bulunan D vitamini, bağışıklık sistemini güçlendirmekte, kalsiyumu tutarak kemiklerin güçlenmesini sağlamaktadır. Eksikliğinin kanser, romatizma, şeker hastalığı, alerji, eklem ağrıları, bel ağrısı, diş çürümesi ve kaslarda kramp oluşmasının nedenleri arasında olduğu kabul edilmektedir. Paça (ayak), diğer sakatatlara göre jelatin açısından zengindir. Daha çok kış aylarında tüketilen paça çorbası eklem ağrılarının hafiflemesine katkı yapmakta, Omega-3 yağ asidi içermekte ve kış aylarında sık görülen soğuk algınlığına karşı fayda sağlamaktadır. Böbrek, Omega-3 yağ asitlerince zengindir. Sakatatların kırmızı renkli olanları yani iç organların çoğu yüksek karbonhidrat içermektedir. En fazla enerji değerine sahip olan sakatat dildir. Kırmızı renkli olan sakatatlar depo organı oldukları için A, B grubu (B1, B2, B3, B6, B9, B12 ve kolin) yönünden zengindirler. Sakatatlarda zengin olarak bulunan A vitamini bağışıklık sistemine katkıda bulunurken, kansere karşı koruyucu olup, göz sağlığının korunmasına da yardımcı olmaktadır, ancak fazla tüketilirse vücutta birikip doku zehirlenmesine yol açabilmesi ve hamile kadınların bebeklerinde anormallikler yaratması bakımından kontrollü tüketilmesi gereken gıda grubundandır.
Vücuttaki tüm hücreler için gerekli olan ve hayvansal kaynaklı besinlerce sağlanan B12 vitamini tüm sakatatlarda bulunmaktadır. B12 başta olmak üzere tüm B grubu vitaminler vücutta toksik etki gösteren homosistein üretimini baskılayarak kalp hastalıkları riskini azaltmakta, hafızanın güçlenmesine yardımcı olmakta, yaşlılarda unutkanlığın azalmasına fayda sağlamaktadır. Hamilelikte bebeğin beyin ve sinir gelişimi için hayati önem taşıyan, yetişkinlerde de beyin ve sinir fonksiyonları, protein kullanımı ve kan hücrelerinin yapımı için gerekli olan folik asitçe de zengindirler. Hayvanların dışarıdan aldığı kimyasal maddeler vücutlarında, sakatat olarak isimlendirilen organlarda birikmektedir. İnsan sağlığına zararlı hormonlar, bazı proteinler (ör.deli dana hastalığı etmeni proteini), virüsler, parazitler, böcek ve ot öldürücüler, ağır metaller bunlarda depo edilmektedir. Yaşlılar ve hastaların bağışıklık ve toksinleri elimine etme mekanizmaları yavaşladığı için tüketmemeleri daha uygun olmaktadır. Ağır metal ve A vitamini içerikleri nedeniyle bebek ve küçük çocuklar (0-3 yaş grubu) ve hamilelerin tüketmemeleri de gerekir. Sakatatların güvenli bir şekilde tüketilebilmesi ve fayda sağlaması taze olmasına ve hastalık etmeni taşımamasına bağlıdır. Sakata tüketimi ayda 2-3 kez olmalı ve en fazla haftada bir kez tüketilmelidir.