Erdal SAĞLAM - Tüm Köşe Yazıları - Sayfa 4
Dış borç rakamı ile birlikte milli gelirin yüzde 6.5’ine yükselmiş cari açık rakamını bir arada düşündüğünüzde, aslında son dönemde artan kurların ve faizlerin nedeni de kendiliğinden ortaya çıkmış oluyor.
Merkez Bankası dünkü dış borç açıklamasında, 2018 Nisan sonu itibarıyla, orijinal vadesine bakılmaksızın, vadesine 1 yıl veya daha az kalmış dış borç verisi kullanılarak hesaplanan kalan vadeye göre kısa vadeli dış borç stoku rakamını 183.3 milyar ABD doları düzeyinde açıkladı. Bu stokun 21.2 milyar ABD dolarlık kısmı, Türkiye’de yerleşik bankaların ve özel sektörün yurtdışı şubeleri ile iştiraklere olan borçlarından oluşuyor.
EKONOMİ SOĞUMAK ZORUNDADün yayımlanan, Merkez Bankası’nın “Kısa vadeli Dış Borç İstatistikleri Gelişmeleri - Nisan 2018” raporuna göre Nisan sonu itibarıyla, kısa vadeli dış borç stoku, 2017 yıl sonuna göre yüzde 6.5 oranında artışla 125.5 milyar ABD doları olarak gerçekleşti. Bu dönemde, bankalar kaynaklı kısa vadeli dış borç stoku yüzde 5.7 oranında artarak 70.7 milyar ABD doları olurken, diğer sektörlerin kısa vadeli dış borç stoku yüzde 7.6 oranında artarak 54.8 milyar ABD dolar düzeyine ulaştı.
Gecikmeli olarak Merkez Bankası gerekeni yaptı ama piyasalar,
Son iki hafta içinde Merkez Bankası’nın üst üste yaptığı, şok sayılabilecek faiz arttırımlarına rağmen kurların geldiği seviye ayrı tartışma konusu. İlgili bakanlar geçen hafta sürekli demeçler verip, son hafta içerisinde TL’nin en çok değer kazanan para birimi olduğunu tekrarladılar. Halbuki hala yılbaşından bu yana TL en çok değer kaybeden para birimleri arasında başı çekiyor.
Kaldı ki bunun ancak olağanüstü toplantı ile 3 puanlık faiz artışı, ardından sadeleştirme adımı, son olarak da 7 Haziran’da yüzde 1.25’lik sürpriz faiz arttırımları ile olabildiğini söylemiyorlar. Zamanında yapılsaydı çok daha küçük arttırımlarla kurların bu seviyelerde kalabileceği, faiz arttırımlarında sona gelindiği gibi gerçekler de bakanlar tarafından bilerek es geçiliyor.
Sonuçta maliyeti çok yüksek oldu ve dolar kuru geçen hafta sonunu 4.50 TL’nin altında tamamladı. Piyasa oyuncuları dolar kurunun bundan sonra 4.45 TL’nin altına gelmesini pek beklemiyorlar. Buna karşılık özellikle bu hafta açıklanacak 3 büyük merkez bankasının alacağı kararlar, diğer gelişmekte olan ülke para birimleri gibi TL’yi de yakından ilgilendirecek. Yanı sıra içeride açıklanacak, birinci çeyrek büyüme rakamı başta olmak üzere, yerel veriler ve seçim öncesi ekonomiyi etkileyecek demeçler de yine kurlarda belirleyici rol oynayabilecek.
Amerikan Merkez Bankası Fed haziran ayı toplantısına 12 Haziran’da başlayıp 13 Haziran’da kararını açıklayacak. FED’in bu toplantıda faiz arttırımı yapması beklenirken, açıklanacak metin bundan sora doların değerini önemli ölçüde belirleyecek vurgulara sahip olabilir.
KRİTİK KARARLAR GELİYOR
Avrupa Merkez Bankası’nın (ECB)14 Haziran’da yapacağı toplantıda ise özellikle tahvil alım programıyla ilgili planların netlik kazanması bekleniyor. Bu ayın faiz toplantısına 14 Haziran Perşembe başlayacak Japonya Merkez Bankası’nın (BoJ) kararı ise 15 Haziran’da açıklanacak.
Salı gününden sonraki 3 gün içinde düzenlenecek üç toplantıda Fed’in faiz arttırması, AMB’nin tahvil alımını durdurma planının ayrıntılarını netleştirmesi ve BoJ’un teşvik programını sürdürmeye devam etme kararı alması bekleniyor.
Fed faiz arttırırsa bu yıl ikinci faiz arttırımı olacak, toplantı sonrası bundan sonraki faiz arttırımlarının sayısı için ipuçları alınacak. Avrupa’daki parasal genişlemenin ise bu toplantı ile birlikte sonuna gelindiğine ilişkin ipuçları çıkabilir. Tüm bunlar gelişmiş ülkelerin sermayelerinin ana ülkelere dönüşü, dolayısıyla bizim gibi gelişmekte olan ülkelerden çıkış için sinyal özelliği taşıyacak. Dolayısıyla küresel anlamda tüm para birimlerinin bu arada TL’nin de değeri bu haftaki kararlardan ciddi derecede etkilenecek.
Bugün toplanacak Merkez Bankası Para Politikası Kurulu (PPK) toplantısından faiz arttırımı çıkmadığı takdirde TL’nin değer kaybının yeniden hızlanacağı tahminleri yapılıyor.
Bugünkü toplantı öncesi piyasa oyuncuları arasında faiz arttırım beklentisinin yarı yarıya olduğu söylenebilir. Ancak faiz arttırımı çıkmayacağını tahmin eden piyasa oyuncuları bile, “arttırım olmadığı takdirde kurların yukarı gideceği” görüşünü savunuyorlar.
Beklentilerde görüş birliği olmayışı, bugünkü PPK toplantısını daha kritik hale getiriyor. Yani ne karar alınırsa alsın, karar sonrası aşağı ya da yukarı yönlü bir hareketin oluşacağı söylenebilir.
Zaten bundan sonra her Merkez Bankası toplantısının kritik öneme sahip olacağı bir döneme girdik. Çünkü önümüzdeki birkaç ay enflasyonun yukarı trendini sürdürmesine kesin gözüyle bakılıyor. Daha sonrasında ise, ekonomiyle ilgili bakanlar enflasyonda yönün aşağı olacağını söyleseler bile, yıl sonuna kadar artış trendinin süreceğini bekleyenler de giderek çoğalıyor. Seçim nedeniyle biriktirilen zamlar, harcamaların artmış olması, seçim sonrası önlem alınmasını gerekli kılıyor. Maliye Bakanı seçim sonrasında enflasyonu artırmayacak mali tedbirler alınacağını söylese bile, böyle olması pek mümkün gözükmüyor.
Yanı sıra Fed faiz arttırım kararları, Avrupa Merkez Bankası’nın yeni tahvil programı ve tüm bunların bizim gibi gelişmekte olan ülkeleri etkilemesi gibi küresel ekonomiden etkileneceğimiz, hareketli bir döneme giriyoruz. Mayıs ayında gelişmekte olan ülkelerden sermaye çıkışının rekor seviyeye ulaşması, gözlerin bundan sonrasına daha dikkatle çevrilmesine neden oluyor.
Ekonomik nedenlerin yanında Türkiye’ye özgü siyasi ve dış politikada kritik gelişmelerin de yaşanacağı bir döneme giriyoruz. O nedenle zaten piyasaların dalgalı bir seyir izlemesi, buna bağlı olarak Merkez Bankası’nın faiz ve likidite kararlarının alınacağı toplantıların da her zamankinden kritik hale gelmesi doğal sayılacak. Sadece yaz ayları değil daha sonrasının da ekonomi açısından dikkatli davranılması gereken bir dönem olacağı kesin.
50 BAZ PUANLIK BEKLENTİ
Piyasa oyuncularının bir bölümü hafta sonundan bu yana 4.60 TL seviyesinde dolaşan dolar kurunun PPK toplantısı öncesi daha yukarılara gelmemesi halinde Merkez Bankası’nın faiz artırımına gerek duymayacağını söylüyor. Bunu söyleyenler, gelinen faiz seviyesinin bu enflasyonu kaldıracağı görüşündeler.
Başbakan Yardımcısı Mehmet Şimşek’in verdiği söz doğrultusunda, piyasalar yüksek çıkan enflasyonun ardından, faizlerde yeniden artış beklentisine girdi. Bu nedenle de yükselen enflasyona rağmen dün kurların düştüğü gözlendi.
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK)nun dün açıkladığı verilere göre mayıs ayında tüketici fiyatları yüzde 1.62 oranında artarak, yıllık yüzde 12.15 seviyesine ulaştı. Para politikasının başarısını gösteren asıl veri olan çekirdek enflasyonun yıllık oranı ise yüzde 12.7’ye ulaştı. Çekirdek enflasyon ve rekor artışla yıllık yüzde 20’yi aşan üreteci fiyatları birlikte düşünüldüğünde, bu veriler önümüzdeki dönem enflasyonun daha da artacağının kanıtı gibi.
Zaten bu rakamlardan sonra önümüzdeki aylarda tüketici fiyat artışlarının yüzde 14’ü rahatlıkla bulacağı söylenmeye başladı. Artık her ay bir sonraki dönem için 1-2 puanlık artırım tahminlerinin yapılmaya başladığı gözleniyor. Piyasa analistleri, en iyi ihtimalle yıl sonunda enflasyonun yeniden yüzde 12’ye inebileceğini konuşmaya başladılar.
Analistlerin bu tahminlerinin hala iyimser olduğunu düşünüyorum. Artan petrol fiyatları ve kurların gelinen noktada büyük etkisi olduğu kesin. Ancak unutulan unsur; gelinen bu yüksek rakamın içinde aslında gereken zamların olmadığı. Seçim sonuçlarına bağlı olarak zamanlaması değişebilir ama yapılan vergi indirimlerinin eninde sonunda yeniden yükseltilmesi gerekecek. Makro denge ve bütçenin durumu mutlaka önlem almayı gerektiriyor ve o aşama geldiğinde vergi indirimlerinin kalkması bence kaçınılmaz. Kurların geçici süreler için gerilese bile hala artış trendinde olduğu da unutulmamalı. Bu nedenle seçimden sonra da fiyat artışlarının durmayacağı söylenebilir. Bence birkaç ay sonra tahmin artışları da hızlanıp, şu anda üreteci fiyatlarında geldiğimiz yıllık rakamları tüketici fiyatları için konuşur hale gelirsek, şahsen şaşırmayacağım.
FAİZ ARTIŞI OLMAZSA… Artık ortaya çıktı ki; gelinen noktada ekonomi yönetiminin başarısızlığı önemli bir role sahip. Faizlerde artış zamanında yapılmadığı için son oran yüksek tutulmak zorunda kaldı, buna rağmen güven verilemeyince bu kez faiz artışlarına devam edileceği sözü verildi. Atılan sadeleşme adımı da yetmedi. Şimdi özellikle yabancı yatırımcılara verilen sözler nedeniyle, piyasalar perşembe günkü toplantıda Merkez Bankası’nın en az 1 puanlık daha artış yapmasını bekliyorlar.
Piyasaların dün, beklentilerinin üzerinde çıkmasına rağmen, enflasyona kurlarda olumlu tepki vermesinin nedenini iyi okumak gerekiyor. Piyasanın aslında çıkan rakamın ne kadar kötü olduğunu teyit ettiğini söylemek de mümkün. Çünkü rakam daha düşük çıksaydı faiz artışı bu kadar beklenmeyecekti.
Şimdi ise yabancılar başta olmak üzere analistlerin önemli bölümü faiz artışı bekliyor. Buna karşılık dolar tekrar 4.90 TL’ye gelmeden Merkez’in faiz artışına gerek duymayacağını söyleyen bankacılar da var.
Ancak faiz artışı yapılmazsa piyasa tepkisinin sert olacağını herkes kabul ediyor.
BÜYÜME YAKALANABİLİR AMA...Birkaç yıldır yüksek giden ve son 5 çeyrekte çift hanede olan enflasyonla birlikte Merkez Bankası’nın resmi yüzde 5 enflasyon hedefine olan bağlılığının sorgulandığı, bunun da döviz kurundaki zayıflamayı ve volatiliteyi artırdığı belirtilen analizde, bu nedenle ülke risk priminin önemli ölçüde yükseldiği ve dış borçla ilişkili risklerin büyüdüğünün altı çizildi.
Bu gelişmeye bakarak, “Londra’da yabancı yatırımcılara güven verildi” yorumları yapılırken, kurdaki düşüşün verilen güvenden çok, TL’nin son dönemde başına gelenler yüzünden olduğu belirtiliyor.
Bankacıların çoğu dolardaki düşüşün bir miktar daha sürebileceğini, 4.40 TL’nin görülebileceğini söylüyor. Düşüşte dolar-Euro paritesinin katkısı bulunduğu, ancak asıl olarak yabancıların talebi olan Merkez’in son artışı ve sadeleştirme adımı atıldığı için kurların geri geldiğini belirtiliyor.
Bankacılar aynı zamanda, Merkez Bankası’nın şimdiye kadar çok hatalı davrandığını, kur ve faizde gelinen son noktanın büyük ölçüde para yönetiminin yanlışlığından kaynaklandığını ifade ediyorlar. Bir önceki toplantıda 0.75 puan yerine 1.75 oranında faiz artırılsaydı, son 3 puanlık artışa yani mevcut yüzde 16.5’luk faiz seviyeye gerek kalmayacağı söyleniyor. Hata yapılmasa doların, örneğin şimdi
4 TL seviyesinde olabileceğini iddia ediyorlar. Şimdi 4.40 TL’ye inildiğinde yeniden dolar alışları başlayacağını, bunun da doğal sayılması gerektiğini belirten bankacılar, bir süre bu seviyelerde kurların dalgalanabileceğini tahmin ediyorlar.
Başbakan Yardımcısı Mehmet Şimşek İngiltere ziyareti sonrasında sosyal medya hesabından dün bir paylaşımda bulundu. Şimşek Londra’daki temaslarının çok verimli geçtiğini yatırımcı ilgisinin büyük olduğunu kaydederek, “Mesajlarımız: Politika setimizi güçlendirdik, Ekonomide yeniden dengelenme süreci başladı, Enflasyon ve cari açık ile mücadele en önemli öncelik, Seçim sonrası yapısal reformları daha da hızlandıracağız” dedi.
TL YABANCILARIN YATIRIMI İÇİN CAZİP HALE GELDİ
Yabancı yatırımcılarla yoğun iş yapan, sürekli yatırımcı nabzını tutan bir üst düzey bankacıya, Merkez Bankası’nın büyük hatalar yaptığı biline bilen, yabancıların bu kez verilen mesajlara nasıl inandığını sordum. Bankacı, yabancı yatırımcıların önümüzdeki dönem bütçenin disiplinin korunacağı, enflasyonun indirileceği, gerekli kararların artık zamanında alınacağı gibi sözlere inandığını sanmadığını söyledi. Yabancı yatırımcının gelinen noktaya baktığını kaydeden bankacı, yılbaşından bu yana dolar karşısında G. Afrika Randı yüzde 1.63, Rus Rublesi yüzde 7.88 değer kaybederken, mevcut kurlarla bile TL’nin değer kaybının yüzde 17.8 olduğunu hatırlattı. Krizdeki Arjantin’den sonra en fazla değer kaybeden paranın TL olduğunu, bizim gibi ülkelerin paralarının bu sürede ortalama değer kaybının yüzde 6-7 olduğunu ifade etti.
Dolayısıyla yabancı yatırımcının verilen sözlere güvendiğinden değil, TL’nin yatırım için yine çok cazip hale gelmesi nedeniyle kurların düştüğünü kaydeden bankacı, dünkü harekette yabancının TL’ye dönüşünün etkili olduğunu söyledi.