Mirziyayev’den önemli konuşmalar-1 – TÜRKİSTANDER
3 Ocak 2018 8 Ocak 2018 TürkistanDer
ÖZBEKİSTAN HUKUK SİSTEMİNDE KÖKLÜ REFORM
Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyayev geçtiğimiz Aralık ayında yaptığı konuşmalarda, Özbekistan’da büyük değişim ve ıslahatların başladığının haberlerini verdi. Özellikle hukuk alanındaki reform niteliğindeki değişiklikler, insan haklarını güvence altına alıyor ve işkenceyi tümüyle imkansız hale getiriyor. Ülkledeki güçlü konumunu korumaya çalışan istihbarat teşkilatı MXX yapılan değişikliklerden rahatsız ve uygulanmasını engellemek için bir süre daha direnecek gibi görünüyor.
Umarız başlatılan reformlar devam eder ve fazla sıkıntı yaşanmadan hayata geçirilir. Mirziyayev’in Anayasa Günü (8 Aralık 2017) yaptığı konuşmadan bir bölümü ve Türkiye Türkçesi’ne çevirisini sunuyoruz:
“Yargı sisteminin de reforma tabi tutulması talimatını verdik. Bunun neticesinde 10 ay içinde devam etmekte olan 191 ceza davasında beraat kararı verildi. Bundan önce 3 yılda 7 beraat kararı vardı, şimdi 10 ayda 191 beraat kararı…
Soruşturmaların kalitesi iyileştirildi, sorgulayıcıların sorumlulukları artırıldı. Yine bu 10 ay içinde 238 dosyada suç fiilinin olmadığı kesinleşti. 302 dosyada tutukluluk süresinin dolmuş olması, 370 dosyada samimi pişmanlık durumu dikkate alındı. 549 dosyada kamu güvenliğine tehdit olmadığı, 1637 dosyada ise suçun sabit olmadığı kanıtlandı. Bu belirtilen hususlara dayanarak 3500’den fazla dosya kapatıldı. Düşünün, bir ailenin kaç üyesi akrabası var, bu 3500 aile demektir.
Bunun için geçen hafta yargı-soruşturma faaliyetlerinde vatandaşların hak ve hürriyet güvencelerini güçlendirme konusundaki ek önlemler hakkında Cumhurbaşkanlığı emri kabul edildi.
İşbu karararnameye binaen, bundan sonra Özbekistan’da işkence yapmak, ruhi veya fiziki baskı altına almak ve diğer zalimce davranış durumlarına kesinlikle meydan verilmeyecek. Bu kararı niçin kabul ettik diyorsanız, bu insanlarımızın talebi…
Böyle suçları işleyen her kim olursa olsun, onun kim olmasına bakmadan kesinlikle tutuklanacaktır. Soruşturmalarda yasadışı usullerle alınan her türlü bilgilerden, örneğin ses ve görüntü kayıtlarından, maddi delillerden (veya fiziki kanıtlardan) faydalanmak kesinlikle yasaklanmıştır. İşkence yapmak, koruma altındaki hakların ihlal edilmesi, insanları yanlış ifadeye zorlamak ve sorgulama süresince başka yasadışı yöntemler uygulanması durdurulmuştur.
Bunların tümünü niye söylüyoruz, kanunun üstünlüğünü hepimiz de bilmediğimiz için bütün bunlar oluyordu.
Bunlar küçük sorunlar değildir, bu kararları çıkarmak kolay olmadı, sebebi “öğrenilmiş adet ölünce biter” (Türkçede: can çıkar huy çıkmaz gibi) diye bir söz var, affedin biraz kaba olsa da, bu kararlar herkesin hoşuna gitmiyor. Lakin yıllar geçer, zamanlar geçer. Halkımızın hoşuna gidecek. Çünkü biz “hür ve açık” toplum kurmak istiyoruz, dünya görüşümüzü değiştirmek istiyoruz, bunların tümünü dikkate alıp hepsini öz yerlerine koymanın zamanı geldi.
Delillerin tahrif edilmesinde ayrı cezai sorumluluk getirildi. Daha önce böyle bir madde yoktu, delillerin istendiği gibi tahrif edilmesi mümkün idi. Önceleri hakimler avukatları önemsemezdi, hayır artık zorunlu, şimdi kanun var!
İşkence yapmak gibi kanunsuz usullerin uygulanmasını kesinlikle önlemek amacıyla, sorgu ve gözaltı hapishaneleri video- görüntü araçları ile techiz edilecektir. Bu da hukuk sistemimizde yoktu, kanunsuz usullerin uygulandığı hususundaki herhangi bir iddia itibarsız kalmamalıdır…
Ben “Cumhurbaşkanı” sıfatıyla anayasal haklarımdan yararlanarak, mahkemeler tarafından hüküm verilmiş 2700 kişiyi af etme konusundaki emrimi imzaladım. Böyle bir emirname Özbekistan tarihinde ilk defa ilan edildi. Amnestiya (=İyi hal affı) ile af arasında fark var. “İyi hal affı” uygulamaları sırasında çok fazla yolsuzluk durumları görülüyordu.
Derinlemesine yapılan inceleme ve araştırmalar sonucunda, samimi olarak pişman olmuş, suçunu bilip ya da bilmeyerek işlemiş, düzelme yolunda olduğu kesinleşmiş olan mahkumlar af edildi”.
(Türkiye Türkçesine çeviren: Burhan Kavuncu)
O’ZBEKİSTON SUD TİZİMLARİNDA KATTA İSLOHOT
Prezident Shavkat Mirziyoyevning 8-dekabr nutqi
Sud tizimlarini ham isloh qilishga buyruq berdik, shuning natijasida 10 oyda ko`rilgan jinoiy ishlarning 191tasi oqlandi. 3 yilda 7ta oqlov bo`lgan edi, hozir 10 oyda 191 ta oqlandi…
Tergovning sifati yahshilanib, tergovchilar masuliyati oshirildi. Mana shu 10 oyning ichida 238ta holatda, jinoiy hodisa yuz bermagani aniqlandi, 302ta holatda esa javobgarlikka tortish muddati o`tgani, 370ta holatda qilmishiga chin kongildan pushaymon bo`lgani inobatga olindi, 549ta holatda qilmish ijtimoiy havfi yo`q, 1637ta holatda jinoyat tarkibi yo`qligi isbotlandi. Ana shunday asoslarga tayanib 3500 dan ortiq jinoyat ishlari tugatildi. Tasavvur qiling bitta oilada qancha qarindosh-urug`lar bor, 3500ta oila degani bu…
Shuning uchun o`tgan haftada sud-tergov faoliyatida fuqarolarning huquqlari va erkinliklari kafolatlarini kuchaytirish boyicha qo`shimcha chora-tadbirlari tog`risida prezident farmoni qabul qilindi.
Ushbu farmonga binoan bundan keyin O`zbekistonda qiynoqqa solish, ruhiy­-jismoniy bosim o`tkazish va boshqa shavqatsiz zo`ravonliklar holatlariga mutlaqo yo`l qo`yilmaydi. Qaror qabul qildik, nimaga desangiz bu odamlarning talabi…
Bunday jinoiy qilmishlarni sodir etgan har qanday shahs, u kim bo`lishidan qatiy nazar, muqarrar ravishda javobgarlikka tortiladi. Jinoyat ishlari doirasida, noqonuniy usullar bilan olingan har qanday malumotlardan, jumladan audio va video materiallardan, ashyoviy dalillardan foydalanish qatiyyan taqiqlanadi. Qiynoqqa solish, himoyaga bo`lgan huquqni buzish, insonni aldash va tergov jarayonida boshqa noqonuniy usullar qo`llash man etiladi. Bular hammasi nima uchun aytilayapti, qonun ustivorligini hammamiz ham bilmasligimiz natijasida kelib chiqayapti.
Bu kichkina masalalar emas, bu qarorni chiqarish oson bo`lmadi, sababi “O`rgangan hunar o`lganda qoladi” degan naql bor, kechirasizlar qo`polroq bo`lsa ham, bu qaror hammaga yoqmaydi. Lekin yillar o`tadi, zamonlar o`tadi…
Halqimizga yoqadi, negaki biz “Erkin va oshkora” jamiyat qurmoqchimiz, dunyoqarashimizni o`zgartirmoqchimiz, ana shularni hammasini inobatga olib bularni hammasini o`z o`rniga qo`yadigan vaqt keldi.
Dalillarni sohtalashtirish uchun alohida jinoiy javobgarlik joriy qilindi. Oldin bunaqa modda yo`q edi, hohlagan dalilni sohtalashtirish mumkin edi.
Oldin sudyalar advokatlarni mensimasdi, yo`q majbur, endi qonun bor!
Qiynoqqa solish kabi noqonuniy usullar qo`llashni qatiy cheklash maqsadida tergov va vaqtincha saqlash hibshonalari video kuzatuv vositalari bilan jihozlanadi. Bu ham yo`q edi qonunda, eng noqonuniy usullar qo`llash tog`risidagi bironta habar etiborsiz qolmasligi shart!
Men prezident sifatida o`zimning konstitutsion vakolatlarimdan foydalanib sudlar tomonidan hukm qilingan 2700 nafar shahsni avf etish to`g`risida farmonni imzoladim.
Bunday farmon O`zbekiston tarihida birinchi marta elon qilindi. Amnistiya bilan avfni farqi bor. Amnistiya chiqqan vaqtda juda kop korrupsiya holatlari kuzatilar edi.
Chuqur tahlil va o`rganishlar natijasida chin ko`ngildan pushaymon bo`lgan, jinoyatni bilib-bilmay sodir etgan, tuzalish yo`liga qat`iy o`tgan mahkumlar avf etildi.