ANATOLIA KATOLİK KİLİSESİ
Anadolu Katolik Kilisesi, Trabzon Sui Iuris Hizmeti'ne İstanbul Katolik Kilisesi'nin bir bölümünün eklenmesiyle 15 Aralık 1990'da kurulmuştur. Bu bölgede daha önceden Suriye ve Mardin'de olmak üzere iki ayrı kilise hizmeti daha bulunmaktaydı. İzmir ve İstanbul'un Anadolu yakasında yer alan kiliseleri kapsayan kilisemiz için Doğu Anadolu Kilisesi demek daha doğru olur (aşağıdaki resme bakınız). Bu kiliselerdeki ayin kutlama şekli Latin Roma kiliseleri ile bağlantılıdır. İlk katedral Mersin'de seçilmiştir. 1999'da yerini İskenderun'a bırakmıştır.
1990 Yılından sonra Türkiye'deki Latin episkoposluk bölgeleri
Episkoposluk Bölgemizdeki Hıristiyanlık Tarihi
Episkoposluk bölgemize Hıristiyanlık ilk kez, İsa’nın havarilerinin M.S. 37 yılında Antakya’ya gelmeleri ile başladı. Bu kişiler, ilk kez Antakya’da “Hıristiyan” adını aldılar. Hıristiyanlık için çok önemli olacak iki kişi burada doğmuştur: Havari Luka Antakya’da ve Havari Pavlus Tarsus’ta. Bu tarihten bugüne kadar Hıristiyanlık bu topraklarda hep var olmuştur. Doğu Anadolu’daki Hıristiyanların konuştukları başlıca diller, Grekçe, Ermenice ve Süryanice’dir. Bu Süryanice için, İsa’nın konuştuğu Aramice lehçesi de diyebiliriz. Kültürel ve dil farklılıkları nedeni le, beşinci yüzyılca Ermeni Kilisesi ve altıncı yüzyılca “Jakobit” denilen Süryani Kilisesi bağımsızlıklarını ilan etmişlerdir. Bunların dışında kalan, Roma İmparatorluğunun her yerine yayılmış olan kiliseler, batıda Latince, doğuda Yunanca dillerini kullanmaktaydılar. 1054 yılında Yunanca konuşan Anadolu Hıristiyanları Papa’dan bağımsız olduklarını ilan ettiler. O zamanlarda da Papa, Roma Episkoposu idi ve Latin dünyasınca daha iyi tanınırdı. Bu yüzden, Anadolu Hıristiyanları Rum – Ortodoks olarak bilinirlerdi. Anadolu Ortodoksları halen İstanbul Patriğine ve Antakya Patriğine bağlıdırlar. Ancak Anadolu’da, doğusunda bile Papa’yı kabul eden Katolikler kaldılar. 1439 yılında toplanan Floransa Konsili, Katolikler ve Ortodoksları birleştirmeyi amaçlasa da, 1453’te Doğu Roma İmparatorluğunun, yani Bizans’ın yıkılması ile bu amaç hala gerçekleşemedi. 17. Yüzyılda, Türkiye’de kalan Katolikler, dil ve kültürlerine göre, Ermeni Katolik, Süryani Katolik, Yunan Katolik (Melkit), ve Keldani Katolik olarak kiliselere ayrıldılar. Farklı episkoposları olsa da hepsi Papa’ya bağlı Katolik Kiliseleridir. Ancak bu Kiliselerden Melkit Kilisesi’nin durumu daha farklıdır. Onlar Papa’ya bağlı olsalar da ayinleri ve dilleri farklıdır. Yine de, Selçuklular zamanında da, Osmanlılar zamanında da Hıristiyanlar, Anadolu’daki harlıklarını sürdürdüler.
Latin Katolikler, diğer bir deyişle Roma Katolikleri ise, sadece ekonomik sebepler ile 17. yüzyılda Anadolu’ya gelmeye başladılar. 18. yüzyılda ise, gerçekten Latin Katolikler için, Osmanlı İmparatorluğu, ekonomik bir cennet olmuştur. Ancak 1914 yılında çıkan birinci dünya savaşı, birçok Avrupalıyı, özellikle Fransızları kendi ülkelerine dönmeye mecbur kılmıştır. Bu kişilere “Levantenler” adı verilmiştir. Anadolu’da kurulmuş olan ilk Latin dini kurumu, çok önemli bir liman kendi olan İzmir’de kurulan İzmir Arşöveşesi (İzmir Başepiskoposluğu) – Küçük Asya Vikaryası (Havarisel Vekilliği)’dir. Birinci dünya savaşından sonra, Hıristiyanların sayısı inanılmaz ölçüde azalmış ve yok olma sınırına gelmiştir. Tarsus, Giresun, Zonguldak, Merzifon, Erzurum ve daha birçok kentte bugün dahi ayakta kalan kiliseler müzeye ya da kütüphaneye çevrilmişlerdir. İkinci dünya savaşından sonra da Levantenler Anadolu’dan tamamen çekilmişlerdir ve kiliselerin yanında, konsoloslukları da kapattırılmıştır.
Bu istatistikler 400.000 km2 genişliğe yayılmış 30 milyon nüfusun sadece 0,05%'i Hıristiyan olan Türkiye'de Latin töreni yapan kilisemiz ile ilgilidir. Bu istatistikler son yılları içeren yıllık kayıtlardan elde edilmiştir:
Rahip / e
*** Din adamı başına düşen Katolik
Kilisemiz aynı zamanda Katolikler dışında farklı ayin kutlayan ve şu anda kilisesi olmayan (Keldani, Ermeni, Maronit, Süryani Kadim, Süryani Katolik, Ortodoks Hıristiyanları ve Protestanlara da yardımcı olmakta ve ilgilenmektedir. 5 Şubat 2005’te Trabzon'da Romalı fidei donum pederi Andrea Santoro'nun ölümüyle kilisemiz çok acı dolu bir dönem geçirmiştir.
1993-2004 Ruggero Franceschini Kapusen
2004- Luigi Padovese Kapusen
Ruggero Franceschini: 1 eylül 1939'da Prignano sul Secchia şehrinin Saltino kasabasında dünyaya geldi. 16 gibi çok genç bir yaşta Scandiano'da Kapusen rahiplerin arasına katılarak 27 eylül 1955 tarihinde eğitimine başladı. 4 ekim 1956 tarihinde rahip oldu ve 25 eylül 1960'da bütün hayatı için yemin etme törenini yaptı. 11 ağustos 1963'te Parma'da Kapusen Rahipleri tarafından peder ilan edildi. Eğitimine devam edip Roma'da Gregoriana Üniversitesini bitirdi. Böylece Milano'da Katolik Üniversitesinde öğretmen olarak hizmet etmeye başladı. Peder olduğu bölgede bir kaç yıl baş rahip olarak hizmet etti (1979-1985 e 1990-1993). 2 temmuz 1993'te Anadolu kilisesine episkopos olarak atandı. 3 ekim 1993'te hizmete başladı. 11 ekim 2004'te İzmir'de hizmete başladı.
Luigi Padovese: Ekselanslari Mons. Luigi Padovese 31 Mart 1947 yilinda Milano'da dogdu; 3 Ekim 1964 Lovere sehrinde Kapusen Manastırına girdi ve bir yıl sonra ilk yeminini etti. 4 Ekim 1968 yılında kendisini sonsuza dek Rabbe adayarak kalıcı yeminini etti ve 16 Haziran 1973 tarihinde Peder olarak kutsandı. Papalık Ateneo Antonianum'da Ilahiyat Doktorasını tamamladıktan sonra; Papalık Gregoriana üniversitesine katılarak 1975 yılında Ilahiyat üniversitesinin, Kilise tarihi ve kilise Babalari bölümünden I. olarak mezun oldu ve 1978 yılında bu konuda Doktorasını tamamladı.
Ona bir çok görev verilmistir: Milano Kapusen rahipleri Okulunun ve PIME'nin doçenti oldu ayrıca Papalık Ateneo Antonianrim'da kilise tarihi ve kilise babaları tarihi derslerinde egitmenlik yaptı; Antoniamim'da Ruhsallık Kurumunun baskanı oldu; 1994 yilinda Dogu Kolejleri ve Dinsel Egitim kurulusları için Dogu Kiliseleri Kongresinin delegesi unvanını aldı; aynı yıl "Yeni Italyan 'Toplumu için Sevgi Incil'i adlı Italyan kiliseler toplantısı hazırlık Komitesinin üyesi oldu; 1992'de Kardinal Ruini onu Episkoposluk Bölgesi için Ekümenizm ve Dinler arasi Diyalog Komisyonunun üyesi; 21 Haziran 2004 tarihinde Papa 11. Yuhanna Pavlus onu Azizleri Arastırma Kongresinin Danısmanı olarak atadı. Bir çok önemli kitabı ve köşe yazılari basılmıstır, şimdi ise Türkiye'ye Episkopos olarak görevini yapmaktadır.
1989'dan beri her yil Efes'te (Selçuk) Aziz Yuhanna, Tarsus ve Antakya'da ise Aziz Pavlus ve Petrus uluslararası sempozyumlarını düzenlemektedir. En son olarak, Antakya'da (2003'te) Mustafa Kemal Üniversitesi'yle anlaşarak şehrin tarihi ve arkeolojik yapısını anlatan bir sempozyum düzenledi.
1993 yilinda Hiristiyanlik ve Anadolu'daki antik felsefe konularında bir takım konferanslar düzenlemesi için Ankara Üniversitesi Felsefe Bölümü Baskanligi tarafindan davet edildi.
1983'te Türkiye için yazdığı çok önemli bir rehberlik tanıtım kitabının yanında, yaptığı sempozyumları 19 ciltte toplamıştır. Bu son yıllarda çok iyi tanıdığı bu yerlerin arkeolojik çalışmalarını anlatan yazıları da vardır.
Suriye kilisesi hizmeti
Güney Anadolu kilisesi başlangıçta Suriye kilisesi hizmetine bağlı olarak çalışmaktaydı. P. Giuseppe Leclerc du Tremblay Suriye hizmetinin kurulması için çok çaba harcamıştır. 1625'den itibaren kapusenler bu hizmetin koruyucularıydılar (önceleri Fransızlar 1789'dan sonra da Italyanlar). Mezopotamya ve İran kiliseleri için de bu ortak çalışma sürüyordu. Bunların arasındaki Doğu kiliselerinin bazı Episkoposları da Katolik Kilisesi ile birleşiyorlardı.
Burada hizmet edenler erkek ve kızlar için yatılı okullar kurmuşlardır. Bu okullarda İncil'in Arap diline çevrilmesi ve basılması için, azizler hakkında, bilimsel ve edebi çalışmalar yapıyorlardı. Kilisenin hizmet ettiği bölgeye; önce Halep'e daha sonra da İskenderun'a olmak üzere Karmelitan'lar gelmiştir.
1817'de Suriye Kilisesi hizmeti Propaganda Fide hizmetini kurdu. 1830 da kilise hizmetkarlarının Mezopotamya'dan atılmasından sonra kilisenin hizmeti Halep ile birleşti.
1789 SURİYE'DEKİ KAPUSEN İTALYANLARIN HİZMETİ
Başrahip, 1817'den Sorumlu R.
1830 HALEP HİZMETİNİN SURİYE İLE BİRLEŞMESİ
P. Francesco da Genova Halep'te Vekili (1830)
1834-1841 P. Modesto da Onano Sorumlu Rahip
P. Giuseppe da Genova Halep'te Vekili
1841 MERKEZİN HALEP’E TAŞINMASI
1841-1844 P. Giuseppe da Genova Sorumlu Rahip
1883-1896 P. Emanuele della Croce Sorumlu Rahip (Karmelitan)
1896-1902 P. Marcellino da Vallarsa Başrahip
1902-... P. Geronimo da Lugduno Başrahip
1881 de İtalyan rahipler yaşadıkları sivil problemler yüzünden Fransızları çağırdılar. 7 mart 1902'de hizmetkarlar gelerek Suriye hizmetini Lione bölgesi kapusenlerinin Propaganda Fide hizmetine bağladılar. Bu dönemde bölgedeki hizmet bazı yerlerdeki evleri de kapsıyordu : Beyrut (1626), Abey (1648), Antakya (1846), Mersin (1854), Koderbek (1889), Tarsus e Bağdat (1892) ve Kıbrıs adasında 3 ev. Kısa bir süre sonra Adana'ya Cizvit'ler de geldi.
1938'de Hatay Suriye'den Türkiye topraklarina geçmiştir. Mons. Roncalli 9 Aralik 1939'da Papa'nin resmi izniyle Kilikya (Mersin, Tarsus ve Adana'da) ve Hatay (Antakya, Iskenderun ve Beylan) Istanbul kilisesinin yetkisi altına girmiştir. Latin katolikler Vatikan Büyükelçiliği'ne bağlı olup Istanbul'u da içermekteydiler (kısa bir süre sonra Ankara'ya taşındi). 1 Ocak 1963'te Lübnan'lı kapusenler Parma'ya bağlı Mersin ve Antakya'yı bırakıp Karadeniz, Istanbul ve Izmir'e geçmişlerdir. 1968'de Adana'da hala Cizivitler, 1984'te ise Iskenderun'da Karmelitanlar bulunmaktaydı. 1975'te Ankara'nın yetkisinden çıkan Kuzey Anadolu kilisesi Istanbul Latin kilisesinin hizmetine eklenmiştir. Anadolu Kiliselerinin kurulması ile Costantinopoli ismi İstanbul olarak değiştirildi.
Mardin Kilisesi Hizmeti
Mezapotamya – Mardin Kilisesi, kervanlarla gelen Süryaniler için oluşturulmuştur. Kilise yöneticileri sırası ile:
1842 MEZOPOTAMYA BAŞRAHİBİNİN ATANMASI (30 AĞUSTOS)
1879-1909 P. Giannatonio Zucchetti da Milano Başrahip
1896 Yılındaki Latin Episkoposluk Bölgeleri
Karadeniz (Trabzon) Bölgesi Kilisesinin hizmeti
Trabzon’un, Anadolu’nun diğer kentlerinden çok daha önce Latin Katoliklere ev sahipliği yaptığını söylemeliyiz. 1314 yılında Cenovalılar fethettiğkten sonra, biri Fransisken, biri Domeniken olmak üzere iki manastır ve çok sayıda kilise kurmuşlardır. Ancak bu ibadethanelerin küçük bir kısmı camiye çevrilip diğerleri yıkılmıştır. Anadolu Kilisesinin oluşmasından önce kuzey bölgesinde kapusen rahipler 13 mart 1845'te resmi olarak hizmet etmeye basladılar. Trabzon'dan sonra Samsun, Inebolu, Erzurum, Sinop, Giresun, Ordu'da da evler açıldı.
Anadolu Kilisesinin oluşmasından önce kuzey bölgesinde kapusen rahipler 13 mart 1845'te resmi olarak hizmet etmeye basladılar. Trabzon'dan sonra Samsun, Inebolu, Erzurum, Sinop, Giresun, Ordu'da da evler açıldı.
1845 yılındaki Latin Episkoposluk Bölgeleri
1896 da oluşturulan Karadeniz kilisesi hizmeti önceleri Istanbul kiliselerine bağlıydı. Trabzon kiliselerinin hizmeti 1913 Palermo 1927'de ise Parma bölgelerinin kapusenlerinin yardımı altındaydı (3 mayıs). Bu zamandan sonra Trabzon kapusenlerin hizmeti Yeşilköy (Istanbul), Buca ve Bayraklı (Izmir), ve Uşak (1920) bölgelerini de kapsamıştır. Doğu kiliselerinin törenlerini uygulayan Katoliklerin azalmaları üzerine kapusenler daha çok Latin Katolikler ile ilgilenmeye başlamışlardır. Bu yüzden 20 Haziran 1931'de Istanbul kiliseleri hizmetinden ayrilan Trabzon bölgesi Sui Iuris hizmetinde çalışmaya başlamıştır. Bu tarihten sonra başrahiplerin ikameti Samsun olmuştu. Bu hizmet aynı zamanda bir çok hiristiyanın ikamet ettiği Zonguldak'taki kilise hizmetini de kaplıyordu. Şimdi bu tarihsel hizmetin basrahiplerini görelim:
KİLİSE HİZMETİ (13 MARTTAN SONRA)
Sorumlu rahip, 96'dan Başrahip
SUI IURIS HİZMETİ (20 HAZİRANDAN SONA PAPA'NIN İZİN İLE)
Sorumlu rahip (9 Mart)
Sorumlu rahip (19 Aralık)
İzmir episkoposu (22 Ocak)
ANADOLU KİLİSESİ HİZMETİ (2 TEMMUZ)
1939’dan 1990’a Latin Episkoposluk Bölgeleri
Kilisemizdeki rahipler ve rahibeler
Kilisemize bağlı erkek imanlı dini gruplar (rahipler):
Kapusen (Cappuccini): Diyarbakır (1667), Mardim (1684), Urfa (1839), Tarsus (1844), Trabzon (1845), Samsun (1846), İnebolu ve Antakya (1846), Sinop (1848), Erzurum (1852), Mersin (1855), Amasya (1860-1908), Giresun (1887), Ordu (1895), kastamonu. Bugün ise sadece Mersin ve Antakya'da hizmet etmektedirler (daha önce onlarca olmalarına rağmen şu an sadece 4 tane kalmışlardır).
Assumptionist: 1896 dan 1957 ye kadar Zonguldak'ta varlıklarını sürdürmüşlerdir (daha önceden Trabzon Suı Iurıs hizmetine bağlı olan Zonguldak şu an kilisemize bağlı değildir). Birinci Dünya Savaşı (1914-1918) düneminde bu rahiplerin hizmeti Kapusenlere aitti. 1903-1908 döneminde Kayseri'de, 1908-1914 döneminde de Nevşehir'de bulunmuşlardır.
Hıristiyan Okulların rahipleri: Trabzon (1875), Erzurum ve İskenderun'da hizmet etmişlerdir.
Mekitarist rahipler: Trebisonda (1878).
Salesıan (Salesiani): Bir kaç yıl boyunca bir peder ile beraber Adana'da (1997-2000) ve İskenderun'da (2000-2003) hizmet etmişlerdir.
Cizvitler, Jesuit (Gesuiti): 1968 e kadar Adana'da hizmet etmişlerdir. Kayseri'de bir kolej açmışlardır. Merzifon'da olan kiliseleri 1921 de yakılarak yıkılmıştır. Amasya, Tokat, Sivas'ı da terketmek zorunda bırakılmışlardır.
Carmelitan (Carmelitani): skenderun'da (1858-1984), Beylan (1866).
İsa'nin Küçük Kardeşleri: Yaklaşık 1967 ye kadar Antakya'da bir rahip hizmet etmiştir.
Conventual ya Konventual (Conventuali): 2004 e kadar İskenderun'da kalmışlardır (kısa bir dönem için 2 peder ve bir laik kardeş hizmet etmiştir).
Kadın dini gruplar olarak incelersek:
Lons-le-Saunier'in Fransıskan rahibeleri: Mardin (1882), Diyarbakır (1882), Orfae (1884).
Aziz Yusuf rahibeleri (Suore di San Giuseppe dell'Apparizione): 19. yüzyıla kadar Samsun'da hizmet etmişlerdir (1914'e kadar), Trabzon, Giresun (1902), Adana, Iskenderun, Mersin (1887'den 1914'e kadar), Erzurum (1881’den önce gelmişlerdir), Sinop, Antakya (1938'e kadar).
Domenikan rahibeler: Van.
Assumptionist rahibeler (Suore Oblate dell'Assunzione): 1897-1914'a kadar Zonguldak'ta hizmet vermişlerdir.
Meryem'in Fransıskan rahibeleri: Suore Francescane di Maria: 1919-1924 döneminde Zonguldak'ta hizmet vermişlerdir.
Kilisenin kızları (Figlie della Chiesa): 21 eylül 1994'den günümüze kadar 3 rahibe Tarsus'ta hizmet etmektedir.
Piccole Figlie dei sacri Cuori di Parma: 1996 haziran ayından 2005 yılının sonuna kadar Adana'da 1 rahibe bazı dönemlerde 2 rahibe olmak üzere hizmet vermişlerdir.
Karmelitan rahibeler: 1999 a kadar İskenderun'da 2 rahibe hizmet etmiştir.
Çocuk Meryem Rahibeleri (Suore di Maria Bambina): 24 eylül 1994'den günümüze kadar 3 rahibe İskenderun'da hizmet vermektedir.
Bir kaç yıldan beri Milano'daki episkopos ile bağlı bir rahibe Antakya'da ve Missionarie Francescane dell'Immacolata Concezione di Maria'dan bir rahibe de Episkopos'un sekreteri olarak hizmet etmektedirler. Kısa dönemden beri 2 İtalyan ve 1994'den beri 1 Romanyalı aile onlara hizmet etmektedir. Franceschini ile beraber bir diyakon da hizmet etmiştir daha sonra o da hizmete devam etmek için İzmir'e geçmiştir.
Anadolu Kilisesi 1990 da kurulmasına rağmen ilk episkopos 1993'te atanmıstır. 1990 dan 1993 e kadar geçen dönemde sorumluluk Izmir episkoposu olan Mons. Bernardini'ye verilmiştir. 30 haziran 1991 de Mersin kilisesi katedral olarak kutsanmıştır (Bir mermerin üstüne bu olayın anısına tarih kazınmıştır) ve peder Gregorio Simonelli genel vekil olarak seçilmiştir. 1 kasim 1999 da kapusenler Iskenderun'u Mons. Franchescini'ye bırakmışlardır ve Mons. Franchescini Iskenderun'a geçmiştir. Mersin'e bu tarihten sonra ikinci katedral denilmiştir.
Doğu Anadolu'da Hıristiyanlık
Kara Deniz Hizmeti
La chiesa di Giersun
Episkoposumuz Papa ile