“Finansal Tüketicilerden Alınacak Ücretlere İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ (2020/7)” (“Tebliğ”), 7 Mart 2020 tarihli ve 31061 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yayımı tarihinde yürürlüğe girmiştir.
Tebliğ ile; bankalar, tüketici kredisi veren finansal kuruluşlar ve kart çıkaran kuruluşlar tarafından finansal tüketicilere sunulan ürün veya hizmetlere ilişkin faiz veya kar payı dışında alınacak her türlü ücret, komisyon ve masraf türleri ile bunlara ilişkin usul ve esaslar belirlenmiştir.
28 Kasım 2013 tarih ve 28835 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (“Kanun”)’a dayanılarak hazırlanan işbu Tebliğ ile kuruluşlar ile finansal tüketiciler arasındaki sözleşme esaslarına ilişkin düzenleme getirilmiş olup;
Kuruluşlar ile finansal tüketiciler arasında düzenlenen sözleşmeler ve yapılan bilgilendirmelerin en az on iki punto büyüklüğünde, açık bir şekilde düzenlenmesi, bunların bir nüshasının finansal tüketiciye verilmesi gerektiği düzenlenmiş olup kağıt üzerinde düzenlenecek sözleşmelerde “Sözleşmenin bir nüshasını elden aldım.” şeklindeki ibarenin finansal tüketici tarafından yazılması zorunlu hale getirilmiştir.
Sözleşme kapsamında belirlenmemiş bir ürün/hizmetin kuruluşlar tarafından ücret karşılığı verilebilmesi için, işlemin niteliğine uygun olarak tüketicinin onayının alınması şartı getirilmiştir. Finansal tüketiciye bu işlem öncesinde ücrete ilişkin bilgi verilmesi ve finansal tüketicinin onayının alınmasının gerektiği düzenlenmiş olup bu onayın alındığının kurumsal tüketici tarafından ispat edilememesi halinde onay alınmamış sayılacaktır.
Taraflar arasında yapılacak sözleşmeye konu ürün/hizmetin ücret tarifesini ve bilgi verilmesi gereken diğer hususları göstermek üzere sözleşmeye ilişkin her bir ürün/hizmetin çerçevesini belirten sözleşmenin ayrılmaz bir parçası niteliğinde bir bilgilendirme formu hazırlanması zorunlu hale getirilmiştir. İşbu formun, sözleşmenin yazılı olarak kurulması halinde taraflarca imzalanmış bir nüshasının finansal tüketiciye verilmesinin zorunlu olduğu düzenlenmiş olmakla birlikte, kalıcı veri saklayıcısı ve kayıt alına alınan telefon aracılığıyla kurulan sözleşmelerde finansal tüketicinin bu araca uygun olarak bilgilendirileceği, bu hususta ispat yükünün kuruluşlara ait olduğu düzenlenmiştir.
Sunulan ürün/hizmetlere ilişkin sigorta sözleşmelerinin, ürün/hizmetlere ilişkin sözleşmelerden ayrı olarak düzenlenmesi zorunluluğu getirilmiştir.
Ücretlerin sınıflandırmasına, değiştirilmesine ve iadesine yönelik olarak getirilen düzenlemeler gereğince; Tebliğ ve kuruluşlar tarafından ücretlendirilebilecek ürün/hizmetlerin düzenlenmiş olduğu Tebliğ’in Ekinde yer alan herhangi bir ürün/hizmet için ücret talep edilemeyecek ancak üçüncü kişilere ödenen tutarların finansal tüketiciye aynen yansıtılabilecektir. Bununla birlikte, Tebliğ’de düzenleme bulan ücret ve parasal sınırlar her yıl azami, Türkiye İstatistik Kurumu’nca yıllık tüketici fiyat endeksi (TÜFE) artış oranında arttırılarak kuruluşların internet sitesinde ilan edilecek, kuruluşların belirledikleri artışlar, artış uygulanmaya başlanmadan en az otuz gün önce finansal tüketiciye bildirilecektir. Bu bildirim sonrasında finansal tüketicinin kendisine bildirim yapıldığı tarihten itibaren on beş gün içerisinde ürünün/hizmetin kullanımından vazgeçme hakkı bulunmakla birlikte, bu hakkın kullanılması halinde uygulanacak ücret artışının yürürlüğe girdiği tarihten itibaren finansal tüketiciden ilave ücret alınmayacaktır. Kuruluşlar, vazgeçme hakkını kullanan tüketiciye karşı uyuşmazlık konusu ürün/hizmeti vermeyi durdurabilecek, ancak finansal tüketicinin ürünü kullanmaya hizmeti almaya devam etmesi halinde değişikliğin kabul edildiği varsayılacaktır.
Tahsil edilen ücretlerin, finansal tüketiciye iadesinin gerekmesi halinde, iade edilecek tutar ve tahsil yöntemi hakkında finansal tüketiciye bilgilendirme yapılacak, finansal tüketici tarafından bildirilen hesaba ücretsiz bir şekilde iade tutarı gönderilecek yahut talep doğrultusunda nakden ödenmesine imkan sağlanacak şekilde sistem kurulacaktır.
Finansal tüketicinin bilgilendirmesine ilişkin olarak getirilen düzenlemeler doğrultusunda;
Kuruluşlar tarafından finansal tüketicinin onayı alınmaksızın yapılan bildirimlerden ücret alınmayacak, onay alındığı takdirde bildirim işlemi için alınacak ücret üçüncü kişilere ödenen tutarı geçemeyecek, ilgili mevzuat gereğince belirli bir şekilde yapılması zorunlu olan bildirim ve işlemlerden maliyetleri kadar ücret alınabilecektir.
İşlem anında gerçekleştirilen işleme ilişkin verilecek işlem fişi, sözleşme ve bilgilendirmeye ilişkin diğer evrak ayrıca ücretlendirilemeyecektir.
Finansal tüketici tarafından sözleşme, işlem fişi ve benzeri dokümanların bir örneğinin talep edilmesi halinde, kuruluşlarca ilgili dokümanın düzenlenme tarihinden sonraki ilk yıl için herhangi bir ücret alınmayacak, bir yılın üzerinde sürenin geçmesi halinde ise finansal tüketiciye bilgi verilmek suretiyle yapılan işlemle orantılı olacak şekilde makul bir ücret alınabilecektir.
İşlem fişinde, gerçekleştirilen işleme ilişkin ücret bilgisine açıkça yer verilecektir.
Kuruluşlar tarafından süreklilik arz etmeyen para transferleri, fatura tahsilatı gibi anlık işlem ve hizmetlerden ücret tahsil edilmeden önce, işlemin gerçekleştirildiği alanın yapısına uygun bir şekilde finansal tüketicinin onayının alınacağı düzenlenmiş olup bu işlemlere ilişkin ücretlere sözleşmede yer verilme şartı aranmayacaktır.
Ürün/Hizmetlere ilişkin getirilen özel hükümler kapsamında tüketici ve konut finansmanı kredilerinde ücret ve ilgili diğer hususlara yönelik olarak getirilen yenilikler şu şekildedir;
Finansal tüketicilere kullandırılacak krediler için tahsis ücreti dışında her ne ad altında olursa olsun başkaca bir ücret alınamayacak, kredi tahsis ücreti ise kredi anaparasının binde beşini geçemeyecek,
Taşınır ve taşınmazlara ilişkin rehin, ipotek ve ekspertiz işlemlerinde yalnızca üçüncü kişilere ödenen ücretler alınabilecek,
Kredi talebinin reddi halinde, bir kamu kurum ve kuruluşuna veya üçüncü kişilere ödenen ücretler hariç olmak üzere herhangi bir ücret alınamayacak,
Konut finansmanı sözleşmelerinde faiz oranı veya kar payının sabit olarak belirlenmesi halinde;
Bir veya birden fazla ödemenin vadesinden önce yapılması,
Kredinin faiz oranı veya kar payında finansal tüketici lehine mutabık kalınarak değişiklik yapılması hallerinde
erken ödeme tazminatı haricinde hiçbir ücret alınamayacak, tahsil edilebilecek erken ödeme tazminatı ise yapılacak faiz veya kar payı indirim tutarını geçemeyecek,
Finansal tüketiciler tarafından ilgili kuruluşlardan borçlarının bulunmadığına dair yazı talep edilmesi halinde, bir defaya mahsus olmak üzere ücret alınmayacak,
Kredili mevduat hesaplarından kullandırılan krediler ile kredi kartlarından yapılan taksitli nakit avans işlemleri için ücret tahsil edilemeyecek, nakit avans kullanılması durumunda ise tahsil edilen ücretin avans tutarının yüzde birini geçemeyecek,
Belirli süreli kredi sözleşmesine ilişkin bir hesap açılması ve bu hesaptan sadece bu doğrultuda işlemler yapılması durumunda, bu hesaba ilişkin herhangi bir ücret alınamayacak, bu hesabın finansal tüketicinin aksine yazılı talebi olmaması halinde kredinin ödenmesi ile hesap kapanacak,
Finansal tüketicinin onayı olmaksızın, belirli süreli kredi sözleşmesi ile ilişkili bir kredili hesap sözleşmesi yapılamayacak, kredi tahsilatları bu hesaptan gerçekleştirilemeyecektir.
Tebliğ ile düzenlemeye konu edilen hususlardan birisi de banka ve kredi kartı ücretleri olup;
Kart çıkaran kuruluşların, finansal tüketiciye yıllık üyelik ücreti ve bu nitelikteki bir ücret talep etmeyecekleri bir kart sunmak zorunda oldukları, finansal tüketiciler tarafından bu yönde öne sürülen bir talebin ilgili kuruluş tarafından reddedilmesi halinde, başvuruya istinaden yıllık üyelik ücreti olan bir kredi kartı verilemeyeceği düzenlenmiştir. Bununla birlikte, finansal tüketicilerin yıllık üyelik ücreti bulunan kredi kartlarını kartın limitinin aynı kalması şartıyla yıllık ücreti bulunmayan bir kredi kartıyla değiştirmek istemeleri halinde; kart çıkaran kuruluşlar ilgili talebi yerine getirmekle yükümlü olacaklardır.
Finansal tüketicinin kredi kartı iptaline ilişkin taleplerinin, söz konusu kredi kartıyla ilişkilendirilen herhangi bir borcun olduğu gerekçe gösterilmek suretiyle reddedilmesi mümkün olmayacak, bu şekilde iptal edilen kredi kartlarından borç geri ödeme dönemlerinde yıllık üyelik ücreti tahsil edilemeyecektir.
Ancak borçlandırıcı nitelikteki ilk kullanımı müteakiben ve yıllık olarak tahakkuk ettirilebilecek olan yıllık üyelik ücreti, banka kartları ile sanal kredi kartlarında alınamayacaktır.
İlgili madde kapsamında hariç tutulan kredi kartları özelliklerine göre ücretlendirilebilecek, asıl karta bağlı olarak sunulan her bir ek kredi kartı yıllık üyelik ücreti, asıl kartın yıllık üyelik ücretinin yüzde ellisini geçemeyecektir.
Kesintisiz olarak, en az yüz seksen gün süreyle hareket görmeyen kredi kartları hareketsiz kart olarak kabul edilecek, hareketsiz kalınan müddetçe kartlara yıllık üyelik ücreti yansıtılamayacaktır. Kuruluşların bu tür kartları önceden bilgi vererek kapatma hakkı saklı olmakla birlikte bu tip kartlara ilişkin olarak tahsil edilemeyen yıllık üyelik ücretleri, tahakkuk tarihinden itibaren en fazla son on iki aylık dönem için sonradan tahsil edilmek üzere bekletilebilecektir. Ancak, ilgili dönem boyunca yıllık üyelik ücretlerinin tahsili için icra takibi yapılamayacak, bu ücretler için faiz veya kar payı işletilemeyecek, Kredi Kartı Bürosu ile Türkiye Bankalar Birliği Risk Merkezi bildirimlerinin yapılamayacaktır. On iki aylık dönem sonrasında kredi kartı yıllık ücretlerinin tahsil edilememesi halinde ise bu ücretler iptal edilecektir. Ek olarak, Finansal tüketicinin yıllık ücretinin tahsili amacıyla kredilendirilmesinin mümkün olmadığı düzenlenmiştir.
Hesap özeti gönderimi, sanal kart oluşturma ve kullanımı ile bir takvim yılı içerisinde kayıp, çalıntı ve benzeri nedenlerle gerçekleştirilen iki adede kadar kart yenileme karşılığında ücret alınamayacak, ikiden sonraki kart yenilemelerde ise maliyet kadar ücret alınabilecektir.
Tebliğ kapsamında yer alan diğer bir önemli düzenleme de para ve kıymetli maden transfer işlemlerine yönelik olarak getirilen düzenleme kapsamında EFT ve havale işlemlerinden alınacak ücret işlem tutarının belirlenmesidir. İlgili düzenleme şu şekildedir;
Finansal tüketicinin kendi hesabına para yatırması ile hesabın bulunduğu şubeden üçüncü kişilerin finansal tüketici adına para yatırması halinde ilgili işlemlerden ücret alınamayacak,
Gelen/giden elektronik fon transfer sistemi işlemlerinde;
Finansal tüketicinin iadesinden kaynaklı paranın iadesinin gerekmesi halinde, Merkez Bankasına ödenen masraflar dışında finansal tüketiciden herhangi bir ücret alınamayacak,
Havalenin iadesi, reddi, devri ya da havale işlemine dair bilgi değişikliği işlemlerinde; bir kamu kurum ve kuruluşuna veya üçüncü kişilere ödenen ücretler dışında ücret alınamayacağı düzenlenmiştir.
EFT işlemlerinden alınacak ücret işlem tutarının;
1000 TL ve altında olması durumunda
Mobil bankacılık uygulamaları ve internet bankacılığı aracılığıyla yapılan işlemler ile düzenli ödemelerde 1 TL’yi,
ATM’den yapılan işlemlerde 2 TL’yi,
Diğer kanallar ile yapılan işlemlerde ise 5 TL’yi
1000 TL ile 50.000 TL arasında olması halinde;
Mobil bankacılık uygulamaları ve internet bankacılığı aracılığıyla yapılan işlemler ile düzenli ödemelerde 2 TL’yi
ATM’den yapılan işlemlerde 5 TL’yi
Diğer kanallar ile yapılan işlemlerde 10 TL’yi
İşlem tutarının 50.000 TL üzerinde olması halinde;
Mobil bankacılık uygulamaları ve internet bankacılığı aracılığıyla yapılan işlemler ile düzenli ödemelerde 25 TL’yi
ATM’den yapılacak işlemlerde 50 TL’yi
Diğer kanallar ile yapılan işlemlerde 100 TL’yi geçemeyeceği düzenlenmiş olup,
Resmi kapanış saatinden en erken 90 dakika önce olmak kaydıyla taraflar arasındaki sözleşme kapsamında geç işlem olarak nitelendirilen;
EFT işlemlerinde anılan sınırlar yüzde elli artırımlı olarak uygulanacak,
Havale işlemlerinde ise azami ücretlerin yarısı oranında uygulanacaktır.
Kuruluşlarca gerçekleştirilen uluslararası fon transferi ve mesajlaşma işlemlerinin ücretlerinin ise finansal tüketici ile kuruluş arasında akdedilecek sözleşme ile belirlenecektir.
Finansal tüketicinin hesabı olmadığı bir kuruluşta para transfer işlemi gerçekleştirmek istemesi halinde; işlem gerçekleştirilmeden önce finansal tüketiciye ücrete ilişkin bilgi verilecek, işlem tutar ve ücret bilgisine işlem fişi üzerinde yer verilecektir.
Kıymetli maden transfer işlemlerinden alınacak ücret, ilgili kuruluş tarafından belirlenen transfer komisyon/ücreti ile bu komisyon/ücretin yüzde on beşine kadar belirlenebilecek tutarın toplamını aşamayacak, para transferine ilişkin yukarıda belirtmiş olduğumuz hükümler uygun düştüğü ölçüde kıymetli maden transfer işlemlerinde de uygulanacaktır.
Bununla birlikte finansal tüketicilerin ATM kullanımı ve kiralık kasa hizmetine ilişkin getirilen düzenleme ise şu şekildedir;
Finansal tüketicilerin hesaplarının bulunduğu kuruluş ATM’lerinden kendi hesabı için para yatırma, bakiye sorgulama, belirlenen limit çerçevesinde yapılan para çekme işlemlerinden ücret alınmayacak,
Başkaca bir kuruluşun yurtiçinde yer alan ATM’si vasıtasıyla gerçekleştirilen işlemlerden alınabilecek ücret, kuruluşa işlem karşılığı ödenen tutar ile bu tutarın azami yüzde on beşine kadar belirlenebilecek tutar toplamını aşmayacak şekilde, finansal tüketici ile ilgili kuruluş arasında düzenlenen sözleşme çerçevesinde belirlenebilecek yahut finansal tüketicinin onayı alınarak işlem anında tahsil edilebilecek,
Kiralık kasa ziyaretine ilişkin herhangi bir ücret alınamayacağı, kiralık kasa depozito bedelinin kiralanan bir yıllık kira bedelini aşamayacak, kiralık kasa hizmetinin sona ermesi halinde, finansal tüketici tarafından kiralık kasaya zarar verilmesi halinde ortaya çıkan zarar, ödenmeyen kira bedelleri ve kiralık kasa sözleşmesinden doğan diğer borçlar dolayısıyla ortaya çıkan tutar depozito bedelinden düşülerek kalan tutarın derhal iade edilecektir.
Tebliğ kapsamında son olarak, kuruluşlar tarafından finansal tüketiciye harcama gibi taahhütler karşılığında belirli bir ürün/hizmetten faydalanmayı sağlayan uygulamalarda; tüketici tarafından ilgili taahhüdün yerine getirilmemesi halinde peşin olarak verilen puan yahut faydalanılmış olan ürün veya hizmet bedelinin taahhütle karşılanamayan kısmı dışında herhangi bir ceza bedeli tahsil edilemeyecektir.
Buse Yılmazer, Stajyer Avukat