tıp fakültesi ders notları: anatomi - larynx anatomisi
Larynx, kikirdak, kas ve fibroelastik baglar'dan olusan, dil kökü ile trachea arasina yerlesmis, görevleri bakimindan özellesmis,hava yolunun önemli bir bölümüdür. Sesin olusumundan ve yabanci cisimlerin, devamindaki hava yolu bölümlerine kaçmasini engelleyen sfinkterik fonksiyondan sorumludur.
Larinks'in iskeletini kikirdaklar olusturur. Kikirdaklar birbirlerine ligamentler ve membranlar araciligi ile baglanmislardir. Larinks kaslarida bu kikirdaklari hareket ettirirler.
Larinks'in iç yüzünü örten mukoza, yukari-arka tarafta farinks'in, asagida ise trachea'nin mukozasi ile devam eder. Larinks boynun damar- sinir paketi arasinda,önde deri, fasya ve hyoid alti kaslar ile örtülü olarak C3-C6 omurlari seviyesinde yerlesmistir. Fakat, çocuklarda ve kadinlarda biraz daha yukarida yer alir. Pubertede kadin larinksi daha az büyürken erkeklerde yukarida tanimlanan seviyesine iner. Arkada ise farinks'in en alt kismi olan laryngopharynx ile komsudur.
Larinks'te üçü çift, üçü'de tek olmak üzere dokuz kikirdak vardir. Cartilago thyroidea, cartilago cricoidea ve cartilago epiglottica tek; cartilago arytenoidea, cartilago corniculata ve cartilago cuneiformis çift kikirdaklardir.
Larynx'in en büyük kikirdagidir.Iki dörtgen lamina'dan ve bu laminalarin arka kenarinda yukari ve asagiya dogru uzanan ikiser uzantidan (cornu superius et inferius) olusur. Cartilago thyroidea'nin laminalari önde,kadinlarda ~120°,erkeklerde ise ~90°'lik açiyla prominentia laryngea'yi (Adem elmasi) olusturarak birlesirler. Laminalarin dis yüzünde m.sternothyroideus, m.thyrohyoideus ve m.constrictor pharyngis inferior'un tutundugu linea obliqua yer alir.
Larynx kikirdaklarinin en saglam ve kalin olanidir. Sadece larynx'in degil tüm solunum yolunun tam bir halka seklinde olan tek kikirdak yapisidir. Önde dar bir kemeri (arcus cartilaginis cricoidea) arkada ise genis bir laminasi (lamina cartilaginis cricoidea) vardir.Laminanin dis yüzünde cartilago thyroidea'nin cornu inferius'ile eklemlesen belirgin eklem yüzü (facies articularis thyroidea) bulunur.Laminanin üst kenerinin yanlarinda ise cartilago arytenoidea'larin alt yüzlerinin oturdugu eklem yüzleri (facies articularis arytenoidea) yer alir.
Iki adet olup,cartilago cricoidea'nin üstkenarinin yan taraflarina oturmus üç yüzlü bir piramit seklindedir. Tabanindaki (basis cartilaginis arytenoidea) disa dogru yerlesmis kisa ve künt çikintisina proc.muscularis denir. Bu çikintiya önde m.cricoarytenoideus lateralis,arkada m.cricoarytenoideus posterior tutunur.Tabanin ön kösesi sivri bir çikinti seklinde öne dogru uzanir. Proc.vocalis denilen bu çikintiya lig.vocale yapisir.
Cartilago corniculata (Santorini)
Konik sekilli,cart.arytenoidea'larin tepesine yerlesmis iki küçük kikirdaktir.
Cartilago cuneiformis (Wrisberg)
Cart.corniculata'nin biraz önünde ve plica aryepiglottica'nin içinde yerlesmistir. Bazen bulunmayabilir.
Dil kökünün ve os hyoideum'un arkasina yerlesmis yaprak seklinde bir kikirdaktir. Daralarak bir sap seklini alan alt ucu (petiolus epiglottidis) lig.thyroepiglotticum ile cart.thyroidea'nin iç yüzüne tutunur. Plica aryepiglottica denilen mukoza kivrimlari epiglottis'i yanlarda arytenoid kikirdaklara baglar.Hyoid kemigine ise lig.hyoepiglotticum ile baglanmistir. Cart.epiglottica'nin arka yüzünde çok sayida küçük çukur ve delik bulunur. Bu çukurlara müköz bezler yerlesmislerdir. Yirmi yaslarindan baslayarak hyalin larynx kikirdaklari kemiklesmeye baslar. Sadece elastik , kikirdaktan yapilmis olan cart.epiglottica ve cart.arytenoidea'nin proc.vocalis'leri kemiklesmez. Bu durum sesin olusumu bakimindan fonksiyonel bir öneme sahiptir.
Art.cricothyroidea bir çift synovial eklemdir. Her iki taraftan geçen transvers bir eksen etrafinda krikoid kikirdak öne ve arkaya dönme hareketleri yapar.
Art.cricoarytenoidea bir çift synovial eklemdir. Eklemde iki hareket gerçeklesebilir. Ilki arytenoid kikirdaklarin vertikal eksen çevresinde yaptiklari rotasyon hareketidir. Böylelikle proc.vocalis'ler içe veya disa dogru hareket edebilirler.Ikincisi kayma hareketidir. Kayma hareketi arytenoid kikirdaklarin hafifçe öne-arkaya ya da içe-disa izin verir.
Larynx'in baglari iç ve dis olmak üzere iki gurupta toplanir.
Larynx'in dis baglari
Cart.thyroidea'nin üst kenari ile os hyoideum'un gövdesi ve cornu majus'lari arasinda gerili fibroelastik bir membrandir.Daha kalin olan orta kismi lig.thyrohyoideum medianum, os hyoideum'un cornu majus'u ile cart.thyroidea'nin cornu superius'u arasinda gerili arka kenari arka kenarlari ise lig.thyrohyoideum laterale olarak isimlendirilebilir. Membrana thyrohyoidea her iki yanda a. v.laryngea superior ve n.laryngeus superior'un ramus internus'u tarafindan delinir. Lig.hyoepiglotticum:
Epiglottis'i os hyoideum'a baglar.
Cart.cricoidea'nin alt kenari ile 1.trachea halkasini birlestirir.
Larynx'in iç baglari
Larynx mukozasinin altinda bulunan elastik liflerden zengin bag dokusu bazi yerlerde kalinlasir ve larynx kikirdaklari arasida gerilmis saglam baglar olusturur. Membrana fibroelastica laryngis denilen bu olusum larynx'in hareketleri bakimindan önemlidir. Bu membran her iki lig.vestibulare ve lig. vocale'ler arasindaki aralik ile iki bölüme ayrilmistir. Üst parçaya membrana quadrangularis denir. Önde tiroid açisi ve epiglottis'in yan kenarlarina,arkada ise arytenoid ve corniculat kikirdaklara yapismistir. Üst kenari plica aryepiglottica içinde yer alir ve bu plikayi kuvvetlendirir. Daha kalin ve saglam olan alt kenari lig. vestibulare'yi olusturur. Membrana fibroelastica laryngis'in alt bölümüne conus elasticus (=membrana cricovocalis,=membrana triangularis) denir. Thyroid.cricoid ve arytenoid kikirdaklar arasinda gerilidir. Orta hatta yer alan ön bölümü daha kalin ve saglamdir. Lig.cricothyroideum medianum olarak isimlendirilir. Conus elasticus'un yan bölümleri altta cart.cricoidea'nin üst kenarina, önde thyroid açisinin iç yüzüne, arkada ise cart.arytenoidea'nin proc.vocalis'ine tutunur. Üst kenari ise serbest ve daha kalindir. Bu kenara lig.vocale adi verilir.
Membran fibroelastica laryngis,larynx kikirdaklarini birbirine baglayan membran ve baglar ile birlikte elastik bir sistem olusturur. Bu sayede larynx kaslari tarafindan pozisyonlari degistirilen kikirdaklar,kaslarin etkisi ortadan kalktiginda eski konumlarina dönerler.
Ekstrinsik ve intrinsik olmak üzere iki gurupta incelenirler. Ekstrinsik kaslar komsu yapilardan larynx'e uzanan hyoid alti ve hyoid üstü kaslardir. Bu kaslar larynx'in bir bütün olarak hareketlerini ayarlarlar. Larynx os hyoideum'a bagli oldugundan onun bütün hareketlerine uymak zorundadir.
larynx'in elevatörleri ve depressörleri olmak üzere iki gurupta toplanabilirler.
Larynx'in elevatörleri: m.digastricus, m.stylohyoideus, m.mylohyoideus ve m.geniohyoideus'tur. Ayrica cart.thyroidea'nin arka kenarina yapisan m.stylopharyngeus, m.salphingopharyngeus, m.constrictor pharyngis inferior ve palatopharyngeus'ta larynx'i kaldirir.
Larynx'in depressörleri: ise, m.sternohyoideus, m.sterno thyroideus ve m.omohyoideus'tur.
Larynx'in intrinsik kaslari
larynx kikirdaklari arasinda uzanirlar. Bu kaslarin hareketleri, kikirdaklarin dolayisiyla ses tellerinin durumunu ve larynx girisini kontrol etmeye yarar. Kaslardan biri (m.arytenoideus transversus) tek, digerleri çifttir.
· M.cricothyroideus ( =Tensor kas ):
Cricoid kikirdagin arkusunda dis yüzden baslar, thyroid kikirdagin alt kenarinin arka bölümüne ve cornu inferiorlarinin ön kenarina yapisarak sonlanir. Kasildiginda cricoid kikirdagin ön kismini yukariya çeker. Böylelikle arkada cricoid kikirdak ile eklem yapan arytenoid kikirdaklar geriye dogru çekilirler ve bunun sonucunda plica vocalis'lerin boylari uzar ve gerilir. Klinikte bu kasa m.anticus'da denilmektedir.
· M.cricoarytenoideus posterior ( Abductor) :
Cricoid kikirdagin laminasinin arka yüzünden baslar ve yukariya-disa dogru seyrederek cartilago arytenoidea'nin proc.muscularis'ine yapisarak sonlanir. Kasildiginda proc.muscularis'i asagi ve arkaya dogru çeker. Böylelikle arytenoid kikirdaklar bir miktar disa dönerler ve disa kayarlar. Proc.vocalis'lerin disa dogru hareketiyle (abduction) rima glottidis ( mizmar araligi ) genisler. Rima glottidis'i ( mizmar araligi ) genisleten tek kastir. Klinikte bu kasa m.posticus'da denilmektedir.
· M.cricoarytenoideus lateralis (Adductor ):
Cricoid kikirdagin arkusunda üst kenardan baslar, egik olarak yukariya-arkaya dogru seyreder, arytenoid kikirdagin proc.muscularis'inin ön kisminda sonlanir. Arytenoid kikirdaklari içe dogru döndürerek proc.vocalis'leri birbirine yaklastirir ve mizmar araligini daraltir. M.posticus'un antagonistidir.
· M.arytenoideus transversus:
Arytenoid kikirdagin dis kenarlari ile proc.muscularis'in arka yüzleri arasinda gerilidir.Arytenoid kikirdaklari birbirine yaklastirir ve özellikle rima glottidis'in arka bölümünü daraltir. Bu kas tektir.
· M.arytenoideus obliquus:
M.arytenoideus transversus'un üzerinde yer alir. Birbirini çaprazlayan iki demet seklindedir. Arytenoid kikirdagin proc.muscularis'inden baslayip, karsi arytenoid kikirdagin tepesinde sonlanir.Bazi lifleri apex'in dis tarafindan dolanarak plica aryepiglottica içinde yukariya dogru devam ederler. Bu liflere m.aryepiglotticus denir. M.arytenoideus obliquus ve m.aryepiglotticus, aditus laryngis'in sfinkteri gibi görev yaparlar.
Önde tiroid açisinin iç yüzünden baslar. Arkaya, disa ve yukariya dogru seyrederek arytenoid kikirdagin facies anterolateralis'ine yapisir. Bazi lifleri proc. vocalis' in dis yüzüne yapisir. M. vocalis denilen bu kas demeti lig. vocale'nin dis tarafinda ve ona paraleldir. Kasin liflerinin bir bölümü ise plica aryepiglottica içinde uzanarak m. thyroepiglotticus adini alirlar.
Larinks girisinden (aditus laryngis) krikoid kikirdagin alt alt kenarina kadar uzanir. Larinks boslugu iki çift mukoza kivrimi ile üç bölüme ayrilir. Üstte yer alan ilk çift plika plica vestibularis, alttaki plika çifti ise plica vocalis olarak isimlendirilir. Larinks girisi (aditus laryngis) cavitas laryngis'ten pharynx'e açilan düzlem olarak düsünülebilir. Yönü arkaya ve biraz yukariya dogrudur. Aditus laryngis'i önde epiglottis'in üst kenari, arkada arytenoid kikirdaklar arasinda uzanan mukoza, yanlarda plica aryepiglottica'lar sinirlamistir. Plica aryepiglottica, cart.epiglottica'nin yan taraflarindan cart. arytenoidea'larin tepelerine uzanan mukoza kivrimidir. Plikanin serbest üst kenarindaki tümsekciklerden öndeki tuberculum cuneiforme, arkadaki tuberculum corniculatum'dur ve ayni isimli kikirdaklarin yükseltileridir. Iki arytenoid kikirdak arasinda kalan aralik ise incisura interarytenoidea'dir.
· vestibulum laryngis
· ventriculus laryngis
· cavitas infraglottica, olmak üzere üç bölüme ayrilir.
Vestibulum laryngis (supraglottik bölge):
Aditus laryngis ile plica vestibularis'ler arasindaki kisimdir. Iki plica vestibularis arasindaki açiklik rima vestibuli'dir. Ön duvarini epiglottis'in arka yüzü, yan duvarlarini ise plica aryepiglottica'lari iç yüzleri olusturur. Arka duvar ise arytenoid kikirdaklar arasindaki mukozadan olusmustur.
Ventriculus laryngis (Morgagni cebi):
Plica vestibularis ile plica vocalis'ler arasinda yer alan mekik seklinde disa dogru uzanan bir çikmazdir. Bu çikmaz, plica vestibularis'in dis tarafinda çok kisa bir cep seklinde yukariya dogru kivrilir ve sacculus laryngis (appendix ventriculi laryngis) ismini alir. Plica vestibularis'ler kalin, pembe renkli, her biri lig. vestibulare denilen, membrana quadrangularis'in serbest alt kenarlarini sarmis mukoza bölümleridir. Plica vocalis'ler ise keskin kenarli, beyaz rerenkli, lig. vocale denilen, conus elasticus'un serbest üst kenarlarini sarmis mukoza bölümleridir. Sesin olusumu ile ilgilidirler. Submukoza tabakasinin ve kan damarlarinin olmayisi nedeniyle canlilarda inci beyazligindadir. Her iki plica vocalis ile bunlar arasindaki araligi (rima glottidis) içeren larinks'in sesin olusumu ile ilgili olan bu bölümüne glottis denir.
· Rima glottidis (Mizmar araligi); önde plica vocalis'ler, arkada arytenoid kikirdaklarin tabanlari ile proc. vocalis'ler arasindaki açikliktir. Önde plica vocalis'ler arasinda yer alan bölümüne pars intermembranacea ( ki araligin ~ 3/5'lik kismidir ), arkada arytenoid kikirdaklar arasinda kalan bölümüne ise pars intercartilaginea denir. Larinks'in en dar yeri rima glottidis'tir. Fakat genisligi ve sekli solunum ve seslenme sirasinda degisir.
Cavitas laryngis'in, plica vocalis'ler ile krikoid kikirdagin alt kenari arasinda yer alan en alt bölümüdür. Trachea lümeni ile devam eder. Boslugun duvarini yukarida conus elastcus, asagida ise krikoid kikirdagin iç yüzü yapar.
Larynx'i besleyen esas arterler a. laryngea superior (a. thyroidea superior'un dali) ve a. laryngea inferior'dur (a. thyroidea inferior'un dali).
Arterleri ile birlikte uzanir. V. laryngea superior, v. thyroidea superior'a, bu da v. jugularis interna'ya açilir. V. laryngea inferior ise v. thyroidea inferior'a bu da v. brachiocephalica sinistra'ya açilir.
Plica vocalis'in üstündeki bölgenin drenaji üst derin gurup boyun lenf nodlarina olmaktadir. Plica vocalisin altinda kalan bölgenin drenaji ise alt derin gurup boyun lenf nodlarina olmaktadir. Plica vocalis'in lenfatik drenaji zayiftir. Üst gurupta drenaj daha çok ünilateral, alt gurupta ise bilateral'dir.
Larynx, X.kafa çifti n. vagus'un dallari olan n.laryngeus (laryngealis) superior ve n.laryngeus (laryngealis) recurrens tarafindan innerve edilir. Plica vocalis'lerin üzerinde kalan larynx mukozasinin innervasyonu n. laryngeus superior'un r. internus'u tarafindan gerçeklestirilir. Plica vocalis'lerin altinda kalan mukoza bölümü ise n. laryngeus recurrens tarafindan innerve edilir. M.cricothyroideus hariç bütün larynx kaslarinin motor siniri n. laryngeus recurrens'tir. M. cricothyroideus ise n. laryngeus superior'un r. externus'u tarafindan innerve edilir.
Gönderen rasko zaman: 2:22 ÖS
A supplement should not substitute medications prescribed by doctors. However, they can be taken together with natural supplements . It can greatly optimize the function of the thyroid gland.
5 Nisan 2011 06:59