toy Yazıları - Tarih Yelpazesi
ibrahim, savaş, Türkistan, İttihat ve Terakki, cinci hüseyin, Orhan Gazi, ortaçağ, bedel, Fenikeliler, İlk Ordu.
İKİZLERLewis ailesinin 1939 yılında ikiz erkek çocukları oldu. Ailenin durumu, bu, iki çocuğun bakımına yetecek kadar parlak olmadığından, ikizlerden birini evlatlık vermek zorunda kalırlar. Ayrılan iki kardeş ancak aradan 40 yıl geçtikten sonra bir araya gelebildiler. Ve bir araya geldikleri gün de gariplikler ortaya dökülmeye başladı.İki kardeşe de James adı verilmişti, ikisi de eğitimlerini avukat olarak tamamlamışlardı. İkisi de, mekanik aletlere ve halıcılığa meraklıydılar hem de ustalık derecesinde. İkisi de evlenmişlerdi ve ikisinin eşlerinin adı da Linda idi ve de birer oğulları olmuş, ikisi de adlarını James Allan koymuşlardı. Her iki James Allan da ikişer kez evlenmişler ve ikisinin de ikinci eşlerinin adları Betty idi. Sıkı durun; ikisinin de köpeği vardı ve isimleri Toy’du. İkisi de her yaz Florida, St. Petersburg’da tatil yapıyorlardı. Bu olaya inanmayanlar, Digest dergisinin, 1980 yılı Ocak sayısını okuyabilirler.GELİNİN UĞURSUZLUĞUİtalya Turin’de Prenses Maria Del Pozzo, Dük Aosta ile 1867 yılının 30 Mayıs’ında evlendiler. Nikah izleyen günlerde ise şu olaylar meydana geldi:- Prensesin terzisi odasında kendisini asmış olarak bulundu.- Saray baş kapıcısı boğazını keserek yaşamına son verdi.- Nikah töreni hazırlıklarından sorumlu albay, güneş çarpması sonucu öldü.- Çift balayına çıkarken, balayı trenine yol veren görevli, trenin altında kalarak yaşamını yitirdi.- Sarayın başyaveri attan düşüp öldü.- Muhafız Alayının en kıdemli kişisi kendini vurdu.- Daha sonra, yani bu altı ölümden, tam altı ay sonra Dük ve Prenses boşandılar.KRAL VE 21 SAYISIFransız Devrimi’ nin bahtsız kralı on altıncı Louis, daha çocukluk çağlarında garip bir yabancı adam tarafından ziyaret edilir. Adam, bu genç kral adayını uyarmak istemektedir. Ona, 21 sayısının kendisi için tehlikeli olacağını ve ömür boyu onu korumak için her ayın 21’inde onun yanında olmak istediğini söylemektedir. Fakat Louis, adamdan hoşlanmaz ve onu saraydan dışarı attırır. Adam son anda, karga-tulumba götürülürken “21 sayısı seni öldürecek” diye haykırır. Aradan uzun yıllar geçer ve devrim patlar. Kral ve Kraliçe kaçarlar iken Varennes Ormanı’nda yakalanırlar, tarih 21 Haziran 1792… Devrim Konseyi 21 Eylül’de krallığı lağvedip, cumhuriyeti ilan etti ve 21 Ocak 1793’te ise Kral 16. Louis giyotinle idam edildi. Ne dersiniz, idam edilirken o garip adamı düşünmüş müdür acaba?
Eski Türk topluluğunun sosyal yapısı hakkında şimdiye kadar ileri sürülen tas­nifler hem bünye, hem de isimlendirmeler bakımından birbirini tutmamaktadır . Türklerin çeşitli devirlerde, çeşitli bölgelerde bazı bünye değişikliklerine uğradıkları ve bununla ilgili olarak başka başka tâbirler kullandıkları şüphesizdir. Bununla bera­ber, Bozkır kültürü dediğimiz aslına en yakın Türk kültürü içinde cemiyet şeklini ortaya koyabilmek için bazı imkânlara da sahibiz. Bu hususu Gök-Türk topluluğu sosyal bünyesi herhâlde hareket noktası vazifesini görebilecektir. Ana kaynağımız Orhun kitâbelerinde geçen, konu ile ilgili tâbirler meseleye ışık tutacak durumda­dır. Orhun kitabelerine göre Türk bozkır cemiyetinin yapısını şöyle tesbit etmek mümkündür;
Oguş = âile
Urug=aileler birliği Bod - boy, kabile (Ok= kabile. Bir siyâsî teşkilâta bağlı)
Bodun = boylar birliği (siyâsî yönden müstakil veya değil) il (el) = müstakil topluluk, devlet, imparatorluk.
A) Eski Türk cemiyetinde ilk sosyal birlik olan âile bütün içtimaî bünyenin çekirdeği durumunda idi. Kan akrabalığı esasına dayanıyordu. Türkle­rin, dünyanın dört bucağına dağılmalarına rağmen varlıklarını korumaları, âile yapısına verdikleri büyük ehemmiyetten ileri gelir ki, bunun bir delili de Türk dilin­de, başka milletlerde rastlanmayan zenginlikte mevcut olan akrabalık nüanslarını belirleyici kelimelerdir.
Eski Türk âilesi "Geniş âile" şeklinde görünmekte ise de, aslında "Küçük âile" tipinde kurulu bulunması akla daha yakın gelmektedir. Çünkü Türk âilesi; âile reisinin, âdeta mülk sayılan âile efradı üzerinde kesin söz hakkına sahip eski Yunan'daki "genose" ve Roma'daki "gens" (geniş aileler) den çok farklı olduğu gibi islav'lardaki, âile büyüğünün bütün âile halkına köleleri gibi hükmettiği, kollektif mülkiyete dayalı, tipik "geniş âile" olan "zadruea"ya da benzemez. Bu tip âilelerde evlâtlar, anlaşılacağı üzere, mülk ve söz hakkından yoksunluğun baskısı altındadır.Gelişmiş çoban âilesinde ise ortaklık yalnız otlaklar ve hayvan sürülerinde görülür. Türkçe'de izdivaç için kullanılan "evlenme" veya "evlendirme" tâbirleri, evlenen erkek veya kızın baba ocağından ayrılarak ayrı bir ev (âile) meydana getirdiğinin ifadesidir. Umumiyetle, bilindiği gibi, dıştan evlenme (exo- gamie)'nin esas olduğu ve "sulta" (zor, cebir)'ya değil,"velâyet" (dost,yardımcı)'e dayanan baba hukuku'nun geçerli bulunduğu Türk âilesinde evlenen oğullar, hisselerini alıp yeni âile kurmak üzere çıkarlar, baba evi ise en küçük oğula kalırdı. Esasen dağınık çobanlık hayatı "Büyük âile" kuruluşuna elverişli değildi. Onlar belirli toprak üzerinde kümelenip bir arada oturamazlardı. Böylece "Küçük âile" nizamında yaşayan eski Türkler daha hür fertler yetiştirmek imkânına sahip idiler . Türklerde "leviratus" (ölen erkek kardeşin dul kalan zevcesi ile, veya dul fakat genç ve çocuksuz üvey anne ile evlenme şekli) mevcuttur ve umumi­yetle tek zevceli'lik (monogamie) görülür . Eski Türk topluluğunda hür olan ve Asya Hunlarından beri ata binip ok attığı , top oynama, güreş gibi ağır spor yaptığı, savaşlara katıldığı tesbit edilen, namus ve iffetine düşkünlüğü yabancı kaynaklarda (İbn Fadlan, Gardîzî vb.) bilhassa belirtilen Türk kadını itibar sahibi olup, muharebede düşman eline geçmesi büyük zillet sayılırdı.
Eski Türklerce kullanılan kanğ (baba) ve ög (anne) kelimelerinin 9. yüzyıldan itibaren ata ve ana olarak değiştiği anlaşılıyor. Türklerde ailede akraba adları­nın zenginliği aileye verilen önemi gösterir.
Her cemiyetin kendi âile nizamı üzerine kurulu olduğu, âile içi münasebet­lerin sosyal ve hukukî yönlerden cemiyetin türlü cephelerinde müşahede edildiği bilinir (âile tipinin değişmesi bütün sosyal yapıyı da değiştirebilir). Bu bakımdan Türk âilesi dikkate değer hususiyetler taşımaktadır. Türk âile sisteminin esasları eski Türk siyasî, sosyal hemen bütün kuruluşlarına ve fertlerin davranışlarına yansı­mıştır. ileride tafsilâtı ile açıklanacağı üzere, eski Türk cemiyetindeki hususî mülki­yette, ferdî hukukta, hürriyet ve istiklâl tutkunluğunda, insanları himayeye yönelik sosyal davranışlarda, adalet, dinî tolerans anlayışlarında ve bütün bu saydıklarımızı gerçekleştirmek ve korumakla görevli olan devlet'in "baba" telâkki edilmesinde Türk âilesinin -ana, baba, evlât münasebetlerinde temellenen- prensiplerini görmek mümkündür. Esasen eski Türk devleti iki sosyal birliğe dayanmaktadır: âile ve ordu. B) Urug tâbirinin sosyal bünyede neyi ifade ettiği sarih değildir Herhâlde "âileler birliği" mânasında alınması icap etmektedir.
C) Aileler veya uruglar bir araya geldiği zaman "Boy" (eski Türkçe aslı:"bod") teşekkül ediyordu ve başında, boydaki iç dayanışmayı muhafaza etmek, hak ve adaleti düzenlemek ve gerektiğinde silâhla boyun menfaatlerini korumak ile vazifeli bey (bâg, beğ, bî) bulunuyordu. Buna göre boy, siyâsi mahiyette bir birlik idi. Belirli arazisi ve savaş gücü vardı; mülkü ve hayvan sürüleri başka zümrelerinkin- den ayırt edilmekte idi. Moğol'larda, Roma'da, Eski Yunan'da ve Câhiliye devri Arapları'nda, benzer kuruluşlar başındaki sorumlu şahıslar aynı zamanda dinî reis oldukları hâlde, bey'in böyle bir fonksiyonu yoktu. Bir siyâsî birliğe dahil ol­muş boy'a "ok" deniyordu.
Eski Türklerde bir hediye
Eski Türk boylarının adları boyun bu siyâsî ve sosyal hususiyetlerini meydana koymaktadır. Bu adlar şöyle sınıflandırılmıştır:
a- Askerî teşkilât ve unvanlarla ilgili olanlar (Çor, Yula, Kapan, Külbey, Yabaku, Yeney, Çepni, Taryan, iğdir, Buku, Tarduş vb.).
b- Askerî-siyâsî hâdiselerin tesirinde meydana gelenler (Hazar =Kazar, Uygur, Sabar, Kabar, Kesi, Bulgar vb.).
c- Büyük, şöhretli, zengin mânalarında olanlar (Bayındır, Bayat, Çavuldur, Tabgaç vb.).
ç- Adam veya insan mânasını verenler (Hun, Agaçeri, Kumeri, Mogeri -Magyeri=Magyar vb.).
d- Hal ve tavır veya hava hâdisesini bildirenler (Argu, Argın, Çuvaş, Karluk, Boran, Kürt vb.).
e- Kuvvet, sağlamlık, cesaret, fazilet ifade edenler (Türk, Kayı, Kangar, Karan, Gyormati, Ertim = Erdem, Kınık vb.).
f- Boylar birliğine katılanların sayısına göre adlandırmalar (On-ok, Dokuz- oğuz, On-Uygur, Üç-Karluk, Utur-gur =30 Ogur, vb.).
Oğuz ( Oğuz) adı da (Ok+uz = Ok'lar, ) birbirlerine bağlanarak belirli bir siyâsî teşkilât kurmuş Türk boyları mânasındadır. Görüldüğü üzere, Türk boyları ve umumiyetle Türk siyâsî kuruluşları şahıs adları ile anılmamışlardır
Boy beyleri cesareti, malî kudreti ve doğruluğu ile tanınmış kimseler arasın­dan seçim yolu ile iş başına gelirlerdi. Seçici hey'et herhalde boy'u meydana getiren âile ve soyların temsilcilerinden kurulu olmalıdır. Bu hey'et, eski Türk dev­letlerinde mevcut "meclis" (Toy)'lerin küçük çapta bir ilk tipi olarak görünmekte­dir. Müstakil olan veya daha yüksek siyâsî birliğe katılmış bulunan boy'lar, yaylak­larda hayvanlarını, göçlerde kendi mülklerini ayırt edebilmek için özel damgalarını kullanırlardı. Boy'un bu "sosyo-politik" karakteri, bodun'a ve özellikle Türk devle­tine bünyevî yapı verdiği için devletin kuruluşunda, çözülmesi ve yeniden kurulma­sında başlıca manivela durumundadır. Bu sebeple çok önemlidir. D) Boylar birliğine "Bodun" deniyordu. Başında umumiyetle, arazisinin genişliğine ve halkının çokluğuna göre yabgu, şad, ilteber vb. gibi unvanlar taşıyan idarecilerin bulunduğu "bodun" müstakil veya bir "İl"e tâbi olabilirdi. Boylar ço­ğunlukla soy ve dil birliğine sahip oldukları hâlde, Bodun'ların daha ziyade, boy­ların sadece sıkı işbirliğinin meydana getirdiği siyâsî topluluklar olduğu anlaşılı­yor. Bugünkü "halk" tâbirinin eski Türkçe'de karşılığı ise "kün" (>gün) idi Fakat "ulu;" sözü kavim veya herhângi bir topluluk değil, yer, memleket, ülk* mânasında idi.
Bunlara göre, Bozkır Türk topluluğunun siyâsî teşkilâtlanma gelişmesinde şöyle bir yol tesbit edilebilmektedir: ilk siyâsî birlik olan boy'un bünyesi sağlam- laşıp, askerî gücü artıp, arazisi genişledikçe birliğin sosyal, ekonomik statüsünde istikrarı koruyabilmek için, Bey'in âilesi "sülâle" vasfı kazanmakta ve seçime ancak -il’de görülen hallerde olduğu gibi- müstesna durumlarda müracaat edilmektedir (ilk devir Uygur, Karluk, Türgiş toplulukları; Peçenekler, Kıpçaklar; islami devirde Türkmen Beylik'leri böyledir). Bodun'larda "beylik" selâhiyetlerinin bodun'un başkanı lehine kısıtlandığı âşikârdır, fakat henüz il bütün hususiyetleri ile mevcut değildir. Eski Türk topluluğunda siyâsî teşkilâtlanmanın en üst kademesi olan il (devlet), hukukî, askerî, idarî yapıda büyük değişiklik meydana getirmektedir. Kategori: Makaleler.
Şimdi Bakılıyor: iKİNCİ dÜNYA SAVAŞI ÖNCESİ ve SONRASI TÜRKİYE' DE EKONOMİK DURUMGENEL TÜRK TARİHİKÖSEM SULTANTÜRGİŞLER9. SINIF KİMYA DERSİ YILLIK PLAN