Mahmut Haldun SÖNMEZER - Cumhûriyyet Redd-i Mîrâs Yaptı mı Gerçekten? - tarihistan.org
~~Cumhûriyyet Redd-i Mîrâs Yaptı mı Gerçekten?
Osmanlı’nın yaklaşımı ne Selçukluyu inkâr ne de mâzîye ihânetti. Bu bir redd-i mîrâs da değildi. Sonuçta kazanan Osmanlı oldu. Geçmişe değil de içinden geçilen zamana ayarlı her hamle, onu daha yüksek bir medenî irtifâya eriştirdi. Böylelikle Selçuklu da kaybolmadı, eskisinden daha üstün bir kavrayışla Osmanlı da yaşamaya devam etti. Karahanlı-Gazneli-Selçuklu ve Osmanlı’da var olan hep aynı rûhtu. Selefinin ayak izlerini takîb eden fakat onu aslâ tekrar etmeyen bir güncelleme ve kendini aşma cehdi içinde medeniyyet koşusuna devam etmek...
Osmanlı, İstanbul’u aldıktan sonra Ayasofya’yı yıkmadı. Moğolların yaptığı türden bir kültür ve medeniyet katliâmına girişmedi. Haçlılarınkine benzer bir yağma ve vandallık örneği sergilemedi. Doğu Roma’yı yalnızca siyâsî planda ortadan kaldırdı, mîrâsına ise büyük bir vukuf ve cesâretle sahib çıktı. Onu geçmişten geleceğe doğru yol alan medeniyyet treninin seçkin bir kompartımanı olarak gördü. Yıkmamasının gerçek sebebi ise onu aşamayacağına dönük bir endişesinin olmamasıdır. Bu, fethin gerçekleştiği günlerde onu aşabilecek bir kültürel ve sanâtsal kudrete sahib olduğu anlamına gelmez. Fakat onu istikbâlde aşacağına dönük inancı tamdı. Bir muvâzene ve itidâl medeniyyeti olan Osmanlı; askerî ve siyâsî sahada yendiği Roma’yı, kültürel ve sanâtsal alanda da yeneceği günün gelmesini sabır ve sükûnetle beklemiştir. Böyle bir bakış açısına sahib olduğu için de fethettiği ülkelerin kültür ve sanâtına kasdedmemiş, bilâkis onlarda gördüğü üstünlüğe hâk ve hakikat nâmına şapka çıkartmıştır. Belki de Osmanlı’nın en müsbet özelliği, benliğindeki hâk duygusu ve bir başka emsâli olmayan kendisine karşı duyduğu bu özgüven hissidir. Medeniyyetimizin fârıkası olan bu özellik, onun emsâllerine olan üstünlüğüdür de aynı zamanda.
Selçuklu da Osmanlı da özgündüler. Her şeyden önce şahsiyyet sahibiydiler. Bugün Anadolu’da gezerken târihî bir câmi ile karşılaştığınızda onun hangisinden yâdigâr olduğunu hemen anlarsınız. Cumhûriyyet devrinde yapılan câmilere ve diğer bayındırlık eserlerine baktığınızda ise selefinin gölgesine sığınmış bir taklîd ve şahsiyetsizlik nümûnesi görürsünüz.
Bir zamanlar bir siyâsî parti liderinin, muhâliflerini tanımlarken kullandığı “taklitçi zihniyet” tabîri özü itibâriyle doğru da olsa işâret ettiği zihniyeti bütün unsurlarıyla ihâta etmek bakımından nâkıstır. Bu tabîr, o merhûm şahsiyetin kasdeddiği gibi sadece Batı’ya hayrân kitleleri tanımlamaz. Kendi geleneğinin sâdık ama kör ve şuûrsuz bir takîbçisi olan kesimler de bu kavramın şümûlü içine girer.
Kerameti kendisinden menkul olmayan, içinde fikir kırıntısı dahi bulunmayan, kendisini ait hissettiği dünyaya ait sloganları seslendirmekten öteye gidemeyen bir muhataba nasıl cevap verilir, bilemiyorum. Benim söyleyeceğim sadece şu: Yeni tanıdığınız bir insana; "Bakın, aklınızdan çıkarmayın." gibi ayar çekmeye çalışan ifadelerle konuşmak ne kadar abes. İnsan bir cumhuriyet münevverinin bu hodgâmlığı karşısında Osmanlı edeb ve erkânını yeniden inşâ ve ihdas etmenin ne kadar lüzumlu olduğunu bir kez daha hissediyor. Bugünlerde merhum Nejat Muallimoğlu'nun "Politikada Nükte" isimli eserine bir göz atsalar, hiçte fena olmaz hani. Yine de önemli işleri arasında bizim gibi bir fakir-i pür tâksire vakit ayırma inceliğini(!) gösterdikleri için, kendilerine teşekkür ederiz. Kendileri de selamette olsunlar ilâ yevm-il-kıyame.
Bakın Mahmut Bey, bu satırlardan başka size cevap veremeyeceğim; inanın çok daha fazla ve önemli işlerim var. Yalnız şu kadarını belirtmeden geçemeyeceğim..Lütfen aklınızdan çıkarmayın; CUMHURİYET Türk ve mazlum milletler tarihinin en büyük kırılma noktasıdır; hiç şüpheniz olmasın. Bugün bu satırlarda özgürce birbirimizi eleştirebiliyorsak ve buna birileri siyaseten müdahale etmiyorsa ya da edemiyorsa bu cumhuriyetin sağladığı bağımsızlık+egemenlik=özgürlük sayesindedir.O yüzden eleştiri yöneltirken lütfen duygusal değil akılcı ve bilimsel dayanaklardan hareket edelim. Zira dünya üzerindeki sistemlerden sadece cumhuriyet, halkının sahip çıkması ve benimsemesi sayesinde yaşayabilir. Yoksa yazılarınızda -doğru ya da yanlış- örneklerle üzerinde durduğunuz babadan oğula geçen sistemlerin egemen olduğu devletler çoğu zaman halkı ile değil, halka rağmen zor ve güç kullanarak ancak yaşayabilirler, yaşayabildiler. Lütfen aklımızdan çıkarmayalım. Selametle kalın..
Bahsedilen isimlerin önemli bir kısmı yetiştikleri yıllar ve ortam dikkate alındığında, Cumhuriyetin değil, Osmanlı'nın mirasıdır. Reşat Nuri, Çalıkuşu'nu bile 1921'de kaleme almıştır. Halit Ziya ise Sultan Reşad'ın mabeyn serkâtibidir. Bahsedilen marşların bir çoğu aparmadır. Mesela; "Hoş gelişler ola, Mustafa Kemal Paşa" marşı gerçekte Enver Paşa için yazılmıştır. "Dağ Başını Duman Almış" marşı ise bir İsveç anonim şarkısıdır. Niçin orijinal bir gençlik marşı bestelenemeyip de bu yola başvurulmuştur? Çünkü gelenekten kopuş, bu neticeyi doğurmuştur. Evet, Osmanlı olgunluk devrini 16. yüzyılda yaşamıştır ama 14 ve 15. yüzyıllarda ortaya koyduğu eserler de özgündür. Nitekim Bursa Ulu Cami bir kuruluş devri eseridir.
Bayram Bey;"Mahmut Bey sadece mimari alanında 1920'li-30'lu yıllarda bir çok şehirde inşa edilen devlet binalarına, tiyatro opera ve balo salonlarına baksaydı bir şeyler görüp öğrenebilirdi." demiş. Ben o binaları biliyorum. Şatafatlı, görkemli, bürokratik devletin gücünü gösteren azametli yapılar. İçişleri bakanlığı binası ve daha bir çok yapı Holzmeister isimli bir mimarın tasarımıdır. Zengin tarihi miras yeniden yorumlanmamıştır bu eserlerde. Aynı şekilde meydanları süsleyen heykel ve büstlerin de hiçbiri gerçek bir sanat eseri olmaya aday değildir. Onların en meşhuru olan Taksim Cumhuriyet Anıtı bile Pietro Canonica isimli bir italyan heykeltraşın tasarımı olup Batı sanatının iyi bir taklididir yalnızca. Avrupa'dan ülkemize gelen turist kafileleri modern mimariden(!) verdiğimiz bu örnekleri mi ziyaret ediyorlar, yoksa İstanbul'un Süleymaniye'sini, Edirne'nin Selimiye'sini, Bursa'nın Ulu Camii'ni, Erzurum'un Çifte Minareli Medresesi'ni mi? El- insaf!
Egemenliği kendisine verilmiş halk! Hangi halk? 1950 senesine kadar halk yoktur ortada ne yazık ki. Müntehibi evvel tarafından(CHP merkez komitesi) belirlenen adaylar, müntehibi sani(halk) tarafından onaylanmıştır yalnızca. Bu egemenlik midir, yoksa birilerinin tercihini kerhen kabullenmek midir? Asıl akıl tutulması bu gerçekleri görmezden gelip, halkın kendi hakkına sahip çıkma iradesini karşı devrim olarak nitelemektir. Halkın kahir ekseriyetinin içinde olmadığı bir hareket, 69 yıl boyunca varlığını sürdürebilir miydi hiç? Egemenlik kayıtsız şartsız milletinse, demokratik bilince sahip olduğunu iddia eden kişilerin halkın iradesine ve sandıktan çıkan neticeye burun kıvırmaması gerekir. Beyefendinin dediği gibi, gerçekten ortada bir karşı devrim varsa, o bizatihi milletin tercihidir. Birileri hala bu milleti reşit olamamış, himayeye muhtaç bir çocuk gibi görüyor.
Bir öğrencim Atatürkçü kime derler diye sormuştu yakın geçmişte..Ben de bu topraklarda yaşayan, teneffüs eden ve bu millete gönülden bağlı olan herkes Atatürkçü olmalıdır diye söze başlamıştım. Mahmut Bey'in söylediklerinin tersine, 10. yıl; Sakarya; 50 Yıl; Öğretmen; kendisine özgü kara, deniz ve hava kuvvetleri; daha bir çok marşlarıyla; Özsoy; Lüküs Hayat vb. birçok opera ve operet eserleriyle; Halit Ziya; Reşat Nuri, Cevat Şakir, Orhan Veli; Yaşar Kemal vb. edebiyat abideleriyle cumhuriyet devrimi başarılı olmuştur ve gelecekte de bu başarısını arttırarak devam ettirecektir. Ne Medeni Kanunun mimarı Mahmut Esat taklitçidir ne yeni harflerin öncüsü Mustafa Necati ne de Türk kadınlarında birçok ülkeden önce siyasi haklarını veren Mustafa Kemal.Elbette cumhuriyeti savunacağız; bu bizim arâzımız değil olsa olsa gururumuzdur. Bunu yaparken gerektiğinde elbette ki eleştireceğiz de; ancak günümüzde zirve yapan ATATÜRK ve parlamenter cumhuriyet düşmanlarının ekmeğine yağ sürerek değil
Akıl ve vicdan tutulması her halde bu olsa gerek. Fikri, vicdanı, irfanı hür olmak demek; tarihinde ilk defa kurucusu tarafından egemenliği kendisine(Türk milletine) verilerek inşa edilmiş; dünyanın sayılı devrimlerinden biri neticesinde kurumsallaştırılmış cumhuriyet idaresini taklitçilikle suçlama özgürlüğünü kendisinde görmek değildir. Biz ne Osmanlı'yı ne de Selçuklu, Gazneli, Karahanlı vb. Türk devletlerinin kültür-medeniyet ögelerini, birbirlerinden etkileşimlerini, benzerlik ya da farklılıklarını öne sürerek eleştirmedik. Ayrıca adı geçen devletlerin en az ömür sürmüş olanı yaklaşık 120 yıl ile Büyük Selçuklular'dır. Bizim cumhuriyetimiz henüz bir asrı doldurmadı ve 1950'lerden beri nasıl gizli bir karşı devrim hareketi ile karşı karşıya olduğumuzu artık uçan kuş dahi biliyor. Mahmut Bey'in öve öve bitiremediği klasik dönem medeniyet düzeylerine, adı geçen bütün devletlerde yüzlerce yıllık birikim sonucunda ulaşılmıştır. Osmanlı için bu süre yaklaşık 200-250 yıllık bir zamandı
Yazının sadece cumhuriyete dönük bir eleştiri olarak algılanması da yanlış. Ben, orada Osmanlı'nın anlama krizine düştükten sonraki dönemine de değindim. Yazı, bir bütünlük şuuru içinde değerlendirilmemiş ne yazık ki. Bu ülkede bazıları cumhuriyeti pamuklar içine sararak koruma telaşında. O yüzden de en ufak bir muhasebeye dahi tahammülleri yok! Selçuklu 'da, Osmanlı'da, Cumhuriyet'te bizimdir. Ama geçmişin muhasebesini yapmak da boynumuzun borcudur. Atatürk; "Cumhuriyet sizden fikri hür, vicdanı hür, irfanı hür nesiller ister" demiştir. Bu tür bir yaklaşım, hür fikirli bir aydının bakış açısı olamaz. Biz sözü Mevlana ile noktalayalım: "Dün dünde kaldı cancağızım, bugün yeni şeyler söylemek lazım."
Bayram Bey; "Yorum yazıp cevap vermeye, dolayısıyla ciddiye almaya gerek olmayan bir karalama." demesine rağmen, içindekini dökmeden edememiş. Tabii söylediklerine yorum denemez. Zira ortada yorum yok, sadece kendini ait hissettiği dünyaya ait bazı klişe sloganlarla yazıyı değersizleştirme tavrı var. Öyle anlaşılıyor ki, kerameti kendisinden menkul değil. Beyefendiyi şahsen tanımam, fakat yazdıklarından anladığım şu: Kendisini ait hissettiği dünyanın o bilindik refleksleriyle hareket ediyor. Sözlerinde, çevremizde benzerlerine mebzul miktarda rastladığımız bir cumhuriyet muhafızlığı tavrı var. Asıl bu yaklaşım tarzı hür tefekkürün önündeki en büyük engeldir. Çok şükür, ben kendisine arız olan bu türden garip takıntılar ile malül değilim. Zihnim hür, tefekkürüm de bu tip takıntılardan âzâde.
Yazık, her tarafından cehalet akan; tamamıyla hamaset kokan; gerçeklerle neredeyse hiç ilgisi olmayan bir yazı..Aslında yorum yazıp cevap vermeye, dolayısıyla ciddiye almaya gerek olmayan bir karalama..Bir kere cumhuriyete taklitçi; geçmiş ile gelecek arasında, Batı ile Doğu arasına sıkışıp kalmış diyecek kadar düzeysiz ve temelsiz bir yazı. Görülüyor ki cumhuriyetin sadece Türklere değil, ezilmiş bütün dünya uluslarına yol ve hedef göstermek amaçlı bir çağdaşlaşma ve özgürleşme projesi olduğundan bihaber sayın yazar. Sadece sanat alanında kazanılan dünya çapındaki başarılar cumhuriyetin muvaffak olduğunun kanıtlamaya yeter..Mahmut Bey sadece mimari alanında 1920'li ve 1930'lu yıllarda birçok şehirde inşa edilen devlet binalarına, tiyatro, opera ve balo salonlarına baksaydı bir şeyler görüp öğrenebilirdi. Çağdaş bilim ve teknoloji alanlarında II.Dünya Savaşı patlak verene kadar atılan adımlar, kurulan fabrikalar bu genç cumhuriyetin yüz akı olmaya yeter. Kadın haklarındaki başarı da.