Jİ HERÊMA ME GOTİNÊN PÊŞÎYA 8 (YÖREMİZDEN ATASÖZLERİ 8 )
1-Şûrê jinan ziman e. (Kadının kılıcı dilidir)
Kadın fıtraten zayıf yaratıldığı için zor duruma düştüğü zaman çok konuşarak kendini savunmaya çalışır. Kadın, bazen de aile ortamında olmadık isteklerde bulunarak yerli ve yersiz konuşmalarda bulunabilir. Yöremizde kullanılan bu atasözü bu anlamda kadını anlayışla karşılamak gerektiğini ifade maksadıyla kullanılır.
2-Kilora wî ket rûn (Ketesî yağla kavruldu)
Türkçedeki ‘‘şansı yaver gider,, sözünün bir tercümesi olarak kullanılan bu atasözü işi rast giden insanların durumunu ifade temek maksadıyla kullanılır.
3-Piştî virê buhustek e. (Yalanın ötesi bir karıştır)
Yalancının mumu yatsıya kadar yanar sözünün anlamdaşı olan bu atasözü hem yalanın kötü bir davranış olduğunu anlatır hem de yalancının uzun süre yalanını saklayamayacağı ifade etmek maksadıyla yöremizde sıkça kullanılır.
4-Me ajot cekî ma mehkî (Bir arpa ektik bitmesine bir ay kaldı)
Hakikatlerin eninde sonunda gün yüzüne çıkma gibi bir huyu vardır. Abartılı konuşma, bir şeyi abartma, kişinin kendisini olduğundan farklı göstermesi, toplumca hoş karşılanmayan davranışlardır. Kişi kendisini nasıl gösterirse göstersin eninde sonunda hakikat ortaya çıkacaktır. Yöremizde sık kullanılan bu atasözü kişileri bu tarz yanlış davranışlardan sakındırmak maksadıyla kullanılan istihzayı bir atasözüdür.
5-Hin ê hinan dî, ‘ecêbê giran dî. (Bazılarının yaptığını gördükçe aceplerden öte acepler gördü)
Bu atasözü Yöremizde Türkçedeki ‘‘beterin beteri var,, sözünün anlamdaşı olarak kullanılarak kişileri çok eleştirici olmamaya davet eder.
6-Dilê wî bûye wek hêlîna teyrê sîmir. (Gönlü anka kuşunun yuvasına dönüşmüş)
Anka kuşu hakikatte olmayan efsanevi bir kuştur. Yöremizde genelde halk türkülerinde kullanılan bu atasözü kederli insanların psikolojik hallerini ifade etmek maksadıyla kullanılır.
7-Serê wî serê kul û derda ye. (Başı dert ve keder başıdır.)
Yöremizde sık kullanılan bu atasözü, genelde çok sorun yaşayan insanların acınası hallerini ifade etmek maksadıyla kullanılır.
8-Jina belaş, xulamê bê mi‘aş, erda hişk u kaş bê xêr in. (Beleş eş, maaşsız hizmetkâr ve çorak topraktan hayır gelmez.)
İnsanın alın terinin bulunmadığı kazançtan hayır gelmez. Bu sebeple insan emek sarf ederek bir şeyi elde etmeli ki elde ettiği şeyden haz alabilsin. Yöremizde kullanılan bu atasözü bu anlamı ifade etmek maksadıyla kullanılır.
9-Aqil tacek zêrîne lê li sere herkesi nîne. (Akıl altın bir taçtır ne yazık ki herkeste bulunmaz.)
Akıl Allah’ın insana verdiği en büyük nimettir. Bu nimet insana bahşedilen bir ayrıcalıktır. Akıl nimetinden istifade eden insan maksadına kolayca ulaşır. Bu nimetten istifade etmeyen de hüsrandadır. Bu atasözü bu anlamı ifade etmek maksadıyla yöremizde kullanılır.
10-Çakuçek wî li nale yek li bizmar e. (Bir çekici nalına bir çekiç mıhına vurur.)
Bu atasözü yöremizde ikircikli ve tutarsız davrananları yermek maksadıyla kullanılır.
11-Mala bavê zînet e dê mir zeyî bê rûme te. (Baba evi ziynettir ana ölünce evin kızı kıymetten düşer)
Annenin aile içindeki birleştirici fonksiyonu anlatan bu atasözü, toplumumuzun sosyolojik durumunu güzel ifade eder. Aile kurumunun birleştirici bir unsuru olan annenin vefat etmesinden sonra aile bireylerinin ve özellikle evlenip evden uzaklaşan evin kızlarının bu durumdan olumsuz etkilendiği de bir vakıadır. Bu atasözü yöremizde bu durumu tespit etmek maksadıyla kullanılır.
12-Pîrê nemre bihar tê, kalo nemre pincar tê (Nene ölme bahar gelir, dede ölme pancar biter )
Yöremizde sık kullanılan bu atasözü gerçekleşmeyecek hayaller peşinde koşulmaması gerektiğini ifade etmek masadıyla kullanılır.
13-Serê bê sermiyan wek derde bê derman e. (İdarecisi olmayan baş dermansız derde )
Düzensiz ve idarecisiz yaşayan toplumlar yok olmaya mahkûmdurlar. Düzen ve intizam için bir idare ve idarecinin gerekliliğini ifade eden bu atasözü yöremizde sık kullanılır.
14-Ê xelkê sor û zer e, ê wî ji ‘adeta der e. (Elin sarı ve kımızıdır onun adetler ötesidir.)
Toplumda sivri davranışlarıyla bilinip sırf muhalefet olsun diye aykırı hareket edenler pek sevilmezler. Yöremizde sık kullanılan bu atasözü bu tarz davranış sergileyen insanları yermek maksadıyla kullanılır.
15-Dê çê be berx çêtir e. (Ana iyi ise kuzusu ondan da iyi olur.)
Evladın kişiliğinin oluşum aşamasında anne karakterinin baskın yansıması bilimsel bir gerçektir. Yöremizde sık kullanılan bu atasözü bu gerçeği doğrulayan bir atasözüdür.
16-Gîhayê hewşê tal e. (Bahçedeki ot ekşi olur.)
Akraba evliliğinin yaygın olduğu toplumumuzda bu geleneğe direnen kişileri yermek maksadıyla kullanılan bu atasözü feodalizmden izler taşımaktadır.
17-Bi berxiktî têr nemijî, bi kavirtî têr ne çêrî. (Kuzu iken doyasıya süt emmediği gibi koç olunca da doya doya otlayamadı.)
Yöremizle birlikte halk türkülerinde de sık kullanılan bu atasözü gün yüzü görmeyen bahtı kara insanları durumunu ifade etmek maksadıyla kullanılır.
18-Ne kerê min e ne gayê te ye (Ne benim eşeğim bir işe yarar ne senin öküzün)
İki yanlıştan bir doğru çıkmaz. Yöremizde sık kullanılan bu atasözü bir yanlışı başka bir yanlışla savmaya çalışanları yermek maksadıyla kullanılır.
19-Du kêla bi kevirekî werdigerîne. (İki taşı bir taşla çevirir)
Yöremizde sık kullanılan bu atasözü Türkçedeki ‘‘Bir taşla iki kuş vurma,, sözünün anlamdaşı olarak kullanılır.