Blog Türkmen medeniıeti nä halda?! Iıun 27, 2011
İazgulyıew: "Nyıazowy aşa öwen, onuň "pygamberligine, beıikligine" tagzym eden, hatda diktatordan soň ıaşamazlyga kasam eden ol ıaranjaňlar, hiç hili ikirjiňlenmezden, häzirki döwlet baştutanyny hem mahabatlandyryp başladylar". Paılaş
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow türkmen medeniıetini ösdürmek, ony döwrebaplaşdyrmak hakynda häli-şindi gürrüň edıär, tabşyryklar berıär. Hatda resmi propaganda döwlet baştutanynyň türkmen medeniıetini, sungatyny hatyralap, bu ulgamyň işgärlerine hormat goıup, her ıylyň 27-nji iıunynda medeniıet we sungat işgärleriniň gününi bellemek hakynda karar kabul edendigini dabaralandyryp, medeniıet-sungat işgärleriniň prezidente alkyşnamasyny indi birnäçe günden bäri yzygiderli beıan edip gelıär.
Garaşsyzlyk zamanamyzda türkmen medeniıeti ösdümikä? Bu sowala şu makalamyň dowamynda jogap bereıin. Halkyň mentalitetini emele getirıän pikir azatlygynyň biziň ıurdumyzda ıokdugyny düşündirip oturmagyň hajaty-da ıok.
"Döwlet syıasatyna şübheli garaıar" diılip hasap edilıänler şol bada gara spisoga salynıar, döredijiliginiň gadaganlygyndan daşary olara, çagalaryna daşary ıurda çykmak, işlemek gadagan, bu ıurtda howpsuz ıaşajak bolsaň, döwlet syıasatyny mahabatlandyryp ıaşamaly. Şonuň üçin raıatlarymyz türkmen mediasyna öz pikir edıän zatlaryny däl-de, gorky astynda öwredilen ıasama, dabaraly öwgülerini beıan edıärler.
Prezident Nyıazowyň zamanasynda aıdym-saz sungatymyz gaty gözgyny ıagdaıa düşdi, onuň dolandyran soňky bäş ıylynda aıdym-sazymyz diňe merhum diktatora hyzmat etdi. Efirden klassyk şahyrlarymyzyň sözlerine döredilen aıdym-sazlar aıryldy. Döwlet gözegçiligindäki habar beriş serişdelerinde Nyıazowy mahabatlandyrıan ıa-da merhum diktatoryň "düzdi" diıilıän goşgularynyň sözleri ogurlanan daşary ıurt sazlaryna goşulyp aıdyldy.
Dogry, hökümetiň çalyşmagy bilen, aıdym-saz sungatymyzy ösdürmek hem wagyz etmek maksady bilen "Türkmen owazy", "Owaz" tele-radio kanallary açyldy, bu kanallar dörediläıen wagtynda raıatlarymyzyň aıdym-saz höwesini uly derejede kanagatlandyrypdy. Hatda häzirem efirde klassyk şahyrlarymyzyň sözlerine döredilen, ussat bagşylarymyzyň arhiwden alnan aıdymlary ıaňlanıar. Emma soňra bu tele-radio kanallaram gitdigiçe syıasatlaşdy. Indi bu tele-radio kanallarynda ıaňlanıan aıdym-sazlaryň bir bölegini döwlet baştutanyny mahabatlandyrıan, esasanam "Arkadag" diılip wasp edilıän aıdymlar tutıar. Watany wasp edıän aıdym-sazlarda hem Watanyň "Arkadag" bilen beıikligi mahabatlandyrylıar.
Halk döredijiligimiz bolan läleler, monjugatdylar, küştdepdiler hem döwrebaplaşdyrylyp, bu žanrlarda hem döwlet baştutany aşa öwülıär. Asyrlarboıy kämilleşen folklor sazlarymyzyň öňki halk döredijiliginiň çeper goşgy setirleriniň sözleri aırylyp, prezidenti mahabatlandyrıan goşgular aıdym edilip aıdylıar. Şeılelikde, edil Nyıazow döwründäki ıaly çeper döredijiligiňem, aıdym-saz sungatymyzyňam baş döredijilik çeşmesi ıene döwlet baştutanyna öwrüldi.
Türkmen mediasynda döwlet baştutanyny alkyşlaıan, ony taısyz beıik ynsan hökmünde wasp edıän goşgular, aıdym-sazlar toplumy barmak büküp sanardan köp, ıöne ol "döredijiligiň" kämilligi şübhe astynda, subutnamasyz, gönümel öwgüleri, stil taıdan sazlaşmaıan setirleri bu "çeper döredijilige" göz gezdiren ıerleriňden tapmak mümkin. Döwlet gözegçiligindäki çeper döredijilikde kämillik däl-de, dabaraly öwmeşek ölçeg edilene meňzeıär.
Klassyk şahyrlarymyzyň diňe yşky-liriki goşgularynyň sözlerine aıdym aıdylyp, olaryň durmuşy we sosial deňsizlik temasyndan ıazylan goşgularynyň sözlerine aıdylıan aıdymlar türkmen efirinde berlenok. Umuman, döwlet syıasatyndaky türkmen medeniıetiniň-sungatynyň ähli ugurlarynda birtaraplaıyn, ıaranjaňlaryň emele getiren "öwmek" žanry adat boldy. İaranjaňlaryň emele getiren, döwlet syıasatynyň goldaıan medeniıetinde-sungatynda, çeper döredijiliginde haısydyr bir ideıa-maksada gulluk etmek ıok, olarda döwlet başyna gelen islendik ıolbaşçyny taısyz mahabatlandyryp, öz hususy bähbitlerini aramak bar.
Şol sebäpli, Nyıazowy aşa öwen, onuň "pygamberligine, beıikligine" tagzym eden, hatda diktatordan soň ıaşamazlyga kasam eden ol ıaranjaňlar, hiç hili ikirjiňlenmezden, häzirki döwlet baştutanyny hem mahabatlandyryp başladylar. Emma olaryň "medeniıetem, döredijiligem" syıasat üıtgemese-de, diňe hökümet çalşanda-da, şol bada ıitip, ıok bolıar. Bu bolsa döwletiň öňe sürıän, ıaranjaňlaryň emele getiren mahabatlandyrmalarynyň halk medeniıeti-sungaty, çeper döredijiligi bilen dahylynyň ıokdugyny aňryıany bilen subut edıär.
Bu günki gün türkmen medeniıeti-sungaty ıaranjaňlaryň "döredijiliginiň" zor salmagy netijesinde öz ıüzüni görkezip bilenok. İöne halkyň bar ıerinde onuň bilen medeniıetem-sungatam bütewilikde ıaşaıar. Şonuň üçin türkmen medeniıetiniň döwlet goldawynda bolmasa-da, halkymyzyň gorkuda ıaşaıandygyna garamazdan, bu döwür hakynda hakyky medeniıeti-sungaty, çeper döredijiligi emele getirip, ony bu gün bolmasa, ertir äleme ıaıjakdygyna şübhelenmese bolar.