DAÜ’de, Kıbrıs ve Doğu Akdeniz hidrokarbon konulu konferans | Kıbrıs Gazetesi Arşiv
Geçtiğimiz gün, Doğu Akdeniz Üniversitesi’nde Doğu Akdeniz doğalgazı konusunda bir konferans vardı. Bu konferansın konuğu, Güney Kıbrıs Rum Kesimi’nden Dr Charles Ellinas idi. Konferanstan bazı önemli anekdot’ları sizlerle paylaşıyorum.
Kıbrıs Hidrokarbon Kurumu’nun başkanlığını yürüten Dr Ellinas, Doğu Akdeniz’de ENI Enerji Şirketi’nin yaptığı kazılarda, Zhor yatağında yaklaşık 30 milyar ayak küplük bir doğalgaz rezervi bulunduğunu söyledi. Ellinas konuşmasında, bu kaynağın Güney Kıbrıs Rum Kesimi’nin sahip olduğu kaynaktan 7 kat daha fazla olduğunu, ayrıca aynı leğende 5 buçuk milyar varil de petrol rezervi olduğuna dikkat çekti.
Dr Ellinas, dünyada düşen petrol ve doğal gaz fiyatlarından ötürü, 2015 yılının doğal gaz ticareti bakımından korkunç bir yıl olarak geçtiğini, 2016 yılının da, daha kötü geçmesinin beklendiğini söyledi. 2020 yılına kadar doğalgaz fiyatlarının 5 ile 6 dolar (milyon termal unit Mbtu) civarında seyretmesinin beklendiğini de sözlerine ekleyen Dr Ellinas, mevcut Afrodit yatağından çıkartılacak doğalgazın, dünya piyasalarında bu fiyatlardan satılabilmesi için, daha makul ikmal yollarının düşünülmesi gerektiğine vurgu yaptı. Halen düşünülen, LNG’ye çevirip satmanın pahalı bir yöntem olacağını, Vasillikos’a LNG terminali inşa etmenin de çok makul görülmediğini dile getirdi. Mısır’a yakın tespit edilen Zohr yatağındaki doğalgaz rezervinin de, Mısır’ın iç piyasasına fazlasıyla yetebileceğinin altını çizen Dr Ellinas, Afrodit ve İsrail’in Leviathan yatağındaki doğalgaz rezervlerinin, en makul yöntem olan boru hattıyla Türkiye üzerinden satılması göründüğünü ifade etti. Ancak, bu projenin gerçekleşebilmesi için, evvela Kıbrıs sorununun çözülmesi gerektiğini belirtti. Çözüm olmaması halinde, yüzey LNG tankerleri ile ya sıvılaştırılmış gaz (FLNG), ya da sıkıştırılmış gaz olarak (FCNG) mevcut Doğu Akdeniz doğalgazının dünya piyasalarına erişimin de bir alternatif olduğunu dile getirdi.
Türkiye’nin hala hazırda tükettiği doğalgaza en ucuz 10 dolar (Mbtu) ödediğini, Kıbrıs gazını tercih etmesi halinde, bu rakamın yarı yarıya düşebileceğini de sözlerine ekledi. 10 – 15 yıllık uzun dönemli sözleşmelerle satılan doğalgazın, Rusya ile Türkiye arasında önceden yapılan sözleşmeler nedeniyle henüz sonlandırılamayacağını, ancak günü geldiğinde, Türkiye’nin yeni alternatifleri değerlendireceğinden emin olduğunu ifade etti. İran’a uygulanan izolasyonların kaldırılmasından sonra, İran’ın da alternatif büyük bir pazar olduğunu, dünya ticaretinde doğalgaz ve petrol arzında bolluk yaratacağını, dolayısıyla fiyatların uzun bir süre daha düşük seviyelerde seyretmeye devam edeceğini vurguladı.
Sunumunun sonunda kendisine yönelttiğim sorulardan biri, doğalgaz ticaretinde boru hatları ile 1000 kilometrelik mesafe için nakledilen doğalgazın birim maliyetinin 40 sent, aynı mesafe için yüzey LNG nakliyesinin yaklaşık 9 kat daha pahalı olduğunu, böylesi bir durumda ne diyeceğini merak ettiğimizi sordum. Bu soruyu, Uluslararası Enerji Ajansı raporuna dayandırdığımı da hatırlattım. Maliyetlerin farklı olduğunu kabul ettiğini ve makul olanının da, Türkiye’ye boru hattı döşenmesi olduğunu, ancak ortada siyasi bir sorun bulunduğunu dile getiren Dr Ellinas, maliyetlerin benim ifade ettiğim boyutta olmadığını da söyledi!!!
İkinci yönelttiğim soru ise, Kıbrıs’ın tek taraflı olarak ilan ettiği münhasır ekonomik bölge sınırı haritasının Türkiye’nin açıkladığından farklı olduğunu, münhasır bölgelerin içiçe geçtiğini, ortada uluslararası bir deniz uyuşmazlık sorunu bulunduğunu ve Türkiye’nin BM nezninde nota vererek Güney Kıbrıs Rum Kesimi’nin münhasır bölge haritasını tanımadığını ve şiddetle durumu kınadığını hatırlattım. Benzer bir sorunun, uluslararası adalet divanında Serpente Adaları için görüşüldüğünü, Romanya ve Ukrayna arasında sınırların “ortay yay (median line)” esasına göre sonuçlandığını, Serpente adalarının da, karasularının 12 mil ile sınırlandığını hatırlatarak, böylesi bir ihtilafta Güney Kıbrıs Rum Kesimi’nin, ya da başka bir ülkenin (örnek: İrail’in), Türkiye’ye nasıl boru döşeyebileceğini sordum.
Ellinas’ın bu soruya canının hayli sıkıldığını yüz ifadelerinden okudum. Verdiği cevapta, Türkiye’nin ve İsrail’in BM Deniz Hukuku Sözleşmesi’ni imzalamadığını, bu sözleşmenin dışında yer aldığını, kendilerinin yasal bir devlet olarak bu anlaşmayı yaptıklarını ve uluslararası hukukun parçası haline geldiklerini, beklentilerinin de, Türkiye’nin biran önce bu sözleşmeyi imzalayıp kendileri ile işbirliği yapması olduğudur. Sorunların tümden çözülmesi için, Kıbrıs sorununun çözülmesi gerektiğine de işaret eden Ellinas, Kıbrıs sorunu çözülmediği takdirde, kendilerinin yüzey LNG veya yüzey CNG (sıkıştırılmış likit gaz) satışına yakın bir zamanda başlayacaklarını söyledi.