Haberler>Yazarlar>Faruk BİLDİRİCİ>Medyada büyük uzlaşma: Artık trafik kazalarında otobüs firmalarının adı gizlenmeyecek
Trafik kazasına karışan otobüs firmalarının adının haberlerde yer almasını öngören kılavuz üzerinde büyük bir uzlaşma sağlandı. AA ve Hürriyet ile birlikte 26 medya kuruluşu bugünden itibaren kaza haberlerinde bu ilkeleri uygulayacak ve firma adının gizlenmesi dönemi sona erecek.
MEDYADA BÜYÜK UZLAŞMANIN ÖYKÜSÜ
Okur Temsilcisi olarak yasal durumu inceledim ve firmaları peşinen suçlayıp, haksız biçimde karalamadan nesnel haber yazdığımız, hatta firmanın görüşüne de yer verdiğimiz takdirde, bunun gazetecilik meslek etiği açısından sorun oluşturmayacağı sonucuna vardım. Gazetecilik açısından otobüs firmalarının hakkında haber yazılan diğer kurum ve kuruluşlardan bir ayrıcalığı olamazdı. Olumlu ya da olumsuz gelişmeleri içeren her haber mutlaka “Kim” sorusuna cevap vermeli. Bu görüşümü bugüne değin defalarca bu köşede dile getirdim.
Sabah yazarı Hıncal Uluç da benimle aynı görüşte. Kazaya karışan otobüs firmalarının adının açıklanmasını ısrarla savundu yazılarında. Uluç, 17 Ağustos’ta, haberlerinde otobüs firmalarının adını yazmayan Anadolu Ajansı’nı da eleştirdi. Bunun üzerine AA Genel Müdürü Şenol Kazancı, Uluç’a mektup göndererek, “firma adının yazılmasında hukuki engel olduğunu” savundu.
Oysa ben araştırmıştım, hukuki bir engel yoktu. Uzaktan konuşmakla sorun çözülmeyeceğini bildiğim için AA’yı arayıp bu görüşümü aktarmaya karar verdim. İyi de oldu. AA Genel Yayın Yönetmeni Metin Mutanoğlu ile uzun uzun konuştuk. Mutanoğlu, “Tek aracın karıştığı kazalarda isim verdiklerini ama iki aracın karıştığı kazalarda hatalı olanı belirlemek durumunda olmadıkları için firma adlarını yazmadıklarını” ifade etti.
Ben de zaten “Hatalı olanı belirlemenin bizim işimiz olmadığını ve hüküm içermeyen haber yazmamızın bu endişelerini gidereceğini” anlattım. Sohbet sonunda ortak bir çalışma yürütmeye ve “Trafik kazalarında otobüs firmalarının adlarını yazma kurallarını” belirlemeye karar verdik.
Ayrı ayrı hazırlık yaptık. Önce RTÜK ile görüştüm. “Sadece yasanın 8 ve 9. maddelerinde reklamlarla ilgili düzenlemeler var. Haberde reklama dönüşmemesi kaydıyla firma isminin yayınlanmasında sakınca yok. Ama TV kanalları, reklam olarak algılanıp ceza verileceği endişesiyle program ve haberlerde firmaların adını gizleyerek abartılı önlem alıyor” yanıtını aldım. Otobüs firmalarının yazılmasında RTÜK açısından sakınca yoktu.
Emniyet Genel Müdürlüğü Trafik Dairesi ile de görüştüm. Yasal bir engel yoktu, hatta tam tersine Karayolları Trafik Yasası’nın ek 4. maddesi “Ölümlü trafik kazasına karışan otobüs işleticisinin unvanının, televizyon ve basın organları aracılığı ile kusur oranlarından söz edilmeksizin ilanı, sırrın ifşası ve ticari itibarın ihlali sayılmaz” hükmünü içeriyordu.
1996’da çıkarılan bu yasal düzenlemeyi uygulamak üzere çıkarılan “Trafik kuruluşları görev ve çalışma yönetmeliği” de Kaza İstatistik Büro Amirliği’ne, “Kaza yapan otobüs firmalarını isimlerinin medya ile paylaşılması amacıyla Basın Şubesi’ne bildirme” görevi veriyordu. Yasa çıktıktan sonra bir süre şirket isimleri internet sitesinden duyurulmuştu.
ORTAK PAYDA İNSAN HAYATI
AA ile buluşma çok olumlu geçti, onların hazırladığı iki taslak ile benim hazırladığım taslağı birleştirmeye karar verdik. Üç ayrı metni birleştirdim; 10 maddeden oluşan “Trafik kazası haberleri yazım kılavuzu” ortaya çıktı.
Son olarak 12 Eylül’de İstanbul’da buluştuk; bu kez Metin Mutanoğlu’nun yanı sıra AA Genel Müdür Yardımcısı Mustafa Özkaya da katıldı müzakeremize. Sonunda 10 maddelik kılavuz üzerinde mutabakat sağladık. Hürriyet Genel Yayın Yönetmeni Fikret Bilâ ve AA Genel Müdürü Şenol Kazancı da bütün süreci ilk andan itibaren yakından izledi ve destekledi.
Anadolu Ajansı da bu sabah ayrıntılı bir haberi servise koyarak bu büyük uzlaşmayı kamuoyuna ilan edecek. Bugünden itibaren artık medyada kazaya karışan otobüs şirketlerinin adını gizleme dönemi sona erecek. Umarım bu kılavuz, kamuoyu denetimini artırarak otobüs firmalarını, denetim ve önlemlerini artırmaya yönlendirir; böylece kazalar azalır ve insanlarımız yollarda yitip gitmez. AA ve Hürriyet olarak bu işbirliğinin temel amacı da bu zaten.
DESTEKLEYEN GAZETE VE TELEVİZYONLAR
(Alfabetik sırayla) AA, A Haber, Akşam, Birgün, CNN Türk, Cumhuriyet, Daily Sabah, DHA, Habertürk Gazetesi, Habertürk TV, Halk TV, Hürriyet, Hürriyet Daily News, Kanal D, Kanal 7, Milliyet, NTV, Posta, Sabah, Sözcü, Star, TRT, TV Net, Ülke TV, Vatan, Yeni Şafak.
Rİfat Ababay (Posta Genel Yayın Yönetmeni): Bu kılavuzun sonuna kadar yanındayız ve biz de gazetemizde uygulayacağız. Çok güzel bir hareket. Tebrik ederim. Bizi üzen tarafı geç kalınmış olması. Keşke daha önce yapılabilseydi de fotoğraflarda otobüs firmalarının adlarının gizlenmesi için uğraşmasaydık.
Rıfat Akkaya (Doğan Haber Ajansı Genel Müdürü) DHA olarak belirlenen bu kılavuzu aynen uygulayacağız. Kazada hayatlarını kaybedenlerin isimlerinin daha aile haber almadan yayınlaması zaten etik açıdan sorunlu bir durum. Bu kılavuz kazaları takip edecek muhabir arkadaşlarımın rehberi olacak.
Erdoğan Aktaş (CNN Türk Genel Müdürü) Trafik kazaları en çok karşımıza gelen haberlerden. Ben her zaman firma isimlerinin kullanılmasından yanayım. Ama bazı meslektaşlarımız farklı düşünüyordu. Bu konunun netleştirilmesi tüm medya açısından önem taşıyor.
Süleyman Sarılar (Kanal D Haber Genel Yayın Yönetmeni) Bu kılavuz trafik kazası haberlerindeki kafa karışıklığını giderecek kadar açık. Kanal D Haber Merkezi olarak benimsiyoruz ve uygulayacağız. Emniyet Genel Müdürlüğü’nün kazaları firma isimleriyle açıklama kararı almasından beri firma isimlerini gizlemiyorduk.
Murat Yetkin (Hürriyet Daily News Genel Yayın Yönetmeni) Hem toplumun haber alma hakkının hem de hak ve özgürlüklerin medya boyutunda gözetilmesini içeren önemli bir girişim. Diğer alanlarda benzeri çalışmalar için örnek alınmalı. Tebrikler.