Harita Sahanın Kendisi Değildir
Dilbilimci Alfred Korzbski “Science and Sanity” Bilim ve Makul Düşünüş adlı eserinde “Harita, vatan değildir” diyordu. Harita sahanın kendisi değildir. Menü yemeğin, anlatım yaşamanın deneyimi değildir.
Dolunaya bakan genç aşıklar için dolunay aşkı ve sevgiyi ifade ederken, eşi her dolunayda yüksek strese bürünen kişi için dolunay dertlerin ve sıkıntıların ta kendisidir.
Çevremizde tüm olup bitenleri kendi algı sistemimizle algılarız. Yaşam deneyimimizi bu algımız üzerine kurarız. Bu algımıza inanır ve ona güveniriz. Bu bizim yaşam gerçekliğimiz olur. Doğru ve yanlışa böylece karar veririz. Su, bayrak, anne, eş, çocuk, Türk, Yunan, Yahudi, Arap… Bütün bunlar bizim dünyaya bakış gözlüğünüz olan kendi öznel paradigmamız vasıtası ile özümsenir. Dolayısı ile her harita kişininkendi özel haritasıdır. Sahayı ve araziyi birebir yansıtmaz. Kendi yaşam gerçekliğimiz, kendimize has özel kalıplar oluşturmamıza yol açar. Geçmiş tüm deneyimlerimiz bu özel kalıplardan oluşan bize özel bir dünya modeli olarak saklanır ve kullanılır.
ABD’de evliliklerinin 5 yılına kadar hanımına çiçek getirmemiş bir erkek, bir gece elinde bir demet buketle eve döndüğünde sizce ne olacak dersiniz? Kadın hemen eşyasını toplar ve evi terkeder. Onun haritasına göre, 5 yıldır çiçek getirmiyen koca, 5. yılın sonunda çiçek getirdi ise, mutlaka dışarıda bir halt yedi ve onu kamufle etmeye çalışıyordur. Halbuki bizim kendi haritamız, aa, ne kadar güzel, demek ki artık daha romantik olmaya karar verdi şeklinde olabilir. İnsanların tüm davranışlarını, kendi özel haritaları nedeni ile yaptıklarını bilmek, bize onların özel arazilerini keşif imkanı tanıdığı için oldukça eğlencelidir. Eğer sizin gözünüzde 3D üç boyutlu gösteren bir gözlük varsa, baktığınız basım hatası var gibi görünen kağıt sizin için harikulade gerçek bi resimdir. Ama bu deneyimi yaşamınız, o gözlüklere sahip olmayan kişilerin ‘Ya bu ne biçim resim, baskı hayatsı var bunda’ demelerine karşı çıkmanızı gerektirmez. Sizin gözlüğünüz ve onların gözlüğü farklıdır. Sizin dış dünyayı gördüğünüz gözlüğünüz olan paragidmanız, size ait olan kendi öznel haritanızı oluşturur.
Harita modeli ilişkilerinizi bir daha gözden geçirmenizi sağlayacak harika bir modeldir. Lütfen şunu unutmayın. Gece görüş imkanı sağlayan kızılötesi dürbünü takılı olan kişi ile, akşamın alaca karanlığında simsiyah bir geceden başka bir şey göremeyen sizin bakışınızın farklı olması doğaldır. Size göre ortada tehlike yokken, kızılötesi dürbün ile etrafı gözlemleyen arkadaşınız, tehlike sinyali verebilir. Ortadoğu haritasına farklı dürbünlerden bakan Yahudi, Arap, Amerikalı, Türk ve Kürt topluluklarının farklı haritalar üretmesi bu nedenle çok doğaldır.
Bir kadının kocasına sürekli yatak odası takımını değiştirelim dediğini düşünün. Karısının tam olarak neye ihtiyacı olduğunu ve buna niye ihtiyacı olduğunu anlaması için, erkeğin de aynı deneyimi yaşaması gerekir. Aynı deneyim. Dürbün örneğine dönersek, aynı deneyimi yaşamak için aynı dürbünlere sahip olmak gerekir. Bunun için birkaç adamcağızın, birkaç günlüğüne evde kalıp bütün çamaşırları, yatakları, yoranları ve çarşafları do eski püskü ve daracık dolaplara yerleştirmesi gerekir. Bununu yaparken, ya da yapabilemezken J artık yeni bir atak odası takımın alınması gerekliliğine iyice ikna olmuş olur. Eşimiz yerleri siliyor ve biz sürekli o tertemzi zeminde yürüyorsak, burada da iki ayrı harita vardır. Eşimizin haritası, yerlerin zor silindiği, bizim haritamız ise tertemiz yerlerde kolayca yüründüğü şeklindedir. Çatışmanın nereden doğduğunu anlıyorsunuz değil mi?
Evet, algılar farklı. Haritalar farklı. Hem nasıl aynı olsun ki? Herkes kendi algılamaları ile kendine has gerçeklerini oluşturur. Ve herkesin algılamaları farklı olduğu için, kendine göre gerçekleri de farklıdır. Ölümlere, ayrılıklara hatta zindanlara bile verilen anlam kişiden kişiye farklılıklar gösterir. Beraberlikler bir tarafa mutluluk, diğer tarafa huzursuzluk verebilir. Kendimize göre oluşturduğumuz harita tek esas, tek gerçek olmadığına göre, karşımızdaki kişinin haritasına bakış açımızı değiştirmemiz gerekir.
Geberit dediğimde aklınıza ne geliyor. Bir köpeğe geber komutu mu? Yoksa ünlü bir marka mı? Haritanın farklılığını anlatırken, geberit’in iki ayrı anlama gelmesini kasdetmiyorum. Ya da yüz diyince birinizin denizde yüzmeyi, birinizin 100$’ı, birinizin cildini, bir diğerinizin ise kurban derisi yüzmesini algılayabileceğinizi biliyorum. Ama buradaki harita teorisi, spesifik olarak iki ayrı anlamı bulunmayın bir sözcüğüe verilen birden çok anlam ve yüklenen değerdir. Yani okul diyorum. Okul. İçine girilip, bilgi alınan mekan. Haritaların farklı olası teorisine göre,
Birimiz okuldan nefret edebilir
Birimiz okuldan kaçmak isteyebilir
Birimiz okula gidebilmek için evden kaçmak isteyecek kadar okulu sevebilir
Birimi okulu bilgi, bir diğerimiz okulu aldığı maaşından dolayı para kazanma yeri olarak görebilir. Birimiz aşık olduğu arkadaşıyla buluşma mekanı olarak gördüü okul kelimesine derin bir aşk anlamı yüklerken, bir diğerimiz en sevdiği arkadaşı okulda gözlerinin öününde öldürüldüğü için, okul kelimesini her duyduğunda kendini kaybedebilir.
Kızı, okula gitmek için evinden kaçan bir baba, eğer kızcağız aldığı eğitime ters bir davranış içine girip fahişe olmuş ise, okulun erdeminin anlatıldığı her konuşmayı sinir edici bulacaktır. Burada onun sinir edici konuşmasına sinir olmak yerine, ondaki bu sinirlilik halini yaratan haritaya bakmak ve onu kendi haritası içerisinde anlamak en doğrusudur.
Orienteering (yön bulma) yarışmasında elimize tutuşturulan bir tek harita vardır. Ama yarışmacıların bu tek haritayı okumaları, yorumlamaları farklı farklıdır. Herkes gördüğü işaretle haritadaki sembol arasındaki ilişkiyi aynı anda algılamayabilir. Dolayısı ile, hem kendi hem de başkalarının algı sistemine saygılı olmayı öğrenmeliyiz. Harita tek değişmez gerçek değildir.
Bir önceki yazımız olan Leonardo’nun Kendi İnançlarını Simgelediği Tablo başlıklı makalemizde leonardo da vincinin kendi inançlarını simgelediği tablo, leonardo da vincinin tabloları ve leonardo da vincinin tablolarının sırrı hakkında bilgiler verilmektedir.
Posted in Süper Beyin , algılamalar ve gerçeklerin farkı, anlamak için yaşamak, aynı deneyimi yaşamak, harita sahanın kendisi değildir	| No Comments »