Tübitak bilim fuarı Bayburtʹta
En az yazan Bayburt
08 Mayıs 2015 - Cuma 13:59
Ancak arşivlere giremeyip yaşadıklarını sadece kendi çevresindeki insanlara aktarabilen kurtulanların yıllar önce anlattıkları, yapılan mezalimin korkunçluğunu gözler önüne seriyor. İşte Bayburtlu Mazman Nene’nin yaşadıkları da tam olarak öyle bir şey.
Ahmet Demiröz’ün kaleme aldığı Bayburt Veysel Mahalesi’nde yaşanan Mazman Nene’nin hikayesiyle sizleri baş başa bırakıyoruz;
İlkokula gittiğim yıllardı. Bizim bacanın boynunda, biri büyük, biri küçük iki yapı vardı. Büyük yapı ahır olarak kullanılırdı. Kesilecek kavurmalık keçiler burada beslenirdi. Bu büyük ahır boş kaldığında, ufak bir temizlikten sonra düğün salonu görevini yapıyordu. Hemen hemen mahallenin bütün düğünleri orda olurdu. Bu mereğin bitişiğinde tandır evinden ibaret küçük bir ev daha vardı. Bu evde tek başına yaşayan, kimsesi olmayan bir nene vardı. Mahalleli ona Mazman Nene derdi. Kendi işini kendi yapan, yaşına rağmen kimseye yük olmak istemeyen, küçücük tandırında aşını pişirip, ekmeğini yapıp, başkalarına tattıran cömert bir kadındı. Mazman Neneʹnin bir özelliği daha vardı. O da bir halk hekimiydi. Bitkilerden ilaç yapar, ona gelen hastaları tedavi eder, bazı sağlık tavsiyelerinde bulunurdu. Hatta teyzemi tedavi ettiğini de hatırlarım. O bu çabalarına karşın kimseden bir karşılık beklemez, verilen mütevazi hediyeleri de kabul ederken dua ederdi. Mazman Nene sabırlı, hoşgörülü, herkese iyilik düşünen, beş vakit namazına son derece dikkat eden dindar bir Osmanlı hanımefendisiydi. Mahalleli onu sever sayardı|. Ama onun yalnızlığına acır yüreğimiz burkulurdu.
İlkokulu bitirip ortaokula devam ediyordum. Bir gün okul dönüşünde Neneʹnin evinin önünde bir kalabalık gördüm. Kadınlar eve girip çıkıyorlardı. Bu kadınların arasında annem de vardı. Mahallenin muhtarı da birkaç kişiyle gelmiş, sağa sola talimat veriyordu. Şaşırdım, ne olduğunu anlamaya çalışırken bir tabut getirip eve soktular. O zaman Mazman Neneʹnin vefat ettiğini anladım. Meftayı evinde kadınlar yıkadı, kefenledi tabuta koydular, erkekleri çağırıp dışarı çıkardılar. Muhtar evi boşalttıktan sonra dış kapıyı kilitledi, üzerine mühür vurup meftanın namazını kılmak ve defnetmek için alıp gittiler. Bu gördüklerim beni çok etkilemişti. Bu garip ihtiyarın yalınız yaşayıp kimsesiz ölmesine, tabutundan tutan bir tek yakınının dahi olmamasına, çocuk yüreğim son derece burkulduğunu, derinden derine bir acı hissettiğimi hala unutamam.
Bu olaydan birkaç gün geçmişti. Bizim bacada arkadaşlarımla aşık oynarken, muhtar birkaç kişiyle gelip, Rahmetli Mazman Neneʹnin kapısına daha önce vurdukları mührü bozup içeri girdiler. Bizde onları kıyıdan köşeden takip ediyorduk. Evdeki eşyaları bir kağıda tespit etmeye başladılar. Bu sırada bir güvecin içerisinden bir tomar kağıt para ile bir miktar madeni para çıkardılar. Bunları da evraklara geçirirken; yazık hele şu işe bak! Oğuz kadın bilememiş işte! Para mı para demiş tedavülden kalkmış paraları yıllarca saklamış tüh... tüh..! deyip vahlanırken, bir taraftan da, üzerinde İsmet İnönüʹnün resmi bulunanları da bir tarafa ayırt edip, madeni paralarla birlikte bir mendil arasına koyup tutanağa geçirdiler. Evdeki eşyaları da dışarı çıkardılar, kapıyı kilitlediler bir at arabası ile eşyaları alıp gittiler.
Mazman Neneʹnin vefatından ne kadar zaman geçmişti bilemiyorum bir gün annem ailece bizi tandırın başına toplamış ve onun yardakçısı olan Ermeni çetelerinin Bayburtʹta muhacir olmayıp ta imkansızlıktan ötürü geriye kalan Müslümanlara yapılan zulmü anlatırken; Anneannemin muhacir olanlarla birlikte Çorumʹa gittiğini orada dedemle tanışıp evlenip kendisinin doğduğunu, beş yaşına kadar Çorumʹda kalıp Bayburtʹa döndüklerini anlattıktan sonra, söz dönüp dolaşıp Mazman Neneʹye geldi. Annem onu anarken içini çekti. Sormayın onu, O namusuna düşkün, onurlu akıllı bir kadındı. O muhacir gidemeyip geriye kalanlardanmış. O kara günlerde, o zulüm günlerinde çektiklerini bana bir bir anlattı dedi annem. Ben anneme Başına gelenlerden hele anlat dedim. Annem tekrar içini çekti of., of... dedi başladı anlatmaya; Mazman Nene Mahallenin Genç ve güzel kadınlarından biriymiş. Genç yaşta dul kalmış. Tek başına o küçük evde yaşarken Rus işgalinde Rus ve Ermeni çeteleri şehrin bütün mahallelerini gezerek evlere girer, genç, ihtiyar, çoluk çocuk demeden katliamlar yapar gözüne kestirdikleri kadınlara da tecavüz eder öldürürmüşler.
Mazman Nene o günler namusunu kurtarmak için bir hile düşünmüş. Genç ve güzel görünmemek için sırtına bir minder bağlayıp kambur yapmış, eski elbise giymiş, yüzüne tandırın isinden sürmüş, üstüne başına pislik sürerek son derece pislik kokan biri haline kendini sokmuş; üzerine de eski yamalıktı bir çar almış, tandır başının karanlık kuytu bir köşesine çekilip Allahʹa yalvarmaya koyulmuş.
O sırada işgalci zalimler kilitli olan kapıyı kırıp içeri girerler. Evi ararken kuytu köşede bir kadının gizlendiğini fark ediyorlar. Ona doğru yönelip çarı açtıklarında, elleri titreyen, son derece pislik kokan, kamburu çıkmış, ihtiyar bir acuzenin peltek sesiyle inlediğini görürler. Bir genç kadın bulacakları ümitleri boşa çıkmış, o kızgınlıkla Mazman Hanımʹın yüzüne tükürüp tekmeleyerek yere yıkarlar, küfredip çıkıp giderler. Böylece aklını kullanan genç ve güzel Türk kadını namusunu kurtarır.
Annem bu olayı Mazman Neneʹden dinlerken ağladığını, içine çekerek " Rabbim bu millete bir daha böyle bir zulüm göstermesin" diye dua eder, zalimlere de beddua ederdi. Annem bu olayı bize anlatırken gözleri doldu. Eseratin korkunçluğunu, hürriyetin ne büyük bir nimet olduğunu vurgular. Vatanın ne kadar mukaddes bir değer olduğunu, kültürü nisbetinde anlatmaya çalıştığını hatırladıkça, Mazman Neneʹyi annemi ve bütün Mazlum Millet evlatlarını yad ederek onlara Fatiha okur, o günlerde bu günün değerlendirmesini yapmaktan kendimi alıkoyamam.