Allah kelâmı değil!
Bize gelince: İlk anayasamız, Kanuni Esasi’nin hazırlık çalışmalarına II. Abdülhamid'in izniyle Ekim 1876’da Mithat Paşa başkanlığında 28 kişiden oluşan bir komisyon tarafından başlanmış, Aralık 1876'da ilan edilmiştir. Mebuslar Meclisi ve Ayan Meclisi olmak üzere iki kamarası olan Osmanlı parlamentosunun (Meclisi Umumi) 69 Müslüman olan 115 mebusu, ilk kez 19 Mart 1877’de toplanmış, bundan bir yıl kadar sonra Şubat 1878’de, Sultan Abdülhamid tarafından yine Kanuni Esasi’ye dayanarak, tatil edilmiştir. Otuz yıl aradan sonra 10 Temmuz 1908’de tekrar toplanan Meclisi Mebusan, 1876 Kanuni Esasi'nde yapılması gereken değişiklikleri belirlemek üzere bir komisyon oluşturur. Bu komisyonun hazırladığı metin, 8 Ağustos 1909 onaylanır. Kanuni Esasi sonuncusu 1918’de olmak üzere altı kez değişikliğe uğrar.
119 maddeden oluşan Kanuni Esasi'nin ilk beş maddesi, padişahın ayrıcalıklarını tanımlayan maddelerdir. Bunları, Osmanlı vatandaşlarının genel hakları izler, ki, aralarında, Osmanlı Devleti'nin uyruğunda bulunan kişilerin tümüne "Osmanlı" denileceği, “Osmanlılar”ın tümünün, başkalarının özgürlüklerine müdahale etmemek koşuluyla, kişisel özgürlüğe sahip oldukları şeklinde maddeler vardır. Devletin resmi dini İslam olmakla beraber, kamu düzenine ya da genel ahlaka aykırı davranmadığı sürece, her Osmanlı vatandaşı din özgürlüğüne sahip olduğu ilân edilirken, 17. maddede yasa önünde tüm Osmanlılar'ın eşit oldukları, kişilerin inançları hakkında önyargıya sahip olunmaksızın vatana karşı aynı hak ve ödevleri bulunduğu belirtilmekte, 18.maddede devletin resmi dilinin Osmanlı Türkçesi olduğu yeralmaktadır. Vergilerin mükellefin gücüyle oranlı olarak salınacağı (20. madde), özel mülkiyete kamu araçları dışında ve yeterli bir tazminat ödenmeden el konulamayacağı (21 madde) karara bağlanmış, mesken dokunulmazlığı getirilmiştir. Yasaların kararlaştırdığı durumlar dışında, yetkililer meskene zorla giremeyeceklerdir. (22. madde) 26. madde ise işkence ve eziyetin kesin olarak yasaklandığını belirtir. Hakimler azlolunamayacaklar, mahkemelerde yargılama aleni olacak, herkes mahkeme huzurunda hakkını savunmak için gerekli gördüğü yasal araçları kullanabilecek, mahkemelere müdahale edilemeyecektir.İçtüzüğü çiğnemedikleri sürece, Meclisin tüm üyeleri düşüncelerini söylemekte ve oylamaya katılmakta özgürdürler; haklarında bu eylemlerinden dolayı kovuşturma açılamaz. Hıyanet, Kanuni Esasi’ye karşı hareket ya da rüşvetle suçlanan, hapis ve sürgün cezası alan mebusların üyelikleri düşer.
1928, 1931, 1934, 1937 yıllarında değişikliklere uğrayan 1924 Anayasası, 1945’de Türkçeleştirilmiş, 1952’de tekrar eski haline döndürülmüştür. 1960’da, 1924 Anayasası'nın bazı hükümlerinin kaldırılması, bazılarının değiştirilmesine ilişkin geçici kanun ile Kurucu Meclis Teşkiline ilişkin yasa onaylanmış, böylece hazırlanan anayasa taslağı Temmuz 1961’de halkoyuna sunulmuştur.
Ulusal anayasaların çoğu aynı zamanda halkın bazı haklarını teminat altına alırlar”(1) şeklindeyken, kimi yerde de “Anayasa, ne bir belge, ne de bir belgede yer alan kelimeler kolleksiyonudur. Anayasa, birbirimizin ve hükümetin yapmasına izin verdiğimiz şeyleri belirleyen halka egemen olan ideolojidir” şeklinde geçmektedir.(2) “Egemen ideoloji, halkın neyin münasip, neyin yersiz; neyin haklı, neyin haksız; neyin kabul edilebilir, neyin kabul edilemez; neyin uygulanabilir, neyin uygulanamaz; neyin saygın, neyin aşağılık olduğuna ilişkin değer yargılarının bütünüdür... Bir parşömenin üzerinde yer alan kelimeler, parşömenin ya da onları oraya yerleştiren insanların kaliteleri ne olursa olsun, devleti yapılandıran halkın geçerli inanç sistemine rağmen işlevsel olamazlar.”