damla: Yahya Kemal ve Nev Yunanilik
Edebiyatımızda Yahya Kemal ile Yakup Kadri’nin 1912’den itibarenöncülüğünü yaptıkları bir girişim vardır. Temeli, edebiyatımıza EskiYunan ve Latin klasiklerini örnek almaya dayanan bu hareket, o döneminedebiyat çevrelerinde ve basınında “Nev-Yunânîlik” adıyla anılır.…..Yahya Kemâl, Paris’te geçen edebiyat dolu günlerden sonra 1912’deİstanbul’a, “Bahr-ı Sefîd Havza-i Medeniyeti” fikriyle döner ve bir süresonra tanıştığı Yakup Kadri’yle aynı görüşlerde birleşirler.…..Tanıştıklarında Yahya Kemâl 28, Yakup Kadri 23 yaşındadır. ……Yahya Kemâl bu tanışmayı ve anlaşmayı Hasan Âli Yücel’e şöyleanlatır :
“1912’de Balkan harbinden önce İstanbul’a gelmiştim.Yakup’la tanıştım. O, metinden Fransız edebiyatını okumuştu,okuyordu. İkimiz de bir hülyaya kapıldık; İran’dan Yunan’ageçmek… Eski edebiyatın mihrakı İran’dı. Geç olmakla beraberYunan klasiklerine dönecektik. Nazariye şuydu : Modernedebiyatımız gerçi Avrupa’ya dönmüştü. Fakat bu model,Fransızların son şiiri ve son nesri idi. Bu kâfi olamazdı. BütünAvrupa’yı anlamak için ancak Yunanlılardan başlamak lâzımdı.Biz coğrafyaca, kısmen de medeniyetçe Yunanlıların vârisiyiz.Bu verasete din, mani olmuştur. Bu hal 1850 -1860 senelerinekadar sürmüştür. Biz, o tarihlerden bu yana hep Fransızlara tâbiolmuşuz. Bütün Fransızların ve onlarla beraber Avrupalılarınmenbaı olan Yunanlılara dönmeliyiz ki, tam manâsıyla bir edebiyatımızolabilsin. Binaenaleyh şiir ve fikir telâkkimizi değiştirmek,onların telâkkisini almak lâzımdır. Dövizimiz olarak Eflatun’un şusözünü almıştık:“Biz medenîler, Akdeniz etrafında bir havuzun kenarlarındakikurbağalar gibiyiz”Yahya Kemal, Eski Yunan’a dönüşün gerekçelerini böyleceaçıkladıktan sonra, neler yapacaklarını da şöyle anlatır :“Estetikte, bilhassa lisan estetiğinde süslü ve boyalı Acembediiyatından sobre ve beyaz olan lisana döneceğiz. Acemin teşbihlive istiâreli sanatından Yunanın sağlam ve oturaklı cümlesinegeçeceğiz. O zamanki müşahedelerimiz de millette bu istidadınbulunduğunu gösteriyordu. Nitekim Türk mimarisi böyledir. OndaYunan çeşnisi vardır. Mimarimizdeki asillik ve basitlik gibi; süsten,çok boyalı cümleden, çıplak, sağlam cümleye geçeceğiz. EsasenTürkçenin çıplaklığa mail bir hali vardır. Nesirde Thukydides’insobre lisanına geleceğiz. Modellerimiz onların epigram, idil, trajedivesair şiir şekilleri olacaktır.Hasılı Renaissance’da bütün Avrupa milletlerinin veFransızların néo-classique şiirini vücuda getireceğiz. Felsefede,Sokrat’tan ve Platon’dan açılan hatta geleceğiz; şark felsefesinibırakacağız. Velhasıl bir nevi Nev-Yunânî edebiyat vücudagetireceğiz.”Yahya Kemal’in sözlerinden de anlaşıldığı gibi, bu dönemde her ikiedebiyatçımızın düşündüğü Eski Yunan’a dönüş; onun sadece edebiyatına…( Yücel, s. 255- 256)
“Bir şiir, eğer az çok şahsî bir mahiyeti hâizse diyebilirim kiyer yüzünde ilk manzumem 1905’te Paris’te Théocrite, Moschus veBion gibi kadîm Yunan şairlerinin Fransızcaya Leconte de Lisletarafından yapılan tercümelerini okuyarak almış olduğum tesirlerleyazılan ve o zamanın şiir Türkçesine göre yeni zevkde sayılabilecekbir küçük manzume idi.
O zaman gençlik harareti ile Türkçede nev-yunânî dediğim birçeşnide Türkçemizin Yunan sanatı gibi beyaz ve çıplak olangüzelliğini belirterek bir çığır tecrübe ediyordum.Bu müddeamı kafamda büyültmüştüm.Meselâ, Türk zevkini asırlarca almış olduğumuz Arap ve Acemtesirlerinden uzaklaştırarak doğrudan doğruya Latin ve Yunanedebî terbiyesine bağlamak ve nihayet bütün Avrupa milletlerindeolduğu gibi sırf Yunan ve Latinlerden gelen edebî mîrasçerçevesinde bir şiir vücûda getirmek hülyasına kapılmıştım.
Yunanca ve Latince bilmiyordum. Ancak Fransızların tâRonsarde’dan, Du Bellay’den, André Cheniér’den en son sembolistşairlere kadar tecrübe etmiş oldukları Yunan zevkindeki lisanlarınıhararetle tâkib ediyordum.Meselâ Leconte de Lisle’in doğrudan doğruya Théocrite’dentercüme ettiği bir idylle’i veya bir églogue’u okuyordum ve daha iyibenimsemek için ezberliyordum.”( Nihad Sami Banarlı, Yahya Kemal’in Hatıraları, Yahya Kemal Enstitüsü Neşriyatı, İstanbul 1960, s. 95-96.)
Türk Edebiyatında Nev Yunanilik, Şevket Toker
NEV YUNANİLİK NEDİR? NEV-YUNANİ AKIMININ ÖZELLİKLERİ VE TEMSİLCİLERİ
Nev-Yunanilik, Türk edebiyatını temelinden batılılaştırmak amacıyla, "Eski Yunan edebiyatını örnek almak"tır. Yahya Kemal'le Yakup Kadri benimsedikleri bu eğilime Eski Akdeniz uygarlığıyla ilgili olduğu için Havza Edebiyatı ya da Nev-Yunanilik adını vermişlerdir. Bu eğilimin örnekleri de Yahya Kemal'in "Sicilya Kızları" ve "Biblos Kadınları" adlı şiirleri ile Yakup Kadri'nin "Siyah Saçlı Yabancı ile Berrak Gözlü Genç Kızın Sözleri" başlıklı yazısı ile sınırlı kalmıştır. Nayilik gib Nev Yunanilik de dönemini etkileyen bir gelişme göstermemiştir. Şiirimizde tek temsilcisi Salih Zeki Aktay olarak görülür.
Sicilya kızları, uryân omuzlarında sebû,Alınlarında da çepçevre gülden efserler,Yayar bu mahfile a‘sâbı gevşeten bir bû;Ve gözleriyle derinden bakar, gülümserlerSicilya kızları, uryân omuzlarında sebû...
Hadîkalarda nevâ-gîr iken şadırvanlar,Somâki kurnalarından gümüş sular dökülür;Ve hep civâra serilmiş kadîfe dîvânlarİçinde, bûseden ölmüş vücûdlar bükülür,Hadîkalarda nevâ-gîr iken şadırvanlar...
Gerer beyaz kuğular nâzenîn boyunlarını;Füsûn-ı nevm ile, görmez bu âteşîn ravzaİçinde dalgalanan huzûz-ı rehâvetle hâvzdan havza,Gerer beyaz kuğular nâzenîn boyunlarını... Yahya KEMAL
***Nev Yunani Edebiyata Tepkiler
Yahya Kemal ve Yakup Kadri'nin Nev-Yunani bir edebiyat yaratma gayretlerine tepki gösterenler de vardı. Ömer Seyfettin Boykotaj Düşmanı adlı bir hikâyesinde Yahya Kemal ve arkadaşlarını Yunan donanmasına iâne toplamakla suçlamıştır. Esasen Türk düşmanlarının hellenizm bayrağı altında toplandığı bir devirde bu hevesin fazla taraftar bulması mümkün değildi. Nitekim Yahya Kemal'in Nev-Yunanîliği uzun sürmemiş, kısa bir süre sonra bu gençlik hevesinden vazgeçerek 1071 sonrası Türk târih ve kültürüne yönelmiştir; ardından kırık dökük birkaç Yunanî şiir ve yazı bırakarak.
Ruşen Eşref, Yahya Kemal'in NevyYunanîliği savunduğu günlerde Ahmet Haşim'le bir mülâkat yapmış, bir devrin edebiyatı ve edebiyat adamları hakkındaki fikirlerini sormuştur. Yahya Kemal'i mitolojiye atıflarda bulunarak anlatan Haşim'in şu cümleleri çarpıcıdır: "Yahya Kemal Lesbos sahillerinde yaprakları gümüşten bir zeytin ağacı gölgesinde uzanmış beyaz mermer harabe sütunları aralıklarından Bahr-i Sefid maviliğini seyrediyor. Zannedilir ki bu şair Menderes kenarında Centaures'larla güreşmiş ve kamışlarda aks-i sada perileriyle koşuşup şakalaşmıştır. Stefal bataklıklarını kaplayan ördek bulutlarını dağıtan eski kahraman ne ise Yahya Kemal de edebiyatımız için odur. Onun okları şiirimiz üzerinde yatan ölüm kuşlarını dağıtmış ve pazuları edebiyatımızın Némée devini boğmuştur".
Bu cümlelerdeki hafif ironi, Haşim'in en yakın arkadaşı Yakup Kadri'nin de hararetle savunduğu Nev-Yunanîlik fikrini fazla ciddiye almadığı anlamına gelmektedir. Ancak bu, onun Yunan medeniyetine ve mitolojisine ilgi duymadığı anlamına gelmez.