BİLİM VE BİLİMİN TÜRLERİ (BİLİMİN SINIFLANDIRILMASI)
Sosyal Bilimler İle Fen Bilimlerinin Temel Özellikleri Ve Farklılıkları
ARAŞTIRMA DÜŞÜNCESİNİN OLUŞTURULMASI
Büyüklüğü 441.09 Kb.
Indir 441.09 Kb.
Kuşkusuz insanlık tarihi, ilk insanlardan günümüze kadar geçen süreçte; insanın evreni ve evreni oluşturan her şeyi (kendisi de dâhil); © Anlama, © Tanımlama ve © Açıklama çabası ile ilgilidir.
Çünkü yaşamda kalma çoğunlukla "bilinmezlerin" bilinir kılınması ile mümkün olabilmiştir
İnsanın düşünme ve bulma çabasının iki temel gereksinimini giderilmesine
© Yaşamı daha rahatve güvenilir kılma
© Dünyayı anlama
#Bu sunulan seçeneklerden birincisi, insanlığın kuşaktan kuşağa aktardığı her
türlü bilgi, beceri ve deneyimlerine ilişkin bir teknik geleneği içermektedir
#İkincisi, insanın duygu, inanç ve düşüncelerini içinde toplayan bir kültürel
Belirtilen her iki gereksinim başlangıçtan itibaren uzun süre birbirleriyle
yeterince etkileşim olanağı bulamadan varlıklarını sürdürmüşlerdir.
>» Ne zaman ki bu iki gereksinim etkileşim içinde olmuş, insanlığın bugünkü
anlamda bilimsel düşünce ve araştırma düşüncesinin ortaya çıkması
1. İNSANIN BİLGİ İHTİYACI VE BİLGİ KAYNAĞI
Bu düşünceye göre ancak aklın doğru saydığı şeyler gerçek bilgidir. Akla öncelik
veren ve onu gerçek bilgi kaynağı sayan düşünce sisteminin adıdır rasyonalizm.
Bu düşünce içeriğinde ruh ve beden ikilemi vardır ve ruhun bağımsız varlığı söz
Bilginin kaynağının, duyu ve deneyimlerin oluşturduğunu temel alan düşünce sistemidir. Empiristlere göre madde il verdir.
Bu düşünce sistemine göre algılar ve algısal gözlemler, bilginin başta gelen unsurlarıdır. Gerçek bilim bu düşüncede bilimdir ve olgusaldır Akılda olan her şey duyularla, deneyimlerle elde edilir. Bu iki temel felsefikyaklaşımın tartışması süreci bilim dünyasında hâlâ sıcaklığını korumaktadır. Ancak şu gerçeğide kabul etmek gerekir ki her iki
felsefikyaklaşımın bilimin bugün ulaştığı noktadayadsınamayacakkadar belirgin, önemli etkileri olmuştur.
Bilme Arayışı ve Bilmenin Yolları
İnsanlar, yaşayabilmek, yaşamda karşılaştıkları sorunları yenebilmek için farklı bilme yolları aramışlar, bu arayışlar onların farklı bilgi dayanaklarını temel almalarını sağlamıştır. Bunlar;
© Gelenekler-önceki uygulamalar, © Otorite görüşü (uzman görüşü), © Bireysel deneyimler, © Bilim-bilimsel yöntemdir
İnsanların karşılaştıkları sorunların çözümünde çoğunlukla kullandıkları temel bilgi kaynakları olduğunu görmekteyiz. Karar verirken "önceki uygulamaları" temel alma eğilimi, bu yaklaşımın öncelikle kabul görmesini sağlamıştır. Bu yaklaşımında, gelenekselleşen, geçmişte bir biçimde problem çözümünde etkili olduğu düşünüldüğünde "kendini kanıtladığı" kabul edilir
Otorite, Uzman Görüşü
Sorun çözmenin dayanaklarından ikincisinin, otorite uzman görüşü olduğu ifade edilmektedir. Otorite-uzman, belli konularda karar verme yetkisi ya da yeterliği olduğu kabul edilen, inanılan, kişi ya da kurum olarak ifade edilmektedir Ülkelerin yönetim biçimleri ve yönetim kültürleri, yönetsel hiyerarşi, yaşlılık, uzmanlık, bilgelik, kuvvetlilik, çeşitli inaçlar ve din duygusu belli kişi ya da kurumların söylediklerini kabul etme eğilimi oluşturmaktadır
Bu yaklaşımda birey, bir çözümü bulma aşamasında, kendi düşünce, gözlem ve deneyimleri ile bir karara yönelmektedir. Bu durum, hem kişinin öz güvenini göstermesi, hem de diğer kişi ve kurumların görüşlerinden önce kendi çözüm süreçlerini ortaya koyması açısından anlamlıdır
Bilim - Bilimsel Yöntem
İnsanlar, yaşayabilmek, yaşamda karşılaştıkları sorunları yenebilmek için ele
aldıkları sob dayanak bilim - bilimsel yöntem olarak ifade edilmektedir.
Karşılaşılan sorunları, bilime dayalı çözme sürecinin en önemli bölümü,
çözümün genel, güvenilir, ve bilinen en geçerli yol olmasından
Terim olarak bilim, Yunanca "episteme" ve Latince bir kelime olan "scienta" (bilmek) den geldiği bilinmektedir.
Bilim her şeyden önce, matematiksel bir kavram değil, karmaşık bir kavramdır. Durağan olmayıp, sürekli gelişen ve içeriğinde anlamında belirsizlikler olan bir süreçtir
Bu tanımlar incelendiği, tanımların üç ayrı görüş içinde geliştiği görülmektedir.
© Statik görüş (gerçekliği kabul edilmiş bilgiler bütününde olduğu gibi)
© Gelişmeci görüş ( sistematik bilgi edenme ve bilgiyi düzenleme sürecinde
© Keşifçi görüş (gerçeği ortaya koymayı hedefleyen bilgi edinme de olduğu gibi
Tüm tanımlar incelendiğinde, bu tanımları toparlayıcı olan aşaığaki iki cümle bilimin ne olduğu ile ilgiligeniş bir çerçeve sunmaktadır. Bunlar; © Bilim; bilimsel yöntem ve süreçlerden yararalanarakelde edilen, sistematik bilgiler bütünüdür. © Bilim; geçerliği kabul edilmiş, sistemli bilgiler bütünüdür
Bilim Temel İşlevleri Ve Nitelikleri
Bu ünitede, buraya kadar aktarılan bilginin özünde aslında bilgi ve bilimin insanlığın kendisi ve evreni tanıması, çözmesi ve gerektiğinde bunlar kendi kontrolü altına alma biçimindeki istek ve güdüsünden kaynaklandığı aktarılmıştır
Bilimin Temel İşlevleri
Konu ile ilgili literatürde, bilimin temel işlevleri konusunda dört ayrı kavramın ön plana çıktığı görülmektedir. Bunlar; © Betimleme © Anlama © Açıklama © Kontrol
Anlama" bu içeriğiyle aslında bir fark etme sürecidir. Fark ettiğin şeyin "ne" olduğunu düşünme sürecidir
Ancak anlama ve açıklamanın birbirine zemin hazırlamakla birlikte işlevsel boyut olarak olabildiğince birbirinden ayrı işlevler olduğunu unutmamak gerekir. Açıklama içinanlamadanfarklı olarakaçıklamaya ilişkin becerilerinin yüksekliğide çok önemlidir
Bilimin kontrol işlevi, ilk üç işlevin uygulamaya aktarılması süreci olarak tanımlanabilir. Bu süreç doğa ve toplumsal kökenli olayların denetim altına alınabilmesi sürecidir
Bilimin Temel Nitelikleri
Bilimin tanımları, bilimin işlevleri ile ilgilifarklı görüş ve düşüncelerin
dağınıklığına rağmen bilimin temel nitelikleri konusunda ilgili literatürde görece
daha fazla benzer görüşün olduğu söylenebilir Bilimin temel nitelikleri, aşağıda
© Mantıksaldır (akılcıdır)
© Sağlam fakatgöreli bir bilgidir
© Herkese açıkve toplumsaldır
Bilimin değerli olmasının nedenleri sorgulandığında üç kavramın öne çıktığı
© Bilim praktiktir
© Bilim entelektüeldir
© Bilimin ahlaki bir değeri bulunmaktadır.
>»Bu üç kavramın da yan yana (pratiklik- entelektüellik ve ahlaki bir değer) bir sürece atfedilmesi ayrıca bilimi değerli kılmaktadır. Belki de o yüzden günümüzde tüm dünyada üniversite eğitimi denildiğinde, bu eğitimin odağına bilim ve bilimsel yöntem konmaktadır ve üniversite eğitimi içinde de üniversitenin her fakültesi ve her bölümünde ve biriminde eğitimin içinde mutlaka bilim ve bilimsel yöntem öğretilmektedir
l.Aşağıdakilerden hangisi insanın düşünmeve bulma çabalarıyla ilgili iki temel
a) Yaşamı ve daha rahat ve güvenilir kılma b) Ahlak c) Doğruluk d) Dürüstlük e) Ethicos
2. İnsanlar, yaşayabilmek, yaşamda karşılaştıkları sorunları yenebilmek için farklı bilme
yolları aramışlar, bu arayışlar onların farklı bilgi dayanaklarını temel almalarını
Aşağıdakilerden hangisi bu dayanaklardan biri değildir?
a) Gelenekler -önceki uygulamalar b) Otorite görüşü c) Popüler fikirler d) Bireysel
deneyimler e) Bilim - bilimsel yöntem
Terim olarak bilim, Yunanca hangi kelimeden üretilmiştir? a) Episteme b) Epistemiyoloji c) Akrodistd) Pragmatik e) Filoloji
Aşağıdakilerden hangisi bilimin temel nitelikleri arasında değildir?
a) Herkese açıkve toplumsaldır, b) Nesneldir, c) Dinamiktir, d) Yordayıcıdır. e) İlericidir
5. Bilim tanımları incelendiğinde, bu tanımların üç görüş içinde ele alındığı görülmektedir. Aşağıdakilerden hangisi bu görüşlerden biridir? a) Statik görüş b) İlerici görüş c) Akılcı görüş d) Devrimci görüş e) Yeni görüş
Cevap Anahtarı: l.A, 2.C, 3.A, 4.E, 5.A
Bilginin Kaynağı ve Bilim" kavramlarının açıklanma çabası, aslında insanın hem kendini hem de içinde olduğu evreni anlama çabasından başka bir şey değildir. Bir kavram olarak "Bilimsel Yöntem" ise bilgiye ulaşmanın disipline edilmiş yolunu, temellerini ve genel ilkelerini açıklamaktadır.
Kuşkusuz insanlıktarihi, ilk insanlardan günümüze kadar geçen süreçte; insanın evreni
ve evreni oluşturan her şeyi (kendisi de dâhil);
©Anlama, ©Tanımlama ve. © Açıklama çabası ile ilgilidir.
Gökyüzünden, yergüzüne, biyolojiden, fizik ve kimyaya kadar, astronomiden tıbba kadar hatta toplum ve bireysel davranışlarda odaklanan sosyoloji ve psikolojiye kadar her bir disiplinin bilinmezlerini sorgulama çabası günümüze kadardevam eden büyük bir puzzle'ın parçalarını tamamlama ve yerini bulma ile ömeklendirilebilir
Bilim, bilimsel, araştırma, sosyal bilimlerde araştırma, bilimsel araştırma metodolojisi, yöntem bilim vb. ilgili alan yazındaki, kitapları, dergileri ve içeriğindeki makaleleri okuduğunuzda göreceksiniz ki, bilimin sınıflandırılmasında, ortak bir düşünce birliği, bulunmamaktadır. Bu yukarıda sıralanan kitap ve dergi adlarının bile birbirinden bu kadar farklı isimlendirilmelerinden de rahatlıkla anlaşılabilir
Ancak bilim türleri ve ilgilendikleri konu ve alanlara göre ne tür isimler alırlarsa alsınlar, bilimsel yöntemin;
©Anlama ©Tanımlama ve © Açıklama çabası tüm bilimsel süreçlerde farklılaşmadan aynı kalacaktır
Bilimin sınıflandırılması ile ilgili bir görüşe göre, bütün bilim alanları temelde üç grupta
© Toplum (Sosyal) Bilimler © Doğa (Fizik-Tabiat) Bilimleri © Matematik
Bu tanımlamada matematik temel bilim dallarından biri olarak gözükmekle birlikte, bu gruplamayı yapanlarca, matematiğin semboller oluştuğu, olgu ve olayların var olan durumlarıyla ilgili olmadığı ifade edilerek, matamatiğin diğer iki bilim dalının üstünde bir grup olduğu da ifade edilir.
Bu üçlü grupta yer alan "doğa bilimleri" doğayı anlama çabasında olup, "toplum" bilimlerinin de anlama çabasında olduğu odağıntoplum olduğu ifade edilmektedir. Doğa bilimleri ile toplum bilimleri arasındaki temel farkın inceledikleri "odağın" farklılığından ve inceleme düzeylerinden kaynaklandığını da bu noktada belirtmekte ya rar var.
Bir başkasınıflandırmada ise bilim türlerinin ikili gruplar hâlinde ele alındığı
© Maddi bilimler -manevi bilimler (biyoloji-ahlakvb.)
© Fen bilimleri - Sosyal Bilimler ( fizik -sosyoloji)
© Deneysel bilimler -teorik bilimler (fizik-felsefe gibi)
© Temel bilimler - uygulamalı bilimler (matematik- mühendislikgibi)
© Fen bilimleri - sosyal bilimler-sanat ve estetik (kimya-ekonomi-sanatgibi)
Bir başka sınıflama ise, "klasik sınıflama " olarak bilinmektedir. Bu sınıflamaya göre bilimler en temelde Formel bilimler ve Pozitif bilimler olarak ikiye ayrılmaktadır
© Formel bilimler: Doğada olmayan, sadece insan düşüncesinde var olan varlıkları konu alan bilimdir. İdeal bilimler de denir. En temel bilimleri matematik ve mantıktır. Formel bilimlerin konusu, zaman ve mekândan bağımsız varlıklardır. Yöntemi tümdengelimdir. Bilgisi deneyden gelmeyen, doğrudan akıl yoluyla ulaşılan bilgilerdir.
© Pozitif bilimler: Pozitif bilimlerde kendi içinde fen bilimleri ve sosyal bilimler olarak ikiye ayrılmaktadır
Mantık;, Matematik, Geometri
Fen bilimleri; Fizik, kimya, biyoloji.
Sosyal bilimler; Ekonomi, Sosyoloji, Antropoloji...
İnsan bilimleri; Felsefe, Tarih, Dil...
Kültür; Din, sanat, edebiyat
İncelendiğinde üstteki her bir düzey alttaki her bir düzeyin oluşması için bir gereklilik ve zorunlulukoluşturmaktadır. Aynızamanda alt bölümlere doğru gidildikçe, elde edilen snuçların göreceliği artar, kesinlik azalır.
1. Fen bilimlerinde tek nedenlilik vardır, sosyal bilimlerde ise çok nedenlilik söz
Fen bilimlerinde değişkenlere ilişkin veriler daha çok doğrudan ölçme teknikleri ile elde edilir. Sosyal bilimlerde ise yaygın olarak dolaylı ölçme teknikleri kullanılır.
Sosyal bilimlerin ilgi alanını sosyal gerçeklik oluştururken, fen bilimlerinin ilgi alanını fiziksel gerçeklik oluşturmaktadır. Fiziksel gerçeklik kişisel yorumlardan bağımsızdır. Oysa sosyal gerçeklik için aynı cümleyi kurmak çok mümkün değildir
4.Sosyal bilimlerde kavramlara yüklenen anlamların veya tanımların zaman zaman farklı olgu, tatılıdığı görülmektedir. Fen bilimlerinde bu anlamıyla görüş birliği daha fazladır.
Fen bilimlerinde elde edilen sonuçların genelleme yapmakiçin daha uygun olduğu görülür iken sosyal bilim araştırmalarında çıkan sonuçlar için aynı şeyi söylemek mümkün değildir.
Sosyal bilimler insan davranışlarını sosyal bir çerçeve ile anlamlandırıp yorumlamayı gerektirirken bu süreç fen bilimlerinde daha somut olgu, olay ve etkilenimleri ölçer
Sosyal bilimlerde araştıran da, araştırılan da insandır. Bu araştırmacının mutlak bir objektiflik sınırı içinde olamayacağı düşüncesini hep geçerli kılmaktadır. Ancakfen bilimlerinde örneğin suyun bileşimi hep 2h, 1 o olarak heryerde herkesçe aynıdır.
Sosyal bilimlerin konusu olan insan için, olaylar ve ilişkileri oldukça karmaşık bir yapıya sahiptir. Bu sürece bir de değerler ve tutumlar eklendiğinde, analiz süreci, araştırmacı için de oldukça karmaşık bir yapıyı oluşturur.
Sosyal bilimler ve fen bilimleri laboratuvar olanaklarından yararlanma bakımından birbirinden oldukça farklılaşır. Fen bilimleri pek çok çalışmasını uygun laboratuar ortamında gerçekleştirebilirken, sosyal bilim araştırmaları için laboratuvar ortamı oluşturmak, oldukça zor hatta imkânsızdır
Fen bilimlerinde araştırma sürecini kolaylaştırmak ve sonuca en somut gidebilmek için bazı araç ve gereçler geliştirilip kullanılabilirken, bu araç ve gereçler sosyal bilimlerde geliştilen araç gereçlerin bu somutluğu sağlaması çok zordur.
Sosyal bilimlerde, bilimin en temel özelliği olan nesnel olması, kişisel değer ve yargılara yer vermemesini sağlamak her zaman mümkün olabilecek bir durum değildir. Çünkü araştıran da ne kadar kendini nesnelliğe hazırlasa da bu sürecin fen bilimlerindeki gibi nesnelliğe hiçbir zaman ulaşamayacağı yaygın bir görüşü oluşturmaktadır
En yaygın kabul gören görüşlere göre bilimsel yöntem: "Olgusal nitelikli problem çözmenin bilinen belli süreçleri olan, en güvenilir yolu" olarak tanımlanmakta ve kabul edilmektedir
Bilim gibi bilimsel yöntem de çeşitili biçimlerde tanımlanabilmektedir. Bu tanımlardan
bazıları da yukarıda olduğu gibi yine bilimsel yöntemi bilimle eşleştirerek tanımlamakta
© Bilim üretmenin yolu
© Bilimin süreçyönü
© Kanıtlanmış bilgi edinmek için izlenen yol
© Uygulandığında bilime katkı getirmiş ve getireceğine güvenilen süreçler
© Problem çözmek için izlenen düzenli yol
Bilimsel yöntemin pek çok literatür bilgisi, üç amacı olduğunu ifade etmektedirler. Bunlar;
1. Bilimsel yöntemin amaçlarından ilki, betimlemedir. Betimleme; olaylar ve olgular
arasındındaki ilişkilerin tanımlanmasını, sınıflandırılmasını ve kategorileştirilemesini
2. Bilimsel yöntemin amaçlarından ikincisi ise yordamadır. Yordama, iki ya da daha
fazla değişken arasındaki ilişkiye bakılarak, bir tahminde bulunmayı içerir
Açıklamanın, bilimsel yöntemin en önemli aşaması olduğunu söyleyenler oldukça
fazladır. Açıklama bir olgunun neden ya da nedenleri tanımlandığında gerçekleşir.
Açıklamanın önemli üç koşulu vardır. Bunlar
o Olayların iki ya da dahafazla değişkene bağlı olarak değişimi
o İlişkinin ortaya çıkma zamanı
o Olası alternatif nedenlerin elenmesi
Bilimsel yöntemde en temelde iki yol haritasının olduğunu bilmekte yarar vardır. Bu iki
yol haritası bir bakıma, olay ve olgulara en temelde ilk ve önemli bir bakışı da
Tümevarım; tek tek olgu ya da olayalardan en genele ulaşmayı amaçlayan bakış açısıdır. Baconcu bakış olarakta ifade edilen bir yaklaşım da tekil olaylardan, genellemeye ulaşmayı içeren bir süreci anlatır
Tümdengelim ise en genel olgu ve olaylardan tekil süreçlerin alacağı biçime bakışı oluşturur. Aristocu bakış olarak da ifade edilen yaklaşım tümevarımın tam tersi bir yol izlediği görülmektedir
Bilimsel yöntemi, işlevsel düzeydeel alanması, birbirini takip eden bir sıralamanın bu süreci oluşturduğu sonucuna ulaştırmaktadır. Bilimsel yöntemin basamakları olarak da ifade edilen bu süreç en genel anlamıyla altı basamaktan oluşmaktadır.
Güçlüğün sezilmesi, (farkındalıklık)
Problemin tanımlanması (güçlüğün araştırılabilecek bir probleme dönüştürülesi)
Çözümün tahmin edilmesi (sınanmak istenen olası neden-sonuç ilişkisinin ifade edildiği denencelerin /hipotezlerin kurulması ve /veya cevaplandırdığında problem çözümüne katkı getireceği umulan soruların hazırlanması)
4.Gözlenebilir sınayıcıların belirlenmesi (denencelerin sınanması ya da soruların cevaplandırılması için gerekli olacak, gözlenebilir verilerin neler olduğunun önceden kararlaştırılması)
5. Deneme ve değerlendirme yapılması (öngörülen sınayıcılara göre gerekli verilerin toplanması ve beklentilerin değerlendirilmesi 6.Raporlaştırma
Bilimsel yöntemin süreci yukarıda verilen altı basamaklı süreç dışında bazı yazarlar tarafından dört basamaklı başka bir modelle de ele alınabilmektedir. Bu dört basamaklı süreç aşığıdaki unsurlardan oluşmaktadır.
Bir olgunun gözlenmesi
Sebep ve sonuca ilişkin geçici açıklamaların oluşturulması
Alternatif açıklamaların oluşturulması için daha fazla gözlem ve deney yapılması
Açıklamaların sadeleştirimesi için yeniden test edilmesi
Bilimsel yöntemin niteliklerinin belirlenmesi, yöntemin daha anlaşılır kılınmasını
sağlayacaktır. Bu anlam içinde bilimsel yöntemin temel nitelikleri aşağıda sunulmuştur
©Açık-seçiktir ©Denetlenebilir ©Yansızdır
© Eleştirici ve düzelticidir. © Deneyicidir ©Seçicidir ©Akla
© Duyarlılığı yüksektir, olgusal düzeyde, bilinen en güvenli problem çözme yöntemidir
Bonders (aktaran Tanrıöğen, 2009, sl7) araştırma düşüncesinin dört farklı kaynaktan ortaya çıktığını
© Sistematik olmayan gözlem
© Sorun çözmeye olan ihtiyaç
Sistemetik olmayan gözlem
Araştırma düşüncesinin güçlü kaynaklarından biri günlükyaşamdakidavranışlaraya da durumlara karşı olan meraktır. Nasıl olduğu, ya da neden olduğu sorgulamaya başladığınız an aslında aklınızda bir problemin varlığı oluşmuş demektir.
Sistematik olmayan gözlemle ilgili olarak belirtilmesi gerekenlerden biri de hayvan davranışlarının raslantısal olarak gözlenmesinin bir araştırma düşüncesineyol açabileceğidir
Bilim bir anlamda sistematik gözlem yoluyla var olur, çok iddalı bir cümle olmakla birlikte, doğru bir
cümledir. Bunun açıklaması ise; bilim adamının gözlemi kendi akışına bırakmadan, süreci takip
etmesidir. Bunun birden fazla yolu ve yöntemi olabilir. Bunlar:
o Bilim adamı, herhangi bir şeyi doğal ortamında gözleyebilir.
o Bilim adamı, raporlar aracılığıyla var olan durumu gözleyebilir.
o Bilim adamı, gözlemi kendi yapmayıp, başka bir araştırmacının ilk elden yaptığı gözlemlerden
o Araştırma düşüncesinin sistemli gözlem yoluyla diğer potansiyel kaynağı, araştırmacının önceki ya da
devam eden araştırmasıdır. Bir araştırma gerçekleştirilirken, beklenmedik durum ve sonuçlar gelişebilir,
karşılaşılan bu beklenmedik durum ve sonuçlar yeni bir araştırmanın başlangıcı olabilecek nitelikte bir
Bazı durumlarda bir soruna ilişkin yeteri kadar bilgi, teorik bir çözüm geliştirme girişimini mümkün kılabilir. Bazı durumlarda da bir ilişkiyi ya da durumu açıklayan teori, tümdengelimci bir yaklaşımın tümü olarak kabul edilerek tekil olay ya da olguların analiz edilmesinde bir başlangıç noktası olabilir
Sorun çözme ihtiyacı
Tüm bu sıralanan nedenler ya da etkenler bir araştırma düşüncesinin kaynaklarını oluşturarak, bir araştırmanın başlamasına vesile olabilecek unsurlardır. Aslında nereden bakılırsa bakılsın araştırma düşüncesinin başlangıcı bir "farkındalık" sürecidir.
Bugüntüm insanlığın olmazsa olmaz diyerek yaşamındaolan ve yaşamını önemli ölçüde etkilemiş olan dahası yaşamın var oluş sürecini önemli ölçüde etkilemiş olan buluş, aslında yukarıdasıralanan birya da birden fazla nedenin bir araştırmacıda merak uyandırmasıylayaşamımıza armağan edilmiştir.
Konuya ilişkin yayınlarda sıkça kullanılan bir tanımlamada araştırma "Problemlere güvenilir çözümler bulma amacı ile planlı, ve sistemli olarak, verilerin toplanması, çözümlenmesi, yorumlanarak değerlendirilmesi ve rapor edilmesi süreci" olarak tanımlanmaktadır, (aktaran Karasar, 1995)
Bu araştırma tanımının , "araştırma" kavramını açıklamak için kullandığı terimlere tek tek baktığımızda, tanımda beş önemli unsurun ard arda sıralandığı görülecektir Bunlar:
o Problemlere sistemli çözümler bulma amacı o Planlı o Sistemli o Verilerin toplanması o Çözümlenmesi o Yorumlanması o Değerlendirilmesi
o Raporlaştırışması Kuşkusuz araştırma, temelde bir arama, öğrenme, keşfetme sürecidir. Var olanı görmek, fark etmek, gözlemek, tespit etmek ve bulma arzusudur. Araştırma ile gerçekleştirilen bu arayış, her zaman devam eden pek çok arayışlardan bir tanesi olmaya aday olandır
Literatürde sıklıkla karşılaşılan araştırma sınıflandırmaları arasında;
o Temel o Uygulamalı. o Aksiyon o Alan o Laboratuvar. o Tarih.
o Betimsel o Deneysel o Retrospektif o prospektif. o Tarama
o Deneme bulunmaktadır.
Bu liste farklı isimler doğrultusunda daha da geliştirilebilir
Yukarıdaki sınıflandırmalar içinde araştırmalar ve içerik bilgileri, "Şekil l"de gösterilmektedir Şekil 1;
Temel araştırmalar > kuram geliştirmeye
Uygulamalı araştırmalar > temel araştırmalarda elde edilen bilginin uygulamaya
Aksiyon araştırmalar > uygulamalarda karşılaşılan sorunların,
(. uygulamacılarında katılımıyla çözümüne
Tarihsel araştırma > ne idi ?
Betimsel araştırma > nedir?
Deneysel araştırma > Neden ?
Retrospektif araştırma > olmuş, bitmiş olayların sonuçlarından yola çıkarak,
(. gerçekleştirilen araştırma
Prospektif araştırma. > ileriye dönük, neden-sonuçilişkilerini belirlemeye çalışan araştırma
Yukarıda ifade edilen araştırma türlerinin varlığı kadar. İlgili alan yazında "araştırma türlerinin klasik
sınıflaması olarak gösterilen" sınıflamada, araştırmalar iki grup içinde değerlendirilebileceği konusunda
önemli bir görüş ortaklığı bulunmaktadır. Bunlar sınıflamada "araştırma" ;
© Temel Araştırmalar
© Uygulamalı Araştırmalar olarak ifade edilmektedir