Doç.Dr.Sebahattin Devecioğlu yazdı, YÜKSELEN DEĞER SPOR EKONOMİSİ – Le Sport Magazine
YÜKSELEN DEĞER SPOR EKONOMİSİ
Fırat Üniversitesi Spor Bilimleri Fakültesi ,Elazığ
Küreselleşme, ekonomik, siyasi, sosyal ve kültürel alanlarda bazı ortak değerlerin yerel ve ulusal sınırları aşarak dünya çapında yayılmasını ifade etmektedir. Ekonomik alanda hem gelişmiş, hem de gelişmekte olan ülkelerde benimsenen ekonomik sistem ve buna bağlı olarak uygulanan ekonomi politikaları giderek benzerlik göstermektedir. Dünyada meydana gelen siyasi ve sosyal değişimler ile birlikte , liberal ekonomik düzen, yeni serbest piyasa ekonomisi yaygınlaşmasına neden olmuştur. Tüm dünyada kamu ekonomisinin görev ve fonksiyonları yeniden tanımlanmaya çalışılmaktadır. Devletin sınırlanması ve küçültülmesi ve bu şekilde piyasa ekonomisine daha fazla işlerlik kazandırılması görüşleri önem kazanmaktadır. Dünya ticareti giderek serbestleşme eğilimindedir. Uluslararası ekonomik ilişkilerde eski korumacılık anlayışının yerine serbest ticaret görüşü benimsenmektedir. Sadece dış ticaret alanında değil, mali ve parasal alanlarda da liberalleşme sürecinin geliştirilmesi gerektiği savunulmaktadır. Liberal demokrasi adı verilen yeni bir siyasi ve ekonomik düzen dünyada hızla yayılmaktadır.
Devletin vergi, borçlanma, para gibi araçları piyasa ekonomisinin işleyişini bozmayacak şekilde kullanması savunulmaktadır. Dünyada uygulanan ekonomik sistem ve ekonomi politikaları giderek birbirine yakınlaşmaktadır. Kısaca, Küresel ekonominin daha yoğun olarak gündeme gelmesiyle birlikte serbestleşme, daha fazla önem kazanmaktadır. Siyasal alanda ise demokrasi küresel bir değer olarak daha fazla ön plana çıkmaktadır. Ekonomik alanda liberal ekonomik düzen, siyasi alanda ise demokrasiye dayalı bir siyasal sistem bütün dünyada kabul görmektedir. Liberal demokrasi adı verilen yeni bir siyasi ve ekonomik düzen dünyada hızla yayılmaktadır. Sanayileşme, hizmet sektörünün gelişmesi, bilgi çağı ve hızlı kentleşme sonucunda toplu yaşama kültürü ve sosyal yapı giderek farklı özellikler kazanmıştır. Toplumsal eğilimleri moral, kültür, yaşam felsefesi, ekonomik refah gibi olgular biçimlendirmektedir. Çağdaş toplumlar, sporu sosyal hayatın ayrılmaz bir parçası sayarken, geri kalmış toplumlar ise sporun önemini kavrayamamış ve göz ardı etmişlerdir. Günümüzde, toplumların spora yaklaşımları, toplumların genel yapısını yansıtır. Spor aslında gelişmişliğin bir ölçütü olarak da kabul edilmektedir.
Spor günümüz tüketim toplumlarında, insan yaşamında giderek artan etkilere sahip bir olgu olarak karsımıza çıkmaktadır. Bireysel açıdan spor olgusu ele alındığında, bireylerin fiziksel yeteneklerini ve zihinsel yetilerinin gelişimini sağladığı görülmektedir. Toplumsal açıdan ise insanların sosyal bağlarını güçlendirdiği bilinmektedir. Ancak sporun, topluma olan yararlarını sadece insanlara kazandırdığı sağlık ile değerlendirmemek gerekir. Çünkü ekonomik kazanç sağlama ve istihdam açısından düşünülürse, sporun günümüzde spor tesisleri ve spor malzemeleri üreten firmaları, turizmi ve profesyonel kulüpleri ile birlikte bir sanayi dalı haline geldiği rahatlıkla söylenebilmektedir.
Dünyanın ekonomik olarak az gelişmiş kesimlerinde bile spor olayları ve bunlara baglı tüketim malları ticareti giderek ekonomide önemli bir sektör haline dönüşmüştür.
Spor, sponsorlar, toplumlar ve devletler açısından da önemlidir. Çünkü artık spor bir propaganda ve reklam aracı, bir güç gösterme aracı, bir prestij ve para kazanma aracı olarak büyük bir endüstri haline gelmiştir. Stadyumlarda izleyicileri;- televizyon, gazete ve dergilerde okuyucuları sayılarının fazlalığı nedeniyle bir çok başka ürünün tanıtımı için spor alanları tercih edilmektedir Sporla ilişkili endüstriler (spor teçhizatı, spor giyimi, araçlar, ayakkabılar, gıdalar v.s.) giderek toplumların sıradan tüketim kalemleri haline gelmiştir.
Günümüzde spor, kişisel ve toplumsal sağlığı koruyucu ve geliştirici nitelikleriyle önemli bir hizmet sektörü olarak kabul görmektedir. Ayrıca, günümüzün kitle iletişim araçları ve özellikle de medyanın etkisiyle karlı bir reklam ve tanıtım aracı haline gelen spor, bir taraftan geniş kitlelerin yoğun ilgisini çeken bir gösteri ve eğlence faaliyeti olarak tüketim sektörüne dönüşürken, diğer taraftan müteşebbisler için önemli miktarda finans hareketlerinin yaşandığı cazip bir ekonomik faaliyet alanı haline gelmektedir.
Sanayi devriminden sonra insanların ekonomik yönden gelişmeleri, daha fazla boş zaman bulabilmeleri, büyük yarışmaların önemi, sporun eğitimdeki rolü ve insanların barışa olan özlemi sporun günlük yasamdaki gerekliliği ve son yıllarda iletişim alanında görülen teknolojik gelişmeler, sporu baslı basına bir sanayi haline getirmiştir.
Spor ve serbest zaman değerlendirme imkânlarının hızlı bir şekilde artması kuşkusuz bu konudaki talepte benzer bir artıştan kaynaklanmaktadır. Talepteki artışlar birçok faktöre bağlı olarak değişiklik göstermektedir. Teknolojinin her geçen gün artması ve bireylerin çalışma zamanlarının yıllar içerisinde gittikçe azaltılması gibi faktörler spor ya da serbest zaman için kullanılabilecek sürenin artmasını sağlamıştır. Bunun doğal sonucu olarak da bireylerin spora yönelik serbest zamanları artmış ve bu durum spor endüstrisinin gelişimini hızlandıran bir yapı oluşturmuştur.
Yirmi birinci yüzyılda uluslararası spor endüstrisinin, spor pazarında mevki olarak algılanmaktan çok spor yatırmalarını temsil etmeye doğru kayacağı söylenmektedir. Uluslararası ticari anlaşmaların spor sanayine doğrudan etkisi olacağı, çoğu spor dalında ve her rekabet düzeyinde uluslararası spor federasyonlar profesyonel ligler ve ekipler, trademark lisansları ile ticaret konusunda rekabete girişecekleri, bu federasyonlar aynı zamanda dünya çapında uydu yayınları düzenlenmesi sayesinde büyüyen televizyon gelirlerinden önemli karlar elde edecekleri, yatırım yapılan yetenekli sporcuların, büyük harcamalar yapılarak inşa edilen spor alanları ve tesislerinin, rekabet için de elde edilen yayın haklarının görkemli bir şekilde sunulması . Sporun ekonomik boyutuna olan ilgiyi kaçınılmaz kıldığı vurgulanmaktadır.
Spor kulüpleri ve federasyonları mevcut yapılarını zamanla ekonominin kendi kurallarına göre planlamak zorunluluğu duymaktadırlar. Nitekim; Spor ekonomisi tecrübeye dayanan, rasyonel ve ekonomik kararlar veren ve o doğrultuda hareket eden plan ve proje üreten bir spor bilim dalıdır. Spor kulüpleri ve federasyonları ekonomik kuralları kabullenmeleri ve bu alanda yapısal değişikliklere gitmeleri ile beraber spor ekonomisi araştırmaları gelişmiş ve hala gelişmektedir.
Spor endüstrisi ürünlerinin (mal-hizmet) üretilmesi ve tüketilmesi sürecindeki ilişkileri inceleyen bilim dalı olarak tanımlanabilir. Sporun ekonomik etkileri, spor endüstrisinin gelişmesi ve büyümesiyle birlikte, üretilen mal ve hizmetlerin artışına bağlı olarak, bu sektördeki paranın çok yüksek meblağlara ulaşması nedeniyle ön plana çıkmıştır. Spor hem mal üretimi ve tüketimi boyutuyla, hem de hizmet üretimi ve tüketimi boyutuyla, spor ekonomisi araştırma konusunu oluşturmaktadır .
Aytürk M. (1971). Kalkınma Kavramı, Ankara: DPT Yayınları
Biçer T. (1987). Spor ve Turizm. Yayınlanmamış yüksek lisans tezi. İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Turizm Anabilim Dalı, İstanbul.
Can, Y., Soyer F., Güven H. (2000). Spor Hizmetlerinde Verimliliği Etkileyen Faktörlerin Değerlendirilmesi. Bildiriler. Cilt II. Sporda Psiko-Sosyal Alanlar, Spor Yönetim Bilimleri 1. Gazi Beden Egitimi ve Spor Bilimleri Kongresi, 26-27 Mayıs. (s.182-20). Ankara.
Cerrahoğlu,N., İmamoğlu, A.F. (2000 ). Sporun ekonomik boyutu Almanya örneği, 1.Gazi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Kongresi, 26 – 27 Mayıs 2000. ( s.240-247). Ankara
Devecioğlu, S. (2004). Sporun Ekonomik Boyutu, Standart Ekonomik ve Teknik Dergi T.S.E.,Yıl 43,
Sayı, 511, Temmuz,
Devecioğlu, S. (2011). Sporun yeni ekonomik sistemde görünümü, I. International Congress on Sports Economics and Management,12-15 Ekim 2011, İzmir: Turkey
DPT. Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı (2000)., Küreselleşme Özel İhtisas Komisyon Raporu, Ankara: DPT Yayınları.
Durusoy, E. A. (2004). Spor Pazarlaması. http//www.besyo.cu.edu.tr adresinden erişildi.
Ekren N., Çağlar A. B., (2003). “Spor Ekonomisi Teorik Bir Çerçeve”, Active Dergisi, Eylül-
Ekim http://www.makalem.com adresinden erişildi.
Uslu,N.Ç.(2013). SporEkonomisi AnadoluÜniversitesi, Eskişehir: Açıköğretim FakültesiYayınları.
Yetim,A.A., (2000). Sosyoloji ve Spor. s.18,74-75, Ankara: Topkar Matbaacılık,
← Özalibeyköy Spor Yeniliklere Devam Ediyor
Türkiye’de ders kitaplarına giren sıradışı yolculuğa Afrika Birliği Başkanı da sessiz kalmadı! →