Wikizero - Birleşik Krallık
Birleşik Krallığı (Türkçe)
"God and my right" (İngilizce)
"Tanrı ve hakkım" (Türkçe)
Millî marş: God Save the Queen 
Galce, İrlandaca, İskoçça (Kelt dili), İskoçça (Cermen dili), Kernevekçe, Manksça 2
242.495 km2 (93.628 sq mi) (78.)
41.159 $ (25.)
43.771 $ (13.)
Büyük Britanya ve Kuzey İrlanda Birleşik Krallığı,[a] Birleşik Krallık (kısaca BK veya B.K.; İngilizce: United Kingdom, UK veya U.K.) veya gayriresmî ismiyle Britanya (İngilizce: Britain), Avrupa'nın batısında, coğrafi olarak Büyük Britanya'nın tamamını, İrlanda Adası'nın kuzey kısmını ve bazı diğer Britanya Adalarını kapsayan ülke. Büyük Britanya (İngilizce: Great Britain) sözcüğü de zaman zaman Birleşik Krallık anlamında kullanılır. Birleşik Krallık'ın kurucu unsurlarından oluşmuş, en gelişmiş ve kalabalık ülkesi olan İngiltere'nin ismi ise birçok yabancı medya kuruluşunda ve zaman zaman da resmî kanallarda Birleşik Krallık yerine kullanılır. Ülkenin vatandaşları için kullanılan resmî tanımlama Britanyalıdır. (İngilizce: British). Bununla birlikte İngiliz sözcüğü de uluslararası camiada yaygın olarak kullanılır. Briton sözcüğü de gayriresmî şekilde zaman zaman Britanyalı anlamında -özellikle İngiltere'de yaşayan halkı tanımlamak için- kullanılır.
3.1 Yasama gücü
Tudor Hanedanı Döneminde İngiltere Krallığı güçlenerek İskoçya'yı geride bıraktı. İngiltere Kraliçesi I. Elizabeth 1588 yılında Avrupa'nın en güçlü donanması olan İspanyol Armada'sını yenilgiye uğratarak Britanya İmparatorluğu'nun temellerini attı. 17. yüzyılda giderek güçlenen İngiltere Kuzey Amerika'da koloniler kurdu. 1707 yılında İngiltere ve İskoçya birleşerek Büyük Britanya Krallığı'nı kurdular. 1800 yılında da bu birliğe İrlanda'yı da katarak Büyük Britanya ve İrlanda Birleşik Krallığı kuruldu. 1837-1901 yılları arasında hüküm süren I. Victoria döneminde Birleşik Krallık, "üzerinde güneş batmayan imparatorluk" olarak anılmaya başlandı. 1921'e gelindiğinde bu imparatorluk Hindistan, Kuzey Amerika, Orta Doğu, Avustralya ve Afrika dahil 36,6 milyon km² lik bir alanı kapsıyor, 458 milyon kişilik bir nüfusa hükmediyordu ve nüfus bakımından dünyanın dörtte biri Britanya'nın egemenliği altında yaşıyordu.
Yürütme gücü: Başbakan önderliğindeki hükûmet.
Kraliçe, devletin başıdır. Yürütme gücü, kraliçe adına İskoçya, Galler ve Kuzey İrlanda hükûmetleri tarafından kullanılır. Yasama yetkisi, Birleşik Krallık Parlamentosunun iki organı olan Avam Kamarası ve Lordlar Kamarasının yanı sıra İskoç Parlamentosu ve Galler ve Kuzey İrlanda meclislerine verilmiştir. Yargı, yürütme ve yasama organından bağımsızdır. En yüksek mahkeme, Birleşik Krallık Yüksek Mahkemesi'dir.
Dünyanın en eskilerinden olan parlamento, iki bölümden oluşur: üyeleri (en çok) beşer yıllık dönemler için seçilen Avam Kamarası (House of Commons) ve eskiden çoğunluğunu soyluların oluşturduğu ve üyeliğin babadan oğula geçtiği ama şimdi genellikle hükûmet ve Kraliçe tarafından tayin ile hayat boyu üyelik yapılan Lordlar Kamarası (House of Lords). 2001'den beri Lordlar Kamarası'na üyeliğin çağdaşlaştırılması için bir reform çalışması yapılmaktadır ama hâlâ da yeni sistem ortaya çıkmamıştır. Parlamenter Monarşik bir yönetim yapısına sahip olan Birleşik Krallık'ta hükûmetin başında Başbakan ve devletin başında Kraliçe bulunur. Kraliçenin sembolik devlet başkanlığı konumuna karşın yasama görevi parlamentoya aittir.
İngiltere Parlamenter rejimin doğduğu ve hâlen Birleşik Krallık'ın çatısı altında uygulandığı bir ülkedir ve buradaki parlamenter rejime “Westminster Modeli” adı da verilmektedir. Birleşik Krallık’ta uygulanan bu modelde yasama gücü halkın temsilcilerinin oluşturduğu yasama organında vücut bulur. Bu güç başka hiçbir kurum tarafından paylaşılamaz. Üstelik, serbest ve hakça seçimlerle temsilcilikleri tescil olunmuş bulunan milletvekilleri halk adına siyasal karar alma yetkisine meşru olarak sahip olan tek heyettir. Çünkü, egemen olan iradeyi temsil yetkisi meşru olarak tescil edilmiş olanlar onlardır. Halk (seçmenler) bu gücü onlara seçildikleri yasal süre boyunca kullanmak üzere devir ve teslim ettiğini seçim işlemiyle tescil etmiş bulunmaktadır. Dolayısıyla, halkın (seçmenin) temsilcisi konumunda bulunan parlamento (uygulamada alt-meclis konumundaki Avam Kamarası üyeleri) her türlü konuda meşru otoriteye dayalı karar alma yetkisine sahiptirler. Onlar, ancak seçim döneminde halka siyasal kararları dolayısıyla hesap verirler. Halk (seçmen) bunları onaylamıyorsa, onlara oy vermemek suretiyle tercihini belirtir. Bu kararların kaldırılması veya yerine yeni kararların alınması bir dönem sonra seçilecek olan temsilcilerin görevidir. Bu uygulamada halkın siyasal sistemin yönetimine doğrudan doğruya bir etkisi yoktur; halk kararları ancak dolaylı olarak etkiler.
Ama 1960'lı yıllardan itibaren yerel yönetim düzeni, zaman zaman yapılan büyük değişikliklerle çok karmaşık ve heterojen bir şekil almıştır.
Asıl İngiltere ülkesi için uzun dönem stratejik yerel konularda özel güçlere sahip bir seçilmiş meclis veya hükûmet bulunmamaktadır. 1990'lı yıllarda asıl İngiltere idari bakımdan dokuz hükûmet idari bölgesi' (Government Office Regions)'a bölünmüştü. Bir zamanlar bu 9 idari bölgenin her biri için seçilmiş birer bölgesel meclis ve idare kurulması planlanmış idi. Ama yapılan bir deneme referandum sonucu öngörülen Kuzey Doğu İngiltere Bölge İdare Meclisi tasarısı bölge halkı tarafından ret edildi ve bunun sonucu olarak bu yaklaşımdan "şimdilik kaydıyla" vazgeçilmişti. 2010 yılında iktidara gelen koalisyon hükûmeti ise bu "hükûmet idari bölgesi" dairelerini lağvetti ve bunların yerine bölge içinde bulunan yerel idare birimlerinin temsilcilerinden oluşan birer konsey ve onlara idari destek sağlayan küçük sekreterlikler oluşturmaya başladı.
Londra Büyükşehri (Greater London) bölgesi için özel bir kanuna göre halk tarafından seçilmiş bir Belediye Başkanı ve özel bir "Büyükşehir Meclisi" (London Assembly) vardır. Londra Büyükşehir bölgesi 19 daha küçük Londra-tipi beldeye (London boroughs) bölünmüştür. Bu Londra-tipi beldelerden birisi eski tarihsel Londra Şehri (City of London)'dir. Diğer biri ise Kraliçe'nin Londra içindeki "Buckhingham Sarayı", başbakanın ikametgâhı olan "10 Downing Street", parlamento ve merkezi hükûmetinin önemli bakanlıklarının binalarının içinde bulunduğu Westminster şehridir.
Kuzey İrlanda için zaman zaman güçleri geri alınan ve Stormont adı verilen, seçimle gelen, yasal gücü olan bir Meclis ve Kuzey İrlanda hükûmeti bulunmaktadır. Yerel yönetim olarak 26 komüniteye (community) ayrılmıştır.
^ Kernevekçe: Rywvaneth Unys Breten Veur ha Kledhbarth Iwerdhon; İrlandaca: Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann; İskoçça (Cermen dili): Unitit Kinrick o Great Breetain an Northren Irland; İskoçça: Rìoghachd Aonaichte Bhreatainn Mhòir agus Èireann a Tuath; Galce: Teyrnas Unedig Prydain Fawr a Gogledd Iwerddon.
^ United Kingdom Permanent Committee on Geographical Names (Mayıs 2017). "Toponymic guidelines for the United Kingdom". GOV.UK. 10.2 Definitions. usually shortened to United Kingdom ... The abbreviation is UK or U.K. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
"https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Birleşik_Krallık&oldid=23024240" adresinden alınmıştır.