Download "OKUL ÖNCESİ ÇOCUK MOBİLYALARI İLE İLGİLİ EBEVEYN GÖRÜŞLERİ VE ÖNGÖRÜLEN MOBİLYA TASARIM ÖLÇÜTLERİ"
1 TEKNOLOJİ, Cilt 7, (2004), Sayı 1, TEKNOLOJİ OKUL ÖNCESİ ÇOCUK MOBİLYALARI İLE İLGİLİ EBEVEYN GÖRÜŞLERİ VE ÖNGÖRÜLEN MOBİLYA TASARIM ÖLÇÜTLERİ Erol BURDURLU Yılmaz KILIÇ A.Cemil İLÇE G.Cankız ELİBOL Gaye YENER Hacettepe Üniversitesi, Ağaçişleri Endüstri Mühendisliği, 06532, Beytepe, Ankara, Türkiye ÖZET Bu çalışmada okul öncesi çocuk mobilyası tasarımında yönlendirici olması amacıyla çocuk mobilyaları ile ilgili ebeveyn görüşleri araştırılmış ve bu görüşlere uygun tasarım kriterleri ortaya konmuştur. Araştırmanın amacına uygun olarak, görüşme yapılacak bireylerin bazı demografik özelliklerinin saptanması ve bu bireylerin çocuk mobilyaları ile ilgili görüşlerinin konabilmesine yardımcı olacak bir anket hazırlanmıştır. Bu anket, Hacettepe Üniversitesi Beytepe Kampüsü içerisindeki Beytepe Ana Okulu nda çocuğu bulunan 120 bireye dağıtılarak doldurtulmuştur. Anketin doğru doldurulması ve çocuğa ait özel bir oda olması şartına göre 85 anket geçerli sayılmış ve değerlendirme kapsamına alınmıştır. Elde edilen verilere göre, çocuk odası mobilyası seçiminde anne-baba-çocuk etkileşimi göreceli bir şekilde ön plana çıkmaktadır. Psiko-seksüel sürece bağlı çocuk gelişimine uygunluk (yeni bir çocukluk dönemine kadar kullanılabilme), dayanıklılık, kullanım emniyeti, çocuk antropometrisine uyum çocuk mobilyalarında en çok aranan özelliklerdir. Bunların yanı sıra, pembe, mavi ve sarı renklerin çocuklar tarafından en çok tercih edilen renkler olduğu saptanmıştır. Anahtar Kelimeler : Mobilya, Çocuk mobilyası tasarımı, Okul Öncesi Çocuk Mobilyaları, Ebeveyn tercihleri, Çocuk tercihleri PARENT OPINIONS ON THE FURNITURE FOR NURSERY CHILDREN AND DESIGNING CRITERIA PROPER TO THESE OPINIONS ABSTRACT In this study, parent opinions were researched for being directive in designing of the furniture for nursery children and furniture designing criteria were put forward proper to these opinions. A questionnaire proper to the aim of study was prepared in order to determine some demographic characteristics, and opinions about the furniture for nursery children of the persons. This questionnaire was completed by the persons that have a child in the kindergarten in Beytepe Campus of Hacettepe University. 85 questionnaires were accepted valid according to the correct completing of the questionnaire and having a special room for the child and they were analysed. According to the data obtained, the interaction of father-mother-child gradually goes to fore in the selection of child furniture. Conformity to child growth proper with psiko-sexual process (Using of the furniture by the child until a new growing period), using safety, adaptation to child anthropometry and durability are the most preferable characteristics of the child furniture. Pink, blue and yellow are the most preferential colors. Key Words: Furniture, Furniture designing for children, Furniture of nursery school, Parent preferences, Children preferences
2 140 Okul Öncesi Çocuk Mobilyaları İle İlgili Ebeveyn Görüşleri Ve Öngörülen Mobilya Tasarımı 1. GİRİS Mobilya mekanlar içerisinde sosyal, kültürel yaşamsal eylemlere dayalı ihtiyaçları konforlu bir şekilde karşılamak amacıyla oluşturulmuş estetik mekan donatı elemanları olarak tanımlanmaktadır. Mekanlar içerisinde yaşayan bireyler sosyal, ekonomik, kültürel ve demografik açıdan farklılık gösterdiklerinden bu bireylerin mobilyadan beklentileri de değişmektedir. Bu değişiklikler nedeniyle mobilyanın kullanıcı beklentilerine uyumlandırılması için çağdaş pazarlama anlayışının bir gereği olarak mobilya pazarı farklı kriterlere göre bölümlendirilerek hedef pazarlar ortaya çıkarılmaktadır. Hedef pazarların ortaya çıkarılmasında kullanılan kriterlerden biri de demografik bir unsur olarak yaş tır. Yaşa bağlı olarak mobilya hedef pazarları üç ana başlık altında toplanmaktadır. Bunlar; okul öncesi çocuk (bebe) mobilyası (0-6 yaş), genç odası (7+yaş) mobilyası ve ebeveyn mobilyası olarak sıralanmaktadır. Ayrıca, bu mobilyaların hepsi konut mobilyaları olarak bir üst başlık altında da toplanabilmektedir. Okul öncesi dönem, çocukların 3-6 yaş aralığını kapsamakta, erken çocukluk veya bebeklikten çocukluğa geçiş dönemi olarak tanımlanmaktadır. Bu dönemde çocuk oyun çocuğu olup, bedensel ve zihinsel gelişimi çevresinden, kendisine sağlanan imkanlardan ve yönlendirilmesinden büyük oranda etkilenmektedir. Kendisine ayrı bir oda sağlanması ve bu oda içerisindeki mobilya ve benzeri mekan donatı elemanları çocuğun özgür hareket etmesi, benliğinin gelişmesi ve mekan-eşya ilişkisinin kavranması açısından önemli görülmektedir. Konuyla ilgili çocuğun gelişimi ve davranışı analizine yönelik konu ile ilgili görülen araştırmalar aşağıda verilmiştir; Çocuğun bedensel ve zihinsel ilerlemesine bağlı olarak yaşadığı çevresini algılaması, mekan ve eşyaları tanıması ve kullanması 3-6 yaş döneminden başlayarak gelişme göstermektedir. Yaşadığı çevrenin düzeni çocuk üzerinde önemli etkiler bırakmakta olup, bu çevre içerisinde kendisine ait bir mekana sahip olmasının ve bu mekanda çocuğun kullanabileceği mobilya ve donatı elemanlarının yapısı da çocuğu gelişimi üzerinde etkilidir (1). Çocuğun ilk iki yılından itibaren anne-babalar, çocuklarının çevrelerinin organizasyonunda düzenleyici ve yol gösterici bir rol üstlenmektedir. 3-6 yaş arası çocukların yeteneklerinin en hızlı geliştiği bir dönem olup, doğru tasarlanan bir çevreden gelecek uyarılar doğrultusunda görmesine, tutmasına, dokunmasına olanak verildiğinde çocuğun zihinsel gelişimi hızlanmaktadır. Ayrıca bu fiziksel çevre çocuğun sosyalleşmesinde de önemli bir rol oynamaktadır (2). Okul öncesi dönemde, çocuğun fiziksel çevresi özellikle anne, baba ve diğer yetişkinlerin kontrolü altındadır. Yetişkinler kendi eğilimleri doğrultusunda çocuğa ait mekanı biçimlendirirlerken, bu mekanda yer alacak mobilya ve donatı elemanlarını da kendi zevkleri doğrultusunda seçerler. Bu durumda, çocuk odasında yer alması gereken mobilya ve oyuncakların seçimi de anne-babanın kontrolü altındadır (3). 3-6 yaş grubu çocukların bedensel ve zihinsel gelişmelerinde çevreleri ve bu çevrelerde bulunan mobilyalar ve donatı elemanları son derece önemlidir. Çocuk odalarında yetişkinlerin kullandıkları kendi beğenilerini yansıtan mobilyaları sunmak yerine, çocuğun yaratıcılığını harekete geçirecek, psikolojik ve zihinsel gelişimine yardımcı olacak, fonksiyonelliğin yanı sıra eğlendiriciliğin ön plana çıktığı mobilyalar kullanılmalıdır (4). 3-6 yaş çocuklarının gelişiminde oyun önemli rol oynar. Oyun arkadaşı ve oyuncak seçiminde cinsiyet önemli görülmektedir. Çocuklar kendi cinsiyle oynamayı sevmekte ve cinsiyetlerine uygun oyuncaklar seçmektedir. Oyuncak seçiminde ebeveynler de etkili olmakta, oyuncak türü seçimi sosyo-ekonomik düzeye göre değişmektedir (5). Genel anlamda mobilya tercihinde anne ve babalar etkili olmakta ve tercih karar vericinin cinsiyetine göre değişmektedir (6). Mobilya tasarımı kullanıcının niteliklerine ve kullanım amacına bağlı olarak yapılmaktadır. Ortaya çıkan ürün farklı alanlarda faaliyet gösteren kişilerce de değerlendirilmelidir. Bir pedagog, mobilyanın çocuk psikolojisine etkisi üzerinde dururken, bir ergonomist de mobilya ölçülerinin çocuğun vücuduna uygunluğunu değerlendirmektedir (4).
3 TEKNOLOJİ, Cilt 7, (2004), Sayı Çocuk odalarında yetişkinlerin kendi dünyalarında kullandıkları mobilyaların küçültülmüş kopyaları kullanılmamalıdır. Bu mobilyalar, onlara zevk vermeyeceği gibi sıkılmalarına da neden olacaktır. Çocuk odası mobilyası, oyuncak gibi, çocuğun kullanmaktan zevk alabileceği bir objeler grubu olmalıdır (4). Renk tercihinde yaş önemli bir etkendir ve renk tercihi yaş ve olgunlukla değişim göstermektedir. Çocukta üç yaşından önce renk tercihinde bir tutarlılığın görülmekte, 3-15 yaş arasında ise renk tercihlerinde değişim olmamaktadır (4). Çocuğun çevresini algılamasında doku, form ve renk temel değişkenlerdendir. Mekanın ve mobilyanın tasarlanmasında bu üç öğe birlikte göz önüne alınmalıdır. 3-6 yaş arasındaki çocuklar çevrelerini algılarken form dan ziyade rengi ön plana çıkarmaktadır (7). Tasarımda, renk, başlı başına üzerinde durulması gereken bir unsurdur. Günümüz bilimi rengin insan üzerindeki etkisini kanıtlamış durumdadır. Bu nedenle çocuklar üzerinde psikolojik bir etken olan rengin doğru kullanımı gerekmektedir. Fiziksel ve ruhsal bir tetikleyici olan kırmızıyı hiperaktif bir çocuğun çevresinde kullanmak yanlışken, bu rengi ve tonlarını egzersize ihtiyacı olan çocuk odalarında kullanmak doğru bir seçenek olacaktır. Hem uyku düzenleyici hem de sakinleştirici etkisiyle mavi çocuk odaları için çok uygundur bir renktir. Bununla birlikte, laciverte çalan mavi tonu depresyon yarattığı için kötü bir seçim olacaktır. Çocuğun spora yönlendirilmesi isteniyorsa, en güzel renk turuncu olup, sevgi belirtisi olan renk de pembedir (8). Formların farklı düzenlenmesi ya da farklı formların bir araya gelmesi çocuğun mobilya kullanımını ve algılamasını etkileyecek bir ölçüt olarak ele alınabilir. Formda bütünlük sağlanması da mobilyanın kullanımına kolaylık getirecektir. Geometrik formlar da kullanıldıkları mekan ya da nesneler üzerinde farklı etkiler yaratmaktadır. Dikdörtgen formların dengeli ve dinamik, dar açılı formların rahatsız, dairesel formların ise rahatlatıcı ve dinlendirici bir etki yarattığı gözlenmiştir (9). Bu araştırmalardan görüleceği üzere özelde çocuk odalarında, genelde okul öncesi eğitim kurumlarında kullanılan mobilya ve donatı elemanları çocukların bedensel ve zihinsel gelişimleri yanı sıra psikolojilerine de etkide bulunmaktadır. Bu nedenle, çocuklar için tasarlanan mobilyalarda, mobilyanın ürün değeri üzerinde etkili olan form, ergonomi, malzeme, renk vb. tasarım kriterlerinin doğru değerlendirilmesi, çocuklara uygun kriterlerin ortaya konması gerekmektedir. Bu çalışma ile bu sorunun çözümüne katkıda bulunulması hedeflenmiştir. 2. YÖNTEM Okul öncesi çocuk mobilyalarında tasarım kriterlerinin nicelik unsurlar açısından ortaya konabilmesi için bir anket hazırlanmıştır. Söz konusu ankette, ankete katılanların demografik özelliklerini ortaya koymaya yönelik yaş, meslek, eğitim durumu, aylık aile geliri, cinsiyet gibi bağımsız değişken soruları, bağımlı değişken olarak da tasarım ve mobilya satın alma karar kriterleri olan sorular yer almıştır. Ayrıca, okul öncesi çocukların renk tercihlerinin belirlenmesine yönelik sorulara da yer almıştır. Bu çalışmanın gerçekleştirilmesi için hazırlanan anketler Hacettepe Üniversitesi nin Beytepe kampüsü ndeki Beytepe Anaokulu nda çocuğu bulunan 120 kişiye verilmiş ve evlerinde doldurmaları sağlanmıştır. Çocuğa ait özel oda olması ve anketin doğru doldurulması kriter alınarak 120 anketin 85 i geçerli kabul edilmiştir ve değerlendirme kapsamına alınmıştır. 3. BULGULAR 3.1. Ankete Katılanların Bazı Demografik Özellikleri Ankete konu olan çocuk velisi bireylerin bazı demografik özellikleri Tablo-1 de verilmiştir. Tablo-1 den de anlaşılacağı üzere ankete katılan kişilerin çoğunluğunu yaş grubu (%69,4) oluştururken, memurların oranının (%24,7) meslek grubunda ilk sırayı aldığı ve buna en yakın olarak da %21,2 ile eğitimcilerin geldiği belirlenmiştir. Ankete katılanların %76,5 inin fakülte mezunu olduğu belirlenirken %14,1 inin lise mezunu olduğu belirlenmiş ve liseden daha düşük bir eğitim düzeyi olan denek kaydedilmemiştir. Gelir düzeyine bakıldığında da deneklerin %31,8 inin aylık gelirinin 1,5 milyar ve üzeri olduğu, bunu takiben %24,7 sinin de 701 milyon ile 1 milyar lira arası bir gelire sahip oldukları tespit edilmiştir.
4 142 Okul Öncesi Çocuk Mobilyaları İle İlgili Ebeveyn Görüşleri Ve Öngörülen Mobilya Tasarımı Tablo-1. Ankete katılan ebeveynler hakkındaki demografik veriler Yaş Meslek Grubu , 3 Lise 12 14,1 69, Eğitim Meslek Y.O. 8 9,4 4 Durumu 15, Fakülte 65 76,5 3 Eğitimci 18 21, ,4 24, Memur ,7 7 Aylık Aile Geliri Sağlık 17, 15 (Milyon) ,2 Personeli 6 Ev Hanımı 7 8, ,8 Mühendis 12 14, 1 14, Diğer 12 Bayan 56 65,9 1 Cinsiyet Erkek 29 34,1 Tablo-2. Çocuklara ait yaş-cinsiyet dağılımı Yaş Toplam CİNSİYET TOPLAM Kız Erkek , , ,4 F % 50,6 49, Ankete konu olan ebeveynlerin çocuklarının yaş ve cinsiyet dağılımı Tablo-2 de verilmiştir. Tablo-2 incelendiğinde ankete konu olan ebeveynlerin çocuklarının cinsiyetleri hemen hemen eşit olarak dağılım gösterirken, bunların büyük bir bölümünü 6 yaş grubu çocuklar oluşturmaktadır (%69,4) Çocuk Odası Mobilyalarında Seçim Kararı Çocuk odalarında kullanılan mobilyaların seçiminde kararı kimin vereceği konusundaki anket görüşleri Tablo-3 de verilmiştir. Tablodan görüleceği üzere, bu konudaki karar ağırlıkla (% 54,1) anne-baba ve çocuk tarafından ortak olarak verilmektedir. Tablo-3. Çocuk odası mobilyasının seçiminde karar veren kişi Anne 7 8,2 Baba 10 11,8 Çocuk 5 5,9 Anne-Baba 17 20,0 Anne-Baba-Çocuk 46 54,1
5 TEKNOLOJİ, Cilt 7, (2004), Sayı Çocuk Mobilyası Satın Alırken Aranan Özellikler Çocuk odası mobilyası satın alırken göz önüne alınan özelliklere ait veriler Tablo-4 deve bu mobilyaların seçim kriterlerinin karşılaştırılması ise Tablo-5 de verilmiştir. Tablo-4 ve 5 incelendiğinde, kalite (%48,2) ve ekonomikliğin (%47,1) ebeveynler tarafından çok fazla önemsenmediği ancak, kalite-fiyat dengesinin mutlaka olması gerektiği (%76,5) vurgulanmaktadır. Kullanılan malzemelerin de ebeveynler tarafından fazla önemsenmediği (%47,1) belirlenmiştir. Bununla birlikte tasarlanacak mobilyada dayanımın (%67,1) ve çocuk zevkine uygunluğun (%74,1) ön planda tutulması gerektiği ankete katılan kişiler tarafından belirtilmektedir. Ayrıca, mobilyanın ergonomik olmasından ziyade fonksiyonel (%74,1) ve emniyetli (%76,5) olması gerektiği belirlenmiştir Bu sonuçlar; bir depolama mobilyası tasarlanırken öncelikle kalite-fiyat dengesinin kurulması, emniyetli ve fonksiyonel olması, ebeveyn zevkinden çok çocuk zevkine uygun olması ve dayanıklı olması gibi faktörlerin ön planda tutulması gerektiğini açıkça ortaya koymaktadır. Tablo-4. Depolama mobilyası satın alırken dikkate edilmesi gereken hususlara ait anket sonuçları Seçen 65 76,5 Seçen 23 27,1 Kalite-Fiyat Diğer Mobilyalara Seçmeyen 20 23,5 Seçmeyen 62 72,9 Dengesi Uygunluk Seçen 41 48,2 Seçen 57 67,1 Kalite Seçmeyen 44 51,8 Dayanıklılık Seçmeyen 28 32,9 Ekonomiklik Seçen 40 47,1 Seçen 32 37,6 Tasarımın Farklı Seçmeyen 45 52,9 Seçmeyen 53 62,4 Olması Kullanılan Seçen 40 47,1 Seçen 63 74,1 Malzemenin Seçmeyen 45 52,9 Fonksiyonellik Seçmeyen 22 25,9 Önemi Ebeveyn Seçen 32 37,6 Seçen 38 44,7 Zevkine Seçmeyen 53 62,4 Ergonomi Seçmeyen 47 55,3 Uygunluk Çocuğun Seçen 63 74,1 Seçen 65 76,5 Zevkine Seçmeyen 22 25,9 Emniyet Seçmeyen 20 23,5 Uygunluk Tablo-5. Depolama mobilyası tercihinde seçim kriterlerinin karşılaştırılması. Seçim Kriteri Seçim Oranı (%) Kalite - Fiyat Dengesi 76,5 Emniyet 76,5 Fonksiyonellik 74,1 Çocuğun Zevkine Uygunluk 74,1 Dayanıklılık 67,1 Ebeveyn Zevkine Uygunluk 48,2 Ekonomiklik 47,1 Kullanılan Malzeme 47,1 Ergonomi 44,7 Kalite 37,6 Tasarımın Farklı Olması 37,6 Diğer Mobilyalara Uygunluk 27,1
6 144 Okul Öncesi Çocuk Mobilyaları İle İlgili Ebeveyn Görüşleri Ve Öngörülen Mobilya Tasarımı 3.4. Çocuk Odalarında Kullanılan Mevcut Mobilyaların Çocukların İhtiyaçlarına Uygunluğu Çocukların odalarında bulunan mobilyaların çocukların zevk ve ihtiyaçlarına uygun olup olmadığının tespiti için sorulan soruya alınan cevaplar Tablo-6 da verilmiştir. Tablodan anlaşılacağı üzere söz konusu mobilyaların çocukların ihtiyaçlarına çoğunlukla uygun olduğu (%68,2) görülmektedir. Ancak, halen kullanımda olan mobilyaların çocukların ihtiyaçlarına uygun olmama oranı da (%31,8) dikkat çekicidir. Tablo-6. Çocuk odalarında kullanılan mevcut mobilyaların çocukların ihtiyaçlarına uygunluğu Uygun 58 68,2 Uygun Değil 27 31, Çocuk Mobilyalarında Antropometrik Uyum Çocuk mobilyalarında mobilya ölçülerinin antropometrik olarak çocukların ölçüsüne uygunluğuna ilişkin önem derecesi Tablo-7 da verilmiştir. Bu verilere göre ölçülerin ebeveynlerce önemsendiği belirlenmiştir (%85,9). Tablo-7. Çocuk mobilyalarında antropometrik uyumun önemi Az Önemli 12 14,1 Önemli 54 63,5 Çok Önemli 19 22,4 Depolama mobilyalarının kullanımı hakkındaki ebeveyn görüşlerine göre; tasarlanacak mobilyalarda ölçüler öncelikle çocuğun rahatlıkla kullanabileceği gibi olması gerekmektedir (%47,1). İstenilen ölçülerde ayarlanabilir olması gerekliliği 2. önem sırasında olurken, mobilyanın bir bölümünün çocuğa, bir bölümünün ise ebeveyne uygun olması gerekliliği ise 3. önem düzeyinde çıkmıştır (Tablo-8). Tablo-8. Depolama mobilyasının boyutları hakkındaki görüşler Çocuğun Rahatlıkla Kullanabileceği Gibi Olmalı 40 47,1 Ayarlanabilir Özellikte Olmalı 23 27,1 Bir Bölümü Çocuğa-Bir Bölümü Bana Uygun Olmalı 22 25, Çocukların Gelişim Özelliklerinin Tasarıma Etkisi Çocuk mobilyalarının tasarımında çocukların gelişim özelliklerinin dikkate alınıp alınmaması gerekliliği konusundaki anket görüşleri Tablo-9 de verilmiştir. Mobilya tasarımında çocukların gelişim özelliklerinin dikkate alınması gerekliliğinin çok önemli olduğunu belirtenlerin oranı %56,5, Önemli olduğunu belirtenlerin oranı ise %35,3 olup, genel anlamda çocukların gelişim özellikleri mobilya tasarımında önemli görülmektedir.
7 TEKNOLOJİ, Cilt 7, (2004), Sayı Tablo-9. Çocuk mobilyalarının tasarlanmasında gelişim özelliklerinin dikkate alınmasının önemi Önemsiz 7 8,2 Önemli 30 35,3 Çok Önemli 48 56, Çocuk Mobilyalarında Depolanan Eşyalar Çocuk odalarındaki depolama mobilyalarında depolanan eşyaların dağılımı Tablo-10 de verilmiştir. Tablo incelenirse, psiko-seksüel gelişimin doğal bir sonucu olarak en çok oyuncak depolanması için hacime ihtiyaç olduğu (%42,4) görülecektir. Bununla beraber depolama mobilyalarında giyecek depolaması için ayrılan hacimlerin öncelikli olmaması gerektiği anlaşılmaktadır (%8,2) Tablo-10. Depolama mobilyalarında depolanan eşyalar Oyuncak 36 42,4 Temizlik-Bakım Ürünü 11 12,9 Aksesuar 21 24,7 Giyecek 7 8,2 Kitap-Dergi 10 11, Depolama Mobilyalarında Aranan Özellikler Çocuğun kullanacağı bir depolama mobilyasında bulunması istenen özelliklere ait anket verileri ve bunların karşılaştırılması Tablo-11 ve 12 de verilmiştir. Tablolar incelendiğinde, tasarım yaparken emniyet kriterinin ilk sırada yer aldığı (%80,2) görülmektedir. Bununla birlikte, tasarlanacak mobilyaların odayı toplamayı zevk haline getirebilecek nitelikte bir fonksiyona sahip olması gerektiği (%70,6), aynı şekilde çocuğun depolama alışkanlığı kazanmasında yardımcı olma niteliğinde (%65,9) ve depolama ihtiyacını kolaylıkla çözümleyebilecek (%63,5) tarzda tasarlanması gerektiği görülmektedir. Ayrıca, tasarlanacak mobilya, darbelere karşı dayanıklı olmalı (%58,8) ve çocuğun yaşının gerektirdiği özelliklere uygun olmalıdır (%56,5). Renk ve şekil bakımından da çocuğun ilgisini çekmelidir (%47,1).
8 146 Okul Öncesi Çocuk Mobilyaları İle İlgili Ebeveyn Görüşleri Ve Öngörülen Mobilya Tasarımı Tablo-11. Çocuğa ait bir depolama mobilyasında bulunması istenilen özellikler 58, Seçen 13 15,3 Seçen 50 Kullanım Özellikleri 8 Darbelere Ebeveyne Uygun 41, Seçmeyen 72 84,7 Dayanıklı Olmalı Seçmeyen 35 Olaraktasarlanmalı 2 47, Seçen 31 36,5 Seçen 40 Çocuğun İlgisini 1 Mobilyalar Sadece Çekecek Renk Ve 52, Çocuğa Ait Olmalı Seçmeyen 54 63,5 Seçmeyen 45 Şekillerde Olmalı 9 28, Seçen 23 27,1 Seçen 24 2 Kilitli Bir Bölüm Aynalı Bir Bölüm 71, Bulundurmalı Seçmeyen 62 72,9 Bulundurmalı Seçmeyen 61 8 Taşınabilir Olmalı 70, Seçen 37 43,5 Odayı Toplamayı Seçen 60 6 Zevk Haline 29, Seçmeyen 48 56,5 Getirebilecek Seçmeyen 25 4 Nitelikte Olmalı Seçen 14 16,5 Depolama 63, Seçen 54 Çocuğun Odadan Odaya İhtiyacını 5 Taşıyabileceği Özellikte Karşılarklen 36, Seçmeyen 71 83,5 Seçmeyen 31 Olmalı Kolaylık 5 Sağlamalı 41, Seçen 27 31,8 Çocuk Büyüyene Seçen 35 2 Yalnızca Oyun Araçları Kadar Aynı 58, Depolanabilmeli Seçmeyen 58 68,2 Mobilyayı Seçmeyen 50 8 Kullanmalı 56, Seçen 56 65,9 Çocuğun Yaşının Seçen 48 5 Depolama Alışkanlığı Getirdiği 43, Kazandırmalı Seçmeyen 29 34,1 Özeliklere Uygun Seçmeyen 37 5 Olmalı Çocuğun Rahatça Seçen 68 80,2 Kullanacağı Emniyette Seçmeyen 16 18,8 Tasarlanmalı
9 TEKNOLOJİ, Cilt 7, (2004), Sayı Tablo-12. Depolama mobilyasında bulunması istenilen özelliklerin karşılaştırılması Seçim Kriteri Seçim Oranı (%) Çocuğun Rahatça Kullanacağı Emniyette Tasarlanmalı 80,2 Odayı Toplamayı Zevk Haline Getirebilecek Nitelikte Olmalı 70,6 Depolama Alışkanlığı Kazandırmalı 65,9 Depolama İhtiyacını Karşılarklen Kolaylık Sağlamalı 63,5 Darbelere Dayanıklı Olmalı 58,8 Çocuğun Yaşının Getirdiği Özeliklere Uygun Olmalı 56,5 Çocuğun İlgisini Çekecek Renk Ve Şekillerde Olmalı 47,1 Taşınabilir Olmalı 43,5 Çocuk Büyüyene Kadar Aynı Mobilyayı Kullanmalı 41,2 Mobilyalar Sadece Çocuğa Ait Olmalı 36,5 Yalnızca Oyun Araçları Depolanabilmeli 31,8 Aynalı Bir Bölüm Bulundurmalı 28,2 Kilitli Bir Bölüm Bulundurmalı 27,1 Çocuğun Odadan Odaya Talınabileceği Özellikte Olmalı 16,5 Kullanım Özellikleri Ebeveyne Uygun Olaraktasarlanmalı 15, Depolama Mobilyalarının Yüzey Görünümleri Depolama mobilyalarının yüzey görünümleri hakkındaki görüşler incelendiğinde; ahşap yüzey görünümünün diğer yüzey görünümlerine göre en çok tercih edilen yüzey görünümü olduğu belirlenmiştir (%42,4). Bunun dışındaki yüzey görünümleri tercih değerleri oldukça düşüktür. Ancak yüzey görünümü türünün tasarımcının tercihine bırakılmasının da önemli olduğu (%36,5) belirlenmiştir (Tablo-13). Buna göre, tasarımcı yüzey tercihlerinin kullanıcı tercihleri üzerinde etkili olduğu söylenebilir. Tablo-13. Depolama mobilyasının yüzey görünümü hakkındaki görüşler Ahşap 36 42,4 Ahşap - Metal Plastik 9 10,6 Lake Boyalı 5 5,9 Tasarımcı Belirlemeli 31 36,5 Diğer 4 4, Çocuk Mobilyalarında Tercih Edilen Renkler Mobilyaların renk tercihlerine ait görüşlerin sonuçları ve bunların karşılaştırılması Tablo-14 ve 15 te verilmiştir. Bu tablo sonuçları incelendiğinde; çocukların en çok pembe ve sarı renkleri tercih ettikleri (%84,7-%75,3) daha sonra açık mavi ve pembenin açık tonunu tercih ettikleri belirlenmiştir (%70,6-%56,5). Açık sarı, lacivert ve siyah gibi renklerin ise hemen hemen hiç tercih edilmediği belirlenmiştir.
10 148 Okul Öncesi Çocuk Mobilyaları İle İlgili Ebeveyn Görüşleri Ve Öngörülen Mobilya Tasarımı Tablo-14. Çocuk mobilyalarında renk tercihleri Açık Pembe Pembe Açık Mavi Açık Yeşil Yeşil Açık Sarı Seçen 48 56,5 Seçen 64 75,3 Seçmeyen 37 43,5 Sarı Seçmeyen 21 24,7 Seçen 72 84,7 Seçen 3 3,5 Seçmeyen 13 15,3 Lacivert Seçmeyen 82 96,5 Seçen 60 70,6 Seçen 42 49,4 Seçmeyen 25 29,4 Mor Seçmeyen 43 50,6 Seçen 38 44,7 Seçen 2 2,4 Seçmeyen 47 55,3 Siyah Seçmeyen 83 98,6 Seçen Seçen 43 50,6 Seçmeyen Beyaz Seçmeyen 42 49,4 Seçen 28 32,9 Seçmeyen 57 67,1 4. SONUÇ VE ÖNERİLER Tablo-15. Mobilyadaki renk tercihlerinin karşılaştırılması Seçim Kriteri Seçim Oranı (%) Pembe 84,7 Sarı 75,3 A. Mavi 70,6 A. Pembe 56,5 Beyaz 50,6 Mor 49,4 A. Yeşil 44,7 Yeşil 40 A. Sarı 32,9 Lacivert 3,5 Siyah 2,4 Bu çalışmada okul öncesi çocukların odalarında kullanılan mobilyaların çocukların ve ebeveynlerinin ihtiyaçlarını karşılayıp-karşılamayacağı, kullanım sonrası ortaya çıkan duruma göre ebeveynlerin çocuk odası mobilyalarından beklentileri ve mobilya satın almada tercih kriterleri araştırılmıştır. Araştırmada anketle sorgulama yöntemi kullanılmış olup, elde edilen sonuçlar aşağıda özet olarak verilmiştir. a) Çocuk odası mobilyasının seçiminde anne-baba-çocuk etkileşimi ön plana çıkmaktadır. Ancak, çocuğun karar sürecine katılabilmesi için fikir yürütebilir yaşta (3+ yaş) olması gerekir. Yeni doğan çocuklara yönelik ilk satın alma kararında, doğal olarak, anne-baba etkilidir. b) Çocuk odası mobilyası satın alınırken kalite-fiyat dengesi, dayanıklılık, çocuk zevkine uygunluk, fonksiyonellik ve kullanım emniyeti ön plana çıkmaktadır. Bu kriterlerden dayanıklılık ve kullanım
11 TEKNOLOJİ, Cilt 7, (2004), Sayı emniyeti özellikle çocuk oda mobilyalarında önemlidir. Çünkü, mobilyaların bilinçsizlikten kaynaklanan hor kullanımı ve çocuğun sağlığı söz konusudur. c) Ebeveynler tarafından satın alınan ve halen kullanılmakta olan çocuk odası mobilyalarından genel anlamda bir memnuniyet söz konusudur. Bunda, mobilyaların doğum öncesi ebeveynler tarafından kendi zevklerine uygun olarak alınması etkilidir. Ancak, memnuniyetsizlik oranı da dikkate değerdir. Bunda da başlangıçta tercihle alınan mobilyanın kullanım aşamasında ihtiyaçları tam olarak karşılamaması etkili olabilir. d) Çocuk odaları için tasarlanan mobilyalarda ölçülerin çocuk ölçüleri ile uyumlu olması, çocukların kendi başlarına mobilyaları kullanabilmeleri son derece önemli görülmektedir. Özellikle raflı mobilyalarda rafların ayarlanabilir olması istenmektedir. Bir başka önemli ayrıntı ise, ebeveynlerin çocuk mobilyalarındaki bazı ölçülerin kendilerine uygun olmasını istemeleridir. Bunda, oda düzenini çocukların inisiyatifine bırakmak istemeyen aileler etkili olmuş olabilir. e) Çocukların gelişim özellikleri çocuk mobilyalarının tasarımında etkili görülmektedir. Buradan, mobilyanın sadece çocuklarla ilgili belli bir yaşa göre değil, çocuğun gelişim sürecinde rahatsızlık vermeyecek ayrıntılara göre tasarlanması sonucu çıkmaktadır. Örneğin, tasarlanmış olan mobilyalar çocuğun 1 yaşındaki ihtiyaçlarını karşıladığı gibi 6 yaşındaki ihtiyaçlarını da karşılayabilmelidir. f) Çocuk odalarında ağırlıkla oyuncak depolaması yapılırken aksesuar, kitap-dergi ve temizlik-bakım ürünleri depolama ihtiyacı da ön plandadır. Bundan hareketle, depolama mobilyaları tasarlanırken, uygulamanın aksine, giyecek depolama hacimleri yerine oyuncak depolama hacimlerine öncelik verilmelidir. Ayrıca, depolama mobilyalarında emniyetli kullanıma önem verilmesi, sağlığa zararlı maddeler içermemesi, çocuğa depolama alışkanlığı kazandırması, darbelere dayanıklılık, çocuk gelişimine uygun ihtiyaçları karşılaması, taşınabilir olması gibi özellikler aranmaktadır. g) Çocuk mobilyalarında en çok ahşap görünümü tercih edilirken, yüzey görünümünün tasarımcıya bırakılması görüşünde olanların sayısı da dikkate değerdir. Buna göre, ebeveynlerin estetik olması şartıyla her tür görünüşte mobilyayı satın alabileceği düşünülebilir. h) Çocukların mobilyalarında görmek istedikleri renkler sırasıyla pembe, sarı, mavi, beyaz ve mor renklerdir. Lacivert ve siyah hemen-hemen hiç tercih edilmeyen renklerdir. Bu tercih dağılımı, çocuk psikolojisi ile ilgili literatürle de uyumludur. KAYNAKLAR 1. Yavuzer, H., Çocuk Psikolojisi, Altın Kitaplar Yayınevi, İstanbul, Altman, I.,Children And The Environment Newyork: Plenum Press, Bozdayı, M. (Önal)., Children İn The Phiysical Environment An Approach To Design For Children A Day-Care Center Proposal İn Beytepe, Ankara, Yüksek Lisans Tezi, Ortadoğu Teknik Üniversitesi, Mimarlık Fakültesi, Curaoğlu, F., (Doğramacı), 3-6 Yaş Grubunda Çocuk Odası Mobilyasına Ve Tasarım Ölçütlerine Bir Yaklaşım, Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doğanay, J., Anasınıfına Devam Eden Çocukların Ebeveynlerinin Çocuk Oyun Ve Oyuncakları Hakkındaki Görüşlerinin İncelenmesi, Yayınlanmamış Yükseklisans Tezi, Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Ev Ekonomisi Abd., Akyüz, İ., Mobilya Tercihinde Tüketici Davranışlarının Cinsiyet Açısından Araştırılması (Trabzon İli Merkez İlçe Örneği), Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Karadeniz Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Konrot, M., Okul Öncesi Çocukların Oyun Odası Duvarları İçin Seçtikleri Renkler, Yüksek Lisans Tezi, Eskişehir Anadolu Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Sümer, E., Çocukların Dekoratörü, Hürriyet Cumartesi Eki, 3 Ocak, Aydınlı, S., Mekansal Değerlendirmede Algısal Yargılara Dayalı Bir Model, Doktora Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesi, 1986
ÇOCUK VE MOBİLYA 1.GİRİŞ
Bartın Orman Fakültesi Dergisi I.Ulusal Batı Karadeniz Ormancılık Kongresi Bildiriler Kitabı 2009, Özel Sayı, ISSN: 1302-0943, Cilt I, Sayfa:101-107 ÇOCUK VE MOBİLYA Sait Dündar SOFUOGLU, Mehmet Özgür
MOBİLYA ÜRÜN ÖZELLİKLERİ İLE İLGİLİ TÜKETİCİLERİN TERCİH ÖNCELİKLERİ
MOBİLYA ÜRÜN ÖZELLİKLERİ İLE İLGİLİ TÜKETİCİLERİN TERCİH ÖNCELİKLERİ ÖZET Doç. Dr. Erol Burdurlu* Arş. Gör. Abdullah Cemil İLÇE* Arş. Gör. Hasan Hüseyin CİRİTCİOĞLU* Bu araştırmada farklı sosyo-demografik
Ergonomik Ofis Koltuğu Tasarımında Tüketici Davranışları Ertan Yesari Hastürk **, Timur Gültekin *** Özet Bu çalışma ile tüketicilerin ofis koltuklarından beklentileri, kullandıkları koltuklarla ilgili
Genç Odası Mekânı ve İç Donatı Elemanlarının Tasarım Kriterlerinin Belirlenmesi: ODTÜ Biyoloji ve Gıda Mühendisliği Bölümleri Örneği
Genç Odası Mekânı ve İç Donatı Elemanlarının Tasarım Kriterlerinin Belirlenmesi: ODTÜ Biyoloji ve Gıda Mühendisliği Bölümleri Örneği * Kubulay ÇAGATAY 1, Necmi KAHRAMAN 2, Kemal YILDIRIM 3 1 İncirli Mesleki