Afrika Kıtası hakkında bilgi - Bakimliyiz.Com
05-06-2013, 08:18 #1 (permalink)
Afrika Asya'dan sonra dünyanın ikinci büyük kıtasıdır. Dünya nüfusunun yaklaşık onda biri (500 milyon insan) bu kıtada yaşar. Doğal kaynaklarının zenginliğiyle önemli bir tarım ve maden üreticisi olan Afrika'nın dünya siyasetindeki rolü de giderek artmak*tadır.
AFRİKA'YA İLİŞKİN BİLGİLER
Yüz Ölçümü (adalarla birlikte): 30.218.000 km2.
Nüfus (tahmini): 504.882.000 (1982).
Doğal Kaynaklar: Elmas altın bakır manganez boksit uranyum demir kauçuk kakao kahve çay pamuk yün sisal keneviri yerfıstığı palmiye yağı kereste petrol.
İlgi Çekici Yerler: Sahra Çölü; Nil Nijer Zaire ve Zambezi ırmakları; Victoria ve Tanganika gölleri; Victoria Çağlayanı; Kilimanjaro Dağı;Mısır piramit*leri; Teb Luksor ve Kartaca kalıntıları; Assuan Kari-ba. Er Roseires ve Akosombo barajları.
Afrika'nın en geniş yeri (7.360 km) batıda*ki Yeşil Burun ile doğudaki Guardafui Burnu arasındaki kesimdir. Kuzeydeki Beyaz Bu-run'dan güneydeki Agulhas (İğne) Burnu'na kadar olan en uzun bölümü ise yaklaşık 8.000 kilometredir. Bu iki burun arasındaki uzaklı*ğın hemen hemen tam ortasından ekvator ge*çer. Afrika kıtasını kuzeyden Akdeniz gü*neyden ve batıdan Atlas Okyanusu doğudan Hint Okyanusu ile Kızıldeniz kuşatır.
Afrika kıyılarının açığındaki birkaç ada ge*leneksel olarak kıtanın birer parçası sayılır. Bunların en önemlisi olan Madagaskar dün*yanın dördüncü büyük adaşıdır ve birkaç küçük adayla birlikte Madagaskar Cumhuriyeti'ni oluşturur. Afrika kıyılarının açığındaki öbür adalardan Mauritius bağımsız bir devlettir. Zengibar Adası Tanzanya'nın Bioko ise Ekvator Ginesi'nin yönetimindedir.
İklim koşulları Afrika'yı değişik bölgelere ayırır. Ekvatorun kuzeyinde ve güneyinde yağmur ormanları kuşağı uzanır.Yağmur ormanlarının sınırından başlayan savanlar (otlaklar) kuzeyde Sahra güneybatıda Kala-hari çöllerine açılır. Çöl iklimi daha kuzeye çıkıldığında yerini Akdeniz kıyılarının daha güneye inildiğinde de Güney Afrika'nın ılı*man iklim koşullarına bırakır.
Bu iklim farklılıkları Afrika insanının yaşa*mını ve tarihini de biçimlendirmiştir. Yaşam koşullarının güç olduğu orman ve çöllerde küçük topluluklar halinde yaşayan insanlar düzlük yerlerde ve savanlarda büyük devlet*ler kurabilmişlerdir. Güneydeki ve kuzeydeki ılıman kıyılar ise yüzyıllar boyunca Asyalı ve Avrupalı göçmenleri kendine çekmiştir.
Çok değişik yüzey biçimlerini barındıran Afrikanın doğusu ve güneyi yüksek batısı daha alçaktır. Doğudaki yüksek bölge kuzeyde Etiyopya'nın 4.500 metreyi geçen dağlık alan*larından güneyde 3.300 metreyi geçen Dra-ken Dağlan'na (Drakensberg) kadar uzanır. Bu iki büyük dağlık bölgenin arasında Doğu Afrika Yaylası Güney Afrika ve Zimbabve' nin bozkırları gibi daha alçak yaylalar yer alır.
Dağlık alan Afrika'nın doğusunda en bü*yük yükseltilere ulaşır. Bunlar Orta Kenya' daki Kenya Dağı'nın karlarla kaplı 5.199 metre yükseklikteki doruğu ile Tanzanya'da-ki 5.895 metre yükseklikteki Kilimanjaro D ağı'dır.
Batıya doğru arazi giderek alçalır ve dağlık alanlar seyrekleşir. Sahra'daki Ahaggar ve Tibesti dağlarının en yüksek noktası 3.415 metre Fas'tan başlayarak Cezayir ve Tunus'a kadar uzanan Atlas Dağlan'nın en yüksek tepesi ise 4.165 metredir. Batı Afrika'nın en yüksek bölümü 4.000 metreyi geçen Kame*run Dağı ile 1.500 metreye ulaşan Gine Dağları'dır.
Kıtanın en çarpıcı yüzey biçimleri Rift Sistemi olarak bilinen doğudaki bir dizi çatlak ya da uçurumdur. Asya'nın batısından Afrika'nın doğusuna kadar iki kıtada 6.400 km boyunca uzanan bu çatlağın Afrika'daki görünümü derin ve uzun dar vadilerdir.
Kıtanın iç bölümünde bir dizi çöküntü ve çukur yer alır. Batıdaki Nijer ve Cad doğu*daki Sudan ortadaki Zaire güneydeki Kala-hari çukurları bunların başlıcalandır.
Nü Kongo Nijer Zambezi gibi dünyanın en büyük akarsularından birkaçı Afrika'dadır. Dünyanın en uzun ırmağı olan Nü ana kolu Beyaz Nü'in kaynağından başlayarak 6.650 km boyunca uzanır. Irmağın akışını yer yer çağlayanlar böler. Bu çağlayanlardan biri II. Assuan Barajı'nın oluşturduğu Nasır Gö-lü'yle kaplanmıştır.
Kongo (Zaire) Irmağı Afrika'nın ikinci uzun ırmağıdır. Birçok kolla beslenerek ek*vator yakınındaki geniş alanlarda akar. Çağ*layanlarla kesintiye uğradığından ancak yer yer ulaşıma elverişlidir. Nijer Irmağı Gine' den doğar geniş bir yay çizerek kuzeye ve doğuya akar sonra güneye dönerek Gine Körfezi'ne dökülür. Afrika'nın güneyinde doğuya doğru akan Zambezi üzerinde 108 metre yüksekliğindeki Victoria Çağlayanı ve Kariba Barajı vardır.
Afrika'da çoğu bütün çığın boyunca ulaşı*ma elverişli olmayan daha birçok büyük ırmak vardır. Kıtanın batısındaki Senegal Gambia ve Volta güneyindeki Oranj Ro-vuma ve Limpopo ırmaklan bunlardan*dır.
Büyük Göller olarak bilinen göller zinciri Afrika'nın doğusunda yer alır. Bu göllerin birçoğu Rift Sistemi'nin kimi bölümlerini kaplar ve derinlikleri deniz düzeyinin çok altına iner. Afrika göllerinin en büyüğü geniş bir çukurda yer alan ve Kuzey Amerika'daki Superior Gölü'nden sonra dünyanın ikinci büyük tatlı su gölü olan Victoria Gölü'dür. Gene bir çukur gölü olan kuzeybatıdaki Çad Gölü'nün derinliği ve alanı mevsimlik yağış*lara bağlı olarak yıl boyunca değişir.
Afrika'nın büyük bölümü tropikal ve astropi*kal iklim kuşaklarında yer alır. Yalnız kıtanın kuzeyindeki Akdeniz kıyılarında Güney Af*rika Cumhuriyeti'nin güney ve güneybatı kesimleri ile kıtanın doğusundaki yüksek yer*lerde ıhman iklim egemendir.
Bu iklim kuşaklarını belirleyen en önemli etken aldıkları yağış miktarıdır. Bütün yıl yağış alan ekvator yakınındaki düzlüklerde yılın 160 günü şiddetli yağış görülür. Batı kıyısı ormanları da bol yağış alır. Ekvator kuşağının kuzeyi ve güneyi yılın beş-altı ayın*da kesinlikle yağışlıdır. Bu yağışları ara sıra sağanaklarla kesilen kurak bir mevsim izler. Güneye ve kuzeye gidildikçe azalan yağış Sahra ve Kalahari çöllerinde iyice azalır. Kıyı*nın ılıman kuşağı kış aylarında genellikle orta yağışlıdır.
Afrika'nın büyük bölümünde sıcaklık fazla değişmez ve çöller ile ekvatordaki kimi bölge*ler dışında ender olarak 27°C'nin üstüne çıkar. Sahra'da ise günbatımından sonra sıcaklık donma noktasına düşebilir. Afrika' nın doğusundaki ve güneyindeki dağlık böl*geler batısındaki alçak bölgelerden daha serindir.
Afrika'nın büyük bölümü ya savanlar ya da çöllerle kaplıdır. Sık ormanlar kıtanın ancak onda birine yayılır. Sıcak ve nemli ekvator bölgelerinde sert odunlu yüksek ağaçlardan oluşan tropikal yağmur ormanları yetişir. Tepede birleşen ağaç dallan çok az güneş ışığı geçiren çatı gibi bir kubbe oluşturur. Işığın azlığı nedeniyle orman tabanındaki bitki örtüsü seyrektir.
Afrika'nın tropik bölgelerinde tanm alan*ları açmak için yüksek ağaçlı ormanlar kesi*lince bunların yerini daha kısa boylu ve daha az yararlı ağaçlar almış bu yeni ormanlann tabanında sık bir bitki örtüsü gelişmiştir. Kıtanın bu bölgelerindeki ağaçlar kışın yap*raklarını dökmeyen türlerdendir.
Orman kuşağını çevreleyen daha kurak iklim bölgelerinde otlaklann ve yer yer ormanların bulunduğu savanlardaki bitki örtüsünün boyu 3 5 metreye ulaşırken çöllere doğru bitkilerin boyu kısalır ve bozkır otları*na dönüşür. Buralardaki açık alanlar tahıl üretimine ve hayvancılığa elverişlidir.
Savanlann kuzeyinde ve güneyinde iklim giderek kuraklaşır otlaklann yerini çöller alır. Zaman zaman yağan şiddetli yağmurlann hemen buharlaştığı Sahra'yı insanlar binlerce yıldır vahadan vahaya ulaşarak geçmektedir. Yeraltı su kaynaklarıyla beslenen bu vahalar hurma ağaçlarının ve başka bitkilerin yetiştiği tek sulak alanlardır.
Afrika'nın güney ve kuzeyindeki kıyı böl*gelerinde Akdeniz tipi bitki örtüsü egemen*dir. Dağlık bölgelerde iklim ve bitki örtüsü yüksekliğe bağlı olarak değişir.
Afrika Eğitim ve Sağlık
Geleneksel Afrika toplumlannda çocuklar top*luluk içinde eğitilir yaşamlannı nasıl kazana-caklannı ve nasıl davranacaklannı ana babala-nndan aile büyüklerinden öğrenirlerdi. 19. yüz*yılda Afrika'ya gelen Hıristiyan misyonerler (din adamlan) Avrupa'daki eğitim sistemlerini burada uygulamaya başladılar. Ama Avrupalı*ların sömürge yönetimleri genellikle eğitime çok az para ayırdığından milyonlarca Afrikalı okuma yazma eğitimi alamadı.
Bugün Afrika'nın bağımsız hükümetleri halklarını sanayileşmiş bir dünyanın yaşam bi*çimine hazırlamak gibi çok büyük bir eğitim göreviyle karşı karşıyadır. Bütün Afrika ülke*lerinde eğitim sorumluluğunu devlet üstlen*miştir. Bununla birlikte birçok hükümetin bü*tün halka eğitim olanakları sağlamak için ye*terli parasal kaynağı olmadığından günümüz Afrika'sında pek çok çocuk okula gidemez.
Çağdaş bir devleti yönetmek için gerekli olan yönetici ve teknisyen kadrosunu yetiştir*mek amacıyla birçok ülkede üniversiteler ku*rulmuştur. Dünyanın en eski üniversitesi 10. yüzyılda Kahire'de kurulmuş bir İslam kuru*mu olan El-Azhar Üniversitesi'dir. Fas ve Tu*nus'ta da eski Müslüman üniversiteleri vardır. Sömürge döneminde Avrupa eğitim modeline uygun birkaç üniversite kurulmuşsa da yük*seköğretimde asıl gelişme 20. yüzyıl ortaların*da başlamıştır. Bugün büyük Afrika ülkeleri*nin hepsinde en az bir yükseköğretim kurumu vardır.
Güney Afrika Cumhuriyeti'nde eğitim bu ülkedeki ırkları birbirinden ayrı tutma politi*kasına uygun olarak kesin bir ayrımcılığa da*yanır. Afrikalılar Avrupalılar ve Asyalılar ayrı ayrı okullara gider ayrı konularda eğiti*lirler. Afrikaner dilindeki Apartheid sözcüğüy*le adlandırılan bu ırk ayrımcılığı politikası 20. yüzyılın son döneminde ülkede büyük hu*zursuzluklara ve şiddet olaylarına yol açmış öbür ülkelerce eleştirilip kınanmıştır.
Sömürge yönetimi altındayken çok az dok*toru ve hastanesi olan Afrika'da bugün genel sağlık düzeyini yükseltmek sıtma uyku has*talığı ve veremle savaşmak için büyük çabalar harcanmaktadır.
Afrika'da 1.000'e yakın dil konuşulur. Bu sayı bütün dünyada konu*şulan toplam dil sayısının yaklaşık dörtte biri*ne eşittir. Afrika dilleri ortak kökenli dilleri içeren dört dil ailesine ayrılır. Bunlar Afrika-Asya (Hami-Sami) Nijer-Kongo Nil-Sahra ve Koisan dilleridir. Bu dil ailelerinin birbi*rinden çok değişik dilleri içermesi bu dillerin büyük olasılıkla yüzyıllar önce örneğin Avru*pa dillerinin oluşmasından çok önce konuşul*duğunu gösterir. Günümüzdeki Afrika-Asya ve Nijer-Kongo dil ailelerinin ataları olan dil*ler belki de 10.000 yıl öncesine dayanmak*tadır.
Sahra'nın kuzeyinde 80 milyon kişinin ko*nuştuğu Arapça Afrika-Asya dil ailesinin bir üyesidir ve Afrika'nın en yay*gın dilidir. Bir başka Afrika-Asya dili olan Berberi dilini ise Kuzey Afrika'nın orta ve ba*tı bölümlerinde yedi milyon kişi konuşur. Çölde yaşayan Tuaregler bu sayının içindedir.
Sahra'nın güneyinde ilginç bir dil çeşitliliği görülür. Nijer-Kongo dil ailesi bilinen 800'ü aşkın diliyle en geniş dil grubudur. Bu dillerin en tanınanları arasında Svahili ve Zulu gibi Bantu dilleri de bulunur. Svahili dilini Afrika' nın doğusunda 20 milyon kişi Zulu dilini ise Afrika'nın güneyinde dört milyon kişi konuş*maktadır. Afrika-Asya dil ailesinden Çad grubu Batı Afrika'da konuşulan.150 dili içe*rir. Bunlardan Hausa'yı anadili olarak konu*şanlar 20-25 milyon kişi dolayındadır. Bu sayı Sahra'nın güneyinde herhangi bir başka dili konuşanların sayısından fazladır. Bununla birlikte nüfusu birkaç yüzü geçmeyen küçük köylerde konuşulan Çad dilleri de vardır. Ba*zen birbirine komşu köylerde yaşayanlar bü*tünüyle farklı diller konuşurlar. Bu büyük çe*şitlilik çoğu kimsenin birden çok dil bildiği anlamına gelir. Bu insanlar anadillerine ek olarak en az bir dil daha bilirler. Birden çok dil konuşma kamu eğitimi ve kitle iletişimi gibi ulusal görevlerin yerine getirilmesindeki güçlükleri artırdığından sorun yaratmaktadır. Sınırlan içinde 250'yi aşkın dilin konuşulduğu Nijerya gibi bir ülkede bütün bu dillerde ki*tap gazete yayımlamanın radyo-TV prog*ramlan hazırlamanın ne denli güç olduğu or*tadadır.
Afrika'da konuşulan 1.000'e yakın dil arasın*da bir milyondan daha çok kişinin konuştuğu dillerin sayısı 30'u geçmez. Afrikalılar bu bü*yük çeşitliliği gidermenin bir yolu olarak or*tak ticaret ve yazışma dilleri (Lingua Franca) geliştirmişlerdir. Örneğin Svahili dili Kenya ve Tanzanya'nın resmi dili olduğu gibi bütün Doğu Afrika'da da ortak dil olarak kullanılır. Nijerya'nın kuzey ve Nijer'in güney bölgele*rinde konuşulan Ffausa dili Batı Afrika'nın bu kesiminde ve başka bölgelerinde ortak dil olarak benimsenmiştir. Benzer biçimde hem resmi ulusal dil hem de ortak dil olarak kulla*nılan Amhara dili Etiyopya'da çok yaygındır. Lingala Orta Afrika'da yaygın olarak konuşu*lur ve aynı bölgenin ortak dilidir. İngilizce Fransızca ve Portekizce gibi Avrupa dilleri de sömürge döneminden bu yana Afrika ülkele*rinde ortak dil olarak kullanılır. Böylece Afri*kalı bir çocuk ilk ve ortaokulda anadiline ek olarak bir Afrika dili ile bir Avrupa dili öğ*renmek zorunda kalabilir.
Birçok bölgede Avrupa ve Afrika dilleri*nin bölgesel karışımlarından oluşan ve "kar*ma dil" adı verilen diller geliştirilmiştir. Batı Afrika'da karma İngilizce Eski Fransız Batı Afrikası bölgelerinde de temeli Fransızca olan bir karma dil konuşulur. Güney Afrika' da ise temeli Hollanda dili olan Afrikaner dili İngilizce'nin yanı sıra resmi dil olarak kulla*nılır.
Afrika dillerinin bazıları dünyanın öbür dille*rinde ender görülen ya da hiç bulunmayan birkaç önemli özelliği vardır. Birçok Afrika dili "tonlu" (titremli) dildir. Bu dillerdeki söz*cükler konuşma sırasında ses perdesinde ya*pılan değişikliklerle farklı anlamlar kazanır. Bunun için genellikle üç ayrı ses yüksekliği kullanılır. Örneğin Nijerya'nın orta bölgesin*de konuşulan İgala dilindeki awo sözcüğü yüksek-yüksek yüksek-alçak gibi değişik ton*lamalarla söylenebilir. Bu tonlamaların her biri aynı sözcüğe "beçtavuğu" "delik" gibi değişik anlamlar yükler. Zaire'de konuşulan ve bir Nijer-Kongo dili olan Kele'de ise alam-baka boili deyimi tonlamaya bağlı olarak "o (erkek) ırmak kıyısını gözledi" ya da "o (er*kek) kaynanasını suda haşladı" anlamlarına gelebilir!
Afrika dillerinin ilginç ve karmaşık özellik*leri bu kadarla da bitmez. Zimbabve ile Mo*zambik'te konuşulan Sona dilinde "onun" ya da "onların" demenin 256 değişik yolu olduğu ileri sürülmüştür. Afrika'nın güneybatısında yaşayan Buşman (San) ve Hotanto (Koikoi) topluluklarını da kapsayan yaklaşık 100.000 kişinin konuştuğu Koisan dilinde "şaklama" denen ünsüzler bulunur. Afrika dışında hiçbir dilde bulunmayan bu seslerin bir örneği Türkçe'de beğenmeme ya da kabul etmeme durumlarında kullanılan "cık" sesine benzer. Bir başka örneği de dudakları büzerek çıkarı*lan yumuşak bir öpücük sesine benzetilebilir.
Bazı Afrika dillerinin örneğin Kuzey Afri-ka'daki Arapça ve Berberi dili ile Etiyopya' daki Amhara dilinin eski bir geçmişe dayanan yazılı edebiyatları vardır. Hausa Svahili ve Nil- Sahra dil ailesinden Kanuri gibi dillerde Arap yazısından kaynaklanan geleneksel yazı sistemleri benimsenmiştir. Bununla birlikte günümüzdeki Afrika yazı sistemlerinin pek çoğu Latin kökenli alfabelere dayanır. Hausa Svahili ve Zulu gibi dillerde basılan yayınların sayısı günden güne artmaktadır.
« Afetler coğrafyası nedir? | Avrupa Kıtası hakkında bilgi »
Afrika Kıtası hakkında bilgi konusu, Eğitim ve Öğretim / Coğrafya forumunda tartışılıyor.
Konu etiketleri: afrika kıtası hakkında bilgi, afrika kıtasında yaşayan insanlar hakında bilgi, nijer ın 2010 yili nüfus piramidi, kuzey amerika kitasinda yasayan insan sayisi afrika kitasindan azdir, afrikanın ırmakları, nijer in nüfus piramidinin ozellikleri, tanzanya nüfus piramidi, good dim guneyi senegal, piramitlerkitasinda yer alan dadir, kuzey amerika kitasimi buyuk afrika kitasimi,
Mu Kıtası hakkında bilgi ebush Coğrafya 0 04-06-2013 11:41
Afrika Zambağı Hakkında Bilgi elif Bahçe Bakımı ve Çiçekler 0 22-06-2011 01:28