Tünel Kronolojisi English Anasayfa KurumsalTarihçeTünel PaydaşlarıSeyahat BilgileriGalerilerHaber/Duyuru Dr. Kadir TOPBAŞİstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı
Tünel KronolojisiBuharlı TünelElektrikli TünelTünel'in Yapım HikayesiTünel İmtiyazının VerilmesiTünel'in YapılmasıTünel'in Açılış TöreniTünel'in Hizmete Girişi ve Bazı ÖzellikleriTünel İmtiyazı Konusunda Çıkan RekabetTünel Şirketi'nin El DeğiştirmesiTünel'in Millileştirilmesi Anasayfa > Tarihçe > Tünel Kronolojisi
A- A+ 1867: Eugene-Henri Gavand adlı bir Fransız mühendis turistik bir gezi için İstanbul’a geldi.
1868: Sadrazam Âli Paşa ile temas kuran Gavand, Paşa’ya, Galata’dan Beyoğlu’na yeraltı demiryolu yapılmasını öngören Tünel projesini sundu.
1869: Nafia Nazırı Davut Paşa ve İmtiyaz sahibi Henri Gavand 3 maddelik mukavelename ve 34 maddelik şatnameyi imzaladılar.
1870: Gavand, Paris’te iki banka ile ortaklaşa olarak anonim bir Fransız şirketi kurmayı başardı. Şirketin ismi: Chemin de Fer Metropolitain de Galata à Péra, ‘Galata’dan Beyoğlu’na İstanbul Metropoliten Demiryolu’ olarak tespit edildi. Ancak 19 Temmuz 1870 tarihinde Fransa ve Almanya arasında patlak veren savaş Fransız piyasalarında her türlü mali operasyon yapılmasını imkânsız hale getirmiştir.
1871: Tünel inşaatı için istimlâk yapılmaya başlandı. 1872: Fransa’dan sermaye temin edemeyen Gavand’a, “The Metropolitan Railway of Constantinople from Galata to Pera” ya da Türkçe ismiyle “Payitaht Demiryolu Şirketi“ adı taşıyan bir İngiliz şirketi kurma izni verildi. Tünel şirketi, % 5 faizli tahvilleri Londra ve İstanbul’da piyasaya çıkardı.
1874: Tünel Şirketi, Gavand’ı devreden çıkartarak Tünel’in tek hakimi konumuna geldi.
1875: Tünel’in açılış töreni yabancı ve yerli çok sayıda seçkin davetlinin katılımıyla yapıldı.Buharlı sistemle çalışan ve Dünyanın ikinci metrosu olan Tünel, Kurban Bayramının ilk günü, yerli ve yabancı çok sayıda seçkin davetlinin katıldığı (Tünel’in yapımcısı Eugene Henri Gavand törende yoktur) törenle hizmete açıldı. İlk uygulanan ücret 10 para idi.
Aynı yılın 25 Ağustos günü Tünel’de kayış kopmasından kaynaklanan bir kaza meydana geldi. Kazada ölen ya da yararlanan olmadı. (Saat 13.30 civarında Galata`dan Pera`ya çıkmakta olan treni çeken kayışın istasyona 100 metre kala kopmasıyla oluşan ilk tren kazasında kayan trendeki makinistin Galata İstasyonuna 40 metre kala frene basmasıyla can kaybı olmadan kaza atlatıldı)
1876: Tünel’de kayış kopmasının sebep olduğu ikinci kaza meydana geldi. Kazada 8 kişi yaralandı. 1892: Bâbıâli ile Tünel Şirketi arasındaki ihtilaflar sonucunda. Şirket imtiyaz müddetinin uzatılması karşılığında, hükümete münasip bir kazanç vermek suretiyle ihtilafın sona ermesinin mümkün olabileceğini duyurdu.
1893: Şirket Müdürü William Albert ve avukatı Mösyö Bariç, bir istida ile yeni bir imtiyaz uzatma başvurusunda bulundular
1894: Şirketin imtiyaz uzatma başvurusu Şurayı Devlet’in konu ile ilgili mazbatasıyla beraber hükümet toplantısında görüşüldü. Olumlu cevap verilmedi.
1897: Şirket, imtiyaz süresinin uzatılması taleplerini yineledi. Hükümet aldığı bir kararda, imtiyaz müddetinin bitmesine yaklaşıldığında işletmeyi üstlenmek isteyecek birçok talibin ortaya çıkacağını, bunlar arasında bir rekabet oluşacağını ve bu rekabetten istifade ile kim daha iyi teklif getirirse imtiyazın ona verilmesinin uygun olacağı hükmüne vardı.
1898: II. Abdülhamit Han tarafından Bab-ı Âli’ye gönderilen bir irade ile Tünel imtiyazının, müddeti sona ermesinden itibaren, Paris Sefareti Müsteşarı Necip Malhame Efendi’ye verileceği duyuruldu.
1899: Tünel Şirketi, yeni bir müracaatla imtiyazın uzatılmasını istedi
1900: 11 ocak günü II. Abdülhamit Han bir irade ile Tünel imtiyazının Necip Malhame Efendi’ye (Cebrail Gazal) verildiğine dair Hükümet tarafından bir karar çıkartılmasını istedi.
20 Şubat’da İngiliz Sefareti. Hariciye Nezareti’ne gönderdiği yazıda Tünel şartnamesinin 29. maddesi uyarınca Tünel Şirketi’nin rüçhan hakkı bulunduğunu hatırlattı. 16 tarihinde ticaret ve Nafia Nazırı Zihni Paşa ile Cebrail Gazal Efendi bir süredir hazırlıkları yapılmakta olan mukaveleyi ve senedi imzaladı. 20 Martta tünel’in işletme imtiyazı Cebrail Gazal Efendi’ye verildiğine dair Ferman-ı Âli çktı, fakat İngiliz şirketinin itirazları üzerine imtiyaz yürürlüğe girmedi.
1904: 5 aralık günü İngiliz Şirketi ile Tünel imtiyazının uzatılmasına dair mukavele imzalandı. 7 Aralıkta İngiliz Şirketine ait Tünel imtiyazının, 75 sene uzatıldığına dair ferman yayınlandı.
1908: 29 ocak tarihinde Tünel Şirketi, Tramvay Şirketi’ne devredildi. 1911: 30 nisan tarihinde Tünel şirketinin İngiliz uyruğundan ayrılıp Osmanlı tabiiyetinde girmesi kabul edildi. Şirketin ünvanı “İstanbul Şehri Dahilinde Dersaadet Mülhakatın-dan Galata ile Beyoğlu Beyninde Tahtelarz Demiryolu Osmanlı Anonim Şirketi” “Société Anonyme Ottoman du Chemin de Fer Metropolitan de Constan-tinople entre Galata et Pera” olarak tespit edildi. 27 Temmuz’da Kurucular heyeti toplantısında alınan kararla yeni Osmanlı Tünel Şirketinin teşekkülü gerçekleşti.
Dersaadet Mülhakatından Galata ve Beyoğlu Tahtelarz Demiryolu TAŞ adlı Osmanlı Şirketi (İngiliz kökenli) Tünel işletme imtiyazını Osmanlı Tünel Anonim Şirketi`ne %5 tahville ödenmek üzere 95.000 Pound karşılığında devredildi. (Şirketin gerçek işleticisi merkezi Belçika`da bulunan SOFINA ve her biri 5 lira değerli 33.000 hisseli toplam 165.000 Osmanlı altını sermayeyle kurulmuştur).
Yine aynı tarihte Tünel’in Beyoğlu İstasyonunun yenilenerek üzerine Metro Han binası inşa edilmeye başlandı. (Çelik konstrüksiyonlu olarak yapılan, zemin ve merdivenleri mermer olan Metro Han’ın zemin katı Henri Gavand’ın projesine göre yapılmasına rağmen diğer katlarda plana uyulmamıştır)
1914: İki katlı olan Beyoğlu istasyonunun üzerine inşa edilen Metrohan binasının inşası tamamlandı.
1928: Dersaadet Tramvay Şirketi’nin yönetim binası olan Tünel’deki Metro Han’a yedinci kat eklendi.
1933: 19 ocak günü Tünel’de meydana gelen kazada Ali Rıza Efendi isimli gardöfren hayatını kaybetti. Kaza, vagonların herhangi bir yere çarpması veya kayış kopması neticesi değil Ali Rıza Efendi’nin vagondan düşmesi sonucu meydana geldi.
1939: Tünel Şirketi’nin hükümetçe satın alınıp millileştirilmesi konusunda Nafia Vekili AliÇetinkaya ile SOFİNA grubu temsilcisi H. Speciael arasında mukavele imzalandı. 12 Haziran’da satın alma mukavelesi tasdik edildi. 16 Haziran Şirketlerin Belediyeye devrine dair kanun Mecliste kabul edildi. 21 Haziran Satın alma mukavelesi Resmi Gazete’de yayınlandı. 23 Haziran da ise Şirketlerin Belediyeye devrine dair ,kanun, Resmi Gazete’de yayınlandı.
1943: Temmuz ayında Tünel’de büyük bir kaza meydana geldi. Kazada bir Tünel çalışanı hayatını kaybetti, 20 kişi de yaralandı.
1968: Tünel’in elektrifikasyona geçmesi nedeniyle ahşap olan Galata İstasyonu söküldü Tünel’in Galata (Karaköy) istasyon ve binalarının yapımına başlandı.
1971: Tünel’in Galata (Karaköy) istasyon ve binalarının yapımı tamamlandı. 02 Kasım 1971 Elektrikli Tünel’in resmi açılışı, İstanbul Belediye Reisi Fahri Atabey, İETT Genel Müdürü Saffet Gürtav, Havai Hatlar Müdürü Yüksek Elektrik Mühendisi Vural Erül, İETT yetkilileri, halk ve basın mensuplarının katıldığı törenle gerçekleştirildi.
1981: Tünel’in Karaköy istasyonunun üzerinde yedi katlı gar binasının inşasına başlandı. 1983: Karaköy gar binasının inşası tamamlandı.
1998: Tünel vagonlarının dış kaportası tamamen yenilendi.
2007: Tünel tesisleri depreme karşı güçlendirilmek üzere rehabilitasyona alındı. Karaköy ve Beyoğlu istasyonları yenilenerek giriş ve çıkışlar engelli yolculara uygun hale getirildi. Tünel araç yolunun (lonjin) tamamı, araçların gövdesi, rayların yüzde 40’ı, ışıklandırma ve enerji sistemi (katener) yenilendi.
2008: Mart ayında İETT’li ustalar Tünel’in ilk vagonlarını (1875-1968 yılları arasında kullanılan) birebir aslına uygun şekilde yeniledi.
2009: İETT arşivinden seçilen ve kronolojik tarihçenin önemli kilometre taşlarını içeren siyah beyaz fotoğraflardan oluşan ‘Yol Arkadaşınız İETT’ sergisi Tünel’in Karaköy girişinde açıldı.
2010: Dünyanın ikinci metrosu Tünel’in 135. yılı törenle kutlandı. 15 Şubat 2010 İstanbul’un Avrupa Kültür Başkenti seçilmesi dolayısıyla daha önce son seferini 21.00’da yapan Tünel, gece 22.45’e kadar çalışmaya başladı. 30 ekimden itibaren Toplu taşıma ücret tarifesi yeniden düzenlendi. Buna göre tam bilet 1,65 TL, indirimli bilet 0,95 (öğrenci), 1,10 (diğer) oldu. Daha önce aktarma almayan Nostaljik Tramvay ve Tünel aktarmaya almaya başladı. 2011: Tünel’in yapımcısı Fransız mühendis Eugene Henri Gavand’ın 1876 yılında Paris’te yayımladığı ve Tünel’in yapım hikayesiyle Osmanlı Hükümeti ile yürüttüğü görüşmeleri anlattığı “Tunnel de Constantinople-İstanbul Tüneli’ isimli kitabın çevirisi yapılarak araştırmacıların hizmetine sunuldu.Tünel makine dairesinin zemin zemin kaplamaları yapıldı.
17 Ocak 2011 Dünyanın ikinci metrosu Tünel’in 136. yılı dolayısıyla bir kutlama etkinliği düzenlendi. Programda İETT’nin 140. kuruluş yılı anısına çevirisini yaptığı “Tunnel de Constantinople-İstanbul Tüneli’ isimli kitabının tanıtımı gerçekleştirildi. Ayrıca, yıldönümü anısına “Tünel’ isimli bülten yayımlandı. Karaköy istasyonunda Tünel'in tarihini anlatan 'Zaman Tüneli' isimli sergi açıldı.
2 Kasım 2011 Tünel tarihinde bir ilk yaşandı ve akşam saatlerinde Karaköy istasyonunda canlı müzik dinletisi başladı.
2012: Mayıs ayında Nostaljik tramvayda görev yapan vatmanlar ve Tünel’de çalışan makinistler için 1930’lu yılların çizgisini taşıyan nostaljik giysiler tasarlandı.
2014: Tünel’in İnternet sitesi hizmete girdi.