SEKTÖRÜN TEMEL SORUNLARI
Her ne kadar Gaziantep’te ve Türkiye’de halı sektörü büyük bir hızla ilerlese de, firma yetkililerini rahatsız eden birtakım sorunların varlığı da inkâr edilemez. Sektörün gelişiminin teminat altına alınması için bu sorunların konuşulması ve tartışılması piyasadaki tüm aktörler için faydalı olacaktır.
Halı Dergisi olarak, sektörün önde gelen firmalarının yetkilileriyle görüşerek halı sektörünün yaşadığı temel sorunları ilk ağızdan okuyucularımıza yansıtmak istedik.
Firma yetkilileriyle yaptığımız görüşmelerde ilk dile getirilen sorun kalifiye eleman sıkıntısı olmuştur. Bunu sektörde yaşanan yoğun rekabet, bazı firmaların birbirlerinin desenlerini kopyalamaları, yeterli altyapıya sahip olmayan firmaların sektöre hızlı bir giriş yapmaları ve AR-GE eksikliği gibi başka sorunlar takip etmiştir.
Kaplan Kardeşler’den Genel Müdür Yardımcısı Ozan Boran yaptığı açıklamada “Kalifiye eleman büyük bir sorun. Ben insan kaynakları kökenli olduğum için, 10 yıldan beri bu sorunu bizzat yaşıyorum. Eskiden bir gün içerisinde mülakat yapardık. 200-300 kişi gelirdi. Biz de çok fazla eleme yöntemi uygulardık. Renk körlüğü testi ve yazılı sınav yapardık. Mavi yakalıyı bu şekilde alırdık. Ama şimdi böyle bir şansımız yok. Ülkenin refah seviyesinin yükselmesi, işsizlik sigortasının artması, insanların hizmet sektörüne kayması birtakım değişikliklere neden oldu. Artık fabrikada çalışacak işçi bulmakta zorlanıyoruz. Makineler kendi başına çalışmıyor” diyerek yaşanan kalifiye elman sıkıntısını ortaya koymaktadır. Kaplanser Carpet’tan Genel Müdür Muhittin Kaplan da “Kalifiye elemanın olmaması ciddi sıkıntı olarak söylenebilir. Ne yazık ki kendini geliştirmiş, eğitimli eleman yok” derken, Kaşmir Halı’dan Satış Müdürü Ercüment Doğdu “Sektörün temel sorunu kalifiye insan sayısının az olması. Satış ve pazarlama konusunda çok az yetkin insan var” diyerek sektördeki firmaların ortak sıkıntısını ortaya koymaktadır.
Açıkgöz İplik ve Halı’dan Yönetim Kurulu Üyesi Mustafa Açıkgöz ise kalifiye eleman sıkıntısına ek olarak başka sorunlardan da söz etmektedir: “Kalifiye eleman bulmakta sıkıntı yaşıyoruz. Ancak yine de bu çözülemeyecek bir sorun değil. Örneğin İŞKUR’un düzenlediği kurslarda yetişmiş elemanları kullanabiliyoruz. Asıl sorun pazarda daralma yaşanması. Piyasada ‘açık hesap’ çalışılması da bir başka sıkıntı kaynağını oluşturuyor. ‘Açık hesap’ çalışılınca hiçbir ödeme gününde yapılmıyor ve firmalar ödeme zorluğu yaşıyor. Köklü firmalar belki bu sorunu pek hissetmiyor ama bankadan kredi alarak faaliyet gösterenler bu sorundan ciddi şekilde muzdaripler” derken Art Halı’dan İhracat Sorumlusu Uğur Bediroğlu “Sektörde ürün geliştirme konusunda sıkıntı var. Yapılabilecek neredeyse bütün ürünler yapıldı, bütün iplik çeşitleri kullanıldı. Açıkçası zaman zaman biz de tıkanma noktasına geliyoruz. Daha önemli sorun ise buradaki kapasitenin büyümesinin rekabeti zorlaştırması ve birçok firmanın rekabeti fiyat düşürmek olarak algılaması. Pazarlama konusunda bazı firmaların bakış açısı yanlış. Bu durum olumsuz bir rekabet ortamı yaratıyor” demektedir.
Atlantik Halı’dan Genel Müdür Kaan Ateş ise başka bir soruna parmak basmakta ve “Sektörün temel sorunu yenilikçi bir yapıya sahip olmamasıdır. Taklitçi olmak yerine kendine özgü desenler ortaya çıkarırsak, dünya pazarında çok daha güçlü olabileceğimizi düşünüyorum. Şu ana kadar Türk firmaları ne yazık ki yabancı firmaları taklit etti veya onlarınkine benzer ürünler sundu. Hâlbuki bizim amacımız kendine özgü bir yapıyı ortaya koymak olmalı” demektedir. Covtex Feizy’den Satış Müdürü Jülide Akgül Eke de benzer bir konuya değinmekte ve “Özellikle kopyalama sektörde çok ciddi bir sıkıntı haline geldi. Belki bu konuda yazılı kanunlar vardır ama ne yazık ki ülkemizde kopyalama engellenemiyor. Üstelik makine halısını kopyalamak gelişen teknolojiyle çok kolaylaştı. Hepimiz aynı şehirde olduğumuz için kopyalama daha da rahat gerçekleştiriliyor. Yaptığınız bir deseni, renk grubunu korumaya çalışmak artık çok zor” diyerek firma olarak yaşadıkları temel bir sıkıntıyı dile getirmektedir.
Doğuş Peluş Halı’dan Firma Sahibi Hakan Bese ise merdiven altı üretimden dert yanmakta ve “Ciddi emek harcayarak bir şeyler başarmaya çalışıyoruz ama ‘merdiven altı’ diye tabir edilen firmalar tarafından ürünlerimizin korsanları imal ediliyor. Biz halı sektörüne tamamlayıcı malzeme olarak dekoratif ürünler yapıyoruz. Merdiven altı firmalar, malzemeden çalarak, kalitesiz ürünler imal ediyorlar. Bu durum bizi etkiliyor” diyerek sıkıntısını ortaya koymaktadır. Konfor Halı’dan Firma Ortağı Furkan Özdurdu ise kalifiye eleman sıkıntısına vurgu yapmakta ve “Şu anda en büyük problem kalifiye eleman bulmada sıkıntı yaşamamız. Meslek okulları halı konusunda özellikle de desinatörlük alanında yetersiz kalıyorlar. Maalesef yeterince desinatör yetişmiyor. Yetişen desinatörler de fabrikalarda kalıcı olamıyorlar. Fabrikalar arasında sürekli bir rotasyon yaşanıyor. Bence en büyük problem kalifiye elemanın yetişmemesi, bir şekilde yetişen elemanın da istikrarlı olmamasıdır. Firmalar arasında çok ciddi transferler oluyor. Bir meslek yüksek okulu kurulup halıda gerekli olan kalifiye elemanın yetiştirilmesi gerekiyor” diyerek hem sorunu hem de soruna dair çözüm önerisini dile getirmektedir. Merinos Halı’dan İhracat Müdürü Yeliz Mamak da bu konuya değinmekte ve “Bu işi bilen insanları bulmak vakit alıyor. Açıkçası bu işi öğrenmek de vakit alıyor. Bir insanın gelip halının teknik özelliklerini öğrenmesi, fiyat konusunda fikir sahibi olabilmesi, bir müşteri bir şey sorduğunda ürün hakkında yorum yapabiliyor olması için uzun süre geçmesi gerekiyor. Gaziantep’te firma sayısı da her geçen gün arttığı için kalifiye elman bulma konusunda sıkıntılar artıyor” demektedir.
Oryantal Carpet’tan Dış Ticaret Koordinatörü Erol Çil de birincil problem olarak yetişmiş eleman sıkıntısını saydıktan sonra, “İkinci en büyük sorun da herkesin aynı ürünü aynı şekilde yapması. Bu da bana göre büyük bir dezavantaj. Firmalar hiçbir şekilde AR-GE ve yeni ürün çalışması yapmıyorlar. Sadece birbirlerini taklit ediyorlar” demektedir. Yusuf Carpet’tan Dış Ticaret Müdürü Yusuf Özgür Seven ise “Pazardaki rekabet ciddi bir sorun. Aşırı rekabet yüzünden fiyatlar ve kâr marjları gün geçtikçe düşüyor. Herkes pastadan bir dilim almak istiyor. Dolayısıyla bu da kâr marjlarını aşağıya çekiyor” şeklinde konuşurken, Özulutaş Carpet’tan Firma Sahibi Tayfun Ulutaş enerji maliyetlerinin çok yüksek olmasını ve devletin Gaziantep’e teşvik vermemesini başlıca sorunlar arasında saymaktadır.
Öte yandan Arıcılar Halı’dan İşletme Müdürü Murat Sönmez “Temel sorun şirketlerin kurumsallaşamaması. Gaziantep’te bu büyük bir sıkıntı olarak kendini gösteriyor. Burada akraba ilişkileriyle ticaret yapmak yaygındır. Aktif şirketler olarak bir türlü kurumsallaşamıyoruz” diyerek farklı bir konuya dikkat çekerken, Bükücü Tekstil’den Yönetim Kurulu Başkanı Asım Bükücü ise bilinçsiz üretim ve pazarlamayı, rekabetin çok büyük ve acımasız olmasını, kalifiye eleman eksikliğini ve açık hesaplarla ticaret yapılarak müşteriye çok fazla taviz verilmesini temel sorunlar arasında saymaktadır.
Görüldüğü gibi her ne kadar Türkiye’de halıcılık sektörü büyük bir ivme kazanmış olsa da birtakım sorunların varlığı da yadsınamaz. Yukarıda bahsi geçen sorunlar umuyoruz ki, sektörün ileri gelenleri ve devlet yetkilileri tarafından değerlendirmeye alınacak ve halı sektörünün daha da hızlı gelişmesine sekte vuran bu sıkıntılar birer birer ortadan kaldırılacaktır.