Ocak 2011 de Gorban’ı (Giresun-Ordu Banliyösü) ilk gündeme getirdiğimizde bir çok kişinin dudak büktüğünü biliyorum. Ancak geldiğimiz noktada bir çok şehir harıl harıl raylı sistem projesi yapmaya başladı. Herkes biliyor ki en çağdaş, en güvenli ve en ucuz toplu taşıma sistemi raylı sistemdir.
Hatırlatmakta fayda var, Giresun Ordu arası yalnızca 45 km ve bu 45 km mesafe içerisinde bulunan 3 ilçeyle (Keşap’ı da katarsak 4 ilçe oluyor) birlikte bu iki vilayet adeta birleşmiştir. Hiç kuşku yok ki, havaalanının açılmasıyla birlikte gerek turizmde gerekse sanayide katedilecek ivme ile nüfus yoğunluğu daha da artacaktır. Bu yoğunluk aynı oranda da sahil yolunun trafiğine yansıyacaktır.
Mevcut durumda yapılaşmanın doğu batı yani tek eksen üzerinde olması, ve gelecekte de bu şekilde yoğunlaşacağını düşünürsek, Giresun Ordu banliyösünün artık zamanı gelmiştir.
Mesafe öncelikle Ordu ile Giresun Aksu olmalı, ikinci aşamada Tirebolu Efirli arası olmalıdır. Bakım atölyesi için de Yolağzı veya Espiye Tirebolu arası idealdir.
Güzergah belirlenirken, Üniversiteler, OSB ler, otobüs terminalleri, stadyumlar v.b göz önünde bulundurulmalıdır. Bunun tersi de düşünülebilir, yani bundan sonra otogar, stadyum vb, tesisler banliyö güzergahına inşa edilebilir.
Mümkün olduğu kadar yerleşimlerin güneyinden yapılmalıdır. Eğer Ordu çevreyolu turna suyundan itibaren Bulancak ve Giresun’un güneyinden Keşap’a bağlanırsa, o zaman raylı sistem kolaylıkla sahilden yapılabilir.
Bu mesafenin ileride yapılacak sahil demiryoluna entegresi düşünülmelidir.
Sistem düşünülürken öncelikle nüfus yapısı yerine bu iki vilayet ve 4 ilçenin yapılaşma şekli ele alınmalıdır. Çünkü büyükşehirlerde dağınık yerleşmeyle raylı sistem sadece bulunduğu hat’a hitap ederken, bu bölgede şehirleşme doğu batı istikametinde olduğundan dolayı raylı sistem Giresun’un, Ordu’nun ve 3 ilçenin (Bulancak, Piraziz, Gülyalı) tamamına hitap etmektedir. Her ne kadar nüfus potansiyeli yaklaşık 400.000- olarak gözükse de, bu tek hat üzerinde 2 adet üniversite, bir çok Lise, OSB ler, iki şehrin havaalanı ulaşımı ve çok sayıda kamu kurumları direkt olarak yolcu potansiyeline yansıyacaktır. Ayrıca yaz aylarındaki nüfusun bir hayli yükseldiğini de unutmayalım.
Finansman olarak; Halen İstanbul’daki Giresun ve Ordulular (yaklaşık bir milyon) için yapılan harcamayı Giresun ve Ordu’ya aktarırsanız sorun kalmaz, zira Giresun ve Ordu’nun sorunlarını çözmek , İstanbul’un sorunlarını çözmek anlamına gelir. Öte yandan Tirebolu demiryolu ile birlikte Gümüşhane ve Erzincan’ın (hatta Erzurumun) Giresun ile entegrasyonu da başlı başına bir ekonomik kaynaktır.
Kuşkusuz raylı sistemin avantajları saymakla bitmez ama en önemlisi, Tirebolu ile Ordu arası karadeniz’de önemli bir cazibe merkezi haline gelecektir. Birde Tirebolu Erzincan demiryolunun yapılacağını düşünürsek, Tirebolu Espiye arası yeni Giresun olur.
Giresun belediyesi ve Ordu belediyesi yada bu iki ilin vekilleri projeyi hazırlayıp, ulaştırma bakanlığına götürmekle işe başlayabilirler. Bu gün büyükşehirlerin metrolarını dahi bakanlık üstlenmiş durumdadır. Kaldı ki Giresun ve Ordu’da yerleşimlerin tek hat üzerinde olması, güzergahın kısa olması, yolun önemli bir kısmının yer üstünden gidecek olması, iki vilayete tek proje talebi ve bu yolun ilerde sahile yapılacak hızlı tren yoluna entegre edilecek olması projeyi oldukça cazip hale getirmektedir.
Aynı sistem Trabzon – Rize arasına ve Terme –Samsun – Bafra arasına da düşünülebilir, bir sonraki aşamada ise (otofinansman avantajıyla) bu sistemler birbirine entegre edilerek sahilde hızlı tren projesine dönüştürülebilir.
Giresun her konuda en sona kalıyor. Bari raylı sistem zamanında yapılsın.
Birde son günlerde Giresun Ordu birleşmesi ve yeni çıkan yasa ile büyükşehir (bütünşehir) statüsüne geçilmesi tartışılmaktadır. Kuşkusuz bu iki vilayet güçlerini birleştirirse karadenizin en büyük ili olur, kaynakları artar, cazibe merkezi olur, ancak bütünşehir uygulamasıyla değil.
Giresun ve Ordu birleşmesi için öncelikli şart Giresun Ordu merkezli yeni bir karayolları bölge müdürlüğü kurulmasıdır. İkinci olarak ise, bu iki ilin büyükşehir olması sadece sahili anakente bağlayan Genişşehir uygulamasıyla verimli olur. Bu şekilde hem Giresun’un hem Ordu’nun hem de Rize’nin genişşehir yapılması sahildeki düzensiz yapılaşmayı önleyecektir. Kaldı ki Giresun ve Ordu birleşmeden de her konuda işbirliğine gidebilir, gitmelidir de.
Yani eski büyükşehir yasasına göre birleşme ekonomik olarak avantajlı görünmekle birlikte, yeni bütünşehir yasasıyla yapılacak birleşme ile bu kadar büyük ve sarp araziye sahip coğrafyaya hizmet götürmek hiç kolay değildir.
Karadenizde sahilden 10km lik bir mesafenin dışında en uygun yapılanma belde örgütlenmesidir. Aslında kayıtlı nüfusu ne olursa olsun, karadenizde beldeler kapatılmamalıdır çünkü herkes biliyor ki bu beldelerin gündüz nüfusu kayıtlı nüfusunun en az iki katıdır. Beldeleri kapatmak yerine, iç ilçelerde geniş ilçe veya geniş belde uygulaması yapılabilir, bunun anlamı içerdeki belediye sınırlarının ilçe sınırları yapılmasıdır. Yani sahilde dağınık yerleşim, içerde toplu yerleşim öngörülmelidir.
Bütünşehir uygulaması, dağınık yerleşimden dolayı karadenize uygun değildir, çünkü bu şekilde anakent belediyesi her köye yol yapmaktan, (yolun bozulup tekrar yapılmasından) il yada ilçe merkezlerine yeterli hizmeti veremeyecektir. Nihai hedef bütünşehir olsa bile, öncelikle anakent ile sahil ilçelerini birleştirerek sürdürülebilir kalkınma sağlanmalıdır ve daha sonra tedrici olarak bütünşehir uygulamasına geçilmelidir.