Arşiv (February 2008) 84 83 82 81 80 79 78 77 76 75 74 73 72 71 70 69 68 67 66 65 64 63 62 61 60 59 58 57 56 55 54 53 52 51 50 49 48 47 46 45 44 43 42 41 40 39 38 37 36 35 34 33 32 31 30 29 28 27 26 25 24 23 22 21 20 19 18 17 16 15 14 13 12 11 10 9 8 7 6 5 4 3 2 1 > Türkiye Ekonomi > İstanbul, Merkez’in gölgesinde kaldı
İstanbul, Merkez’in gölgesinde kaldı
BİR yer­den baş­ka bir ye­re ta­şın­mak ger­çek­ten de zor. Dert et­me­mek müm­kün de­ğil. Bir Ja­pon ata­sö­zü “Üç ta­şın­ma, bir yan­gı­na be­del­dir” der. Bu yüz­den ol­sa ge­rek haf­ta­lar­dır Mer­kez Ban­ka­sı’nın İs­tan­bul’a ta­şın­ma­sı­nı tar­tı­şı­yo­ruz. Da­ha ta­şı­na­ma­dan or­ta­lık yan­gın ye­ri­ne dön­müş gö­zü­kü­yor. Tar­tış­ma­ya ka­tıl­ma­yan yok gi­bi. Hü­kü­met­ten mu­ha­le­fe­te; ban­ka­cı­dan em­lak­çı­ya ka­dar her­kes işin için­de. An­cak tar­tış­ma­la­rın içe­ri­ği­nin ta­raf­lar ka­dar zen­gin ol­du­ğu­nu söy­le­mek pek de müm­kün gö­rün­mü­yor.
Bun­ca gü­rül­tü­nün bir ne­de­ni de Tür­ki­ye Cum­hu­ri­ye­ti Mer­kez Ban­ka­sı’na at­fe­di­len imaj­la il­gi­li. Bir ta­raf­ta “Mer­kez Ban­ka­sı’nın ye­ri, Cum­hu­ri­yet’in baş­ken­ti­dir” gö­rü­şü hâ­kim. Bu yö­nüy­le tar­tış­ma, ol­duk­ça alı­şıl­dık bi­çim­de, sim­ge­ler üze­rin­den yü­rü­tü­len bir re­jim tar­tış­ma­sı­na dö­nü­şü­yor. Ta­raf­la­rın çok, içe­ri­ği­nin az ol­ma­sı da bu­ra­dan kay­nak­la­nı­yor. İl­gi­li il­gi­siz on­ca ki­şi­nin zih­nî ar­ka pla­nın­da da bu ta­raf­tar­lık ha­li hâ­kim.
Tar­tış­ma­lar­da içe­ri­ğin za­yıf­lı­ğı­nın bir baş­ka ne­de­ni de, İs­tan­bul’u ulus­la­ra­ra­sı bir fi­nans mer­ke­zi­ne dö­nüş­tür­me pro­je­si­nin ye­te­rin­ce an­la­tı­la­ma­ma­sı. Tür­ki­ye’de bu ko­nu­da sa­de­ce Ban­ka­lar Bir­li­ği’nin ha­zır­lat­tı­ğı bir ça­lış­ma bu­lu­nu­yor. Bu­nun öte­sin­de hü­kü­met ta­ra­fın­dan sa­hip­le­ni­len, ar­tı­la­rı ve ek­si­le­riy­le net­leş­miş bir yol ha­ri­ta­sı ka­mu­oyuy­la ye­te­rin­ce pay­la­şı­la­ma­dı. Viz­yon ola­rak ol­duk­ça an­lam­lı olan bu he­de­fin ope­ras­yo­nel ayak­la­rı net­leş­ti­ri­le­me­di. Böy­le­ce fi­nans­la il­gi­li ku­rum­la­rın An­ka­ra’dan İs­tan­bul’a ta­şın­ma­sıy­la İs­tan­bul’un fi­nans mer­ke­zi­ne dö­nü­şe­ce­ği gi­bi yan­lış bir al­gı oluş­tu. Ta­şın­ma tar­tış­ma­la­rı fi­nans mer­ke­zi pro­je­si­ni göl­ge­de bı­rak­tı.
Ulus­la­ra­ra­sı fi­nans mer­kez­le­ri te­sa­dü­fen or­ta­ya çık­mı­yor kuş­ku­suz. Ce­nev­re Üni­ver­si­te­si’nden Prof. Yo­us­sef Cas­sis’e gö­re, Ams­ter­dam, Lon­dra ve New York tec­rü­be­le­ri uzun va­de­de üç fak­tö­rü öne çı­ka­rı­yor: Bi­rin­ci­si, fi­nans mer­kez­le­ri eko­no­mi­nin güç­lü ol­du­ğu ül­ke­ler­de or­ta­ya çı­kı­yor. Kü­re­sel eko­no­mik gü­cü yük­se­len ül­ke­le­rin şe­hir­le­ri de bun­dan pay alı­yor. İkin­ci bir özel­lik, söz ko­nu­su şe­hir­le­rin baş­ta sa­vaş ol­mak üze­re tüm si­ya­si is­tik­rar­sız­lık­lar­dan uzak dur­ma­la­rı. Zi­ra pa­ra, is­tik­rar­lı ve gü­ven­li li­man­la­rı ter­cih edi­yor. Son bir özel­lik ise fi­nans mer­kez­le­ri­nin ge­liş­miş bir hu­ku­ki ve tek­no­lo­jik alt­ya­pı ile ni­te­lik­li in­san gü­cü­nün bu­lun­du­ğu şe­hir­le­ri ter­cih et­me­si. Uzun va­de­de an­lam­lı olan bu fak­tör­le­re, ge­çi­ci an­cak kı­sa va­de­de et­ki­li olan (il­gi­li mev­zu­at­ta ya­pı­la­cak de­ği­şik­lik­ler­le bir teş­vik sis­te­mi ge­liş­tir­mek gi­bi) baş­ka un­sur­la­rı da ek­le­mek müm­kün. Ver­gi ve ben­ze­ri yük­le­rin dü­şük ol­du­ğu, ser­ma­ye­nin ra­hat­ça do­la­şa­bil­di­ği ül­ke­ler, ser­ma­ye­yi da­ha ra­hat çe­ki­yor.
Bu açı­dan İs­tan­bul’un da­ha doğ­ru­su Tür­ki­ye’nin po­tan­si­ye­li var kuş­ku­suz. Son yıl­lar­da ser­gi­le­nen ge­rek si­ya­si ve eko­no­mik is­tik­rar, ge­rek­se dış po­li­ti­ka­da­ki ba­şa­rı­lar umut ve­ri­ci. An­cak hem böl­ge­sel hem de kü­re­sel öl­çek­te kat edil­me­si ge­re­ken me­sa­fe­ler çok faz­la. Ban­ka­lar Bir­li­ği’nin ça­lış­ma­sın­da bun­lar­dan ba­zı­la­rı ön pla­na çı­kı­yor. Ör­ne­ğin, si­ya­si ve eko­no­mik is­tik­rar, ya­sal or­tam ve iş yap­ma ko­lay­lı­ğı gi­bi fak­tör­ler açı­sın­dan İs­tan­bul ra­kip­le­ri­ne gö­re de­za­van­taj­lı.
İs­tan­bul’un böl­ge­de­ki baş­lı­ca ra­kip­le­ri Du­ba­i, Bah­reyn ve Ka­tar. Kör­fez ül­ke­le­ri uzun bir za­man­dır böl­ge­nin fi­nan­sal mer­ke­zi ol­mak için ya­rı­şı­yor­lar. Bu an­lam­da hem ya­sal dü­zen­le­me ve yü­küm­lü­lük­ler açı­sın­dan ca­zip­ler, hem de fa­iz­siz ban­ka­cı­lık/fi­nans hiz­met­le­riy­le bir­çok açı­dan ön­cü­ler. Tek­no­lo­jik alt­ya­pı da dâ­hil kı­sa va­de­de et­ki­li ola­bi­le­cek teş­vik ve dü­zen­le­me­le­ri sağ­la­dı­lar. Böl­ge­nin Sin­ga­pur’u ya da Hong Kong’u gi­bi­ler. Fa­iz­siz fi­nan­sın mer­ke­zi ol­ma­ya ça­lı­şan baş­ka ül­ke­ler de var. Özel­lik­le Ma­lez­ya bu ko­nu­da çok azim­li. Da­ha şim­di­den bir çe­şit fa­iz­siz tah­vil olan “su­kuk” pi­ya­sa­la­rı­nın bü­yük­lü­ğü 50 mil­yar do­la­rı geç­miş du­rum­da. Kua­la Lum­pur’un fi­nans mer­ke­zi he­de­fi, di­ğer­le­rin­de ol­du­ğu gi­bi hü­kü­me­tin­den mer­kez ban­ka­sı­na ka­dar her ke­si­min des­te­ği­ni alı­yor.
Tür­ki­ye, dün­ya­nın en bü­yük 20 eko­no­mi­si ara­sın­da yer alı­yor; an­cak ha­len fi­nan­sal bir mer­kez de­ğil. En­deks­le­re gö­re İs­tan­bul ilk 50’de bi­le yok. As­lın­da fi­nan­sal öl­çek an­la­mın­da ken­di coğ­raf­ya­mı­zın de­ğil Sin­ga­pur’u, bir New York’u ya da Lon­dra’sı ola­bi­le­cek den­li bü­yük bir ül­ke­yiz. Bu­nu sağ­la­ma­nın yo­lu da ken­di­siy­le ve çev­re­siy­le ba­rı­şık bir Tür­ki­ye’den ge­çi­yor. Si­ya­si, kül­tü­rel ve eko­no­mik ola­rak uz­la­şı­yı ve is­tik­ra­rı sağ­la­mış bir Tür­ki­ye, mer­kez ola­bi­lir. An­cak böy­le bir Tür­ki­ye ener­ji­si­ni doğ­ru za­man­da, doğ­ru yer­le­re ka­na­li­ze ede­bi­lir. Bu ko­şul­lar kü­re­sel bir mer­kez ol­ma­nın, ol­maz­sa ol­maz­la­rı­dır.
Şim­di­lik ya­pıl­ma­sı ge­re­ken, “fi­nan­sal bir mer­kez ola­rak İs­tan­bul” pro­je­si­nin ka­mu­oyu­na açık­ça an­la­tıl­ma­sı, pay­la­şıl­ma­sı ve ik­na edil­me­si­dir. Böy­le­lik­le her­ke­sin, bu­ra­da­ki he­de­fi ve ka­zan­cı gör­me­si sağ­lan­ma­lı­dır. Viz­yon, an­cak pay­la­şıl­dık­ça ba­şa­rı şan­sı bu­lur. İle­ti­şim ve iş­bir­li­ğiy­le en­gel­le­rin ço­ğu aşı­la­cak­tır. Bel­ki de bu­na en çok ih­ti­yaç du­yan, ka­mu ku­rum ve ku­ru­luş­la­rı­dır. Böy­le­ce Mer­kez Ban­ka­sı da bu viz­yo­na say­gı du­ya­cak ve sa­hip­le­ne­cek­tir. Tıp­kı di­ğer ül­ke mer­kez ban­ka­la­rı­nın yap­tı­ğı gi­bi. So­nuç­ta fi­nan­sal is­tik­ra­rın sağ­lan­ma­sın­dan öde­me­ler sis­te­mi­nin sağ­lık­lı iş­le­yi­şi­ne ka­dar bir­çok iş Mer­kez Ban­ka­sı’nın so­rum­lu­lu­ğun­da­dır. Mer­kez ban­ka­la­rı, fi­nan­sal pi­ya­sa­la­rın en önem­li ak­tör­le­ri­dir. On­lar özel ku­rum­lar­dır. Her yer­de ya da hiçbir yer­de ola­bi­lir­ler. Önem­li olan ih­ti­yaç duy­du­ğu­nuz­da ya­nı ba­şı­nız­da ol­ma­la­rı­dır. Kuş­ku­suz Mer­kez Ban­ka­sı’nın İs­tan­bul’a ta­şın­ma­sı onu mer­kez yap­maz. İs­tan­bul, za­ten mer­ke­zin ta ken­di­si­dir.
Yeni eylem planı, ekonomiye yön vermekten uzak
Türkiye’de yoksulluk derinleşiyor mu?