NKU Projeleri ListesiAranan Özellikte Proje Sayısı 52
Proje Türü(Tümü) TÜBİTAK
Trakya Bölgesinde Yetişen Bazı Circium Türlerinden Sekonder Metabolitlerin İzolasyonu, Ki,myasal Yapılarının Aydınlatılması ve Bazı Biyolojik Aktivitelerinin Belirlenmesi Prof. Dr. Temine ŞABUDAK Fen - Edebiyat Fakültesi TÜBİTAK
Trakya Bölgesinde Yetişen Bazı Circium Türlerinden Sekonder Metabolitlerin İzolasyonu, Ki,myasal Yapılarının Aydınlatılması ve Bazı Biyolojik Aktivitelerinin Belirlenmesi
Proje Özeti Son yıllarda bitkilerdeki etken maddelerin izolasyonu ve etkilerinin araştırılması bilimin odağı haline gelmiştir. Bitkiler ve bitkilerdeki etken maddeler farmakoloji endüstrisinde önemli bir yere sahiptir. Bu etken maddeler arasında yeralan sekonder metabolitler fitosteroller, terpenler, terpenoidler, alkaloidler, fenolikler, flavonoidler gibi bileşiklerdir. Bu bileşiklerin, birçok sektörde hammadde olarak kullanılması ve insan sağlığı üzerindeki olumlu etkilerinin belirlenmesi; araştırıcıların; hem bu bileşiklerin elde edilme metotlarının geliştirilmesi, hem de etki mekanizmalarının belirlenmesi üzerinde yoğunlaşmasına neden olmuştur. Bu nedenle bitkilerin içerdiği sekonder metabolitlerin izolasyonu ve etkilerinin ortaya konması son derece önemlidir. Bu projede, Trakya bölgesinde yetişen, biyolojik ve kimyasal özellikleri araştırılmamış olan, Cirsium creticum (Lam.) d'Urv. subsp. creticum (Asteraceae) ve Cirsium italicum (Savi) DC. (Asteraceae) ekstrelerinin, flavonoid / fenolik bileşiklerinin izolasyonu ve moleküler yapılarının açıklanması ile uçucu bileşiklerinin tayini gerçekleştirilecektir. Ayrıca, ham ekstrelerin ve izole edilen saf maddelerin; toplam flavonoid/fenolik içeriği, antioksidan, antimikrobiyal ve antifungal aktivitelerinin belirlenmeside projenin amaçları arasında bulunmaktadır. Literatürde, C. creticum (bir makale hariç) ve C. italicum bitkisinin, kimyasal içeriği ve biyolojik aktivitesiyle ilgili bir çalışmaya rastlanmamıştır. Dolayısıyla yapılacak olan bu çalışma ilk defa literatüre sunulacağından dolayı özgünlük kazanmaktadır. Cirsum Mill. (Köygöçüren) cinsine ait olan birçok taksonun halk arasında değişik amaçlar için yaygın olarak kullanıldığı bilinmektedir. Genellikle tohum, kök, gövde ve çiçeklerin kaynatılması ile hazırlanan ekstraksiyonlar, varis, hemoroid, peptik ülser, öksürük ve bronşit gibi başlıca rahatsızlıkların tedavisinde kullanılmaktadır (Loizzo ve ark, 2004; Orhan ve ark, 2007; ). Yeşilada ve ark. (1999) ülkemizin kuzeybatı bölgesinde, C. italicum (Savi) DC. tohumlarının (kısa kangal) kaynatılarak hazırlanan ekstraksiyonları sabahları aç karnına içildiğinde hemorid tedavisinde etkili olduğunu rapor etmişlerdir. Genç ve Özhatay (2006), Çatalca’da (İstanbul) yapmış oldukları etnobotanik çalışmasında C. creticum subsp. creticum (eşekçalısı) taksonunun meyvelerinin ise halk arasında mantar zehirlenmelerine karşı kullanıldığını tespit etmişleridir. Yine başka bir çalışmada ise C. creticum subsp. creticum taksonunun gövdelerinin kabuklarının soyulup çiğ olarak yenildiği yada yemeğinin yapıldığı bildirilmiştir (Kızılarslan ve Özhatay, 2012). Flavonoidler, bitkilerde antioksidan (Bilaloğlu ve Harmandar, 1997), enzim inhibitörü (Harborne ve Williams, 2000; Seralini ve Moslemi, 2001; Sarno vd., 2002) ve aynı zamanda UV ışınlarından koruma (Shirley, 1966) gibi önemli özelliklere sahiptir. Son yıllarda flavonoidlerin, endüstrinin çeşitli alanlarında kullanılması için yürütülen araştırmaların sayısı artmaktadır. Bu bileşiklerin antioksidan özellikleri, çeşitli ürün ve malzemeyi boyama yetenekleri, metallerle bileşik oluşturma özelliklerinden dolayı besin, tekstil, deri, metallurji, tıp, ziraat ve benzer alanlarda kullanılma olasılıkları artmaktadır (Bilaloğlu ve Harmandar, 1997). Bu nedenle yeni flavonoidlerin elde edilmesi ve kullanım alanlarının genişletilmesi güncel ve önemli konular arasında bulunmaktadır. Antioksidanlar canlı metabolizmalarda serbest radikallere karşı savaşan moleküllerdir. Serbest radikaller vücudumuzun yapı taşları olan hücrelere zarar verirler damar sertliği, kalp hastalıkları ve kanser gibi çeşitli hastalıklara sebep olmaktadır (Floyd, 1990; McCord, 1985). Flavonoidlerde, antioksidan özelliklerinden dolayı, gıda sanayinde ve koruyucu tıpta kullanılan doğal antioksidanlardır ve bitki ekstrelerinde bol miktarda bulunmaktadırlar (Özyurt, 2005). Yapılması planlanan çalışmada, ilk önce ham ekstrelerde toplam flavonoid / fenolik miktarı ve toplam antioksidan aktivite tayini yapılacak, daha sonrada izole edilen saf maddelerde, beş yöntem kullanılarak (DPPH radikali giderimi aktivitesi, süperoksit anyon radikali giderimi, ABTS katyon radikali giderimi, ferik iyon indirgeme,Cuprac ve β-karoten-linoleik asit yöntemleri göre antioksidan tayini) antioksidan aktivite araştırılacaktır. Çalışma materyalleri, haziran-ekim ayları arasında Trakya bölgesinden toplandıktan sonra, gölgede kurutulacak ve toz haline getirilecektir. Daha sonra seçilen Cirsium türleri, %80 lik etanol ile oda sıcaklığında maserasyon yöntemine göre ekstrakte edildikten sonra polarite artış sırası ile n-hekzan, diklorometan, etilasetat ve n-bütanol ile ekstrakte edilecektir. Elde edilen ham eksrelerin toplam fenolik/flavonoid (Amarowicz, et al. 2005; Moreno, et al., 2000) miktarı saptanacaktır. Ayrıca, ham ekstrelerde, antioksidan, antimikrobiyal (Anonymous a, 2012; Anonymous b, 2012) ve antifungal (Anonymous b, 2008) aktivite çalışmasıda yapılacaktır. İzolasyon çalışması için, biyolojik aktivitesi yüksek olan ekstreler seçilerek, silikajel, poliamid, sefadeks LH-20, dolgu maddeleri içeren kolonlarda ilk ayırıma tabi tutulduktan sonra alt fraksiyonlar RP-HPLC ile saflaştırılacaktır. İzole edilen saf maddelerin yapıları, 1D, 2D NMR teknikleri, LC-Q-TOF, HRMS, IR ve UV spektrofotometreleri kullanılarak açıklanacaktır. Bununla birlikte, izole edilen saf maddelerin antioksidan, antifungal ve antimikrobiyal aktiviteleride tayin edilerek ilaç olma potansiyelleri araştırılacaktır. C.creticum ve C. itlaicum’un n-heksan ekstreslerindeki uçucu bileşiklerin tayini GC-MS/MS yöntemi kullanılarak gerçekleştirilecektir. Projenin başarılı bir şekilde sonuçlanmasıyla; literatüre, başta kimya bilimi olmak üzere eczacılık, tıp ve benzeri bilimlere, farklı biyolojik aktivite çalışma alanlarına ve yeni bitki droglarının hazırlanması alanında, doğal bileşikler /ilaç endüstrisine katkı sağlanması söz konusu olabilecektir. Ayrıca, Cirsium türlerinin kemataksonomik bakımdan değerlendirilmesi yapılacak ve bu türlerden yeni biyolojik aktif flavonoidlerin izolasyonu gerçekleştirilecektir. Antimikrobiyal aktivitesi yüksek bulunan saf maddelerin, enfeksiyon hastalıklarının tedavisinde, bazı sentetik antibiyotiklere alternatif olarak kullanılabilecek ve antifungal aktivitesi yüksek olan saf maddelerinde mantar hastalıklarının tedavisinde kullanılabilecek potansiyel ilaca dönüşümü sözkonusu olabilecektir. Bunun yanında antioksidant aktivitesi yüksek olan maddelerin izolasyonuyla, gıda sektöründe ve koruyucu tıpta kullanılabilecek doğal antioksidanların tayini sağlanmış olacaktır.
Elektro Lif Çekim (Elektrospinning) Tekniği ile Nanoliflerden İplik Eğirme Yönteminin Geliştirilmesi Prof. Dr. Fatma GÖKTEPE Çorlu Mühendislik Fakültesi TÜBİTAK
Elektro Lif Çekim (Elektrospinning) Tekniği ile Nanoliflerden İplik Eğirme Yönteminin Geliştirilmesi
Elektrik alan ile lif çekimi (electrospinning) yöntemi ile nanometre seviyelerinde inceliğe sahip elyaf üretimi; liflerin sağladığı üstün performans yanında basit ve esnek üretim şekli nedeniyle son yıllarda yaygın bir uygulama haline gelmiştir. Ancak mevcut uygulamalarda lifler, dokusuz yüzey halinde üretilebilmekte, bu durum ise yüksek özellikli liflerin kullanım alanını sınırlamaktadır. Oysa elektrik alanda lif çekim yöntemiyle üretilen nanoliflerin doğrudan iplik halinde eğrilebilmesi gerçekleştirilebilirse, söz konusu lifler dokuma veya örme yüzey haline rahatlıkla dönüştürülebilecek ve bu sayede çok daha geniş bir kullanım alanı sağlanmış olacaktır. Bu doğrultuda önerilen projede temel amaç, elektrik alanda lif çekim yöntemini esas alarak nanometre düzeyinde inceliğe sahip liflerden oluşmuş bükümlü iplikleri kesintisiz bir şekilde eğirebilen, ipliğe istenen büküm miktarını verebilen ve bobin formunda sarabilen bir sistemin tasarımı, imalatı ve bilgisayar kontrolüyle çalıştırılmasıdır. Diğer bir ifadeyle elektrolif çekim yöntemini esas alarak tamamen yeni komple bir eğirme sisteminin geliştirilmesidir. Böylelikle Türkiye’de ilk defa nanolifli iplik üretimi gerçekleştirilmiş olacaktır.
Ergene Havzası Endüstri Ve Kent Atmosferinde Hava Kirleticilerinin (Pm, Voc, Pah, So2, No2, 03) Düzey, Kaynak ve Salık Etkilerinin Belirlenmesi, Sağlık Risk Haritalarının Çıkartılması ve Bölgeye özgü Kirletici Konsantrasyon-Sağlık Etkisi Fonksiyonlarıın Türetilmesi. Prof. Dr. Lokman Hakan TECER Çorlu Mühendislik Fakültesi TÜBİTAK
Ergene Havzası Endüstri Ve Kent Atmosferinde Hava Kirleticilerinin (Pm, Voc, Pah, So2, No2, 03) Düzey, Kaynak ve Salık Etkilerinin Belirlenmesi, Sağlık Risk Haritalarının Çıkartılması ve Bölgeye özgü Kirletici Konsantrasyon-Sağlık Etkisi Fonksiyonlarıın Türetilmesi.
Atmosferik hava kirleticilerin insan sağlığı ve çevreye olumsuz etkileri bilinmektedir. Global olarak başlıca hava kirleticiler kent ve endüstri merkezlerinde yoğunlaşmıştır. Son yıllarda hızla kentleşen, sanayileşen ve yoğun hava kirliliğinin yaşandığı Ergene Havzası’nda solunum yolu, astım ve alerjik gibi hastalıkların prevalansının yüksek olduğu rapor edilmektedir. Havza, kentsel kirleticilerin direkt etkileri yanında, hem yoğun endüstri bölgesi olması hem de bölgeyi birbirine bağlayan karayollarının üzerinde bulunması nedeni ile endüstri ve trafik kaynaklı kirliliğe de alıcı ortam olmaktadır. Bu çalışmada, endüstri (Çerkezköy) ve kentsel (çorlu) bölgelere kurulacak iki aktif istasyonda atmosferik PM ve PAH’ların 12 ay süreyle toplanması, analiz edilmesi ve modellenmesi amaçlanmıştır. Aktif istasyonlara ilaveten Ergene Havzasının üç ili kapsayan değişik noktalarında pasif örnekleme (SO2, NO2, O3, VOC) yapılarak kirlilik haritaları çıkartılacaktır. Aeresol örneklerinde (Al, Si,Ca, Fe gibi) yaklaşık 25 adet eser element ICP-MS, PUF örneklerinde PAH’lar GS-MS ile tayin edilecektir. Atmosferik kirliliğin sağlık riskinin belirlenmesi çalışması ise kanser ve kanser olmayan hastalıklara ilişkin risk analizlerinin yapılması, bölge sağlık risk haritalarının çıkartılması ile kardiyorespiratuar hastalıklara ilişkin hastane kayıtları kullanılarak bölgeye özgü konsantrasyon-sağlık etkisi fonksiyonlarının türetilmesi şeklinde sürdürülecektir. Elde edilen veriler, istatistiksel ve matematiksel modeller kullanılarak Ergene Havzası için atmosferik kirlilik ve sağlık riski harita ve tahminlerine dönüştürülecektir. Elde edilen sonuçlarla hava kalitesinin iyileştirilmesi ve halk sağlığının korunmasına yönelik strateji ve politikaların oluşturulmasına ışık tutulacaktır. Araştırma sonuçlarının çeşitli seminer ve toplantı programlarıyla bölge halkına sunulmasıyla kamuoyu bilinçlendirilmesine yardımcı olunacaktır.
Kedi ve köpek dışkılarından izole edilen E.coli izolatlarında β-laktam, aminoglikozit ve kinolon direncinin saptanması Prof. Dr. Banur BOYNUKARA Veteriner Fakültesi TÜBİTAK
Kedi ve köpek dışkılarından izole edilen E.coli izolatlarında β-laktam, aminoglikozit ve kinolon direncinin saptanması
Türkiye’nin batısındaki illerde (İstanbul, Tekirdağ, Edirne, Çanakkale, Bursa, Aydın, İzmir, Manisa ve Muğla) veteriner kliniklerine kontrol amaçlı getirilmiş sahipli ve toplum içinde yaşayan sahipsiz, kedi ve köpek dışkı örneklerinden izole edilen E.coli izolatlarında fenotipik ve genotipik aminoglikozit, kinolon ve β laktam grubu antibiyotiklere karşı gelişen direnç profillerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Geçmişte hayvanlarda antibiyotiklerin büyütme faktörü olarak kullanılması ayrıca günümüzde çeşitli antibiyotiklerin toplumda tüketimlerinin artması ve insan hekimliğinde önemli antibiyotiklerin veteriner hekimlikte kullanılması duyarlı bakterilerde dirençli suşların ortaya çıkışını giderek arttırmaktadır. Antibiyotiklerin uygun kullanılmamasına bağlı gelişen dirençli suşlarda direnç genlerinin aktarımı sadece patojen mikroorganizmalarda değil, endojen mikroflorada da olabilmekte, çevreden hayvan ve/veya insanlara geçerek bağırsak floralarında kolonizasyona sebep olabilmektedir. Son yıllarda başta E.coli olmak üzere pek çok Gram negatif bakteride saptanan antibiyotik direnç genlerinin varlığı ve bu genlerin farklı türler arasında hızla yayılması ciddi sorunlar oluşturmuştur. Bu çalışmada dışkı örneklerinden E. coli izolatları identifiye edilecektir. İzolatların antibiyotik duyarlılıkları EUCAST (2015) ve CLSI (2013) yöntemlerine göre disk difüzyon yöntemi ile fenotipik olarak saptanacak ve çoklu antibiyotik dirençleri belirlenecektir. Fenotipik olarak direnç belirlenmiş izolatlarda direnç, genotipik olarak belirlenecektir.Antimikrobiklere karşı direnç, doğal yollarla gelişebileceği gibi, insan ve hayvanlarda gereksiz, bilinçsiz ve uzun süreli antibiyotik kullanımı ayrıca insan hekimliğinde önemli olan antimikrobiklerin hayvanlarda kullanımı sonucunda da gelişebilmektedir. Bu antibiyotik direnci gelişimi de çoğunlukla hayvanların bağırsak florasında yerleşmiş olan mikroorganzmalarda şekillenmektedir. Bu nedenle de hayvanlardan insanlara antibiyotik dirençli bakterilerinin geçişinde en önemli aracılardan biri dışkı kaynaklı mikroorganizmalar olmaktadır. Son yıllarda yapılan çalışmalarla bu risk gittikçe açığa çıkmaya başlamış, ülkemizde de sınırlı sayıda olmakla birlikte farklı hayvanlarda epidemiyolojik çalışmalar başlamıştır. Ancak yine de bu alanda fenotipik ve genotipik yeterli çalışma bulunmamaktadır. Ayrıca hergeçen gün yeni bir direnç gelişimi sözkonusu olduğu için bu tip moleküler çalışmaların sürekliliği de çok önemlidir. Türkiye’nin batı illerinde birçok şehire oranla yoğun bir kedi köpek gibi eşlikçi hayvan popülasyonu bulunmaktadır. Ve günümüz şehir yaşantısında bu hayvanların çoğu sahipleri ile aynı evi paylaşmaktadır ki bu da fekal kaynaklı bulaşmalar açısında önem taşımaktadır. Evlerde beslenen kedi ve köpelerde antibiyotik direnç varlığını ortaya koyacak olan bu çalışma verileri güncelleme, Türk Mikrobiyoloji Cemiyeti Antibiyotik Duyarlılık Testlerinin Standardizasyonu (ADTS) Çalışma Grubu ve ulusal antimikrobiyal direnç sürveyans sistemi (UAMDSS) ile paylaşma, Ulusal Veteriner surveyans çalışmalarını başlatmaya temel oluşturma, verilerin bilimsel yayına dönüşme potansiyeli ve uluslararası platformda epidemiyolojik alanda ilgi göreceğinden bu çalışmanın önemi büyüktür.
LETM1 ve OPA1 Arasındaki İlişkinin Araştırılması Doç. Dr. Cenk ARAL Fen - Edebiyat Fakültesi TÜBİTAK
LETM1 ve OPA1 Arasındaki İlişkinin Araştırılması
Mitokondri iç membranında lokalize olan LETM1 ilk olarak Wolf-Hirschhorn sendromu vakalarında 4. kromozomun delesyonu ile tanımlanmış ve hücre içi fonksiyonları tam olarak bilinmeyen bir transmembran proteindir. Yapılan çalışmalar proteinin bir K+/H+ antiportu olarak görev yaptığını destekler niteliktedir. Proteinin eksikliği veya aşırı ekspresyonunun hücre ölümüne neden olduğu belirlenmiş olmakla beraber mitokondri morfolojisinin de her iki durumda da etkilendiği belirlenmiştir. Mitokondri morfolojisindeki değişimler hücre ölümü de dahil olmak üzere mitokondriyal fonksiyonlarla yakından ilişkilidir ve bu süreçte mitokondriyal füzyon ve fizyon proteinleri görev yapmaktadır. Bu proteinlerden OPA1 mitokondriyal füzyonda rol oynamaktadır ve LETM1 kaybı ve/veya kazanımıyla ortaya çıkan mitokondriyal morfolojinin OPA1 mutantlarıyla elde edilen morfolojiyle benzerliği vurgulanmıştır. LETM1 aşırı ekspresyonu ile OPA1' in fonksiyonu için gerekli proteolitik kesimin etkilendiği ve bunun sonucunda uzun ve kısa formları arasındaki oranın değiştiği bildirilmekte ve LETM1' in OPA1 fonksiyonu için regülatör rol oynayabileceği öne sürülmektedir. Diğer taraftan yapılan bir başka çalışmada OPA1 ve LETM1' in birlikte baskılanmasının ileri düzeyde mitokondriyal fragmentalizasyona yol açtığı ve sitokrom c serbestleşmesini etkilediği bildirilmektedir. Bu veriler ışığında bölümümüzde gerçekleştirilen ön çalışmalarda LETM1 baskılanmasının OPA1 düzeylerininde azalmaya yol açtığı görülmüştür. Sunulan projemizin amacı elde ettiğimiz bu ön veriler ışığında LETM1 baskılanması ile ortaya çıkan fenotipin OPA1 ile olan ilişkisini ve OPA1 gen ekspresyonunun LETM1 baskılanmış hücrelerdeki etkisinin araştırılmasıdır. Bu çerçevede hücreler LETM1 gen ekspresyonunun baskılanması amacıyla bir çift siRNA ile transfekte edilecektir. Bu hücrelerde OPA1 düzeyleri gerek protein gerekse mRNA düzeyinde kontrol edilecek ve LETM1 iyon transportu fonksiyonunu geri getirmek üzere eklenen nigericinin bu süreçte etkili olup olmadığı test edilecektir. Ayrıca aynı şekilde oluşturulacak deney gruplarında sitokrom c serbestleşmesi ve hücre ölümü ele alınacaktır. Sitokrom c serbestleşmesi izole mitokondride belirli zaman aralıklarıyla BID ilavesi ile ELISA yöntemi kullanılarak kantitatif olarak yapılacak, hücre ölümü ise anneksin/propidium iyodür boyaması ile FACS ile kantitatif olarak değerlendirilecektir. LETM1 baskılanan hücrelerde bu parametrelerdeki değişimin OPA1 gen ekspresyonunun artırılması ile ne yönde etkilendiği OPA1 kodlayan plazmid DNA' nın in vitro transfeksiyonu ile belirlenecek ve bu süreçlerde OPA1' in rolü incelenecektir. Çalışma sonucunda elde edilecek veriler ışığında LETM1 ve OPA1 arasındaki ilişki ve LETM1 eksikliğinin ortaya çıkardığı fenotipin OPA1 arttırılması ile ne şekilde değişeceği belirlenmiş olacaktır. Bu verilerin gerek LETM1 fonksiyonunun daha iyi anlaşılması gerekse eksikliğinin OPA1 ile olan ilişkisinin aydınlatılması hedeflenmektedir.
LETM1-Baskılanmış Hücrelerde Oksidatif Stres Ve Buna Bağlı Mitokondriyal Fonksiyon Bozukluklarının Melatonin Uygulaması Ile Iyileştirilmesi Doç. Dr. Cenk ARAL Fen - Edebiyat Fakültesi TÜBİTAK
LETM1-Baskılanmış Hücrelerde Oksidatif Stres Ve Buna Bağlı Mitokondriyal Fonksiyon Bozukluklarının Melatonin Uygulaması Ile Iyileştirilmesi
Oksidatif stres, mitokondri ile ilişkili hastalıkların neredeyse tamamında tanımlanmış ortak bir özelliktir. Özellikle kalıtsal hastalıklarda mitokondriyal fonksiyonun bozulması artmış oksidatif strese, artan oksidatif stres ise daha fazla mitokondriyal fonksiyon bozukluğuna yol açmaktadır. Wolf-Hirschhorn sendromu (WHS) 4. kromozomun kısa kolunda görülen delesyonla karakterize genetik bir hastalıktır. İlk kez bu delesyon bölgesinde tanımlanmış olan LETM1 geni bir mitokonriyal iç membran proteini olan LETM1' i kodlamaktadır. Bu proteinin eksikliğine bağlı ortaya çıkan hücresel değişiklikler literatürde sınırlı sayıda yer almaktadır. Bu değişiklikler arasında mitokondriyal fonksiyon bozukluğunu gösteren oksidatif fosforilasyon zinciri komplekslerinde azalma, ATP üretiminde düşüş, mitokondriyal oksijen tüketim hızında (OCR) azalma, mitokondriyal membran potansiyelinin düşmesi, mitokondriyal morfolojinin değişmesi ve artmış oksidatif stres sayılabilir. LETM1 eksikliği ile artan oksidatif stresin hastalığın patogenezinde önemli rolü olabileceği öne sürülmüştür. Yapılan bir çalışmada LETM1 baskılanmış HeLa hücrelerinde antioksidan defansın gen aktarımı yolu ile arttırılmasının mitokondriyal fonksiyonu iyileştirdiği bildirilmektedir. Melatonin öncelikle pineal bez olmak üzere pek çok dokudan salgılanan ve antioksidan etkisi iyi tanımlanmış bir hormondur. Melatoninin ayrıca oksidatif fosforilasyon komplekslerinin aktivitesinin arttırılmasında etkili olduğu da bilinmektedir. Önerilen projemizin birinci amacı fare embriyonik fibroblastlarında LETM1 baskılanmasını takiben reaktif oksijen türleri (ROS) oluşumunu ve mitokondriyal fonksiyon bozukluğunu belirlemektir. İkinci olarak bu hücrelere melatonin uygulaması ile oksidatif stresin azaltılması sağlanacak ve bunun sonucunda mitokondriyal fonksiyonun iyileştirilebileceği test edilecektir. Çalışma kapsamında LETM1 baskılanması siRNA transfeksiyonu ile gerçekleştirilecek ve immünblot ile teyit edilecektir. LETM1 düzeylerinin azaltılmış olduğu hücrelerde oksidatif stresin artışı akonitaz enzim aktivitesi tayini ve mikroskobik olarak belirlenecektir. Mitokondriyal fonksiyonun incelenmesi için öncelikle mitokondriyal kompleksler BN-PAGE ile ayrılarak immünblot yöntemi ile incelenecek ve bu komplekslerdeki azalma gösterilecektir. Ayrıca aynı amaçla izole mitokondride OCR uygun inhibitör ve substratların varlığında ölçülecek ve OCR daki azalma kontrol grubuyla kıyaslanarak belirlenecektir. Bu aşamada elde edilen veriler BN-PAGE ile gösterilmiş olan bozukluklarla ilişkilendirilecektir. Son olarak hücrelere melatonin uygulaması ile oksidatif stres azaltılacak ve buna bağlı olarak mitokondriyal fonksiyonun iyileştirilmesi de aynı yöntemler kullanılarak analiz edilecektir. Önerilen projemiz LETM1 eksikliğine bağlı mitokondriyal fonksiyon bozukluğunda melatoninin iyileştirici etkisini ele alan ilk çalışma niteliği taşımaktadır. Ayrıca, çalışma kapsamında kanser kökenli olmayan bir hücre hattı kullanılacak ve oksidatif fosforilasyon komplekslerinin analizi ve OCR ölçümleri karşılaştırmalı olarak gerçekleştirilecektir. Bu çerçevede elde edilecek bulguların LETM1' in hücre içi fonksiyonunun anlaşılması yönünde önemli katkı sağlaması öngörülmektedir. Bunun ötesinde bu çalışmadan elde edilecek sonuçların WHS hastalarında bir destek tedavi olarak melatoninin kullanılabilirliğine yönelik adımlar için de bir temel teşkil edeceği düşünülmektedir.
Gezinme Alanındaki Farklı Bitki Çeşitlerinin Serbest Dolaşımlı Sistemde (Free-Range) Yetiştirilen Yumurta Tavuklarının Bazı Performans, Yumurta Kalite, Davranış Özelliklerine ve Bitki Yararlanma Durumlarına Etkileri Doç. Dr. Doğan NARİNÇ Veteriner Fakültesi TÜBİTAK
Gezinme Alanındaki Farklı Bitki Çeşitlerinin Serbest Dolaşımlı Sistemde (Free-Range) Yetiştirilen Yumurta Tavuklarının Bazı Performans, Yumurta Kalite, Davranış Özelliklerine ve Bitki Yararlanma Durumlarına Etkileri
Bu çalışmanın amacı serbest dolaşımlı (free-range) sistemde yetiştirilen yumurta tavuklarının gezinme alanındaki farklı bitki çeşitlerinin bazı performans, yumurta kalite, davranış özelliklerine, bitki yararlanma durumlarına ve yumurta üretim maliyeti etkilerini incelemektir. Ülkemiz hem üretim miktarı, hem de uyguladığı gelişmiş teknoloji ile Avrupa ve dünya konvansiyonel kanatlı eti ve yumurtası üretiminin önde gelen başarılı bir üyesidir. Bunun yanında özellikle yumurta tavukçuluğunda yakın bir gelecekte kafes sistemlerinin tamamen kaldırılacağı öngörülmektedir. Konvansiyonel yumurta tavuğu yetiştiriciliğine alternatif olarak gezinme alanı barındıran bazı yetiştirme sistemleri geliştirilmiştir. Bu yetiştirme tiplerinden birisi olan serbest dolaşımlı sistem, hayvanların gün boyunca kendi doğal davranışlarını sergileyebilecekleri, temiz hava ve güneşten faydalanabilecekleri açık alan ihtiva etmektedir. Bu gibi alternatif sistemlerin ülkemizin farklı bölgelerinde uygulanabilirliğinin ortaya konulması ve üreticilere tanıtılması gerekmektedir. Gezinme alanındaki farklı yem bitkilerinin yumurta tavuklarında verim, kalite ve davranışları üzerine etkilerini konu alan çalışmalar oldukça sınırlıdır. Ayrıca çalışmada yerli genotiplerimizden ATAK’ın serbest dolaşımlı sistemdeki yumurta verim, yumurta kalite ve davranış özellikleri ile ilgi veriler ilk kez ortaya konulacaktır. Araştırmada, farklı yem bitkilerinin (yonca+çok yıllık çim, ak üçgül+çok yıllık çim ve gazal boynuzu+çok yıllık çim) ekili olduğu 12 kümes kullanılacak (4 tekerrür) ve her kümeste 20 adet tavuk barındırılmak suretiyle toplam 240 adet ATAK yerli kahverengi yumurtacı genotipi kullanılacaktır. Araştırma tesadüf parselleri deneme desenine göre düzenlenecektir. Her kümesin kapalı alanında m2'de 7 hayvan barındırılacak ve açık alanda da tavuk başına 4m2 gezinme alanı sağlanacaktır. Araştırmada bitki vejetasyonunun oluşturulmasına eylül ayında başlanıp, hayvanlarında kümeslere yerleştirilmesi nisan ayın gerçekleştirildikten sonra ekim ayında denemenin sonlandırılması planlanmaktadır. Performans özellikleri olarak yumurta verimi, kırık-çatlak yumurta oranı, yaşama gücü, yem tüketimi, yem değerlendirme katsayısı ve yumurta kitlesi tespit edilecektir. Yumurta kalite özelliklerinden ise yumurta ağırlığı, özgül ağırlık, kabuk mukavemeti, ak yüksekliği, Haugh birimi ve sarı rengi tespit edilecektir. Kümeslerde kapalı alan ve gezinme alanlarına yerleştirilecek olan 12 adet kamera ile her kümesten şansa bağlı olarak ¼ örnek oranında seçilecek olan 5'er tavuğun, toplamda da tüm kümeslerden 60 adet tavuğun davranışları gözlemlenecektir. Tavuk davranış özelliklerinin incelenmesinde zaman örnekleme ve davranış örnekleme teknikleri kullanılacaktır. Hayvanların günlük aktiviteleri süresince gerçekleştirdikleri; yatma, ayakta durma, yemleme, su içme, tüy gagalama ve saldırma gibi davranışları incelenerek bu aktivitelerin süreleri ve sıklıkları belirlenecektir. Ayrıca, araştırma kapsamında yetiştirilen tüm tavukların 24 saatlik zaman diliminde barınağın kapalı ve açık alanlarında bulunan folluk ve tünek gibi ekipmanları kullanımı ve tavukların hangi günlük aktivitesinde barınağın hangi alanlarını kullandıkları tespit edilerek saatlik dağılımları tespit edilecektir. Böylece farklı yemleme uygulamalarının tavukların zaman bütçesi aktivitelerine ve barınak alan tercihlerine etkisi belirlenecektir. Gezinme alanlarındaki farklı bitkilerin yeşil ot verimi, kuru ot oranı, kuru ot verimi, protein oranı, protein verimi, yararlanma oranı, bitki sağlığı ve seyrekleşme oranı belirlenecektir. Çalışmanın ekonomik analiz bölümünde her bir grup için yumurta maliyeti ve brüt kar hesap edilecektir. Çalışmadan elde edilecek veriler ile bilimsel literatüre katkı sağlanması, serbest dolaşımlı sistemin uygulanabilirliği ile ilgili proje çıktılarının konvansiyonel yumurta üreticileri ve kırsal kesimdeki küçük ölçekli işletme sahipleri ile paylaşılması sonucunda bölge ve ülke ekonomisine katkı sağlanması hedeflenmektedir.
Sıcaklık Stresinin Mandaların Süt Verimi Üzerine Etkilerinin Araştırılması ve Manda Barınak Sistemleri İçin Optimum Projeleme Kriterlerinin Belirlenmesi Prof. Dr. Israfil KOCAMAN Ziraat Fakültesi TÜBİTAK
Sıcaklık Stresinin Mandaların Süt Verimi Üzerine Etkilerinin Araştırılması ve Manda Barınak Sistemleri İçin Optimum Projeleme Kriterlerinin Belirlenmesi
Proje Özeti Tüm üretim faaliyetlerinde olduğu gibi, hayvancılıkta da amaç en yüksek ekonomik verimi elde etmektir. Hayvansal verimin ekonomik sınırlar içinde arttırılması; yüksek verim yeteneği olan ırkların elde edilmesi yanında, hayvanların iyi beslenmesi, sıcaklık ve soğuk stresinin olmadığı, iklimsel, yapısal ve toplumsal çevre koşullarının optimal sınırlar içerisinde tutulabildiği, barınaklar inşa etmekle mümkündür. Hayvancılık işletmelerinde ilk yatırım giderlerinin önemli bir bölümü barınak yapımı için kullanılmaktadır. Ancak barınakların projelendirilmesinde, çoğunlukla yeterli bilginin toplanmaması ve hayvan-çevre-insan ilişkilerine gereken önemin verilmemesi istenilen amacın gerçekleşmesini engellediği gibi önemli derecede kaynak israfı meydana gelmekte ve barınaklardan beklenen yararlar tam olarak elde edilememektedir. Diğer taraftan ülkemiz yedi farklı iklimsel coğrafi bölgeden oluşmasına rağmen hemen hemen bütün bölgelerde büyükbaş hayvanlar için ırk özellikleri göz önünde bulundurulmadan, aynı tip barınaklar inşa edilmekte ve sonuçta istenilen hedefe varılamadığı gibi hayvanın zaman içerisinde verim gücünü kaybetmesine de neden olabilmektedir. İstanbul yöresi manda yetiştiriciliği bakımından pilot bölge niteliğindedir. İstanbul Manda Yetiştiricileri Birliği ve Türkiye İstatistik Kurumu 2013 yılı verilerine göre il genelinde 250 işletmede yaklaşık olarak 10982 manda barındırılmaktadır. Bu sayı Türkiye manda varlığının yaklaşık % 10’ una tekabül etmektedir (TÜİK, 2014). Manda işletmelerinin % 83’ü küçük ölçekli, % 17’ si ise orta ölçekli işletmeler şeklindedir (Hurma vd.,2013). Bölgede yetiştirilen mandaların tamamı Akdeniz mandası olup Nehir mandaları kökenlidir. Bölgede yapılan bazı araştırmalar mandaların verim gücünden yeterince yararlanılamadığını göstermektedir. Ülkemizdeki mandaların karkas olarak et verimi ve laktasyondaki süt verimi İtalya, Mısır, Pakistan ve Hindistan gibi ülkeler ile mukayese edildiğinde oldukça düşük düzeyde olduğu görülmektedir (Soysal, 2009). Bu sonucun ortaya çıkmasında rol oynayan etkenlerin başında, genetik yapının iyileştirilmesine yönelik çalışmaların yetersiz oluşu ve mandaların uygun olmayan barınaklarda veya ortamlarda barındırılmaları olduğu söylenebilir. İstanbul ilinin bir metropol kent olması, sürekli göç alması, beraberinde yeni yerleşim yerlerinin açılması ve sanayileşmenin giderek yaygınlaşması, zaten kıt olan tarımsal arazi kaynaklarının sürekli tüketilmesine sebebiyet vermektedir. Bu durum biyolojik çeşitliliğin korunması ve insan beslenmesi bakımından son derece önemli olan hayvansal besin kaynaklarının çeşitlendirilmesi ve geliştirilmesi açısından önem arz eden mandaların doğal yaşam alanlarının da yok olmasını tetiklemektedir. Yapılan ön çalışmalar, bölgede mera mandacılığından barınak mandacılığına doğru bir dönüşümün söz konusu olduğunu göstermektedir. Ancak yöre çiftçisinin manda yetiştiriciliğini geleneksel barınaklarda sürdürmesi ve iklimsel çevrenin denetimine ilişkin konularda yeterli bilgi sahibi olmamaları istenilen hedefe ulaşmayı güçleştirmektedir. İklimsel çevrenin optimum düzeylerde karşılanmasının zor olduğu geleneksel tip barınaklarda hayvan refahından bahsetmek de zordur. Bölgenin iklim koşulları iyi analiz edildiğinde mandalarda yaz aylarında sıcaklık stresinin olması kaçınılmazdır. Çünkü mandalar homoterm hayvanlar grubundan olup, derisi altıda bir yoğunlukla sığır derisinden daha az ter bezi içermektedir (Borghese, 2005). Diğer yandan arz talep dengesi içerisinde son yıllarda manda ürünlerine olan talebin artması, pazarlama sorunlarının yok denecek kadar az olması ve verilen teşvikler ile bölgede manda yetiştiriciliği bir ivme kazanmıştır. Dolayısıyla insanlarımızın sağlıklı ve nitelikli beslenmesi açısından önemli olan hayvansal üretimin çeşitliliği ve sürdürülebilirliği için bu alanda yapılacak çalışmaların teşvik edilmesi ve desteklenmesi gerekmektedir. Bu araştırma sıcaklık stresinin mandaların süt verimi üzerine etkilerinin araştırılması ile yöre koşullarına uygun manda barınak sistemleri için optimum projeleme kriterlerinin belirlenmesi ve uygulamaya yönelik farklı kapasiteli manda barınak projelerinin geliştirilmesi amacıyla yapılacaktır. Bu bağlamda İstanbul Manda Yetiştiricileri Birliğine kayıtlı yeterli sayıda mandaya sahip bir işletmede genetik benzerlikleri aynı olduğu kabul edilen, aynı dönemde doğmuş, aynı laktasyon sayısına sahip mandalar arasından en az 10’arlı iki grup oluşturulacaktır. Gruplardan biri ortam sıcaklığının kontrol edilebildiği bir ortamda, diğer grup ise mevcut çiftçi yetiştirme koşullarda barındırılacaktır. Her iki manda grubuna aynı yem rasyonları uygulanacaktır. Bir yıl süre ile yaz, kış ve geçiş mevsimlerindeki iklimsel çevre koşulları ile mandaların süt verimleri arasındaki ilişkiler istatistiksel olarak belirlenmeye çalışılacaktır. Elde edilecek verilerin ışığı altında yöre iklimine uygun, hayvan verimini maksimize edecek barınak modellerinin oluşturulabilmesi için gerekli olan iklimsel ve yapısal proje kriterleri belirlenecektir. Anahtar Kelimeler: Manda barınakları, sıcaklık stresi, iklimsel çevre, süt verimi, zararlı gazlar, proje kriterleri
Damla sulama ile sulanan ceviz ağaçları için uygun lateral tertip biçiminin ve sulama programının belirlenmesi Prof. Dr. Tolga ERDEM Ziraat Fakültesi TÜBİTAK
Damla sulama ile sulanan ceviz ağaçları için uygun lateral tertip biçiminin ve sulama programının belirlenmesi
Doğal kaynakların gün geçtikçe azalması, her alanda olduğu gibi tarımda da yeni arayışları ortaya çıkarmaktadır. Sanayileşme ve kentleşme nedeniyle tarım alanları azalmakta buna karşın bu alanlardan beslenecek insan sayısı hızlı bir biçimde artmaktadır. Bu nedenle, yürütülen araştırmalar birim alandan elde edilecek verimi maksimuma çıkarmak üzerine yoğunlaşmaktadır. Diğer tarımsal işlemlerin yanı sıra maksimum verim eldesin de sulamanın önemi ortadadır. Fakat günümüze kadar uygulanan bilinçsiz sulamalar ve mevcut suyun tarım dışındaki alanlarda kullanımının artması nedeniyle sulama için kullanılacak su miktarında da azalmalar başlamıştır. Türkiye, ceviz varlığı ile dünyada önemli bir ülke olmasına karşın, üretimde ve ihracatta maalesef istenen yerde değildir. Son yıllarda üretiminin iç tüketimi karşılayamaması, özel ağaçlandırma çalışmaları ile kapama ceviz bahçelerinin tesisine yönelik verilen teşvikler, özel sektörün ceviz yetiştiriciliğine olan ilgisini artırmıştır. Trakya Bölgesinde son on yılda orman vasfından çıkmış alanlarda yoğun bir şekilde ceviz yetiştiriciliğinin yapıldığı görülmektedir. Bölgedeki su kaynaklarının azlığı ve özellikle yer altı su kaynaklarının yoğun olarak sulamada kullanıldığı düşünülürse, ceviz yetiştiriciliğinde sulamadan kaynaklanan problemlerin olduğu görülmektedir. Araştırma Tekirdağ Bağcılık Araştırma İstasyonu Müdürlüğünde üç yıllık süreçte yürütülecektir. Ülkemizde yoğun olarak tarımı yapılan Chandler çeşidi ceviz fidanları 2015 yılının Ocak-Mart arasındaki süreçte 8 m x 8 m aralıklarla araziye dikilecektir. Araştırmada iki farklı damla sulama tertip biçimi ve üç farklı sulama suyu uygulaması göz önüne alınacaktır. Damla sulama tertip biçimi olarak; her sıraya çift lateral ve salkım tertip biçimleri kullanılacaktır. Araştırmada uygulanacak sulama suyu miktarı, A sınıfı buharlaşma kabından ölçülen günlük buharlaşma miktarlarına göre belirlenecektir. Bu nedenle, sulama suyu miktarları; 5 gün sulama aralığında, A Sınıfı Buharlaşma Kabından ölçülen toplam buharlaşma miktarının % 75, 100 ve 125 (I1, I2, ve I3)’ inin uygulanması şeklinde oluşturulacaktır. Deneme konuları için bitki su tüketimi, 60 cm etkili kök derinliğinde toprak neminin izlenmesi ile toprak su bütçesi dengesi ile belirlenecektir. Ayrıca, toprak matriks potansiyelinin belirlenmesi amacıyla 0-30 ve 30-60 katmanlarda tansiyometreler kullanılacaktır. Araştırmada, deneme konularından ceviz ağaçlarının vegetatif gelişme parametreleri ölçülecektir. Bu nedenle, üç yıl boyunca arazi çalışmaları şeklinde yürütülecek olan bu proje ülkemiz ve bölgemiz koşullarındaki önemli bir sorunu çözme amacındadır. Araştırma sonucunda elde edilecek değerler, ceviz yetiştiriciliği açısından önemli olduğu kadar azalan su kaynaklarının korunumu açısından da önemlidir.
Ratlar arasında serum yolu ile taşınan iskemik ön koşullamanın random patern deri flebi üzerindeki etkisi Dr. Öğr. Üyesi Abdullah Erkan ORHAN Tıp Fakültesi TÜBİTAK
Ratlar arasında serum yolu ile taşınan iskemik ön koşullamanın random patern deri flebi üzerindeki etkisi
Flep, donör alandan, alıcı alana taşınırken kendi vasküler dolaşımına sahip olan doku birimidir. Flepler; travma, ablatif cerrahi veya konjenital malformasyon gibi nedenler ile oluşan doku defektlerinin düzeltilmesi için sıklıkla kullanılmaktadırlar. Son yıllarda flep cerrahisi tekniklerdeki ilerlemelere rağmen flep kaybı hala ciddi bir morbidite nedenidir. Flep kayıpları çoğunlukla iskemi veya geçici iskemi ve sonrasında oluşan reperfüzyon nedeni ile olmaktadır. İskemi yetersiz kan akımı olması nedeni ile dokulara oksijen ve vital besin maddelerinin taşınamaması ve bu nedenle normal hücresel metabolizmasının sağlanamaması ile karakterize vasküler bir olaydır. Dokuları, geçici oksijen ve besin eksikliğine bağlı hücre ölümünden korumak için dolaşımın yeniden sağlanması(reperfüzyon) gereklidir. İskemi sonrası reperfüzyon olduğunda ise serbest oksijen radikalleri, sitokinler ve adhezyon moleküllerinin ekspresyonunun artması ve apoptoz olması gibi nedenler ile doku hasarı olmakta ve buna iskemi-reperfüzyon(I-R) hasarı denilmektedir.Tüm hücreler; hipoksi, glukoz azalması, ısı gibi geçici çevresel stres faktörleri ile karşı karşıya kaldıklarında bu duruma defans geliştirirler ve daha sonra oluşan strese daha dayanıklı hale gelirler. Hücreleri, geçici çevresel stres faktörlerine maruz bırakarak daha sonrasında oluşacak ölümcül strese dayanıklı hale getirmek ve bu sayede doku yaşayabilirliğini arttırmak için yapılan işlemlere önkoşullama(precondition) denilmektedir. Bir doku veya organda oluşturulan ölümcül olmayan geçici iskeminin başka bir doku ve organı daha sonra oluşacak ölümcül iskemiye karşı koruyabileceğini gösterilmiştir ve duruma uzak iskemik önkoşullama(remote ischemic precondition(RIPC)) adı verilmiştir. RIPC koruyucu etkisini oluşturan maddeler hedef doku/organlara kan ve sinirler yolu ile taşınmaktadır. Dickson ve arkadaşları yaptıkları çalışmada RIPC yapılan tavşanların tam kanını başka bir grup tavşana aktararak RIPC koruyucu etkisinin tavşanlar arasında tam kan nakli ile taşınabileceğini göstermişlerdir. Kanda bu koruyucu etkinin taşınmasına olanak sağlayan 3.5 kDa ile 30 kDa arasında hidrofobik özellikte protein yapıda ve doku spesifitesi göstermeyen bir veya birden fazla madde olduğu düşünülmektedir fakat hala bu madde veya maddeler tam olarak belirlenememiştir. Bu projede amacımız uzak iskemik ön koşullamanın (RIPC) koruyucu etkisini oluşturan maddelerin serum yolu ile farklı bireyler arasında taşınabileceğini ve farklı bireydeki flep yaşayabilirliğinin arttırılabileceğini göstermektir. Proje Namık Kemal Üniversitesi Tıp Fakültesi Plastik, Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi, Patoloji, Biyoistatistik ve Nükleer Tıp Anabilim Dallarında ile Trakya Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Farmakoloji ve Fizyoloji Anabilim Dallarında çalışan araştırmacılar tarafınca gerçekleştirilecektir. Projenin süresi 18 ay olarak öngörülmüştür. Projenin ratlar üzerinde yapılması planlanmış ve flep modeli olarak Mcfarlane’nin tanımladığı rat sırtında oluşturulan random patern deri flebi modeli seçilmiştir. RIPC yapılan ratların kan serumlarının farklı ratlara sistemik veya lokal (doğrudan flep üzerine intradermal) uygulanması ile flep yaşayabilirliğinin arttırılması ve bu şekilde RIPC koruyucu etkisinin bireyler arasında serum nakli ile taşınabileceğinin gösterilmesi planlanmaktadır. RIPC yapılan ve yapılmayan ratların kanlarında HO-1, iNOS ve eNOS enzim miktarları tespit edilecek ve kontrol grubu ile karşılaştırılacaktır. RIPC yapılan ve yapılmayan ratların serumunlarının sistemik ve lokal uygulanmaları sonrası fleplerde oluşan nekroz oranları makroskopik ve sintigrafik olarak tespit edilip karşılaştırılacak ve ayrıca dokulardaki apoptoz, otofaji , HO-1 ve Nrf2 miktarları immünohistokimyasal olarak, makrofaj dansitesi, fibroblast proliferasyonu, anjiogenez, reepitelizasyon ve subepitelyal nötrofil sayısı histolojik olarak tespit edilip gruplar arasında karşılaştırılacaktır. Gruplardaki biyokimyasal, immünohistokimyasal, histopatolojik, sintigrafik veriler ve flep nekroz oranları Kruskal-Wallis testi ile karşılaştırılacaktır. p< 0.05 istatistiksel olarak anlamlı olarak kabul edilecektir. Projemiz RIPC’in koruyucu etkisinin bireyler arasında serum ile taşınabilmesi konusunda yapılan ilk çalışma olacaktır. RIPC’in deri flebi üzerindeki koruyucu etkisinin bireyler arasında taşınabilmesi konusunda yapılan ile çalışma olacaktır. RIPC koruyucu etkisinin serumun hedef dokuya lokal uygulanması ile de taşınabileceği konusunda yapılan ilk çalışma olacaktır. Non invaziv sekilde oluşturulabilen ve birçok organda iskemi-reperfuzyon hasarına karşı koruyucu etkisi olduğu gösterilmiş olan RIPC’in nasıl koruyucu etki oluşturduğu tam olarak açıklanamamış olsa da yapılan çalışmalar RIPC ile oluşan protein yapıdaki bazı maddelerin kan yolu ile uzak organlara ulaşıp o organların I-R hasarından korunmasına neden olduğunu göstermiştir. Bu proje sonucunda kan serumu aracılığı ile bu koruyucu maddelerin taşınabileceği gösterilebilir ve bu sonuçlar klinik çalışmalar ile de desteklenir ise RIPC yapılmış gönüllü kişilerin kan serumları toplanıp saklanabilecek ve dokularda iskemi oluşturan flep cerrahisi gibi planlı ameliyatlarda ile uzuv kopması, myokart enfarktüsü gibi acil durumlarda bu serumlar hastalara transfüze edilerek iskemiye maruz kalan dokuların korunmasının sağlanabileceği terapilerin geliştirilebilecektir. RIPC koruyucu etkisini kan yolu ile naklini sağlayan madde veya maddelerin tespit edilmesi yine iskemiye maruz kalacak dokuların korunmasına olanak olacak terapilerin geliştirilmesini sağlayacaktır. iNOS, eNOS ve HO-1, RIPC koruyucu etkisinin oluşması ve taşınmasından sorumlu olabilecek maddelerdir. Bu projede iNOS, eNOS miktarının kanda, HO-1 miktarının kan ve dokudaki değişimleri ve HO-1 üretiminin artmasından sorumlu olan Nrf2 miktarının dokudaki değişimleri tespit edilecek ve bu sonuçlar RIPC ve HO-1, iNOS ve eNOS ilişkisi ile ilgili ileride yapılması planlanan yeni bir projenin oluşturulmasında kullanılacaktır.
Sinkronize edilen farklı hücre tiplerinin canlılık ve hücre siklus analizleri Prof. Dr. Sezen ARAT Ziraat Fakültesi TÜBİTAK
Sinkronize edilen farklı hücre tiplerinin canlılık ve hücre siklus analizleri
Nükleer transfer (NT) sonucu bir canlının klonlanması yani genetik kopyasının olusturulması modern biyoteknolojinin günümüzdeki en ileri noktası ve yardımcı üreme tekniklerinin en gelismisidir. Bu teknoloji üstün genetik yapıya sahip veya hastalıklara dirençli bireylerin sayısını artırmak için kullanılabilecegi gibi aynı zamanda sayıları gittikçe azalan lokal ırkların yok olma sınırından kurtarılması içinde kullanılabilecektir. Ancak ilk klonun üretilmesinden bu yana birçok çalısma yapılarak teknoloji iyilestirilmeye çalısılmıs olsa da basarı yüzdesi halen istenilen seviyede degildir. Klon embriyosu ölümlerinin vücut hücrelerinin yetersiz geri proglamlanmasının sonucu olan dengesiz gen ekspresyonlari sebebiyle meydana geldigi yaygın bir kanıdır. Donör nükleusun yeniden programlanmasında gerçeklesen bazı hataların klonlamadaki basarısızlıkların temel sebebi oldugu düsünülür. Hücre programlamasının ve dolayısıyla klonlama basarısının anahtar faktörlerinden biri hücre ile oositin arasındaki uyumdur. Bu nedenle NT?de en önemli basamak klonlanması istenen canlının hücresinin istenilen siklus dönemine getirilmesidir. Projenin amacı farklı tür (sıgır, koyun, keçi, manda) çiftlik hayvanından elde edilen farklı tipteki hücrelerin (deri fibroblastı, kas hücresi, kıkırdak hücresi, granulosa hücresi) degisik yöntemler kullanılarak (serum açlıgı, kontak inhibisyon ve roskovitin) hücre siklusunun istenilen dönemine getirilmesini saglamak, yöntemlerin hücre üzerinde meydana getirebilecegi muhtemel zararlı etkileri belirlemek, en iyi sonuç veren ve en zararsız yöntemi tespit etmektir. Sinkronizasyon deneyleri sonucunda hücreler flow sitometre ile canlılık, apoptozis, nekrozis ve hücre siklusu için analiz edilmistir. Bu çalısma sonucunda dört hayvan türünde klonlama çalısmalarında en az bir kez kullanılmıs ve canlı dogum ile sonuçlanmıs dört farklı hücre tipi için en yüksek G1/G0 oranı veren ve hücrelere en az zararlı olan bir veya birkaç hücre sinkronizasyon seçenegi belirlenmistir. Bu çalısma simdiye kadar bu kadar farklı hücre tipinde farklı sinkronizasyon yöntemlerinin denendigi ve aynı zamanda bu yöntemlerin hücre üzerindeki zararının analiz edildigi ilk çalısmadır. Ayrıca genetik kaynakların koruma programları kapsamına alınan dondurulmus hücre bankalarında saklanacak hücrelerde düsünülerek tüm uygulamalar hem taze hemde donmus hücre kültürlerinde karsılastırmalı olarak yapılmıstır
Benzimidazole ile Bağlanmış Pirol Karbazol Yapısının Dipirol [3,2-C:2?,3?-G] Karbazol-2,10-Dikarboksilat'tan Sentezlenmesi Doç. Dr. Hakan KANDEMİR Fen - Edebiyat Fakültesi TÜBİTAK
Benzimidazole ile Bağlanmış Pirol Karbazol Yapısının Dipirol [3,2-C:2?,3?-G] Karbazol-2,10-Dikarboksilat'tan Sentezlenmesi
Karmaşık molekül yapısına sahip olan ve önemli farmakolojik özellik gösteren alkaloitler, değişik biyolojik aktivite göstermeleri sebebiyle sentezlenmelerine yönelik çalışmalara gerek duyulan moleküllerdir. İndoller, pirol karbazoller ve benzimidazoller doğada bulunmaları ve biyolojik olarak aktivite göstermeleri açısından önem taşıyan alkaloitlerdir. Pirol karbazol türevlerine büyüyerek devam eden ilgi, bu maddelerin değişik biyolojik aktivite gösteren doğal ürünlerin yapılarında bulunmalarıyla birlikte çok geniş bir alana yayılmıştır. Pirol karbazol türevleri; ilaç kimyasında kullanılan Chk 1, CDK 1 ve pim kinaz gibi birçok enzimi durdurucu etkide olduklarından ve antitümor gibi birçok biyolojik özellik göstermelerinden dolayı, hetero halkalı bileşikler sınıfının çok önemli yapılarındandır. Doğal ürünlerle çok kuvvetli bağlantıları olup, hetero halkalı bir sınıf olan indollerin senteziyle ilgili birçok sentez yöntemi rapor edilmiştir. En önemli sayılabilecek olan yöntemlerden biri de Hemetsberger reaksiyonudur. Benzimidazol’den türetilmiş alkaloitlere doğada sıkça rastlanmasa da biyolojik aktivite gösteren yapıların geliştirilmeleri için önemli yapısal motiflerdir. Benzimidazol türevlerinin ülsere, mantar hastalıklarına ve kansere karşı tedavi edici etkilerinin olduğu bulunmuştur. Benzimidazol sentezi için birçok yaklaşım bulunmuş ve rapor edilmiştir. Projeyle ilgili olup, tek bir basamakta gerçekleşen ve o-diaminobenzen yapılarıyla aldehit türevlerinin reaksiyonuna dayanan metot bunlardan biridir. Bu çalışmada, Hemetsberger reaksiyonu yardımıyla sentezlenen pirol karbazol yapısının 2-pozisyonunda bulunan ester grubu alkole indirgenmiştir. Ancak alkolün aldehite mangan (IV) oksit ile yükseltgenmesi gerçekleşmemiştir. Sentezlenen ürünlerin karakterizasyonu 1H NMR, 13C NMR, IR, kütle analizi ve tek kırınım X-ışınları analizi bilgilerinin kombine edilmesi ile başarılırken, kanser hücrelerine (HT29) karşı etkileri MTT (3-(4,5-Dimetiltiyazol-2-yl)-2,5-difeniltetrazol bromür) kullanılarak gerçekleştirildi.
Meriç-Ergene Havzasında Toprak, Atmosferik Birikim ve Biyoindikatör Örneklerinde Kalıcı Organik Kirleticilerin Tespiti Doç. Dr. Asude HANEDAR Çorlu Mühendislik Fakültesi TÜBİTAK
Meriç-Ergene Havzasında Toprak, Atmosferik Birikim ve Biyoindikatör Örneklerinde Kalıcı Organik Kirleticilerin Tespiti
Meriç-Ergene Havzası, Marmara Bölgesi’nde, doğuda İstanbul il sınırı ile başlayan ve batıda Bulgaristan ve Yunanistan ülke sınırları ile biten alanı kapsamaktadır. Denize kapalı olan havzanın toplam alanı 11.325 km2’tir ve 67 alt havzadan oluşmuştur. Önemli bir kısmı tarım arazilerinden oluşan ve Tekirdağ, Edirne ve Kırklareli illerini kapsamına alan havzanın, ulaşım avantajları, yeraltı suyunun bolluğu, coğrafyasının elverişli olması gibi nedenlerle özellikle 1990’lı yılardan sonra Tekirdağ ili ve Çorlu-Çerkezköy-Velimeşe hattı başta olmak üzere yoğun bir sanayileşmenin merkezi haline gelmiş ve bunun sonucu olarak da bölgede yoğun bir kirlenme ile karşı karşıya kalınmıştır. Havzada genel olarak tarım önemini korumakla birlikte, yanlızca Tekirdağ ilinde ağırlığı tekstil, kimya, metal-otomotiv ve gıda sektörlerinin oluşturduğu yaklaşık 1.300 adet sanayi tesisi mevcuttur. Ergene Nehri’ndeki antropojenik kaynaklı kirlenme, son yıllarda gerek bölge halkı gerekse yönetim düzeyinde oldukça dikkat çekici hale gelmiş ve havzanın iyileştirilmesi ve yaşanabilir hale getirilebilmesi için özellikle 2000’li yıllarda oldukça önemli adımlar atılmıştır. Bu kapsamda T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı tarafından 2011 yılı Ekim ayında Ergene Nehri’nin planlı ve çözüm odaklı rehabilitasyonunu konu alan ve “Şafak Harekatı” adı verilen eylem planı ile nehir ve havza, gündemdeki haklı yerini almış ve alınan önlemler sıkılaşmıştır. Kalıcı organik kirleticiler (KOK) kapsamındaki Polisiklik Aromatik Hidrokarbonlar (PAH), Poliklorlu Bifenilller (PCB) ve Organaklorlu Pestisidler (OCP), fotolitik, kimyasal ve biyolojik bozunmaya karşı direnç göstermeleri nedeniyle doğaya salındıklarında olağandışı uzunlukta zaman süreleri boyunca ayrılmadan kalan, suda çözünürlüklerinin düşük olması, ancak lipid dokularda yüksek çözünürlüğe sahip olmaları gibi özellikleri nedeniyle insan dahil canlı organizmaların yağ içeren dokularında birikim yapabilen, birçoğu yarı uçucu organik maddelerdir. İnsan, hayvanlar ve diğer organizmalar, KOK’lara pek çok durumda nesiller boyu sürebilen uzun zaman süreleri boyunca maruz kalmakta, sonuç olarak hem akut, hem de kronik toksik etkiler meydana gelmektedir. Ayrıca, doğal ve ya antropojenik kökenli bu organik bileşikler, besin zinciri aracılığı ile insanlara geçmekte, anneden çocuğa aktarılmakta, bağışıklık, sinir ve üreme sistemi üzerinde önemli etkilere neden olmakta ve kansere yol açtıklarından şüphelenilmektedir. Literatürde, bu gruptaki kirleticilerin konsantrasyonları ve ya birikimlerinin tespiti ile ilgili gerek endüstriyel ve yerleşim alanları gerekse tarımsal alanlar ve hatta kırsal ve uzak alanlarda yapılmış pek çok çalışmaya rastlamak mümkündür. Bu tespit çalışmaları neticesinde elde edilen veriler kullanılarak kirletici ile ilgili veri tabanları oluşturulmakta, bilimsel ve yönetimsel düzeyde pek çok çalışmada baz olarak kullanılmaktadır. Bu kirleticiler aynı zamanda 2001 yılında ülkemiz tarafından da imzalanan “Stockholm Sözleşmesi” ne konu olan kirleticilerdir ve ülkemizde bu kapsamda yürütülen uygulama planlarındaki hedeflerden biri de kirleticilerle ilgili envanterlerin hazırlanmasıdır. Ülkemizde, KOK grubundaki parametreler ile ilgili sınırlamalar, yeni yürürlüğe giren yönetmeliklerle de belirlenmiş olmasına rağmen, bu bileşiklerin farklı matrislerde ölçümü ile ilgili kısıtlı sayıda çalışma mevcuttur ve bu durum, bu gruptaki kirleticilerin yönetimini ve yönetmeliklerin gereklilikleri doğrultusunda uygulamaları da zorlaştırmaktadır. Projede, çalışma alanı olarak belirlenen Meriç-Ergene Havzası’nda şimdiye kadar organik kirleticiler, birikimi ve dağılımı ile ilgili yapılmış hiçbir çalışma rastlanmamıştır. Çalışmada USEPA tarafından öncelikli kirleticiler listesinde bulunan 17 adet PAH türü; Avrupa’da çevresel maruziyeti değerlendirmek için izlenen ve “Dutch 7” olarak gösterilen bileşikleri de içeren 15 adet PCB konjeneri; ve DDT, HCH ve metabolitleri, Aldrin, Endrin gruplarını da içeren 17 adet OCP türü havza kapsamında yoğun endüstriyel alan, endüstriyel alan+yerleşim alanı, tarım alanı ve taşınım vb. kaynaklar dışında başka bir kaynaktan etkilenmeyeceği düşünülen arkaplan olmak üzere 4 bölgede, 3’er örnekleme noktasında (toplam 12 noktada), 1 yıl süresince 4 mevsimi temsil edecek aylarda yapılacak örnekleme çalışması ile her örnekleme peryodunda aynı noktadan olmak üzere toprak numunelerinde, biyoindikatör olarak belirlenen çam iğnesi numunelerinde ve toplam atmosferik birikim örneklerinde tespit edilecektir. Toplanan numuneler, uygun metodlarla ultrasonik ekstraksiyona tabi tutulacak ve kolonla ön temizleme işleminden sonra GC/MS cihazında analiz edilecektir. Toplanan numunelerin ön işlemleri Namık Kemal Üniversitesi Çorlu Mühendislik Fakültesi laboratuarlarında gerçekleştirilecek ve kromotografik analizler İstanbul Teknik Üniversitesi Çevre Mühendisliği laboratuarlarında yapılacaktır. Sistematik bir biçimde planlanmış olan saha ve laboratuar çalışmaları ile sözkonusu organik kirleticilerin örneklenmesi ve analizi gerçekleştirilecek ve elde edilen verilerle bölgede ilk kez olmak üzere KOK kirleticileri ile ilgili veri tabanı oluşturulacak, veriler zamana, lokasyona ve örnekleme matrisine bağlı olarak değerlendirilecek, kirlilik haritaları oluşturulacak, kaynak katkı dağılımının tespitine yönelik modelleme programı uygulanacak ve elde edilen verilerden yola çıkılarak kirletici toksizite değerleri ile ilgili hesaplamalar yapılacaktır. Aynı zamanda matrislerin birbiri ile karşılaştırlması ve kirletici birikim akılarının tespiti de çalışmanın literatüre katkı sağlayacak diğer bilimsel çıktıları olacaktır. Kurgulanan projenin ulusal ve uluslararası bilgi birikimine vereceği katkının yanında, gerek halk sağlığı gerekse yönetsel düzeyde envanter, veri tabanı oluşturulması ve karar mekanizmalarının geliştirilmesi açılarından faydalı çıktılarının olması beklenmekte ve yürütücü ve araştırmacı sıfatıyla gelişmekte olan üniversitelerde istihdam edilen genç bilim insanlarına destek sağlamak bağlamında ülkenin mali ve beşeri kaynaklarının yerinde ve sürdürülebilir kullanımına da hizmet edeceği düşünülmektedir.
Kapsaisinin Biberde (Capsicum annuum L.) Çimlenme, Çıkış ve Bitki Gelişimine Etkisi Prof. Dr. Levent ARIN Ziraat Fakültesi TÜBİTAK
Bu çalışma; Capsicum türlerinin ana acılık maddesi olan kapsaisinin farklı dozlarının (0,0, 0,1, 1,0, 10,0, 25,0, 50,0, 100,0 ve 200 ppm), tohum ve fide uygulamalarıyla biberde (Capsicum annuum L.) çimlenme/çıkış, fide gelişimi ve verim ile ilgili parametreler üzerine etkisini belirlemek amacıyla yürütülmüştür. Çalışmada bitkisel materyal olarak Bağcı (Çarliston) ve Burdem (Sivri) çeşitlerine ait tohum ve fideler kullanılmıştır. Çimlenme/çıkışa ait parametrelerde; her iki çeşide ait depolama öncesi ve sonrası çimlenme/çıkış oranı ve vigor indeks en yüksek 0,1 ppm dozunda belirlenmiştir. Ayrıca 0,1 ppm dozu tohumların çıkış sürelerini kısaltma yönünde etki yapmıştır. Fide ile ilgili parametrelerde; fide boyu, fide çapı, kök kuru ağırlığı ölçümlerine ait en yüksek değerler 1,0 ppm dozu uygulanan fidelerde ölçülmüştür. Verim ile ilgili parametrelerde; 0,1 ppm kapsaisin ile muamele edilen fideler daha kısa sürede çiçeklenme göstermiştir (Bağcı 39,90 gün, Burdem 38,30 gün). Bağcı çeşidinde Bitki başına erkenci verim (0,43 kg) ve bitki başına meyve sayısı (92,63 adet) bakımından en yüksek değerler 0.1 ppm dozundan elde edilmiştir. Burdem çeşidinde, bitki başına verim (0,89 kg), meyve sayısı (100,10 adet) ve erkenci verim (0,19 kg) en yüksek 50,0 ppm uygulamasında görülmüştür. Çalışma sonuçları değerlendirildiğinde 0,1 ppm kapsaisin ile muamele edilen tohumlar kontrolden daha erken ve daha yüksek çimlenme ve çıkış göstermektedir. Depolama öncesi uygulama gören tohumlar da çimlenme/çıkış oranında dramatik düşüşler görülmemiştir. Bu açıdan depolama öncesinde tohumların kapsaisin ile muamele edilerek muhafaza edilebileceği sonucu elde edilmiştir. Fide uygulamalarında 1,0 ppm kapsaisin uygulanan fidelerden kontrole göre daha iyi sonuçlar elde edilmiştir. 0,1 ppm ve 50 ppm kapsaisin uygulanmış fidelerin erkenci veriminin daha yüksek olduğu belirlenmiştir.
Yeni Bir Komonomer Sentezi, Elektrokopolimerizasyonu Ve Hazırlanan Kopolimerin Gıda Katkı Maddesi Sitratın Analizine Yönelik Biyosensör Uygulamalarında Kullanılması Prof. Dr. Murat ATEŞ Fen - Edebiyat Fakültesi TÜBİTAK
Yeni Bir Komonomer Sentezi, Elektrokopolimerizasyonu Ve Hazırlanan Kopolimerin Gıda Katkı Maddesi Sitratın Analizine Yönelik Biyosensör Uygulamalarında Kullanılması
Polimerler, günümüzde çok çeşitli amaçlarla kullanılan ve büyük bir kısmı elektriksel olarak yalıtkan malzemelerdir. Son yıllarda hetero-atom temelli iletken polimerler konusundaki gelişmeler çok hızlı meydana gelmektedir. Örneğin, elektronik ve optik özelliklerinin yüksek olması, esneklik kabiliyetleri, kolay işlenebilme, ucuz maliyetleri, aşınmaya karşı gösterdikleri direnç, çevreye karşı dayanıklı olmaları ve uygun sentez edilebilmelerinden dolayı yalıtkan polimerlere göre büyük üstünlükler sağlamışlardır. Fonksiyonel polimerler, redoks polimerleri, iletken polimerler bazı nörotransmitter’lere ve kimyasallara karşı seçicilik göstermeleri, uygun katalitik, elektriksel, optik ve manyetik özelliklere sahip olmaları açısından elektrokimyasal, optik, kütle duyarlı sensör, yakıt pili, ışık yayan diyod vb. yapımında kullanılmaya başlanmışlardır. Özellikle bu gibi polimerlere yeni ve üstün özellikler kazandırılması amacıyla bunların farklı türevlerinin elde edilmesine yönelik araştırmalara gerek duyulmaktadır. Dolayısıyla yeni sentezlenen fonksiyonel monomer ve komonomerler ile bunların polimerleri biyosensör uygulamaları açısından son derece önemlidir. Elektropolimerizasyon sırasında, heterosiklik monomerlerle elde edilen polimerler, KFME (Karbon fiber mikro elektrot) yüzeyinde birikmeye başlar. Tiyofen gibi monomerler diğerlerine göre oksitlenme potansiyelleri oldukça yüksektir ( 1,7 V). Yüksek oksitlenme potansiyelinin uygulanmasından dolayı polimerde zamanla deformasyonlar ve kırılmalar olabilir. Bu durumu engellemek için farklı monomerlerle konjugasyonu arttırıp, oksitlenme potansiyelleri düşürülebilmektedir. Sonuçta, literatürde ilk defa sentezlenmiş alternating konjuge kopolimer elde edilmiştir. Bu projede, ilk defa sentezlenecek olan 2 farklı komonomer, elektrokopolimerizasyonu ve karakterizasyonları ile biyosensör sistemleri dizayn edilmesi planlanmıştır. Bu amaca yönelik olarak gıda katkı maddesi olarak çok sık kullanılmakta olan sitrat’ın spesifik, pratik ve ekonomik tayini için bienzimatik elektrokimyasal biyosensör dizaynı gerçekleştirilmiştir.
Tsh Reseptöründeki Mutasyonlarin Tayini İçin Elektrokimyasal Biyosensör Sistemleri Geliştirilmesi Ve Uygulamalari Prof. Dr. Mustafa Kemal SEZGİNTÜRK TÜBİTAK
Tsh Reseptöründeki Mutasyonlarin Tayini İçin Elektrokimyasal Biyosensör Sistemleri Geliştirilmesi Ve Uygulamalari
Bir Akciğer Kanseri Biyomarkeri, Haptoglobin, Tayinine Yönelik Elektrokimyasal Temelli Biyosensör Sistemlerinin Geliştirilmesi Ve Uygulamalari Prof. Dr. Mustafa Kemal SEZGİNTÜRK TÜBİTAK
Bir Akciğer Kanseri Biyomarkeri, Haptoglobin, Tayinine Yönelik Elektrokimyasal Temelli Biyosensör Sistemlerinin Geliştirilmesi Ve Uygulamalari
Bazı Karbazol Türevlerinin Montmorilonite Nanokilleri Ve Çinko Nanopartikülleri İle Polimer Nanokompozitlerinin Sentezlenmesi Ve Antikorozyon Özelliklerinin Araştırılması Prof. Dr. Murat ATEŞ Fen - Edebiyat Fakültesi TÜBİTAK
Bazı Karbazol Türevlerinin Montmorilonite Nanokilleri Ve Çinko Nanopartikülleri İle Polimer Nanokompozitlerinin Sentezlenmesi Ve Antikorozyon Özelliklerinin Araştırılması
Literatürde polianilin, polipirol, gibi bir çok iletken polimerler için antikorozif kaplamalar üretilmiştir. Diğer iletken bir polimer türü olan polikarbazoller ise iyi termal, elektriksel, fotoaktif ve elektrokromik özelliklerinden dolayı son yıllarda önem kazanmıştır. Sensör, elektrokromik aygıtlar gibi uygulamada yaygınca kullanılmışlardır. Bununla birlikte, polikarbazol ve türevlerinin hatta kompozitlerinin antikorozyon kaplama özellikleri literatürde yeterince araştırılmamıştır. Proje kapsamında karbazol ve türevlerinin (9-vinil-9H-karbazol, 9-metil-9H-karbazol) nano malzemeler (Montmorillonite nanokilleri ve çinko nano partikülleri) ile hem polimer hem de polimer/nano kompozitlerinin ince filmleri paslanmaz çelik üzerine (SS304) korozyon önleyici kaplamalar olarak araştırılmıştır. Polimer ve polimer/nano kompozitleri elektrokimyasal kimyasal yöntemler ile sentezlenerek paslanmaz çelik üzerine kaplanıp bu kaplamaların tuzlu su ortamında (%3.5 NaCl) korozyondan koruma özellikleri detaylıca araştırılmıştır. Projede elde edilen kaplamalar, döngülü voltametri (DV), elektrokimyasal empedans spektroskopsi (EES), Fourier transform İnfrared spektroskopisi (FTIR-ATR), ve taramalı elektron mikroskobu-enerji dispersiyon X-ışınları (SEM-EDX) optik mikroskop, 4 nokta probe gibi teknikler ile karakterizasyonları yapılmıştır. Malzemenin korozyon davranışı potansiyodinamik polarizasyon ölçüm metodları (Tafel Polarizasyon eğrisi) ve EES ile yapılmış ve kaplamaların korozyondan korunma özellikleri çalışılmıştır. Sonuçlar ve Tartışma bölümünde ise elektrokimyasal ve kimyasal yöntemlerle elde edilen polimer ve polimer nano kompozit filmlerinin sentez yöntemine göre korozyondan koruma performanslarının karşılaştırılması yapılmıştır. Proje polikarbazol ve türevlerinin özellikle polimer/nanokompozitlerinin korozyondan korunma özelliklerinin literatürde çok az çalışılmış olması ve bunların literatüre kazandırılması bakımından önemlidir. Özellikle projede kullanılacak çeliğin (SS304) endüstride kullanılan bir paslanmaz çelik türü olması ve bu kaplamaların korozyona karşı iyi performans göstermesi halinde başka çalışmalarla ticarileştirilebilir ise ekonomiye katkı sağlayabilmesi bakımından oldukça önemlidir.
Süperkapasitör Elektrot Materyali Olarak Fonksiyonel Yeni Komonomer ve Kopolimer Sentezleri ve Devre Analizleri Prof. Dr. Murat ATEŞ Fen - Edebiyat Fakültesi TÜBİTAK
Süperkapasitör Elektrot Materyali Olarak Fonksiyonel Yeni Komonomer ve Kopolimer Sentezleri ve Devre Analizleri
Temiz enerjiye olan talep dünya genelinde hızla artmaktadır ve ümit veren en önemli çözümlerden biri yakıt hücreleri tarafından üretilen temiz enerjidir. Süperkapasitörler, elektriksel cihazlarda, güç kaynaklarında, bilgisayarların hafızalarının korumasında, mikroçiplerde, yakıt hücreleri ve pillerde teknik ve ekonomik avantaja sahip olan enerji ve güç depolama aygıtlarıdır. Süperkapasitörler anlık süreler boyunca yüksek oranda güç boşaltan kapasitelerinden dolayı gücü depolama ve boşaltmada kısa zamanlı güç arzını talep etmek için hâlihazırda elektriksel enerji depolama aygıtları olarak kullanılırlar. Süperkapasitörler, piller ve konvansiyonel kapasitörler arasındaki boşluğu spesifik enerjileri ve spesifik güçleri bakımından doldurur. Süperkapasitörler pillere birçok açıdan benzerdir. Örneğin, kullanılan elektrotlar ve elektroaktif elektrot materyalinde yük depolama gibi. Ancak süperkapasitörler piller ve konvansiyonel kapasitörlerden 20-200 kez daha fazla kapasitans özelliği gösteren üstün cihazlardır. Süperkapasitörler, elektrokimyasal kapasitör ve ultra-kapasitör olarak isimlendirilebilmektedirler. Bu isimlendirme, depoladıkları ve boşalttıkları anlık enerjiye göre verilir. Elektrokimyasal kapasitörün, çift katmanlı kapasitör ve pseudo-kapasitor olarak adlandırılan iki tür hali geliştirilmektedir. Birincisinde, enerji depolama başlıca yüksek spesifik alan ve elektrolit çözeltiler ile elektrot materyali arasında ara yüzeydeki elektronik ve iyonik yükün ayrımından yükselir. İkincisinde, hızlı Faradik reaksiyonlar karakteristik potansiyelde elektrot materyalinde oluşur. Bu sistemler tarafından gösterilen büyük kapasitans değeri yüzeye redoks tipi reaksiyonlarda adsorbe edilmiş ara ürünün katılması ile ilişkili çift katmanlı kapasitans (Cdl) ve pseudo-kapasitansın (Csp) kombinasyonundan ileri geldiğine işaret etmiştir. Ultra-kapasitörler ise süperkapasitörlerden daha yüksek güç depolayan cihazlardır. Uzun raf ömrü ve kullanılabilirlik süreleri oldukça yüksektir. Proje kapsamında, süperkapasitör elektrot materyali olarak kullanılmak üzere fonksiyonel karbazol temelli monomerler ile 3,4-etilendioksitiyofen monomerinin kombinasyonundan sentezlenecek olan 3 yeni komonomerlerin kopolimerleştirilmesi ve detailı karakterizasyonları yapılması hedeflenmektedir. Polimer film karakterizasyonu için FTIR-ATR reflektans spektrofotometre, döngülü voltametri (DV) ve elektrokimyasal empedans spektroskopisi (EES), taramalı elektron mikrokobu (SEM-EDX), atomik kuvvet mikroskobu (AKM) ölçüm yöntemi olarak kullanılacak, kopolimerlerin EES ile toplam kapasitans ve ara yüzey kapasitans değerleri belirlenecektir. 3,4-etilendioksitiyofen (EDOT) monomeri düşük band genişliği ve düşük oksitlenme potansiyeli ile yüksek kararlılığa sahiptir. Buna karşın düşük çözünürlüğü bu monomerin elektrik ve optik cihaz yapımında kısıtlamalara neden olur. Bu problemi aşmak için, fonksiyonel karbazol monomeri ile EDOT’ ın komonomer yapılması ve elde edilecek yüksek doplama ve konjugasyona sahip kopolimerlerin, süperkapasitör elektrot materyali olarak kullanılabileceği bulunmuştur. Ayrıca sentezlenecek fonksiyonel kopolimerin eşdeğer devre modellemeleri ve analizleri yapılmıştır.
İyi-Tanımlanmış ve Biyobozunur Poli(etilen glikol) Hidrojellerin Sentezi Arş. Gör. Dr. Nergiz CENGİZ Fen - Edebiyat Fakültesi TÜBİTAK
İyi-Tanımlanmış ve Biyobozunur Poli(etilen glikol) Hidrojellerin Sentezi
Projede epoksi kimyası kullanarak iyi-tanımlanmış, biyobozunabilir ve işlevsellendirilebilir hidrojeller sentezlenecektir. Bu amaçla, son gruplarında epoksi gurubu olan kırılabilir PEG bazlı polimerler değişik zincir uzunluğundaki polietilen glikol (PEG) polimerler kullanılarak sentezlenecektir. Daha sonra, kırılabilir epoksi fonksiyonel PEG polimerler hidroksil çapraz bağlayıcılar ile çapraz bağlanarak iyi-tanımlanmış, biyobozunur hidrojeller elde edilecektir. Hidrojel matrise fiziksel etkileşimle model ilaç molekülleri yüklenerek kontrollü ilaç salınım salınım sistemlerinde kullanılabilirliği araştırılacaktır. Hidrojellerdeki kırılabilir bağların koparılması hidrojellerin çözündürülmesini sağlayacak ve ilaç salınımı gerçekleşecektir. Hidrojellerin ilaç salınım profilleri spektroskopik yöntemlerle incelenecektir. Jelleşmeden sonra reaksiyona girmeden kalan epoksi grupları amin ya da tiyol grubu içeren model biyomoleküllerin hidrojele sabitlenmesinde kullanılacaktır. Jelleşmeden sonra oluşan sekonder hidroksil gruplarının işlevsellendirilebilirliği model boya molekülleri ile gösterilecektir. Sentezlenecek polimer ve hidrojeller, 1H ve 13C NMR, Reometri, UV Spektrofotometresi, Floresan Mikroskop, Taramalı Elektron Mikroskobu, Fourier Dönüşüm Kızılötesi Spektroskopisi ve Jel Geçirgenlik Kromatografisi ile karakterize edilecektir.
KLASİK VE MOLEKÜLER ISLAH YÖNTEMLERİ KULLANILARAK, OLEIK ASIT IÇERIĞI YÜKSEK VE OROBANŞ (Orobanche cumana Wallr.)’A DAYANIKLI AYÇIÇEĞI (Helianthus annuus L.) HATLARININ GELİŞTİRİLMESİ Doç. Dr. Behiye Banu BİLGEN Ziraat Fakültesi TÜBİTAK
KLASİK VE MOLEKÜLER ISLAH YÖNTEMLERİ KULLANILARAK, OLEIK ASIT IÇERIĞI YÜKSEK VE OROBANŞ (Orobanche cumana Wallr.)’A DAYANIKLI AYÇIÇEĞI (Helianthus annuus L.) HATLARININ GELİŞTİRİLMESİ
Türkiye yağlı tohum üretimi yeterli olmayıp, bu açık yüksek oranda döviz ödeyerek (2013 yılında 3 milyar $), tohum veya ham yağ ithalatıyla giderilmektedir. Bu nedenle, ülkemizin bitkisel yağ üretimini arttırmaya yönelik çalışmalar, stratejik ve ekonomik açıdan son derece önemlidir. Ayçiçeği yağı normalde linoleik asitçe zengin olup, dünyada ve ülkemizde bu tür ayçiçeği yetiştirilmektedir. Ancak önemli ayçiçeği üreticisi ülkelerde, üretimi ve tüketimi giderek artan, oleik asidi yüksek (% 80 üzeri) ayçiçeği yetiştirilmektedir. Ayçiçeği yağının sağlık açısından kalitesinin bir göstergesi olan orta ve yüksek oleik tip ayçiçeği üretimi ve tüketimine, son yıllarda dünyada olduğu gibi ülkemizde de bir yönelme söz konusudur. Ayçiçeğinde verim ve kalitesini sınırlandıran en önemli faktörlerden orobanş parazitinin yeni ırkları, ülkemizde özellikle ayçiçeği ekim alanlarının % 70’ine sahip Trakya-Marmara bölgesinin tamamında ve son yıllarda ayçiçeği ekiminin giderek arttığı Çukurova ve Karadeniz bölgesinde görülmektedir. Bu nedenle, yeni geliştirilecek ayçiçeği hibritlerinin orobanşa dayanıklı olması mutlak gereklidir. Halen ülkemizde yüksek oleik ve orobanşa dayanıklı tescilli yerli bir ayçiçeği hibriti mevcut olmayıp, bugüne kadar moleküler markörlerin kullanımıyla çeşit geliştirme konusunda bir araştırma da yapılmamıştır. Bu doğrultuda, klasik ve moleküler ıslah çalışmalarını birlikte kullanarak, ülkemiz şartlarına uygun, orobanşın yeni ırklarına dayanıklı oleik tip çeşitler geliştirip dışa bağımlılığı azaltmayı hedefleyen bu proje önerisi, Ar-Ge sistematiği yönüyle özgün değere sahip olup, yaygın etkisi ve ülkemiz ekonomisine katma değeri oldukça fazla olacak çalışmalar içermektedir. Projede, Trakya Tarımsal Araştırma Enstitüsü’nce (TTAE) yürütülen Ülkesel Ayçiçeği Hibrit Islahı projesinde klasik ıslah yöntemleriyle geliştirilmiş mevcut orobanşa dayanıklı, üstün verim performansına sahip hatlara, oleik asit genleri (Ol) aktarılacaktır. Homozigot bireyler, bu genlere özgün moleküler markörler kullanılarak etkin bir şekilde belirlenecektir. Böylece yeni hatlar hem orobanşa dayanıklı, hem de oleik asit açısından homozigot hale getirilecektir. Çeşit geliştirme çalışmaları TTAE’de, yağ asitleri analizleri ve verim denemeleri Trakya Üniversitesi Bitki Islahı Uygulama ve Araştırma Merkezi’nde (TÜ -BISAM), oleik tip ve orobanşa dayanıklılık moleküler markör çalışmaları Namık Kemal Üniversitesi’nde üniversite-kamu ıslahçısı işbirliğiyle gerçekleştirilecektir. Proje; 1003 Öncelikli Alanlar Destekleme Programı “ GD0105-” “Yağ bitkileri çeşit ıslah programlarının oluşturulması başlığı çerçevesinde - Orobanşa dayanıklı, yüksek oleik asitli ayçiçeği hatlarının ve çeşitlerinin geliştirilmesi” amaç ve hedefine yönelik olarak hazırlanmıştır. TÜBİTAK Vizyon 2023 Bilim ve Teknoloji Stratejileri Projesi’nde en öncelikli sıradaki “Klasik ıslah ve biyoteknolojinin kombinasyonu ile yeni genotipler geliştirme” ve “Ayçiçeği üretiminin %75'inin yerli hibrit çeşitlerle yapılması” hedefleri doğrultusunda, proje süresince ve projeyle elde edilecek kazanımlarla proje sonrasında, moleküler markörlerden yararlanarak, Ülkesel Ayçiçeği Projesi’nde daha kısa zamanda ve istenilen özelliklerde çeşit geliştirme imkânı sağlanacaktır.
Konotrunkal Anomalilerin Array-CGH ile İncelenmesi Yrd. Doç. Dr. Hatip AYDIN Tıp Fakültesi TÜBİTAK
Konotrunkal Anomalilerin Array-CGH ile İncelenmesi
Konotrunkal kalp malformasyonları Fallot tetralojisi, pulmoner kapak yokluğu, çift çıkışlı sağ ventrikül, trunkus arteriozus kommunis, ventriküler septal defekt ile seyreden pulmoner atrezi, büyük arterleri transpozisyonu and aortik ark anomalilerini içerir. Konjenital kalp defektlerinin üçte biri veya dörtte birini oluştururlar. Konotrunkal kalp anomalilerinin yapısal ve submikroskopik kromozomal anomalilerle ilişkili olduğu bilinmektedir. Özellikle izole konotrunkal anomalilerin %30’da (Flöresan in situ hibridizasyon ile, FISH) 22q11.2 mikrodelesyonu saptanmaktadır. Ancak FISH ile 22q11.2’de delesyonun olmayanların etyolojisi genellikle açıklanamamıştır. Klasik sitogenetik yöntemlerde yaklaşık 5Mb’lık değişimler gözlenebilirken FISH ve diğer moleküler sitogenetik yöntemlerle daha ayrıntılı genomik incelemeler yapılabilmektedir. Moleküler sitogenetik yöntem hedefe yönelik olması nedeniyle dengesiz kromozom anomalilerinde kısıtlı kalmaktadır. Nükleotid düzeyindeki genomik değişimlerin anlaşılması için ileri teknolojik yöntemlerin kullanımı gerekmektedir. Array komperatif genomik hibridizasyon (Array-CGH), submikroskopik DNA kopya sayısı değişikliklerini haritalamada ve tespit etmede, ayrıca genom üzerinde bulunan submikroskopik değişimlerin tanınmasına olanak veren yüksek çözünürlükte bir teknolojidir. Yüksek rezolüsyonlu array-CGH konotrunkal defektlerin moleküler temelleri ve etyolojisinin daha iyi anlaşılmasını sağlayacaktır. Bu amaçla altta yatan genetik nedenin daha iyi anlaşılması için konotrunkal kalp anomalilerinde yüksek rezolüsyonlu Array-CGH kullanmayı planladık. Zeynep Kamil Kadın ve Çocuk Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Genetik Tanı Merkezi’ne başvuran konotrunkal kalp defekti tanısı almış, yapısal kromozomal anomalisi olmayan ve FISH ile 22q11.2 delesyonu olmayan 200 hastayı onamlarını alarak çalışmaya ekleyeceğiz. Array-CGH yöntemi ile DNA örnekleri çalışılarak, elde edilen veriler yazılımlar kullanılarak analizleri yapılacak ve sonuç değerlendirilecektir. Elde edilecek sonuçlarla yeni genotip ve fenotip korelasyonlarının sağlanması, yeni gen fonksiyonu tanımlamaları ve geni bilinmeyen durumlar için aday gen yaklaşımının oluşturulmasını ön görmekteyiz.
Crocus L. Cinsi Flavi Serisi Taksonlarının Moleküler Sistematik Analizi ve Filogenetik İlişkileri Araş. Gör. Levent CAN Fen - Edebiyat Fakültesi TÜBİTAK
Crocus L. Cinsi Flavi Serisi Taksonlarının Moleküler Sistematik Analizi ve Filogenetik İlişkileri
Crocus L. cinsi günümüzde iki seksiyon (Crocus seksiyonu ve Nudiscapus seksiyonu) ve 17 seri ile sistematik olarak temsil edilir. Toplamda 216 takson barındıran bu cinsin son revizyonu Mathew tarafından 1982 yılında yapılmıştır ve bu taksonların 98 adedi 1982 yılından sonra yayınlanmıştır. Bu 98 yeni taksonun ise 79 adedi Türkiye endemiği olması, cinsin %50'den fazlasının ülkemize endemik olduğunu göstermektedir. Ancak, özellikle son yıllarda yayınlanan çok sayıda taksonun teşhis anahtarı olmadan tanıtılması tüm cins sınıflandırmasının ve filogenisinin anlaşılmasında zorluklar yaşatmıştır. Bu çalışmanın kapsamında Crocus cinsi Flavi serisi altında yer alan taksonlar ele alınmıştır. Söz konusu seri altında 15 takson yer almaktadır ve bunların 10 adedi Türkiye'ye endemik olup, endemizm yüzdesinin %66 olduğunu göstermektedir. Flavi serisi taksonlarının diğer serilere ait bitkilerden farkları korm tuniklerinin membransı ve paralel fibrillere ayrılmaları, ve stiluslarının çok dallı olmaları olarak belirtilebilir. Bu proje önerisi kapsamında Crocus cinsi Flavi serisinde sınıflandırılmış olan 'soğanlı bitki' taksonlarının akrabalık ilişkileri, tür ve alttür durumları moleküler sistematik yöntemleri ile incelenmiştir. Bu inceleme için çekirdek DNA kısmında bulunan “internal transcribed spacer” (ITS), “external transcribed spacer” (ETS) ve TOPO6 markır bölgeleri çoğaltıldıktan sonra dizilenmiş, dizilenen DNA bölgeleri düzenlenmiş, RAxML, MrBayes ve SplitsTree4 programları ile analiz edilmiştir. Yapılan çalışmada ETS ve TOPO6 markır bölgelerinin bitki barkodlama teknikleri için uygun bölgeler oldukları görülmüştür. ETS markır bölgesinin analizi sonucunda, projenin sorularından olan Crocus adanensis ve C. paschei türlerinin gerçekte tek türe ait büyük bir populasyon mu yoksa gerçekten iki farklı tür mü sorununa cevap verir niteliktedir. Aynı şekilde Yunanistan anakarasındaki C. olivieri subsp. olivieri örneği ile Anadolu C. olivieri subsp. olivieri örneği; C. antalyensis ile C. flavus tür gruplarının filogenetik ilişkileri konusunda sonuçlar yorumlanmıştır. Bu sonuçları TOPO6 markır bölgesinden elde edilen verilerinde destekleyici sonuçlar sunması, yapılan tahminleri desteklemektedir.
Farklı Xanthomonas Bakterileri Kullanılarak Atık Ekmeklerden Optimum Koşullarda Ksantan Gam üretimi ve Gamların Çeşitli Kalite Özelliklerinin Belirlenmesi ve Optimizasyonu Doç. Dr. Ahmet şükrü DEMİRCİ Ziraat Fakültesi TÜBİTAK
Farklı Xanthomonas Bakterileri Kullanılarak Atık Ekmeklerden Optimum Koşullarda Ksantan Gam üretimi ve Gamların Çeşitli Kalite Özelliklerinin Belirlenmesi ve Optimizasyonu
Gamlar, başta kıvam verme ve stabilize etme özellikleri olmak üzere diğer birçok teknolojik özelliğe sahip olmalarından dolayı özellikle gıda endüstrisinde birçok ürünün formülasyonunda vazgeçilemez bir ürün olarak yaygın bir kullanım alanına sahiptirler. Ksantan gam da çok büyük ticari öneme sahip mikrobiyel bir polisakkarittir. Ksantan gamı 1967’den beri ticari olarak Xanthomonas bakterilerinin glukoz, sakkaroz, nişasta veya mısır şurubunda gelişmesi ile elde edilmektedir. Ticari bir polimer olarak ksantan gamın en büyük avantajı üretimde yüksek verim, düşük gam konsantrasyonunda yüksek viskoziteli çözelti, yüksek psödoplastik akış karakteri; sıcaklık ve pH’da geniş aralık ve tabi stabilitesidir. Bu özelliklerinden dolayı başta gıda olmak üzere, kozmetik, farmakoloji ve petrokimya endüstrilerinde yaygın olarak kullanım alanına sahiptir. Gıda endüstrisinde ksantan gam talebi gün geçtikçe artmaktadır. Türkiye’de tüketilen ksantan gam miktarına dair bilgiye ulaşılamamakla beraber, tamamının çeşitli ülkelerden ithal edildiği de bir gerçektir. Belirli bir maliyete sahip olduklarından dolayı günümüzde mevcut ticari gamlara alternatif olarak hem teknolojik özellikler açısından zengin hem de üretim maliyeti bakımından daha ekonomik olan yeni gam kaynakları üzerindeki çalışmalar gün geçtikçe artmaktadır. Ksantan gamın endüstriyel ölçekte üretimi için pahalı olmayan substrat ve besinlere ihtiyaç vardır. Ekmek ülkemizde ve diğer bazı ülkelerde en temel besin kaynağı ve en çok tüketilen gıda ürünüdür. Bununla beraber, ülkemizde en fazla israf edilen gıda ürününün de ekmek olduğu bilinmektedir. Üretilen ekmeğin önemli bir kısmı ne yazık ki, gıda olarak tüketilmeyip çöpe atılmakta ve büyük ekonomik kayıplara sebep olmaktadır. Atılan ekmeklerin bir kısmı ise hayvan yemi olarak kullanılmakta fakat bu insan gıda zincirine mikotoksin girişi için bir kapı oluşturmakta ve çeşitli sağlık problemlerine neden olabilmektedir. Ticari ksantan gam üretiminde Glukoz ve sakkaroz karbon kaynağı olarak kullanılan maddelerdir. Bunun yanı sıra karbon kaynağı olarak nişasta, melas ya da mısır şurubunun enzimatik veya asidik hidrolizatları da kullanılmaktadır. Ekmeğin besin bileşiminin zengin olması ve ülkemizde israf edilen ekmeklerin çok yüksek miktarlarda olmasından dolayı atık ekmekler ksantan gam üretimi için uygun ve ucuz bir substrat olarak değerlendirilebilir. Bu amaçla, atık ekmeklerin ksantan üretimi için karbon kaynağı olarak kullanılması hem atık ekmeklerin ekonomik olarak değerlendirilmesi hem de ithal edilen bu ürünün üretilerek ekonomiye katkısı bakımından oldukça önemlidir. Literatür taramaları neticesinde, ksantan gamın çok farklı kaynaklardan eldesi konusunda çalışmalar olmakla birlikte atık ekmekten ksantan gam üretimi ile ilgili herhangi bir çalışmaya rastlanılmadığı gibi farklı substratlardan elde edilebilecek ksantan gamın üretim koşullarının optimizasyonu, karakterizasyonu (fizikokimyasal, kompozisyonel, teknolojik ve reolojik özellikleri) ve herhangi bir gıda ürününde kullanılması ile ilgili tam kapsamlı bir araştırmaya da rastlanılmamıştır. Bu nedenle sunulan projede özgün şu aşamaların gerçekleştirilmesi hedeflenmektedir: Öncelikle bu çalışmada israf edilen atık ekmeklerin ekonomik olarak değerlendirilmesi düşüncesi ile atık ekmekler kullanılarak, kültür koleksiyonumuzda bulunan Xanthomonas campestris NRRL B 1459 suşu ve çeşitli bitkilerden izole edip tanımladığımız 3 farklı Xanthomonas izolatları fermentasyonu ile optimum şartlarda ve kalitede ksantan gam üretilmesi, üretim veriminin hesaplanması amaçlanmaktadır. Bu doğrultuda öncelikle, atık ekmeklerin enzimatik hidrolizi gerçekleştirilecek, elde edilecek ekmek hidrolizatları ksantan üretimi için fermantasyon besiyerinde bakteri için uygun bir karbon kaynağı olarak kullanılacaktır. Ksantan gam üretimi için önemli olan faktörlerden (besin ortamına katılacak karbon kaynağı miktarı, sıcaklık, karıştırma hızı, hava akış oranı, inokülüm miktarı) en etkili üçü Minimum run resolution IV (en az denemeli 4. dereceli) deney tasarımı yöntemi ile belirlenecektir. Bu en önemli 3 faktör ile 4 farklı Xanthomonas türleri kullanılarak optimum reolojik, kompozisyonel, teknolojik ve fizikokimyasal özellikte ksantan gam üretimi hedeflenmektedir. Bu amaçla her bir Xanthomonas spp. suşundan toz halde elde edilecek gam örneklerinin fizikokimyasal, kompozisyonel, teknolojik ve reolojik özellikleri (toz halindeki akış-davranış) ile solüsyon halindeki gam örneklerinin reolojik özellikleri (yatışkan, dinamik akış ve sürünme toparlanması) Response Surface methodology’nin (yüzey cevap metodunun) desirability (etkililik) fonksiyonuyla optimize edilecektir. Son olarak da üretilen gamların gerçek gıda sistemlerinde göstereceği performansın ortaya konulması amaçlanmaktadır. Bu amaçla, mayonez, model (gerçek) gıda sistemi olarak seçilecektir. Söz konusu mayonez örnekleri, elde edilen gamlar ilave edilerek üretileceklerdir. Daha sonra mayonez örneklerinin fizikokimyasal ve reolojik özellikleri belirlenerek ticari örnekleri ile karşılaştırılacaktır.
İlaç Taşıma Sistemleriyle Kolona Hedeflendirilen Boswellic Asit ve Ellagic Asit'in Antiinflamatuvar ve Antioksidan Etkinliklerinin Araştırılması Doç. Dr. Mustafa YİPEL Veteriner Fakültesi TÜBİTAK
İlaç Taşıma Sistemleriyle Kolona Hedeflendirilen Boswellic Asit ve Ellagic Asit'in Antiinflamatuvar ve Antioksidan Etkinliklerinin Araştırılması
Ülseratif kolit; etiyolojisinde oksidatif stres, genetik etki, immunolojik anormallikler ve çevresel ajanların rol aldığı, patogenezi tam olarak aydınlatılmamış kronik yangısal bir bağırsak hastalığıdır. Dünyada etnotıp ve etnoveteriner hekimlikte yangısal bağısak hastalıklarında halk tarafından yaygın olarak kullanılan Boswellia Serrata bitkisinin ana biyoaktif bileşeni Asetil 11-keto-β-Boswelik Asit (AKBA), antioksidan, antitümöral ve antiinflamatuar özelliklere sahip pentasiklik triterpenoid bir bileşiktir. Güçlü bir antioksidan olarak bilinen Elajik asit (EA) ise ülkemizde de yetiştirilen nar gibi bazı meyvelerde doğal olarak bulunan bir fenolik bileşiktir ve çeşitli yangısal hastalıklar ile kanserlere karşı tedavi edici etkinliği olduğu bildirilmiştir. Proje önerisinde yer alan bitkisel kökenli biyoaktif maddeler süksinillenen düşük molekül ağırlıklı kitosan ile 1:1 mol oranında karıştırılarak kolona hedeflendirildikten sonra liyofilize edilerek deney hayvanlarına gavajla uygulanacaktır. Hedeflendirme işleminin başarısını ortaya koymak için in vitro şişme ve salım deneyleriyle, polimer yapısı ve etken maddeyle interaksiyonunun belirlenmesi amacıyla Element analizi, FT-IR (Fourier Dönüşümlü Kızılötesi Spektroskopisi), DSC (Diferansiyel Taramalı Kalorimetre), XRD (X-Işını Difraksiyonu), SEM (Taramalı Elektron Mikroskopu) ve NMR (Nükleer Manyetik Rezonans Spektroskopisi) analizleri yapılacaktır. Çalışmada her grupta 6 adet olmak üzere toplam 5 grupta 30 adet Wistar Albino ırkı erkek rat kullanılacaktır. Deney sonunda alınacak kolon dokularında oksidatif hasar ve antioksidan aktiviteyle inflamasyon durumunu ortaya koymak için spektrofotometrik olarak MDA, GSH, CAT ve GSHPx parametreleri, ELISA ile TNF-α, IL-1β, IL-6 ve Western Blot ile Cox-2, Nrf-2 ve Nf-kB ekspresyon düzeyleri belirlenecektir. Sunulan projeyle ülkemizin 2023 hedefleri içerisinde yeralan Ar-Ge tabanlı ekonomik girdilerin artırılması, dışa bağımlılığın azaltılması ve bölgesel kalkınmaya katkı sağlanması amaçlanmaktadır. Bu amaç doğrultusunda her 3 kişiden birinde görülen yangısal bağırsak hastalıklarından korunmada kullanılan ve ülkemizde yaygın olarak yetiştirilen nar gibi meyvelerde temel biyoaktif bileşen olarak bulunan EA’nın kolona hedeflendirilip etkinliği araştırılarak ürünleşme potansiyelinin ortaya konması projenin hedeflenen temel çıktıları arasındadır. Bu projenin amacı, ratlarda oluşturulan deneysel ülseratif kolit modelinde AKBA ve EA’nın kolona hedeflendirilerek hem koruyucu etkilerinin ortaya konması hem de hedef organda istenilen miktara daha düşük dozda etken madde kullanılarak ulaşılabilecek ve ortaya çıkabilecek yan etkilerin de minimum’a indirilecek olmasıdır.
Global Çevresel ve Görsel Kalitenin Haritalanması Prof. Dr. Rüya YILMAZ Güzel Sanatlar, Tasarım ve Mimarlık Fakültesi TÜBİTAK
Global Çevresel ve Görsel Kalitenin Haritalanması
Araştırmacılar peyzajların görsel ve çevre kalitesini değerlendirmek için yaklaşık son 50 yıldır, nicel yöntemler aramaktadır. Bu metrik, küresel ölçekte çevre planlama, tasarım, yönetim ve kullanımını değerlendirmek için kullanılabilir. Araştırmacılar, son 50 yıldır, peyzajın görsel ve çevresel kalitesini tahmin etmek ve değerlendirmek için niceliksel yöntemler araştırıyorlar.Bu konuyla ilgili geniş literatür başlangıçta, daha çok estetik özelliklere önem verirken, Burley (1997) gibi bazı yeni araştırmalarda, daha çok ekolojik, kültürel, ekonomik, yapısal vb. diğer değişken faktörler önem kazanmaya başlamıştır. Bu süre zarfında, tahmini, cevaplayıcı temelli modeller çevresel ve görsel kaliteyi ölçmek için geliştirilmiştir. Peyzaj özellikleri, çevresel / görsel kalitenin haritalarını oluşturmak için ölçülebilir ve kentsel peyzajlar da dahil olmak üzere peyzaj değerlerini ölçmek için bir metrik sağlıyor. Araştırmacılar çevreyle ilgili küresel haritalar ve kolektif dünya algılamaları üretmeye yöneliyor. Burley ve Yılmaz (2014) Yılmaz ve Burley (2013), ve Burley ve diğ., (2011) peyzaj değerlendirilmesinin kolektif ve istatistiksel olmasının daha uygun ve güvenilir sonuçları öngören denklemlerle, katılımcıların estetik, ekolojik, kültürel, fonksiyonel ve ekonomik belirleyicileri varyanslarının birlikte kullanılmasıyla elde edilebileceğini ortaya koymuşlardır. Burley (2006) aynı zamanda sonuçları açıklamak için bir dizi teoriler oluşturmuştur.
Deniz Dip Tarama Uygulamaları ve Tarama Malzemesinin Çevresel Yönetimi Prof. Dr. Süreyya MERİÇ PAGANO Çorlu Mühendislik Fakültesi TÜBİTAK
Liman, marina ve dere agızları gibi kıyı alanlarında zaman içerisinde biriken sediment tabakasının taranarak bu yerlerin derinlestirilmesine ihtiyaç duyulmaktadır. Deniz taraması sonucu çıkan malzemenin insan aktiviteleriyle kirlenmis oldugu gerçegi göz önünde tutuldugunda, bu malzemenin kontrolsüz sekilde denize bırakılması da kirletici faaliyet olarak nitelendirilmektedir. Ülkemizde bugüne kadar tarama malzemesinin yönetimi konusunda karar vermeyi yönlendiren tek ulusal mevzuat olan ÇED yönetmeligi, alıcı ortamın korunması konusunda yetersiz kalmaktadır; bosaltım için kirlilik sınır degerleri ile alıcı ortam özellikleri ve izlenmesine yönelik kriterler belirtilmemistir. Liman ve marina faaliyetlerin belirgin artıs gösterdigi son yıllarda, bu bölgelerdeki dip tarama ve bosaltım faaliyetlerinin hangi kriterler çerçevesinde yönetilecegi konusunda önemli eksiklikler ve belirsizlik vardır. Bu nedenlerle, kıyısal bölge dip tarama faaliyetlerinin sonucunda ortaya çıkan malzemenin (sediment) ne sekilde bertaraf edilecegi (karada bertaraf ya da denizde bosaltım), bunun hangi kriterlere ve yöntemlere göre yapılması ve yönetilmesi gerektiginin bilimsel esaslara dayalı olarak ortaya koyulmasına ihtiyaç duyulmaktadır. Önerilen bu çalısma, söz konusu eksiklerin giderilmesini ve Çevre ve Orman Bakanlıgı tarafından hazırlanmakta olan “ulusal taslak” yönetmeginin temelini olusturacak esaslar için gerekli veri ve bilgiyi, AB kriterlerini de dikkate alarak saglamayı hedeflemektedir. Bu sürecin saglıklı bir sekilde isleyebilmesi için gerekli veri ve kantitatif bilgiler, literatürden (bilimsel yayınlar, teknik raporlar) ve potansiyel tarama bölgelerinde yeni ölçüm ve analizlerle (sediment toksistesi vb) saglanacaktır. Kıyı sularımızdaki mevcut ve yeni veriler, AB mevzuatı ile birlikte degerlendirilerek dip tarama malzemeleri için ulusal bosaltım/bertaraf kriterleri belirlenecektir. Bu kapsamda, üç boyutlu sediment tasınım model uygulamaları (pilot alanlarda) ve cografi bilgi sistemi gibi araçlar ile denizlerimizde en uygun bosaltım, karada ise bertaraf alanları belirlenecektir. Ayrıca bosaltım alanlarındaki potansiyel etkiler ile bu alanların izleme stratejileri olusturulacaktır. Tarama malzemesinin sürdürülebilir yönetimi için geri kazanım ve faydalı kullanımına iliskin uygulamalar yapılacaktır. Bu kapsamda tarama malzemelerinin sürdürülebilir sekilde yönetilmesini saglayacak ekosistem temelli yönetim süreci (karar agacı) belirlenecek ve farklı denizcilik faaliyetlerinin oldugu pilot alanlarda test edilecektir.
rGO/RuO2/PVCz, rGO/TiO2/PEDOT, rGO/MnO2/PTTh Sentezi, Simetrik Süperkapasitör Cihaz performansları ve Gerçek Devre uygulamaları Prof. Dr. Murat ATEŞ Fen - Edebiyat Fakültesi TÜBİTAK
rGO/RuO2/PVCz, rGO/TiO2/PEDOT, rGO/MnO2/PTTh Sentezi, Simetrik Süperkapasitör Cihaz performansları ve Gerçek Devre uygulamaları
Önerilen proje kapsamında süperkapasitör cihaz yapımı ve uygulamasına yönelik yüksek spesifik kapasitans, yüksek enerji ve güç yoğunluğu ile uzun döngü ömrüne sahip indirgenmiş grafen oksit (rGO) temelli rGO/ Ruthenyum oksit (RuO2)/Polivinilkarbazol (PVCz), rGO/Titanyum (IV) oksit (TiO2)/poli(3,4-etilendioksitiyofen) (PEDOT) ve rGO/Mangan (IV) oksit/politertiyofen (PTTh) aktif elektrot malzeme sentezlenmesi amaçlanmaktadır. Süperkapasitör uygulamalar enerji talebine olan ihtiyacın çok fazla arttığı günümüzde, mevcut kaynakların tükenmesinin önüne geçebilmek için çevre dostu enerji depolama yöntemlerinden biridir. Kimyasal kararlılığı, asit veya baz çözeltilerde deneysel çalışma imkanı sunması gibi özelliklerinden dolayı karbon malzemeler (grafen, karbon nanotüp, karbon fiber, aktif karbon vb.) süperkapasitör cihaz üretiminde son derece önemlidir. Bu karbon malzemeler içinde grafen malzemesi iyi elektriksel iletkenlik, geniş yüzey alanı, kimyasal kararlılık, termal ve mekanik özelliklerindeki üstünlüklerinden dolayı öne çıkmaktadır. Grafen üretimi literatürde yoğun bulunmasına karşın indirgenmiş grafen oksit ile modifiye edilmiş özellikle RuO2, TiO2 ve MnO2 metal oksitleri ile katkılanmış PVCz, PEDOT ve PTTh iletken polimer nanokompozitleri ile dizayn edilmiş 3’lü elektrot aktif malzemesi içeren süperkapasitör cihaz üretimi ve cihaz performansı üzerine çalışma yoktur. Bu nanokompozitlerin ilk kez sentezlenecek olması ve seçilen malzemelerin süperkapasitör çalışmalarda en fazla elektrokimyasal performans gösteren malzemelerdeden oluşturularak dizayn edilmiş olması bakımından proje özgündür. Literatürde grafen oksit ve metal oksitlerin kombinasyonu ve hidrazin gibi insan sağlığı ve çevreye zararlı kimyasallarla indirgenmesine yönelik birçok çalışma mevcuttur. Ancak projemizde mikrodalga indirgeme yöntemiyle grafen oksitten, rGO eldesi ve rGO’in metal oksitlerle katkılanarak (RuO2, TiO2 ve MnO2) in-situ polimerleşme yöntemiyle PVCz, PEDOT ve PTTh ile polimerleşmesine yönelik çalışmaya literatürde rastlanmamıştır. İletken polimerlerin rGO/metaloksit kombinasyonu üzerine güçlü π-π bağları ile aralarındaki ara yüzey direncinin daha düşük olması literatürde mevcut rGO/metaloksit veya rGO/polimer kombinasyonlarından daha yüksek kapasitans, şarj-deşarj döngüsü, yüksek enerji ve güç yoğunluğu ile yüksek kararlılık göstereceği beklenmektedir. Projemizde kullanılacak olan metal oksitler ile grafen tabakalarının aglemerasyonu önlenerek kompozit malzemenin iletkenliğini arttırılmiş, buna ilave olarak kapasitans değerlerin daha da artmasına olanak sağlanmış olacaktır. Yürütücü yaklaşık 8 ay UCLA Universitesi, Kimya ve Biyokimya bölümünde Prof. Dr. Richard B. Kaner’ın laboratuarında süperkapasitör cihaz üretimine yönelik postdoc çalışmalarında bulunmuştur. rGO gibi yüksek yüzey alanına sahip malzeme sentezi ve bunların metaloksit ve iletken polimer kombinasyonları sonucu aktif malzeme yapımı ve bu aktif malzemelerin özellikle 2 elektrotlu (burada maliyet düşünülerek paslanmaz çelik akım toplayıcı) kullanılması hedeflenmektedir. Uygun iyonal elektrolit (1 M HCl, 6 M KOH ve 1 M Na2SO4) kullanılması sonucu çok yüksek süperkapasitör performansa sahip hem pseudokapasitans hem de çift katmanlı kapasitans özelliğe sahip cihaz üretimi gerçekleştirilmiş olacaktır. Bu cihazların Ragon plot çizilerek literatürde daha önce bulunmuş diğer cihaz sonuçlarıyla ve piyasadaki yakın gerilimlere sahip süperkapasitörlerle gerçek devreler kurularak karşılaştırılması hedeflenmektedir. Ayrıca proje kapsamında üretilmesi hedeflenen rGO/RuO2/PVCz, rGO/TiO2/PEDOT ve rGO/MnO2/PTTh nanokompozitleri süperkapasitör cihaz yapımı uygulaması yanında yüksek iletkenlik, geniş elektroaktif yüzey alanı, biyo-uyumluluk ve elektrokatalitik aktiviteye sahip olmasından dolayı yakıt hücresi, güneş pili, biyosensör gibi farklı konularda proje yapılmasına olanak sağlayabilecek potansiyele sahiptir. Önerilen projede 2 yüksek lisans öğrencisi tezlerini tamamlayacak ve böylece genç araştırmacıların yetişmesine katkı sağlanabilecektir.
Yeni Bir Uzay Bağımlı Reaksiyon-Difüzyon Adım Süreleri Değişken Olan Stokastik Metot (UDM) Geliştirilmesi Doç. Dr. Elife Zerrin BAĞCI Fen - Edebiyat Fakültesi TÜBİTAK
Yeni Bir Uzay Bağımlı Reaksiyon-Difüzyon Adım Süreleri Değişken Olan Stokastik Metot (UDM) Geliştirilmesi
Bu çalışma ile heterojen reaksiyon ortamlarında kullanılabilecek yeni bir uzay bağımlı ve reaksiyon-difüzyon adım süreleri değişken olan stokastik metot (UDM) geliştirilmiştir. Geliştirilen yeni metot mikroskopik ölçekte sayılabilir reaktanın uzayda ayırt edilebildiği heterojen durumları simüle eder. Simülasyon sırasında reaktanların sayılarının değişimi stokastik Gillespie metoduna dayalı olarak, reaktanların büyüklükleri ise sonlu katı küreler varsayımına bağlı olarak ele alınmaktadır. Metot, ortamdaki fiziksel difüzyonla birlikte olası sıfır, birinci ve ikinci derece reaksiyonların gerçekleşme zamanlarını ilgili (biyo)kimyasal parametreleri kullanarak simüle eder. Metot ikinci derece bir reaksiyon için uygulanmış, sonuçlar Gillespie metoduyla karşılaştırılmıştır. Karşılaştırma sonucunda UDM’nin limit koşulu dışında da (katı kürelerin yarıçapları sıfıra götürülmeden) Gillespie metoduyla yaklaşık aynı sonucu verdiği gözlenmiştir. Sonuçlar açısından UDM ile Gillespie metodunun daha yüksek uyumu difüzyon algoritmasının geliştirilmesine bağlıdır.
Konfeksiyon İşletmelerinde İş örneklemesiyle Çalışan Verimliliği Belirlemek için Mobil Cihazlarda Kullanılabilir Web Tabanlı Yazılım Geliştirilmesi Doç. Dr. Can ÜNAL Çorlu Mühendislik Fakültesi TÜBİTAK
Konfeksiyon İşletmelerinde İş örneklemesiyle Çalışan Verimliliği Belirlemek için Mobil Cihazlarda Kullanılabilir Web Tabanlı Yazılım Geliştirilmesi
Konfeksiyon işletmelerde üretim departmanın belirli bir zaman periyodundaki verimliliğini belirlemek gerek işlemlerin karışıklığı gerekse çalışan sayısının değişkenliği nedeniyle oldukça zordur. İşletme verimliğini belirlemede kullanılan yöntemlerin birçoğunda yüksek maliyet, zaman ve emek gerektirdiğinden dolayı uygulama güçlükleri yaşanmaktadır. İş örneklemesi, herhangi bir firmanın bu açıdan ne durumda olduğunu görmek ve gerekli sonuçları en kısa zamanda almak için kolayca uygulanılabilen en ucuz yöntemlerden biridir. Ancak çoğu zaman yapılan iş örneklemesi çalışmaları prosedürlere uygun gerçekleştirilmediğinden dolayı rasyonel sonuçlar elde etmek güçleşmektedir. O nedenle çalışmanın sağlıklı yürütülmesi için bir yazılıma ihtiyaç vardır. Bu yazılım sayesinde iş örneklemesi bilimsel yöntemlerle gerçekleştirilecek, istatistikî verilerle değerlendirilebilecek ve işletmelerde gerekli mercilere kolayca raporlama yapılabilecektir. Bu çalışmada iş örneklemesi yönteminin tekstil ve konfeksiyon işletmelerinde kolayca uygulanabilmesi için bir yazılım hazırlanacaktır. Geliştirilecek yazılımın, günümüzde kullanılan çeşitli elektronik tablet ve akıllı telefonlarla uyum içerisinde olması planlanmaktadır. Böylece kablosuz iletişim ağı kurulabilen herhangi bir noktada istenilen uygulamayı gerçekleştirmek mümkün olacaktır. Günümüzde sıklıkla kullanılan mobil ve akıllı cihazlar için gerçekleştirilecek olan bu çalışma, yöntemin kullanılmasını ve konuyla ilgili gerekli sonuçların elde edilmesini son derece hızlandıracaktır. Gerçekleştirilecek olan proje ile özellikle konfeksiyon işletmesinde şu sonuçların elde edilmesi planlanmaktadır; •Gecikme toleranslarının saptanması için, işçinin ve makinenin boş zamanlarının bulunması, •Ürüne değer katan ve ürüne değer katmayan faaliyetlerinin oranlarının bulunması, •Makine ve çeşitli donanım kullanım yüzdelerinin ve makine arıza oranlarının ve çeşitlerinin bulunması, •Ergonomik iş analizleri, •Performans analizleri, •Organizasyonel hataların sebep olduğu verim düşüklüklerinin belirlenmesi, •Bir işin standart zamanının oluşturulması.
Soğuk Pres Yağlardan Pilot Ölçekli Salata Sosu Üretimi Prof. Dr. Ümit GEÇGEL Ziraat Fakültesi TÜBİTAK
Soğuk Pres Yağlardan Pilot Ölçekli Salata Sosu Üretimi
Bu çalışmada soğuk pres tekniği ile üretilen yağlar kullanılarak elde edilen salata soslarının bazı kalite özellikleri araştırılmıştır. Bu çalışmanın ilk aşamasında Yanıt Yüzey Yöntemi kullanılarak ticari örneklerin reolojik özellikleri baz alınarak formülasyon optimizasyonu yapılmıştır. Yanıt yüzey yöntemi ile ksantan gam (%0,25-0,75), yumurta sarısı tozu (%2-6) ve soğuk pres yağ (-30) oranı içeren 17 farklı deneme dizaynı oluşturulmuştur. Örneklerlin akış davranış ve dinamik reolojik özelliklerine formülasyonun etkisi araştırılmıştır. Ksantan gam, yağ ve yumurta sarısı oranı örneklerin kıvam katsayısı (K), akış davranış indeksi (n) ve akma gerilimi (σ0) değerlerini önemli bir şekilde etkilemiştir. Örneklerin K, n ve σ0 değerleri sırasıyla 0,0370- 20,0329 Pasn, 0,1342-0,7013 ve 0,0094-19,8236 Pa olarak tespit edilmiştir. Salata sosu örneklerinin tamamının G' değerleri G'' değerlerinden yüksek bulunmuştur. Optimum salata sosu için belirlenen ksantan gam, yumurta sarısı tozu ve yağ oranı sırasıyla %0,36, % 4,5 ve %21 olarak tespit edilmiştir. Optimum formülasyona göre üretilen salata sosu örneğinin partikül boyutu, ζ-potansiyeli ve 3-ITT reolojik davranışları ticari olarak üretilen ürünlere benzerlik göstermiştir. Çalışmanın ikinci aşamasında farklı baharat (kekik, nane ve kırmızıbiber), asitlik verici ajan (limon suyu ve sirke) ve soğuk pres yağların (kabak çekirdeği, susam ve zeytinyağı) salata soslarının fizikokimyasal, reolojik, mikro yapısal ve duyusal özelliklerine etkisi araştırılmıştır. Baharat, yağ ve asitlik verici ajanlar salata sosu örneklerinin fizikokimyasal ve duyusal özelliklerini önemli bir şekilde etkilerken (P<0,05); reolojik ve mikro yapısal özelliklerine önemli bir etki göstermemiştir (P>0,05). Duyusal analiz sonucunda kekik, limon suyu ve zeytinyağı içeren örneklerin duyusal olarak ençok beğenilen örnekler olduğu tespit edilmiştir. Çalışmanın son aşamasında ise salata sosu örneklerinin depolama boyunca raf ömrü kriterleri değerlendirilmiştir. Bu amaçla 56 gün boyunca ürünlerde mikrobiyal gelişim, oksidatif stabilite, emulsiyon stabilitesi ve serbest yağ asidi oluşumu ölçülmüştür. Depolama süresince salata sosu örneklerinin hiç birisinde küf/maya ve toplam mezofilik aerobik bakteri gelişimi gözlenmemiştir. Örneklerin peroksit ve serbest yağ asiti değerleri depolama boyunca artış göstermiştir ve bu parametrelerin değişimine baharat, yağ çeşidi ve asitlik verici ajanların etkisi önemli bulunmuştur. Depolama süresince örneklerde herhangi bir faz ayrımı gözlenmemiştir. Bu çalışma kekik, limon suyu ve zeytinyağı içeren örneklerin optimum ksantan gam, yumurta sarısı tozu ve yağ oranında duyusal, mikro yapısal ve stabilite açısından salata sosu formülasyonunda başarıyla kullanılabileceğini göstermiştir.
Zeytin Bahçeleri Için Degisken Düzeyli Gübreleme Yapan Gübre Dagıtma Makinası Gelistirilmesi Prof. Dr. Bahattin AKDEMİR Ziraat Fakültesi TÜBİTAK
Zeytin Bahçeleri Için Degisken Düzeyli Gübreleme Yapan Gübre Dagıtma Makinası Gelistirilmesi
Bu projede; zeytin bahçeleri için 3 farklı mineral gübreyi aynı anda dağıtan bir makina, değişken düzeyli gübreleme yapabilmek için kontrol sistemi, makinanın gübre dağıtma testlerini atölyede yapmak için bir test programı ve meyve bahçelerinde değişken oranlı uygulama haritası oluşturmak için bir bilgisayar programı geliştirilmiştir. Değişken düzeyli kontrol sistemi, gübre dağıtma makinasında 3 depo olması nedeniyle 3 servomotor, 3 adet servomotor sürücüsü, entegre devre, kablosuz haberleşme, redüktör ve motorları kontrol eden programdan oluşmaktadır. Gübre, hareketini servomotorlardan alan ve özel geliştirilmiş, oluklu makaralar ile dağıtılmaktadır. Değişken düzeyli kontrol sistemi, gübre dağıtma işlevini yapan oluklu makaraların devrini değiştirerek gübreleme normunu makine bahçede çalışırken değiştirmektedir. Değişken düzeyli gübre uygulama programı ile bahçe gridlere ayrılmakta, her gride istenilen değeri atanabilmekte, ayrıca planlanan “gübre uygulama miktarlarının” bahçede gerçekleşip gerçekleştirilemediğini kontrol etme olanağı vermektedir. Program traktörün hangi izleri takip ettiğini, ne kadar yol aldığını, gübreleme yaparken ve dönüşlerde ne kadar süre geçtiği ve parsellere giriş çıkış zamanları gibi GPS tabanlı birçok veriyi de kaydetmektedir. Araştırmada, Triple Süper Fosfat, Üre, Amonyum Nitrat ve Potasyum Sülfat gübreleri için değişken düzeyli gübre dağıtma sisteminin farklı skala değerleri için dağıtılan gübre miktarları belirlenmiştir. Bahçede yersel değişkenliği saptamak için 2013, 2014 ve 2015 yılı için toprak ve yaprak örnekleri alınmıştır. Her bir zeytin ağacının verimi ölçülerek değişken düzeyli gübrelemenin verim üzerine etkisi araştırılmıştır. Toprak için tekstür, nem, pH ve bitki besin elementleri içeriği, bitki için mikro ve makro bitki besin elementlerinin içeriği saptanıp yersel değişkenlik haritaları oluşturulmuştur. Periyodizite nedeniyle 2013 yılı ve 2015 yılları için değişken düzeyli gübrelemenin verim üzerindeki etkisi değerlendirilmemiştir. Değişken ve sabit düzeyli gübre uygulamalarının verim değerleri üzerindeki ektisi için sadece 2014 yılı verim değerleri değerlendirilmiştir. Değişken düzeyli gübrelemenin verim sonuçları sabit düzeyli gübrelemeye göre toplam verim için .80, ağaç başına verimde ise % 11.50 daha fazla olarak saptanmıştır.
TRAKYA BÖLGESİ DOĞAL FLORASINDA FİĞ (Vicia sp.) TÜRLERİNİN BELİRLENMESİ TOPLANMASI KARAKTERİZASYONU ve DEĞERLENDİRİLMESİ Prof. Dr. Adnan ORAK Ziraat Fakültesi TÜBİTAK
TRAKYA BÖLGESİ DOĞAL FLORASINDA FİĞ (Vicia sp.) TÜRLERİNİN BELİRLENMESİ TOPLANMASI KARAKTERİZASYONU ve DEĞERLENDİRİLMESİ
Doğal kaynakların zarar gördüğü Dünyamızda, ülkemiz de kendi payına düşeni almaktadır. Yaşanan iklim değişikliği sürecinin olumsuz etkileri artıracağı bilim insanlarınca kabul edilmektedir. Bu değişimden doğrudan etkilenen çiftçiler üretim kaybına uğramaktadır. Tarım ülkesi kimliğine rağmen Türkiye uluslararası değerlendirmelerde yetersiz ve düzensiz beslenen ülkeler arasında bulunmaktadır. Yetişkin bir insanın günlük ortalama 2500 kaloriye ihtiyacı vardır. Bu miktarı karşılayabilmesi için yarısının bitkisel kaynaklı olması gereken 70 g proteine ihtiyacı bulunmaktadır. Kişi başına yıllık et tüketimimiz 24 kg dolayındadır. Bunun karşılanması için hayvansal üretimi artırmamız gerekmektedir. Özellikle 1980’li yıllarda yapılan kültür ırkı ithali bu çabanın sonucudur. Trakya Bölgesinde buğday ve ayçiçeği ana ürün olarak yetiştirilmektedir. Yüz ölçümünün neredeyse yarısı tarla tarımına uygun verimli toprakları sayesinde bitkisel üretim ön planda yer almıştır. Verilen desteklerle üretim şekli benimsenmiş yakın zamana kadar devam etmiştir. Yakın zamanda hayvansal üretime verilen teşviklerle yem bitkileri ekimi dolayısı ile fiğ türlerinin ekim alanı önemli oranda artmıştır. Macar fiğinin ön planda olduğu son 3 yıldır bölgenin ihtiyacı olan yem bitkileri tohumluğu temininde sorunlar yaşanmıştır. Özel şirketler yurt dışından getirdikleri farklı yem bitkilerini pazara sunmaktadırlar. Ege ve Marmara Bölgelerimizde neredeyse tamamı kültür ve melezi olan hayvanların ihtiyacı olan kaba yem çayır, mera, yem bitkileri ve tarla tarımı artıklarından karşılanmaya çalışılmaktadır. Trakya bölgesi sahip olduğu kaliteli kaba yem kaynakları ile (çayır mera alanı % 8, yem bitkileri ekim alanı % 3,6 ) ülke düzeyinin de (sırası ile , % 9,5) altındadır. Trakya’nın damızlık üretim merkezi haline getirilme çabası ile yapılan çalışmalarda sorun, kaba yem üretimde yaşanmaktadır. Bölge, sahip olduğu ekolojik koşullar nedeniyle farklı bölümlere ayrılmaktadır. Kışlık fiğ türlerine talebin artması sonucu yörede gelişen fiğ türlerinin belirlenmesi yanında verim potansiyellerinin saptanması ve üretime kazandırılması zorunlu hale gelmiştir. Proje, Trakya Bölgesinde konu ve kapsam bakımından gerçekleştirilmesi planlanan detaylı çalışma özelliğindedir. Bu bağlamda biyolojik zenginliğin belirlenmesi korunması ve değerlendirilmesi ayrıca önemlidir. Daha önce yapılan çalışmalarda Tekirdağ koşullarında doğal florada tespit edilen Vicia sativa L., V. narbonenesis L., V. pannonica Crantz., V. villosa Roth, V. sepium L., V. angustifolia L.’nın yanında diğer fiğ türlerinin de belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın sonucunda fiğ türlerindeki varyabilite yanında adaptasyonları sonucundaki değerlendirmeler bölgede özellikle kışlık fiğ türlerine alternatif olacağı gibi çayır mera alanlarının ıslahı da önemli bir kaynak sağlayacaktır. Proje sonunda elde edilen fiğ türlerinin tamamına ait tohum örnekleri Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü’nde yer alan Gen Bankasına teslim edilecektir.
Mekanik Susuzlaştırılmış Endüstriyel Arıtma Çamurlarının Kuruma Potansiyellerinin İyileştirilmesi, Eş Zamanlı Kurutma ve Stabilizasyon Yöntemlerinin Araştırılması Doç. Dr. Tolga TUNÇAL Çorlu Mühendislik Fakültesi TÜBİTAK
Mekanik Susuzlaştırılmış Endüstriyel Arıtma Çamurlarının Kuruma Potansiyellerinin İyileştirilmesi, Eş Zamanlı Kurutma ve Stabilizasyon Yöntemlerinin Araştırılması
roje kapsamında fotokatalizör, fenton ve ozonlama yöntemlerinin endüstriyel arıtma çamurlarının stabilizasyon ve kuruması üzerine etkileri araştırılmıştır. Projenin temel hedefleri arasında endüstriyel çamurların organik madde içeriğinin azaltılması, kalıcı organik kirleticilerin giderilmesi ve termal susuzlaştırma işlemlerinin enerji gereksinimlerinin azaltılması gelmektedir. Kullanılan yöntemlerin etkinliklerinin ortaya çıkarılması için ham ve arıtılmış çamur numunelerinin KOİ, TOK, TN, LOI, PAH ve PCB parametreleri ölçülmüştür. Yapılan araştırmalarda ince film yönteminin endüstriyel nitelikli arıtma çamurlarının kontrolünde kullanılabileceği belirlenmiştir.
Kumas Dökümlülüğü Ölçüm Yönteminin İyilestirilmesi Prof. Dr. Fatma GÖKTEPE Çorlu Mühendislik Fakültesi TÜBİTAK
Kumas Dökümlülüğü Ölçüm Yönteminin İyilestirilmesi
“Kumas Dökümlülüğü Ölçüm Yönteminin Đyilestirilmesi” baslıklı projenin ilk asamasında Budapeste Teknoloji ve Ekonomi Üniversitesi (BUTE) bünyesinde gelistirilmis bulunan ve Cusick yöntemini esas alarak kumas dökümlülüğünün 3 boyutlu halini simüle edebilen Sylvie 3D Drape Tester cihazı üzerinde test sonuçlarında gözlenen varyasyonları minimize etmeye yönelik çalısmalar yapılmıstır. Bu kapsamda test esnasında numuneler değisen çaplarda bileziklerin içerisinden geçirilerek yapılan testlerde olumlu sonuçlar alınmıs, ayrıca dökümlü haldeki kumas geometrisinin düzgünlüğünü tanımlayan “döküm düzgünsüzlüğü faktörü” kavramı gelistirilmistir. Aynı zamanda Cusick temel ölçüm prensibi ile “keskin köse ile dökümlülük ölçümü” prensibini kombine eden yeni bir dökümlülük ölçüm sistemi tasarlanarak Namık Kemal Üniversitesi bünyesinde kurulmus, bu sistemde klasik kes-tart yöntemi yanında bilgisayar destekli analiz yöntemiyle dökümlülük ölçümü için çalısmalar yapılmıstır. Söz konusu sistem üzerinde daha az varyasyona sahip dökümlülük değerleri elde edebilmek için klasik dairesel destek plakası yerine çokgen destek plakaları (besgen, altıgen, yedigen, sekizgen) kullanılarak aynı numunelerle daha az varyasyona sahip, dolayısıyla daha güvenilir sonuçlar alınmıstır. Çalısmada ayrıca, OE-rotor iplik için iplik büküm yönünün dökümlülüğe etkisi de incelenmistir. Bu amaçla, farklı büküm yönüne sahip atkı ve çözgüler kullanılarak kumaslar üretilmis ve numuneler BUTE bünyesinde Sylvie 3D üzerinde test edilerek iplik büküm yönünün dökümlülük üzerine açık etkisi gözlenmistir. Projenin son bölümünde kumasın fiziksel davranısının tahminlenebilmesi için gelistirilen matematik bir model olan “istatistiksel elyaf demet metodu” ile proje kapsamında üretilen kumas ve ipliklerine ait çekme mukavemeti verilerini kullanmak suretiyle uygulamalar yapılmıstır.
Namık Kemal Üniversitesi Ar-Ge Strateji Belgesinin Oluşturulması (Biyoteknoloji) Prof. Dr. Sezen ARAT Ziraat Fakültesi TÜBİTAK
Namık Kemal Üniversitesi Ar-Ge Strateji Belgesinin Oluşturulması (Biyoteknoloji)
Namık Kemal Üniversitesi, gerek bitkisel gerekse hayvansal üretimin yoğun olarak yapıldığı, yurt içinde öne çıkan verimli tarım arazilerine sahip, ülkemizin Avrupa ülkeleri ile sınır olduğu son derece stratejik bir bölge olan Trakya bölgesinde konuşlanmıştır. Üniversite’nin Ziraat Fakültesi 33 yıllık birikimi ile bölgedeki tek Ziraat Fakültesidir. Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığına bağlı bölgenin ekonomik önemi yüksek ve yaygın olarak üretimi yapılan bitki türleri göz önüne alınarak özelleşmiş üç Araştırma Enstitüsü/İstasyonu bulunmaktadır. Ayrıca bölgede değişik büyüklüklerde çok sayıda bitkisel üretim çiftlikleri, çiftçi kuruluşları, büyük hayvancılık işletmeleri (500-1000 başlık), entegre tesisler, gıda işleme fabrikaları bulunmaktadır. Ayrıca üniversitemizin Mühendislik Fakültesi, sanayinin yoğun olduğu Organize Sanayi Bölgesi’ne yakın Çorlu ilinde kurulmuştur. Birçok alanda olduğu gibi tarımsal üretimde ve çevre teknolojilerinde biyoteknoloji önemli bir yere sahiptir. Tarımsal üretimde verim artışı ancak modern biyoteknolojinin üretime entegrasyonu ile mümkündür. Tarımda karşılaşılan sorunların çözüme kavuşturulması klasik ıslah yöntemleri ile uzun zaman alırken biyoteknolojik yöntemler, süreyi kısaltmakta, iş gücünü azaltmakta ve başarı şansını artırmaktadır. Bölgedeki yoğun tarımsal üretim ve sanayi, bölge için ekonomik bir güç olmakla birlikte aynı zamanda çevre kirliliğine neden olmaktadır. Çevre kirliliğinin tespiti (biyosensör teknolojileri), önlenmesi (biyoremediasyon) ve aynı zamanda atıkların değerlendirilmesi biyoteknolojinin uygulandığı önemli sahalardan biridir ve üniversitemiz için öncelikli alanlardan biridir. Bu nedenle Namık Kemal Üniversitesi son yıllarda daha yoğun olmak üzere biyoteknolojik çalışmalara yönelmiş ve alt yapısını modernize etmiştir. Bölgede önemli bir aktör olan üniversitenin yetiştirici, sanayi, kamu kurumlarının ihtiyaç ve sorunlarına yönelik modern teknolojileri ülkeye transfer etmesi, geliştirmesi ve uygulamaya aktarılmasını sağlaması esastır. Bu projenin amacı bölgede tarımsal üretimde (bitkisel ve hayvansal) verim ve kalitenin arttırılması, karşılaşılan sorunlara daha hızlı çözüm bulunması, üretimin yarattığı çevre kirliliğinin tespiti ve azaltılmasına yönelik biyoteknolojik yöntemlerin geliştirilmesi ve uygulamaya aktarılmasını hedefleyen beş yıllık strateji belgesinin hazırlanmasıdır. Hedefimiz öncelikle bölge tarımında karşılaşılan sorunların (verim düşüklüğü, biyotik ve abiyotik stres faktörleri, hayvan hastalıkları ve refahı, ürün kalitesi, üretim faaliyetlerinin sebep olduğu çevre kirliliği vb) tanımlanmasıdır. İkinci olarak belirlenen sorunların çözümlenmesine yönelik biyoteknojik yaklaşımların tespiti, transferi, geliştirilmesi ve uygulamaya aktarılması için yol haritalarının belirlenmesidir. Bu hedeflere ulaşabilmek için yurt içi/yurtdışı tarım sektöründe yer alan paydaşlar (Üreticiler, birlikler, kamu kurum ve kuruluşları, özel sektör) ile konu bazlı çalıştayların organize edilmesi planlanmakta ve nihayetinde de beş yıllık strateji belgesinin oluşturulması amaçlanmaktadır.
Mikrometre Boyutlu Cisimlerin Üç Boyutlu Yüzey Profillerinin Belirlenmesi İçin Genelleştirilmiş Morse Dalgacığı Faz Hesaplama Yöntemi Doç. Dr. Özlem KOCAHAN YILMAZ Fen - Edebiyat Fakültesi TÜBİTAK
Mikrometre Boyutlu Cisimlerin Üç Boyutlu Yüzey Profillerinin Belirlenmesi İçin Genelleştirilmiş Morse Dalgacığı Faz Hesaplama Yöntemi
Günümüz optik ölçüm sistemleri, güvenilir ve hassas olmasının yanında, sayısal ortamda kolayca uygulanabilir ve çabuk sonuç verme gibi özellikleriyle ön plana çıkmaktadır. Cisimlerin boyutsal bilgilerine ulaşmak için ızgara yansıtma tekniği ile pratik ve yeterince duyarlı bir optik ölçüm sistemi tasarlamak mümkündür. Izgara yansıtma tekniğinde kullanılan temel iki interferometrik desenden birincisi Morie ızgarası, 1874 yılında Lord Rayleigh tarafından üretilmiştir. Diğer desen olan sinüsoidal ızgarayı, ilk olarak 1967 yılında Rowe ve Welford yüzey ölçümünde kullanmışlardır . 198γ yılında Takeda , sinüsoidal ızgara yansıtma tekniği ile aldığı görüntüden Fourier dönüşümüyle γ boyutlu (γD) yüzey bilgisi hesaplamıştır (FDP-Fourier Dönüşüm Profilometre). Takip eden yıllarda Morie ızgarası ve sinüsoidal ızgara yansıtma teknikleri ile daha gelişmiş ölçüm sistemleri tasarlanmış, faz basamaklama ve farklı integral dönüşümler ile yüzey profili hesaplama yöntemleri denenmiştir. Izgara yansıtma tekniği gelişerek insan vücudu ölçümleri, ağız-diş ölçümü, histoloji ve hücre biyolojisi gibi biyomedikal alanlar, mikro-elektro-mekanik sistemlerin (MEMS) yüzey ölçümü ve karakterizasyonu, kalite kontrol gibi endüstrinin birçok alanında 3D profil belirleme amaçlı uygulanır hale gelmiştir , . Cisme temas etmeden yapılan ızgara yansıtma ile γD yüzey ölçüm yöntemi; projeksiyon birimi, görüntü alma birimi ve görüntü analiz birimi olmak üzere temel γ birimden oluşur . Optik ölçüm tekniği olan bu yöntemde öncelikle, örnek üzerine ızgara deseni yansıtılarak bunun görüntüsü kaydedilir. Cismin yüksekliğinden dolayı yansıtılan ızgara deseninde eğrilmeler meydana gelir. Kaydedilen görüntüdeki bu eğrilikleri yani yükseklik bilgisini Fourier dönüşümünde faz terimi taşır . Fourier dönüşümü, sürekli dalgacık dönüşümü ve Stockwell dönüşümünden (S-dönüşümü) biri tercih edilerek oluşturulan bilgisayar programı ile görüntü analiz edilir ve faz dağılımı bilgisine ulaşılır. Deney sisteminin geometrisinden faz, yükseklik bilgisine dönüştürülür . Yüzey üzerindeki her noktanın referans düzleminden olan yüksekliği belirlendikten sonra bir araya getirildiğinde cismin γD profili elde edilmiş olur , . Çalışmamızda bir boyutlu Sürekli Dalgacık Dönüşümü (1D SDD) analiz yöntemi, Genelleştirilmiş Morse Dalgacığı (GMD) da analiz dalgacığı olarak seçilmiştir. Bu çalışmada mikroskop, CCD (charged coupled device) kamera ve interferometreden oluşan bir ızgara yansıtma profilometresi kurulacaktır. Bu projenin amacı, GMD ile 1D SDD algoritmasının faz hesaplamak için geliştirilmesidir. Optik ölçüm yöntemi olan ızgara yansıtma tekniği ile mikrometre mertebesinde, nanometre hassasiyetinde ölçüm yapabilen bir deney kurulumundan elde edilecek verilerin analizi için literatürde ilk kez GMD kullanılacaktır. Bu konunun γD profil belirleme amaçlı olarak neden seçildiği ve özgün değeri iki madde halinde şöyle özetlenebilir: (1) Birinci hedefimiz daha az hata ile faz dağılımı hesaplamaktır. Izgara yansıtma profilometresi ile elde edilecek görüntülerden faz dağılımı hesaplamak için sıfırıncı derece GMD kullanılacaktır. GMD, değişken iki parametreye sahiptir ve bu parametrelerin değişmesi lokalizasyon özelliğini etkilemektedir –. 1D SDD analizinde lokalizasyon özelliğine göre hesaplar gerçekleştirilmektedir. Bundan dolayı daha az hata ile faz hesaplamak için 1D SDD analizinde analiz dalgacığı olarak GMD kullanma fikri ortaya çıkmıştır. Morlet ve Paul dalgacıkları kullanılarak 1D SDD analizi ile hesaplanacak faz dağılımları ile karşılaştırılarak sonuçlar denetlenecektir. Proje çalışmasında GMD’nin seçilme nedeni daha az hata ile faz hesaplamak ve böylece literatürde kullanılan yöntemlerde iyileştirme sağlamaktır. Bu proje çalışması için santimetre boyutunda örneklerle yapılan ön çalışmalar etkin değeri yüksek olan bir dergide yayına kabul edilmiştir. Literatürde mikrometre boyutunda ölçümler için GMD kullanımı ve faz hesaplama ile ilgili diğer uygulamaları yer almamaktadır. Mikrometre boyutunda yapılacak ölçümlerden elde edilecek görüntülerin işlenmesinde ilk kez faz hesaplamak için GMD’nin kullanılacak olması bu projenin özgün yönüdür. (2) Örneğe temas olmaksızın SEM (taramalı elektron mikroskopu) görüntülerinin hassasiyetine ulaşmak hedeflerimizden ikincisidir. Izgara yansıtma profilometresinde, mikroskop, interferometre ve CCD’den oluşan bir profilometre ile mikrometre boyutlarında farklı örneklerin 3D, dinamik (her açıdan gözlenebilen) ve her noktada yüksekliği bilinen profilleri oluşturulacaktır. SEM ile elde edilen görüntüler ise iki boyutlu ve dinamik olmayan yapıya sahiptir. Izgara yansıtma tekniğinin seçilmesinin nedeni SEM’den olan bu üstünlükleridir. MEMS ölçümlerinde kullanılan optik profilometre cihazları ızgara yansıtma tekniği prensibiyle çalışmaktadır ve buradan alınan görüntüler sabit çözünürlüklü ve otomatik yazılımlarla işlenmekte olduğundan, yüksek hassasiyet, daha az hata ve hızlı işlem yeteneği gibi konularda çalışmak mümkün olmamaktadır. Bu çalışmada, bir profilometre cihazı yerine daha ucuza laboratuarda kurulabilecek bir sistem tercih edilmektedir. Böylece elde edilecek görüntüler istenen integral dönüşüm ile işlenebilecektir ve daha az hata ile faz hesaplamak mümkün olacaktır. Bu proje önerisi için yapılan ön çalışmalara göre GMD yaklaşık %β daha az hata  ile sonuç vermektedir (bkz. Yöntem). Hedefimiz daha az hata ile faz dağılımı hesaplamak ve mikrometre boyutunda, dokunmadan, dinamik bir 3D profil elde etmektir. Mikrometre ve altındaki boyutlarda yapılan çalışmalarda hatanın mümkün olduğunca az olması tercih edilmektedir. Hatanın azaltılması ve GMD’nin faz hesabında ilk kez kullanılacak olması bakımından literatüre katkıda bulunacak bir çalışmadır. Özellikle, biyolojik bilimlerde son yıllarda nicel çalışmalar ön plana çıkmıştır. Bu açıdan ve örneğe zarar vermeden, dokunmadan ölçüm yapabilen bir sistem, patoloji, histoloji ve hücre biyolojisi çalışmalarında var olan yöntemlere göre daha yetkin olabilecek bir tekniktir , . Endüstri ve araştırmanın pek çok alanında kullanılmakta olan profilometrik ölçüm sistemlerinin hassasiyetinin artırılması, daha doğru ve güvenilir üretim için gereklidir. Tıp ve biyoloji alanlarında da (plastik cerrahi, ağız-diş sağlığı, organizma gelişimi, kanser vb.) örneğe zarar vermeden ve dokunmadan ölçüm yapabilen sistemlere ihtiyaç duyulmaktadır –. Bu çalışma başarılı sonuçlandığı takdirde, bu ihtiyaçlara cevap verebilecek daha hassas ölçüm sistemlerinin geliştirilmesine önemli katkılar sağlanmış olacaktır.
Etkin Elektromanyetik Koruyucu Örme Kumaş ve Örme Kumaş Destekli Kompozit Yapıların Geliştirilmesi Prof. Dr. Özer GÖKTEPE Çorlu Mühendislik Fakültesi TÜBİTAK
Etkin Elektromanyetik Koruyucu Örme Kumaş ve Örme Kumaş Destekli Kompozit Yapıların Geliştirilmesi
Bu projede, elektromanyetik girişimleri en iyi şekilde ekranlayabilecek atkılı örme tekniği ile üretilmiş örme kumaş ve bunlardan yapılan örme kumaş destekli kompozit yapılar araştırılmıştır. Elektromanyetik korumada en etkili yapıların tespiti ile ilgili olarak; kumaş konstrüksiyonu, iplik lineer yoğunluğu, ilmek sıklığı, kullanılan iletken miktarı ve kompozit yapılardaki kumaş kat adedi ve laminasyon açısının etkisi incelenmiştir. Örme kumaşı oluşturmak üzere iletken iplikler, Isparta Meslek Yüksekokulu Tekstil Bölümü Laboratuarında bulunan mevcut iplik katlama ve büküm makinesinde katlanıp büküm verilerek elde edilmiştir. İletken kumaşlar Isparta Meslek Yüksekokulu Tekstil Bölümü Laboratuarında bulunan yarı otomatik, E7 incelikli, V-Yataklı düz örme makinesi kullanılarak oluşturulmuştur. Örme kumaş destekli kompozit yapılar ise; İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü Makine laboratuarında bulunan sıcak press makinesi kullanılarak elde edilmiştir. Üretim aşamasından sonra giysilik kumaş ve kumaş destekli kompozitlerin elektromanyetik koruma etkinlikleri, İngiltere York üniversitesinde bulunan EMC Lab’da yapılan testlerle belirlenmiştir. Son olarak üretilen örme yapılar ve kompozitlere ait fiziksel testler Tübitak Bursa Test ve Analiz Laboratuvarında gerçekleştirilmiştir. Örülen kumaşlar; farklı denemeler için düz örgü, atkı yatırımlı düz örgü, 1x1 rib örgü, atkı yatırımlı 1x1 rib örgü, yarım selanik örgü, çift çelik örgü, yatak kaydırmalı örgü, boşluklu örgü ve atkı yatırımlı boşluklu örgü olmak üzere dokuz farklı yapıdan oluşmuşlardır. İletken örme kumaşlarda 10 dB’den az, kompozitlerde ise 10-50 dB arasında EMKE değerleri elde edilmiştir. Atkılı örme kumaş destekli kompozit yapıların, EM korumaya yönelik uygulamalar için kullanılabilir değerlere sahip oldukları anlaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Elektromanyetik koruma, İletken örme kumaş, EMSE, Örme kumaş destekli kompozitler
Trakya Bölgesi Bal Arısı Populasyonlarının (Apis mellifera L.) Genetik Yapılarının MtDNA (tRNALeu-Cox2 Arası) Dizi Analizleri İle Araştırılması Doç. Dr. Fulya ÖZDİL Ziraat Fakültesi TÜBİTAK
Trakya Bölgesi Bal Arısı Populasyonlarının (Apis mellifera L.) Genetik Yapılarının MtDNA (tRNALeu-Cox2 Arası) Dizi Analizleri İle Araştırılması
Günümüzde tarım sektöründe arıcılık önemli ekonomik kaynaklardan birisi olup, bugüne kadar 27 adet bal arısı (Apis mellifera L.) alttürü (subspecies) tanımlanmıştır. Türkiye, Asya, Avrupa ve Ortadoğu gibi birçok kıta ve ülkelerin geçiş yolları üzerinde yer alması, topoğrafik yapı, iklim koşulları ve ekolojik çeşitlilik sebebiyle bal arısı alttürleri ve ekotipleri için önemli bir gen merkezi konumundadır. Belirtilen bu faktörlerin bir sonucu olarak Türkiye bal arısı populasyonlarının morfolojik ve ekolojik veriler temelinde birbirlerinden oldukça farklılık gösterdiği ve bu coğrafyada Anadolu (A. m. anatoliaca), Kafkas (A. m. caucasica), İran (A. m. meda) arısının var olduğu bildirilmekle birlikte, Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde Suriye (A. m. syriaca) arısının, Trakya bölgesinde ise beşinci bir ekotipin veya alttürün varlığı hem morfolojik ve hem de bazı genetik markerler ile yapılan çalışmalarda bildirilmektedir. Bu anlamda Türkiye’nin dünya arı genetik çeşitliliğinin %22-23’üne sahip olduğu bilinmektedir. Ancak Trakya yöresi arıları ile ilgili olarak tartışmalar da halen devam etmekte ve Trakya bal arılarının genetik olarak hangi alttüre (Karniyol, Anadolu, Kafkas) daha yakın olduğunun tespit edilmesine gereksinim duyulmaktadır. Bu proje kapsamında, T.C. Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı tarafından endemik bir ekotip olarak ele alınan Trakya bal arısı populasyonlarının detaylı genetik (mtDNA dizi analizi) ve morfometrik (41 karakter) yapılarının birlikte belirlenmesi amaçlanmıştır. Bal arısı tür ve alttürlerinin tanımlanmasında yaygın olarak kullanılmakta olan mtDNA lokusu, tRNALeu-Cox2 arası (COI-COII intergenik) bölgedir. Belirtilen bölge mtDNA molekülünde en çok genetik varyasyonun tespit edildiği ve bal arısı alttürlerinin ayrımında en yaygın kullanılan genetik marker sistemidir. Diğer tarafta mevcut populasyonun morfolojik yapı yönünden daha detaylı (41 karakter) tanımlanması önemini muhafaza etmektedir. Böylece genetik (mtDNA) ve morfometrik yapının birlikte değerlendirilerek ortaya konulması materyalin tanımlanmasını çok daha güçlü kılacaktır. Trakya Bölgesi’ndeki arılıklardan işçi arı örnekleri toplanacaktır. Örneklerin toplanmasında Kırklareli izole bölgesindeki arılıklar dahil olmak üzere bölgenin dağlık, ovalık ve deniz kıyılarından örnekleme yapılmasına dikkat edilecektir. Bu sayede bal arılarının topoğrafik yapıya bağlı olarak iklim ve rakım farklılıklarına göre ayrım gösterip göstermedikleri de araştırılmış olacaktır. Trakya bal arıları ile referans olarak ele alınan Karniyol, Anadolu ve Kafkas bal arılarının birlikte analizi sonucu, Trakya bal arısı populasyonları arasında genetik benzerlik/farklılıkların ortaya konulmasına çalışılacak ve Trakya arısının genetik ve morfometrik olarak hangi alttüre daha yakın olduğu tespit edilmeye çalışılacaktır. Daha da önemlisi bu proje ile ayrıca Türkiye’de arıcılıkta yaygın bir uygulama olan göçer arıcılığın ve ana arı kullanımının Trakya Bölgesi’nde dağılım gösteren bal arısı populasyonlarında genetik varyasyonu ne yönde etkilediği belirlenecek ve Trakya bal arısı gen kaynağını koruma stratejileri tartışılacaktır. Yerli ırk ve ekotiplerin gen kaynağı olarak korunması ve sürdürülebilirliği kapsamında, Trakya bal arısının ıslahı, damızlık materyal üretimi ve tescil edilmesinin gündeme gelmesi durumunda bu arıların genetik ve morfometrik karakterizasyonları yapılarak, Trakya arısının genetik orijini hakkında kesin bir hükme varmak söz konusu olabilecektir.
Türkiye Eşek (Equus Asinus) Populasyonlarının Morfolojik ve Genetik Karakterizasyonu Doç. Dr. Fulya ÖZDİL Ziraat Fakültesi TÜBİTAK
Türkiye Eşek (Equus Asinus) Populasyonlarının Morfolojik ve Genetik Karakterizasyonu
Son yüzyıllarda, çeşitli türler ve ırkların ülkeler ekonomisi üzerine önemli roller oynadığı düşünülmekte ve bu tür ve ırkların korunmasına yönelik planlar yapılmaktadır. 20. yüzyılın ortalarında tarım alanında endüstrileşme ile birlikte çeşitli ırklar lehine seleksiyon çalışmalarının artması ve bazı türlerin önemini kaybetmesi sonucu pek çok hayvan türü, ırkı ve populasyonu yok olma tehdidi altındadır. Hayvancılıkta lokal populasyonların ve genetik çeşitliliğin korunması, hem sosyo-ekonomik ve hem de ekolojik açıdan gerekli görülmektedir. Birçok bölgede zorlu doğa koşulları ve kırsal yaşam biçimlerinde hala önemli bir yeri olan ve yetiştiricisine iş gücü olarak yüzyıllardır taşımacılıkta yardımcı olan eşek ırkları yok olma tehdidi altındadır. Son yıllarda Türkiye’de de eşek sayısının yaklaşık % 35-37 oranında, hızla azaldığı görülmektedir. Tüm dünyada yok olma tehlikesi altında olan bu türün, koruma stratejilerinin oluşturulması için öncelikle mevcut ırkların morfolojik ve genetik olarak tanımlamalarının yapılması gerekmektedir. Bu araştırmada; Türkiye yerli eşek (Equus asinus) populasyonlarının morfolojik ve genetik yapıları incelenecektir. Morfolojik karakterizasyon amacıyla eşeklerin vücut ağırlığı, renk ve vücut ölçüleri (cidago yüksekliği, sağrı yüksekliği, vücut uzunluğu, göğüs çevresi, göğüs derinliği, ön incik çevresi, baş uzunluğu ve kulak uzunluğu) alınarak Türkiye yerli eşek (Equus asinus) populasyonlarının morfolojik karakterler bakımından tanımlanmasına ve Türkiye’de var olan eşek ırklarının ortaya konmasına çalışılacaktır. Aynı zamanda Türkiye yerli eşek (Equus asinus) populasyonlarının genetik yapılarının belirlenmesi amacıyla 20 adet mikrosatellit ve 2 adet mtDNA lokusu (D-loop ve Cytb) kullanılarak genetik karakterizasyon yapılacaktır. Üzerinde durulan lokuslar bakımından gen ve genotip frekansları hesaplanacaktır. Mitokondriyel DNA (mtDNA) lokusu bakımından haplotipler belirlenerek maternal (anaya ait) kalıtım prensipleri çerçevesinde filogenetik ilişkiler tespit edilecektir. Polimorfik yapıdan yararlanılarak populasyonlar içi heterozigotluk seviyeleri ile mikrosatellit lokuslara ait PIC değerleri tahmin edilecektir. Populasyonlara özgü alleller incelenerek, bunların populasyonların/ırkların tanımlanması noktasındaki kullanılabilirlikleri tartışılacaktır. Yeni mutasyon noktalarının belirlenmesi söz konusu olduğunda Türkiye eşek populasyonlarına ait veriler, literatürde bildirilen veriler ile karşılaştırmalı olarak incelenerek, yok olma tehdidi altında olan bu türün koruma stratejilerinin oluşturulmasına ve ırk tescilinde kullanılabilecek ön verilerin elde edilmesine çalışılacaktır.
Naftenatların Ultrasonik Yöntemle Tekstil Renklendirilmesinde Yeni Bir Boyar Madde Olarak Kullanımı ve Çevresel Açıdan Değerlendirilmesi Doç. Dr. Aylin YILDIZ Çorlu Mühendislik Fakültesi TÜBİTAK
Naftenatların Ultrasonik Yöntemle Tekstil Renklendirilmesinde Yeni Bir Boyar Madde Olarak Kullanımı ve Çevresel Açıdan Değerlendirilmesi
Dünyanın en değerli yeraltı ham maddelerinden biri olan petrol, sadece teknoloji alanında değil çeşitli konularda da insanlığa büyük yararlar sağlamaktadır. Petrolden yan ürün olarak üretilen maddelerin kullanım alanları gittikçe önem kazanmaktadır. Yan ürünlerin bazıları çok önemli bir değer taşımazken, bazıları ise ek bir işlem ve gider yapıldıktan sonra değerlendirilebilmekte ve satılabilmektedir. Parafin, benzin, bakım yağları, gres yağı, asfalt ve daha nice yan ürünler petrolden elde edilir. Etan, bütan, propan, gaz yağı, motorin, diesel mazotu, parafin mumu gibi maddeler de petrolden elde edilen yan ürünler arasındadır. Daha az bilinen petrol ürünlerinin şaşırtıcı kullanım alanları da vardır. Mumlarda ve cilalarda petrol mumu (parafin mumu) bulunur; parfümler, kozmetikler ve hatta peynirin bozulmasını önleyen bazı maddeler petrol yağlarından hazırlanır. Böceklere karşı kullanılan ilaçlarda başka petrol yağları vardır. Etilen (domatesleri yapay olarak olgunlaştırmak için de bu madde kullanılır) ve yapay ipek ya da tırnak cilası yapımında kullanılan aseton gibi ürünler arıtma işleminden elde edilen gazlardan üretilir. Yapay kauçuk, plastikler ve sıvı deterjan yapımında kullanılan başlıca kimyasal maddeler de gene petrol ürünüdür. Birçok alanda kullanım niteliği olan petrol ve petrol yan ürünlerinin tekstilde pek kullanım alanı bulunmamaktadır. Dolayısıyla bu çalışma ile petrol ve petrol yan ürünlerinin tekstilde kullanım alanını genişletmek amacıyla petrol yan ürünü ile yeni boyarmadde üretimleri hedeflenmektedir. Bu projenin iki aşamalı olarak gerçekleştirilmesi planlanmaktadır. İlk aşamada, petrolün yan ürünlerinden üretilen naften asitlerinin farklı metal içerikli bileşiklerle tepkimesi sonucu elde edilen metal naftenatların tekstil de farklı metal içerikli boyarmaddeler olarak kullanılabilirliğidir. İkinci aşamada ise elde edilmesi düşünülen farklı metal içerikli bu boyarmaddelerin ultrasonik enerjiyle tekstilde yün boyamacılığında kullanılmasıdır. Bu amaçla öncelikli olarak, petrolün yan ürünlerinden üretilen naften asidi, seçilen farklı metaller ile boyarmadde olarak kullanılması planlanan Metal Naftenat bileşiklerini oluşturacaktır. Elde edilen bu bileşiklerin kimyasal yapısı spektrofotometrik yöntemlerle araştırılacaktır. Daha sonra, farklı metal içerikli bu boyarmaddelerin her biri için, ultrasonik banyoda; boyarmadde miktarı, dispergatör miktarı ve pH aralık faktörlerine bakılacaktır. Teker teker sadece bir faktör değiştirilip diğerleri sabit tutularak yapılan denemeler için sırasıyla her birinin absorbansları alınacak ve filtreleme işlemleri yapılacaktır. Böylelikle optimum boyarmadde miktarı, dispergatör miktarı ve pH seçilerek optimum boyama reçetesi oluşturulacaktır. Çalışmanın bu aşamasından sonra, seçilen optimum koşullar çerçevesinde ultrasonik enerji kullanılarak beş farklı kumaş tipini (pamuk, yün, poliamid, poliester, poliakrilonitril) boyama işlemi gerçekleştirilecektir. Proje kapsamındaki çalışmaların gerçekleştirilmesi sonucunda birden fazla boyarmadde olarak sentezlenmesi düşünülen farklı metal içerikli siklo hekzan mono karboksilat ve siklo hekzan dikarboksilat bileşiklerinin ana maddesi olan naften asitleri, petrolün yan ürünlerinden geri dönüşüm olarak elde edilecektir. Dolayısıyla naftenler metal naftenatları haline getirilerek tekstil endüstrisinde farklı metal içerikli boyarmaddelerin kullanım olanaklarını sağlayacaktır. Boyama yönteminde de ultrasonik enerjiden yararlanılacaktır. Bu yöntemle daha düşük işlem sıcaklığından ve daha kısa işlem süresinden yararlanılacağı için enerji kazancı sağlanacaktır. Ayrıca yardımcı kimyasallar da daha az kullanılacağından çevreye karşı diğer boyama yöntemlerine kıyasla daha duyarlı olunacaktır. Süre kontrolü ile renk derinliği de kontrol edilecektir. Dolayısıyla ultrasonik enerji ile artan rekabet koşullarında bile daha düşük maliyetle boyama işlemi gerçekleşmiş olacaktır. Ultrasonik enerji ile daha hızlı boya transferleri gerçekleşecek ve kumaşta boyama sonrası daha iyi boyama efektleri sağlanacaktır. Anahtar Kelimeler: naften asidi,metal naftenat,ultrasonik boyama,boyarmadde,petrol
Tekirdağ İli Şarköy İlçesinde Kırsal Turizme Yönelik Alan Kullanım Planlaması Prof. Dr. Tuğba KİPER Güzel Sanatlar, Tasarım ve Mimarlık Fakültesi TÜBİTAK
Tekirdağ İli Şarköy İlçesinde Kırsal Turizme Yönelik Alan Kullanım Planlaması
Çalışma “Tekirdağ İli Şarköy İlçesinin doğal ve kültürel peyzaj değerleri ile birlikte çeşitlendirilerek kırsal turizm faaliyetleri içerisinde yerini alabilmelidir” savından hareketle bütüncül bir kalkınma için kırsal turizmin önemini vurgulamaktadır. Bu amaçla; öncelikle araştırma alanının doğal ve kültürel özellikleri CBS ortamında işlenerek veri tabanı oluşumu sağlanmış ve Hızlı Kırsal Değerlendirme Toplantısı gerçekleştirilmiştir. Literatür taramaları, Hızlı Kırsal Değerlendirme Toplantısı sonuçları ve veri tabanı oluşumundan sonra iki farklı (tarımsal turizm, doğa turizmi) alan kullanım tipi seçilmiştir. Daha sonra her bir kullanım alternatifi için yapılan çalışmalardan ve her biri için seçilmiş farklı uzman görüşlerinden yararlanılarak değerlendirme faktörleri ve uygunluk katsayıları önem sıralarına göre derecelendirilmiştir. En uygun (3), uygun (2) ve uygun olmayan (1) olacak şekilde puanlandırılmıştır. Elde edilen uygunluk değerleri CBS ortamında sorgulanarak uygunluk haritaları oluşturulmuştur. Gerçekleştirilen değerlendirmeler sonucunda da, araştırma alanı için seçilen iki kullanım tipinin (Hızlı Kırsal Değerlendirme sonuçları doğrultusunda öncelendirilerek) bir arada yer aldığı sentez paftası oluşturularak, yerel halk ve katılımcı boyutunda öneriler geliştirilmiştir. Çalışma sonucunda; İlçenin genel alanının % 22,59’u tarımsal turizm ve %54,59’u da doğa turizmi açısından en uygun alanlar olarak saptanmıştır. Bu da İlçenin kırsal turizme yönelik önemli bir potansiyele (% 76,94) sahip olduğunu ve bu açıdan doğal, kültürel ve tarımsal değerlerini bir arada tutan uygulamaların gerçekleştirilmesi gerektiğini göstermektedir.
Trakya Bölgesinde Yetişen Trifolium Türlerinden Flavonoidlerin İzolasyonu, Yapılarının Açıklanması, Antioksidant ve Tirozinaz İnhibisyon Aktivitelerinin İncelenmesi Prof. Dr. Temine ŞABUDAK Fen - Edebiyat Fakültesi TÜBİTAK
Trakya Bölgesinde Yetişen Trifolium Türlerinden Flavonoidlerin İzolasyonu, Yapılarının Açıklanması, Antioksidant ve Tirozinaz İnhibisyon Aktivitelerinin İncelenmesi
Bitkisel dokularda bol miktarda bulunan flavonoidler, polifenolik yapıdaki bileşiklerdir ve çoğunlukla bitkinin yaprağında ve meyvesinde bulunurlar. Flavonoidler, bitkilerde antioksidan (Bilaloğlu ve Harmandar, 1997), enzim inhibitörü (Harborne ve Williams, 2000; Seralini ve Moslemi, 2001; Sarno vd., 2002) ve aynı zamanda UV ışınlarından koruma (Shirley, 1966) gibi önemli özelliklere sahiptir. Son yıllarda flavonoidlerin endüstrinin çeşitli alanlarında kullanılması için yürütülen araştırmaların sayısı artmaktadır. Bu bileşiklerin antioksidan özellikleri, çeşitli ürün ve malzemeyi boyama yetenekleri, metallerle bileşik oluşturma özelliklerinden dolayı besin, tekstil, deri, metallurji, tıp, ziraat ve benzer alanlarda kullanılma olasılıkları artmaktadır (Bilaloğlu ve Harmandar, 1997). Geniş kapsamlı kullanım alanına sahip olan flavonoidlerin sentetik üretimi günümüzde efektif gerçekleşemediğinden dolayı, elde edilmeleri için flavonoidli bitkiler kullanılmaktadır. Bu nedenle yeni flavonoidlerin elde edilmesi ve kullanım alanlarının genişletilmesi güncel ve önemli konular arasında bulunmaktadır. Projemizde daha önce flavonoid içeriği araştırılmamış olan, Trakya bölgesinde yetişen Trifolium (Fabaceae-Leguminosae) türlerinin fitokimyasal bakımdan incelenmesi, sekonder metabolitlerinin özellikle flavonoidlerin izolasyonu, moleküler yapılarının açıklanması ile bu bileşiklerin antioksidan ve tirozinaz inhibitör aktivitelerinin tayini amaçlanmıştır. Proje kapsamında çalışılması planlanan Trifolium türleri, bitkinin çiçeklenme zamanında Trakya bölgesinde yapılacak arazi çalışması sonucunda toplanacaktır. Yapılan literatür çalışmasına göre, Trakya bölgesinde yetişen, T. nigrences subs. Petrisavi ve T. echinatum türleri toplanarak, sunulan çalışmanın gerçekleştirilmesi planlanmaktadır. T. repens, T. arvense, T. pratense, T. nigrences gibi bazı Trifolium türleri, halk arasında, balgam söktürücü, antiseptik, yatıştırıcı, kuvvet verici, romatizma ağrılarını dindirici, hayvan yemi olarak kullanıldığı gibi kabızlıktada etkilidir (Baytop, 1984; Açıkgöz, 2001; Derijge vd., 2001). Çalışma materyali, Mayıs-Temmuz ayları arasında Trakya bölgesinden toplandıktan sonra, gölgede kurutulacak ve toz haline getirilecektir. Daha sonra seçilen Trifolium türleri, %80 lik etanol ile oda sıcaklığında maserasyon yöntemine göre ekstrakte edildikten sonra polarite artış sırası ile hekzan, diklorometan, etilasetat ve bütanol ile ekstrakte edilecektir. Diklorometan ekstresi silikajel kolonda, etilasetat ve bütanol ekstreleri ise poliamid, sefadeks LH-20, HP-20 Diaion dolgu maddeleri içeren kolonlarda ilk ayırıma tabi tutulduktan sonra alt fraksiyonlar HPLC ile saflaştırılacaktır. İzole edilen saf maddelerin yapıları, 1D, 2D NMR teknikleri, FAB-MS, HRMS, EI-MS, IR ve UV spektrofotometreleri kullanılarak açıklanacaktır. Yapısı tayin edilen flavonoidlerin, tirozinaz inhibisyon aktiviteleri enzim kaynağı olarak mantar tirozinazı kullanılarak Hearing Metodu’na göre spektrofotometrik yöntemle gerçekleştirilecektir (Hearing, 1987). Substrat olarak L-DOPA ve standart tirozinaz inhibitörleri olarak da Kojik asit ve L-mimosine kullanılacaktır. Tirozinaz inhibitörlerinin, bazı dermatolojik hastalıkların tedavisinde faydalı olduğu bilinmektedir. Ayrıca bu inhibitörler, kozmetikte güneş yanıklarının depigmentasyonunda beyazlatıcı ajan olarakta kullanılmaktadır (Shiino vd., 2001). Bu çalışmada, Trifolium türlerinden izole edilen flavonoidlerin antioksidan özellikleride araştırılacaktır. Antioksidanlar canlı metabolizmalarda serbest radikallere karşı savaşan moleküllerdir. Serbest radikaller vücudumuzun yapı taşları olan hücrelere zarar verirler damar sertliği, kalp hastalıkları ve kanser gibi çeşitli hastalıklara sebep olmaktadır (Floyd, 1990; McCord, 1985). Flavonoidlerde, antioksidan özelliklerinden dolayı, gıda sanayinde ve koruyucu tıpta kullanılan doğal antioksidanlardır ve bitki ekstrelerinde bol miktarda bulunmaktadırlar (Özyurt, 2005). Yapılması planlanan çalışmada, ilk önce ham ekstrelerde toplam flavonoid miktarı ve toplam antioksidan aktivite tayini yapılacak, daha sonrada izole edilen flavonoidlerde, beş yöntem kullanılarak (total antioksidan aktivite tayini, DPPH radikali giderimi aktivitesi, süperoksit anyon radikali giderimi, ABTS katyon radikali giderimi ve Cuprac yöntemine göre antioksidan tayini) antioksidan aktivite araştırılacaktır. Projenin başarılı bir şekilde sonuçlanmasıyla; Trifolium türlerinin kemataksonomik bakımdan değerlendirilmesi yapılacak ve bu türlerden yeni biyolojik aktif flavonoidlerin izolasyonu gerçekleştirilecektir. Ayrıca, izole edilen bileşiklerin dermatolojik hastalıkların tedavisinde kullanılabilecek potansiyel ilaca dönüşümü, bunun yanında, gıda sektöründe ve koruyucu tıpta kullanılabilecek doğal antioksidanların tayini sağlanmış olacaktır.
KIRSAL KALKINMA AMAÇLI EKOTURİZM PLANLAMASI: KIYIKÖY ÖRNEĞİ Prof. Dr. Tuğba KİPER Güzel Sanatlar, Tasarım ve Mimarlık Fakültesi TÜBİTAK
KIRSAL KALKINMA AMAÇLI EKOTURİZM PLANLAMASI: KIYIKÖY ÖRNEĞİ
Doğa koruma, kırsal kalkınma ve sürdürülebilirlik ekoturizmin en önemli bileşenlerini oluşturmaktadır. Ancak; kırsal kalkınmanın sürdürülebilirliliği, ekoturizm faaliyetleri için uygun görülen bölgelerde, alanın doğal ve kültürel kaynak değerlerinin ve bunun yanı sıra sosyal ve ekonomik özelliklerinin dikkatlice irdelenmesine ve ekolojik bir yaklaşım içinde, tüm sektörler arasındaki ilişkilerin dikkate alındığı, bilimsel ve bütüncül bir mekânsal planlama sürecine bağlıdır. Dolayısıyla da bir yörenin turizme açılması öneriliyorsa, turizm bileşenlerinin iyi bir şekilde analiz edilmesi ve turizme yönelik olarak arazi kapasitesinin etkin olarak belirlenmesi gerekmektedir. Bu amaçla çalışmada, araştırma alanının ekonomik gelişimini destekleyen fiziksel düzeyde uygulanabilir, toplum katılımlı ve sürdürülebilir turizm ilkesini içeren bir planlama yaklaşımının benimsenerek, ekoturizme yönelik uygun yer seçimlerinin yapılması hedeflenmiştir. Bu doğrultuda çalışmanın genel çerçevesini 5 aşamalı bir yöntem oluşturmuştur. Birinci aşamada amaç ve kapsam belirlenmiş İkinci aşamada alana ilişkin envanter ve veri tabanı oluşturulmuştur. Hızlı Kırsal Değerlendirme Yöntemi, ziyaretçilere yönelik anket çalışmaları, literatür taramaları, Swot analizi ve arazi çalışmaları bu aşamada gerçekleştirilmiştir. Üçüncü aşamada, uygunluk analizleri kapsamında ekoturizm olanakları spektrum yöntemi ile alanın ekoturizm potansiyeli ortaya konulmuştur. Dördüncü aşamada tematik yürüyüş rotaları belirlenmiştir. Son aşamada ise, ilgili analiz ve değerlendirmeler sonucunda proje alanına ilişkin sentez paftası oluşturularak, ekoturizm odaklı kırsal kalkınma stratejileri geliştirilmiştir. Çalışmanın ana materyalini Kıyıköy beldesini de içine alan 263 km² lik Pabuçdere ve Kazandere havzaları oluşturmaktadır. Çalışma alanı olarak, Kıyıköy idari sınırları yerine doğal eşikleri dikkate alan havza sınırları temel alınmıştır. Böylelikle verilerin toplanması ve analizi doğal eşiklerle çelişen idari sınırlar yerine, alt havzalara (Pabuçdere ve Kazandere havzaları) göre genişletilmiş ve her bir alt havzanın içindeki mikro havzalara göre değerlendirmeler yapılmıştır. Bu durum kırsal kalkınma ve ekoturizm ilişkilerinin kurulmasında konuya yeni bir yaklaşım getirilmesini sağlamıştır. Sonuç olarak, bu proje ile çalışma alanı özelinde fiziksel düzeyde uygulanabilir, toplum katılımlı ve sürdürülebilir kalkınma odaklı bir planlama yaklaşımının temel alındığı ekoturizme
Trakya Bölgesinde Yetişen Solanum dulcamara (Solanaceae) Bitkisinden Flavonoidlerin İzolasyonu, Yapılarının Açıklanması, Antihiperglisemik Aktivitelerinin İncelenmesi Prof. Dr. Temine ŞABUDAK Fen - Edebiyat Fakültesi TÜBİTAK
Trakya Bölgesinde Yetişen Solanum dulcamara (Solanaceae) Bitkisinden Flavonoidlerin İzolasyonu, Yapılarının Açıklanması, Antihiperglisemik Aktivitelerinin İncelenmesi
Şifalı bitkilerle tedavi uygulaması, insanlık tarihinde 5000 yıllık bir geçmişe sahiptir. İnsanoğlu, hastalıkları iyileştirmede yakın çevredeki bitkilerden yararlanarak, değişik bitkilerin yapraklarını, çiçeklerini, toprak üstü kısımlarını, meyvelerini, tohumlarını, köklerini ve kabuklarını su ile kaynatarak çay şeklinde veya ezerek macun yada lapa halinde ilaç olarak kullanmıştır. Bilimin ilerlemesi ve eczacılık tekniklerinin gelişmesiyle son yüzyılda bitkilerin tedavi edici değere sahip etken maddelerinin saf olarak elde edilmesi sağlanmıştır. Sonraları sentetik ilaçlarda ciddi yan etkilerin yol açtığı medikal ve ekonomik sorunlar veya sanayileşmiş ülkelerdeki çevre kirliliğinin arttırdığı ekolojik kirlilikler, tedavileri henüz mümkün olmayan pek çok kronik hastalığın oluşturduğu tehdit, doğal olması ve yan etkilere yol açmadığı düşüncesi gibi bir çok faktöre bağlı olarak bitkilerle tedaviyi popüler hale getirmiştir. Bu projede, daha önce flavonoid içeriği araştırılmamış olan, Trakya bölgesinde yetişen Solanum dulcamara (Solanaceae) bitkisinin ham ekstrelerinde antihiperglisemik (antidiabetik) aktivite tayini ile fitokimyasal açıdan incelenmesi, sekonder metabolitlerinin özellikle flavonoidlerin izolasyonu, moleküler yapılarının açıklanması amaçlanmıştır. Solanum dulcamara (Yabanyasemini, Sofur), halk arasında, idrar arttırıcı, hafif uyutucu, romatizma ağrılarını giderici, terletici, balgam söktürücü, deri hastalıklarında kan temizleyici ve hafif müshil etkilere sahip olduğu bilinmektedir (Baytop, 1999, Baytop, 1963; Tanker, v.d.,1998). Bitkisel dokularda bol miktarda bulunan flavonoidler, polifenolik yapıdaki bileşiklerdir ve çoğunlukla bitkinin yaprağında ve meyvesinde bulunurlar. Flavonoidler, bitkilerde antioksidan (Bilaloğlu ve Harmandar, 1997), enzim inhibitörü (Harborne ve Williams, 2000; Seralini ve Moslemi, 2001; Sarno vd., 2002) ve aynı zamanda UV ışınlarından koruma (Shirley, 1966) gibi önemli özelliklere sahiptir. Son yıllarda flavonoidlerin, endüstrinin çeşitli alanlarında kullanılması için yürütülen araştırmaların sayısı artmaktadır. Bu bileşiklerin antioksidan özellikleri, çeşitli ürün ve malzemeyi boyama yetenekleri, metallerle bileşik oluşturma özelliklerinden dolayı besin, tekstil, deri, metallurji, tıp, ziraat ve benzer alanlarda kullanılma olasılıkları artmaktadır (Bilaloğlu ve Harmandar, 1997). Geniş kapsamlı kullanım alanına sahip olan flavonoidlerin sentetik üretimi günümüzde efektif gerçekleşemediğinden dolayı, elde edilmeleri için flavonoidli bitkiler kullanılmaktadır. Bu nedenle yeni flavonoidlerin elde edilmesi ve kullanım alanlarının genişletilmesi güncel ve önemli konular arasında bulunmaktadır. Çalışma materyali, Haziran-Temmuz ayları arasında Trakya bölgesinden toplandıktan sonra, gölgede kurutularak, meyve ve yapraklarına ayrılacaktır. Daha sonra her iki bitki kısmı, ayrı ayrı, n-hekzan ile maserasyon yada Soxhlet ekstraksiyon yöntemi kullanılarak ekstrakte edilecektir. Ardından, bitki kalıntıları polarite artış sırasına göre, dietileter, etilasetat ve metanol ile ekstrakte edilecektir. Ham ekstreler elde edildikten sonra, yaprak ve meyvenin metanol eksterelerinin, streptozosin ile diyabet oluşturulan sıçanlardaki antihiperglisemik etkisi araştırılacaktır (Nwachukwu, 2010). Buradan bulunan sonuca göre, antihiperglisemik etkisi yüksek olan ekstrede, bitkinin sekonder metabolitlerinin özellikle flavonoid, fenolik bileşiklerinin ilk ayrımı silikajel/poliamid kolanlarda yapılıp, elde edilen alt fraksiyonlar, geri dönüşümlü HPLC ile ayrılıp saflaştırılacaktır. İzole edilen saf maddelerin yapıları, 1D, 2D NMR teknikleri, FAB-MS, HRMS, EI-MS, IR ve UV spektrofotometreleri kullanılarak açıklanacaktır. Bununla birlikte, izole edilen ve miktarı yeterli görülen maddelerdede, antihiperglisemik etkinin araştırılması amaçlanmıştır. Projenin başarılı bir şekilde sonuçlandığında, S. dulcamara bitkisinin, şeker hastalarında kullanılabilecek bir ilaç olma potansiyeli araştırılmış olacak, aynı zamanda, S. dulcamara türünün kemotaksonomik açıdan değerlendirilmesi yapılarak, bu türden yeni biyolojik aktif flavonoidlerin izolasyonu gerçekleştirilmiş olacaktır.
Solanum nigrum L. Bitkisinden Flavonoidlerin ve Fenolik Bileşiklerin İzolasyonu, Yapılarının Açıklanması, Antikolinesteraz ve Tirozinaz İnhibisyon Aktivitelerinin Tayini Prof. Dr. Temine ŞABUDAK Fen - Edebiyat Fakültesi TÜBİTAK
Solanum nigrum L. Bitkisinden Flavonoidlerin ve Fenolik Bileşiklerin İzolasyonu, Yapılarının Açıklanması, Antikolinesteraz ve Tirozinaz İnhibisyon Aktivitelerinin Tayini
Bilimin ilerlemesi ve eczacılık tekniklerinin gelişmesiyle son yüzyılda bitkilerdeki, tedavi edici değere sahip etken maddelerin saf olarak elde edilmesi sağlanmıştır. Bu projede, Trakya bölgesinde yetişen Solanum nigrum L. (Solanaceae) bitkisinin, fitokimyasal açıdan incelenmesi, sekonder metabolitlerinin özellikle flavonoid ve fenolik bileşiklerinin izolasyonu ve moleküler yapılarının açıklanamsı ile bu bileşiklerin tirozinaz inhibitör aktivitelerinin ve antikolinesteraz aktivitelerinin tayini amaçlanmıştır. Solanum nigrum (köpek üzümü, it üzümü, tilki üzümü), halk arasında, yatıştırıcı ve ağrı kesici olarak kullanılmaktadır. (Baytop, 1999). Solanum nigrum'un meyve ve yapraklarının; ağrı hafifletici, iltihap önleyici, idrar söktürücü, terletici, ateş düşürücü, uyuşturucu, mühsil ve sakinleştirici etkilerinin olduğu saptanmıştır (Emboden, 1979). Flavonoidler, bitkilerde antioksidan (Bilaloğlu ve Harmandar, 1997), enzim inhibitörü (Harborne ve Williams, 2000; Seralini ve Moslemi, 2001; Sarno vd., 2002) ve aynı zamanda UV ışınlarından koruma (Shirley, 1966) gibi önemli özelliklere sahiptir. Son yıllarda flavonoidlerin, endüstrinin çeşitli alanlarında kullanılması için yürütülen araştırmaların sayısı artmaktadır. Bu bileşiklerin antioksidan özellikleri, çeşitli ürün ve malzemeyi boyama yetenekleri, metallerle bileşik oluşturma özelliklerinden dolayı besin, tekstil, deri, metallurji, tıp, ziraat ve benzer alanlarda kullanılma olasılıkları artmaktadır (Bilaloğlu ve Harmandar, 1997). Bu nedenle yeni flavonoidlerin elde edilmesi ve kullanım alanlarının genişletilmesi güncel ve önemli konular arasında bulunmaktadır. Çalışma materyali, Temmuz-Ağustos ayları arasında Trakya bölgesinden toplandıktan sonra, gölgede kurutularak toz haline getirilecektir. Daha sonra bitki kısmı, %80 lik etanol ile oda sıcaklığında maserasyon yöntemine göre ekstrakte edildikten sonra polarite artış sırası ile n-hekzan, eter, etilasetat ve n-bütanol ile ekstrakte edilecektir. Biyolojik aktivite çalışmasından sonra, aktivitesi yüksek olan ekstreler, silikajel, poliamid, sefadeks LH-20 dolgu maddeleri içeren kolonlarda ilk ayırıma tabi tutulduktan sonra alt fraksiyonlar RP-HPLC ile saflaştırılacaktır. İzole edilen saf maddelerin yapıları, 1D, 2D NMR teknikleri, ESI-MS, HRMS, IR ve UV spektrofotometreleri kullanılarak yapıları açıklanacaktır Ham ekstrelerin ve yapısı tayin edilen flavonoid ve fenolik bileşikelerin, tirozinaz inhibisyon aktiviteleri enzim kaynağı olarak mantar tirozinazı kullanılarak Hearing Metodu’na göre spektrofotometrik yöntemle gerçekleştirilecektir (Hearing, 1987). Substrat olarak L-DOPA ve standart tirozinaz inhibitörleri olarak da Kojik asit ve L-mimosine kullanılacaktır. Tirozinaz inhibitörlerinin, bazı dermatolojik hastalıkların tedavisinde faydalı olduğu bilinmektedir. Ayrıca bu inhibitörler, kozmetikte güneş yanıklarının depigmentasyonunda beyazlatıcı ajan olarakta kullanılmaktadır (Shiino, v.d., 2001). Özellikle endüstrisi olan ülkelerde insan ömrü uzadıkça maalesef Alzheimer gibi hastalıklarda ortaya çıkabilmektedir. Alzheimer hastalığının kesin sebebi bilinmemekle birlikte, asetilkolinesteraz düzeyinin artmasıyla asetil kolinin seviyesinin azalması tek bilinen hastalık sebebidir. Bu nedenle geliştirilen ilaçlar Asetilkolinesteraz ve bütirilkolinesteraz inhibisyonuna dayanmaktadır. Günümüzde tedavide kullanılan ilaçların yan etkileri (karaciğer üzerinde olan toksisitesi, baş dönmesi ve bradikardi gibi) mevcuttur. Dolayısı ile mevcut yan etkiler yüzünden bu hastalığının tedavisi için yan etkisi olmayan ve etkili asetilkolinesteraz ve bütirilkolinesteraz inhibitörlerinin bulunması ve geliştirilmesi daha gerekli hale gelmektedir. Bu nedenle doğal ürünlerde bu potansiyelin olduğunu düşünerek, ham ekstreler ile yapısı tayin edilen flavonoid ve fenolik bileşiklerin, asetilkolinesteraz ve butirilkolinesteraz inhibisyon aktiviteleri enzim kaynağı olarak sırası ile yılan balığından elde edilen asetilkolinesteraz ve at serumundan elde edilen bütirilkolinesteraz kullanılarak Ellman Metodu’na göre spektrofotometrik yöntemle gerçekleştirilecektir (Ellman, 1961). Substrat olarak asetiltiyokoliniyodür ve butiriltiyokolinklorür ve standart inhibitörler olarak da galantamin ve takrin kullanılacaktır. Projenin başarılı bir şekilde sonuçlanmasıyla; Solanum türlerinin kemotaksonomik bakımdan değerlendirilmesi yapılacak ve bu türlerden yeni biyolojik aktif flavonoid ve fenolik bileşiklerin izolasyonu gerçekleştirilecektir. Ayrıca, izole edilen bileşiklerin Alzheimer, unutkanlık gibi hastalıklarda ve dermatolojik hastalıkların tedavisinde ve kullanılabilecek yan etkisi olmayan potansiyel ilaca dönüşümü, bunun yanında sağanabilecektir.
Yabancı Orijinli Bazı Aspir (Carthamus tinctorius L.) Genotiplerinin Tohum Verimi ve Verim Özellikleri ile Yağ Oranlarının Belirlenmesi Prof. Dr. Burhan ARSLAN Ziraat Fakültesi TÜBİTAK
Yabancı Orijinli Bazı Aspir (Carthamus tinctorius L.) Genotiplerinin Tohum Verimi ve Verim Özellikleri ile Yağ Oranlarının Belirlenmesi
Türkiye yağlı tohumlu bitkilerin üretimi bakımından dışa bağımlı bir durumdadır. 2014 yılında ülkemiz 755.000 ton bitkisel ham yağ üretimi gerçekleştirirken, 1.583.000 ton ithalat gerçekleştirmiş ve üretimimiz ihtiyacımızın ancak %32’sini karşılayabilmiştir. Bu nedenle bitkisel yağ açığını kapatmak için son yıllarda alternatif yağ bitkileri üzerindeki çalışmalar devam etmektedir. Aspir de alternatif yağ bitkilerinden bir tanesidir. Aspir, ekolojik istekleri bakımından seçici olmaması ve diğer yağ bitkilerine nazaran düşük sıcaklıklara dayanıklı olması, bitkiye farklı iklimlerde üretim alanı sağlamaktadır. Öte yandan kurağa dayanıklılığı ve sulanmadan yetiştirilmesi özellikle nadas alanlarının değerlendirilmesine fırsat veren, ülkemiz yağ açığını kapatma potansiyeline sahip yağ bitkilerinden birisi olabilecektir. Ancak yağ oranı ve tohum veriminin diğer yağ bitkilerine göre düşük kalması, aspir tarımının ülkemizde yaygınlaşmasını engellenmektedir. Bu nedenle, tohum verimi ve yağ oranını artırmaya yönelik çalışmalar yapılmalı ve yeni çeşitlerin geliştirilmesi için ıslah çalışmaları yapılmalıdır. Yerli tohumluk olarak ülkemizde sertifikalandırılmış Yenice, Dinçer, Remzibey, Balcı, Linas ve Olas çeşitleri ile üretim izinli Ayaz ve Asol çeşitleri vardır. Yeni geliştirilmiş aspir çeşitleri olan Balcı, Linas ve Olas çeşitlerinin yağ oranları artırılmış olsa da aspirin bölgemizde ekonomik olarak diğer yağ bitkileri (ayçiçeği, kanola) ile rekabet edebilmesi için en az onlar kadar tohum verimi ve yağ oranı olan yeni aspir çeşitleri geliştirilmelidir. Önerilen bu projede ABD Tarım Bakanlığından (USDA) temin edilen 39 adet genotipin (çeşit/popülasyon) verim ve verim özellikleri, 6 adet yerli çeşidimiz ile karşılaştırılacak ve bu genotiplerden üstün olanlar (yağ oranı, tohum verimi ve yağ asitleri kompozisyonu) ilerideki ıslah çalışmalarında (seleksiyon, melezleme vb.) kullanılacaktır.
TRAKYA KOŞULLARINDA FARKLI SULAMA YÖNTEMLERİ ALTINDA İKİNCİ ÜRÜN SİLAJLIK MISIRIN SU ÜRETİM FONKSİYONLARININ BELİRLENMESİ Prof. Dr. Abdülhalim ORTA Ziraat Fakültesi TÜBİTAK
TRAKYA KOŞULLARINDA FARKLI SULAMA YÖNTEMLERİ ALTINDA İKİNCİ ÜRÜN SİLAJLIK MISIRIN SU ÜRETİM FONKSİYONLARININ BELİRLENMESİ
Tekirdağ kosullarında 2007-2008 yıllarında ikinci ürün silajlık mısır yetistiriciliğinde, sulama yöntemlerinin ve farklı düzeylerdeki sulama suyu uygulamalarının verim, verim öğeleri, su – üretim fonksiyonları ve ekonomik faktörler üzerine olan etkilerini belirlemek amacıyla yürütülen çalısmada; sulama yöntemi olarak karık ve damla, sulama düzeyi olarak su ihtiyacının %0, %33, %66 ve 0’ ünün karsılandığı 4 konu dikkate alınmıstır. Arastırma sonuçlarına göre, en yüksek mevsimlik su tüketimi değeri her iki yılda da bitki su ihtiyacının tam olarak karsılandığı I3 konusunda elde edilmistir. Bu değerler, 2007 yılında, karık sulama yönteminde 601.48 mm, damla sulama yönteminde 468.95 mm, 2008 yılında ise sırasıyla, 581.15 mm ve 464.93 mm olarak gerçeklesmistir. En yüksek yesil ot verimleri I3 konusundan elde edilmistir. Anılan değerler 2007 yılında, karık sulama yönteminde 8504.47 kg da-1 ,damla sulama yönteminde 7590.40 kg da-1, 2008 yılında ise sırasıyla 8255.30 kg da-1, 7361.7 kg da-1 olarak ölçülmüstür. Đkinci ürün silajlık mısır bitkisinin su – verim iliskisi faktörü (ky), denemenin ilk yılında, karık sulama yöntemi için 1.40, damla sulama yöntemi için 1.53, ikinci yılda ise karık sulama yöntemi için 1.55, damla sulama yöntemi için 1.84 olarak hesaplanmıstır. Bu değer, sulama yöntemleri birlestirildiğinde 2007 yılı için 1.47, 2008 yılı için 1.65 olmustur. Đnfrared termometre tekniği kullanılarak, sulama zamanı planlamasına baz olusturacak iliskiler belirlenmistir. CWSI değerlerinin değisimi, toprak nem içeriğindeki değisimle korelasyon göstermis, topraktaki nem eksikliği arttıkça CWSI değerlerinde artıs görülmüstür. Arastırma sonuçlarından elde edilen veriler kullanılarak, farklı büyüklüklerdeki (9 da, 49 da ve 100 da) model alanlarda tarımı yapılan ikinci ürün silajlık mısır bitkisinde, damla ve karık sulama yöntemlerinin tüm unsurları, isgücü giderleri, sulama suyu masrafı vb. tüm parametreler dikkate alınarak maliyet analizleri yapılmıs, her bir sulama yöntemi ve düzeyi için net gelir değerleri belirlenmistir. Anahtar Kelimeler: II. ürün silajlık mısır, sulama yöntemi, sulama düzeyi, su–üretim
Dokuma Kumaş Hatalarını Tanılama ve Gidermek İçin Bir Uzman Sistem Geliştirilmesi Prof. Dr. Hikmet Ziya ÖZEK Çorlu Mühendislik Fakültesi TÜBİTAK
Dokuma Kumaş Hatalarını Tanılama ve Gidermek İçin Bir Uzman Sistem Geliştirilmesi
Projenin amacı, tekstil üretiminde önemli bir paya sahip olan dokuma kumaşların üretim süreçlerinde karşılaşılabilecek her türlü hataların ve olası nedenlerinin belirlenmesi ve bunların sistematik bir sınıflandırmaya tabi tutulması sonucunda elde edilecek verilerin bir uzman sistem olarak geliştirilmesidir. Bu çalışma kapsamında düzenlenecek olası hata kaynaklarının ve çözüm yollarının bir bilgisayar programı olan uzman sisteme aktarılması ile dokuma kumaş üreticilerinin kalite kaybı sorunlarının çözümüne yardımcı olunması amaçlanmaktadır. Yapılacak bu çalışmayla dokuma kumaş üretimi gerçekleştiren işletmelerin, karşılaştıkları hataları en hızlı ve doğru bir şekilde tespit ederek bu hataları gidermeleri ve önlemeleri sağlanacak böylece daha kaliteli ürün üretmelerine yardımcı olunacaktır. Tekstil sektöründe kumaş hatalarının sınıflandırılması ile ilgili yapılmış çalışmalar olmakla birlikte; bunların sistematik olmaktan öte standart listelemeler içerdiği söylenebilir. Sanayi kuruluşlarında benzer hatalar için farklı isimler kullanımı doğal karşılanabilir. Ancak teknik literatürde bile aynı hataya farklı isimler verildiği veya aynı hata için farklı tanımlamalar yapıldığı ve çeşitli tutarsızlıklar olduğu tespit edilmiştir. ISO standartlarından TSE ye uyarlanmış olan Dokuma kumaş hatalarının sınıflandırmasında hata kategorilerinde çelişkiler vardır. Bu çalışma ile hem sınıflandırma hem de tanımlamalar ile ilgili konulardaki belirsizlikler de giderilmiş olacaktır. Dokuma kumaş hatalarının sınıflandırılmasında hatanın kaynağı ve kumaş üzerinde neden olduğu görünüme göre iki farklı temelde gruplama yapılacaktır. Projeye destek veren işletmelerde yapılacak etüt ve incelemeler ile hata arşivi zenginleştirilecek, örnekler ve hatanın giderilme nedenleri derlenecektir. El tezgahında ve dokuma tasarım yazılımları ile de hata simülasyonları yapılacaktır. Günümüzde birçok alanda bilgisayar programları insanların yaptığı işi daha az hata ile yapabilmektedir. Bu amaç için ön plana çıkan programlardan biri de “uzman sistemler”dir. Bu tip problemleri çözme konusunda karşılaşılan ihtilaflı durumlarda başvurulacak uzman sayısının yeterli olmaması ve elde edilen sonuçların nesnelliğinin de tartışılır olması, çözüm konusunda bilgisayar desteğinden yararlanmayı beraberinde getirmiştir. Bu çalışmamız ile dokuma kumaşlarda karşılaşılan hatalar, bu hatalara sebep olan hata kaynakları ve bu hataların çözüm yolları bir uzman sistemle ortaya konulacaktır. Artan rekabetle birlikte pazar yapısının değişmesi ve müşteri isteklerinin ekonomik bir şekilde karşılanma beklentisi ile birlikte işletmelerin yürüttüğü kalite kontrol çalışmaları da büyük değişimler göstermektedir. İşletmeler, yapay zekâ tekniklerini üretim, planlama, kalite kontrol gibi alanlarda kullanarak verimliliklerini artırmayı ve problemlere en kısa zamanda çözüm üretmeyi amaçlamaktadırlar. Geliştirilecek sistem işletmelere teknolojik ve ekonomik anlamda önemli katkı sağlama potansiyeline sahiptir. İşletmelerin olası kalite kayıplarının azaltılıp, verimlilik artışı sağlayacak uzman kişi eksikliği kısmen giderilebilecektir. Literatüre de tekstil kumaş hatalarının bilimsel bir sistematiğe göre sınıflandırılmasını sağlayacak bir yaklaşım kazandırılacaktır. Var olan hatalara yönelik giderilme yollarını da içeren kapsamlı bir arşiv derlenmiş olacaktır.
TÜRKİYE'DE ŞEHİRLERDE YAŞAYAN SURİYELİ MÜLTECİLERİN ENTEGRASYON SÜRECİ VE ZORLUKLARI: ADANA-MERSİN ÖRNEĞİ Doç. Dr. Ihsan ÇETİN Fen - Edebiyat Fakültesi TÜBİTAK
TÜRKİYE'DE ŞEHİRLERDE YAŞAYAN SURİYELİ MÜLTECİLERİN ENTEGRASYON SÜRECİ VE ZORLUKLARI: ADANA-MERSİN ÖRNEĞİ
Bu araştırma Türkiye'de şehirlerde yaşayan Suriyeli sığınmacıların Türkiye toplumuyla bütünleşme olanaklarını incelemektedir. Bunu yaparken bu kitlenin sosyal, ekonomik ve kültürel durumlarını da irdeleyerek yapmaktadır. Ayrıca ev sahibi konumundaki Türkiye devletinin yasal mevzuatı ile toplumun sığınmacılara yönelik tutum ve düşüncelerini analizlere dahil etmektedir. Araştırmada tartışılan bulgular Adana ve Mersin illerinde yaşayan Suriyeliler üzerine yapılan saha çalışmasına dayanmaktadır. Araştırma yönteminde görüşme cetveli kullanılarak toplam 150 kişiyle bire bir görüşmeler yapılmış, ayrıca gözlemlerde bulunulmuştur. Görüşmeler araştırmacı tarafından Arapça dilinde ve şahıslarla bire bir yapılmıştır. Araştırma sonucunda öz olarak; Suriyeli sığınmacıların Türkiye'deki varlıklarının kısa süreli olmayacağı, muhtemelen kalıcı bir hal alacağı, dolayısıyla da devlet politikasında sığınmacılara yönelik "geçicilikten" "kalıcı olabilecekleri" yönünde bir paradigma değişikliğine gidilmesinin şart olduğu bulgusuna ulaşılmıştır. Bu anlamda sosyal düzenin idamesi için sığınmacıların entegrasyonlarına yönelik yeni politikaların üretilmesi önerilmiştir.
Antijen Spesifik Hafıza B Lenfositlerin İn Vitro Çoğaltılmasında CD21 Reseptör Aktivasyonunun Etkisi Doç. Dr. Türker BİLGEN Sağlık Yüksekokulu TÜBİTAK
Antijen Spesifik Hafıza B Lenfositlerin İn Vitro Çoğaltılmasında CD21 Reseptör Aktivasyonunun Etkisi
Antijen spesifik hafıza (bellek) B hücreleri organ nakli, otoimmünite, immün yetmezlikler, aşı ve kanser immünoterapisi başta olmak üzere birçok alanda ilgi konusudur. Hafıza B lenfositlerin in vitro koşullarda çoğaltılmasındaki güçlükler bu hücrelerle yapılan çalışmalar için önemli bir engeldir. Bu proje önerisi ile amacımız; B hücre aktivasyonunda rolü olduğu bilinen CD21(CR2)’in serbest ligandları aracılığıyla uyarılmasının hafıza B lenfositlerin in vitro koşullarda antijen spesifik olarak çoğaltılmasına bir etkisi olup olmadığını belirlemektir. Hafıza B lenfositlerinin elde edilmesi için en kolay kaynak periferal kandır. Fakat periferal kanda hafıza B lenfosit sayısının düşük olması ve mevcut hücre sayısı ile değerlendirmeye imkân veren etkin bir yöntemin olmaması, bu hücrelerle yapılan çalışmalarda in vitro çoğaltımı gerekli kılmaktadır. Bu konuda çalışan araştırma grupları tarafından bir in vitro poliklonal uyarım prosedürü tanımlanmıştır. Poliklonal uyarım; mevcut bütün hafıza B lenfositlerin aynı anda birlikte uyarılmasına neden olması ve takibinde ilgilenilen antijen spesifik hafıza B lenfositlerin tespit ve kantite edilmesi için ELİSPOT gibi uygulaması ve yorumlaması güç bir yöntem gerektirmesi bakımından dezavantajlıdır. Ayrıca, in vitro poliklonal uyarım prosedürü hafıza B lenfositlerin çoğaltılmasında sınırlı başarı sağladığı için geliştirilmesi arzulanan bir yöntemdir. Bu nedenlerle hafıza B lenfositlerin in vitro çoğaltılmasında ve antijen spesifik olarak değerlendirilmesinde kullanışlı olabilecek hücre kültürü koşulları güncel araştırmaların konusudur. Diğer yandan hafıza B lenfositlerin antijen spesifik olarak değerlendirilmesi açısından, bu hücrelerin antijen spesifik olarak uyarılmasını sağlamak da arzulanan bir durumdur. CD21 (CR2) foliküler dendritik hücreler, bazı T lenfosit grupları ve B lenfositlerde bulunan immünoglobin gen ailesi üyesi olan bir kompleman reseptörüdür. CD21 B hücre aktivasyon eşiğini düşürerek antikor cevabını artıran bir B-hücre reseptörü (BCR) ko-reseptörüdür. CD21 reseptörü insan kompleman 3d fragmanı (C3d), iC3b, C3d,g, Interferon alfa (IFNa), EBV viral kılıf proteinleri ve CD23 aracılığıyla aktive edilebilir. Birlikte kültür yapma yöntemiyle foliküler dendritik hücre yüzeyinde bulunan bağlı durumdaki CD21 ligandları aracılığıyla gerçekleşen CD21 reseptör aktivasyonunun in vitro B lenfosit çoğaltılmasına katkısı deneysel olarak gösterilmiş olmasına karşın, CD21 reseptörünün serbest ligandları aracılığıyla uyarılmasının hafıza B lenfositlerin in vitro çoğaltılmasında kullanışlı olup olamayacağı araştırılmamıştır. Bu nedenle projemizde CD21 reseptörünün serbest ligandları olan C3d, iC3b ve IFNa ile uyarılmasının hafıza B lenfositlerin antijen spesifik olarak in vitro çoğaltılmasına etkisini araştırmayı planladık. Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi, Tıp Fakültesi hastanesine başvuran 18-50 yaşları arası 20 gönüllü çalışma hakkında bilgilendirilerek çalışmamıza katılmaya davet edilecektir. İlk etapta, bilgilendirilmiş onam formu eşliğinde alınan kan örneklerinden ELISA yöntemiyle anti-tetanus toksoid (TT)-IgG antikora en yüksek düzeyde sahip olan 5 olgu tespit edilecektir. Sonraki çalışmalar bu 5 gönüllüden alınacak olan 20 ml periferal kan örneği ile gerçekleştirilecektir. Toplanan periferal kan örneklerinden fikol yöntemiyle standart protokolle mononüklear hücre izolasyonu yapılacak ve 5 gönüllünün periferal kan mononüklear hücreleri birleştirilerek bir mononüklear hücre havuzu oluşturulacaktır. Oluşturulacak olan bu mononüklear hücre havuzundan alınan hücrelere in vitro kültür koşullarında; 1. Grupta; literatürde tanımlanmış poliklonal uyarım prosedürü ve tetanus toksoidi (TT) ile antijen spesifik uyarım ayrı ayrı uygulanacaktır. İkinci grupta; poliklonal uyarım prosedürüne ilave olarak tetanus toksoidi (TT) ile antijen spesifik uyarımın birlikte uygulanacaktır. Üçüncü grupta ise; poliklonal uyarım, tetanus toksoidi ile antijen spesifik uyarım ve her ikisinin birlikte olduğu 3 farklı uygulamaya ilave olarak CD21’in serbest ligandları olan C3d, iC3b ve IFNa’ nın ayrı ve kombine uygulandığı alt gruplar oluşturulacaktır (Tablo 1). Tüm gruplarda 6 ve 12 gün sonunda kültür süpernatantları toplanarak anti-TT-IgG antikor miktarları ELISA yöntemiyle tespit edilecektir. C3d, iC3b ve IFNa ile pozitif bir bulgu elde edilmesi durumunda AntiCD21 monoklonal antikorun (mAk) ile CD21 reseptörü bloke edilerek bu etkinin ortadan kaldırıldığı, böylelikle gözlenen etkinin CD21 üzerinden gerçekleştiği gösterilecektir. Projemiz TT antijeni ve anti-TT-IgG antikoru üzerinden, serbest ligandları aracılığı ile CD21 reseptör aktivasyonunun antijen spesifik hafıza B lenfositlerin in vitro koşullarda çoğaltılmasında ve antikor salgılayan hücrelere dönüştürülmesindeki rolünün araştırıldığı ilk çalışma olacaktır. Serbest ligandları aracılığı ile CD21 reseptör aktivasyonunun hafıza B hücrelerin in vitro kültürlerinde kullanışlı olduğunu ortaya koymamız durumunda; hafıza B hücrelerinin çoğaltılmasında faydalı olan ancak güçlükleri nedeniyle uygulamada yer bulamayan foliküler dendritik hücrelerle birlikte kültür yapma zorunluluğu ortadan kalkacaktır. Proje çıktıları daha genel anlamda; alloreaktif hafıza B hücreleri nedeniyle organ nakli açısından, otoreaktif hafıza B hücreleri nedeniyle otoimmün hastalıklar açısından, aşı uygulaması sonrası aşı etkinliğinin takip edilmesi, antijen spesifik monoklonal antikor eldesinde ve kanserde immünoterapi gibi çok sayıda alanda ilgi konusu olacaktır.
Transplantasyon Başarısında Etkili Olan Donöre Özgün Alloreaktif Hafıza B Hücre Rezervinin Değerlendirilmesi Doç. Dr. Türker BİLGEN Sağlık Yüksekokulu TÜBİTAK
Transplantasyon Başarısında Etkili Olan Donöre Özgün Alloreaktif Hafıza B Hücre Rezervinin Değerlendirilmesi
Projemizin amacı; In vitro şartlarda indüklenmiş B hücre kültür süpernatantı kullanarak alloreaktif hafıza (bellek) B hücre rezervinin donöre özgü bir şekilde akım sitometrik çapraz uyum (FCXM) testi ile değerlendirilebilir olup olmadığını ortaya koymaktır. Böylelikle, donöre özgü hafıza B hücre rezervinin organ nakli hazırlık aşamasında yapılan immünolojik değerlendirmede alıcıdaki immün yanıt potansiyelini yansıtan yeni bir parametre olarak değerlendirmeye katılması amaçlanmaktadır. Nakil öncesi alıcıdaki allojenik antikorlarının varlığı organ naklinde önemli bir sorundur. Alıcı serumunda allojenik antikorların araştırılması nakil öncesi rutin olarak yapılan immünolojik değerlendirmede çok önemli bir yer tutmaktadır. Nakil sonrası gelişen humoral reaksiyonların sayısı son yıllarda serum antikor değerlendirilmesindeki teknik ve metodolojik gelişmelere rağmen istenilen seviyeye çekilememiştir. Bu nedenle günümüzde halen immün yanıt açısından en uygun organ vericisinin tespit edilmesinde kullanışlı olabilecek yeni test arayışları devam etmektedir. Bu hedef doğrultusunda, alıcı serumunda hâlihazırda var olan anti-HLA antikorların ötesinde, alıcıdaki HLA’ya özgün hafıza B hücrelerin belirlenmesi ve kantite edilmesine yönelik çalışmalar önemli bir yer tutmaktadır. Bu alandaki güncel çalışmalar HLA’ya özgün hafıza B hücrelerinin in vitro koşullarda çoğaltılması, antikor salgılayan hücrelere dönüştürülmesi, alıcıdaki HLA spesifik hafıza B hücre rezervinin bir panel şeklinde belirlenmesi ve oluşturabileceği immün yanıt potansiyelinin tespit edilmesi konularına yoğunlaşmaktadır. HLA spesifik hafıza B hücre rezervinin panel şeklinde belirlenmesi hafıza B hücrelerinin poliklonal olarak uyarılabilmesiyle mümkün olmuştur. Sensitize bireylerde alloreaktif hafıza B hücre havuzu/panelinin belirlenmesi, serum anti-HLA antikor taramasına ilave olarak bekleme listelerinin şekillenmesinde ve uygun donör seçiminde kullanışlı olacaktır. HLA spesifik hafıza B hücre panelinin belirlenmesine ilave olarak, potansiyel donör açısından alıcının HLA’ya özgün hafıza B hücre rezervinin belirlenmesinin immünolojik değerlendirme için kullanışlı bilgiler sağlaması beklenmektedir. Serumda hâlihazırda var olan allojenik antikorların yanında, nakil sonrası graftı hedefleyecek antikorları oluşturma yeteneğine sahip alloreaktif B hücre rezervinin in vitro ve donöre özgün olarak tespit edilmesi nakil öncesi yapılan immünolojik değerlendirmelere kuvvetli katkı sağlama potansiyeline sahiptir. Ayrıca, hafıza B hücre varlığının ve rezerv büyüklüğünün belirlenmesi B hücreyi hedefleyen tedavi yöntemleri açısından da önem arz etmektedir. Literatürde alloreaktif hafıza B hücre rezervinin bir panel olarak belirlenme çabasına karşın donör spesifik olarak değerlendirilmesine yönelik çalışmaların çok sınırlı olması ve böyle bir değerlendirmeye gereksinim olduğu kanaati ile bu çalışma planlanmıştır. Çalışmamızda Namık Kemal Üniversitesi, Tıp Fakültesi’ne başvuran olgular arasından en az 3 gebelik geçirmiş olan 25-45 yaşları arası gönüllü kadınlar ve eşleri dâhil edilecektir. Öncelikle ELIZA yöntemi ile antiHLA antikorlara sahip olduğu belirlenmiş allojenik sensitizasyonu olan ve aynı yöntemle eşlerinin allojenik sensitizasyonu olmadığı saptanmış olan 10 çift tespit edilecektir. Kadınlar test grubunu, eşleri ise kontrol grubunu oluşturacaktır. Çalışmamızda test grubundaki kadınların gebelikler nedeniyle eşlerine karşı geliştirdikleri immün yanıttan dolayı, eşleri potansiyel donörleri temsil etmektedir. Çalışmaya dâhil edilen çiftlerden alınan kanlardan SSP yöntemi ile HLA-A,-B,-DR için HLA genotiplendirmesi yapılacak ve aynı zamanda sonraki deneylerde kullanmak üzere lenfosit lizatları oluşturulacaktır. İkinci aşamada, birinci aşamadaki sonuçlara göre çalışmaya dâhil edilen toplam 20 olgudan 20ml periferal kan örneği toplanarak fikol yöntemiyle standart protokolle periferal kan mononüklear hücre izolasyonu yapılacaktır. Test ve kontrol gruplarındaki olguların periferal kan mononüklear hücreleri in vitro kültür koşullarına alınarak literatürde tanımlanmış olan alloreaktif hafıza B hücre havuzunun belirlenmesinde kullanılan optimum koşullar göz önünde bulundurularak çoğaltılacak ve antikor sentezleyen hücrelere dönüştürülecektir. Bu aşamada projemizde literatürden farklı olarak, HLA spesifik hafıza B hücre rezervinin donör spesifik olarak belirlenmesine imkan sağlamak için; 1) test ve kontrol grubunun periferal kan mononüklear hücreleri arasındaki hafıza B hücreleri poliklonal uyarım prosedürüne göre antikor sentezleyen hücrelere dönüştürülecek ve kültür süpernatantları eşlerinin lenfositleri kullanılarak FCXM testi ile donör spesifik antikorlar açısından değerlendirilecektir, 2) gönüllülerin hafıza B hücreleri hücre kültüründe poliklonal uyarımla birlikte ve tek başına donör spesifik olarak (her olgunun kendi eşinden elde edilen lenfosit lizatları kullanılarak) uyarılarak antikor sentezleyen hücrelere dönüştürülecek, elde edilen kültür süpernatantları yine kendi eşlerinin lenfositleri ile FCXM testiyle donör spesifik antikorlar açısından test edilecektir. 6 ve 12 gün sonunda kültür süpernatantları toplanarak hafıza B hücrelerinin antikor salgılayan hücrelere dönüştürülmesi ile ortama salınan allojenik antikorların varlığı FCXM testi ile donör spesifik olarak araştırılacaktır. Antikor düzeyleri FCXM yöntemiyle ortalama floresan yoğunluk olarak tespit edilerek; 1) poliklonal uyarımla, 2) poliklonal uyarıma ilave olarak eşlerinin lenfosit lizatlarıyla ve 3) sadece eşlerinin lenfosit lizatlarıyla uyarılacak sensitize ve sensitize olmayan bireylerden oluşan test ve kontrol grupları arasındaki farklılıklar tespit edilecektir. Ayrıca, 12 gün sonunda kültür ortamındaki hücreler toplanarak CD38- / CD138- ve CD19+ / CD27+ hafıza B hücre, CD20- / CD27- ve CD38+ / CD138+ plasma hücre sayıları FC yöntemiyle belirlenecektir. Böylelikle donör spesifik antiHLA antikor üretme potansiyelinin hücresel rezerv olarak pahalı altyapı ve ticari kit gereksinimi olmaksızın tespit edilebilmesiyle organ naklinde yapılan immünolojik değerlendirmede immün yanıt potansiyelini yansıtan ilave bir test olarak değerlendirmeye katılmasına yönelik önemli bilgiler elde edilecektir.