Belleğimizde: 24 EYLÜL | ONUR TOPLUMSAL TARİH VE KÜLTÜR VAKFI
Belleğimizde: 24 EYLÜL
787 – Güvenlik nedeniyle ertelenen İkinci İznik Konsili İznik’te tekrar toplandı. Resim düşmanı ( İkonoklazm ) dönemde yapılan bu toplantıda resimlere dönüşü sağlayan kararlar alındı.
1852 – Fransız Henri Giffard ilk kez zeplinle uçtu.
1938- Hatay Devleti ‘nde genel af ilan edildi.
1940 – II. Dünya Savaşı içinde 129 İngiliz bombardıman uçağı Berlin’deki endüstriyel hedefleri bombaladı, ama sis sebebiyle bombaların 6’sı dışında hepsi boşa gitti.
1947- Hindistan’da Müslüman mültecileri taşıyan tren Pencap sınırında durduruldu, Sihler bin 200 mülteciyi kurşuna dizdi.
1956- Türk Dil Kurumu en iyi yapıt ödülünü Ali adlı romanıyla de Orhan Hançerlioğlu kazandı.
1960- 27 Mayıs 1960 Darbesi’nden sonra iktidardan uzaklaştırılan Demokrat Parti (DP) yönetiminin yargılanması için Yüksek Adalet Divanı kuruldu.
1965- Musa Anter’in de aralarında bulunduğu 16 kişi “Kürtçülük ve bölücülük” suçlamasından 1 yıl 4’er ay hapis ve 5 ay 10’ar gün sürgün cezasına çarptırıldı.
1969- Taylan Özgür’ün cenazesi İstanbul’da törenle TMGT binasında katafalka konuldu, tabutu önünde ailesi ve gençler saygı duruşunda bulundu. Daha sonra uçakla Ankara’ya götürülen cenaze ODTÜ’lü 200 kadar öğrenci tarafından teslim alınarak Üniversite kampüsüne götürüldü. Taylan Özgür’ün cenazesinin akşama doğru İstanbul’dan ODTÜ’ye getirilmesi öncesinde ODTÜ jandarma birliklerince kontrol altına alındı. ODTÜ Rektörü Kurdaş Üniversite-Şehir otobüs seferlerini iptal ettirdi, Öğrenci Birliği ve Sosyalist Fikir Kulübü’nün telefonunu kestirdi.
1970- Yılmaz Güney’in “Umut” filmi Adana Altın Koza’da en iyi film, senaryo, müzik ve erkek oyuncu (Y.Güney) ödüllerini kazandı.
1971- İngiltere 90 Rus diplomatı casusluk yaptıkları gerekçesiyle sınır dışı etti.
1974- Kıbrıs Harekatı nedeniyle Amerika Birleşik Devletleri Senatosu Türkiye’ye askeri yardımı kesti. Dışişleri Bakanı Turan Güneş Amerikan Dışişleri Bakanı Henry Kissinger ile görüştü. Kissinger kararı erteletti.
1975- Başbakan Süleyman Demirel “Cumhuriyet Halk Partisi solculuğunu ilan ettiği gün milleti böldü” dedi.
1977- Ankara Dikmen Halkevi’nden gece çıkıp evlerine gidenlere ülkücülerce açılan yaylım ateşinde Ergun Atacan hayatını kaybetti, 3 kişi yaralandı. Çankaya Halk Birliği’de gece basıldı, Halk Birliği Sekreteri Veysel Demir’in evi kurşunlandı.
1978- Bir süre önce boşaltılan İstanbul Atatürk Öğrenci Yurdu’nda yapılan aramada ülkücülerin “silahlı hatıra fotoğrafları” da bulundu.
1979- MHP lideri Türkeş’in Konya’da yaptığı seçim mitinginin dağılması sonrası 1000’e yakın ülkücü CHP İl Binası, bir kitapçı dükkanı ve bazı gazete bayilerini taşlayarak camlarını kırdı.
– TBMM ve Senato yenileme seçimleri için “Kurtuluş” hareketinin Samsun’dan bağımsız senatör adayı gösterdiği Mehmet Baklacı, gazete ilanıyla “emperyalizme ve oligarşiye”, “faşizme” ve “şovenizm”e karşı mücadele çağrısı yaptı.
– AST İstanbul’da Rutkay Aziz yönetiminde Brecht’in “Tak-Tik”oyununu sergiliyor. Türkçesi: Can Yücel, Müzik: Timur Selçuk
1980- Irak güçlerinin İran’ın Abadan’daki petrol rafinerisini uçurmasıyla İran-Irak savaşı genişledi.
1981- Sıkıyönetim Mahkemesi Savcılığı 1981- 28 Temmuz’da polis tarafından gözaltına TKP/ML Genel Sekreteri Süleyman Cihan’ın bir apartman dairesinden atlayarak yaşamını yitirdiğini açıkladı. Polis tarafından gizlice kimsesizler mezarlığına gömülen Cihan’ın işkence sonucu öldüğü Adli Tıp Kurumu raporuyla belgelendi.
– Ermeni militanlar Türkiye’nin Paris Başkonsolosluğu’nu bastılar; güvenlik görevlisi Cemal Özen öldü, Başkonsolos Kaya İnal yaralandı.
1982- Milli Güvenlik Konseyi, Yeni Anayasa için yapılacak Referandum’da oy kullanmayacak olanlar için, 5 yıl içinde yapılacak tüm seçimlerde aday olamama ve oy kullanamama hükmünü getirdi.
1983- Milli Güvenlik Konseyi kamu çalışanları için emeklilik yaşını kadınlarda 45’e, erkeklerde 50’ye yükselten düzenlemeyi yasalaştırdı.
1987- Süleyman Demirel, Doğru Yol Partisi Olağanüstü Kongresinde oy birliğiyle genel başkan seçildi. Demirel, 12 Eylül askeri darbesi sonrası, siyasete resmen döndü.
– Eminönü Belediyesi’nde görevli Genel-İş üyesi 300 kadar işçi uzun süredir ücretlerini alamadıkları gerekçesiyle Saraçhane Parkı’ndan Bölge Çalışma Müdürlüğü’ne yürüyüp şikayet dilekçesi verdi.
– 1984 yılında cezaevlerindeki ölüm orucu sürecini anlatan, Devrimci Sol davasından tutuklu Dursun Karataş’ın da aralarında bulunduğu 8 yazarlı “Direniş, Ölüm ve Yaşam” adlı kitap toplatıldı.
Sağmalcılar Cezaevi’ndeki açlık grevine destek için Cezaevi önünde 3 günlük açlık grevine başladıkları sırada gözaltına alınıp dava açılan 19 tutuklu ve hükümlü yakınının yargılanmasına İstanbul DGM’de başlandı.
1988- Zülfü Livaneli, Mikis Theodorakis ve Maria Farandouri Efes Antik Tiyatro’da 25 bin kişiye “barış ve dostluk konseri” verdi.
1989- Eğitimciler Derneği’nce (Eğit-Der) düzenlenen “Sendikal Haklar Kurultayı”nın son gününde öğretmenlere “birleşin”çağrısı yapıldı.
1991- İstanbul Dora Plastik Fabrikası’nda 197 gündür grevi sürdüren işçiler, işverenin işyerini kapatmak istemesine karşı gösteri düzenledi.
1993- Eminönü Belediyesi’nde görevli Genel-İş üyesi 300 kadar işçi uzun süredir ücretlerini alamadıkları gerekçesiyle Saraçhane Parkı’ndan Bölge Çalışma Müdürlüğü’ne yürüyüp şikayet dilekçesi verdi.
RP’li Kağıthane Belediyesi’nden Ocak ayında çıkarılan 340 işçi bir dilekçe ile Birleşmiş Milletler’e başvurarak “arabulucu olmasını” istedi.
– Bağımsız Devletler Topluluğu’nun Moskova’da başbakanlar seviyesinde yapılan zirvede Ekonomik Birlik Anlaşması imzaladılar.
1994- Büyük Postane önünde Yeni Demokrat Gençlik’ten bir grup, 1992’de tutuklanan Peru Komünist Partisi/Aydınlık Yol lideri Guzman’ın serbest bırakılmasını istedi.
1995- Azerbaycan petrolünün Boğaz’dan geçirilmesine protesto! Sivil toplum örgütleriyle Marmara ve Boğazlar Belediyeler Birliği, önümüzdeki aylarda boğazlardan 700 bin varil Azerbaycan petrolünün geçecek olmasını protesto amacıyla gösteri düzenledi. Gösteriye katılan tekneler, İstanbul Boğazı’nda deniz trafiğini bir süre tıkadı. Eylemin ardından Ortaköy Meydanı’nda toplanıldı ve Grup Bulutsuzluk Özlemi konser verdi.
1996- Diyarbakır E Tipi Cezaevi’nde 14 tutuklunun Gaziantep Cezaevi’ne nakline karşı çıkan PKK mahkumlarına operasyonda 10 siyasi mahkum dövülerek öldürüldü.
– 144 yayıncılı “Düşünceye Özgürlük” kitabının dağıtıcısı Şanar Yurdatapan hakkında 3 yıl hapis talebiyle dava açıldı.
– Türk Sanat Müziği’nin ünlü ismi Zeki Müren, “Batmayan Güneş” isimli belgeselin çekimleri için gittiği TRT İzmir stüdyolarında kalp krizi geçirerek yaşama veda etti.
1998-İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Recep Tayyip Erdoğan hakkında Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin verdiği 10 aylık hapis ve 716 milyon liralık para cezası Yargıtay tarafından onaylandı. Erdoğan’ın kesinleşen 10 ay hapis cezası için Fazilet Partisi yönetimi İBB’de toplandı. İBB önüne otobüslerle getirilen FP’li kitle taşlarla gazetecilere saldırdı, İBB’ye kaçan gazetecileri Belediye görevlileri dövdü.
– Yeraltı dünyasının ünlü isimlerinden Alaaddin Çakıcı ile Devlet Bakanı Eyüp Aşık’ın telefonla görüştükleri belirlendi. Olay siyasi ortamı gerginleştirdi.
– Cumartesi Anneleri polisin Galatasaray Lisesi önündeki oturma eylemini son haftalarda sürekli engellemesine karşı İHD İstanbul Şubesi’nde basın açıklaması düzenleyerek “eyleme duyarlılık ve destek çağrısı” yaptı.
2000- İsviçre’de yabancı göçe kota uygulaması öngören yasa önerisi halk tarafından yüzde 60 oy oranıyla reddedildi. Öneri kabul edilseydi ülke nüfusuna oranları yüzde 19.2 olan yabancı kökenli 100 bin kişiyi ülkeden çıkartmak gerekecekti.
– Ulucanlar Cezaevi Katliamı’nda hayatını kaybeden Ümit Altıntaş için Karacaahmet Cemevi’nde toplanıp mezarlıkta sloganlarla anma yapan yaklaşık 300 kişi, anma sonrasında dövülerek gözaltına alındı.
– ÖDP Ankara/Çankaya İlçe Örgütü’nün olağan kongresi için gelen partililere, aynı sokakta bulunan ülkücülerin hakimiyetindeki Cebeci Yurdu’nda kalanlarca taş ve sandalyelerle saldırı yapıldı, 7 ÖDP’li yaralandı.
2001- Pakistan’daki islamcı örgütlerin oluşturduğu Pakistan-Afganistan Savunma Konseyi, Taliban’ın cihat çağrısına uyup ABD’ye karşı “kanının son damlasına kadar” direnileceğini ilan etti. Pakistan, Afganistan’daki tüm diplomatik temsilciliklerini kapatıp görevlileri geri çekti.
– TEKEL çalışanları, iş akitlerinin 30 Eylül’den itibaren askıya alınması kararını protesto için 1 günlük yemek boykotu yaptı.
2002- Ukrayna’da onbinler başkent Kiev’de, yolsuzlukla suçladıkları Devlet Başkanı Leonid Kuçma’nın istifasını istedi.
2003- Almanya’da “11.Kürt Festivali”nde konseri nedeniyle “PKK-KADEK’e yardım ve yataklık” suçlamasıyla 21 Eylül’de Ankara’daki konseri sonrası gözaltına alınıp DGM’den serbest bırakılan Haluk Levent: “Asıl sorumlu, uyum yasalarını çıkarıp uygulatmayan AKP hükümeti.” (Cumhuriyet)
– Almanya’da Anayasa Mahkemesi, öğretmenin derse başörtülü girişini yasaklayan kararı bozdu. Ancak, eyaletlerin kamu okullarında dini kıyafet giyilmesini yasaklayacak yeni yasalar çıkarılabileceğine hükmetti.
2004- Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), kapatılan HEP’in yöneticilerinin 1998’de yaptığı başvuruyu karara bağladı. Türkiye’nin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 10. maddesini ihlal ettiğini belirten mahkeme, Türkiye’yi 24 bin euro ödemeye mahkum etti.
– Kıbrıs Rum Yönetimi Yüksek Mahkemesi, KKTC’de yaşayan Arif Mustafa’nın güneydeki malların iade edilmesi yönünde açtığı davayı haklı buldu ve malların iadesine karar verdi.
– Fransız yazar Françoise Sagan, 69 yaşında öldü. En tanınmış romanı “Günaydın Hüzün”ü (Bonjour Tristesse)18 yaşında yazmıştı.
– Yunanistanlı yazar Dido Sotiriu, 95 yaşında öldü. Türkiye’de “Benden Selam Söyle Anadolu’ya” adlı kitabıyla tanınıyordu.
2005- Ermeni Konferansı, Bilgi Üniversitesi’nde başladı. İlk girişim Mayıs’ta Adalet Bakanı Cemil Çiçek’in “ihanet” suçlamasıyla ertelenmiş, ikincisi idare mehkemesi kararıyla durdurulmuştu. Ülkücülerle, İşçi Parti’liler konferansın yapıldığı Bilgi Üniversitesi Dolapdere Kampüsü’nün önünde konferansı protesto ettiler. Konferansa katılmak isteyenlere domates ve yumurta atıldı.
2009- İstanbul Tabip Odası ve SES üyeleri Okmeydanı Hastanesi’nde bir doktorun hasta yakınlarınca saldırıya uğramasını protesto etti
2010- TKP’li üniversiteliler, KPSS sorularının çalınmasına karşı İstanbul Üniversitesi Ana Giriş Kapısı önünde protesto gösterisi düzenledi.
2011- Çok sayıda parti ve kitle örgütünden oluşan “NATO ve Füze Kalkanı Karşıtı Birlik” üyeleri Galatasaray’dan Dolmabahçe’ye yürüdü.
– Küresel Eylem Grubu “İklimi değil, sistemi değiştir” çağrısıyla Kadıköy’de miting düzenledi.
2013- İstanbul Tabip Odası üyeleri Çapa Tıp Fakültesi’nde “Hekimler savaşa karşı” kampanyasını başlattı.
– Ethem Sarısülük’ü vuran sanık polis Ahmet Şahbaz’ın katıldığı olaylı duruşma sonrasında Sarısülük ailesinin Batıkent’teki evinin önüne polis gönderilerek aile taciz edildi.
– Gözaltına alınan kadınların Kadıköy/Rıhtım Polis Merkezi’nde zorla çıplak aramaya tabi tutulması protesto edildi.
– Gazeteci Deniz Teztel kansere yenik düştü. Seksenlerde sosyalist solun yargılandığı birçok davadan önemli haberler geçmişti. Deniz Teztel 17 Ocak 1984 tarihinde Metris’teki THKP-C/3.Yol duruşmasında tek tip elbiseye karşı çıplak protestoyu da fotoğraflamıştı.
2015- Cizre ve Silvan’dan sonra Batman’da da 12 mahallede sandık kurulmayacağı, Hakkari’de 3 mahalle, 26 köy ve 2 mezradaki sandıkların “güvenli bölgelerdeki” sandıklarla birleştirileceği bildirildi.
– Hac için gelenlerin barındığı Mina çadır kentinde çıkan izdihamda en az 753 kişinin öldü. 888 kişi yaralandı.
2017- Almanya’da sandık çıkış anketi sonuçlarına göre yüzde 33.5 oy alan Merkel, dördüncü kez genel seçimleri kazandı. Ayrıca II. Dünya Savaşı’ndan bu yana ilk kez bir Nazi partisi de parlamentoya girdi.