Kinin nedir ne işe yarar
Kinin nedir, kinin ne işe yarar
Kinin, özellikle sıtma tedavisinde kullanılan en önemli kınakına alkaloidi. Batı’da kulla­nılmaya başladığı dönemle I. Dünya Savaşı arasındaki 300 yıl boyunca sıtmaya karşı kullanılan tek ilaç olmuştur. Günümüzde de enfeksiyon hastalıklarında kullanılan en yararlı ve etkili ilaçtır. Kinin ayrıca, enfek­siyonların tedavisinde başarıyla kullanılan ilk kimyasal bileşiktir. Öbür kınakına alkaloitleri gibi kinin mo­lekülü de büyük ve karmaşıktır; 1944’te laboratuvar koşullarında bireşimlenmesi or­ganik kimya alanındaki en önemli başarılar­dan biriyse de, bu yolla elde edilmesinin ekonomik olmadığı anlaşılmıştır. Kinin, kanda alyuvarlarda yaşayan Plasmodium cinsi asalakların başlıca enerji kay­nağı olan glikozun yükseltgenmesini önle­yerek asalağın büyüme ve üremesini kesin­tiye uğratır. Kinin tedavisinin başlamasıyla hastanın durumunda çok kısa zamanda belirgin bir düzelme gözlenir. Kandaki asa­laklar kaybolur, hastalık belirtileri hızla geriler. Ne var ki, tedavi kesildikten birkaç hafta sonra hastaların çoğunda yeni bir sıtma nöbeti başlar; bunun nedeni kininin alyuvarlar dışındaki hücrelerde bulunan asalakları öldürememiş olmasıdır. Bu asa­laklar bir süre sonra alyuvarlara yeniden girerek hastalığın alevlenmesi için uygun bir ortam hazırlar. Kinin sıtma tedavisinde yüzde yüz etkili olamadığından daha iyi ilaçlar elde etmek için araştırmalar yürütülmüştür. II. Dünya Savaşı sırasında bulunan bazı sıtma ilaçları, kininin yerini hemen tümüyle almıştır. Klorokin ve kloroguanit gibi bazıları, asalağın kanda yaşayan tiplerinin büyümesini baskı­larken, primakin ve pirimetamin hem kan­da hem de dokudaki asalaklar üzerinde etkili olarak kesin iyileşme sağlar ve hastalı­ğın yeniden ortaya çıkmasını önler. Bu ilaçların yaygın olarak kullanılmasının bir nedeni de, kininin tersine, yapay olarak bireşimlenmesinin oldukça ekonomik olma­sıdır.
1960’larda Plasmodium falciparum’vm bir­çok tipinde yapay sıtma ilaçlarına, özellikle bunların en önemlilerinden olan klorokine karşı direnç gelişti. Buna karşılık, asalağın kinine duyarlı kalması, bu ilacın yüksek dozda verildiğinde ortaya çıkan yan etkilere karşın birçok ülkede yeniden ilk tercih edilen ilaç haline gelmesine neden oldu.
Kinin, sıtma tedavisinin dışında ateş düşü­rücü ve ağrı kesici olarak da kullanılabilir. Ateş düşürücü etkisinin derideki küçük kan damarlarını genişletmesine bağlı olduğu, merkez sinir sistemindeki bazı merkezleri baskı altına almasının ise ağrı kesici olarak etki göstermesini sağladığı düşünülmekte­dir. Uzun süre kullanılırsa sağırlık, görme bozukluğu, döküntü ve sindirim bozuklukla­rı gibi yan etkiler görülür. Bazı uzmanlar kinin kullanan hastalarda karasu humması olarak bilinen, hızla gelişen ağır kansızlık ve kan işemeyle ortaya çıkan komplikasyonun görülme olasılığının yüksek olduğunu ileri sürer.