Yaşam Dönemleri - AÖF
Buradasınız: Anasayfa > Eğitim Bilimleri > Ders: Gelişim ve Öğrenme > Yaşam Dönemleri
Ders: Gelişim ve Öğrenme Ünite 1 16 Şubat 2010 Ara Yazar
Gelişim psikolojisi alanında dönem kavramı oldukça tartışmalı bir kavramdır. Bu durum gelişim psikologları arasında; gelişimin sürekliliği süreksizliği konusundaki görüş ayrılıklarından kaynaklanmaktadır. Bir görüşe göre gelişim, dönemler halinde meydana gelir. Bu dönemler herkesin aynı sırada ilerlediği farklı adımlardır. Tırtıldan kelebeğin oluşması gibi her bir dönem bir diğerinden niteliksel olarak farklılıklar göstermektedir. Bu görüş çerçevesinde psikologlar dönem kavramını; belirli gelişim kuramları yoluyla yordalanabilecek, belirli yetenek örüntülerini, güdüleri veya davranışları tanımlamak için kullanmaktadırlar.
Diğer gelişim psikologları ise gelişimin sürekli olduğu görüşündedirler. Fideden bir bitkinin büyümesi gibi gelişim devamlı bir ilerlemenin sonucudur. Bir dönemdeki davranış diğer dönemlerdeki davranışlardan nitelik olarak farklı değildir. Bu görüş çerçevesinde psikologlar; gelişimi açıklamada dönem kavramının anlam olarak uygun olmadığını, fakat kullanışlı olduğunu ifade etmektedirler.
Gelişimin dönemler halinde mi yoksa devam eden ilerlemeler sonucunda mı oluştuğu tartışmasının dışında; gelişim psikologları, ahlaki yargılar, bilişsel özellikler, cinsellik, meslek gibi yaşamın temel alanlarında genel tanımlamalar yapmanın en kullanışlı yolunun, “dönem” kavramı kullanmak olduğu konusunda görüş birliğine ulaşmışlardır. Bu çerçevede dönemler biyolojik, sosyal veya bilişsel olaylardan ziyade genellikle yaş dikkate alınarak belirlenmektedir. Ancak gelişim psikologları bu dönemlerin başlangıç ve bitiş yaşları ile dönem isimlerini belirlemede tam bir görüş birliğine ulaşamamışlardır. Farklı yaş dilimlerinde farklı dönem isimlendirmeleri bulunmaktadır. Burada yaygın olarak kullanılan bir dönem sınıflandırması dikkate alınmıştır:
Gelişimde dönem kavramı ne anlama gelmektedir?
Döllenmeden doğuma kadar olan zaman aralığıdır. Bu dönemin başlangıç ve bitişi biyolojik olaylar tarafından açık bir şekilde belirlenmektedir. Tek bir yumurtadan yaklaşık 9 ay içinde beyni ve davranış kapasitesi ile bir organizmanın oluştuğu müthiş bir fiziksel değişim gerçekleşmektedir. Embriyo ve fetüsün gelişimi genetik olarak önceden programlanmış olmakla birlikte, doğum öncesi gelişimde bir çok çevresel belirleyiciler de söz konusudur.
Doğumla başlar ve yaklaşık 2 yaşına kadar sürer. Bebeklik, yetişkinlere oldukça çok bağımlı olunan bir dönemdir. İkinci yılın sonunda çocukların büyük bir kısmı dil ve sembolik düşünceyi kazanmaya başlar. Ayrıca 2 yaşından itibaren yaşanılanlar yetişkinlikte hatırlanabilmektedir. Bu dönemde, dilsel olmayan iletişim, yerini dilsel iletişime bırakır.
2 yaş civarında başlayan ve 5-6 yaşlarına kadar süren bu dönem “okulöncesi” yıllar olarak da isimlendirilmektedir. Bu dönem boyunca çocuklar, kendi kendilerine yeterli olmayı, kendi kendilerine bakmayı, okulla ilgili hazır olma becerilerini geliştirmeyi, yaşıtları ile daha çok oynamayı öğrenirler. Okula başlama, bu dönemin sonunun tipik bir göstergesidir.
İkinci Çocukluk Dönemi
6 yaş civarında başlar ve yaklaşık 11 yaşlarına kadar devam eder. Bu dönem ilköğretim birinci kademeye karşılık geldiğinden, okuma, yazma, matematik gibi temel becerilerin kazanılması ön plana çıkmaktadır. Başarı, çocuğun dünyasında merkezi bir rol oynamaya başlar ve benlik kontrolü artar. Fiziksel büyüme yavaşlar ve düşünme süreçleri daha somut özellikler taşımaya başlar. Yaşıtlarla ilişkiler artar.
11-13 yaşlarında başlayıp 18-20 yaşlarında son bulan bu dönemde, gelişimin birçok alanında hızlı değişmeler yaşanmaktadır. Ergenlikte, aşırı kilo ve boy artışı, vücut şeklinde değişme, sesin kalınlaşması, göğüslerin büyümesi gibi ikincil cinsiyet özelliklerinin gelişimini içeren hızlı fiziksel değişmeler kendini gösterir. Bağımsızlığı ve kimliğini arama göze çarpar; düşünce daha mantıklı ve soyuttur. Zamanlarının büyük bir kısmını ailenin dışında geçirirler.
Genç Yetişkinlik Dönemi
20’li yaşların başlarından 30’lu yılların ortalarına kadar sürer. Bu dönem; ekonomik ve kişisel özgürlüğün kazanıldığı, mesleki gelişimin söz konusu olduğu, bir başkasıyla yakın ilişkiler içerisinde yaşamanın öğrenildiği, bir eşin seçildiği, bir ailenin kurulduğu ve çocuk yetiştirilmeye başlandığı zamandır.
Orta Yetişkinlik Dönemi
Yaşamın bu dönemi yaklaşık olarak 30’lu yılların ortalarından 60’lı yılların ortalarına kadar sürmektedir. Sorumlulukların genişlediği, farklı alanlarda kişisel ve sosyal ilgilerin arttığı, mesleki doyuma ulaşıldığı, gelecek kuşakların yeterli ve olgun bireyler olması için yardım edildiği, desteklendiği bir dönemdir.
İleri Yetişkinlik Dönemi
60’lı veya 70’li yıllarda başlar ve ölümle son bulur. Bu dönem azalan güce, bozulan sağlığa, emekliliğe ve azalan gelire uyum sağlama zamanıdır. Yaşamın gözden geçirilmesi en belirgin özelliktir.
Yaşam dönemlerinin özelliklerini açıklayınız?