Men seniň bu gürrüňiňi gizlin bir syr ıaly kän wagtlap hiç ıerde, hiç kime aıtman gezdim, eje. Belki, şeıdip ıören bolsam gowy bordy, düşünjek bar, düşünmejek bar. İöne ıüregime sygmady-da ıazaıdym. İürekden çykan söz hökman ıürege ıeter diıibem men ilki bilen senden eşidipdim. Artdyran ıa bärden gaıdan ıerim baram bolsa, günämi ötgün.
Şu günki güne çenli bilmän ıürşümi diısene, ıogsam şo mahallaram-a agy-garany saıgarmazça däldim.
İediıyllygy ıaňy gutaran uçurlarym bolmaly. Dogan-gardaş, bary fronta gitdi. Giden syrgynymyz boşap galana döndi. Bizem kakam ikimiz ataly-gyz bolup galdyk giň howluda. Ejem görgüliniň-ä suratyny getirip, şu diıip görkezselerem tanap biljek däl. Suw ıaly çagakam ıurduny täzeläp, gözümden uçup gidipdir. Agamam fronta gidensoň gelnejemi ıanymyza göçürip getirdik. Çaga-çugasy ıok, ıaşyl kürtäni ıaňy başyndan aıran gelin. Ol obadan bu oba - öz ıanymyza gelensoň, höwürli ıaly boldy. Tiz öwrenişdik.
Kakam pahyr, görüne nur ıagsyn, dilewar, hoşlabyz, gürrüňçil adamdy. Seniňem çala ıadyňa düşse düşıändir... (Meniň ıadyma düşıär, eje. Ol içmegini egnine atyp, arkasyny diwara ıaplap, müçenegi bilen sakgal-murtuna timar berip, güneşläp oturardy.).
Adam hemişe hoş söze mätäçdir. Agyr günlerde hasam. İagtygözinden mal-garanyň aladasyndan dynansoň, töweregimiziň adamlary - garry-gurrusy, ıaş-ıeleň - kileň kakamyň ıanyna oturmaga gelerdiler. Gowy-gowy gürrüňler edilerdi. Bizem iki-üç sany agagyzy bolup bir burçda tikin-çatyna güımenip, diňlär oturardyk.
...Fronta giden oglanlaryň birinden öňräk erbet habar gelipdi. “Ilaman neressäniňem gelni çagasynam alyp turaıan oguşıa...” diıip, öıe gelen adamlaryň biri gep gozgady. Bu gürrüň kakama ıaramady. Uludan bir demini aldy-da, gözüni bir nokada dikip, kän oturdy. Birhaıukdan soň “Bilmedim-dä, nä wagt-nä zamana boldy. Uruş uruş bolıandyr, o ıerde baş-başa, jan-janadyr. Kimiň kimden habary bar. Diri ıiten bolmagam ahmal. Şu beladan dynylıança garaşaımaly ekeni...” diıip, ıene dymdy.
Biraz salymdan soň ol hemişekisi ıaly süıem barmagy bilen gaşlarynyň ortasyny sürtgeläp, garaşmak parzy hakda bir üıtgeşik gürrüňi aıdyp berdi.
Kakamdygy üçin bolsa-da bilemok, ıöne gowy adam gowy adam bolıar galıar. Şolar ıaly adam gelmez ıurda gidensoňam hemişe edil ıanyňda ıaly bolar ıörer eken. Uly söze - toba-tagsyr, her sözüni gyzyla gaplaımaly adamdy. Lap edip aıtdygym däl, oňa ilem şeı diıerdi. Ilden daş düşmäıin. Uly söze - toba-tagsyr.
Howwa, balam, kakam şo gezek şeıle hekaıaty aıdyp beripdi...
Il içinde “Bä, pylany, bu günler nirelerde otlap-suwlaıaň? Görneňok-la? Sen-ä asyl Temmim ıiten ıaly bolduň-la” diıen bir gep bardyr. Ine, şol gepiň arasynda Temmimiň aıralyk hekaıaty bardyr bilseňiz.
Öten zamanlarda Temmim atly asylzada bolanmyşyn. Onuňam görkde-görmekde, akylda-huşda taısyz bir hoşroı aıaly bolanmyş. Iımän-içmän ıöne ıüzüne seredip oturybermelimişin.
Bu ikisi biri-birini şeıle oňat görer eken. Göwünleri aınadan ak. Biri beılekisiniň göwnündäkisini gözünden okap otyrmyşyn.
Günleriň bir güni şeıtanyň ıoluny ıöredıän bet küıli bir perişde Temmimiň aıalyna aşyk bolupdyr. İaňky perişde bu är-aıalyň arasyna her edip-hesip edip al salmakçy bolupdyr. Emma onuň hiç pirimi başa barmandyr. Dagy alajyny tapmansoň bir gün bimahal çak daş çykan Temmimi şol perişde asmana göteripdir-de ötägidipdir. Äkidibem peti garany kese ıurtlaryň birine taşlap gaıdypdyr.
Bir gijäniň içinde Temmimiň zym-zyıat bolşuna zatdan bihabar aıaly-da, ili-güni-de haıran galypdyr. “Taňrynyň güni darydan köp”. İalançynyňky näme, däňyňy atyryp, günüňi ıaşyryp, şol ömrüňden gädip oturmakdyr-da. Aı geçıär, ıyl geçıär, emma Temmimden gördüm-bildim diıen adam tapylmaıar.
Ara esli wagt düşenden soň, hälki perişde bir nazarkerde adamyň sypatyna girip, bu aıala söz aıdıar. Temmimiň aıalam adamsynyň ıitendigini, oňa garaşjakdygyny aıdyp, ıaňkynyň habaryny alman gaıtarıar. Soň ol ıene gelıär, ıene kowulıar. Garaz, perişde gelip razy edip aljak bolıarmyşyn, o-da gaıtarıarmyşyn. Iller öldi hasap etse-de, aıaly biçäre ärine garaşyp, umytda gezipdir.
Şeıdip ıedi ıyl geçenden soň bu oba abdal jindesini geıen bir diwana gelipdir. Saç-sakgal basan şol galandaram gel-gel Temmim bolup çykypdyr. Şondan soň il arasynda ıaryndan aıra düşene, diri ıiten adama ıedi ıyl garaşmak dessur bolup galanmyş.
“İaryndan aırylan ıedi ıyl aglar” diıen sözem şol wepadar aıalyň agzyndan çykan sözmüş.
Kakamyň şu gürrüňinden soň hiç zat bolmaz, iň bolmanda diri ıitip, ahyry bir gün gaıdyp geler diıen pikir göwnümde öı etdi. Şu pikir hiç küıümden gitmedi. Göwün diıen nä, seniň aıdanyňa-goıanyňa gulak goııarmy näme?! Muňa-da şükür edip gezibermekden başga alaç tapmadyrm.
Aı geçdi, gün geçdi. Uruş gutardy. Indi geler, şindi geler, he-eı, geler ıerde gelmedi. Biz garaşdyk, biz bilen bile ilem garaşdy, gelmedi, gözümiz ıolda galdy. Kakam görgüli syr bildirenok, gelnejem welin çyrasy öçen öıe döndi. Gün-günden saralyp-solup, öçügsilenip barıar, zagpyran ıaly.
Bir gije men üıtgeşik düış görüpdirin. Düışümde görsem ellerim baldajyklary açylan-u-açylmadyk gyzyl-gyzyl gunçaly gül bolup gögerip otyr. Men ony gujagymdaky dessegüldür öıdüp, niçezar aıyl-saıyl etjek bolıan welin, bolanok. Hut ellerim gül-gunça bolup, nowçalap otyr. Birdenem bir ıerlerden bir ak kebelek ganat ıaıyp, oınap geldi-de, elime - gülüň üstüne gondy. Şol gonuşy ıalam doňdy-da galdy...
Gyzlar bilen ıorjak bolduk. Hersi bir zat diıdi. Garaz agamdam bir nyşan bolaımasyn diıip, men muny kakama gürrüň berdim. “Gowy düış görüpsiň, balam” diıip, başymy sypady görgüli. “Gowy düışi oňa-muňa aıdyp ıörmeli däldir, gyzym. Jan diıen adamyňa-da aıtmajak bolgun. Hergiz-hergiz unudaımagyn, gulagyňda galsyn. Özüň oňatlyga ıorup, garaşybermelidir, ıorsam gadyryny gaçyrarsyň. Hoş hyıaldyr, ürker gider... Ak kebelek - ak hatdyr. Agaňdan habar geljekdir, gyzym” diıip, soňundan pendi-nesihat etdi.
Üç günden soň gelnejemi kakasy bilen agasy öz öılerine göçürip alyp gitdi. “Ejesi ıaranok, bu öıde garaşdy näme, ol öıde garaşdy näme. Tapawudy ıok” diıip, sypaıyçylygam eden boldular. Meniň welin içimden ıügerim sogrulan ıaly boldy. Aglaı-aglaı gitdi. Menem delmuryp galdym yzynda, dilim agzymda gurady.
Şol günüň ertesi onsoň, hemişeki ıaly syrçaly bedrämi süıtden dolduryp, daň bilen süıt satmaga gitdim. Gaıdyşyn görsem, derwezämiziň ıanynda goşa ganat ıaly bolup ak bir zat ıatyr. Edil şol düışümdäki ak kebelek ıaly. Ylgap baryp, haıran galyp ıerden göterdim. Ak şahadatnama. Içinde agamyň suraty bar. Bir saırak guş tutan ıaly bolup kakamyň ıanyna bardym.
“...Kaka, ynha, ak kebelek uçup gelipdir”. “Men aıtmadymmy saňa, ak hat geler diıip”. “Kaka, bu nirelerden, nädip geldikä?” “Samolıotdan bäş gezek böküp gördük” diıip ıazmanmydy näme, gyzym. Samolıot sürıändir, gyssagly bir ıana uçup geçip gidendir. Meniň bardygymy bir bilsinler diıip, şuny oklandyr... Aglama, balam, aglama... Bar, hany, muny ıygşyrypjyk goı. Gelse sorar ahyryn. Aıyp bor-a...”
Ataly-gyz bolup şuňa şeıle bir ynandyk. Men-ä soň-soň hakyt samolıotyň tarlap geçenini, ak şahadatnamanyň ak kebelek ıaly bolup gaıyp gaıdanyny hut gözüm bilen gören ıaly boldum ıördüm. Soň-soňlaram somolıot geçse, gürrüldisini eşitdigimiz belendräk ıere çykyp, onuň garasy ıitıänçä yzyndan sereder galardyk.
Ynha-da, balam, arada şu zatlary ıatlap, böwrümi diňläp otyrdym welin, öz-özüme haıran galdym. Umydygärligiň, didara zarlygyň etdirıän oıny eken asyl. Ynanasymam gelenok welin, nätjek...
Şol gün gelnejemi göçürip äkiden günleri ahyryn. Gumak köçede pyrgunyň yzy. Edil aınada görıän ıaly, görüp durun.
Ak şahadatnama derwezämiziň ıanynda, goş-golamlaryň içinden gaçyp galypdyr...
Geziş ıoly: Baş / Edebiıat / Döwürdeşlerimiziň döredijiligi / A. Halmyrat (mazmuny) /Ak kebelek
...Birdenem bir ıerlerden bir ak kebelek ganat ıaıyp, oınap geldi-de, elime - gülüň üstüne gondy. Şol gonuşy ıalam doňdy-da galdy...