TÜRK ARŞİV BELGELERİNE GÖRE II. DÜNYA SAVAŞI ( ) YILLARINDA TÜRKİYE ÜZERİNDEN FİLİSTİN E YAHUDİ GÖÇLERİ
Download "TÜRK ARŞİV BELGELERİNE GÖRE II. DÜNYA SAVAŞI (1939-1945) YILLARINDA TÜRKİYE ÜZERİNDEN FİLİSTİN E YAHUDİ GÖÇLERİ"
1 1903 TÜRK ARŞİV BELGELERİNE GÖRE II. DÜNYA SAVAŞI ( ) YILLARINDA TÜRKİYE ÜZERİNDEN FİLİSTİN E YAHUDİ GÖÇLERİ ÖZET KODAL, Tahir * TÜRKİYE/ТУРЦИЯ Bu çalışmada, Yahudilerin II. Dünya Savaşı ( ) yıllarında Türkiye üzerinden Filistin e gerçekleştirmiş oldukları göç konu edilmiştir. Bu nedenle, çalışmanın giriş kısmında Yahudilerin II. Dünya Savaşı öncesinde Filistin e yapmış oldukları göçlerden, bu bağlamda yapmış oldukları çalışmalardan ve büyük devletlerin bu konu karşısındaki tutumları hakkında kısaca bilgiler verilmiştir. Çalışmanın asıl kısmında ise, ilk olarak, II. Dünya Savaşı başladıktan hemen sonra Türkiye üzerinden yapmış oldukları göç hareketi, Türkiye den transit geçiş vizesi istenmesi, Türkiye nin tutumu ve vize alanlar, Başbakanlık Cumhuriyet Arşivi nde bulunan belgelere dayanılarak, açıklanmıştır. Çalışmanın ikinci kısmında, yapılan bu göçler sırasında karşılaşılan sorunlar, Türkiye nin tutumu, almış olduğu tedbirler ve çözümler belgelerle göz önüne serilmiştir. Çalışmanın son kısmında ise, Türkiye nin bu sorun karşısındaki arabulucu, uzlaştırıcı tutumu, yapıp-ettikleri nedeniyle Filistin Yahudi Ajansı nın Türk Hükûmeti ne yapmış olduğu teşekkür belgeyle ortaya konulmuştur. Anahtar Kelimeler: II. Dünya Savaşı, Türkiye, Filistin, Yahudi, göç. ABSTRACT Jewish Migrations to Palestine Through Turkey During World War II ( ) According to Turkish Archive Documents In this study, the subject is the migrations of the Jewish people to Palestine through Turkey during the years of World War II ( ). Thus the migrations of the Jews to Palestine before the World War II, their strives in this context and attitudes of the big nations against that case have been mentioned briefly in the introduction section of the study. In the main part of the study, their migration movement through Turkey after the World War II, the demand for transit pass visa from Turkey, the attitude of Turkey and those who got visa have been explained based on the documents of the Generale Directorate of Archives of the Prime Ministry. In the second part, the problems faced during the migration, the attitude * Yrd. Doç. Dr., Pamukkale Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, İlköğretim Böl., Sosyal Bilgiler Eğit. ABD. DENİZLİ/TÜRKİYEe-posta:
2 1904 of Turkey and its precautions and solutions have been revealed according to the documents. In the final section, thanking of Palestine Jewish Agency to the Turkish goverment for its mediation, conciliator attitude against the problem, and for the things Turkey did for solving the problem have been revealed according to the document. Key Words: Second World War, Turkey, Palestine, Jewish, migration. A) II. Dünya Savaşı na Kadar Filistin e Yahudi Göçleri Filistin de Makabi lerin yönetiminde ayaklanan Yahudiler MÖ 141 de Makedonya Krallığı na karşı ayaklanıp yeni bir Yahudi Devleti kurmuşlardır. Ancak, bu devlet Roma İmparatoru Vespasianus un oğlu Titus un komutasındaki Roma orduları tarafından MS 70 yılında ortadan kaldırılmış, Yahudiler kılıçtan geçirilerek Kudüs teki kutsal Mabed leri yıkılmıştır. Bu olaydan sonra canını kurtarabilen Yahudiler dünyanın dört bir yayına dağılmışlardır. Bu dağılma veya göç olayına Diaspora adı verilmektedir (Armaoğlu, 1991: 9). Bu göç sonrasında Yahudilerin büyük bir kısmı Arabistan yarımadasındaki Arap ülkelerine sığınmışlardır. Böylece Diaspora ile Yahudilerin Filistin le olan ilişkileri kopmuştur. Filistin Halife Hz. Ömer in MS 638 yılında Yarmuk muharebesinde Doğu Romalıları yani Bizanslıları yenmesiyle Müslümanların yönetimine girmiştir. Bu dönemde, Filistin de yaşayan Yahudiler İslam Hukuku nun kendilerine tanımış olduğu haklar bağlamında yani Zımmî 1 statüsünde yaşamlarını sürdürmüşlerdir. Bu süreçte hem Yahudiler, hem de Müslümanlar açısından üzücü gelişme ise Kudüs ün işgal edilmesidir. Haçlılar Kudüs ve Filistin topraklarını 1099 yılında ele geçirilip, burada Kudüs Lâtin Krallığı nı kurmuşlardır. Ancak, bu krallık uzun süre yaşayamamış, bölgede etkin bir güç olan Eyyübilerin ünlü hükümdarı Selahaddin Eyyübi tarafından 1187 yılında yeniden ele geçirilmiş, Filistin tekrar İslam egemenliğine girmiştir. Selahattin Eyyübi Kudüs ü aldıktan sonra bütün Yahudileri Kudüs e dönmeye davet etmiştir. Bu davet üzerine Mısır, Suriye, Mezopotamya, Güney Avrupa, hatta Fransa ve İngiltere den birçok Yahudi Kudüs e göç etmiştir. Bu yeni gelenler Selahaddin Eyyübi nin kardeşi tarafından törenle karşılanmışlardır (Moore, 1974: 202). Eyyübi Devleti nde siyasi otoritesinin zayıflaması, iç karışıklıkların çıkması üzerine, bu karışıklıkları ortadan kaldırmak ve düzeni sağlamak amacıyla Aybek Mısır a gelmiş, 1250 yılında ileride Mısır ve Hicaz ı içine alan Memluklu Devleti ni kurmuştur (Yıldız, 1992: ). Bu dönemde, Kudüs merkez olmak 1 İslâm hukuku terimi olarak Zimme; İslâm hakimiyetini tanımak şartı ile müslüman toplumun diğer semavî din mensuplarına konuk severlik ve konma sağlayan, süresiz olarak yürürlükte kalan bir tür sözleşmeyi ifade eder. Daha geniş bilgi için Bkz.: Zimme, (1993), İslâm Ansiklopedisi, (13), İstanbul: Millî Eğitim Bakanlığı Yayını
3 1905 üzere bölgede yaşayan Yahudiler için bir önceki döneme göre sıkıntılı günler başlamıştır. Yahudiler için bu sıkıntılı dönem Yavuz Sultan Selim in 1517 yılında Ridaniye Savaşı nda Memlukleri yenmesi, Suriye ve Mısır ı ele geçirmesine kadar devam etmiştir (Uzunçarşılı, 1988; ). Suriye ile birlikte Filistin in de Türk egemenliğine girmesinden sonra, özellikle Kudüs e Avrupa ülkelerinden yeniden Yahudi göçü başlamıştır. İlerleyen yıllarda bu göçler giderek artmıştır. Öyle ki, Yahudiler 18. yüzyılın ortalarında Kudüs te nüfusun çoğunluğunu meydana getirmişlerdir (Moore, 1974; 204). Bununla birlikte daha sonraki yüzyıllarda Filistin ve Kudüs e yönelen bu göçler engellenecektir. 19. yüzyılın sonlarına doğru Avrupa da yeniden canlanan Yahudi düşmanlığı yani Anti-Semitizm, bir yandan Filistin e dalgalar hâlinde Yahudi göçlerinin başlamasına, diğer yandan da Siyonizm 2 adı verilen, bir Yahudi birlikteliği hareketinin doğmasına neden olmuştur. Siyonizm hareketinin doğuşu yani dünyanın her tarafına dağılmış bulunan Yahudilerin bir millî bilinç etrafında birleşmeleri, Filistin i bir Yahudi anavatanı yapmayı amaçlayan hareketin doğması 19. yüzyılın ikinci yarısında Avrupa da hızlanan milliyetçilik hareketleri ile yakından ilgilidir. Almanya nın ve İtalya nın siyasi birliğini tamamlarken yaşanan gelişmeler Avrupa da Fransız, Balkanlar da Slav milliyetçiliğini ortaya çıkarmıştır. Bu gelişmeler ve Avrupa daki milliyetçilik Yahudiler üzerinde de etki yapmıştır. Avrupa ülkelerine dağılmış bulunan Yahudiler, başka ülkelerin vatandaşları veya insanları oldukları için, daha çok din-kültür milliyetçiliğini benimsemişlerdir. Bu nedenle, Yahudiler kendi millî kültürlerini incelemeye ve geliştirmeye başlamışlardır. Yahudilerin eski kültürlerinin incelenmesi hareketi ise Yahudilerde dine dayanan millî duyguların uyanmasına, gözlerini Zion a, Kudüs şehrinin kurulduğu ve İbrani Kralı Süleyman ın kutsal mabedi yaptırdığı yere çevirmelerine neden olmuştur (Armaoğlu, 1991: 12). Avrupa milliyetçiliği aynı zamanda her ülkede Yahudi karşıtlığını yani antisemitizm i tahrik etmiştir. Eskiden beri Yahudileri sevmeyen bu millî duyguları gelişmiş toplumlarda Yahudi düşmanlığı birden bire şiddetlenmiştir (Sachar, 1958; ). Bu düşmanlık, Avrupa daki milliyetçilik hareketlerinden en az etkilenen Çarlık Rusyası nda bile yoğun bir şekilde görülmüştür. Rusya da ikinci sınıf durumunda bulunan, ayrı yerleşim yerlerinde yani ghettolarda 3 yaşayan, 2 Siyonizm veya Zionizm Yahudilerin Kudüs ün kutsal bir kısmı saydıkları Zion dan gelmekle beraber, Zion zamanla Kudüs için kullanılan kutsal bir isim haline gelmiştir. Siyonizm ise, giderek Filistin i bir Yahudi anavatanı yapmayı amaçlamış bir hareket haline gelmiştir. Bu konu hakkında daha geniş bilgi için Bkz.: Sokohov, N., (1919), History of Zionizm, 2 Vols, New York: Longmans.; Ayrıca, Avineri, S., (1982), The Making of Modern Zionizm, London: Weidenfeld and Nicholson. 3 Yahudileri yaşadıkları ülkelerde ayrı bir toplum olarak hayatlarını sürdürmelerini mecbur kılan ilk ghetto lar 14. yüzyılın sonlarında İspanya ve Portekiz de kurulmuştur. Bu ghetto ların etrafı duvarlarla çevrili olup, kapıları vardı. Bu kapılar akşam belli bir saatte kapanmak zorundaydı. Yahudilerin bu saatten sonra dışarı çıkmaları yasaktı. Yahudiler ghetto larda özerkliğe sahipti,
4 1906 sayıları 3 milyonu bulan Yahudiler 1881 de Çar II. Aleksander ın öldürülmesi üzerine yoğun bir Yahudi düşmanlığına maruz kalmışlardır. Yahudilere karşı saldırıların artması üzerine, uzun zamandır buralarda yaşayan Yahudiler kitleler hâlinde Rusya dan başka memleketlere göç etmek zorunda kalmışlardır (Sachar, 1958: ). Bu kitle hâlindeki ve aliyah 4 adı verilen göçlerin ilk dalgası yılları arasında olmuştur. Bu ilk dalgayla birlikte 134 bin Yahudi Amerika ya, 15 bini de başka ülkelere gitmiştir. Bu 15 bin kişiden 5 bini Osmanlı Devleti nin denetimindeki Filistin e göç etmiştir. (Sachar, 1958: 309). Bu göç dalgası ve öncesiyle birlikte yılları arasında Filistin e, bazı kaynaklarda farklı olmakla birlikte, yaklaşık olarak 35 bin Yahudi göç etmiştir. Aliyah ın yeni bir göç dalgası, 1892 de yine Rusya da Yahudilerin karşılaştığı yeni baskılar sonucunda ortaya çıkmıştır. Doğu ve Güney-Doğu Avrupa ülkelerinden 500 bin Yahudi, yurtlarını terk ederek başka ülkelere gitmiştir. Bunlar özellikle de Amerika Birleşik Devletleri ni tercih etmişlerdir. Bahsedilen birinci ve ikinci göç dalgasından I. Dünya Savaşı nın başladığı 1914 yılına kadar geçen süre içerisinde, Avrupa dan Amerika Birleşik Devletleri ne göç eden Yahudi sayısı 3 milyonu bulmuştur. Aynı süre içerisinde, Yahudilerin yaklaşık 300 bin kadarı da İngiltere, Kanada ve Güney Afrika ya yerleşmiştir (Karasapan, 1942: 37). Kitleler hâlinde başlayan Yahudi göçü yani aliyah Osmanlı Devleti ni de harekete geçirmiştir. Bu göçlere karşı Osmanlı Devleti sınırlayıcı tedbirler almıştır. Her şeyden önce, dünyanın başka yerlerinden göç eden Yahudilerin, hatta Osmanlı vatandaşı Yahudilerin Filistin de toprak satın almaları yasaklanmıştır. Hacca gitmek yani Kudüs ü ziyaret etmek için Filistin e gitmek isteyen Yahudilerin, Osmanlı Devleti nin konsolosluklarından vize almak, Filistin e giderken geri döneceklerine ilişkin bir garanti olması için bir para teminatı yatırmaları ve girişlerinden itibaren en geç 30 gün içinde Filistin i terk etmeleri şart koşulmuştur (Armaoğlu, 1991: 15-16). Osmanlı Devleti nin yeni bir milliyetler meselesi açmak istememesi, Filistin Arap halkının göçlere karşı çıkması, Filistin in yerli Yahudileri olan Sefardim Yahudileri nin dışarıdaki Yahudilerden almış oldukları yardımların azalacağı ve yardımları gelenlerle paylaşmak zorunda kalacak olmaları, o sırada Mısır yüzünden Osmanlı Devleti nin İngiltere ile sorun yaşamakta olması nedeniyle göçlere karşı çıkılmıştır. Ancak, Filistin e Yahudi göçleri Dünya Siyonist Teşkilatı nın kurulması ile daha da hızlanmıştır. Aslen Macar Yahudisi olan Gazeteci Dr. Theodor Herzl 1896 da Yahudi Devleti adıyla bir eser hazırlamıştır. Bu eserinde Filistin de bir Yahudi Devleti nin kurulabilmesi için, Dünya daki bütün Yahudilerin teşkilatlanması gerekliydi. kendi usullerine, örf ve adetlerine, dinî anlayışlarına, kanunlarına göre yaşarlardı. Ghetto ların dışına çıktıklarında da kollarına sarı bir pazu band takmak zorundaydı. 4 Bazı araştırmacılar tarafından aliya olarak da ifade edilmektedir.
5 1907 Başta fazla destek görmeyen bu fikir daha sonra destek bulmuş, 29 Ağustos 1897 de İsviçre nin Basel şehrinde ilk Siyonist Kongresi toplanmıştır. Bu Kongre de Dünya Siyonist Teşkilatı kurulmuş, başkanlığına da Theodor Herzl getirilmiştir. Alınan kararlar arasında en önemlisinin Filistin de bir yurt edinme çabasına destek verileceği kararının kabul edilmiş olmasıdır. Bu karar ve diğer kararlardan sonra Filistin toprakları Siyonizmin ilk hedefi olarak ilan edilmiştir. (Armaoğlu, 1991: 17-18). Theodo Herzl, Dünya Siyonist Teşkilatı Avrupa ve Amerika daki zengin ve nüfuzlu Yahudiler Filistin in yurt edinilmesi için büyük devletler nezdinde girişimlerde bulunmuşlardır. Hatta, Theodor Herzl, Filistin topraklarını yönetimi altında bulunduran Osmanlı Devleti nin padişahı II. Abdulhamid le, 1901 ve 1902 yılında olmak üzere, iki defa görüşmüştür. Bu görüşmelerde, Yahudilerin Filistin e yerleşmeleri ve toprak satılması karşılığında Osmanlı Devleti nin Duyun-ı Umumiye ye olan borçlarının ödenmesi teklifinde bulunmuştur. Bu teklif II. Abdulhamid tarafından kabul edilmemiştir. Bunun üzerine Theodor Herzl ve Dünya Siyonist Teşkilatı mensupları Kudüs e yani Filistin e giden yolun İstanbul dan yani Türklerden değil, Londra dan yani İngilizlerden geçtiğini kısa bir süre içerisinde görmüştür. Yahudilerin Filistin de bir yurt edinmek için Osmanlı Devleti ndeki çalışmaları Theodor Herzl in 1904 te ölümünden sonra da devam etmiştir. Osmanlı Devleti nde 23 Temmuz 1908 de II. Meşrutiyet in ilan edilmesi, II. Abdulhamid in tahttan indirilip Selanik e gönderilmesinin ardından, kısa bir süre sonra iktidarı devralan İttihat ve Terakki Partisi yöneticileri, Yahudilerin Osmanlı Devleti ne göç etmelerini yeni bir yaklaşım ve olumlu bir tutumla değerlendirmişlerdir. Haç için Filistin e gidecek Yahudilere uygulanan kısıtlamalar, kırmızı tezkere alma işlemleri, kaldırılmış, her şeyden önemlisi Yahudilerin Filistin de toprak satın almaları serbest bırakılmıştır. (Öke, 1982; 125). İttihat ve Terakki Partisi ve Yahudiler arasındaki olumlu hava uzun sürmemiş, 31 Mart (13 Nisan 1909) olayından sonra, özellikle azınlıkların hürriyet ortamından yararlanarak bağımsızlık hareketlerine hız vermeleri, İttihat ve Terakki Partisi nin Siyonizmi eninde sonunda Osmanlı Devleti nden bağımsız bir devlet çıkarma çabası olarak görmesine neden olmuştur. Bu algılama, Siyonistlerin amaçlarına ulaşmalarına engel olmuştur. Ancak, 28 Haziran 1914 te I. Dünya Savaşı nın çıkmış olması Siyonistler önünde yeni ufuklar açmıştır. Osmanlı Devleti nin kısıtlama ve yasaklamalarına rağmen, Filistin e yine de birtakım Yahudi göçleri olmuştur. 20. yüzyıla girerken Filistin deki Yahudi nüfusunun 50 bin olduğu ileri sürülürken, İslam Ansiklopedisi I. Dünya Savaşı nın çıktığı 1914 yılında Filistin de 46 Yahudi kolonisinin ve Yahudilerin nüfusunun 85 bin kadar olduğunu ifade etmektedir. (Darkot, 1993; 638) Bu rakam, 1880 lerde Filistin de 35 bin kadar Yahudi nüfusu varken, I. Dünya Savaşı çıktığında ve
6 1908 sürerken buradaki Yahudi nüfusun iki katına çıkmış olduğunu göstermektedir. Yaklaşık olarak 34 yılda 50 bin Yahudinin Filistin e göç etmiş olduğunu söylemek mümkündür. I. Dünya Savaşı devam ederken, Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Woodrow Wilson un Yahudilerin Filistin de Yahudi Yurdu kurulması mücadelesini benimsemesi ve buna destek vermesi, İngiltere yi harekete geçirmiştir. İngiliz Dışişleri Bakanı Balfour 2 Kasım 1917 de Siyonist Federasyonu Başkanı Lord Rothschild a göndermiş olduğu mektupta, İngiltere nin Filistin de bir Yahudi Devleti kurulmasını kabul ettiğini resmen bildirmiştir. Balfour Deklarasyonu adını alan bu belge Yahudi Devleti nin kurulması için bir dönüm noktası olarak kabul edilmektedir (Uçarol, 1985: 471). Çünkü Yahudiler, Filistin i yurt edinebilmelerinin yolunun Londra dan geçtiğini, o sırada en güçlü ülke olan İngiltere ye yaslanmak gerektiğini, savaş sürerken de mali açıdan İngiltere ye destek olmalarının akıllıca olduğunu görmüşlerdi. Bu yüzden böyle bir sonuç elde edilmişti. İngilizlerin kabul ettiği bu deklarasyonu 1918 yılında sırasıyla Fransa, İtalya ve Amerika Birleşik Devletleri de kabul etmiştir. Bu kabul ediliş sonrasında Yahudiler yine kitleler hâlinde Filistin e göçe başlamışlardır. Göç aynı zaman da Yahudilerin Filistin den toprak satın almalarını da hızlandırmıştır. 20. yüzyıla gelinceye kadar, Filistin de yaşayan ve sonradan göç eden Yahudilerin topraklarını genişletmeleri çok yavaş olmuştur. Bunun en önemli nedeni, Osmanlı Devleti nin genellikle yabancılara, Filistin de özellikle Yahudilere toprak satışını yasaklamış olmasıdır. Ancak, Yahudiler almış oldukları toprakları Yahudilere sempati besleyen Araplar üzerine tescil ederek bunu aşmışlardır. Bu yöntem de Yahudilerin Filistin e göç etmesine ve burada Yahudi yurt yapmalarına yardımcı olmuştur. Bu sayede Filistin e gelen Yahudiler, Filistin in tarıma elverişli dönüm topraktan, I. Dünya Savaşı nın bittiği 1918 yılına gelindiğinde dönümünü ele geçirmişlerdir (Avneri, 1984: 76). I. Dünya Savaşı sonrasında Osmanlı Devletli yıkıldıktan sonra, savaşın galipleri İngiltere ve Fransa Osmanlı Devleti nin Arap topraklarını ve Orta Doğu yu paylaşmak için masa başına oturmuşlardır. Bu iki ülke 24 Nisan 1920 de San-Remo da yapmış oldukları toplantıda Suriye ve Lübnan ın Fransa, Filistin, Ürdün ve Irak ın İngiltere nin manda sına verilmesi konusunda anlaşmışlardır. (Arı, 2007; 143) Bu anlaşmayla Filistin in İngiltere nin yönetimi altına girmesi, İngiltere nin Yahudi Yurdu kurma konusunda sözler vermiş olması, Yahudi göçlerine göz yumması ve Filistin e göç işini Yahudi Ajansı na bırakması nedeniyle, Filistin e yapılan Yahudi göçleri daha da hızlanmıştır. San-Remo kararları üzerine Kudüs ve Yafa da Araplar Yahudi aleyhtarı gösterilere başlamış, çıkan çatışmada bir miktar Yahudi öldürülmüştür. Bunun üzerine İngiltere, Filistin e yönelen Yahudi göçlerine bir sınır koyma ihtiyacını
7 1909 duymuştur. İlk olarak sadece kişilik Yahudi göçüne izin vermiştir. Fakat, artık ok yaydan çıkmıştır. Bu dönemde Yahudiler mümkün olduğu kadar fazla Yahudi göçünü gerçekleştirmeye çalışırken, Araplar da, bir yandan bu göçleri engellemeye çalışırken, diğer yandan da fazla nüfusa sahip oldukları için, Filistin de bağımsız bir Arap devleti nin kurulması amacıyla çaba harcamışlardır. Araplar ile Yahudiler arasındaki bu mücadeleler İngiliz mandası altındaki Filistin de zaman zaman, 1929, 1933, 1937 ve 1939 da olduğu gibi, çatışmalara dönüşmüştür. Bu dönemde, Yahudilerin Filistin e göçlerini hızlandıran gelişme Almanya da yaşanmıştır. Almanya da 1933 yılında Nazi (Nasyonal-Sosyalist) Partisi nin iktidara gelmiştir. Nazilerin Yahudi düşmanlığı Almanya ve çevre ülkelerdeki Yahudilerin kitleler hâlinde Filistin e göç etmesine neden olmuştur. Bir anlamda yeni bir aliyahı ortaya çıkarmıştır. Bu da Kudüs başta olmak üzere Filistin de tepkiyle karşılanmış, gösteriler yapılmıştır. Bu yeni aliyah, öncesi ve sonrasındaki göçlerle birlikte, Filistin deki İngiliz yönetimi 1920 ile 1936 yılları arasında Yahudinin göç etmesine resmen onay vermiştir. Resmi olmayanlar da düşünüldüğünde bu rakamın önemli miktarda olduğu söylenebilir. II. Dünya Savaşı ortaya çıkmadan önce yani 1938 de Filistin in nüfusu dur. Bu nüfusun u (%63.1) Arap iken, Yahudi nüfusu (%28.2) dur (Armaoğlu, 1991: 42-43). I. Dünya Savaşı nın sonunda bin kadar olduğu tahmin edilen Yahudi nüfusunun, yaklaşık 400 bin seviyesine çıkmış olduğu düşünülürse, Yahudilerin II. Dünya Savaşı öncesinde ya da iki savaş ararsında Filistin e önemli miktarda göçler gerçekleştirmiş oldukları söylenebilir. Bu da ileride bağımsız bir İsrail Devleti nin kurulmasında etkin olacaktır. B) Avrupa Ülkelerinden Filistin e Göç Etmek İsteyen Yahudilerin Transit Vize İstemeleri ve Türkiye nin Tutumu I. Dünya Savaşı sonrasında, Versailles Barış Antlaşması nın 7 Mayıs 1919 da imzalanmasıyla kurulan yeni dünya düzenine tepkiler daha ilk baştan itibaren gösterilmiştir. Özellikle Almanya ve İtalya savaş sonrasındaki mevcut duruma itirazlarını dile getirmişlerdir. Bunun sonucunda da yeni sorunlar ve bunalımlar ortaya çıkmıştır. Versailles statüsünü korumak için alınan önlemler de bu düzene karşı olanların çalışmalarını ortadan kaldırmamıştır. Bu nedenle, özellikle 1933 yılında Almanya da Nazi Partisi nin yani Hitler in iktidara gelmesinin ardından Avrupa güçler dengesinde yeni gelişmeler meydana gelmiştir. Statükocu devletler yani başta İngiltere ve Fransa ile statükonun değişmesini isteyen devletler yani başta Almanya ve İtalya arasında siyasi, ekonomik ve askerî çekişmeler başlamıştır. Bunlar arasındaki çatışma da 1 Eylül 1939 da II. Dünya Savaşı nın çıkmasına neden olmuştur (Uçarol, 1985: 509)
8 1910 II. Dünya Savaşı nın başlamasıyla birlikte Arapların lidersiz ve dağınık kalmaları nedeniyle, Yahudiler harekete geçmişlerdir. İngiltere nin savaş çabalarını destekleyip onlarla işbirliği içerisine girmişlerdir. Ancak, Yahudiler iki önemli konuda da İngiltere nin başına dert olmuşlardır. Bunlardan biricisi, savaş öncesinde başlamış savaşın çıkmasıyla da hızlanmış olan kaçak Yahudi göçleri sorunudur. Yahudi kaynaklarına göre Mayıs 1939 da Filistin e kaçak yollardan gelen 37 bin Yahudi bulunmaktaydı. II. Dünya Savaşı nın çıktığı günlerde yani Temmuz-Eylül ayında Yahudi Filistin e kaçak olarak girmiştir (Kirk, 1952: 229). İngiliz yönetiminin kaçak göçleri önlemek için önlemler alması, Yahudiler ile İngilizler arasında çatışmalara neden olmuş, özellikle 1943 yılından sonra şiddetlenmiştir. Savaş ın başlamasıyla birlikte başta Almanya olmak üzere, Almanya nın etkisi ve tehdidi altındaki ülkelerdeki Yahudiler, dünyanın başka yerlerine de gitmekle birlikte, İngiliz mandası altındaki Filistin e hem yasal hem de kaçak yollarla göçe başlamışlardır. Ancak, İngiliz mandası altındaki Filistin yönetiminin elinde kısıtlı sayıda göçmen sertifikası var olmuştur. Göç sertifikası bulunmayan Yahudilerin Filistin e ulaşmaları hâlinde dahi geri göndermeler yaşanmıştır. Fakat, bu durum dahi Nazi işgali altındaki yerlerde öldürülme korkusu ve tehlikesi yaşayan Yahudilerin, göç sertifikası temin edememeleri hâlinde bile can havliyle her türlü yola başvurarak Filistin e gitmek için yola çıkmalarını engellememiştir. Bu süreçte, Yahudilerin Filistin e ulaşmak için kullanmış oldukları güzergâh ve ülkelerden biri de Türkiye olmuştur. Türkiye, II. Dünya Savaşı sırasında karşılaşacağı bu sorununun çözümüne ilişkin anlayışını ve tavrını, savaş sırasında takip etmiş olduğu dış politika bağlamında oluşturmuştur. Bir yandan Yahudi göçü nedeniyle İngiltere yi Filistin de zor durumda bırakmamak, diğer yandan Yahudi nüfusuna fazla sayıda kapılarını açarak Almanya nın tepkisini çekmemek, öbür yandan da asırlardan beri takip etmiş olduğu mazlum milletlere yardım etme anlayışı içerisinde bu sorunun çözümüne yaklaşmış olduğu belgelerden anlaşılmaktadır. Bu bağlamda en son dile getirilen mazlum milletlere yardım ve onları rencide etmeme anlayışı gereği Türk Hükûmeti Cemal Özelli tarafından yazılarak Tecelli Matbaası nda basılan Asrın Gailesi Yahudi adlı broşürün zararlı yazıları içerdiğini düşünerek, Bakanlar Kurulu Kararıyla 6 Ocak 1939 da yasaklamıştır (T.C. Başbakanlık Cumhuriyet Arşivi [TCBCA], Fon Kodu: , Belge No: ). Aslında Türkiye Yahudilerin Türkiye üzerinden Filistin e geçişlerine daha II. Dünya Savaşı çıkmadan önce izin vermiştir. Bunu da 9 Ağustos 1938 tarihli ve Resmî Gazete de yayımlanan bir kararname ile düzenlemiştir. Bu bağlamda Türk Hükûmeti 3 Ekim 1940 tarih ve 6/4564 sayılı kararname ile İngiliz ve Fransız pasaportu taşıyan Yahudilerin, Türkiye de kalmamaları ve transit geçmeleri şartıyla yeni bir kararın altına imza atmış, bunu da Dışişleri Bakanlığı na bildirmiştir.
9 1911 Bu gelişme üzerine Dışişleri Bakanlığı Türkiye nin Bükreş Başkonsolosluğu ile temasa geçmiş, İngiliz ve Fransız pasaportu taşıyan 230 Yahudi nin transit geçişini sağlamıştır (TCBCA, Fon Kodu: , Belge No: ). Bu nedenle, Türkiye den transit geçip Filistin e gidecek olan Yahudi göçmenler için Türk resmî makamlarının izniyle Sohnut 5* Türkiye de bir temsilcilik açmıştır. Bu temsilciliğin başına daha önce Sohnut adına Cenevre de görev yapmış olan Haim Barlas getirilmiş, 1940 yılının Ağustos ayında da İstanbul a gelerek çalışmalarına başlamıştır. Yabancı dernek ve kuruluşların Türkiye de temsilcilik açması yasak olmasına rağmen, Sohnut Başkanı Haim Weizmann ın İngiliz ve Türk makamları ile yapmış olduğu görüşmeler sonrasında, Haim Barlas ın Sohnut un resmî temsilcisi olarak Türkiye ye yerleşmesine izin verilmiştir (Bali, 2005: ). Sohnut temsilcisi Haim Barlas tan başka İstanbul Yahudi cemaatinin ileri gelenlerinden olan Hanri Soriano, Edmond Goldenberg, Simon Brod, Rıfat Karako, Daniel Ancel, Marsel Franko ve diş hekimi Günzberg den oluşan bir heyet de Türkiye den transit geçecek olan Yahudi göçmenlerin işleri ile uğraşmışlardır. Haim Barlas Filistin Musevi Muhacerât Şubesi Ajansı Genel Müdürü imzasıyla 9 Kanunu Evvel (Aralık) 1940 tarihinde Avrupa dan kaçan Yahudi göçmenlerin Türkiye den transit geçiş izni almalarını sağlamak için Başbakanlık makamına başvurmuştur. Haim Barlas yapmış olduğu bu başvuruda; II. Dünya Savaşı nın Avrupa da yaşayan Museviler için çok haksızlığı ve katliamları ortaya çıkardığını, İstanbul da açılmış olan ajanslarının tek amaçlarının, Avrupa da yaşaması mümkün olmayan Musevilerin insani duygularla Filistin topraklarına yerleştirmek olduğunu, Türk milletinin asırlardan beri herhangi bir haksızlık karşısında suskun kalmadığını, Yahudilere dönük uygulamalarıyla bunu daha önce de gösterdiğini, bu defa da yapılacak olan yardımın Museviler tarafından hiçbir zaman unutulmayacağını, vize alacak olanların hiçbirinin Türkiye de kalmayacağını, bu konuda kendisinin her türlü güvenceyi vereceğini ifade etmiştir (TCBCA, Fon Kodu: , Belge No: ). Bu başvuruya Türk Hükûmeti kısa bir süre içerisinde cevap vermemiş, bu konunun değerlendirmesi yapılmıştır. Ancak, Türk Hükûmeti daha önceki yani 1938 yılında yayınlanmış kararnameye dayanarak, bazen tek kişiye özel, bazen de toplu olarak Türkiye üzerinden Filistin e gitmek için başvuruda bulunan Yahudilere gerekli transit geçiş iznini vermiştir. Bu iznin verilmesini sağlayan kararnamelerde dönemin Cumhurbaşkanının, Başbakanın, bazen de Başbakan Vekili nin ve diğer 13 bakanın imzası yer almıştır (TCBCA, Fon Kodu: , Belge No: 91574, ) 5 Dünya Yahudi Ajansı.
10 1912 Türk Hükûmeti nin Filistin e gitmeleri amacıyla transit vize vermiş olduğu insanları iki gruba ayırmak mümkündür. Bunlardan ilki Türkiye üzerinden Filistin e transit geçmek için kişisel başvuru yapanlardır. Bunlar ya tek başlarına, ya da eşleriyle birlikte veya Filistin deki eşinin yanına gitmek için transit vize başvuruşunda bulunanlardır. Bu gruba giren ve belgelerde geçen ilk Yahudiler, Türkiye Eski Şeker Fabrikaları Alpullu Fabrikası Müdürü Alman Yahudilerinden Herman Gutherz in Lozan da bulunan kızı Elizabeth Hacker ve damadı Hans Hacker dir. Bu kişilerin Türkiye üzerinden Filistin e gitmeleri için İçişleri Bakanlığı nın 25 Mayıs 1940 ta yapmış olduğu teklif Bakanlar Kurulu nda değerlendirilmiştir. Yapılan görüşme sonrasında bu kişilerin Filistin e transit geçmesine ilişkin kararname imzalanmıştır (TCBCA, Fon Kodu: , Belge No: ). Bu ilk grupta yer alanlardan biri de Sigol dür. Musevi kadın Filistin de bulunan kocasının yanına gitmek için gerekli transit vizeyi almak amacıyla Türk Dışişleri ne başvuruda bulunmuştur. Dışişlerinin 1 Temmuz 1940 ta yapmış olduğu teklif, aynı gün içinde Bakanlar Kurulu nun kararnameyi imzalamasıyla kabul edilmiştir (TCBCA, Fon Kodu: , Belge No: ). Böylece Sigol ün Filistin e gitmesi sağlanmış, aile bütünlüğü gerçekleşmiştir. Bu şekilde Bakanlar Kurulu Kararı yla Filistin e transit vize alanlardan biri de Romen Yahudilerinden Henri Sterne dir. Türkiye üzerinden Filistin e geçmek için Dışişleri Bakanlığı na başvuran Henri Sterne nin bu isteği, Dışişleri Bakanlığı nın 8 Temmuz 1940 ta Bakanlar Kurulu na yapmış olduğu teklif 17 Temmuz 1940 ta kabul edilmiş, kararnamesi onaylanmış ve O nun Filistin e ulaşması sağlanmıştır (TCBCA, Fon Kodu: , Belge No: ). Filistin e gitmek için Türkiye nin resmî makamlarından transit vize almak için başvuranlardan biri de Gutman Chil Mjere dir. Aslen Polonya Yahudilerinden olan ve Irak vizesi bulunan Gutman Chil Mjere ilk olarak Dışişleri Bakanlığına başvuruda bulunmuş, Dışişleri Bakanlığı nın 22 Temmuz 1940 taki tezkeresiyle bu istek Bakanlar Kurulu na teklif edilmiştir. Bakanlar Kurulu 30 Temmuz 1940 ta yapmış olduğu toplantıda bu isteği makul karşılamış, çıkarılan kararnameyle Gutman Chil Mjere nin Filistin e transit geçişine onay verilmiştir (TCBCA, Fon Kodu: , Belge No: ). Belgrat İngiliz Konsolosluğu nca Filistin e iade edilecek olan Polonya Yahudilerinden Kraynala Gelboroa da Türkiye üzerinden Filistin e transit vize isteğinde bulunan ve kişisel başvuruda bulunanlardan biridir. Kraynala Gelboroa bu amaçla yine ilk olarak Dışişleri Bakanlığı na başvuruda bulunmuştur. Bunun üzerine Dışişleri Bakanlığı konuya ilişkin tezkereyi 27 Ağustos 1940 ta karara bağlamış ve Bakanlar Kurulu na teklifte bulunmuştur. Bakanlar Kurulu da Kraynala Gelboroa nın Türkiye den Filistin e geçmesinde bir sakınca olmadığına kar vermiştir. Hazırlanan Kararname Cumhurbaşkanı İsmet İnönü nün
11 1913 imzalamasıyla 10 Eylül 1940 ta tamamlanmıştır (TCBCA, Fon Kodu: , Belge No: ). O nun bu isteği kabul edilmiş ve Filistin e rahatça gitmesi gerçekleşmiştir. Bireysel olarak hareket edip, İstanbul daki Sohnut temsilciliği aracılığı ile başvuruda bulunan Yahudi göçmenlerden ikisi de Philip Nadler ile Ladislas Kövari dir. Macaristan Yahudilerinden olan bu şahıslar, Türkiye üzerinden Filistin e transit geçiş yapmak amacıyla, resmî silsileyi takip etmişler, önce Dışişleri Bakanlığı na başvurmuşlardır. Dışişleri Bakanlığı nın 28 Ağustos 1940 tarih ve /456, 80587/457 sayılı teklifleri Bakanlar Kurulu nda görüşülmüştür. Bakanlar Kurulu 10 Eylül 1940 ta onay vermiş olduğu kararname ile Philip Nadler ve Ladislas Kövari nin Filistin e geçmesinin önündeki engel kaldırılmıştır (TCBCA, Fon Kodu: , Belge No: ). Türk Hükûmeti nin Filistin e gitmeleri amacıyla transit vize vermiş olduğu insanların diğer grubunu ise, kendisi veya ailesi için değil, toplu olarak geçiş yapmak isteyen Yahudi göçmenler meydana getirmiştir. Bu gruba ilişkin belgelerde rastlanılan ilk vize alma işlemi 25 Ağustos 1940 ta tamamlanmıştır. Almanya da Yahudi düşmanlığının giderek artması üzerine 450 Alman vatandaşı Yahudi çocuğun ve refakatlerindeki 40 öğretmen ve mürebbiyenin Filistin e gitmeleri için, Filistin Musevi Muhacerât Şubesi Ajansı İçişleri Bakanlığı na baş vuruda bulunmuştur. Yapmış oldukları başvuruda seyahatlerin elli kişilik kafileler hâlinde yapılması ve kafilenin birinin ülkeden çıkmadan diğerinin kabul edilemeyeceğini düzenleyen 29 Ağustos 1938 tarihli kararnamenin istisnaya tabi tutulması istenilmiştir. İçişleri Bakanlığı bu istekleri yerinde görmüş olacak ki, 17 Ağustos 1940 ta bir tezkere hazırlayarak konuyu Bakanlar Kuruluna havale etmiştir. Bakanlar Kurulu 25 Ağustos 1940 ta konuyu görüşmüş ve bir kararname ile sonunun çözümüne katkıda bulunmuş, hatta istisnai duruma bile olur vermiştir (TCBCA, Fon Kodu: , Belge No: ). Böylece toplam 490 Yahudi göçmeninin Filistin e ulaşması sağlanmıştır. Türkiye üzerinden Filistin e gitmek için transit vize başvurusunda bulunan bir diğer grup da toplam beş kişiden oluşan ve değişik ülkelerin vatandaşı olan Yahudi göçmenlerdir. Bunlar; Joseph Rudich, Umonsky, Sami Golsberg adındaki üç Romanya vatandaşı, Malvine Macaristan vatandaşı Bernfeld, Polanya vatandaşı Josef Poznanski Türkiye den transit geçmek için Dışişleri Bakanlığı na vize başvurusunda bulunmuşlardır. Dışişleri Bakanlığı 22 Ağustos 1940 ta hazırlamış olduğu tezkereyle, bunların isteklerini Bakanlar Kurulu na teklif etmiştir. Bakanlar Kurulu 10 Eylül 1940 ta çıkarmış olduğu kararname ile bunlardan dördünün Filistin e birinin (muhtemelen Polanyalının) de Şili ye gitmesi için gerekli izni vermiştir (TCBCA, Fon Kodu: , Belge No: ). Bu grupta yer alan ve 366 Yahudi göçmene Türk Hükûmeti tarafından Filistin e geçiş izninin verilmesi dönemin önemli işlemlerinden biridir. İlişik listede isimleri,
12 1914 uyrukları ve gitmek istedikleri yerler yazılı olan, Romanya, Çekoslovakya ve Polanya uyruklu 366 Yahudi göçmenin Suriye ye, oradan da Filistin e geçebilmeleri için, İstanbul daki Filistin Musevi Muhacerât Şubesi Ajansı aracılığı ile Dışişleri Bakanlığı na başvuruda bulunulmuştur. Yapılan başvuru Dışişleri Bakanlığı nca değerlendirilmiş, bu kişilerin gidecekleri yere kadar ellerindeki biletlerini Türk Konsolosluklarına göstermek şartıyla, Çek ve Polanya uyruklu yaş arasındakilerin vizeleri olsa dahi Suriye den geçişlerine Suriye makamlarınca izin verilmediğinden, bunların Türk Konsolosluğu tarafından ayrılarak, bütün göçmenlerin ellişer kişilik kafileler hâlinde Filistin e varmalarının sağlanması 24 Eylül 1940 ta hazırlanılan tezkereyle Bakanlar Kurulu na teklif edilmiştir. Bakanlar Kurulu 28 Eylül 1940 ta yapmış olduğu toplantıda tezkereyi görüşmüş, bu Yahudi göçmenlerin Filistin e ulaşması için gerekli iznin verilmesine ilişkin kararnameyi onaylamıştır (TCBCA, Fon Kodu: , Belge No: ). Bu kararnameyle hatırı sayılır miktarda kadın, çocuk, erkek, genç ve yaşlı Yahudilerin bölgeye ulaşmalarına yardım edilmiştir. Bu arada, Türkiye nin çeşitli ülkelerin pasaportlarına sahip, İngiliz ve Fransız vizelerine sahip olan Yahudi göçmenlerin topraklarından geçmesine izin vermesi ve onlara her türlü yardımı yapması nedeniyle, İstanbul daki Filistin Musevi Muhacerât Şubesi Ajansı Genel Başkanı Haim Barlas tarafından Türkiye ye teşekkür edilmiştir. Haim Barlas 9 Aralık 1940 ta Başbakan Dr. Refik Saydam a 6* bir teşekkür yazısı göndermiştir. Bu yazının sonunda; Gerek namı çakaraneme ve gerekse ajansımız nâmına haki pâyı Samilerine hudutsuz minnetdarlıklarınıza terdifen en yüksek tazimatı kalbiyelerimizi takdime müsaraat eylerim. ifadeleri kullanılmış (TCBCA, Fon Kodu: , Belge No: ), Türk Başbakanı nın şahsında Türk Hükûmeti ne ve milletine teşekkür edilmiştir. Bu dönemde, Yahudi göçmenlerin Türkiye üzerinden Filistin e itmek amacıyla toplu olarak yapmış oldukları en kalabalık başvuru işlemi kişi adına yapılmıştır. İsimleri ekli listede yar alan ve Polanya, Romanya, Macaristan, Yugoslavya, İspanya, Çekoslovakya, Hollanda, Fransız ve Almanya uyruklu bu göçmenler, transit vize almak amacıyla, Dışişleri Bakanlığı na başvurmuşlardır. Dışişleri Bakanlığı yapmış olduğu inceleme ve değerlendirme sonrasında, bu kişilerin Türkiye den transit geçmeleri şartıyla, Filistin e gönderilmelerinin uygun olacağı sonucuna varmış, bu durum 29 Kasım 1940 ta bir tezkere ile Bakanlar Kurulu nun gündemine havale edilmiştir. Bakanlar Kurulu yapmış olduğu toplantıda, Dışişleri Bakanlığı nın tezkeresine onay vermiştir. 18 Aralık 1940 ta çıkarılan kararname ile Avrupa ülkelerinden kaçmak zorunda kalan önemli miktarda Yahudi göçmenin Filistin e ulaşmalarının önü açılmıştır (TCBCA, Fon Kodu: , Belge No: ). 6 Başbakan Dr. Refik Saydam 03 Nisan Temmuz 1942 tarihleri arasında görev yapmıştır.
13 1915 Toplu olarak transit vize başvurusunda bulunan ve belgelerde geçen son grup ise 166 kişiden oluşmaktadır. Filistin Musevi Muhacerât Şubesi Ajansı nın önderliğinde 166 Yahudi göçmeni Dışişleri Bakanlığı na başvuruda bulunmuş, Türk makamlarının bu konuda kendilerine yardımcı olmalarını istemiştir. Başvurularına isimleri ekli bu Yahudi göçmenlerin istekleri Dışişleri Bakanlığı nda değerlendirilmiş, sakıncalı kimselerin olup olmadığına bakıldıktan, incelemeleri yapıldıktan sonra, 18 Aralık 1940 ta hazırlanılan tezkere Bakanlar Kurulu na gönderilmiştir. Bakanlar Kurulu da 30 Aralık 1940 ta yapmış olduğu görüşmede, bu tezkereyi değerlendirmiş, imzalanan kararnameyle 166 kişinin transit vizeye sahip olması ve Filistin e ulaşmaları sağlanmıştır (TCBCA, Fon Kodu: , Belge No: ). Türk Hükûmeti Filistin e gitmek amacıyla kendisine yapılan hem bireysel, hem de toplu transit vize başvurularını genellikle onaylamış, Türkiye de kalmadan doğrudan Filistin e gitmeleri şartıyla, onlar için gerekli düzenlemeleri hemen hemen zamanında yerine getirmiş, ailelerin, insanların birbirleriyle kucaklaşmalarını sağlamıştır. Ancak, Türk Hükûmeti bazı Yahudi göçmenlerin transit vize isteklerini bazı nedenlerle geri çevirmiş, bazılarına da belli bir süre Türkiye de yaşamaları şartıyla onay vermiştir. Filistin e gitmek için transit vize başvuruşunda bulunup da bu dönemde Türkiye nin olur vermediği kişilerden biri Avukat Gad Franko Milaslı dır. Gad Franko Milaslı 7* 7 Haziran 1943 tarihinde İstanbul Valiliği ne başvurarak Filistin e gitmek amacıyla vize başvurusunda bulunmuştur. Bu başvuru İstanbul Valiliği tarafından geciktirilince, bu defa Milaslı Başbakan Şükrü Saracoğlu na 1 Kasım 1943 te İstanbul dan bir telgraf çekmiştir. Saraçoğlu nun konuyu İçişleri Bakanlığı na sorması üzerine, İçişleri Bakanlığı İstanbul Valiliği nin Milaslı hakkında yapmış olduğu tahkikata dayanarak, Milaslı nın Hariçte varlık vergisi hakkında aleyhimizde propaganda yapmasının muhtemel bulunduğu gerekçesiyle, memleketten ayrılmasında siyasi emniyet bakımından mahzur görüldüğüne, 3519 sayılı Pasaport Kanunu nun 19. maddesince uygun görülmediğine, vizenin de verilemeyeceğine karar verilmiştir (TCBCA, Fon Kodu: , Belge No: ). Türk Hükûmeti nin Filistin e gitmeleri için vize verdiği, ancak belli bir süre Türkiye de kalmalarına müsaade ettiği bazı Yahudi göçmenler, aileler söz 7 Gad Franko Milaslı Türk-İngiliz ilişkilerinde önemli bir sorun olan Musul meselesinde Türkiye nin görüşlerine başvurduğu uluslararası hukuku iyi bilen kişilerden biridir. Musul meselesinin Lozan görüşmelerinin ilk döneminde çözümlenememesi, görüşmelerin kilitlenmesi üzerine İngiltere konunun kendi denetimi altındaki Cemiyet-i Akvâm (Milletler Cemiyeti) a gitmesini istemiştir. Sorunun burada çözümlenmesi için 25 Ocak 1925 tarihinde Cemiyet-i Akvâm a başvuruda bulunduğu zaman ve daha sonra, Türkiye Avukat Gad Franko Milaslı nın görüşlerine başvurmuştur. Milaslı Vakit Gazetesi gibi bazı basın yayın organlarında Türkiye nin lehindeki görüşlerini kamuoyuyla da paylaşmıştır. Bu konu hakkında daha geniş bilgi için Bkz.: Kodal, T., (2005), Paylaşılamayan Toprak Türk Basınına Göre Musul Meselesi. İstanbul: Yeditepe Yayınları.
14 1916 konusudur. Bunlardan biri de Almosnino ailesidir. Bulgaristan Yahudilerinden olan ve Türkiye nin Sofya Konsolosluğu ndan transit vize almış olan Sami Koise Almosnino, eşi Berte, çocukları Sina ve Recnel ile kendi yanlarındaki Viktoria Cappor adındaki kadın 15 günlük vize tarihlerinin dolumundan sonra, belli bir süre daha Türkiye de kalmak istediklerini İçişleri Bakanlığı na bildirmişlerdir. İçişleri Bakanlığı bu aile ve yanlarında kadının bir müddet daha yani iki ay Türkiye de kalmasının uygun olacağını, sakıncasının olmadığını Dışişleri Bakanlığı ile birlikte Bakanlar Kurulu na bildirmiştir. Bakanlar Kurulu yapmış olduğu toplantı ve değerlendirme sonrasında, 30 Ocak 1941 tarihli kararnameye göre, 27 Ekim 1944 te yeni bir kararname hazırlanmış, gerekli izni vermiştir (TCBCA, Fon Kodu: , Belge No: ). Türkiye den Filistin e gitmek için transit vize almış, ancak buraya gitmeyip, Türkiye de belli bir süre yaşayanlardan biri de Bulgaristan vatandaşı ve burada yaşayan Yahudilerden biri olan Nora Levi dir. Nora Levi Filistin e gitmek üzere 27 Haziran 1943 te Türk Hükûmeti nden transit vize almıştır. Ancak, Nora Levi yeni bir başvuru ile kendisinin 31 Mayıs 1945 tarihine bir anlamda II. Dünya Savaşı nın sonuna kadar, Türkiye de ikametine izin verilmesini istemiştir. Hem İçişleri Bakanlığı nın, hem de Dışişleri Bakanlığı nın 14 Eylül 1944 tarihli tezkeresiyle Nora Levi nin uzmanlık alanından faydalanılmasının yararlı olacağını ve isteğinin kabul edilebileceğini Bakanlar Kurulu na bildirilmiştir. Bakanlar Kurulu da, 30 Ocak 1941 tarihli kararnameye dayanarak, 27 Ekim 1944 te çıkarmış olduğu yeni bir kararnameyle O nun Türkiye de kalması uygun bulmuştur (TCBCA, Fon Kodu: , Belge No: ). Türkiye bu yöntemle hem kendi ihtiyacını karşılamış, hem de Yahudi düşmanlığından bu göçmenleri korumuş, belli bir süre sonra da onların Filistin e ulaşmalarını sağlamıştır. C) Filistin e Yahudi Göçleri Nedeniyle Ortaya Çıkan Sorunlar ve Türkiye nin Almış Olduğu Tedbirler Haim Barlas ın Pera Palas Oteli ndeki odadan yürütmüş olduğu çalışmalar ve İstanbul daki Yahudi Cemaati nin önde gelen kişilerinin girişimleri sonuç vermiştir. Bu sayede, Yahudi göçmenlerin istediği ölçüde olmasa bile, başka ülke vatandaşı olan ve pasaportları bulunan Yahudi göçmenlerin Filistin e ulaşmaları sağlanmıştır. Ancak, Hükûmetin böyle bir çalışma içerisinde olması ve Yahudilere vize verilerek Filistin e ulaştırılması Türkiye de Yahudi karşıtı olan bazı kesimler tarafından tepkiyle karşılanmış, harekete geçmelerine neden olmuştur. Daha önce de yazmış olduğu broşürü zararlı bulunarak toplatılmış olan Cemal Özelli, yeniden harekete geçmiştir. Yine, Tecelli Basımevi tarafından 1940 yılında İstanbul da Yahudi Muhacereti adıyla bir kitapçık yayınlamıştır. Bu kitapçık, Matbuat Genel Müdürlüğü tarafından 17 Eylül 1940 ta yazılan tezkereyle memleketimizde vatandaşlar arasında nifaka sebebiyet verecek mahiyette olduğu için Bakanlar Kurulu na bildirilmiştir (TCBCA, Fon Kodu:
15 , Belge No: ). Bakanlar Kurulu 25 Eylül 1940 ta yapmış olduğu değerlendirmede adı geçen kitabın matbuat kanunun 51. maddesine göre dağıtılmasının yasaklanmasına ve toplattırılmasına karar vermiştir. Türkiye bir taraftan ülkedeki Yahudi nüfusun fazla sayıda artmasını engellemeye çalışırken, diğer taraftan da ülkede Yahudi düşmanlığına sebep olacak hareketlerin de önüne geçmeye çalışmıştır. Yahudi göçmenlerin yasal, genellikle de yasal olmayan yollarla Filistin e ulaşma çabaları, yaşanan olaylar Türkiye açısından birtakım sorunlar ortaya çıkarmıştır. Türk Hükûmeti her ne pahasına olursa olsun savaşın dışında kalabilme anlayışı nedeniyle, ortaya çıkan sorunların çözümünde çok rahat davranışlar sergileyememiştir. Türkiye nin bazı dengeleri korumak ve kaygıları gidermek için, dış politikada olduğu gibi, ihtiyatlı politika takip etmiş olduğu sorunların başında, kaçak olarak ve deniz yoluyla Türkiye ye gelen Yahudi göçmenler meselesi gelmektedir. Romanya da 1940 yılının Ağustos ayında yürürlüğe giren ırkçı kanunlar 1941 yılının Haziran ayından sonra daha da sertleşmiştir. Yahudiler bu ülkede sarı yıldız taşımak zorunda kalmışlar, belli saatlerde evlerinden çıkmamaları şartı getirilmiş, trenle seyahat etmeleri yasaklanmıştır. Ekonomik alanda da Yahudilerin ev ve şirket sahibi olmalarını yasaklayan birçok karar yürürlüğe girmiştir. Bu gelişmeler nedeniyle Romanya Yahudileri yasa dışı yollardan Filistin e gitmenin çarelerini aramaya başlamışlar ve Türkiye yi bir transit yol olarak kullanmak istemişlerdir. Romanyalı Yahudi gençler risk alıp küçük motorlarla Karadeniz den geçip Filistin e kaçak olarak geçmeyi denemişlerdir (Bali, 2005: ). Türk arşiv belgelerinde rastlanılan ve bu döneme ilişkin Filistin e yasal olarak gitme girişimlerinden ilki 1941 yılının baharında kendini göstermiştir. Bu olay, Türk resmi makamlarını o dönemde meşgul eden gelişmelerdendir. Romanya lı kaptanın yönetiminde ve kaptan dâhil 20 yolcusuyla Türkiye sularına giren Kotra nın, İstanbul Boğazı nda Rumeli Feneri ne bir mil mesafede motoru bozulmuştur. Bunu üzerine Münakalât (Ulaştırma) Bakanlığı Kotra nın durumunun incelenmesini 16 Mayıs 1941 de bir telgrafla İstanbul Mıntıka Liman Başkanı Refik Ayantur a bildirmiştir. Yapılan araştırma sonrasında Kotra nın motorunun bozulduğu, serbest pratika sının olduğu, romorkör ile Büyükdere ye çekildiği, Romanyalı kaptanın Kotrayı İstanbul a bıraktıktan sonra, Romanya ya geri döneceğini söylediği, çekilen yerde motorunun tamir edildikten sonra bir kaptan bulunarak Akdeniz e çıkacağı o zamanki adıyla Münakalât Bakanlığı na bildirilmiştir. Dönemin Ulaştırma Bakanı C. K. Yücedağ, Kotra ve Yahudi göçmenlerin durumuna ilişkin bilgileri Başbakanlığa 20 Mayıs 1941 de bir yazıyla bildirmiştir (TCBCA, Fon Kodu: , Belge No: ). Türk resmî makamlarının yapmış olduğu değerlendirmenin, Kotra nın tamirinden ve yeni bir kaptanın temin edilmesinden sonra 20 Yahudi göçmenin Filistin e ulaşmaları sağlanmıştır.
16 1918 Bu dönemde hem Türk resmî makamlarını, hem de Yahudi kamuoyunu en fazla meşgul eden olayların başında Struma faciası gelmektedir. Yukarıda kısaca bahsedilen nedenlerden dolayı, Romanya Yahudiler için yaşanılmaz yerlerden biri hâline gelmiştir. Bu nedenle, Yahudilerin Romanya dan kaçmak istemeleri gemi sahipleri için de kârlı kazanç kapısı olmuştur. Romanya basınında Filistin e yolcu taşımak için gemilerin ilanları yer almaya başlamıştır. Bu gemilerden bir de Struma gemisiydi. Struma daha önce Tuna Nehri üzerinde hayvan taşımacılında kullanılan, 180 8* tonluk, motoru da deniz yolculuğuna uygun olmayan bir gemiydi (Bali, 2005: 347). Struma ile Filistin e gitmek isteyen, ancak basında yer alan yazılardan dolayı kuşkulanan Yahudiler geminin Filistin e kadar gidip gidemeyeceğini araştırmışlar, Romen kaptandan rapor istemişlerdir. Raporun olumlu olması nedeniyle yaklaşık 1000 dolar karşılığında satılan 780 bileti almışlardır. Yolcular arasında Romanya Yahudilerinin seçkin insanlarından otuz hekim, yirmi beş avukat, on beş mühendis ve Büşreş Yahudi gençliğinin gelecek vaat edenleri yer almıştır. Yolcuların vizeleri Romanya da halledilmemiştir. Geminin armatörü Yunanlı Pandelis kendisinin trenle İstanbul a gemiden önce varacağını, burada Filistin e transit vize işlemlerini çözeceğini söylemiştir Gemi 12 Aralık 1941 de Köstence den İstanbul a hareket ettiğinde ilanlarda yer alan geminin özelliklerinin hiçbirinin gemide bulunmadığı, aslında Yahudi göçmenlerin kandırıldıkları, hayvan barınaklarının kamaraya dönüştürüldüğü, gemide sadece bir mutfak ve tuvaletin olduğu, Romen kaptanın gemi sahibinden rüşvet aldığı ve olumlu rapor yazdığı anlaşılmıştı. Ancak, Romanya dan bir şekilde ayrılmak gerektiği için, aslında bir anlamda umuda yolculuğa çıkılmıştır (Bali, 2005: ). Struma yola çıktıktan sonra motorundaki arıza nedeniyle dura kalka, arızalanıp tamir edilerek 14 Aralık 1941 de Türk boğazlarına gelebilmiştir. Gemi boğaz girişinde işaret sahasını geçtikten sonra güvenlik ağlarına takılmıştır. Askerî kılavuz tarafından kurtarılan gemi 15 Aralık 1941 de Büyükdere kontrol sahasına çekilmiştir (TCBCA, Fon Kodu: , Belge No: ). Burada İstanbul Mıntıka Liman Başkanlığı nın yapmış olduğu incele sonrasında, geminin motorunda çıkan arıza nedeniyle yoluna devam edemeyeceği anlaşılmıştır. Bunun üzerine İstanbul Mıntıka Liman Başkanlığı Struma nın durumuna ilişkin bilgiyi İstanbul Valiliği ne iletmiştir. İstanbul Valiliği de gemide bulunan yolcuların nasıl iskân edileceğini ve beslenmelerinin nasıl karşılanacağını İçişleri Bakanlığı na bildirmiştir (Son Posta, 1941: 1). İçişleri Bakanlığı, Kızılay ın İstanbul Şubesi nin yolculara yiyecek vermesine izin vermiştir. Diğer taraftan Türk resmî makamları geminin arızasının nasıl ortaya çıktığını da araştırmışlardır. Yapılan inceleme sonrasında arızanın sadece motorunda değil, 8 Türk arşiv belgelerinde 148 ton olarak geçmektedir.
17 1919 aynı zamanda başka yerlerinde de ortaya çıkmış olduğundan, arızaların kasten çıkarılmış olabileceğini de düşünmüşlerdir. Bu ihtimali göz önünde bulundurarak geminin ne şekilde tamir edileceği Ulaştırma Bakanlığı na sorulmuştur. Ulaştırma Bakanlığı geminin bir an evvel sefere çıkabilecek duruma getirilmesi için İstanbul Mıntıka Liman Başkanlığı Fen İdaresi ne çalışmaları hızlandırması talimatını vermiştir (TCBCA, Fon Kodu: , Belge No: ). Bir taraftan geminin tamiri yapılmaya çalışılırken, diğer taraftan da Yahudileri kabul edebilecek ülkeler nezdinde de girişimlerde bulunulmuştur. Türk Dışişleri Bakanlığı, başta İngiltere olmak üzere, Struma nın durumu ve Yahudi göçmenlerin isteklerini 20 Aralık 1941 de Ankara daki temsilciliklerine bildirmiştir. Dışişleri Bakanlığı özellikle Filistin i kendi mandası altında tutan ve artık Yahudilerle çatışma aşamasına gelen İngiltere nin Ankara Büyükelçiliği ndeki girişimlerini yoğunlaştırmıştır. İngiltere nin Filistin e vize vermesi hâlinde, Türkiye olarak Yahudi göçmenlerin Filistin e ulaşması için her türlü insani yardımı yapacağını açıkça dile getirmiştir. Ancak, İngiltere nin büyükelçisi Knatchbull-Hugessen İngiltere nin bu göçmenlerin Filistin e gitmelerini istemediğini bildirmiştir. İngiltere ile yapılan görüşmeler sonrasında sadece 70 çocuğun Filistin e gitmesine izin vermesi sağlanmıştır. Aslında anne-baba olmadan çocukların Filistin e gönderilmesi mümkün olmayacağından, İngiltere işin içinden sıyrılmış, bir anlamda göçmenlere gelmeyin demiştir. Türkiye de sadece çocukların gönderilmesi fikrine sıcak bakmadığı için, çocukların gemiden ayrılmasına izin vermemiş ve bu konuyu müzakere dahi yapmamıştır. Struma vapurundaki arızanın giderilmesinin uzaması ve Yahudi göçmenlerin Filistin e gitmelerine İngiltere nin izin vermemesi, İngiltere nin bu tavrı nedeniyle de diğer ülkelerin biraz çekingen kalması nedeniyle, gemide beslenme ve sağlık sıkıntıları baş göstermeye başlamıştır. İstanbul da son 25 yılın en ağır kışının yaşanıyor olması, soğuk ve kötü beslenme pek çok göçmenin hasta olmasına neden olmuştur. Vapurdaki doktorların tedavisi, malzeme eksikliği nedeniyle yetersiz kalmıştır. Bu durum, İstanbul Sahil Sıhhiye Merkezi Baştabipliği nin ve Galata Merkezî Tabipliği nin raporlarında kendini göstermiştir. Gemideki göçmenlerin sorunları bu raporlarla Sıhhat ve İçtimaî Muavenet Vekilliği (Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı) ne bildirilmiştir. Dönemim Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanı Dr. H. Atalar imzasıyla 4 Şubat 1942 de Başbakanlığa gönderilen yazıda; beslenme ve sıhhat bakımından pek fena bir durumda olan Yahudi göçmenlerin gemilerindeki tamiratın biran evvel tamamlanarak yola çıkabilmelerinin temin edilmesi için gerekli kişilere emirlerin verilmesini, aksi takdirde bu günkü durum yüzünden aralarında çıkması kuvvetle muhtemel büyük miktarda ölüme engel olmak üzere bunların karaya çıkartılması zorunluluğunun ortaya çıkacağı ifade edilmiştir (TCBCA, Fon Kodu: , Belge No: ). Yani, göçmenlerin çok zor durumda olduğu, salgın hastalık ve soğuk nedeniyle toplu ölümlerin gerçekleşebileceği, bu insanların karaya çıkarılmalarının gerekliliği üzerinde durulmuştur.
18 1920 Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanı nın bu isteği Başbakan adına Müsteşar ın imzasıyla Dışişleri ve İçişleri Bakanlıklarına 5 Şubat 1942 de bildirilmiş, konuyla ilgilenilmesi istenilmiştir. Dışişleri ve İçişleri Bakanlıkları, gemideki yaşam koşullarının o noktaya gelmediğini düşünmüş olacak ki göçmenlerin karaya çıkmalarına izin verilmemiştir. Struma vapuru hakkındaki son karar aslında Ulaştırma Bakanlığı nın Başbakanlığa yazmış olduğu 19 Şubat 1942 tarihli yazıyla verilmiştir. Bu yazıda; geminin tamir edildiği, bu defa da geminin Panama bandıralı olduğu ve Panama Hükûmeti nin Mihver devletlerle (Almanya-İtalya ve Japonya) ile savaş hâlinde olduğu, gemi kaptanının da Bulgar vatandaşı olduğu ve Bulgaristan ın da İngiltere ile savaş yapmakta olduğu için yoluna devam etmek istemediği sorun olarak ortay çıktığından, Yahudi göçmenlerin bir Türk gemisine aktarılmasının ve Panama bandıralı geminin bir Türk romorkörü ile Akdeniz deki son Türk limanına kadar çekilmesinin imkânsız olduğu Başbakanlığa bildirilmiştir (TCBCA, Fon Kodu: , Belge No: ). Dışişleri ve İçişleri Bakanlıkları nın da Ulaştırma Bakanlığı nın yazısında belirtilen görüşleri tekrar eden yazıları (TCBCA, Fon Kodu: , Belge No: ) Başbakanlığa bildirmesinin ardından, bir anlamda son karar Başbakanlığa bırakılmıştır. Başbakanlık, Ulaştırma Bakanlığı nın yukarıdaki değerlendirmesi, Dışişleri ve İçişleri Bakanlıklarının bu görüşe destek vermesi üzerine, İstanbul Mıntıka Liman Başkanlığı Fen İşleri Heyeti tarafından yaptırılan tamir çalışmalarının olumlu bir şekilde sonuçlanmasının, Struma gemisinin yapmış olduğu seyir denemeleri, yetkili kişilerin vermiş olduğu rapor nedeniyle, yukarıda dile getirilen sebeplerle, yoluna devam etmesi mümkün olmayan vapurun Karadeniz e çıkartılmasından başka çare olmadığına karar verilmiştir. Geminin bir romörkör ile Karadeniz e çıkartılması ve şayet gemi Boğaz a dönecek olursa da geri çevrilmesi, İstanbul Valiliği ne bildirilmiştir. Bunun üzerine Ulaştırma Bakanlığı nın tahsis etmiş olduğu Alemdar motörü ile Struma gemisi 23 Şubat 1942 de Karadeniz e çıkartılmıştır. Struma ertesi gün yani 24 şubat 1942 de Yön Burnu nun beş altı mil açıklarında, muhtemelen bir Sovyet denizatlısından atılan torpidonun sebep olduğu bir patlamayla batmakta olduğu görülmüştür. İçişleri Bakanlığı nın olayla ilgili olarak 30 Mart 1942 tarihli belgesine göre, derhal tahliye teşkilatı harekete geçmiş ise de şiddetli akıntılar nedeniyle, bütün gayretlere rağmen bir kişi kurtarılmış ve dört cesede ulaşılmıştır. Kazadan sağ olarak kurtulanın, 20 yaşlarındaki Romanya Yahudisi Davit Stoliyer olduğu anlaşılmış, yapmış olduğu açıklamada geminin bir deniz altı tarafından torpillenerek batırıldığını söylemiştir (TCBCA, Fon Kodu: , Belge No: ). Davit Stoliyer iyileştikten sonra 23 Nisan 1942 de Filistin e gönderilmiştir. Davit Stoliyer den başka, Struma İstanbul da iken, Vehbi Koç gibi nüfuzlu
19 1921 kişilerin araya girmesi sonucu gemide bulunan Standard Oil Company of New York şirketinin Romanya daki müdürü Martin Segal ve eşi, hamile Medea Salamowitz ve karaya çıkmalarına izin verilen beş kişi daha Filistin e ulaşmıştır. Yani 769 kişiden sadece 9 tanesi Filistin e göç etmeyi başarmıştır. Struma faciası II. Dünya Savaşı sırasında yaşanan üzücü olaylardan biri olmakla beraber, böyle bir sonucun ortaya çıkması tartışılırken o günün şartlarında kalarak, Türkiye nin takip etmiş olduğu iç ve dış politikaları, İngiltere nin Yahudilerle Filistin de yaşamış olduğu sorunları, geminin kaptanlarının uyruğunun ve onların savaşan ülkelerden olup olmadığının ve ortaya çıkan insan tacirlerinin emellerini hep birlikte değerlendirmekte fayda vardır. Türkiye, Struma vapurunun batışından sonra kendi sularından gerçekleşecek transit geçişler hakkında daha dikkatli olma yoluna gitmiştir. Özellikle Romanya nın son günlerde 4-5 bin Yahudi nin tehcirine karar vermesinin ardından, Türk Dışişleri Bakanlığı 7 Ekim 1942 de İçişleri Bakanlığı na bir bilgilendirme ve uyarı yazısı yazmıştır. Yazılan bu yazıda; Romanya nın almış olduğu bu karar nedeniyle, ülkeyi her ne pahasına olursa olsun terk etmek zorunda kalan Yahudilerin Filistin e gitmek için hazırlık yaptığı, dört vapur dolusu insanın bu hazırlığı yaptığı, motör ve küçük vapur kiraladıkları, Yahudilere ait paraları bir ecnebî kuryenin Türkiye ye kaçırdığı, bunun da Türkiye nin Bükreş Büyükelçiliği tarafından rapor edildiği ifade edilmiştir. Büyükelçiliğe bildirilen yazıda ise adı geçen Yahudilerin vapurlarının kara ile hiç temas etmeden boğazlardan geçmelerinin mümkün olabileceği, ancak herhangi bir sebeple Yahudilerin karaya çıkmalarına ve Türkiye de kalmalarına izin verilmeyeceği, böyle bir girişim olursa geri gönderilecekleri önemle vurgulanmıştır (TCBCA, Fon Kodu: , Belge No: ). Aslında Türkiye nin baştan itibaren politikası budur. Türkiye üzerinden hem deniz, hem de kara yolu ile transit geçmelerine izin vermiştir. Yani deniz yolu ile gidilecekse deniz yolu, karayolu gidilecekse karayolu ile Filistin e gitmelerine izin vermiştir. Türkiye de yöntem değişikliğine, burada kalmasına pek sıcak bakmamış, bunu da büyükelçilikleri aracılığıyla duyurmuştur. Ancak, Yahudi göçmenler, çatışma ortamından kurtulduktan sonra İngiltere nin mandası altındaki Filistin e gidip yeni bir çatışma alanında yaşamak istemediklerinden, en azından II. Dünya Savaşı nın sonuna kadar Türkiye de kalmanın yollarını aramışlardır. Bu yöntemlerden biri de yola çıkmış oldukları gemileri, motörleri Türk kara sularında karaya oturtmak olmuştur. Bunun en güzel örneklerini de, Türk resmî makamlarına göre, Avrupa ve Dora motörlerinin karaya oturtulması olmuştur (TCBCA, Fon Kodu: , Belge No: ). Bu nedenle, Türk Hükûmeti bu dönemde en fazla Yahudi göçmenin geldiği Romanya, Bulgaristan ve Almanya Hükûmetleri nezdinde girişimlerde bulunmuş, Hükûmetlerinin haberi ve onayı olmadan vizesiz Yahudi kafilelerinin gelmemesini,
20 1922 özellikle geleceklerin de hiçbir şekilde Türk topraklarına uğratılmayacağını, aksi takdirde tedbirler alınacağı duyurulmuştur. Ayrıca, Romanya uyruklu kaptanlarının savaşan devlet tebası olmalarını ileri sürerek, Filistin e gitmek istemeyerek Adalar ve Akdeniz den geçerken, hatta Karadeniz sahillerinde bile, gemileri zarar verdirmeden karaya oturttukları, bu yolla Yahudi göçmenleri Türkiye ye çıkarma gayretleri içerisine girdiklerinden, bunun da Türkiye yi zor duruma düşürdüğü İçişleri bakanlığı nca diğer birimlere iletilmiştir. Buna ilave olarak, bu yöntemle Türkiye topraklarına ayak basan Yahudi göçmenlerin yurt dışına atılması birçok zorluğu beraberinde getirdiği, insanî hisleri tahrik suretiyle dünya kamuoyu üzerinde, Türkiye nin sebep olmadığı hareketlerin, Türkiye aleyhinde olumsuz bir havanın oluşmasına sebep olduğu da resmî makamlara bildirilmiştir. Bu nedenle, Türkiye, Mihver Devletlerin işgali altında kalan yerlerde bulunan Yahudilerin karayoluyla Selanik e, oradan deniz yoluyla Filistin e gitmelerinin sağlanabileceğini, onları Selanik ten götürecek gemilerin boş olarak boğazlardan geçmesinin mümkün olabileceğini, ancak devletin başına sürekli sorunlar açan insan yüklü gemilerin geçirilmesinin çok mahzurlu olduğu, hatta zengin Yahudilerin hava yoluyla Filistin e ulaştırılmasının bile mümkün olabileceğini, kendi içinde karara bağlamıştır (TCBCA, Fon Kodu: , Belge No: ). Türkiye nin böyle bir karar almasına neden olaylar üç yıllık zaman diliminde ortaya çıkmıştır. II. Dünya Savaşı nın başlamasından önce ve ardından da Avrupa da hızlanan Yahudi düşmanlığı nedeniyle, pek çok ülke vatandaşı Yahudi göçmenler hayatlarını kurtarabilmek için Deniz yolunu kullanarak Filistin e ulaşmaya çalışmışlardır. Deniz yolu ile Türkiye ye ilk Yahudi göçmenler 8 Mart 1939 tarihinde giriş yapmışlardır. 1 Ekim 1942 tarihinde Tacow adlı Romen bandıralı geminin batması ve 120 yolcusunun kurtarılarak karaya çıkartılması üzerine, Türkiye kendisini zor durumda bırakan deniz yolu geçişlerine bir anlamda kısıtlama getirmek zorunda kalmıştır. Ancak, transit geçişleri tamamen kapatmamıştır. 8 Mart Ekim 1942 tarihleri arasında Türkiye ye deniz yolu ile gelen Yahudi göçmen gemileri, yolcu ve kendilerinin akıbeti aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.
JEWlSH MIGRATIONS TO PALESTINE THOROUGH TURKEY DURING WORLD WAR II (1939-1945) ACCORDING TO TURKISH ARCHIVE DOCUMENTS Yrd.Doç.Dr.
TÜRKARŞtVBELGELERİNE GÖRE II. DÜNYASAVAŞı(1939-1945) YILLARINDA TÜRKİYE ÜZERİNDEN FtUSTtN'E YAHUDt GÖÇLERİ' JEWlSH MIGRATIONS TO PALESTINE THOROUGH TURKEY DURING WORLD WAR II (1939-1945) ACCORDING TO TURKISH