Kurtuluş Savaşı İçin İnsanlar Ne Gibi Fedakarlık Yapmışlardır?
Kurtuluş Savaşı için insanlar ne gibi fedakarlık yapmışlardır?
Kendi kanını, canını, evladını vermiş bundan daha büyük fedakarlık olurmu. Allah Rahmet eylesin, hepsinin mekanı cennet olsun, nur içinde yatsınlar.
Soruya gelince Tekalif-i Milliye Emirlerine bakabilirsin.
Türk Kadını savaşta çok büyük bir fedakarlık yapmıştır. Bir rivayete göre Çanakkale Savaşında keskin nişancılık rolüde üstlenmiştir.
Türkiye Cumhuriyeti'nin var oluş mücadelesi, kadınların belirleyici katkısı dikkate alınmadan kavranamaz. Kurtuluşta kadınlar vardı. Bilindiği gibi Kurtuluş Savaşı'nda ordumuzun hayat membaını kadınlarımız oluşturmuş, böylece ülkemizin varlığında çok önemli bir rol oynamışlarıdır.
Bu nedenle bu büyük ruhlu ve kahraman kadınlarımıza şükran ve minnet duygularımızı bir kere daha ifade etmenin ulvi bir görev olduğunu düşünüyorum.Anadolu'nun düşmana karşı şahlandığı milli mücadele döneminde Türk kadını vatan savunmasında erkekler ile beraber çok anlamlı hizmetler yapmıştır. Tarih boyunca Türk kadını hayatın her safhasında erkeklerin yanında her
Atatürk "Dünyada hiçbir milletin kadını, *'Ben Anadolu kadınından daha fazla
himmet gösterdim' *diyemez"* demek suretiyle kahraman kadınlarımızın
değerini veciz bir şekilde ifade etmiş ve onları hak ettikleri şekilde
Çatışmaya bilfiil katılanlar
İstiklal Harbi'nde Türk kadınları yurdumuzun yer yer işgal edilmesine, vatandaşlarımızın uğradığı zulümlere karşı koyarak mitinglerde vatanseverliklerini yansıtan heyecanlı, içten duygularla dolu konuşmalarla,
protestolarla, Milli Kuvvetler'e, şehitlerimizin dul ve yetimlerine maddi
yardım sağlamakla kalmamışlardır. İstanbul'un birkaç aydın hanımı dışında,
muhtelif cephelerde savaşlara katılan, her türlü fedakârlıklara katlanarak
Milli Kuvvetler'e yardımda bulunmuşlardır.
1920 yılı ağırlıklı olmak üzere çoğunluğu Gaziantep bölgesinden olan 62
kadınımız şehit olmuş, 164'ü de yaralanmıştır.
Bu kutsal mücadelede ön saflarda savaşmış bazı kahraman kadınlarımızdan
özetle bahsetmek istiyorum.
Kara Fatma Asıl adı *Fatma Seher* , soyadı *Erden* 'dir. 1888 yılında Erzurum'da doğdu. Subay *Derviş* Bey ile evlendi. Balkan Savaşı'na kocasıyla birlikte katıldı. Birinci Dünya Savaşı'nda ailesinden 9-10 kadınla Kafkas cephesine gitti.
Mondros Mütarekesi'nden sonra eşi Ermeniler tarafından şehit edilmiş
kadınları etrafına toplayarak Ermenilerle çarpıştı. Mustafa Kemal Paşa'dan
görev istedi. Kurduğu çetesiyle Bursa ve İzmit'in işgalden kurtarılması için
Oğlu, kızı ve kardeşleri de müfrezesindeydi. Müfrezesinin mevcudu, 350'ye
kadar çıkmıştı. Sakarya ve Başkomutanlık Meydan muharebelerine müfrezesiyle katıldı. Üsteğmen rütbesine kadar yükseldi. Üsteğmenlik emekli maaşını Kızılay'a bağışladı. 1954 yılında TBMM'ce tekrar aylık bağlandı. Ertesi yıl Erzurum'da vefat etti.
Ayşe Hanım Eşini Balkan Harbi'nde kaybeden *Ayşe* Hanım 15 Mayıs 1919'da, Yunanlıların İzmir'e girmesiyle birlikte milli mücadele saflarında yerini almış, İzmir'in Yunanlıların eline geçmesi üzerine Aydın'a geçmiştir. Yunanlılar tarafından 27 Mayıs 1919'da işgal edilen Aydın civarındaki savaşlarda kahramanca dövüşmüş, oğullarından büyüğü bu mücadelede şehit olmuştur. Ayşe Hanım, 21 Şubat - 12 Mart'taki Birinci İnönü, 31 Mart - 1 Nisan 1921'deki İkinci İnönü savaşlarında da bulunmuştur ve oğullarından küçüğü de bu savaşlarda şehit olmuştur. 23 Ağustos - 13 Eylül 1922 tarihleri arasında Sakarya Meydan Muharebesi'nde yaralanmış, tedavisini takiben müfrezesine dönmüştür. Ayşe Hanım 1942 yılında Ankara'da vefat etmiştir.
Tayyar Rahmiye Osmaniye ilinin Kaypak nahiyesi Raziyeler köyündendir. Dokuzuncu tümenin
1920 Şubat'ında Hasanbeyli civarındaki Fransız kuvvetleri ile yaptığı
muharebeye müfrezesiyle birlikte *Rahmiye *Hanım da katılmıştır. Muharebe
esnasında ateş hattında kalan iki arkadaşını korumak için, ileriye
atıldığından dolayı kendisine Tayyar Rahmiye lakabı verilmiştir.
Balkan Savaşı'nda iki oğlunu askere gönderen anne, eve dönen oğlunu görünce feryat etti!
*'Hüsrev askerden mi kaçtın?' * *İstanbul'da Maçka, Zeytinburnu vs. küçük depolardaki top, tüfek ve cephaneler cesurane tedbirlerle kaçırılıyor,
oradan da hayvan ve insan sırtında Ankara'ya naklediliyordu. İşte Türk
kadınlarının bu nakliyatta büyük top mermilerini sırtlarında taşıyarak
gösterdikleri fedakârlık her zaman hatırlanmalıdır.
Bitlis Defterdarı'nın Hanımı Maraş'ta Fransızlar ile savaş 21 Ocak 1920'de başlamış, bu yılın 12
Şubat'ında Fransızların geri çekilmesiyle sona ermiş, Maraş düşmandan
kurtulmuştur. 2 Şubat 1920 tarihinde Anadolu Kadınları Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nin Reisi *Melek Reşit *ve Kâtip *Şefika Kemal *imzasıyla yayımlanan bildiri ile Fransızların Maraş'taki zulümleri yurtiçi ve yurtdışında kınanmıştır.
Maraş'ta düşmana karşı verilen mücadelede en fazla yararlılık gösterenler
arasında Bitlis Defterdarı'nın hanımı da bulunmaktadır. Bitlis
Defterdarı'nın hanımı, Maraş'ın Kayabaşı Mahallesi'nde düşmanın
hazırladığı mazgala yaklaşarak sekiz düşmanı öldürmüş, bilahare erkek elbisesi giyerek milis kuvvetlerine katılmıştır.
Hatice Hatun Adana ve yöresinde Fransızlara karşı göstermiş olduğu mücadeleden övgüyle bahsedilenler arasında Hatice Hatun da bulunmaktadır. Bu bölgedeki milis kuvvetlerinde görev yapmakta olan Hatice Hatun, Tekir
Yaylası'ndan Mersin'e ulaşacak en kısa yolu soran Fransız kuvvetlerine
yanlış yol göstererek Karboğazı'na sokmuş, askerlerimizin tuzağına düşürerek mağlup olmalarını sağlamıştır.
Kara Fatma Şimşek *Yahya Bey'* in kızı olan *Kara Fatma Şimşek'* in asıl ismi, *Yemine
Vardarlı'* dır. 1921-1922'de, *"Fahri Milis Üsteğmeni" *rütbesiyle Kocaeli
Grubu Mürettep Süvarisi emrindeki Müstakil Süvari Müfrezesi'nde görev
yapmış, İstiklal Harbi'nde, bu mıntıkadaki mücadelelerde bulunmuştur.
Tarsuslu Kara Fatma Asıl adı *Adile *olan, Adile Hala ve Adile Onbaşı diye anılan bu kadın
kahramanımız, silah arkadaşları arasında Kara Fatma lakabıyla anılmaktadır.
Sekiz-on kişilik çetesiyle birlikte Afyon Savaşları'na katılmış, Tarsus'un
kurtarılmasında büyük yararlılık göstermiştir.
Gaziantepli Yirik Fatma Antep'in henüz bütünüyle kuşatılmadığı sıralarda kuşatmaya karşı koymak
için yola çıkan çete teşkilatına Şaraküstü Mahallesi'nden *Yirik Fatma* da
Nazife Kadın *Nazife* *Kadın* , Yunanlılara karşı mücadele verilirken kendisinden bilgi
alınmak istenmesine şiddetle direndiğinden düşman tarafından Kavakönü
Köyü'nde işkence yapılarak öldürülmüş ve müteakiben fırında
Gördesli Makbule *Makbule Hanım* , *Gördesli Ali Ustazade Abdullah Efendi'* nin kızıdır.
1921'de Ustrumcalı olan *Ali Efe *ile evlenmiş, onunla birlikte Milli
Mücadele'de çete savaşlarına katılmıştır. Makbule Hanım, 17 Mart 1922'de
Akhisar'la Sındırgı hududu üzerinde bulunan Koca Yayla'da, elinde silah,
düşmanla en ön safta savaşırken başından vurularak şehit düşmüştür.
Asker Saime Hanım* İstanbul hanımlarından *Saime* *Hanım* , Milli Mücadele'ye fiilen katılıp
cephede silah kullanmış ve yaralanmıştır. Saime Hanım 15 Mayıs 1919'da
İzmir'in işgali dolayısıyla Kadıköy Belediye Dairesi önündeki mitingde
konuşma yapmış, tutuklanmış ve daha sonra Anadolu'ya geçerek Milli
Mücadele'ye katılmıştır. Savaştan sonra ise İstanbul Lisesi'nde edebiyat
öğretmeni olarak görev yapmıştır.
İstanbul'da Maçka, Zeytinburnu vs. küçük depolardaki top, tüfek ve
cephaneler cesurane tedbirlerle kaçırılıyor, oradan da hayvan ve insan
sırtında Ankara'ya naklediliyordu. İşte Türk kadınlarının bu nakliyatta
büyük top mermilerini sırtlarında taşıyarak gösterdikleri fedakârlık her
Öküzü ölen arabalara diğer öküze eş olarak arabayı çeken kadınlarımızın
fedakârlıklarını bugünkü nesillere nakletmenin de bir görev olduğunu
düşünüyorum. Kastamonulu *Halime* *Çavuş *bu kahramanlarımızdan biridir.
İnebolu'da, Milli Kuvvetler'e bağlı askeri teşkilat kurulmuştu. Silah,
cephane, erzak, giyecek vb. şeyler, İnebolu İskelesi'nden Çankırı'ya, oradan Ankara'ya, cepheye gönderiliyordu. Trabzon'dan vapurla nakliye işleri başlayınca İnebolu yolu, dolayısıyla Kastamonu Ankara'nın bir üssü haline gelmişti. Burada pencere demirlerinden süngü, kasatura, kılıç yapan ustalar bulunduğu gibi, bunlardan bir kısmı da Ankara'ya gönderilmiştir. Kastamonu kadınlarının Silahlı Kuvvetlere çok anlamlı hizmet ve katkıları olmuştur.
Yine Sakarya Savaşı sırasında, kadın mücahitlerimizin nasıl canla başla
çalıştıklarını Kurmay Albay *Hulusi Atak'* tan öğrenmiş oluyoruz:
Sakarya Savaşı'nın başladığı gün, 23 Ağustos 1337'de (1921) yaralanan Hulusi Atak'ı geriye, Keskin Hastanesi'ne göndermişlerdir. Ankara'dan Yahşihan'a giden bir dekovile başka yaralılarla birlikte bindirmişler, daha öteye kağnı ile gitmişlerdir. Etraflarından geçmekte olan kağnı kol ve katarlarının çoğunu kadınların idare ettiğinden bahseden Hulusi Atak, *"Bu katarların birinden hafif bir çığlık duyduk; bunu müteakip bir duraklama ve telaş eseri görüldü. Bir müddet sonra güzel bir müjde ile karşılaştık. Cephane Kolları'nda bulunan hamile bir kadın, bir erkek evladı doğurmuştu. Bu kadını hastaneye yatırmak üzere geriye çevirmek istediler; fakat yorgunluk ve çektiği ıstıraplarla benzi solmuş olan hasta kadın *, 'Cephedeki silahlar' * dedi* , 'cephane bekliyor; oraya cephane yetiştirmeliyim, geri dönemem' *!.." *demiştir.
*Ali Fuat Cebesoy'* un da Kağnı Kolları ile ilgili, ihtiyar bir mücahit
kadınla konuşmasını içeren bir hatırası ise şöyledir:
*"Cephane Kolları'nı ahalinin vasıtaları teşkil etmişti; bunlar esas
itibarıyla kağnılardır. Kağnıların ekserisi köy kadınları ve on-on beş
yaşlarındaki çocuklar tarafından idare olunuyordu. Bu, hakikaten asil ve
ulvi bir manzara idi. Uzun yürüyüşlerde gece ayaz, kar ve yağmur altında
meşakkat ve acının en fazlasını çekmiş olan bu aziz vatandaşlarımız
köylülerdi. Bunların içerisinde şiddetli soğuktan yolda ölenler de olmuştu.
Kütahya ile Gediz arasında yapılan yürüyüş ve hareketlerde kıtalarımızın ve
muharebenin medar-ı hayatı olan erzak ve cephaneyi hep bu aziz
vatandaşlarımız taşımışlardı. Bütün meşakkat ve acılara rağmen yüzlerinde
bir işmi'zac ve fütur görülmemişti. Hiç unutmam, yine böyle bir yürüyüş
esnasında idi; dondurucu bir soğuk vardı. Kağnısının başında duran bir
ihtiyar nineye yaklaşmış ve sormuştum: *'Nine üşüyor musun?' *Şu cevabı
vermişti: *'Hayır oğul, üşümüyorum. Düşman, topraklarımıza bastığı
beri içim yanıyor!' *Bu kahraman Türk anasının elini öperken gözpınarlarımda
yaşlar tanelenmişti." *
İnebolu'dan Kastamonu ve Çankırı yoluyla Ankara'ya harp malzemesi götüren
Kağnı Kolları'nda 1921 kışında donanlar da olmuştur; böyle vakalardan en
acısı, en ünlüsü, Kastamonu şehrinin kapısı sayılan Kışla önünde, bir
kadının (ki o *Şerife Bacı'* dır) cephane yüklü kağnısı üzerine kapanmış
halde donmuş olarak görülmesidir. Şehre girmesi nasip olamayan bu mücahit
kadının, şose kenarında, sabaha karşı donduğu anlaşılmıştır. Öküzleri
getiren bu kağnı arabasındaki kıymetli yükü korumak için üstüne yorganını
örten bu genç kadının bir elinde üvendire, kollarını açarak, yorganın
üzerine abanarak kaldığı, vazifeliler tarafından görülmüştür.
*Rıfat Çavuş *öküzleri koşarken *Cemil Çavuş* da şehidin üzerindeki karları
süpürmüş ve her ikisi de gözyaşları dökerek kollarından ve bacaklarından
tutarak kaldırırlarken, yorganın altından birdenbire çığlığı basarak ağlayan
bir çocuk sesi işitince şaşırmışlar ve şehit anayı yana çekip hemen yorganı
kaldırmışlar. Otlara sarılı top mermileri arasına yerleştirilmiş çulların
içinde kundaklı bir kız çocuğunun donmaktan kurtulmuş bir halde bulunduğunu
görmüşlerdir. Kuşkusuz Türk kadınının fedakârlıkları birkaç sahifede
anlatılamaz. Ancak iki küçük anekdot ile bu konuyu bitirmek uygun olacaktır:
Bilecik istasyonunda bir trenin bütün vagonları yarınki zaferleri kazanacak
olan Mehmetçikler ile hıncahınç doluydu. Yağmurlu ve serin bir sonbahar
gecesiydi. Trenin kalkışı için kampana çalınmış, istasyon hareketlenmişti.
Sık sık çakan şimşekler, yaşlı fakat dimdik duran bir Türk anasının
çehresini aydınlatmaktaydı. Kadıncağız saatlerdir ayakta trenin yanında
bekliyordu. Yağmura, soğuğa, yıldırımlara aldırış bile ettiği yoktu.
Kumandan merak ve hürmetini celp eden bu hanıma yaklaşarak kimi uğurlamaya
geldiğini sordu. Söğüt'ün Akgünlü köyünden *Mehmet *oğlu *Hüseyin* 'in kendi
oğlu olduğunu, onu selametlemek için geldiğini, kumandanın çağırma teklifine
memnun olacağını söyledi. Hüseyin çağrıldı. Annesinin elini öptü. Bu
ananın sevgili oğlunu bağrına basarken ona şöyle hitap ettiğine şahit
*"Hüseyinim, aslan oğlum benim... Dayın Şıpka'da, baban Dömeke'de, ağaların
da 8 ay evvel Çanakkale'de şehit düştüler. Bak, son yongam sensin! Minareden
ezan sesi kesilecekse, camilerin kandilleri sönecekse sütüm sana haram
olsun, öl de köye dönme!.. Yolun Şıpka'ya uğrarsa dayının ruhuna bir fatiha
okumayı unutma! Haydi oğul, Allah yolunu açık etsin..." *Hüseyin, anasının
elini öptü ve trenine bindi.
Bundan çok fazla mütehassıs olan kumandan *Abdülkadir* *Bey* , *"Demek sizin
ailenin erkekleri hep şehit oldular, öyle mi?" *dedi.
*"Yalnız bizim ailenin değil oğul, bizim köyün mezarlığına elli yıldır
delikanlı gömülmedi. Vatan dursun da biz hepimiz ölelim, ne çıkar?.."*
Şaşıran Abdülkadir Bey'in, *"Şimdi sizin köyünüzde hiç erkek yok
mu?"*sualine cevabı daha da vakurdu:
*"Köyümüz bütün erkek dolu. Bizi beğenemediniz mi? Hiçbir işimiz geri
kalmadı. Evvelce nasılsak gene öyleyiz. Bağrımıza karataş bağladık, düşman
mahvoluncaya kadar dayanacağız. Allah, bana o günü göstermeden canımı
İmanlı, fedakâr ve kahraman Türk analarının bu müşterek anlayış ve
hissiyatını aksettiren örnekler pek çoktur. Bunlardan sadece birini daha
dikkatlerinize sunmak istiyorum... Balkan Harbi'ne iki iyi yetişmiş evladını
birden gönderen bir Türk kadını, harp bozgunu üzerine başsız kalıp sağa sola
dağılan askerler arasında her nasılsa evine ulaşabilmiş *Hüsrev *adındaki
oğlunun bahçe kapısını çizmesiyle itip girmesi üzerine bahçe kuyusundan su
çekmekteyken onu görür görmez, evladını görmenin ve onun hayatta olduğunu
müşahede etmenin sevincine kapılmadan, *"Hüsrev, askerden mi kaçtın!.." *diye
feryat etmiştir. Bu, Türk kadınının, asırlarca devam eden müşterek
duygularını temsil ve ifade eden bir olaydır.
*Atatürk'ün Türk kadınları ile ilgili düşünceleri *
Hayatının her döneminde toplumda yönlendirici ve geliştirici unsurun kadın
olduğunu veciz bir şekilde ifade eden *Atatürk* , her fırsatta konuya
ilişkin düşüncelerini açık kalplilikle ifade etmiştir.
Kurtuluş Savaşı'nda erkeklerin yanında kahramanca savaşan *Kara Adile
Hanım*, Atatürk Tarsus'a geldiğinde önünde diz çökmüş, Atatürk'ün
Atatürk, Adile Hanım'ı yerden kaldırdıktan sonra, gözleri yaşla dolu, şöyle
demiştir: *"Kahraman Türk kadını, sen yerlerde sürünmeye değil,
omuzlarımızın üstünde göklere kadar yükselmeye layıksın." *
Atatürk'ün bu anlamlı sözü, esasen başka bir hususu ifadeye yer bırakmayacak
şekilde açıktır. Ancak konuya ilişkin bazı hususlara da temas etmek
istiyorum. Atatürk'e göre; Türk kadını dünyanın en aydın, en faziletli, en
şefkatli ve en ağırbaşlı kadını olmalıdır. Türk kadınının görevi,
zihniyetiyle, kol gücüyle, kesin kararlılığıyla koruyabilecek ve
savunabilecek nesiller yetiştirmektir. Milletin kaynağı, toplumsal hayatın
esası olan kadın ancak faziletli olursa görevini yapabilir. Burada *Tevfik
Fikret'* in herkesçe bilinen sözünü hatırlatalım: *"Elbet sefil olursa
kadın, alçalır beşer." *
Atatürk, *"Türkiye Cumhuriyeti'nde kadın bütün Türk tarihinde olduğu gibi
bugün de en saygın yerde, her şeyin üstünde, yüksek ve onurlu bir yerdedir.
Şuna inanmak gerekir ki dünya yüzünde gördüğümüz her şey kadının eseridir.
Türk kadını bilimsel, ahlaki, toplumsal, ekonomik hayatta erkeğin ortağı,
arkadaşı, yardımcısı olmalıdır" *demek suretiyle söylenebilecek her şeyi en
veciz bir şekilde ifade etmiştir.
Bu kutsal mücadelede ciddi ve anlamlı katkıları bulunan kadınlarımızı şükran
duygularımızla yâd ederek onların yaptıkları önünde saygı ile eğiliyoruz. Bu
konuda duygularımıza tercüman olan en güzel konuşmayı 10 Eylül 1922 günü
Kahraman Türk kadınları ile ilgili bu kısa çalışmamı Atatürk'ün ve
*Nâzım*'ın sözleri ile bitirmek istiyorum. Atatürk,
hizmet gösterdim' *diyemez" *demiştir. Nâzım Hikmet ise vefakâr Türk
kadınına bir başka açıdan bakarak onun büyüklüğünü kendi üslubu ile şöyle
İstiklal Harbimizde kahraman Türk kadınlarının, bu cennet vatanı bize
armağan etmek için yaptıkları mücadele ve fedakârlıkları bugünkü nesillere
hatırlatmak amacıyla özetlemeye çalıştığım bu çalışmamı müzikal bir
içinde toplum ile paylaşmanın uygun olacağını düşünerek *"Kahraman Türk
Kadınları Kantatı" *yazdım. Bu eserin de bestelenerek fedakâr kadınlarımıza
armağan edilmesi, benim için anlamlı bir görev olacaktır.Cumhuriyet