Özdener Güleryüz | Archives | 2018 | Haziran
Var Olan Gerçekliklerimiz Ve Fokaia
Posted on 30 Haziran 2018 by ozdener
Yirmisekiz Haziran sabahı. Tam da Dolunay’ın oluşma saati. Bir Fokaia sabahı. Geceden şiddetli yağan yağmurla hava tertemiz, sokaklar yıkanmış ağaçların yemyeşil yapraklarından yayılan koku havaya karışmış nefesinizle içinize doluyor. O esnada yağmur hafiflemiş, yağmurun getirdiği serinlikle sıcaklık biraz düşmüş, evimin üst balkonundan gördüğüm panorama içime huzur veriyor.
Bir yandan yağmur, bir yandan Fokaia marinasında duran teknelerin görüntüsü diğer yandan küçük denizde seyir halinde olan balıkçı tekneleri sabahın huzuru..
Oğlak burcunda, Satürnyen bir gökyüzü etkğinliği bize ; ”Var olan gerçeklikle savaşarak asla bir şeyleri değiştiremeyeceğimizi ve bir şeyleri değiştirmek için mevcut modeli geçersiz kılacak yeni bir model inşa edebilecek güc bulduğumuzda kazanacağımızı” açıkça söylemekteymiş.
Gözlerim ufku tarıyor. Koyu lacivert bir küçük körfez sağda Osmanlıdan kalma kale’nin ön duvarı ile Beş kapılar’ın bir bölümü, hafif sağda yine Osmanlı’nın iki Cami minaresi, Beş kapıların daha ilerisinde, ilk çağda denizden Fokaiaya ulaşan denizcilerin ilk uğrayıp dua ettikleri, şimdilerde yerle bir hatta yerin altında, Athena tapınağı ve şu an üzerinde bulunan ilköğretim okulunu düşündüm. Smyrna kentinin kuzey kenarında denizcileri bir günlük yolculuktan kurtararak ekstra avantaj sağlayan, Gediz nehrinin (Hermos) ağzının yakınlarında olduğundan Anadolu İon ulaşımında önemli bir vadi oluşturan, MÖ 11 VE 9. YY Arasında Atina yakınlarından gelen bir kavim tarafından kurulan, bu kavim tarafından etrafındaki iki yüz stat, yani 2500 Roma adımı uzunluğundaki surunun da sağlamlaştıtılarak, güvenli şehir haline getirilen Fokaia’yı ve geçirdiği evreleri ve günümüzdeki Fokaia’nın son durumunu düşündüm.
Yağmur yağmaya, yukarıda Dolunay oluşmaya devam ediyor, gece tüm parlaklığı ile gerçeklerimizin üzerine düşerek bir iki gün süre ile bize itiraz edemeyeceğimiz kaçamayacağımız kendimizi, kendimizle ilgili herşeyimizi göstermeye hazırlanıyor. Bir başka gerçek de bin yıllardır bu gösterimlerden sonra ortalıktan kaybolması bizi karanlıklarda bırakarak, belki de bizi bizle bırakarak biraz karanlıkta kalmamızı ve bize düşünme payı bıraktığı gerçeği.
”İçelim, niye bekleyelim lambaları?
Gün ışığı zaten bir parmak kaldı, ey sevgili, getir süslü büyük kupaları.. ”
Dizeleriyle şiirine başlayan, Aiol lehçesinin büyük ozanı Lezvos adasında doğmuş Soylu ailenin çocuğu, duygusal şair Alkaios (MÖ 630 – 560)
‘un belirttiği gibi karanlıkta kalıp süslü büyük kupalarımızla şerefimize bir kadeh kaldırabilecek isteğimiz olabilecek mi bilmiyorum.
Küçük deniz’in etrafında hoyratça yıllar içinde meydana gelen değişimi düşününce hüzne kapılmamak olanaksız. Günümüzde Fokaia meydanı kebapçı dükkanı gibi. Balık ve et ızgaralarından etrafa yayılan tedbirsiz duman sizi boğuyor. Rahat nefes alabilmeniz olanaksız.
Şu an belki, bir çok boş arazi, alan görmek mümkün. Arsanız varsa üzerine ev yaptırmak istiyorsanız önce yaklaşık bir buçuk sene süren bir anıtlar kurulu raporu almanız gerekiyor. İnşaat yapılacak yerde anıtlar kurulu bir kazı yaparak tarih fışkıran Fokaia da sizin arsanızın aşağılarında bir şeyler var mı diye kntrol ediyor. Buna şükrediyoruz. Ancak her adımında tarih fışkıran Fokaia da çarşıya yakın küçük deniz etrafındaki kısımlarda artık iş işten çoktan geçmiş durumda.
FOKAİA MOR’U VE LÜKS DOKUMALARI
Bu mor boya bahsi, ilk kez Lezvoslu şair Sappo tarafından MÖ 6 YY da bir şiir fragmanında geçiyor. Fokaiyalı bir öğrencisinin kendisine hediye olarak yolladığı baş örtüsü ve mendildir. Mor renkli ve kokulandırılmış bir hediye..
Mor, antik dünyanın en pahalı boyasıydı. Halk genelde dokumanın doğal rengini kullanırdı. Bu renk aslen Fenikeliler tarafından bazı deniz
Kabuğu türlerinin etli kısımlarından elde ediliyordu. Berbat bir kokusu da vardı. Onun için mora boyanmış kumaş önce bol parfüm ile kokulandırılırdı. Önceleri sivil halka yasak değildi. Sonraları ise bu renk asillerin, soyluların ve kralların rengi oldu. Zaten çok yüksek fiyatlıydı.
Timas isimli öğrencisi Sappoya bu mendil ve baş örtüsünü Fokaia’dan almıştı. Bu ürün aslında Fokaia da üretilmeyip sadece ticareti yapılmakta idi.
Roma Cumhuriyetinde sadece yüksek memurlar, Senatörler ve bazı asiller elbiselerinde mor renk kullanabilirlerdi. Onlar bile sadece elbiselerinin alt kısımlarında bir şerit hailinde kullanma iznine sahiptiler. Sokaktaki halk bu şeridin genişliğinden giyenin rütbesini anlardı.
Tarihin babası, Heredot’a göre Fokaiayalılar denizcilikte ünlüydüler. Büyük gövdeli yük gemileri yerine, yüksek hızda 50 kürekli 500 yolcu alabilen hızlı tekneler kullanıyorlardı. Adriyatik, Etruria, İberia, ve İspanya’daki Tartessos’a kadar deniz yolculuğu yaptılar. MÖ 600 Yıllarında Güney Fransa’da Elea, Midillide Methymna koloni kentlerini kurdular.
MÖ 7. Yüzyılda İran’da Susa’dan başlayan ‘’Kral Yolu’’ Sardes’e kadar geliyor ve burada Fokaia ve Kyme’den gelen yolla birleşiyordu; Ayrıca Ephessus’dan başlayan diğer yol da Smyrna’dan geçerek Fokaia’ya ulaşıyordu.
Persler MÖ 546 Yılında Sardes’i ele geçirdi. Ve bu da Fokaia’nın altın çağını sona erdirdi.Kent daha önceden surlarla çevrilmiş olmasına rağmen, Heredot’a göre Pers komutanı Harpagos bu kentleri kent duvarlarının önüne toprak tepecikler yaptırarak ele geçirmiştir.
İçimden hemen evden çıkıp Fokaia meydanını geçip bu kez ters taraftan, yenisi Fokaia sırtlarına inşa edilen, şu an sahildeki devlet hastanesi sırasındaki bir kafeye oturup kahvemi yudumlarken küçük Fokaia körfezini (küçük Deniz) kucaklamak geçti. Öyle de yaptım.
Yürüdüm. Fazla sürmez Fokaide bir yerden bir yere, uçtan uca yürüyerek ulaşmanız.
Elektiriklerin gelmesi ve kahvemin masama ulaşması arasında on dakika geçti.
Kaynakça: Phokaia Kent Tarihi – Müjdat Mersin
‘’Küçük Kentin Büyük Tarihi’’