Son Değişikliklerle Türk Ceza Sisteminde Uzlaştırma ---------Av. K. Şahin Aksu - Hukuki İncelemeler Kütüphanesi
-Son değişikliklerle Türk Ceza Sisteminde UZLAŞTIRMA
Son değişikliklerle Türk Ceza Sisteminde UZLAŞTIRMA
Uzlaştırma; iddia makamı, mağdur ve failin belirli menfaatler karşılığında anlaşması sonucu yargılamanın sonlandırılmasını sağlayan alternatif çözüm yöntemidir. Soruşturma aşamasında İddia makamı tarafından, kovuşturma aşamasında ise mahkeme tarafından görevlendirilen tarafsız bir uzlaştırmacı tarafları anlaştırarak uyuşmazlığı barışçıl çözümle nihayete erdirmeye çalışacaktır.Uzlaştırmanın amaçları ise yargıdaki iş yükünü azaltmak, yargılamayı hızlandırmak, mağdurun zararını gidermek, tarafları barıştırmak olarak özetleyebiliriz.Bu kısa girişten sonra uzlaştırmanın şartlarını inceleyelim.
Uzlaştırma Türk Ceza Kanununda 73/8. maddede düzenlenmiş iken, 06.12.2006 T. 5560 sk 45. md ile yürürlükten kaldırılmıştır. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununda ise uzlaştırma 253. 254. ve 255. maddelerde düzenlenmiştir. Yine Çocuk Koruma Kanununda "CMK'nun uzlaştırmaya ilişkin hükümlerinin SSÇ'lere de uygulanacağı hükme bağlanmıştır. Ancak aşağıda belirteceğimiz gibi uzlaştırmanın SSÇ'lere uygulanması daha kapsamlıdır.
Soruşturmanın ihbar, şikayet veya resen başlaması üzerine dosyanın tevzi edildiği C. Savcısı öncelikle KYOK verilmesini gerektirecek bir hal olup olmadığına muhakeme ve cezalandırma şartının bulunup bulunmadığına bakacak, akabinde tüm delilleri toplayıp muhafaza altına alacak ve toplanan deliller ve tüm dosya münderecatına göre iddianame ikame etmeye yeterli şüphe oluşursa dosya Uzlaşma Bürosu Savcısına gönderilecektir.Beraat kararı verilmesini gerektirecek haller de dosya uzlaştırma bürosuna gönderilemez.Şikayete tabi suçlarda şikayet yoksa, fail 12 yaşından küçükse,akıl hastası ise vs hallerde artık uzlaştırma yoluna gidilmemelidir. Uzlaşma Bürosu Savcısı, dosyayı inceleyecek ve suçun uzlaşma kapsamına girip girmediğini, delillerin toplanıp toplanmadığını ve KYOK verilmesini gerektiren bir halin olmadığını tespit ederse Uzlaşma süreci başlayacaktır. Aksi halde dosyayı, ilk Savcıya iade edecektir. Karara genel soruşturma C. Savcısında itiraz edilebilir.
Mağdur veya suçtan zarar gören gerçek veya özel
hukuk tüzel kişisi olması koşulu ile Uzlaşmaya tabi suçlar;
"---Soruşturulması ve kovuşturulması şikayete bağlı suçlar.
---Şikâyete bağlı olup olmadığına bakılmaksızın, Türk Ceza Kanununda yer alan;
-Kasten yaralama (üçüncü fıkra hariç, madde 86; madde 88),
-Taksirle yaralama (madde 89),
-Tehdit (madde 106, birinci fıkra),
-Konut dokunulmazlığının ihlali (madde 116),
- Hırsızlık (madde 141),
- Dolandırıcılık (madde 157),
- Çocuğun kaçırılması ve alıkonulması (madde 234),
- Ticari sır, bankacılık sırrı veya müşteri sırrı niteliğindeki bilgi veya belgelerin
açıklanması (dördüncü fıkra hariç, madde 239),
Mağdurun veya suçtan zarar görenin gerçek veya özel
hukuk tüzel kişisi olması koşuluyla, suça sürüklenen çocuklar bakımından ayrıca, üst sınırı üç yılı
geçmeyen hapis veya adli para cezasını gerektiren suçlar."
Önemle belirtmek gerekir ki şikayete tabi olsa da cinsel suçlar, kamu tüzel kişisinin mağduru olduğu suçlar ile uzlaştırma kapsamına giren bir suçun bu kapsama girmeyen başka bir suçla birlikte işlenmiş olması durumunda UZLAŞTIRMA UYGULANAMAZ. Örneğin; Trafikte A şahsı aracından inerek B şahsını TCK m. 86/2 kapsamında yaralayıp hakaret ve tehdit (basit) etse uzlaştırma uygulanabilecek iken, A şahsı sopa ile B şahsını 86/2 kapsamında yaralayıp hakaret ve tehdit (basit) etse sopa silahtan sayılacağından ve iddianamede ek olarak TCK m 86/3 de yer alacağından artık uzlaştırma uygulanamayacaktır.
Uzlaşma savcısı avukat ya da hukuk öğrenimi görmüş bir uzlaştırmacı görevlendirir. Uzlaştırmacı 30 (+20 gün uzatma) içinde işlemleri sonuçlandırmalıdır. Şüpheli veya mağdur uzlaştırma teklifine 3 gün içinde cevap vermez ise ret etmiş sayılır. 18 yaşından küçük çocuklara ve vekile/müdafiiye uzlaşma teklifi yapılamaz, kanuni temsilcilerine yapılabilir.Uzlaşma teklifinin reddedilmesine rağmen, şüpheli ile mağdur veya suçtan zarar gören uzlaştıklarını gösteren belge ile en geç iddianamenin düzenlendiği tarihe kadar Cumhuriyet savcısına başvurarak uzlaştıklarını beyan edebilirler.Kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı verildikten sonra, uzlaşmanın gereklerinin yerine getirilmesi hâlinde, kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir.Ancak Soruşturma aşamasında usulüne uygun olarak uzlaştırma teklif edilmesine rağmen mağdur tarafından kabul edilmemiş olması ve suçun uzlaşma kapsamında olduğunun ilk defa kovuşturma aşamasında ortaya çıkmaması karşısında, kovuşturma evresinde mahkemece yeniden uzlaştırma işleminin yapılması mümkün değildir.
Birden çok şüpheli var ise uzlaşmayı kabul eden fail, bundan yararlanır ve ret eden yararlanamaz. Birden çok mağdur var ise tüm mağdurlar teklifi kabul etmelidir.Eylem tek, mağdur birden fazla ise yine uzlaşmayı tüm mağdurların kabul etmesi gerekecektir.
Uzlaştırma için bir edim belirlenecek ise edimin hukuka uygun, makul ve akılcı olması gerekmektedir.
Soruşturma evresinde uzlaşmaya varılırsa;
-Edimsiz uzlaşmada ya da edimin derhal ifa edildiği hallerde KYOK,
-Edim ileriki tarihte ifa edilecekse şartları taşıyıp taşımadığına bakılmaksızın kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilir.
Kovuşturma evresinde uzlaşmaya varılırsa;
-Edimsiz uzlaşmada ya da edimin derhal ifa edildiği hallerde Düşme kararı,
-Edim ileriki tarihte ifa edilecekse şartları taşıyıp taşımadığına bakılmaksızın HAGB kararı verilir.
Uzlaşma teklif edilmeden iddianame ikamesi iade sebebidir.
Uzlaşma teklif edilmeden iddianame ikamesi halinde mahkeme sehven iade etmeden iddianameyi kabul etmesi durumunda veya suç vasfının yargılama sırasında değişmesi durumunda kovuşturma evresinde dosyanın uzlaşma büroya gönderilmeden nihayetlendirilmesi BOZMA sebebidir.
Uzlaşma sağlandıktan sonra tazminat davası açılamaz, açılmış davalardan feragat edilmiş sayılınır.
Faydalı olması temennilerimle,
U Z L A Ş M A T U T A N A Ğ I
Cum. Baş Savcılığı Hazırlık No :
Mahkeme Dosya No :
Baro Görevlendirme Tarih ve No. :
Görevi Tebellüğ Tarihi :
Tutanağın Düzenlendiği Yer ve Tarih:
Süre Uzatım Talebi ve Tarih :
Uzlaştırıcı Avukatın/Avukatların Ad,
Soyad, Adres, ve Bağlı Oldukları Baro
Failin/Faillerin, Varsa Kanuni
Temsilcilerin Ad, Soyad ve Adresi :
Avukat(lar)ın Ad, Soyad ve Adresi :
Mağdurun/Mağdurların, Varsa Kanuni
Avukatların Ad, Soyad ve Adresi :
Uzlaşma Konusu Suç :
Uzlaşma Müzakerelerinin Yapıldığı Yer ve Tarih :
Müzakere Sayısı I. II. III. IV.
Taraflar Müzakereler Sonucu Anlaşmaya Varamadılar, …/…/200...
Uzlaştırıcı Fail/Failler Mağdur/Mağdurlar
Taraflar Müzakereler Sonucu Anlaşmaya Vardılar, …/…/200...
Giderim Şeklinin Para Olarak Belirlenmesi Hâlinde, Fail Tarafından Ödenmesi Konusunda Tarafların Üzerinde Anlaştıkları Maddi/Manevi Zarar Tutarı :
TCK madde 253 – (Değişik: 6/12/2006-5560/24 md.)
(1) Aşağıdaki suçlarda, şüpheli ile mağdur veya suçtan zarar gören gerçek veya özel
hukuk tüzel kişisinin uzlaştırılması girişiminde bulunulur:
8. Ticari sır, bankacılık sırrı veya müşteri sırrı niteliğindeki bilgi veya belgelerin
c) (Ek: 24/11/2016-6763/34 md.) Mağdurun veya suçtan zarar görenin gerçek veya özel
geçmeyen hapis veya adli para cezasını gerektiren suçlar.
(2) Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olanlar hariç olmak üzere; diğer
kanunlarda yer alan suçlarla ilgili olarak uzlaştırma yoluna gidilebilmesi için, kanunda açık
hüküm bulunması gerekir.
(1) Bu madde başlığı “Uzlaşma” iken, 24/11/2016 tarihli ve 6763 sayılı Kanunun 34 üncü
maddesiyle metne işlendiği şekilde değiştirilmiş, aynı maddenin birinci fıkrasının (b) bendine
mevcut (2) ve (3) numaralı alt bentlerinden sonra gelmek üzere (3), (5) ve (6) numaralı alt
bentler eklenmiş ve diğer alt bentler buna göre teselsül ettirilmiştir.
(3) Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olsa bile, (…)(1) cinsel
dokunulmazlığa karşı suçlarda, uzlaştırma yoluna gidilemez. (Ek cümle: 26/6/2009 - 5918/8
md.) Uzlaştırma kapsamına giren bir suçun, bu kapsama girmeyen bir başka suçla birlikte
işlenmiş olması hâlinde de uzlaşma hükümleri uygulanmaz. (1)
(4) Soruşturma konusu suçun uzlaşmaya tâbi olması ve kamu davası açılması için yeterli
şüphenin bulunması hâlinde, dosya uzlaştırma bürosuna gönderilir. Büro tarafından
görevlendirilen uzlaştırmacı, şüpheli ile mağdur veya suçtan zarar görene uzlaşma teklifinde
bulunur. Şüphelinin, mağdurun veya suçtan zarar görenin reşit olmaması halinde, uzlaşma teklifi
kanunî temsilcilerine yapılır. Uzlaştırmacı, uzlaşma teklifini açıklamalı tebligat veya istinabe
yoluyla da yapabilir. Şüpheli, mağdur veya suçtan zarar gören, kendisine uzlaşma teklifinde
bulunulduktan itibaren üç gün içinde kararını bildirmediği takdirde, teklifi reddetmiş sayılır. (2)
(5) Uzlaşma teklifinde bulunulması halinde, kişiye uzlaşmanın mahiyeti ve uzlaşmayı
kabul veya reddetmesinin hukukî sonuçları anlatılır.
(6) Resmî mercilere beyan edilmiş olup da soruşturma dosyasında yer alan adreste
bulunmama veya yurt dışında olma ya da başka bir nedenle mağdura, suçtan zarar görene,
şüpheliye veya bunların kanunî temsilcisine ulaşılamaması halinde, uzlaştırma yoluna
gidilmeksizin soruşturma sonuçlandırılır.
(7) Birden fazla kişinin mağduriyetine veya zarar görmesine sebebiyet veren bir suçtan
dolayı uzlaştırma yoluna gidilebilmesi için, mağdur veya suçtan zarar görenlerin hepsinin
uzlaşmayı kabul etmesi gerekir.
(8) Uzlaşma teklifinde bulunulması veya teklifin kabul edilmesi, soruşturma konusu suça
ilişkin delillerin toplanmasına ve koruma tedbirlerinin uygulanmasına engel değildir.
(10) Bu Kanunda belirlenen hâkimin davaya bakamayacağı haller ile reddi sebepleri,
uzlaştırmacı görevlendirilmesi ile ilgili olarak göz önünde bulundurulur.
(11) Görevlendirilen uzlaştırmacıya soruşturma dosyasında yer alan ve Cumhuriyet
savcısınca uygun görülen belgelerin birer örneği verilir. Uzlaştırma bürosu uzlaştırmacıya,
soruşturmanın gizliliği ilkesine uygun davranmakla yükümlü olduğunu hatırlatır. (3)
(12) Uzlaştırmacı, dosya içindeki belgelerin birer örneği kendisine verildikten itibaren en
geç otuz gün içinde uzlaştırma işlemlerini sonuçlandırır. Uzlaştırma bürosu bu süreyi en çok
yirmi gün daha uzatabilir. (3)
(1) 24/11/2016 tarihli ve 6763 sayılı Kanunun 34 üncü maddesiyle, bu fıkrada yer alan “etkin pişmanlık
hükümlerine yer verilen suçlar ile” ibaresi madde metninden çıkarılmıştır.
(2) 24/11/2016 tarihli ve 6763 sayılı Kanunun 34 üncü maddesiyle, bu fıkrada yer alan “hâlinde, Cumhuriyet
savcısı veya talimatı üzerine adlî kolluk görevlisi” ibaresi “ve kamu davası açılması için yeterli şüphenin
bulunması hâlinde, dosya uzlaştırma bürosuna gönderilir. Büro tarafından görevlendirilen uzlaştırmacı”
şeklinde ve “Cumhuriyet savcısı” ibaresi “Uzlaştırmacı,” şeklinde değiştirilmiştir.
(3) 24/11/2016 tarihli ve 6763 sayılı Kanunun 34 üncü maddesiyle, bu fıkrada yer alan “Cumhuriyet savcısı”
ibaresi “Uzlaştırma bürosu” şeklinde değiştirilmiştir.
(13) Uzlaştırma müzakereleri gizli olarak yürütülür. Uzlaştırma müzakerelerine şüpheli,
mağdur, suçtan zarar gören, kanunî temsilci, müdafi ve vekil katılabilir. Şüpheli, mağdur veya
suçtan zarar görenin kendisi veya kanunî temsilcisi ya da vekilinin müzakerelere katılmaktan
imtina etmesi halinde, uzlaşmayı kabul etmemiş sayılır.
(14) Uzlaştırmacı, müzakereler sırasında izlenmesi gereken yöntemle ilgili olarak
Cumhuriyet savcısıyla görüşebilir; Cumhuriyet savcısı, uzlaştırmacıya talimat verebilir.
(15) Uzlaşma müzakereleri sonunda uzlaştırmacı, bir rapor hazırlayarak kendisine verilen
belge örnekleriyle birlikte uzlaştırma bürosuna verir. Uzlaşmanın gerçekleşmesi halinde,
tarafların imzalarını da içeren raporda, ne suretle uzlaşıldığı ayrıntılı olarak açıklanır. (Ek cümle:
24/11/2016-6763/34 md.) Uzlaştırma bürosu soruşturma dosyasını, raporu ve varsa yazılı
anlaşmayı Cumhuriyet savcısına gönderir. (1)
(16) Uzlaşma teklifinin reddedilmesine rağmen, şüpheli ile mağdur veya suçtan zarar
gören uzlaştıklarını gösteren belge ile en geç iddianamenin düzenlendiği tarihe kadar Cumhuriyet
savcısına başvurarak uzlaştıklarını beyan edebilirler.
(17) Cumhuriyet savcısı, uzlaşmanın, tarafların özgür iradelerine dayandığını ve edimin
hukuka uygun olduğunu belirlerse raporu veya belgeyi mühür ve imza altına alarak soruşturma
dosyasında muhafaza eder.
(19) Uzlaşma sonucunda şüphelinin edimini def’aten yerine getirmesi halinde, hakkında
kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir. Edimin yerine getirilmesinin ileri tarihe bırakılması,
takside bağlanması veya süreklilik arzetmesi halinde, 171 inci maddedeki şartlar aranmaksızın,
şüpheli hakkında kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı verilir. Erteleme süresince
zamanaşımı işlemez. Kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararından sonra, uzlaşmanın
gereklerinin yerine getirilmemesi halinde, 171 inci maddenin dördüncü fıkrasındaki şart
aranmaksızın, kamu davası açılır. Uzlaşmanın sağlanması halinde, soruşturma konusu suç
nedeniyle tazminat davası açılamaz; açılmış olan davadan feragat edilmiş sayılır. Şüphelinin,
edimini yerine getirmemesi halinde uzlaşma raporu veya belgesi, 9/6/1932 tarihli ve 2004 sayılı
İcra ve İflas Kanununun 38 inci maddesinde yazılı ilam mahiyetini haiz belgelerden sayılır.
(20) Uzlaştırma müzakereleri sırasında yapılan açıklamalar, herhangi bir soruşturma ve
kovuşturmada ya da davada delil olarak kullanılamaz.
(21) Şüpheli, mağdur veya suçtan zarar görenden birine ilk uzlaşma teklifinde
bulunulduğu tarihten itibaren, uzlaştırma girişiminin sonuçsuz kaldığı ve en geç, uzlaştırmacının
raporunu düzenleyerek uzlaştırma bürosuna verdiği tarihe kadar dava zamanaşımı ile kovuşturma
koşulu olan dava süresi işlemez. (1)
(1) 24/11/2016 tarihli ve 6763 sayılı Kanunun 34 üncü maddesiyle, bu fıkralarda yer alan
“Cumhuriyet savcısına” ibareleri “uzlaştırma bürosuna” şeklinde değiştirilmiştir.
(22) (Değişik birinci cümle: 24/11/2016-6763/34 md.) Uzlaştırmacıya Adalet Bakanlığı
tarafından belirlenen tarifeye göre ücret ödenir. Uzlaştırmacı ücreti ve diğer uzlaştırma giderleri,
yargılama giderlerinden sayılır. Uzlaşmanın gerçekleşmesi halinde bu giderler Devlet Hazinesi
(23) Uzlaşma sonucunda verilecek kararlarla ilgili olarak bu Kanunda öngörülen kanun
(24) (Değişik: 24/11/2016-6763/34 md.) Her Cumhuriyet başsavcılığı bünyesinde
uzlaştırma bürosu kurulur ve yeteri kadar Cumhuriyet savcısı ile personel görevlendirilir.
Uzlaştırmacılar, avukatların veya hukuk öğrenimi görmüş kişilerin yer aldığı, Adalet Bakanlığı
tarafından belirlenen uzlaştırmacı listelerinden görevlendirilir. Uzlaştırmacı, hazırladığı raporu,
tutanakları ve varsa yazılı anlaşmayı büroya gönderir. Uzlaştırma süreci sonunda soruşturma
dosyaları, uzlaştırma bürosunda görevli Cumhuriyet savcıları tarafından sonuçlandırılır.
(25) (Ek: 24/11/2016-6763/34 md.)Uzlaştırmacıların nitelikleri, eğitimi, sınavı, görev ve
sorumlulukları, denetimi, eğitim verecek kişi, kurum ve kuruluşların nitelikleri ve denetimleri ile
uzlaştırmacı sicili, uzlaştırmacılar ve eğitim kurumlarının listelerinin düzenlenmesi, Cumhuriyet
başsavcılığı bünyesinde kurulan uzlaştırma bürolarının çalışma usul ve esasları, uzlaştırma teklifi
ile müzakere usulü, uzlaştırma anlaşması ve raporda yer alacak konular ile uygulamaya dair diğer
hususlara ilişkin usul ve esaslar, Adalet Bakanlığınca çıkarılan yönetmelikle düzenlenir.
(1) Kamu davası açıldıktan sonra kovuşturma konusu suçun uzlaşma kapsamında
olduğunun anlaşılması halinde, kovuşturma dosyası, uzlaştırma işlemlerinin 253 üncü maddede
belirtilen esas ve usûle göre yerine getirilmesi için uzlaştırma bürosuna gönderilir. (1)
(2) Uzlaşma gerçekleştiği takdirde, mahkeme, uzlaşma sonucunda sanığın edimini
def’aten yerine getirmesi halinde, davanın düşmesine karar verir. Edimin yerine getirilmesinin
ileri tarihe bırakılması, takside bağlanması veya süreklilik arzetmesi halinde; sanık hakkında, 231
inci maddedeki şartlar aranmaksızın, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilir. Geri
bırakma süresince zamanaşımı işlemez. Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar
verildikten sonra, uzlaşmanın gereklerinin yerine getirilmemesi halinde, mahkeme tarafından, 231
inci maddenin onbirinci fıkrasındaki şartlar aranmaksızın, hüküm açıklanır.
(1) 24/11/2016 tarihli ve 6763 sayılı Kanunun 35 inci maddesiyle, bu maddenin birinci fıkrasında
yer alan “uzlaştırma işlemleri” ibaresi “kovuşturma dosyası, uzlaştırma işlemlerinin”
şeklinde ve “göre, mahkeme tarafından yapılır.” ibaresi “göre yerine getirilmesi için
uzlaştırma bürosuna gönderilir.” şeklinde değiştirilmiştir.
Madde 255 – (1) Aralarında iştirak ilişkisi olsun veya olmasın birden çok kişi tarafından
işlenen suçlarda, ancak uzlaşan kişi uzlaşmadan yararlanır.
"Son Değişikliklerle Türk Ceza Sisteminde Uzlaştırma ---------Av. K. Şahin Aksu" başlıklı makalenin tüm hakları yazarı Av. K. Şahin Aksu'e aittir ve makale, yazarı tarafından Türk Hukuk Sitesi (http://www.turkhukuksitesi.com) kütüphanesinde yayınlanmıştır.
* Son okunma 8 saat 59 dakika 52 saniye önce.
* Ortalama Günde 53,67 okuyucu.
* Karakter Sayısı : 18611, Kelime Sayısı : 2420, Boyut : 18,17 Kb.
* Makale No : 2073
THS Sunucusu bu sayfayı 0,02560091 saniyede 14 sorgu ile oluşturdu.