Bronhit - Wikipediıa
Bronhit (lat. bronchitis, bronh + -itis — sowuklama) — bu bronhlaryň sowuklamasydyr. Bronhitde esasan hem bronhlaryň nemli bardasy zeperlenıär. Dem alyş bilen bagly keselleriň arasynda bronhit iň köp duş gelıän keseldir. Bronhitiň özbaşdak, bir-birinden tapawutlanıan dowamly we ıiti görnüşi bolıar.
İiti bronhitiň esasynda respirator wiruslar zerarly döreıän bronhlaryň nemli bardasynyň alawlama ıagdaıy ıatyr. Respirator wiruslaryna streptokokklar, pnewmokokklar, gemofiliıa taıajygy ıaly ıokançlyklar birigip bilıär. Şeıle hem traheit, laringit, rinofaringit ıaly keseller bilen ıüze çykyp bilıär.
Bronhitiň döremegine sowuklama, çilimkeşlik, alkogol içgiler, burundan dem almagyň bozulmagy, döş kapasasynyň şekiliniň üıtgimegi sebäp bolıar. Himiki (gyjyndyryjy gazlar) ıa-da fiziki (sowuk ıa-da yssy howa) täsirleriň netijesinde hem ıiti bronhit döräp biler.
Bronhit dürli şikeslendiriji maddalar arkaly hem ıüze çykıar. Şikeslendiriji madda dem alnanda, howa arkaly bronhlara düşıär. Mundan başga-da şol madda gan akymy (gematogen ıoly) ıa-da limfa akymy (limfogen ıoly) bilen bronhlara geçip bilıär. Netijede bronhlar, has takygy olaryň nemli bardasy çişıär we nemli iriňli bölünip çykma emele gelıär. Has agyr ıagdaılarda bronhlaryň nemli gatlagynda dargama ıagdaılary bolup geçıär.
Çişme zerarly bolup geçıän üıtgeşmeler we bronhlaryň gysylmagy netijesinde bronhial geçirijilik bozulıar (esasanam ownuk bronhlaryň şikeslenmesinde).
İokanç gelip çykyşly bronhit ıiti rinitiň we laringitiň esasynda başlanıar. İiti bronhit başlanda, adam özüni ıaramaz duııar, onuň döşi ıanyp duran ıaly bolıar.
Bronhitiň esasy alamaty – üsgülewükdir. Ol gury ıa-da gakylykly bolıar. İiti bronhitde üsgülewük tutgaıgörnüşli bolıar. Käte tutgaıgörnüşli üsgülewük şeıle bir güıjeıär, hatda kellagyryny hem döredip bilıär. Näsaglar ysgynsyzlyga, üşütmä, gyzgynynyň 37-38Сº ıetıändigine, kellagyra, damarlardaky (myşsalardaky) agyra arz edıärler. Auskultasiıa (diňläp barlamak usuly) geçirilende, agyr dem alyş we dagynyk gury hyžžyldy bellenilıär. Ganyň barlaglarynda kän bir üıtgeşmeler bolmaıar.
Kesel başlanyndan soň, goıy gakylyk emele gelıär we üsgülewük az-kem ıeňleıär. Näsagyň özüni duışy gowulaşıar. Adatça kesel bir-iki hepde dowam edıär. Emma üsgülewük bir aıa çekip bilıär.İiti bronhitde dem almak has kynlaşıar. İiti bronhit dowamly bronhite geçip bilıär.
Dowamly bronhit- bu maıda we ownuk bronhiolalaryň, iri bronhlaryň nemli bardalarynyň dowamly (ıyllap dowam edıän) gaınaglama keselidir.
Keseliň sebäpleri örän köpdür. has wajyp sebäler aşakda görkezilen:
-ıokanç mikrobedenjikler: stafilokkoklar, streptokokklar, pnewmokokklar.
-atmosfera howasynda pollıutantlaryň köp ıerinde ıaşalmagy;
-nesil yzarlama häsiıetiniň bolmagy.
Funksional häsiıeti boıunça dowamly bronhit bölünıär: obstruktiw we obstruktiw däl.
Obstruktiw dowamly bronhit-dem alyş ıollarynyň nemli gatlagynyň çişmegi we howa geçiriji ıollarynyň daralmagy bilen geçıär. Bu görnüşli keselde demgysma alamaty aıdyň göze görünıär.
Obstruktiw däl dowamly bronhit-bronhlarda dowamly gaınaglama hadysasynyň bolmagy bilen geçıär. Bu görnüşli keselde bolsa gakylyk köp bölünip çykıar.
Beıleki dowamly keseller ıaly, dowamly bronhitiň geçişi 2 döwürden ybarat. Olar:
Remissiıa döwründe näsag öz keseli barada bilenok, hiç hili agyry duıanok we öz zähmet ukyplylygyny saklaıar.
İitileşme döwründe gakylyk iriňli häsiıete eıe bolıar, mukdary köpelıär we dem alyş ıollarynyň obstruktiw zeperlenmegi esasynda demgysma bolıar. Keseliň başlan wagtyndan dem gysma ortaça 20-30 ıyldan soň ıüze çykıar.
Keseliň öňüni alyş çareleri:
-Yzygiderli bedenterbiıe maşklary etmek, bedeni berkitmek;
-Sinusit, rinit, laringit, ıiti bronhit ıaly keselleri doly we dogry bejermek;
-Hapa atmosfera howada işlenilıän zähmet şertlerini gowulandyrak, bolmasa gorag eşikleri, maska dakynmak;
-Sanitar-gigiıeniki kadalary berjaı etmek, otaglary çygly arassalamak, ıeljiretmek.
Last edited on 7 mart 2020, at 08:15
Bu sahypanyň iň soňky üıtgedilen gezegi: 08:15, 7 mart 2020.