﻿FOSFOR MUSTAFA SIDKI PAŞA - Soma Olay GazetesiSoma Olay Gazetesi
Bu haber 04 Ekim 2018 - 10:14 'de eklendi ve 1.220 kez görüntülendi.
Soma’nın yetiştirdiği en yüksek rütbeli devlet adamı ve bilim insanı. Soma’da okuma ve araştırma tutkusu ile başlayan yaşamını; bir vali bir general olarak taçlandıran bir ayakkabıcının çocuğu.
1821 (H.1238) yılında Soma’da dünyaya gelmiştir. Babası Soma esnaflarından Hacı Osman Ağa’dır. (1) 1837 yılında Mekteb-i Fünun-ı Harbiye’ye girerek, İrfiin-i Harbiye (Fen Bilimleri) sınıfından mezun olur. 1848 yılında Erkan-ı Harbiye Yüzbaşısı olur. 1853 yılında Mekteb-i Fünun-u Harbiye’de Taksim-i Arazi ve Topoğrafya bilimleri öğretmenliğine atanır. Öğretmenliği esnasında Topoğrafya ve matematik alanlarında bilimsel çalışmalar yaparak; Topoğrafya, Hazinetül Hesap kitaplarını yayınlar.
Bir çok görevi başarıyla tamamlayan Mustafa Sıdkı,1863/64 yılında feriklik (korgenaral) rütbesi ile Erzurum’a atanır. Burada 1869 yılında kadar müşirlik (mareşal-orgeneral) rütbesiyle 4. Ordu Komutanlığı görevini yürütür ve ardından 1870 yılında 4. Ordu komutanlığı görevi ile birlikte Erzurum valiliği görevini de üstlenir.
Özellikle Osmanlı vatandaşı Ermenileri kışkırtan Ruslar, Erzurum için büyük bir tehlike oluşturuyordu. Rus saldırılarına karşı Erzurum’u savunabilmek için gerekli tedbirlerin alınması, plan ve projelerin yapılması ve bir an önce uygulamaya geçilmesi gerekiyordu. Sultan Abdülaziz döneminde Mustafa Sıdkı Paşa başkanlığında kurulan bir komisyon tarafından Aziziye tabyaları olarak anılan tabyaların projeleri yapılarak yapımına başlanır. Arazi ve Topoğrafya uzmanı olan Mustafa Sıdkı Paşa, bu tabyaları; topoğrafya ve harp biliminin kuralları doğrultusunda, dönemin en donanımlı ve dayanıklı tabyaları olarak planlar ve Erzurum halkının gönüllü işçiliğiyle yapımına başlar.
1877-78 tarihinde Ruslarla yapılan savaşta çok çetin çatışmaların yaşandığı ve Erzurum halkının bir kahramanlık destanı yazdığı bu tabyalar henüz tamamlanmamışken Mustafa Sıdkı Paşa, 1871 yılında Bahriye Nazırlığı,1872 yılında Bosna Valiliği, 6. Ordu Komutanlığı ve Bağdat Valiliği görevlerine bulunur ardından,1873 yılında ikinci defa Erzurum valiliğine atanır. Burada bir yıl görev yaptıktan sonra 1873 yılında Şura-yı Devlet üyeliği ve sırasıyla Konya ve Trablusgarb Valiliği ile Dar-ı Şura-yı Askeriye üyeliği görevlerinden sonra 8 Mart 1879 tarihinde Erzurum valiliği görevine üçüncü kez atanır ve ölümüne kadar bu görevde kalır.
Çabuk sinirleniyor oluşu nedeniyle, kendisine “fosfor” lakabı verilmiş ve tarihe de bu lakabıyla geçen Mustafa Sıdkı Paşa (2), 27 Cemaziye’l- Evvel 1306 (19 Ocak 1890) tarihinde Erzurum’da hakkın rahmetine kavuşmuştur.(1)
Allah (c.c) rahmet eylesin. Kabri Erzurum Karskapı şehitliğindedir.
Fosfor Mustafa Sıdkı Paşa, Osmanlı Devleti tarafından Osmani ve Mecidi nişanları ve Madalya-i Hümayun ile ödüllendirildiği gibi Rusya Devleti tarafından Saint Andre Nişanı ve Fransa Devleti tarafından Lejyon dö Nor Nişanı ile ödüllendirilmiştir.
Fosfor Mustafa Sıdkı Paşa’nın Soma’da yaşayan aile efradı bulunmamaktadır.
1306- (M.1889) Salname-i Devlet-i Aliyye-i Osmaniyye
Erzurum Vilayeti Celilesi
Vali Mustafa Sıdkı Paşa
Fosfor Mustafa Sıdkı Paşa’nın Kabri ve Kitabesi (4)
Fosfor Mustafa Sıdkı Paşa’nın, Erzurum Karskapı Şehitliğindeki kabri.
Fosfor Mustafa Sıdkı Paşa’nın mezar taşı kitabesi:
‘La mevcude İlla Hü, ( Allah’tan başka varlık yoktur.)
Muşir-i Azamdan, (Büyük generallerden)
Merhum ve Mağfirunleh,
(Tarih satırı toprak altında kaldığından okunamadı.)
Bursalı Mehmed Tahir Efendi’nin yazdığı Osmanlı Müellifleri kitabındaki Fosfor Mustafa Sıdkı Paşa maddesi: (3)
1275 tarihinde mekteb-i harbiyeden neşet eden erkan-ı harbiye zabitanından olup, (Soma)lıdır. Muşirlik rütbe-i celilesini ihraz ederek 1304 senesinde Erzurum valiliğinde iken vefat eylemiştir. Başlıca Asarı: Topoğrafya, Hazinetül Hesap’dır. Livalığa kadar mekteb-i harbiyede muallimliği vardır.
Fosfor Mustafa Sıdkı Paşa’nın yazdığı kitabın Süleymaniye Kütüphanesindeki kaydı
Hasib Efendi 510.
Osmanlıca Fosfor Mustafa Sıdkı Paşa, 1304
Hazinetü’l-Hisab. / Fosfor Mustafa Sıdkı Paşa. — İstanbul : Matbaa-i Amire, 1290. 373 s.
1) Dr. Cengiz Çolakoğlu, Osmanlı Dev. Manisalı Mülki Amirler 2004
2) Prof. Dr. Enver Konukçu, Erzurum Gazetesi 2008
3) Bursalı Mehmed Tahir Efendi, Osmanlı Müellifleri
4) Fotoğraflar: Mustafa Bülent Bayraktar,Kaynak kişi, Erzurum’lu eğitimci
Bakınız: Sercan OKUR, Soma Olay Gazetesi, Somalı Valiler