İnsanlar yaşarken sosyal hayatında, iş hayatında ve özel hayatında her zaman bazı sorunlarla ve zorluklarla karşılaşmaktadır. Bazı insanlar yaşarken karşılarına çıkan zorluklarla ve sıkıntılarla baş etmeyi, onunla mücadele etmeyi başarabiliyor. Ancak bazı insanlar ise bu sıkıntılarla baş edemeyerek o sıkıntılarından kolayca kurtulamamaktadır. Bazı insanların kendilerini kolayca ifade ederek mükemmel performansa ulaşabildiğini fakat bazılarının ise olumsuz bir durum karşısında aynı performansı gösteremediğini görüyoruz.
Bizde bu soruların yanıtlarını bandırma devlet hastanesinde görev yapan Psikiyatri Uz. Dr. İlkay Başak’a Sorduk..
Uz. Dr Başak, “Basitçe insan ilişkilerinde performans kaygısı olarak tanımlayabileceğimiz sosyal fobinin toplumda görülme sıklığı azımsanamayacak ölçüdedir. Son çalışmalar yaşam boyu görülme sıklığının % 10'lar düzeyinde olduğunu ortaya koymaktadır. Gelişiminde genetik yatkınlık dışında benzer şikayetleri olan ebeveynlerden öğrenilmiş davranışlar ve aşırı eleştirici ama aynı zamanda kollayıcı eğitim tarzıyla özgüven gelişimi zedelenmesinin rolü olduğu yönünde görüşler öne sürülmektedir. Bu durum sıklıkla iş, akademik ve sosyal yaşamda sıkıntılara yol açabilir. Söz gelimi sosyal fobisi olan genç bir öğrenci çok iyi bildiği bir sorunun cevabını vermek için gönüllü olmaya çekinebilir yada kendisine söz verildiğinde bu kaygı yüzünden ideal performansını gösteremeyebilir, keza bir başka kişi iş yerinde rahatlıkla üstesinden gelebileceği işlere talip olmak konusunda çekimser
davranarak veya önemli bir toplantıda parlak bir fikrini ortaya koymaktan kaçınıp yükselme fırsatlarını kaçırabilir. Benzer sıkıntılı durumlar özel ve romantik yaşamında da söz konusu olabilir. Kişi eleştirileceği, hor görüleceği veya bir hata yapıp komik duruma düşeceği endişesiyle basit sosyal olaylardan bile uzak durma eğiliminde olabilir. Kalabalık bir restoranda yemek yemek veya bir bankaya para yatırmak, hele hele alışveriş sırasında fiyat pazarlığı yapmakta orantısız bir zorluk çekebilir. Şikayetler özellikle tanımadığı insanlar söz konusu olduğunda daha belirgindir. İletişim zorunda kalırlarsa temel sıkıntı ve heyecan belirtileri olan çarpıntı, terleme, kramplar, mide rahatsızlıkları ve ateş basması şeklinde bedensel durumlar gözlenebilir. Bu belirtiler endişe ve kaçınmasını daha da artırarak bir kısır döngü oluşturur. Bazen panik bozukluğu gibi benzer psikiyatrik
rahatsızlıklarla birliktelik de mümkündür. Sosyal fobi bu yönüyle bir çok psikiyatrik rahatsızlık gibi elbette hayatı tehtit etmeyen fakat yaşamın kalitesini önemli ölçüde bozan bir durumdur.
Özellikle genç bireylerde gerek olumsuz algısal kalıpların yerleşmemesi, gerekse sosyal kaçınmayla seyreden daha ciddi rahatsızlıkların ayırt edilmesi ve değerlendirilebilmesi için psikiyatrik takibin önemini vurgulamalıyız. Bununla birlikte tedavinin yaşı yoktur ve hiç bir yaş geç değildir. Elbette kişilik yapıları gereği herkesten aynı performans beklenemez ancak sosyal fobi bir kader değildir; sıklıkla gözlenen kendine ve performansına güvenle ilgili olumsuz algıları kıracak bilişsel terapi, kaçındığı durumlarla belli bir taktik plan dahilinde yüzleştirileceği minik ödevler içeren davranışçı terapi teknikleriyle ve kimi zaman da bunaltının yaratacağı kısır döngüyü kırmak adına
ilaçlardan destek alarak büyük ölçüde bu sorunu hafifletmek veya tamamen ortadan kaldırmak mümkündür.