Kapla bütün sokaklarımı azulejo! – ırmakozer.com
Gezi kültür mirası Kültür&Sanat mimari Sanat Şehirleri Tasarım
By Irmak Özer 17 Temmuz 2019 21 Eylül 2019
Kapla bütün sokaklarımı azulejo! yazısına bir yorum bırakın
Boş duvar kalmasın!
Hem pratik hem tarihi araçlar
Portekiz’de azulejolar sadece görsel bir güzellik olarak değil, döşendikleri Akdeniz evlerini serin tutabildikleri için aynı zamanda mimari bir araç olarak kullanılıyorlar. Dolayısıyla Portekiz’de bu çinileri kiliseler, sarayların yanı sıra, neredeyse her evin dış duvarlarında, okullarda, istasyonlarda, restorant ve barlarda görebiliyorsunuz.
Portekiz çinilerinin kendi stilini oluşturmaya başladığı 13. yüzyılda, aslen esinlenildikleri basit figürlü, dekoratif amaçlı Endülüs çinilerinden daha büyük bir amaca hizmet etmesi amaçlanmış. Bugün de özellikle büyük kamu binalarının, yoğunluklu olarak kiliselerin duvarlarını göz alıcı bir şekilde kaplayan mavi-beyaz çiniler; Portekiz’in tarihinden kareleri (savaşlar, zaferler, diğer ülkeler -özellikle İngilizler- ile dostlukları), büyük bir çoğunluğu katolik olan halka yönelik olarak İncil’den sahneleri ve tarih boyunca Portekizlilerin günlük yaşam aktivitelerini konu alıyor. Günlük aktivite sahneleri genellikle köy, kasaba gibi yerlerde geleneksel Portekizlileri, Portekiz’in geçim kaynağı olan tarım, şarap yapımı vs gibi işler üzerinde resmediyor. Yolda yürürken dar bir sokakta birden masmavi bir deniz gibi bu sahnelerin resmedildiği koskocaman bir duvar önünüze çıkıverdiğinde masal dünyasına girmiş gibi oluyorsunuz.
13-16. yüzyıllar arası hakim olan mavi-beyaz hikaye anlatımlı motiflerin yanına, 17. yüzyılda Hollanda porselenlerinin etkisiyle yine mavi-beyaz kuş, yunus gibi motifleri ve Portekiz’in sömürgelerinden Hindistan’dan gelen rengarenk kumaşların desenlerinin etkisiyle farklı renklerde çiçek, dal ve hayvan motifleri eklenmiş. 18. yüzyıla gelindiğinde azulejolar için Ustaların Devri (Ciclo dos Mestres) denilen altın devir yaşanıyor. Portekiz kolonilerinden Brezilya’nın da geleneği benimsemesi ve böylece çinilere artan talebi sayesinde hem tasarımda bir yükseliş sağlanıyor hem de seri üretime geçiliyor. Kiliseler, saraylar gibi özel yerler için tek tek elde yapılıp duvarlara yerleştirilen çinilerin popülerite ile sanatsal önemi artarken, diğer yandan da artık seri üretim ve daha ucuz maliyet sayesinde azulejolar Portekiz’de tüm şehirlerin duvarlarını süslemeye başlıyor. Ustaların Devri’nde António Pereira, Manuel dos Santos, António de Oliveira Bernardesve oğlu Policarpo de Oliveira Bernardes; sadece çinilere attığı baş harfleri ile bilinen usta PMP ve yardımcıları Teotónio dos Santos ve Valentim de Almeida; Bartolomeu Antunes ve öğrencisi Nicolau de Freitasbirçok gibi birçok çini sanatçısının adı duyuluyor ve bu sanatçılar kendilerine has teknikleri ile ün salıyor, yeni figürler ve tasarımlar çinileri zenginleştiriyorlar. Genelde barok stilin etkisindeki azulejolar, 18. yüzyılın ortalarında Rococo ve 20. yüzyılda Art Noveau akımlarının etkisi ile değişerek daha figüratif ve geometrik yeni tarzların da eklenmesiyle sonunda bugünkü stillerine kavuşuyor.
Dönüşü muhteşem olan bir gelenek
Azulejolar ve azulejolarla kaplı binalar, 20. yüzyıl Portekiz elitleri tarafından reddilmiş ve çiniler, fakir insanların zevki olarak kabul edilmiş. Dolayısıyla çini sanatı, gözden düşmüş bir sanat haline gelmiş. 1950’lerde Lizbon’un ilk metro istasyonu sırasında mimarlar hem az bakım gerektiren hem de insanları dış dünyadan ayırmayacak, soğuk olmayan bir iç tasarım peşine düşünce cevabı azulejolar da bulmuşlar ve böylece yeni tasarım azulejolar Portekizlilerin hayatına tekrar girmiş. Azulejoların muhteşem dönüşü ise 1998 Uluslararası Fuarı’nı (EXPO) Lizbon’un almasıyla gerçekleşmiş ve Portekizliler o şahane mirasları ile barışmaya ve fuar zamanı bu sanatlarını dünyaya tanıtmaya karar vermişler. Usta azulejo sanatçıları o dönem bir araya getirilmiş ve kültürün yeni nesillere aktarılması için çalışmalar başlatılmış. Lizbon’da bulunan dünyanın en büyük Portekiz çini koleksiyonuna sahip Museu Nacional do Azulejo’nun müdiresenin söylediği gibi, “Dünyada birçok ülke, çinilerin dekoratif olarak kullanıldığı kendine has çini sanatlarına sahip; fakat yalnızca Portekiz’de çiniler artık binaların bir yapı malzemesi gibi vazgeçilmez bir parçası.” O halde çini kültürüne aşina bizlere de çini sanatına yeni bir gözle bakmak ve Portekiz’in güzel sokaklı şehirlerinde ruhu dinlendirmek için bu şahane parçaları bir Akdeniz ziyaretinde görmek düşüyor!
Daha fazla azulejo görmek isterseniz Instagram hesabımdaki sabitlenmiş Azulejo hikayesine bakabilirsiniz: https://www.instagram.com/irmakocaniko/
Bu yazı 30 Haziran 2019’da Gazete Duvar‘da yayınlanmıştır: https://www.gazeteduvar.com.tr/yazarlar/2019/06/30/kapla-butun-sokaklarimi-azulejo/
Etiketler: Akdeniz ülkeleri Akdeniz şehirleri az-zallīj Azulejo çini Endülüs Featured mimari Portekiz Portekiz çinileri Portekiz kültürü Porto Porto gezi Porto gezi rehberi Porto gezilecek yerler Porto Portekiz İznik çinileri
Önceki Yazı Japonya’nın fena çocukları: Chim↑Pom
Sıradaki Yazı Dünya harikası, insan dehası: Capitolini Müzesi