"Ne kadar az önemsersen, o kadar çok hatırlarsın" | Bilim ve Bilim Adamı
Bellek, Diğer Kod, Hafıza, Hatırlama, nezih hekim, Öğrenme, S. NEZİH HEKİM, Serkan Kapancık
Nezih Hekim & Serkan Kapancık
Scientific American MIND’da (2016. February 29) “Ignoring Stuff Is Good for Your Memory” adlı ilginç bir yazı yayınlandı. Bu öğrenilen bilgilerin hatırlanmasına ilişkindi. Bu kısa, ancak düşündürücü yazıyı Nezih Hekim ve Serkan Kapancık sizlerle paylaşmak istedi.
Sadece bir kez yüksek sesle ve rastgele bir şekilde 1593657292759381380473 rakamlarının söylenildiğini varsayalım, bu rakamlardan kaç tanesini hızlı bir şekilde doğru bir sıra ile hatırlayıp tekrar söyleyebiliriz?
Psikologlar yaptıkları çalışmalar sonucunda şöyle bir sonuca varmışlar; insanlar ortalama olarak bu rakamlardan yalnızca 7 tanesini hatırlayabiliyor. Bu ortalama 7 rakamı, kişiden kişiye 2 artabiliyor ya da 2 azalabiliyor.
Diğer bir deyişle, bizlerin belleği bu rakamlardan yalnızca 5 ila 9’unu hatırlama kapasitesine sahip. Ancak denekler, bu sayıları 15, 93, 65, 72 gibi birimlere ayırıp yeniden hatırlamaya çalıştığında, hatırladığı rakam sayısı inanılmaz bir şekilde artıyor.
Günlük hayatımızda telefon numaralarını ezberlerken farkında olmadan bu ilişkiyi kurarız.
Bu yazıdan öğrendiğimiz kadarı ile, ön belleğimiz sınırlı bir kapasiteye sahip olmasına rağmen öğrenme sürecinde oldukça büyük bir öneme sahip. Ön belleğimiz, kaydedilen şeyleri büyüklüklerine, karmaşıklıklarına ve verdiğimiz öneme göre farklı bir düzen ve farklı bir kapasite ile kaydediyor. Ön bellek için beynin gösterge paneli de denilebilir. Ön bellek geçici bilgilerin konulduğu yerdir. Beyin, belki de bir başka bölgesi ile, bu geçici bilgilerin uzun süreli bellek gibi kalıcı bir yere konulup konulmayacağına karar veriyor olabilir. Ön belleğin kapasitesi kişiden kişiye oldukça farklılık gösteriyor. Yüksek kapasitedeki ön belleğin, yüksek zekaya karşılık geldiği düşünülüyor. Zeka işin içine girmesine rağmen, neden bazı insanlar diğer insanlarla karşılaştırıldığında ön belleklerinde daha fazla bilgiyi tutabiliyorlar?
Simon Fraser Üniversitesinden McDonald ve çalışma arkadaşları yaptıkları yeni bir çalışmada, bazı insanların, diğer insanlardan farklı olarak ön belleklerinde daha çok bilgiyi nasıl saklayabildiklerine ışık tuttu. Çalışmada, herhangi bir duruma dikkatini vermis olan bireylerin beyin dalgaları kaydedilerek durumla alakalı görsel hafızaları arasındaki farklılıklar incelendi. Bu noktada, bu çalışmada neden dikkat ile bellek arasındaki ilişki incelendi diye sorulabilir.
Dikkat ile bellek arasında ayrılmaz bir şekilde ilişki var. İnsanlar herhangi bir nesneye dikkatlerini verdiğinde o nesneyi hatırlaması kolaylaşıyor.
Dünyamızdaki tüm bilgilerin içinde yalnızca bir bilgiyi önemsemek, o bilgiye dikkatini vermek şeklinde tanımlanabilir. Fakat, herkes için dikkatini verme derecesinde farklılıklar vardır. Mc Donald ve arkadaşları yaptıkları çalışmada, düşük ön bellek kapasitesine sahip bireylerin dikkatlerini güçlü bir şekilde önemli gördükleri bilgiye veremediklerini, dikkatlerinin gereksiz bilgilere de dağıldığını ortaya koydu.
Projede yeralan doktora öğrencisi John Gaspar çalışmalarını ‘’Bu senin ne kadar alakalı (önemsediğin) bilgiyi hatırlayacağını göstermez, ancak, alakasız (önemsemediğin) bilgiye aldırmamak yararlıdır’’ sözleriyle özetlemiştir.
Mc Donald ve ark yaptığı çalışmanın sonuçlarına dayanarak, “dikkatimizi aslında önemsemediğimiz bilgilere ne kadar az dağıtırsak o kadar fazla sayıda önemsediğimiz bilgiyi hatırlarız” demektedir, bu önemsenen bilgi sevgilimizin bir telefon numarası ya da değer verdiğimiz birinin fotoğrafı olabilir. Bunu bu yazımızda “diğer kod” olarak isimlendirdik.
O dikkati, o önemsediğimizi soruyorsunuz değil mi?
Onun adı: Diğer Kod’dur
Bu yazı, “öğrenmek istediğinizin dışındakileri ne kadar az önemserseniz, öğrenmek istediğinizi de o kadar çok hatırlarsınız” başlığı ile de sunulabilirdi. Ancak yazı bu başlıkla sunulsaydı “bunu herkes bilir deyip” yazıyı sonuna kadar okumayabilir ve bu konuyu düşünmeyebilirdiniz. Bu başlıkla bizler, sizi şaşırtmak ve merak ettirmek istedik.
Aslında ezberlemeniz gereken sayı dizisine dikkatinizi topladığınızda, beyin için bu rakamlar tek tek olsa da, ikili, üçlü ya da dörtlü olarak dizilip yeni adlar alsa da, her biri beyin için ayrı bir yer kaplayan ve ayrı bir yere konulan parçalardır.
Bu rakamları beyniniz iki şekilde algılayabilir: “yan yana dizilmiş rakamlar ve benim ezberleme gücümü test etmek istiyorlar” ya da “bunlar bir şeylerin kodu, ama neyin?”
Sizin ezberleme gücünüzün test edildiğini düşünelim. Aşağıdaki 11 adet rakam ezber gücünüzü ölçmek için size sunuluyor.
Bu rakamlar; 01593657292, olarak yazabilir, veya,
0, 1, 5, 9, 3, 6, 5, 7, 2, 9, 2.
olarak, ya da
sıfır, bir, beş, dokuz, üç, altı, beş, yedi, iki, dokuz, iki,
olarak da yazabilir.
Bütün bu farklı sunuşlar, beyninizde zor ya da kolay öğrenmenize yol açacaktır.
01593657292, dendiğinde, bu beyin için 11 adet ezberlenmesi gereken parça sayısıdır (buna kodu oluşturacak olan sayılar da diyebilirsiniz).
0159 365 7292,
diğer bir sunuş şekli ile,
sıfır-yüzellidokuz, üçyüz-almışbeş, yetmişiki-doksaniki,
dendiğinde, ezberlenmesi gereken kod adedi 3’e inmektedir.
Bu basit kodlama sistemi, beynin nasıl öğrendiğine ışık tutabilir veya öğrencilerimize nasıl daha iyi öğreteceğimiz konusunda birşeyler düşündürebilir.
Hadi gruplama ile kod yazma iyi bir yöntem diyelim, pekii sadece öğrenmek istediğimiz şeye odaklanmamızı güdüleyen unsur nedir? İşte bu unsur, yukarıda da belirtildiği gibi, ikinci bir kodlama sistemidir. Telefon numaraları gibi bir sayı dizisini ezberlerken, sadece tek tek rakamları gruplara ayırarak, yeniden kodlayarak ezberlemiyor, o sayı dizisinin kime ait bir telefon olduğuna da bakıyoruz. Merak ettiğimiz birine mi ait? Bu sevdiğiniz biri olabilir. Yaşamsal olabilir…. Unutulmamalıdır ki, merak, hayatta kalmayı sağlayan “Diğer Kod’dur”. Bunu, kortekse ulaşan bilgilerin, kalıcı hafızaya alınmak üzere hipokampusa taşınmasına yol açan kodlar olarak da düşünebilirsiniz.