Hurma ağacı - Kocaeli Gazetesi
Makale Yazısı-22 Mar 2019 - 17:45
Önceden belirteyim; bu yazımın konusu Trabzon hurması olarak bilinen ve bilimsel adı Diospyros kaki olan hurma değil. Bu ağaç ülkemizin çeşitli yörelerine Trabzon’dan dağıldığı için adı öyle kalmıştır. Bilimsel anlamda hurma ile ilgisi yoktur. Antik çağlardan beri bilinen ve Trabzon hurması olarak tanımlanan meyvenin anavatanı Çin’dir. Japonya’da Nagazaki kentine atom bombası atıldığında etkilenmemiş olduğu için Uzak- Doğu ülkelerinde “Barış ağacı” olarak ün kazanmıştır. Oralarda “Tanrıların ekmeği” olarak da tanımlanmaktadır.
Ben Trabzon hurması için düzenlenmiş bir bilimsel toplantıda onun bu familyadaki 14 türden biri olduğunu öğrenmiştim. Benim çocukluğumda bir türü İzmit’te oldukça çoktu. Bu türde bilya büyüklüğünde meyveleri dal üstünde dizili durumdadır. Eskiden bunlar toplanır, tepsiye dizilir ve fırında pişirilip nefis bir tatlı yapılırmış. Ağacı o kadar kanaatkardır ki terkedilmiş arsalarda bile kendiliğinden yetişir ve araziyi adeta işgal ederdi.
Gelelim asıl hurmaya: Geçenlerde bilimsel araştırma yazıları arasında gezerken bu meyveye ilişkin bir araştırma gördüm ve tercüme edince çok şaşırdım. Kapsamlı bir araştırma olduğu için bu haftaya ancak ağacının özelliklerini ayırabildim.
Önceden şunu belirteyim ki halkımızın kabe hurması olarak bildiği hurma bilimsel adı Phoenix dactylifera L. olan bir palmiye türünün meyvesidir. Buradaki “dactylifera” kelimesi Yunancadaki parmak kelimesinden türemiştir. Zannedildiğine göre orijini İran körfezidir. M.Ö.4000 yılından beri Mezopotamya’dan Mısır’a kadar yetiştirilen bir ağaçtır. Araplar hurmayı sonradan Asya, Kuzey Afrika, İspanya ve İtalya’ya, İspanyollar da Meksika ve Kaliforniya’ya yaymışlardır.
Vahaların karakteristik bitkisi olan hurma ağacının kutsal yönleri de vardır: Bu bitkiye onur ve zaferin sembolik değeri olarak bakılırmış. Perslere göre verimliliğin sembolüdür. Kartacalılar tarafından paralarda ve anıtlarda, Yunan ve Latinler tarafından zaferleri kutlamak için süs olarak kullanılmıştır.
Hurma palmiyesi sıcak yerlerin ağacıdır. 30 m kadar boylanır. Soğuğa hassastır, ancak – 5 °C’ye kadar dayanabilir. Ama meyvelerinin olgunlaşması için düşük hava rutubeti ve 30-40 °C hava sıcaklığı gerekir. Sıcak yerlerde rutubet yüksek ise vejetatif olarak iyi gelişir ama meyve verimi çok azdır ve kalitesizdir. Ilıman iklimli yerlerde güneşe açık pozisyonda dikilir.
Ama bir başka önemli özelliği var: Hurma ağacı ya dişi ya da erkektir. Yani meyveyi sadece dişi ağaçlar verir. Bu nedenle yalnız başına dikilen dişi ağaç meyve vermez, yanında mutlaka bir erkek fidan olmalıdır. Bu şekilde dikilen dişi fidanları 8 yaşına gelince meyve vermeye başlar, 30 yaşında olgunluğa erişir ve 100 yaşını doldurduktan sonra kurumaya başlar. Ağaç başına yılda ortalama 270 kilo meyve verir.
Florina A. Silaghi . 2011. Alma mater studiorum-Universita di Bologna. Ingegneria Agraria. Applicazioni industriali e di ricerca della spettroscopia NIR per la valutazione di indici qualitatividi prodotti alimentari. .