Yaşamin dokusu Bilgi
Yaşamin dokusu PDF
Son değiştirilme 2016.04.22 11:03
, Biyoçeşitlilik - yaşam desteğimiz ‘ekosistem’
Doğa, nakışlarını örmek için yalnızca en uzun iplikleri kullanır, bu nedenle kumaşının her bir zerresinde tüm dokunun nasıl yapılandırıldığı görülebilir
Richard P. Feynman, Fizikçi ve Nobel Ödülü Sahibi
1960'lı yılların başında kuş cıvıltılarının, bitki türlerinin ve böceklerin
kaybolmaya başlaması üzerine yazar Aldous Huxley, şiire konu olan malzemenin yarısını
kaybettik yorumunu yapmıştır’.
Huxley, Amerikan biyoloji uzmanı Rachel Carson
tarafından yazılan, oldukça güçlü bir kitap olan ‘Sessiz
Bahar'ı henüz okumuştu. İlk defa 1962 yılında basılan kitap geniş kitleler
tarafından okunmuş ve değerlendirilmiştir ve kamunun dikkatinin böcek
ilaçlarının kullanımı, kirlilik ve genel olarak çevre konularına çekilmesine
yardımcı olmuştur. Meydana gelenleri abartmak yerine, Huxley'in kültürel
kayba yaptığı gönderme, çoğunlukla
açıklamakta zorlandığımız bir kelime ve kavram olan biyoçeşitliliğin özünü
ve ‘çeşitlilik’ olmak üzere iki kelimeden meydana gelir. Türler
içerisindeki ve arasındaki yaşayan tüm organizma çeşitlerini
ifade eder. Kısacası biyoçeşitlilik tüm formlarıyla doğayı temsil eder.
Bir ekosistem bir bitkiler, hayvanlar ve mikroorganizmalar topluluğudur ve
bunların ­çevreyle ilişkileridir. Bir bal arısıyla çayırdaki bir günebakan çiçeğinin buluşmasından, sürekli olarak
gerçekleşen hava, su ve toprak etkileşimlerine kadar ekosistemler dünyadaki
yaşamın temellerini oluşturur.
Biyoçeşitlilik tüm formlarıyla
doğayı temsil eder.Bir ekosistem bir bitkiler,
hayvanlar ,ve mikroorganizmalar
topluluğudur ve bunların çevreyle ilişkileridir.Bir ‘ekosistem hizmeti’ bize doğanın bahşettiği bir kaynak veya bir süreçtir. Ekosistem hizmetlerine örnek olarak gıda ve içme suyu temini, tarım ürünlerinin polenlerinin taşınması ve doğanın bize sağladığı
dinlendirici ve ruhani olanaklar gibi kültürel katkılar gösterilebilir.(3)
Arılar nektar toplarken, aynı zamanda bir
çiçekteki poleni diğer çiçeklere bırakır ve böylece polen taşınmasını
gerçekleştirir. Yeni çiçekler meydana gelir ve bunlar da üzerlerindeki hava ve altlarındaki toprak ve suyla etkileşime geçer. Ağaçları örnek alalım. Yaprakları soluduğumuz havayı temizlerken, kökleri besinleri
emmek suretiyle içtiğimiz suyu temizler. Kökler ayrıca ölseler bile toprağı bir
arada tutar ve canlılık verir. Bir ekosistemdeki ağaçları
yok ederseniz, kısa bir süre içerisinde hava, su ve toprak kalitesi etkilenecektir.
Buna karşılık, şehir içine bile ağaç dikerseniz bir etki yaratacaktır, örneğin
havayı temizleyecek ve hava kalitesini yükseltecektir.
Çoğunlukla görmezden gelsek de hepimiz bu
sistemin bir parçasını oluşturmaktayız. Atalarımızın bugün tarım
olarak adlandırdığımız faaliyetler ile besin üretmek için arılara, çiçek açan
bitkilere ve çayırlara müdahale ettiği ilk
günden bu yana biyoçeşitliliği şekillendirmekte ve değiştirmekteyiz. Tarımı
yapılan türler ve bitkiler parasal karşılıkları olan ürünler haline gelmiştir. Zamanla
tarımdan sanayileşmeye geçiş yapıldı
ve zorla da olsa doğadan da bu geçişi takip
Tüm bunlar artık bir kısır döngü halini almıştır,
tarım da dahil yaşamlarımızı endüstriyelleştirerek doğayı da
endüstriyelleştirdik. Kendimize ve ihtiyaçlarımıza göre karakteristikler
belirleyerek, pazarlama amacıyla böcekler, hayvanlar ve bitkiler yetiştirmeye
başladık. Biyolojik çeşitlilik hem
genel, hem de moleküler düzeyde risk altına
Doğa çoğunlukla bir lüks olarak algılanmıştır:
türlerin korunması çok
istenmektedir ve bazı türlerin yok olması oldukça trajik karşılanmaktadır,
ancak yine de insanların işlerini korumalarına ve gelirlerini arttırmalarına
yardımcı olduğu sürece ödenmesi
gereken bir bedel olduğu düşünülmektedir.
Gerçek aslında oldukça farklıdır. Arıları örnek
arı türlerinin Avrupa'nın birçok bölgesinde halihazırda nesli tükenmiş durumdadır. Arı popülasyonlarının hayatta kalması
çoğu zaman yeni cinslerin bu yabani türlere katılmasına neden
olmaktadır. Şu anda popülasyonlarının sayısı tüm dünyada büyük oranda düşmüştür. Arılar böcek ilaçlarından maytlara ve
genetik kodlarını zayıflatan hastalıklara kadar çok ciddi problemlerle karşı
karşıyadır. İngiliz Arı Yetiştiricileri Birliği
(BBKA) üyeleri tarafından gerçekleştirilen bir araştırmada 2007-2008 kışında bal arısı
sayısının %30 oranında azaldığı tespit edilmiştir. Bu da 2 milyardan fazla
arının yok olması ve ekonomide 54 milyon Pound'luk bir kayıp anlamına
Bu ve benzeri diğer örneklerden de anlaşıldığı
gibi, biyoçeşitliliğin yok edilmesi ekonomik gelişimin hızlanmasına
değil, tam tersine ekonominin altının oyulmasına neden olmaktadır.
2010 - biyoçeşitlilik halkın ilgisini çekmeye başladı
2002 yılında dünya genelinde hükümetler, 2010
yılına kadar biyolojik çeşitlilik kaybı hızını düşürmeyi taahhüt etmiştir.
Avrupa Birliği bir adım daha ileri gitmiş ve 2010 yılına kadar Avrupa'da
biyolojik çeşitlilik kaybını tamamen ortadan kaldırmaya söz vermiştir. Ancak,
Avrupa Çevre Ajansı (AÇA) tarafından gerçekleştirilen bir değerlendirme(1),
bazı alanlarda ilerleme kaydedilmesine rağmen, AB hedefinin
gerçekleştirilemeyeceğini göstermiştir. Ayrıca, biyolojik çeşitlilik kaybı daha
önce görülmemiş bir oranda devam etmektedir.
2010, Birleşmiş Milletler Uluslararası
Biyoçeşitlilik Yılı olarak ilan edilmiştir ve yıl boyunca yoğun
değerlendirmeler ve tartışmalar düzenlenecektir. Hedefin gerçekleştirilememiş
olması halihazırda biyoçeşitliliğin kurtarılması için atılması gereken adımlar
ile ilgili olarak AB içerisinde ciddi tartışmalar yaratmıştır.
Biyoçeşitliliğimize neler oluyor?
Avrupa, biyoçeşitliliğin korunması anlamında bazı
ilerlemeler kaydetmiştir. Son 30 yıl içerisinde Avrupa Birliği, biyoçeşitliliği
korumak amacıyla tüm Üye Ülkeler genelinde yaklaşık 25.000 korumaya alınan(2) alandan
meydana gelen bir ağ oluşturmuştur.
Bu da 880.000 km2, yani AB yüzölçümünün %17'sine karşılık gelmektedir. Natura 2000
olarak bilinen bu koruma alanları dünyadaki en büyük koruma alanı ağını meydana getirmektedir.
Atmosfere yapılan emisyonlar (hava kirliliği), tatlı
su kalitesi ve atık su artıma ile ilgili çıkartılan mevzuatlar da biyoçeşitliliğin korunması anlamında
olumlu sonuçlar doğurmuştur. Örneğin, Kuzey Avrupa'daki ormanların büyük ölçüde
zarar görmesine yol açan asit yağmurları artık bir problem olmaktan çıkmıştır. Halen
yapılması gereken birçok çalışma olmasına rağmen, tarım faaliyetleri çevredeki
arazi şartlarına daha uygun şekilde gerçekleştirilmeye başlanmıştır. Su
kalitesi tatlı sularda genel olarak iyileşmektedir.
Ancak, biyoçeşitlilik tüm ölçeklerde yok olmaya
devam etmektedir. Kuzey kutbu yaz mevsimi deniz buzu her geçen gün azalmakta ve incelmektedir. 2007
yılında deniz buzunun alanı, 1950'li yıllarda ölçülenin yarısı kadar
ölçülmüştür. Bu da buz içerisindeki mikroskobik yaşamdan kutup ayılarına ve
bölge halkına kadar o bölgede yaşayan tüm canlıları olumsuz etkilemektedir. İleriki
bölümlerde açıklandığı gibi, Avrupa sıra dağlarındaki buzullar da erimekte ve on milyonlarca Avrupalı
üzerinde ciddi sonuçlara neden olmaktadır.
Dünya genelinde, bir milyardan fazla insan besinlerini ve geçimlerini balıkçılıktan karşılamaktadır. Ancak, mevcut tüm balık türlerinin yarısı tamamen tükenmiştir.
Mevcut eğilimin tersine
çevrilememesi durumunda, günümüzdeki ticari balık
alanlarının büyük bir bölümü 2050 yılına kadar yok olacaktır. Tekrar karaya
dönecek olursak, yağmur ormanları; gıda üretimi (örn. soya ve et üretimi) ve
tarımsal yakıt üretimi (örn. hurma yağı) için yok edilmektedir. Gelişmeler ormanların
sağladığı birçok değerli ekosistem hizmetini göz
Son 20 yıl içerisinde, Avrupa'daki kelebek
popülasyonları %60 oranında azalmıştır(3).
Kelebekler, oldukça güç fark edilen
birçok habitat değişimine karşı hassas olduklarından değerli çevre göstergeleri olarak
kabul edilir. Kelebeklerin yok olması, yalnızca başlangıç aşamasında olan, çok
daha büyük bir çevresel değişimin habercisidir.
Biyoçeşitlilik bizim için neden bu kadar önemli?
Biyoçeşitlilik yararlandığımız birçok ‘ekosistem
hizmetinin’ kaynağını oluşturmaktadır. Tarım ürünlerinin
polenlerinin taşınmasını sağlayan böcekleri, toprağı, ağaç kök sistemlerini ve
suyumuzu temizleyen kaya formasyonlarını, atıklarımızın
parçalanmasını sağlayan organizmaları ve soluduğumuz havayı temizleyen ağaçları düşünün. Doğanın değerini, güzelliğini ve
dinlenme amaçlı sunduğu olanaklarını düşünün.
Bunlar yeryüzündeki yaşamın devamını sağlayan ‘ekosistem
hizmetlerinden’ yalnızca bazılarıdır. Ancak, bu temel yaşam desteği
hizmetlerinin birçoğuyla bağlantımızı kaybetmiş durumdayız ve daha da kötüsü
bunları görmüyoruz, değerini anlamıyoruz ve anlamaya çalışmıyoruz. Yalnızca bu
gerçeğin bile doğal
dünyamız üzerinde oldukça büyük etkileri bulunmaktadır.
Çevresel mücadelenin değişen doğası
1960, 1970 ve 1980'li yıllarda çevre çoğu zaman farklı
sistemlerin bir toplamı olarak bilinmekteydi. Politika ve kampanyalar çoğu zaman havadaki duman, fabrikalar
tarafından akarsulara deşarj edilen kimyasallar, Amazon ormanlarının yok olması, kaplanların türlerinin tehlikeye girmesi ve
aerosol kutularındaki CFC'ler gibi spesifik problemler üzerinde
yoğunlaşmaktaydı. Nedenler doğrusal veya
spesifik olarak anlaşılmakta ve birbirinden ayrı olarak ele alınmaktaydı.
Günümüzde, çevre üzerindeki olumsuz etkileri farklı şekilde değerlendirmekteyiz.
Bu etkiler tek düze değildir veya herhangi bir coğrafi bölgede ayrı olarak ele
alınamaz. Bu etkiler genellikle doğrudan veya dolaylı
olarak insan faaliyetlerinden kaynaklanmaktadır.
Üretim, ticaret ve tüketim eğilimlerimiz bu bağlamda oldukça belirleyicidir ve
aynı zamanda toplumlarımızı desteklemekte ve yaşam tarzlarımızı, yaşam
kalitemizi ve çevremizi belirlemektedir.
Çocukların çizim kitaplarını
düşünün. Çocuklar bir numaralı noktadan başlayarak sayfadaki noktaları en
yüksek numaraya kadar birleştirerek resimler yaratır. Başlangıçta, görüntü
oldukça anlamsızdır, ancak daha sonra gerçek görüntü yavaş yavaş ortaya çıkmaya
karşı karşıya kaldığı kritik problemler, birbirinden
ayrı noktalardan ziyade artık genel bir görüntü halini almaya başlamıştır.
Henüz tam resmi elde edebilmiş değiliz, ancak resmi görmeye başladık.
Küreselleşen ekonomide üretimi, tüketimi ve ticareti sürdürebilmek için
doğayı yanlış kullandığımızdan dolayı biyoçeşitlilik endişe verici bir hızda
yok olmaktadır. Ağaçlarımızın ve
ormanlarımızın, suyumuzun, toprağımızın ve havamızın fiyatının düşük olması
veya hiç değer verilmemiş olması doğal sermayemize değer vermeme konusunda
yaptığımız hata anlamına gelmektedir.,
Bir ülkenin ulusal refahının o ülkenin ne kadar
üretim yaptığıyla ölçüldüğü ve artan çeyrek yıllık karların mevsimlerden daha
önemli olduğu bir ekonomide çoğu zaman doğayı görebilmek imkansızdır. Bu doğal sermayemiz henüz
sayfadaki noktalardan birini bile oluşturmamaktadır.
Tekrar silkelenmemiz ve olanakları kullanmamız
gereken bir zamandayız. Ekonomi, enerji, sağlık ve çevreyle ilgili karşı
karşıya olduğumuz problemleri düzeltebiliriz. Bunu
gelecek nesillere borçluyuz. İşe, doğal çevremiz hakkında hala
çok az şey bildiğimizi ve çevrenin ve çevre üzerindeki etkilerin karmaşıklığını
kabul ederek başlamamız
gerekmektedir. Tevazuumuzu yeniden kazanmalı
ve etrafımızdaki olaylara
tekrar meraklı bir gözle bakmaya
Biyoçeşitlilik ile ilgili daha fazla bilgi için AÇA
web sitesini ziyaret edin: http://www.eea.europa.eu/themes/biodiversity
Özel konu: iklim değişikliği ve
Ekosistemler genellikle oldukça esnek yapılardır.
Ancak, kırılma noktaları olarak adlandırılan belirli eşik değerleri aşıldığında, ekosistemler çökmeye
ve tamamen farklı durumlara dönüşmeye başlamakta ve insanlar üzerinde
önemli etkilere neden olmaktadır.
İklim değişikliği, hem yaşam kalitesini,
hem de ekonomiyi destekleyen temiz su ve verimli topraklar gibi hayati
ekosistem hizmetlerini tehlikeye
sokmaktadır. İklim değişikliğinin biyoçeşitlilik
üzerindeki etkilerini tam olarak bilemiyoruz. Ancak, çevreyi koruyacaksak
biyoçeşitlilik kaybının önlenmesi ile ikim değişikliğinin durdurulması
faaliyetleri mutlaka birlikte yürütülmelidir. Mevcut durumda toprak,
okyanuslar ve ormanlar tarafından atmosferden CO2 absorpsiyonu
gibi iklim değişikliğini sınırlandırmaya yardımcı olan ekosistem hizmetleri
de ciddi tehdit altındadır.
Yakın bir tarihte Avrupa'daki biyoçeşitlilik
durumunu değerlendirmek üzere
hazırlanan bir AÇA raporunda iklim değişikliğinin biyoçeşitlilik üzerinde
önemli bir etkiye sahip olduğu vurgulanmaktadır. ‘Avrupa
2010 biyoçeşitlilik hedefine yönelik ilerleme’(4)
başlıklı raporda Avrupa'da yaygın 122 kuş türü incelenmiş
ve bunlardan 92'sinin iklim değişikliğinden negatif etkilendiği, 30'unun ise
pozitif etkilendiği görülmüştür. Bu da iklim değişikliği nedeniyle Avrupa'da
biyoçeşitlilik ve ekosistemler üzerinde büyük değişikliklerin beklenmesi
Raporda ayrıca yeşil alanlardaki kelebeklerin ciddi şekilde yok olduğu; 1990 yılından bu yana
popülasyonlarının %60 oranında azaldığı ve
herhangi bir düzelme belirtisinin görülmediği belirtilmiştir. Bu etkinin
arkasındaki temel nedenin kırsal
arazi kullanımındaki değişiklikler, özellikle
de yoğunlaşan çiftçilik ve arazilerin çiftçiler tarafından terk edilmesi
olduğu düşünülmektedir. Avrupa'daki yeşil alanların büyük bir bölümünün insanlar
ve yetiştirdikleri hayvanlar tarafından aktif şekilde yönetilmesi
gerektiğinden, kelebeklerin yaşamları büyük ölçüde bu faaliyetlerin devam
2009, SEBI: http://www.eea.europa.eu/publications/progress-towards-the-european-2010-biodiversity-target
AÇA İŞARETLER 2010 - Biyoçeşitlilik, iklim değişikliği ve siz (TR)
Bu yıl İşaretler, suyun Alplerdeki buzullardan Kuzey kutbundaki tiyal tabakasına ve Ganj Nehrindeki deltalara kadar yolculuğuna tanıklık ediyor. Bilindik ve çok uzak yerlerde seyahat edeceğiz ve günlük yaşamın değişmez bileşenleri olan su, toprak, hava ve dünyadaki yaşamın dokusunu oluşturan hayvanlar ve bitkiler ile ilişkilerimizi nasıl yeniden inşa edebileceğimizi göreceğiz.
PDF generated on 2016.05.27 19:12
Yeşil bir ekonomi için atık yönetiminin ötesine geçmek Abonelikler