Download "Sistektomi sonrası. Üroonkoloji Derneği. Cevaplar ne kadar net? Dr. Gökhan Toktaş"
1 Sistektomi sonrası yaşam kalitesi Cevaplar ne kadar net? Dr. Gökhan Toktaş
2 Sistektomi Sorunlu altın Standart Kasa invaziv tümörlerde altın standart Doktora en sık sorulan soru: İdrarımı nasıl ve nereden yapacağım.? Diversiyon i tipi i kararı: Doktor ve hasta açısı Modern tıpta sadece yaşamı uzatmak değil, kaliteli yaşam sağlamak da artık öncül amaçlardan.
3 HRQOL (SİYK:Sağlıkla İlgili Yaşam Kalitesi) Günümüz tıbbında, onkoloji hastalarında yaşamı uzatmanın yanı sıra onlara kaliteli bir yaşam sağlayan tedavileri de sunmak birincil amaçlardan olmuştur. İşte bundan dolayı tedavi seçenekleri arasında seçim yaparken artık yukarıda bahsedilen etmeni de düşünmek şart olmuştur
4 Yaşam Kalitesi Ölçümü (yararları) Tedavinin (-) veya (+) etkileri üzerinde ek bilgi almak Hastalığın, yaşam kalitesine direkt etkisini tayin etmek Eğer seçenekler eşit yaşam süresi sunuyorsa tercih belirlemeyi kolaylaştırmak Prognostik bilgi sağlayabilmesi
5 Yaşam Kalitesi WHO ya göre fiziksel, ruhsal ve sosyal yönden iyi olma haline sağlık denir. Radikal sistektomi sonrası yukarıda sayılan etmenlerde değişiklik olması kaçınılmazdır.
6 Yaşam Kalitesi Ölçümü (ölçümdeki sorunlar) Anlaşılması güç jargon: Güvenirlik, validite vb. Ölçüm için altın standart olmaması Hastalara sorgulamada yapılan direkt etki Hastanın durumu hakkında karar verdirici olabilmesi Veri toplamada güçlük Veri analizinin güç olması
7 Yaşam Kalitesi Ölçümü (Metot açısından zorluklar) Gerekli açılardan bilgi alabiliyor mu? Sorgulama çalışma açısından gerekeni karşılıyor mu? Sorgulama güvenilir mi? Sorgulama geçerli mi? Sorgulama hassas mı? Sorgulama değişik lisanlarda yapılabiliyor mu? Sorgulama uygulanabilir mi?
8 Hasta Doktor Sosyal statü Yakın çevre İş Toplum Din Diversiyon Tipi Seçimi (Çok faktörlü)
9 Diversiyon Tipi Seçimi (Doktor Yönü) Prognostik faktörler Kendi cerrahi yeteneği Elindeki ameliyathane Hastane imkanları
10 Yaşam Kalitesi Çalışmaları (Parametre bolluğu) Genel sağlık durumu Fonksiyonel kapasite Vücut imajı Duygulanım fonksiyonları Kendini iyi hissetme durumu Mutluluk Entelektüel seviye Ağrı Bulantı-kusma Semptomların derecesi Bellek Mali durum İş becerisi
11 Yaşam Kalitesi Ölçümü (Araştırmalardaki sorunlar) Yaşam kalitesi çalışmaları çoğu zaman yukarıda sayılan parametrelerin çoğunluğunu veya bir kaç adedini kapsar. Halbuki çoğu araştırmacı hayat kalitesi kavramını çok geniş bir spektrumla tarif etmektedir. O zaman araştırmalar ne kadar tanımlayıcı veya güvenilir.?
12 Yaşam Kalitesi Ölçümü (Araştırmalardaki sorunlar) Yapılan bir çok çalışmada, bir çok yazar daha evvelki çalışmalarda kullanılan metottan farklı bir ölçme metodu geliştirmekte ve çalışmasını onun üzerine kurmaktadır. Yayımlanan bir çok tıbbi araştırmada yaşam kalitesi araştırmaları etrafında belirgin bir fikir birliği olmayıp, bir çoğu için karşıt görüşler bildirilmektedir
13 Yaşam Kalitesi Ölçümü (Tarihçe) İlk sınıflama 1937 de New York Belediyesi Sosyal Komitesi tarafından 1939 da NHA (New York Hearth Association) 1948 de David Karnofsky 2. Dünya Savaşı sırasında yaralanan askerlerin durumunu tarif etmek için PULSES (Üroloji açısından önemli)
14 Yaşam Kalitesi Ölçümü (Tarihçe) 1974 de Social Indicators Research adlı dergi (Sadece YK ile ilgili yazı kabul ediyordu) Yaşam kalitesinin araştırıldığı ilk hasta grubu 1966 da meme kanserli hastalar Yaşam ş kalitesi teriminin ilk kullanıldığı ğ makale 1966 yılında hemodiyaliz hastaları hakkında Tıpta ilk popüler olan ölçüm metodu 1976 da Baum tarafından yayınlanan Linear Analogue Self Assessment Scale FDA in önerisi ile 1986 yılında hipertansiyon ilacı ile ilgili yaşam kalitesine dair bir makale New England Journal of Medicine dergisinde yayımlandı
15 Yaşam Kalitesi Ölçümü Sağlıkla ilgili yaşam kalitesi sorgulamaları, tıbbi açıdan kişinin sadece o anki tıbbi durumunun yaşam kalitesine etkisini göstermekte ve sosyo-psikolojik açıdan da topluma da dayanan çok etmenli bileşenlere açık olduğu için bireyin yaşam kalitesini ölçmek ve tarif etmekte çok objektif olamamaktadır
16 İleal Loop ya da Kontinan Diversiyon, Hangisi? On yıl evveline kadar ülkemizde ileal loop yaygın (neredeyse standart) Günümüzde ameliyat mortalite ve morbiditesinin aynı olması açısından ortotopik mesane ameliyatlarının yaygınlaşması hastaların yaşam kalitesini yükseltmiştir Bu gerçekten böyle midir?. Bu diversiyonlar hakkında birbiri ile tamamen çelişen çok sayıda araştırma var
17 İleal Loop ya da Kontinan Diversiyon, Hangisi? Her iki diversiyonu karşılaştıran ilk çalışma Bjerre ve ark. yaptığıdır. (1994 Scand J Urol Nephrol) Bu çalışmada 38 ortotopik mesane ve 29 ileal loop. Retrospektif olarak 211 soruluk bir sorgulama. Sonuçta vücut imajı yönünden ortotopik mesane hastalarının yaşam kalitesi daha yüksek. Gündüz kontinanslarının, aynı yaş grubu sağlam insanlarla aynı olduğunu bildirmişlerdir.
18 İleal Loop ya da Kontinan Diversiyon, Hangisi? Hara ve ark. yaptığı diğer bir çalışmada 48 ortotopik mesane 37 ileal loop yapılmış hasta ile karşılaştırılmıştır. (BJU International 2002) SF-36 adlı 36 sorulu (hem fizyolojik hem de psiko-sosyal soru içeren bir test kullanıldı Yaşam kalitesi açısından önemli fark yok Benzer bir çalışmada 1987 de Skinner tarafından yapılmıştır ve aynı sonuç bulundu
19 İleal Loop ya da Kontinan Diversiyon, Hangisi? Mansonn ve ark. kontinan kütenaöz diversiyonlar, ortotopik mesane ile karşılaştırılmış (39 kontinan kütenaöz diversiyon ve 41 ortotopik mesane) (BJU Int 2002) FACT-B1 (Functional Assessment of Cancer Therapy-Bladder Cancer) ve HADS (Hospital Anxiety and Depression Scale) kullanılmış. Yaşam kalitesi açısından bir fark bulunmamıştır.
20 Türkiye'deki Çalışmalar Ülkemizde bu tür hasta grubu ile ilk yapılan çalışma Kulaksızoğlu ve ark. aittir. (TÜD 1999) 25 ileal loop ve 3 kontinan diversiyon yapılan hasta QLQ-C30 ve Beck depresyon skalası Hastalarda depresyon oranı normal popülasyona göre daha yüksek (%35)bulunmuştur. Sayı azlığı nedeniyle diversiyonlar arası bir karşılaştırma yapılmamıştır
21 Türkiye'deki Çalışmalar Kırkalı ve ark. 15 inkontinan diversiyonlu ve 19 kontinan diversiyonlu hasta (TÜD 2000) QLQ-30 kullanılmış Kontinan diversiyonların yaşam kalitesi açısından daha iyi bulunmuş
22 Türkiye'deki Çalışmalar Ağlamış ve ark. 25 ileal loop ve 14 kontinan diversiyonlu hastada (TÜD 2001) Vücut imajları karşılaştırılmış Beden Dismorfik fikbozukluk kölçeği kullanılmış Gruplar arasında fark bulunmamıştır. Yaşam kalitesi farkı yok denmiş
23 Kültür ve Din Farkı? Mansonn ve ark. yaptığı çalışmada İsveç ve İtalyan hasta grupları (tümü kontinan diversiyonlu hasta) karşılaştırılmış (BJU 2000) Sosyo-kültürel fark araştırılmış Yaşam kalitesi açısından fark yok Farklı dinlerde sonuç nasıl olurdu?
24 Sonuç Yaşam kalitesinin ölçülmesi ve buna dayalı objektif araştırma yapılması çok zordur. Yaşam kalitesinin tam ne olduğu ne hasta ne de doktor tarafından çok iyi bilinmemektedir Her bireyin ayrı sosyo-mediko-psiko-kültürel yapısı var Her vaka için karar ayrı olarak irdelenip verilmeli
25 Sonuç Kontinan diversiyon veya ileal loop arasında yaşam kalitesi açısından bir fark var mı? Sorusu hala açıktır ve muhtemelen de tam olarak cevaplanamayacaktır. Son Söz: Bireyin yaşam kalitesini kendisi belirler.
Radikal Sistektomi ve Diversiyon Sonrası Yaşam Kalitesi Quality of Life after Radical Cystectomy and Diversion
Derleme / Review DO I: 10.4274/uob.299 Üroonkoloji Bülteni 2015;14:55-60 Bulletin of Urooncology 2015;14:55-60 Quality of Life after Radical Cystectomy and Diversion Dr. Gökhan Toktaş, Dr. Emre Karabay