Hiperaktivite Tedavisi ankaracocukpsikologu
Hiperaktivite, önemli çocukluk bozukluklarından birisidir. Bazı uzmanlara göre var olmadığı iddia edilse de, Hiperaktivite minimal beyin anormal fonksiyonun sonucu meydana gelmektedir. Zayıf motor kontrole yol açmaktadır. Hiperaktivitenin dikkatte temel bir kusurdan kaynaklandığı düşünülmektedir. Bu nedenle dikkat eksikliği tek başına veya hiperaktivite ile birlikte adlandırılır.
DSM-4 e göre DEHB tanı ölçütleri şunlardır;
A-)Aşağıdakilerden 1 veya 2 vardır:
Aşağıdaki dikkatsizlik semptomlarından altısı(ya da daha fazlası)en az 6 ay süreyle, uyumsuzluk doğurucu ve gelişim düzeyine göre aykırı bir derecede sürmüştür:
Çoğu zaman dikkatini ayrıntılara vermez ya da okul ödevlerinde, işlerinde ya da dikkatsizce diğer etkinliklerde hatalar yapar.
Çoğu zaman üzerine aldığı görevlerde veya oynadığı etkinliklerde dikkati dağılır.
Çoğu zaman yönergeleri izlemez ve okul ödevlerini, ufak tefek işleri ya da işyerinde ki görevlerini tamamlayamaz.
Çoğu zaman sürekli mental çabayı gerektiren görevlerden kaçınır, bunları sevmez ya da bunlarda yer almaya karşı isteksizlerdir.
Çoğu zaman üzerine aldığı görevler yada etkinlikler için gerekli olan şeyleri kaybeder.(ör: oyuncaklar, kitaplar, kalemler, okul ödevleri ya da araç gereçler)
Günlük etkinliklerinde çoğu zaman unutkanlardır.
Aşağıdaki hiperaktivite –impulsive semptomlarından altısı(yada daha fazlası) en az 6 ay süreyle uyumsuzluk doğurucu ve gelişim düzeyine göre aykırı bir derecede sürmüştür.
Çoğu zaman, sakin bir biçimde, boş zamanları geçirme etkinliklerine katılma ya da oyun oynama zorluğu vardır.
B-) Bozulmaya yol açmış bazı hiperaktif-impulsif semptomlar ya da dikkatsizlik semptomları 7 yaşından öncede vardır.
C-) İki ya da daha fazla ortamda semptomlardan kaynaklanan bir bozulma vardır.
D-) Toplumsal, okuldaki ya da mesleki işlevsellikte klinik açıdan belirgin bir bozulma olduğunun açık kanıtları bulunmaktadır.
E-) Başka bir bozuklukla daha iyi açıklanamaz.
DEHB’nin üç alt tipi varıdır:
Dikkatsizliğin önde geldiği tip; Dikkatini görevlere odaklamada, detaylara dikkatini vermede ve görevleri dinlemede başarısızlıktan kaynaklanan okul ve iş ödevlerini tamamlamada ve öğrenmede problemleri vardır.
Hiperaktivite / İmpulsivitenin önde geldiği tip; aşırı aktif olma, rahat duramama, bazen de impulsif davranışlarla kendini gösterir.
Bileşik alt tip; Dikkat problemleri ve hiperaktiviteyi birlikte içerir.
Yapılan çalışmalarda dikkat eksikliği hiperaktivitesi olan çocukların daha zayıf kendilik kontrolü, daha çok dürtüsellik, uyuşukluk ve hayal kurma, daha ciddi agresif, karşıt olma ve antisosyal davranış gösterdikleri bulunmuştur. Dikkat eksikliğinde hayal kurmaya eğilim ve bilişsel uyuşukluk riski artmaktadır. Dikkati odaklamada güçlük ve sosyal geri çekilme, depresyon ve kaygı problemleri gözlenmektedir.
Ayrıca DEHB diğer bozukluklarla komorbidite de göstermektedir. Davranım bozukluğu, karşıt olma-karşıt gelme bozukluğu, duygu durum bozuklukları, kaygı bozuklukları, öğrenme bozuklukları, zeka geriliği ve borderline kişilik bozukluğu görülebilmektedir. Hiperaktif-dürtüsel grup, dikkat eksikliği olan gruba oranla daha agresiftir ve akranları tarafından daha çok reddedilmektedirler.
DEHB erken okul yıllarında daha çok teşhis edilmektedir. Çünkü 4-5 yaşlarında gelişimsel nedenlerden dolayı teşhis edilmesi güçtür. Çocuklar bu DSM-4 kriterlerini gösterebilirler. İkinci olarak; çocuklar okul çağına gelene kadar, dikkatini odaklama, uzun süre yerine oturma, bir görevi tamamlama gibi durumlarla karşılaşmamış olabilirler. Bu nedenle olası patoloji ancak okul çağında tespit edilebilmektedir.
Ayrıca pek çok öğretmen ve anne-babanın biraz hareketli çocuklarını hiperaktif olarak tanımlamaları da teşhiste problemlere neden olmaktadır. “Hangi çocuk hiperaktif, hangisi değil?” sorusu önem taşımaktadır. Bunun ayırtına varmak için dikkat edilmesi gereken noktalar şunlardır:
Normal çocuklar istendiğinde oturup, konsantre olabilirler. Oysa hiperaktif çocuklar bunu yapamazlar
Normal çocuklar hedefe yönelimlidirler ve davranışları üzerinde istemli kontrolleri vardır. Buna rağmen hiperaktif çocuklar nedensiz bir hareketlilik içindedirler ve öğretmen, anne-babalarının taleplerini yerine getirmek için davranışlarını kontrol edemezler.
Okul çağında ortaya çıkan bu bozukluk akademik başarıda bozulmaya neden olmaktadır. Bu çocuklar ayrıca arkadaşlarıyla kavga ederler ve popüler olmayan çocuklardır. Aşırı motor aktivite ergenlikte azalır, ama dikkat problemleri yetişkinlikte de devam eder. DEHB ile ilişkili problemler düşük başarı, zayıf kendilik imgesi ve azalmış sosyal ilişkileri içerir ve bunlar tüm hayat boyu devam edebilir. Sosyal ilişkilerdeki problemler çocukların davranışları nedeniyle çok fazla sevilmemelerinden kaynaklanmaktadır.
DEHB ilk okul çağlarında sıkça görülmektedir( %3–5 oranında). Erkek çocuklarda kız çocuklarına oranla 3-9 kat fazla gözlenebilmektedir. Erkeklerde daha çok agresif, dürtüsel davranışlar gözlenirken, kızlarda dikkatsizlik birincil tanıdır. 10–20 yaşları arasına bakıldığında erkeklerde keskin bir düşüş varken, kızlarda az miktarda gözlenmektedir.
DEHB’nin nedenleri tam olarak bilinmemekle birlikte, biyolojik ve çevresel etmenler birlikte rol oynamaktadırlar. Örneğin; güvenilmez aileler tarafından yetiştirilen çocukların DEHB geliştirmeleri daha olasıdır. Evlilik problemleri, boşanmalar ve sık taşınmalar nedenler arasındadır.
Biyolojik nedenlere bakıldığında DEHB’li çocukların akrabalarında da bu bozukluğa rastlandığı bulunmuştur. Ayrıca hiperaktif çocukların annelerinin zor bir hamilelik geçirdikleri bulunmuştur. Hamilelikte ilaç veya alkol kullanımı da nedenler arasındadır. Nörolojik bozukluklara da(felç gibi) yatkındırlar. Fakat DEHB’li çocuklar nörolojik zedelenmenin açık işaretlerini göstermezler. Böyle bir kanıta rastlansın ya da rastlanmasın DEHB’li çocukların sinir sistemlerinin daha az olgun olması muhtemeldir. Ayrıca beslenmeyle ilişkili olduğunu söyleyen uzmanlar da vardır.
Beyin görüntüleme tekniklerinin(EEG gibi) gelişimiyle birlikte dikkat süreçleriyle ilişkili olan beyin sol frontal ve sol parital bölgelerinde daha düşük aktivitenin olduğu saptanmıştır. Ayrıca beyinin iki yarım küresi, arasında iletişimi kolaylaştıran corpus collosum yapısında farklılıkların DEHB’de etkili olduğu bulunmuştur.
Merkezi sinir sistemini uyaran ilaçlar(stimülanlar) kullanılmaktadır. Hiperaktif çocuğun uyarıcılarla tedavi edilmesi ironiktir. Ayrıca DEHB’li çocukların tedavisinde bilişsel-davranışçı terapilerde kullanılmaktadır.
DEHB’li çocuklar ve gelecek:
Çocukların %50-80’i ergenlikte, %30-50’si yetişkinlikten DEHB gösterebilir. İş yaşamında sorunlar, düşük akademik başarı, düşük iş başarısı, negatif kendilik algısı, antisosyal davranışlar, madde kötüye kullanımı görülebilir.