Kardeş Kıskançlığı | Melekler Mekanı FORUM - 10 Aralık 2016
Anne babaların üstesinden gelmekte zorlandıkları eğitim problemlerinin başında kardeş kıskançlığı geliyor. Kutsal kitaplar, peygamber çocuklarının bile kardeş kıskançlığına yenik düştüklerini haber vererek, bizi bu konuda uyarıyor. Kardeş kıskançlığının önüne geçemediklerinden yakınan ve bizden yardım isteyen anne babalara soruyorum: “Kıskançlık kötü bir duygu mudur?” Hemen hepsi, “Evet, kötü bir duygudur” diyorlar. Eğer siz de aynı fikirde iseniz, bu makale sizin için yazılmış demektir.
Bazı eğitimciler insana doğuşta verilen duyguları iyi ve kötü olmak üzere iki gruba ayırırlar. Onlara göre, eğitimcinin görevi kötü duyguların yerine iyi duyguları yerleştirmektir. Çoğu anne baba da aynı kanaattedir. Çocuk eğitimine bu anlayışla yaklaştığımız zaman kötü olarak adlandırdığımız duyguları kınama, yasaklama ve inkâr yolunu seçiyoruz. Bu duyguları ifade eden çocuklarımıza, aynı ifadeleri tekrar etmemeleri için baskı uyguluyoruz. Herhangi bir sebeple annesine kızan bir çocuğa, “Ne kadar ayıp, insan anneye kızar mı! İyi çocuklar anneye kızmaz,” diyoruz. Eğer bir anne haksız yere çocuğunu cezalandırmış veya söz verdiği halde sözünü yerine getirmemiş ise, çocuğun kızarak bu davranışı protesto etmesi kadar normal birşey var mıdır? Çocuğun haklı öfkesini bastırmaya hakkımız yoktur. Konumuz olan kıskançlık duygusu da insanın gelişmesi için gereklidir. Bizden üstün olan insanları kıskanarak onların seviyesine yetişmek için var gücümüzle çalışırız. Çocuk için de durum aynıdır. Daha önce kendisine ait olan anne ve baba sevgisinin kardeşe yöneldiğini zanneder. Kıskandığı kardeşinden daha üstün olmaya gayret eder, böylece anne babanın kardeşe yönelen sevgi ve takdirini tekrar kendi tarafına çekmeye çalışır. Eğer çocuğun fıtrî olan kıskançlık duygusunu ifade etmesine izin vermez, kınama ve ayıplama yoluna gidersek kendisini suçlu hissetmesine yol açmış oluruz. Bu durumda çocuk, “Kıskanma kötü bir duygu ise, ben kötü bir çocuğum; çünkü kardeşimi kıskanıyorum” şeklinde bir kanaat geliştirecektir. Kendisini kötü hisseden bir çocuk, kardeşine iyi davranmayı düşünmeyecek, ona karşı düşmanca duygular besleyecektir. KARDEŞ KISKANÇLIĞININ BELİRTİLERİNE DİKKAT
Bazı anne babalar, çocuğun doğacak kardeşine karşı kıskançlığını en aza indirmek için aşırı bir ilgi ve sevgi gösterişine girer. “Sen her zaman bizim biricik çocuğumuz olarak kalacaksın, sana olan sevgimiz hiçbir zaman azalmayacak” derler. Yeni hediyeler alırlar; ayrı odada yatıyor ise kendi yatak odalarına alır, aralarında yatırırlar. Bütün bu yapay çabalara gerek yoktur, çünkü bir işe de yaramaz, aksine çocuğun şüphelerini artırır. Bir çocuk yeni doğan kardeşine karşı aşırı sevgi tezahürleri sergiliyor ise, kesinlikle rol yapıyordur ve bunun sebebi de anne babadır. Çünkü anne baba ona iyi çocukların kardeşini kıskanmaması ve sevmesi gerektiğini söylemişlerdir. Çocuk anne babasını memnun etmek için kıskandığı halde kıskanmamış gibi davranarak gerçeklerden kaçmakta, kaçış mekanizması olarak kıskançlığını sevgi ile yücelterek inkâr yolunu seçmektedir. “Ne cici, ne tatlı bir bebek değil mi anne? Aman dikkat et, öyle tutma, kardeşimi düşürürsün!” diyerek kardeşini seven ve koruyan bir rol takınır. Ancak çocuk zamanla, yine anne babanın davranışlarına bağlı olarak, bu kaçış mekanizmasının işe yaramadığını görecek; bastırdığı kıskançlık duygusu bütün şiddetiyle davranış bozukluğu olarak ortaya çıkacaktır. Davranış bozukluğu olarak ortaya çıkan kardeş kıskançlığını anne babaların teşhis etmesi kolay değildir. ‘Mutlu çağa dönüş arzusu’ adını verdiğimiz davranış bozukluğu en sık görülen kardeş kıskançlığı belirtilerindendir. Düzgün konuşan üç-dört yaşlarındaki bir çocuk birdenbire bebeksi konuşmaya başlar. Büyük ve küçük tuvalet ihtiyacını haber verdiği, hatta kendi başına giderebildiği halde altını ıslatmaya başlar. Uyku bozuklukları ve iştahta azalma başgösterir. Anne baba ortaya çıkan huysuzluklar, yaramazlıklar, bebeğin canını acıtmalar ve davranış bozuklukları karşısında sert tavır alır, ceza yoluna başvurursa; ortaya yeni ve daha ciddi davranış bozuklukları çıkacaktır.
KARDEŞ KISKANÇLIĞI İLE NASIL BAŞA ÇIKACAĞIZ? Davranış ve sözlerimizle çocuğun kıskançlık duygusunu empati ile karşılayacağız, yani kendimizi onun yerine koyarak anlayış göstereceğiz. O zaman çocuk kıskanma duygusunun kötü birşey olmadığını düşünüp rahatlayacak, suçluluk kompleksine kapılmayacaktır. Kardeşinin ağlamalarına sinirlendiğini ve onu sevmediğini söyleyen bir çocuğa annesi şöyle yaklaşabilir: “Demek kardeşinin ağlamalarına kızıyorsun? Doğrusu arasıra ben de kızıyorum, özellikle geceleri ağlayarak beni uykudan uyandırdığı zaman. Ancak ben onun annesiyim ve ona bakmak zorundayım. Sen de küçükken böyle ağlıyordun ve ben sana da annelik görevimi yapıyordum. Bazen birilerine kızmamız onu sevmediğimiz anlamına gelmez.” Çocuk annenin bu anlayışlı yaklaşımı karşısında sevmek kadar kızmanın da normal olduğunu öğrenecek, duygularını inkâr ve bastırmak yerine tanıma fırsatı bulacaktır.
KARDEŞ KISKANÇLIĞI​Aileye yeni bir bebek geldiği zaman önceden gelmiş olan çocukta bir takım tepkiler görülür. Bu dünyanın en doğal davranışıdır. Birisi karşınıza çıkıpta “Valla bebeğimiz doğduğu zaman abisi hiç kıskanmadı” gibi birşey söylüyorsa benim size tavsiyem buna inanmayın. Çünkü bu durum pisikolojik olarak mümkün değildir. Ya söyleyen durmun farkına varmamıştır ya da olduğu gibi anlatmıyordur.
Şöyle bir durum düşünün; kocanız o gün neşe içinde eve geliyor ve diyor ki “Canım, hani şu benim eski sevgilim Neşe vardı ya, artık o da bizimle yaşayacak. Emin ol sana olan sevgim hiç azalmayacak ama seninle ancak Pazartesi, Çarşamba ve Cuma günleri birlikte olabileceğim, Salı , Perşembe ve Cumartesi ise Neşe ile. Pazar günü içinse yazı tura atarsınız”.
Bu durumda siz kendinizi ne kadar kıskanmamış hissederseniz çocuk da yeni kardeş karşısında kendini o kadar kıskançlıktan uzak hisseder. Hele bir de bu Neşe evin baş köşesine kurulup size hiç yardım etmeden yan gelip yatıyorsa daha da öfke duyarsınız. İşte kardeşi doğan çocuk da aynı yıkılmışlığı, sevgisizliği ve haksızlığa uğramışlık duygusunu yaşar. Bu çerçevede gerçekçi olan şudur: Çocuğunuzun kardeşine yönelik kışkançlığını engelleyemezsiniz ancak bunu en aza indirgeyebilirsiniz.
Kardeş doğmadan bir ay kadr önce bu durumu çocuğa anlatın. Daha önceden bu anlatımı yapmak çocuğunuz için gereksiz bir bekleyiş sürecini beraberinde getirir, çocuğunuzun bekleme sabrını daha önceden anlatıp sınamayın. Siz durumu anlattığınızda, o zaten ev içindeki konuşmalar nedeniyle bu durumu anlamış olacaktır. Daha önce sorarsa, o zaman elbette daha önce anlatacaksınız. Bu aşamadan sonra çocuğun eline yeni doğmuş bir bebek boyutunda plastikten sağlam bir bebek ve bez, çamaşır, biberon vs. gibi oyuncaklar verin. Çocuğun davranışlarını gözleyin. Bebeği sevip bakıyor mu yoksa kafasına yumruğu çakıyor mu? Gebeliğin son bir ayını çocuğu bu şekilde alıştırarak geçirin.
Doğum için hastaneye gitmeden önce birkaç tane ucuz ama yeni plastik oyuncak alıp evin çeşitli yerlerine saklayın. Hastanedeyken de çocuğunuza haber gönderip kendisini bekleyen bu süprizleri bulmasını iletirseniz, terk edilmişlik duygusunu yaşamayacaktır. Yeni doğan bebekle eve döndüğünüzde öteki çocuğunuzla ilgilenecek zamanı ayırın.Ona olan sevginizin azalmadığını onu eskisi gibi sevdiğinizi, ilgilendiğinizi gösterin.
Okulöncesi dönemde çocuğun yeni kardeşe tepkisi genellikle iki şekilde olur. Birincisi kendisi bebekliğe dönme eğilimi gösterebilir. Bu son derece doğal bir korunma içgüdüsüdür. Çocuk tıpkı kardeşi gibi biberonla süt içmek, altını bağlatmak ister. Bu noktada anne-babalar “Sen artık büyüdün, ne ayıp” gibi şeyler söylememelidirler. En doğrusu çocuğu kendi haline bırakmaktır. Biberon istiyorsa verin eline, birkaç gün sonra kendiliğinden bırakacaktır. Çocuğun ikinci tepkisi ise kardeşine düşmence duygular beslemek ve ona kötü sözler söylemek olacaktır. Ana-baba bu tutumu da engellemeye çalışmamalıdır. “İnsan hiç kardeşine öyle şeyler söyler mi? Bak ne cici bebek. Sev onu” gibi şeyle söylemek yerine çocuğunuzun duygularını anlamaya çalışıp ona kendisini anlaması için yerdımcı olmanız çok daha sağlıklı olacaktır. Böylece onun bu olumsuz duygularından arınmasına yardımcı olursunuz. Hatta bazen onunla kardeşini çekiştirmeniz, kardeşe karşı bir çeşit yandaşlık kurmanızda fayda var. Mesela bebeğin agucuklarından sevimli birşey gibi bahsetmek yerine “Bak nasıl şaçmalıyor kardeşin” diyecek olursanız çocuk sizin ondan yana olduğunuza inanacak ve ihmal edilmişlik duyugusundan kurtularak kardeşine duyduğu tepki azalmaya başlayacaktır.
Kıskançlık sadece büyükten küçüğe yönelik değil bazı durumlarda ise küçükten büyüğe doğru da olabilir. Her ne şekilde olursa olsun bunu önlemek mümkün değildir sadece azaltmak olanağı vardır. Çocukların tüm derdi sizi paylaşamamaktır. Hergün tüm çocuklarınıza özel bir zaman ayırın. Göreceksiniz ki aralarındaki anlaşmazlıklar azalacaktır. Çünkü her biri sizin ona özel değer verdiğinizi ve önemsediğinizi anlayacak, rahatlayacaktır. Lütfen bu noktada “Ayy. Benim o kadar zamanım yok ki” gibi birşeyler söylemeyin. Ne yapın edin bu zamanı ayırın. Bir diğer yardımcı yöntem de çocuğunuzun arkadaşları ile birlikte olmalarını sağlamaktır. Geziye , yolculuğa bile çıkarken çocuğunuzun bir veya birkaç arkadaşını yanınıza alırsanız, çekişmelerin azaldığını göreceksiniz.
Ce: KardeŞ KiskanÇliĞi
emegine saglik canm,bende ikinci cocuk istiyorum kismetse,ama bnm kiz cok seviyor bebekleri bnce benm kiz kiskanmaz gibizaten sirf onun icin istiyorum valla,
Cevap: Kardeş Kıskançlığı