Tarih: 17.10.2019 00:00:02 / 272okunma / 0yorum
Konu oldukça zor ve anlatımı da oldukça karışık. O nedenle “Ama benim enflasyonum TÜİK´in açıkladığından daha yüksek” diyen herkes tane tane okuyarak olayı anlamaya çalışmalı.
Geçen yıl eylül ayında yaşanan yüzde 6,30´luk aylık artışın getirdiği baz etkisi bekleniyordu ama açıkçası bu kadar düşmez diyenlerin sayısı da oldukça fazlaydı.
Olayı şöyle izah edelim: 2017 Eylül ayında 100 lira olan ürünün fiyatı Eylül 2018´de 124,52 liraya yükseldi. Ve son bir yılda bu fiyat yüzde 9,262 artışla 136,05 liraya çıktı.
Mesela 2017 yılında gıda sektörü her 100 liramızın 21,77 lirasını kapsıyordu. Gıda sektörüne yapılan harcama oranı 2018 yılında yüzde 23,03´e ve 2019 yılında da yüzde 23,29´a yükseldi.
Son iki yılda gıda sektörünün payı 21,77´den 23,29´a yükselirken paydaki artış oranı yüzde 7,0 olmuştur. Oysa TÜİK hesaplarına göre ekmek tüketim harcama oranı 2,2212´den 2,1142´ye gerilemiştir. Ekmeğin ağırlık oranı gıda sektöründeki aynı oranda artsaydı 2,1142 yerine 2,2368 olacaktı. Böylece ekmek fiyatındaki son 1 yıllık yüzde 15,33 artış enflasyona 0,324 etki yapmayacak, yerine 0,343 etki yapacaktı. Yani sadece ekmek fiyatındaki ağırlık oyunu nedeniyle yıllık enflasyon 9,262 yerine 9,281 olacaktı.
Bu sadece ve sadece ekmek üzerine etkiyi veriyor. Enflasyon hesabının 400´den fazla ürün üzerinden hesaplandığını düşündüğümüzde ortaya ne kadar farklı bir tablo çıktığını bir düşünün.
2018 yılında ağırlık 0,1030 iken 2019´da ağırlık 0,1303´e yükseliyor. Çünkü bebek maması fiyatı son 1 yılda artmıyor, tersine fiyatı yüzde -14,40 azalıyor. Fiyatı düşen ürünün ağırlığı artınca da fiyat düşüşü enflasyonu daha şok düşürüyor.
Dana eti, kuzu eti ve tavuk eti. 2017 yılında 3,6278 olan harcama ağırlığı 3,7084´e çıkıyor. Çünkü 2018 yılında yüzde 10,82 fiyat artışı 2019 yılında yerini yüzde 3,68 fiyat artışına bırakıyor. Yani fiyatı çok artan ekmeğin ağırlığı düşerken, mesela fiyatı az artan et tüketiminin ağırlığı yükseliyor.
Ya da süt: 2018 yılında yüzde 26,83 artan fiyatlar 2019 yılında sadece yüzde 5,65 artıyor. Ama buna karşılık süt tüketim ağırlığı 2018 yılında 0,6156´dan 2019 yılında 0,6683´e çıkıyor. Yani birden vatandaşlar 2019 yılında süt tüketimine harcamalarını yüzde 23,4 artırmış oldular. Fiyatı düşen (veya daha az artan) ürünün enflasyonu etkileme oranı ne hikmetse TÜİK hesabında artış gösteriyor. Ama fiyatı aşırı yükselen ürünün ağırlığı da ne hikmetse düşüveriyor.
İşte size sadece gıda sektöründe 2018-2019´da fiyat değişimleri ve ağırlık oranları oynayan başlıca bazı ürünler yandaki tabloda:
Gelin asıl büyük olaya bakalım. TÜİK söylemi ile ‘sigara´ olayına.
Şimdi sıkı durun: yüzde 44,13 zam 0,5487 ağırlıkta kalsaydı yıllık enflasyonu 2,42 puan artıracaktı. Oysa sigaranın ağırlığı 3,8712´ye düşürülünce yüzde 44,13 zam enflasyonu sadece 1,708 puan artırmış oldu.
Sigaranın ağırlığı neden düştü veya neden her 5 içiciden 2´si sigarayı bıraktı? Çünkü ağırlığın 5,48´den 3,87´ye düşmesi ciddi bir kişinin sigarayı bıraktığına veya çok çok azalttığına işaret ediyor.
Anahtar Kelimeler: Enflasyon, hesabına, küçük, dokunuşlar