“kendiNİ feda etme duygusunun” KÖkenleri
Yüklə 123.11 Kb.
ölçüsü 123.11 Kb.
Nedir bu meselenin aslı? Epeydir kafamı kurcalayan bir konu bu, ama bir türlü sıra gelmiyordu yazmaya!. Hani tamam, 11 Eylülcüler falan gibi, dini inançlarından dolayı “cennete gitmek için” bu yola girenleri anlıyorduk; çünkü insan, “kendi nefsiyle varolarak doğaya-ilahi dengeye (Allah’a) karşı başkaldırdığı için” “cennetten kovulmuştu”;1 bu nedenle, “eğer nefsini-yani kendini- yok ederse, bunun ödülü tekrar kaybolan o cennete -o ilahi dengeye, yani Allah’a- kavuşmak” olacaktı!.
Daha önce şunları yazmışız bu konuda:2
“Bir nesnenin organizmayı etkilemesiyle başlayan herhangi bir süreci düşünüyoruz (bu nesnenin dışardan gelen bir nesne olmasıyla, daha önceden hafızada kayıt altına alınmış- zihinsel bir nesne olması arasında hiçbir farkın olmadığını biliyoruz). Örneğin gene, ormanda gezerken karşılaştığımız o yılan örneğini düşünelim. Burada süreç, ilk aşamada, daha biz ne olup bittiğini bile farketmeden, bilinç dışı olarak gerçekleşen bir reaksiyonla başlıyor, Thalamus 3 üzerinden, beyinde organizmanın savunmasından sorumlu bölge-alt sistem olan Amiygdala’ya 4 gelen informasyon, burada, belirli bir nöronal reaksiyon modelini aktif hale getirdiği zaman ortaya çıkan etkinlik 5, o an’a ilişkin olarak organizmal varlığı temsil eden bir ön benlik, bir “proto self” şeklinde ortaya çıkıyordu.6 Bir kopyası beyin kabuğuna -Çalışma belleğine- gönderilen bu nöronal reaksiyon modelinin, bir diğer kopyası da (elektriksel bir impuls şeklinde) Beyinkökü’ne (Hirnstamm’a) iletiliyor, buradan da, gerçekleştirmeleri gereken davranış modelleri olarak organlara gönderiliyordu. Daha sonra, organlardan gelen faaliyet raporlarıyla, Amiygdala tarafından buraya gönderilmiş olan reaksiyon modelinin (proto self), burada (Çalışma belleğinde) süperpozisyon yaparak birleşmesiyle ortaya çıkan aksiyon potansiyelinin ise, bizim benlik (self) adını verdiğimiz, organizmayı temsil eden instanzı oluşturduğunu biliyoruz. Bir girdi olarak Çalışma belleğine düşen bu instanzın- aksiyon potansiyelinin (benliğin), çalışma belleğinde çıktı-output olarak gerçekleşerek kendini ifade ederken, korkma duygusuyla birlikte kendinin farkına varmasından amaç, tamamen, bütün zihinsel kaynakların tek bir noktaya, benliğin kendi varoluş noktasına -nedenine- yöneltilmesidir. Çünkü, bir reaksiyon modeli olarak gerçekleşmek onun varoluş nedeni-biçimi iken, korku duygusunun altında yatan da, varolma, varlığını devam ettirebilme kaygısıdır. Dış dünyada (ya da organizmanın içinde bir yerde) ortaya çıkan bir etken organizmanın varlık şartını oluşturan denge durumunu tehdit etmektedir. Verilen mesaj budur. Organizma, varlığını sürdürebilmek için, ortaya çıkan bu etkene karşı bir reaksiyon oluşturarak, bozulan dengeyi muhafaza edebilmelidir. İşte, Çalışma belleği’nde ortaya çıkan korku duygusu bu dengenin yeniden kurulmasına yönelik bir uyarı sinyalidir. Gerçi organizma, ilk anda bilinç dışı bir ilk reaksiyonla (yılana basmamak için kenara sıçrayarak) bir tepki oluşturmuştur, ama bu tepkinin yeterli olup olmadığı henüz belli değildir. Evet, o ilk tepkiyle birlikte (kenara sıçranılarak) o an için tehlike atlatılmıştır, ama yılan halâ karşıda durmaktadır. Bu yüzden de, tehlikenin ortadan kalkıp kalkmadığı henüz belli değildir. İşte, korku tam bu anda ortaya çıkıyor ve bütün zihinsel kaynakları olayın aydınlatılması için harekete geçiriyor. Çalışma belleği’nde korku duygusu olarak ortaya çıkan (output)- elektriksel impuls yukardan aşağıya doğru (“Top-down processing”) bütün alt sistemleri harekete geçirerek (aktif hale getirerek) onlardan olaya ilişkin daha ayrıntılı raporlar ister. Duyu organlarından hafıza sistemlerine kadar beyindeki bütün alt sistemler tek bir olaya-nesneye konsantre olurlar. Duyu organlarından daha ayrıntılı raporlar gelmeye başlarken, hafıza da tekrar taranır, daha önceki deneyler yeniden gözden geçirilir, mevcut örnekler çalışma belleğine indirilerek bunlar tekrar incelenirler. Ve sonunda bir “karar verilerek” bu uygulamaya koyulur. Basit bir korku duygusuyla başlayan süreç, şu ya da bu şekilde bilinçli bir kararla sonuçlanır. Ve yeni, bilinçli davranışlar ortaya çıkarlar. Olay, bu olayla birlikte öğrenilen yeni bilgiler, yaşanılmış, yaşanılarak öğrenilmiş şeyler olarak daha sonraki süreçlerde de kullanılmak üzere hafızada kayıt altına alınırlar”. Mekanizma budur.
Organizma kendi içinde bir sistemdir, beyin ve organlardan oluşan bir AB sistemidir dedik. Ama o, aynı zamanda, sistem merkezinde temsil olunan varlığıyla, çevreyle birlikte oluşturulan bir başka sisteminin içinde, onun bir unsuru-parçası olarak da gerçekleşmektedir. Her sistem, kendisini meydana getiren parçalar (A ve B) arasındaki ilişkiden kaynaklanan orijinal bir BİRLİK ve MÜCADELE platformu olduğundan, organizma gibi organizma-çevre sistemi de kendi içinde bir birlik (denge durumu) ve mücadele (etkileşme) zeminidir.7 “Birlik”, yani ortaklaşa varoluş, taraflar arasındaki belirli bir denge durumuna denk düşer ve bu denge muhafaza edildiği sürece sistem varlığını sürdürebilir. “Mücadele” ise, bu denge bozulmaya başladığı zaman ortaya çıkar ve tarafların dengeyi bir şekilde tekrar kurma çabaları olarak anlam kazanır..
Organizma söz konusu olduğu zaman, sistemin içindeki denge durumunun (birlik zemininin) korunması ilkesine HOMÖOSTASE deniliyor.8 Bütün diğer sistemler gibi organizma da, son tahlilde, madde-enerjinin belirli bir yoğunlaşma biçimi olduğundan, korunmaya çalışılan “denge” de son tahlilde bir enerji alış-verişi dengesidir. Sistemin belirli bir “an”da sahip olduğu enerji dış dünyayla ilişkiye bağlı olarak değişime uğradığından, sistem sürekli olarak bu dengeyi koruma mücadelesi içinde varolmaktadır..
Duygulara gelince! Bütün mesele organizmanın içinde bulunduğu dengenin bozulmasıyla ilgilidir! Duygular, bu dengenin bozulduğunu ilân eden bir alârm sistemi olarak ortaya çıkıyorlar; ama onlar aynı zamanda dengenin yeniden kurulması için Homöostase mekanizmasını harekete geçiren, bütün beyinsel-zihinsel kaynakları bu noktaya yönelten bir organizatör, bir itici güç rolünü de oynarlar.9 Örneğin, kandaki şeker oranı düştüğü an, durum hemen Hipotalamus’taki 10 merkeze bildirilir. Organizmanın savunmasından sorumlu olan alt sistem -Amiygdala- nasıl ormanda gezerken yılana basmamak için hemen kenara sıçramamızı sağlıyorsa, aynı şekilde, bu kez de Hipotalamus aracılığıyla, birşeyler yiyerek bozulan dengeyi yeniden kurmak için belirli reaksiyonlar oluşturulur. Ve bu arada da durum Çalışma belleği’ne bildirilerek, olayın burada “açlık duygusu” şeklinde kendini ifade etmesi sağlanır. Daha sonra ortaya çıkacak olan bütün zihinsel etkinlikler, kendini bu “açlık duygusuyla” ifade ederek-gerçekleştiren “icra fonksiyonu”nun, beyin kaynaklarını yöneterek (hafızadan Çalışma belleği’ne indirilen bilgileri vs. tarayarak, eldeki imkânları araştırarak) sorunu çözme çabaları olacaktır.
Peki, insan ve hayvan, bunların her ikisi de çok hücreli organizmalar, ikisi de hücrelerden oluşuyor, bir hayvanlar topluluğu olan sürüyle, insan toplumu arasındaki fark nedir? 11
İdeoloji, sınıflı toplumlarda, toplumsal sınıfların, ya da kendisi de bir sınıflı toplum gerçekliği olan bir devletin, yaşamı devam ettirme mücadelesinde olaylara ve süreçlere, dış dünyaya, toplumdaki diğer sınıf ve tabakalara, veya başka toplumlarla olan ilişkilere kendi bireysel varoluş eksenini -„kendinde şey“ olarak, „kendisi için“ varlığını- temel alan bakış açısıdır; dış dünyaya ve kendisine, kendi varoluş zeminine yerleştirdiği koordinat sisteminden baktığı zaman görünenlerin (ortaya çıkan düşünce ve fikirlerin) rasyonal -sistematize- hale gelmesiyle ortaya çıkan paradigmal dünya görüşüdür.
Bilişsel işlem ise, üretim süreciyle birlikte, onun içinde ortaya çıkar demiştik. Ürün, organizma nesne etkileşmesinin bir sonucu -sentez- olduğu için, üretim süreci, nefsin ve nesnenin yanı sıra üçüncü bir varlığı temsil eden yeni bir koordinat sisteminin daha ortaya çıkmasına neden olur. İşte, bilişsel benlik, sürece ürünü temel alan bu üçüncü koordinat sisteminden bakabilen benliktir (insan, üretirken, kendini-kendi kimliğini de yeniden üretir). Dikkat ederseniz, bu durumda insan-insanın bilişsel kimliği artık varlığı kendinde şey olan bir mutlak gerçeklik olmaktan çıkıyor. Çünkü, bu durumda artık o hem kendisine, hem de kendi dışındaki olaylara ve süreçlere sadece kendisini temel alan bir koordinat sisteminden değil, kendi dışında kollektif bir oluşum olan ürünü temel alan bir koordinat sisteminden bakmaktadır. Bu durumda o (yani bilişsel benlik), kendi içimizde oturan insana ilişkin “bilim insanı” kimliğidir! Evet aynen böyle! Tıpkı ata binmiş bir jokey gibi kendi içindeki hayvanla birlikte varolan insan, bilişsel kimliğiyle, olaylara ve süreçlere objektif olarak bakarak, onları “bilim insanı” gibi görebilen bir varlıktır.
Burada, olayın (ideoloji olayının) pozitivist dünya görüşüyle olan ilişkisine girmiyorum. Çünkü bu konuyu daha önceki bir çalışmada bütün ayrıntılarıyla ele almaya çalışmıştık.12 Yalnız, konunun bütünlüğü açısından bir noktanın altını çizmeden geçmeyelim: Bireyi yok ederek kendilerine alan açmaya çalışan bütün ideolojiler pozitivist dünya görüşünden kaynaklanırlar ki, bu da pratikte döner dolaşır sonunda bir toplum mühendisliği faaliyeti olarak karşımıza çıkar!. Bu nedenle, “kendini feda etme duygusu”-ve eylemi de, son tahlilde, bireyin kendini yokluğa sürükleyerek- inkarı sürecinin son eylemi-mühendislik faaliyeti olur!.