Izmir / KONAK / Konak Tarihi
Smyrna kenti ilk olarak Bayraklı’daki Tepekule Höyüğü’nde kurulmuştur. M.Ö. IV. yüzyılın sonlarına doğru artan nüfus ve ihtiyaçlar doğrultusunda Smyrna terk edilerek Pagos’a (Kadifekale) yerleşilmiştir. Efsaneye göre, İzmir’e gelen Büyük İskender, “Pagos Tepesi“ denilen Kadifekale’de avlanırken bir ara Nemesisler tapınağının önündeki ulu bir çınarın altında uykuya dalar, rüyasında gördüğü iki Nemesis, İskender’den yeni İzmir kentini uyuduğu tepenin eteklerinde kurmasını ister. Uykusundan uyanan İskender, Klaros’un Apollon kahinine gördüğü rüyayı anlatarak fikrini sorar. Kahin rüyayı tek bir cümlede yorumlar: “Kutsal Melez Çayı kenarındaki Pagos Tepesi eteklerinde yerleşecek İzmirliler, eskisinden dört kez daha mutlu olacaklardır.” Bu efsane pek çok Roma Dönemi sikkesi üzerinde de canlandırılmıştır. Roma döneminde görkemli bir dönem yaşayan İzmir, Doğu Akdeniz kara ve deniz ticaretine yön veren kentler arasında sayılmaktadır. Helenistik dönemde kentin imar faaliyetlerine önem verilmiş, birçok kamu binası inşa edilmiştir. Bu yapılar Roma döneminde onarılarak ya da çeşitli eklerle büyütülerek kullanılmaya devam etmiştir. İzmir, Roma döneminde agorası, tiyatrosu, stadyumu, korunaklı limanı, kolonatlı yolları ile “Asia’nın birincisi, en büyük kenti” olarak anılan Ege kentleri arasında yerini almıştır.Roma’nın ikiye ayrılmasından sonra Doğu Roma İmparatorluğu’na bağlı kalan kent, XI. yüzyılda Emir Çaka Bey tarafından Türk egemenliğine girmiş, Çaka Bey’in 1096 yılında öldürülmesinin ardından tekrar Bizans egemenliğine geçmiştir. XIII. yüzyıldan itibaren çeşitli antlaşmalarla İzmir’de oturma ve ticaret yapma hakkını elde eden Cenevizliler kentin kıyı kesimine yerleşmişlerdir. XIV. yüzyıl başlarından itibaren Aydınoğulları yönetimine giren İzmir, kıyı kesiminin alınamaması nedeniyle “Aşağı Şehir”-“Yukarı Şehir” ya da “Müslüman İzmir”-“Gavur İzmir” olarak adlandırılmıştır. 1402 yılında Timur’un aşağı kaleyi ele geçirmesi ardından kent 1426 yılında Osmanlı İmparatorluğu’na bağlanmıştır. Bu dönemde iç liman doldurularak Ok Kalesi inşa edilmiş, bugünkü Kemeraltı’nın olduğu yay şeklindeki iç limanda yaşayan gayrimüslim nüfusun ticaret yapma hakkına dokunulmamıştır. Kale eteklerindeki Türk yerleşimlerinin aşağı doğru yayılması, Türk mimarisine özgü yapıların limanla bütünleşmesi sağlanmıştır. Avrupalıların hammadde ihtiyacını karşılamada İzmir limanını tercih etmesi ve Osmanlı’nın sağladığı vergi avantajları ile İzmir, XVII. yüzyılın başlarından itibaren diğer Osmanlı kentleri arasında ön plana çıkmıştır. Bu yüzyılda Sakız Adası’ndaki konsoloslukların kente taşınması, İzmir’i Osmanlı’nın Batı dünyasıyla ilişkilerini sağlayan limanı haline getirmiştir. Bu yüzyılın sonlarına doğru kent, ticaret yapmak amacıyla Avrupa’dan gelen Frenk ya da Levanten olarak adlandırılan topluluklar ile Rum, Ermeni, Yahudi gibi azınlık grupların yaşamak için tercih ettiği kozmopolit bir şehir haline dönüşmüştür. Bu gruplara XIX. yüzyılda Osmanlı’nın kaybettiği savaşlar sonucu Kırım, Romanya, Bulgaristan, Teselya, Arnavutluk, Girit gibi topraklardan gelen Müslüman göçmenler de eklenmiştir. XIX. yüzyılda ticarette hız kazandırmak için İzmir-Aydın ve İzmir-Kasaba demiryolları hatlarının açılması, denizin doldurularak rıhtımın ve Kordon’un inşası, tramvay hattı gibi altyapı çalışmalarına önem verilmesi İzmir’i diğer Osmanlı kentleri arasında önemli bir konuma getirmiştir. 1860’lı yıllardan itibaren yeni limanı, tramvay hattı, lüks mağazaları, tiyatro ve sinema salonları, kafe ve restoranları, aşağı şehrin bir bölümünün gazla aydınlatılması gibi etkenler kentin “Şark’ın küçük Paris’i” ya da “Levant’ın Parisi” olarak adlandırılmasına neden olmuştur. Osmanlı İmparatorluğu’nun çöküşünün başladığı yıllar İzmir için ticari aktivitenin arttığı yıllar olmasına rağmen, I. Dünya Savaşı’nın patlak vermesi İzmir ticaretini durma noktasınagetirmiştir. 15 Mayıs 1919’dan 9 Eylül 1922 tarihine kadar Yunan işgali altında kalan kentte ticari, sosyal ve ekonomik hayat durmuştur. Yunan ordusu işgal ettiği Ege'deki yerleşimlerden çekilirken buraları ateşe vermiş, 13 Eylül Çarşamba günü Ermeni mahallesinde çıkarılan yangın rüzgarın da etkisiyle kısa sürede yayılmış, ancak 18 Eylül günü söndürülmüştür. Yangın sonucunda kentteki birçok yerleşim yeri yok olmuştur. Kenti önemli ölçüde etkileyen bu yangın sonrası Cumhuriyetin ilanıyla birlikte planlı dönem başlamış, ticaret de yeniden canlanmıştır. Konak Belediyesi 1984 yılında Merkez İlçe Belediyesi olarak kurulmuştur
** ROMA DÖNEMİ
Konak Meydanı'nın tarihi içinde yaşadığı en önemli iki gün 15 Mayıs ve 9 Eylül günleridir. İzmir'in tarihte yaşadığı en büyük kâbus olan ve 15 Mayıs 1919 Perşembe günü Yunan askerinin Kordon'a ayak basıp Konak Meydanı'na yürüyüp öncelikle Hükümet Konağı ve Kışla'yı ele geçirmesiyle başlayan "İşgal", 9 Eylül 1922 Cumartesi günü Türk Askeri'nin Konak Meydanı'nda Kışla ve Hükümet Konağı'na bayrak çekmesiyle sona erer.**
Kaynakça: Yaşar ÜRÜK (**)
TARİHÇE Smyrna kenti ilk olarak Bayraklı'daki Tepekule Höyüğü'nde kurulmuştur. M.Ö. IV. yüzyılın sonlarına doğru artan nüfus ve ihtiyaçlar doğrultusunda Smyrna terk edilerek Pagos'a (Kadifekale) yerleşilmiştir. Efsaneye göre, İzmir'e gelen Büyük İskender,...