Değişen Türkiye, Yoksulluk ve Sağlık Hakkı - Prof. Dr. Erol Özmen | Sağlık Hizmetlerinde İletişim
Değişen Türkiye, Yoksulluk ve Sağlık Hakkı
Yoksulluk, günümüzde insanlığın karşı karşıya kaldığı en önemli toplumsal sorunlardan birisidir. Yalnız ülkemiz değil, derecesi ülkeden ülkeye değişmek üzere pek çok ülke bu sorun ile iç içe yaşamaktadır. Dünyada yaklaşık olarak her beş kişiden birisi yoksuldur. Yoksulluk, sözlük anlamıyla bile korkunç bir insanlık gerçeğini yansıtmaktadır. Yapılan çalışmalarda yoksulluğun hem şimdiki, hem gelecek kuşakların bedensel ve ruhsal sağlığını olumsuz etkilediği görülmektedir. Bu nedenle yoksulluk hem koruyucu hem tedavi edici sağlık hizmetleri açısından hekimleri çok yakından ilgilendiren bir konudur.
Ülkemizdeki değerler değişiminden yoksullukla ilgili kavramlaştırmalar da payına düşeni almaktadır. Ülkemizde halen yaygın olarak bulunduğuna inandığım mağdura ve muhtaca yardım etme ve yardımcı olma tutumu ülkemizin en önemli değerlerinden birisidir. Fakat bu değerin özellikle büyük kentlerde olmak üzere giderek bir değişime uğradığı, son yıllarda kültürel geleneğin eşitlikçi ve adaletçi öğelerinin çözülmeye başladığı görülmektedir.
Sayısal çoğunlukta olmasına karşın, yoksul kesim medya tarafından “öteki Türkiye” deyimiyle kavramlaştırılarak azınlık şeklinde sunulmaktadır. “Öteki Türkiye” kavramı bir yandan iç içe olmayı değil dışarıda olmayı ifade ederken bir yandan da farklı tutma, marjinalleştirme ve dışlama anlamları da taşımaktadır. Bu yaklaşımların sonucu olarak yoksulluk (özellikle kentsel kesimlerde olmak üzere) Türkiye’de bir yandan giderek derinleşmekte bir yandan da sosyal nitelik değişimine uğramaktadır. Bu değişim ile birlikte eskiden daha çok “acıma” duygusu yaratan ve yardım etme isteği uyandıran yoksullar giderek korkulan ve şiddet ile özdeşleştirilen kişiler haline gelmekte ve her türlü toplum yaşamından dışlanmaya başlanmışlardır. Bu ayrışma yaşanılan, eğlenilen ve eğitim alınan alanlar ile birlikte sağlık alanına da sıçramış ancak parası olanların gidebildiği hastanelerin yaygınlaşmaya başlaması yanında sağlık alanında sosyal politikalardan giderek uzaklaşılmaya başlanmıştır.
İnsanların biyolojik, psikolojik ve sosyal yönden tam iyilik halinde olmasını hedefleyen çağdaş sağlık anlayışı çerçevesinde hekimler yoksulların savunucusu olmak zorundadır. Yoksullar ve yoksulluk ile ilgili değerlerimizdeki erozyondan etkilenmeden sağlık politikaları oluştururken ve sağlık hizmeti sunarken yoksullar ile ilgili geleneksel anlayışlarımızın korunması ve geliştirilmesi gerekmektedir.
1. Dumanlı R. Türkiye’de yoksulluk sorunu ve boyutları. Aktan CC, editör. Yoksullukla Mücadele Stratejileri kitabında. Hak-İş Konfederasyonu Yayını, Ankara, 2002.
2. Erdoğan N. Garibanların dünyası: Türkiye’de yoksulların kültürel temsilleri üzerine ilk notlar. Toplum ve Bilim. 2001; 89: 7-21.
3. Erdoğan N. Yok-sanma: Yoksulluk-Maduniyet ve “Fark Yaraları”. Erdoğan N (ed). Yoksulluk Halleri: Türkiye’de Kent Yoksulluğunun Toplumsal Görüntüleri. Demokrasi Kitaplığı Yayınları, 2002.