06 Mayıs 2019, 19:15
Bugün pek çoğumuzun yanından kayıtsızca geçtiği tarihi mezar taşlarımızın üzerindeki damga ve semboller Türklerin binlerce yıldır kullandığı mühürleridir. Bir ulusun kültürel kimliğine ait unsurlar, simge ve sembollerle kültürel bellekte saklanırlar. Mezar taşları kültürel belleğin unsurlarının kodlandığı ve aynı zamanda taşlara kazınarak saklandığı yapılardır. Ve böylece kuşaktan kuşağa aktarımı görevini de layığıyla yerine getirirler bir anlamda.
Bu simge ve sembollerin üzerine kazındığı, zamanının tanığı mezar taşlarımızı ilgi ve görüşlerinize sunmak amacı ile yazılar yazmaktayız. Bu yazımızın konusunu ise üzerinde “kabak kemane” motifi bulunan Antalya’da bir mezarlıkta fotoğraflayıp Türk dünyasına kazandırmak amacı ile konu ile ilgili yapılan akademik görüşlere yer verdiğimiz yazıyı ilginize sunuyoruz.
Yapısal özelliği ve çalma biçimiyle aynı olan bu çalgıyı Türkmenistan’ da ve Uygurlarda Gıcek-Gıcak, Özbekistan, Azerbaycan ve İran da Kemança-Kemançeh adıyla görmekteyiz.
Türkler en eski silahlarından olan ok ve yayın çıkardığı sesten esinlenerek yaylı çalgılara okla çalınan anlamında ık = ok, okluğ, ıklığ adını vermişlerdir. Iklığ, Türkiye’de kabak kemanenin atası olarak kabul edilmektedir. Iklığ, gövdesinde “Su kabağı”nın yaygın olarak kullanılması ve tel sayısındaki artış ile birlikte kabak kemane adını almıştır. “Iklığ” adlı yaylı çalgının, geçmiş dönemlerde Farsça’nın etkisiyle Türkçe ismi yerine Farsça adlandırılmaya başlanmış “Iklığ” adı yerine Farsça “Rebab”, “Kemane” vb. ifadeler kullanılmaya başlanmıştır.
Mahmut Ragıp Gazimihal okun yay ( sürgeç ) anlamında Türklere özgü olduğunu ve Türklerden başka yay anlamında hiçbir dilde kullanılmadığını belirtir. Bu isim zamanla yerini yine yay anlamına gelen Farsça Keman kelimesine oradan da kemaneye dönüşmüştür.
Orta Asya’da icat edildiği varsayılan “Iklığ” veya benzeri yaylı çalgıların zamanla batıya doğru taşındığı sanılmaktadır. Bu çalgıların Karadeniz’in kuzeyinden Kıpçak topraklarına ve daha sonra güneye doğru yayılarak Türkiye’ye getirildiği düşünülmektedir.
Iklığ kelimesinin Türk boyları tarafından kullanıldığını Prof. Dr. Bahaeddin Ögel “Türk Kültür Tarihine Giriş” adlı eserinde öyle açıklar; “Çok kuzeylerdeki Şor Türklerinde ‘ık’ sözü, kemençe yayı manasında söylenmiştir. Ancak bu söz, kemençe karşılığında da söylenir. Örnek olarak ‘ık tarttı’, kemençe çaldı demektir.”
Yazarın diğer yazılarını görmek için seçiniz! 09.04.2019 - HAYAT AĞACI SEMBOLİZMİNİN ANTALYA MEZAR TAŞLARINA YANSIMALARI 18.03.2019 - BOĞA KÜLTÜ VE ANTALYA MEZAR TAŞLARI 04.03.2019 - ESKİ TÜRK İNANÇ SİSTEMİNİN VARSAK MEZAR TAŞLARINA YANSIMASI 20.02.2019 - ESKİ TÜRKLERDE DÖRT SAYISININ ÖNEMİ 08.02.2019 - BAZEN HER ŞEY SUSAR TAŞLAR KONUŞUR !