Düşünme Hataları: İnsana Odaklanma ve Hale Etkisi | Akademik Kaynak
-Savaşların suçunu insanların üzerine atarız: Birinci Dünya Savaşı’nın vebalini saraybosnalı suikastçının boynuna, İkinci Dünya Savaşı’nınkini Hitler’e!…
İngilizcesi “halo effect”, Türkçe’ye “ayla etkisi” olarak çeviriyorlar. Ben “hale etkisi” diyeceğim. Hale diye “ayın ve kimi yıldızların dolayındaki ışık çevresi”ne deniyor. Ben “tek çiçekle bahar yanılgısı” de diyorum.
Hale etkisini şöyle tanımlayabiliriz:”Kendimizi tek bir unsurundan etkilenmeye bırakarak, bir olgunun bütünü için geçerli bir sonuç çıkarmak.” Birçok düşünme hatalarından biri olarak anılıyor. Böyle bir hataya düşmemek için, örneğin, biri hakkında bütün eksileri ve artılarını hesaba katmadan, sadece tek bir sözü veya davranışına bakarak kesin bir değerlendirme yapmamak gerekir. Atalarımızın şu güzel sözüne uyacağız yani: Bir çiçekle bahar olmaz.
Tanık olduğum kadarıyla bizim insanlarımızda çok yaygın, bu düşünme hatası: Küçük veya büyük tek bir yanlışlarını görür görmez, değerli insanlarımızın, aydınlarımızın üzerini bir anda çiziveriyoruz. Aklıma şu anda gelenler: Türkân Saylan, Yılmaz Özdil, Kamer Genç, Oktay Akbal, Volkan Konak,… Zaten kaç kişi var devletimize, milletimize, Atatürk’e sahip çıkan? Kimse mükemmel olamaz. Kimseden tek-tiplik bekleyemeyiz. Herkese olduğu gibi, aydınlarımıza da biraz hata payı, kusur payı tanıyalım derim.
KAYNAK: Şu kitaptan geniş ölçüde faydalandım: Rolf Dobelli, Hatasız Düşünme Sanatı – Yapmamanız Gereken 52 Düşünme Hatası, NTV Yayınları, İst., 2013, ss.110-112 ve 116-118.
Önceki YazıDar Anlamda İstihbaratın Temelleri
Sonraki YazıTürkiye Yeni Sistemine Nasıl Geçti?
YDS-YÖKDİL ve E-YDS Nedir?