Italo Svevo tarafından yazıldı.
Salı, 10 Nisan 2012 20:30
Yazar adı: Italo Svevo
Çevirmen: Neyire Gül Işık
Esasında her şey Doktor S’nin kendisine tedavi için gelen Zeno Cosini’den intikam almak istemesiyle ortalığa dökülmüştür. Evet katılıyorum, hastasına ait tüm itirafları hatta mahremiyeti kamuoyu ile paylaşan Doktor S.’nin yaptığını doğru bulmayabilirsiniz; ama ya tedavi için altı ayını harcayıp tam işleri yoluna koymaya başlamışken kendisini yüzüstü bırakan Zeno’ya ne demeli? Doktor S. sayesinde bitmek tükenmek bilmez sorunlarına en iyi çözümün “öz yaşama hikayesi” yazmak olduğunu görmüşken; Doktor S.’nin çabalarıyla eline kalemi alıp, o en derinde yatan “neden”i bulmuşken; Ve tam da psikanalizin engin çözümlemelerine kendini teslim etmişken; “arkasını dönüp gitmek” ve bu tedavinin işe yaramadığını düşünmek yenilir yutulur bir davranış mıdır? Bu ne cürettir? Bu ne düşüncesizliktir? Bu yüzden Doktor S. haklıdır; tüm bunlara rağmen ona açık bir kapı bırakır. Eğer Zeno, tedaviye geri dönerse; yayından elde edeceği yüklü geliri onunla paylaşacaktır. Hangi doktor çabalarını hiçe sayan hastası için böylesine bir fedakarlıkta bulunur. Doktor S. amacını tek bir cümleyle özetler “Anılarını, öcümü almak için yayımlıyorum, umarım buna pek öfkelenir.”
Başlamak en zorudur bilirsiniz; Zeno da başlayamaz; daha doğrusu nerden başlayacağını bilemez; yaşam hikayesini kaleme almak için; ilk cümleyi yazmak için; ihtiyacı olan anıyı bulamaz; bu nedenle çocukluğuna dair “bir anıyı bulamamak” üzerine yazmaya başlar; ve arkası çorap söküğü gibi gelir. Ömrü boyunca peşini bırakmayan tüm garip alışkanlıklarını nasıl edinildiğini; neden edinildiğini; hangi kısır döngülere tutsak olduğunu öğrenir okur. Mesela sigaraya olan tutkusunu kendisi bile çözemez;
“Oysa o zamanlar sigarayı, nikotin tadını, beni düşürdüğü durumu seviyor muydum yoksa nefret mi ediyordum, bilmiyorum.”
Bazen sorunu çözmek için nedeni bilmeye ihtiyaç yoktur. Doktoru ve babası ona sigarayı bırakması konusunda hep baskı yaparlar. Zeno da doğru kararı verir.
“Madem bana dokunuyormuş, bir daha hiç sigara içmeyeceğim” der.
Ancak sigarayı bırakma konusundaki kararlı ve istekli tavrı hemen ardında yeni bir tutku yaratır Zeno’nun yüreğinde karşı koyulması imkansız bir tutkudur bu. Sigarayı bırakmaya son bir sigara içtikten sonra başlayacaktır.Ve bu ikilem ardında yıllar boyunca benzer cümleler yazdırır Zeno’ya
“Bugün, 2. Şubat. 1886, Hukuk öğreniminden Kimya öğrenimine geçiyorum. Son sigara!”
Karar vermenin kolay, uygulamanın zor olduğunun bilincinde olan Zeno2nun hayatındaki kıilometre taşlarından biri; babasının ölümüdür. Zeno’nun, babasının ölümü nedeniyle çektiği acıların kaynağı aslında kendisidir. Zeno, karakter olarak babasından çok farklıdır ve ilişkilerinde kendi yetersizliklerinin ve babasının onayını hiçbir zaman alamamış olmanın verdiği huzursuzluk vardır: “Birlikte olmamızı güçleştiren bir diğer şey de, kafa yapısı bakımından hiçbir ortak yanımızın bulunmayışıydı. Birbirimize baktığımızda ikimiz de kendi kendimizle gurur duyarak gülümserdik, bir baba olarak geleceğimden kaygılandığı için, onun gülümsemesi pek buruktu ... Aramızda ortak yanlar o denli azdı ki, dünyada kendisini en çok tedirgin eden kişilerden birinin ben olduğumu itiraf etmişti bana.”
Ardında Zeno evlenmeye karar verir. Ve yaşam illetine yeni bir alışkanlık kazandırır; Zeno, umduğu ile değil bulduğu ile yetinmek zorunda kalır.Hayat budur işte. Daha sonrasında yakalandığı “elli dört hareket hastalığı”; karısı ve metresi arasındaki kararsızlığı; bir ortaklıkla ticaret atılması ve ardından aynı ortaklıkla batması; ardından taşıdığı maddi ve vicdani yükümlülükler.... Yıpranmış zihni ve altüst olmuş sinirleri nedeniyle kendini doktorun çalışma odasında bulur...
Zeno, altı ay boyunca kendini Doktor S.’ye ve psikanaliz tedavisini teslim eder. Sonucunda kendine koyulan tanı şaşkınlık yaratır.
“Zamanında, merhum Sofokles’in zavallı Oidipus’a koyduğu tanının aynısını koymuştu: meğer ben anneme aşıkmışım da babamı öldürmek istermişim.”
Ve kendisi şöyle bir sonuç çıkarır.
Bir başyapıt daha tavsiye ediyoruz size; okuyun ve Kitap kokusunu takip edin…
İlk kitabı 1963'ten itibaren dergilerde yayımlanan öykülerinden oluşan Eski Bahçe'dir. Kitap ilk kez 1978'de basıldı. 1980'de ilk romanı olan Çocukluğun Soğuk Geceleri yayımlandı. Kendisini derinden etkilemiş üç yazar olan Svevo, Kafka ve Pavese'nin izinden giderek yazdığı ikinci romanı 1983'te Auf den Spuren eines Selbstmords (Bir İntiharın İzinde) adıyla yayımlandı. 1983 Marburg Yazın Ödülü'nü kazanan kitap, yazar tarafından Yaşamın Ucuna Yolculuk adıyla Türkçe olarak bir anlamda yeniden yazıldı ve bu haliyle 1984'te basıldı. İlk öykü kitabı Eski Bahçe ölümünün ardından, daha sonra yazdığı öykülerle birlikte Eski Bahçe - Eski Sevgi 1987'de okurla buluştu. Gergedan Dergisi 13. sayısında yazar anısına bir "fotobiyografi" yayımladı. Günce ve anlatılarından bazı parçalar ise Kalanlar (1990) adlı küçük bir kitapçıkta bir araya getirildi. Bu kitapta yer alan çoğu Almanca yazılmış metinlerin çoğu, Sezer Duru tarafından Türkçe'ye çevrildi. Özlü'nün yayımlanmamış senaryosu Zaman Dışı Yaşam da 1993'ten itibaren yazarın tüm yapıtlarını yayımlayan YKY tarafından basıldı. Bu seride, yazarın dostu Leyla Erbil'e yazdığı mektuplardan oluşan Tezer Özlü’den Leyla Erbil’e Mektuplar (1995) da bulunmaktadır.
Italo Svevo'nun Trieste Doğa Tarihi müzesi önündeki insan boyutunda heykeli. Heykelin önündeki plakette Zeno'nun Bilinci romanından şu alıntı göze çarpıyor: Yaşam ne güzel ne de çirkindir, yaşam orijinaldir! (cümlenin aslı: La vita non è nè brutta nè bella, ma è originale!)