Kanarya Besleme | Feed Planet Dergisi
Ana Sayfa / Kapak Dosyası / Kanarya Besleme
Çoğunlukla kanatlı çiftlik hayvanları için tanımlanan gereksinmeler evcil kuşlar için rehber olarak alınmış ve gereksinmeler buna göre belirlenmiştir. Bununla beraber kanatlı çiftlik hayvanlarının rasyonları kanarya gibi kuşlarınkinden çok farklıdır.
Evcil kuşların çoğunluğu tohum tüketirler. Tohum tüketen kanatlı hayvanlar bu nedenle granivor olarak tanımlanırlar. Evcil kuşların besin madde gereksinmeleri konusunda yapılmış çalışmalar yok denecek kadar azdır. Bu nedenle çoğunlukla kanatlı çiftlik hayvanları için tanımlanan gereksinmeler (NRC, 1994) evcil kuşlar için rehber olarak alınmış ve gereksinmeler buna göre belirlenmiştir. Bununla beraber kanatlı çiftlik hayvanlarının (tavuk, ördek, hindi, bıldırcın gibi) rasyonları kanarya gibi kuşlarınkinden çok farklıdır. Kuşlar genelde tohum tüketmektedirler ve kabuğunu soymaktadırlar. Bu yolla kuşlar %15-22 nişasta, %24-56 yağ içeren diyet almaktadırlar (Kamphues ve ark. 1997). Kuşlar doğada tohuma ilaveten böcek, meyve ve yeşil otlar tüketmektedirler. Kanaryalar tamemen tohumla beslenebilmektedir. Kuşların tohum tercihleri tohum ve gaga boyutu ile besleme değeri tarafından belirlenmektedir. Genç kuşlar daha kaliteli tohumlar seçmektedirler (Diaz, 1990).
Küçük kuşların daha kaliteli tohum seçmelerinin temel nedeni, yem tüketimlerinin düşük olmasıdır. Gereksinmelerini karşılayabilmek için besleme değeri daha yüksek olan tohumları seçmektedirler.
Daha öncede ifade edildiği gibi tohumlar ciddi miktarda nişasta ve yağ içerirler, kanaryanın ince bağırsağında hem yağı hemde nişastayı etkin bir şekilde değerlendirebilecek lipaz ve amilaz aktivitesi bulunmaktadır (Wolf ve ark. 1998). Tohumlardaki protein miktar ve kalitesi, makro ve mikro mineral içeriği farklılık göstermektedir. Proteinlerinin lizin içerikleri de yüksektir (Kamphues ve ark. 1997). Kanaryalar genelde tohum tüketmektedirler. Böcek tüketen kuşlar tohum ve meyve tüketen kuşlara göre küçük, kalın cepli bir mideye, kalın mukozalı kısa bir ince bağırsağa sahiptirler (Ricklefs, 1996). Kanarya ince bağırsak uzunluğunun kalın bağırsak uzunluğuna oranı 30.2/1’dir. Bu oran tohum tüketen papağanlarda 10.7/1’tir. Bu bilgiler kanaryalarda sindirimin büyük bir kısmının beklendiği gibi incebağırsaklarda gerçekleştiğini göstermektedir (Harper ve Turner, 2000).
Bütün hayvanlarda olduğu gibi kuşlarda birincil olarak enerji gereksinmelerini karşılamak üzere yem tüketirler. Bu nedenle diğer besin maddelerinin enerji ile dengeli olması gerekir. Kanaryaların enerji gereksinmeleri rasyonun enerji içeriği, çevre koşulları, canlı ağırlığı, fizyolojik durumu ve aktivite düzeyine göre değişmektedir. Kuşların tohum tüketirken kabuğunu soyma konusundaki becerisi enerji gereksinmesinin karşılanmasında önemli katkı sağlamaktadır. Kanaryaların canlı ağırlıklarının yaklaşık %14’ü kuru madde (KM) tükettikleri saptanmıştır (Taylor ve ark. 1994). Yani 25 g canlı ağırlığa sahip bir kanarya 3.5 g/gün (KM) tüketebilmektedir. Dolayısıyla günlük ihtiyaç duyulan enerji, protein, bireysel aminoasitler, mineral ve vitamin miktarları bu miktarın içinde sağlanmalıdır.
Taylor ve ark. (1994) ergin kanaryalar için günlük metabolik enerji (ME) gereksinmesinin 12.3-16.3 Kcal arasında değiştiğini rapor etmektedirler. McDonal ve ark. (1998)’in evcil kanatlı hayvanlar için tanımladığı ME geresinmesi 360 CA(kg)0.75 (Kcal) iken, Nagy ve ark. (1999) 0.851 CA(g)0.75 (Kcal) olarak tanımlamıştır. Yine Harper ve ark. (1998) muhabbet kuşları için ME gereksinmesini (kJgün) 2.07 CA(g)1.1 olarak tanımlamıştır. Canlı ağırlığı 25 g olan bir kanaryanın tanımlanan eşitliklerden günlük 23 Kcal, 19 Kcal ve 17 Kcal ME ihtiyaç duyduğu hesaplanabilir. Buradan ortalama gereksinme 19.67 Kcal/gün olarak alınabilir.
Tohumlar genelde 100 g’ında ortalama 400 Kcal (350-450 kcal) ME içermektedirler. Daha öncede değinildiği gibi diğer besin madde tüketimlerinin rasyonun enerji içeriği ile dengelenmesi gerekir. Bu nedenle 400 Kcal enerjiye karşılık ihtiyaç duyulan protein, yağ, karbonhidrat, mineral ve vitamin gereksinmesi tanımlanırsa rasyon dengeleri bakımından dengeli bir rasyon oluşturulabilir.
Protein gereksinmesi tanımlanırken araştırmacılar, tohum tüketen ergin kanaryanın günlük protein alımından veya 400 Kcal enerji alımına karşın tüketilen protein referans olarak alınmaktadır. Taylor ve ark. (1994) ergin bir kanaryanın 0.55 g/gün ham protein tükettiğini saptamışlardır. Bu değer 13.35 g/400 Kcal değerine eşdeğer olduğu ifade edilmiştir. Bu 0.033 g HP/Kcal değeri elde edilebilir. Buna göre 25 g bir kanaryanın günlük protein gereksinmesi 0.66 g/gün olarak hesaplanabilir. Diğer taraftan canlı ağırlığa oranla protein alımı 0.025 g/g CA şeklinde tanımlanmıştır (Harper ve Turner, 2000). Buradan hesaplama yapılınca protein gereksinmesi 0.63 g HP/gün olarak hesaplanabilir. Ürik asit üretimine göre düzeltildiğinde günlük protein alımı Taylor ve ark. (1994) tarafından 0.02 g HP/g CA şeklinde hesaplanmıştır.
Taylor ve ark. (1994) tohum bazlı yemlemede 0.52 g/gün yağ tüketimi gerçekleştiğini bildirmişlerdir. Enerji dengeli yağ tüketimi araştırıcılar tarafından 0.032 g/Kcal (12.62 g yağ/400 Kcal ME) olarak hesaplanmıştır. Ayrıca vücut ağırlığına oranla tüketilen yağ miktarı da 0.022 g yağ/g CA şeklinde tanımlanmıştır. Bu verilerden hareketle yağ gereksinmesi 0.032×19.67=0.63 g/gün, 0.022×25 g=0.55 g/gün şeklinde hesaplanabilir.
NRC (1994) tavuklar için 0.0035 g linoleik asit (LA)/Kcal ME (1.4 g/400 Kcal ME) şeklinde önermektedir. Linoleik asit esansiyel yağ asitlerindendir ve normal hayati fonksiyonlar ve kuluçka özellikleri için gereklidir. LA gereksinmesi de buradan 0.07g/gün olarak hesaplanabilir.
Yine tohum bazlı tüketimde Taylor ve ark. (1994) ergin kanaryalarda karbonhidrat tüketimini 1.79 g/gün olarak saptamıştır. Enerji alımına karşı tüketilen karbonhidrat miktarı 0.108 g/Kcal ME (43 g/400 Kcal) olarak, canlı ağırlığa oranla tüketim ise 0.074 g/g CA şeklinde hesaplanmıştır. Buradan yapılan hesaplamalarla karbonhidrat alımı (gereksinmesi) 2.12 g/gün (0.108 g/Kcal MEx19.67 Mcal/gün) ve 1.85 g/gün (0.074 g/g CA x 25 g CA) şeklinde hesaplanabilir. Normal koşullarda kuş rasyonlarında karbonhidrat miktarı ile ilgili bir öneri verilmemektedir.
Kuşların makro ve mikro element gereksinmeleri konusunda yapılmış çalışmalar bulunmaktadır. Ancak normal vücut fonksiyonları büyüme ve gelişim, üreme gibi fonksiyonlar için hem makro, hem de mikro elemenentlerin yeterince temin edilmesi gerekir. Aynı şekilde kuşların vitamin gereksinmeleride tanımlanmamıştır. Vitamin mineral gereksinmelerinde de kanatlı hayvanlar için NRC (1994) referans alınarak bir kısım öneriler yapılmaktadır.
Tablo 2 ve Tablo 3’te papağan ve muhabbet kuşların rasyonlarına ilişkin bazı öneriler verilmiştir (Brue, 1999). Bu veriler diğer kuşlar içinde referans teşkil edebilir.
KANARYA İÇİN RASYON
PROGRAMI VE KANARYA BESİN MADDE
Evcil kuşların çoğunluğu tohum tüketen kuşlardır. Genelde de beslenmelerinde tohum kullanılır. Tohumlar ciddi yağ, nişasta ve protein içerirler. Doğadaki yem çeşitliliği ve yem seçme serbestliği enerji, protein, aminoasitler, vitamin ve mineral ihtiyaçlarının karşılanmasını sağlayabilir. Ancak endüstriyel üretimde ve evcil hayvan olarak evcil kuşlar kafeste bakıldığında bu çeşitlilik ve serbestlik ortadan kalkacağından onlar için hazırlanacak yemlerin sözü edilen bütün besin maddelerini gerekli miktar ve kalitede içermesi gerekir. Kuş beslemede kullanılan bazı tohumların besin madde içerikleri çizelge 4’te verilmiştir. Bazı tohumlar vitamin A, D, E, lizin, metionin, ve Ca/P oranı bakımından yetersizdir. Bu nedenle kafes kuşlarının beslenmesinde tohuma ilaveten, kek, özel pelet yemler, yumurta, meyve ve sebze gibi ek yemler kullanılmaktadır.
Kuş yetiştiriciliğinde üreme, civciv büyütme ve tüy dökme dönemleri kritiktir ve bu dönemlerde besin madde gereksinmeleri de önemli değişim gösterir. Bu dönemlerde kafes kuşlarında gereksinmelerin tam karşılanması önemlidir ve pratik yetiştiricilikte, tohum yanında mama, pelet kuş yemi, yumurta, grit, sebze ve meyve sağlanmaktadır. Kafes kuşlarının bütün kritik dönemlerinde pratik üretimde mama sürekli kullanılmaktadır. Mama yumuşak yem (yumurta yemi) olarak da adlandırılmaktadır. Pratikte üreme etkenliğini artırmada kullanılmaktadır. Piyasada içeriği değişen çok sayıda yumurta bazlı kek bulunmaktadır. Piyasadaki yumuşak yemler (yumurta bazlı yem=mama) %16-18 ham protein içermektedirler. Zaman zaman tohumla da karıştırılabilmektedir. Üretilecek mamanın hayvan tarafından kabul edilebilir ve yetiştirici açısından da ekonomik olması sağlanmalıdır. Mama hazırlanırken, değişik tahıl unları, nişasta, şeker, protein izolatları, soya unu, yumurta, peynir suyu tozu, süt tozu gibi hammadeler kullanılmaktadır.
Bu hammaddelerin besin madde içeriklerinin sağlıklı bir şekilde belirlenmesi, kuşlar için hazırlanacak karmaların ihtiyaçları sağlıklı bir şekilde karşılaması bakımından önemlidir. Kullanılacak yemlerin besin madde içerikleri elde analiz sonucu yoksa, Amerikan Tarım Bakanlığı (USDA, 2015) ve Ulusal Gıda Analiz Veri Tabanı’ndan (TurKomp, 2015) alınabilir. Oluşturulan veri tabanı ve yukarıda tanımlanan kanarya gereksinmeleri uygun rasyon programları ve/veya excelde oluşturulan doğrusal programlama modelleri ile en düşük maliyetli olarak hesaplanabilir. Yem hammade veri tabanında metabolik enerji içeriği besin madde analizine göre NRC (1994)’te ve diğer literatürde verilen eşitliklere göre hesaplanabilir.
Bir önceki yazımız olan "Balık Yemi Üretimi, Üretim Teknolojileri ve Katkıları" başlıklı makalemizi de okumanızı öneririz.