Dr. Berna BRIDGE - Yüzyılların Kapanmayan Yarası: Sömürgecilik ve Irkçılık
9 Temmuz tarihli BBC haberinin başlığı “George Floyd: Polis ölen adama “bağırma,” dedi” olarak başlayıp silahsız olan siyahi adamın ABD’li polisin onu öldürüleceğini söylerken anne ve çocuklarını sayıkladığının mahkemede açıklandığını yazdı. 20 dolar için Mayıs ayındaki bu silahsız adamın ölümü, BBC’nin aynı yazıdaki deyimiyle “cinayeti” ırkçılığın bir yansıması olarak toplumlara yansıdı, dünyada birçok olayı tetikledi. Heykeller söküldü. Gösteriler yapıldı. Tartışmalar başladı.
Irkçılığa giden yol sömürgecilikle başlar, kölecilikle devam eder… Bir devletin, kendi ülkesinin sınırları dışında, başka ulusları, devletleri, toplulukları siyasal ve ekonomik egemenliği altına alarak yayılmasına sömürgecilik denir. Sömürgeciler genellikle sömürdükleri bölgelerin kaynaklarına, iş gücüne, pazarlarına el koyar, onları yoksul bırakırken kendileri varsıllaşır ve aynı zamanda sömürgeleri altındaki halkın sosyokültürel, dinî değerlerine baskı uygularlar. Kendi dilinin öğrenilip kullanılması, kendi dinine geçilmesi gibi konularda yüzyıllar içinde o toplumların kendi köklerinden uzaklaşmalarına, asimile olmalarına neden olurlar.
Osmanlı’nın örneğin Balkanlardaki fethettiği yerler sömürge değildir çünkü Osmanlı onların kaynaklarına, pazarlarına el koymamış, onları yoksullaştırıp kendi varsıllaşmak yerine o ülkelere yol, köprü, okul gibi faydalar sağlamıştır. Ayrıca kendi dil, kültür ve dinini baskı altında onlara kabul ettirmeye çalışmamış, toplumların farklı kültür, dil ve dinleri ile yan yana yüzyıllar boyu kardeşçe yaşamalarına izin vermiştir.
Avrupa Sömürgeciliği: İstanbul’un Fethi ile yaşıt
Doğu ve Batı yarımkürelerindeki Avrupa sömürgeciliğinin kökleri, baharat ticareti için kaynak bulmak ve masalsı krallıkların varlığını keşfetmek isteyen Portekizli kaşiflerle başladığı söylense bile, bazı kaynaklar İstanbul’un ve Balkanların fethi ile ipek yolunun kapanmasına da işaret eder. Portekizliler Vasco da Gama'nın 1498'de denizden Hindistan'a ulaşmasına yol açana dek Atlantik adalarını ve tüm Afrika sahillerini keşfetmişlerdi.
Portekiz denizcilerinin başarıları Christopher Columbus'un 1492'de İspanyol finansmanıyla batı kıyılarına doğru yeni bir keşif rotasına çıkmasının önünü açmıştır. Columbus Hindistan sahillerine vardığı inancıyla günümüzde Bahamalar denilen yere ulaşmış ancak gerçekte Amerika denilen yeni bir kıta keşfetmişti. (Indian sözcüğü ABD’li Kızılderililer için kullanılmakla birlikte İngilizcede Hintli demektir) Amerigo Vespuci ulaştığında buranın yeni bir kıta olduğunu fark etmiştir.
Batı sömürgeciliği başından bu yana kamu-özel girişimin ortaklığıyla şirketler aracılığıyla yürütülmüştür. İngiltere, Fransa ve Hollanda sömürgelerde ticari yatırım gerçekleştiren şirketlere destek olmuş, örneğin İngiltere Doğu Hindistan Şirketleri ve Hudson Bay Şirketine ticari tekel hakkı tanımış ve ticaret, sömürgedeki zenginlikleri sömüren ve Avrupa ülkelerine taşınması şeklinde gerçekleştirilmiştir. En sistemli sömürgecilik İspanya, Portekiz, Hollanda, İngiltere, Fransa, Belçika’da olmakla birlikte İtalya, Danimarka-Norveç, İsveç de kısa süreliğine sömürge sahibi olmuşlardır.
İspanya ve Portekiz sömürgeciliği, Kuzey ve Güney Amerika başta Güney Amerika'nın pek çok bölgesi, Orta Amerika, Meksika, Karayiplerin bazı bölgeleri ve ABD'nin büyük bir kesimi olmak üzere İspanya'nın hakimiyeti altına girmiştir. Halk Hristiyanlaştırılmış ve İspanyolca, Portekizce geçerli dil olmuştur. Kıtanın altını İspanya’yı o devrin en varsıl ülkesi yapmıştır.
İngiltere Sömürgeleri İrlanda, ABD, (Doğu’da13 koloni) Kanada’nın bir bölümü, Bahama, Jamaika ve civar adalar, (Karayipler) Honduras, Güney Afrika Cumhuriyeti, Rodezya (Zimbabwe), Avustralya, Yeni Zelanda, Hindistan, Pakistan, Filistin, Ürdün, Irak, Hong Kong olmuştur. Dünyadaki 192 ülkeden sadece 22'sinin tarih içinde hiçbir dönem İngiliz sömürgesi/işgali altında yaşamadığı belirlenmiş, diğerlerinin ise, bir süre de olsa İngiliz sömürgesi/işgali altında olduğu görülmektedir. Bu nedenle İngiltere’ye “Güneşin Batmadığı İmparatorluk” lakabı verilmiştir. İngilizce dünyanın en yaygın dili olmuştur.
Fransız sömürge imparatorluğu 17.yüzyılda başlamış ve 1960'lara kadar sürmüştür. Kanada, Haiti, Guyana, Guadalup, Martinik, Batı ve Doğu Afrika, Mağrip, Madagaskar, Komor, Osmanlı’dan aldığı Suriye, Lübnan, Güneydoğu Asya, Vietnam’ı kapsamıştır…
Sömürgeciliğin en büyük sonucu soykırım ve ırkçılık olarak karşımıza çıkıyor. Soykırıma uğrayanlar arasında Kuzey Amerika yerlileri, Avusturalya’da ve Yeni Zelanda’da Aborijinler, Güney Amerika yerlileri Aztekleri ve diğerlerini sayabiliriz. Hayatta kalanların birçoğu kimliklerini kaybediyor. Irksal bölünmüşlük yaşıyorlar. Örneğin Afrika’da ten ne kadar açıksa o kadar avantajlı, koyulaştıkça avantajsız oluyorlar.
Dillerini, dinlerini kaybediyorlar. Bölünüp yönetilenler iç savaşlarla yıpranıyor. Yağma, hırsızlık, aşağılanma (aşağılık kompleksi gelişir), yoksulluk, hastalık, eğitimsizlik ile yoksullukla boğuşuyorlar. “Zihinlerimiz sömürgeleştirildi, örneğin bir İngiliz oyunu olan cricket oyununu sevmek gibi kendi oyunlarımızı unuttuk” diyorlar. Biz de güreş, cirit yerine basketbolu, futbolu sever mi olduk? En önemli sonuç da ırkçılık olarak sürüyor…
Bir ırkın (çoğunlukla kendi ırkının) diğerlerinden üstün olduğuna ve diğerlerine hükmetmeye hakkı olduğuna duyulan inanç veya bu değerleri kabul eden doktrindir. Ortaya çıkış nedenleri arasında çoğunlukla ekonomik nedenleri olması yanı sıra düşünsel nedenlere de dayanmaktadır. Kökeninde sömürgecilik ve kölecilik vardır.
Bir zamanlar sömürdüğü ve köle olarak çalıştırdığı insanlara hükmetmeye alışmış olan beyaz ve egemen toplum sonunda bağımsızlığını kazansa bile hükmettiği grubu eşit ve kardeş olarak benimsememiştir. Ayrıca ekonomik düzen, bir zaman köle olanları şimdi ucuz işçi olarak sömürmek ve işsiz, aç ve yoksul bırakarak onları ikinci, üçüncü sınıf vatandaş durumuna itmiştir.
Yüzyıllarca toplumların bilinçaltına kazınan boyunlarından zincirli, kırbaç altındaki köle resimleri özellikle Afrika kökenli toplumu ezmiştir ancak Asya kökenli topluluklar da ABD ve Avrupa’da benzer tutumlarla karşılaşmıştır, ırkçılık devam etmektedir. George Floyd’un ölümü protestoları tetiklemiş, dünyanın birçok kesiminde insanlar sokağa dökülmüş, sömürgeci, köleci heykeller sökülmeye başlanmıştır. Konuyu çözmek için yapılan iyi şeyler vardır, bunları da dile getirmek başka bir yazıda gerekir.
Yazarın diğer yazıları 7/3/2020-Birleşik Krallık psikiyatristleri mesleğin kurumsal ırkçılıktan temizlenmesini istedi 6/29/2020-Birleşik Krallık bankasındaki Venezuela altını bu hafta mahkemede 6/23/2020-Birleşik Krallık’ta ırkçılığa karşı halk dayanışması 6/13/2020-Toplumların bir türlü iyileşmeyen derin yarası: Irkçılık 6/8/2020-İngiltere’nin örnek gösterilen sağlık örgütünün özelleştirme öyküsü 6/3/2020-Boris Johnson, Huawei’in 5G ağlarındaki rolünü azaltmaya zorlanıyor 5/28/2020-Birleşik Krallıkta normalleşme başlarken 'Baş Danışman' krizi bakanın istifasını getirdi 5/23/2020-Sosyolojik açıdan Avrupa’da yaşayan Türklerin karşılaştıkları kültürel sorunlar, zorluklar 5/6/2020-“Gül ağacında dilekler Darağacında üç fidan…” 5/4/2020-Birleşik Krallık’ta iki skandal 4/26/2020-İngiltere Türkiye'den gelen yardımı konuşuyor 4/18/2020-Atamızın başlattığı yolda yüzyılı devirdik 4/12/2020-Birleşik Krallık'ta sürü bağışıklığı teorisi kaos getirdi 3/26/2020-Korona günlerinde etik ikilem 3/19/2020-Birleşik Krallık’ta koronavirüs planları 2/17/2020-ABD’den Birleşik Krallığa Huawei tepkisi 2/2/2020-Birleşik Krallık'tan Avrupa'ya veda 1/27/2020-Atatürk’ün yeni yıl hikayeleri 1/17/2020-İskoçya’da bağımsızlığı destekleyen binlerce kişi yürüdü 1/11/2020-Zümrüdü Anka Kuşu’nun öyküsü 12/28/2019-Yalnızlık bakanlığı 12/14/2019-Birleşik Krallıkta seçimleri yine Muhafazakar Parti kazandı 11/28/2019-Örneğinden güç alınan Simon Bolivar ve Atamız 11/12/2019-Güzel Atamı dünyanın her yerinde tanıtma gururunu yaşıyorum 10/22/2019-Kanlı dünya tarihi, hırs ve güç 9/27/2019-Birleşik Krallık demokrasi savaşında 9/4/2019-Dünyanın en eski demokrasisinde durum 8/28/2019-Biaritz’deki G7 zirvesi, Trump ve Johnson 8/14/2019-Altına hücum 7/18/2019-Hard Talk’da İmamoğlu 7/12/2019-Sizler bu ülkenin bugünüsünüz 7/7/2019-Sunexpress ile uçmak 5/19/2019-19 Mayıs’ın 100. Yılında Atatürk… Yüce hedefler ve ulusal vicdan 5/19/2019-19 Mayıs’ın 100. Yılında Atatürk… Yüce hedefler ve ulusal vicdan 5/10/2019-Dallas 4/17/2019-Bizim çocuklarımızın ruh sağlığı 4/3/2019-Finlandiya ve eğitim 3/21/2019-Tunç Soyer: Çok renk, çok ses, çok nefes 3/17/2019-Çanakkale geçilmez 3/6/2019-Tunç Soyer’in İzmir için projeleri 2/27/2019-Milenyum gençleri 2/15/2019-Tunç Soyer 1/30/2019-Hastalar ve ilaç sektörü 1/20/2019-Birleşik Krallık tarihinin en ağır siyasi kaosunu yaşıyor 1/4/2019-Bir ulusun zamanda yolculuğu 12/31/2018-Yeni yıla doğru bir dileğim var 12/12/2018-Bach çiçekleri 2 12/10/2018-Bach çiçekleri 2 12/2/2018-Bach çiçekleri 11/25/2018-Öğretmenler Günü 11/15/2018-Ölümünün 80. Yıldönümünde Atamız Hakkında 10/28/2018-Cumhuriyet Bayramımız kutlu olsun 10/24/2018-Yüce gönüllülük 10/17/2018-İzmirin aydın Atatürkçü kadınları 10/4/2018-Okullar açıldı 9/26/2018-Anaokullarındaki Kameralar 8/12/2018-Bilinçaltındaki korku 2 7/13/2018-Bilinçaltındaki korku 6/20/2018-1941 yılında… Atamızı kaybettikten 3 yıl sonra… 6/13/2018-Selanik ve Atamız 5/27/2018-Redhouse sözlüğü yazarının torunu 5/20/2018-İzmir’in aydın cumhuriyet kadınları 2 5/17/2018-Atatürk’ün Cumhuriyet kadınları 5/4/2018-Windrush Nesli 4/22/2018-Güzelbahçe Belediye Başkanı Mustafa İnce 3/24/2018-Boşanan aileler: Aldatmak 3/17/2018-Çanakkale 2/25/2018-Boşanan aileler ve çocuklar 2/18/2018-Boşanan aileler ve çocukları 1/21/2018-Okul başarısını nasıl arttırırsınız? 1/17/2018-Mustafa Fehmi Kubilay 12/27/2017-Yeni bir yıl 12/5/2017-Değişim sürecinde yaşanan 14 zor duygu 11/23/2017-Zor insanlarla baş etme yolları 11/4/2017-Atamızın gücü 10/28/2017-En önemli bayramımız kutlu olsun 10/5/2017-İnsana değer vermek 9/14/2017-Milli duygunun yok edilmesi ve etnik psikiyatri 9/5/2017-Hüzünlü kıta Afrika... 8/29/2017-Ordular İlk Hedefiniz Akdeniz 8/10/2017-Biz buradayız - Bu vatan bizim 8/2/2017-İzmir'in kadınları 7/18/2017-Venedik Racker Grubu Seminerleri 7/11/2017-Genel seçimlerde kurşun kalem kullanan ülke 5/25/2017-Manchester imamı 5/3/2017-Çocuklarımız neden mutsuz 4/24/2017-Çocuk Bayramı ve mutsuz çocuklarımız 3/23/2017-Çocuklarımıza verdiğimiz gizli mesajlar: İhmal 3/18/2017-Çocuk askerler 3/8/2017-Çocuklara verdiğimiz gizli mesajlar 3/2/2017-Savaş 2/15/2017-Kız kardeşi Atatürk'ü anlatıyor 2/1/2017-Bir Şaman öğretisi ve tarihten günümüze kültürümüz 1/11/2017-Öğretmen döven öğrenciler 12/13/2016-Harvard'da etik 11/20/2016-Devlet, vergi ve kız çocuklarımız 11/15/2016-Uzakta bir ülke 11/7/2016-Deniz gözlü Atam 10/22/2016-Taşlanarak öldürülen bilim kadını Hypathia 10/7/2016-Demokrasi ve eğitim 9/25/2016-Anıtkabir ve kadına tekme atmak 9/3/2016-İki güzel yürek... 8/27/2016-OHAL'den istediklerim var 8/6/2016-Yüzüklerin Efendisi 7/13/2016-Tek adam ve narsistik toplum 6/26/2016-İş yaşamında karakter ve erdem üzerine 5/30/2016-Bobby Sands’in anısına 5/6/2016-Anneler Günü'nün acı günü 5/2/2016-Okuma ve yazmanın çocuk gelişimindeki önemi 4/18/2016-Sözel şiddetin çocuklarda benlik algısına etkileri 3/24/2016-Akıllı olmak/akıllı davranmak 3/6/2016-Dünya Kadınlar Günü’nde ülkemizden ve dünyamızdan manzaralar… 2/16/2016-Anne/baba/çocuk ve savaşlar 2/10/2016-İyi öğrenci - İyi insan 2/5/2016-Mustafa Koç ve medya 1/20/2016-Kişisel itibar - itibar yönetimi 1/10/2016-Bodeleian kütüphanesinin kokusu 12/29/2015-Yeni bir yıl ve sıradışı başarı 12/24/2015-Yanlış yaşam doğru yaşanmaz 12/16/2015-Bilim adamı ve asalet 12/9/2015-Kıbrıs Direnişi ve çözüm 12/2/2015-TEOG sınavları yapıldı 11/24/2015-Öğretmen olmak 11/17/2015-Sevr Anlaşması / böl-yönet 10/28/2015-Yurtta sulh cihanda sulh 10/18/2015-Kişilik ve benlik üzerine 10/11/2015-İçim kurşun gibi ağır 9/6/2015-Suriyelilerin dramı ve Minik Aylan 8/23/2015-Hile, gerçeklik, gerçek ve hayal ürünü 7/16/2015-Medyanın yarattığı değersizlik vurgusu 7/8/2015-Tercih zamanı 6/21/2015-Bir eğitim yili daha biterken 4/24/2015-Özel dershanelerin okula dönüştürülmesi... 4/18/2015-İçimizdeki çocuk: Duygularımızdan kaçmak 4/16/2015-İçimizdeki çocuk – duygularımızdan kaçmak 3/25/2015-Çocuklara verilen gizli mesajlar 3/9/2015-Anaxogoras, Yorgo Seferis ve şarap 3/2/2015-Kadın olmak masallarda bile zor 2/23/2015-Ermeni komşum 2/4/2015-Muhteşem bir Anadolu Destanı 1/17/2015-Çocuklarımıza nasıl bir dünya bırakıyoruz? 1/4/2015-Çocuklarınız 12/21/2014-İlkokul arkadaşlarımı çok seviyorum… 12/17/2014-Cumhuriyet’imizin 100. yılına doğru yol alırken eğitim 12/14/2014-Dijital kültür ve çocuklarımızın ruh sağlığı 11/30/2014-Toksik davranışlardan kendinizi nasıl koruyabilirsiniz? 11/17/2014-Harmoni ve huzur 11/10/2014-ATATÜRK ve LİDERLİK 10/29/2014-Sorumluluk ölümden ağırdır 8/30/2014-‘Zafer, zafer benimdir diyebilenlerindir’ 8/26/2014-Soroptimist Federasyonu ve Makedonya’da Liderlik Akademisi 7/25/2014-Kadınlar başarı kazanmaktan neden korkar? 7/21/2014-Kadınlar liderlik ve yönetici konumlarında başarısız mıdırlar? 6/16/2014-Beşinci yılında Egede SonSöz ve emek 4/29/2014-Estetik, anestezik, okullar ve yaratıcılık üzerine 4/3/2014-Annelik başlı başına bir kariyerdir 3/13/2014-O anne artık ekmek yiyemez 2/14/2014-Assos’ta felsefe, bilim ve din 1/22/2014-Özgürlük 1/7/2014-Acıların turizmi 11/26/2013-Öğretmenler günü ve öğretmeni itibarsızlaştırma 10/1/2013-Bedenimiz ve uyum 7/31/2013-Hamileler, sevgi ve sevgisizlik üzerine 6/19/2013-Üniversite sınavına giren öğrenciler 4/21/2013-İçimdeki çocuk… 3/11/2013-Aile içi mobbing-Kardeş kıskançlığı 2/4/2013-Minima Moralia ve Theodor Adorno 12/23/2012-Yeni yıla girerken 11/10/2012-Atatürk 11/2/2012-Bir eğitim çınarı: Necdet Doğanata 10/27/2012-Bir Cumhuriyet Çınarı: Bercis Toğulga… 10/16/2012-Kendimi çok yalnız hissediyorum 10/2/2012-Öldürülen Sevilay Öğretmen ve Milli Eğitim’in rolü… 9/27/2012-Okullar açıldı… 8/12/2012-Duygularımızın temelini ne kadar fark edebiliyoruz? 6/26/2012-Duygusal cehalet 5/23/2012-Civciv anaokulu 5/9/2012-IQ ile ölçülen zeka, çocuklarımızın başarısını belirleyen değişmez bir etken midir? 3/20/2012-İngiltere kırsalında Nirvana’nın bahçesi… 2/14/2012-Aşk 1/19/2012-Kimin karnesi? 12/20/2011-Mobbing ve toplum 11/28/2011-İzmir Trafik Müdürlüğü ve etik 10/27/2011-Yanıt rüzgarda uçuyor… 10/17/2011-Çocukların gelişiminde anaokulu eğitimi ne kadar önemli 9/13/2011-Yarış içinde insanca var olmak? 8/29/2011-Öğret ona 8/4/2011-Medyada kullanılan sözler 7/11/2011-Tüketen toplum... 7/8/2011-Tüketen toplum… 6/22/2011-Kavgasız iletişimin güzelliği… 6/2/2011-Ticaret ve etik: para amaç değil, araçtır 5/9/2011-Basın ve Etik 4/19/2011-Eğitim ve etik