Filistinliler yardım için Türkiye’ye yöneldi
By Adnan Abu Amer Şubat 6, 2018
ABD’nin UNRWA’ya sağladığı desteği azaltması üzerine Filistinliler oluşan açığı telafi etmek için yardımlarını artırma sözü veren Türkiye’ye umut bağlıyor. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.
İstanbul’da basın toplantısında konuşan Türk Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu, 25 Ocak 2018
Türk Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu, 27 Ocak’ta Ankara’yı ziyaret eden Filistin heyetine Türkiye’nin diplomatik ve ekonomik desteğinin süreceğini ve ABD’nin Filistinlilere yardımları kesme tehdidine aldırış edilmemesini söyledi.
Çavuşoğlu, 11 Ocak’taki basın toplantısında ABD’nin yardımları kesmesi halinde Türkiye’nin devreye gireceğine işaret ederek “Biz ne güne duruyoruz?” demişti.
Türkiye, 14 Aralık’ta da resmi Filistin bütçesine 10 milyon dolar yardım yapacağını açıklamıştı. ABD’nin BM Filistinli Mültecilere Yardım Ajansı’na (UNRWA) katkısını azaltma kararının ardından Türkiye’nin Filistin Yönetimi’ne 10 milyon dolar vermesini öngören anlaşma, şubat başında Filistin Dışişleri Bakanı Riyad El Maliki ile Türk mevkidaşı tarafından imzalandı. Türkiye, mayıs 2017’de de Filistin Yönetimi’ne benzer miktarda yardım sağlamıştı.
Türkiye’deki Filistin Büyükelçisi Fayid Mustafa Ankara’nın desteklerini Al-Monitor’a şöyle anlattı: “ABD’nin Kudüs’ü İsrail’in başkenti olarak tanımasının ardından Türkiye, 13 Aralık’ta İslam İş Birliği Teşkilatı’nın (İİT) İstanbul’daki zirvesini düzenledi, Filistin bütçesine 10 milyon dolar tutarında mali yardım sundu. Türkiye ayrıca 2014’ten bu yana değeri 186 milyon doları bulan projelerle Filistin’e destekte bulunuyor. Batı Şeria’daki Tubas Hastanesi ile Gazze Şeridi’ndeki Filistin-Türk Dostluğu Hastanesi için sağlanan finansman bunların arasında yer alıyor. Türkiye ayrıca okullar, camiler ve konutlar yaptı; ev onarımlarına katkıda bulundu.”
Büyükelçi Mustafa şöyle devam etti: “Türkiye UNRWA’ya şu an yılda 10 milyon dolar olan katkısını artıracağını iletti. Bunun yanı sıra Gazze’de su ve elektrik projeleri gibi altyapı projeleriyle ilgileniyor. Türkiye’nin nitelikli projelere, parasal yardımlara devam edeceğine inanıyoruz.”
UNRWA’ya katkıda bulunan ülkeler kurumun danışma komitesine sırayla başkanlık yapıyor. 1 Temmuz 2017’de başkanlığı devralan Türkiye bu görevi 30 Haziran 2018’e kadar sürdürecek.
ABD’nin yardımları kesmesiyle Filistinlilerin uğrayacağı zararı telefi etmek için mali destek sözü veren Türkiye bu sözlerini ne kadar hayata geçirebilir?
ABD 16 Ocak’ta UNRWA’ya yaptığı 125 milyon dolarlık katkının 65 milyon dolarını kesti. Başkan Donald Trump, 2 Ocak’ta Filistinliler İsrail’le görüşmelere dönmediği takdirde yardımları durdurma tehdidinde bulunmuştu.
İstanbul’da yaşayan Türkiye uzmanı Said El Hac Al-Monitor’a şu değerlendirmede bulundu: “Türkler ABD’nin Filistin meselesindeki politikasını onaylamıyor. Türkiye, Filistinlilere yönelik destek sözlerini somut rakamlara ve nitelikli yardımlara dönüştürmeye çalışacaktır. İİT dönem başkanı olarak Türkiye Arap ve Müslüman ülkelerle görüşmeler yaparak bu tutumunu güçlendiriyor. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan Filistinlilere yardım konusunda destek toplamak için 5 Şubat’ta Vatikan’ı ziyaret etti.”
29 Ocak’ta “Vahyin Kutsadığı Şehir: Kudüs” başlığıyla İstanbul’da düzenlenen konferansa 20 ülkeden temsilci katıldı. Türkiye’den Başbakan Yardımcısı Bekir Bozdağ ve Diyanet Başkanı Ali Erbaş, Filistin’den de Evkaf ve Din İşleri Bakanı Yusuf Edais katıldı. Konferansın gündeminde Müslüman ülkelerin okul müfredatlarında Kudüs meselesine yer verilmesi, Kudüs’e ilginin artırılması, Trump’ın Kudüs’ü İsrail’in başkenti olarak tanıma ve ABD Büyükelçiliği’ni buraya taşıma kararına tepki gösterilmesi gibi konular vardı.
Erdoğan ise 18 Ocak’ta 16 yaşındaki Filistinli gösterici Fevzi El Cüneydi’yi cumhurbaşkanlığında ağırladı. Cüneydi 10 Aralık’ta Batı Şeria’da düzenlenen Kudüs gösterilerinde İsrail güvenlik güçlerince gözleri bağlanarak gözaltına alınmıştı.
Gazze’deki Filistin Stratejik Çalışmalar Merkezi’nin direktörü Ömer Şaban Al-Monitor’a şöyle konuştu: “Türkiye’nin Filistinlilere yardımı, Gazze Şeridi ile Batı Şeria’da yıllık olarak 10 milyon ila 20 milyon dolar arasında değişiyor. Son 10 yılda bu yardımlar 150 milyon doları aşsa da Türkiye Filistin için büyük bir bağışçı ülke sayılmaz. Türkiye Filistinlilerin bazı ihtiyaçlarını karşılayacak imkânlara sahip ama fazlasına ihtiyaç var, tek bir ülkenin yardımları yetmez. ABD’nin yardım kesintisini ne kadar sürdüreceğini kimse bilmiyor. Filistin’deki mali açığın bir bölümünü Türkiye belki geçici olarak kapatabilir ama ben açığın tamamı konusunda sürekli olarak yardımcı olabileceğini zannetmiyorum.”
ABD Filistin Yönetimi’nin en büyük mali destekçisi konumunda. ABD Uluslararası Kalkınma Ajansı üzerinden sağlanan bu destek 2017’de 254 milyon dolar seviyesindeydi.
Filistin Yasama Meclisi üyesi Muhammed El Laham başkanlığındaki bir heyet 22-28 Ocak’ta Türkiye’yi ziyaret etti. Erdoğan ve Çavuşoğlu ile görüşen Laham, Filistinlilere verdiği destek için Türkiye’ye teşekkür etti. İstanbul’daki Eyüp Belediyesi ise Filistinli tutuklu Mervan El Barguti’ye fahri hemşerilik beratı verdi.
El Fetih Merkezi Komite üyesi Cibril Rajub da 28 Ocak’ta Türkiye’ye giderek Turizm Bakanı Numan Kurtulmuş, Gençlik ve Spor Bakanı Osman Aşkın ve Türk İş Birliği ve Kalkınma Ajansı Başkanı Serdar Çam ile görüşmeler yaptı. Rajub, ayrıca 6 Şubat’ta düzenlenecek “Kudüs: İslami Gençlik Başkenti 2018” isimli etkinlik için Filistin Devlet Başkanı Mahmud Abbas’ın Erdoğan’a davetini iletti.
Hamas Siyasi Büro Şefi İsmail Haniye’nin eski siyasi danışmanı Ahmed Yusuf Al-Monitor’a şöyle konuştu: “Türkiye’nin Kudüs’e tarihsel ve dini bağlılığı var. İİT dönem başkanı olması da belki ona Filistin davasında daha fazla sorumluluk yüklüyor. Türkiye El Fetih ve Hamas’la dengeli ilişkilere sahip. BM nezdindeki diplomatik çabalarıyla Filistin Yönetimi’ne destek veriyor, Filistin davasına uluslararası destek topluyor. Öte yandan Hamas’la da ciddi eş güdümün olduğu güçlü ilişkilere sahip.”
Filistin eski Ekonomi Bakanı Mazen Sinokrot mart 2016’da Türkiye-Filistin ticaret hacminin 400 milyon dolara ulaştığını söylemişti. Türkiye bu rakamla İsrail ve Çin’in ardından Filistin’in üçüncü büyük ticaret ortağı. İkili ticareti artırmak için son yıllarda imzalanan anlaşmalarla Filistin ürünlerine vergi muafiyetleri ve Türk pazarında bazı ayrıcalıklar tanındı. İkili ilişkilerde inanç turizmi de önemli yer tutuyor, Kudüs’ü ziyaret eden Türklerin sayısı giderek artıyor. Türk turizm şirketlerinin düzenlediği turlarla yılda 100 binden fazla kişi Kudüs’e gidiyor.
Cenevre’de yaşayan finans uzmanı Rami Abdo Türkiye’den gelen yardımların beklentinin altında kaldığını düşünüyor. Al-Monitor’a konuşan Abdo şöyle diyor: “Türkiye’nin önümüzdeki dönemde Filistinlilere ne kadar yardım yapacağını tahmin edemem ama Türklerin özellikle Gazze’de yardım etmeye kararlı olduğu kesin. Bu yardımlar Avrupa Birliği ile bazı Körfez ülkelerinin yardımları kadar büyük olmasa da Türkiye (Gazze’deki) 2014 savaşının ardından Filistinlilere mali destek taahhüdünde bulundu. Ekim 2014’te Kahire’de düzenlenen Gazze’nin Yeniden İnşası Konferansı’nda 200 milyon dolar vadeden Türkiye bu taahhüdün yüzde 75’ini gerçekleştirdi. Yine de Türkiye’nin son yıllardaki mali desteği, Erdoğan’ın destekleyici konuşmaları doğrultusunda Filistin tarafında oluşan beklentinin altında kaldı."
Filistinliler Ürdün’le beraber El Aksa yasaklarına meydan okuyor