REFAKATSİZ. DÜŞMÜŞ ÇOCUKLAR'a İlişkin Kurumlararası Rehber İlkeler
Download "REFAKATSİZ. DÜŞMÜŞ ÇOCUKLAR'a İlişkin Kurumlararası Rehber İlkeler"
1 REFAKATSİZ ve AİLESİNDEN AYRI DÜŞMÜŞ ÇOCUKLAR'a İlişkin Kurumlararası Rehber İlkeler
2 Uluslararası Kızılhaç Komitesi Merkezi Takip Kurumu ve Koruma Birimi 19 Avenue de la Paix 1202 Cenevre, İsviçre T Faks: Ocak 2004 Çeviri / Translated by: Caner Çetiner Editör / Edited by: Kamil Kurtul Nisan 2014
3 Önsöz Çatışmalar, insanların yerlerinden edilmesi ya da doğal afetler nedeniyle ebeveynlerinden ve ailelerinden ayrılan çocuklar en korunmasız kişiler arasında yer alır. Kendilerine en yakın kimselerden ayrılmış olan bu çocuklar, tam da onlara en fazla ihtiyaç duydukları anda, karmaşa içerisinde ailelerinin bakımından ve korumasından yoksun kalırlar. Bu çocuklar istismar ve sömürüyle karşılaşır ve hayatta kalmaları bile tehlikeye girebilir. Söz konusu çocuklar; erkek ya da kız kardeşlerinin korunması ve bakımı gibi yetişkinlere ait sorumlulukları da üstlenebilirler. Kendilerine yakın olan herkesi, yani evlerini, ailelerini, arkadaşlarını, düzenlerini kaybeden çocuk ve yetişkinler insani krizlerin insan hayatı üzerinde yarattığı çarpıcı etkilerinin belirgin sembolleridir. Büyük krizler sonucu sosyal yapıların ve hizmetlerin çökmesiyle topluluklar ve devletler ailesinden ayrı düşen çocukların ihtiyaç duyduğu gerekli koruma ve bakımı sağlayamayacak duruma gelirler. Bu yüzden insani yardım kuruluşlarının, en korunmasız durumdaki çocukların korunmasını sağlamaları gerekir. Çocukların ailelerinden ayrıldığı durumların ve ihtiyaçların çeşitliliği ve karmaşıklığı hiçbir kuruluşun tek başına sorunu çözememesini beraberinde getirir. Bu soruna müdahale edilmesi için ek becerilerin ve yetkilerin ortak bir yaklaşım içerisinde hayata geçirilmesi gerekir. Afrika nın Büyük Göller bölgesinde yaşanan krizlerin ardından 1990 larda gerçekleştirilen yakın kurumlar-arası işbirliği sayesinde, on binlerce Ruandalı çocuk aileleriyle yeniden birleştirilebilmiştir. Bu durum birlikte çalışarak nelerin başarılabileceğinin cesaret verici bir kanıtı durumundadır. Bu kapsamda 1995 yılında Refakatiz ve Ailesinden Ayrı Düşmüş Çocuklar Kurumlararası Çalışma Grubu kurulmuştur. Anılan grup ailesinden ayrı düşmüş çocuklara ilişkin konularda saha tecrübesi olan temel kuruluşları bir araya getirmiştir. Grubun amaçları arasında önceki faaliyetlerden çıkarılan derslere dayanarak afetlere hazırlıklı olma durumunun, koordinasyonun ve iyi uygulamaların geliştirilmesi ve desteklenmesi vardır. Söz konusu grup tarafından gelecekteki eylemlere rehberlik etmesi amacıyla geliştirilen Refakatsiz ve Ailesinden Ayrı Düşmüş Çocuklar İçin Kurumlar Arası Rehber İlkeler; uluslararası insan haklarına, insancıl hukuka ve mülteci hukukuna dayanmaktadır. Bu ilkeler ailesinden ayrı düşmüş çocuklara yönelik tüm faaliyetlerin ve kararların koruma çerçevesi temelinde geçekleştirilmesini ve aile birliği ve çocuğun en yüksek yararı ilkelerine saygı gösterilmesini temin etmeyi amaçlamaktadır. Bu ilkelerde geçici bakım ve uzun vadeli çözümler aracılığıyla ayrılmaların önlenmesinden aile takibine ve yeniden birleştirmeye kadar acil durumun tüm aşamaları ele alınmaktadır. Ailesinden ayrı düşen çocukların hakları ve ihtiyaçları etkin biçimde ele alınacaksa, ilkelerin oluşmasını sağlayan ek becerilerin ve uzmanlığın bir araya getirilmesi, aynı seviyede işbirliği ile ortaya konulmalıdır. Biz bu ilkeleri onaylıyoruz ve bunları hem politika geliştirme düzeyinde hem de uygulama evresinde bir gerçeklik haline getirmek için refakatsiz ve ailesinden ayrı düşmüş çocukların refahı ve korunmasıyla ilgili tüm aktörlerin desteğine güveniyoruz. Uluslararası Kızılhaç Komitesi Başkanı Jakob Kellenberger Uluslararası Kurtarma Komitesi Başkanı ve CEO su George Rupp Save the Children/İngiltere Genel Müdürü Mike Aaronson BM Çocuk Fonu İcra Direktörü, Carol Bellamy World Vision International Başkanı/CEO su Dean Hirsch
4 İçindekiler Giriş Kapsamlı yaklaşım Aile Birliğinin Korunması 21 a) Ayrılmaların önlenmesi 22 b) Tahliye 24 c) Yasal kimlik ve doğum kaydı Aile Takibi ve Yeniden Birleştirme 29 a) Tespit 30 b) Belirleme, Kayıt ve Belgelendirme 33 c) Aile Takibi 35 d) Doğrulama ve Yeniden Birleştirme 37 e) Yerleştirmelere Yönelik İzleme Ziyaretleri ve Yeniden 39 Birleştirme f) Gizlilik Kalıcı Düzenlemeler 53 a) Alternatif uzun vadeli yerleştirme 54 b) Ülke içi ya da ülkeler arası evlat edinme Mülteci Çocuklara İlişkin Özel Konular 59 a) Mülteci statüsünün belirlenmesi 60 b) Reddedilen Sığınmacılar 61 c) Ev sahibi/sığınılan ülkelerde yaşayan çocuklar 61 d) Kalıcı uzun vadeli çözümler Çocuk Haklarının Teşviki 65 a) Savunuculuk 66 b) Kapasite oluşturma 67 Refakatsiz ve Ailesinden Ayrı Düşmüş Çocuklara İlişkin Temel 68 Uluslararası Araçlar Kaynakça 70 4.Bakım Düzenlemeleri 41 a) Acil Bakım ve destek 42 b) Topluluk Temelli Bakım 43 c) Koruyucu Aile Bakımı 44 d) Yatılı bakım 46 e) Velayet 47 f) Sağlık hizmeti ve beslenme 48 g) Eğitim 49 h) Psiko-sosyal konular 50 i) Çocukların geçimini sağladığı evler 51
5 Rehberin Yayımlanmasına Katkı Sağlayan Kuruluşlar Bu yayına katkıda bulunan Kuruluşlar hakkında bilgi Uluslararası Kızılhaç Komitesi (UKHK) 19, avenue de la Paix, CH-1202 Cenevre, İ s v i ç r e Uluslararası Kurtarma Komitesi (UKK) 122 East 42 nd Street, 12 th Floor New York, NY 10168, ABD Tel: (212) Uluslararası Kızılhaç Komitesi; insani görevi yalnızca savaş ve iç çatışma mağdurlarının hayatlarının ve onurlarının korunması, bunlara yardım edilmesi ve mümkün olan yerlerde bu tür durumların neden olduğu acıların önlenmesi olan tarafsız, adil ve bağımsız bir kuruluştur. Davranış standartları oluşturulması ve insancıl hukuk, Uluslararası Kızılhaç Komitesi ve Kızılay/Kızılhaç hareketlerinin ilkeleri hakkındaki bilginin ve bunlara yönelik saygının artırılmasındaki diyaloglar aracılığıyla, bu tür şiddet durumlarının asıl ve potansiyel faillerinin davranışlarını etkileyen ICRC; bu misyonunu mağdurlara yönelik doğrudan eyleme geçerek ve tarafsız ve adil aracılık rolü üstlenerek gerçekleştirir. Uluslararası Kızılhaç Komitesi nin Merkezi Takip Kurumu; Uluslararası Kızılhaç ve Kızılay hareketi ağı tarafından yürütülen aile bağlarının yeniden inşa edilmesine, ailelerin yeniden birleştirilmesine ve kayıp kişilerin bulunmasına yönelik tüm faaliyetleri yönetir ve eşgüdümünü sağlar. Koordinatör rolünün yanında ICRC nin Merkezi Takip Kurumu, aynı zamanda devletler tarafından ulusal topluluklara ve hükümetlere yönelik teknik danışman olarak da tanınır yılında kurulan Uluslararası Kurtarma Komitesi; mültecilere ve baskı veya şiddetli çatışmaların mağdurlarına hizmet eden herhangi bir mezhebi desteklemeyen gönüllü ve öncü bir kuruluştur. IRC özgürlük, insan onuru ve özgüven ilkelerine bağlıdır. IRC günümüzde 30 farklı ülkede çalışmaktadır. Denizaşırı ülkelerde IRC sıklıkla çatışmaların ortasında görev yaparak korunmasız çocuklara ve gençlere yönelik acil su ve sanitasyon hizmetleri, barınak, sağlık hizmetleri, acil durum eğitim hizmetleri ve psiko-sosyal bakım ve koruma sağlar. IRC nin 15 adet bölge ofisi; Birleşik Devletler tarafından kendilerine mülteci statüsü verilen kişilere yeni ülkelerinde hayata başlamalarında yardım etmek için konaklama, eğitim, iş bulma ve diğer hizmetlere erişim konularında destek sağlar. IRC nin Silahlı Çatışmalardan Etkilenen Çocuklar Birimi; çatışmalardan etkilenen çocukların ve yetişkinlerin acil ve uzun süreli psiko-sosyal ihtiyaçlarıyla ilgilenir. IRC nin hizmetleri arasında: Çocuk ve yetişkinlerin korunması; eğitim; eski asker çocukların rehabilitasyonu ve toplumla yeniden kazandırılması; ailesinden ayrı düşmüş çocukların bakımı, izlenmesi ve aileleriyle yeniden birleştirilmesi; cinsel şiddet ve sömürü mağduru çocuklara destek sağlanmasına yönelik programlar vardır.
6 Save the children 17 Grove Lane, Londra, SE5 8RD, Birleşik Krallık Tel: +44 (0) Save the Children UK (Birleşik Krallık) dünya çapındaki çocukların hayatlarının iyileştirilmesi için 80 yıldır çalışmaktadır. Bu süre zarfında Save the Children 70 ten fazla ülkede çocukların hayatlarını şekillendiren bir dizi konu üzerinde değerli deneyimler kazanmıştır. Save the Children kuruluşunun hizmet verdiği temel konular arasında sağlık, beslenme, eğitim, sosyal refah, koruma, çocuk işçiliği ve HIV/AIDS vardır. Save the Children kuruluşunun iş ve tecrübe hacmindeki genişlik savunuculuk çalışmalarına yönelik bir platform oluşturmanın yanında politika geliştirilmesini de etkileyerek farklı ülkelerdeki, bölgelerdeki ve sektörlerdeki çocukların durumları ve sorunları arasında bağlantı kurulmasına imkân tanımıştır. Save the Children; bir taraftan uzun vadeli iyileşme ve gelişim planlarken acil durumlarda çocukların ve ailelerin acil ihtiyaçlarına müdahale edilmesinde gelişim yanlısı bir anlayışa sahiptir. Save the Children kuruluşunun acil duruma hazırlıklı olma önlemlerinin bir parçası olarak, aile takip araçları gerektiğinde sevk edilebilmesi için önceden konuşlandırılır. Save the Children UK ailesinden ayrı düşmüş çocuklarla çalışma konusunda yaklaşık 20 yıllık bir deneyime sahiptir ve bu alandaki öncü kuruluşlardan biridir. Save the Children ayrılmaların önlenmesinde, ayrılmış çocukların korunmasında ve aile takibi faaliyetlerinde hem devlet kurumlarıyla hem de sivil kuruluşlarla yakın ilişki içerisinde çalışır. Save the Children ayrılmış çocuklarla çalışmaya yönelik bir saha kılavuzu ve silahlı kuvvetlerle ilişkilendirilmiş çocuk askerlerle ve çocuklarla çalışmaya yönelik kılavuzlar yayınlamıştır. Save the Children kuruluşunun tüm çalışmalarının odak noktasında çocuk haklarının sürdürülmesi ve savunulması vardır. 3 UN Plaza, New York, N.Y , ABD Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafından çocuk haklarının korunması adına tanıtım ve savunuculuk çalışmaları yapmak, çocukların temel gereksinimlerinin karşılanmasına yardımcı olmak ve çocukların potansiyellerini eksiksiz biçimde gerçekleştirmek için fırsatlar yaratmak üzere görevlendirilmiştir. Çocuk Haklarına Dair Sözleşme (ÇHS) doğrultusunda faaliyet gösteren UNICEF, çocuk haklarına kalıcı etik ilkeler olarak yerleşiklik kazandırmak, çocuklara yönelik davranışları çocuk hakları doğrultusunda uluslararası standartlara kavuşturmak için çaba göstermektedir. Çocukların yaşatılması, korunması ve gelişiminin insanlığın ilerlemesinde kalkınma açısından evrensel ölçekte geçerli zorunluluk olduğu konusunda ısrarlıdır. UNICEF; siyasal kararlılığı ve maddi kaynakları harekete geçirerek, başta gelişmekte olan ülkeler olmak üzere ülkelerin kapasitelerini geliştirmelerine, böylece çocuklara birinci önceliği tanıyıp ülkelerin hem bu çocuklara hem de ailelerine gerekli hizmetleri sağlayabilecek duruma gelmelerine yardımcı olmaktadır. UNICEF, en savunmasız konumda olan çocuklara, yani savaş mağdurlarına, aşırı yoksulluk içindekilere, doğal afetlere uğrayanlara, şiddet ve sömürünün her biçiminden zarar görenlere ve engellilere özel koruma sağlanmasına büyük önem vermektedir. Olağandışı durumlarda çocuk haklarının korunmasına yönelik müdahalede bulunur. Diğer Birleşmiş Milletler örgütleri ve insani yardım kuruluşları ile eşgüdüm içinde hareket eden UNICEF, böyle durumlarda çocukların ve onlara bakanların durumlarını rahatlatmak için elindeki imkânları işbirliği yaptığı kuruluşların hizmetine sunar. Taraf tutan bir kuruluş değildir ve ayrımcılık gözetmeden her tür işbirliğine açıktır. En dezavantajlı konumdaki çocuklar ve gereksinimleri en acil olan ülkeler UNICEF'in bütün çalışmalarında öncelik taşımaktadır. Ülke programları aracılığıyla UNICEF, kadınların ve kız çocuklarının eşit haklarının geliştirilmesini ve topluluklarının siyasi, sosyal ve ekonomik yönden gelişiminde onların tam katılımının desteklenmesini amaçlar. UNICEF dünya halkları tarafından benimsenen sürdürülebilir insani kalkınma hedeflerinin gerçekleştirilmesine ve Birleşmiş Milletler Şartında bahsedilen barış ve sosyal ilerleme vizyonunun gerçekleştirilmesine yönelik olarak tüm paydaşlarıyla işbirliği içerisinde çalışır.
7 Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (BMMYK) Case Postale 2500, CH-1211, Cenevre 2, İsviçre World Vision International (WVI) 6, chemin de la Tourelle, CH-1209, Cenevre, İsviçre BMMYK, mültecileri korumak amacıyla gerçekleştirilen uluslararası hareketleri düzenlemek, liderlik etmek ve dünya çapındaki mülteci sorunlarını çözmekle yetkilendirilmiştir. BMMYK mültecilere ve diğer kişilere ihtiyaçları temelinde ve onların etnik, dini özelliklerine, siyasi fikirlerine veya cinsiyetlerine bakmaksızın tarafsız bir tutum içerisinde koruma ve destek sunar. Mültecilerin korunması ve onların sorunlarına çözüm bulunması çabalarında BMMYK, hükümetlerle, bölgesel kuruluşlarla, uluslararası kuruluşlarla ve sivil toplum kuruluşlarıyla işbirliği içerisinde çalışır. BMMYK nin yetkisini kullanmasının temelinde mülteci çocukların korunmasına ve bakımına yönelik eylemleri vardır. Çocuk Hakları Sözleşmesi; BMMYK nin refakatsiz ve ailesinden ayrı düşmüş çocukların uluslararası korunması görevine yönelik normatif bir referans çerçevesidir. BMMYK nin amacı ayrılmaların önlenmesi, ailelerinden ayrılmış çocukların belirlenmesi, bu tür çocukların ihtiyaçları olan korumayı ve desteği almalarının temin edilmesi ve aileleriyle yeniden birleştirilmesidir. BMMYK hem politika hem de uygulama düzeylerinde eylemleri içeren bir dizi kurumlar-arası girişimler aracılığıyla bu amaçları gerçekleştirmeye çalışr. World Vision yaklaşık 89 ülkede 85 milyondan fazla insana hizmet eden Hristiyan bir kurtarma ve geliştirme ortaklığıdır. Adalet ve insani dönüşüm arayışında olan World Vision, fakirlerle ve baskı altındakilerle birlikte çalışarak İsa nın yolundan gitmeye çalışır. Çocuklar genelde yoksulluğun etkilerine karşı en korunmasız kişilerdir ve World Vision çocukların haklarını geliştirilmesine kendini adamıştır. World Vision çocukların iyileştirilmiş gıda, sağlık ve eğitim faaliyetlerinden yararlanabilmelerinin temin edilmesi için her ortak kuruluşla birlikte çalışmaktadır. Çocukların özellikle zor şartlar altında yaşadıkları, sokaklarda hayatta kalmaya çalıştıkları, sömürü içeren işlere maruz kaldıkları ya da istismara veya travmaya maruz kaldıkları yerlerde World Vision umudun yeniden inşa edilmesine ve adaletin sağlanmasına yönelik olarak çalışmaktadır. World Vision yoksulluğun kaçınılmaz olmadığına inanmaktadır. Misyon Bildirimiz bizleri yoksulları yanlış öncelikler, büyük eşitsizlikler ve bozulmuş değerler dünyasında yaşamaya kısıtlayan adaletsiz yapılara karşı çıkmaya çağırmaktadır. World Vision; tüm insanların kendilerine tanrı tarafından verilen potansiyellere erişebilmelerini istemektedir ve bu yüzden yoksulluğa daha fazla tahammül etmeyen bir dünya için çalışmaktadır.
8 Giriş Neredeyse bütün silahlı çatışmalarda, insanların toplu olarak yerlerinden edildiği durumlarda, doğal afetlerde ve diğer krizlerde çok sayıda çocuk, ailelerinden veya onlara bakmaktan sorumlu diğer yetişkinlerden ayrılmak zorunda kalır. Bu çocuklar, genelde bakım ve korumadan yoksun olduklarından böylesi ortamlardaki en korunmasız grupları oluştururlar. Bunların çoğu; ebeveynleriyle, kardeşleriyle ya da akrabaları arasından bildikleri veya onlara bakım sağlamaya istekli olan diğer yetişkinlerle yeniden bir araya getirilebilirler. Refakatsiz ve ailesinden ayrı düşmüş çocuklar adına yapılacak eylemler uluslararası standartlarda belirlenen ilkeler tarafından yönlendirilmelidir. Bu ilkelerin geçerliliği, son yıllardaki çatışmalardan ve doğal afetlerden çıkarılan deneyimler ve dersler tarafından doğrulanmıştır. Elinizdeki yayın bu yönde gerçekleştirilecek eylemlerin temelini oluşturan rehber ilkeleri özetleme amacı taşır. Değinilen rehber ilkeler temel olarak ulusal, uluslararası kuruluşlara ve sivil toplum kuruluşlarına ve ailesinden ayrı düşmüş çocuklarla ilgilenen diğer kuruluşlara hitap etmektedir. İlkeler yükümlülüklerini yerine getirmelerinde ve mali destek kararı almaları konusunda hükümetlere ve donörlere destek olacak şekilde tasarlanmıştır. Bu yayın ortak saha tecrübeleri ve uluslararası kanunun ilgili hükümleri temelinde bir dizi öncü insani kuruluş tarafından hazırlanmıştır. Yayını aşağıdaki kuruluşlar üretmiştir: Uluslararası Kızılhaç Komitesi Uluslararası Kurtarma Komitesi Save the Children UK BM Çocuk Fonu BM Mülteciler Yüksek Komiserliği World Vision International Bu yayının içindekiler yukarıda bahsedilen ilkelerin uygulanmasına ve geliştirilmesine yönelik ortak bir taahhüdü yansıtmaktadır. Bir silahlı çatışma veya afet meydana geldiğinde çok sayıda çocuk, ailelerinden ya da onlara bakan kimselerden ayrı düşebilir. Bu çocukların durumu hemen belirlenemediği için bunlara yetimden ziyade ailesinden ayrı düşmüş ya da refakatsiz çocuklar denilir. Çocuk: çocuklara yönelik ulusal kanunda çoğunluk kararı daha küçük bir yaşı belirlemedikçe 18 yaş altı herhangi bir kişi anlamına gelir. (Çocuk Hakları Sözleşmesi -ÇHS- 1. Madde). Ailesinden ayrı düşmüş çocuklar: her iki ebeveyninden veya önceki yasal veya geleneksel vasisinden (diğer akrabalarından olması şartı aranmaksızın) ayrılmış kişilerdir. Bu yüzden bu kişiler arasında diğer yetişkin aile üyeleri tarafından refakat edilen çocuklar da olabilir. Refakatsiz çocuklar (aynı zamanda refakatsiz küçükler olarak da adlandırılırlar) her iki ebeveyninden ve diğer akrabalarından ayrılmış ve yasayla veya gelenek yoluyla ona bakmakla sorumlu bir kişi tarafından bakılmayan çocuklardır. Yetimler: her iki ebeveyninin de öldüğü bilinen çocuklardır. Fakat bazı ülkelerde ebeveynlerinden birini yitiren çocuklar da yetim olarak adlandırılır.
9 Kapsamlı Bir Yaklaşım 1 1 Kapsamlı Yaklaşım 14 I N T E R- A G E N C Y G U I D I N G P R I N C I P L E S O N U N AC C O M PA N I E D AND SEPARATED C H I L D R E N 15
10 1 Kapsamlı Yaklaşım Refakatsiz ve ailesinden ayrı düşmüş çocukların hayatta kalmaları silahlı çatışmalarda veya başka türden afetlerde risk altına girebilir. Bu çocukların temel haklarının ihlal edilmesi ve istismar, sömürü veya silahlı kuvvetlere asker yapılma tehlikesiyle karşı karşıya kalmaları olasıdır. Tüm çocukların bir dizi uluslararası, bölgesel ve ulusal araçlar kapsamında koruma ve bakıma yönelik hakları vardır. Ailesinden ayrı düşmüş çocukların hakları arasında aşağıdakiler yer alır: İsim hakkı, yasal kimlik ve doğum kaydı hakkı Fiziksel ve yasal koruma hakkı Ebeveynlerinden ayrılmama hakkı Temel geçimini sağlamaya yönelik imkanlara erişim hakkı Yaş ve gelişimsel ihtiyaçlarına uygun bakım ve desteklere erişim hakkı Gelecekleri hakkındaki kararlara katılma hakkı Çocukların hayatta kalmalarının ve refahlarının temin edilmesine yönelik temel sorumluluk ebeveynlerin, ailelerin ve topluluklarındır. Çocukların haklarına saygı gösterilmesini sağlamaktan ulusal ve yerel yetkililer sorumludur. Bir acil durumda aile birliğinin korunmasına ve çocuk-aile ayrılığından kaçınılmasına yönelik çaba gösterilmelidir. Aile birliği ya da aile bütünlüğü ilkesi; tüm çocukların bir aile hakkına ve tüm ailelerin de çocuklarına bakma hakkına sahip olduğunu belirtir. Refakatsiz ve ailesinden ayrı düşmüş çocuklara, onların ebeveynleriyle ya da temel yasal veya geleneksel vasileriyle mümkün olduğunca hızlı şekilde birleştirilmelerini amaçlayan hizmetler sunulmalıdır. Bir acil durum esnasında ailelerinden veya akrabalarından ayrı düşen çocukların sayısı fazla ise gerek refakatli gerekse refakatsiz olsun (refakatsiz durumdakilerin en korunmasız halde olabileceği olasılığı dikkate alınarak) öncelik en korunmasız çocuklara verilmelidir. Çocuğun yüksek yararı; gerek ulusal gerekse uluslararası kuruluşlar, hukuk mahkemeleri, idari yetkililer veya yasama organları tarafından çocuklara yardım edilmesi amacıyla alınan kararlara ve gerçekleştirilen eylemlere rehber etmeye yönelik temel standardı oluşturur. Buradaki kurumlar-arası rehber ilkeler herhangi bir durumda bir çocuğun en yüksek yararının belirlenmesinde dikkate alınmalıdır. Çocuğun yaşına ve olgunluğuna uygun şekilde bir çocuğun fikri dinlenilmelidir ve buna gereken önem verilmelidir. Çocuklar kendileri için yapılan planlardan haberdar edilmelidir. Bu kapsamda yerleştirme ve bakım kararları, takip ve yeniden birleştirme yer alır. Programlar, ayrılmaların önlenmesinde ve bunlara müdahale edilmesinde çocukları aktif olarak dahil etmelidir. Ayrımcılık yapmama: uluslararası insancıl hukukun temel ilkelerinden biri, bu hukukun ortaya koyduğu koruma ve güvencelerin ayrımcılık yapmadan herkese sağlanmasıdır. Dört Cenevre Sözleşmelerinin tamamı ve ek protokollerin ikisi de cinsiyete dayalı ayrımcılık gözetilmeksizin onların kapsamında yer alan kişilere insanca davranılması gerektiğini belirtir. Çocuk Hakları Sözleşmesi bu temel ilkeyi güçlendirir ve kızların bakımlarına ve korumalarına yönelik programlar yapılırken özel ihtiyaçlarının dikkate alınması gerektiğini belirtir. Kız çocuklarının özel ihtiyaçları, silahlı çatışmalar esnasında ve bunlardan sonra dikkate alınmalıdır. Programlamanın tüm aşamalarında uygun müdahaleler geliştirilmelidir. Silahlı çatışmaların tüm taraflarını özellikle kızlar olmak üzere tüm çocukların korunmasına yönelik özel önlemler almaya teşvik eden Güvenlik Konseyi nin 1261 sayılı çocuklar ve silahlı çatışmalar konulu kararına bakınız. Koruma kavramı; bireyin (bu bağlamda bir çocuğun) ilgili insan hakları araçlarında ve uluslararası insancıl hukukta belirtilen tüm haklarına tam saygı duyulmasını temin etmeyi amaçlayan her tür faaliyeti ifade etmektedir. Refakatsiz ve ailesinden ayrı düşmüş çocuklara yardım edilmesinde temel olarak üç ek eylem çeşidi vardır. 1 1 İnsan Hakları ve İnsani Faaliyet Kuruluşlarının Korunması Konulu Çalıştay-Bu konuda iyi şeyler yapılması, UKHK tarafından gerçekleştirilen dördüncü çalıştayın raporu, Cenevre, Ocak 1999.
11 Müdahale eylemleri (belirli bir türde istismarın acil etkilerini önlemeyi, bunlara son vermeyi ve/veya bunların etkilerini hafifletmeyi amaçlayan eylemlerdir) İyileştirici eylemler (rehabilitasyon, eski haline getirme ve onarma aracılığıyla saygın yaşam koşullarının düzeltilmesini amaçlayan eylemlerdir) Çevre inşası (bireyin haklarına tam saygı gösteren bir çevrenin (siyasi, hukuki, sosyal, kültürel ve ekonomik) oluşturulmasını ve/veya güçlendirilmesini amaçlayan eylemlerdir.) Genel koruma çerçevesi ailesinden ayrı düşmüş çocuklar adına tüm eylemlere rehberlik etmelidir. İlgili kuruluşlar; eylemlerinin tarafsız şekilde gerçekleştirildiğini temin etmelidir (ırk, milli kimlik veya etnik köken, cinsiyet veya bunlar gibi diğer kriterler gözetilmeksizin). Her bir kuruluş yetkisine, uzmanlığına veya eylem türüne göre genel koruma ve eyleme geçme ihtiyacını dikkate almalıdır. Ailesinden ayrı düşmüş çocuklara yönelik olarak benimsenen politikalar, programlar ve kararlar aşağıdaki hükümler doğrultusunda gerçekleştirilmelidir: Her kuruluşun yetkisi, uzmanlığı ve mevcut durumla ilgilenme kapasitesine göre çocuk bakımı ve aile takibi gibi önemli alanlara yönelik özel liderlik rolleri belirlenmelidir. Ailesinden ayrı düşmüş çocuklar için çalışmak isteyen herhangi bir kuruluş süreçte yer alan diğer ortaklarla işbirliği yapmalıdır. Bunun yanında, koruma çerçevesine destek sağlanması için, örneğin medya aracılığıyla bir iletişim stratejisinin dikkate alınması önemlidir. Kuruluşlar mevcut Kurumlar-arası Rehber İlkeler doğrultusunda ortak bir mutabakata ve uyumlu eyleme ulaşmaya çalışmalıdır. Kuruluşların buradaki rehber ilkeleri benimsemeleri beklenir. Ailesinden ayrı düşmüş çocuklara yardım edilmesine yönelik eylemler katılan kuruluşların genellikle yıllar süren- uzun vadeli taahhütlerini gerektirir. Bu eylemler; katılımlarının ilk aşamalarında etkinliklerini ne zaman ve nasıl sonlandıracakları ve bunları ulusal veya diğer kurumlara nasıl devredecekleri dikkate alınarak başlatılmalıdır. Çocuk Hakları Sözleşmesi (1989) ve iki ihtiyari Protokolü (2000); Dört Cenevre Sözleşmesi (1949) ve iki Ek Protokol (1977) Mültecilerin Durumuna İlişki Sözleşme (1951) ve Protokolleri (1967) İlgili diğer Uluslararası Anlaşmalar İlgili tüm kuruluşlar arasındaki tamamlayıcılık ve işbirliği refakatsiz çocukların bakımı ve korunması için kritik öneme sahiptir. Çocukların en yüksek yararı ilkesiyle ters düşmedikçe, tüm eylemlerin ilgili devlet mercileriyle eşgüdüm içerisinde yapılması önemlidir. Acil durumun ilk aşamalarında diyalog ve koordinasyon mekanizmaları başlatılmalıdır ve süreç boyunca sürdürülmelidir.
12 Aile Birliğinin Korunması 2 2 Aile Birliğinin Korunması 20 I N T E R- A G E N C Y G U I D I N G P R I N C I P L E S O N U N AC C O M PA N I E D AND SEPARATED C H I L D R E N 21
13 2 Aile Birliğinin Korunması a) Ayrılmaların Önlenmesi Acil durumlarda çocukların ailelerinden ayrılmalarına yol açan birçok gerekçe vardır. Ayrılmalar ya kazara ya da daha iyi bakılır veya hizmetlere daha iyi erişir düşüncesi ile çocuklar terkedildiğinde ya da bakılmaları için başka birine veya yatılı bakıma verildiklerinde bilinçli olarak gerçekleşir. En zorlu acil durumlarda bile çocukların ailelerinden ayrılmalarının önlenmesi mümkündür. Ayrılma riskinin azaltabilmek için ilgili mercilere ve diğer paydaşlarla görüşülebilir. Kazara ve kasten yaşanan ayrılmaların önlenmesini ve yeniden birleştirmenin desteklenmesini amaçlayan bu temasların ayrılmaların nedenine ilişkin mutabakatlara dayandırılması gerekir. Hükümetler, bağışçılar, ulusal ve uluslararası kurumların çalışanları, dini gruplar ve topluluklar ve özellikle acil durumlardaki temel bakım sağlayıcı durumundaki kadınlar arasında ayrılmaların önlenmesine dair farkındalık yaratılmalıdır. Aileler çocuklarından ayrı kalma riskinin azaltılmasına yönelik alabilecekleri önlemler hakkında bilgilendirilmelidir. Ebeveynler ve öğretmenler; ayrıldıklarında takip edilebilmelerinin kolaylaştırılması amacıyla çocuklara isimlerini, adreslerini ve nereden geldiklerine dair detayları öğretmelidirler. Kaçmaya zorlanırlarsa, özellikle küçük çocuklar başta olmak üzere bütün çocukların belirlenmesinde isim etiketleri yararlı olabilir. Ötekileştirmeye, yoksulluğa ve silahlı çatışma mağduriyetine karşı özellikle savunmasız olduklarından kız çocuklarının belirli konulardaki hassasiyetleri hakkında aileler ve topluluklar bilgilendirilmelidir. Kız çocukları; cinsel istismar ve sömürü dahil olmak üzere aynı zamanda ihmal ve istismar riski altındadırlar... Belirli ortamlarda ve imkânlar elverdiği ölçüde başta kızlar olmak üzere tüm çocukların silahlı çatışma durumlarında tecavüzden, diğer türlü cinsel şiddetten ve cinsiyete dayalı şiddetten korunması için özel tedbirler alınmalıdır. Kargaşa yaşanacağı beklenen yerlerde önlemeden sorumlu kimseler problemleri tahmin etme ve insanların güvensizlik algısını daha da kötüleştirmeme arasında bir denge kurmaya gayret etmelidir. Tüm hane halklarının eğitim dâhil olmak üzere temel bakım ve diğer hizmetlere erişimlerinin sağlanmasıyla ve çocuklara yönelik acil durum bakımının gerektirdiği tarama prosedürleri uygulanarak kasıtlı ayrılmalar önlenebilir. Kuruluşlar eylemleri sonucunda ayrılık yaşanmamasına dikkat etmelidir. Ailelerin çocuklarını daha iyi bakım göreceği ve hizmet alacağı beklentisiyle kuruluşlara vermesi ayrılmaları teşvik edebilir. Sağlık, gıda yardımı ve lojistik dahil olmak üzere tüm sektörler kendilerine ait sistemleri ve uygulamaları ailelerin ayrılmasına neden olmamak amacıyla gözden geçirmelidir.
14 b) Tahliye Uygun olması halinde çocuklar yaşadıkları yerlerden yetişkin aile üyeleriyle birlikte tahliye edilmelidir. Çocukların aile üyeleri olmadan tahliye edilmesi ancak koruma ve desteğin bir yerde sağlanamayacağına ve ailenin tamamının tahliyesinin uygun bulunmadığına karar verildikten sonraki son seçenek olmalıdır. Çocukların ailelerinden bu şekilde ayrılmasının geçici olması gerekir. Uluslararası insancıl hukuk, tahliye edilen çocukların ailelerine ve ülkelerine dönmesinin kolaylaştırılmasına yönelik rehberlik sağlar. (Cenevre Sözleşmeleri EK Protokol I, 78. Madde). Ailelerin baktıkları çocukların ihtiyaçlarını sağlayabilmeleri için koruma ve desteğe öncelik verilmelidir. Bu kapsamda ihtiyaçların açıkça belirlenmesi ve etkili biçimde karşılanması vardır. Böylece insanlar nerede kalmak istediklerini seçebilir ve ailelerini bir arada tutabilirler. Çocukların belirli bir yerden toplu biçimde tahliye edilmesi uygun olmayabilir. Hangi çocukların tahliye edileceği konusu makul, adil olmalıdır ve açıkça belirlenen ölçütlere dayanmalıdır. Bu ölçütler çocuğun güvenliği ve kendi çevresinde kalmasındaki çıkarları arasında bir denge gözetmelidir. Varış yerindeki kabul ve bakım düzenlemeleri tahliye öncesinde teyit edilmelidir. Çocuk ve ailesi arasındaki bağın sürdürülmesinin yolları bulunmalı ve erken yeniden birleştirmenin sağlanması için gereken önlemler alınmalıdır. Çocuğun yüksek yararının korunmasını amaçlayan ilkeler hayata geçirilemeyecek durumdaysa, tahliye kararı gözden geçirilmelidir. Çocukların gerektiğinde tahliye edilmesi, insani yardım kuruluşlarının, çocukların ailelerine gereken desteği verme yükümlülüğünü kaldırmaz. Kurumlar ya da bireyler, çocukları ancak koordineli bir eylem planının parçası olarak tahliye etmelidir. Çocukların gönderilmesine dair herhangi bir karar, ailelerin yazılı onayıyla alınmalıdır Bu kapsamda çocuklarını emanet ettikleri tahliye kurumu, planlanan çocuk-bakımı düzenlemeleri ve tahliyenin riskleri ve olası sonuçları hakkında ailelere bilgi verilmelidir. Çocuğun kişisel özellikleri ve aile özellikleri, kişisel geçmiş dosyasında kayıt altına alınmalıdır. Bu dosyada emanet edilen kuruma ilişkin tam bilgi ve ebeveynlerin yazılı rızasının nüshaları bulunmalıdır. Dosyanın bir nüshası çocukla birlikte olmalıdır. Diğer nüshalar ebeveynlerine, yetkili mercilere mevcutsa tahliyeden sorumlu kuruluşa- ve UKHK Merkezi Takip Kurumu gibi tarafsız bir izleme kurumuna verilmelidir. Çocuklara yönelik belgeler arasında, köken ülkeye kolayca geri dönmenin sağlanması için yeterli seyahat dokümanı olmalıdır. Hayati riskin olduğu aşırı durumlarında tahliyeden önce belgelendirme tam yapılması mümkün olmayabilir fakat en azından çocuk ve ebeveynlerinin isimleri, tahliye tarihi ve normal ikamet yeri gibi temel detaylar kaydedilmelidir. Gerek güvenlik gerekse tıbbi sebeplerden ötürü olsun herhangi bir tahliye, çocuğun evine ve ailesine mümkün mertebede en yakın yere yapılmalıdır. Tahliyenin yerini, Çocuğun en yüksek yararı ilkesi belirlemelidir. Tahliye edilen çocuklar diğer tüm çocuklarla aynı haklara sahiptir. Tahliye durumundan kaynaklanan özel risklerin ele alınması için özel ek önlemler gerekebilir. Örneğin; yeterli belgeleme ve kayıt tutma, küçük çocukların isimlerinin ve kimliklerinin kaybolmasını önleyecektir. Çocukların bakımı ve yerleştirilmesi; bu çocukların aldığı bakımın en azından minimum standartları karşıladığının temin edilmesi amacıyla ulusal veya yerel refah sistemleri tarafından denetlenmelidir. En uygun yerleştirme şekli her bir çocuk için ayrı ayrı belirlenmelidir. Bunlar arasında en iyisinin aile bakımı olması muhtemeldir. Özellikle yerleştirme düşünülürken ailelerin ifade edilen tercihlerine özellikle dikkat edilerek çocukların kültürlerinin, dillerinin ve dinlerinin korunması için her türlü çaba gösterilmelidir. Çocuk tarafından bilinen bakıcı yetişkinler, ailesi olmadan tahliye edilen çocuklara refakat etmelidir.
15 Çocuk ve ailesi arasındaki ilişki sürdürülmelidir ve bu iletişimin kolaylaştırılmasına yönelik her türlü çaba gösterilmelidir. Gerekirse Uluslararası Kızılhaç ve Kızılay haber ağları da kullanılabilir. Tahliye, kabul ve bakım; çocukların ebeveynleriyle mümkün olan erken birleşmelerine istinaden planlanmalıdır. Vasilere ve koruyucu ailelere, ayrılma süresi uzun olsa bile amacın aile birleştirimi olduğu açıkça söylenmelidir. c) Yasal Kimlik ve Doğum Kaydı Çocuk Hakları Sözleşmesi tüm çocukların doğumdan hemen sonra nüfus kayıtlarının yapılması gerektiğini söylese de çocukların üçte biri kayıttan yoksundur. Çoğu çocuk hayatın ileriki aşamalarında, örneğin okula başlarken nüfusa kayıt edilmektedir. Bu durum, çoğu çocuğu ailelerinden ayrıldıkları bir zamanda düzenli nüfus kaydından mahrum bırakmaktadır. Nüfus kaydı birçok hizmet için gerekli olduğundan ve bir ölçüde yasal koruma sağladığından nüfus kaydının bulunmamasının ciddi sonuçları söz konusudur. Buna ek olarak çocuğun kimliğini kaybetmesi ve ona yeni bir isim verilmesi riski de vardır. Doğumdan sonra mümkün olduğunca hızlı biçimde tüm çocukların yasal nüfus kaydı yapılmalıdır. Kız ve erkek çocuklarının kaydedilmesine ilişkin muhtemel tutarsızlıklara özellikle dikkat edilmelidir. Çocuğun milliyeti dâhil olmak üzere kimliği ve aynı zamanda ailesinin bilgileri kaydedilmeli ve korunmalıdır. Ailesinden ayrı düşmüş çocuklarla ilgilenen kuruluşların biliniyorsa çocuğun kimliği ve nüfus kütüğünü kaydetmek için gereken belgelere ulaşmaya çalışması gerekir. Çocuğun kimliği bilinmiyorsa, ilgili merciler bunun belirlenmesinde gereken önlemleri almalıdır. Yeni bir kimlik ancak son çare olarak oluşturulmalıdır.
16 Josue Anselmo/UKHK Aile Takibi Yeniden Birleştirme 3 3 Aile Takibi ve Yeniden Birleştirme 28 I N T E R- A G E N C Y G U I D I N G P R I N C I P L E S O N U N AC C O M PA N I E D AND SEPARATED C H I L D R E N 29
17 3 Aile Takibi ve Yeniden Birleştirme a) Tespit Ailenin ne ölçüde parçalandığını ve etkilenen çocukların durumunu belirlemek üzere bir tespit gerçekleştirilmelidir. Uygun müdahale yönteminin geliştirilmesi amacıyla yapılan, daha geniş bir durum analizinin parçası olan bu tespit, acil durumun mümkün olan en erken aşamasında yapılmalıdır. Tespitlerin her zaman etkileri olacaktır. Kendi içlerinde bir müdahale durumundadırlar ve etik bir yaklaşım aşağıdakileri zorunlu kılar: Gerekiyorsa, takip eylemine yönelik taahhütü; Toplulukların faaliyeti çocuğun temel haklarını ihlal etmiyor ve yerel topluluklar kendi kendilerine sorunu çözebiliyorsa müdahaleden kaçınılmasını; Çocukları etiketleyecek, onları herhangi bir şekilde tehlikeye atacak ya da aile ayrılma olgularını artıracak yöntemlerden kaçınılmasını. Uç durumlarda yapılan tespitler, çocukları sömüren kişilerin dikkatini çekebileceği için yardım edilmek istenen kimselerin güvenliğini tehlikeye atabilir. Yanlış beklentiler oluşturmaktan kaçınılmasını, Tespitler aşağıdaki kapsamalıdır: Ayrılığa ilişkin farklı siyasi, ekonomik, lojistik ve diğer nedenlerin ve biçimlerin analiz edilmesini; çeşitli kurum ve politikaların oynayacağı rolleri; Topluluğun yetimlere veya ailesinden ayrı düşmüş çocuklara yönelik geleneksel tutumlarının ve acil durum öncesinde onlara sağladıkları bakımın incelenmesini; Yaşlarına, cinsiyetlerine ve özgün durumlarına göre ayrımcılığa uğramış çeşitli yerlerdeki tüm refakatsiz ve ailesinden ayrı düşmüş çocukların belirlenmesini ve tahmini sayısını; Özellikle engelli çocuklar, çocuk askerler veya evin geçimini sağlayan çocuklar gibi özel risk grubundaki çocuklar belirlenmelidir. Ayrılmış ve yetim çocuklara ilişkin tüm ulusal ve yerel düzeydeki mercilerin politikalarının bir incelemesini; Topluluğun kendi kaynaklarıyla kendi tarafından aldığı önlemlerin bir analizini; Kurtarma programlarının aile birliği, temel geçim ve ayrılmış çocukların hakları üzerine potansiyel etkilerinin bir analizini; Yeni ayrılmalara sebep olacak ya da ayrılmış çocukların durumunu kötüleştirecek faktörlerin belirlenmesini. Bu kapsamda şiddet düzeyleri ve biçimleri; mortalite oranı ve yerinden edilme; gıda yetersizliği; güvenlik ve temel hizmetlere erişim; çocukların silahlı kuvvetlere asker yapılmaları ve yetimhanelerin kurulması olabilir. Tespitler aşağıdakiler dikkate alınarak gerçekleştirilmelidir: Mümkün olduğunca tespitler; durum hakkında tarihsel, sosyal ve siyasi bilgiye sahip ve aynı zamanda tespit metotlarında uzmanlığı olan, ayrılmış çocuklara dair hususlarda bilgi sahibi çok sektörlü bir ekip tarafından gerçekleştirilmelidir. En azından bölgedeki ayrılmış çocuklarının sorunları hakkında bilgilendirilmiş bir ekip tarafından gerçekleştirilmelidir. Tespitler etkilenen toplulukların aktif katılımı ile gerçekleştirilmelidir. Yerel ekip üyelerinin seçiminde dikkat edilmelidir. Bazı bireylerin tespitleri kendi çıkarlarını sürdürmek için kullanabileceğinden yüksek derecede siyasi hale gelmiş şartlarda bu konuya dikkat edilmesi özellikle önemlidir. Tespitler; mevcut bilgi ve belgelerden yararlanacak şekilde ve aynı popülasyon grubuna dair önceki tespitlerin bir incelemesinden sonra gerçekleştirilmelidir. Yeni etmenlerin ortaya çıkması sonucunda ailesinden ayrı düşmüş çocukların durumları zamanla değişebileceğinden tespitler düzenli aralıklarla gerçekleştirilmelidir.
18 İlk tespitle başlayan kurumlar arası işbirliği daha sonraki güçlü eşgüdüm içeren müdahalenin yolunu açtığından tespitler, uzman kurumların ikisi ya da daha fazlasıyla ortaklaşa gerçekleştirilmelidir. Ortak tespitlerin mümkün olmadığı durumlarda, bulgular ilgili kurumlar arasında paylaşılmalıdır; Tespitler topluluğun bir dizi kilit haber kaynağı ve liderleriyle birlikte doğrudan gözlemlerle, röportajlarla sahada gerçekleştirilmelidir. Bu kapsamda çocuklar, dini liderler, kadın grupları, yerel ve ulusal yetkililer, öğretmenler, hapishane sorumluları, yetimhane personeli, yerel ve uluslararası STK lar ve BM çalışanları vardır. Tespitler yetkililer tarafından toplulukları, sivil toplum kuruluşlarını ve ailesinden ayrı düşmüş çocuklarla ilgilenen diğer paydaşları duyarlı hale getirecek şekilde gerçekleştirilmelidir. b) Belirleme, Kayıt ve Belgelendirme Belirleme; hangi çocukların ailelerinden veya bakıcılarından ayrıldığının ve bunların nerelerde bulunabileceğinin tanımlanması sürecidir. Kayıt; temel kişisel bilgilerin toplanmasıdır: kişinin tam adı, doğum yeri ve tarihi, baba ve anne adı, önceki adresi ve mevcut yeri. Bu bilgiler çocuğun kimliğinin oluşturulması, korunması için ve takip faaliyetlerinin kolaylaştırılması için toplanır. Belgelendirme; takip dahil olmak üzere çocuğun belirli ihtiyaçlarının karşılanması ve onun geleceği için planlar yapılması amacıyla daha detaylı bilginin kaydedilmesi sürecidir. Kayıt sürecinin devamı niteliği taşıt ve ayrı bir girişim değildir. Bir acil durum ortaya çıktığında hem refakatsiz hem de ailesinden ayrı düşmüş çocukların mümkün olan en kısa sürede belirlenmesi, kayıt altına alınması ve belgelenmesi gereklidir. Bu süreç, çocukların korunmasını ve onlara yönelik destekleri ve ailelerinin takip edilmesini geliştirecektir. Bu durum, yasal nüfus kaydının düzgün gerçekleştirilmediği ülkelerde özellikle önemlidir. Herhangi bir acil durumda ya da ailenin dağılmasına neden olan başka durumlarda refakatsiz ve ailesinden ayrı düşmüş çocukların belirlenmesi öncelik taşır. Refakatsiz ve ailesinden ayrı düşmüş çocukların belirlenmesi, yanlış vakalara neden olmadan doğru belirlemelerin yapılmasını teminen dikkatli şekilde gerçekleştirilmelidir. Bunun topluluk üyeleriyle ve çocukla yapılan görüşmeler aracılığıyla doğrulanması gerekir. Ailesinden ayrı düşmüş bir çocuk belirlendikten sonra, kayıt ve belgeleme mümkün olduğunca hızla gerçekleştirilmelidir. İlgili formlar çocuğun yanında tutulmalı ve yer değişiklikleri kaydedilmelidir. Kayıt ve belgelemenin amaçları hakkındaki açık bilgiler ilgili insanlara aktarılmalı ve katılan herkes, hangi çocukların belgelenmesi gerektiğine ilişkin ölçütler hakkında açıkça bilgilendirilmelidir.
19 c) Aile Takibi Çocuk veya ailesi hakkında bilgi verebilecek herhangi birisiyle ve çocukla yapılan görüşmeler aracılığıyla azami bilgi toplanmalıdır. Her bir çocukla sessiz bir ortamda, eğitimli bir personel tarafından görüşme yapılmalı ve çocuk stresin en aza indirilmesi için mümkün olduğunca güvende ve rahatta hissettirilmelidir. Toplanan bilginin gizli niteliğine tüm çalışanların saygı göstermesi gerekir ve bilginin güvenli iletimi ve depolanmasına yönelik sistemler hazır olmalıdır. Bazı durumlarda bilginin depolanmasının ortaya çıkardığı belirli riskler vardır ve bunların dikkatlice ele alınması gerekir. Mümkün olduğunda kayıt altına alma/belgeleme sürecinin bir parçası olarak fotoğraf çekilmelidir. Küçük çocuklar söz konusu olduğunda, fotoğrafların ayrılmanın ardından mümkün olduğunca erken çekilmesi gerekir. Aşırı iş yükü nedeniyle, çocukların kayıt/belgeleme ve fotoğraf çekmede öncelik gerektiren durumlarda, kimlikleri hakkında tam bilgi veremeyen çocuklar öilk sırada yer almalıdır. Acil takip gerçekleştirilmesini sağlayacak kadar hakkında yeterli bilgi bulunmayan çocuklar açısından dikkatli belgeleme, takip sürecinin en önemli parçasıdır. Özel eğitimli personelin kullanımı dahil olmak üzere, bu konuya çok erken aşamada yeterli zaman ve kaynak ayrılmalıdır. Belgeleme süreci; çocuk hakkında daha fazla bilgi toplayabilecek, onunla sürekli temas içerisinde olan çocuğa bakan kişilerle eşgüdüm içerisinde ve ilk görüşmeden sonra da devam etmelidir. Aile takibine yönelik hakkında yetersiz bilgi olan çocukların elbiselerinin ve eşyalarının saklanması ve mümkünse fotoğraflarının çekilmesi gerekir çünkü bunlar çocuğun kimliğinin belirlenmesine yardım edebilir. Takip, çocukların aile üyelerinin veya yasal ya da geleneksel vasilerin bulunması sürecidir. Bu terim aynı zamanda ailelerin çocuklarını aramasını da ifade etmektedir. Takibin amacı, ebeveynlerle veya diğer yakın akrabalarla yeniden birleştirmedir. Takip, tüm ayrılmış çocuklar için mümkün olan en erken sürede yapılmalıdır. Eğer ebeveynlerinden ayrılmış çok sayıda çocuk varsa, öncelik refakatsiz olanlara ve çok küçüklere verilmelidir. Aile birleştirimi hemen gerçekleştirilemese dahi çocukların aileleriyle bağlarının onarılmasında takip önem taşır. Acil durumlarda amaç mümkün olduğunca hızlı şekilde ailelerin birleştirilmesi olduğu için takip ertelemeden başlatılmalıdır. Çocuğun tanıdığı birinin yanına verilmesi imkanının artırılması amacıyla halen bölgede olabilecek aile veya vasilerin bulunmasına yönelik öncelikli çaba gösterilmelidir. Takip işinde çalışan herkesin standart formlarla ve uygun sistemlerle birlikte aynı yaklaşımı kullanması gerekir. Bu durum işbirliğini ve bilgi paylaşımını kolaylaştıracaktır ve faaliyetlerin gereksiz yere tekrarını önleyecektir. Aile birleştirimi hemen mümkün olmasa dahi en azından yakın ya da uzak bir aile üyesiyle veya önceki vasilerle temasın yeniden sağlanması adına her çocuk için takip gerçekleştirilmelidir. Kızılhaç ve Kızılay haber ağları ve diğer iletişim sistemleri bu amaçla kullanılabilir. Takip proaktif özellik taşımalıdır ancak en önemlisi çocuğun ve ailesinin güvenliğidir. Koruma en önde gelir ve güvencesiz durumlarda takip, çocuğun veya ailesinin hayatını tehlikeye atabilir. Bu tür koşullarda takibin ertelenmesi gerekebilir. İlk öncelikleri çocuk koruma olduğu sürece, takip yöntemleri çeşitlilik gösterebilir ve yenilikçi olmaları gerekir. Hangi yöntem ya da yöntemlerin kullanılacağı kararı yerel olarak ve katılan tüm kurumları kapsayan eşgüdümlü bir operasyonel çerçeve içerisinde alınmalıdır.
20 Çocuğun bu gayretler ve olası gelişmeler hakkında bilgilendirilmesi gerekir. Ülke içerisinde ve ülkeler arasında bilgi paylaşımı takip için gereklidir fakat hangi bilginin ne kadar paylaşılacağını, çocuğun korunması ve en yüksek yararı belirlemelidir. Bilgi paylaşımına dair temel ilke, çocuğa ve ailesine yönelik en az riskle en fazla bilginin paylaşılması yönündedir. Takip faaliyetlerinin birçok ülke arasında gerçekleştirildiği durumlarda hükümetler, ICRC, BMMYK, UNICEF ve diğer uygulayıcı kurumlar arasında koordinasyon, işbirliği ve ortak planlama olmalıdır. Bu kapsamda bilginin merkezileştirilmesi de vardır. Aile üyelerinin yerlerinin belirlenmesine yönelik tüm makul çabalar başarısızlıkla sonuçlanmadıkça takip bırakılmamalıdır. Tüm takip çabaları tükenene kadar evlat edinme, isim değişikliği ya da ailenin yerleşim yerinden çok uzaklara taşınması benzeri, nihai aile birleştirimini engelleyecek faaliyetlerden kaçınılması gerekir. d) Doğrulama ve Yeniden Birleştirme Doğrulama, akrabalık bağlarının geçerliliğinin belirlenmesi ve birleştirilecek çocuğun ve aile üyesinin istekliliğinin teyit edilmesidir. Yeniden birleştirme; uzun vadeli bakımın oluşturulması ya da yeniden oluşturulması amacıyla çocuğun ve ailenin veya önceki vasinin bir araya getirilme sürecidir. İnsan Hakları Hukuku ve Uluslararası İnsancıl Hukuk kapsamında ailesinden ayrı düşmüş çocukların ebeveynleriyle, akrabalarıyla veya vasileriyle yeniden birleştirilmeye hakları vardır. Bu durumun çocuğun güvenliği ve refahı için özel öneme sahip olduğu açıktır. Her çocuk için doğrulama gereklidir. Çocukların aileleriyle yeniden birleştirilmesine dair ulusal yasal çerçeve; özellikle Çocuk Hakları Sözleşmesi ve uluslararası insancıl hukuk dahil olmak üzere uluslararası insan hakları ölçütlerini yansıtmalıdır. Yeniden Birleştirme programları, ilgili devletin politikaları ve ülkenin yasal çerçevesi doğrultusunda uygulanmalıdır. Devlet hizmetlerinin verilemediği yerlerde, çocuk-refahı kanunları hakkında bilgi sahibi hukukçulardan görüş alınması gerekebilir. Yeniden birleştirmede hedef ebeveynlerden biriyle ya da her ikisiyle gerçekleştirilen birleşimdir. Ancak çocuğun ebeveynleriyle birleştirilmesi mümkün olmazsa, çoğu zaman tercih edilen seçenek diğer aile üyeleriyle birleştirilmesidir.