Kültür - Şark Ekspresi
"Kültür" kategorisindeki yazıları görüntülüyorsunuz
16 Mart 2012 Altay Atlı Yorum yok
Bugün Afrika?nın yetiştirdiği gerçek bir aydın ile tanışma ve fikir alışverişinde bulunma şansına sahip oldum. Adama Samassékou, Afrika Diller Akademisi ve UNESCO bünyesindeki Uluslararası Felsefe ve İnsani Bilimler Konseyi?nin başkanı. Bir dönem ülkesi Mali?de Milli Eğitim Bakanı ve hükümet sözcüsü olarak da görev yapmış olan Samassékou, Boğaziçi Üniversitesi Asya Çalışmaları Merkezi olarak düzenlediğimiz bir konferansa katıldı ve çok değerli katkılarda bulundu. Konferansta Batı-merkezci dünya görüşünün bir eleştirisini yaptık ve Asya çalışmaları üzerine farklı perspektifleri tartıştık. Samassékou?nun konuya Afrika bakış açısından getirdiği yorumlar ise çok önemliydi. Bu çerçevede sunmuş olduğu bir örneği sizlerle paylaşmak istiyorum.
İnsanlığın ve uygarlığın Afrika?da doğmuş olduğuna dikkat çeken Samassékou, bugün ?son derece yorgun olan? kıtanın tarihinde yüzyıllar boyunca bazı değerlerin nesillerden nesillere aktarılması suretiyle bir uzlaşı geleneğinin insanlığa hediye edilmiş olduğunu belirtti ve ?Mandé Yemini?ne dikkat çekti. Bu yemin, Kurukan Fuga?da, yani 13.-17. yüzyıllar arasında tarih sahnesinde yer almış olan Mali İmparatorluğu?nun anayasası sayılabilecek bir metinde yer alıyor. Yeminden bir alıntı:
Atalarımız derdi ki,
?Bir birey olarak insan,
Kemik ve etten ibarettir,
İlik ve sinirden,
Ve tüylerle kaplı deriden de.
Yer ve içer,
Ancak ruhunun yaşayabilmesi için üç şey gerekir:
Görmek istediğini görebilmek,
Söylemek istediğini söyleyebilmek,
Ve yapmak istediğini yapabilmek.
Bunlardan birisi eksik olursa,
Ruh acı çeker,
Ve sonunda çürüyüp gider.?
Bu sözler üzerine Sanene ve Kontron?un çocukları
?Artk herkesin hayatı kendisine aittir,
Herkes hareketlerinde serbesttir,
Ülkesinin kanunlarını çiğnemediği müddetçe.
İşte bu Mandé Yemini?dir,
Tüm dünyanın kulakları duysun diye.?
13. yüzyılda Afrika?nın batısında kurulan bir imparatorluk, bu metinle insan haklarını tanımlamış, barış, hoşgörü, adalet ve eşitliği temel alan bir sosyal düzeni ortaya koymuş. Samassékou?nun bizlerle paylaştığı alıntı son derece çarpıcı, ancak metnin tamamına bakıldığında (internet üzerinden birçok kaynakta bulunabilir), 1789?da Fransa?da ilan edilen İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirisi?nden, 1948?de imzalanan İnsan Hakları Evrensel Bildirisi?nden yüzyıllar önce ilan edilmiş, insan haklarına saygıyı esas alan bir toplumsal mukavele olduğunu görüyoruz. Mandé Yemini, 1215?te İngiltere?de ilan edilen Magna Carta Libertatum ile aynı dönemde Afrika?da yükselmiş olan bir özgürlük haykırışı, ancak kaçımızın ne kadar haberi var? Magna Carta?yı Fransız Devrimi?ni, İnsan Hakları Evrensel Bildirisi?ni çok iyi biliyoruz ve şüphesiz ki bunlar insanlık tarihinin önemli kilometre taşları. Ancak insan uygarlığı kolektif bir birikim; evrensel değerlerin farklı kültürlerin etkileşimi yoluyla ortaya çıktığı ve ilerleme sağladığı bir süreç. Tek bir kültürün ortaya koyduğu değerlerin evrensellik söylemine büründürülüp diğer kültürlere ?öğretildiği? ya da ?hediye edildiği? bir olgu değil. Biz farkında olsak da olmasak da insan uygarlığı tüm insanlığın el ele vermesiyle yükseliyor ve bu bağlamda evrensel insan hakları da Batı?nın ?icat ettiği? bir kavram değil, ?evrensel? olarak ve ?insan? tarafından yüzyılların mücadelesiyle ince ince işlenerek bugüne gelen ve bundan sonra da daha yoluna devam edecek olan bir ideal olarak karşımıza çıkıyor. Bugün bir ?insan? olarak ?haklarımızdan? bahsediyor, talepkar oluyorsak bize yol gösterenler sadece Magna Carta?yı yapan İngilizler, 1789?un Fransız devrimcileri ya da İnsan Hakları Evrensel Bildirisi?ni hazırlayan İkinci Dünya Savaşı galipleri değil. Onlar ile birlikte, en az onlar kadar, 13. yüzyılın Malilileri. Ve de daha hala haberdar olmadığımız, hala kıramadığımız Batı-merkezci bakış açımızın, dünya görüşümüzün filtresine takılan niceleri.
Kültür Afrika, insan hakları