16:14, 1 Aralık 2019
Felsefe, "Nereden geldik? Nasıl olduk?" sorularının yanında Ahlak felsefesinin temel sorularından olan "Neyi yapmalı, neyi yapmamalıyız?" sorusunu da sorgulamaktadır. İşte tüm bu sorular ahlak felsefesi konusu altında değerlendirilmektedir. Ahlak felsefesinin temel soruları ve temel kavramları yazımızda sizleri bekliyor!
Felsefe, bilgi ve bilgiyi sevmek anlamına gelen Yunan kökenli bir kelimedir.
Ahlak ile Ahlak Felsefesinin Farkı
Varlığımıza anlam yüklemek, kim olduğumuzu bilme isteği ve etrafımızdaki olayları anlama çabası felsefenin doğmasına neden olmuştur. Varlığımızı sorgularken nasıl karar verdiğimizi, neyin doğru neyin yanlış olduğunu sorgulamaya başlamamızla birlikte ahlak felsefesi ortaya çıkmıştır. Bu disiplini açıklarken, Ahlak felsefesi ile ahlak arasındaki farklılıktan bahsetmek gerekir.
Ahlak, sosyal ilişkiler içerisinde bireylerin yapılması istenen eylemler bütünüdür. Ahlak felsefesi ise insan yaşamındaki değerleri, yargıları ve ilkeleri inceler. Ahlak felsefesinin temel soruları, "İnsanın özgür iradesi var mıdır? Evrensel ahlak var mıdır? Ahlak yasası nasıl belirlenir?" şeklinde sıralanabilir. Ahlak felsefesinin temel kavramlar iyi, kötü, erdem, vicdan, ahlak yasası, determinizm gibi metotlardır. Şimdi bunlara daha yakından bakalım.
Ahlak felsefesi bireyin değerlerini, toplumun kurallarını ve yargılarını ahlaki boyuttan incelemektedir. Ahlak felsefesinin temel soruları, bireyin hangi davranışlarını iyi, hangilerini kötü olarak belirttiğimiz ile alakalıdır. İyi ve kötü davranışları normlara bağlı olarak tanımlıyoruz. Peki toplumdaki normlar neye göre belirlenmektedir?
İnsan, doğada varlığını sürdürebilmek için başka insanlara muhtaçtır. Bu yüzden sosyal ilişkiler kurmaya ve bunu belirli sınırlarla korumaya mecburdur. Geçmişten günümüze her toplumda ahlak kuralları bu şekilde oluşmuştur. Ahlak kuralları belirlenirken iyi ve kötü davranışlar, bireye yüklenen sorumluluklar ve vicdan gibi kavramların tartışılmasına neden olmuştur. Ahlak felsefesinin temel soruları, tüm bunları birkaç farklı bağlamda ele almaktadır.
Ahlak felsefesini ilk olarak Sokrates'in ortaya attığını söyleyebiliriz. Fakat onun hakkındaki bilgileri öğrencisi Platon'un anlattıkları kadar bildiğimiz için gerçekte böyle birinin yaşadığı hakkında yeterli kanıtımız yoktur. M.Ö. 4. yüzyılın en büyük filozofu sayılan Aristoteles, "iyi", "erdem", "özgürlük", "mutluluk" gibi kavramları irdelemeye başlamıştır.
Bu yüzden bazı felsefeciler, ahlak felsefesinin kurucusu olarak Aristoteles'i kabul etmektedir. Bu konuyla ilgili bilgilere M.Ö. 4. yüzyıla kadar gitmektedir. Aslına bakarsanız ahlak kavramı insanlık tarihi kadar eskidir fakat o dönemlerde yazının olmayışı bu konuda bilgi edinmemizi engellemektedir.
Ahlak Felsefesinin Temel Soruları Nelerdir?
Ahlak felsefesinin en temel soruları şu şekilde sıralanabilir:
Evrensel ahlak yasası var mıdır?
Ahlak yasası nasıl belirlenir?
İlk sorumuza determinizim, indeterminizm, otodeterminzim, liberteryalizm ve fatalizm gibi ahlak felsefesinin temel kavramları göz önünde bulundurularak, tarihsel gelişim süreçlerinde cevap aranmıştır. İkinci soruya ise, ilk çağdaki düşünürler "mutluluk", Kant ise "ödeve uygunluk" kavramını kullanarak cevap aramıştır. Üçüncü soru ise hedonizm, egoizm, anarşizm gibi ahlak felsefesinin temel kavramları ile açıklanmaktadır.
Determinizm: Belirlenimcilik, kadercilik. Şu anda olan olaylar geçmişin bir sonucudur. Kısaca geçmiş, bugünü etkilemektedir. Determinizme göre verilen kararlar özgürce değildir.
İyi: Toplumun belirlediği ahlak kurallarına uygun davranışlar.
Kötü: Toplumun belirlediği ahlak kurallarına uygun olmayan davranışlar.
Erdem: İradenin ahlaki iyiye yönelmesidir. Fazilet gibi düşünülebilir.
Vicdan: Kendi eylemlerimizi, iyi kötü olarak değerlendirme gücüdür.
Mutluluk: Ahlaki kurallara uyulduğunda alınan haz olarak tanımlanır.
Ahlak Yasası: Toplumun ahlaki eğilimleri şekillendiren, uyulması gerekli olan kurallardır.
Ahlaki Karar: Ahlaka uygun alınan kararlar.
İndeterminizm: Ne doğada ne de insan hayatında belirlenimcilik yoktur. İnsanın özgür iradesi vardır. Kısacası her insan kendinden sorumludur.
Otodeterminizm: Bilmek özgürlüktür. Birey kendini geliştirdiği ve bildiği sürece özgürdür.
Fatalizm: Doğaüstü bir güç tarafından belirlediği yazgıyı yaşamak. Kadercilik.
Sorumluluk: Bireyin özgür iradesiyle eylemlerinin sonuçlarını üstlenmesidir.
Liberteryelizm: Otoritenin zıttıdır. Toplumun belirlediği kurallara bireyin uyma zorunluluğunun olmadığını savunur. Siyasi bir ideolojidir.
Hayatına anlam katmayı seviyor. Psikolog, yazar.