Türkmenistanyň Prezidentiniň İaşulularyň maslahatynda eden çykyşy-Syıasat we ykdysadyıet-Turkmenportal.com 2014
Home Täzelikler Syıasat we ykdysadyıet Türkmenistanyň Prezidentiniň İaşulularyň maslahatynda eden çykyşy
Sowalnama Türkmenistanyň Prezidentiniň İaşulularyň maslahatynda eden çykyşy
Siziň ähliňizi İaşulularyň maslahatynyň öz işine başlamagy bilen tüıs ıürekden gutlaıaryn! İaşulularyň maslahaty jemgyıetimiziň we döwletimiziň durmuşynda örän uly ähmiıete eıe bolan wakadyr.
Şu gün biz ıurdumyzyň Garaşsyzlygynyň, hemişelik Bitaraplygynyň gazananlaryny berkitmek bilen bagly meseleleri ara alyp maslahatlaşarys. İurdumyzyň alyp barıan içeri we daşary syıasatyna degişli meselelere serederis. Şeıle hem, döwletimizi ösdürmegiň siziň makullamagyňyzy talap edıän esasy, maksatnamalaıyn ugurlaryny mundan beıläk-de durmuşa geçirmegiň wezipeleriniň üstünde durup geçeris.
Berkarar Watanymyzy kuwwatly, abadan, ıokary derejede ösen, bäsleşige ukyply döwlete öwürmek boıunça Prezidentiň we Hökümetiň alyp barıan işlerini siziň ähliňiz oňat bilıänsiňiz.
Häzirki döwürde demokratik kadalaryň binıadynda jemgyıetimizi we döwletimizi ösdürmek alyp barıan döwlet syıasatymyzyň ileri tutulıan esasy ugurlarynyň biridir. Bize ata-babalarymyzdan gelip ıeten gymmatlyklara laıyklykda mähriban halkymyzyň, geljekki nesillerimiziň abadan we bagtyıar durmuşyny üpjün etmäge degişli meseleleri yzygiderli ara alyp maslahatlaşmak indi ıurdumyzda asylly däbe öwrüldi.
Häzirki döwürde Türkmenistan Garaşsyz we kuwwatly döwletleriň biridir. İurdumyzy durmuş-ykdysady taıdan ösdürmekde gazanan üstünliklerimiz Türkmenistanyň halkara gatnaşyklary ulgamyna işjeň goşulmagyna ıardam edıär.
Birleşen Milletler Guramasy bilen hyzmatdaşlyk etmek döwletimiziň alyp barıan daşary syıasatynyň ileri tutulıan esasy ugurlarynyň biridir. Biz Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleıasynyň işine yzygiderli gatnaşıarys.
Baş Assambleıanyň mejlislerinde halkara söwda-ykdysady gatnaşyklaryny ösdürmek, howanyň üıtgemegi netijesinde ekologiıa howpsuzlygyny üpjün etmek bilen bagly teklipler bilen çykyş etdik.
Daşky gurşawy goramak, energetika howpsuzlygyny üpjün etmek, halkara ulag geçelgelerini döretmek ıaly möhüm meseleler boıunça başlangyçlary öňe sürdük. Bu başlangyçlar dünıäde giň goldawa eıe boldy.
İurdumyzyň alyp barıan Bitaraplyk syıasatyna gyşarnyksyz eıermegi netijesinde, bütin dünıäde Türkmenistanyň abraıy has-da artdy. Netijede, şu ıylyň iıun aıynyň başynda Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleıasy «Türkmenistanyň hemişelik bitaraplygy» hakyndaky Rezolıusiıany gaıtadan kabul etdi.
Täze kabul edilen Rezolıusiıa geçen döwürde Türkmenistanyň bütin dünıäde ählumumy bähbitleriň we parahatçylygyň üpjün edilmeginiň hatyrasyna alyp baran işleriniň jemini jemledi.
İurdumyzda «Bitaraplyk we parahatçylyk ıyly» diılip yglan edilen şu ıylda – Türkmenistanyň Bitaraplygynyň 20 ıyllyk şanly baıramynyň bellenıän ıylynda şeıle Rezolıusiıanyň kabul edilmegi örän uly şatlykly waka boldy. İurdumyzyň abraı-mertebesini täze belentliklere göterdi!
Biz Garaşsyz, Bitarap Watanymyza çäksiz buısanıarys! Eziz Watanymyza bolan söıgi bize parahatçylygy berkitmek işinde ägirt uly gujur-gaırat, çäksiz ylham berıär!
Geçen ıyl Türkmenabat şäherinde geçirilen İaşulularyň maslahatynda ıurdumyzy ösdürmäge, milli ykdysadyıetimizi häzirki zamanyň talaplaryna laıyk getirmäge gönükdirilen möhüm wezipeleri ara alyp maslahatlaşdyk. Siziň bilşiňiz ıaly, dünıäde ykdysady we maliıe çökgünligi dowam edıär, käbir kynçylyklar döreıär. Muňa garamazdan, biz milli ykdysadyıetimiziň ähli pudaklarynda göz öňünde tutulan reformalary we özgertmeleri üstünlikli durmuşa geçirıäris.
Durmuş ulgamyny ösdürmek we goldamak ıurdumyzyň içeri syıasatyny durmuşa geçirmegiň möhüm ugurlarynyň biridir.
Biz öňküsi ıaly, ilatymyza dünıä tejribesinde deňi-taıy bolmadyk durmuş ıeňilliklerini berıäris. Bu işleriň ählisi mähriban halkymyzyň hal - ıagdaıyny ıokarlandyrmaga gönükdirilendir. «Döwlet adam üçindir!» diıen strategiıamyzyň üstünlikli durmuşa geçirilıändiginiň aıdyň subutnamasydyr.
Döwletimizde indi birnäçe ıylyň dowamynda jemi içerki önümiň möçberi ıokary depginler bilen ösıär. Zähmet haklarynyň, pensiıalaryň we döwlet kömek pullarynyň möçberi yzygiderli köpelıär. Diňe bir şu ıylyň geçen döwründe jemi içerki önümiň artyşy 8,3 göterime barabar boldy. Goıulıan düıpli maıa goıumlarynyň möçberi 8,2 göterim, ortaça zähmet haklarynyň möçberi bolsa, 10 göterime golaı artdy.
Häzirki döwürde döwlet gurluşynda amala aşyrylıan oňyn jemgyıetçilik-syıasy we durmuş-ykdysady özgertmeler ıurdumyzda konstitusion reformalary geçirmegi talap edıär. Şoňa görä-de, biz geçen ıylyň maı aıynda ıurdumyzyň Esasy Kanunyny kämilleşdirmek barada karara geldik.
Şu maksat bilen, Türkmenistanyň Konstitusiıasyny kämilleşdirmek boıunça konstitusion topar döredildi. Bu ugurda netijeli işleri alyp barmak üçin, ıurdumyzyň Mejlisinde Türkmenistanyň Konstitusiıasyny kämilleşdirmek boıunça konstitusion toparyň ıanynda gelip gowuşıan teklipleri öwrenmek we tertipleşdirmek boıunça topar döredildi.
Şeıle hem, Türkmenistanyň Konstitusiıasynyň taslamasy işlenip taııarlanıan döwürde gelip gowuşıan teklipleri seljermek baradaky iş topary döredildi. Konstitusion toparyň mejlislerinde Esasy Kanunymyzy kämilleşdirmegiň esasy ugurlary kesgitlendi.
Taslamada Esasy Kanunymyzyň diňe bir mazmun bölegi täzelenmän, eısem onuň gurluşy hem düıpli özgerdildi.
Esasy Kanunyň döwletimiziň konstitusion gurluşynyň esaslaryny düzgünleşdirıän birinji bölümine Türkmenistanyň döwlet özygtyıarlylygyny goramak hakyndaky kadalaryň girizilmegini maksadalaıyk hasaplaıaryn.
Mähriban halkymyzyň parahatçylyk, agzybirlik we syıasy durnuklylyk şertlerinde, bagtyıar ıaşamak baradaky erk-islegine laıyklykda Esasy Kanunymyza bu kadalaryň girizilendigine biziň ählimiz oňat düşünıäris.
Bu bölümde Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleıasynyň 1995-nji ıylyň 12-nji dekabrynda we 2015-nji ıylyň 3-nji iıunynda kabul eden «Türkmenistanyň hemişelik bitaraplygy» hakyndaky Rezolıusiıalarynyň düzgünleri öz beıanyny tapdy.
Türkmenistanyň halkara giňişliginde barha artıan abraıy göz öňünde tutulyp, taslamada döwletimiziň alyp barıan daşary syıasatynyň esasy düzgünleri baradaky kadalar beıan edildi.
Taslamanyň halkara hukugynyň umumy ykrar edilen kadalaryny ileri tutmak baradaky ıörite bölüminde Türkmenistanyň esas goıujy halkara konwensiıalaryny tassyklandygy hem anyk görkezildi.
Meniň pikirimçe, Konstitusiıamyzyň rejelenen görnüşdäki taslamasynda ıurdumyzda kanunyň hökmürowanlygy, Konstitusiıanyň düzgünleriniň gös-göni hereket etmegi, kadalaşdyryjy hukuk namalarynyň ıurdumyzyň Esasy Kanunyna laıyk gelmelidigi baradaky kadalaryň bellenmegi örän möhüm ähmiıete eıedir.
Adamy jemgyıetiň we döwletiň iň gymmatly hazynasy diıip yglan eden döwletimizde halkara hukugynda göz öňünde tutulan we milli kanunçylykda kepillendirilen esasy hukuklary we azatlyklary üpjün etmek üçin ähli şertler döredilmelidir. Şunuň bilen baglylykda, Esasy Kanuna girizilen aşakdaky iki sany bütinleı täze konstitusion kada siziň ünsüňizi çekmegi zerur hasap edıärin:
Olaryň birinjisi – «adamy goramagyň, goldamagyň we oňa hyzmat etmegiň döwlet häkimiıet edaralarynyň baş wezipesidigi» baradaky kadadyr.
Ikinjisi – «Türkmenistan her bir adamyň durmuş taıdan goraglylygyny kepillendirıän döwletdir» diıen kadadyr.
Konstitusiıanyň rejelenen görnüşdäki taslamasyna syıasy partiıalaryň, jemgyıetçilik birleşikleriniň sanynyň artıandygyny, şeıle hem ıurdumyzyň jemgyıetçilik-syıasy durmuşynda raıatlaryň işjeňliginiň ıokarlanıandygyny nazara alyp, täze maddany girizmek Konstitusion topar tarapyndan teklip edilıär. Bu maddada «Türkmenistanda syıasy köpdürlülik we köp partiıalylyk ykrar edilıär. Döwlet raıat jemgyıetiniň ösmegine zerur şertleri üpjün edıär» diılip bellenıär.
Şoňa görä-de, Konstitusiıamyzyň rejelenen görnüşdäki taslamasyna «döwlet ıaşlaryň hukuklarynyň we azatlyklarynyň amala aşyrylmagyna we goldanylmagyna gönükdirilen syıasaty durmuşa geçirıär» diılip bellenen täze kadanyň girizilmegini siziň goldajakdygyňyza berk ynanıaryn!
Bu taslama «Türkmenistanda adamyň we raıatyň hukuklary we azatlyklary halkara hukugynyň umumy ykrar edilen kadalaryna laıyklykda ykrar edilıär hem-de şu Konstitusiıa we kanunlar bilen kepillendirilıär» diılip bellenen täze maddany girizmegi maksadalaıyk hasapladyk. Taslamada Adam hukuklary baradaky ählumumy jarnamanyň kadalary hem göz öňünde tutuldy.
Esasy Kanunymyzyň taslamasyna ykdysady meseleleri düzgünleşdirıän täze bölüm hem girizildi.
Siziň bilşiňiz ıaly, Türkmenistan ekologiıa babatda kabul edilen esasy halkara konwensiıalaryna gatnaşyjy bolup durıar. Şoňa görä-de, Türkmenistanyň Konstitusiıasynyň rejelenen görnüşdäki taslamasynda şu aşakdaky kadalary beıan etmegi zerur hasap edıäris:
Bu kadalarda: «Her bir adamyň durmuşy we saglygy üçin amatly daşky gurşawa, onuň ıagdaıy barada hakyky maglumata we ekologiıa kanunçylygynyň bozulmagy ıa-da tebigy betbagtçylyk netijesinde onuň saglygyna we emlägine ıetirilen zyıanyň öweziniň dolunmagyna hukugy bardyr.
Döwlet ilatyň sagdyn ıaşaıyş şertlerini goramak we üpjün etmek, daşky gurşawy goramak we onuň durnukly ıagdaıyny saklamak maksady bilen, tebigy baılyklary rejeli peıdalanmaga degişli çäreleri amala aşyrıar» diılip bellenıär.
Men öz çykyşymda ıurdumyzyň Esasy Kanunynyň gurluşynyň hem üıtgedilendigini belläp geçdim. Şonuň bilen birlikde, ähli demokratik, hukuk döwletlerinde bolşy ıaly, döwlet häkimiıetiniň üç özbaşdak şaha bölünıändigi baradaky kada göz öňünde tutuldy.
Konstitusiıanyň täze taslamasynyň degişli bölüminde Türkmenistanyň Prezidenti, Türkmenistanyň Mejlisi, Türkmenistanyň Ministrler Kabineti, Türkmenistanyň İokary kazyıeti hakyndaky kadalar beıan edilıär.
Şeıle hem, siz Türkmenistanyň Konstitusiıasynyň rejelenen görnüşdäki taslamasyna bütinleı täze bölümiň – ykdysady we maliıe-karz ulgamyna bagyşlanan bölümiň girizilendigine üns berensiňiz diıip pikir edıärin.
Şu ıerde Türkmenistanda şäherleri ösdürmegiň öz aıratynlyklarynyň bardygyny bellemek isleıärin. İurdumyzyň ähli sebitlerini deň derejede ösdürmek maksady bilen, biz welaıatlary ösdürmegiň uzak möhletleıin maksatnamalaryny kabul etdik.
Bu maksatnamalarda mynasyp durmuş üpjünçilik ulgamlaryny, dolandyryş toplumlaryny döretmek göz öňünde tutulıar. Oba hojalygyny ykdysadyıetiň hususy pudagynyň mümkinçiliklerini ulanmak arkaly senagat taıdan ösdürmek meıilleşdirilıär.
Türkmenistanyň ykdysadyıeti bazar gatnaşyklaryna esaslanıar. Şoňa görä-de, taslamada döwletiň telekeçiligi höweslendirıändigi we goldaıandygy, kiçi we orta telekeçiligiň ösmegine ıardam berıändigi göz öňünde tutulandyr.
Men öz çykyşymda döwletimiziň Esasy Kanunynyň rejelenen görnüşdäki taslamasynyň käbir esasy düzgünleriniň üstünde durup geçdim.
Eger Esasy Kanunymyzyň taslamasy boıunça siziň teklipleriňiz ıa-da bellikleriňiz bar bolsa, onda olary Konstitusion toparyň garamagyna hödürläp bilersiňiz.
Eger siz makullasaňyz, Konstitusion topar tarapyndan hödürlenen Esasy Kanunymyzyň rejelenen görnüşdäki taslamasyny halkymyzyň ara alyp maslahatlaşmagy üçin hödürlesek, maksadalaıyk bolar diıip pikir edıärin.
Taslama çap edilenden soňra, gelip gowşan teklipleri düıpli öwrenmek hem zerur diıip hasap edıärin. Esasy Kanunymyzyň gutarnykly üstünde işlenen taslamasyny Türkmenistanyň Mejlisiniň deputatlarynyň garamagyna hödürlemegi hem-de ony İaşulularyň geljek ıylda geçiriljek maslahatynyň dowamynda kabul etmegi teklip edıärin.
İurdumyzyň Konstitusiıasynyň rejelenen görnüşdäki taslamasyny 2016-njy ıylda kabul etmäge düıpli taııarlyk görmeli. Bu bolsa, döwletimiziň we mähriban halkymyzyň taryhynda şanly waka bolar!
Men Konstitusiıa boıunça, ıagny hödürlenen esasy meseleler we soraglar boıunça oı pikirimi beıan etdim.
Öz çykyşymy ıurdumyzyň dolandyryş- çäk gurluşy bilen bagly çözülmeli meseleler barada dowam etmek isleıärin. Biz ıurdumyzyň şäherlerini we obalaryny ösdürmek boıunça giň gerimli maksatnamalary kabul etdik. Häzirki döwürde bu maksatnamalar üstünlikli amala aşyrylıar. İurdumyzyň ilatynyň sany hem barha artıar.
Obalarymyzyň we şäherlerimiziň çäkleri has-da giňelıär. Şoňa görä-de, käbir geňeşlikleriň düzümine girıän obalaryň derejelerini üıtgetmek, täze geňeşlikleri döretmek zerurlygy ıüze çykıar.
İaşulularyň Lebap welaıatynda geçen maslahatynda Türkmenistanyň Mejlisine bu meseleler boıunça häkimlikler we degişli ministrlikler bilen bilelikde zerur işleri geçirmek we teklipleri taııarlamak barada tabşyryk beripdim. Bu ugurda degişli işler geçirildi.
İurdumyzyň dolandyryş-çäk gurluşy bilen bagly ıüze çykıan meseleleri gutarnykly çözmek üçin Türkmenistanyň Mejlisine, şeıle hem Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň Orunbasarlaryna, Oba hojalyk ministrligine, häkimlere we beıleki ıolbaşçylara gutarnykly çözgüt kabul etmek üçin zerur bolan esaslandyrylan teklipleri bir aıyň dowamynda taııarlamagy we bermegi tabşyrıaryn.
Biz oba hojalyk toplumynda hem köp sanly özgertmeleri durmuşa geçirmegi göz öňünde tutıarys. Kabul eden maksatnamalarymyza laıyklykda, biz oba hojalyk önümçiligini etraplar boıunça ıerleşdirip, pudagy has bähbitli ugurlar boıunça ösdürmegi dowam ederis.
Bu şertleri nazara alyp, bugdaı we pagta hasyly bilen bir hatarda miweleri, ir-iımişleri, gök-bakja ekinlerini we beıleki oba hojalyk ekinlerini ösdürip ıetişdirmek göz öňünde tutulıar.
Bazarlarda oba hojalyk önümleriniň bolçulygyny gazanmak maksady bilen, iri şäherleriň golaıynda ıyladyşhanalary gurmagy maksadalaıyk hasaplaıarys. Käbir hojalyklary we etraplary gök-bakja önümlerini, miweleri we ir-iımişleri öndürmäge ıöriteleşdirmek hem öz oňat netijelerini berer.
İurdumyzyň maldarçylyk pudagyny ösdürmek we pudagyň ot-iım binıadyny berkitmek, ot-iımleriň hilini gowulandyrmak möhüm wezipeleriň biridir.
Oba hojalyk önümlerini senagat taıdan gaıtadan işlemegi höweslendirmek boıunça hem netijeli işler alnyp barylıar. Oba hojalyk pudagynyň ıolbaşçylaryna, eger gerek bolsa, ıurdumyzyň kanunçylygyna şu wezipelerden gelip çykıan degişli üıtgetmeleri we goşmaçalary girizmek baradaky teklipleri taııarlamagy tabşyrıaryn.
Suw – ıaşaışyň we bolçulygyň çeşmesidir. Ata-babalarymyzyň «Suw damjasy – altyn dänesi» diıen pähiminden ugur alyp, suwy netijeli ulanmak maksady bilen, biz suw hojalygynda suw tygşytlaıjy tehnologiıalary, ylmyň gazananlaryny we öňdebaryjy tejribäni netijeli ulanıarys.
Häzirki döwürde «Altyn asyr» Türkmen kölüniň ikinji tapgyrynyň gurluşygy güıçli depginler bilen dowam edıär. Türkmen köli Garagum çölüniň ösümlik we haıwanat dünıäsini dikeltmäge we baılaşdyrmaga ıardam edıär, daşky gurşawyň ekologiıasyna öz oňyn täsirini ıetirıär.
İurdumyzda tebigaty goramak, ıer we biologiki serişdeleri rejeli ulanmak boıunça giň gerimli işler amala aşyrylıar. Çölleşmäge we tokaılaryň azalmagyna garşy göreş çäreleri yzygiderli alnyp barylıar.
Häzirki döwrüň möhüm meselesi bolan howanyň üıtgemegi hem suw meseleleri bilen gönüden-göni baglydyr.
Şoňa görä-de, biz Birleşen Milletler Guramasynyň howandarlygynda we işjeň gatnaşmagynda ıöriteleşdirilen edaralary – howanyň üıtgemegi bilen bagly tehnologiıalar boıunça sebit merkezini döretmek baradaky başlangyç bilen çykyş etdik. Elbetde, öňümizdäki geljekki Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleıasynda-da bu meseleleri öňe süreris diıip, umyt edıäris.
Häzir dünıä ykdysadyıetinde we maliıe ulgamynda çökgünlik dowam edıär. Bu bolsa ıurdumyzyň ykdysadyıetine we maliıe ulgamyna hem belli bir derejede öz täsirini ıetirıär. Biz bu ıaramaz täsiriň öňüni almak boıunça öz wagtynda zerur çäreleri görıäris.
Häzirki döwürde nebitgaz we himiıa senagatyna, energetika toplumyna, oba hojalyk toplumyna, ulag we aragatnaşyk pudagyna, söwda we hyzmatlar ulgamyna degişli iri senagat desgalarynyň gurluşygy ıokary depginler bilen alnyp barylıar.
Esasy gaz geçiriji bolan «Gündogar–Günbatar» gaz geçirijisiniň ıurdumyzy ösdürmekde ägirt uly ähmiıeti bardyr. Bu desganyň gurluşygy tamamlaıjy tapgyrda alnyp barylıar. Şeıle hem, Hazaryň kenarynda iri deňiz porty çalt depginler bilen gurulıar.
Siziň bilşiňiz ıaly, biz ıurdumyzy senagat taıdan ösdürmegiň 2030-njy ıyla çenli döwür üçin maksatnamasyny kabul etdik.
Şoňa görä-de, döwletimizde tebigy gazyň ägirt uly gorlarynyň bardygyna garamazdan, biz «Türkmenistan – Owganystan–Päkistan–Hindistan» gaz geçirijisiniň taslamasyny we türkmen tebigy gazyny ıewropa ıurtlaryna ibermek bilen bagly taslamalary durmuşa geçirenimizden soň, uglewodorod serişdelerini daşary ıurtlara diwersifikasiıa ıoly bilen ibermek boıunça alyp barıan işlerimizi tamamlarys.
Biz ıurdumyzy senagat taıdan ösdürmek boıunça kabul edilen maksatnama laıyklykda tebigy baılyklarymyzy netijeli peıdalanmak üçin ıurdumyzda gazy gaıtadan işleıän zawodlary we beıleki kärhanalary gurarys. Şu ıyl şeıle kärhanalaryň birnäçesiniň gurluşygyna eııäm başladyk.
Berkarar döwletimiz nebitden we tebigy gazdan başga-da, dürli görnüşli beıleki ıerasty baılyklaryň gorlaryna örän baıdyr. İurdumyzyň çäklerinde kükürdiň, kaliniň we daş duzunyň, reňkli magdanlaryň we seırek duş gelıän metallaryň, bezeg we gurluşyk materiallarynyň uly gorlary bar.
Biz himiıa senagatyny hem mundan beıläk-de ösdürmegi maksat edinıäris. Hususan-da, bu ugurda ıerli çig malyň hasabyna işleıän önümçilikleri döretmek we pudagy tehnologiıa taıdan kämilleşdirmek zerurdyr.
Lebap welaıatyndaky Garlyk kaliı duzlarynyň ıatagynda kaliı dökünlerini öndürıän dag magdan toplumyny gurmak boıunça alnyp barylıan işler bu aıdylanlara mysal bolup biler. Pudagyň kuwwatyny artdyrmaga mümkinçilik berjek başga-da birnäçe kärhana bar. Mary şäherinde hem ammiak we karbamid öndürıän zawod gurlup, ulanmaga berildi.
Garabogazda hem himiıa senagatyny ösdürmekde uly mümkinçilikler bar. Häzirki döwürde Gyıanlyda iri gaz himiıa toplumynyň gurluşygy çalt depginler bilen alnyp barylıar. Bu toplumda ıylda 386 müň tonna polietilen we 81 müň tonna polipropilen öndüriler. Şeıle kärhanalaryň örän möhümleriniň biri hem Owadandepede gurulıan, tebigy gazy gaıtadan işläp, ıokary hilli benzin öndürmäge niıetlenen iri senagat toplumydyr. Bu toplumyň geljegi örän uludyr. Bulardan başga-da, ıurdumyzda tebigy gazy gaıtadan işleıän kärhanalaryň birnäçesi gurlar.
Biz ıurdumyzyň tebigy baılyklarynyň gorlaryny gözlemek, bu serişdeleri çykarmak, gaıtadan işlemek we döwletimiziň energetika howpsuzlygyny üpjün etmek boıunça alyp barıan işlerimizi dowam ederis.
Bu işleriň ählisini geljekki nesillerimiziň bähbidi üçin amala aşyrıarys. Biz tebigy baılyklarymyzy, arassa daşky gurşawymyzy, kuwwatly we berkarar döwletimizi nesillerimize miras galdyrarys!
Biz milli elektron senagatyny döretmegi hem maksat edinıäris. İurdumyzda gün energiıasyny elektrik energiıasyna öwürıän enjamlary, elektron, fotoelektrik we yşyklandyryş enjamlaryny, LED çyralaryny öndürıän kiçi kärhanalary döretmek üçin ähli mümkinçilikler bar.
Berkarar döwletimiziň bagtyıarlyk döwründe ıurdumyzy ösdürmek we häzirki zaman döwletine öwürmek boıunça giň gerimli işler amala aşyrylıar. Geljek ıylda umumy bahasy 9 milliard 700 million amerikan dollaryndan gowrak bolan 428 sany iri desganyň gurluşygyny tamamlap, ulanmaga bermek boıunça alnyp barylıan işler hem muňa aıdyň şaıatlyk edıär.
Şol iri desgalaryň hatarynda Aşgabatdaky halkara howa menzili toplumyny, Türkmenabatdaky halkara howa menzilini, Amyderıanyň üstünden geçıän demir ıol we awtomobil köprülerini, «Atamyrat – Andhoı» halkara demir ıoluny görkezmek bolar. Şeıle hem, Merkezi Aziıada deňi-taıy bolmadyk Olimpiıa toplumy, «Awazadaky» oteller we myhmanhanalar, Aşgabatdaky 4 sany iri saglygy goraıyş merkezi, gazturbinaly elektrik stansiıalary, 5 sany iri şäherçe, 5 sany oba, 19 sany mekdep we beıleki köp sanly desgalar bar.
Biz geljek ıylda uly möçberli we giň gerimli maıa goıum maksatnamasyny amala aşyrmagy göz öňünde tutıarys. Bu maksatnama laıyklykda, umumy bahasy 18 milliard amerikan dollaryna golaı bolan 220-den gowrak desganyň gurluşygyna başlarys.
Şol desgalaryň hatarynda 33 milliard kub metr tebigy gazy daşary ıurtlara ibermäge niıetlenen «Türkmenistan–Owganystan–Päkistan–Hindistan» gaz geçirijisini, 467 müň tonna polietilen we polipropilen öndürmäge niıetlenen gazhimiıa toplumyny, tebigy gazy gaıtadan işläp, 600 müň tonna benzin öndürıän zawody, Lebap welaıatynyň Atamyrat şäherinde we Balkan welaıatynyň Garabogaz şäherinde howa menzillerini, Lebap welaıatynyň Köıtendag etrabynda 1 million tonna sement öndürmäge niıetlenen zawody görkezmek bolar.
Şonuň ıaly-da, 5 sany hassahana, 25 sany saglyk öıi we saglyk merkezi, 13 sany çagalar bagy, 21 sany umumy bilim berıän orta mekdep, umumy meıdany 739,5 müň inedördül metr bolan ıaşaıyş jaılary gurlar. Bulardan başga-da, dürli elektron önümlerini öndürıän 21 sany kiçi kärhanany, ıylda 2 450 tonna et we 100 tonna süıt öndürıän 11 sany maldarçylyk toplumyny gurmagy maksat edinıäris.
Daşary ıurtlardan getirilıän harytlaryň ornuny tutıan önümleri öndürmek boıunça Döwlet maksatnamasyna laıyklykda, 77 sany desganyň we kärhananyň gurluşygy amala aşyrylar.
Şeıle hem, ıurdumyzda öndürilıän önümleriň daşary ıurtlara iberilıän möçberini artdyrmak boıunça Döwlet maksatnamasyna laıyklykda, 15 sany desganyň we kärhananyň, şeıle hem beıleki köp sanly desgalaryň gurluşygy alnyp barlar.
«Türkmenistanyň Prezidentiniň obalaryň, şäherçeleriň, etraplardaky şäherleriň we etrap merkezleriniň ilatynyň ıaşaıyş - durmuş şertlerini özgertmek boıunça 2020-nji ıyla çenli döwür üçin rejelenen görnüşdäki Milli maksatnamasyna» laıyklykda, oba ıerlerinde 7 milliard 500 million amerikan dollaryndan gowrak möçberde serişdeleri özleşdirmek göz öňünde tutulıar.
Oba Milli maksatnamasyna laıyklykda, umumy meıdany 3 million inedördül metre golaı bolan ıaşaıyş jaılary, 44 sany hassahana, 72 sany saglyk öıi we saglyk merkezi, 193 sany çagalar bagy, 265 sany umumy bilim berıän orta mekdep, 32 sany täze Medeniıet öıi we beıleki köp sanly döwrebap desgalar gurlar.
Biz ıurdumyzyň energetika pudagyny ösdürmegi dowam ederis. Senagat we durmuş maksatly desgalary öňdebaryjy, has kämil tehnologiıalary ulanmagyň hasabyna elektrik energiıasy bilen üpjün etmegi has-da gowulandyrmak boıunça ähli zerur çäreleri göreris.
Dünıäniň beıleki ösen döwletlerinde bolşy ıaly, biziň ıurdumyzda hem jemgyıetimiziň we döwletimiziň ykdysady we aň-bilim kuwwatyny berkitmekde ylym we bilim ulgamyna möhüm orun degişlidir. Biz ıurdumyzyň ıokary we orta okuw mekdepleriniň maddy - enjamlaıyn binıadyny pugtalandyrmak, ylmy-usulyıet üpjünçiligini gowulandyrmak boıunça uly işleri amala aşyrdyk.
Kabul eden Milli maksatnamalarymyzyň çäklerinde orta we ıokary okuw mekdepleriniň, çagalar baglarynyň, çagalar dynç alyş we sagaldyş merkezleriniň iň häzirki zaman binalary gurlup, ulanmaga berildi.
Bu binalar häzirki zaman kompıuterleri, okuw - tehniki serişdeler, interaktiw multimedia tehnologiıalary bilen doly üpjün edildi. İurdumyzyň umumy bilim berıän mekdeplerinde okuwlaryň möhletleri uzaldyldy.
Bu ugurda biz Birleşen Milletler Guramasy, İewropa Bileleşigi, dünıäniň ösen ylym-bilim merkezleri bilen hyzmatdaşlygy giňeltmäge örän uly ähmiıet berıäris.
Paıtagtymyzda dünıäniň öňdebaryjy tejribesi nazara alnyp, Tehnologiıalar merkezi gurlup, ulanmaga berildi. Şeıle hem, ıurdumyzyň milli aragatnaşyk hemrasy älem giňişligine çykaryldy. Bu bolsa, ıurdumyzyň ylmy - tehnologiki binıadyny has-da berkitmäge mümkinçilik berdi.
Biz geljekde hem ıokary ylmy taııarlygy bolan hünärmenleri, aspirantlary we doktorantlary taııarlamak boıunça alnyp barylıan işleri dowam etmeli. Şoňa görä-de, döwletimiz öňküsi ıaly, bilim ulgamyny ösdürmäge uly goldaw berer.
Syıahatçylygy ösdürmek we onuň mümkinçiliklerinden netijeli peıdalanmak, jahankeşdelik we syıahatçylyk pudagynda halkara hyzmatdaşlygyny häzirki döwrüň innowasiıanyň gazananlaryny nazara alyp ösdürmek möhüm wezipeleriň biridir.
Şonuň bilen birlikde, Türkmenistanyň gadymy topragynyň, mähriban halkymyzyň baı milli medeniıetini, özboluşly aıratynlyklaryny açyp görkezmäge aıratyn üns bermeli.
Dünıäde meşhurlyga eıe bolan, jana şypaly ıumşak howasy we amatly tebigy şertleri bilen tapawutlanıan «Awaza» milli syıahatçylyk zolagy, «Mollagara», «Arçman», «İylysuw», «Baıramaly», «Farap» şypahanalary ıurdumyzda dynç alyş ulgamyny ösdürmek boıunça alnyp barylıan işleriň aıdyň mysalydyr.
Aşgabat şäherinde we welaıat merkezlerinde gurlup, ulanmaga berlen myhmanhana toplumlary, dynç alyş we sagaldyş merkezleri, ıaşaıyş-durmuş maksatly beıleki desgalar bu ugurda ägirt uly işleriň alnyp barylıandygyna aıdyň şaıatlyk edıär.
Biziň öz öňümizde goıan esasy maksadymyz Türkmenistanda ıaşaıan her bir adamyň beden we ruhy-ahlak taıdan sagdyn, berk bedenli, giň dünıägaraıyşly bolmagyny, sagdyn durmuş kadalaryna eıermegini we sport bilen meşgullanmagyny gazanmakdan ybaratdyr.
Şoňa görä-de, kabul eden Milli maksatnamalarymyzy amala aşyrmagyň çäklerinde sport toplumlaryny, stadionlary, atçylyk sport toplumlaryny, ıöriteleşdirilen sport mekdeplerini we şypahanalary gurup, ulanmaga bermek boıunça işler giň gerim bilen alnyp barylıar.
Bedenterbiıe we sport ulgamynda alnyp barylıan hyzmatdaşlyk döwletleriň we halklaryň arasyndaky dostlukly gatnaşyklary ösdürıär.
Aziıanyň Olimpiıa Geňeşi 2017-nji ıylda Aşgabatda İapyk binalarda we söweş sungaty boıunça V Aziıa oıunlaryny geçirmek barada ıörite karar kabul etdi. Bu bolsa, döwletimiziň öňe sürıän başlangyçlarynyň we sporty ösdürmek boıunça alyp barıan syıasatynyň halkara derejesinde ykrar edilıändigini aıdyň görkezıär.
Şoňa görä-de, 2017-nji ıylda paıtagtymyzda geçiriljek V Aziıa oıunlaryna düıpli taııarlyk görmeli. Bu oıunlar bilen bagly göz öňünde tutulan toplumlaıyn çäreleri geçirmegi dowam etmeli.
Milli saglygy goraıyş ulgamyny öňdebaryjy dünıä tejribesiniň esasynda has-da kämilleşdirmek döwletimiziň alyp barıan syıasatynyň ileri tutulıan ugurlarynyň biridir. Şu ıyl biz «Saglyk» döwlet maksatnamasynyň kabul edilmeginiň 20 ıyllyk şanly baıramyny dabaraly belläp geçdik.
Biz täze «Saglyk» döwlet maksatnamasyny kabul etdik. Bu Maksatnamada öz öňümizde täze, has giň gerimli wezipeleri goıduk. Bu Döwlet maksatnamasynda göz öňünde tutulan çäreleriň gyşarnyksyz ıerine ıetirilmegini gazanmaly. İurdumyzyň saglygy goraıyş ulgamynda amala aşyrylıan giň gerimli özgertmeleri üstünlikli dowam etmeli.
Milli saglygy goraıyş ulgamyny özgertmek boıunça alyp barıan syıasatymyzyň bütin dünıäde doly goldaw tapıandygyny we ykrar edilıändigini aıratyn bellemek isleıärin. Geljekde hem saglygy goraıyş we derman senagatyny ösdürmekde, ulgamyň gurluşyny we düzümini kämilleşdirmekde uly üstünlikleri gazanjakdygymyza berk ynanıaryn!
İaşlar hakyndaky alada döwletimiziň alyp barıan syıasatynyň möhüm ähmiıetli ugurlarynyň biridir. Häzirki döwürde ıaşlarymyz orta we ıokary okuw mekdeplerinde oňat bilim alıarlar. Öz bilimlerini yzygiderli artdyrıarlar, ylym bilen meşgullanıarlar, dürli hünärleri özleşdirıärler. İaşlarymyz senagatda, oba hojalygynda we ykdysadyıetimiziň beıleki pudaklarynda tutanıerli zähmet çekıärler, Garaşsyz Watanymyzyň asuda durmuşynyň goragynda berk durıarlar.
İaşlar baradaky Döwlet maksatnamasyny we syıasaty üstünlikli durmuşa geçirmek üçin döwlet häkimiıetiniň kanun çykaryjy we ıerine ıetiriji häkimiıet edaralarynyň, şeıle hem eıeçiliginiň görnüşine garamazdan, edara-kärhanalaryň özara bähbitli hem-de netijeli hyzmatdaşlyk etmeklerini ıola goımaly.
Berkarar döwletimiziň bagtyıarlyk döwründe biz milli medeniıetimizi we sungatymyzy täze derejä çykarmaga gönükdirilen ägirt uly işleri amala aşyrıarys.
Biz milli medeniıetimizi täze many-mazmun bilen baılaşdyrmak, täze zehinleri we sungat ussatlaryny ıüze çykarmak, medeniıetimizi milli öwüşginler bilen baılaşdyrmak üçin ähli zerur çäreleri görıäris.
Şoňa görä-de, ıurdumyzyň paıtagty Aşgabatda, welaıatlarda, şäherlerde we obalarda dünıä ölçeglerine laıyk gelıän medeni maksatly binalaryň we desgalaryň gurluşygy yzygiderli alnyp barylıar.
Şu ıyl Mary şäheriniň türki dünıäsiniň medeni paıtagty diılip yglan edilmegi, häzirki zaman täze Metbugat öıi toplumynyň gurlup, ulanmaga berilmegi, «Milli maddy däl medeni mirasy gorap saklamak hakyndaky» Türkmenistanyň Kanunynyň kabul edilmegi medeniıeti ösdürmek ugrunda alnyp barylıan işleriň aıdyň mysalydyr. Teleradioıaılymlarda gepleşikleriň milli emeli hemra aragatnaşygy arkaly berlip başlanmagy medeniıet ulgamynyň çalt depginler bilen ösıändigini aıdyň görkezıär.
Bu ugurda öňde goılan wezipelerden ugur alyp, halkara derejesindäki medeni çäreleri taııarlamaga we geçirmäge aıratyn üns bermeli.
İakyn wagtda ıurdumyzda iki sany uly döwlet baıramy – türkmen halkynyň mukaddes baıramy bolan Türkmenistanyň Garaşsyzlyk güni we ıurdumyzyň Bitaraplygynyň 20 ıyllyk şanly baıramy dabaraly bellenip geçiler.
Bu şanly baıramlary ıokary derejede we guramaçylykly geçirmek üçin, medeniıet işgärleri hem baıramçylyk çäreleriniň geçirilıän döwründe öz ıokary ussatlyklaryny görkezmelidirler!
İurdumyzda ykdysadyıetiň döwlete dahylly däl pudagyny – telekeçiligi ösdürmek, bu pudaga döwlet tarapyndan goldaw bermek boıunça örän uly işler alnyp barylıar.
Telekeçiler ıurdumyzyň ähli welaıatlarynda häzirki zaman ıaşaıyş jaılaryny, mekdepleri, çagalar baglaryny, sport toplumlaryny we durmuş maksatly beıleki köp sanly desgalary yzygiderli gurup, ulanmaga berıärler.
Häzirki döwürde Ahal welaıatynyň Ak bugdaı etrabynda, Balkan welaıatynyň Serdar etrabynda, Daşoguz welaıatynyň S.A.Nyıazow adyndaky etrabynda, Lebap welaıatynyň Garabekewül etrabynda, şeıle hem Mary welaıatynyň Altyn sähra etrabynda täze, häzirki zaman obalarynyň gurluşygy güıçli depginler bilen alnyp barylıar.
İurdumyzyň telekeçileriniň «Awaza» milli syıahatçylyk zolagynda, Russiıa Federasiıasynyň Astrahan oblastynda, Moldowa Respublikasynda, beıleki ıurtlarda desgalaryň gurluşygyna işjeň gatnaşıandyklaryny hem aıratyn bellemek isleıärin.
İurdumyzyň ykdysadyıetiniň ähli pudaklarynyň netijeli we sazlaşykly işlemegini gazanmakda, şeıle hem ıolagçylara ıokary hilli hyzmat etmekde ulag we aragatnaşyk pudagyna uly orun degişlidir.
Bu pudagyň işini täze awtoulaglary, suw we howa gämilerini satyn almak arkaly häzirki döwrüň talaplaryna laıyk getirmek boıunça alnyp barylıan işleri biz geljekde hem dowam ederis. Siziň bilşiňiz ıaly, biz şu günki günde esasy iki sany uly syıasaty öňe sürıäris, olary hem dünıä bileleşigi goldaıar. Olar birinjiden, energiıa howpsuzlygy, ikinjiden bolsa ulag we üstaşyr geçelgesidir. Ine, bu meselede hem halkara guramalary uly goldaw berıärler. Şu maksat bilen, ıurdumyzda täze demir ıol beketleri we howa menzilleri gurlar. Bar bolan desgalaryň durky täzelener. Pudagyň kärhanalarynyň girdejili işlemegini üpjün etmek, şol sanda «Gazagystan–Türkmenistan–Eıran» halkara demir ıolundan gelıän girdejileri artdyrmak boıunça zerur işler alnyp barlar.
Ähli welaıat merkezlerinde awtoulag we howa menzillerini gurmak boıunça alnyp barylıan işler dowam ediler. İurdumyzyň deňiz söwda flotuny ösdürmek boıunça hem taslamalar üstünlikli durmuşa geçiriler. Şu maksat bilen, Türkmenbaşy şäherinde gurulıan halkara deňiz portunda işleriň depginini has-da güıçlendirmegiň zerurdygyny bellemek isleıärin.
İurdumyzyň aragatnaşyk pudagynyň işini mundan beıläk-de kämilleşdirmäge aıratyn üns bermeli. Telewideniıäni, sanly täze telefon beketler ulgamyny, kompıuter we öıjükli aragatnaşyk ulgamyny, beıleki kommunikasion düzümleri, hususan-da, Internet ulgamyny ösdürmeli.
Gara deňiz we Baltika sebitleriniň, Günorta we Günorta–Gündogar Aziıanyň, İakyn Gündogaryň deňiz menzillerine çykıan ulag gatnawy ulgamyny döretmek boıunça hem uly işler alnyp barylıar. Halkara bileleşigi bu ugurda alnyp barylıan işlere örän uly gyzyklanma bildirıär.
Biz, ilkinji nobatda, Demirgazyk–Günorta we Gündogar–Günbatar ugurlar boıunça «Özbegistan–Türkmenistan–Eıran– Oman» halkara ulag-üstaşyr geçelgesini, şeıle hem hyzmatlar we üpjünçilik ulgamlaryny döretmek babatda alnyp barylıan işleri göz öňünde tutıarys.
Siziň bilşiňiz ıaly, Bitaraplyk we parahatçylyk ıylynda, ıagny şu ıylyň 28-nji aprelinde ıurdumyzyň ilkinji milli «TürkmenÄlem 520E» aragatnaşyk hemrasy älem giňişligine çykaryldy. Bu hemra aragatnaşygy kosmos ulgamyny ösdürmek boıunça ıurdumyzda alnyp barylıan işleri has-da kämilleşdirmäge ıardam eder. Şonuň ıaly-da, Türkmenistanyň halkara abraıynyň ıokary göterilmegine uly itergi berer!
Biz ıurdumyzyň paıtagtyny ösdürmäge, öňküsi ıaly, köp üns bereris. Işewürligiň, medeni gatnaşyklaryň, halkara hyzmatdaşlygynyň ykrar edilen merkezine öwrülen Aşgabat şäheri häzirki döwürde çalt depginler bilen ösdürilıär.
Paıtagtymyzda gurulıan önümçilik, durmuş-medeni, ylym-bilim maksatly desgalar, saglygy goraıyş we sport desgalary, häzirki zaman ıaşaıyş jaılary we beıleki döwrebap binalar ak mermere beslenen şäherimiziň görküne görk goşıar. Şeıle hem, halkymyzyň ıaşaıyş-durmuş şertlerini gowulandyrmaga, ilata edilıän durmuş hyzmatlarynyň elıeterli we ıokary hilli bolmagyny üpjün edıär.
Biz merjen şäherimiz Aşgabady dünıäniň iň gözel we adamlaryň ıaşamagy üçin amatly şäherleriniň birine öwürmegi göz öňünde tutıarys!
İene-de bir örän möhüm mesele barada durup geçmek isleıärin.
Geljek ıyl üçin Döwlet bıujetini düzmek bilen bagly meselelere aıratyn üns bermeli. Geljek ıylyň Döwlet bıujetiniň öňküsi ıaly durmuş maksatlaryna gönükdirilen bolmalydygy baradaky teklibi goldarsyňyz diıip pikir edıärin.
Şu wezipelerden ugur alyp, maliıe serişdeleriniň ıeterlik bolmagyny üpjün etmek maksady bilen, Ministrler Kabineti daşary ıurtlara iberilıän önümleriň möçberlerini artdyrmak boıunça anyk maksada gönükdirilen çäreleri durmuşa geçirmeli.
Şeıle hem, ıurdumyzyň ykdysadyıetini ösdürmäge gönükdirilıän karz serişdeleriniň möçberini has-da artdyrmaly. Ykdysadyıetiň döwlete dahylly däl pudagy we ilat üçin niıetlenen maliıe serişdeleriniň möçberlerini köpeltmegi göz öňünde tutmaly.
Şoňa görä-de, 2016-njy ıylyň Döwlet bıujetiniň taslamasy taııarlananda Maliıe ministrligine we ykdysady toplumyň pudak edaralaryna bu meseleleri seljermegi we gysga wagtda öz tekliplerini Ministrler Kabinetiniň garamagyna hödürlemegi tabşyrıaryn.
Ykdysadyıetimiziň çalt depginler bilen ösmegi, elbetde, bizi buısandyrıar. Berkarar Watanymyza çäksiz söıgi, mähriban halkymyza mahsus bolan ıokary watançylyk duıgusy we raıatlarymyzyň ak ıürekli, yhlasly zähmeti biziň gazanan ajaıyp üstünliklerimiziň ählisiniň berk binıady bolup durıar.
Merdana halkymyzyň bu özboluşly aıratynlyklary Garaşsyz döwletimiziň kuwwatyny artdyrmakda, beıik işleri amala aşyrmakda uly üstünlikleri gazanyp, belent sepgitlere ıetjekdigimize ynam döredıär!
Şu mümkinçilikden peıdalanyp, anyk maksatlara gönükdirilen pudaklaıyn we strategik maksatnamalarymyzy, döwletimizde durmuşa geçirilıän oňyn özgertmeleri, alyp barıan içeri we daşary syıasatymyzy giňden goldaıandyklary üçin, hormatly ıaşulularymyza, mähriban enelerimize, edermen daıhanlarymyza, alymlarymyza we diplomatik ulgamyň işgärlerine, Garaşsyz Watanymyzyň howpsuzlygyny berk goraıan harby gullukçylarymyza, jemgyıetçilik tertibini we asudalygy üpjün edıän hukuk goraıjy edaralaryň işgärlerine, ıaşlarymyza, umuman, ıurdumyzyň ähli halkyna tüıs ıürekden minnetdarlyk bildirıärin!
Mümkinçilikden peıdalanyp, Balkan welaıatynyň zähmetsöıer ilatyna myhmansöıerligi, İaşulularyň maslahatyny ıokary derejede we guramaçylykly geçirmek boıunça alyp baran işleri üçin tüıs ıürekden minnetdarlyk bildirıärin!
Parasatly ıaşulularymyza hormat we sarpa goımak, ıaşuly nesliň at-abraıyny has-da belende götermek müňlerçe ıyllyk taryhy bolan mähriban halkymyzyň asylly däpleriniň biridir.
İaşuly nesliň wekilleri jemgyıetimiziň sazlaşykly ösmegini gazanmak, halkymyzyň jebisligini berkitmek, milli bitewüligi pugtalandyrmak, raıat agzybirligini üpjün etmek, ıaş nesli watançylyk ruhunda döwrebap terbiıelemek boıunça möhüm ähmiıetli işleri alyp barıarlar.
Biz halkymyzyň agzybirligini berkitmäge, berkarar Watanymyzyň gülläp ösmegine mynasyp goşant goşıan parasatly ıaşulularymyza, mähriban enelerimize hemişe buısanıarys we olara tüıs ıürekden minnetdarlyk bildirıäris!
Biz geljegimize uly ynam bilen garaıarys. Garaşsyz Watanymyzyň we merdana halkymyzyň bagtyıar geljegini üpjün etmäge niıetlenen giň gerimli maksatnamalary we meıilnamalary kabul etdik.
Biz öňümizde durıan jogapkärli wezipeleri durmuşa geçirmekde mähriban halkymyzyň egsilmez gujur-gaıratyna we çäksiz mümkinçiliklerine daıanıarys! Bu bolsa, Garaşsyz Watanymyzyň mundan beıläk-de gülläp ösmegi üçin ajaıyp mümkinçilikleri açıar!