Prof. Dr. Ali Nezihi Bilge - ASİT YAĞMURU: KİMYASAL YAĞMUR
Giriş Tarihi : 30-01-2020 19:50
ASİT YAĞMURU: KİMYASAL YAĞMUR
Yaşadığımız şehirlerde yüksek basıncın yerini alçak basınca bıraktığında yağışların beklenmesi ve hava kirliliğinin ileri seviyede olması, uzmanların asit yağmuru uyarısında bulunmasına yol açmaktadır. Asit yağmuru olarak da bilinen kimyasal yağmur nedir, nasıl oluşur, ne gibi etkileri var, yazımızda basitçe bunları aydınlatmaya çalışacağız.
Özellikle fosil yakıt(kömür) tüketiminin çok yoğun olarak kullanılması nedeniyle şu anda kirli bir atmosferin içinde yaşamaktayız. Bu ortamda yağan yağmur da asit yağmuru olacaktır. Başka bir tanımlamayla asit yağmurları bütün kirleticileri yere indirecektir. Hava temizlenecek ama yerde asit yağmurlarının etkilerini görmeye başlayacağız.
Metallerde korozyon, asfaltlarda bozulmalar, arabalarda, cildimizde ve saçlarımızda etkilerini göreceğiz. Hava kirliliğinin en önemli sebeplerinden biri evsel emisyonlarımızdır. Özellikle kış dönemlerinde çok fazla olmaktadır. Bacalardan çıkan emisyonlar, arabaların egzoz gazları, filtre kullanmayan fabrikalar, yüksek miktarda kirleticiler içermektedir. Bunlar bu günlerde atmosferimizde kalacak ve bize hastalık olarak geri dönme olasılığı çok yüksek olacaktır.
Kimyasal yağmur olarak da adlandırılan asit yağmuru, yoğun miktarda sülfür dioksit ya da nitrojen oksidin açığa çıkarak havaya karşımasıyla meydana gelmektedir. Bu maddeler gaz halindeyken atmosferin üst katmanlarına kadar yükselebilmektedir. Burada su, oksijen ve diğer havayı kirleten kimyasal partiküllerle karışırlar. Bu kimyasal madde karışımıyla oluşan bulutların taşıdığı yağmurlara da asit yağmuru ya da kimyasal yağmur denmektedir. Suyun içinde çok kolay bir şekilde çözülebilen sülfür dioksit ve nitrojen oksit, rüzgârlar sayesinde de çok uzak bölgelere taşınabilmektedir. Sülfür dioksit ya da nitrojen oksit yüklü bulutlar, yağmura, kara ya da sise yol açabilmekte ve etkileri günlerce sürebilmektedir.
Uluslararası Enerji Ajansı her ne kadar doğal yollarla oluşabiliyor olsa da sanayi atıkları asit yağmurlarının başlıca nedeni olduğunu söylemektedir. Enerji santrallerinin salgıladığı atık gazlarda sülfür dioksit bulunmaktadır. Fosil yakıtların yakılması sonucunda da azot oksit açığa çıkar. Taşıtların egzoz gazları da bu maddelerin havaya karışmasına neden olmaktadır. Yönetmeliklere uymayan sanayi tesislerinin, enerji santrallerinin ya da taşıtların salgıladığı gazlar belirlenen eşiklerin üzerine çıktığında kimyasal yağmur riski artmaktadır.
Sülfür dioksit ve azot oksit, küresel ısınmaya yol açan sera gazları arasında değildir. Tam tersine sülfür dioksit salımındaki artış, havanın soğumasına yol açmaktadır. Ancak azot oksit, yer seviyesi ozon kirliliğine yol açabilmekte ve bu da insan sağlığı için zararlı bir ortam yaratmaktadır.
ABD Çevre Koruma İdaresi, kimyasal yağmurların (asit yağmurlarının) nehirlere, göllere ya da denizlere yağması durumunda deniz canlıları için de risk seviyesi artmaktadır. Ayrıca sudaki kirlilik asit seviyesinin yükselmesi ise bazı deniz canlılarının ölümüne yol açabilmektedir.
Bu yağmurlar ayrıca özellikle yüksek rakımdaki ormanlara da zarar verebilmektedir. Topraktaki faydalı mineralleri kirleten asit yağmuru, ağaçların besin kaynağını öldürebilir.
Türkiye'ye daha önce asit yağmuru yağdı mı? Evet.
Sanayi tesislerinin yaydığı atık gazlar nedeniyle yağan asit yağmurlarının yanı sıra 1991- 1992 yıllarında Körfez Savaşı nedeniyle Adana'da yoğun asit yağmurları gözlenmişti. Kuveyt'teki petrol kuyularının dönemin Irak ordusu tarafından ateşe verilmesi sonucu bölgede büyük bir hava kirliliği oluşmuş ve yanan petrol kuyularının salgıladığı gazlar atmosfere karışıp yükselmiş, Adana ve çevresine kimyasal yağmur olarak yağmıştı. Yanan kuyuların salgıladığı sülfür dioksit, o dönemde Adana ve çevresine yağan yağmurun 'siyah yağmur' olarak nitelenmesine de yol açmıştı.
Bu bilgiler ve doğa olayları göz önüne alındığında özellikle büyük şehirlerde her an bir kimyasal yağmura maruz alma riskini unutmamamız gerekmektedir.