Non-Hodgkin Lenfoma, NHL Belirtileri Nelerdir, HDL Tedavisi
Lenfoma lenfatik sistemde başlayan bir kanser türüdür. Lenfomalar halk arasında "lenf kanseri" olarak bilinir. Hodgkin ve non-Hodgkin (Hodgkin-dışı) (NHL) olmak üzere iki tipi vardır. Burada NHL hakkında bilgi verilecektir.
NHL'nın birçok tipi vardır. Bütün lenfoma tipleri lenfatik sistemdeki lenfosit denen hücrelerde başlar. B hücreli tipi (daha sık) ve T hücreli tipleri vardır. Normalde hücreler büyür, çoğalır ve vücudun ihtiyacı olan yeni hücreleri oluştururlar. Hücreler yaşlandığında ölürler ve yerlerini yeni hücreler alırlar. Bezen bu süreç yanlış gider. Vücudun ihtiyacı olmadığı halde yeni hücreler oluşur ve ölmesi gereken yaşlı hücreler ölmezler. Bu fazla hücreler ur veya tümör adı verilen doku kitlesini oluşturabilir.
Lenfomalara yol açabilecek belirli bir sebep yoktur. Fakat NHL gelişiminde etkili olabildiği gösterilen bazı risk faktörleri vardır. Risk faktörlerini taşıyan kişilerin çoğunda NHL gelişmezken, diğer taraftan hastalığa yakalananlarda sıklıkla bilinen risk faktörleri görülmeyebilir.
Zayıf bağışıklık sistemi: Zayıf bir bağışıklık sistemine sahip olmak (genetik geçişli bir durumdan, HIV infeksiyonundan veya belli ilaçlardan kaynaklanan) NHL gelişme riskini artırır.
Belirli infeksiyonlar: Bazı infeksiyonların olması da lenfoma gelişme riskini artırır. Buna rağmen lenfoma bulaşıcı değildir. Başka kişilerden lenfomaya yakalanmazsınız. Aşağıdakiler lenfoma riskini artıran başlıca infeksiyon tipleridir:
1.İnsan immün yetmezlik virüsü (HIV): HIV AİDS hastalığına sebep olan virüstür. HIV infeksiyonu olan kişiler bazı NHL tipleri için daha yüksek riske sahiptir.
2.Epstein-Barr virüsü (EBV): EBV infeksiyonu yüksek lenfoma riski ile ilişkilidir. Afrika'da EBV infeksiyonu Burkitt lenfoma ile ilişkilidir.
3.Helikobakter pilori (HP):
4.İnsan T-hücreli lösemi/lenfoma virüsü (HTLV-1):
5.Hepatit C virüsü:
Yaş: NHL genç insanlarda olabilemesine rağmen yaşın ilerlemesi ile bu hastalığın gelişme şansı artmaktadır. NHL'lı hastaların çoğu 60 yaşın üzerindedir.
NHL genellikle boyunda veya koltuk altlarında ağrısız bezeler ile ortaya çıkar. Sıklıkla bu şikayetler kanserden kaynaklanmaz. İnfeksiyonlar veya diğer sağlık sorunları da bu belirtilere sebep olabilir. Bu belirtiler 2-4 hafta içinde geçmez ise doktora başvurunuz. Sıklıkla görülen diğer belirtiler şunlardır:
Boyunda, koltuk altında veya kasıkta büyümüş, ağrısız lenf bezleri
Sırılsıklam gece terlemesi
Öksürük, güçlükle nefes almak veya göğüs ağrısı
Sürekli olan halsizlik ve yorgunluk
Karında ağrı, şişlik veya doluluk hissi
NHLya işaret eden büyümüş lenf bezleri veya diğer bulgularınız varsa doktorunuz bunun kanserden mi yoksa diğer nedenlerden olduğunu bulma konusunda size yardımcı olacaktır. Bunun için özellikle lenf bezi bulunan belgeleri değerlendiren genel fizik muayene ve rutin kan testlerinin yanı sıra bilgisayarlı tomografiler ve biyopsi yapılır. Laktat dehidrogenaz (LDH) denen bir kan testinin de yapılması gereklidir. Kesin teşhis için lenfomalı hücrelerin deneyimli bir hematopatolog tarafından mikroskop altında incelenmesi gerekir. Biyopsi lenfoma tanısı koymak için tek emin yoldur. Tam bir lenf bezi (eksizyonel biyopsi) veya lenf bezinin sadece bir parçası (insizyonel biyopsi) alınabilir.
Lenfoma tespit edildiğinde patolog tipini rapor edecektir. En sık tipleri yaygın (diffüz) büyük B- hücreli lenfoma ve folliküler lenfomadır. Lenfomalar büyüme özelliklerine göre gruplanabilirler:
Düşük dereceli lenfomalar: Yavaş büyürler ve az belirti verme eğilimindedirler.
Agresif (orta dereceli ve yüksek dereceli) lenfomalar: Daha hızlı büyür ve yayılırlar. Daha şiddetli belirtilere sebep olurlar. Zamanla bazı düşük dereceli lenfomalar agresif lenfomaya dönüşebilir.
En iyi tedavi planını belirlemek için hastalığın yaygınlığını bilmek gereklidir. Bu amaçla tüm vücuttaki lenf bezi bölgeleri taranır. Bu amaçla bilgisayarlı tomografi (BT) kullanılır. Ayrıca kemik iliğinde tutulum sık görülen bir durumdur. Bunu tespit etmek için de kemik iliği biyopsisi yapılır. Bazı durumlarda manyetik rezonans görüntüleme (MRI) ve ultrason yapmak gerekebilir. Yüksek risk hastalarda beyin ve omurilik sıvısında yayılım olup olmadığını görmek için lomber ponksiyon (LP; omurilik kanalından iğne ile sıvı örneği alma işlemi) yapılabilir. Son yıllarda pozitron emisyon tomografisi (PET-BT) çekilerek lenfoma hücrelerinin aktif çoğalıp çoğalmadığına bakılabilir. Bu tetkik giderek daha çok klinik kullanıma girmektedir.
NHL'yı tedavi eden uzmanlar medikal onkologlar, hematologlar ve radyoterapi için radyasyon onkologlarıdır. Erken evrelerde 3-4 kür kısa kemoterapi sonrası radyoterapi uygulaması yeterli olabilir. Evre III ve IV için radyoterapi genellikle kullanılmaz. Bu hastalarda kemoterapi uygun bir tedavi seçeneğidir. Cerrahinin NHL tedavisinde yeri yoktur.
Tedavi seçilirken pekçok faktör göz önüne alınmalıdır. Bunlardan NHL tipi (örneğin, foliküler lenfoma) ve NHL'nın evresi (lenfoma nerede bulunuyor) en önemlileridir. Ayrıca lenfoma ne hızla büyüyor (düşük dereceli veya agresif lenfoma), hastanın yaşı ve diğer sağlık problemleri de değerlendirilir.
Semptomsuz giden düşük dereceli bir NHL hastalığınız varsa hemen tedavi gerekmeyebilir. Hemen kanser tedavisinin başlamaması yakın takip gerektirir. Buna "bekle gör" politikası denir. Doktorunuz hastalığınızı takibe alır ve ne zaman belirti ortaya çıkarsa tedaviye başlayabilir. Düşük dereceli lenfoması olan bir kişi uzun süre tedavi gerektirecek bir problem yaşamayabilir. Bazen tümör tedavisiz kendiliğinden küçülebilir. Tedavi vermemekle kemoterapi veya ışın tedavisinin muhtemel yan etkilerinden korumuş oluruz. Eğer sizi rahatsız eden belirtilere yol açan düşük dereceli bir lenfomanız varsa muhtemelen kemoterapi ve biyolojik tedavi almanız gerekecektir. Evre I veya II lenfomalı hastalarda ışın tedavisi gerekebilir.
Eğer bir hastada HP infeksiyonuna bağlı mide lenfoması varsa, doktor bunu antibiyotikle tedavi edebilir. İlacın infeksiyonu tedavi etmesinden sonra lenfoma hücreleri de kaybolabilir.
Eğer agresif lenfomanız varsa, verilecek tedavi genelde kemoterapi ve biyolojik tedavidir. Ayrıca ışın tedavisi de gerekebilir.
NHL tedavi sonrası tekrarlarsa, hastalık nüksü olarak adlandırılır. Hastalığı nüks eden kişilerin kök hücre nakli yaptırmaları gerekebilir.
Kanser tedavisinin sıklıkla sağlıklı hücre ve dokulara zarar vermesi nedeniyle yan etkiler sık görülür. Yan etkiler genelde verilen tedavinin tipine ve ağırlığına bağlıdır. Yan etkiler her hasta için aynı olmayabilir ve tedavi kürleri arasında da farklılık gösterebilir. Kişi ne kadar genç olursa tedavi ve yan etkileri ile o kadar rahat tolere edebilir.
B hücreli NHL tiplerine sahip hastalar biyolojik tedavi alabilirler. Bu tip tedaviler kanserle savaşan bağışıklık sistemine yardımcı olurlar. Monoklonal antikorlar lenfomada kullanılan biyolojik tedavi tipidir. Bunlar laboratuar şartlarında hazırlanan proteinler olup kanser hücrelerine bağlanabilirler. Lenfoma hücrelerini öldüren bağışıklık sistemine yardımcı olurlar. Hastalar bu tedaviyi bir damar yolu ile hastanede alırlar.
Yan etki olarak ateş, titreme, başağrısı, halsizlik gibi grip benzeri belirtiler ve bulantı olabilir. Bu yan etkilerin çoğu kolay tedavi edilebilir. Nadiren bir hastada solunum sıkıntısı, düşük kan basıncı veya şiddetli deri döküntüsü gibi daha ciddi yan etkiler görülebilir.
NHL olan bir kişide hastalık nüksü (tekrarı) olursa kök hücre nakline gidebilir. Nakil öncesi yüksek doz kemoterapi, radyoterapi veya ikisi birlikte kemik iliğini hazırlama amaçlı kullanılabilir. Bu yüksek dozlar kemik iliğindeki hem lenfoma hem de sağlıklı hücrelere zarar verir. Sonrasında hastaya boyundaki veya göğüsteki kalın bir damar yolunana yerleştirilmiş esnek bir tüple sağlıklı kan yapıcı kök hücreler verilir. Yeni kan hücreleri nakil edilmiş bu kök hücrelerden gelişir. Kök hücre nakli hastanede yapılır. Kök hücreler hastanın kendisinden veya bir vericiden alınabilir.
Otolog kök hücre nakli: Bu nakil yönteminde hastanın kendi kök hücreleri kullanılır. Kök hücreler hastadan alınır ve içlerinde bulunan lenfoma hücrelerini öldürmek için tedavi edilebilirler. Bu kök hücreler dondurulup saklanırlar. Hasta yüksek doz tedavi aldıktan sonra saklanmış kök hücreler eritilip hastaya verilir.
Allojeneik kök hücre nakli: bazen sağlıklı kök hücreler bir vericiden sağlanabilir. Hastanın erkek veya kız kardeşleri veya ebeveynleri verici olabilir. Kök hücreler akrabalık bağı olmayan birisinden de olabilir. Verici hücreleri ile hasta hücrelerinin uygunluğundan emin olmak için bazı kan testleri yapılmalıdır.
Singeneik kök hücre nakli: Bu nakil yönteminde hastanın sağlıklı tek yumurta ikizinden alınan kök hücreler kullanılır.
İyi beslenmeniz önemlidir. İyi yemenin anlamı kilonuzu korumak için yeterli kalori ve gücünüzü korumak için yeterli protein almaktır. İyi beslenme kanser hastalarının kendilerini daha iyi hissetmelerini ve daha enerjik olmalarını sağlamaktadır.
İyi yemek yeme zor olabilir. Eğer yorgun ve ağrılarınız varsa yemek yemeyi istemeyebilirsiniz. Ayrıca tedavinin yan etkileri ( bulantı, kusma ve ağız içi ağrıları gibi) bir problem yaratabilir. Bazı kişiler kanser tedavisi sırasında yemeklerin tadının iyi olmadığını ifade etmektedirler. Doktor, diyetisyen veya diğer sağlık çalışanları sağlıklı bir diyeti sağlamanın yollarını sağlamalıdırlar.
NHL'da hasta takibi önemlidir. Doktorunuz iyileşmenizi takip etmeli ve hastalık nüksü açısından kontrol etmelidir. Kontroller sağlık durumunuzda meydana gelebilecek olan herhangi bir durumun tespit edilmesi ve gerekirse tedavi edilmesine yardımcı olmayı sağlar. Kontroller fizik muayene, laboratuar testleri, akciğer filmi ve diğer değerlendirmeleri kapsayabilir. Bu düzenli kontroller arasında eğer bir sağlık probleminiz olursa doktorunuzla diyaloğa geçmelisiniz.
NHL ile yaşamak kolay değildir. Ailenize bakmak, işinizi devam ettirmek veya günlük aktivitelerinize devam etmek zorundasınız. Tedavi ve tedavinin yan etkileri, hastanede kalma ve tedavi maliyeti hakkındaki endişeler sıktır. Doktorlar, hemşireler veya sağlık ekibinin diğer üyeleri tedaviniz, çalışma durumunuz veya diğer aktiviteleriniz hakkındaki sorularınıza cevap verebilir. Hisleriniz veya endişeleriniz hakkında konuşmak istiyorsanız bir danışman, sosyal çalışan veya bir din görevlisi size yardımcı olabilir. Sıklıkla bir sosyal çalışan ekonomik yardım, nakil işleri, evde destek tedavisi veya duygusal destek kaynakları açısından önerilerde bulunabilir.
Ayrıca destek grupları da yardımcı olabilirler. Bu gruplarda hastalar veya onların diğer aile üyeleri diğer hasta ve aileleri ile hastalık ve tedavinin etkileri hakkında öğrendiklerini paylaşırlar. Sağlık ekibinizle bir destek grubu bulma konusunda görüşebilirsiniz.