Geçmişten Günümüze Minyatür Sanatı | Arkeofili
Home / Özel Dosya / Geçmişten Günümüze Minyatür Sanatı
Abbasi ve Uygurlar Dönemi’nde kendine özgü bir biçim ve karakter kazanmaya başlayan resmetme geleneği; özellikle Uygurlar döneminde Maniheizm’den etkilenen halk tarafından bu dönem minyatürlerine dini hikayeleri konu etmişti. Uygurlar, Budist Gandhara sanatı ile Çin üslubunun etkisinden doğan yeni bir üslup yaratmışlardı. Bu etki yalnızca Doğu’dan gelmiyordu, Batı’dan gelen Bizans-Grek etkisi de dönem minyatürlerini oldukça etkilemiş üsluplar arasındaydı.
10. yüzyılda kendine ait bir geleneksel aktarış biçimi edinen Uygurlar’ın 9. ve 14. yüzyıl arasında hüküm sürdüğü Doğu Türkistan’da yer alan Sorçuk, Bezeklik, Turfan, Toyo şehirlerinde birçok mimariyi süslemiş freskleri yer alıyor.
Selçuklularda 11. Yüzyılda rastlanan resmetme geleneği ilim-fen ve edebi konular olmak üzere ikiye ayrılmıştı. İlim ve fen konulu resimler genelde Antik döneme ait eserlerin çevirileriyle birlikte resmedilirdi. Örneğin Dioskorides’in tıbbi açıklamalarından oluşan Materia Medica adlı eseri Kitab el Haşaiş olarak çevrilmişti. Eserin içerisinde 600’den fazla çeşitli bitkiler ve hazırlanışlarına dair açıklamalı minyatürler bulunuyor.
1206’da El Cezeri tarafından Artuklu hükümdarı Nasreddin Mahmud için yazılan Kitab Fi Marifat Al-Piyal-Al Hendessiye, Robotik ilminin en önde gelen eserlerinden biriydi. Eserde yer alan minyatürler dönemi içerisinde oldukça ses getiren buluş ve düzenlerinin minyatürleriydi. Robot biliminin kurucusu sayılan El Cezeri’nin bu eseri içerisinde yer alan elliden fazla icadın minyatürleri, Artuklu’da da resmetme geleneğinin geçtiği aşamaları oldukça net biçimde bize gösteriyor.
Osmanlı’daysa bu tasvir geleneğine ‘hurde nakş’, ‘nakış’ denmiş; bu geleneği sürdüren sanatçılaraysa ‘nakkaş’ ismi verilmişti. Bu dönemde klasik minyatür anlayışının temellerinin atılmış ve zamanla altın dönemini yaşamıştı.
Osmanlı, içerisinde dönemin sosyal hayat ve saray çevresine dair bugün birebir kaynak olarak kullanılan birçok minyatürün sahibi nakkaşı barındırmaktaydı. Nakkaş Nigari, Nakkaş Osman, Levni, Nakkaş Hasan, Matrakçı Nasuh sanatında ismi en çok duyulan ve bilinen isimlerdi. Sanatın gelişmesi ve farklı üslupların ‘geleneksel’ olanın içinde harmanlanmasına izin vererek resmetmeye yön veren bu isimler; Osmanlı minyatür sanatının altın kaidelerini yaratmışlardı.
Artık bu dönemde ‘nakış’; başta devlet büyüklerinin portreleri, dinsel konulara yer veren eserler, topografya, manzara, kentler ve binaları gösteren eserler, tarih kitapları, edebiyat ürünleri ve astroloji, mekanik, tıp, farmakoloji, gizli ilimler gibi ansiklopedik nitelikteki eserleri süslemişti.