Baş Sahypa / BAŞ SAHYPA / AHHG: Aral Heläkçiliginiň Netijelerini Aradan Aıyrmak Boıunça Bilelikdäki Iş Üçin Köpugurly Binıatdyr
18/06/2017	BAŞ SAHYPA, DÜNİÄ, DURMUŞ, Iň Täze Habarlar Teswir ıaz
Daşky gurşawy goramak meseleleri boıunça durmuşa geçirilıän çäreleri işjeňleşdirmek maksady bilen, sebitiň ıurtlarynyň ministrlikleri, pudak edaralary, jemgyıetçilik we halkara guramalary, donor-ıurtlary, ekologiıa we beıleki gaznalar bilen hyzmatdaşlygy giňeltmek möhüm ugur bolup durıar. Şulardan ugur alnyp İerine ıetiriji komitet AHHG-nyň abraıly düzümlerde halkara guramalarynda wekilçilik etmegini üpjün edıär. Maliıe we beıleki serişdeleri jemleıär, olaryň maksadalaıyk peıdalanylmagyny kepillendirıär, AHHG-nyň esaslandyryjy döwletlere maglumat-seljerme üpjünçiliginde ıardam berıär, habardar etmek hem-de redaksion-neşir işlerini amala aşyrıar. Komitetiň beıleki işleriniň hatarynda esaslandyryjy döwletleriň Baştutanlarynyň we Müdiriıetiň Geňeşiniň mejlislerini geçirmek hem-de maglumatlar taııarlamak, AHHG-nyň ıerine ıetirıän işi bilen baglanyşykly meseleler boıunça maslahatlary, duşuşyklary, okuw maslahatlaryny we beılekileri geçirıär.
Mälim bolşy ıaly, deňziň sebitindäki derıalaryň gidrologiıa ıagdaıynyň üıtgemegi Aral meselesiniň ıüze çykmagynyň esasy sebäbidir, XX-XXI asyrlaryň sepgidinde deňizıakasyndaky ıagdaı has çylşyrymly häsiıete eıe boldy hem-de häzirki wagtda dünıä bileleşiginiň üns merkezinde saklanıar. Suw serişdeleriniň oılanyşyksyz peıdalanylmagy netijesinde emele gelen ekologiıa heläkçiliginiň netijeleri Aral deňziniň sebitinde ıaşaıan millionlarça adamyň durmuşyna oňaısyz täsirini ıetirdi. Mundan başga-da, deňziň suwunyň çekilmegi netijesinde tebigy serişdeleriň zaıalanmagy, şol sanda kenarıaka sebitleriniň çölleşmegi, tebigy öri meıdanlarynyň hiliniň ıaramazlaşmagy, topragyň şorlaşmagy, netijede bolsa biologiıa köpdürlüligiň peselmegi diňe bir Orta Aziıa üçin däl-de, eısem, serhetıaka döwletler üçin hem howplydyr. İer ıüzünde howanyň ählumumy üıtgemek ıagdaılary hem bu meseläni ıitileşdirıär.
Bu meseleleriň çözülmegi köp babatda ekologiıa heläkçiliginiň oňaısyz täsirlerini başdan geçirıän döwletleriň ylalaşykly hereketlerine baglydyr. Şulardan ugur alnyp, öz wagtynda Araly halas etmegiň Halkara gaznasy döredildi, Türkmenistan , Gazagystan, Gyrgyzystan, Täjigistan we Özbegistan bu gaznany esaslandyryjy döwletleridir. AHHG-nyň düzüminde Döwletara utgaşdyryjy suw hojalyk komissiıasy we Durnukly ösüş boıunça döwletara topary döredildi.
2008-nji ıylyň dekabrynda AHHG-a synçy derejesini bermek barada BMG-niň Baş Assambleıasynyň kararnamasy kabul edildi, munuň özi halkara guramalary, donor-ıurtlar, ekologiıa gaznalary bilen hyzmatdaşlygyň işjeňleşdirmegine oňyn täsir etdi. Hususan-da, AHHG-niň çäklerinde “Aral deňzi sebitiň ıurtlaryna kömek bermek boıunça Maksatnama”, şeıle hem BMG-niň Baş Assambleıasynyň 68-nji maslahatynda makullanylan “Aralyň guramagynyň netijelerini aradan aıyrmak hem-de Aral sebitiniň ekologiıa ulgamynyň heläkçiliginiň öňüni almak boıunça çäreleriň Maksatnamasy” tapgyrlaıyn durmuşa geçirilıär.
Türkmenistan AHHG-de başlyklyk etmek bilen sebitiň suw serişdelerini rejeli peıdalanmak hem-de Merkezi Azıia ıurtlarynyň howanyň ählumumy derejede üıtgemegine uıgunlaşmak meselelerine içgin üns berıär. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan BMG-niň durnukly ösüş boıunça “Rio+20” Maslahatynda, BMG-niň Baş Assambleıasynyň 70-nji maslahatynyň çäklerinde geçirilen 2015-nji ıyla çenli döwür üçin durnukly ösüş boıunça BMG-niň Sammitinde, tebigy betbagtçylyklaryň töwekgelçiligini peseltmek boıunça İaponiıada geçirilen BMG-niň III Bütindünıä maslahatynda hem-de Koreıa Respublikasynda geçirilen VII Bütindünıä suw forumynda öňe süren başlangyçlary hem şu maksatlara gönükdirilendir.
Olaryň hatarynda Aşgabatda Merkezi Aziıada howanyň üıtgemegi bilen baglanyşykly tehnologiıalar boıunça Sebit merkezini açmak barada teklip bar, merkeziň işlemegi üçin türkmen tarapy Aşgabatda zerur bolan düzümleri hödürlemäge taııardyr, şeıle hem Araly halas etmek hem-de BMG-niň Suw strategiıasy boıunça BMG-niň ıörite maksatnamasyny işläp taııarlamak hakyndaky başlangyç bar.
Iıun aıynyň başynda Aşgabatda geçirilen “Daşky gurşawy goramak we Merkezi Aziıada durnukly ösüş ulgamynda hyzmatdaşlyk üçin başlangyç” atly Halkara ekologiıa forumy hem bu möhüm meselä bagyşlandy. Ol Türkmenistanyň Daşky gurşawy goramak we ıer serişdeleri baradaky döwlet komiteti hem-de Merkezi Azıianyň Sebit ekologiıa merkezi tarapyndan guraldy.
Maslahatyň gün tertibine Aral deňziniň sebitiniň ıurtlaryna kömek bermek üçin hereketleriň täze Maksatnamasyny işläp taııarlamak, AHHG-nyň işiniň hukuk esaslaryny pugtalandyrmak Aral deňzi sebiti boıunça bitewi sebit maglumatlary ulgamy hem-de maglumatlar binıadyny döretmek we Aral deňzi sebiti ıurtlaryna kömek bermegiň gözegçiligi we beıleki meseleler girizildi.
Şeıle hem türkmen paıtagtynda DÖDT-iň ıakynda geçirilen nobatdaky mejlisinde Türkmenistanyň teklibi boıunça häzirki zamanyň ıagdaılary we wehimleri nazara alnyp “Merkezi Aziıada durnukly ösüşi üçin daşky gurşawy goramak boıunça Sebit maksatnamasyny” işläp taııarlamak barada çözgüt kabul edildi. Hususan-da, AHHG-a gatnaşyjy ıurtlaryň her biriniň öz tagallalaryny anyk ugra jemlemegi göz öňünde tutulıar. Mysal üçin, suw serişdeleriniň hapalanylmagy boıunça meseleler Gazagystana, ıerleriň ıaramazlaşmagy hem-de çölleşmäge garşy göreş meseleleri Türkmenistana, atmosfera howasynyň ıagdaıyna gözegçilik Özbegistana, dag ekologiıa ulgamlary meseleleri we beılekiler Gyrgyzystan we Täjigistana berkidiler.
Türkmenistanyň AHHG-a başlyklyk etmeginiň çäklerinde amala aşyrylmagy meıilleşdirilıän iri möçberli çäreler Aral heläkçiliginiň netijelerini ıeňip geçmek bilen baglanyşykly meseleleri çözmekde sebitiň döwletleriniň we dünıä bileleşiginiň hyzmatdaşlygynyň pugtalandyrylmagyna ıardam berer, olaryň bilelikdäki işlerine üznüksiz häsiıeti üpjün eder we anyk netijelere ıetilmegine ugrukdyrmaga mümkinçilik berer.
Öňki Türkmenistanyň Prezidenti Beıik Britaniıanyň we Germaniıa Federatiw Respublikasynyň İolbaşçylaryna Gynanç Bildirdi
Soňky Türkmenistanyň Prezidenti Adalat Edaralarynyň Işgärlerini Hünär Baıramçylygy Bilen Gutlady