TÜRKİSTAN MUHTARİYETİ'NİN YIKILIŞININ 80. YIL DÖNÜMÜ MÜNASEBETİYLE SOVYET RUSYA'NIN 1937-1938 YILLARINDA TÜRKİSTAN'DA UYGULADIĞI "KIZIL TERÖR" VE SONUÇLARI
(ON THE OCCASION OF 80'TH ANNIVERSARY OF COLLAPSING OF TURKESTAN AUTONOMY: THE "RED TERROR" PERFORMED BY SOVIET RUSSIA DURING 1937-1938 YEARS IN TURKESTAN AND ITS CONSEQUENCES )
Author : Murad HALMET
Page : 1413-1424
Jeo-politik ve jeo-stratejik açıdan Büyük İpek Yolu'nun merkezinde yer alan Türkistan coğrafyası, yer altı ve yer üstü zenginlikleri sebebiyle tarih boyunca yabancı devletlerin sahip olmak istediği bir bölge olmuştur. Dolayısıyla tarih süresince Türkistan'da birçok işgal savaşları yaşanmış, her defasında Türkistan Türkleri bağımsızlıklarını korumayı bilmiştir. Ancak 19.yy ikinci yarısında Türkistan Çarlık Rusya tarafından işgal edilmiştir. İşgalden sonra Rusya İmparatorluğu Türkistan'ı kendi müstemlekesi ilân etmiş, azami surette Türkistan'ın zenginliklerini sömürmüştür. Rusya İmparatorluğu on yıllar boyunca bilim adamları ve misyoner papazlar göndererek Türkistanlıları Ruslaştırmaya ve Hristiyanlaştırmaya çalışmıştır. Bu baskılara dayanamayan Türkistan Türkleri, inancı, dili ve hürriyetleri için birçok kez Çarlık yönetimine karşı ayaklanmışlar, fakat her defasında ağır kayıplar vererek bastırılmışlardır. Bu durum, I. Dünya Harbi'nin kötü neticesi ve Bolşevik ihtilâli ile değişmiştir. Bolşevik Hareketi'nin lideri Lenin ve yardımcısı Stalin'in Türkistanlılara tam "siyasî bağımsızlık" verme vaadiyle kandırdığı Türkistanlılar Çarlık İmparatorluğunun yıkılmasında etkin rol oynamışlardır. 1917 İhtilâlinden sonra Türkistanlı aydınlar aynı sene içerisinde Türkistan Muhtariyeti devletini kurmuşlardır. Sovyetler, bunu kendilerine yapılan bir ihanet olarak ilân etmiş ve birçok insanın kanını dökerek Türkistan Muhtariyeti devletini yıkmıştır. Türkistanlılar, siyasî yönden hak elde edilemeyeceğini anlayınca bu defa silahlı mücadeleye başvurarak Türkistan genelinde Sovyetlere karşı topyekûn savaşmışlardır. Bolşevik Ruslar tarafından bu savaşçılara "Basmacı", harekete de "Basmacılık hareketi" adı verilmiştir. Maddî, askerî ve siyasî açıdan yoksun ve desteksiz kalan Türkistan Millî Mücadele Hareketi 1930'lu yılların ortalarında Kızıl Ordu tarafından bastırılmıştır. Türkistanlıların silahlı mücadelesi bastırıldıktan sonra SSCB şefi Stalin'in emriyle Rus casusluk teşkilatı NKVD tarafından Türkistanlı şairler, yazarlar, zenginler, bilim adamları, siyasetçiler, yöneticiler… kısacası bütün aydın kadro tümüyle tasfiye edilmiştir. Bu tasfiyelerin doruğa çıktığı yıllar 1937-1938 yılları olmuştur. Yüz binlerce Türkistanlı Türkçü, İslamcı, dindar, milliyetçi, casus, vatan haini, halk düşmanı… vs şeklinde yaftalanarak ya idam edilmişler ya da dondurucu Sibirya bölgesine çalışma kamplarına sürgüne gönderilmişlerdir. Sovyet hükûmetinin izlediği bu siyaset, tarihçiler tarafından "Kızıl Terör", "Katağanlık", "Repressiya", ve "devlet terörü" olarak adlandırılmıştır.
Rusya İmparatorluğu, Bolşevikler, Türkistan Muhtariyeti, Türkistanlı aydınlar, Kızıl Terör.
Due to its geopolitical and geostrategical location in the centre of the Great Silk Road and its underground and surface resources, Turkestan was a region that foreign states want to obtain throughout history. Thus, there have been many occupation wars along history, for centuries, and Turkestan Turks have always been able to protect their independence. Nevertheless, in the second half of the 19th century, Turkestan was occupied by Tsarist Russia. After the occupation of Turkestan, the Russian Empire declared Turkestan as its own colony, and exploited its wealth to a maximum extent. For decades, Russians have tried to Russianize and Christianize Turkestani people by sending scientists and missionary pastors. Turkestan Turks, unable to withstand this pressures, had rebelled against the tsarist government many times for the sake of their belief, language and freedom. But every time their uprisings had been/were repressed with heavy losses. This situation changed with the negative end of the I. World War and with the Bolshevik Revolution. Turkestanis, who were fooled by the leaders of Bolshevik movement Lenin and Stalin with the promise of giving "political independence" to Turkestan, played a key role in collapse of the Tsarist Empire. After the 1917 revolution, the Turkestani intellectuals founded a state called "Turkestan Autonomy" in the same year. The Soviets declared this as a betrayal to themselves and by shedding blood of many people destroyed "Turkestan Autonomy". When Turkistanis realized that political rights can not be obtained with political way, then they fought against the Soviet Union throughout the Turkestan by resorting to the armed struggle. These warriors called as "Basmachi", and their movement called as "Basmachi Movement" by the Soviets. The National Struggle Movement of Turkestan, which was deprived of material, military and political support, was liquidated by the Red Army in the mid-1930's. After the armed struggle of the Turkestanis was supressed by order of the chief of USSR Stalin, poets, writers, rich people, scientists, politicians, governors…etc. in short, the whole entellectual staff of Turkestan were liquidated by Russian espionage organization NKVD. The peak point of these liquidations has occured in 1937-1938 years. Hundreds of thousands Turkestanies were either executed or exiled to frosty Siberia labour camps with false accusations as: pan-Turkist, pan-Islamist, religionist, chauvinist, spy, traitor, enemy of the people. This policy that followed by the Soviet government was called by the historians as "Red Terror", "Katağanlık", "Repression" and "State Terror".
Russian Empire, Bolsheviks, Turkestan Autonomy, Turkestani intellectuals, Red Terror.