VAN KEDİSİ - Турецкий язык. Лингвострановедение
I. Aşağıdaki kelimelerin anlamlarını öğrenerek eş ve zıt anlamlılarını
ATASÖZÜ VE DEYİMLERİMİZDE KEDİ
MEVLÂNÂ CELALEDDİN-İ RUMÎ
Aşağıdaki kelimeleri paragraf içinde kullanın
Doğrulara (D) yanlışlara (Y) yazınız.
Çağlar boyunca, insanların dikkatini üzerine toplamış kedilerden bugün, ipeksi beyaz kürkü, değişik gözleri, mükemmel avcılığı ve suda oynamayı sevmesiyle en fazla ilgi görenlerden biri de Van kedisidir.
Kedi etçil bir hayvandır. Genelleştirme yapılırsa hayvansal proteinlerle beslenir. Keskin duyu organlarının varlığı, karanlıkta bile çok iyi görülebilen gözleri, sivri pençeleri, keskin dişleri, kıvrak vücudu, ayak parmaklarının üzerinde sessizce yürümesi onu iyi bir avcı yapmıştır. Göz ve burun etrafında hassas kılların bulunuşu da avcı özelliğini kuvvetlendirmektedir.
Kürk kılları ilkbahar ve sonbaharda dökülen kedilerin, yüz kasları herhangi bir olay karşısında hayvanın yüz ifadesini belirtecek bir şekil alır. Kas ve iskelet sistemini mükemmel bir şekilde eşgüdümsel olarak kontrol edebildikleri için, hangi pozisyonda yukarıdan aşağıya bırakılırsa bırakılsın daima ayakları üzerine yere düşer.
Büyük beyin (Cerebrum)'in alanının genişliği, kedilerin zekâsının bir göstergesidir. Ayrıca beyinciğin (Cerebellum) gelişmiş olması da kedilerin hareketlerindeki eşgüdüm mükemmelliğini sağlar.
Son yıllarda gerek dünyada gerekse Türkiye'de büyük ilgi gören evcil kedilerden biri de Van kedisidir. Ancak sevimli, cana yakın olan Van kedisine bugüne kadar yeterli ilgi gösterilmediğinden nesli tükenmekle karşı karşıyadır. Eskiden Van yöresinde sıkça rastlanan ve hemen her evde bulunan Van kedisinin sayısı giderek azalmakta ve hızla melezleşmektedir.
Van yöresinde, Van halkı tarafından kediye "pişik" denir. Van kedisi, yöre halkı tarafından yalnız bir süs kedisi veya fare ve böcekleri avlaması yanında, bir dost ve ailenin bir bireyi olarak kabul edilir.
Van kedisinin eskiden yaz aylarını dağlarda, kış aylarını ise evde
geçirdikleri söylenir. Bugün ise yaz aylarını Erek Dağı'nın sırtlarında
avcılıkla geçiren ve kış aylarında evine dönen Van kedisine çok az rastlanır. Yöre halkı tarafından yere sürünecek kadar uzun, beyaz, ipeksi kürklü,
uzun vücut yapılı, kaplan yürüyüşlü, tilki kuyruğuna benzeyen uzun ve kabarık kuyruklu, değişik göz renkli (Diskromatopsi), zeki, çevik bir kedi olarak tarif edilen Van kedisinin temizliği, cana yakınlığı, oyunu çok sevmesi sahibine bağlı oluşu, onu nadide hale getiren başlıca özellikleridir. Ancak 1950'li yıllardan sonra Avrupalılar tarafından dünyaya tanıtılmaya çalışılmış fakat bu eşsiz güzellikteki özellikleri tam olarak tanıtılamamıştır.
Van kedisini çekici kılan özelliklerden biri de, onun gözlerinin rengidir.
Göz renklerine göre Van kedileri üç gruba ayrılabilir. a - Her iki gözü mavi,
b - Her iki gözü kehribar (Sarı renk ve tonları),
c- Tek-göz (Diskromatopsi bir gözü mavi diğer gözü kehribar renkte olanlar) diye gruplandırılır.
Van kedisindeki mavi göz rengi, daima turkuaz mavisi özelliği göstermesine rağmen, kehribar gözdeki renk tonu oldukça farklılık gösterir. Van kedilerinde, yeni doğan yavruların gözleri grimsi renktedir. Yavru kedinin doğumundan 25 gün sonra göz renkleri farklılaşmaya başlar ve 40 gün sonra da göz renkleri netleşir.
Van kedisi bir batında dört adet yavru doğurur. Yavruların gözleri doğumdan sonra onuncu günde açılır. Anne kedi yeni doğan yavrularını yalayarak temizler ve hemen emzirmeye başlar. Kardeşler arasında oyun oynama yaygındır. Oyun anne tarafından kontrol altında tutulur ve anne, yavrularına yaşamaları için nasıl davranmaları gerektiğini öğretir. Kediler yerleşme alanlarına kuvvetli bir hâkim olma duygusuna sahiptir. Yabancı bir kedinin kendi yaşadığı alana gelmesini istemezler. Yaşadıkları ev ve buna bağlı olarak yaşama alanları değiştirildiğinde, yeni yerini beğenmezse eski evine dönme çabası gösterirler. Van kedileri yeni yaşama alanlarına 20-30 gün içinde uyum sağlayabilirler. Bu süre içinde çevreyi
incelemekle beraber sahiplerine karşı ilgisizdirler. Gerek yaşama alanlarını
temiz tutmada gerekse kendilerini temizlemede büyük bir titizlik gösterirler. Van kedisinin avcılık özellikleri üstündür. Ev içinde ve dışında fare, kertenkele, kuş, sinek ve küçük böcekleri avlayıp yerler. Ev dışında iç içe yaşadıkları kümes hayvanlarına saldırmazlar. Van kedisi insanlarla birlikte aile ortamı içinde yaşamayı sever. Eğer insanlarla ilişkisi yok ise ya da çok az ise vahşileşmeye başlar.
Van kedisi sevilmekten çok hoşlanır ve kendisine gösterilen sevgiye bağlılık ve sevgiyle karşılık verir. Sevgi istekleri özellikle gebelik döneminde daha fazladır. Sahiplerine çok yakın davranır ve severler. Yabancıları gördükleri zaman tepki göstererek, kaçarlar. Kendisini sevenlerin kucağına çıkıp, okşayan elleri önce hafifçe ısırır sonra yalayarak sevgi gösterisinde bulunur ve mırıldanır. Sahibinin, diğer kedi ve küçük çocukları sevmesini kıskanır.
Van kedisi kendi isteğiyle suda yüzmeyi ve suyla oynamayı seven tek kedi türü olarak bilinmektedir. Van kedisi, yemeğin, sütün sıcak olup olmadığını ön ayağı ile kontrol eder ve yemek uygun sıcaklıkta ise yemeğini yer. Van kedisinin, kavun, karpuz ve bazı meyveleri de yediği gözlemlenmiştir. Van kedisinin kürkü kalın olmasına rağmen soğuktan etkilenir ve titrer. Van kedileri kendi aralarında ve insanlarla haberleşmek için bir takım sesler çıkarırlar. Çıkarılan bu sesler onların hissi durumları ile ilgilidir. Van kedisi sabahleyin sahibiyle karşılaşmasında yüksek sesle miyavlayarak sevincini gösterir. Acıktığında mutfak kapısına doğru giderek, acıktığını belirtecek şekilde miyavlar. Yiyeceği verildiğinde yemeden önce sahibine sürünerek minnetini belirtir. Yapılan incelemelerde Van kedisinin eğitime çok iyi cevap verdiği gözlenmiştir. Kendisine öğretilenleri çok çabuk kavrar. Tuvalet ihtiyacı için bir yere konulan toprağın yerini hemen kavrayıp bunun dışında başka bir yeri kullanmadıkları tespit edilmiştir. Van kedisi yavruları 2-3 aylık iken isimlerini öğrenmektedir. Fakat bu öğrenmenin ismi öğrenmeden çok
tanıdığı bir ses tonuna bağlı algılama olduğu düşünülmektedir. Sevimli,
cana yakın, zeki, çevik, sadık, güzel ve ilgi çekici görünümlü Van kedisinin neslinin azalmaması ve melezleşmesinin önlenmesi için tüm çabaların gösterilmesi gerekmektedir
batın – чрево, утроба, живот
çevik –ловкий, проворный
eşgüdümsel - равноправный
etçil - плотоядный
gebelik - беременность
hassas - чувствительный
ısırmak - нападать
ipek – шелк, шелковый
kas - мышца
kehribar - янтарь
kertenkele - ящерица
keskin – острый, чуткий
kıl – ворс, волос
kıvrak - завитой, скрученный
kürk - шуба
melezleşmek - гибридизация, смешивание
mırıldanmak - мурлыкать
minnet – милость, благодеяние
nadide - редкий, невиданный, очень ценный
netleşmek – приобретать отчетливый, законченный вид
okşamak – ласкать, гладить
sadık - верный
sivri pençe - острые лапки
sürünmek - тереться
tarif etmek – описывать, определять
uyum sağlamak - гармонировать
kümes - курятник, птичий двор  vahşi - дикий
zeki – умный, мудрый
saldırmak vahşi nadide yeterli kuvvetlendirmek
Mükemmel çağ hassas netleşmek hissi
Aşağıdaki deyimin anlamını öğrenerek bir cümlede kullanınız.
cana yakın olmak:
Van kedisinin genel özellikleri nelerdir?
Van yöresinde halk kediye nasıl seslenir?
Yöre halkı tarafından Van kedisi nasıl tarif edilir?
Göz rengine göre Van kedileri kaça ayrılır?
Van kedisi sahibine nasıl bir sevgi gösterisinde bulunur?
Yavru kedinin doğumundan 40 gün sonra göz rengi netleşir. ( )
Van kedisi halk tarafından ailenin bir bireyi olarak görülür. ( )
Van kedisi bir batında yedi adet yavru doğurur. ( )
Van kedisi diğer kediler gibi suyu hiç sevmez. ( )
Van kedisi sahibinin başkalarını sevmesini kıskanır. ( )
Sizce kediler neden nankör olmakla suçlanmışlardır? Tartışınız:
Kedinin boynuna ciğer asılmaz. (A)
Kedinin kanadı olsaydı serçenin adı kalmazdı. (A)
Kedinin usluluğu sıçan görünceye kadar. (A)
Kediyi sıkıştırırsan üstüne atılır. (A)
Kedinin ciğere baktığı gibi bakmak (D)
Kedi gibi dört ayak üstüne düşmek (D)
Kedi olalı bir fare tuttu (D)
Yukarıdaki atasölerinin birini gerçek hayat örneklerinde anlatınız.
A sıl adı Muhammed Celaleddin'dir. Efendimiz manasına gelen
Mevlânâ ve geçmiş yıllarda Rum diyarı olan Anadolu'nun Konya vilayetinde uzun süre kalması ve Türbesi'nin burada bulunmasından dolayı da Rumî adı sonradan verilmiştir. 30 Eylül 1207 yılında bugünkü Afganistan'da bulunan Belh'te doğmuştur. Babası Alimlerin Sultanı
unvanıyla tanınan Sultânü'l-Ulema Muhammed Bahaeddin Veled, annesi
Belh Emiri Rükneddin'in kızı Mümine Hatundur. Muhammed Bahaeddin Veled'in soyu ise, anne cihetiyle on dördüncü göbekte Hz. Hüseyin'e, baba cihetiyle onuncu göbekte Hz. Ebu Bekir'e dayanmaktadır. Bahaeddin Veled, Harezmşah'la aralarının açılması ile aile fertlerini ve dostlarını alarak 1213 yılında Belh'i terk eder Hacca gitmek üzere Nişabur, Bağdat ve Küfe yolu ile Mekke'ye gider. Hac görevini yerine getirdikten sonra Şam'a uğrar. Şam'dan Malatya, Erzincan ve Larende'ye, (Karaman) gelirler. Karaman'da bir müddet kalırlar. Mevlânâ 1225 yılında Semerkantlı Hoca Şerafeddin Lala'nın kızı Gevher Banu ile evlenir.
Selçuklu Sultanı Alaaddin Keykubat'ın daveti üzerine 3 Mayıs 1228 yılında oğlu Mevlânâ ve diğer aile yakınlarıyla Konya'ya gelen Seyyid Burhaneddin Muhakkik-i Tirmizî'nin manevi terbiyesine girer. Seyyid Burhaneddin bilgide kendisini yetiştiren Mevlânâ'ya manevi olgunluğa ulaşması "Gönül Sultanı" olması yolunda büyük katkılarda bulunur. O'nun izniyle Halep'e ve Şam'a geçerek fıkıh, tefsir ve usûl dersleri alır. Şam'da Şemseddin-i Tebrizî ile görüşür. Konya'ya dönüşünde artık kâmil bir mürşit olmuştur. Talebeleri ve müritleri ile ilim meclisleri ve sohbetleri dolup taşmaktadır.
29 Kasım 1244 yılında, ariflerin kendisini mana alemindeki yükselişinden dolayı Şems-i Perende (Uçan Güneş) dedikleri Şems-i Tebrizî Konya'ya gelir. Mevlânâ ile buluşurlar ve gönüllerine gelen ilahi ilhamlarla sohbetlere koyulurlar.
Şems, Mevlânâ'yı; Mevlânâ da Şems'i aramış ve nihayet birbirlerini bulmuşlardı. Mevlânâ Mesnevisi'nde; bu arayış için "Susuzlar âlemde su ararlar, su da cihanda susuzları arar." diyor.
Manevi yolculuğunun olgunluğa ermesini; «Hamdım, piştim, yandım»
Babası ve Seyyid Burhaneddin'in feyizleriyle pişerken Şems'in nurlu aynasında gördüğü kendi güzelliğinin aşk ateşiyle de yanmıştır.
Şems, 1247-1248 yıllarında Konya'dan ansızın ayrılır. Mevlânâ Şems'i çok arar, neticede cisim olarak bulamaz ama mana yönünden O'nu kendinde görür ve;
"Beden bakımından O'ndan ayrıyım ama bedensiz ve cansız ikimiz bir nuruz. Ey arayan kişi! ister O'nu gör ister beni. Ben O'yum O'da ben." beytini söyler.
Hz. Mevlânâ Şems'ten sonra Kuyumcu Şeyh Selahaddin'i kendisine dost seçer. 1259 yılında O'nun ölümüyle de, Çelebi Hüsameddin'i kendisine hemdem ve halife seçmiştir.
Mevlânâ, Çelebi Hüsameddin'in meclisinde huzur duyar, manalar saçar ve islami tasavvuf edebiyatının en büyük didaktik şaheseri olan Mesnevi onun sayesinde çıkar. On beş sene beraber güzel ve hoş günler geçirirler, huzur ve sürür içinde yaşarlar.
Nihayet her fani gibi Hz. Mevlânâ da rahatsızlanır yatağa düşer.
Kendisini ziyarete gelerek şifa dileyenlere;
"Bundan sonra Allah sizlere şifa versin Âşıkın maşukuna kavuşmasını ve nurun nura ulaşmasını istemiyor musun?" diyerek ölümün sevgiliye kavuşmak olduğu mesajını verir. Ve 17 Aralık 1273 Pazar günü gurup vakti ebediyet âlemine göçer.
Cenazesine büyük-küçük, Müslüman olan, olmayan herkes katılır.
Müslüman olanlar Müslüman olmayanlara; "Bu merasimin sizinle ne ilgisi vardır? Bu din sultanı Mevlânâ bizimdir, bizim imamımızdır." diyenlere karşı onlar da şu cevabı verirler; "Biz Musa'nın, İsa'nın ve bütün peygamberlerin hakikatini O'nun sözlerinden anlayıp öğrendik. Sizler nasıl O'nun muhibbi ve müridi iseniz, biz de O'nun muhibbiyiz. O'nun zatı, insanlar üzerinde parlayan ve onlara iyilikte, cömertlikte bulunan hakikatler güneşidir. Güneşi bütün dünya sever, bütün evler O'nun nuruyla aydınlanır."
Bir keşiş de; "Mevlânâ ekmek gibidir. Hiç kimse ekmeği ihtiyaç
duymamazlık edemez. Ekmekten kaçan hiçbir aç gördünüz mü? Siz onun
kim olduğunu nereden bileceksiniz?" diye cevap verir.
Hz. Mevlânâ'nın cenazesi babası, ailesi ve dostlarının bulunduğu yere defnedilerek üzerine bir yol sonra Yeşil Türbesi yapılır.
Mevlânâ ölüm hakkında şunları söylemiştir; "Cenazemi görünce ayrılık, ayrılık deme, o vakit benim buluşma ve görüşme zamanımdır."
"Batmayı gördün ya doğmayı da seyret, güneşe ve aya batmadan ne ziyan geliyor ki?"
"Hangi tohum yere ekildi de bitmedi? Ne diye insan tohumundan şüpheye düşüyorsun"?
"Öldükten sonra mezarımızı yerde aramayınız. Bizim mezarımız, ariflerin gönüllerindedir."
anne (baba) cihetiyle – по лин матери (отца)
arif - понятливый, образован много знающий
defnedilmek – быть похоронен
diyar – край, страна
fert – индивид, личность
feyiz – изобилие, обилие
fıkıh – фикх (мусульманское законодательство)
göbek – пупок, живот (по тек поколение)
halife- халиф , преемник, н
hamd - восхваленный
hemdem – закадычный друг
huzur duymak – пребывать в душевном спокойствии
ilahi ilham – божественное вдохновение
manevi terbiye – духовное воспитание
maşuk – любимый
merasim - церемония
muhip - любимый
mürit – мюрид (последователь, приспешник)
mürşit - мюршид (шейх, духовный руководитель)
tefsir – тафсир (толкование Корана)
unvan – звание, чин
usûl – правило, прием, метод
vilayet – вилайет (административная единица Турции)
ziyan - вред
Asıl adı nedir?
Rumi ismi nereden gelir?
Mevlânâ Seyit Burhanettin'den hangi dersleri almıştır?
Manevi yolculuğunu hangi sözcüklerle özetler?
Mevlânâ ölüm döşeğinde hangi mesajı verir?
Cenazesine gelen keşiş ne demiştir?
Aşağıdaki kelimeleri paragraf içinde kullanın:
Karışık kelimelerden anlamlı cümleler kurunuz:
de / aksetmiş / güvenip / tokat / yaramana / bir / ikinciye
ansızın / yıllarında / Şems / 1247 / Konya / ayrılır / 1248
Mevlânâ / ve / Mevlânâ / Şems / nihayet / bulmuşlardı / Şems’i / aramış / da birbirlerin
Tebrizî / ile / Şam / görüşür / Şemseddin-i
Kaldırmış / oda / elini / ayağa / kalkıp / derhal
Mezarı Konya'da Yeşil türbededir. ( )
Mevlânâ'nın en sevdiği arkadaşı Şems-i Tebrizî'dir. ( )
Mesnevi eseri Şems-i Tebrizî tarafından çıkar. ( )
Mevlânâ'nın cenazesine sadece Müslümanlar katılmıştır. ( )
Siz daha önce "Mevlana" adını duymuş muydunuz? Nasıl? Anlatınız. Mevlana’nın bir şiirini ezberden öğrenin ve sınıfta anlatın.