Beyin Kanamasinin Belirtileri ve İlk Yardım Teknikleri
Beyin kanaması, anevrizma adı da verilen ve beyindeki kılcal damarlarda zedelenme, doku iltihabı, yüksek tansiyon ya da farklı bir neden ile ortaya çıkabilen ve hayati tehlikesi olan durumlardan biridir. Kanamanın görüldüğü bölgeye ve kanamanın şekline göre belirtiler değişiklik gösterebilir. Bazı beyin kanaması türleri ve belirtileri şöyledir:
Beyin damarlarında yırtılmaya bağlı gelişen beyin kanaması (Anevrizma Reptüre): Bu türdeki kanamalarda ilk belirti genellikle ani ve şiddetli baş ağrısı görülmesidir. Çoğu hasta bu durumu şimdiye kadar gördükleri en şiddetli baş ağrısı olarak tanımlamaktadır. Devam eden süreçte ise;
Tat ve koku alma duyularında bozulma ya da aşırı hassasiyet,
Göz kapaklarında sarkma ve kas kontrol kaybı,
Bilinçte bulanıklık ve karmaşa hali,
Konuşma, anlama ve yazma bozuklukları,
Son olarak da bilinç kaybı ve koma görülebilir.
Subaroknoid kanama: Beyin damarlarında yırtılmaya bağlı gelişen reptüre anevrizma türlerinden biridir. Beyin içinde hasar gören kılcal damarlardan biri kanamaya neden olarak beynin yüzeyinde birikmeye başlar. Buna bağlı olarak kafa içi basıncında artma görülmesi en klasik belirtilerden biri olarak sayılabilir. Kanamayı takip eden günlerde beyin yüzeyinde biriken kan pıhtılaşarak spazmlara neden olur. Bu açıdan belirtiler birkaç saat değil birkaç gün içinde ortaya çıkabilir.
Subaroknoid beyin kanamalarda ilk saatler içinde belirtiler hafif olsa da zaman içinde gittikçe şiddetlenir. Pıhtılaşma arttıkça beyin zarı daha çok tahrip olur. Bu süreç birkaç gün boyunca sürebilir.
Kafa içi basınçta artmaya bağlı olarak gittikçe şiddetlenen baş ağrısı,
Ayağa kalkınca denge kaybı ve mide bulantısı,
Yer ve zaman algısını kaybetme,
Göz kapağında seyirme ve istemsiz göz hareketleri,
Konuşmada ve algılamada zorluk olarak sayılabilir.
Belirtiler kanamanın şiddetine göre birkaç saatte ya da birkaç günde şiddetlenebilir.
Reptüre anevrizma ve subaroknoid kanama sebepleri farklı olmakla birlikte yaygın olarak travmaya bağlı olarak ya da damarlarda genişleme ve kırılmaya neden olan yüksek tansiyon gibi bir hastalığın varlığında ortaya çıkabilir.
Damarlarda sızıntı (Sentinel sızıntı anevrizması): Bazı durumlarda beyin kanaması kılcal damarlarda ince kan sızıntısı görülmesi ile başlar. İlk belirtiler arasında şiddetli ya da şiddetli olmayan baş ağrısı görülse de birkaç saatte ya da sızıntıya bağlı olarak birkaç gün içinde belirtiler şiddetlenerek;
Kafa çarpması sonucu beyin kanaması belirtileri nelerdir?
Kafa içi basıncında artma,
El göz koordinasyonunda bozulma,
Beyin damarlarında yırtılma,
Burun ya da kulak kanaması,
ve son olarak da bilinç kaybına neden olur.
İntrakraniyal kanama: Düşme, kafa çarpması, araç kazası, yüksek tansiyon gibi nedenlerle ortaya çıkan kanama türüdür. Belirtileri arasında;
Vücudun bir tarafında özellikle de yüz bölgesinde görülen uyuşma hissi,
El ve kollarda ani karıncalanma,
Yutkunma ve görmede zorluk,
Konuşmanın bozulması ya da anlamsızlaşması,
Felç ve son olarak koma yer alır.
İntraserebral kanama: Bu tarz beyin kanamalarında belirtiler genellikle kişi uyanıkken ortaya çıkar ve kanamanın başlamasını takiben ilk 30 ile 90 dakika içinde semptomlar hızla kötüleşir. Erken müdahalenin en önemli olduğu kanama türüdür.
Aniden vücut geneline yayılan yorgunluk,
Göz hareketlerini kontrol edememe yani istemsiz göz hareketleri,
Felç ve koma
Beyin kanamasında ilk yardım ve müdahale
Özellikle çocuklarda çarpma ve düşmeye bağlı kafa travmalarında ilk 24 saat çok önemlidir. Aile bu 24 saat içinde çocuklarını yakından izleyerek hareketlerini kontrol etmelidir. Küçük çocuklarda daha çok oyun yoluyla çocuğun dikkatini oyuna verip veremediği, nesne kontrolü sağlayıp sağlayamadığı takip edilerek endişe uyandıran durumlarda en yakın sağlık kuruluşuna gidilmelidir. Genellikle ilk ortaya çıkan belirtiler arasında ince motor davranışlarda kayıp görülebilir. Örneğin, çocuk kendisine uzatılan nesneyi (oyuncak, kalem vs.) tutmakta zorlanabilir. Travma sonucu daha önce olmayan tikler, el ve ayak reflekslerinde kontrolsüzlük olup olmadığı ilk dikkat edilmesi gereken noktalardır. Beyin kanamasında ilk yardımda bulunurken zamanı doğru takip etmek çok önemlidir.
Bazı durumlarda ilk 4 saat hiçbir belirti ortaya çıkmayabilir. Bu durum halk arasında gizli beyin kanaması olarak adlandırılsa da yukarıda bahsettiğimiz üzere küçük sızıntılar şeklinde ve belirtileri geç fark edilen sential anevrizma ya da subaroknoid kanama şeklinde olabilir.
Kaza, düşme, kafa çarpması gibi durumlarda ilk an normal tepkiler veren kişiler bile en az 24 saat boyunca takip altında olmalı ve davranışlarında ters giden bir şey olduğu fark edilir edilmez en yakın sağlık kuruluşuna gidilmelidir.
Öncelikle beyin kanamasından şüphelendiğiniz kişinin davranışlarını yakından takip ediniz. Baygınlık ve nöbet geçirmesi durumunda yanlış ilk yardım kalıcı hasara neden olabileceğinden sağlık eğitimi almamışsanız 112 acili arayarak canlı destek isteyiniz.
Canlı destek ambulans gelene kadar hastanın belirtilerine ve vücut pozisyonuna göre size adım adım yapmanız gereken müdahaleyi anlatacaktır. Ayrıca bu süreçte hastanın düzenli nefes alıp almadığı sürekli kontrol edilmeli, gerekirse suni teneffüs yapılmalıdır.
Bilinçsiz olarak hastanın baş bölgesini ve omurunu oynatmak kanamanın artmasına ya da bazı bölgelerde ödem oluşturmasına neden olabilir.
Sigara içmek, uyuşturucu kullanmak, yüksek tansiyon tedavisinde kullanılan bazı ilaçların uzun süreli kullanımı, kanama ve pıhtılaşma bozukluğu içeren hastalıklar, kask takmadan motosiklet kullanmak beyin kanaması geçirme riskini arttırmaktadır.
Beyin Kanamasında Tedavi Yöntemleri
Beyin kanamasından şüphelenilen vakalarda teşhis adımları şöyledir:
Fiziksel belirtilerin değerlendirilmesi,
Kanama bölgesinin tespit edilmesi için CT tarama,
Detaylı tetkikler için MR çekilmesi
Ayrıca, uzman doktor gerekli gördüğü hallerde; EKG, konvansiyonel anjiyografi, göğüs röntgeni ve idrar tahlili isteyebilir.
Tedavi yöntemleri kanamanın olduğu bölgeye göre farklılık göstermekle birlikte genel olarak cerrahi işlem prosedürü uygulanır. Genellikle ilk müdahale kafa içi basıncı azaltmak ve kanamanın birikmesini önlemek için dekompresyon adı verilen operasyon uygulamasının yapılmasıdır. Dekompresyon uygulamasında tüm kafatası açılmaz, sadece kan drenajının yapılabileceği kadar küçük bir delik açılır.
Dekompresyonun yeterli gelmediği durumlarda kraniyektomi insizyonu adı verilen ve kafatası boşluğunun açılmasını gerektiren operasyon yapılmaktadır.
Beyin kanaması tedavisinde zaman çok önemlidir. Belirtiler ne kadar erken fark edilirse tedavi süreci de o kadar kolay olmaktadır. Son yıllarda gelişen teknik ve yeni çalışmalar sayesinde beyin ameliyatlarındaki başarı oranı çok yükselmiştir. Operasyon sonrası tedavide tansiyon ilaçları, nöbet geçirmeyi engelleyici anti-epileptik ilaçlar, bağırsak hareketlerini düzenleyiciler gibi uygun ilaç tedavileri en az 6 ay boyunca devam edebilir.