Betelgeuse Nedir? Ne Kadar Uzakta? Patlayacak Mı? Patlarsa Ne Olur?
gurur - 19 Şubat 2020 tarihinde yayınlandı. Bakmadan Geçme, Uzay
Betelgeuse nedir? Betelgeuse yıldızı dünyamızdan ne kadar uzakta ve neden kararmaya başladı? Betelgeuse patlayacak mı, patlarsa ne olur?
Ekim 2019’dan itibaren, gökbilimciler Betelgeuse’un parlaklığının aniden değişmeye başladığını fark ettiler. Yıldız karardı. Gökyüzündeki en parlak 10 yıldızdan biriyken, parlaklığı Aralık 2019’un sonuna kadar 21. sıraya düştü. Betelgeuse’un bu ani kararması hakkında çılgın iddialarda bulunuldu ve birçok yanlış anlama yayıldı. Bazı medya kuruluşları karartmanın yıldızın süpernovaya olmak üzere olduğununu ve bir patlama yaşanacağını savundu. Peki bu mümkün mü? Ve eğer Betelgeuse süpernovaya dönüşürse, bu Dünya’yı nasıl etkiler?
Betelgeuse, tahmini 642 ışıkyılı uzaklıkta bulunan kırmızı bir süper yıldızdır. Bu, yılın bu zamanında gökyüzünde çok önemli bir takımyıldız olan Avcı Orion takımyıldızının alfa yıldızı – bu en parlak yıldızdır. Kırmızı renkli bir yıldızdır. Betelgeuse, tahmini bir 767 milyon mil (yaklaşık 1,2 milyar km) çapındadır. Güneşimizin kütlesinin yaklaşık 12 katı olduğu tahmin edilmektedir. Yıldızın, güneşimizin yaklaşık 4,5 milyar yaşının aksine, dokuz ila on milyon yıl arasında olduğu tahmin ediliyor. Ancak Betelgeuse hayatının sonuna yaklaşırken, güneşimiz sadece orta yaşlıdır. Betelgeuse gibi devasa süper yıldızlar termonükleer yakıtlarını güneşimiz gibi orta büyüklükteki yıldızlardan daha hızlı yakarlar.
Betelgeuse’in kararması normal mi? Yıldız süpernovaya dönüşecek mi?
Betelgeuse’un kararması nadir değildir. Uzun zamandır Betelgeuse’un değişken bir yıldız olduğu, yani parlaklığı zamanla dalgalanan bir yıldız olduğu bilinmektedir. Yıldızın birden fazla kararma döngüsüne sahip olduğu bulundu: 5.9 yıllık bir ana döngü ve bunun içinde birkaç küçük döngü. Tüm döngülerin minimasyonu bir araya geldiğinde, yıldızın şimdi olduğu gibi son derece soluk görünebileceği düşünülebilir.
Ve başka olasılıklar da var. Gökbilimciler, parlaklıktaki değişimin bir tür gaz veya toz patlaması veya yıldızın yüzey parlaklığındaki değişikliklerden kaynaklanabileceğini de öne sürdüler.
Betelgeuse süpernovaya dönüşecek mi? Evet! Ama muhtemelen yakın zamanda değil. Şu anki anlayış, kırmızı ya da mavi olsun tüm süperdevlerin yaşamlarını süpernova olarak sonlandırdıklarıdır. Ancak, Betelgeuse söz konusu olduğunda, bu olayın önümüzdeki birkaç yüz bin yıl içinde herhangi bir zamanda gerçekleşeceği tahmin edilmektedir.
Çoğu gökbilimci bir süpernova’nın yakın olduğuna inanmıyor. Örneğin, Villanova Üniversitesi’nden gökbilimciler Richard Wasatonic ve Edward Guinan, mevcut kararmanın, 5.9 yıllık ana programdaki alışılmadık derecede aşırı 425 günlük kararma döngüsüne bağlı olduğunu varsayıyorlar. Olağandışı, kesinlikle, ama yakın bir patlamayı gösteren hiçbir şey yok.
Hatırlanması gereken diğer bir şey de, astronomide süpernovaların gözlemleme tarihinde, süper bir yıldızın yaşamının sona ermesinden önce ışığının azalmasıyla ilgili bir emsal olmadığıdır. Bu tür bir fenomen göz ardı edilemese de gözlemlenmemiştir. Ancak, süpernovaların bilgisayar modellerinde, patlamadan önce kararma aşamasının varlığını gösteren hiçbir şey yoktur.
Bununla birlikte, süpernovaları tahmin etmenin çok kesin olmayan bir bilim olduğu söylenmelidir. Bu yüzden düşük de olsa, yine de Betelguese’nin ateşli sonunun yarın bile gerçekleşme ihtimali vardır. Eğer yarın gerçekleşirse bu 642 yıl önce zaten olduğu ve ışığının Dünya’ya ulaşmak üzere olduğu anlamına gelir. (642 ışık yılı uzaklıkta olmasından dolayı)
Betelgeuse süpernovaya dönüşürse, Dünya herhangi bir tehlike altında mı?
Hayır. Gezegenimiz süpernova’nın herhangi bir tehlike arz etmesi için çok uzakta. Güneş sistemi üzerinde kesinlikle hiçbir etkisi olmayacaktır.
Gökbilimciler kararma döngüsünün yakında sona ereceğine ve Betelgeuse’un eski ihtişamına geri döneceğine inanıyorlar. Parlaklığı arttıkça, medyadaki yıldız hakkındaki hikayelerin kaybolacağı ve bu bölümün hızla unutulacağı kesin.
Ancak, bir gün Betelgeuse patlayacak ve bize inanılmaz bir göksel gösteri yapacak. Gökyüzümüzde dolunaydan daha parlak ve muhtemelen gündüz görünür olacak!