﻿ İşveren hakları nelerdir? - İşçi Dünyası
İşçi Dünyası > Çalışma Koşulları > İşveren hakları neler?
İş Kanunu denince akla ilk olarak işçi hakları gelir. Oysa İş Kanunu olabildiğince tarafsız bir kanundur ve işverenlerin de birçok hakkı vardır. Peki ama işveren hakları nelerdir?
İşverenin tanımı 4857 sayılı İş Kanununun 2nci maddesinde yapılmıştır. Buna göre işveren; işçi çalıştıran kişi ya da kurum olarak tanımlanabilir.
Tabi, yazımızın konusu olan işveren; İş Kanunu kapsamında işçi çalıştıran işveren olacaktır. Yoksa, bir işyerinde çalışan her işçi İş Kanunu kapsamında değildir ve haliyle bu işçilerin patronları da İş Kanunu bakımından işveren değildir.
İş Kanunun kapsamını ve hangi işçilerin bu kapsamda olmadığını daha önce yazmıştık: https://iscidunyasi.com/is-kanunu-kapsamina-girmeyen-isciler/
İşverenin sahip olduğu haklar
İşverenin sahip olduğu hakları öğrenmek için bakılması gereken yer 4857 sayılı İş Kanunudur. Gerçi 1475 sayılı eski İş Kanununun 14üncü maddesi halen yürürlüktedir. Neden iki tane İş Kanunu olduğunu da daha önce açıklamıştık: https://iscidunyasi.com/kac-tane-is-kanunu-vardir/
İşte İş Kanunu kapsamında bu haklar belirlenebilir ve tek tek sayılabilir. Bütün bu haklar üç ana bölümde incelenebilir:
İşçiyi işe alırken sahip olunan haklar
İşçiyi çalıştırırken sahip olunan haklar
İşçiyi işten çıkarırken sahip olunan haklar
İşe alımda işverenin sahip olduğu haklar
Bu hakların başında sözleşme serbestisi gelir. Yani hiçbir kuvvet, özel sektör işverenini, bir işçiyi işe almak konusunda zorlayamaz.
Bunun tek istisnası engelli işçi çalıştırmadır. İşverenler, belirli sayıda işçi çalıştırmaya başladıklarında artık engelli çalıştırmak zorundadır. Ama burada bile, işverenin seçme özgürlüğü korunmuştur.
Ayrıca işveren; işyerinde kaç işçi çalıştıracağını, bunlara hangi işi yaptıracağını ve çalışma sistemini de, yasal sınırlar içinde kalmak kaydıyla, kendisi belirler.
İşçiyi çalıştırırken işverenin sahip olduğu haklar
Bir işçiyi işe almak demek, onu sürekli istihdam etmek zorunda olmak değildir. Ayrıca işçinin tabi olduğu kurallar İş Kanunu ve alt mevzuatıyla belirlenmiştir ve işveren işçiden, bu şekilde çalışmasını isteme hakkına sahiptir. Bu haklar şöyle sıralanabilir:
İşçiden haftada 45 saate kadar çalışmasını isteyebilir.
İşçiden haftanın 6 günü çalışmasını isteyebilir.
İşçiyi kısmi süreli çalıştırabilir.
Geçici işçi çalıştırabilir. iscidunyasi.com/kiralik-isci-gecici-isci-calistirma-sartlari-neler
İşçinin onayını almak kaydıyla ona fazla mesai yaptırabilir.
İşçinin rızasını alarak onu resmi tatillerde çalıştırılabilir. iscidunyasi.com/isci-bayramda-calismak-zorunda-mi
Haklı bir nedeni olmadan işten ayrılmak isteyen işçiden ihbar süresine uymasını talep edebilir.
İhbar süresine uymadan işten ayrılan işçiden ihbar tazminatı isteyebilir. iscidunyasi.com/istifa-eden-isci-ihbar-tazminati-odemek-zorunda-mi
İş sözleşmesinde hüküm varsa, işçiden rekabet yasağına uymasını talep edebilir.
İşçi için eğitim masrafı yapmışsa, bunun karşılığında işçinin belirli bir süre çalışmasını bekleyebilir.
İşçiyle anlaşmışsa, onun ücretini asgari ücretten az olmamak şartıyla, dilediği gibi belirleyebilir.
İşçinin rızasını alırsa, ona fazla mesai ücreti ödemek yerine serbest zaman kullandırabilir.
Fazla mesai yapılması gereken dönemlerde, işçilerin onayını almak kaydıyla denkleştirme uygulamasını tercih edebilir.
İşçiler arasında ayrım yapmamak kaydıyla, işçinin yıllık izin kullanacağı dönemi kendisi belirleyebilir.
İş sözleşmesi veya işyeri iç düzenlemeleriyle, işçiler için disiplin cezaları ve ücret kesme cezaları belirleyebilir.
İşçiden iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerine uymasını bekleyebilir. iscidunyasi.com/baret-takmamakta-israr-eden-iscinin-cikarilmasi
Mevzuatın izin verdiği uygun sektörlerde ve uygun işçiler için gece 11 saate kadar çalışma yaptırabilir.
İşçinin çalışma süresini günlük 11 saate kadar belirleyebilir. iscidunyasi.com/isci-bir-gunde-en-cok-kac-saat-calistirilabilir
Ara dinlenme ve mola sürelerinin kullanımını belirleyebilir.
İşçiler arasında objektif olmayan bir ayrım yapmadıkça, farklı ücret skalası belirleyebilir.
İş Kanununca belirlenen ya da kanuna aykırı olmamak kaydıyla işverenin belirlediği kurallara uymayan işçiler hakkında tutanak tutabilir.
İşçilerin işe giriş ve işten çıkış saatlerini elektronik ortamlarda takip edebilir.
İşçiyi işten çıkarırken işverenin sahip olduğu haklar
Yukarıda gördüğünüz tüm kurallar aslında, işçiyi işten çıkarırken sahip olunan haklarla doğrudan ilişkilidir.
Çünkü işverenin sahip olduğu hakların, mazeretsiz olarak işçi tarafından çiğnenmesi halinde, işveren işçi işten çıkarma hakkına da sahip olacaktır. Bu haklar şöylece sıralanabilir:
İş Kanununun 25/2 maddesinde belirtilen durumların varlığı halinde, işçiyi derhal ve tazminatsız işten çıkarabilir. iscidunyasi.com/14-maddede-isverenin-hakli-nedenle-fesih-sebepleri
Ortada hiçbir gerekçesi yoksa bile, işçiyi kıdem tazminatını ödeyerek ve ihbar süresi kullandırarak işten çıkarabilir. (İşe iade durumu hariç: iscidunyasi.com/adim-adim-ise-iade-davasi)
Çalışmak istemediği hiçbir işçiyle, tazminat vb. maliyetlere katlandıkça, çalışmaya zorlanamaz.
İşveren hakları aslında, zannedildiğinden daha çoktur. Daha önce şöyle bir soru sormuştuk: İşçi her zaman haklı mıdır?
Aslında bu sorunun cevabı, aynı zamanda işveren haklarına da işaret eder. Ne işçi ne de işveren her zaman haklıdır.
Burada haklılığı belirleyen unsur, kimin kurallar ihlal ettiğidir. Bazen de gerçekleşen ihlallerin taraflarca kayıt altına alınmaması, işçiyi ya da işvereni, haklıyken haksız duruma düşürebilir.
Örneğin bir defasında; bir işverenden şöyle bir sitem duymuştum:
“İşçi işyerinde hırsızlık yaptı, başka işçinin dolabından para çaldı, işten çıkardım. Sonra aynı işçi dava açtı ve mahkeme onu haklı buldu. Böyle kanun mu olur?”
Ben de işverene şu soruları sormuştum:
İşçinin bu fiilini bir tutanağa bağladınız mı?
Başka işçilerin ya da işyeri yetkililerinin imzalarını ve tanıklığını bu tutanağa aldınız mı?
Hırsızlık vakasıyla ilgili kolluk birimlerine ya da adli birimlere bildirimde bulundunuz mu?
İşçinin yazılı olarak savunmasını ya da itiraf beyanını almayı düşündünüz mü?
Bu soruların tamamına elbette “hayır” cevabını almıştım. Böyle bir durumda, mahkemenin işçinin lehine karar vermesinden daha doğal ne olabilir?
İşveren hakları konusunda konuşmadan önce, özellikle İş Kanununu ve alt mevzuatını iyi bilmek gerekir. Bunlar bilindikten sonra, işverenin de tıpkı işçiler gibi birçok hakkı olduğu görülecektir.
← Belediye işçisi tayin olabilir mi?
Engellilerin yararlanabileceği tüm indirimler ve haklar →