Avrupa ve Asya’nın buluşma noktası İstanbul birçok medeniyete yaptığı ev sahipliği ile adeta muazzam bir tarihin içinden geçiyor. Roma, Bizans ve Osmanlı gibi üç büyük imparatorluğa başkent olan İstanbul’a kültürün merkezi diyebiliriz. Günümüzde de tarihi önemini koruyan İstanbul nasıl fethedildi, bu büyüleyici şehrin fatihi Sultan Mehmet kim? Bu soruların cevapsız kalmaması için İstanbul’un fethine ve fatihine yakından bakmaya ve tarihin bu önemli olayına ışık tutan kitaplara göz atmaya ne dersin?
İstanbul öyle bir şehir ki birçok sanat eserine konu oluyor, birçok eser de İstanbul’un zenginliğinden mirasını alıyor. Yapılan arkeolojik kazılarda ortaya çıkan bulgular İstanbul tarihinin 8 bin 500 yıl önceye dayandığını gösteriyor. İstanbul’un en göz dolduran anları ise 3 büyük medeniyete ev sahipliği yaptığı zamanlar…
M.S. 4. yüzyılda Roma İmparatorluğu’nun çok genişlediği zamanlarda İmparator Büyük Konstantin tarafından İstanbul Roma’nın yerine başkent olarak seçildi. Stratejik konumundan dolayı başkent olarak seçilen İstanbul 6 yıllık bir süre içinde yeniden düzenlendi, surlar genişletildi, tapınaklar, resmi binalar, saraylar, hamamlar ve daha pek çok yapı inşa edildi. Başlarda “İkinci Roma” ve “Yeni Roma” adlandırılan İstanbul daha sonraları “Byzantion” ve “Konstantinopolis” olarak anıldı.
5. yüzyılda Batı Roma İmparatorluğu’nun çökmesiyle, İstanbul ikinci kez büyük bir imparatorluğa başkentlik yaptı. Uzun seneler Doğu Roma İmparatorluğu’nun yani Bizans’ın başkenti olan İstanbul’a II. Theodosius tarafından ihtişamlı şehir surları inşa edildi. Bizans’ın İmparator Justinyen idaresinde olduğu zamanlar altın çağ yaşadığı söylenegelir. Hatta muhteşem mimarisiyle günümüze kadar ulaşan Ayasofya bu dönemin eseridir. 1204-1261 yılları arasında Konstantinapolis, Latinlerin işgaline uğradı ve bir süre Latin İmparatorluğu’nun idaresi altında kaldı. 1261’de Bizanslılar tekrar şehrin idaresini ele geçirdi ancak Konstantinapolis eski zenginliğine kavuşmadı. 1453 yılına kadar Konstantinapolis Bizans’ın başkenti olarak kaldı.
1451 yılında II. Murad’ın ölümüyle oğlu Fatih Sultan Mehmet tahta çıktı. Kendisine Büyük İskender’i örnek alan Fatih Sultan Mehmet’in en büyük hedefi ise İstanbul’u Osmanlı topraklarına katmaktı. İstanbul’un fethi için dönemin en büyük toplarını Urban adlı bir mühendise yaptırdı. Askeri hazırlıkların tamamlanmasıyla 6 Nisan 1453’te Osmanlı kara ordusu, Haliç’ten Marmara’ya uzanacak şekilde surların önüne mevzilendi. Surların en zayıf kesimleri tespit edilerek, toplar belirlenen konumlara yerleştirildi. 12 Nisan 1453’te Osmanlı topçu ateşi başladı. Fatih Sultan Mehmet topların daha sık ateşlenmesini istiyordu ancak ateşleme ile birlikte patlayan top parçalandı ve topu döken usta Urban ile çevresindekiler öldü. Çarpışmalar uzadı ve yapılan hücumların başarısız olması sonucu Fatih Sultan Mehmet devlet adamları ve komutanlar ile toplantılar düzenledi. Toplantılar sonucunda, Fatih Sultan Mehmet Diplonsion günümüzün Beşiktaş’ı önlerindeki Osmanlı donanmasının Galata surları önünden kaydırılarak Haliç'e indirilmesini emretti. Böylece gemilerin karadan yürütülme efsanesi gerçekleşmiş oldu. Devam eden savaşlar ile İstanbul, Osmanlı topraklarına katıldı ve bu olay tarihte birçok önemli sonuçlar doğurdu.
İstanbul’un Fatihi: Fatih Sultan Mehmet
30 Mart 1432 yılında II. Murad’ın dördüncü oğlu Mehmet, Osmanlı’nın başkenti Edirne’de dünyaya gözlerini açtı. İki yaşına kadar Edirne’de kalan Mehmet daha sonra büyük ağabeyi Ahmed’in Rum sancak beyi olduğu Amasya’ya gönderildi. Ağabeyi Ahmed’in erken yaşta ölmesi nedeniyle 6 yaşında Mehmet’in Rum sancak beyi olduğu söylentileri de vardır. Daha sonraları Saruhan sancak beyi olan Mehmet’in eğitimi için Padişah II. Murad tarafından birçok hoca görevlendirildi. Mehmet zeki olduğu kadar hırçın olmasıyla da bilinen bir çocuktu. Küçük yaşlarda olmasına rağmen eğitimine önem veriyor, Avrupa tarihi ve Antik Yunan filozoflarının hayatları ile ilgili kitaplar okuyordu. Arapça ve Farsça’nın yanında Latince, Yunanca ve İtalyanca olmak üzere 5 farklı dil biliyordu.
Mehmet ağabeylerinin erken ölümü sonucu tahtın tek varisi oldu. Dönem içinde birkaç kez tahta geçti ancak daha sonra babası II. Murad tarafından tahttan alındı. Babasının ölümü üzerine tekrar tahta geçen Mehmet’in en büyük hedefi İstanbul’u almaktı.
Osmanlı İmparatorluğu’nun yedinci padişahı Fatih Sultan Mehmet 21 yaşında İstanbul’u fethederek tarihe adını yazdırdı. İstanbul’un fethi ile Osmanlı İmparatorluğu’nun en büyük padişahı olan Fatih Sultan Mehmet Avrupa’da da Grand Turco (Büyük Türk) olarak anıldı. İstanbul’un fethinden sonra ise Fatih unvanını alan Mehmet’in ayrıca, Fethin Babası anlamına gelen "Ebû'l-Feth", daha sonraki dönemlerde ise "Çağ Açan Hükümdar" ve "Kayser-i Rûm" gibi isimlerle anıldığı da bilinir.
İstanbul’un Fethi ve Fatih Sultan Mehmet Hakkında Yazılan Eserler
Her önemli olay gibi İstanbul’un fethi de birçok kültürel esere konu oldu. Tabii ki İstanbul’u fetheden Fatih Sultan Mehmet İstanbul’u fethederek tarihi değiştirmesiyle hakkında yazılacak birçok şeyi geride bıraktı. Biz de İstanbul’un fethi ve fatihi hakkında yazılan eserleri sizler için derledik. Bakalım İstanbul’un fethine ve Fatih Sultan Mehmet’e hangi kitaplar ışık tutuyor?
Kritovulos Doğu Roma İmparatorluğu olan Bizans’ın tarih sahnesinden silinişine bizzat tanık oldu. Şahit olduğu bu dönemindeki gözlemlerini de Fatih Sultan Mehmet’e ithaf ettiği bu kitabıyla da okuyuculara aktardı. “Kritovulos Tarihi”, 1451 ve 1467 yılları arasında Fatih Sultan Mehmet’in tahta çıkışını, devletin idari ve mali yapısını düzenleyişini ve İstanbul’un kuşatılarak fethedilmesini anlatıyor. Kritovulos bu eserinde Fatih Sultan Mehmet’in felsefi yönünü de ortaya koyuyor. “Kritovulos Tarihi”, Fatih Sultan Mehmet’i daha yakından tanımak isteyen tarih okuyucularının hayranlık duyacakları bir eser.
Konstantinapolis Düştü - Steven Runciman
“Konstantinapolis Düştü” kitabı sadece gözü kara genç sultan II. Mehmet’i, dönemin en büyük toplarını tasarlayan Macar mühendis Urban’ı ve İstanbul kuşatmasını onaylamayan Çandarlı Halil Paşa’yı değil aynı zamanda endişeyle Osmanlı’yı bekleyen Bizanslıları, şehrini savunurken hayatını kaybeden Bizans İmparatoru Konstantinos’u da anlatıyor. Steven Runciman, İstanbul fethedilirken olan olayların hem Osmanlı hem Bizans tarafına ışık tutuyor. Yazarın tarihi geniş kapsamlı olarak ele aldığı ancak olayları aktarırken akıcı bir dil kullandığı bu kitaba mutlaka göz atmalısınız.
Fatih Sultan Mehmed - Reşad Ekrem Koçu
Reşad Ekrem Koçu yazdığı roman, hikaye ve inceleme yazılarıyla tanınıyor. Yazarın bu eseri de Fatih Sultan Mehmet ve hayatı hakkında yazılmış tarihsel bir roman. Yazar, üstün betimleme gücüyle olayları adeta bir sinema perdesine yansıtıyor. Fatih Sultan Mehmet’in çarpıcı yaşam öyküsünü bir de Reşad Ekrem Koçu’nun kaleminden okumanızı öneririz.
Erdoğan Aydın’ın “Fatih ve Fetih” kitabı tarihte yaşananlara farklı bir pencereden bakmanızı sağlayacak nitelikte bir eser. Yazar İstanbul’un fethini ve Fatih Sultan Mehmet’I çarpıcı ancak bir o kadar da gerçek çıkarımlarıyla kaleme alıyor. Okunası ve üzerine düşünülesi bu kitaba mutlaka göz atmalısınız.
İki Kıtanın ve İki Denizin Hükümdarı Fatih Sultan Mehmed - Andre Clot
Andre Clot, “İki Kıtanın ve İki Denizin Hükümdarı Fatih Sultan Mehmed” eseriyle II. Mehmet’e “fatih” unvanını kazandıran büyük fetihleri ve askeri dehasının yanında Fatih Sultan Mehmet’in bilinmeyen yönlerini ortaya koyuyor. Tarihin entelektüel sultanı Fatih’e daha yakından bakmanızı sağlayacak bu eser Fatih’in bilime, sanata duyduğu ilgiyi gözler önüne seriyor.
John Freely, 21 yaşındayken İstanbul’u fethederek dünya tarihini yeniden şekillendiren Fatih Sultan Mehmet’in saltanatına, hayatına ışık tutuyor. Sultan Mehmet’in hayatını konu alırken Hristiyan dünyasının Osmanlı’ya bakışına da kitabında yer veriyor. Büyük Türk’ü bir de Freely’nin son derece ayrıntılı anlatımıyla okumalısınız.
Prof. Dr. Feridun M. Emecen İstanbul’un fethi hakkında kaleme aldığı birçok makale bu kitabında yer alıyor. Kaynaklara dayalı karşılaştırmalarıyla bu kitap fetih hakkında merak ettiğiniz birçok sorunun cevabını, ilk kez yayınlanan belgeleri, savaşa özel resimleri ve haritaları bulabileceğiniz bilgi dolu ve akıcı bir eser.
İstanbul’un fethi yola açtığı birçok sonuç ile birlikte tarihin yeniden şekillenmesinin önünü açtı. Tarihin bu önemli olayına hakim olabilmek istiyorsanız önerdiğimiz kitaplara mutlaka göz atın. İstanbul’un fethi ve Fatih Sultan Mehmet hakkında öğrenmek isteyeceğiniz her şey bu kitaplarda tarihin karanlık yüzünü aydınlatabilmeniz için sizi bekliyor.
Geçtiğimiz ay Netflix’de yayınlanan Osmanlı İmparatorluğu’nun yükselişini konu alan “Rise of Empires: Ottoman” da İstanbul’un fethi ve Fatih Sultan Mehmet hakkında izleyebileceğiniz belgesel tadında tarihi bir dizi. Dizinin oyuncu kadrosunda ise Cem Yiğit Üzümoğlu, Tuba Büyüküstün, Selim Bayraktar, Birkan Sokullu, Damla Sönmez, Ushan Çakır, Osman Sonant, Tolga Tekin ve Ushan Çakır yer alıyor. Mehmet’in henüz yirmili yaşlarının başındayken “Kızıl Elma” olarak anılan ve İslam dünyası için büyük önem teşkil eden Konstantinapolis’i fethederek Dünya tarihini yeniden şekillendirme serüvenini izleyeceğiniz dizinin senaryosu Türk jeolog Celal Şengör ve Emrah Safa Gürkan danışmanlığında hazırlandı. 6 bölümlük dizinin yönetmen koltuğunda ise Emre Şahin oturuyor.
Tarihe ilgi duyuyorsanız diziye danışmanlık yapan Emrah Safa Gürkan’ın yeni çıkan kitabı “Bunu Herkes Bilir”e de göz atmanızı tavsiye ederiz. Gürkan, bu eserinde tarihi değiştiren olaylar meydana gelene kadar geçen süreçlerde neler olduğunu ele alıyor. “Bunu Herkes Bilir” tarihteki yanlış sorulara doğru cevaplar bularak keyifle okuyacağınız bir kitap.
Merak ettiğiniz, öğrenmek ve araştırmak istediğiniz diğer tarihi konular hakkında yazılan kitaplar için Tarih kategorimize göz atabilirsiniz. İstanbul'u anlatan en iyi kitaplar için ise "İstanbul'un Başrolde Olduğu Kitaplar" blog yazımızı okumanızı tavsiye ederiz. Tarihin tozlu sayfalarında gezineceğiniz keyifli okumalar dileriz :)
Kritovulos (XV. yüzyıl): Kendisi hakkında yazdıklarından anlaşıldığı kadarıyla 1400’lü yılların başlarında İmroz’da doğdu. Bizans’ın tarih sahnesinden silinip yerini Osmanlı’ya bırakmasına bizzat şahi...
Bizans tarihçisi Steven Runciman’ın 1965 tarihli Konstantinopolis Düştü adlı çalışması bugün hâlâ, İstanbul’un fethi üzerine yazılmış en detaylı eserlerden biri olmayı sürdürüyor. Runciman’ın dönemin...
Tarihçilik çetin bir meslek; yöntemi de güçlüklerle dolu; sadece hüner istemiyor, ahlaka da ihtiyaç var. Bizler gibi, efsane düşkünü, buğulu ve sisli olandan hoşlanan, böbürlenme meraklısı, gelecek iç...
Osmanlı İmparatorluğu’nun en şanlı padişahlarından, Türk tarihinin en çok saygı duyulan "büyük adam"larından biri: Fatih Sultan Mehmed. İstanbul’u fethetmesi ve Bizans İmparatorluğu’nun fiilen son bul...
21 yaşındayken İstanbul’u fethederek dünyayı yeniden şekillendiren Fatih Sultan Mehmed’in 30 yıllık saltanatının roman lezzetinde anlatımı... John Freely, Büyük Türk’te dönemin Hıristiyan dünyası ve A...
"Ya ben Şehri alırım ya da Şehir beni" -Fatih Sultan Mehmed- 1453 yılına dönmeye, İstanbul‘un Fethi‘ne tanıklık etmeye hazır mısınız? Tarih alanında pek çok önemli çalışmaya imza atan Prof. Dr. Feridu...