Всего проголосовало: 2762
Обновлено: 23 часа 21 минуты назад
Ср, 20/09/2017 - 06:57
Meşur qırımtatar istihbaratçısı, Rusiye qaramanı Alime Abdenanovağa Lenin rayonında qoyülğan, ve soñradan qırımtatar faalleriniñ küçleri ile tamir etilgen abideni başqa yerge keçirmege isteyler.
Abideni, «Tavrida» yol trassası yasalğan vaqıtta zararlanmaması içün ve soñradan oña adamlarğa barmağa qolaylı olsun, dep abide keçirilme komissiyası tizile.
Abide ne yerge keçirilecegi daa belli degil. Belki de onı Alime Abdenanovanıñ doğğan ve yaşağan qasabasına yaqınca keçirecekler.
Hatırlatamız, Alime Abdenanovanıñ hatırına tiklengen abide, Vatanlarına avdet olğan qırımtatarlarnıñ birinci tiklegen abidelerinden biri olğan edi. O zamanları böyle teşebüssnen qırımtatar milliy araketiniñ faali Reşat Ametov çıqqan edi. Taşnı qoymaq içün, akimiyetniñ razılığı kerek edi. Amma faaller böyle razılıq alıp olamadılar. Olar özleri abideni azırlap, üstüne Alime Abdenanovanıñ fotosını ve o aqqında bir qaç satır yazıp, yerleştirdiler. Abide fiyatı 1450 ruble olğan edi. Paralar «halq kassasından» ciyılğan edi. Taş boyunca işler bitken soñ, onı Sadıq Berberov, Smail Halilov ve Rustem Muslimov tiklenecek yerine ketirdiler.
Akimiyet tarafından taş qoyulmaması aqqında ihtar çıqarılğan edi. Amma buña baqmadan faaller, abideni gece qoyacaqları aqqında qarar aldılar. Ve 4 aprel gecesi 1988 senesi 70 – 80 qırımtatarı, 10 – 15 arabağa tolışıp, Alime Abdenanovağa abideni tiklediler.
Akimiyet ise, qoyulğan abideniqabul etmege mecbur oldı ve 9 mayıs 1988 senesi, onıñ tantanalı açılışını keçirdi.
25 yıl keçken soñ, kenede faaller toplaşıp, endi bayağı eskirgen abideni tamirini keçirgen ediler. Buña kene de halq paraları toplanılğan edi.
Втр, 19/09/2017 - 12:58
Qırım akimiyeti, bedava olaraq, Başqurtistan ve Çeçenistan Cumhuriyetlerine eki dane bala şifahanesini berdi.
Bu qararnı Qırım Cumhuriyetiniñ nazirler Şurasınıñ toplaşuvında qabul ettiler.
Böyleliknen, Çeçenistan Cumhuriyetine, Aluşta yanındaki Sotera köyünde yerleşken, «Krımpotrebsoyuz»nıñ bala şifahane merkezini, Başqurtistan Cumhuriyetine ise, Kezlevde yerleşken «Yübileynıy» bala yürek hastalıqları sanatoriysini teslim ettiler.
Ondan evel, Qırımnıñ Devlet şurası bu obyektlerni devlet mülkiyetinden alıp taşlama qararını qabul etken edi.
19 sentâbr künü saba. Aqmescitniñ (Simferopol) Samokişa soqağında bir terek yol ortasına tüştü.
Körgen adamlarınıñ sözlerine binayen, bu adise saba saat 7 yüz berdi. Terekniñ kevdesi qaldırım ve yol üstüne yıqıldı.
Kimse zararlanmadı. Tahmin etilgenine köre, terekni yoldan alıp taşlamağance balaban araba tıqanıqları peyda olması mümkün.
Втр, 19/09/2017 - 10:57
18 sentâbr olıp keçken mahkeme oturışında prokurorlar Nikolay Semenağa 3 yıl apis cezası istediler, amma şartlılıq şeklinde.
Ondanda başqa, prokuror Svetlena Budinskaya, şu üç yıl içinde, Semenağa bir türlü cemiyet ve halq ögündeki işlernen oğraşmaqnı yasaq etilmesini talap etti, dey «QırımAqıqat».
Hatırlatamız, jurnalist çıqmağa yasaqlağan ariza altında buluna. Onı «Halq ögünde Rusiye Federatsiyasınıñ territorial birligini bozmağa çağırmasında ve bu işte gazeta, televideniye ve internetni qullanmasında» qabaatlaylar.
Jurnalist Nikolay Semenanıñ sonki sözüni «QırımAqıqat» bastırğandır.
Втр, 19/09/2017 - 10:53
Ukraina prezidenti P. Poroşenko, Nyü – Yörkta ukrain gromadası ve qırımtatarlarnıñ temsilcilerinen keçirgen körüşivinde, qırımtatar faali Ahtem Çiygoznıñ işi, – bu «onıñ prezident işi» olğanını qayd etti.
Onıñ aytqanlarına köre, Ukraina siyasiy mabüslerniñ qaytarılmaları içün kureşecek.
Poroşenko 18 – 22 sentâbr künleri Nyü – Yörkta bulunacaq ve Birleşik Milletler Teşkilâtınıñ 72-nci sessiyasında iştirak etecek. Onıñnen birlikte, anda qırımtatar halqınıñ işleri boyunca prezident vekili olğan Mustafa Cemilev bulunacaqtır.
Avdet haber etkeni kibi, Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi, Ahtem Çiygoznı 26 fevral 2014 senesi, Qırım parlamenti yanında olıp keçken qarışıqlarda qabaatlap, 8 yıllıq apis cezası berdi.
«Krımenergo» oktȃbr ayında işıqlar söndürilecek cedvelini bildirdi
Пнд, 18/09/2017 - 22:20
«Krımenergo» şirketi oktȃbr ayında, yarımadada plan boyunca ışiqlar söndürilecek cedvelini bildirdi
Bu haberni şirketniñ matbuat hızmetinde bildirdiler.
Cedvelni şirketniñ internet saifesinde körmek mümkün.
Ondan da başqa, Qırım yaqarlıq ve energetika naziri Sergey Bajan, küzde ve qışta, cedvel boyunca yarıqlar qapatılması ola bile.
«Qırımda ve Aqyarda küzde ve qışta, 1467 MVt istimal etmesi nazarda tutula. 1181MVt yarımadağa berilecek, 286 MVt ise, Aqyarğa. Keçken sene, aqşam vaqtında, eñ çoq 1456 MVt işletilgen edi. Bu malümatlar episi köz ögüne alınıp, cedveller tizilecek», – dep bildire Bajannıñ sözlerini «Novosti Krıma».
Sinoptikler ogümizdeki qış nasıl olacağını tahmin ettiler
Пнд, 18/09/2017 - 22:17
Qırımda qış, er vaqıt olğanı kibi deñişici olаcaqtır.
Bu aqta, kelecek qış pek suvuq olacağı aqqındaki haberlerni añlataraq «gidrometiorologiya ve etraftaki tabiyatnıñ izlemesi boyunca Qırım idaresiniñ» başlığı, Tatyana Lübetskaya ayttı.
Hatırlatamız, evelleri, The Mirror serlevalı, Britaniya neşiri haber etkenine köre, kelecek qış, yüz yıl içünde eñ suvuq qış olacağı aqqında aytqan edi. Bu neşir bir qaç ava ve klimat mutehassıslarnı sözlerine esaslanıp, yaqın yıllar içinde Avropada ava bayağı suvuycağını ayta.
«İlim, qış nasıl kelecegini tahmin etip olamay. Avada er şey tez deñişe, eñ doğru tahminlerni 10 künge ete bilemiz. Qış nasıl olacağını, qış kelgeninen bilecekmiz», – dedi o.
Lübetskaya hatırlattı, Qırımda adetince, eñ suvuq ay yanvar olacaqtır. Amma, atta o vaqıt suvuq 40 derece, ya da ondan aşada olmaycaqtır, dey «Krıminform».
2017 seneniñ toylarında mot olğan şeyler
Пнд, 18/09/2017 - 21:07
Er bir toy mevsiminiñ özüne ayit hususiyeti bardır. Daa tünevin mot dep sayılğan şey, bugün endi adet olğandır. Bügün ise, biz, 2017 senesiniñ toy mevsimi neler ile belli olğanını, sizlernen paylaşmağa isteymiz.
Toy sanayısınıñ belli faali Ablâz Gerey, Avdetke qırımtatar toylarında peyda olğan, yañı dalğalar aqqında böyle aytıp berdi. Onıñ bildirgenine köre, bu mevsimde çıquv nikâhları mot oldı, yani, imam efendi camiden başqa bir yerge alıp ketile ve anda yaşlarnıñ nikâhlarını qıya. Böyle yerlerniñ eñ populâr ve meşurı – «Alem» ve «Sarabuz» etnik restoranları oldılar.
Foto: Ahtem Useinov
Amma daa bir on yıl evelsi nikȃh adeti, kelinniñ evinde keçirile edi. Tek yñı camiler peyda olğanınen ve eskileri tiklengeninen, bu merasimni Allahnıñ evinde keçirmek mot oldı.
Hatırlayıq, bir qaç sene evelsi, Avropa adetinde olğanı kibi, resmiy nikâhlar idareden çet, çıquv yerinde yazıla edi, boyle qayd etüvlerge kelin ve kiyev dostları renkleri ve modelleri biri – birine oşağan urbalar kiye ediler. Kelinni ise, tantanalı etip, onıñ babası alıp çıqa edi.
Bu sene ise aynı böyle nikȃhlar mottan çıqtı. Ablâz Gereyniñ aytqanlarına köre, keçken sene çıquv nikâhlar içün ayırılğan yerlerniñ kiraları orta qararda olğan olsa, bu sene böyle yerler pek paalılaşıp ketti.
Meselȃ, Aqmescitniñ eñ mot yeri sayılğan Gruşevıy gülniñ yanında nikȃh merasimi 6 biñ rublege aylanacaq, bu da tedbirde 20 adamdan çoq olmasa, ve foto – video çekmesi de ayrı fiyatqa kirip, 3 biñ rubleni teşkil ete bile.
Yaşlar tütün içinde
Toy devamında artistler ve yırcılarnıñ çıqışları da populȃr qalmaqta. Şimdi sıq – sıq vatanperver türküleriniñ, milliy bayraqlar ile icra etilgenini eşitmek mümkün. «Tantsi jivota» ise, şükürler olsun, yoq olıp kettiler. Söz kelimi, lezginkalarda azlaştı.
Yañı mahsus effektlerden biri de, qar ile tütün yibermektir. Böyle güzellik altında kelin kiyev özleriniñ birinci oyunlarını icra eteler
Muzıkantlarnen bağlı adette sıradan çıqa. On yıllardır, muzıkantlarğa toplanğan paradan bermek adeti bar edi. Halq arasında oña «qısmet» dey ediler. Şimdi ise muzıkantlarnıñ 90% añlaşmanen çalışalar, yani olar öz işleri içün maaş alalar, oyunlardan tüşken para ise, yaşlarğa qala. «Qısmet» adeti yavaş – yavaş medeniyetimzden yoq ola.
Er bir kelin özü içün dülber ve tekrarlanmaz toy anteri tapmağa istey. 2017 senesi kelinlik anterleri aqqında, bizge Yasmin Bucurova aytıp berdi.
Onıñ aytqanlarına köre, bir qaç seneden berli nazik – süt ve krem renkleri mot. Oyanen yaraştırılğan anterler ise, öz yerine faktur basmalarnı, balaban çiçekli ve nağışlı modellerini ketire.
«Anter piçimlerin de ise, köre, pos ve uzun etekler mottır. Başlarına taqılğan fatalar da uzun ve er taraflama nağışlanğan ola», – dep ayta Yasmin Bucurova.
Milliy anterler de, yıl yıldan populȃr ola. Bu, ellbette er kesni pek quvandıra.
«Milliy anterlerde, ayrı diqqat yaqağa berile, o kiçkene ve boğaz tübüne yapıla. Renkler ise, sakin beyazlarından başlap, yeşil, ya da erılğan tüske qadar ola. Amma eñ populȃr olaraq, kene de nazik – süt renki qala», – dep öz tecribesinen paylaşa Yasmin Bucurova.
Daa evel, biz sizler içün zemaneviy qırımtatar toyları aqqında malümat azırlağan edik.
90 – nci seneleri qırımtaatr toyları aqqında ise, siz bu videonı baqıp hatırlay bilesiñiz.
Qırımtatarı İtaliyada migrantlarğa yardım ete
Пнд, 18/09/2017 - 13:49
Gülnara İtaliyanıñ Emiliya – Romaniya vilâyetinde 14 yıldan berli yaşay. Menim Lütfiye bitam, onıñ anasınen daa sürgünlikniñ ilk seneleri, Samarqand vilâyetiniñ Bulunğur qasabasında yaşağanda dostlaşqan edi.
Gülnaranıñ babası Qırımda vefat etmege istey edi. Amma Qırımda vefat etmege izin yoq edi. Çünki qırımtatarı. Onıñ içün Geniçesk rayonınıñ Frunze köyünde vefat etti. Anda mümküm edi. Amma 1970 senesi Geniçesk rayonınıñ er yerinde ölmege mümkün edi, lâkin defn olunmağa mümkün degil edi. Çünki qırımtatarı. Onıñ içün Novoalakseyevkada defn etildi. Çünki…
Gülnara Zaparojyede institut bitirdi ve 30 yıl Geniçesk PMKsında müendis olaraq çalıştı.
Eki biñinci seneleriniñ başı. Gülnara Qırımğa köçmege istey. Mında endi, onıñ eki ağası ve eki tatası yaşay.
Geniçeskteki dairesini eki biñ dollarğa sattı ve qardaşına Kezlevge (Yevpatoriya) keldi. Biñ dollarına qardaşınıñ evine gaz keçirtti, onıñ oğlını mektepke azırladı ve qalğan parasına, 2003 senesi, aqça qazanmaq içün İtaliyağa ketme qararına keldi. 51 yaşında, İtaliyağa turist olaraq keldi ve qanunsız şekilde qaldı. 4 yıldan soñ, bu memelekette resmiy şekilde qalma izinini aldı.
O zaman ukrainlılar, cenüpke kete ediler, onıñ içün şimalde – Ferrarede – yerleşmege qolayca edi. 2008 senesi italiyalı Roberto ile «Nadiya» adlı ukrain assotsiyasını teşkil ete.
2005 – 2006 seneleri Roberto Qırımğa keldi. Pek begendi, özüne yaqın tanıdı. Ve katolik olmasam qırımtatarı olur edim, dedi.
Roberto ve Gülnara migrantlarğa yardım eteler. Olarda qanun boyunca izinleri olğan ve pek hasta ukrainliler yaşay. «Nadiya»da olarğa yaşamağa yer ve aşamağa aş bereler, italiyan tibbiyeti ise, mücizeler yarata. Sonki seneleri Afrika qaçaqlarına da yardım eteler. Grantlarnı şeer bere, onıñ içün er kesge yardım etmege kerekler.
Gülnara, Togo ve Kamerundan göñülli – studentlerni çalişmağa aldı. Studentler ayda 450 yevroğa, tolu olmağan kün çalışıp aydaycılıq yapalar, aşayit ketireler, merkezde yardım eteler.
65 yaşına kelip, Gülnara, öz italyancasını B1 seviyesine ketirdi. Bu sene B2 imtiyan bermege istey. Amma, daa kitap oqumağa ağır olğanını ayta.
Gülnara, münever ve pek sakin birisi. Anası tarafından o, Karaşay ve Bulgakov beyleri sülâlesinden. Gülnarada endi, İtalyan vatandaşlığına da aqqı bar. Yerli halq onı pek sevdi. Yerli milletke baqasıñda – addiy, amma italyan urbalarına kiyingen sudaqlı qırımtatarını köresiñ.
Gülnara ise, Kezlevge qaytmağa istey.
Aqmescit memüriyeti, marşrutkalarınıñ ne sebepten azlaşqanını açıqladılar
Пнд, 18/09/2017 - 11:15
Qırım paytahtınıñ akimiyeti, şeerde ketken sayın cemmat naqliyatı azlaşqanı sebebini añlattılar.
«Tamir işleri keçirilgeni içün, şeerniñ merkezinde, araba ve marşrutkalarnen qıyın vaziyet peyda oldı, olardan birisi da marşrutkalar yetişmemezligi. Reyslerniñ 20 daqqadan bir saatke qadar keç qaluvları ola», – deyler şeer memüriyetinde.
Amma insafsız aydaycılar da bar. Olar istegeni kibi reysten çıqa bileler ve böyleliknen naqliyat cedvelini bozalar.
«Şeer memüriyetinde, şimdi, belli emirler berile, eger alıp yürüciler bu buyruqlarğa qulaq asmasalar – olarnen olğan añlaşmalar red olunacaq», – dep bildirdiler Aqmescit memüriyetinde.
Hatırlatamız, yañı oquv yılı başlağanınen şeer naqliyatı işleri ağırlaştı. Saba aqşam vaziyet fenalaşa, dep şikâyet ete yerli sakinler.
Aqmescitte yaş ressamlar öz icatlarını taqdim ettiler
Пнд, 18/09/2017 - 11:12
29 avgust künü Franko adına Qırım universal kitaphanesinde, yaş qırımtatar ressamlarınıñ «Menim Qırımım» serlevalı sergileri olıp keçti. Bu sergide tasviriy sanatnıñ çeşit stil ve yönelişlerinde yasalğan resimler taqdim etildi.
Sergide öz işlerinen Elzara Seydametova, Cevair Ametova, Nayle Bekirova, Seyare Ametova, Elzara Yusufova, Muksum Şerfedinova, Nadiye Zidlâyeva iştirak ettiler. Özüniñ çıqışında «Alem Nisvan» adlı qırımtatar milliy merkeziniñ başı Lentara Halilova, qayd etti, qırımtatar qadın ressamları degende, er kes deral, belli ve namlı Zarema Trasinivanı köz ögüne ketire. Onıñ içün, tedbirniñ teşkilâtçıları, ya, yaş nesilimizde işler nasıl kete eken, degen sualnen meraqlandılar.
Ellbette, dünya öyle yaratılğan ki, er şey deñişe ve ilerley. Meselâ, güzel bir bahçe er vaqıt renkler çeşitliginen bizlerni quvandırır. Amma tecribeli birisi, bu güzellik içinde, daima yañı ve istidatlı fidannı tapar. Aynı böyle fikirler, yaş nesilimizniñ işlerini körgende aqlımızğa kele. Bizim gençler pek istidatlı, öz an – anelerini devam ettirici birileridir. Eñ evvelâ, olarnıñ işlerinde, abartmalıq ve epataj olmağanı quvandıra. Çünki çoq yaş ressamlarnıñ işlerinde aynı bu hususiyet bardır. Sergimizde taqdim etilgen işler, realistik, halqımıznıñ añına mensüp olğan usulda yapılğandır. E. Seydametovanıñ «Skvoz vremya» resimi müsbet teessuratlar qaldıra, resimde keçmiş ve kelecek birleşeler. N. Bekirovanıñ «Cezve s kofemolkoy» degen resimi ise, meraqlı olıp, milliy çizgilerimizni aks ettire. Seyircige ressam, qoqulı qave çekilme ve kerçek baqır cezvede pişirilme adetini hatırlata.
Yusufova da öz islerinen paylaştı. Onıñ resimlerinde Qırımnıñ, Tarhankutta yerleşken eñ güzel yerleri öz aksini tapqandır. Genç ressamlar gruppası mahsus Tarhankut yanlarına barıp, anda palatkalarda yaşadılar ve resimlerini yazdılar. Er kes Qırımnıñ yalı boyunı bile ve onen meraqlana, amma Elzara Yusufova, özüniñ «Bolşoy atleş», «Cangul», «Utro. Tarhankut» kibi eserlerinen çöl ve deñiz kibi, muhteşem birleşmesini kösterdi.
Bu serginiñ iştirakçileri bir çoq konkurslarda iştirak etip, ve ğalebeler qazandılar.
Foto: Enver Murat, İ. Franko adına kitaphanesi
Elzara Yusufova – sergi iştirakçisi
Elzara Seydametova (Kursaitova) – sergi iştirakçisi
Cevair Ametova – sergi iştirakçisi
Nadiye Zidlayeva – sergi iştirakçisi
Nayle Bekirova “Qave taqımı”.
Elzara Yusufova”Balaban Atleş”
Muksum Şerfedinova”18 mayıs”
Aliye Kence-Ali: Men inanam, Altın beşik, yañıdan tiklenecek ve epimizge körünecek
Avdet, Aliye Kence-Aliniñ «Beşik» serlevalı romanınıñ derc etmesini yekünley. Yazıcı Avdetke bergen intervyusında, roman yazma ğayesine nasıl kelgenini, «Altın beşik» serlevasında aks ettirgen manasını, ne içün bütün qırımtatarları, romanınıñ baş qaramanı Celilge oşamasını arzu erkenini, eserinde nasıl ve ne mananen simvol ve obrazlarnı qullanğanını aytıp berdi.
«Beşik» serlevalı eseriñiz ne aqqında? Onıñ müelliflik janrı nasıl?
Eserim aqqında tüşüngende, oña çetten baqacaq olam ve ister – istemez yüzümde tebessüm peyda ola. Menim içün bu roman macera bir deñev, men onı qolay yazdım. Baş qaramanlar, sanki özleri peyda oldılar ve öz ayatlarınen yaşap başladılar, maña, olarnıñ ayatlarını tek yazıp almaq qaldı. Men eserime roman janırını berdim, amma oña daa fantastik roman demege mümkün.
Eser yazmaq ğayesi nasıl keldi? Bu esernen ne aytmağa istediñiz?
Roman yazma ğayesi, Altın beşik aqqındaki subetler ve tüşünceler neticesinde kelgen edi. Men meselȃ, bu artefakt kerçektende mevcut olğanında içte şubelenmeyim. Ne aytmağa istedim? Men bellesem esasını: bizim halqımıznı Altın beşik, ya da Vatanımıznıñ tuhu, ya da üce küçler – nasıl isteseñiz öyle de ayta bilesiñiz. Ve daa – mücize ve masalğa inanmaq kerek, olar ille de aqiqatqa çevirilirler.
Sizniñ romanıñız nasıl asırlarnı qaplap ala?
Tarih, men bellesem, tekrarlana ve doğru şekilde degil de, paralel şekilde yaşay. Bütün keçken asırlar, bizim ecdatlarımız, bütüm nesilimiz – bu bizmiz, bizim aqlımız, qanımız, Qırım ile bağımız. Onıñ içün roman qaramanları, böyle yengil etip, de keçmişke, de kelecekke keçeler. Keçmişte olar, halqımızğa emiyetli olğan vaqıtta – sonki han Şahin Girey zamanında bulunalar.
Siz eseriñizde bir sıra problemalarını köteresiñiz bu: halqañıznı keçmişte ve kelecekteki yeri, tarihiy hatırası, keçmişke munasebetlerini, onı unutılmasını, ana tilini, iman ve dinni saqlanmasını, fedakȃrlıq ve da çoqtan – çoq meselelerini seslendiresiñiz. Siz içün (eseriñizde) nasıl bir mesele birinci yerde tura, siz onı çezip oldıñızmı?
Bu problemalar aqqında aytmaq bile kerekmey, olar qırımtatarlar aqqında laqırdı başlasa özleri köterile. Meni aytmağa istegen şeyim, ğayem başqa edi. Men, bizim tarihimizde milletimizge ve Vatanımızğa zarar ketirgen hatalar çoq olğanını kösteremege istedim. Ve bu zararlardan soñ, bizim hata yapmağa aqqımız bar ekenmi dep soromağa istedim. 200 – 300 yıldan soñ, şimdiki hatalarımız nege ketire bilecegini tüşünip baqmamıznı istedim. Elbette, çoq birileri maña, er şey bizim elimizden kelmey, başqa insanlarğa bağlılıqlarımız bar, demeleri mümkün. Amma bizler lȃqayd qalamaymız, tilimiz, dinimiz, medeniyetimiz yoq olıp ketmelerine razı olmaq kerekmizmi? Men er bir qırımtatarı, meni romanımda olğanı kibi Celil olıp, öz halqını ve Vatanını qurtarmasını isteyim.
Siz nasıl tüşünesiñiz, zemaneviy qırımtatarı Celil olması mümkünmi?
Elbette! Amma şimdiki vaqıtta başlarımız, aqıllarımız biraz bunalıq. Lȃkin, bizler doğma Celilmiz, bu işke bizim küçümiz yete. Atta keçmişimizde Şahin Giraylar kibi, hata etkenler bar, amma olar hayallar içindeler, hayallar bir vaqıt kelir bozulılar.
Sizniñ romanıñızda, bir baş qaraman daa, bu Nazmiye. O qadın Qırım devletiniñ ükümdarı ola. Siz nasıl tüşünesiñiz, bizim vaqtımızda, halqımız işçnde, öyle qadın – liderler bar ekenmi?
Bizim qadınlarımız, aylelerimizde, er vaqıt ayrı bir yer alğanlar, olar çeşit qıyınlıqlarnı keçip, öz adetlerimizni ve degerliklerimizni saqlap qalmağa tırışqanlar. Sürgünlik vaqtını alsaq, açlıq, suvsızlıq çekip, itibarlı nesil östürgenler. Avdet olunğan soñ, palatkalarda yaşağanlar, açıq ocaqlarda aşlar pişirselerde, buzlu suvlarda çamaşır yuvsalarda, er vaqıt aqay ve ballarına tayanç olğanlar.
Ve men bellesem, milletimiz içinde böyle qadınlar bar, amma adlarını aytıp oturmayım. Belkide, kelecekte, Qırım devletine qadın yolbaşçılıq eter.
Eseriñizde «Altın beşik» serlevasına ne mana berdiñiz?
Menim içün Altın beşik bu, em qadimiy abide, em toprağımız, em de, degerliklerimizniñ umumidir.
Sizniñ eseriñizde çoq simvollar bardır, bu em Altın beşik, em qalpaq, fes, qara saçlar, kilim, qave, çiberek, dağlar, qayalar, olar romanıñızğa milliy kalorit kirsetedir. Ya olarnıñ felsefiy manaları nedir?
Olarnıñ manası bizge yaqınlığı ve tuvğanlığıdır. Men buña pek quvqnam. Bu asırlar ara bağı, kerçeklerniñ paralelligidir.
Siz nasıl tüşünesiñiz, bizim vatandaşlar Altın beşikniñ küçüne inana ekenlermi?
Bir şeyge inanmaq içün, o şey aqqında bilmek kerek. Bizde er kesAltın beşik aqqında bile ekenmi? Edebiyatımıznı, tarihimizni, medeniyetimizni bile ekenlermi? Bilgi almaq kerek, bu birinci yerde. İnanç ise, olmaq kerek, ve evvelȃ özüñe ve öz küçleriñe. Sizge mensüp olğan şeyni köteriñ, qırımtatarları kim olğanını bütün dünya körsün.
Roman boyunca uydurma ve kerçekni birleştiresiñiz, nasıl beceresiñiz?
Menim içün romanımnı yazmaq bir macera oldı. Men bir şeyni mahsus uydurıp oturmadım! Er şey mensiz olıp keçken kibi edi. Qaramanlar özleri istegenleri kibi davrandılar, ayat yaşadılar, men sadece çetten baqıp oturğan kibi özümni is ettim, sanki bir film baqqan kibi oldım. Siz meni hucur bellemeñ, amma belkide men kerçekten de hucurdırım. Lȃkin er şey aynı böyle oldı.
Eserniñ soñunda, baş qaraman Celil, öz vaqtına qaytıp kelip, Vatanını temiz, kerçek, zengin ve çeçeklengen köre. Siz nasıl tüşünesiñiz, biz böyle yapıp olur ekenmizmi? «Altın beşik»ni qaytarmaq içün ne yapmaq kerek?
Elbette, eserde er şey yapıp olamız, bu qolay. Amma kerçekte bu bayağı qıyın. Men deñişmeler nasıl keçirmek kerek olğanını bilem, Qırımnı nasıl etip gülletmege, zenginleştirmege kerek, bilem, amma şimdi bu aqqında laqırdı etmege daa azır degilim. Romanımda er şey bar, bütün cevaplar. Men bellesem oquycılar er şeyni biler ve oquğanda añlar.
Beşikni qaytarmaq kerekmey, o er vaqıt mında edi, bizge tek oña işanmaq kerek.
Romanıñızda çoqusı şeyler, din ve Allahqa inanç vastasınen çezile. Siz nasıl tüşünesiñiz, belki aynı bu bizge Altın beşikni qaytarmağa keder etedir?
Allahqa dua etmek – bu pek balaban küçtür. O vaqıt bütün qıyın suallerge cevaplar, kederlerge sakinlik kele. Bu kerçekke işanıñ ve tek o zaman Altın beşik peyda olur ve er keske körünir.
Siz pek ciddiy yazıcısıñız ve oquycılar, sizniñ birinci kitapıñıznı bekleyler. Ne vaqıt bastıracaqsıñız?
Bazıda eliñe dülber ve yıltıravuq kitapnı alasıñ, açasıñ, amma içi boş ve meraqsız çıqa, men böyle istemeyim. Eger güzel ve lȃyıq eser yazğandayın olsam, elbette bastırmağa tırışırım. Lȃkin bu da ücüz iş degil. Er şeyin öz vaqıtı bar ve er şey yahşı olacağına men inanam!
Ruzgȃrğa qarşı yürgen: 40 kün evelsi Ramis Netovkinniñ babası vefat etken edi
Вс, 17/09/2017 - 12:02
40 kün evelsi 86 yaşında Radik Ramisoviç Celȃlov vefat etti. Onıñ tercimeyialındaki bazı kerçekler ayrette qaldıra. Onıñ kommunist babasını faşist işğalcileri qurşunğa tizgen ediler, özü ise, 1944 senesi, bütün halqınen beraberlikte Vatanından sürgün etilgen edi.
13 yaşlı oğlançıq, sürgünlikke alıp ketken mal vagonlarnıñ içinden çıqıp qaça. Ve ana Vatanı Aqyarğa qaytıp kele, çoq vaqıt bıralqılanıp yüre, yalıda qayıqlar tübünde yaşay.
Bir kün yolda, oña ocası Marya İvanovna rast kele. Oğlançıqnı acıp, evine ketire, ve özüniñ vefat etken oğlunıñ metrikasını bere. Öyle etip, o Andrey Anatolyeviç Netovkin ola.
Lȃkin sakin yaşayıtı çoqqa barmay, onı qumşusı tanıy ve tatarçonok aqqında barıp satqınlıq ete. Radikni tutular ve Saratov balalar evine yollaylar.
Balalar evinden soñ Radik ağa, esnafçılar oquv yürtuna kire, andan askerlikni deñizde keçmege kete. Vesiqalarında rus dep yazılğanı keçken Netovkin, Aqyarğa yollanıla. Öyle etip, Radik ağa bir daa öz Vatanınen körüşe.
Arbiy hızmetten soñ, Netovkin Özbekistanğa kete, anasını ve tatasını tapa.
Mında, Özbekistanda, 1960 senesi onıñ oğlu Ramis Andreyeviç Netovkin dünyağa kele.
Ramis beyniñ anası, Şefiqa Kadırova, sürgnlikke çıqarılğan vaqtında, yanına bir çoq vatanına ayit fotoresimlerni ala. Böyle etip, Ramis bey, daa balalığından ana Vatanına olğan sevgige aşlana.
Yıllar keçkeninen Radik ağa Vatanına qaytmağa niyetlene, amma o vaqıtları bu ağır iş edi.
Qadınınen fiktiv ayırılma yapıp, milleti rus olaraq qayd etilgen vesiqalarınen Qırımğa kele ve yazıla.
1975 senesi, apayı ve oğlu babasına köçip keleler. Altı yıl olar pek ağır yaşadılar, ötmeknen suv aşadılar, dağlarda ilȃc otlar cıydılar ve ilȃchanelerge tapşırdılar. Soñ Radik ağa mektepke işke kirmege çare tapa.
Ramis bey ise, 1980 senesi Aqmescitte N. Samokiş adına ressamlıq oquv yurtunı bitirip grafilçi ressam ola.
Şimdi onıñ, Qırımnıñ eñ guzel köşeçiklerini aks ettirgen resimleri Ukraina ve Rusiyeniñ bir çoq muzeylerini, ve şahsiy kollektsiyalarını yaraştıra.
2011 senesi, Ramis beyniñ apansızdan vefat etkeninden soñ, Radik ağanı özüniñ evine Leylȃ Ametova – Usta, Ramis beyniñ qadını ala.
Özüniñ sonki yıllarını Radik Ramisoviç onıñ evinde keçirip, sevgi ve qayğı içinde yaşadı.
Qırımda polis hadimleri «Altın tamğa» adlı futbol turnirini keçirmege yasaq ettiler
Вс, 17/09/2017 - 10:47
Curçi (Pervomayskoye) rayonınıñ Sırt – Caylav (Krestyanovka) köyünde, polis hadimleri «Altın tamğa» adlı futbol turnirini keçirmege yasaq ettiler. Qanun qoruycılar, birinci matçnı toqtatmağa ve qırımtatar bayrağını alıp taşlamağa mecbur ettiler.
Polis hadimleriniñ böyle areketleri, tedbir keçirmege resmiy izin alınmağanı sebebinden, dep ayttılar.
Qırımtatar faali Ayşe Umerova haber etkeni kibi, bu turnir «Altın tamğa» adlı futbol komandasınıñ bir temsil tedbiri kibi olacaq edi ve Ervin İbragimovğa bağışlanıp keçirilecek edi. Belli olğanı kibi, Ervin İbragimov Bağçasaray rayonınıñ futbol komandası terkibinde üç kere çempion olğan edi.
Ayşe Umerova qayd etkenkenine köre, bu tedbir qasaba başı Yelena Stelmahnen ağzaviy şekilde uyğulanğan edi.
Aqmescit rayonında reabilitatsiya olğanlarğa evler qurula
Aqmescitniñ (Simferopol) rayonınıñ Sarabuz (Gvardeyskoye) qasabasında reabilitatsiya olğan vatandaşlar içün 160 dairelik eki ev qurulıp başladı.
Qırım Cumhuriuetiniñ milletlerara ve sürgün etilgen halqlar komitetiniñ matbuat hızmetnde haber bergenlerine köre, Sarabuzda içinde er şeyi olğan mesken massiv peyda olacaq. Yani, mında, balalar meydançığı, yol ve kerekli kommunikatsiyalar qurulacaq.
Bu yerde 320 sırada turğan ve reabilitastiya olğan kişilerge daire olacaqtır. Qurulacaq evlerge sakinler 2019 senesi yerleşmeleri tahmin etile.
Hatırlatamız Kefe (Feodosiya) yanındaki Primorskoye qasabasında da 72 dairelik evniñ temeli qoyuldı. Bu evler de sürgün olunğan ve evlerge muhtac olğan sakinler içün aırılğandır.
Sürgün etilgen, ya da repressiyağa oğrağanlar?
FSB binasınıñ yanında yaqalanğan qırımtatarlarnıñ bir qısmını azat ettiler
Сб, 16/09/2017 - 09:29
Aqmescitte 15 sentȃbr künü, bulvar Frankoda, FSB idaresiniñ yanında yaqalanğan yedi faalni polis idaresinden azat ettiler.
FSB idresiniñ yanına faaller, bir kün evelsi qırsızlanğan ve pek urulğan Renat Paralamovğa qol tutmaq içün çıqqan ediler. Olar Qırım FSBsiniñ başı Viktor Palaginnen körüşmege istediler.
Bu haberni «QırımAqıqat» bildire.
Hatırlatamız, saba 13 sentȃbr künü, Seitler (Sovetskoye) qasabasında Renat Paralamovnıñ evinde tintüv olıp keçti. Bu tintüvni, polis hadimleri «teşkerüv ve taqiqat işleri», dep adlandırdılar. Advokat tahmin etkeni kibi, Paralamovnıñ evindeki «teşkerüv» onıñ diniy faaliyetinen bağlı ola bile. Adamlarnıñ aytqanlarına köre, betlerinde maskaları kiyilgen insanlar Paralamovnı belgisiz tarafqa alıp kettiler. Sentȃbrniñ 14 kündüzi o soylarınen bağlandı. Onı Aqmescitniñ avtovokzalında taptılar. Paralamovnıñ aytqanlarına köre, «belli olmağanlar onı çekiştirdiler, başına çuval kiysettiler, açıq toq tellerini tenine bastılar».
Faalleriniñ aytqanlarına köre, olardan añlatmalar aldılar, lȃkin bir qısım yaqalanğanlar, Rusiye konstitutsiyasınıñ 51 maddesini nazarda tutaraq, añlatmalar bermege red ettiler.
Yaqalanğanlarğa protokollar tizilmedi. Eki insandan parmaq izlerini ve DNK analizlerini almağa istediler, amma olar razı olmadılar.
Üç saat qadar, yaqalanğanlar polis idaresinde bulundılar. Sorğular vaqtında olarğa qaba ve sert davranmadılar, dey faaller.
Polis idaresinde daa bir yaqalanğan bulunmaqta, onıñ yanında advokat Cemil Temişev bar.
London metrosında patlav yüz berdi
Saba 15 sentâbr künü London metrosınıñ Parsons Green stantsiyasında patlav yüz berdi, dep haber ete dünya haber agentlikleri. Bir qaç insanda yanıq olğanı ve vagon içinde yanğın başlağanı aqqında da aytalar.
Parsons Green stantsiyası yerleşken metro liniyasında trenler areketleri toqtatılğanı aqqında Twitter Transport for London blogında haber ettiler.
«Biz bu vaqiyanı taqiqat etemiz», – dep bildirile haberde.
Adise yüz bergen yerde ekimler, yanğıncılar ve polis hadimleri çalışa. Patlav sebepleri aqqında bir şey aytılmay.
Qırumtatar faaleri, «Qırım marafonı» çerçevesinde birinci para cezasını ödediler
14 sentâbr künü Bağçasarayda «Qırım birdemligi» teşkilâtiniñ faalleri, «Qırım marafonı» çerçevesinde keçirilgen aktsiyasında Zarema Umerovanıñ para cezasını tölediler.
Hatırlatamız, Qırım mahkemesi Zarema Umerovağa, Rusiyeniñ cinayi kodeksiniñ 282 maddesi boyunca, para cezası ükümini bergen edi. Bu ceza oña, Facebook saifesinde Ukraina tarafdarlığı olğan haberler ile paylaşqanı içün berilgendir. Para cezasınıñ kölemi 300 biñ ruble teşkil etkendir.
Saba faaller, Bağçasaray rayonınıñ mahkeme pristavları bulunğan bina yanında toplandılar, dep haber ete «QırımAqıqat».
«Bizler birinci cezanı ödemek içün, hazine idaresiniñ yanına keldik. 300 biñ miqdarındaki ceza parasını, kâpik şeklinde kedirdik – onıñ çekimi 135 kilо oldı. Bu qopqalarda ve torbalardaki paralarğa baqqanda keyfiñ guzelleşe, çünki er bir kâpikniñ arqasında bir adam tura. Böyleliknen, biz özlerimizniñ birligimizni kösterdik, yani bu problema bir insannıñ probleması degil de, bütün halqnıñ qayğısıdır», – dep ayttı Dilâver Memetov.
Raatlıq künleri Aqmescitte 35 derecege qadar sıcaq olacaq
Sentâbrniñ 17 qadar, yarımadada, pek sıcaq avalar olğanı içün yanğınlıq telükesi saqlanacaq. Termometrniñ köstergiçleri 35 derece sıcaq kösterecek.
Bu aqta Qırımnıñ fevqulâde nazirligi bildire.
Bazar künleri, Aqmescitte deñişici ava beklenile. Yağanaqlar tahmin etilmey. Şimaliy – şarqiy ruzgâr saniyede 8 – 13 metr küçlüginde esecek. Ava arareti gece 16 – 18, kündüz ise 32 – 34 derece sıcaq olacaq.
Aqyarda kök bulutsız. Ğarbiy ve şimali – garbiy yel, saniede 5 – 10 metr tezliginde esecek. Ava arareti gece 16 – 18, kündüz 26 – 28 derece sıcaq beklenile.
Yalı boyunda, deñişici ava, yağanaqlar beklenilmey. Ğarbiy rüzgâr saniyede 7 – 12 metr küçlüginde esecek. Ava arareti gece 21 – 23, kündüz 33 – 35 derece sıcaq beklenile.
Keriçte bulutlı ava. Yağanaqsız. Şimaliy – şarqiy ruzgâr saniyede 5 – 10 metr küçlüginde esecek. Ava arareti gece 17 – 19, kündüz 26 – 28 derece sıcaq beklenile.
Qara deñizde suvniñ sıcaqlıgı: Kefede +24, Aluştada +23, Yaltada +23, Qara Dağ yalılarında +23, Aqyarda +22 +23, Kezlevde +23, Aqmeçitte +21, Keriç boğazında +24. Azaq deñizinde +23 derece.
Ocalarğa ne vaqıt aylıqlar köterilecegini Aqmescitte aytıp berdiler
Пт, 15/09/2017 - 10:47
Aqmescit ocalarına 2018 senesi aylıq maaşlarını köterecekleri aqqında vade berdiler. Paralar, Rusiye prezidentiniñ emirine binayen, şeer bücetinden ayırılacaq.
Bu haberni, maliye departamentiniñ başlığı Viktoriya Nadolinskaya bildirdi.
Onıñ aytqanlarına köre, Putin mayısta çıqarğan emirlerine binayeyn, Qırım ocalarına aylıqlar köterilmek kerek. Bu niyetnen, şeer bücetinden 25,3 million ruble ayırılacaq.
Qayd etmek kerek ki, 2017 senesiniñ bücetinde, ocalarğa qoşma yardım etmek içün de paralar ayırıldı. Celp etmek niyetinen, birinci üç yılını Aqmescitte çalışqan, genç mütehassıslarğa, şeer bücetinden er ay maaşlarına qoşma olaraq, daa 5 biñ töliler.
Qırım ocalarınıñ aylıqları, qararnen 25 biñ ruble. Bu seviyege daa, tek qoşma dersler alıp barğan ocalarınıñ aylıqları yetmey.