YAZILI ANLATIM TÜRLERİ
– Yaşanan ya da ileride yaşanabilecek olayların yer, zaman ve şahıs kadrosu gibi unsurları içinde barındıran uzun yazı türüdür.
* Konularına göre roman türleri şu şekilde ayrılır: Tarihi, psikolojik, töre, egzotik, serüven, polisiye, bilimkurgu, macera, aşk, otobiyografi.
– Burada işlenen karakterler bir çok yönüyle işlenir.
– Bu tür de anlatım ya birinci kişi ya da üçüncü kişi ağzından olur.
– Tip, kalıplaşmış bir insanı gösterir. Karakter ise, kendine özgü bir kişiliği olan, olaydan olaya değişim gösteren roman kahramanına denir.
– Çevre tasvirlerine oldukça sık yer verilir.
– Konusu gerçek veya hayal ürünü olabilen; yer, zaman ve kişilerin dikkatli bir şekilde işlendiği kısa yazı türüdür.
– Romanda iç içe görülen olaylar öyküde; tek bir şekilde okuyucuya verilir.
– Ayrıntılara yer verilmez. Olayda anlatılan kişilerin psikoloji çözümlenmesine ve mekan unsuru tasvirine yer vermez.
– Öyküde var olan kişiler romandaki kişilere kıyasla daha azdır.
– Öyküde işlenen zaman dilimi daha kısıtlıdır.
Olay Öyküsü (Klasik Öykü):
Bu tarz öykülerde serim, düğüm ve çözüm belli bir plana uygun olarak verlir
Ve bu plana uygunluk neticesine öyküde gerçekleşecek sonucu sonra olduğundan merak unsuru oldukça fazladır.
Maupassant bu tarz hikayenin en önemli temsilcisidir.
Tür edebiyatında ise Ömer Seyfettin bu türde en tanınmış kişidir.
Durum Öyküsü (Modern Öykü-Kesit Öyküsü):
Öyküde işlenen olaydansa kişilerin o sanki ruh halinden bahseden yazi türüdür.
Daha cok yaşamın belli bir kesitini anlatıyor gibidir.
Bu tarz öykülerin en önemli temsilcisi Çehov; Türk edebiyatında ise Memduh Şevket Esendal ve Saik Faik Abasıyanık.
Bir kişiye iletilmek istenilen duygu ve durumu; bir kuruma ise ileti yazmak amacıyla oluşmuş türdür.
Konularına ve yazılış amaçlarına göre mektuplar şunlardır:
Özel Mektup: Bir akrabaya ya da bir dosta yani yakın çevreye yazılan mektuplar bu türe girer. Dil doğal ve içten bir şeklindedir.
Edebi Mektuplar: Bu mektuplarda herhangi bir şeyi ifade ederken daha değişik bir şekilde ele alınır. Yazıldığı dönemin sosyal, siyasal yapı hakkında bilgi sahibi oluruz. Yazar okuyucuya yol vermek yol göstermek gibi bir amaç güder.
Resmî Mektuplar: Bu tür mektuplar iş mektubuna benzemekle beraber kullanım alanları genellikle şunlardır: resmî daireler veya vatandaşların resmî dairelerdeki insanların mektuplarına cevapları..
İş Mektubu: Bu mektuplarda mutlaka bir iş görüşmeli veya bir hizmet eylemi konuşulmalı. Bu mektuplarda örnek olarak bir yerden sipariş verme, satış, bir kurumu veya kişiyi şikayet bu tür mektuplara ornektir.
*Yazarların kendi kendileriyle dertleşme, hesaplaşma, konuşma isteklerini kağıt üzerinde yapmalarından doğmuş yazılardır. Bu nedenle yayımlanmak amacı güdülmez, fakat yazarın ilerlemiş yaşlarında ya da yazar öldükten sonra bir şekilde yayımlanır. Günümüzde kimi yazarlar günlüklerini yayımlamak için de yazarlar.
– Bu tarz yazılarda yazar daha çok okuyucuyla sohbet ediyor onunla dertleşiyor havasında yazılır.
– Yayımlama amacı olmayan bu tarz yazıların yazar öldükten sonra yayımlandığı görülmüştür. Fakat bunun istisnaları da vardır günümüzde yayımlamak icin yazan yazarlar da var.
– Okuyucuyla sohbet havasında olduğundan cümleler açık ve samimidir.
– Kimi devlet adamları, meşhur kişiler veya yazarların yazdığı günlükler ileri zaman icin kaynak niteliği taşır.
– Bu tarz yazılar ile oluşturulan roman ve hikaye türünde eserler vardır.
– Bu tür de o gün ile alakalı şeyler yazılır yani belli bir tarihî vardır, işte bu yönüyle anı türünden ayrılır çünkü anı türünde geçmiş bir zamanda yaşanmış bir olayı daha sonra da anlatabilir.
– Yazılan anı da konu olacak olay veya durunun anımsamaya değeri olması lafzim yani o konunun okuyucuyu çekebilecek kapasitede olması gerek.
– Burada dil çok önemlidir; sanatlı bir dil olmalıdır ve üslup samimidir.
– Bu tarz yazılar geçmiş bir olayın anlatılmasına rağmen bir kaynak niteliği taşımaz çünkü yazan kişi bunu taraflı bir şekilde anlatmıştır.
– Bir kişinin hayatının anlatıldığı yazılardır.
– Bu türde yazacak kişinin tanınır bir kişi olması ile doğru orantılı olarak okunmasını da etkiler.
– Yazıyı yazacak kişi yazıda anlatacağı kişinin hayatı hakkında ön araştırma yapmalı ve onun hakkında kaynaklar edinmelidir.
– Biyografi nesnel bir türdür, bu yüzden yazar kendi görüşünü katmamalı.
– Dili oldukça açık ve sadedir.
– Bu türden yazılan eserlerin birleşmesiyle roman oluşturulabilir.
– Bu tür yazılarda kronolojik sıra önemlidir.
– Biyografiden farklı olarak başka bir kimseyi değil, kendisinin hayatını anlatır.
– Bu yazılarda öznellik vardır.
– Bu türde yazılmış romanlar da vardır.
-Yazar bir konuda kendi görüşünü, düşüncesini anlatır ve bunu yaparken sohbet havasında olur.
– Anlatım sohbet havasında geçtiğinden sıcak ve bir o kadar da samimi bir anlatım söz konusudur.
– Bir kanıtlama amacı olmayan, herhangi bir konuyu anlatan öznel yazılardır.
*Bir yazarın gezip gördüğü yerleri anlattığı yazı türüdür.
– Yazar tarafından gezilen yerlerin yazılması.
– Bu gezilen yerlerin daha çok coğrafyası, mimari yapıları, gelenek ve göreneklerine değinilir.
– Burada hem nesnellik hem de öznellik söz konusudur.
– Bu yazılar kaynak niteliği taşır.
*Yazarın istediği herhangi bir konuda, anlattıklarını kanıtlama amacı olmadan, kendi kendine konuşur gibi yazdığı yazılardır.
– Herhangi bir konuda yazılabilen ve kanıtlama ihtiyacı olmayan yazılardır.
– Yazar kendi kendisiyle konuşur gibidir yani üslup samimi ve içten bir şekildedir.
– Denemeyi yazacak kişi tanınan biri olmasına gerek yok, herkes tarafından yazılabilir.
– Okuyucunun belli bir konuda bilgilenmesi amacını güder.
– Dil açık ve anlaşılırdır aynı zamanda nesneldir.
– Bilimsel yazılar olduğundan alanında uzman olan kişiler tarafından yazılmalıdır.
– Anlatım bakımından geneldir ve aynı zamanda geniş zaman kullanılır.
– Güncel bir konu hakkında olan, kanıtlama amacı olmayan ve bu konuları çok da derine girmeden anlatan yazılardır.
– Konular genellikle şu şekildedir: Siyasi, kültürel, ekonomik, toplumsal konuları daha çok eleştirel yazılardır.
– Bu yazılar genellikle gazete ve dergiler de yayımlanır.
– Dil bakımından yalın ve açıktır, aynı zamanda samimi ve alaycı bir dil tercih edilir.
– Bu yazıyı yazacak kişiler yazacağı konuya hakim olmalıdır.
– Her olaydan ya da durumdan etkilenip araştırma yerinde gezmek, soruşturmak gibi yollarla anlatılır.
– Daha çok gazete ve dergiler için yazılır.
– Bu yazılar aynı zamanda gezi yazısı ve mülakata yardımcı niteliktedir.
– Bu yazı bir gün olmak zorunda değil birkaç gün sürebilir.
– Bu türde yazı yazacak kişi o konu hakkında bilgi sahibi olunmalı.
– Bu tür yazılar bir sanat eserinin güçlü ve zayıf taraflarını ele alarak bu eser hakkında bir bakış açısı oluşturulma çalışılır.
– Dil bakımından açık ve anlaşılırdır.
– Yazar bu eserleri o dönemin şartlarına uygun olarak yorumlamalı.