Konya Haber - Osmanlı'nın Sevakin Adası'ndaki faaliyetleri tarihi belgelerde
- "Evliya Çelebi de Sevakin'e uğramış"
Sevakin Adası'nın tarihi geçmişine ilişkin AA muhabirine bilgi veren tarihçi Prof. Dr. Osman Köse, Sevakin Adası'nın Yavuz Sultan Selim'in 1517'de Mısır'ı fethetmesinden kısa bir süre sonra Osmanlı yönetimine girdiğini belirtti.
Buradaki amacın, "inşa edilecek kale ile dönemin önemli sömürgeci devletlerinden olan Portekiz'in bölgede nüfuz kurmasını ve yayılmasını engellemek, bölgeden atmak, doğudan batıya doğru gelen ve Akdeniz'den batıya doğru ilerleyen ticaret yolarının güvenliğinin sağlamak" olduğunu dile getiren Köse, Kızıldeniz'de bir tehdit olarak ortaya çıkan Portekiz'e karşı Osmanlıların bu stratejik yolu Portekiz'e kapatmak için Sevakin'e konumundan dolayı ağırlık vermeye başladığını anlattı.
Kızıldeniz kenarında yer alan bu küçük liman şehrinin, Hindistan'dan ve Afrika içlerinden gelen tüccarlar için önemine dikkati çeken Köse, "Burası Yavuz Sultan Selim tarafından alındıysa da Osmanlıların buraya tam anlamıyla hakimiyetleri 16'ncı asrın sonlarına doğru Yemen ve Habeş eyaleti valilikleri görevlerinde bulunan Özdemiroğlu Osman Paşa dönemine rastlamaktadır. Osmanlılar, Kızıldeniz'in güvenliğini sağladıktan sonra Sevakin Adası hem tüccarların ve hem de hac farizası için gelenlerin yoğun bir uğrak yeri oldu." diye konuştu.
17'nci asrın ünlü seyyahı Evliya Çelebi'nin de Sevakin'e uğradığını belirten Köse, şu bilgileri verdi:
"Evliyanın anlatımlarına göre, bu tarihlerde adada çoğu kargir olmak üzere, hasır ve kamıştan fakat üzerleri toprak örtülü 260 hane vardır. Adanın taştan imar edilmiş tek camisi ise Vali Özdemiroğlu Osmanpaşa tarafından yapılmıştır. Bunun dışında 20 dükkan, birkaç mescit, değerli ticari malların depolandığı büyük mahzenler bulunmaktadır. Bir iskele şehri olmasından dolayı her şeyin ucuz ve bol olduğunu yazan Evliya Çelebi'ye göre şehirde han, hamam, imaret, medrese, bağ ve bahçe gibi şeyler yoktur."
Osmanlıların bölgeye yerleşmesinden sonra Sudan ve Mısır'da olduğu gibi Sevakin'in de huzurlu bir liman şehri vasfıyla asırlarca tüccarların ve ziyaretçilerin uğrak yeri olduğuna işaret eden Köse, 19'uncu yüzyılda Osmanlı devletinin askeri ve iktisadi olarak güç kaybetmesi ve çöküş sürecine girmesi ile Sevakin üzerindeki kontrolünün de tehlikeye girdiğini ve uzun asırlar devam eden huzurlu dönemlerin geride kaldığını belirtti.
Prof. Dr. Köse, Sevakin'in Mısır'da etkili bir güç olarak ortaya çıkması dolayısıyla Mehmet Ali Paşa'ya bırakıldığını fakat onun ölümüyle yönetimin Hicaz Valiliğine, Hidiv İsmail Paşa zamanında ise tekrar Mısır'a devredilerek, kaymakamlık statüsünde idari bir yapıya sahip olduğunu aktardı.
İngilizlerin Sudan, Mısır ve Kızıldeniz'e yönelik faaliyetlerinin Osmanlı yönetimini tedirgin ettiğini ve Rusya ile 1877-1878'deki savaşta büyük bir yenilgi yaşandığını da aktaran Köse, şöyle devam etti:
"Osmanlı Devleti'nin Mısır ve Sudan tarafında da Osmanlı hakimiyetini sarstı. Osmanlı devletinin yaşadığı sıkıntıları kendi siyasetleri için iyi değerlendiren İngiltere, 1878 yılında Kıbrıs ve 1882 yılında da Mısır İngilizlerin yönetimine geçince stratejik öneme sahip Sevakin Adası'nın kontrolü de İngilizlere geçmiş oldu. Ada, Lozan Antlaşması'nda resmen Mısır'a verildi. 1956'da Sudan Mısır'dan ayrılınca Sevakin de Sudan'a bırakıldı."
Prof. Dr. Köse, Kızıldeniz'de Nubya Sahili üzerinde bulunan Sevakin Adası'nın tarihin her döneminde "Afrika'ya açılan kapı" olarak bilindiğinin altını çizerek, Osmanlıların bu stratejik adayı, Hicaz ve Kızıldeniz'in korunması için önemli bir yer olarak gördüklerini vurguladı.