Yaşamı Uzatmak Mümkün mü?
uzun hayat, uzun yaşam, yaşamı uzatmak
Tıp bireyin yaşam süresini uzatmak için çalışıyor. Uzun yaşam önerileri için tıp adamlarının sağlam bilimsel kanıtları var mı?
Tıp bilimi uzun ve sağlıklı bir yaşam için çalışmaktadır. Bugüne kadar bilinenleri bilimsel bir süzgeçten geçirmekte ve hangi yaklaşımın daha uzun ve sağlıklı bir yaşama katkısının olduğunu bilimsel olarak araştırmaktadır
Hepimiz görüyoruz ki, uzun ve sağlıklı bir yaşam sürebilmek için, sadece hekimlerin değil, diyet uzmanlarının, spor hekimlerinin, halkımızın ve uzun yaşayan büyüklerimizin hatta toplumda hemen herkesin sihirli bir formülü var.
Ancak önemli olan bu formüllerin hangisinin bilimsel olarak doğru ve tüm topluma uygulanabilir olduğudur. Uzun yaşayanların tavsiyelerini tek tek okuduğunuzda uzun yaşayan insanların sayısı kadar uzun yaşamanın formülünün de olduğunu göreceksiniz. Yani, uzun yaşayan hiç kimse aynı reçeteden söz açmıyor. Belli ki herkese uyan genel bir reçete yok, ancak rahatlıkla her bir kişiye özgü özel bir reçetenin olduğu söylenebilir.
Genel olarak bakıldığında; insanları uzun ve sağlıklı yaşatmak için etkili olduğuna inanılan çok sayıda etmen vardır. Bunlar; bireyin kalıtımsal ve kalıtım üstü özellikleri, bugünkü hastalıkları, gelecekte olabilecek hastalıkları, riskleri, yaşam stili, mesleğinin getirdiği riskler, doğru egzersiz yapıp yapmadığı, dengeli beslenip beslenmediği, şişman ya da kilolu olup olmadığı, sosyal aktivitelere katılıp katılmadığı, sigara, alkol, uyuşturucu, kimyasal madde, UV ve radyoaktif ışımalara maruz kalıp kalmadığı, organik gıdalarla beslenip beslenmediği, sık antibiyotik kullanıp kullanmadığı, barsak florasını sağlıklı bir şekilde koruyup korumadığı gibi uzayan bir liste.
Ancak uzun ve sağlıklı bir yaşam için bu listedekilerin hepsi bilimsel olarak doğrulanmamıştır. Tıp bu verilerin hangisinin sağlıklı ve uzun bir yaşamı etkilediğini araştırmakta ve bunları çok uzun soluklu bilimsel çalışmalarla ölçüp kanıtlamaya çalışmaktadır.
Tıp bildiğiniz gibi, daima doğrulanmış bilimsel çalışmaların sonuçlarına göre hareket eder. Tahminlere göre hareket etmez. Hikayelere dayalı değil, ölçümlere ve kanıtlara dayalı verilerle konuşur.
Örneğin, hekim hastasına sağlıklı ve uzun yaşamak için sigara içmeyin derken, bunu, arkasındaki binlerce bilimsel çalışmaya dayanarak söyler. Güvenilir bilimsel çalışmalar göstermiştir ki, akciğer kanseri olanların %90’u sigara içen insanlardır.
Akciğer kanseri sigara endüstrisinin ortaya çıkmasına paralel olarak 50 yılda yaklaşık 200 misli artmıştır….vb
Bugün tıp bilimi, düşük kalori ile beslenmenin yaşam süresini uzatıp uzatmadığına dair sigaranın kansere neden olduğu kadar kesin bilgilere sahip değildir. Evet deneysel araştırmalar sırasında düşük kalori ile beslenen fareler daha uzun yaşamıştı!
Bu bulgu laboratuvar fareleri için neredeyse değişmez kesinlikteydi.
Ancak bunun insanlar için de doğru olduğunu söylemek o kadar da kolay değil. Sonuçta insanlar laboratuvar faresi değildir.
Özellikle Amerika Birleşik Devletleri Ulusal Yaşlanma Enstitüsünün (NIA) yaptığı bilimsel çalışmalarda, tek başına düşük kalori ile beslenmenin bize fareden daha çok benzeyen maymunların yaşamlarını uzatmadığını ortaya koymuştur. Amerika Birleşik Devletleri Ulusal Sağlık Enstitülerinden (NIH) birisi olan Yaşlanma Enstitüsünün (NIA) yaptığı ve 28 yıl süren bu çalışma, geçen hafta 29 Ağustos’da Nature dergisinde yayınlandı. Bu çalışmada, yaşam süreleri 27 yıl olan makak maymunları, kalori kısıtlaması uygulanan ve uygulanmayan olarak iki gruba ayrılarak incelenmiş ve her iki grubunda aynı sürelerde öldükleri gözlenmiş
Diğer bir deyişle; küçük ve orta yaştan itibaren kalori kısıtlaması uygulanan maymunlar, kalori kısıtlaması uygulanmayan maymunlardan daha uzun yaşamıyor. Ancak, daha sağlıklı yaşıyorlar. İstedikleri gibi beslenen ve kalori kısıtlaması uygulanmayan maymunların, küçük yaştan itibaren kalori kısıtlaması uygulanan maymunlara oranla yaşlılığın getirdiği Tip II diyabet, kalp damar hastalıkları ve kansere daha erken yaşlarda ve daha büyük sıklıkla tutuldukları izlenmiş.
Peki, yaşam stilinin bizlere uzun bir yaşam sunduğuna dair yeterli bilimsel kanıtlarımız var mı?
Yaşam stili ile uzun yaşama arasında sıkı bir ilişki olduğunu hepimiz günlük yaşamlarımızdan edindiğimiz deneyimlerle tahmin etsek dahi, bugünün tıp bilimi için bu yeterli ve geçerli bir veri olarak kabul edilmez. Epidemiyoloji adı verilen bir tıp bilimi, aşağıdaki çalışmada farklı yaşam biçimlerinin ne olduğunu belirlemiş, belirlediği bu kriterlerle yaşam sürelerini karşılaştırmış, ölçmüş ve bu verileri tüm insanlığa ilan ederek, genişletmek üzere geleceğe bırakmıştır.
D. Rizutto et al., “Lifestyle, social factors, and survival after age 75: population based study,” BMJ 2012;345:e5568 doi: 10.1136/bmj.e5568 (Published 30 August 2012)
İsveç Karolinska Enstitüsünün yaptığı bu ciddi çalışma, geçen hafta 30 Ağustos’da British Medical Journal dergisinde yayınlandı. Çok uzun yılları kapsayan bu çalışmada yarısı 90 yaşının üzerinde ölen 75 yaşının üzerindeki, 1661 kişi izlenmiş.
Aşağıdaki net doğrulara ulaşılmış.
1-Sigara içenler 1 yıl daha erken ölüyor.
2-Kadınlar ortalamadan 5 yıl daha uzun yaşıyor.
3-Düzenli olarak spor yapanlar, yüzenler ve yürüyüş yapanlar ortalamadan 2 yıl daha uzun yaşıyor.
4-Sosyal aktivite, uzun yaşamı etkileyen nerdeyse en kuvvetli etken olarak bulunmuş. Sürekli öğrenen, tartışan, yardımlaşan ve bir arada yaşayan insanların ortalamadan 5.4 yıl daha uzun yaşadığı tespit edilmiş.
Organik gıda ile beslenmeye ne demeli? Gerçekten bize vaat ettiği gibi, sağlıklı ve uzun bir yaşam sağlıyor mu?
Bu konuda yeterli bilimsel kanıtlarımız var mı?
Amerika Birleşik Devletleri, Kaliforniya, Stanford Üniversitesi, Sağlık Politikaları ve birinci basamak sağlık hizmetleri Merkezinin yaptığı bir çalışma geçen hafta 4 Eylül’de Annals of Internal Medicine dergisinde yayınlandı.
Crystal Smith-Spangler, 2012, September 4 issue of the Annals of Internal Medicine.
Bu çalışmada 1966 ilâ 2011 yılları arasında gıda maddeleri ile 223, insanlarla yapılan 17 bağımsız büyük araştırmanın sonuçları irdelemiş.
Amerika Birleşik Devletlerde yapılan anketlerde organik gıdaları tercih edenlerin, organik gıdaları daha besleyici buldukları ortaya çıkmış. Başlangıçta çalışma da bu fikrin etrafında gelişmiş.
Crystal Smith-Spangler’in yaptığı bu çalışmada, fosfor içeriği hariç, organik ve organik olmayan gıdaların vitamin ve besleyicilik özelliklerinin tıpatıp aynı olduğunu gösterilmiş. Organik gıdalarda neden fosforun daha yüksek olduğu bilinmemekle beraber, bu özelliği klinik açıdan önemsiz bulunmuş. Escherichia coli bulaşmaları gibi gıda zehirlenmelerine neden olan etmenler açısından organik ve organik olmayan gıdalar arasında da fark olmadığı, hatta bazı çalışmalarda organik gıdalarda bu gibi bulaşmaların % 5 daha fazla olduğu görülmüş.
Crystal Smith-Spangler, MEDLINE, EMBASE, CAB Direct, Agricola, TOXNET ve Cochrane Kütüphanesi olmak üzere 6 büyük veri tabanını kullanmış. Organik ve organik olmayan gıdaları, bakteriyel ve mantarlara bağlı toksinler, tarım ilaçları ve insanlara olabilecek zararlı etkileri bakımından incelemiş.
Bu incelemenin sonucunda;
1-Organik gıda yiyen bireyler, daha az tarım ilacına maruz kalmaktadır.
2-Antibiyotiğe dirençli bakteri sayısı azalmaktadır.
3-İki bağımsız çalışmada organik gıda ile beslenen çocukların idrarlarında daha az miktarlarda tarım ilacı saptanmış.
Ancak bütün bu bulgulara rağmen, organik gıda ile beslenmenin sağlıklı ve uzun bir yaşama nasıl bir katkısının olduğu henüz netlik kazanmamıştır. Belli ki bunun için uzun yıllar gereklidir. Ancak, bu çalışmanın da gösterdiği gibi; antibiyotik içeren yumurta ve etler, yaşamı tehdit eden, antibiyotiklere-dirençli bakterilerin çoğalmasına neden olmaktadır.
Bu çok açık ve net olarak gösterilmiştir.
Son olarak eklemek istediğim, uzun yaşama, şişmanlık ve beynimizin bilişsel kapasitesi ile ilgili. İnsan sadece uzun yaşamak istemiyor, o uzun yıllar ile birlikte beyin ve bilincinin de sağlıklı olmasını istiyor. Onun bu bilinçli yaşamını tehdit eden en büyük unsurlardan biri şişmanlık. Şişmanlık; hafıza, muhakeme ve sözlü ifadelerimizin netliği gibi, bizi biz yapan bilişsel fonksiyonlarımızı ciddi olarak kötü etkilemektedir. Medscape’de bu hafta çıkan bir yazı Dr. Singh-Manoux’unun 21 Ağustos tarihinde Nöroloji dergisinde yayınladığı araştırmasının analizi idi. Beni çok etkileyen bu çalışmaya göre; şişman bir insanlar metabolik olarak sağlıklı olsalar bile, yaşlanma ile beraber bu bilişsel fonksiyonlarını hızla kaybediyorlardı. Bu araştırmanın daha önceki çalışmalardan farkı, metabolik olarak normal olan obez hastaların bilişsel fonksiyonlarındaki bozulma ile, metabolik olarak normal olmayan obezlerin bilişsel fonksiyonlarındaki bozulmanın aynı hızla seyrettiği idi. Yani buradaki mesele şişmanlıktı.