Ho Ho, Ho Chi Minh | Toplumsol
by Doğan Alpaslan Demir - 2 Eylül 2017
Bugün 2 Eylül, Ho Chi Minh’in ölüm yıldönümü. 1980 yılı öncesinde üniversite öğrencisi olanlar kantinlerde, amfilerde, forumlarda, alanlarda “Ho Ho, Ho Chi Minh, iki üç, daha fazla Vietnam” sloganını hatırlamış, muhtemelen şimdi de mırıldanmaya başlamışlardır. Ölümünden 48 yıl sonra, ülkemizde unutulmaya terk ettiğimiz, onun pek az tanınan şair yanını da tanıtarak Ho Chi Minh’i anmayı, hatırlatmayı görev saydım. İlginizi çekiyorsa buyurun, başlıyoruz.
19 Mayıs 1890’da Fransız egemenliği altındaki Vietnam’da doğar Ho Chi Minh, asıl adı Nguyan That Thanh’dır. Öğrencilik yıllarında Fransız sömürgeciliğine karşı eylemlere katılmıştır. Enerjisi ve hayalleri Vietnam’a sığmayan genç Ho Chi Minh 20 yaşına geldiğinde bir şilepte aşçı yamağı olarak iş bularak ülkesinden ayrılır. 1910 yılında ayrıldığı ülkesine 30 yıl sonra geri dönebilecektir.
Yıllar içinde Fransa’ya yerleşir Ho Chi Minh, sosyalizm düşüncesi ile orada tanışır. Gazetelere yazılar yazmaya başlar, çevresindeki gençleri örgütler, 1920 yılında Fransız Komünist Partisi’nin kurucuları arasında yer alır. Sürgündeki Vietnamlı gençlerle Çinhindi Komünist Partisi’ni kurar. Eylemlerinden rahatsız olan Fransız hükümetinin girişimiyle gıyabında ölüm cezasına çarptırılır.
1 Eylül 1939 tarihinde Hitler’in yönetimindeki Nazi Almanya’sı Polonya’ya saldırır. Milyonlarca insanın yoksulluk, acı ve ölümle tanışacağı 2. Dünya Savaşı başlamıştır. Almanya’nın yanında yer alan Japonya 1940 yılında Fransız sömürgesi olan Vietnam’ı işgal eder. Vietnam’dan ayrılışından 30 yıl sonra, gizlice ve takma bir adla ülkesine geri döner Ho Chi Minh.
Uzun yıllar içinde kazandığı ve geliştirdiği becerileri onu kısa zaman içinde Japon işgalcilere karşı bir direniş lideri yapar. Kendisine Ho Chi Minh adı bu dönemde verilmiştir. Bu isim Vietnam dilinde “Işığa kavuşturan” anlamına gelir. Japon işgaline karşı örgütlediği gerilla savaşının lideri olarak destek bulmak amacıyla Çin’e geçer. Nedir, Çan Kay Şek’in emriyle Çin’de tutuklanır. Tutuklandığı günü şu dizelerle şiire döker Ho Chi Minh:
“Kollarımı ve ayaklarımı sıkıca bağladılarsa da
Dağlardaki kuşların şarkılarını duyarım
Ve orman doludur bahar çiçeklerinin kokularıyla
Kim engelleyebilir bunlardan özgürce hoşlanmamı
Onlardır azaltan bu uzun yolculuğun yalnızlığını
Felaket olgunlaştırdı beni
Ve aklımı çeliğe dönüştürdü”
Ho Chi Minh’in ilk yazdığı şiir değildir bu satırlar, sonuncusu da olmayacaktır. İki yıla yakın tutukluluk süresince 115 şiir yazar, şiirleri yedinci yüzyılda yaratılmış Tang üslubuyla ve klasik Çince ile yazılmıştır.
“Sarp dağlara ve yüksek doruklara tırmanmış biri olarak
Düzlüklerde daha büyük tehlikelerle karşılaşacağımı nereden bilebilirdim?
Dağlarda, kaplanlarla karşılaştım ve sıyrıksız kurtuldum
Düzlüklerde, insanlara rastladım ve hapse atıldım”
Vietnamlı araştırmacı Fan Nuan onun cezaevi günlerini şöyle anlatır bir yazısında:
“… şafaktan önce yıldızlar sönmeden, iki eli bağlı, iki gardiyanın taşıdığı domuzun arkasında yola çıkarılırdı. Gece kuşlar yuvaya döndüğünde, bir çöp deposunun yanındaki idareten kullanılan hapishanede kafese konduğunda, geceyi bir bok çukurunda geçirmediği için mutlu olurdu… O zamanlar Çin hapishaneleri, yoksulluk, pislik, çürümüşlük, hastalıkla birlikte kumarbazların, tahtakurularının, afyon tiryakilerinin, pirelerin, frengililerin doluştuğu iğrenç yerlerdi…”
Cezaevinde yaşadığı koşulları anlattığı bir şiir, insanların neden özgürlükleri için mücadele etmesi gerektiğinin görkemli bir anlatımıdır.
“Yürüdüğümüz yolda, domuz taşıyor gardiyanlar
Domuzların yolculuğu gardiyan sırtında, insanlar sürüklenirken
Doğal özgürlüğünden vazgeçmek zorunda kaldı mı bir kez insan
Değeri daha da düşük oluyor domuzdan”
Cezaevinden çıktığı günün duygularını da şiire dökmüştür Ho Chi Minh. Zindanlar onun yaşama arzusunu, umutlarını, hayallerini çalamamıştır.
“Hapishaneden çıkanlar ülkeyi yeniden kurabilir
Talihsizlik insanın sadakatinin sınavıdır
Adaletsizliğe karşı çıkanlardır dürüst insanlar
Hapishane kapıları açılır, gerçek ejderha dışarı çıkar”
Cezaevinden çıktıktan sonra Japon işgaline karşı gerilla savaşını sürdürür Ho Chi Minh, direniş güçleri tek tek önemli kentleri geri almaya başlar. II. Dünya Savaşı’nın bitmesi ve Japonya’nın atom bombaları ile teslim olması üzerine Ho Chi Minh 2 Eylül 1945 tarihinde, beş yüz bin kişilik bir kalabalığın karşısında bağımsız Vietnam Demokratik Cumhuriyeti’nin kurulduğunu ilan eder. Artık bağımsız Vietnam Devleti’nin başındadır Ho Chi Minh.
“Emperyalizm kâğıttan kaplandır” ama kötücüllüğünün ve çevirdiği “numaraların” da sonu yoktur. Kendisini 2. Dünya Savaşı’nın galipleri arasında sayan İngiltere, Japonları silahsızlandırma bahanesiyle, Vietnam’ın güneyini işgal eder ve yeniden Fransız egemenliği başlatılmak istenir. Bu kez Fransızlara karşı savaşır Ho Chi Minh, sekiz yıl sonra 1954 yılında Fransa yenilir ve geri çekilir. Nedir, bu kez de ülke emperyalistlerin bin türlü oyunuyla Güney ve Kuzey olarak ikiye bölünmüştür. Güney Vietnam ABD’nin siyasi ve iktisadi egemenliği altına girer. Güney ve Kuzey Vietnam arasında iç savaş başlar, savaş sürerken 1963 yılında ABD Vietnam’a asker çıkarır. 12 yıl süren, milyonlarca sivil ve askerin öldüğü Vietnam Savaşı 1975 yılında ABD’nin kesin bir yenilgisiyle sona erer. Ancak Ho Chi Minh savaşı kazandıklarını göremeden 2 Eylül 1969 yılında ölür. Başkent Saygon’un adı Ho Chi Minh şehri olarak değiştirilir. Vietnamlılar Ho Chi Minh’e duydukları sevgi ve saygı nedeniyle onu Ho Amca adıyla kalplerine gömerler.
Ho Chi Minh Anıt Mezarı. Fotoğraf: Ali Tekeli
Vietnam bağımsızlık hareketinin lideri ve Vietnam Demokratik Cumhuriyeti’nin ilk başkanıdır Ho Chi Minh, nedir, onun şair kimliği unutulmamalıdır. Cezaevinde yazdığı “Hapishane Defteri” adlı şiir kitabıyla Vietnam edebiyatının önemli temsilcileri arasında sayılmaktadır. AYIŞIĞI başlıklı şiiriyle bitiriyorum yazımı, geleceğe olan umutlarımızı ışığıyla aydınlatmayı sürdürüyor Ho amca.
“Zindanda ne çiçek var ne de şarap
Ne yapar insan böyle nefisken gece?
Pencereye gider, ayışığına bakarım
Bakar ay parmaklıklar arasından şaire.”
1- Bilal Değirmenci, Vietnam, Gezgin Dergisi, Şubat 2010, 36. Sayı.
2- Ataol Behramoğlu- Özdemir İnce, Dünya Şiir Antolojisi, Cilt 2, Pozitif Yayınları, 2008.
3- Hayrettin Filiz, Devlet Yöneten Sanat Adamları, Ege Telgraf Gazetesi, 1 Ekim 2016.
Çinhindi Komünist Partisi
Fransa Komünist Partisi
Bilal Meşe'ye Saldırmıştı: “Çalsın Davullar, Sazlar! Arda Turan, Milli Takım’ı Affetmiş!” - Nilay Yılmaz