Köşe Yazıları Burak Küntay Resmi Web Sitesi
Yaklaşık bir haftadır Washington D.C. de Bahçeşehir Üniversitesi Amerikan Araştırmaları Merkezi olarak önümüzdeki seçimleri izlemek için bulunuyoruz. Daha evvelki yazılarımda da farklı şekilde ifade ettiğim gibi Trump'ın yükselişi her uzmanı şaşırtan ama irdelendiğinde ardında birden çok faktör barındıran bir süreçti. Asıl soru Trump'ın ön seçim sonrası Clinton'a karşı aynı ivmeyi sürdürüp sürdüremeyeceği idi.
ORTADOĞU’YA DIŞ MÜDAHALELER
Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra Ortadoğu’ya yönelik ilk şekillendirme çalışmaları Sykes-Picot, Balfour Deklarasyonu ve McMahon Antlaşmaları ile başlayan süreçti. Osmanlı İmparatorluğu’na karşı yapılan bu müdahale ardından güçlü tek bir Arap devleti olmaması için gösterilen ikinci çaba neticesinde hep kullandığımız tabiriyle adeta harita üzerinde elle çizilmiş ve suni olarak yaratılmış sınırlarla var olan bir Ortadoğu gördük.
Geçtiğimiz haftalarda başlayan Musul Operasyonu, Türkiye ve dünya gündeminde kendine önemli bir yer edindi. ABD’nin ve koalisyon güçlerinin, peşmergeyi ve merkezi Irak hükümeti ile ona bağlı Şii güçlerini desteklemesiyle başlayan Musul operasyonunun nasıl gelişeceği ve ileride nasıl şekilleneceği akla birçok soru getiriyor. Daha evvel de ifade ettiğim gibi gerek ABD seçimlerinin mevcut sürece yansıması, gerekse oluşan uluslararası konjonktür bu sürecin altyapısını hazırladı.
ABD SEÇİMLERİ’NİN MUSUL OPERASYONU’NA ETKİSİ
Musul operasyonu başladığından beri olaylara gerek bölgesel gerekse uluslararası seviyede sebep arayıp olayların gidiş istikametini de ona göre değerlendirmeye çalışıyoruz. Nitekim olayların gelişimini küresel perspektiften yoksun değerlendirmek mümkün değil. Ancak bu aşamada Amerika’nın Musul operasyonuna sadece uluslararası politika ve çıkarlar açısından değil, aynı zamanda yaklaşan ABD Başkanlık seçimlerine olan etkisi bağlamında baktığımızda ortaya daha net bir resim çıkıyor.
CLINTON MI, TRUMP MI TÜRKİYE İÇİN İYİ ?
ABD seçimlerinde git gide sona doğru yaklaşılıyor. Geçen akşam yapılan ikinci tartışmada gerek seviyenin iyice düşmesi gerekse Trump’ın gerekli ivmeyi yakalayamaması Hillary Clinton’ı ciddi anlamda öne çıkarmaya başladı. Bütün bunlar bir yana, Türkiye tarafından bakıldığında birçok ülkede yapılan değerlendirmeler gibi bizde de hangi Başkan adayı bizim açımızdan iyi olur tartışmaları hız kazandı.
SOĞUK SAVAŞ MI, ÜÇÜNCÜ DÜNYA SAVAŞI MI?
ABD ile Rusya uzun müddet önce vardıkları anlaşma gereği nükleer silah kapasitelerini azaltma doğrultusunda ilerliyorlardı. 2000 yılında yapılan karşılıklı anlaşmanın gereği olarak ilerleyen bu süreç, dünyanın geleceği ve nükleer silahsızlanma açısından da önemli bir hadiseydi. ABD, Rusya’nın talebi doğrultusunda, Rusya’nın bu süreçten alacağı ekonomik zararları kompanse etmek için ek bir gelir fonu bile oluşturmuştu.
BAŞKAN OLMAK İÇİN DÖRT ŞART
Son yazımda Trump’ın nasıl beklenmedik şekilde ön seçimlerden çıktığını ve Clinton ile arasındaki farkı nasıl dengelediğini anlatmaya gayret etmiştim. Şimdi, asıl mevzu önümüzdeki son bir ayı belirleyecek parametreler. Trump, şu ana dek tamamen hamaset, Clinton ve Obama’ya saldırı ve popülist vaatlerle bu noktaya geldi. Bu saatten sonra Trump’ın başkan olması için çok önemli birkaç faktör var.
TRUMP’IN YÜKSELİŞİ DEVAM EDER Mİ?
ABD seçimlerine az kala iki aday arasındaki yarış şiddetleniyor. Bu yarış aslında şu ana kadarki birçok seçimden daha farklı. Amerika’da ve dünyada ABD politikasını takip eden ben dahil birçok uzman Trump’ın bırakın Cumhuriyetçi Parti adayı olması, Süper Salı’yı geçmesini bile beklemiyordu. Çünkü bildiğimiz Amerikan devlet sistemi ve politikasına Trump’ın başkan adaylığı uymuyordu. Cumhuriyetçi Parti için ise böyle bir adayı desteklemek büyük bir hata olurdu. Neden mi?
HER ŞEYİ DEVLETTEN BEKLEMEK OLMAZ
Türkiye’de geçtiğimiz haftanın gündemi Moody’s’in verdiği ve geçmiş döneme göre düşürdüğü kredi notu ile yoğunlaştı. Öncelikle şunu söyleyelim, Moody’s ve onun gibi birçok bağımsız kredilendirme kuruluşları dönemsel olarak, ülkelerdeki siyasi ve ekonomik konuları da ele almak suretiyle ülkelere kredi notları belirler. Bu notlar; farklı şekillerde derecelendirilip ülkelere dış yatırımcıların yatırım yapması hususunda o ülkelerin siyasi ve ekonomik ortamı konusunda yardımcı olur.
Bir BM Genel Kurulunda Yine New York’tayız
New York bu hafta önemli bir gündeme sahip. Yine Birleşmiş Milletler Toplantısı vesilesi ile dünya liderleri ve ülke temsilcileri New York’ta toplandı. Tabii ki, New York’a geldiğimiz günlerde bizler için belli iki temel gündem maddesi vardı. Bunlardan ilki BM toplantılarında, ABD ile Rusya’nın Suriye konusunda anlaşmasına doğru giden süreç içerisinde mutabakatı ikincisi ise daha evvelden de belirtildiği gibi göçmen meselesine dair yapılacak görüşmeler. Tansiyonu düşük geçmesi beklenen Birleşmiş Milletler toplantısından hemen önce yaşanan olaylar bütün dengeleri sil baştan değiştirdi.
Cerablus Operasyonu Işığında Suriye Meselesi Ekseni
Cerablus, Mare, Rakka, PYD/YPG, ÖSO (Özgür Suriye Ordusu), SDG (Suriye Demokratik Güçleri), Afrin, muhalifler... Bu sözler bilhassa Türkiye’nin başlattığı sınır ötesi operasyonla birlikte hemen her gün gazete ve televizyonlarda karşılaştığımız isimler olmaya başladı.
Türkiye-Rusya Yakınlaşmasının Suriye Meselesi Üzerindeki Etkileri
Türkiye-Rusya ilişkilerindeki son dönem gelişmeler, Türk siyasi tarihinde birçok kez tekrar tekrar benzer şekillerde gündeme gelmiştir. Türk siyasi tarihinde defalarca gündeme gelen bu hadisenin ne bugün ne de daha evvel; bir günde ya da bir hadiseyle ortaya çıkabileceğine inanan birisi değilim. Türk-Rus ilişkileri çok ciddi bir boyutta Osmanlı İmparatorluğu’ndan, 15. yüzyıldan günümüze kadar uzanan temellere dayanır. Nasıl 2015 senesine bir günde gelinmediyse ve bir hadiseyle iki ülke arasındaki ilişkiler harmanlanmadıysa, Kasım 2015’te yaşanan ve neredeyse tarihin Türk-Rus ilişkileri bağlamında en gergin hadisesine sebebiyet veren ve ilişkileri neredeyse bir sene boyunca donma noktasına getiren bu hadiseyle de bitmemiştir.
Türk-Amerikan ilişkilerinin geçmişine şöyle bir baktığımız zaman 1950’lerden itibaren gerginlikler ve sorunlarla dolu olduğunu görürüz. Soğuk Savaş döneminin henüz başlarında Türkiye’nin NATO’ya alınma süreci ardından Küba Misil Krizi, Johnson mektubu, Büyükelçi Komer olayı, Haşhaş krizi ve Kıbrıs çıkarması Soğuk Savaş döneminde Türk-Amerikan ilişkilerini had safhada gerginleştiren olaylar oldu.
Darbe teşebbüsü olduğu günden bu güne kadar her gün yeni bir haberle, yeni gelişmelerle ve bu işin boyutlarını gözler önüne seren bilgilerle karşılaşıyoruz.
Görevden almalar, uzaklaştırmalar, gözaltına almalar hızla devam ediyor. Bunlar şüphesiz devleti zafiyete uğratmak isteyen ve bugün bu işin müsebbibi olan kimselerin cezalandırılması için olmazsa olmazlar. Ama bundan sonraki nesiller için bu hadiseyi ve bırakın buna benzer kalkışmaları; düşünceleri bile ortadan kaldırmak istiyorsak geçmişten itibaren yaptığımız bazı hatalarla yüzleşmek zorundayız.
Türk Dış Politikasındaki Değişimin Temel Sebepleri
Türk Dış Politikasındaki Değişimin Temel Sebepleri 24.07.2016
Türk dış politikasındaki değişimin, ulusal çıkarların küresel konjonktüre ayak uydurmasıyla alakalı olduğu gerçeği gündemimizde kalmaya devam ediyor. Ama her konuda olduğu gibi Türkiye’nin son dönemlerdeki politikalarında yapıcı bir noktaya kayma isteğinin bir katalizörü olduğu gerçeğini unutmamak lazım. Bazen bir, bazen birden fazla...
Sene 2016, Kafa 1960
Sene 2016, Kafa 1960 19.07.2016
Yıllar yılı darbeleri, başta darbelerle bizzat muhatap olmuş ailemden ve büyüklerimizden dinledim. Rahmetli dedem İsmail Küntay, 1960 darbesi sırasında Emniyet Müdürü olarak görev yapmaktaydı. Darbenin ilk tutuklananlarından olup Yassı Ada’ya götürüldü. Yassı Ada’da herkes gibi zulme uğradı.
Türk Dış Politikasındaki Değişim
Türk Dış Politikasındaki Değişim 16.07.2016
Türk dış politikasındaki son 10 seneyi hatırlayalım. İran’la aramızda yaşanan gerginliklere bakıldığı zaman, İran’ın nükleer kriz esnasında Brezilya Başkanı Lula’da dahil olmak üzere Türkiye’nin aldığı ortak inisiyatifle ilişkiler ısınmıştı. Daha sonraki günlerde daha da iyi noktaya gelen ilişkiler iki ülke liderlerinin yaptığı karşılıklı ziyaretlerle çok olumlu bir hal aldı. Ancak, Arap Baharı sonrasında iki ülkenin ulusal çıkarlarının tezat duruma gelmesi ilişkileri çok ciddi gerilimli bir hale getirmekle kalmadı belli aşamalarda kopma noktasına bile getirdi. Bugün ise durağan bir süreç yaşanıyor.
Türkiye Rusya İlişkilerinde Yeni Dönem
Başkanlığa Dair Yanlış Bildiklerimiz 21.06.2016
Geçtiğimiz hafta iktidar ve muhalefet partileri arasında başkanlık sistemiyle ilgili yaşanan tartışma siyasi gündemi hareketlendirdi. Bu tartışmanın boyutları ve içeriği öyle bir noktaya geldi ki Amerikan başkanlık sistemi Türkiye’ye adapte edilirse, Türkiye eyaletlere bölünecek gibi bir algı yaratıldı.
İnsan ister istemez Türkiye’nin istikbalini bu denli alakadar eden sistemsel bir mevzunun, bu kadar kesin hatlarla çizilmesine ve daha da vahimi bu hatların yanlış bilgiye dayanmasına üzülüyor.
Dar Bölge Seçim Sistemi 14.06.2016
Kuvvetler ayrılığı, denge denetim sistemi derken belki de başkanlık sisteminin en kilit noktalarından biri dar bölge seçim sistemidir. Düşünün ki, doğru uygulanan bir başkanlık sisteminde meclis ile devlet başkanını, diğer bir deyişle yürütme ile yasamayı birbirinden tamamen ayırdınız. Böyle bir durumda, meclis oluşumu yürütmeden ayrı bir şekilde hayata geçeceği için bu aşamada sağlanabilecek en önemli unsurlardan biri meclis temsilinin barajsız bir şekilde had safhaya çıkartılabilmesidir. Örneğin, bugün TBMM’de 4 partiye oy veren seçmen, bu partilere gerçekten fikirlerine en yakın parti olduğu için mi, yoksa fikirlerini yansıtan ve meclise girme ihtimali olan en yakın parti oldukları için mi oy veriyor?
Gerçeklerden Uzak Tasarı
Gerçeklerden Uzak Tasarı 06.06.2016
Yıllardır dünyanın farklı ülkelerinde sözde Ermeni tasarısı parlamentolarda gündeme taşınır. Artık bu durum, bir noktadan sonra komik, anlamsız ve saçma bir hal almaya başladı. Neden mi? İçi yalanlarla dolu, tarihi bir dayanağı olmayan, bir milletin geçmişini karalamak ve istikbaline leke sürmek için atılmış iftiralardan ibaret tasarılar tartışılmaya ve kabul görmeye başlandı.
ABD Başkanlık Sisteminde Denge Denetim
ABD Başkanlık Sisteminde Denge ve Denetim 27.05.2016
ABD başkanlık sisteminin olmazsa olmazlarından biri denge denetim sistemidir. Son yazımda denge denetim sistemine dair olmazsa olmazın aslında kuvvetler ayrılığı olduğunu söylemiştim. Kuvvetler ayrılığının eksik olduğu bir sistemde, kuvvetlerin iç içe geçtiği bir düzen içerisinde farklı erklerin birbirini denetlemesini beklemek ve verimli bir denge denetim sisteminin oluşmasını düşünmek zor olur.
Başkanlık Sistemi ve Kuvvetler Ayrılığı 19.05.2016
Geçtiğimiz haftaki yazımda başkanlık sistemini ve Türkiye’de uygulanabilirliğini farklı unsurlarıyla ele alacağımı belirtmiştim. Başkanlık sistemini mühim kılan ve Amerika Birleşik Devletleri’nde verimli bir şekilde yürümesini sağlayan en önemli özelliklerinden biri kuvvetler ayrılığı prensibidir. Bir devlet sisteminde üç temel erk olan yasama, yürütme ve yargının birbirinden tamamıyla ayrı olması ve bu erklerin doğru işleyebilmesi için kuvvetler ayrılığı ilkesi büyük önem taşımaktadır. Başkanlık sisteminin diğer bir önemli unsuru olan denge denetim sisteminin rahat işletilebilmesi için kuvvetler ayrılığı ilkesi çok önemlidir.
Suriye Mülteci Krizi ve AFAD
Girişimcilik Üçgeni 04.05.2016
YUMUŞAK GÜÇ: GİRİŞİMCİLİK 27.04.2016
New York Sonrası ABD Seçimleri
New York Sonrası ABD Seçimleri 22.04.2016
ABD ön seçimlerinde en kritik dönüm noktalarından biri olan New York seçimleri dün neticelendi. Birkaç gündür New York'ta iki partinin bazı yetkilileri ile görüşme ve seçimleri takip etme fırsatım oldu. Demokrat Parti'de, kendi evi olan New York'ta ön seçimleri kazanan Clinton'un zaferi sürpriz olmadı. Zaten kamuoyu yoklamalarında Sanders'ın önünde gitmekteydi. Clinton'un eski New York Senatörü olması bu zaferi zaten kendisi için kaçınılmaz kılıyordu.
Paul Ryan'ın Açıklamasının Ardındakiler
Paul Ryan’ın Açıklamasının Ardındakiler 14.04.2016
ABD temsilciler meclisi başkanı Paul Ryan, dün ABD başkanlığına aday olmayacağını herhangi bir şekilde aday gösterilmesi halinde de kabul etmeyeceğini açıkladı. Bu açıklamanın ardından doğal olarak akıllara; Paul Ryan isminin Cumhuriyetçi parti başkan adaylığı yarışında nereden çıktığını, sürecin hiç bir noktasında olmadan adaylık noktasına nasıl gelebildiği sorusu akıllarda belirdi.
Terörle Global Mücadele
Terörle Global Mücadele 07.04.2016
IŞİD’e yönelik operasyonlar geçtiğimiz haftalarda gittikçe hız kazandı. Gerek Rusya’nın Suriye ordusuna desteği, gerek Amerika Birleşik Devletleri’nin hava operasyonları ile Peşmergeler ve Irak ordusundan oluşan ortak kuvvetlere sağladığı destekler IŞİD’in önemli mevziler kaybetmesine sebep oldu. Suriye ve Irak’ta IŞİD’e karşı yapılan operasyonların başarılı olması IŞİD’i belli ölçüde geriye götürmüşse de bölgedeki IŞİD gerçeğini ortadan kaldırmaktan hala çok uzak bir noktadadır. Belki de akıllardaki en önemli soru bir gün IŞİD’in tamamen bölgede mağlubiyete uğratılıp ortadan kaldırılsa bile gerçek anlamda bitip bitmeyeceğidir.
İran Gözden Kaçmasın
ABD-KÜBA YAKINLAŞMASI 21.03.2016
ABD-Küba ilişkileri yıllar yılı dünya siyasetinde önemli bir yer tutmuştur. Soğuk Savaş döneminde iki ülkeyi savaş eşiğine getiren en büyük krizin 1962’deki Küba Füze Krizi olduğunu düşündüğümüzde aslında Küba ve ABD ilişkilerindeki gerginliğin bugün çok daha farklı bir noktada olduğunu görmek mümkün.
2010 yılından itibaren çok küçük ölçekle başlayan yakınlaşma süreci, 20 Mart 2016’da ABD Başkanı Barack Obama’nın ailesiyle birlikte Air Force One’la Havana’ya indiği an farklı bir noktaya geldi. 1928’de Başkan Calvin Coolidge’ın ziyaretinden bu yana ilk defa bir Amerikan başkanının Küba’ya ayak basması birçok kişinin aklında iki ülkenin yakınlaşması konusunda pozitif beklentiler oluşturdu. İlişkilerin bu kadar yıl aradan sonra tekrar normalleşmeye dönmesi ihtimali gerek Küba’da gerek Amerika’da olumlu tepkiler doğurdu.
“Peki, Obama neden bu yakınlaşmayı istedi?” sorusunun birkaç farklı cevabı var.
​​ RUS HAMLESİ 15.03.2016 Kimsenin beklemediği bir anda dünya politikası Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in “Askerlerimizi Suriye’dan çekiyoruz” sözüyle çalkalandı. Arap dünyasında sıcağı sıcağına gündeme gelen bir görüşe göre bu çekilme Rusya’nın Cenevre sürecine mütakip Esad’la ve İran’la arasının açıldığının bir göstergesi olarak yorumlanabilir. Resmi kaynaklardan hiçbir zaman tam anlamıyla doğrulanmasa da Rusya’nın Esad yönetiminden Suriye’nin geleceğine ilişkin bazı talepleri olduğu defalarca dillendirildi. Bu taleplerden başlıcası Cenevre sürecinde önemli bir noktaya gelen Rusya’nın Esad’tan herhangi bir ön koşul sunmadan masaya oturmasını istemesi. devamı için tıklayınız.
SURİYE KİLİDİ 08.03.2016
Yıllardır IŞİD meselesi ve Suriye’nin içinde bulunduğu durum dünya ve Ortadoğu gündeminin en önemli maddelerinden birini oluşturmaktadır. Tüm dünyanın tepkisini çeken, ülkelerde iktidarları ve muhalefetleri IŞİD konusunda ortak tavır almaya sevk eden, birbiriyle aynı masaya oturamayan birçok ülkeyi müttefikliğe iten IŞİD, artık bir terör örgütü veya Ortadoğu’da marjinal bir oluşum olmanın ötesinde dünya sistemini kitleyen bir unsur haline geldi. ABD, Rusya, Avrupa ülkeleri, Türkiye, İran, Körfez ülkeleri ve daha birçok Ortadoğu ülkesi IŞİD’in ortadan kalkmasını istiyor. O halde, IŞİD bunca yıldır dünyanın gözü önünde zulmüne devam ederken neden bütün dünyanın hem fikir olduğu bu konu çözüme ulaşmıyor?
Son dönemde akıllardaki en önemli soru, IŞİD ile mücadelenin ne şekilde, kimler tarafından, nasıl bir sistemle yürütüleceği Paris’te ve Suudi Arabistan’da yapılan toplantılar, NATO Zirvesi, BM Güvenlik Konseyi derken her toplantının öncesinde ve sonrasında yeni sistem ve koalisyon kararları ortaya atılmakta ve bunlar üzerine görüşler bildirilmektedir. Fakat netice itibariyle hiçbir gelişme ya da farklılaşma olmamıştır. Doğal olarak merak edilen husus, bu mücadelenin nasıl etkin bir şekilde hayata geçirilebileceği meselesidir.
4-5 Eylül tarihleri arasında Galler’de yapılan NATO zirvesi zamanlama ve değişen koşullar açısından en önemli zirvelerden biri oldu diyebiliriz. Belki alınan karar değil ama zirvenin anlamı ve dünyada yaşanan son gelişmelere bakıldığında, endeksli olduğu olaylar açısından bu dönem çok önemliydi. NATO, en yalın ve kısa tabiriyle; Varşova Paktı karşısında kurulmuş bir askeri güvenlik örgütüdür. Doğal olarak Soğuk Savaş parametreleriyle kurulmuş bir örgüt için Varşova Paktı’nın ortadan kalkması, Soğuk Savaş ve karşısındaki Sovyet tehdidinin bitmesi ile beraber NATO şimdi ne yapacak ve geleceği ne olacak sorusu uzun yıllardır soruluyor.
Kosova ve Avrupa’daki bazı inisiyatifleri ve son dönemdeki Libya müdahalesini bir kenara koyarsak yaklaşık 20 yıldır, NATO askeri anlamdaki etkisinden uzaklaşmaya başlamış ve bütçesini azaltma yoluna gitmiştir. Peki bu zirve ya da bu dönem NATO’nun sosyal bir kulüp havasından çıkıp tekrar dünyada güvenliği tesis edecek en önemli askeri kuruluş zırhına bürünmesine vesile olabilecek mi?