Yazı Tarihi: 05 Aralık 2018 Çarşamba 07:26
Herkese merhaba. Artık ben de Görünüm Gazetesi ailesinin bir ferdiyim. Uzun yıllardır okuduğum bir gazetenin taze köşe yazarı olarak ilkyazımı yazmanın heyecanı içerisindeyim.
Siz değerli okuyucularımızı her Çarşamba günü İş Hayatı ve Sosyal Güvenlik alanından bilgilendirerek soru ve sorunlarına cevap arayacağız.
Soru ve sorunlarınızı benimle paylaşarak içeriklerime yardım edebilir ve konu başlıklarını belirleyebilirsiniz. Bunun için mail adresimden bana ulaşabilirsiniz.
Bu haftaki ilk konumuz son günlerde işveren ve özellikle işçi kesiminin merak ettiği konuların başında gelen “Kıdem Tazminat Fonu”
Cumhurbaşkanlığı tarafından açıklanan 2019 Programında “Kıdem Tazminatı” sisteminin değişeceği göze çarptı. Program kapsamında kurulacak olan fona işçilerin tazminatları işveren tarafından yatırılacak. Peki, bu fon nasıl işleyecek. Kıdem tazminatının fona dönüşmesi ne anlama geliyor. Bu fon çalışanların lehine mi aleyhine mi olacak.
Kıdem tazminatı, birçok işçinin en fazla merak ettiği konulardan birisidir. Bir şekilde işten ayrılma durumunda işçinin işverenden kıdem tazminatı alıp alamayacağı ya da hangi şartlarda alabileceği konusu, sürekli gündemi meşgul ediyor.
Halen geçerli olan 1475 sayılı İş Kanunu’nun 14’üncü maddesine göre, 4857 sayılı İş Kanunu gereğince çalışanlar 7 şartta işverenlerinden kıdem tazminatı alabiliyorlar. Bunlar;
İşçi haklı bir sebeple işi bırakırsa,
Erkek çalışanlar askerlik için işi bırakırsa,
Emekli olmak amacıyla işçi işi bırakırsa,
Emeklilikte yıl ve prim şartlarını tamamlayıp, tamamlaması gereken yaşı çalışmadan beklemek isteyen işçi işi bırakırsa,
Kadın işçinin evlendikten sonraki bir yıl içinde işi bırakırsa,
İşçinin ölmesi, hallerinde her çalışma yılına bir aylık brüt ücretleri tutarında kıdem tazminatı ödenir.
Eğer gündemde olan ve üzerinde konuşulan Kıdem Tazminat Fonu gelirse çalışanlar fonda biriken parasını sadece;
Ölürse kanuni mirasçıları
Ev veya araba alırsa adına fona yatan paranın yüzde 50’sini almaya hak kazanacak.
Mevcut kıdem tazminatı sistemi, primli fon sistemine dönüşürse; fona yatırılacak prim oranı yüzde 8,33 olacak. Yani işçinin brüt maaşının yüzde 8,33’ü işveren tarafından çalışanlar adına fona yatırılacak. Mevcut sistemde çalışanlar bir yıllık çalışma karşılığı 30 günlük brüt ücret tutarında kıdem tazminatı alabiliyor.
Halen geçerli olan kanunlara göre kıdem tazminatı ödenirken 30 günlük ücreti (yüzde 8,33 oranında) bulunurken, işveren tarafı bunun kendileri için yük getireceği belirterek fona yatırılacak prim oranının yüzde 4 veya 5 gibi olması yönünde hükümete baskı uyguluyor.
Bu durumda yıl başına 30 günlük değil 15 veya 18 günlük ücret tutarında kıdem alınabileceği gibi şimdiki uygulamada geriye doğru bir yıl içinde işçiye ödenen her türlü maddi menfaatler dikkate alınmaktadır. Yani, servis, yemek gibi para ve para ile ölçülebilen her türlü ödemeler kıdem tazminatı ödemesinde dikkate alınıyor ama fon gelirse bu iş bitecek. Sadece işçinin brüt ücretine göre fona prim ödeneceğinden işçilerin kıdem tazminatına esas ücretleri düşecek.
Tabii bir de işveren vergi ve SGK prim borçlarını yatıramazken her ay bu fona prim nasıl yatıracak. Yatırmazsa ne olacak. Bu soruların cevabı düşündürücü.
GEÇMİŞ HAKLAR NE OLACAK?
Kıdem Tazminatı Fonu gelirse geçmiş haklar ne olacak. Diğer bir merak edilen konu da bu.
Yeni sisteme girmeme diye bir şansımız olmayacak. Eski haklar fona mı devredilecek yoksa eski haklar fona aktarılmayıp yeni dönem ile birlikte fona mı geçeceğiz. Şu an için bu belli değil. Ama biz iki başlığı da değerlendirelim.
Eski haklar fona devredilirse, işçi ile işveren oturup anlaşarak o güne kadar hak etmiş olduğu kıdem tazminat tutarını fona aktarmayı seçebilir. Tabii burada pazarlıklar devreye girebilir.
Mesela, 15 yıldan beri işverenin yanında çalışan ve aylık brüt ücreti 3000 lira olan işçinin kıdem alacağı 45 bin lira olduğu halde işveren bu tutar çok ben senin için 30 bin lira fona aktarım diyebilir. Burada fona aktarılacak paranın ne kadar olacağına işveren ile işçi oturup karar verecek. Tabii burada zarar gören yine çalışan olacak. Bu tercih edildiğinde, işveren o tarihe kadar işçinin kıdem tazminatı rakamını, çalışan adına fondaki hesabına aktaracak ve fona aktarılacak prim ödemeleri o tarihten sonra başlayacak.
Eski haklar fona aktarılmayıp yeni dönem ile fona geçiş sistemi gelirse işveren çalışanların geçmiş haklarını fona aktarmayacak ama yeni dönem için fona çalışan adına belirlenecek oranda kıdem tazminatı primi ödemeye başlayacak. İleride çalışan işini kıdem tazminatına hak kazanacak şekilde kaybederse geçmiş dönem için alacaklarını eski sistem üzerinden işverenden alacak, yeni fon sistemi döneminin parasını ise şartlar oluştuğunda fondan çekecek.
Mesela, bugün için 5 yıllık kıdem tazminatı alacağınız varsa ve 3 yıl sonra işten kıdeminizi alacak şekilde ayrılırsanız, 5 yıllık dönemin kıdem tazminatını işverenden tahsil edeceksiniz, 3 yıllık fon döneminin parasını ise fonun şartları oluştuğundan sonra alacaksınız.
Son olarak, bu fon ne zaman hayatımıza girer sorusuna cevap; 31 Mart 2019 sonrası!