İşletme Yönetimi-1 DERS NOTLARI METİN ARSLAN - PDF
Download "İşletme Yönetimi-1 DERS NOTLARI METİN ARSLAN"
1 İşletme Yönetimi-1 DERS NOTLARI METİN ARSLAN HARRAN ÜNİVERSİTESİ BİRECİK MESLEK YÜKSEKOKULU 20122 İşletme Yönetimi-1 Önsöz Metin Arslan ÖNSÖZ İşletmecilik eğitimi günümüzde çok yaygınlaşan bir konu haline gelmiştir. Serbest piyasa şartlarında işletmelerin kuruluş, işleyiş ve büyümeleriyle varlıklarını sürdürmeleri ancak konunun uzmanları tarafından kurulup ve işletilmesine bağlı bir alan olmuştur. Günümüz öğrenim kurumlarında işletme ile ilgili dersler; genel işletme, işletmecilik bilgileri ve işletme yönetimi gibi çok değişik isimler altında verilmektedir. Bu kitabın temel amaç ve hedefleri, öğrencilere ve iş hayatında olan kişiler ile bu konuda bilgi sahibi olmak isteyenlere gelişen ve küreselleşen dünyada modern işletmeciliğin temel kural ve ilkelerini teorik ve uygulamalı olarak ülke ve dünya şartlarına uygun şekilde vermektir. Yine bu kitap ile öğrencilere ve okuyuculara analitik bakış açısı kazandırılarak, kıt kaynakların en verimli şekilde kullanılması yolları gösterilmektedir. İşletmelerin, dolayısıyla ülke ekonomisinin iyi yönetilmesine katkı sağlamak, işletmelerin yerine getirdiği işlevleri, iç ve dış çevresinin tanınması, analiz yapabilme, sorunlara çözümler üretmede ve sağlıklı kararlar alabilmede yardımcı olmak hedeflenmektedir. Bilgiyi öğrenme, kullanma ve sahiplenerek hükme dönüştürme süreci işletme konularında da önemli bir yer tutmaktadır. İşletme ve işletmelerin yönetilmesi ile genel yönetim konuları birbiri ile ilişkili olmasına rağmen temel bazı farklılıklar da bulunmaktadır. Yönetim literatüründe yönetim ve işletme yönetiminin ayrıldığı iki alan var. İşletme yönetimini genel yönetimden ayıran ilk fark ortak amacın iktisadi oluşu, ikinci fark ise işletme yönetiminin sosyal ve teknik bir niteliğe sahip olmasıdır. Genel yönetimde ortak amaç kâr değil ve yönetim sosyal bir bilim dalı olarak insanların ortak hedefe dönük faaliyetlerini kapsar. Yönetim bütün organizasyonlar için önem taşıyan bir faaliyet olarak her organizasyonun olduğu yerde mutlaka yönetim olayı bulunmaktadır. Bu çalışma altı bölümden oluşmakta; ilk dört bölüm işletme ile ilgili genel bilgileri içermekte son iki bölüm ise daha çok yönetim konularına ve yönetimde yeni yaklaşımlara değinilmektedir. Birinci bölümde, işletmecilik temel kavramları ve tarihi gelişim süreci ve işletmenin diğer bilimlerle olan ilişkileri incelenecek. İkinci bölümde; işletme amaçları, işletmenin çevre ile ilişkisi ve sorumlulukları belirtilecek ve işletme türlerinin sınıflandırılması üzerinde durulacak. Üçüncü bölümde; işletmenin işlevsel analizi yapılacak ve işletmecilikte temel ilkeler ile işletmenin maliyetleri, gelirleri ve riskleri üzerinde durulacak. Dördüncü bölümde; işletmenin kuruluş çalışmaları, işletme büyüklüğü ve kapasitesi ele alınacak. Beşinci bölümde belki her birisi bir bölüm muhtevasında olan işletme işlevleri incelenecek ve son olarak altıncı bölümde ise organizasyonların işleyişi ve yönetimde yeni yaklaşımlar incelenecektir. Tüm öğrencilerimize başarı dileklerimle Metin ARSLAN Birecik3 İşletme Yönetimi-1 İçindekiler Metin Arslan İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... 2 İÇİNDEKİLER... 3 GİRİŞ... 5 BİRİNCİ BÖLÜM... 6 TEMEL İŞLETME KAVRAMLARI VE İŞLETMELERİN GELİŞİMİ İŞLETME İLE İLGİLİ TEMEL KAVRAMLAR Toplumların Ekonomik Gelişimi İnsan İhtiyaçları İşletme Kavramı Mal ve Hizmetler Üretim Faktörleri Yönetim ve İlgili Kavramlar Yönetici ve Müteşebbis MİKRO VE MAKRO EKONOMİK VERİLER Ekonomik Sistemler Arz Ve Talep Piyasa Ekonomisi ve İşleyişi Üretim Maliyeti Tüketici Ve Üretici Milli Gelir Ve Gelir Dağılımı İstihdam Ve İşsizlik Dış Ticaret Ve Ödemeler Dengesi Kalkınma Ve Büyüme Para Ve Banka İŞLETMECİLİĞİN TARİHİ GELİŞİM SÜRECİ VE DİĞER BİLİMLERLE İLİŞKİSİ İşletmeciliğin Tarihi Gelişimi İşletme Biliminin Diğer Bilimlerle İlişkisi Birinci Bölüm İle İlgili Örnek Uygulama Çalışmaları ve Değerlendirme Soruları İKİNCİ BÖLÜM İŞLETMENİN AMAÇLARI VE ÇEVRE İLİŞKİSİ İLE İŞLEVLERİ VE TÜRLERİ İŞLETMENİN AMAÇLARI İşletmenin Genel Amaçları İşletmenin Özel Amaçları İŞLETME VE ÇEVRE İLİŞKİSİ İşletmenin Yakın Çevresi İşletmenin Uzak Çevresi İŞLETMENİN İŞLEVLERİ Genel İşlevler Temel İşlevler Destekleyici ve Kolaylaştırıcı İşlevler Dönüştürücü İşlevler İŞLETMELERİN GRUPLANDIRILMASI Hukuki Yapılarına Göre İşletmeler Ekonomik Yapı Ve Faaliyet Konularına Göre Gruplandırılması Sermaye Mülkiyetine Göre İşletmeler Müşterilerin Çeşidine ve Riske Katlanmalarına Göre İşletmeler Büyüklüklerine Göre İşletmeler Ulusal Kökenlerine Göre Gruplama İşletmeler Arası Anlaşmalara Göre Gruplama İkinci Bölüm İle İlgili Örnek Uygulama Çalışmaları ve Değerlendirme Soruları ÜÇÜNCÜ BÖLÜM İŞLETMENİN ANALİZİ VE İŞLETMECİLİKTE TEMEL İLKELER İŞ PLANI VE İŞLETMENİN ANALİZİ İş Planı İşletmenin Analizi4 İşletme Yönetimi-1 İçindekiler Metin Arslan 2. İŞLETMENİN MALİYET İLE GELİR VE RİSKLERİ İşletmenin Maliyetleri İşletmenin Gelirleri İşletmenin Riskleri İşletmenin SWOT Analizi İŞLETMECİLİKTE TEMEL İLKELER Verimlilik Etkinlik Kârlılık Toplam Kalite Toplumsallık İlkesi Üçüncü Bölüm İlgili Örnek Uygulama Çalışmaları ve Değerlendirme Soruları DÖRDÜNCÜ BÖLÜM İŞLETMELERİN KURULUŞ ÇALIŞMALARI VE İŞLETMELERİN BÜYÜMESİ İŞLETMELERİN KURULUŞ ÇALIŞMALARI Yatırım Düşüncesi ve Uygun Yatırım Alanı Seçimi Fizibilite Etüdü Kesin Proje Yatırım Kararını Verme Ve Uygulama Üretime Geçiş İŞLETMERİN BÜYÜMESİ İşletmelerde Büyüme İşletmelerin Büyüme Şekilleri Farklı Büyüklükteki İşletmelerin Üstünlükleri Ve Sakıncaları İşletmelerin Kıvamlı Büyüklüğü İşletmelerde Küçülme İŞLETME KAPASİTESİ Kapasite Kavramı Kapasite Türleri Dördüncü Bölüm İle Örnek Uygulama Çalışmaları ve Değerlendirme Soruları BEŞİNCİ BÖLÜM İŞLETMENİN İŞLEVLERİ YÖNETİM İŞLEVİ SATINALMA İŞLEVİ ÜRETİM YÖNETİMİ İŞLEVİ PAZARLAMA İŞLEVİ MUHASEBE İŞLEVİ FİNANS İŞLEVİ İNSAN KAYNAKLARI İŞLEVİ ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME İŞLEVİ HALKLA İLİŞKİLER İŞLEVİ Beşinci Bölüm İle İlgili Örnek Uygulama Çalışmaları ve Değerlendirme Soruları ALTINCI BÖLÜM ORGANİZASYONLARIN İŞLEYİŞİ VE YÖNETİMDE YENİ YAKLAŞIMLAR İŞLETMELERİN GLOBALLEŞMESİ İŞLETME YÖNETİMİNDE KARAR VERME ORGANİZASYONLARDA İLETİŞİM YÖNETİCİLİK VE LİDERLİK MOTİVASYON DEĞİŞİM YÖNETİMİ VE ÖRGÜT GELİŞTİRME STRATEJİK YÖNETİM VE KRİZ YÖNETİMİ GRUP YÖNETİMİ VE ÇATIŞMA YÖNİTİMİ İŞ AHLÂKI VE SOSYAL SORUMLULUK İŞLETME BİLGİ SİSTEMİ Altıncı Bölüm İle İlgili Örnek Uygulama Çalışmaları ve Değerlendirme Soruları FAYDALANILAN KAYNAKLAR5 İşletme Yönetimi-1 Giriş Metin Arslan GİRİŞ Günümüz işletmeleri yeni gelişmelerin etkisiyle de sosyal sorumluluk çerçevesinde çevre sorunlarına duyarlı olmak yeni gelişen tekno-ekonomik yapıya adapte olmak gibi çok boyutlu girift problemlerle baş etmek durumundadır. Bilgi çağından bilgi ötesi çağa geçiş yapılan 21. yüzyılda işletmelerin rekabet yarışında üstünlük sağlayabilmelerinin ancak modern yönetim tekniklerini kullanabilmeleri ile mümkündür. Dünyada gücün, servet ve iktidar olarak iki temel kaynağı bulunmakta ve servet piyasadan, iktidar ise demokrasiden geçerek elde edilmektedir. Ancak bu ilişki her zaman uyumlu gelişmemektedir. Hem piyasanın, hem de demokrasinin paralel geliştiği toplumlara Kuzey Amerika ve Batı Avrupa toplumları, piyasanın geliştiği ancak demokrasinin yeterince gelişmediği toplumlara da iktisadi olarak gelişmiş Asya ülkeleri örnek verilebilir. Günümüz ülkeleri, vatandaşlarının artan beklentilerini karşılayabilmek için daha etkin çalışmak, yeni beklenti ve talebe dönüşen istekleri karşılayabilmek için yeniden organize olmaktadırlar. Kimya ve fizik kanunlarında olduğu gibi iktisadi ve sosyal konularda da kurallar icat edilmiyor aslında sadece keşfediliyor ve yönlendiriliyor. Dolayısıyla insanların ortaya koydukları sistemler dünya da geçerli kuralları doğru uygulandığında başarıya ulaşılarak toplumun hayat seviyesi yükseltilebiliyor. Dünyada 1980 li yıllardan sonra üretim sisteminde köklü değişimler gerçekleşti. Hızlı bir tüketim meyli ile toplumda değer in yerini imaj aldı. İhtiyaçlar reklâm ve imajla belirlenmekte ve toplumda önce ihtiyaç üretilmekte ve daha sonra alıcısı hazırlanan ürün pazara sunulmaktadır. Günlük hayatın standartlaştırılan ihtiyaçları kültür ve endüstri tarafından karşılanmaya çalışılıyor. Günümüz insanına standart paketlerde yiyecek, içecek, giysi, bilgi, hayal, sevgi-nefret, ev, gündelik araç-gereçler, otomobil, tasarım, eğlence ve boş zaman meşguliyetleri işletmelerce üretilip, pazarlanmaktadır. Bu bağlamda sermaye sahipleri de insanı düşünen değil de tüketen bir varlık olarak görmekte ve metalaşan kültür ürünlerini pazarlayabilmek için tüketici kitlenin üzerinde yoğunlaşarak istediği şekli vermeye çalışmaktadır. Üretim ve tüketimden kaynaklanan problemlerin artışına bağlı olarak özellikle iki binli yıllardan itibaren az tüket, mutlu yaşa eğilimi ve gönüllü sadelik felsefesi yaygınlaşmaya başladı. Tüketim toplumunun yılları arası çok çalış, çok kazan, çok harca felsefesi hâkimdi ve bu felsefeyi benimsemeyenlere meczup gözüyle bakılıyordu. Ekonomik durgunluk ve artan işsizlikle birlikte yükselen toplumsal rahatsızlıklar insanları mistik değerlere yönlendirdi. Bu yöneliş iki binli yıllardan sonra gönüllü sadelik olarak formüle edilmekte ve düşüncede yeni bir Rönesans olarak kabul edilmektedir. Savurganlığın yani israfın faturası sadece bugünün insanlarına değil gelecek kuşaklara da yansıtılmaktadır. Toplumların hayatında üretimin kaynaklarını ve ürünleri gereksiz ve gereğinden fazla kullanmanın ve harcamanın bedeli her zaman ağır olmaktadır. İktisadi-sosyal gelişmenin dinamiklerini her toplumun kendine özgü şartlarında aranmalıdır. İnsanlık bir taraftan zihin gücünü kullanarak yer küreyi imar ve inşa ederken ve ona yön ve şekil verirken, diğer yandan içinde yaşadığı dünyanın da insan zihniyetini belirlediği düşüncesinden hareket ediyor. Bu bağlamda iktisadi-sosyal gelişmenin geri planında yüzyıllardır açlığın, sefaletin, feodal düzenin pençesinde kıvranan, maddeye karşı aşırı özlemle dolu insan tipine sahip Batı, gelişimini bu çerçevede gerçekleştiriyor. İnsanlık, tarihten günümüze kadar belirli devirler geçirerek kurallı ve modern toplumlar ortaya çıkmıştır. İnsanlığın geçirdiği bu devirler; ilkellik, kölelik, esirlik ve ücretlilik ve hürriyet devri olarak gelişme, olgunlaşma ve mükemmelleşme seyri izlemiştir. Bu devirler realiteden yani fiili durumdan hareketle belirli bir zorunluluğun olduğu görülür. Zira insanlığın önemli bir kısmının bu devirleri bir şekilde yaşadığı müşahede edilmiştir. İşletme ve işletme yönetimi konularına daha geniş perspektiften bakıp doğru değerlendirmeler ortaya koyabilmek için eleştirel yaklaşan görüşlere ve değerlendirmelere de gerektiğince yer vermek gerekir. Dünyadaki çok yönlü gelişmelere bağlı olarak artan bilinçlenme ile toplumun geniş kesimlerinde yönetimlere, sistemlere ve düzenlere eleştirel yaklaşımlar artmaktadır. Kişilerdeki hoşnutsuzluğun dünya ölçeğinde yaygınlaşmasına bağlı olarak güç otoriteleri yeni arayışlara yönelmektedirler. 56 İşletme Yönetimi -1 Birinci Bölüm Metin Arslan BİRİNCİ BÖLÜM TEMEL İŞLETME KAVRAMLARI VE İŞLETMELERİN GELİŞİMİ Bölümün temel amacı; ekonomi ve toplum ilişkisini anlamak, işletmeyi yakından tanımak, amaçlarını ve türlerini tanımlayabilmek için iş, işgören, girişim-girişimci, yönetim-yönetici, tüketimtüketici, işletme kavramları ve işletmenin tarihi gelişim süreci ile işletmenin diğer bilimlerle ilişkileri incelenecektir. 1. İŞLETME İLE İLGİLİ TEMEL KAVRAMLAR 1. Toplumların Ekonomik Gelişimi Ekonomi ile toplum arasındaki ilişkiyi o ülkedeki siyasi ve toplumsal değerler etkiler. İnsan ve topluma en az çabayla en çok tatmin sağlamayı gösteren yöntemler teorisi olan ekonomi insan ve toplum hayatını temelden belirler. Batı toplumlarının ekonomik tarihine bakıldığında; 19. yüzyıl sanayi toplumu, 20. yüzyıl bilgi toplumu, 21. yüzyıl ise Bilgi ötesi toplum olarak görülmektedir. İlmi ve teknolojik gelişim dünyayı bir büyük köy haline getirerek ülkeler arası hızlı bilgi akışı, her yeni buluş ve gelişmeyi yaymış ve insanların bilinçlerini artırarak küreselleşmeyi hızlandırmıştır. Bilgi ve ürün akışı bir taraftan ülke sınırlarını ortadan kaldırırken, diğer yandan da dünyayı küçültmekte, küçülen dünyada ise ülke yönetimleri ve örgütler yeniden yapılanma gereği duymaktadırlar. Dünyadaki sosyo-ekonomik gelişimin temelinde birçok toplum ve kültürün önemli katkıları bulunmaktadır. İnsanlığın geçmiş birikimini Avrupa kıtası sistemli bir şekilde ele alarak geliştirmiş, önce Amerika ya oradan da dünyaya yaymıştır. Avrupa kıtasının coğrafi olarak darlığı buna mukabil nüfusunun yoğun olması ve bu nüfusun artan ihtiyaçlarının karşılanması zorunluluğu kıtayı; Amerika nın keşfi ve sömürgecilik hareketleri gibi yeni arayışlara itmiştir. Artan talebe yeterli bir arzla cevap verebilme sürecinde Avrupa sahip olduğu zengin demir cevherini teknolojisine temel yaparak bugünkü gücüne ulaşmıştır. Bilim, sanat ve siyaset alanındaki ileri düzeyi yeni anlayış çerçevesinde birer milat kabul edilerek, çoğu bilim, sanat ve siyaset adamı kendi alanlarında Avrupa yı örnek almıştır. Şüphesiz dünyanın diğer kıtalarında başka medeniyetlerde de gelişmeler yaşanmış, fakat Avrupa bu üstünlüğünü tüm dünyaya kabul ettirmiş durumdadır. Avrupa daki sosyo-ekonomik gelişimin seyri; Endülüs devletindeki üniversitelerde okuyan öğrenciler ülkelerinde 1200 lerden sonra Rönesans hareketlerini başlatmışlardır. Yeniden doğuş anlamına gelen Rönesans süreci 15. Yüzyılda başlar ve aynı yüzyıl içerisinde bütün Avrupa ya yayılarak peşinden reform hareketlerini getirmiştir. Sonraki aşamalarda ve özellikle 1765 da James Watt ın buhar makinesini keşfiyle başlayan sanayi alanındaki gelişme, 1776 da Adam Smith in Milletlerin Serveti ile ekonomik gelişmeyi, 1789 Fransız Devrimi ile siyasi ve hukuki gelişmeyi beraberinde getirmiştir. Avrupa da sanayinin ilerlediği dönemde üretim sorununu aşmış ve aşırı üretim yeni pazar bulma ve pazarlama sorunlarını ortaya çıkarmıştır. Bir noktada birinci ve ikinci dünya savaşlarının altında bu sorunun bulunduğu söylenebilir. O zamanda yeni pazarlar bulmak belirli coğrafyalarda hâkimiyet kurmakla mümkün idi. Bu anlamda sömürgeciliğin başlangıcı artan üretimin yeni pazarlara sunumu ve oralardan değerli madenlerin sanayileşmiş ülkelere aktarımı süreci olarak görülmektedir. Sanayileşme, üretim dağıtım ve bölüşüm gibi sorunları da peşinden getirirken, işveren ve işçi sorunları adı altında asıl problem ortaya çıkıyor. Bu sorunun ileri boyutlara ulaşması fikri platformlarda sermayeyi temsil eden kapitalizme karşı bir antitez olarak sosyalizmin ortaya çıktığını görüyoruz. Kapitalizm özel mülkiyet ve serbest pazarı öngörürken devlet yapılanmasını da liberal demokratik bir rejim örgütlenmesini kurmaya ve kollamaya yönelmiştir. Sosyalizm ise kolektif mülkiyet ve ülke dışına açık olmayan ekonomik ve devlet yapısını öngörüyordu. Bu mücadele sonucu kapitalist anlayışını temsil eden Avrupa devletlerine mukabil sosyalizmi uygulamak isteyen SSCB kurulmuş ve böylece dünya 1990 yılı ortalarına kadar ekonomik ve siyasi olarak iki kutuplu bir süreç yaşamıştır. Üretimi artırma ve eşit bölüşüm sağlama düşüncesiyle kurulan sosyalist ekonomilerin üretimsizlik ve doyumsuzluk sonucu zayıflamasıyla birlikte sistemden sapmalar oldu lardan sonra sosyalizmin önemli temsilcilerinden olan Sovyet Rusya dağılma sürecine girdi, ekonomide sistem değiştirerek serbest piyasa ekonomisine geçiş yaptı. Sosyalist ekonomilerinin çöküşü ve dünyada yaygınlaşan sosyal devlet anlayışı çoğu ülkeyi mali krizle karşı karşıya getirdi. Dünyanın diğer kıtalarında görülen farklı uygulamalar ve tecrübeler arayış içindeki ekonomik yapılanmalara bir örnek teşkil edebilecek konumda 67 İşletme Yönetimi -1 Birinci Bölüm Metin Arslan idi. Bu bağlamda öne çıkan Doğu Asya ülkelerindeki devlete sorumluluk yükleyerek ekonomik kalkınma sağlama çabaları bu ülkeler için bir tecrübe olmuştur. Avrupa devletleri ekonomik bir birlik oluşturma ve bu gücü siyasi alanda da avantaj haline getirme çalışmalarının fikri temeli 1800 lere kadar gitmektedir. Oluşturulan ekonomik birlik peşinden de siyasi birliği getirdi ve AB olarak örgütlenmesini sürdürmektedir. Yaşanan üç büyük teknolojik gelişimin birincisi olan Sanayi devriminin getirdiği hareketle 19. yüzyıldan itibaren bilimler hızla gelişmeye başladı. Bu gelişim 19. yy. sonlarında ikinci bir gelişim olan elektrik enerjisinin kullanımını ve üçüncü temel gelişim olan 1970 li ve 1980 li yıllarda bilgisayarların ve mikro elektroniğin üretime yaygın olarak katılımı sağlanmıştır. İnsan ihtiyaçları tekniği tetiklemekte, teknik de bilimi ve soyut çalışmaları zorlamakta ve böylece uzun yıllar ayrı şeritlerde gelişen bilim ve teknik, sıralanan bu üç temel teknolojik gelişim sonrası aynı paralelde gelişme göstermektedir. İnsanlık tarihinin büyük bir bölümünde ihtiyaçlar ya ev içinde veya yakın çevreden elde edilen ürünler ile karşılanmıştır. Geçim ekonomisi olarak ifade edilen bu yapı içerisinde temel gıda maddeleri ihtiyacı ekonominin gelişmediği dönemde yakın çevreden karşılanırdı. Bilimdeki gelişimin getirdiği toplumsal gelişim insanların ihtiyaçlarını çoğaltmış ve yakın çevrenin dışında uzak çevreden temin edilebilecek ihtiyaçlar ortaya çıkarmıştır. Bu türden ihtiyaçlar ancak ileri ekonomi veya gelişmiş ekonomi olarak ifade edilen uzmanlaşmış, teknolojinin yoğun olarak kullanıldığı bir yapı ile geniş bir alanda temin edilerek üretilir ve arz edilir. 2. İnsan İhtiyaçları Tarihi süreç içerisinde yaşanan sosyal, kültürel ve teknolojik gelişim insan ihtiyaçlarını sürekli artırmakta ve çeşitlendirmektedir. Geçmişte olduğu gibi bugün de zaruri ihtiyaçları yiyecek, su ve barınma oluşturur. Bu temel ihtiyaçların dışında gelişmiş ekonomilerde ihtiyaçlar son derece fazla ve karmaşık bir yapıdadır. İnsan yapısı itibarıyla pek çok şeye ihtiyaç hisseder ve bu ihtiyaçların bazılarını tek başına karşılayamadığı için bir topluma dâhil olur ve bu toplum içinde toplumun genel kurallarına uyarak ihtiyaçlarını karşılamaya çalışır. Toplumsal kurumun ilki ve temeli olan aile içinde dünyaya gelen kişinin toplumla ilişkisi çok yönlüdür. Bu ilişkiyi düşünürler: Sözleşme teorisi, Organik Teori ve Toplum İnsan İhtiyaçlarından Doğar Teorisi olarak üç ayrı teori ile açıklamaya çalışmaktadırlar. İnsan toplum ve ekonomi bu üç kavram birbirine bağlı ve birbirini tamamlar. Toplumun ihtiyaçlarının karşılanması belirli bir düzen içinde belirli kurumlar aracılığı ile olur. Gelenek, görenek, kanun, tüzük ve yönetmelik gibi normlara yani ölçülere sahip toplumsal kurumlar; aile kurumu, siyasi kurumlar, askeri kurumlar, eğitim kurumları, dini kurumlar ve ekonomik kurumlar toplum içinde insanların değişik ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik faaliyette bulunurlar. Bunlardan işletme konuları açısından ekonomik kurumlar önemli bir yer tutar. Ekonomik kurumların yapısına ve işleyişine göre dünyadaki toplumlar 'Gelenekçi Toplum' ve 'Sanayi Toplumu' olarak da iki sınıfta incelenir. İşletme ile ilgili ve ekonominin temel konularından olan ihtiyaç; organizmanın duyduğu bir eksiklik olarak, karşılandığı zaman kişiye haz ve zevk veren karşılanmadığında ise üzüntü ve keder veren bir duygudur. İnsan hayatını devam ettirebilmek için bazı mal ve hizmetleri tüketmeye veya kullanmaya muhtaçtır. İnsan ihtiyaçları sürekli tekrarlanmakta ve nicelik ve nitelik değiştirmektedir. İhtiyaçların tatmini insan faaliyet ve davranışlarının itici gücünü oluşturur ve bu güçlerin her birine ihtiyaç denir. İnsanlar varlıklarını sürdürme sürecinde sürekli iyi şeyler ister ve bu ihtiyaçlarını karşılamak için farklı uğraşı alanlarında farklı insanlarla işbirliğine yönelir. İnsanın istekleri hayalinin ulaştığı yere kadar gider ve ekonomi bilimi bu anlamda sınırsız insan ihtiyaçlarını nispeten sınırlı olan tatmin vasıtaları ile karşılamaya çalışır. İnsan ihtiyaçları sınırsızdır ifadesindeki sınırsızlık, ihtiyaçların biri karşılanınca bir diğer ihtiyaç gelir şeklinde yorumlamak da mümkündür. İhtiyaçlar sınırsızdır ifadesinin bir izahı; insanın hayalinin gittiği yerde ihtiyacının ortaya çıkmasıdır. İnsan ihtiyaçlarından oluşan ve satın alma gücü ile desteklenen talebe işletmelerin gerçekleştirdiği üretim yoluyla cevap verilir. İnsanlar ihtiyaçlarını en önemlisinden başlayarak karşılama yoluna gider, yani ihtiyaçlar merdivenini izler. İhtiyaçlar merdiveni, en önemlisinden başlamak üzere ihtiyaçların hangi sırayla karşılandığını gösteren basamaklar dizisini gösterir. İnsan ihtiyaçlarının temel özellikleri şunlardır: 1. İnsan ihtiyaçları sınırsızdır, 2. İnsan ihtiyaçları süreklilik gösterir, 78 İşletme Yönetimi -1 Birinci Bölüm Metin Arslan 3. İnsan ihtiyaçları artma eğilimindedir, 4. İhtiyaçlar karşılandıkça şiddetleri azalır, 5. İhtiyaçları karşılayan mal ve hizmetler ikame edilebilir, Genel bir sınıflandırma olan 'Birincil yani fizyolojik ve ikincil yani sosyal ihtiyaçlar' dışında zorunlu, kültürel, lüks ihtiyaçlar gibi fiziksel ve duygusal yani somut-soyut gibi farklı sınıflandırmalara konu olur. Diğer taraftan teoride ve uygulamada oldukça kabul gören Abraham H. MASLOW un hiyerarşik olarak ihtiyaçları sınıflandırması şöyledir: 1. Fizyolojik ihtiyaçlar 2. Güvenlik ihtiyacı 3. Ait olma ve sevgi ihtiyacı 4. Saygı görme ihtiyacı 5. Kendini gerçekleştirme ihtiyacı, İnsan ihtiyaçlarından oluşan ve satın alma gücü ile desteklenen talebe işletmelerin gerçekleştirdiği üretim yoluyla cevap verilir. İnsanlar ihtiyaçlarını en önemlisinden başlayarak karşılama yoluna gider, yani ihtiyaçlar merdivenini izler. İhtiyaçlar merdiveni, en önemlisinden başlamak üzere ihtiyaçların hangi sırayla karşılandığını gösteren basamaklar dizisini gösterir. 3. İşletme Kavramı İnsan sosyal bir yapıya sahip olarak bir ailede doğar ve toplum içerisinde bulunur ve ihtiyaçlarını karşılayarak varlığını devam ettirebilir. İnsanın fiilleri kalbin ve hissin yöneliminden çıkar, yönelim ise ruhun izlenimleri ve ihtiyacından gelir. Günümüz şartlarında insanların ihtiyaçlarının çoğu işletmeler tarafından üretilmektedir. İnsan, aklıyla kendisini diğer canlılardan ayırarak üstünlüğünü gösterir ve hayvanlardan farklı olara yiyeceklerini belirli bir işleme tabi tutarak ihtiyacını karşılar. Bu işlemin yapıldığı yer işletme olmakta ve dolayısıyla işletmeler insan ihtiyaçlarını karşılamak için kurulur ve faaliyette bulunur. Bütün ilimlerin ortak hedefi insana hizmet olmasından işletmenin hedefi de insana hizmettir ve onun ihtiyaçlarıdır. Geçmişten günümüze gelen ve değişmeyen yeme, içme ve barınma ihtiyaçlarını karşılama devrelerle, çiğ yiyecekten, pişmiş ve daha mükemmel yiyeceğe, giyeceğe ve eve ihtiyaç duyarak gelmektedir. Bu ihtiyaçlar toplumun gelişmişlik düzeyine bağlı olarak sürekli çeşitlenerek artmaktadır. İşletmeler de bu çeşitlenerek artan ürün yelpazesini karşılamaya yönelmişlerdir. İşletme, insanların ihtiyaçlarını karşılamak için üretim faktörlerini uyumlu bir şekilde bir araya getirerek, ekonomik mal ve hizmet üretmek ve/veya pazarlamak için faaliyette bulunan kuruluştur. Dar anlamda işletme, başkalarının ihtiyaçlarını karşılamak üzere mal ve hizmetleri üretmek ve sahibine kâr sağlamak amacıyla faaliyet gösteren ekonomik birimdir. İşletmelerin ortaya çıkış ve kuruluşunun temel nedeni, insan ihtiyaçları ve o ihtiyaçların karşılanması zorunluluğu ile sahibine kâr sağlamaktır. İnsanlar; bağımsızlık, kazanç, miras, saygınlık isteği, başka fırsatların yokluğu, bir düşünce veya bir varlığın işlenmesi ve topluma hizmet ve sosyal sorumluluk düşüncesi gibi nedenlerle işletme kurmaya yönelirler. Gelişen Sosyo-ekonomik şartlar işletmeleri ekonomik birim olmanın yanında teknik, sosyal ve siyasi bir birim olma özelliğini de getirmiştir. İşletme tanımlarında geçen ve işletme ile yakın ilgili olan temel kavramları konunun etraflıca anlaşılmasına katkı sağlayacağı için ayrıca açıklanması gerekir. İşletme ile ilgili kavramlar: İş: Bir fayda oluşturmak için girişilen insan faaliyetleri dizisi olarak; insanların gelir elde etmek amacıyla yaptıkları bedeni ve fikri çabalardır. İşletme kavramı iş kökünden gelir ve iş gördürme, yer ve üretim birimi anlamlarını içerir. Emek: Hizmet ve mal üretmek için gerekli üretim faktörlerinden olan insan kaynağı olarak insanların bedeni ve fikri çabalarını ifade eder. Meslek: Tecrübe veya çıraklık eğitimiyle kazanılan iş olarak bir kimsenin hayatını sürdürmek, geçimini sağlamak için yaptığı kuralları belirlenmiş sürekli bir iş olarak ifade edilir. Üretim Faktörleri: Üretimin gerçekleşebilmesi için girdi olarak kullanılması gereken; emek, tabiat, sermaye, girişimci ve üretim yönetimi gibi elemanlardır. Üretim: İnsan ihtiyaçlarını karşılayan mal ve hizmetleri elde etmek gayesiyle yapılan her türlü 89 İşletme Yönetimi -1 Birinci Bölüm Metin Arslan çabaya denir. Kâr: Bir işletmenin belirli bir dönemde elde ettiği gelirler ile bu gelirleri elde etmek için katlanmak durumunda olduğu giderler arasındaki olumlu farktır. Pazarlama: Tüketici istek ve ihtiyaçlarının tespit edilmesi ve bu ihtiyaçların karşılanması için gerekli girdilerin temin edilip üretim sürecinden geçirilerek ürün haline getirilmesi, dağıtılması, fiyatlandırılması, promosyonu ve satış sonrası hizmetlerinin adıdır. Ekonomik mal ve hizmet; insan ihtiyaçlarını karşılama niteliğine sahip ve çevrede kıt veya sınırlı olan ve karşılığının para ile ifade edildiği ürünlerdir. İşletmeler insanların ihtiyaç duyduğu ekonomik mal ve hizmetleri üretir, onlara en uygun şartlarda sunar ve toplumun kaynaklarını etkin ve verimli kullanmaya çalışır. Çevrede bol miktarda bulunan ve bir çaba harcamadan insan ihtiyacını karşılayan mallar ekonomik mal olmayıp serbest mallardır ve işletme faaliyetlerine konu olmazlar. Bir ekonomik birimin işletme sayılabilmesi için; ihtiyaçları karşılamaya dönük mal veya hizmetleri üretebilmek / pazarlayabilmek ve üretim faaliyetlerini yürütürken üretim faktörlerini uyumlu bir şekilde bir araya getirebilmelidir. İşletmeler kuruluş ve faaliyet aşamalarında verimlilik, etkinlik, kârlılık, toplam kalite ve toplumsallık gibi kabul edilen temel ilkelere riayet etmelidirler. İşletme yapı olarak aşağıdaki temel özelliklere sahiptir: 1. İşletme kâr amacıyla üretim faktörlerinin bir araya getirildiği ekonomik bir birimdir. 2. İşletmenin amacı insan ihtiyaçlarını karşılayacak mal veya hizmetleri üretmek / pazarlamaktır. 3. İşletme teknik bir çalışma birimidir. 4. İşletme toplum içerisinde faaliyet gösterdiği için sosyal bir birimdir. 5. İşletme karar sistemlerini etkilediği ve onlardan etkilendiği için siyasi bir birim özelliği taşır. İşletmeler müteşebbisler tarafından kurulurlar. İşletme literatüründe girişimci olarak da ifade edilen müteşebbis; temelde kâr elde etmek olarak değişik gayelerle, gerekli riskleri göze alarak diğer üç üretim faktörü olan emek, sermaye ve teknoloji faktörlerini ahenkli bir şekilde bir araya getirerek mal veya hizmet üretmek veya sadece pazarlamak için gerekli ortama hazırlayan kişidir. Yine işletme literatüründe personel olarak da ifade edilen işgören; bir işletmede görev yapan her çalışanı yani en üst konumda bulunan yöneticiden en alt konumdaki vasıfsız işçilere kadar tüm çalışanları ifade eder. İşletmenin faaliyetinin sürekli veya kesintili oluşu, sahibinin tek veya birden fazla kişi olması mülkiyetinin kamuya veya özel kişilere ait olması, kapitalist, sosyalist ve karma ekonomik bir düzende faaliyette bulunması işletme gerçeğini ortadan kaldırmaz. Burada önemli olan işletme adı verilen ekonomik birimin faydalı bir ürünü ortaya koymasıdır. Bu açıklamalara göre; ayakkabı boyacılığından otomobil fabrikasına kadar, değişik tür, özellik ve büyüklükte tüm ekonomik birimler birer işletme olarak nitelendirilmelidir. Günlük hayatta işletme kavramı yerine; teşebbüs, müessese, firma, şirket, örgüt, organizasyon, fabrika, üretim sistemi, sistem, ekonomik birim ve işyeri gibi kelimeler de kullanılmaktadır. İşletme Yönetimi veya genel bir ifade ile işletme, bir bilim dalı olarak işletme içi ve işletmeler arası olaylar ve faaliyetlerle ilgili sebep-sonuç ilişki ve eğilimlerini inceleyerek, bir işletmenin başarılı bir şekilde yönetilmesinde geçerli olan kaideleri ortaya koymaya çalışır. Yani, işletmelerin kuruluşlarından, satın alma, üretim, pazarlama, dağıtım, yönetim ve organizasyonundan ve işletmenin ekonomik verilerini rakamla ifadesinden söz eden bilim dalına, genel işletme, işletmecilik bilgisi, işletme ekonomisi, işletme yönetimi ve işletme yönetimi ve organizasyonu gibi isimler almasına karşılık hepsinin inceleme konusu işletmedir. 4. Mal ve Hizmetler İnsan ihtiyaçlarını karşılayan vasıtalar somut yani elle tutulup gözle görülen şeyler -malolabileceği gibi, soyut yani, elle tutulup gözle görülmeyen şeylerde-hizmetler- olabilir. İnsan ihtiyaçlarını karşılayan araçlar somut olarak mallar ve soyut olarak hizmetlere birlikte ürün denilir. Ürün, belli bir fiziki ve zihni çaba sonucunda bir istek ve ihtiyacı karşılamak üzere üretilen somut-mal- ve soyut-hizmet- tatmin vasıtalarıdır. Satışa sunulan ve müşterinin satın aldığı malların, hizmetlerin veya fikirlerin özellikleri ve maddi ve manevi faydalarının tümüne ürün denilmektedir. Mal; insan ihtiyaçlarını doğrudan veya dolaylı olarak karşılama özelliğine sahip ve genellikle para ile veya başka bir ekonomik madde ile değişilebilen kıt ekonomik nesnelere yani maddelere denir. Hizmet ise, insan ve makineler tarafından insan gayretiyle üretilen ve tüketicilere doğrudan fayda 910 İşletme Yönetimi -1 Birinci Bölüm Metin Arslan sağlayan ve fiziksel olmayan ürünlerdir. İnsan ihtiyaçlarını karşılamaya dönük olarak üretilen ürünler değişik açılardan gruplandırılır: Üretilmesi için çaba gerektirip gerektirmemesi açısından; ekonomik mallar, üretimi için ekonomik çaba gerektiren ekmek, kitap ve bilgisayar gibi, ekonomik olmayan yani serbest mallar ise üretim için çaba gerektirmeyen gün ışığı, solunan hava, yağmur suyu ve göldeki tuz gibi iki grupta sınıflandırılabilir. Mallar bazında sınıflandırma genel olarak endüstriyel ve tüketim malları olarak ikiye ayrılır. Endüstriyel mallar, işletme, başka bir mal ve hizmet üretimini gerçekleştirmek için kullandığı mallardır. Tüketim malları ise tüketicilerin kullanmak üzere satın aldığı nihai mallardır. Mallara ilişkin daha pratik bir sınıflandırma ise şöyledir: 1. Tüketim malları/yatırım malları (ekmek ve çimento gibi), 2. Dayanıksız mallar / dayanıklı mallar (meyve ve buzdolabı), 3. Taşınır ve taşınmaz mallar (otomobil ve arsa gibi), 4. İkame olan mallar ve ikame olmayan mallar (yünlü kumaş/pamuklu kumaş, otomobil/tereyağı), 5. Tamamlayıcı mallar (benzin/otomobil, gömlek/kravat gibi), İnsan ihtiyaçlarını karşılayan tüketim ürünlerini mal ve hizmetler olarak birlikte sınıflandırmak daha isabetle olmaktadır: 1. Kolayda ürünler, fazla çaba harcamadan temin edilen ekmek, peynir ve haberleşme gibi ürünler. 2. Beğenmeli-araştırmalı- ürünler; giysi, ev eşyaları, sağlık, dinlenme ve eğlenme hizmetleri gibi, 3. Özellikli-spesiyalite- ürünler; otomobil, kürk, pırlanta, özel sağlık ve gezi hizmetleri gibi, 4. Aranmayan ürünler; mezar yeri, mezar taşı ve cenaze hizmetleri gibi, İnsanlığın basitten karmaşıklığa doğru artan ihtiyaçlarına karşılık vermenin yolu üretimden geçer, yani insan ihtiyaçlarını tatmin etme niteliği olan unsurlar belirli bir üretim sürecinden geçirilerek elde edilir. Bu anlamda üretim; insan ihtiyaçlarını karşılayan mal ve hizmetleri elde etmek gayesiyle yapılan her türlü çabaya denir. Üretimde amacın insan ihtiyaçlarını karşılamak veya tatmin etmek olmasından mal ve hizmetlerin üretilmesi dışında, taşınması, depolanması ve satışı da insan ihtiyaçlarını karşılamaya dönük olmasından üretim faaliyeti kapsamına girebilir. Bu açıdan üretim; şekil, zaman, yer ve mülkiyet faydası sağlar. Bu anlamda değer ortaya koyan her çabayı üretim olarak kabul etmek gerekir. Üretilen ürünlerin elde tutulmayıp piyasaya sunularak alım ve satıma konu olması için ticarileştirilmesi gerekir. Kazanç elde etmek gayesiyle yürütülen ürünlerin alım ve satım faaliyetlerine ticaret-tecim denilmektedir. Ticarileştirme ise ürünün ticarete konu olacak şekilde değerinin serbestçe belirlenmesi ve fırsat eşitliğinin oluşturulmasıdır. Müşterisiz metâ zayidir yani satılamayan ürün kaybedilmiş bir değer olarak algılamanın getirdiği bir pazarlama çabası önemli olmaktadır. Ticaretin yürütülmesi açısından günümüzde hızla gelişen elektronik ticaret ise mal ve hizmetlerin üretim, tanıtım, satış, sigorta, dağıtım ve ödeme işlemlerinin bilgisayar ağları üzerinden yapılmasıdır. Ticaret, sektör olarak ekonomik faaliyet kolları sınıflandırmasında ana sektörler içinde yer almaktadır. Sektör; bölüm, kol, dal olarak, ekonomik faaliyetlerin sınıflandırılmasını yani bir ekonomik sisteminin, görünüşte farklı olan faaliyetlerin müşterek hususiyetler taşıyan alt birimlerinin, belirli kriterlere göre tasnif edilmesidir. Mübadele-değişim ise mal, hizmet ve üretim faktörlerinin iktisadi karar birimleri arasında el değiştirmesi faaliyetidir. Üretilen mal ve hizmetlerin insan ihtiyaçlarını tatmin etme niteliğine ve düzeyine fayda denir. Yani, üretilen mal ve hizmetlerin ihtiyaçları karşılama nedeniyle sağlanan tatmine fayda denir. Üretimin temel hedefi insan ihtiyaçlarını tatmin etmektir. İnsan bir tüketici olarak kendisine en çok faydayı sağlayan mal veya hizmetleri tercih eder. 5. Üretim Faktörleri İhtiyaçlardan yola çıkan işletmeler, o ihtiyaçları karşılamak için üretir, ürünleri dağıtır, insanlar bu ürünleri kullanır veya tüketir ve bu süreç tekrarlanarak devam eder. İnsan ihtiyacını karşılamaya yönelen üretim faaliyetinin üç dalı vardır. Birinci derece üretim; doğal malların üretimi, bu doğal ürünleri alıp gelişmiş ikinci derece mala dönüştüren faaliyet ikinci derece üretim olurken, üçüncü derece üretim ise kişisel ve ticari olarak ikiye ayrılan hizmetlerin üretimidir. İnsanların ihtiyacı olan mal ve hizmetlerin üretilmesi için girdi olarak kullanılması gereken ve faktör olarak ifade edilen elemanlar vardır. Bu faktörleri klasik ekonomistler; doğal kaynaklar, emek ve sermaye olarak kabul ederler. Günümüz ekonomistleri yani modern ekonomistler ise, doğal kaynaklar, emek, sermaye ve müteşebbis olmak üzere üretimin gerçekleşebilmesi için en az dört üretim faktörü 1011 İşletme Yönetimi -1 Birinci Bölüm Metin Arslan gerekli olduğunu ifade etmektedirler. Son zamanlarda ekonomi literatürü sayılan bu üretim faktörlerine teknoloji faktörünün de eklendiği görülmektedir. İşletmeciler de tabiat faktörünü sermaye faktörü içinde kabul ederek, ayrıca üretim yönetimi veya teknoloji adıyla yeni bir üretim faktörü ilave etmektedirler. İşletmecilere göre üretim faktörleri: 1. Emek: Hizmet ve mal üretmek için gerekli üretim faktörlerinden olan insan kaynağı olarak insanların bedeni ve fikri çabalarını ifade eder. Her işletme üretim elemanlarını yani üretim faktörlerini değişik oranlarda bir araya getirerek üretimde bulunur. Emek, üretimin gerçekleşmesinde ilk ve en önemli faktördür. Emek, üretim için gerekli ve temel bir faktör olarak riskleri üstlenmenin dışında üretim serecine katkı sağlayan her türlü insan etkinliğini ifade eder. Emek kaynağı insan olarak işletmenin başında bulunan genel müdürden işçiye kadar, satış elemanından muhasebeciye kadar çalışan herkesi içine alır. Emek, üretimde bir faktör olarak işgücü piyasasından sağlanır. 2. Sermaye: Bir işletmenin kuruluşunu ve faaliyete geçmesini sağlamak amacıyla öz kaynak olarak konulan veya taahhüt edilen para, mal ve gayri maddi varlıklar yani işletmenin elinde bulundurduğu ve sahip olduğu değerler toplamıdır. Sermaye, para ve mal şeklinde olmaktadır; para şeklinde sermaye, satın alma gücünü temsil ederken, mal şeklinde sermaye ise, üretimle ilgili teknik ve ekonomik değerleri ifade eder. Sermaye, sabit sermaye, yani sermaye malları olarak da ifade edilen; bina, makine, teçhizat, alet ve donanım gibi, işletme sermayesi; dönen varlıklar veya toplam sermaye olarak kendi içerisinde sınıflandırılmaktadır. Sermayenin diğer bir bölümünü oluşturan gayri maddi varlıklar ise genellikle maddi olmayan yani elle tutulup, gözle görülmeyen teknik bilgi, patent hakları, markalar, iştirakler ve imtiyazlar gibi unsurlardan oluşur. İşletmecilerin sermaye faktörü içerisinde gösterdikleri üretim için gerekli olan doğal kaynaklar; doğal halde üretim için girdi olarak kullanılabilecek; tarım arazileri, arsalar, ormanlar, su kaynakları, madenler, petrol, doğalgaz gibi her şeyi kapsayan bu kaynaklar ekonomik sistemin temel unsurlarıdır. Ekonomi bilimine göre bağımsız bir üretim faktörü olan doğal kaynaklar, işletme biliminde ancak sermayeyi oluşturan unsurlardan biri durumundadır. Yani ekonomistlerce ayrı bir üretim faktörü olarak kabul edilen tabi kaynaklar işletmecilere göre işletme varlıkları veya kısaca sermaye faktörü içine alınmaktadır. 3. Müteşebbis: Bir üretim faktörü olarak diğer üretim faktörlerini ahenkli bir şekilde bir araya getirerek belirli bir mal veya hizmeti üretmek veya sadece pazarlamak için kendi parasını veya başkalarından topladığı parayı diğer üretim faktörlerine yatırıp böylece kâr veya zarar ihtimalini göz önüne alan kişilere müteşebbis-girişimci-denir. Müteşebbis özel kesimden bir veya birkaç kişi olabileceği gibi, devlet de olabilir. Müteşebbisin işletme kurma için giriştiği faaliyete girişim yani teşebbüs denir. Girişim; girişimcinin özel varlığından yer, unvan, sermaye, muhasebe ve organizasyon olarak ayrı bir bütün olan ve başkalarının ihtiyaçlarının karşılanması için devamlı üretim faaliyetlerinde bulunan bir ekonomik birimdir. Girişimci olarak da ifade edilen müteşebbisler; bağımsızlık isteği, kazanç ve miras isteği, başka fırsatların yokluğu, sosyal saygınlık isteği, bir düşünce veya varlığın işlenmesi ve topluma hizmet ve sosyal sorumluluk düşüncesi ile işletme kurmaya yönelirler. 4. Teknoloji: Mal ve hizmetlerin tasarımı, yani planlanması, üretimi, geliştirilmesi, dağıtımı ve pazarlanması gibi işlemleri mümkün kılan mühendislik ve yönetime ilişkin bilgilerin tümü olarak tanımlanır. Üretim yönetimi olarak da ifade edilen teknoloji, ürün üretiminde kullanılan yöntemlerdir. İşletmeciler açısından dördüncü bir üretim faktörü olarak teknoloji, genel olarak girdileri çıktılara çevirmeye yarayan araçlar topluluğu olarak sadece tekniklerin bir toplamı olmadığı, dar anlamda üretim teknikleri olarak, geniş anlamda ise süreç olarak ele alınması gerekir. Ekonomistler teknolojiyi, yeni bir mal veya hizmet üretmek veya bilinen ürünleri geliştirmek için uygulanan her türlü yöntemler olarak tanımlamaktadırlar. İşletmeciler teknolojiyi, üretimde uygulanan bir yöntem olmanın yanında daha geniş olarak işletmenin tüm işlevlerinde karşılaşılan problemlerin çözümüne yönelik tüm yöntemler bütünü olarak kabul etmektedirler. Yani işletmeciler teknolojiyi, mal ve hizmetlerin planlanması, üretimi, geliştirilmesi, dağıtım ve pazarlaması gibi işlevleri mümkün kılan mühendislik ve yönetime ilişkin bilgilerin tamamı olarak tanımlamaktadırlar. Modern iktisatçıların üretim için kabul edip sıraladıkları faktörlerin getirilerini ise emek = ücret, doğal kaynaklar = rant, sermaye = faiz, müteşebbis = kâr olarak formüle ederler. Rant veya getiri, üretim faktörlerinden biri olan tabiatın üretimden aldığı payını ifade eder. Rant veya kira; belirli bir 1112 İşletme Yönetimi -1 Birinci Bölüm Metin Arslan nesnenin bilinen bir süre için gerçek ve tüzel kişiye verilmesi karşılığı alınan paraya denir. Bir işletmenin faydalandığı bu üretim faktörlerini etkili bir şekilde kullanmasının ölçüsü ise verimliliktir. Verimlilik işletmelerin başarısında en önemli etkenlerden biri olarak; üretim sürecine sokulan çeşitli faktörlerle yani girdilerle bu sürecin sonunda elde edilen ürünler yani çıktılar arasındaki ilişkiyi ifade eder. Verimlilik; ürün üretiminde kaynakların etkin kullanımı olarak aynı miktar kaynakla daha çok üretim yapmak, yani işletme faaliyeti sonucunda elde edilen bir çıktının en az maliyet ile üretilmesidir. 6. Yönetim ve İlgili Kavramlar Yönetim evrensel bir süreç olarak insanın olduğu her yerde geçerlidir ve insan bulunduğu herhangi bir yerde ya yönetendir veya yönetilendir. Yönetim, evrensel bir süreç, toplumsal yaşam kadar eski bir sanat, gelişmekte olan bir bilimdir. Süreç olarak yönetim, bir takım faaliyetleri ve işlevleri; sanat olarak yönetim, bir uygulamayı; bilim olarak da sistemli ve ilmi bilgi topluluğunu açıklar. Konularımızda yönetim bir süreç olarak ele alınacak ve süreci oluşturan faaliyetleri kapsayacak şekilde tanımlanacaktır. Bir bilim dalı ve uygulama alanı olan yönetimin temel özelliği, çeşitli disiplinlerce geliştirilmiş bilgilerin ve analitik yöntemlerin birleştirilerek uygulanmasıdır. Yönetici organizasyonu bölümleriyle birlikte bir bütün olarak ele alarak, değişik bilgi ve teknikleri mevcut şartlara uygunluklarına göre kullanmak ve uygulamak durumundadır. Yönetim faaliyeti insanı ile birlikte görülen bir olgu olarak, ortak amaç etrafında faaliyetleri organize etmesi sonucu ortaya çıkmıştır. İnsan tek başına kaldığında bile yine yöneten durumundadır; bu kez de kendini yönetir. Günümüz demokratik örgüt yönetimlerinde yöneten ve yönetilen karşılıklı etkileşimli bir şekilde modern bir yönetim yaklaşımı gelişmektedir. Bu gelişim sonucunda artık yönetim kavramı yerine yönetişim kavramı kullanılmaya başlanmıştır. Yönetişim, yönetenle yönetilenin tün örgüt süreçlerinde interaktif yani etkileşimli bir şekilde bulundukları modern bir yönetim yaklaşımını ifade etmektedir. Modern yönetim anlayışında, genel eğilimler yanında yerel eğilimlerde dikkate alınmaktadır. Tek kişinin amaçlarına ulaşmak, yani maddi araç ve gereçler ile paranın belirli hedeflere yönelik kullanımı için giriştiği iş, ekonomik faaliyet veya bir iş planlaması olurken, birden fazla insanın birlikte bulundukları ve aralarında kurulan işbirliği yönetim sürecini gösterir. Yönetimde, maddi araç ve para kaynakları olmasa bile, belirli faaliyetleri yapmak ve amaçlara ulaşmak için insan unsurunun bulunması yeterli ve gerekli bir şarttır. Yönetim ve yöneticiden söz edilebilmesi için mutlaka emrinde çalışan otoritesini kabullenen bir insanın bulunması gerekmektedir. Yönetimin değişik alanlara göre farklı şekillerde tanımları yapılmaktadır: Yönetim: Bir amaca ulaşma yolunda girişilen işlerin ve faaliyetlerin toplamı olarak ifade edilir. Yönetim: Ortak amaçlı kişilerin yer aldıkları bir örgütün kısa ve etkili yoldan amaçlarına ulaşmak için başta insanlar olarak para kaynakları, donanım, demirbaş, hammadde, yardımcı malzeme ve zamanı birbiriyle uyumlu ve verimli kullanacak kararlar alma ve uygulama sürecidir. Yönetim: İşletme, kuruluş veya organizasyonun amaçlarına etkili ve verimli bir şekilde ulaşmak üzere planlama, örgütleme, yöneltme, koordinasyon ve kontrol işlevlerinin yerine getirilmesidir. Yönetim: Organizasyon amaçlarının etkili ve verimli bir şekilde gerçekleştirilmesi amacıyla planlama, örgütleme, yöneltme, koordinasyon ve kontrol işlevlerine ait kavram, ilke, teori, model ve tekniklerin sistematik ve bilinçli olarak uygulanmasıdır. Günümüz toplumları ihtiyaçların zorlaması ile her alanda örgütlenmeye yönelmekte; başta aile örgütlenmesi olarak, sivil toplum örgütlenmesi, devlet ve devletlerarası örgütlenmelere gidilmektedir. Örgütler, insanları tek başlarına yapamayacağı işleri yapar; sürekli toplanan verilerin gelecek kuşaklara aktarılması ve çalışanların kariyer yapacakları kurumsal yapıyı sağlar. Günümüz toplumlarının gelişimine bağlı olarak organizasyonlara duyulan ihtiyaçlar sürekli artmakta ve artan bu ihtiyaca daha etkili cevap verebilmek için organizasyonların da geliştirilmesi gerekmektedir. Gelişmiş toplumların önemli özelliklerinden birisi de mümkün olduğunca çok değişik faaliyet alanlarında organize olmuş yani örgütlenmiş olmalarıdır. Hiçbir faaliyet kendi başına organize olmadan yani örgütlenmeden hedefine ulaşamaz. Toplumların gelişmişliğinin günümüz ölçütlerinden birisi de örgütlü toplum olup olmamalarına bağlıdır. Yönetim ve organizasyon ilişkisine baktığımızda; yönetimin söz konusu olduğu her yerde mutlaka organizasyonun olduğu görülür. Yönetim ve organizasyon kavramlarının sözlük anlamları ayrı olmasına rağmen, nerede bir yönetim varsa, orada organizasyon da var ve bunun tersi olarak nerede bir organizasyon varsa orada yönetim de vardır. Yönetim ve organizasyon etle tırnak gibi birbirinden 1213 İşletme Yönetimi -1 Birinci Bölüm Metin Arslan ayrılamaz, sadece öğrenim açısından iki ayrı kavram olarak ele alınır. Burada yönetim, amaçları belirleyen, temel ilkeleri ortaya koyan bir süreç, organizasyon ise, belirlenen amaçlara en etkin ve verimli şekilde ulaşma yolunu gösteren bir sistemdir. Bu açıdan yönetimin başarısı ile organizasyonunu iyi işleyişi arasında sıkı bir ilişki vardır. Bu iki kavram birbirini tamamlayıcı konumdadır ve organizasyon, yönetimin var olduğu ve faaliyetini sürdürdüğü bir yapı, yönetim ise bu yapı içerisindeki bir işlev olarak görülür. Yönetim ve organizasyon olgusu, planlama, örgütleme, yöneltme, koordinasyon ve kontrol gibi birden fazla işlevin bir arada ve düzen içinde gerçekleştirilmesiyle ortaya çıkar. Örgüt veya teşkilat olarak da ifade edilen organizasyonun farklı tanımları yapılmaktadır: Organizasyon: Amaçlara ulaşmak için yapılacak işlerin belirlenmesi ve gruplandırılması; işleri yapacak personelin ve yetki ve sorumluklarının belirlenmesi; faaliyetlerin etkinliği için gerekli fiziki ortamın hazırlanması çabalarının tümüdür. Organizasyon: Üretim faktörlerini en etkin, sistemli, olumlu ve uyumlu bir şekilde kullanarak mal ve hizmetleri üretebilmek için çalışanların görevlerini en iyi şeklide yapmak üzere düzene konması ve gerekli her türlü araç, gereç ve imkânla donatılmasıdır. Organizasyon kavramının süreç ve yapı olarak iki anlamı var: 1. Bir süreç olarak organizasyon veya örgüt; amaçlara ulaşmak için yapılacak işlerin tanımlanması ve gruplanması, işleri yapacak kişilerin ve onların yetki ve sorumluluklarının belirlenmesi, insanların bir arada etkin ve verimli bir şekilde çalışabilmesi için gerekli fiziksel ortamın hazırlanmasıdır. Süreç olarak organizasyon kavramı örgütleme, organizasyon işlemi veya organize etme kavramları kullanılabilir. 2. Bir varlık veya yapı olarak organizasyon; belirlenen amaçlara ulaşmak üzere, birden fazla kişinin bir araya gelerek düzenli ve birbirini takip eder şekilde çaba gösterdiği bir yapı olarak ifade edilir. Bir yapı olarak organizasyonun dizaynı sırasında ele alınacak temel unsurlar; organizasyonu amaçlarına ulaştıracak işlerin belirlenmesi, iş bölümü ve bu iş bölümü içinde yer alacak organların belirlenmesi, organlar arası yetki ve iş ilişkilerinin belirlenmesi, temel koordinasyon mekanizmasının belirlenmesi ve organizasyon şema ve kılavuzlarının hazırlanması olarak ifade edilir. İşletme yönetimi ile ilgili yeni konulardan biri de sanal organizasyonlardır. Teknolojinin gelişimi ile birlikte; bilgisayar ve internetin toplum hayatına kattığı iletişim etkinlikleri ve dijital medya olarak da ifade edilen sosyal medyanın gelişimi yeni sanal organizasyonları gündeme getirdi. Sanal organizasyon ile ilgili farklı tanımlar: Sanal Organizasyon: Varlığı kısmen veya tamamen, haberleşme teknolojileri ile birlikte ortaya çıkmış olan internete, kablolu sistemlere, telefon sistemlerine vb. bağlı olan bir işletme, klüp, topluluk, enstitü, kurum veya benzeri kuruluşlar şeklinde tanımlanabilir. Sanal Organizasyon: Aynı amaca yönelen ancak birbirinden bağımsız görevlerle yükümlü ve uzay, zaman ve fiziki sınırları aşarak iletişim teknolojilerinin ağlarıyla güçlendirilmiş bağlarla birbirine bağlı insan topluluğu olarak tanımlanmaktadır. Sanal Organizasyon: Üyeleri uzun vadeli bir amaç veya hedef için bir araya gelmiş, iletişimlerini ve işlerin koordinasyonunu bilgi-iletişim teknolojileri yoluyla gerçekleştiren, coğrafi olarak geniş alana yayılmış olan bir organizasyon olarak görülmektedir. Sanal Organizasyon: Çalışanların belli bir yerde toplanmadığı, değişik mekânlardaki işletmelerin bir mal veya hizmetin üretiminin belirli safhalarında yer aldığı, bilgisayar imkânları ile sürekli haberleşme içinde bulunan ve sanki tek bir organizasyon gibi müşterilerine mal veya hizmet sunan bir organizasyondur. Günümüzün gelişmiş toplumlarında ihtiyaçları karşılamak için kurulan ve gelişen işletmelerin yönetimi önemli hale gelmiş ve yönetimin belli başlı konuları içine girmiştir. Yönetim konuları genelde işletme yönetimine dönüktür. Bu bağlamda işletme yönetimi, işletmenin belirlenen hedefine ulaşabilmesi için işletme içi personel, makine, teçhizat vb.- ve işletme dışı pazar, hammadde, yabancı kaynak, zamanı vb.- unsurları planlama, organize etme, yöneltme, koordine etme ve kontrol etme süreci olarak tanımlanabilir. İşletme yönetimi, işletmeyi belirlenen amaçlarına ulaştırmak için tüm faaliyetleri planlamak, örgütlemek, yöneltmek, koordine etmek ve kontrol etme çabalarına denir. Yönetim literatüründe yönetim ve işletme yönetimi kavramlarını birbirinden ayıran iki temel farklılık bulunmaktadır. İşletme yönetimini genel yönetimden ayıran ilk fark ortak amacın iktisadi oluşu, ikinci fark ise işletme yönetiminin sosyo-teknik bir niteliğe sahip olmasıdır. Genel yönetimde ortak amaç 1314 İşletme Yönetimi -1 Birinci Bölüm Metin Arslan kâr değil ve ikinci olarak yönetim sosyal bir bilim dalıdır insan grubunun ortak hedefe dönük faaliyetlerini kapsar. İşletmenin etkili yönetimi için işletme yönetiminin temel görevleri şöyledir: 1. İşletmenin misyon ve vizyonuna bağlı olarak amaçlarını belirlemek, 2. İşletme amaçları doğrultusunda siyaset ve stratejiler geliştirmek, 3. Örgüt yapısını gelişim ve değişime uygun yeniden yapılandırmak, 4. Tüm unsurların işletme amaçları doğrultusunda verimli kullanımını sağlamak, 5. İşletme faaliyetlerinin işletme amaçlarıyla uyumunu kontrol etmek, İşletme yönetiminde olay, insan ile insan, insan ile diğer tüm üretim unsurları arasındaki ilişkilerin düzenlenmesini içerir. Bu manada işletme yönetimi, işletmelerin yönetime ilişkin problemlerini çözmek, amaçlarını yerine getirmek için birçok faaliyeti yürüten bir uğraşı alanıdır. Etkili bir yönetim; sorun alanlarını önceden görüp, tespit edip sorun çıkmadan çözüm getirmek ile sağlanabilir. 7. Yönetici ve Müteşebbis Günümüz işletmelerinin giderek büyümeleri ve yönetim sorunlarının daha karmaşık hale gelmesi, yönetim işlevinin bu konuda eğitim görmüş ve tecrübe kazanmış profesyonel kişilerce yürütülmesini kaçınılmaz hale getirmektedir. Faktör şartlarının değiştiği, talep yapısının değiştiği, karşılıklı bağımlılık yapısının yeniden oluştuğu günümüzde teknolojik imkânların sağladığı görme genişliği ve derinliğinin getirdiği algılama ile yöneticiler ve girişimciler başarıya ulaşabilir. Teknoloji, temelde insanın kendi gücüyle yapamadığını, aklını kullanarak bulduğu metot ve araçlarla yapabilmesini ifade eder. Yönetim konularının daha iyi anlaşılması açısından yönetici ile müteşebbis kavramını da karşılaştırmak gerekir. Müteşebbis ve yönetici kavramları, aynı manayı belirtmez, birbirinden farlıdır. Yönetici; kâr ve riski başkalarına ait olarak mal veya hizmet üretmek üzere üretim faktörlerini uyumlu bir şekilde bir araya getiren ve bunları belirli bir ihtiyacı karşılama amacına yönelten ve yönetim işini bir meslek olarak yerine getiren kişidir. Yönetici; her zaman dilimi içerisinde ve değişken çevre şartları altında belirli bir takım örgütsel amaçları gerçekleştirmek üzere beşeri, fiziki, finansal ve bilgi kaynaklarını planlayan, organize eden, yönelten, koordine eden ve kontrol eden kişidir. Yönetici işletmede; planlama, örgütleme, yöneltme, koordinasyon ve kontrol olarak yönetimin işlevlerini uygular ve bu işlevler yönetimin temel işlevi olarak yöneticinin varlık nedenini de oluşturur. Geleceğin yöneticileri yönetici asistanlığı pozisyonunda yöneticinin nezaretinde yetiştirme eğilimi sürekli artmaktadır. Yöneticiler eğitim ile analiz, sentez, yorum ve fikir üretebilme yeteneği kazanırlar. Küreselleşen dünyada yönetici ve müteşebbislerin klasik işlevlerine ek olarak yeni ekonomik anlayış daha yeni işlevleri yüklemektedir. Yeni ve ucuz hammadde ve alternatif enerji kaynakları bulma, rekabeti aleyhine geliştiren kayıt dışı, merdiven altı kalitesiz üretim yapan işletmeleri ortaya çıkarma ve bu konuda tüketicileri bilgilendirme, adil bir üretim, dağıtım sisteminin kurulmasına yardımcı olmak gibi yeni işlevler yüklenmeleri gerekmektedir. Yöneticinin klasik ve yeni işlevleri: 1. İşletmede yönetim işlevlerini uygular, üretim faktörlerini temin ederek uyumlu kullanımını sağlar. 2. İşletmeyi sahipleri adına yönetir, kâr ve zararı üstlenmez, ancak meslekten biri olarak işletme amaçlarına uymak ve bunlara ulaşmak zorundadır. 3. Hammadde ve enerji için alternatif bağımsız kaynaklar bulmak. 4. Rekabeti işletme aleyhine geliştiren uygulamaları ortaya çıkarır ve bu konuda ilgililere bilgi verir. 5. Adil bir üretim, bölüşüm ve dağıtım sisteminin kurulmasına yardımcı olmak. Yöneticilik günümüzde gelir sağlamak gayesiyle sürekli olarak yapılan bir faaliyet halini almış ve bu uğraşı artık profesyonel yöneticilik olarak ifade edilmektedir. Profesyonel yöneticilik; yönetim işini kendilerine meslek edinen ve işletme sahibi haline gelmeden müteşebbisin yaptığı her işi yapan ve hizmetleri karşılığı aylık ücret, kârdan pay veya pirim alan kimseler olarak ifade edilir. Yönetimin verimliliği, yönetim faaliyetlerinin etkin şekilde yerine getirilmesi ile mümkün yani, yöneticinin yönetime ait becerileri kazanma ve geliştirmesine bağlıdır. Yöneticilerin yönetimde başarılı olabilmeleri için bazı becerilere yani özelliklere sahip olması ve onları sürekli geliştirmesi gerekir. Yöneticinin özellikleri; teknik, haberleşme iletişim-, insan ilişkileri, karar verme, kavrama ait, analitik beceri, insanları tanımak, objektif olmak, kendine güvenmek, yerinde kararlar alabilmek, 1415 İşletme Yönetimi -1 Birinci Bölüm Metin Arslan yetkisini kullanabilmek, sorumluluk duygusuna sahip olmak ve iradesi kuvvetli olmak gibi temel nitelikleri olması gerekir. İşletmelerin varlıklarını devam ettirebilmeleri için yöneticilerin sürekli olarak, çabuk, hızlı ve isabetli kararlar alarak dinamik olan ekonomik, toplumsal ve siyasi ortamın gereklerine ayak uydurmak durumundadır. İşletmelerin bulunduğu ortamda sürekli bir gelişim vardır burada önemli olan nokta, yöneticinin çevrede olan, birçok değişiklikleri zamanında görüp, hemen gerekli hazırlıkları yaparak işletmelerin amaçlarına uygun ve doğru kararlar alabilmeleridir. İşlevsel ve genel yönetici sınıflandırmasında; işlevsel yönetici, satın alma, üretim, pazarlama, finansman ve muhasebe gibi yalnızca kuruluşa ait bir faaliyetten sorumlu olan yönetici tipidir. İşlevsel yönetici uzmanlaştığı alanın faaliyetinden sorumlu olur. Genel yönetici ise, büyük bir kuruluş, bunun bir işletmesi veya onun bir alt bölümü gibi karmaşık bir birimi yöneten ve yönlendiren kişiye genel yönetici diyoruz. Genel yönetici yönettiği birimin tüm faaliyetlerinden sorumludur. İşletme yönetimi, iç ve dış etkenler karşısında işletmeyi amaçlarına en uygun bir şekilde ulaştıracak ve çevre ile uyumlaştıracak bir beyin görevine sahiptir. Ancak beyin görevini yaptığı sürece işletme başarılı olacak ve işletmecilik yönünden bir değer taşıyabilecektir. Müteşebbis; bir üretim faktörü olarak diğer üretim faktörlerini ahenkli bir şekilde bir araya getirerek belirli bir mal veya hizmeti üretmek veya sadece pazarlamak için kendi parasını veya başkalarından topladığı parayı diğer üretim faktörlerine yatırıp böylece kâr veya zarar ihtimalini göz önüne alan kişilere müteşebbis-girişimci-denir. Diğer bir tanımla müteşebbis; temelde kâr elde etmek olarak değişik gayelerle, gerekli riskleri göze alarak diğer üç üretim faktörü olan emek, sermaye ve teknoloji faktörlerini ahenkli bir şekilde bir araya getirerek mal veya hizmet üretmek veya sadece pazarlamak için gerekli ortama hazırlayan kişidir. Girişim; girişimcinin özel varlığından yer, unvan, sermaye, muhasebe ve organizasyon olarak ayrı bir bütün olan ve başkalarının ihtiyaçlarının karşılanması için devamlı üretim faaliyetlerinde bulunan bir ekonomik birim yani bir organizasyondur. Serbest piyasa şartlarında müteşebbisler ülke kalkınmasında önemli rol oynayan kişilerdir. Kalkınmak isteyen toplumlar belirleyecekleri siyasetler ile sanat ve ticarette müteşebbisleri teşvik etmelidirler. Sanat ve ticaretten uzaklaşıp imaret ve memuriyete yönelerek müteşebbisleri devreden çıkarmak ülke kalkınmasında yanlış bir siyaset olur. Küçük işletmelerde müteşebbis genellikle işletmenin aynı zamanda yöneticisi olurken büyük işletmelerde ise girişimci sorumluluklarının bir bölümünü profesyonel yöneticilere aktarır. Girişimciler, üretim faktörlerini en verimli şekilde bir araya getiren kişiler olarak halk dilinde de işi bilen, becerikli, atılgan, girişken, girişimcilik kültürüne sahip ve gözü pek kimselerdir. Girişimcilik kültürü siyasi ortamın müsait olmadığı durumlarda bile gelişimini devam ettirmektedir. Girişimcilik her sistem ve durumda varlığını devam ettiren ve gelişen bir yapı olarak sosyal ve siyasi çevre ile etkileşim içerisindedir. Müteşebbisin temel özellikleri; girişkenlik, kararlılık, risk alabilme, çok yönlülük, yenilikçi, ikna yeteneği, bağımsızlık, çalışkanlık ve liderlik yeteneği gibi sıralanmaktadır. Girişimciler, artık günümüzde işi iyi bağlayan değil işi iyi yaparak para kazanan kişiler olarak görülmekte ve başarısızlığın maddi ve manevi sonuçlarına katlanan, başarı ile ödüllenen kişilerdir. Müteşebbisin klasik ve yeni işlevleri şöyle sıralanabilir: 1. Yeni bir mal veya hizmet üretmek veya bilinen ürünlerin kalitesini yükseltmek, 2. Yeni ve ileri üretim yöntemleri bulmak ve uygulamak, 3. Endüstride yani sanayide yeni organizasyonlar yapmak ve yeni pazarlar bulmak, 4. Hammadde ve enerji için alternatif bağımsız kaynaklar bulmak. 5. Rekabeti aleyhine çeviren kayıt dışı işletmeleri ortaya çıkarır ve bu konuda tüketicilere bilgi verir. 6. Adil bir üretim, bölüşüm ve dağıtım sisteminin kurulmasına yardımcı olur. İş hayatında sayılan bu işlevlere haiz olması gereken müteşebbisin uygulamada; bazıları sadece kurucu müteşebbis, bazıları inandırma yeteneğine sahip, bazıları cesur, atılgan, değişikliği sever diğer bir bölümü ise, çekingen ve korkak, bazılarının gayesi ise çok para kazanmak gibi değişik tip ve türleri vardır. Yöneticiyi müteşebbisten ayıran temel fark, faaliyetler sonucunda ortaya çıkan riske katlanmaması yani kâr veya zararın sahibi olmamasıdır. Yönetici emeği karşılığı ücret, prim veya kârdan pay alarak işletmeyi belirlenen hedeflere ulaştırmaya çalışır. 1516 İşletme Yönetimi -1 Birinci Bölüm Metin Arslan Serbest piyasa ekonomisinde; özel mülkiyet hakkı, seçme hürriyeti, kâr elde etme ve serbest rekabet gibi dört temel unsur bulunmaktadır. Günlük hayatta, yönetici ve müteşebbis dışında, işveren, patron, sermaye ve sermayedar kavramları da birbiri yerine kullanılmakta, kesin ve açık tanımlarının yeterince bilinmeyişi birbirine karıştırılmasına sebep olmaktadır. Bu kavramlar birbiri ile yakın ilişki içinde, ekonomik, sosyal, kültürel, siyasi ve teknolojik şartlara bağlı olarak anlam değişikliğine uğramakta ve farklı içerik kazanmaktadır. Bu kavramları birbirinden ayırmak ve açıklığa kavuşturmak gerekir. Ekonomi, işletme ve sosyal siyaset literatüründe işveren; işçi veya işgören istihdam eden, işgücü kiralayan ve bu sıfatla işgücü sahiplerine karşı sorumlu kişi olarak ifade edilir. İşveren kavramı bir işletmecilik ve ekonomi kavramı olmaktan ziyade hukuki bir kavram ve dolayısıyla hukuki yönden ele alınıp değerlendirilmesi gerekir. İşçi-işveren münasebetleri çalışma ekonomisinin temel konularını oluşturur. Patron ise değişik anlamları var; duruma göre girişimcilik, sermaye sahipliği ve yöneticilik kavramlarının hepsini birden kapsayan bir mana kazanmakla beraber, günlük dilde bir ticari veya sınaî işletmenin sahibi, işveren anlamında kullanılmaktadır. Burada bir kişinin patron olarak ifade edilebilmesi için zorunlu olarak; işveren veya sermaye sahibi olması gerekir. Patron aynı zamanda girişimcide olabilirken, buna karşı tüm girişimciler patron olamaz, ancak üst yöneticiler ve işverenler patron olarak nitelendirilebilir. Günlük hayatta, halkın kullandığı dilde genelde sermayeden anlaşılan para olurken, işletme biliminde ise sermaye, bir işletmenin kuruluşunu ve faaliyete geçmesini sağlamak amacıyla öz kaynak olarak konulan veya taahhüt edilen para, mal ve gayri maddi varlıklar yani işletmenin elinde bulundurduğu ve sahip olduğu değerler toplamıdır. Sermaye, para ve mal şeklinde olarak, para şeklinde sermaye, satın alma gücünü temsil ederken, mal şeklinde sermaye ise, üretimle ilgili teknik ve ekonomik değerleri ifade eder. Sermayedar ise, sermayeye sahip olan ve bunu bizatihi yatırım yaparak değerlendiren veya gerekirse ihtiyaç duyan kişilere borç vererek veya hisse senedi satın alarak, ortaklık kurarak sunan kişidir. Uygulamada sermayedar kendisi yatırıma giriştiği ve işletme kuruculuğu yaptığından, girişimci ile karıştırılır. Oysa girişimci sermayeye sahip olmasa bile, başkasından temin ederek, risk alan, dinamik, yenilikçi, öncü ve bağımsız kararlar alabilen nitelikler gerektirir. Sermaye sahibinde bu niteliklerin bulunması beklenemez. 2.MİKRO VE MAKRO EKONOMİK VERİLER Mikroekonomi konuları; ekonomik sistemler, arz ve talep, piyasa ve piyasa çeşitleri, üretim maliyeti ve tüketici ve üretici olurken, makroekonomik konular; milli gelir, istihdam, gelir dağılım, dış ticaret, ödemeler dengesi, kalkınma ve para gibi alanları kapsamaktadır. Bu konuları yakından inceleyen öğrenci; mikro ve makro ekonomik verileri takip edebilecektir. Bunun için iş ve işletme ortamında internet, bilgisayar vb kullanarak TÜİK, Ticaret Odası, Sanayi Odası, işletme kayıtları vb. kaynaklardaki ekonomik göstergeleri düzenli ve doğru olarak analiz edebilecektir. 1. Ekonomik Sistemler Sistem, bir aracı oluşturan düzen, düzenek, tertibat, model, yol, yöntem veya tip olarak; üzerinde inceleme yapılan belirli sınırlarla çevrilmiş olan evrenin bir parçası veya organizmada aynı işlevleri gerçekleştirmek için birbirleriyle ilgili bağlantılı organların oluşturduğu birlik veya grubu ifade eder. Ekonomik sistem; bir ülkenin sahip olduğu kaynakların ihtiyaç ve isteklerin karşılanması için kişiler arasında dağılımını düzenleyen kurallar bütünüdür. Diğer bir ifade ile ekonomik sistem; sosyal, siyasi, hukuki kurumları ve kuralları ile birlikte iktisadı amaçların emrinde bir koordinasyon düzeni olarak; toplumun sahip olduğu kaynakları, onların ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde dağıtımını şekillendiren temel kurallardır. Üretici ve tüketici kişi ve kurumlar bu sistem içinde ortaya koydukları arz ve talep durumu, makro ve mikro düzeyde ele alınmakta, sonuçta iktisadi-ekonomik- sistemi düzenleyen bazı mikro ve makro denge kuralları geliştirilmiş olmaktadır. İşletmeler, bu sistem içinde üretim, pazarlama ve tüketim faaliyetlerini gerçekleştirecek olmalarından dolayı ekonomi bilimi ile sıkı bir ilişki içindedir. İşletmeler ekonomi siyasetlerini yakından günü gününe izleyerek, bu siyasetler ışığında hareketle varlıklarını sürdürürler. Üretim faktörlerinde kişisel mülkiyete ve hürriyete yer veren ülkeler genellikle demokratik rejimle idare edilen ülkeler olurken; ekonomiye müdahaleyi, kişisel mülkiyeti ve hürriyetleri kısıtlayan ülkeler ise totaliter rejimle idare edilir olmuşlardır. Bu iki yelpazenin ortasında yer alan bir kısım ülkelerde de iki uçtaki sistemin aşırılıklarından uzak bir üçüncü sistem olan karma ekonomi sistemi içinde yer almışlardır. Ekonomi ile toplum arasındaki ilişkiyi o ülkedeki siyasi ve toplumsal değerler etkiler, yani 1617 İşletme Yönetimi -1 Birinci Bölüm Metin Arslan siyasi yapılanma ekonomik sistemi de belirler. Geçmişten günümüze dünyada uygulama imkânı bulmuş birçok iktisadi ve mali sistemler olmuş, ancak burada günümüzde kısmen de olsa uygulanıyor olan serbest piyasa sistemi, sosyalist ekonomik sistem ve karma ekonomik sistem incelenecektir. 1. Serbest Piyasa Sistemi: Her türlü iktisadi faaliyetlerin kişilerin serbest teşebbüsüne ve fertler arasındaki serbest sözleşmelere bırakıldığı, üretim, tüketim, bölüşüm ve mübadeleyi ayarlama ve düzenleme işinin serbest piyasalara ve bu piyasalardaki fiyat mekanizmasına bırakıldığı iktisadi sistemdir. Serbest piyasa sistemine; Kapitalist Sistem, Liberal Kapitalist Sistem, Pazar Ekonomisi veya Piyasa Ekonomisi isimleri de verilir. Piyasa ekonomisi, liberal düşünce akımının öngördüğü bir ekonomik düzeni yansıtır ve toplumda tabi bir dengenin varlığını kabul eder. Her insan kendi çıkarını maksimuma ulaştırmaya çalışan, akılcı, bilinçli, haz, elem, hesabı yapar homo-economicus' dur. Arzı talebin düzenlediği bu sistemde, herkes kendi çıkarını maksimize etmeye çalışırken, toplum çıkarına da hizmet etmiş olur ve dolayısıyla fert çıkarları ile toplum çıkarları arasında çatışma yoktur. "Bırakınız yapsınlar, bırakınız geçsinler" sloganı bu felsefenin temelini oluşturur. Serbest piyasa sistemi; temel olarak; özel mülkiyet, kâr elde etmek, seçme hürriyeti ve rekabet etme hakkı gibi dört hakkı kabul eder. Eğer çok sayıda alıcı ve satıcı varsa, piyasa giriş-çıkışı serbest ise, tekelci işletmeler hâkim değilse, piyasa açık ve şeffaf ise, böyle bir piyasa serbest rekabet piyasasıdır. Serbest piyasa sisteminde tüketicinin hâkimiyeti ve üreticilerin kâr motiflerine göre tespit edilen arz, talep ve fiyat mekanizması yardımıyla kararlar verilir. A.B.D. ve Batı Avrupa ekonomileri, serbest piyasa sistemine en yakın ülkelerdir. Serbest piyasa ekonomisinden sapmalar başladığında rekabet şartlarının giderek bozulması veya ekonomik yapının liberal kapitalist sistemi savunanların düşündüklerinden farklılaşması gibi nedenlerle devletler ekonomik hayatın işleyişine müdahale etmişler. Serbest piyasa sistemine ilk müdahale 1929 Dünya Büyük Ekonomik Buhranı ile ikinci büyük kriz veya müdahale ise Eylül 2008 de ABD de başlayan ve yayılan krize ülkeler değişik şekillerde müdahalelerde bulunmaktadırlar. 2. Sosyalist Sistem: Serbest piyasa sistemine karşı bir antitez olarak onun eksiklerinden hareketle kişisel ve toplumsal refahı gerçekleştirmeye yönelik oluşturulan iktisadi bir sistemdir. Totaliter Müdahaleci Sistem veya Kolektivist sistem olarak da ifade edilen Sosyalist Sistem de üretim kaynakları olan tabiat, sermaye, emek toplum adına devletin mülkiyetinde yani kolektiftir. Bu kaynaklar, toplum adına, devlet tarafından kullanılır ve üretimde kâr değil toplumsal fayda ön plana alınır. Fiyat mekanizmasının anonim ve objektif yol göstericiliği yerine merkezi planlamanın sübjektif otoriter kararları alır ve yapılan planlarda esneklikten yoksundur. Sosyalist ekonomi sistemi temel iktisadi faaliyetlerin devlet tarafından yürütüldüğü, mülkiyet ve teşebbüs hürriyetinin olmadığı veya çok sınırlı tutulduğu, üretim araçlarının devletin idaresi altında olduğu, yatırım, üretim ve tüketimin merkezi planlama ile yürütüldüğü bir sistemdir. Hangi ürünün ne miktarda ve nasıl üretileceği, kimlere ne miktarda ve nasıl dağıtılacağı devletin veya onun kurduğu merkezi planlama otoritelerinin karar verdiği ekonomik bir sistemdir. Sosyalist sistemin en büyük kurucu ve uygulayıcılarından olan Sovyet Rusya 1990 lardan sonra liberalizme geçiş sürecini başlattı ve günümüzde bu süreci tamamladığı söylenebilir. Günümüzde halen Küba sosyalist sistemi değişik şekillerde uygulamaktadır. 3. Karma Ekonomi Sistemi: Günümüz ekonomilerinde toplumlar serbest piyasa sistemi ve totaliter müdahaleci sistemden birine az, diğerine çok veya her ikisine de nispeten aynı ölçüde yer veren birer karakter taşımaktadırlar. Ülkeler, tercihlerine göre bu yelpazelerin herhangi bir kanadında yer almışlardır. ABD, serbest piyasa ekonomisine, komünist dönemindeki Sovyet Rusya da totaliter müdahaleci sistemi genel olarak uygulayan devletler olmuştur. Bu ülkelerde piyasanın işleyişi de yine söz konusu iki karakterin ağırlık derecesine göre şekillenmiştir. Devlet piyasa ekonomisini uygulama sürecinde ekonominin aksayan yönlerini düzeltmek, etkin kaynak kullanımını sağlamak ve gelir dağılımındaki adaletsizliği düzeltmek için ekonomik işleyişe müdahale ettiği, ekonomide özel, kamu ve karma girişimlerin yer aldığı ve kamuya ait iktisadi faaliyetlerin merkezi bir plan aracılığı ile organize edilerek yürütüldüğü sistem karma ekonomi sistemi olmaktadır. Karma ekonomi sistemi, kapitalist sistemin evrimle ulaştığı aşama olarak görülür, diğer iki sistemin aksine doktriner çerçevesi belirsizdir. Serbest ve sosyalist sistemlerin aksayan yanlarını bırakıp, iyi işleyen taraflarını alarak daha iyi bir iktisadi organizasyon oluşturma düşüncesinden doğmuştur. Karma ekonomik sistem, bir ihtiyaç sonu ortaya çıkan ve her yerde geçerli, kabul görmüş, standart 1718 İşletme Yönetimi -1 Birinci Bölüm Metin Arslan ilke ve kuralları olmayan ve uygulamada çok değişik görünümler alan ve temelde ilmi değil siyasi bir olaydır. Karma ekonomi, hükümetin bazı iktisadi etkinliklerde bulunduğu veya bu etkinliklerin işleyişine müdahale ettiği, diğer bir ifade ile piyasa ekonomisi ile sosyalist ekonominin bir arada bulunduğu iktisadi sistemdir. Karma ekonomi, milli ekonomi içinde devletin, sahip olduğu üretim faktörlerinin temel önem taşımasına karşılık, özel ekonominin gelişmesinde yol gösterici olduğu; kişisel mülkiyet, özgürlük ve demokrasinin vazgeçilmez bulunduğu ülkelerdeki devletin ekonomik müdahaleciliğini ifade eder. Karma ekonomik sistem Türkiye de1929 Dünya Büyük Ekonomik Buhran ından sonra 1950 yılanda çok partili demokratik sisteme geçilene kadar uygulanmış, yıllarında serbest piyasa sistemine geçiş ve 1980 sorası bu sürecin hızlandığı görülmektedir. Bu üç sistemi daha iyi anlayabilmek için, bunların temelinde yer alan iktisadi doktrinleri incelemek ve ilgili yayınları ayrıntılı olarak okumak gerekmektedir. Toplumu oluşturan tüm üretici ve tüketici kişi ve kurumların bu sistem içinde ortaya koydukları arz ve talep durumu, mikro ve makro düzeyde ele alınmakta, sonuçta iktisadi-ekonomik- sistemi düzenleyen bazı mikro ve makro denge kuralları geliştirilmiş olmaktadır. İşletmeler, içinde bulundukları bu ekonomik sistem içinde üretim, pazarlama ve tüketim faaliyetlerini gerçekleştirecek olmalarından dolayı ekonomi bilimi ile sıkı bir ilişki içindedir. İşletmeler ekonomi siyasetlerini yakından takip ederek, bu siyaset ışığında etkin yönetimlerini sağlayarak varlıklarını devam ettirirler. 2.Arz Ve Talep Serbest piyasa anlayışında her şey arz ve talep meselesi haline gelmiştir. Arz, belirli bir zaman diliminde belirli bir fiyattan piyasaya satılmak üzere sunulan mal ve hizmetleri ifade eder. Arzı belirleyen-etkileyen faktörler: 1. Arz edilen ürünlerin fiyatı. 2. Arz edilen ürünlerin maliyeti. 3. Diğer ürünlerin fiyatı. 4. Alıcıların alışkanlıkları. 5. Ülkenin teknolojik düzeyi. 6. Ekonomik kararlar. Talebi oluşturan taraf hane haklı yani kişiler olurken, arzı oluşturan ise işletmeler yani üreticiler birlikte piyasayı oluştururlar. İnsanların sınırsız şekilde istek ve arzuları bulunmakta, ulaşması mantıki olmayan şeylerde hayal olarak ifade edilmektedir. Bir satın alma arzusunun talep olarak kabul edilebilmesi için üç şarttan ilki; ürüne duyulan ihtiyaç, yani satın almayı istemesi, ikincisi, ürün karşılığını ödeme isteği ve üçüncü şart ise bu isteğin gerekli satın alma gücü ile desteklenmesidir. Bunlardan biri eksik olursa, ona talep denilemez, yani, pek çok mal ve hizmet pek çok kişi tarafından talep edilir, ancak bu isteğin talep olabilmesi için yeterli satın alma gücü ile desteklenmesi gerekir. Alım gücüyle desteklenmeyen talep kişisel bir niyet olarak kalır, ekonomi üzerinde herhangi bir etki oluşturmaz. Bu açıklamalardan hareketle talep, piyasada belirli bir mal ve hizmete yönelen, belirli bir satın alma gücüyle desteklenmiş, satın alma isteği olarak ifade edilir. Diğer bir tanım ile talep, tüketicinin satın almak istediği ve satın almaya gücü yettiği miktar veya durum yani, satın alma gücüyle desteklenen satın alma arzusudur. Belirli bir piyasada, belirli bir fiyat düzeyinde tüketicilerin almaya hazır oldukları ürün miktarının, üreticilerin o fiyattan satmaya istekli oldukları miktardan daha fazla olması sorucunda ortaya talep fazlası çıkar. Aşırı talep durumunda, diğer şartlarda bir değişme olmamak kaydıyla, talep edilen ürün miktarı ile arz edilen ürün miktarı birbirine eşit oluncaya kadar arz veya talep değişme gösterir. Ekonomi yeterince esnekliğe sahipse, arz artarak talebi karşılar. Ekonominin esnek olmadığı durumda fiyat, yükselme eğilimi içine girer ve talep, arz seviyesine düşene kadar fiyat artışları gerçekleşir. Aşırı talep, ülke ekonomisinde de toplam mal ve hizmet talebinin arzı aşan kısmını ifade etmektedir ve ülke ekonomisi üzerinde enflasyonist etki oluşturur. İşletmelerin talep karşısında, tüketicilerin ihtiyaçlarını karşılamak üzere mal ve hizmet sunumunda bulunmalarına arz denir. Kişinin talep miktarını belirleyen, etkileyen; fiyat, kişinin gelir durumu, zevkler, tercihler ve 1819 İşletme Yönetimi -1 Birinci Bölüm Metin Arslan ikame mal ve hizmetlerin durumu gibi birçok etken vardır. 3. Piyasa Ekonomisi ve İşleyişi İnsan ihtiyaçları, belirli bir ekonomik çaba ile üretilen ürünler ile karşılanır. İnsanların hayatlarının devamı tüketim faaliyetlerini sürdürmesi gerekir. Üretim ve tüketim faaliyetleri temeli itibari ile ekonominin uğraşı alanına giren bir konudur. Ekonomi, insan ve topluma en az çabayla en çok tatmin sağlamayı gösteren yöntemler teorisi olarak ifade edilir. Diğer bir ifade ile ekonomi, sınırsız insan ihtiyaçlarını sınırlı tatmin vasıtaları ile karşılamaya çalışan bir uğraşı alanı olarak; insanların yaşayabilmek için üretme, ürettiklerini bölüşme şekillerinin ve bu faaliyetlerden doğan ilişkilerin bütününü ifade eder. Ekonomi biliminin amacı, insan ve toplum düzeyindeki ekonomik olayları açıklamak, ekonomik kanunları tespit etmek ve gerekli durumlarda uygulamaya ilişkin önerilerde bulunmaktır. İnsanın parayla karşılanabilen veya ölçü birimi para olan ihtiyaçları için yapılan faaliyetler ekonomik olay olarak ifade edilmektedir. İktisat biliminin temel görevlerinden biri de; israf ve savurganlığa meydan vermeden her türlü insan ihtiyacının karşılanmasını sağlamaktır. İlk ve Orta Çağ larda ekonomiler daha çok tarıma dayalı ev ekonomisi niteliğinde bulunuyordu ve devletin temel görevi adalet ve savunma hizmetleri ile sınırlı idi. Orta Çağ sonlarında Batı ülkelerinde ferdi hak ve hürriyetlerin gündeme gelmeye başlamış. İngiltere de 1215 yılında Kral John a kabul ettirilen Manga Carta Libertatum (Büyük Özgürlük Fermanı) ile birçok hürriyet yanında kralın vergilendirme yetkisi sınırlandırılarak bu yetki bir meclise aktarılmış. İbn-i Haldun ( ) XIV. Yüzyılda bir tarih felsefecisi ve sosyoloji biliminin önderlerinden biri olarak Mukaddime isimli eseri ile tarihi ve sosyal olaylara yön veren etkenleri inceleyerek siyasi, iktisadi ve mali konularda fikirler ileri sürmüş. Devletin ticari faaliyetlere girmesinin ekonomik dengeyi bozacağını ve serbest rekabet ortamının gelişmesini önleyeceğini söyleyen İbn-i Haldun, devletin görevinin insanlar arasında barış ve ahengi sağlamak olduğunu belirtmiştir. İlerleyen zaman içerisinde yani 15. ve 16. yüzyıllar içerisinde; yeni coğrafi keşifler, toplumun yaşama ve düşünce şeklindeki gelişmeler meydana gelmiş ve ayrıca bu dönemlerde deniz ticareti ile birlikte ekonomide yeni gelişmeler olmuştur. Yani Batı da Rönesans ve Reform hareketlerinin başlattığı uyanışın, siyasi ve ekonomik alandaki yansıması olarak ifade edilen merkantilizm dönemi başlamış ve bu dönemde ekonomideki egemenlik feodal derebeyi, soylulardan burjuvalara el değiştirmiştir. Merkantilizm; 17. yüzyılda deniz aşırı ticaret yapan ülkelerce benimsenen, altın ve gümüş gibi değerli madenleri bir ülkenin siyasi ve iktisadi gücünün temel kaynağı gören ve bu nedenle altın ve gümüş miktarını artırmak için dış ticaret fazlası verilmesini zorunlu gören, aşırı devlet müdahalesini öngören öğreti ve buna dayalı iktisadi sistemdir. Yani merkantilizm; ülkenin refahını sahip olduğu altın, gümüş vb. değerli madenlere bağlayan, ülkedeki değerli maden yataklarının işletilmesine önem veren ve ihracatı artırıp ithalatı azaltmaya çalışan iktisadi bir görüşü ifade eder. Ekonomide müdahaleci bir sistem olan merkantilizm ekonomik gelişmeler karşısında geçerliliğini kaybetmiştir. Bu yeni dönemde ortaya atılan iktisadi düşüncelerin sahipleri klasik iktisatçılar olarak Adam Smith ( ), David Ricardo ( ), Jean Babtist Say ( ) ve Yohn Stuart Mill olarak yerlerini almaktadırlar. Başta Adam Smith, ekonomik dengelerin kendiliğinden ve otomatik olarak oluştuğu bu tabii düzenin işleyişine devletin müdahale etmemesini savunmuşlar. Piyasa ekonomisinde arzı talep belirler, herkes kendi çıkarını maksimize etmeye çalışırken, toplum çıkarına da hizmet etmiş olur ve dolayısıyla fert çıkarları ile toplum çıkarları arasında çatışma olmaz. Tüm dünyada özellikle 1980 sonrası birçok ülke dışa açık serbest piyasa ekonomisine geçiş ve buna uygun siyasi ve hukuki yenilenmelere girmişlerdir. Bu anlamda 21. yüzyıl liberal değerlerin yükselişte olduğu bir yüzyıl olarak bu dönemde kişisel beklentiler hayat standartlarının artması ile önceki dönemlere göre yüksekliği dikkat çekmektedir. Dünya ekonomilerindeki dışa açılım süreci ekonomik ilişkilerde değişimleri gündeme getirmekte ve ulus egemenliği yerini yavaş yavaş sermaye egemenliğine bırakmaktadır. Sermayenin küreselleşmesi olarak ifade edilen bu durum siyasi güç ile iktisadi güç arasındaki ilişkileri tersine çevirmeye başlamıştır. Önceleri global sermaye ulus devletlerin gücüne tabi iken, şimdi ulus devletlerin manevra kabiliyeti bu sermaye tarafından şekillendirilmektedir. Artık devletin ekonomide rolü, devlet müdahalesini negatif dışsallıkları önleyici, pozitif dışsallıkları da artırıcı ve rekabetçi serbest piyasa kurallarına göre yeniden şekillenmektedir. 1920 İşletme Yönetimi -1 Birinci Bölüm Metin Arslan Tüketicinin önemi, sosyalist ekonomilerde de söz konusu olmakla beraber, tüketici hâkimiyeti asıl olarak rekabetin mevcut olduğu serbest piyasa ekonomilerinde görülür. Tam rekabet piyasası olarak da ifade edilen serbest piyasa ekonomisinin kendine özgü şartları bulunmaktadır. Talep ettikleri mal ve hizmetler karşılığında para vermek isteyen alıcılarla, para karşılığında mal ve hizmet sunmak isteyen satıcıların buluştukları yer piyasa olarak tanımlanır. Alıcı ve satıcıların (arz ve talebin) birbirleriyle karşılaşmalarına imkân sağlayan örgütlü birim piyasayı oluşturur. Piyasa kavramı çoğu zaman bir insan ihtiyacı, ürün tipi, demografik grup, coğrafi yerleşim yeri, ulusal ve global pazar anlamlarında kullanılır. Ödemelerin peşin yapıldığı ve çoğu kez yüzergezer mekânı olan pazarlara spot pazar veya spot market-piyasa denilmektedir. Pazar veya piyasa ile ilişkili bir kavram olan borsa ise, menkul değerlerin veya çeşitli ürünlerin değerlerini belirlemek ve/veya bu değer ve ürünlerle ilgili işlemleri yapmak üzere ilgililerin belirli zamanlarda bir araya gelmesi veya bir araya geldikleri yerdir. İktisadi açıdan piyasa, alıcı ve satıcıların birbirleri ile karşılıklı iletişim içinde oldukları ve mübadelenin meydana geldiği yer olarak tanımlanır. Piyasanın oluşması için satıcı ile alıcının belirli bir yerde buluşması gerekli değildir. Piyasa bir yer olabileceği gibi günümüzde teknoloji sayesinde sahip olunan telefon, internet, faks, televizyon gibi iletişim ve ulaşım kanalları ile de oluşturulabilmesi sağlamıştır. Piyasaların varlığı ve şekli alım satıma konu olan ürünlerin şekline göre de değişebilir ve bazı piyasalar herkes tarafından bilinirken, bazıları ise ürün temini korunması veya alıcı ve satıcının az olması gibi nedenlerden dolayı tanınmamaktadır. Piyasalar; tekel piyasalar, oligopol-eşit olmayanlar arasında eksik rekabet-, tekelci rekabet-monopolve tam rekabet piyasası olarak dört ayrı şekilde sınıflandırılmasına rağmen tam rekabet piyasası dışında kalan diğer eksik piyasaların tamamı eksik rekabet piyasası olarak isimlendirilmektedir. Burada alıcılar ve satıcılar açısından piyasayı monopol ve serbest veya tam rekabet piyasası olarak açıklanacaktır: 1. Tekelci Rekabet Piyasaları (Monopol): Rekabetin hiç olmadığı, satıcı tekeli -kısaca tekel veya monopol- piyasaları ve alıcı tekeli monopson- piyasaları ifade eder. Alıcıların çok, satıcıların az olduğu piyasalara oligopol, farklılaştırılmış bir ürünü satan çok sayıda firmanın olduğu piyasalara monopollü piyasalar denir. Bu piyasalarda arz ve talep kanunu kuralları uygulanmaz, fiyat ve arz miktarı piyasada taraflardan güçlü olan isteğine göre değişebilir. 2. Serbest-tam- Rekabet Piyasası: Piyasada çok sayıda satıcı ve çok sayıda alıcının yer aldığı ve bunların hiç birisinin tek başına veya gruplaşarak fiyatı etkileyemediği ve ürün fiyatının piyasada anonim olarak arz ve talebine göre belirlendiği piyasadır. Bir piyasanın serbest-tam- rekabet piyasası olması için şu şartların-özelliklerin- olması gerekir: 1. Çok sayıda alıcı ve satıcı: Piyasada çok sayıda üretici ve tüketici var ve hiçbiri tek başına fiyatı etkileyemez. 2. Piyasaya giriş-çıkış serbestîsi: Alıcı ve satıcı piyasada yer almak ve ayrılmak serbesttir. 3. Ürünlerin homojen olması: Bir ürün, piyasanın her yerinde aynı kalite özelliklerinde ve farklılık yoktur. 4. Piyasanın açık ve şeffaflığı: Tüm alıcı ve satıcılar, piyasa şartları ve olayları konusunda tam bilgi sahibidirler ve piyasalarda gizli anlaşmalar yoktur. 5. Üretim faktörleri hareketinin tam olması: Emek, sermaye ve müteşebbis gibi üretim faktörleri serbestçe yer değiştirir ve hangi dal daha kârlı ise oraya yönelebilirler. Kapitalizm bir dünya sistemi olarak kendini inşa ederken karşısına çıkan engelleri de tasfiye etmekte ve dünya ekonomileri üzerindeki hâkimiyetini de sürekli artırmaktadır. Kapitalist sistem, kendine uygun olmayan üretim ve tüketim sistemi yanında farklı inanç ve kültürlerin kendine uymayan yönlerini çeşitli projelerle değiştirerek uyumlu hale getirmektedir. Bu noktada, kapitalizm tek başına bir ekonomik sistem olmaktan ziyade hayatın her alanını kontrol ederek kendine uygun hale getirmektedir. Bu manada sosyalist ekonomik sistem uygulamalarının aslında tekelci bir kapitalizmi yansıttığı söylenir. Sosyalizm başlı başına ekonomik bir sistem değil kapitalizmi tamamlayan bir yapıdadır. Kapitalizm varlığını sürdürebilmek için kendi dinamizmine bağlı olarak krizler sonrası yine kendi kendini var ediyor. Zaman içinde; karma ekonomi, sosyalizm, küreselleşme ve globalizm gibi farklı kavramları kullanarak varlığını devam ettiriyor şeklinde görüşler bulunmaktadır. Kapitalizm işleyiş ve çıkış yeri insan emeğini sömürü üzerine oturtulan sermaye rejimi olmasından vicdanlı bir yolu bulamamıştır. Ekonominin sıcak para ile döndüğü ve ülkelerin dünyada etkinliğinin dünya sermayesi ile entegrasyondan geçtiği bir süreç yaşanıyor. Paranın madde olarak ucuz, bol ve dolayısıyla sanal olması 20 Daha göster
GENEL İŞLETME Ders Notları METİN ARSLAN HARRAN ÜNİVERSİTESİ BİRECİK MESLEK YÜKSEKOKULU 2013 Genel İşletme Önsöz Metin Arslan ÖNSÖZ Günümüzde çok yaygınlaşan bir konu haline gelen işletmecilik eğitimi, Detaylı İÇİNDEKİLER. Contents I. KISIM İŞLETMECİLİK İLE İLGİLİ TEMEL BİLGİLER
İÇİNDEKİLER Contents I. KISIM İŞLETMECİLİK İLE İLGİLİ TEMEL BİLGİLER 1.Bölüm: TEMEL İŞLETMECİLİK KAVRAM VE TANIMLARI... 2 Giriş... 3 1.1. Temel Kavramlar ve Tanımlar... 3 1.2. İnsan İhtiyaçları... 8 1.3. Detaylı İŞLETME YÖNETİMİ I. Ders Notları METİN ARSLAN
İŞLETME YÖNETİMİ I Ders Notları METİN ARSLAN HARRAN ÜNİVERSİTESİ BİRECİK MESLEK YÜKSEKOKULU 2014 İşletme Yönetimi Ders Notları 1 Ders Notları Önsöz Metin Arslan ÖNSÖZ Günümüzde çok yaygınlaşan bir konu Detaylı Türkeli Devlet Hastanesi
Türkeli Devlet Hastanesi 1 YÖNETİM Ticari Faaliyetler Muhasebe Faaliyetleri Teknik Faaliyetler Emniyet Faaliyetleri Finansal Faaliyetler Yönetim Faaliyetleri Planlama Organizasyon Yöneltme Koordinasyon Detaylı İşletme - Ders 1. Temel Ekonomik Kavramlar
İşletme - Ders 1 Temel Ekonomik Kavramlar 1.1. İhtiyaç İhtiyaç, herhangi bir şeye duyulan istektir. İhtiyaç hissi tatmin edildiği zaman haz, aksi durumda ise elem duyarız. İhtiyaçlarımız zaman boyunca Detaylı EKONOMİK SÜREÇ İÇİNDE DEVLETİN FONKSİYONLARI KAMU HİZMETLERİ DIŞSALLIKLAR KAMU HARCAMALARININ ARTIŞINA YÖNELİK GÖRÜŞLER
4.bölüm EKONOMİK SÜREÇ İÇİNDE DEVLETİN FONKSİYONLARI KAMU HİZMETLERİ DIŞSALLIKLAR KAMU HARCAMALARININ ARTIŞINA YÖNELİK GÖRÜŞLER EKONOMİK SÜREÇ İÇİNDE DEVLETİN FONKSİYONLARI 1.Kaynak Dağılımında Etkinlik: Detaylı BÖLÜM: 2 İŞLETMENİN TANITIMI VE TEMEL KAVRAMLAR
İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİNDE TEMEL KAVRAMLAR İnsan Kaynakları Yönetimi (İKY) İKY Gelişimi İKY Amaçları İKY Kapsamı İKY Özellikleri SYS BANKASI ÖRNEĞİ 1995 yılında kurulmuş bir Detaylı İÇİNDEKİLER. ÖNSÖZ... iii Şekiller Listesi... xi Tablolar Listesi... xii BİRİNCİ BÖLÜM AĞIRLAMA ENDÜSTRİSİNE GENEL BAKIŞ
İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... iii Şekiller Listesi... xi Tablolar Listesi... xii BİRİNCİ BÖLÜM AĞIRLAMA ENDÜSTRİSİNE GENEL BAKIŞ 1.1. Ağırlama Endüstrisine Giriş... 1 1.1.1. Ağırlama Endüstrisi ve Turizm Endüstrisi Detaylı İŞLETMELERİN AMAÇLARI. İşletmenin Genel Amaçları Arası Denge 24.03.2014. Genel nitelikli kuruluş ve faaliyet amaçları Özel nitelikli amaçlar
İŞLETMELERİN AMAÇLARI Genel nitelikli kuruluş ve faaliyet amaçları Özel nitelikli amaçlar Yrd.Doç.Dr. Gaye Açıkdilli Yrd.Doç.Dr. Erdem Kırkbeşoğlu İşletmenin Genel Amaçları Arası Denge Kar ın İşlevleri Detaylı DENEME SINAVI A GRUBU / İŞLETME. 1. İşletmenin yapısal özelliklerini şöyle sıralayabiliriz:
DENEME SINAVI A GRUBU / İŞLETME 1 1. İşletmenin yapısal özelliklerini şöyle sıralayabiliriz: 3 İşletme bir ekonomik kuruluştur. 3 İşletme bağımsız bir kuruluştur. 3 İşletme sosyal bir kuruluştur. 3 İşletme Detaylı İşletmecilik ve Yönetimle İlgili Temel Kavramlar. Ekonomi, işletmeler ve ihtiyaçlar. İhtiyaç kavramını nasıl tanımlayabiliriz?
İşletmecilik ve Yönetimle İlgili Temel Kavramlar Ekonomi, işletmeler ve ihtiyaçlar İhtiyaç kavramını nasıl tanımlayabiliriz? Karşılandığında haz, karşılanmadığında acı ve hüzün veren; karşılandıkça şiddetini Detaylı KAPİTALİZMİN İPİNİ ÇOK ULUSLU ŞİRKETLER Mİ ÇEKECEK?
KAPİTALİZMİN İPİNİ ÇOK ULUSLU ŞİRKETLER Mİ ÇEKECEK? Dünyada mal ve hizmet hareketlerinin uluslararası dolaşımına ve üretimin uluslararasılaşmasına imkan veren düzenlemeler (Dünya Ticaret Örgütü, Uluslararası Detaylı GENEL İŞLETME. Ders Notları METİN ARSLAN
GENEL İŞLETME Ders Notları METİN ARSLAN HARRAN ÜNİVERSİTESİ BİRECİK MESLEK YÜKSEKOKULU 2015 Genel İşletme - Ders Notları - -Önsöz- Metin Arslan ÖNSÖZ Günümüzde çok yaygınlaşan bir konu haline gelen işletmecilik Detaylı İşletmelerin Özel Hedefleri Müşteri/Çalışan memnuniyeti - eğitimi ve kariyer gelişimi
İşletmelerin Genel Hedefleri Finansal Hedefler: Kârlılık ve yeni kârlı yatırımlar Pazarlama hedefleri Var olma hedefi: Ticari hayatı sürdürmek Sosyal sorumluluk ve topluma hizmet İşletmelerin Özel Hedefleri Detaylı 1..., insanların fiziksel ve fizyolojik arzu ve istekleri olarak ifade edilmektedir. 2..., tatmin edilmediği zaman ızdırap, elem, tatmin edildiği
1...., insanların fiziksel ve fizyolojik arzu ve istekleri olarak ifade edilmektedir. 2...., tatmin edilmediği zaman ızdırap, elem, tatmin edildiği takdirde de haz veren bir duygudur. 3. Talep, insanların Detaylı İŞLETME POLİTİKASI (Stratejik Yönetim Süreci)
Bölüm 6 - İşletme Performansı Performans Kavramı Performans, genel anlamda amaçlı ve planlanmış bir etkinlik sonucunda elde edileni, nicel ya da nitel olarak belirleyen bir kavramdır. Performans Kavramı Detaylı Dikkat!... burada ilk ünite gösterilmektedir.tamamı için sipariş veriniz SATIŞ TEKNİKLERİ KISA ÖZET KOLAYAOF
Dikkat!... burada ilk ünite gösterilmektedir.tamamı için sipariş veriniz SATIŞ TEKNİKLERİ KISA ÖZET KOLAYAOF 2 Kolayaof.com 0 362 2338723 Sayfa 2 İÇİNDEKİLER 1. ÜNİTE- PAZARLAMADA SATIŞIN YERİ VE ÖNEMİ. Detaylı İşletmenin Fonksiyonları. İşletmenin Fonksiyonları Finansman Fonksiyonu. Finansman Kavramı. Finansman Kavramı. Finansman İnsan Kaynakları.
İşletmenin Fonksiyonları Finansman Fonksiyonu Yrd. Doç.. Dr. M. Volkan TÜRKERT Üretim İşletmenin Fonksiyonları Pazarlama Yönetim Lojistik Finansman İnsan Kaynakları Halkla İlişkiler Muhasebe Ar-Ge 1 2 Detaylı İnsanların tek başına yeteneği, gücü, zamanı ve çabası kendi istek ve ihtiyaçlarını karşılama konusunda yetersiz kalmaktadır.
Tanışalım, Kaynaşalım CİLİK Arzu Akalın CİLİK? NEDİR? İŞ 1 GİR GİRİŞ GİRİŞMEK GİRİŞMEK GİDİŞMEK İŞ, GİR, GİRİŞ, GİRİŞMEK GİDİŞMEK 2 CİLİK NEDİR? GERÇEK CİLİK NEDİR? SEZMEK, GÖRMEK EYLEME GEÇMEK GERÇEK Detaylı kpss işletme ÖSYM sınav formatına %100 uygun m a m m lü
kpss 2013 işletme ÖSYM sınav formatına %100 uygun m ta a m ı çö z ü 10 m lü Komisyon KPSS İŞLETME TAMAMI ÇÖZÜMLÜ 10 DENEME ISBN- 978-605-364-374-6 Kitapta yer alan bölümlerin tüm sorumluluğu yazarına aittir. Detaylı İÇİNDEKİLER. Önsöz... iii Şekiller Listesi... xvi Tablolar Listesi... xvii. Birinci Bölüm İŞLETMECİLİKTE TEMEL KAVRAMLAR. Yrd. Doç. Dr.
İÇİNDEKİLER Önsöz... iii Şekiller Listesi... xvi Tablolar Listesi... xvii Birinci Bölüm İŞLETMECİLİKTE TEMEL KAVRAMLAR Yrd. Doç. Dr. Onur KÖPRÜLÜ Giriş... 1 1.1. Güdü, İhtiyaçlar ve Maslow un İhtiyaçlar Detaylı Kamu Yönetimi Bölümü Ders Tanımları
Kamu Yönetimi Bölümü Ders Tanımları PA 101 Kamu Yönetimine Giriş (3,0,0,3,5) Kamu yönetimine ilişkin kavramsal altyapı, yönetim alanında geliştirilmiş teori ve uygulamaların analiz edilmesi, yönetim biliminin Detaylı Makine Mühendisliği Bölümü
İŞLETME POLİTİKASI (Stratejik Yönetim Süreci) İşletmenin uzun dönemde yaşamını devam ettirmesine ve sürdürülebilir rekabet üstünlüğü sağlamasına yönelik bilgi toplama, analiz, seçim, karar ve uygulama Detaylı 1. İŞLETMELERDE KAYNAK BULMANIN ÖNEM NEMİ VE KAYNAK SAĞLAMA SİSTEM STEMİ OLARAK FİNANSMAN 1.1. İşletmelerde Kaynak Bulmanın Önemi ve Likidite Kavramı Bütün işletmeler amaçlarını gerçekleştirmek için temel Detaylı YÖNETİCİ GELİŞTİRME PLUS. Programın Amacı: Yönetici Geliştirme Eğitimi. Yönetici Geliştirme Uzmanlığı Eğitim Konu Başlıkları. Kariyerinize Katkıları
YÖNETİCİ GELİŞTİRME 360 Yönetici Geliştirme Eğitimi İşletmelerde kalıcı başarının sağlanması, kurumun stratejik hedefleri ile uyumlu, yüksek performans göstermeye odaklanmış; motive olmuş takımları oluşturmak Detaylı YÖNT 101 İŞLETMEYE GİRİŞ I
YÖNT 101 İŞLETMEYE GİRİŞ I 1 İşletme kurma fikriyle birlikte başlayıp, işletmenin kesin olarak kuruluşunun tamamlanmasına kadar sürdürülen çalışma ve araştırmalara işletmelerin kuruluş çalışmaları denmektedir. Detaylı Editörler Prof.Dr.Mustafa Kara &Yrd.Doç.Dr.Hayrettin Ertan GENEL İŞLETME
Editörler Prof.Dr.Mustafa Kara &Yrd.Doç.Dr.Hayrettin Ertan GENEL İŞLETME Yazarlar Yrd.Doç.Dr. Ali Erbaşı Yrd.Doç.Dr. Aydın Şenol Yrd.Doç.Dr. Aysel Güney Yrd.Doç.Dr. Gönül Konakay Yrd.Doç.Dr. Hayrettin Detaylı SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK POLİTİKASI. Sürdürülebilirlik vizyonumuz
BU YIL ULUSLARARASI KOOPERATİFLER YILI! Birleşmiş Milletler Genel Kurulu; kooperatiflerin sosyo-ekonomik kalkınmaya, özellikle yoksulluğun azaltılmasına, istihdam yaratılmasına ve sosyal bütünleşmeye olan Detaylı FİNANSAL YÖNETİME İLİŞKİN GENEL İLKELER. Prof. Dr. Ramazan AKTAŞ
FİNANSAL YÖNETİME İLİŞKİN GENEL İLKELER Prof. Dr. Ramazan AKTAŞ 1 İçerik Finansal Yönetim, Amaç ve İşlevleri Piyasalar, Yatırımlar ve Finansal Yönetim Arasındaki İlişkiler İşletmelerde Vekalet Sorunu (Asil Detaylı İŞLETME TÜRLERİ İŞLETME TÜRLERİ 24.03.2014. Faaliyet Alanlarına Göre İşletme Türleri
Yrd.Doç.Dr. Gaye Açıkdilli Yrd.Doç.Dr. Erdem Kırkbeşoğlu 1. Faaliyet alanlarına göre 2. Tüketici türlerine göre 3. Üretilen mal veya hizmet çeşitlerine göre 4. Üretim araçlarının mülkiyet biçimine göre Detaylı HALKLA İLİŞKİLER (HİT102U)
DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. HALKLA İLİŞKİLER (HİT102U) KISA ÖZET Detaylı ÜNİTE - 1 İŞLETMENİN TEMEL KAVRAMLARI
ÜNİTE - 1 İŞLETMENİN TEMEL KAVRAMLARI 1-İşletmenin Temel Kavramları 2-İşletmenin Amaçları 3-Teşebbüs (girişim) 4-Yönetici Kavramı ve Yöneticinin Nitelikleri 5-Toplam Kalite Yönetimi Bu üniteye neden çalışmalıyız.! Detaylı Kapsam MADDE 2- (1) Bu yönerge, Sağlık Araştırmaları Genel Müdürlüğünün teşkilatı ile bu teşkilatta görevli personeli kapsar.
SAĞLIK ARAŞTIRMALARI GENEL MÜDÜRLÜĞÜ DAİRE BAŞKANLIKLARI YÖNERGESİ Amaç MADDE 1- (1) Bu yönerge, Sağlık Bakanlığı Sağlık Araştırmaları Genel Müdürlüğünün teşkilat yapısını, görevlerini, yetkilerini ve Detaylı İşletme Yönetimi-2 DERS NOTLARI METİN ARSLAN
İşletme Yönetimi-2 DERS NOTLARI METİN ARSLAN HARRAN ÜNİVERSİTESİ BİRECİK MESLEK YÜKSEKOKULU 2012 İşletme Yönetimi-2 Önsöz Metin Arslan ÖNSÖZ Yönetim faaliyeti insana özgü bir faaliyet olarak insanın bulunduğu Detaylı GİRİŞİMCİNİN GÜNDEMİ
GİRİŞİMCİNİN GÜNDEMİ Girişimcinin Gündemi GİRİŞİMCİLER VE KOBİ LER AÇISINDAN MARKA VE ÖNEMİ Günal ÖNCE Günümüzde markalara, Amerikan Pazarlama Birliği nin tanımladığının yanı sıra sadece sahip oldukları Detaylı SiSTEM ANALiZi ve TASARIMI
SiSTEM ANALiZi ve TASARIMI BIL3403 Öğ. Gör. ASLI BiROL abirol@kavram.edu.tr 01.10.2012 Dersin Amacı Bu ders ile öğrenci; edindiği mesleki bilgi birikimini kullanarak sektörde uygulanabilir bir projeyi Detaylı KAMU YÖNETİMİNDE ÇAĞDAŞ YAKLAŞIMLAR
DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. KAMU YÖNETİMİNDE ÇAĞDAŞ YAKLAŞIMLAR Detaylı 1 İŞLETMENİN TEMEL KAVRAMLARI
İşlevsel Stratejiler İşletmedeki yönetim düzeylerine göre yapılan strateji sınıflamasında orta veya alt yönetim düzeylerinde hazırlanmakta ve uygulanmakta olan stratejilerdir. KURUMSAL STRATEJİLER İş Yönetim Detaylı İŞLETME YÖNETİMİ I-II
Editörler Doç.Dr.Ali Erbaşı & Yrd. Doç. Dr. Sezar Karaca İŞLETME YÖNETİMİ I-II Yazarlar Doç.Dr.Ali Erbaşı Yrd.Doç.Dr.Yağmur Özyer Yrd.Doç.Dr.Tolga Gök Dr.Müge Aksu Canan Şeker Eylem Bayrakçı Hakan Kırbaş Detaylı İŞLETMENİN KURULUŞ ÇALIŞMALARI. Doç. Dr. Mahmut AKBOLAT
İŞLETMENİN KURULUŞ ÇALIŞMALARI Doç. Dr. Mahmut AKBOLAT İŞLETMENİN KURULUŞ ÇALIŞMALARI Bu Dersimizde; Kuruluşla İlgili Bazı Temel Kavramlar Genel Olarak İşletmenin Kuruluş Aşamaları Fizibilite Çalışmalarının Detaylı SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER. Modern Siyaset Teorisi
SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER Modern Siyaset Teorisi Dersin Kodu SBU 601 Siyaset, iktidar, otorite, meşruiyet, siyaset sosyolojisi, modernizm, Detaylı İŞLETME MÜHENDİSİ TANIM GÖREVLER KULLANILAN ALET VE MALZEMELER MESLEĞİN GEREKTİRDİĞİ ÖZELLİKLER ÇALIŞMA ORTAMI VE KOŞULLARI
İŞLETME MÜHENDİSİ TANIM Bir işletmenin, işletmecilik ve mühendislik anlayışına uygun biçimde yönetilmesini, üretimden satışa kadar olan sürecin denetlenmesini sağlayan, hem mühendislik, hem işletme yöneticiliği Detaylı Önceden belirlenmiş sonuçlara ulaşabilmek için organize edilmiş faaliyetler zinciridir.
AFYON KOCATEPE ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜDERS TANITIM FORMU EK-4 Dersin Kodu ve Adı: Örgütsel Psikoloji ve Endüstriyel İlişkiler Bölüm / Anabilim Dalı : İşletme Tezsiz YL 3 Yarıyıl Teorik Uygulama Detaylı KÜÇÜK İŞLETMELERDE FİNANSMAN İŞLEVİ VE YENİ FİNANSAMAN YÖNTEMLERİ. Öğr. Gör. Aynur Arslan BURŞUK
KÜÇÜK İŞLETMELERDE FİNANSMAN İŞLEVİ VE YENİ FİNANSAMAN YÖNTEMLERİ Öğr. Gör. Aynur Arslan BURŞUK KÜÇÜK İŞLETMELERDE FİNANSMAN İŞLEVİ Finansman, işletmelerin temel işlevlerini yerine getirirken yararlanacakları Detaylı SAĞLIK DİPLOMASİSİ Sektörel Diplomasi İnşası
STRATEJİK VİZYON BELGESİ SAĞLIK DİPLOMASİSİ Sektörel Diplomasi İnşası Yakın geçmişte yaşanan küresel durgunluklar ve ekonomik krizlerden dünyanın birçok ülkesi ve bölgesi etkilenmiştir. Bu süreçlerde zarar Detaylı Tarım Ekonomisi ve İşletmeciliği
Tarım Ekonomisi ve İşletmeciliği Doç.Dr.Tufan BAL GİRİŞ Not: Bu sunuların hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.İ.Hakkı İnan ın Tarım Ekonomisi ve İşletmeciliği Kitabından Faydalanılmıştır. 2 Ekonominin Detaylı İşletmeye Giriş. Giriş. Temel Kavramlar İşletme Nedir? İşletme Bölümü Yönetim ve Organizasyon Anabilim Dalı. karşı. larını
İşletme Bölümü Yönetim ve Organizasyon Anabilim Dalı İşletmeye Giriş Ders Notu - 1 Giriş Temel Kavramlar İşletme Nedir? Öğr. Grv. Dr. M. Volkan TÜRKERT vturker@marmara marmara.edu..edu.tr www.volkanturker Detaylı Giriş Bölüm 1. Giriş
GİRİŞİMCİLİK Bölüm 1. Giriş scebi@ktu.edu.tr http://scebi.ktu.edu.tr Giriş İşletme Kurma Düşüncesi ÖN ARAŞTIRMA Ekonomik Teknik Mali Yasal Araştırma Araştırma Araştırma Araştırma Ön Proje Yatırım Kararı Detaylı PROJE YAPIM VE YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ 09071067 ŞEYMA GÜLDOĞAN
3. Hafta Ar-Ge Yönetimi Yeni Ürün İnnovasyon Ar-Ge Nedir? Araştırma, var olan bilgiye kullanılabilir ve kanıtlanabilir nitelikte yeni bilgiler eklemek amacını güden sistemli bir incelemedir. Araştırma Detaylı DERS BİLGİLERİ. Ders Adı Kodu Yarıyıl T+U Saat İŞL YL 501
Müfredat I. Yarıyıl Bilimsel Araştırma Yöntemleri Ders Adı Kodu Yarıyıl T+U Saat İŞL YL 501 Kredi AKTS Güz 3 3 6 Dili Seviyesi Yüksek Lisans Türü Zorunlu Amacı Öğrencilerin bilim ve bilim felsefesi konusunda Detaylı GENEL İŞLETME İŞLETMEN. Yrd. Doç. Dr. Hasan ALKAN
GENEL İŞLETME İŞLETMEN LETMENİN N KURULUŞ ÇALIŞMALARI Yrd. Doç. Dr. Hasan ALKAN İşletme denince köşe başındaki bakkaldan büyük bir demir çelik işletmesine kadar çeşitli tipte girişimler söz konusu olabildiğine Detaylı DERS KODU DERS ADI İÇERİK BİLİM DALI T+U+KR AKTS
DERS KODU DERS ADI İÇERİK BİLİM DALI T+U+KR AKTS 345000000000506 Çokuluslu Şirket Stratejileri Dersin amacı, katılımcılarla çokuluslu şirketlerin küresel YÖNETİM 3+0+3 6 rekabetlerle üstünlük sağlayabilecekleri Detaylı viii Genel İşletme İlkeler ve İşlevler
viii İçindekiler ix İçindekiler x Birinci Bölüm: İşletmecilik Eğitimi Prof. Dr. Sevgi Ayşe Öztürk Giriş...4 İşletmecilik Eğitiminin Temel Özellikleri...4 İşletmecilik Eğitimi Alanlar İçin Kariyer Seçenekleri...5 Detaylı İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLER FAKÜLTESİ ADAY ÖĞRENCİLER TANITIM KATALOĞU
İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLER FAKÜLTESİ ADAY ÖĞRENCİLER TANITIM KATALOĞU Sevgili Öğrenciler Prof. Dr. İbrahim Attila ACAR İzmir Katip Çelebi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi ilk öğrencilerine Detaylı İşletmeye Giriş Dersi. İşletmeye Giriş. Ders notları ve duyurular için; in; 4 adet soru 4 adet cevap. Giriş. Temel Kavramlar İşletme Nedir?
İşletmeye Giriş Dersi Ders Notu - 1 Yrd. Doç.. Dr. M. Volkan TÜRKERT vturker@marmara.edu.tr vturker@gmail.com www.volkanturker.com.tr Ders notları ve duyurular için; in; www.volkanturker.com.tr Ana menü Detaylı İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1: EKONOMİ İLE İLGİLİ DÜŞÜNCELER VE TEMEL KAVRAMLAR...
İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1: EKONOMİ İLE İLGİLİ DÜŞÜNCELER VE TEMEL KAVRAMLAR... 1 1.1. EKONOMİ İLE İLGİLİ DÜŞÜNCELER... 3 1.1.1. Romalıların Ekonomik Düşünceleri... 3 1.1.2. Orta Çağ da Ekonomik Düşünceler... Detaylı İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ
İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ 2 İKY ÖRGÜT İÇİNDEKİ YERİ Giriş İKY Örgüt İçindeki Yeri İKY Organizasyon Yapısı İKY Çalışma İlkeleri İKY İşlevleri 2 İşletmelerin en büyük kaynağı, ne hammadde, ne malzeme ve Detaylı İÇİNDEKİLER SAYFA NO ÖNSÖZ IX GİRİŞ.. XI
İÇİNDEKİLER SAYFA NO ÖNSÖZ IX GİRİŞ.. XI BİRİNCİ BÖLÜM FRANCHISING SİSTEMİNİN TANIMI, KAPSAMI VE ÇEŞİTLERİ 1. FRANCHISING KAVRAMI VE TANIMI... 1 1.1. Franchising Kavramı.. 1 1.2. Franchising Sistemi 2 Detaylı Stratejik Performans Yönetimi ve Dengeli Sonuç Kartı (Balanced Scorecard-BSC)
Stratejik Performans Yönetimi ve Dengeli Sonuç Kartı (Balanced Scorecard-BSC) Kontrol Fonksiyonu Gerçekleştirilmek istenen amaçlara ne ölçüde ulaşıldığını belirlemek, planlanan amaçlar (standartlar), ile Detaylı İşletme Yönetimi-2 GAZİANTEP ÜNİVERSİTESİ GAZİANTEP MESLEK DERS NOTLARI ERDAL BORAN
İşletme Yönetimi-2 DERS NOTLARI ERDAL BORAN GAZİANTEP ÜNİVERSİTESİ GAZİANTEP MESLEK YÜKSEKOKULU 2013 İşletme Yönetimi-2 - Önsöz - ERDAL BORAN ÖNSÖZ Yönetim faaliyeti insana özgü bir faaliyet olarak insanın Detaylı Üretim Nedir? Üretim Planı
Uygulamalı Girişimcilik Eğitimi Üretim Planı Üretim Nedir? Mal ve hizmetleri bir dizi işlemden geçirerek biçim, zaman ve yer boyutuyla faydalı hale getirmek veya faydalılıklarını artırmaya yönelik her Detaylı Bölüm 10. İşlevsel Stratejiler (Fonksiyonel/Bölümsel Stratejiler) İşlevsel veya Bölümsel Stratejiler. İşlevsel Stratejiler KURUMSAL STRATEJİLER
YILLIK TRANSFER FİYATLANDIRMASI RAPORU A. Feridun Güngör Yeminli Mali Müşavir Belgelendirme Zorunluluğu İlişkili şirketler arasında gerçekleştirilen işlemlerde uygulanan fiyatların emsallere uygunluk ilkesi Detaylı İLKELERİ KISA ÖZET KOLAYAOF
DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. İŞLETME İLKELERİ KISA ÖZET KOLAYAOF Detaylı SENATO 2016/12-II BİTLİS EREN ÜNİVERSİTESİ PROJE DESTEK OFİSİ YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar
26.12.2016 SENATO 2016/12-II Amaç BİTLİS EREN ÜNİVERSİTESİ PROJE DESTEK OFİSİ YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar MADDE 1- (1) Bu Yönergenin amacı; Bitlis Eren Üniversitesinin stratejik Detaylı KAMU DİPLOMASİSİ ARACI OLARAK ÖĞRENCİ DEĞİŞİM PROGRAMLARI VE TÜRKİYE UYGULAMALARI. M. Musa BUDAK 11 Mayıs 2014
KAMU DİPLOMASİSİ ARACI OLARAK ÖĞRENCİ DEĞİŞİM PROGRAMLARI VE TÜRKİYE UYGULAMALARI M. Musa BUDAK 11 Mayıs 2014 İNCE GÜÇ VE KAMU DİPLOMASİSİ ÖĞRENCİ DEĞİŞİM PROGRAMLARI TÜRKİYE NİN ULUSLARARASI ÖĞRENCİ PROGRAMLARI Detaylı ELEKTRONİK İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ (ELECTRONIC HUMAN RESOURCES MANAGEMENT) E- İKY / E- HRM (I)
ELEKTRONİK İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ (ELECTRONIC HUMAN RESOURCES MANAGEMENT) E- İKY / E- HRM (I) Günümüzde bilişim ve iletişim teknolojilerindeki hızına erişilemez gelişme ve ilerlemelerin sonucunda özellikle Detaylı TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİ
TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİ KISA ÖZET KOLAYAOF DİKKAT Burada ilk 4 sayfa gösterilmektedir. Özetin tamamı için sipariş veriniz www.kolayaof.com 2 Kolayaof.com 0 362 2338723 Sayfa 2 İÇİNDEKİLER 1. ÜNİTE- TEDARİK Detaylı BÜRO YÖNETİMİ ve YÖNETİCİ ASİSTANLIĞI PROGRAMI - TÜRKİYE YÜKSEKÖĞRETİM YETERLİLİKLER ÇERÇEVESİ İLE PROGRAM YETERLİLİKLERİ İLİŞKİSİ
Alana Özgü Yetkinlik YETKİNLİKLER İletişim ve Sosyal Yetkinlik Öğrenme Bağımsız Çalışabilme ve Sorumluluk Alabilme BÜRO YÖNETİMİ ve YÖNETİCİ ASİSTANLIĞI PROGRAMI - TÜRKİYE YÜKSEKÖĞRETİM YETERLİLİKLER ÇERÇEVESİ Detaylı 1 MAKRO EKONOMİNİN DOĞUŞU
İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ III Bölüm 1 MAKRO EKONOMİNİN DOĞUŞU ve TEMEL KAVRAMLAR 11 1.1.Makro Ekonominin Doğuşu 12 1.1.1.Makro Ekonominin Doğuş Süreci 12 1.1.2.Mikro ve Makro Ekonomi Ayrımı 15 1.1.3.Makro Analiz Detaylı MÜŞTERİ İLİŞKİLERİ YÖNETİMİ (PZL208U)
Kurumlarda Terminoloji Politikası ve Terminoloji Planlaması Doç. Dr. Ender Ateşman Hacettepe Üniversitesi Mütercim-Tercümanlık Bölümü Gündem Dil Politikası Terminoloji Politikası Dil Planlaması Terminoloji Detaylı AJANDA HAKKIMIZDA EĞİTİMLERİMİZ. Biz Kimiz? Vizyonumuz Misyonumuz Değerlerimiz. Eğitim Bölümlerimiz Eğitim İçeriklerimiz
İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ YÖNETİM İşletme amaçlarına etkili ve verimli bir şekilde ulaşmak üzere planlama, örgütleme, yöneltme, koordinasyon ve denetimin yapılması sürecidir. 2 YÖNETİM TEORİLERİ KLASİK Detaylı 08 Kasım 2012. Ankara
08 Kasım 2012 Ankara KOBİ ler ve KOSGEB Türkiye de KOBİ tanımı KOBİ tanımı 250 den az çalışan istihdam eden, Yıllık bilanço veya net satış hasılatı 25 milyon TL yi geçmeyen işletmeler Ölçek Çalışan Sayısı Detaylı Eğitim Örgütlerinde Değişim Yönetimi
ÖN SÖZ İçinde bulunduğumuz çağ bilgi çağı olarak nitelendirilmektedir. Bilginin geçmiş dönemlere göre çok hızlı artışı ve teknolojik gelişmeler toplumların sosyokültürel, ekonomik, siyasal yapılarını da Detaylı İÇİNDEKİLER Sayfa ÖNSÖZ... v İÇİNDEKİLER... vi GENEL EKONOMİ 1. Ekonominin Tanımı ve Kapsamı... 1 1.1. Ekonomide Kıtlık ve Tercih... 1 1.2.
İÇİNDEKİLER Sayfa ÖNSÖZ... v İÇİNDEKİLER... vi GENEL EKONOMİ 1. Ekonominin Tanımı ve Kapsamı... 1 1.1. Ekonomide Kıtlık ve Tercih... 1 1.2. Ekonominin Tanımı... 3 1.3. Ekonomi Biliminde Yöntem... 4 1.4. Detaylı Yönetim ve Yöneticilik
Yönetim ve Yöneticilik Dersin Amaçları Öğrencinin Yönetim kavramını ve sürecini kavramasını Yönetim biliminin özelliklerini anlamasını Yöneticiliğin fonksiyonlarını ve gereklerini anlayıp gerekli bilgi Detaylı Günümüzün karmaşık iş dünyasında yönününüzü kaybetmeyin!
YAKLAŞIMIMIZ Kuter, yıllardır dünyanın her tarafında şirketlere, özellikle yeni iş kurulumu, iş geliştirme, kurumsallaşma ve aile anayasaları alanlarında güç veren ve her aşamalarında onlara gerekli tüm Detaylı 1: EKONOMİ HAKKINDA GENEL BİLGİLER...
İÇİNDEKİLER Bölüm 1: EKONOMİ HAKKINDA GENEL BİLGİLER... 1 1.1. Ekonomi, İhtiyaç, Kıtlık ve Tercih... 1 1.2. Mal, Hizmet ve Fayda... 3 1.3. Üretim Faktörleri... 3 1.3.1. Emek... 4 1.3.2. Doğa... 4 1.3.3. Detaylı Bankacılık Programı na katıl.
. Üniversite veya yüksek okuldan 2013 yılında mezun olduysan, Bankacılık sektörünü kendine uygun görüyorsan, Kurumsal hayatın gereklerini yerine getirmeye hazırsan, bankademi Bankacılık Programı na katıl. Detaylı İKİNCİ BÖLÜM ENDÜSTRİ DEVRİMİ, SOSYAL SORUN VE SOSYAL POLİTİKA İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM SOSYAL POLİTİKA BİLİMİNİN KONUSU, KAPSAMI VE TEMEL YAKLAŞIMI
İKİNCİ BÖLÜM İÇİNDEKİLER Sayfa No ÖNSÖZ GİRİŞ...1 BİRİNCİ BÖLÜM SOSYAL POLİTİKA BİLİMİNİN KONUSU, KAPSAMI VE TEMEL YAKLAŞIMI I. EKONOMİ, TOPLUM BİLİMİ VE SOSYAL POLİTİKA...7 A. EKONOMİ BİLİMİ...7 B. TOPLUM Detaylı UYGULAMALI TEKNOLOJİ TİCARİLEŞTİRME PROGRAMI NEDİR? PROGRAMA KİMLER KATILMALI? Uygulamalı Teknoloji Ticarileştirme Programı (UTTP)
UYGULAMALI TEKNOLOJİ TİCARİLEŞTİRME PROGRAMI NEDİR? PROGRAMA KİMLER KATILMALI? Uygulamalı Teknoloji Ticarileştirme Programı (UTTP) Yükselen teknolojilere dayalı yeni girişimler yaratmak isteyen yaratıcı Detaylı 1. LİDER 2. LİDERLİK 3. YÖNETİCİ LİDER FARKI
YÖNETİCİ-LİDER FARKI VE LİDERLİĞİN YÖNETİMDEKİ ÖNEMİ Ahmet VERAL (Rapor) Eskişehir, 2011 1. LİDER Genel bir kavram olarak ele alındığında lider, bir grubun hedef oluşturma ve bu hedeflere ulaşma ve ilerleme Detaylı Çok Uluslu İşletmeler. Doç.Dr. A. Barış Baraz, 2011 İşletme -Yönetim
Çok Uluslu İşletmeler 1 Doç.Dr. A. Barış Baraz, 2011 İşletme -Yönetim Temel Kavramlar: İşletme Ekonomik değer taşıyan (Toplumun ihtiyaçlarını karşılayan) mal ya da hizmetlerin üretildiği/pazarlandığı kuruluş Detaylı R KARLILIK VE SÜRDÜRÜLEB
ÜRETİMDE İNOVASYON BİLAL AKAY Üretim ve Planlama Direktörü 1 İleri teknolojik gelişme ve otomasyon, yeni niteliklere ve yüksek düzeyde eğitim almış insan gücüne eğilimi artıyor. Mevcut iş gücü içinde bu Detaylı Maslow (İhtiyaçlar Hiyerarşisi)
Kariyer q Kişinin yaşamı boyunca edindiği ilgili deneyimleridir. q Bir kişinin bütün yaşamı boyunca üstlendiği işlerin tümüdür. q Kişinin yaşamı boyunca sahip olduğu bir dizi iş ve bu işlere katılımı konusundaki Detaylı KAPASİTE KAVRAMI ve KAPASİTE ÇEŞİTLERİ
KAPASİTE KAVRAMI ve KAPASİTE ÇEŞİTLERİ Bir işletme için kapasite değerlemesinin önemi büyüktür. Daha başlangıçta kurulacak işletmenin üretim kapasitesinin çok iyi hesaplanması gerekir ve elde edilen verilere Detaylı KALKINMANIN YOLU EĞİTİMDEN GEÇER
KALKINMANIN YOLU EĞİTİMDEN GEÇER Melisa KORKMAZ Giriş Türkiye, 2023 te küresel güç olma yolunda kararlı adımlarla ilerliyor. Bilişim teknolojilerinin ucuzlaması ve yaygınlaşması bilgi akışını hızlandırması Detaylı GÜZ DANIŞMANLIK'ı sizlerle tanıştırmak ve faaliyetlerini sizlerle paylaşmaktan onur duyuyorum.