Alevilik Hak yolu ve hakikat inancıdır. Aleviliği en doğru şekilde yaşamak/yaşatmak, gelecek kuşaklara aktarılmasını en uygun yöntemlerle yapmak daha çok Alevi gençlerinin sorumluluğundadır. Alevi gençlerine -ve elbette ilgili herkese- kabaca bir yol haritası çizdik.
Asırlardır sayısız erenin, yol sürenin bizlere bırakmış olduklarını uygun bir lisanla anlatmaya çalışıyoruz. Bunu geliştirmek, büyütmek, detaylandırmak da bu yolun doğruluğuna inanan herkesin görevidir. Dolayısıyla bu tamamlanmış bir çalışma olmayıp, tamamlanması gereken bir çalışmanın önsüzü, indeksi niteliğindedir.
Altta bazı temel başlıklar ve bu başlıkların açıklamaları olacak. Lütfen bu başlık olarak yazdığımız kavramların içeriğinin Alevilik inancı çerçevesinde doldurulduğunu bilelim. Yani bu kavramlara biz Alevilerin yükledikleri anlamlar ile Sünnilerin veya Şiilerin yükledikleri anlamlar bir ve aynı değildir. Kavramlar aynı, fakat içerik Sünnilerin ve Şiilerinkinden farklıdır. Misal olarak Ehlibeyt kavramını verebiliriz. Biz Alevilerin Ehlibeyt algısı ve bunun inancımıza, ibadetimize yansıması ile Sünnilerin ve Şiilerin Ehlibeyt algılaması bir birinden oldukça farklı ve ayrıdır.
1. Aleviliğe İnanmak/İkrar Vermek
Alevilik bir inançtır. Köken olarak Alevi olmak, başka bir deyimle Alevi inançlı bir anne-babadan dünyaya gelmiş olmak, Aleviliğin yaşandığı ve yaşatıldığı bir atmosferde dünyaya gözlerini açmak ve büyümek bir şans olmakla beraber kişiyi otomatik olarak tam anlamıyla Alevi yapmıyor. Alevi olmak ikrar vermekten geçer.
2. Ehlibeyt ve Ehlibeyte Bağlılık
Alevi inancının temelini Ehlibeyt sevgisi ve bağlılığı oluşturuyor.
Anlam olarak Ehlibeyt, Hz. Muhammed’in ailesi demek. Bu aile Hz. Muhammed, Hz. Ali, Hz. Fatma, Hz. Hasan ve Hz. Hüseyin’den oluşmaktadır. Ehlibeyt bir nurdur. Ehlibeyt Hakkın nurunun yer yüzüne yansımasıdır. Ehlibeyt bir bütündür.
Alevilik inancı bir Ehlibeyt inancıdır. Ehlibeyt sevgisinin, bağlılığının biçimlendirdiği bir inançtır. Bunu yok etmek, yok saymak Aleviliği yok etmektir. Alevilik inancının temeli olan Ehlibeyti yok etmek demek, Alevileri köksüz bırakmaktır. Kökleriyle bağları kopmuş olan bir toplum boşlukta yalpalanmaya ve kısa bir süre sonrada yıkılıp yok olmaya mahkumdur.
Ehlibeyt neden önemlidir?
Ehlibeyt Hakkın nurudur. Tüm kirlerden, günahlardan, hatalardan, yanlışlardan arınmışlıktır. Ehlibeyte iman ve inanç Hakkın birliğine, varlığına inançtır. Onun gelmiş geçmiş tüm peygamberlerine ve son peygamber Hz. Muhammed'e inançtır. Erenlerin serdarı ve cümle insanların velisi, velayet makamının sahibi Hz. Ali'ye bağlılıktır. 12 İmamlara ve onların yolundan giden nice sayısız erene, yolu dosdoğru sürmüş olanlara, bu kadim yolun, Hak inancının bu günlere gelmesine vesile olmuş olan, canları pahasına bu yolun değerlerini savunup korumuş olanlara bağlılıktır.
Ehlibeyt bağlılık tevella-teberra ilkeleri seklinde netleşmiştir.
Biz Aleviler için Tevella ve Teberra'nın manası ise Ehlibeytin dostlarına dost, düşmanlarına düşman olmak anlamına geliyor. Tevella-Teberra iyiden, güzelden, haktan, haklıdan yana olmak; zalime, sömürücüye, haksıza, riyakara da karşı olmak anlamına geliyor. Bu anlamıyla bir duruşu, tavrı sembolize ediyor. Ehlibeytin şahsında bir bütün halinde doğrulardan taraf olmayı, haksıza karşı olmayı temsil ediyor.
3. İbadetimiz Cemdir
Bilindiği gibi ibadet iki şekilde yapılmaktadır. Bireysel olarak tek başına yaptığımız ibadet ve toplu olarak hep birlikte yaptığımız ibadet. Bireysel olarak yaptığımız ibadetimizde şekil yoktur. Günün her saati, her dilde, her şekilde yüce Yaratıcıya yakarabilir, cümle varlığı var edenle hemhal olabiliriz.
Toplum olarak hep birlikte yaptığımız ibadetimiz ise cemdir. Son yüz yıldır kendinden mahrum kalan dimağların tekrar öze dönüşlerinin en esaslı yolu cemlerden, cem olmaktan geçer. Toplumsal düzenin ve bireysel iç huzurun yolu, yani kendisiyle, doğayla ve çevresi ile barışık bir kişilik olabilmenin yolu; yüz yılların ötesinden süzülüp gelen değerlerle buluşmaktan geçer.
Dara durmaktır cem, Mansur misali. Aşkınlığın, yüceliğin yaşandığı, yaşatıldığı meydandır cem meydanı. Cem meydanı yer ile göğün birleştiği, eğrini düz olduğu, yalanın yersiz olduğu, lokmanın sadece helal olanın yer aldığı bir meydandır. Hakkın ve can`ın esas olduğu, bir olduğu meydandır cem meydanı.
Cem; mükemmelliğe, insanı, İnsani Kamil olmaya götüren yoldur. Cem arınmaktır, rızalıktır, kişinin kendisi de cahil cümle varlıkla barış içinde olması, Hakkın divanında, halkın huzurunda olmasıdır. Dilsizin dile geldiği, haksızın sus pus olup özüne yöneldiği, cümle kainatın o an olup anın cümle zamanlar olduğu yerdir cem meydanı.
İnsanlık tarihi, tarihi şekillendirmiş, akışını değiştirmiş, yön vermiş, uygarlıklara esin kaynağı olmuş, sayısız insanın ölümüne, yoksulluğuna ve yine sayısız insanın refahına sebep olmuş çokça kişiliklerle; yiğit ve kahraman kişiliklerle, bir işaretiyle milyonları ölüme gönderecek kadar güçlü kişiliklerle doludur. Akıl almaz dehalar olan bu önder kişilikler, yetenekleri oldukça gelişmiş olan bu liderlerin yaşadıkları zaman çokça sevenleri olmuştur. Onlar için insanlar ölüme gitmişlerdir. Dediğimiz gibi bunlar insanlığın kaderinde etki sahibi olmuş kişiliklerdir. Ancak Hz. Ali bütün bu kişiliklerin üzerinde olan bir kişiliktir. Dolayısıyla Hz. Ali'ye olan aşk, bağlılık, sadakat bu tür lider kişiliklere olan ilgiden farklı bir ilgidir. Bu anlamıyla Hz. Ali insanlık tarihinde sayısız örnekleri olan, tarihe yön vermiş bir kişilikten öte bir anlam ve önemdedir.
Ali adı bizler için; gerçeğin, hakikatin, yüceliğin, erdemlerin, mertliğin, doğruluğun, dürüstlüğün, aşkınlığın, samimiyetin, arınmışlığın, mutlaklığın... ve daha yığınla varlığa anlam katan, var oluşa cevap vermesi gereken işaret ve manaların adıdır. Hz. Ali, herhangi sıradan bir tarihsel şahsiyet, yiğit bir komutan, siyaset adamı, filozof değildir. Ali demek, “Hakkın nurunun insan sıfatında yer yüzüne yansımasıdır”. Ali demek yücelik demektir. Kim ki yüceliği hedefliyor ve istiyorsa yolu mutlak olarak Ali'ye uğrar.
Hamuru balçıktan olan insan, her zaman yolunu şaşırmaya meyillidir. Yolunu şaşırıp yolsuz kaldığında, hedefe götürmeyecek yollara saptığında, uçurum kenarlarına, bataklığa götüren yollara saptığında Ali'nin ışığı görmek isteyen gözler için yanıyordur. Hz. Ali; mazlumların, haksızlığa uğramış olanların, darda olanların, yolunu şaşıranların dostu olmaya devam edecektir. Dünya döndükçe Medet Ya Ali! nidaları dünyanın her coğrafyasında, her hüzünlü yürekte, her çelişkili düşüncede, her ağır işkencede, her zorlukta, her darlıkta haykırılmaya devam edecek. Nerede bir mazlum varsa, haksızlığa maruz kalmış varsa Hz. Ali orada olmaya devam edecektir. Bunun için diyoruz ya, “dünya döndükçe, insanlık var oldukça Hz. Ali'de var olacaktır. Hz. Ali'de sembolleşen değerler bütünü var olacaktır”, diye. Hz. Ali'de temsil olunan değerler insani değerlerdir. İnsanlıkta bir bütün olarak insanlıktan, asaletten yücelikten vazgeçmeyeceği için bu değerler her daim sahiplenilecektir.
5. Dört Kapı Kırk Makam
Şeriat kapısından içeri girip on makamı aşanlardan bazıları daha derin ve yogunluklu olarak bir bütün halinde kendi varlıkları ve cümle varlıklar hakkında düşünmeye başlarlar. Düşünmek yeni arayışlara vesile olur. Var olan şeriat kapısındaki makamlar onların düşünsel sorularına cevap veremez hale gelir. Daha bir üst aşamaya ulaşmanın yollarını ararlar. İşte bu arayış onları Dört Kapı Kırk Makamın ikinci kapısı olan Tarikat kapısına götürür.
Hemen bu konuda da kısaca belirtelim ki, Sünni anlayışın tarikat algısı ve uygulanışı ile Alevi inancındaki tarikat anlayışı ve uygunlanması, şeriat ve diğer bir çok kavram ve konuda olduğu gibi bir birinde farklı hatta zıt algı ve uygulamalar içeriyor. Dolayısıyla tekrar belirtelim ki sadece Sünnilikte değil, diğer inanç ve dinlerdeki tarikat yapısı Alevilik inancıyla –kavram benzerliği dışında- bir birine zıttır. Marifet Kapısı ve Makamlar:
6. Muharrem Orucu
Muharrem orucu Alevilik inancına inanmış olanların yapmakla yükümlü oldukları en önemli ibadetlerden biridir.
Kurban Bayramının 1. gününden başlayarak 20 gün sayılır. 20. günün akşamı Muharrem Orucu için niyet edilir ve oruç başlar. Oruç süresince (12 gün boyunca) düğün,nişan,sünnet ve benzer törenler/etkinlikler yapılmaz, kurban kesilmez, et yenilmez, Kerbela Şehitleri'nin çektikleri susuzluğu hissetmek için su oldukça az içilir veya sağlık durumu el verdikçe 12 gün boyunca hiç içilmez. Su yerine daha çok ayran, meyve suyu, çay ve benzer içecekler içilir.
Muharrem orucunun on ikinci gününden sonra ise On iki İmamlar 'in ve bu yolda şehit olan bütün canların anısına on iki çeşit/veya daha fazla gıdadan oluşan Aşure Çorbası pişirilerek o yılki Muharrem Orucu noktalanır. Muharrem orucu hakkında ek olarak şunları söyleyebiliriz.
7. Kerbela ve İmam Hüseyin
Kerbela'yı bilmek, Kerbela da yaşanmış olan kırılmayı ve bu kırılmanın insanlık tarihi açısından ki önemini bilmek her Alevi açısından kendi geçmişini bilmek demektir.
Kerbela olayı aradan asırlar da geçse unutulmayacak kadar derin, anlamlı, öğreticidir. Kerbela, iyi ile kötünün, zalim ile mazlumun, lanetli ile kutsalın, karanlık ile aydınlığın hesaplaşmasıdır. İmam Hüseyin burada kutsallığı, mazlumu, aydınlığı temsil etmektedir.
Kerbela olayı tarihte olmuş milyonlarca olaydan biri değil.
Kerbela olayı insanın aşkın(yüce) hali ile bataklık halinin ayrıştırılma olayıdır. Böyle olunca da İmam Hüseyin'in şahsında temsilini bulan değerleri savunanlarla Yezidin şahsında temsilini bulanlar arasındaki mücadele sürgit devam etmiştir ve dünya döndükçe de devam edecektir. Ta ki Yezidin temsil ettiği düşünce ve yaşam sistemi yok olana dek.
İmam Hüseyin; doğruluğu, dürüstlüğü, mazlumluğu, fedakarlığı, haklılığı, adaleti, dostluğu, bağlılığı, hakkaniyeti... temsil ediyor. Yezid ise; gücü, iktidarı, zalimliği, saltanatı, yıkıcılığı, namertliği, haksızlığı, sömürüyü... temsil ediyor. Bazıları halen neden Kerbela olayının güncel olduğunu anlayamıyor. Hala güncel. Ve haksızlık, yolsuzluk, yobazlık, yozluk, yoksulluk, maddeye-güce tapma, savaşlar oldukça, sömürü, adaletsizlik, eşitsizlik oldukça da güncel kalacaktır.
8. Hizmet Etmek
Musahiplik miadı dolmuş ve artık günümüzde önemi ortadan kaybolmuş bir kurumlaşma değildir. Geçmişte olduğu gibi günümüzde ve gelecekte de önemi olan bir kurumdur. Hem bireysel manada ve hemde toplumsal manada yararları olan bir kurumlaşmadır. Bunun dışında Alevilik inancı ve Alevi toplumsal varlığının sağlam temeller üzerinden varlığını sürdürmesi noktasında da önemli bir kurumsallaşmadır. Musahiplik, Muhammed Ali'den kalmıştır. İkrar verip musahip tutmak Muhammed- Ali yoluna girmenin en önemli şartlarındandır.
Bilinenlerin aksine Hızır, sadece Anadolu’da değil, bir çok coğrafyada aynı anlamda bilinmekte/anılmaktadır. Biz Aleviler Hızır’ı bir peygamber olarak kabûl ederiz. Bizler için O, Hızır Peygamber, Hızır Aleyhisselam ya da Hızır Nebidir. İnancımıza göre Hızır Peygamber ölümsüzlük suyunu (Ab-ı Hayatı) içmiştir.
Karanlık bir gecede gözlerim seçmez olmuşken hiç bir şeyi uçurumun eşiğine gelmişken ve artık adım adım yok oluşa yürüyorken Hz. Hızır'dır beni yok oluştan kurtarıp cümle varlığa dahil olmamı sağlayan
Hz. Hızır, bizler için her zaman hazır ve nazırdır. Bu doğruya inandıktan sonra bizler hiç bir sorunun, sıkıntının, zorluğun altında ezilip küçülmeyiz. Her zaman ve her şart altında Hızır'ın bizlerin carına yetişeceğine inandığımız vakit aslında bir çok zorluğu yendiğimiz vakittir de. Hızır, bizlerin özünde saklı. Bize düşen özümüzdeki Hızır'ın yine bize ulaşmasını sağlamaktır. 11. Delili Uyandırmak
Her perşembeyi cumaya bağlayan akşam inançlı bir Alevi evinde delili uyandırmalı, duasını etmeli ve öyle sofraya oturmalıdır.
Zamanla çocuklara bu ritüel yaptırılmalı ve böylece bu geleneğimiz yaşatılmalıdır.
Bazıları diyor ki “nereden çıktı bu?” Normal şartlarda her perşembe akşamı cem ibadeti yapılmalıdır. Ancak günümüz şartlarında her perşembe bir araya gelip cem ibadeti yapmak çoğu kimse için çok zor bir durum. Ama akşam evimizde yalnız veya ailemizle delilimizi uyandırıp, duamızı edebiliriz.
Birazda delil ve çerağ kavramlarının ne anlama geldiğini açıklayalım.
Çerağ ve delil kelimeleri/kavramları genel manada bir birinden farklı anlamlara sahip olmakla beraber Alevi inancında birlikte kullanılan kavramlardır. Çerağ kelimesi Farsça bir kelime olup kandil, güneş, mum, lamba, çıra anlamına gelmektedir. Delil ise Arapça bir kavram olup rehber, yol gösterici, kılavuz anlamına gelmektedir. Cemlerimizdeki on iki hizmetlerden biride çerağı yakma, başka bir kavramla delili uyandırma görevidir. Bu hizmete hem çerağcı hemde delilci denilir. Çerağ ve delil Alevi inancında bir birinin içine geçmiş, biri diğerinin yerine kullanılan, birbirini tamamlayan kavramlardır. Bu elbette öylesine oluşmuş bir birliktelik değildir. Bunun oluşumunun bir çok anlamı olmakla beraber asıl anlaşılması gereken veya anlam verilmesi gereken batıni manasıdır. Dışsal/zahiri olarak bile bu kavramlar yan yana getirildiğinde anlamak isteyenler için epey anlamlar vardır. Bir yandan ışık, diğer yanda yol göstericilik!
Çerağ yakıldığı, delil uyandırıldığı zaman salt gün yüzüne çıkan güzellikler, aydınlanan mekan değildir. Asıl aydınlanan insanın kalbi ve bilincidir. Çerağ, Allah'ın nurudur. Daha yer gök hiç bir şey yokken o nur vardi. Her şey o nurdan meydana gelmiştir. İşte çerağın yakılması o nurun bütünlüklü olarak, daim olarak yankısını bulmasıdır. Çerağın yakılması Muhammed Ali yolunun sevgiyle, aşkla olduğu kadar bilimle, irfanla bütün insanların yüreklerinin ve beyinlerinin aydınlanmasıdır. Aydınlanan insan, kendini bilen insan varoluşa en anlamlı cevabı verendir. Aydınlanan, aydınlık olan, çerağ misali yanan çevresini de aydınlatır. 12. Can Ölmez
Ölüm bizlere çok mu uzak? Ölüm bizlere bir nefesten de daha yakın değil mi?
Ölüm bir son değildir. Ebedi mekanımızın ilk basamağıdır. Ölüm karşısında korkuya, telaşa, kayıtsızlığa, vurdumduymazlığa ve daha benzer şeylere gerek yok. Yerli yerinde bir anlama ve inanç ile yaklaştığımızda taşlar yerine oturmuş olacaktır.
Her canlının doğumu nasıl aynı şekilde bir gün mutlaka öleceği gerçeğini beraberinde getiriyorsa, bu doğum aynı zamanda canın/ruhun ölmezliğini de beraberinde getiriyor. Ten ölüyor. Tenin ölmesi bile mutlak bir yok oluş anlamına gelmiyor. Ten ölünce başka bir şekil alarak varlığını sürdürüyor. Başkalaşmışta olsa varlığını sürdüren ten bile tam anlamıyla yok olmazken can nasıl yok olsun ki? Korkuya ve tereddüte gerek yok. Can ölmüyor. Nasıl bu kadar eminiz canin ölmediğine? Gidip gelen var mı? Gidip gelen şüphesiz ki yok ama biz yinede eminiz. Yolumuz, inancımız, idrakimiz, bilincimiz bize bunun böyle olduğunu açık açık söylüyor, gösteriyor. Bu noktada ölüm canın asıl sahibine geri dönmesidir.
Can asıl sahibine geri dönerken, damla misali okyanus ile birleşirken elbette yanında, beraberinde bazı şeylerde götürüyor. Zaten canın bir tene sahip olmasının asıl gayesi de bu değil midir? İşte yaşamın asıl amacıda budur. Canın tenden kopup giderken yanında götüreceklerinin bilincinde olması ve doğru şeyleri beraberinde götürmesidir. Belkide bütün mesele buradadır. Doğru şeylerin beraberinde götürülüp götürülmediği meselesindedir. Bütün bu korkular, yok saymalar, telaşlar, feryatlar... doğru şeylerin beraberinde götürülmediği hissinden, sezgisinden kaynaklanıyor olsa gerek.
Hiç bir şey için geç değil. Her zaman bir kapı açık. Son nefese kadar dahi o kapı açıktır. Başta kendimizde olmak üzere an itibariyle yaşamın tümüne, cümle kainata güzellikler ve doğruluklar işleyelim. Sevgiyi ve hoşgörüyü esas alarak, barışı ve kardeşliği ilke edinerek, dayanışma ve paylaşımı sunarak, rahmet ve merhamet denizinden damla misali yapabildiğimiz/ulaşabildiğimiz/verebildiğimiz herkese ve her şeye verelim/yapalım/sunalım.
Ölenin ten olduğu, canın baki olduğu bilinci, inancı, idraki, sezgisi, duygusu ile ebediyete intikal etmeden, gönül dünyamızı yoklayarak, düşünce denizimizi kirlerden arındırarak ağlattığımız varsa güldürerek, kırdığımız varsa tamir ederek, döktüğümüz varsa yerine koyarak, küstüğümüz varsa barışarak, incindiğimiz varsa hoş görerek... gönül rahatlığıyla, arınmış-durulmuş pirüpak olmuş bir şekilde son nefesimizi verdiğimizde ise ölmüş olmayız, Hakka yürümüş oluruz. Remzi Kaptan remzi.kaptan@yahoo.com Statistiken