Batıyla ve Batısız
Fert ve toplumun kimlik ve kişiliğinin yapılanmasında inançsızlık ve inanç (din) birinci derecede önemli ve etkilidir. Aslında inançsızlık diye bir ruh hali ve zihin tavrı yoktur. İnkâr da bir inançdır; burada inançsızlıktan maksat İslâm'a inanmamaktır. İnsan eli değmemiş, Allah'tan geldiği gibi korunmuş vahiy (Kur'an ve sahih sünnet) müslümanların kimliğinin, kişiliğinin, kültür ve medeniyetinin temelidir, yapı taşıdır. Bu vahiy ile çelişen, çatışan, ona ters düşen kitaplar, inançlar ve inançsızlıklar da sahiplerinin kimlik, kişilik, kültür ve medeniyetlerini etkilemiştir. Bu temel düşünce ve olgudan yola çıkıldığında Yunan, Roma, Hıristiyanlık, Yahudilik, yerli/kavmî, Aydınlanma sonrası Batı aklı kaynaklarından beslenmiş Batı fert ve toplum yapısının, beşer üstü, ilâhi bir irşad ışığında yolunu bulmuş, medeniyetini kurmuş İslâm insanına ters düşeceğini, uygun gelmeyeceğini söylemek zor ve tutarsız olmasa gerekdir. Bu tesbit doğru ise önümüze çıkan ikinci bir gerekirlik "Doğu-Batı (İslâm/gayr-ı İslâm) ilişkisine bütünleşme, aynı değerleri paylaşma paradigmasından yaklaşmamaktır. Çünkü bu iki değerler manzumesinin birbiri içine girmesi, bir bütün teşkil etmesi mümkün değildir; böyle bir bütünleşme ancak taraflardan birinin kendinden çıkıp diğeri olması, bu mânâda dönüşmesi ve başkalaşması ile olabilir; bunu ise -en azından beyanlara göre- iki taraf da istememektedir. Tarafların -beyan etmeseler de- istediği karşı tarafın değişip kendisinden olmasıdır. Müslümanlar buna hidayet ve ihtida derler; İslâm bunu teşvik eder, mensupları buna davet ve bunun için dua ederler. Karşı taraf da eskiden misyonerlik yoluyla hıristiyanlaştırma, şimdilerde ise daha kapsamlı telkin, medyatik taarruz ve beyin yıkama yollarıyla çağdaşlaştırma amacıyla müslümanları değişmeye çağırırlar.
İslâm dünyası çağdaş Batının kurucu nesillerinin maddi ve manevi taarruzlarına uğrayınca bir bocalama dönemine girdi, kendisinde bir şeylerin yetersiz kaldığına hükmederek değişme üzerinde düşündü ve denemeler yaptı; teşhisler ve ıslahat isabetli olmadığı için ne kendisi olarak kalabildi, ne de Batılı olarak kalkınabildi.
Bugün İslâm ülkelerinde ve özellikle müslüman topluluklar olarak Batı ülkelerinde yaşanan tecrübe, Batı ile yanlış alış-verişe girmenin ve bütünleşmenin, hem maddi, hem de manevi bakımlardan müslümanların ve İslâmlaşmanın aleyhine sonuçlar verdiğini göstermiştir. İslâm ülkelerinde Batı eğitim ilkelerine göre yetiştirilen (daha doğrusu yetiştirilemiyen) genç neslin büyük ölçüde öz kültürden ve imandan uzaklaştıkları görülüyor. Yurtdışında uzun süre bulunan ailelerin üçüncü nesillerinin ise bırakın başka değerlerimizi korumayı, anadillerini bile kullanamaz hale geldikleri müşahade ediliyor.
Küreselleşen hayatta, bir şehir haline geldiği söylenen dünyada müslümanların Batı'yı yok saymaları elbette sağlıklı bir tavıralış değildir. Bir vakı'a, bir insan varlığı, bir davet ümmeti (İslâm'a çağırılacak insanlık parçası) bir beşeri (insan aklına ve tecrübesine bırakılmış) bilim, ürün, teknik ve teknoloji birikimi, ekonomik ve askeri güç olarak Batı ve ötekiler vardır. Bu varlık alanlarında müslümanlar dünyayı -gerekli çekinceler, menfaat dengesi, ihtiyatlar korunarak- Batı ile yaşayacaklardır. İman, kültür ve medeniyet sahasına gelince, burada yollarına Batısız devam edecek; içiçe değil, yanyana varolmaya çalışacaklardır. İman, kültür ve medeniyetin bütün kurum, kavram ve kuralları temel olarak vahye ve İslâm aklına dayanacak, bu alanda Batı ile ancak aslı vahye veya fıtrata dayandığı için ortak olan ilke ve amaçlarda işbirliği yapılacaktır.