Dalış donanımın üçüncü alt başlığı Hava Kaynağı Donanımlarıdır.
• TÜP : İçerisinde yüksek basınçla filtrelenerek sıkıştırılan hava bulunur.
• REGULATÖR I.KADEME : Yüksek basınçlı havayı ara basınca düşürür.
• REGULATÖR II.KADEME : Ara basınçlı havayı solunabilen ortam basıncına indirger.
SCUBA : Regülatör ve tüp dalıcılara su altında bağımsız bir şekilde dolaşmalarını sağlayan sistemi oluşturur. S.C.U.B.A kelimesi, Self-Contained-Underwater-Breathing-Apparatus kelimelerinin baş harflerinden oluşur ve “Kendi kendine yetebilen Sualtı Soluma Aygıtı” anlamına gelmektedir.
Hava kaynağı donanımı birbirine bağlı 3 bileşenin çalışması sonucu dalıcıya hava verir. Bunlar; tüp ile bir ve ikinci kademe regülatörlerdir. Birinci kademe tüpteki yüksek basınçlı havayı yaklaşık 10 bar basınca düşürerek hortuma gönderir. İkinci kademe regülatör ise dalıcının ağzında tuttuğu parçadır. Hava buraya gelince durur. Dalıcı nefes aldığında hava ikinci kademeden dalıcıya, ortam basıncında gider. Ara basınçtaki hava ayrıca BC veya kuru elbisede de kullanılır.
TÜP : Tüp, scuba dalışının temelini oluşturur. Tüpe ihtiyaç duymamızın sebebi, su altında soluyacağımız havayı bize sağlamasıdır. Tüp ve regülatör üniteleri scuba ünitesini oluşturup, deniz dibinde bize rahatça dolaşma imkanı tanırlar. Tasarımı basittir. Küçük bir hacimde büyük hacimli havayı tutan kaynaksız yapıda metal bir kaptır. Tüpler dalış merkezlerinden kiralanabileceği gibi kendi tüpünüzün olması ayrı bir avantaj sağlayacaktır. Bu sayede tüple ilgili her türlü bilginiz olacak, bakım ve kontrolü size ait olacaktır. Ağırlık ve tüp yüzerliliği konularına da hakim olacaksınızdır.
TÜP SEÇİMİ : Tüp seçerken ebat ve materyalinin, sudaki yüzerliliğini ve ağırlığını etkileyeceğini unutmamak gerekir.
Ebat : Tüplerin ebatları 10,12,15,18 litre olarak değişiklik gösterir. Sportif dalışta en çok 12 litrelik tüpler kullanılır. Tüplerdeki hava 150 ile 300 bar arasındadır. Boşken ağırlıkları 13-18 kg olan tüpler havayla dolunca 2 ile 5 kilo daha ağırlaşırlar. Bu nedenle dalış sonunda yüzerliliği sağlamak için ilave 2-5 kg. arası ağırlık alınması doğrudur.
Materyal : Hem çelik hem de alüminyum tüplerde korozyon olabilir ancak çelik tüpte oluşan pas, metale daha fazla zarar verir. Alüminyum tüpler çelik tüpe göre pozitif yüzerliliktedir. Bunun sebebi, alüminyum tüplerin dolu ve boş ağırlıkları arasında büyük fark olmasıdır. Genel olarak dolu iken negatif, boş iken pozitif yüzerlilikte olurlar. Çelik tüplerde ise yüzerlik dalış boyunca negatiftir.
O-ring : Tüplerin vanalarındaki o-ring adı verilen sızdırmazlık contaları en önemli parçadır. Lastik veya sentetik malzemeden yapılmış olan bu küçük halka, tüpün hava çıkışıyla regülatörün birinci kademesinin bağlantı yeri arasındaki boşluğu sararak sızdırmazlık sağlar. O-ring çok önemli bir parça olduğundan kayıp veya bozulmalara karşı yanımızda fazla yedek bulundurmamız gerekmektedir.
TÜP VANALARI : Vanalar, tüpün üst kısmına vidalı bir sistem ile bağlanmıştır ve sadece bakım esnasında açılır. Genellikle 2 tür vana kullanılır. K-Vana ve DIN vana.
K-Vana : Çoğunlukla standart olarak K-Vana kullanılır. Bu tip vana basit bir açma kapama düzeneğine sahiptir ve 200 barlık bir çalışma basıncına sahip tüplerde kullanılır. Bütün tüplerde güvenlik önlemi olarak emniyet sübapı kullanılır. Hava ısındıkça genleşir. Böyle bir durumda tüp, aşırı basınca maruz kalabilir. Emniyet sübapı, tüpün hacminden fazla dolarak incelen metal kısımdan patlamasını engelleyerek, fazla olan havanın tahliyesini sağlar.
DIN Vana : Deutsches Industrie Normen yani Alman Endüstri Normları kelimelerinin baş harfinden oluşan DIN vana, 200 bar ve daha üzerindeki çalışma basıncına sahip tüplerde kullanılır. DIN vanalar önceleri sadece Avrupa’da kullanılırken zaman içinde Amerika pazarında da kullanılmaya başladılar. DIN Vanalar, ağız kısmındaki vidalı yere takılabilen bir adaptöre vasıtasıyla standart INT regülatörlere uygun hale getirilebilirler.
TÜPLERİN ÖZELLİKLERİ :
Tüpler belirlenmiş standartlara uymak zorundadır. Tüm tüplerin boyun kısmında bu bilgilerin olması gerekmektedir. Doğru bilgileri içermeyen tüpler kullanılmamalıdır. Tüplerde, tüpün alt kısmına tam uyacak şekilde yapılmış olan plastik altlıklar bulunur. Bu altlıklar, tüpü koyulan yüzeylerde korur ve dalıcının scuba ünitesini kuşanması veya sökmesi durumunda dik olarak durmasını sağlar. Tüpler kullanılmadığı zamanlarda dik saklanmalıdır. Bazı altlıklar korozyona sebep olabilirler. Üzerinde kanal deliği olursa bu risk ortadan kalkar. Altlıkların bazıları yuvarlak bazıları ise yuvarlanmayı önleyici köşeli şekildedir.
Boyle kanunu bize, sabit sıcaklıkta, basınç ile hacim arasında ters bir orantı olduğunu söyler. 20 metre derinlikteki bir dalıcının yüzeye göre 3 kat daha fazla havaya ihtiyacı olacaktır. Sualtında bu havayı tüpten alarak, kolay ve rahatça solumasını sağlamak için dalıcıya ileten cihaz regülatördür.
Hava kaynağı donanımı ( tüp ve regülatör ) Boyle kanununda açıklandığı gibi, değişen basınç ortamında dalıcının nefes almasıyla talep ettiği havayı sağlar. Verilen nefes ise regülatörün ikinci kademesindeki egzost çıkışından tahliye olur. Bu nedenle Hava kaynağı donanımın, diğer dalış donanımları içinde önemi oldukça büyüktür.
Regülatör Seçimi : Dalıcılar için regülatör seçiminde göz önüne alınacak en önemli nokta, derinlerde ne kadar kolay nefes alınacağıdır. Bazıları diğerlerine göre daha rahat çalışır. Efor, yorgunluk, derinlik, üşüme, hava paylaşımı ve tüpte kalan az hava gibi sebeplerle talep edilen hava miktarını regülatör kolayca karşılar ve nefes almamızı sağlar. Regülatörden dalıcı nefes çektiğinde, hava akışa geçer. Regülatör seçiminde doğru karar verebilmek için nasıl çalıştığı konusunda da bilgi sahibi olmak gerekir.
1.Kademe : Regülatörün birinci kademesi tüpe bağlanan kısımdır. İki amacı vardır; tüpte var olan yüksek basınçlı havayı ortalama bir basınca indirgemek ve dalıcının iniş ve çıkışına göre devamlı olarak aynı ( sabit ) basınçta tutmak.
2.Kademe : İkinci kademe de birinci kademeye benzer şekilde çalışır ve hortumda bulunan ortalama basınçtaki havayı ortam basıncına, solunabilecek düzeye indirir. Hava hortumdan ikinci kademeye doğru akar. Günümüzde çoğu vana mekanizmaları hava akışına açık olarak dizayn edilirler. ( aşağı akışlı vana ) Aşağı akışlı vanalar çok verimlidirler. Ve ayrıca ikinci kademenin çalışma prensibini en iyi açıklarlar. İkinci kademenin içinde, birincil olarak solunumu sağlayan valfi açarak ciğerlere hava gönderilmesini sağlayan diyafram bulunur. Nefes alma durunca diyafram kapanır. Diyafram aynı zamanda ikinci kademede tahliye valfi görevini görür. Purge ( tahliye ) butona basılı tutulduğunda diyafram içeri doğru itilir. Bu işlem, havanın ikinci kademeden içeri girmesine ve ağızlığın içine girmiş olan suyun temizlenmesine olanak verir. Ayrıca regülatör, tüpten sökülmeden önce içinde kalan havanın dışarı atılmasına yarar.
Yedek Hava Kaynağı : Bütün scuba ünitelerinde ikinci kademeye ek olarak, güvenlik amacıyla ikinci bir hava kaynağı daha bulunmaktadır. Bu yedek hava kaynağı, olasılığı çok fazla olmasa da ikinci kademenin çalışmaması veya herhangi bir sebepten dolayı dalış eşinizle hava paylaşımında bulunulması gerektiğinde kullanılır. Havanın tükenmesinin hiçbir mazereti olamaz. Dalıcılar, sualtında hava seviyelerini ölçmek için göstergeler taşırlar. Dalış planı mutlaka dalış sonunda yüzeye çıkıldığında tüpte minimum 50 bar hava kalacak şekilde planlanmalıdır. Acil durumda hava paylaşımı bu ikinci hava kaynağından yapılır. Birkaç çeşit tasarımı mevcuttur. Yedek hava kaynağı basitçe bir hortumla aynı birinci kademeye bağlanır. Bazı yedek hava kaynakları ise BC’ye entegre edilmiştir. BC’nin şişirme hortumuna ( inflatör ) extra olarak ikinci kademe monte edilmiştir. Bir diğer yedek hava kaynağı da bağımsız hava kaynağıdır. Kendi regülatörü olan küçük bir tüpten oluşur. Acil bir durumda yüzeye çıkmaya yeterli havaya sahiptir.