Türk-Rus İlişkileri: Sorunlar ve Fırsatlar -2- – (UHA) Uluslararası Haber Ajansı
Türk-Rus iktisadi ilişkilerinin birbirini tamamlayıcı bir yapıya sahip olduğu ileri sürüldüğünü hatırlatan Prof. Dr. İlter Turan, Türkiye'nin tüketim malları ve başta müteahhitlik olmak üzere hizmet ihraç etmesi, çok sayıda Rus turisti ağırlaması, Rusya'dan yarı mamul ürünler ile petrol, doğalgaz ve taşkömürü satın alması bu teşhisi doğrular gözükmektedir. Ancak, bu ilişkilerin her zaman sorunsuz yürüdüğü söylenemeyeceği gibi, bazı sorunların da uzun vadede ağırlaşabileceği değerlendirilmesi yapılabilir” dedi.
Prof. Dr. İlter Turan, dönem dönem iki ülke ticaretinde geçici nitelikte sorunlar ortaya çıkmakta, görüşmeler yoluyla çözümler bulunabilmete olduğunu söyledi.
“Örneğin Rusya, kısa süre önce ülkemizden ithal ettiği sebze ve meyvelerdeki zehirli maddelerin sınırların üzerinde olduğunu beyan ederek ithalatı durdurmuştur” diyen Prof. Dr. İlter Turan, “Yapılan görüşmeler sonucu Türkiye'de görevlendirilecek Rus uzmanların da katılacağı bir denetim mekanizması üzerinde anlaşmaya varılmış, ihracat yeniden başlamıştır. Son zamanlarda Rusya taşımacılık konusunda dengesiz bir durum olduğundan şikâyetle Türk TIR geçişlerine sınırlar koymaya yönelmektedir. Sorun Rus filolarının rekabetçi ortamda Türk filoları kadar verimli çalışamamalarından kaynaklanmaktadır. Burada Rusya'nın serbest ticaret ve rekabet konularında ikna edilmesi ya da kota ihdası veya başka bir alanda kolaylık sağlanması gibi bir yöntemle tatmin edilmesi gerekebilecektir” ifade etti.
Türk-Rus iktisadi ilişkilerinde ticaretin yanı sıra karşılıklı yatırımların da önem kazandığına dikkat çeken Prof. Dr. İlter Turan, ilk dönemde daha çok Rusya’'ya yapılan Türk yatırımları söz konusu olurken, petrol ve doğalgaz fiyatlarının yükselmesinin sonucu olarak tasarruflarının artmasıyla birlikte Rusya'nın Türkiye’'ye dönük yatırımları arttığını kaydetti.
Karşılıklılık esasının korunduğu ve ulusal güvenlikle ilgili genel sınırlamaların gözetildiği bu alanda şu ana kadar ciddi bir sorunla karşılaşılmadığını söyleyen Prof. Dr. İlter Turan,bu faaliyetin devamının beklenebileceğini ifade etti.
Prof. Dr. İlter Turan, “İki ülke arasında en büyük alış-veriş konusu petrol ve doğalgazdır. Burada verimli fakat sorunlu bir ilişkiden söz edebiliriz. Rusya Türkiye'nin petrol ve özellikle doğalgaz ihtiyacının büyük bölümünü güvenilir bir biçimde karşılamaktadır. Ancak, ülkemizin enerji alanında Rusya'ya bağımlılığı giderek artmaktadır. Böyle bir bağımlılık, iki ülke arasındaki ilişkiler ne kadar dostça olursa olsun, istenilen bir durum değildir. Giderilmesi için gayret göstermek gerekecektir. Ayrıca bu bağımlılık, Türk-Rus dış ticaret dengesinde Rusya lehine büyük bir fark yaratmaktadır, bunun da iyileştirilmesi zorunludur” ifadesini kullandı.
Türk-Rus iktisadi ilişkilerinde daima sorunlara gebe ve uzun dönemde ilişkileri etkileyecek olan başlıca hususun Rusya'’nın piyasa ekonomisi anlayışına yeterince intibak edememiş olmasından kaynaklandığını açıklayan Prof. Dr. İlter Turan, Rusya’nın gelirlerinin büyük bölümünü doğalgaz, petrol ve diğer hammadde ihracatından elde etmekte olduğunu belirtti.
Prof. Dr. İlter Turan, “Bu gelirler devlete intikal etmekte, siyasi saiklerin de içinde ağırlıklı olarak yer aldığı biçimlerde kullanılmaktadır. Keza, Rusya eski Sovyet cumhuriyetleri için doğalgazı ve petrolü siyasi olarak fiyatlandırmakta, Rus dış siyasetine uygun hareket etmeyen ülkelere fiyat yükseltme, gaz sevkiyatını durdurma ve benzeri yaptırımlar uygulamaktadır. Rusya'da yatırım yapan şirketler de güvende değildir. Karmaşık yasal sorumlulukların yerine getirilmediği ileri sürülerek, şirketlerin Rusya'dan çekilmeleri için baskı yapılabileceği, en son British Petrol'un bu ülkeden çekilmeye zorlanması ile bir defa daha doğrulanmıştır. Rus rejiminin giderek otoriterleşmesi, iktisadi ihtilaflarda hak aramayı zorlaştırmaktadır” dedi.
“Özetle, Rusya iktisadi alanı özerk bir alan olarak görmeyip, çoğu zaman siyasetin gereklerine göre yönlendirilecek bir alan olarak değerlendirmektedir” diyen Prof. Dr. İlter Turan, “böyle bir durumda, nasıl bir yol izlenmelidir? İlk olarak, Türkiye dış iktisadi ilişkilerinin yapısını Rusya’'ya aşırı bağımlı olmaktan uzaklaştıracak dış ticaret ve dış yatırım politikası izlemelidir. Buna enerji kaynaklarının mümkün olduğu kadar çeşitlendirilmesi de dâhildir. İkinci olarak, Türkiye iktisadi ve siyasi ilişkileri bağlantılandırmaktan uzak durmaya gayret göstermeli, her hareketiyle bunu Rusya'ya iletmeye uğraşmalıdır. Üçüncü olarak, Rusya'nın Türkiye'ye uygulayabileceği ekonomik yaptırımlara karşı, Türkiye'nin de Rusya'ya uygulayabileceği yaptırımların aranması ve geliştirilmesi gerekmektedir. Dördüncü olarak, Türkiye Rusya'nın uluslararası serbest piyasa düzenine uymasını öngören kurumlar ve anlaşmalar düzenine katılmasını teşvik etmeli ve desteklemelidir. Bunu yaparken, aynı düşünceleri paylaşan diğer ülkelerle birlikte hareket edilmesi öngörülmelidir” şeklinde açıkladı.
Prof. Dr. İlter Turan, Özellikle enerji bağlantılı ilişkiler, iktisat, siyaset ve güvenliğin içiçe geçtiği bir alanı oluşturduğu için, bilahare "Büyük Oyun" başlığı altında tekrar ele alınacağını belirtti. (devam edecek)
Son Güncelleme: 23.02.2020 03:17