Zar Tasarımının Tarih Boyunca Evrimi - FRPNET
12 Temmuz 2020 Pazar - 19:55
Anasayfa » Makaleler » Zar Tasarımının Tarih Boyunca Evrimi
Algan Coşkun 28 Mayıs 2018 - 17:04	Makaleler Yorum yap
Tarihte bilinen ilk zarlar milattan önce 6000 yıllarına, Mezopotamya’ya kadar dayanıyor. Bu dönemde zarlar çoğunlukla fal bakımında kullanılıyormuş. Antik Mısır’da ise bilinen en eski masa oyunu olan Senet’te zar kullanıldığı biliniyor. Çin’in Tang Hanedanlığı döneminde ise insanların kumar oynarken zor kullandığına yönelik kanıtlar var.
Bu dönemde kullanılan zarlar çoğunlukla hayvan kemiklerinden konik şekilde oyuluyormuş. En çok kullandığımız ve zar dendiği zaman pek çok insanın ilk aklına gelen kübik 6’lı zar, Roma İmparatorluğu dönemine kadar gerçek anlamda pek kullanılmamış.
Binlerce yıl öncesinden kalan bu zarları bulma işi de oldukça zahmetli bir işmiş aslında. Çünkü bu dönemlerden kalan zarlar, arkeolojik alanların çöplük ve mezarlık kısımlarında ve nadir olarak bulunuyormuş.
İlginizi Çekebilir Tarihteki Önemli 10 Masa Oyunu
Zarlar Üstüne Bir Çalışma
California Üniversitesi’nden Jelmer Eerkens ve Amerikan Doğal Tarih Müzesi’nden Davis ve Alex de Voogt, Hollanda müzelerinde bulunan 110 zar ile İngiltere müzelerindeki 62 zarı karşılıklı olarak inceleyerek 6’lı zarın evrimi üstüne bir çalışma ortaya koymuşlar.
6’lı zarların ilk olarak parlamaya başladığı dönem olan milattan önce 400 dolaylarında, Roma İmparatorluğu’ndan kalan zarların çoğunlukla yamuk ve asimetrik oldukları görülmüş. Malzeme olarak da genellikle fildişi, metal ve ahşap kullanılmış. Günümüzde 6’lı zarın karşılıklı yüzeylerindeki rakamların toplamı 7 olacak şekilde yapılır ancak o dönemde Romalı zar yapımcıları bunu pek umursamamış. Bunun sonucu olarak da bu dönemden yüzlerine oldukça farklı motifler kazınmış zarlar kalmış.
1100’lü yıllara gelindiğinde zarlar üstünde belirli bir standartlaşmaya gidilmeye çalışılmış. 6’lı zarın karşılıklı yüzeylerindeki rakamların toplamının asal sayı olması planlanmış. Bunun sonucu olarak da 1-2, 3-4 ve 5-6 yüzleri karşı karşıya gelmiş.
Eerkens, bu noktada değişim konusunda neyin etkili olduğunu bilmediklerini ancak hem Hollanda’da hem de İngiltere’de aynı dönemde bu değişimin görüldüğünü belirtiyor. Yani bu değişim konusunda insanların bir karar aldığını ve bunu yaydıkları görülüyor.
Bu dönemin bir diğer özelliği de zarın kullanımının kilisenin etkisiyle yasaklanmış olması nedeniyle üreticilerin zamanla daha küçük zarlar üretmeye başlaması. Bu yasak, Rönesans dönemine kadar etkisini ağır bir şekilde hissettirmiş.
1450 civarlarında ise Rönesans sayesinde gelişen bilim dalları ve matematik etkisini zar tasarımlarında da gösteriyor. Özellikle Galileo ve Blaise Pascal gibi düşünürler, kumarbazları ve onların biricik aletleri zarları kullanarak olasılık ve şans üstüne çalışmalar yapmış. Bu gelişmeler ışığında zarların yapımında yeni bir “eşitlik” kavramı ortaya çıkmış ve günümüzde kullanılan karşılıklı yüzeylerdeki sayıların toplamının 7 olduğu (6-1, 5-2, 4-3) sisteme geçilmiş. Böylelikle matematiksel olarak daha dengeli bir zara sahip olmuşuz.
Ancak kumarbazlar ve oyuncular matematiksel dengeden pek hoşlanmamış olsa gerek bu dönemde yeni zar hileleri ortaya çıkmış. Artan hileler üstüne de zarların popülerliği yavaş yavaş yerini iskambil kağıtlarına bırakmış.
Bu çalışmanın daha bir başlangıç olduğunu belirten araştırmacılar, amaçlarının örnek havuzunu genişletip sadece Avrupa ile sınırlı kalmayan çok daha kapsayıcı bir araştırma yapmak olduklarını da belirtiyor.
Araştırmanın sonunda ise zar tasarımının “insanların içinde bulundukları zamanın ideolojik ve kültürel yapısından etkilendiğini ve buna göre de değişiklik gösterdiğini” söylüyor araştırmacılar.
Tags Alex de voogt dice ilk zar jelmer eerkens zar zar tasarımı zarın evrimi