Referandum ve Plebisit nedir? Tarihçesi nedir? - Gündem
Bilindiği üzere, 16 Nisan'da halk olarak bir referanduma gideceğiz. Peki referandum nedir? Aynı anlama geldiği sanılan fakat oldukça farklı bir terim daha var ; Plebisit ! Peki referandum ile plebisit arasındaki farklar nelerdir? Tarihte ilk ne zaman kullanışmıştır? Türkiye'de referandum tarihçesi nedir?
Plebisit belirli bir dönem iktidarı elinde bulunduranların hazırladıkları anayasa taslağını bir tartışma ortamı yaratmaksızın blok halinde evet ya da hayır olarak sonuçlanabilecek bir halk oylamasına sunmalarıdır. Kabul edildiği üzere, referandumda bir değişiklik; plebisitte ise, bir adam ya da iktidar söz konusudur. Birincisinde bir metin oylanır; ikincisinde ise, bir isim.
Referandumla plebisit arasındaki diğer fark ise demokratiklik bakımından ortaya çıkmaktadır. Referandum doğru kullanıldığı zaman demokratik bir usuldür: halk etkendir, öznedir; karar alma sürecinin başına, ortasına ve sonuna katılır. Plebisit ise, anti-demokratik bir usuldür: halk edilgendir, nesnedir; karar alma sürecinin sadece sonuna katılır.
Referandumun yapılmasını isteyen halkın kendisi (halk teşebbüsü) ya da halkın seçtiği temsilcilerdir. Oylanan şey ise, halkın temsilcilerinin birlikte hazırladığı bir metindir. Oysa, plebisite başvuranlar, kişisel iktidar sahipleri ya da fiili yönetimlerdir. Oylanan şey ise, halkın katılımı olmadan hazırlanan metinler, fiili yönetimlerin oldu-bittileri, karar ve eylemleridir.
Bu noktada da plebisit, dorudan temsilin halka yönelik uygulaması olan referanduma göre, adaletin değil ideolojik gladyatörlerin oylanması manasına gelir. Burada amaç kanunların yürürlüğe girmesiyle sağlanacak demokratik ortam değil, neredeyse ön-seçim manasına gelebilecek bir tür güven oylamasıdır.
Biraz daha konunun detayına girmek gerekirse,
Plebisit; Latince "plebiscitum"'dan gelir. Plebiscitum da, Roma'daki hakim sınıf olan Patricilerin yanında onlarla aynı haklara sahip olmayan ancak köle de olmayan özgür vatandaşlar olan Pleb'lerin oy hakları ile ilgili bir terimdir.
Referandum ise Latincede geri getirmek anlamına gelen "Refero" kelimesinden gelir ve daha genel bir konuyu, ülkenin bütününü etkileyecek şekilde halk oylamasına sunmaktır. Yasal olarak referandum yasama faaliyeti kapsamındadır, kanunlar üzerinde kesin belirleyiciliği vardır ve bütün bir kurumsal düzeni değiştirme gücüne naildir. Referandum'un en bilinen örnekleri ise ülkemiz ve dünya tarihinde pek çok kez görülen yeni hazırlanan anayasaların veya anayasa değişikliklerinin halk oyuna sunulması süreçleridir.
TÜRKİYE'DE REFERANDUM TARİHÇESİ
* 1961 Türkiye anayasa referandumu
* 1982 Türkiye anayasa referandumu
* 1987 Türkiye anayasa değişikliği referandumu
* 1988 Türkiye anayasa değişikliği referandumu
* 2007 Türkiye anayasa değişikliği referandumu
* 2010 Türkiye anayasa değişikliği referandumu
* 2017 Türkiye anayasa değişikliği referandumu
Polisten kaçtı, yanarak can verdi!