ÇİFT EMEKLİ MAAŞI,
Stj. Av. Burçak Salum
Sigortalının ölümü halinde geride kalanlara bağlanan aylığa 'ölüm aylığı' denmektedir. Ölüm aylığı, sigortalının eşi, çocukları ve belirli şartlara bağlı olmak üzere anne-babasına bağlanmaktadır.
A. ÖLÜM AYLIĞI
1. Hak sahiplerinin ölüm aylığından yararlanabilmesinin koşulları:
a. Sigortalının eşine ölüm aylığı bağlanması:
Sigortalının eşinin ölüm aylığından yararlanabilmesinin şartı, vefat ettiği sırada sigortalı ile aralarında yasal evlilik bağının bulunmasıdır.
b. Sigortalının çocuklarına ölüm aylığı bağlanması:
Sigortalının çocuklarına bağlanan ölüm aylığına 'yetim aylığı' da denmektedir. Sigortalının erkek ve kız çocuklarına aylık bağlanması farklı şartlara tabi tutulmakla birlikte aranan ortak şartlar;
1. Kendi sigortalılıkları nedeniyle gelir veya aylık bağlanmamış olması,
2. Kanun kapsamında veya yabancı bir ülke mevzuatı kapsamında çalışmıyor olmalarıdır. (5510 sayılı Kanun m.5/1-a, 5/1-b ve 5/1-e istisnadır.)
aa. Sigortalının erkek çocuklarına ölüm aylığı bağlanması:
Erkek çocukların evli olup olmadıkları önemli taşımamakla birlikte ölüm aylığı bağlanabilmesi için yükseköğrenim görmeleri halinde 25 yaşını doldurmamış olmaları, ortaöğrenim görmeleri halinde 20 yaşını doldurmamış olmaları, herhangi bir eğitim kurumunda öğrenim görmemeleri halinde ise 18 yaşını doldurmamış olmaları gerekmektedir.
bb. Sigortalının kız çocuklarına ölüm aylığı bağlanması:
Kız çocuklarının evli olup olmadıkları önem taşır. Buna göre, kız çocuklarının evli olmamaları yahut boşanmış veya dul kalmış olmaları gerekmektedir. Kız çocuklarına ölüm aylığı bağlanabilmesi için yaş ve öğrenim durumları önem arz etmemektedir.
c. Sigortalının anne-babasına ölüm aylığı bağlanması:
Sigortalının anne-babasına ölüm aylığı bağlanabilmesi için gereken şartlar, 65 altın altında ya da üstünde olmasına göre değişiklik göstermektedir.
aa. Anne ve/veya baba 65 yaşın altında ise;
1. Ölen sigortalının hak sahibi eş ve çocuklarından geriye hisse artmış olmalı,
2. Diğer çocuklarından hak kazanılan gelir/aylıklar hariç olmak üzere, gelir ve/veya aylık bağlanmamış olmalı,
3. Anne ve/veya babanın gelirleri asgari ücretin net tutarından az olmalıdır.
bb. Anne ve/veya baba 65 yaşın üstünde ise;
Gereken şartlar anne ve/veya babanın 65 yaşın altında olması durumunda gerekli şartlar ile aynı olmakla birlikte, ölen sigortalının hak sahibi eş ve çocuklarından geriye artan hisse olup olmadığına bakılmamaktadır.
2. Ölüm aylığı bağlanabilmesinin koşulları:
Ölüm aylığı bağlanabilmesi için gereken koşullar, sigortalının ölüm tarihinin 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun yürürlük tarihinden (Ekim, 2008) önce yahut sonra olmasına göre değişkenlik göstermektedir.
a. Sigortalının ölüm tarihinin 5510 Sayılı kanunun yürürlük tarihinden önce olması:
BAĞ-KUR'lu olması halinde en az 1080 gün prim ödemiş olması,
SSK'lı olması halinde 5 yıl sigortalı olarak çalışmış olması ve en az 900 gün prim ödemiş olması gerekmektedir.
b. Sigortalının ölüm tarihinin 5510 Sayılı kanunun yürürlük tarihinden sonra olması:
Emekli Sandığı'na bağlı yahut BAĞ-KUR'lu ise en az 1800 gün prim ve genel sağlık sigortası primi dahil tüm prim borçlarını ödemiş olması;
SSK'lı ise, 5 yıldan beri sigortalı ve 900 gün prim ödemiş olması gerekmektedir.
B. ÇİFT EMEKLİ MAAŞI (ÇİFT ÖLÜM AYLIĞI)
Yargıtay, art arda verdiği kararlarla hem anne ve/veya babadan hem de eşten ayrı ayrı ölüm aylığı alınabilmesini mümkün kılmıştır.
Bu hususta Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 25 Nisan 2018 tarihli kararı (2018/427 E., 2018/949 K.) önem taşımaktadır. Karara konu olan hadisede eşinin 1999 tarihinde ölmesi üzerine 5434 sayılı Kanun kapsamında ve babasının 2003 tarihinde ölmesiyle 2926 sayılı Kanun kapsamında kendisine çift ölüm aylığı bağlanan kadın, babası üzerinden aldığı aylığın Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından her iki ölüm aylığının aynı anda alınamayacağının iddiası ile 11.05.2016 tarihli işlem ile iptal edilmesiyle birlikte konuyu yargıya taşımıştır.
Sakarya 3. İş Mahkemesince görülen davada mahkeme, "sigortalı babanın vefat ettiği tarih itibariyle yürürlükte bulunan 2926 sayılı Kanunun 27'nci maddesindeki herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşuna tabi bir işte çalışmayan veya buralardan aylık veya gelir almayan yaşları ne olursa olsun evli olmayan kız çocuklarına aylık verilir düzenlemesi gereği davacının eşi üzerinden ölüm aylığı aldığı" gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Dosya Bölge Adliye Mahkemesi'ne taşınmış, İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 33. Hukuk Dairesince davacının "babasından önce ölen eşinden dolayı Emekli Sandığı Kanunu kapsamında ölüm aylığı aldığı, buna göre hakkı doğuran olay tarihi itibariyle yürürlükte bulunan 2926 sayılı Kanunun 27/1-c maddesine göre davacıya babasından dolayı ölüm aylığı bağlanamayacağı davanın reddine yönelik mahkeme kararının yerinde olduğu" gerekçesiyle istinaf isteminin esastan reddine karar verilmiştir.
Karar temyiz edilmiş ve Yargıtay 21.Hukuk Dairesi kararı bozarak dosyayı yerel mahkemeye göndermiştir. Bunun üzerine yerel mahkeme kararında direnmiş ve direnme nedeniyle dosya Hukuk Genel Kurulu'nun önüne gelmiştir.
Hukuk Genel Kurulu, "Davacının babasından dolayı ölüm aylığına hak kazandığı tarih aralığında Kanun koyucu tarafından aranan tek şart "sosyal güvenlik kanunları kapsamında çalışmama, bu kapsamdaki çalışmalarından dolayı gelir veya aylık almama" olup, dosya kapsamından da davacının kendi çalışmasından dolayı gelirinin bulunmadığı açıktır." demek suretiyle yerel mahkemenin direnme kararını bozmuş ve dosyayı yerel mahkemeye göndermiştir.
Böylelikle Yargıtay Hukuk Genel Kurulu verdiği kararla gereken şartlar sağlandığında çift emekli maaşı alınabilmesine olanak sağlanmıştır.
Gerekli şartlar, ölüm aylığına hak kazanabilmek için gereken şartlara ek olarak, aşağıdaki tabloda sıralanmıştır.
SİGORTALILARIN EKİM 2008 SONRASI VEFATI HALİNDE
Eş SSK'lı, anne-baba Bağ-Kur'lu ise çift maaş bağlanır.
1. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 2018/427 E., 2018/949 K.T. 25.04.2018 (www.kazanci.com, Erişim Tarihi: 12.09.2019).
2. Doğan, N. (2019, May 8). Çift Emekli Maaşı Mümkün. (http://www.hurriyet.com.tr/yazarlar/noyan-dogan/cift-emekli-maasi-mumkun-41206769, Erişim Tarihi: 12.09.2019)