Bilim | BUHAREST, RUMYNIİA - TÜRKMENISTANYŇ ILÇIHANASY
Türkmenistanda milli bilim ulgamyny hem-de ıokary okuw mekdep ylmyny ösdürmek we dünıä derejesine çykarmak maksady bilen ägirt uly işler alnyp barylıar.
Ylym we bilim — bu halkymyzyň müňıyllyklaryň dowamynda toplan hem-de nesilden-nesle geçiren bahasyna ıetip bolmajak gymmatlygydyr diıip, milli Liderimiz belleıär.
Soňky ıyllarda döwlet tarapyndan berilıän goldawyň çäklerinde Türkmenistanda “Bilim hakyndaky” kanun kabul edildi. Şoňa laıyklykda, ıurdumyzyň ähli künjeklerinde bilim berilmeginiň hilini hem-de netijeliligini artdyrmak üçin bilim ulgamyna döwrebap maglumat we aragatnaşyk tehnologiıalary girizilıär, orta we ıokary okuw mekdepleri kompıuter we multimediıa enjamlary bilen üpjün edilıär we çagalar baglary, orta we ıokary okuw jaılary gurmakda uly işler alnyp barylıar.
Türkmenistanyň Prezidenti tarapyndan başy başlanan hem-de tassyklanylan ylym pudagyny ösdürmegiň maksatnamalaıyn binıadyny 2018-2024-njy ıyllar üçin durmuş ykdysady ösüşiniň Milli Maksatnamasy, 2015-2020-nji ıyllar üçin innowasiıa işini ösdürmegiň maksatnamasy, Türkmenistanda ylmy işgärleri taııarlamagyň maksatnamasy we beılekiler bolup durıar.
Türkmenistan ylym-bilim kuwwatyny parahatçylygy we dostlugy pugtalandyrmaga gönükdirip, esasy halkara guramalary, daşary ıurtlaryň ylym merkezleri bilen ylmy, tehniki, innowasion-tehnologiki hyzmatdaşlygy yzygiderli berkidıär. İurdumyz bilim işine dünıä ülňülerini ornaşdyrmak bilen, ynsanperwer ulgamda Birleşen Milletler Guramasy, İewropa Bileleşigi bilen özara gatnaşyklary ösdürıär. “TEMPUS-TASIS” ıaly bilim maksatnamalarynyň çäklerinde dürli taslamalaryň amala aşyrylmagy döwletimiziň ıokary okuw mekdepleriniň hem-de dünıäniň esasy ylym-bilim merkezleriniň arasynda netijeli gatnaşyklaryň ıola goılandygynyň aıdyň subutnamasydyr. Türkmenistanyň çäginde hereket edıän halkara guramalary — Birleşen Milletler Guramasynyň Çagalar gaznasy, Ilat gaznasy, Ösüş Maksatnamasy, Bilim, ylym we medeniıet boıunça ıöriteleşdirilen edarasy bilen bilelikde işler alnyp barylıar.
Biziň döwletimiz dünıäde ähli ugurlar boıunça sazlaşykly ösıän kuwwatly döwletleriň biri hökmünde tanalıar. İurdumyzyň hemmetaraplaıyn ösüşiniň täze taryhy tapgyry ykdysadyıetimiziň beıleki ulgamlary bilen bilelikde, bilim ulgamynyň hem yzygiderli kämilleşdirilmegini talap edıär.
Türkmenistanda häzirki döwrüň talaplaryna laıyklykda, bilim ulgamynda baı tejribe toplanyldy. Iň täze kompıuterler, okuw-tehniki enjamlary, interaktiw-multimediıa tehnologiıalary bilen üpjün edilen orta, ıörite orta we ıokary okuw mekdepleriniň döwrebap binalarynyň, çagalar baglarynyň we çagalar dynç alyş-sagaldyş merkezleriniň gurulmagy, halkara guramalar, dünıäniň esasy ylym-bilim merkezleri bilen hyzmatdaşlygyň giňeldilmegi, daşary ıurt dillerini okatmagyň kämilleşdirilmegi döwletimiziň bu ulgamy düıpli özgertmäge aıratyn üns berıändiginiň aıdyň subutnamasydyr.
Döwletimiz ıaş türkmenistanlylaryň ajaıyp bilim we terbiıe alyp, eziz Watanymyza we halkymyza mynasyp hyzmat etmegi üçin ähli şertleri döredıär. Milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň öz çykyşlarynda belleışi ıaly, biziň esasy wezipämiz halkymyzyň taryhyny bilıän, ıurdumyzyň häzirki döwürde gazanıan uly üstünliklerine buısanıan, Garaşsyz Türkmenistanyň şan-şöhratyny has-da artdyrmaga çalyşıan hakyky watançylaryň ıokary bilimli neslini ıetişdirmekden ybaratdyr.
2017-nji okuw ıylynyň başynda ıurdumyzyň ähli sebitlerinde täze desgalar ulanylmaga berildi. Türkmen paıtagtynda Parahat-7 ıaşaıyş toplumynda her biri 600 orunlyk umumybilim berıän orta mekdepleriň birbada üçüsi, Köşi ıaşaıyş toplumynda her biri 720 orunlyk orta mekdepleriň ikisi açyldy. Körpeler üçin bu ıerde her biri 320 orunlyk çagalar baglarynyň ikisi guruldy. Ahal welaıatynyň Sarahs etrabynda her biri 720 orunlyk orta mekdepleriň ikisi ulanylmaga berildi.
Bilim pudagynyň döwrebaplaşdyrylmagy netijesinde, mekdepleriň okuw tertipnamasyna düıpli täzelikler girizildi. Şunuň bilen baglylykda, ykdysadyıetiň esaslary, Türkmenistanyň medeni mirasy, dünıä medeniıeti, taııarlama we grafika, maglumat-kommunikasiıa we täzeçil tehnologiıalar ıaly dersler binıatlaıyn sapaklaryň hataryna goşuldy. Mekdep okuwçylarynyň öwrenıän daşary ıurt dilleriniň sanawyny artdyrmak hakyndaky çözgüdiň kabul edilmegi bu ugurdaky nobatdaky möhüm ädime öwrüldi. Munuň özi köpugurly halkara hyzmatdaşlyk gatnaşyklarynyň geriminiň giňelıändigini we ösıändigini nazara almak arkaly kabul edildi. Iňlis, fransuz, nemes we ıapon dillerini çuňňur öwredıän okuw mekdepleri hereket edip başlady.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň adyndan ıurdumyzyň mekdepleriniň 1-nji synp okuwçylaryna ıörite maksatnamasy bilen üpjün edilen netbuklaryň sowgat berilmegi şatlykly waka öwrüldi. Özüniň noutbuky bilen mekdep maksatnamasyny özleşdirmegi dowam edıän 1-nji we 2-nji synp okuwçylary üçin multimediıa gollanmalary taııarlanyldy.
İurdumyzyň mekdep okuwçylarynyň dürli ders ugurlary boıunça geçirilıän abraıly olimpiadalarda her ıylda üstünlik gazanmagy bolsa bilim ulgamynda amala aşyrylıan täzeçil özgertmeleriň oňyn netijesidir.
2017-nji ıylyň 1-nji sentıabrynda Aşgabatda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň gatnaşmagynda Jemagat hojalygy institutynyň binalar toplumynyň, Magtymguly adyndaky TDU-nyň himiıa fakultetiniň täze binasynyň açylmagy ähmiıetli waka öwrüldi.
Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersiteti (TDU) ıurdumyzyň iň baıry ıokary okuw mekdepleriniň we iri ylym-bilim hem-de medeniıet merkezleriniň biri bolup durıar. Soňky ıyllarda TDU-nyň okuw binıady düıpli döwrebaplaşdyryldy. Baş bina, fizika, matematika we geografiıa fakultetleriniň täze binalary guruldy. Bu ıerde täze hünärler yzygiderli açylıar. Ylmy işgärleri, aspirantlary we doktorantlary taııarlamak işi alnyp barylıar.
2017- 2018-nji okuw ıylynda ıurdumyzyň ıokary okuw mekdeplerine jemi 8 müň 308 talyp kabul edildi. Munuň özi 2016-njy ıyldakydan 1052 adam köpdür (ösüş 14 göterime barabar).
Türkmen ıaşlarynyň daşary ıurtlarda bilim alıan okuw mekdepleriniň çägi ıylsaıyn giňelıär. İurdumyzyň talyplaryny okatmak işi gazanylan hökümetara ylalaşyklaryň esasynda Bilim ministrliginiň, pudaklaıyn ministrlikleriň we edaralaryň ıollanmasy boıunça amala aşyrylıar.
Iň täze bilim usullaryny we maglumat tehnologiıalaryny özleşdirıän mugallymlaryň hünäri hem ıokarlandyrylıar, ıurdumyzyň hem-de daşary ıurtlaryň okuw mekdepleriniň arasynda halkara gatnaşyklary ösdürilıär. Türkmenistan İewropanyň, Aziıanyň, Amerikanyň abraıly ylym we bilim merkezleri bilen ysnyşykly gatnaşyklary ıola goıup, şu döwletlerde öz talyplarynyň sanynyň ep-esli artmagyny gazandy.