Türkiye’de Mahpus Olmak – Medya Atölyesi-İletişim Fakültesi Uygulama Projeleri
Mart 1st, 2016 editor Gündeme Takılanlar, manset 0 comments
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Bomonti Kampüsü’nde “Türkiye’de Mahpus Olmak” başlıklı konferansta mahpusların çeşitli sorunları ele alındı.
Türkiye’de çoğu zaman görmezden gelinen bir kesim olan mahpusların yaşamı bir konferansa konu oldu. 27-28 Şubat tarihlerinde Mimar Sinan Üniversitesi Bomonti Kampüsü’nde düzenlenen “Türkiye’de Mahpus Olmak” başlıklı konferansın açılış konuşmasını Ceza İnfaz Sisteminde Sivil Toplum Derneği’nden (CİSST) kriminolog Eva Tanz yaptı. Konferansın birinci gününde Türkiye Hapishaneleri’ne ilişkin genel bir değerlendirmenin ardından mahpus kadınlar, çocuklar ve LGBTİ bireyler üzerine oturumlar düzenlendi. Günün ilk oturumunda Türkiye hapishanelerindeki genel durum ile bu alanda çalışan sivil toplum örgütlerinin etkinlikleri tartışıldı.
Türkiye’de hapishaneler üzerine çalışmalar yapan Zafer Kıraç; tüm kapalı mekânların şiddet içeren mekânlar olduğunu, amaçlarının hapishaneleri her şeyleriyle görünür kılmak olduğunu söyleyerek sözlerine şunu ekledi: “Hapishanelerde herkesle ilgili olarak, sivil toplum kuruluşlarının çalışmaları ciddi bir kapı açtı.” Çalışmalarına birkaç yıldır Bakanlıktan kimsenin katılmadığının ve Adalet Bakanlığı’nın herkese kapılarını açmasının en büyük istekleri olduğunun altını çizen Kıraç, “İzleme kurulları görevini yapıyor mu?” diye sordu. Kıraç, sivil toplum kuruluşlarının mahpushanelerde gözlem yapması ve müdahil olması gerektiğini söyledi.
[toggle title=”” state=”open”]CİSST ve TCPS Yönetim Kurulu Başkanı Mustafa Eren mahpuslara ilişkin temel talepleri şöyle sıraladı: * Ayrıntılı ve anlamlı istatistikler tutulmalı ve kamuoyuyla paylaşılmalı. * Mahpusların STÖ’lere yazdıkları mektuplar ücretsiz olmalı. * STÖ’lerin mahpushanelere girebilmeleri ile ilgili yasal çalışmalar yapılmalı ve çalışma yapabilmeleri yasal güvenceyle teminat altına alınmalı. * Çıplak aramaya son verilmeli. * Ağır hasta mahpusların tahliyesi. *Sürgün anlamına gelen sevklerin son bulmalı.[/toggle]
CİSST ve Türkiye Hapishane Çalışmaları Merkezi (TCPS) Yönetim Kurulu başkanı Mustafa Eren ise hapishanelere ilişkin tarihsel bir çerçeve çizerek mevcut durumu aktardı. Osmanlı’da 1870 Tanzimat Fermanı’ndan sonra hapishanelerin kanunlarda yerini aldığını söyleyen ve daha öncesinde zindan sisteminin olduğunu ifade eden Eren, 1910 yılında Almanya’dan getirilen uzmanlar tarafından uygulamanın başlatıldığını ve 1950’den sonra koğuş sistemine geçildiğini söyledi. Eren: “12 Mart muhtırasından sonra mahpushanelerde “er” statüsüne geçildi. 1983’te F tipi ve L tipi sistemi getirildi. 2000 yılında da F tipine geçildi.” diye konuştu.
Demokrat Yargı Derneği Başkan Yardımcısı Muzaffer Şakar da Türkiye’de yargılama ve infaz sistemine ilişkin şunları dile getirdi: “Mahpushaneleri ne kadar uzaklara yerleştirsek de toplum, bu sorunlardan kaçamaz. Türkiye mahpushaneleri meselesi aynı zamanda yargı meselesidir. Yargı ve İnfaz kurumları, Türkiye’de birbirinin içine geçmiştir, oysa bunlar birbirinden ayrı olmalıdır.”
“Çocuk hapishaneleri kaldırılmalı”
Konferansın “Hapishanede Çocuk Olmak” başlıklı oturumunda CİSST ve TCPS çalışanı Alper Yalçın, STK’lar olarak hangi mahpushanelerde çocuk bölümleri olduğunu tam olarak bilmediklerinden, Adalet Bakanlığı’nın bu konuda bilgi vermediğinden yakındı. Hapishanelerdeki psiko-sosyal servislerinin verimliliğinin sorgulanması gerektiğini söyleyen Yalçın, ceza infaz kurumunda çalışan memurların psikososyal eğitimi almış olmaları gerektiğinin altını çizdi. Yalçın, “Çalışanlar, çocukların hakları ile ilgili bilgilere sahipler mi? Çocuklarla uzman kişilerin ilgilenmesi daha verimli olabilir.” Ayrıca çocukların çıplak aramaya maruz bırakılmaması gerektiğini vurgulayan Yalçın, günde üç öğün yemek haricinde, diğer temel ihtiyaçların para ile karşılandığını, parası olmadığı için çocuğunu görmeye gidemeyen aileler olduğunu belirtti. Bu sorunun çözülmesi gerektiğini belirterek, çocuk hapishanelerinin kaldırılması gerektiğini vurguladı.
Sosyal Hizmetler Uzmanları Derneği görevlilerinden Mansur Seyitoğlu, insan hakları ihlallerinin hukukla yapıldığını belirterek, çocukluk dönemine denk gelen mahpushane iyileştirme olarak görüldüğünü ve bunun aslında yanlış bir düşünce biçimi olduğunu vurguladı. Seyitoğlu, mahpushaneler “hem ruhumuzun hem bedenimizin cezalandırıldığı bir alana dönüştürülüyor. Sosyal servislerde, sosyal hizmet uzmanları, psikologlar mahpushanelerde kimlere hizmet veriyor? Çalışma ortamları nasıldır? Çocuk mahpushaneler kapatılmalı, sorun içeride değil, dışarıda. Ceza ile eğitimden vazgeçilmesi gerek.” diye konuştu. Avukat Selmin Cansu Demir, 2014 Yılında Sincan’da Çağdaş Hukukçular Derneği’nin çocukların işkenceye maruz kaldıklarını, aç bırakıldıklarını belgeleyen raporlarının basına yansımasıyla çocuk mahpushanelerin kapatılmasının gündeme geldiğini söyledi. Tahliye olan çocuklardan intihar edenlerin olduğunu da hatırlatan Demir, mahpushane izleme kurullarının işlevini yerine getiremediğine, çocukları tecrit eden ve en temel insani ihtiyaçlarını karşılayamayan çocuk mahpushanelerinin kapatılması gerektiğine dikkat çekti.
Mahpus kadınların sorunları
Kendisinin hapishane müdürü olduğunu söyleyen bir dinleyicinin isteği üzerine ceza infaz kurumu personeli ile mahkûmlar tarafından çekilen bir video gösterimiyle başlayan “Hapishanede Kadın Olmak” başlıklı oturumda söz alan CİSST ve TCPS çalışanı Avukat Ezgi Duman, ataerkil durumun kadınların mahkûm olmasında da bir değişikliğe yol açmadığını, erkekler için yapılmış mahpushanelerde kadınların kaldığını söyledi. Hapishanelerde kadın personel ve personel yetersizliğinin altını çizen Duman, kadınların tacize, fiziksel ve psikolojik şiddete maruz kaldığını belirtti. Hamile kadınların sorun yaşadığını, bebekleriyle beraber kalan kadınların sağlıklı annelik yapamadığını dile getiren Duman, çocukların 6 yaşından sonra kadınların ellerinden alınmasının anne üzerinde sarsıntı yarattığını vurguladı. (KADAV) Kadın Dayanışma Vakfı çalışanı Özgül Kaptan da hapistekilerle dışardakilerin yan yana olacağı aktivitelerin olması gerektiğinin altını çizdi.
Mahpus LGBTİ bireylerin hakları
CİSST ve TCPS üyesi Hilal Başak Demirbaş, konuşmasında LGBTİ mahpuslarının güncel sorunlarına dikkat çekti. Hapishanelerde trans kadınlara ve eşcinsellere ayrımcılığın mevcut olduğunu, trans kadınların erkeklerle aynı yerde kaldıklarını, can güvenliklerinin olmadığını, taciz, tecavüz ve kötü muameleye uğrama ile ilgili mahkemeye intikal eden birçok dava olduğunu söyledi. Avukat Fırat Söyle, LGBTİ bireyler açısından dışarıda yaşadıkları sıkıntıların, içeride tecrit edilerek devam ettiğini belirtti. Cinsel suçlardan ve nitelikli cinayetten hüküm giyenlerin aynı yerde kaldıklarını, Metris Hapishanesi’nde kalan trans kadınların Bakırköy Kadın Hapishanesi’ne alınması gerektiğini, LGBTİ bireylerin sosyal ve kültürel etkinliklerden, psikoloji ve sağlık hizmetlerinden yeterli derecede faydalanamadıklarını söyledi. Kaos GL üyesi Yıldız Tar ise hapishanelerdeki hak ihlallerine değinerek eşcinsel erkekler ile eşcinsel kadınların kimliklerini gizlediğini ifade etti. Zorunlu seks işçiliği hak ihlallerin içinde olduğunu vurgulayan Tar, mahpushanelerin görünmez kuralları olduğunu ve görünmezliklerin yaşandığını iddia ederek insan hakları çerçevesinde düzenlemeler yapılması gerektiğini savundu.
Haber ve fotoğraflar: Ergül Aktaş
Previous article Sivil toplum için video aktivizmi eğitimi: “Ses Sensin”
Next article WhatsApp’la artık doküman gönderebileceksiniz!