» CAMİ MİMARİSİ YÜZYILLAR İÇERİSİNDE NASIL EVRİM GEÇİRDİ
Cami, İslâm dininin mensupları için dini ve politik açıdan büyük önem taşımaktadır ve uzun bir geçmişi vardır.
Suudi Arabistan&apos;ın Medine kentinde 622 senesi Cahiliye Döneminde Quba Camii&apos;nde İslam dininin ilk cami inşa edildi ve günümüzde dünyadaki camilerin sayısının 2019&apos;da 3,85 milyona ulaşması bekleniyor.
Camilerden bazıları mütevazı yapılar, bazıları mimari şaheserler olarak inşa edilmiştir.
Bu kadar uzun bir süre boyunca dünyada inşa edilmiş en ilginç mimari veya önemli olan camilere bakmaya, cami mimarisinin yüzyıllar boyunca nasıl geliştiğini görmeye karar verdik. Geleneksel cami tasarımı ve modern cami mimarisi özelliklerine baktık.
Büyük Mekke Camii, bugün 1.5 milyon ibadet kapasitesine sahip, dünyadaki en eski ve en büyük camidir, 9 minare ve mekke camii genel olarak ilk inşasından itibaren yıllar geçtikçe büyük tadilat ve genişlemeler geçirmiştir.
İlk başta cami, Kabe&apos;de Karataş&apos;ı çevreleyen ve ahşap sütun yapılı bir alan olarak açılmıştı. İlk yenileme sırasında ahşap zeminler mermer ile değiştirildi ve birkaç minare eklendi. Osmanlı İmparatorluğu döneminde, mevcut mimari özelliklerin ilk belirtileri ortaya çıkarken, daha çok mermer, kaligrafi ile süslenmiş çatı ve daha çok minare eklenmiştir. Daha fazla hacı barındırma ihtiyacının artmasıyla birlikte daha fazla genişlemeye gidildi. Burada günümüzde gerçekleştirilen ilk İslam mimarisinin gelişimini görüyoruz.
İslam&apos;ın en kutsal yerlerinden biri olan ve 622’de Medine’de inşa edile ve tarihdeki 3. cami olan Mescidi Nebevi Camii’dir.Yıllar boyunca İslami hükümdarlar tarafından da dekore edilmiş ve tüm Arap Yarımadası&apos;nda elektriksel aydınlatma sağlayan ilk yerdi. Yeşil Kubbe, 1837&apos;de yeşile boyandıktan sonra adını alan ve tanınan mimari unsur haline gelen, caminin güneydoğu köşesinde yer alan alanın en dikkat çekici bölümüdür.
Altın kubbesiyle ünlü bir başka cami - UNESCO tarafından Kudüs&apos;ün en tanınmış yerlerinden biri olarak adlandırılan Kubbetü’s Sahra, Cahiliye Dönemi 691 yılında inşa edildi ve İslam mimarisinin en eski eserlerinden biri olma özelliğini koruyor. Caminin üstündeki altın kubbenin bir ayı vardır; ayın hilalinin, İslami takvimde önemli bir rolü olmasına rağmen, yıldız tasarımları sadece dekorasyon sebebiyle yer almaktadır.
Altın kubbenin etkileyici mimarlık yorumlarından birini, Malezya Kraliyet Şehri Kuala Kangsar&apos;da dört minareli Mescidi Ubudiah Camii&apos;nde görüyoruz.
Camiler, normalde ibadethanenin üzerine yerleştirilen gökyüzünü işaret edecek kubbelere sahiptir. İlk yıllarda kubbeler mihrap yakınlarındaki çatı kısmında küçüktü. Daha sonra kubbeleri tüm ibadet salonlarını örtmeye başladı ve iç ve dış mekanda geometrik şekiller ve çeşitli tasarımlar ile süslendi.
Mimari unsurların bazıları dini ritüel amacına hizmet ettikleri için esastır, diğerleri semboliktir, dolayısıyla cami, her zamanki İslam mimarisi özelliklerine sahip olabilir veya olmayabilir.Örneğin, minare camilere bağlı bir kuledir ve iki ana işleve hizmet eder: Dua çağrısı ve görsel nokta sağlayarak İslam&apos;ın büyük bir sembolü olmak. Ancak ilk inşa edilen camiler minareye sahip değildi ve mimaride yalnızca 9. yüzyılda ortaya çıktılar. 210 metrede duran dünyanın en uzun minaresi, Fas Kazablanka&apos;daki II. Hasan Camii&apos;dir.
Tunus&apos;taki Büyük Kairouan Camii&apos;ne bağlı en eski minare MS 836&apos;da inşa edilmiştir.Tuhaf minaresinin yanı sıra, dünyanın en eski Minber&apos;i de vardır. Minber, İmam&apos;ın (dua eden liderinin) Mihrap&apos;ın sağında bulunan vaazları verdiği yerde yer alır. Bu on basamaklı merdiven, İslami ahşap sanatının bir mücevheri olarak kabul edilen oyulmuş ve tik ağacından yapılmıştır.
Malwiya Kulesi- Irak&apos;taki Samarra Büyük Camii&apos;nin ikonik minaresidir, halen ayaktadır ve UNESCO dünya mirası alanı olarak listelenen camilerdendir.
Ve geleneksel Mescid-i Nebevî camii 10 minareye sahipken, 17. yüzyılda İran’da Şah Sabah’a yaptırılmış minaresi veya avlusu olmayan, mimari açıdan sıra dışı bir şey daha varsa o da Şeyh Lütfullah Camii’dir.
Çağdaş mimaride, minaresi olmayan oldukça tartışmalı bir cami olan Tahran&apos;daki Vali-e-Asr camisi, İran&apos;ın muhafazakar kuruluşunda sert bir muhalefetle karşı karşıya kaldı ve bugünlerde İslam mimarisinde büyük bir sembol olarak kurulan tarihsel olarak öneme sahip olan bir minareyi ifade ediyor. İslam&apos;ın yayılması gibi cami mimarisi, inşa edildiği zaman ve mekandan etkilenmiştir. Mihrap - cami mimarisinin çok önemli bir özelliğidir - bir caminin duvarında Kabe&apos;nin yönünü dua etme yönü olarak gösteren yarım daire biçimli bir niş vardı.
İslam&apos;ın Asya&apos;ya yayıldığı ve yerel geleneklerden mimaride etkilendiği halde bile bu kurala kesinlikle uyuldu.
Çin&apos;deki en büyük cami - Büyük Xi&apos;an Camii, İslami işlevselliği birleştiren Çin mimarlık geleneklerine güzel bir örnektir. Çin&apos;de geleneksel olarak feng shui&apos;ye uygun olarak kuzey-güney boyunca binalar hizaya gelirken, cami, batıya dönük ve Mekke&apos;ye doğru gelecek şekilde inşa edilmiştir ve kıble duvarı çiçek ve kaligrafi tasarımlarının ahşap oymalarıyla arka kıble duvarına uzanmaktadır.
Asya&apos;daki çağdaş cami mimarisi, Osmanlı dini mimarisine dayanan Rus kökenli iki göçmen tarafından inşa edilen Japonya&apos;daki Tokyo Camii ile devam ediyor.
En ünlü Osmanlı tasarım camisi, İstanbul&apos;da bulunan ve esas olarak 1616&apos;da inşa edilmiş olan Sultanahmet Camii’dir. Cami renginden dolayı mavi diye anılır. 200 vitray pencereye, beş ana kubbeye ve altı minare sahiptir.
Birleşik Arap Emirlikleri&apos;nde, Abu Dabi-Sheikh Zayed Ulu Camii&apos;nde yer alan ülkenin en güzel cami mimarisi ve en büyük camisi olan cami, yedi farklı büyüklükte 82 kubbeye ve 4 minareye sahiptir
Pers ve Hint-İslam mimarisinden etkilenen tasarım, özellikleri ile kubbeli kat planına sahiptir, Pakistan&apos;ın Lahor kentindeki Badshahi Camii&apos;nden ilham almıştır. Kırmızı kumtaşı ile inşa edilmiş Badshahi camisi ve Babür dönemi tarzı mimarisinin en büyük camisi olan beyaz mermerlere sahiptir.
Hint-İslam mimarisinin eşsiz bir örneği de Bombay&apos;da denizin ortasında bulunan Hacı Ali Dargah camiidir. Dargah camii, sahile 500 metre uzaklıkta küçük bir adacık üzerine kuruludur ve şehre, yüksek gelgitte kaybolan dar bir geçitle bağlanır ve bu da sadece düşük gelgit sırasında erişilebilir hale gelir.
Ana salonda, Allah&apos;ın doksan dokuz ismini heceleyen Arapça desenlerle serpiştirilmiş mavi, yeşil, sarı camlarının sürekli değişen desenlerinin sanatsal aynalı çalışmasını içeren mermer sütunlar vardır.
Suya yakın bir başka şaheser, modern bir tasarım harikasıdır. Malezya&apos;daki Wan Man adasındaki İslam Miras Parkı&apos;nda bulunan Kristal Camii veya Mescid Kristal. Cami cephesinde, sıra dışı malzemeler olan kristal, cam ve çelik kullanılmıştır,bu örnekte geleneksel cami özelliklerinin çağdaş mimaride nasıl korunduğunu görüyoruz.
Yüzyıllar boyunca dört ana İslam mimarisi tarzı gelişti:
Arap tarzı - tüm Arap Yarımadası, Irak ve Kuzey Afrika&apos;da
İran tarzı - İran, Afganistan ve Pakistan
Osmanlı tarzı -Türkiye ve bazı Arap devletleri
Babür stili - Perslerden etkilenenler yalnızca Hindistan&apos;da göründü.
Bazen kiliseler ve diğer tapınaklar, İslami mimari tarzlardan etkilenerek camilere dönüştürüldü.
Bunlardan biri, başlangıçta Üçüncü Saint Vincent&apos;e adanmış bir Hristiyan kilisesi olan Cordoba Ulu Camii&apos;dir. Mihrata dik olarak düzenlenmiş koridorlarla dikdörtgen bir ibadet salonuna sahip olmak - caminin yerleşimi, İslam&apos;ın en eski camilerini andırmaktadır.
Camii, 856 sütunlu mermer, granit, oniksten oluşan kemerli salonu ile ünlüdür.
Arap planının ve İslam mimarisinin tipik özelliklerine sahip olan ilk tip camiler, kapalı bir avlu ve kapalı ibadethaneleri ile kare veya dikdörtgen planlardır.
Mağribi mimarisinin en başarılı örnekleri Kuzey Afrika’nın İslam mimarisi ve İspanya ve Portekiz’in bazı bölgelerinde ki mimaridir.
Cordoba Camii’nde önce bir Hristiyan Bazilikası yerine inşa edilen Emevi Camii veya Şam Büyük Camii&apos;nden esinlenilmiş. 8. yüzyılda inşa edilmesinden bu yana ilk mimari özelliklerini ve genel yapısını korumuş, dünyanın en eski camilerinden biridir.
En eski camilerden bazıları geleneksel mimari tarzlarını korumasına rağmen, modern cami mimarisi kentsel tasarımlardan gözle görülür şekilde etkilenmiştir. İslamabad&apos;da çağdaş tasarım Faysal Camii, kapasitesine göre dördüncü en büyük camidir. Sekiz taraflı kabuk şeklinde eğimli çatılar ile tasarlanmış olup tipik bir kubbeye sahip değildir.
Yeni kurulan bir Neo-İslam mimarisi tarzı, geçmişin temellerini takip etmiyor, ancak İslam inancının önemli unsurları her zaman mevcut.
Geleneksel cami mimarisindeki ortak özellik genellikle cami inşa etmek ve süslemek için çok kullanılan zanaatlar ve saatlerce çalışmak gerektiren kaligrafi yazıtlar, özel süslemeler, geometrik desenler, arabesk bitkisel motifler ve Kur&apos;an ayetleridir.
Mimari tasarımdaki minimalist hareketten kuvvetli bir şekilde etkilenerek dış ve iç dekorasyonda yeni formlar ve daha az ayrıntı görüyoruz. Böyle bir tasarımın ardındaki fikir manevi öze odaklanmaktır.
İstanbul&apos;daki Sancaklar Camii, günümüzdeki en çarpıcı dini eser olarak adlandırılan modern cami mimarisinin canlı bir örneğidir.
Yapısal tarzları ne olursa olsun, İslam mimarisi farklı biçimlerde ve tarzlarda olabilir, ancak yüzyıllar boyunca camiler estetik ideolojisi ile inşa edilir ve bu kişiyi uygun ibadete yönlendirmeye yol açar.
Camide her bir öğenin ve detayın derin bir dini anlamı vardır ve namazın çevresinde toplanır, bu nedenle Camii mimarisindeki en önemli özellik sürdürülebilirliktir.