Yapısı Bakımından Sözcükler, Yapıları Açısından Kelime Çeşitleri
Yapı Bilgisi 10.07.2019, 18:35
Yapıları Açısından Kelime Çeşitleri
1. Basit Kelimeler
2. Türemiş Kelimeler
3. Birleşik Kelimeler
a) Anlam Kayması Yoluyla Oluşan Birleşik Kelimeler
b) Ses Düşmesi ya da Hece Düşmesi Yoluyla Oluşan Birleşik Kelimeler
c) Sözcük Türü Kayması Sonucu Oluşan Birleşik Fiiller
Yapım ekleriyle yeni bir anlam ve görev kazanmamış kelimelere “basit sözcük” denir. Bu tür kelimeler ya kök durumunda ya da köke çekim ekleri ilave edilmiş şekilde bulunurlar. (çekim ekleri ile kastedilen: isim çekim ekleri (hal ekleri, çokluk eki, iyelik veya tamlama ekleri olabilir. Fiil çekim ekleri de alabilir: kip ekleri ve kişi ekleri alabilir.)
ev-ler-imiz (kök+çokluk eki+şahıs eki)
sev-iyor-sun (kök+zaman eki+şahıs eki)
İsim ya da fiil köklerinin yapım ekleriyle oluşmuş yeni şekillerine “türemiş sözcük” adı verilir.. Bir kök ,en az bir yapım eki almışsa türemiştir. Yeni oluşan kelime ile kök arasında daima anlam yönün den bir bağ vardır.
öğren-ci, sev-in-dir, göz- le, bak-ış
Birden çok isim soylu kelimelerin ya da fiil soylu kelimelerin birleşip kalıplaşmasıyla oluşur. Bu yolla oluşan kelimeler çok defa yeni bir anlam kazanırlar. Birleşik sözcükler üç şekilde oluşur:
İki kelimeden birisinin ya da her ikisinin anlamını kaybetmesi yoluyla oluşan birleşik kelimelerdir.
kuş + palazı > kuşpalazı (ikisi anlamım de yitirmiş.)
doğum + evi > (birincisi anlamını korumuş.)
hamam + böceği » hamam böceği (ikincisi anlamını korumuş.)
uyur + gezer > uyurgezer (İkisi de anlamını korumuş.)
İki kelime birleşirken birinci ya da ikinci kelimeden bir ses veya hece düşmesi yoluyla oluşan birleşik kelimelerdir.
kayın + ata > kaynata (ilk kelimede ses düşmesi)
cuma + ertesi > cumartesi (ikinci kelimede hece düşmesi)
Bu şekilde oluşan birleşik fiiller sıfat tamlaması, isim tamlaması, cümle, yansıma sözcüklerle oluşur.
kaba + kulak > kabakulak (sıfat tamlaması biçiminde)
yüz + başı > yüzbaşı (isim tamlaması biçiminde)
imam + bayıldı > imam bayıldı (cümle biçiminde)
gır + gır > gırgır (yansıma sözcüklerin birleşmesi şeklinde)
Bunların dışında birleşik kelimede en az bir sözcüğün fiil olmasıyla oluşan birleşik sözcükler de vardır.
gel + git > gelgit
kuş + konmaz > kuşkonmaz
kaptı + kaçtı > kaptıkaçtı
#Yapısı Bakımından Sözcükler #Yapıları Açısından Kelime Çeşitleri
Türkçede Kelime ve Hece Sonunda Üç Ünsüz Bulunmaması
Cümlede ara söz, ara cümle nedir?
Sıfat fiil nedir? Sıfat fiil örnekleri ve açıklamaları
Dolaylı Tümleç Nedir? Dolaylı Tümleç Nasıl Bulunur?
#Sözlükbilimi Sempozyumu #Özel isimlere gelen ekler nasıl yazılır (TDK) #Ahmet Bey yazımı #Dede Korkut Hikâyeleri #uzun çizgi ile ilgili sorular #eski türklerde kadına ne denir #Özellikleri #Suat Özer #Türkçenin yabancılaşması ile ilgili kompozisyon #Doğu grubu lehçeleri #MHOMO SAPİENS #UYGUR TÜRKÇESİ VE ÖZELLİKLERİ #Azerbaycan alfabesi transkripsiyonu #öğretmenler kurulu tutanağı #tırnak işaretinden sonra büyük harfle mi başlanır #ters eğik çizgi örnekleri #uzun çizgi kopyala #Türkçede sözcük dizilişi #dilin yozlaşması kompozisyon örnekleri #kutadgu bilig nasihatname