Toplumsal Eşitlik | Kafkasya | Nabucco'da İmzalar Atıldı
Aylardır süren sıkı pazarlıkların ardından Türkiye, Avusturya, Romanya, Macaristan ve Bulgaristan, Hazar bölgesi ve Ortadoğu doğalgazını Türkiye üzerinden Avrupa’ya taşıyacak Nabucco Boru Hattı Projesi'nin imzalarını 13 Temmuz 2009'da Ankara'da attı. 2014’te açılması öngörülen 3300 km uzunluğundaki Nabucco Boru hattı, altı Ortadoğu ve Orta Asya tedarikçisinden Avusturya’ya doğalgaz nakledecek. Bu projeyle Ukrayna üzerinden gelen Rusya kontrolündeki boru hatlarına bir alternatif olması planlanırken projenin gaz tedarikçileri olarak başta Azerbaycan ve Türkmenistan, uzun vadede ise Irak, Mısır ve Suriye gösteriliyor. İran ise ABD'nin şerhiyle şimdilik proje dışında.
Yaklaşık 8 milyar dolar değerinde bir proje olan Nabucco, ilk defa 2002 yılında aynı katılımcı ülkeler tarafından gündeme getirilmiş fakat gerek doğalgaz arzında yaşanan sıkıntılar gerekse küresel kriz nedeniyle uzun süre gündemdeki yerini kaybetmişti. İçinden geçmekte olduğumuz yılın hemen başında Rusya ile Ukrayna arasında yaşanan doğalgaz krizi*, süreci başa döndürmüş ve proje ile ilgili gelişmeleri hızlandırmıştı. Rusya ile Ukrayna arasında yaşanan doğalgaz krizinin hemen ardından toplanan Budapeşte zirvesi**, -finansman sorununu çözemese de- Nabucco'yu hızlandıran gelişmelerin başında gelmiş sonrasında ise projenin CEO'su olarak kabul edilen Reinhard Mitschekn, geçtiğimiz Şubat ayında projenin önemli ülkelerinden biri olan Türkiye’ye gelerek projenin aciliyetine vurgu yapmıştı.
Bu gelişmelerin ardından gaz tedarikçisi olarak belirtilen ülkelerle yapılan görüşmeler sürerken aynı ülkelerden gaz alımını sürdüren Rusya, bölgede etkinliğini arttırarak Azerbaycan ve Türkmenistan ile mevcut gaz anlaşmalarını yenilemiştir. Nabucco'ya en fazla gaz tedarik edeceği belirtilen bu iki ülkenin Rusya ile vardığı anlaşmalar projenin gaz arzında yaşanan mevcut sıkıntıları derinleştirmiştir. Diğer üretici ülkelerde ise gaz arzı dışında varlığını sürdüren siyasi ve ekonomik sıkıntılar, Nabucco’nun geleceğini belirleyecek düzeye ulaşmıştır.
Gazprom’un Doğalgaz’da Tekeli sürüyor
Gazprom'un şu an Avrupa’ya doğalgaz tedariki üzerinde fiili tekeli sürdürmekte olduğu herkes için kabul edilebilir bir gerçek. Bu tekeli kırmaya yönelik en heveskâr girişimlerden biri olarak gösterilen bu proje, AB'nin ihtiyacını duyduğu gazı taşıyacak kapasitede değil. AB'nin yıllık 500-600 milyar metreküp doğalgaza ihtiyaç duyduğu gözönünde bulundurulursa en iyi ihtimalle yıllık 31 milyar metreküp gaz sağlayacak olan bu projenin, AB'yi bir bütün olarak Rusya'dan koparmayacağı ortadadır. Bu gerçeğin farkındalığını yitirmeyen AB, Rusya karşısında daha temkinli davranmakta hatta daha ileri giderek Rusya'yı da projeye dahil etmenin hesaplarını yapmakta. Bu durumu ilk kez ocak ayındaki doğalgaz krizinden sonra Reinhard Mitschekn, Türkiye'ye yaptığı ziyarette dile getirmişti. Rusya'nın da bu projeye gaz verebileceği açıklamasını yapan Mitschek'ten sonra Ankara'da Nabucco’da imzalar atılırken ABD temsilcilerinden de benzer yönde eğilimler ifade edildi. ABD Başkanı'nın Özel Enerji Temsilcisi, bu Proje'de İran'ı istemediklerini belirttikten sonra Rusya'nın Mavi Akım projesiyle Nabucco’ya gaz tedarikinde bulunabileceğini ifade etti.
Yaklaşık 7 yıl önce özellikle Avrupa'nın enerjiye duyduğu ihtiyaçtan yola çıkarak ilk adımı atılan Nabucco projesinin bugüne kadar gecikmesinin ve bundan sonraki sürecin belirsizliğini korumasının temelinde de benzer yaklaşımların varlığına dikkat çekebiliriz. Enerjiye duyulan ihtiyacın her geçen yıl daha artmasının yanı sıra ulusötesi sermayenin ulusal duvarlarla engellenmeyecek bir enerji politikasına duyduğu ihtiyaç, enerji arzında yaşanan kriz ve üretilen gazın taşınmasında ki çatışmalar nedeniyle sekteye uğramakta. Halihazırda sadece imzaları atılan Nabucco'da Türkiye'nin ülkeden geçen gazın yüzde 15' ini uygun fiyattan alma talebinin yol açtığı gecikmeyi dışarıda tutarsak özellikle arz sorununda yaşanan sıkıntılar sürecin geleceğini belirleyecektir.
Nabucco ve benzer projeler, Ortadoğu, Orta Asya ve Kafkaslarda bölgesel savaşların adım adım ilerlediği bugünkü koşullarda, ulusötesi sermayenin özellikle enerji konusunda önüne çekilen ulusal duvarları aşma çabasını ifade etmekte. Bu çaba, aynı zamanda, çoğu zaman ulusötesi sermayenin bizzat kendi içindeki çelişkileri nedeniyle de hüsrana uğramakta. Dolayısıyla bu çelişkiler, Nabucco gibi bir projenin geleceğini belirsiz kılsa da, bir an için şu ya da bu şekilde projenin gerçekleştiğini kabul edebiliriz. Okurlarımız, geçtiğimiz yıl Ağustos ayında Rusya'nın Gürcistan ile girdiği savaşın***, Bakü-Tiflis-Ceyhan boru hattının güvenliği sorununu gündeme getirdiğini anımsayacaktır. Bu nedenle Gürcistan’ın bugün bahsi geçen projede ne kadar yer alacağı belirsizliğini koruyor. Benzer şekilde Türkiye-Ermenistan yakınlaşması ve bunun Azerbaycan’da yaratacağı tepki de gaz tedariki konusunda oldukça önemli. Dahası Çin’in, Türkmen gazına talip olmasından İran’ın bölgedeki rolüne kadar bir çok etmen, bölgede “ulusal çıkarlar” adı altında yeni savaşları gündeme getirebilir. Böylesi karmaşık bir süreçte iç savaş hazırlıklarının alttan alta sürdüğü Irak, tek başına her türden yıkımı hazırlayacak dinamiklere sahip.
Jean Shaoul / 22.2.2016
Gazze katliamı ve Doğu Akdeniz’deki enerji kaynakları
Yusuf Ateşçi / 24.8.2014