"taşıyıp durduğumuz nedir" Atilâ SAV • ANKARA DEVLET TİYATROSU
6. ULUSLARARASI İSTANBUL TİYATRO FESTİVALİ oyun yazarı ve yönetmen. Çok kaynaktan beslene sahne yaratısı, aktörün çalışması ile bütünleşiyor, sı mutlaşıyor. Kuşkusuz bunda doğaçlamaya da yer var Bu denemeci, araştırıcı tiyatro anlayışının öne (avant-garde) bir anlayış olduğu açık. Szajna, hem ça ğının tanığı hem de gününün sanatçısı. İzler Polon ya'da ilk oynandığında bir saat on dakika imiş, Türk ye'deki gösteri ise bir buçuk saat sürüyor. Çünkü zaman ve yer değiştiğinde eklemeler, doğaçlamalar yapılması gerektiğini düşünmüş yazar. Bu nedenli Türkiye'deki oyuna "İzler-ll" diyor ve "İkinci dünya prömiyeri yaptık" diye ekliyor. Beş yılını ölümle yüz yüze bakışarak geçiren bir yaza rın yapıtı "karamsar ve umutsuz" olursa şaşmama gerek. Dünya 1939-46 yılları arasında bir barbarlık ve sava çağı yaşadı. Aradan yarım yüzyıla yakın süre geçti ırkçılık hâlâ yaşıyor; Avrupa'da, Balkanlar'da, Kafkas ya'da, Ortadoğu'da ya şıyor. Bir yandan, in sanlar demokrasini gelişmesi ve yaygınlaş ması için çabalarken öte yandan militarizm gelişiyor. "Bu bir oyun yönetmen kim? Yöne tenler mi, yönetilenle mi" diye soruyor Szaj na. Sonra ekliyor: "İz ler, benim anılarımın iz leridir. Bu sürekli bi labirent. Kafamdaki bi çöplük. Dünyamız can çekişiyor. Bir yandan da yüce iyimserliğimiz besliyoruz: Yalanlar Ben bir çağla hesaplaşı
Bir insan, gençliğinin beş yılını, milyonlarca insanın yakılıp yok edildiği Buchenwald ve Auschwitz gibi toplama kamplarında, insan yakma fırınlarının önünde geçirir ve dört-beş kez de o fırınlara girmekten kurtulursa -aradan elli yıl da geçse- bunun bıraktığı "izler" ne olur? Polonyalı tiyatro yazarı, yönetmen, ressam Josef Szajna'nın İzler adlı oyunu bunu anlatıyor bize. Szajna, günümüz Polonya Tiyatrosu'nun önde gelen adlarından biri. Polonya Tiyatrosu ise, Avrupa Tiyatro­ su içinde önemli bir yere sahip; Jerzy Grotowski, Tadeucz Kantor vb. gibi önemli tiyatro adamları ile seçkinleşiyor. Szajna da bu tiyatronun önde gelen sanatçılarından.
Tiyatroya geçmeden önce resimle uğraşan Szajna yö­ netmenlikle yazarlığı birlikte oluşturuyor tiyatrosunda. "Malzemeden yola çıkarak kurgu yapıyorum. Oyuncu, kişiliğiyle bir şey getirirse ona da memnun oluyorum" diyor, ressam, sahne tasarımcısı, grafik sanatçısı,