Ahfeş’in Keçisi ve Buridan’ın eşeği | | KASTAMONUR.COM
Ana Sayfa / KÜLTÜR – SANAT – FİKRİYAT / Bunları Biliyor musunuz? / Ahfeş’in Keçisi ve Buridan’ın eşeği
Bunları Biliyor musunuz?, Kelimeler & Kavramlar, Tebessümlük Yorum yaz 217 Defa Okundu
Ahfeş adlı bir Arap âlimin keçisi ile yaptığı işler divan şiirmizide bir mazmun olmuştur. Ahfeş, Arap gramerinin en büyük âlimlerinden üç ayrı kişinin adıdır: Ebü’l-Hasan Said b- Mes’ade, Ebü’I-Hattâb Abdülhamid ve Ali b. Süleyman. Ancak birinin adı, keçisi ile çalışma sisteminden dolayı adı ibretle anılagelmiş ve şiirimizde bir mazmun ve deyim olmuştur.
Ahfeş ve keçisi ile ilgili mesel divan şairlerinin ilgili duruma göre kullandıkları bir benzetme haline gelmiştir. Keçisinin karşısında ders anlatan Ahfeş, keçisinin başına bir yular bağlar, doğru veya yanlışa göre başını aşağı yukarı sallarmış. Ahfeş ders anlatırken daha zevkli geçeceğini düşünüp keçisini bir öğrenci gibi derslere de getirmeye başlamış. Dersini anlatıyor, gerekii yerlerde “Anladın mııı?” diyerek keçinin yularını çekiyormuş. Keçi, yuları her çekildikçe mecburen başını öne eğiyor, Ahfeş de bunu tasdik manâsına alıp bir sonraki bahse geçiyormuş.
Buna alışan hayvan bir soru sorulduğunda başını aşağı veya yukarı sallamaya alışmış.
Ahfeş’in bu tavrı şiirimizde bir meseleyi anlamadığı halde başını salllayanları ifade etmek için kullanılır olmuş. Şairler, sevmedikleri zahid ve softa saydıklarını bu keçiye benzetmekten hoşlandıklarından bu benzetme şiirimizde kullanılan mazmunlardan biri haline gelmiştir.
Bak mürâîlere Allahı seversen zâhid
Başını sallamada güya Büz-i Ahfeş gözükür
Ahfeş mazmunu genellikle mürayi kelimesi ile birlikte kullanılmıştır.
Deme koyun gibi mazlumdur mürâiye
Ahfeş’in nakli kelam ettiği büzgale gibi
Buridan’ın eşeği felsefede özgür irade teması üzerine kurulmuş bir paradokstur. İsmini Fransız nominalist filozof Jean Buridan’dan almaktadır. Hikaye şöyledir;
Hikayenin en eski versiyonu Aristoteles’e aittir ve kahraman bir köpektir. Buridan’ın öyküsü Spinoza’nın Bogitata Metapyhsica’sında da geçmektedir. Ancak burda “iki balya saman” biçimindedir. Benzer bir başka örnek de üç ağaçtan oluşan iki koruluk arasında bir türlü karar veremeyen bir deve biçiminde Gazali tarafından kullanılmıştır.
Elbette biz çok başka ibretler alabiliriz.
Önceki İhlâs, Uhuvvet, İttihad / Hasan ERDOĞAN
Sonraki Kıskaçtaki ”Ehl-i Sünnet”
Dengeli ve Şahit Ümmet (…) “(Ey müslümanlar!) Böylece sizi vasat/dengeli (seçkin ve adaletli) bir ümmet …
Bugün temaşa ve tefekkür ve de ders için Mudanya'da kardeşler ve abilerle beraber olduk. Elhamdulillah maddi …