"Ve yıldızların kendilerine, raksa gelen ve cezbeden raks eden melâikenin ellerinde, süslü ve şirin, parlak, nâzenin misbahlar suretini vermek gibi, arza ait çok hikmetlerini gösterir." cümlesini, özellikle; "arza ait çok hikmetler"i izah eder misiniz? | Sorularla Risale
Cum, 21-Ara-2012 - 08:32 tarihinde gönderildi
"İşte, şu kâinattaki raks ve deveran, seyir ve cevelân ve temâşâ-i tesbihfeşan ve fusul-ü erbaa ve gece-gündüzdeki seyeran gibi ef'al, eğer vahdete verilse, bir tek Zat, birtek emirle, bir tek küreyi tahrik ile mevsimlerin değişmesindeki acaib-i san'atı ve gece-gündüzün deveranındaki garaib-i hikmeti ve yıldızların ve şems ve kamerin sûrî hareketlerinde şirin temâşâ levhalarını göstermek gibi, o âli vaziyetleri ve gali neticeleri istihsal eder."
"Çünkü umum mevcudat ordusu Onundur. İstese, arz gibi bir neferi umum yıldızlara kumandan tayin eder. Koca güneşi, ahalisine ısıtıcı ve ışık verici bir lâmba; ve elvâh-ı nukuş-u kudret olan fusul-ü erbaayı da bir mekik; ve sahaif-i kitabet-i hikmet olan gece-gündüzü de bir yay yapar."
"Her bir gününe, ayrı bir şekilde bir kameri göstererek, evkatın hesabı için takvimcilik yaptırır. Ve yıldızların kendilerine, raksa gelen ve cezbeden raks eden melâikenin ellerinde, süslü ve şirin, parlak, nâzenin misbahlar suretini vermek gibi, arza ait çok hikmetlerini gösterir. Eğer bu vaziyetler, umum mevcudata hükmü ve nizamı ve kanunu ve tedbiri müteveccih olan bir Zat'tan istenilmezse, o vakit umum güneşler, yıldızlar, hakikî hareketle ve hadsiz bir sür'atle hadsiz bir mesafeyi her gün kat etmeleri lâzım gelir."(1)
Bu uzun paragrafın ana konusu; tevhitte kolaylık, şirkte zorluk olduğunun ispat edilmesidir.
Evet dünya küçüklüğüne ve hakaretine rağmen, güneş ona soba, ay takvim, yıldızlar ise süslü birer lamba olarak tayin edilmişler. Bu muazzam işi ve tayin edilişi; ancak sonsuz kudret ve ilim sahibi bir Zat'ın tevhidi ile izah edebiliriz. Yani o koca güneş ve yıldızları dünyaya peyk yapan, ilahi kudretten başkası değildir.
İşte bütün kainatın yüzünün ve yönünün dünyaya dönmesi ve ona yuları çekilmiş bir at gibi itaat etmesi, tevhidin muazzam inceliğine ve letafetine işaret eder. Şayet Allah istemese idi ya da şirk ve sebepler devreye girmiş olsalardı, dünya değil güneşi ve yıldızı, bir bulutu bile kendine hizmetçi yapamazdı.
Arza ait hikmetler tabiri; bütün kainatın ve mahlukatın dünyaya müteveccih olup hizmetçi olmasına işaret ediyor. Yani güneşin dünyaya soba, ayın takvim olması arza ait bir hikmettir.