"Hattâ, hayal gözünü kapasa, vehim dahi burnunu tutsa, mağaralarından kaçsalar, akıl onları tevbih etmeye hakkı olmayacaktır." cümlesini izah eder misiniz? | Sorularla Risale
"Veyahut bir sene zarfında birisinden gelen râyiha-i keriheyi, cerbeze ile tayy-ı zaman ederek, bir dakika-i vâhidede, o şahs-ı hazırda sudurunu tasavvur etse, acaba evvelki adam ne derece mustakzer, ikinci adam ne derece müteaffin... Hattâ, hayal gözünü kapasa, vehim dahi burnunu tutsa, mağaralarından kaçsalar, akıl onları tevbih etmeye hakkı olmayacaktır."(1)
Bahsin bütününde cerbezenin tarifi yapılıyor ve akla yaklaştırmak için bu temsil getiriliyor. Cerbezenin tarifi sadedinde Üstad Hazretleri şunları söylüyor: Cerbeze birbirinden farklı ve büyük işlerin sadece kusurlu yönlerini gösterip iyi yönlerinin üstünü kapama işidir. Bu büyük işin kusur ve eksiğini büyütüp ve uzatıp, iyiliğinin ve güzelliğinin üstüne perde çekip görülmesini engellemek işidir. Üstad'ın diğer tarifi ile "hakkı batıl batılı da hak gösterme işidir" cerbeze.
Beş bin kişilik bir aşiretin her bir ferdinin günlük tükürüğü toplansa bir havuzu doldurur. Havuzu dolduran bu tükürüğü bir şahsa versek cerbeze yapmış oluruz.Yani normal bir insan kalıbının dışına çıkıp o insanı acip bir mahluk durumuna düşürmüş oluruz ki bu hakkı ihlal etmek demektir. Zira hak ve doğru her şeyi kendi hali ve kalıbı içinde kabul etmek demektir.
Başka bir cerbeze şekli ise, insanın uzun müddet içinde yaptığı bir işi bir anda olmuş gibi göstermektir. Mesela insanın bir yılda yediği yemeği bir günde yemiş gibi göstermek abartı ve cerbezeden başka bir şey değildir. Zira bir yılda yenen yemeğin bir günde yenilmesi imkansız bir safsatadır.
Üstad Hazretleri ikinci örnekte bir kişinin bir yılda çıkardığı gazı bir dakikada çıkarmış gibi tasavvur etmek ya da ettirmek, hayalin bile yanaşacağı bir tasavvur olamaz, diyerek cerbezenin farklı bir boyutunu izah ediyor.
Cerbeze, mekan ve zaman kayıtlarını nazara almadan her şeyi abartılı ve hatalı bir nazar ile görmeye çalışmak ameliyesidir.
(1) bk. Tuluât, İslam Alimleri Arasındaki İhtilaflar.
Kategorisi: Tulûât | Yazar: Sorularla Risale | Okunma Sayısı: 1780 | Word indir | Pdf indir
"Gafil kafaya bir tokmak ve bir ders-i ibrettir. EY GAFLETE DALIP ve bu hayatı tatlı görüp ve âhireti unutup, dünyaya talip bedbaht nefsim!" On Dördüncü Söz'ün Hatimesini izah eder misiniz?