Anafilaksi ya da aÄŸÄ±r anafilaktik reaksiyon geÃ§iren herkes tedavi iÃ§in baÅŸvurduÄŸu hastane ya da doktor tarafÄ±ndan, alerji tanÄ± ve tedavisinde uzman olan bir alerji uzmanÄ±na sevk edilmelidir. AstÄ±mÄ± ya da baÅŸka bir alerjisi olanlar anafilaktik reaksiyon geliÅŸme riski Ã¶zellikle yÃ¼ksek olan kiÅŸilerdir. AstÄ±mÄ± kontrol altÄ±na alÄ±nmamÄ±ÅŸ olanlar Ã¶zellikle anafilaktik reaksiyon aÃ§Ä±sÄ±ndan Ã§ok bÃ¼yÃ¼k bir risk taÅŸÄ±r.
Anafilaksiye neyin yol aÃ§tÄ±ÄŸÄ± biliniyorsa, kaÃ§Ä±nmak iÃ§in elden gelen her ÅŸey yapÄ±lmalÄ±dÄ±r. Tetikleyici bir yiyecekse bir diyetisyenden yardÄ±m almanÄ±z, gelecekte bu yiyecekten kaÃ§Ä±nabilmeniz iÃ§in Ã§ok yarar saÄŸlayabilir. Doktorunuz ya da alerji uzmanÄ±nÄ±z sizi bir diyetisyene sevk edebilir. Sorun yaratan gÄ±da maddesinin Ã§ok az bir miktarÄ± bile reaksiyonu baÅŸlatabilir; aÄŸÄ±r vakalarda alerjenin deriye temasÄ± ya da kÃ¼Ã§Ã¼k alerjen parÃ§acÄ±klarÄ±nÄ± taÅŸÄ±yan havanÄ±n solunmasÄ± bile reaksiyona yol aÃ§mada yeterli olabilir.
YerfÄ±stÄ±ÄŸÄ±: Bu konu daha Ã¶nce "YerfÄ±stÄ±ÄŸÄ± alerjisi" baÅŸlÄ±ÄŸÄ± altÄ±nda
geniÅŸ olarak tartÄ±ÅŸÄ±ldÄ±.
Yumurta: Yumurta Ã§ok sayÄ±da iÅŸlenmiÅŸ gÄ±dada bulunur. Ä°Ã§indekiler listesi Ã¶zenle okunmalÄ±dÄ±r; farklÄ± birÃ§ok isim altÄ±nda geÃ§miÅŸ olabilir: albÃ¼min, yumurta beyazÄ±, kurutulmuÅŸ yumurta gibi. FÄ±rÄ±nda piÅŸen gÄ±dalar Ã¼zerine genellikle parlak gÃ¶rÃ¼nsÃ¼n diye yumurta sÃ¼rÃ¼lmektedir.
SÃ¼tler;SÃ¼t, iÃ§imlik ÅŸekli yanÄ±nda birÃ§ok gÄ±da maddesinde de bulunur. SÃ¼tÃ¼ tanÄ±mlayan kelimeler kesilmiÅŸ sÃ¼t suyu (whey), kazein,kazeinatlar, laktoz, sÃ¼t tozu ve sÃ¼t kalÄ±ntÄ±landÄ±r. TereyaÄŸÄ±, peynir, krema, yoÄŸurt, krem ÅŸanti, taze peynir, konsantre sÃ¼t, suyu alÄ±nmÄ±ÅŸ sÃ¼t, dondurma, margarin ve benzerleri, sÃ¼tlÃ¼ Ã§ikolata ve genel olarak bu listedekilerden herhangi birini iÃ§eren tÃ¼m gÄ±dalardan kaÃ§Ä±nÄ±lmalÄ±dÄ±r.
BÃ¶cek sokmalarÄ±: BÃ¶cek sokmasÄ±
riskini azaltmak iÃ§in yapabileceÄŸiniz
bir Ã§ok ÅŸey vardÄ±r.
ALERJÄ°K REAKSÄ°YONLARIN TEDAVÄ°SÄ°
Bu ilaÃ§lan alerjik reaksiyonunuz olduÄŸunu fark eder etmez almalÄ±sÄ±nÄ±z. SÄ±k kullanÄ±lan preparatlar arasÄ±nda klorfeniramin, setirizin ve loratadin iÃ§erenleri vardÄ±r. Bu ilaÃ§lar, mast hÃ¼crelerinin salÄ±verdiÄŸi ve alerji semptomlannÄ±n Ã§oÄŸuna neden olan histaminin etkisini engeller; tam bir anafilaktik reaksiyon geliÅŸmesini Ã¶nleyebilir.
Anafilaktik reaksiyon riski altÄ±ndaysanÄ±z, her zaman yanÄ±nÄ±zda enjekte etmek iÃ§in adrenalin bulundurmanÄ±z gerekir. Adrenalin enjekte edildiÄŸinde kÄ±lcal damarlarÄ± daraltarak, kan hacmini artÄ±rarak, kalbi uyararak ve kan basÄ±ncÄ±nÄ± yÃ¼kselterek anafilaktik reaksiyon sÄ±rasÄ±nda ortama salÄ±nan kimyasal maddelerin etkisini hÄ±zla ortadan kaldÄ±rÄ±r. Uygulama iÃ§in daima iki ampul adrenalin ve enjektÃ¶r bulundurmalÄ±sÄ±nÄ±z: tÄ±bbi yardÄ±m alÄ±ncaya dek ilk enjeksiyonun etkisi geÃ§meye baÅŸlayabilir ve ikinci bir enjeksiyona gerek duyabilirsiniz. BirÃ§ok durumda iki ampul size acil tÄ±bbi mÃ¼dahaleye eriÅŸebilmeniz iÃ§in gereken zamanÄ± saÄŸlayacaktÄ±r, ama Ã¼Ã§Ã¼ncÃ¼ bir doz bulundurmanÄ±n da sakÄ±ncasÄ± yoktur.
NasÄ±l enjeksiyon yapÄ±ldÄ±ÄŸÄ±nÄ± bilmeniz ve yakÄ±nlarÄ±nÄ±za ve arkadaÅŸla nnÄ±za da Ã¶ÄŸretmeniz gerekir. Hasta olan bir Ã§ocuksa, Ã§ocuÄŸun bakÄ±mÄ±ndan sorumlu olan herkes (okul Ã¶ÄŸretmeni dahil) nasÄ±l ve ne zaman adrenalin uygulanmasÄ± gerektiÄŸini bilmelidir. Adrenalin ve antihistaminikler bir arada sorunsuz kullanÄ±labilir.
Yurt dÄ±ÅŸÄ±nda adrenalin enjeksiyonu iÃ§in kullanÄ±lan doz ayarlÄ± kalem enjektÃ¶rler vardÄ±r. BunlarÄ±n kullanÄ±mÄ± Ã§ok kolaydÄ±r. Ancak bunlar TÃ¼rkiye'de bulunmaz. Nereye giderseniz
gidin yanÄ±nÄ±zda iki enjeksiyon takÄ±mÄ± bulundurun. Bunu yapmanÄ±n en iyi yolu ilaÃ§lannÄ±zÄ± "giymeyi" aliÅŸkanlÄ±k haline getirmeniz, gÃ¼n iÃ§inde yanÄ±nÄ±zdan ayÄ±rabileceÄŸiniz bir Ã§antaya deÄŸil, cebinize koymanÄ±z ya da boyun veya belde taÅŸÄ±nan bir Ã§antada bulundurmanÄ±zdÄ±r.
Åžiddetli bir alerjik reaksiyon geliÅŸmekte olduÄŸunu dÃ¼ÅŸÃ¼nÃ¼yorsanÄ±z adrenalin enjeksiyonunuzu erkenden yapÄ±n. Emin oluncaya dek beklemeyin; hatalÄ± Ã§Ä±ksanÄ±z ve reaksiyon geliÅŸmese bile adrenalin dozunun bir zararÄ± yoktur. Buna karÅŸÄ±lÄ±k, kullanmanÄ±z gereken zamanda adrenalin kullanmamanÄ±z sizi belki de Ã¶lÃ¼mcÃ¼l olabilecek Ã§ok aÄŸÄ±r bir alerjik reaksiyonun geliÅŸmesi riskiyle karÅŸÄ± karÅŸÄ±ya bÄ±rakÄ±r.
0.25-0.50 mg adrenalin iÃ§eren ampuldeki solÃ¼syonu (ya da l:1000'lik adrenalinden 0.3-0.5 mL) kÃ¼Ã§Ã¼k bir enjektÃ¶re Ã§ekin.
Enjeksiyonu deri altÄ±na (subkÃ¼tan) ya da kas iÃ§ine (tercihan uyluÄŸun Ã¶n iÃ§ kÄ±smÄ±nda orta noktaya) uygulayÄ±n.
EnjektÃ¶rÃ¼ Ã§Ä±karÄ±n ve enjeksiyon yerini hafifÃ§e ovalayÄ±n.
Adrenalin kullandÄ±ktan sonra derhal tÄ±bbi yardÄ±m iÃ§in baÅŸvurun.
Alerjik semptomlarÄ±nÄ±z dÃ¼zelmezse, 10-5 dakika sonra ikinci bir adrenalin enjeksiyonu yapÄ±n.
Daima yanÄ±nÄ±zda adrenalin bulundurun.
Ä°puÃ§larÄ± ve Ã¶nlemler
Adrenalini Ã¼stÃ¼nde yazan son kullanma tarihine dek oda sÄ±caklÄ±ÄŸÄ±nda saklayÄ±n. Bu tarihten sonra deÄŸiÅŸtirilmesi gerekir. BuzdolabÄ±na koymayÄ±n, ilaÃ§ aÅŸÄ±rÄ± sÄ±caÄŸa da maruz bÄ±rakÄ±lmamalÄ±dÄ±r (Ã¶rneÄŸin, yazÄ±n otomobilde torpido gÃ¶zÃ¼).
Adrenalini doÄŸrudan gÃ¼neÅŸ Ä±ÅŸÄ±ÄŸÄ±ndan koruyun; Ä±ÅŸÄ±k ve sÄ±caklÄ±k, adrenalinin bozularak renginin kahverengileÅŸmesine neden olabilir. Bu Ã¼rÃ¼nÃ¼n kullanÄ±lma sÃ¼resini kÄ±saltÄ±r.
Ampulleri kÄ±rÄ±lmaktan korumak iÃ§in saÄŸlam sert bir plastik ya da metal kutu iÃ§inde taÅŸÄ±yÄ±n.
AmpulÃ¼n iÃ§indeki solÃ¼syonun berrak ve renksiz olduÄŸundan emin olun. SolÃ¼syon kahverengi gÃ¶rÃ¼nÃ¼yorsa Ã¼niteyi hemen deÄŸiÅŸtirin.
Adrenalinin rengi ne olursa olsun son kullanma tarihinden Ã¶nce deÄŸiÅŸtirin.
TÄ±bbi yardÄ±m arayÄ±n
Adrenalin kullanmanÄ±z gerekiyorsa HEMEN ambulans Ã§aÄŸÄ±rmalÄ±sÄ±nÄ±z. Bir cep telefonuna sahip olmanÄ±z yararlÄ± olabilir. ALERJÄ°K REAKSlYON'u Ã§abuk tanÄ±yÄ±p hemen tedaviye baÅŸlamak anafilaksi geliÅŸmesini Ã¶nleyebilirse de, reaksiyonun ilerlemeyeceÄŸinden emin oluncaya dek en az dÃ¶rt saat gÃ¶zlem altÄ±nda tutulacaÄŸÄ±nÄ±z bir hastanenin acil servisine baÅŸvurmalÄ±sÄ±nÄ±z. Adrenalinin etkisi uzun sÃ¼rmez, bu neden/e 30 dakika sonra bir baÅŸka doza ihtiyacÄ±nÄ±z olabileceÄŸini unutmayÄ±n. DolayÄ±sÄ±yla yanÄ±nÄ±zda birden fazla ampul ve enjektÃ¶r bulundurun.