Yelda Karataş'la Nuray Salman Söyleşti | Edebiyat Burada
''Küçük şeyler istediğimi sandın/bir çatına sığacak kadar /büyük bir şey istiyordum oysa/bir çatı katına sığabilecek kadar''
Kategori: Kitaplar, Popüler Kültür, Söyleşi Tahmini okuma süresi: 7 dk, 43 sn
Nuray Salman: Sayın Yelda Karataş; şair, yazar söyleşilerinde genelde söyleşi yapılan kişinin kendi anlatımıyla, kendi sözcüklerinden okuyucuya tanıtılması amacı taşır. Okurlarımız çok yerde yayımlanan özgeçmişinizi bir de sizden dinlemek isterler… Okuyucuya katkı olması açısından: Zonguldak’tan İstanbul’a uzanan yolculukta Yelda Karataş neler yaşadı?
Yelda Karataş: Bir insanın yaşamını ilginç kılan nedir diye düşünürüm hep. Sıradan insanların yaşamını merak etmeyiz. Bana kalırsa en değerli yaşam deneyimleri onlarınki. Bizim gibilerin yani sıra dışı görünenlerin yaşamı çok ilginç şeylerle dolu değil. Parasız yatılı okurken romatizma oldum. İki buçuk ay ellerim ve ayaklarım şiş yatağa çakılı kaldım. Büyük bir deneyimdi benim için. Aylarca okulun hemşiresi doyurdu beni. Kaşık tutamıyordum. Sonra, tedavi oldum. Ağrılarım çok nadir gelmeye başladı. İki yıl sonra âşık olduğum bir delikanlının randevusuna bu ağrılar nedeniyle gidemedim. Sol kolum şişmeye başlamıştı. Kimseye söylemedim ve izinli olduğum halde okulda kaldım. Sanırım 15 ya da 16 yaşımdaydım. Sonra delikanlı küstü bana. Oysa utanıyordum. Onurum çok güçlü.Yalnız büyümekten olsa gerek. Ablam otuz üç yaşında kollarımda öldü. Ben 22 yaşımdaydım ve 2 yaşında bir oğlum vardı. Bir cenaze yürüyüşünde, onlarca kurşun etrafımdan geçerken ölümü hiç düşünmedim. Defalarca aldatıldım, terk edildim. Güzel sevişmeler yaşadım. İlk aşkımın değeri çok büyük. Onu son gördüğümde 12 yaşımdaydım. İki oğlum var. Anne olmayı hala öğrendiğim söylenemez. Bana oldukça yabancı bir duygu. Zonguldak hüznün başlangıcı hayatımda. Limandan girerken o kenti tanıyamadım Öğrendim ki bir kentin limanından hayata çıkışla, limanından bir kentin hayatına giriş bambaşka. Şimdilik aklıma gelenler bunlar. Hani başkalarının burnunu çekip ‘ne renkli yaşamın var’ dediklerindenim. Acı dolu bir yaşamım oldu. Doğrudur. O nedenle Selim Işık’ı görür görmez tanıdım.
O nedenle aslında bir yazara dair önsözleri sevmem. Bir yazarın hayatı ne anlatır ki? Kocaman bir hiç. Battaniye altında hep üşüyen ayaklarımın ruhuma saldığı kederin hiç geçmediğini söylesem kimin umuru olur ki?
Nuray Salman: Sayın Karataş, her yaşam bir destandır, yaşamın her türlü zorluğunu göğüslediğinizi şiirlerinizde görebiliyoruz. Çok verimli bir şair olarak size sormak isterim. Şair ve verimlilik bağı konusunda neler söylersiniz?
Yelda Karataş:Ben marjinal dış görünüşü olan biriyim sanırım. İnsanlar beni çok sosyal ve pek eğlenceli bulurlar. Pozitif enerjim olduğu hep söylenir. Ben içki sevmem. İçsem de ortama uymak için içerim. Gezmeyi sevmem. Evcilim ve yemek yapmaya bayılırım ( Koca arar gibi bir halim olduğu sanılmasın). Çok gülerim. Neşeliyimdir. Dışa dönük dediklerinden. Dünyanın en kapalı insanlarından biriyim. Her an intihar edebilirim. Fantezi olsun diye söylemiyorum. Çünkü hayattan vazgeçebilecek kadar yaşamayı seviyorum. Disiplinliyimdir. Yazmayı severim. Yazmazsam boğulurum. İyi yazabiliyorum sanırım. Manyak gibi film izlerim, müzik dinlerim, bir tabloya ve bir kediye dakikalarca bakarım. Çocuklarla birbirimize aşığız. Yaşadığım köyde çocuklarla inanılmaz bir bağımız var. İnsan dinlemeyen, çocuklarla denize giremeyen biri bir halt üretemez. Ben üretkenliğin acı, keder, hüzün gibi duygular kadar sevinç ve sevebilme duygusuna da bağlı olduğunu hissediyorum. Ben yazarken sevinç duyuyorum. İçimde bir güneş varmış da onu yazıyormuşum gibi geliyor. Saçlarını o altın rengi saçlarını, mavi gözlerini menevişli. Yazma gevezesiyim ben.
Nuray Salman: ‘Hüznün Kısa Tarihi’ duygu ile düşüncenin iç içe geçtiği bir şiir yolculuğu. Geniş zamana yayılan şiirlerinizle yaşadığımız/yaşadığınız, tanıklık ettiğiniz yaşantılarla; Şimdiki zamanla hesaplaşma ve umuda iz sürüş var…Bir ömrün muhasebesi gibi duruyor, ne dersiniz?
Yelda Karataş: Ben bir ömrün muhasebesinin ömrün sonunda yapıldığını düşünmüyorum. Aslında insan her aşamada hesaplaşıyor kendiyle. Yoksa hatalarını tekrar eder durur. Yaş ilerleyince defterin kabardığı doğrudur. ‘dikey ve yatay mutsuzluktan söz etmek istiyorum’ diyorsunuz sonunda. Çünkü ‘Acıyor’. Bana kalırsa acıyan hüznünüz. Mutsuzluk hüzün doğuruyor. Yalnızlıktan korkmuyor insan, yalnız bırakmaktan korkuyor dünyayı. Yazmazsam öyle olacaktı. Bana kalırsa Hawking de aynı şeyi hissetti Zamanın Kısa Tarihi’ni yazarken. Kitabıma ismini verme nedenimdir. Hawking’e hayranım. Onu tanıyamamış olmak büyük kayıp.
Nuray Salman: İçin için kanayan acılar sessiz bir çığlık gibi şiirlerinizde. Derin ve içtenlikli…Anne, Baba ve Abla ile dertleşi ve özlem var… Şiir hayat ve ölümün neresinde?
Yelda Karataş: Bu gözlemleriniz çok değerli benim için Sevgili Nuray. Ben on bir yaşımda parasız yatılı okumak için ailemden ayrılıp İstanbul Kız Lisesi’ne geldim. Açıkçası, annemin kızı olamadım hiç. Bu iyi mi kötü mü bilmiyorum. Babam elli beş yaşında ayrıldı hayatımızdan. Babamın ölümünden on beş gün önce ablam öldü. Annemi çok sonraları anlayabildim. Gözbebeklerinde bir evlat kaybetmenin acısını hep taşıdı. Öyle birini artık yargılayamazsınız.
Dünyanın hiçbir yerinde kapitalist yapılanmanın temel çekirdeği kutsal ailede büyümüş çok mutlu bir çocuk bulamazsınız. Çocukken mutluydum diyen ya eksik hatırlıyor ya da yalan söylüyordur. Çocukluk bir hazinedir yine de. Ama şair, şiir dünyasını çocukluğu üstüne kuramaz. Kuşkusuz sık sık dertleşir çocukluğuyla her insan gibi. Gidebileceği en saf yerdir sanki çocukluk. Ama çocukluk dediğimiz hazinenin saf olanı çocuklardır. Bir de kuşkusuz gökyüzü. Yıllar sonra karşılaştığım çocukluk ve gençlik arkadaşlarımın pek azıyla ilişkimi sürdürebildim. Önce kendimi sorguladım. Sonra baktım ki kimse kabahatli değil. Çocukken yaşadıklarımız o zamana aitti o kadar. Ben bir başka biriydim. Onlar da. Tıpkı evimizin bahçesi gibi. Ne kadar küçükmüş o devasa diye düşümde kalmış arka bahçem. Evimizin odaları ve hatırladığım her şey aslında benim boyutum kadarmış. Şimdi bütün geçmiş arkadaşlarımı geçmişte bırakıyorum. Doğrusu bu. Çocukluk çocuklukta kalmalı. Büyütülmemeli.
Bir de içimizdeki çocuğu koruyalım gibi midemi bulandıran cümleler var ki hem konumuz hem ömrümüz dışı.
Ölüm, şiir ve hayatın çok gerisinde bence. Çaresizlik, ölümlü olmamızda değil. Ölümün bilinci yok çünkü. Aslolan dirim. Bu kendini de teselli değil. Yerini bilmek. Zorunluluğumuz ölüm. O nedenle ölüme karşı yazıyoruz. Çaresizlikten değil, ölümü çaresiz bırakmak için. Özgürlüğümüz zorunluluğumuzu tanımakla başlıyor. Belki o nedenle Ritsos Son Dilek şiirinde:
‘Şiire, aşka ve ölüme inanıyorum diyor,
ilk gerçek oluyor bu arılık, bu benim son dileğim’
Şiir hayatın hep içinde. İlk söz şiirdi hiç kuşkusuz ilk ses sevdiğini söylüyordu bir şey’e.
Hayat ölümün hep önünde. Bir anlam arıyorsak hayata dair bu ancak şiirin kalbinde bulunabilir.
Nuray Salman: İmge, şiirin olmazsa olmazlarından, önemli yapı taşlarından . Etkili imgelerle yıllardır ince bir sızının şiirini yazıyorsunuz. İnsani bütün değerler şiirinizin ana izleğini oluşturuyor. Toplumsal ve bireysel yaşamın duyguları şiirinizde bir bütünlük oluşturuyor. Acı,ayrılık, ölüm, yalnızlık, öfke, anne, çocuk, isyan, kırgınlık, özgürlük ve umut başat duraklarınız ya da çıkış noktalarınız… Her şiirinizde Yelda Karataş sözlüğünü, atlasını görüyoruz. Aynı sözcüklerle ve temalarla her seferinde yeni bir şiir ortaya çıkarmayı nasıl başarıyorsunuz?
Yelda Karataş: Sözleriniz için teşekkür ederim. Şiirde tema olduğuna inanmayanlardanım. Bir şiir hiçbir şeyi anlatmıyordur.Bir şiir her şeyi anlamlandırıyordur. Türkçe’ye çok fazla sözcük armağan etmedim ben örneğin Ece gibi. (Shakespeare binlerce sözcük armağan ediyor anadiline.) Ama aynı sözcükleri başka başka sözcüklerle yan yana getirdim. İmge böyle parlar. Bir atlas yaratabildiysem ne mutlu bana. İnsani değerleri aydınlatan bir atlas olmasını umut ediyorum. Şiir insana aittir. İmge de öyle. Ama imge, metafor, aliterasyon v.b. bütün bunlar araçtır. Dil biçimsel bir şey değildir. Şair çıkardığı sesten sorumludur. Sesin yankısı vardır duyarlı bir yürekte. Şiirin doğası aşkın doğası gibi: Kendiliğinden ve farkına vararak yaratma süreci. Aşk her an yenilenmeye muhtaç, şiir de.
Nuray Salman: 1996 yılında ‘Ürperme’ ile Orhan Murat Arıburnu şiir ödülüne değer görüldünüz. Orhan Murat Arıburnu şiiri ile sizin şiiriniz arasında hangi yakınlıklar vardır? Nasıl bir şiirdir Arıburnu’nun şiiri? ‘Sabır Masalı’ ile 2012 yılında Turgut Uyar şiir ödülüne (İkincilik)de değer görüldünüz Turgut Uyar’ın şiiri ile Yelda Karataş’ın şiiri hangi bağlamda yakınlık oluşturuyor?
Yelda Karataş: Arıburnu şiirini çok severim. Bazı şairler yol açar. Arıburnu’nun dizeleri de yol açıcıdır. Çok farklı yollardan ulaşmaya çalışıyoruz şiire Arıburnu ile ama dediğim gibi, yolumun fenerlerinden biridir.
Turgut Uyar’ın şiirine gelince, bir büyük saatin hiç durmayacak sesidir. Turgut, bu toprakların en büyük şairlerinden biridir. Kendisini tanıma saadetine eriştim. Şiiri gibi bir büyük yürekti. Turgut Uyar şiiri kolay kavuşulan bir şiir değildir. Kıskançtır ve bir o kadar cömert. Kendisini esirgemez ama, ‘ki hepsi hiç değilse bir kere nisan görmüşler’den değilseniz ve ‘şakaklarım Zonguldak gibi uğuldarken şaşıyorum gözyaşına’ diyemiyorsanız Turgut’un şiiri size bir şey söylemez. ‘Dünyanın En Güzel Arabistan’ı ve Divan bir büyük hesaplaşmadır Türkçe’nin her girdabıyla. Turgut, ‘adı çok duyulmuş bir ozan değildi Tonyalı balıkçılar arasında’ diye anlatır kendini. Biliyorsunuz Tonya’da deniz yoktur. Ben de bir şiir yazdım ithafsız ‘Tonya nere, deniz nere ama’ diye biten. Turgut’un büyük ışığı yıllar geçtikçe daha çok aydınlatacak, şiirin o büyük mavi göğünü.
Nuray Salman: Hüznün Kısa Tarihi Şiir kitabınız da şair ve yazarlarla düşsel ve düşünsel yolculuklarınız tamamen lirik bir anlatım içerisinde:Şair ve yazar izlekleri üzerinden şiir yazma düşüncesi nasıl oluştu sizde?
Yelda Karataş: Hayatımın en önemli insanları şairler, yazarlar, sinemacılar, ressamlar ve müzisyenler, heykeltıraşlar ve fotografçılar. Onların varlığı benim varlık nedenim Hiçbirinin ölmediğini düşünüyorum. İçimdeler benim. Birlikte yaşıyoruz. Ortak bir yaşamımız var. Birbirimiz tanıyoruz. Onlar olmasa dayanamazdım yaşamaya. Pratik yaşam aslında hiç bana göre değil. Son derece kırılgan biriyim. Genellikle karşımdaki bunu olağan bulmaz. Bir de iştah açıcı biriyim. İnsanlar beni kırmak isterler. Bu cümleyi kendimi önemsediğimden değil, artık onları takmadığımdan söylüyorum. Sanırım, reel insanlar giderek canımı yakmaktan, canımı sıkma mevkiine geçtiler. Mozart’la sohbet daha iç açıcı. Geliştirici ve yanlış anlaşılma yok. Ben giderek daha iyi hissediyorum onları. Hani dediği Can Baba’nın ‘yalnızlığım benim sidikli kontesim’. Giderek daha kötü kokuyorum. Sonunda Kahire’nin Mor Gülü’nde olduğu gibi, filmimin içine geri döneceğim. Belki Solaris’te buluşuruz ha ne dersiniz?
Nuray Salman: Günümüzde şair çok, iyi şiir/in az olduğu sizce de doğru mu? Bu bağlamda; Türk şiiri, dünya şiirinin neresinde?
Yelda Karataş: Şairler şiir yazar. Şair az, şiir de az. Bu dönemde uluslararası şiir dünyasının pek iyi bir yerde olmadığı malum. Burjuva estetiği kendini ısrarla var etme mücadelesi veriyor. Sanat ve hâkim sınıf ilişkisi tam bir dikta yönetimine dönüştü. İşine yaramayan yazarı yok ediyor. Önce şairleri vuruyor.
Ölen bir sınıfın kültürü de ölü olur. Yayınevleri, dağıtım ağı, kitapevleri ve gelmekte olan kuşağın etik ve estetik düzeyi bellidir. Bütün dünyada bellidir. Çırılçıplak kaldık!
Nuray Salman: Ustalardan sizi etkileyen şairler kimlerdir? Kendi kuşağınızın içinde kendinize yakın bulduğunuz şairler var mı? Dünya şiirinde ilgi alanınız içinde olan şairler kimlerdir?
Yelda Karataş: Şiirde ustalığa inanmıyorum. Büyük sesler var. Yunus’tan günümüze, Fuzuli çok değerlidir benim için. Sonra Baki, Nedim, Tanzimat’la aram hoş değil. Tevfik müthiş bir adam ama şair olarak bir iki şiiri dışında buluşamıyorum kendisiyle. Dranas koca bir taş. Ben Sait Faik’i hikayeci olduğu kadar şair sayarım. Sabahattin Ali’yi de romancılığı kadar şair. Nazım büyük yüreğimde ama hiç Nazım gibi yazmaya çalışmadım. Aslında kimse gibi yazmaya çalışmadım. Cemal, Edip ve Turgut, Melih Cevdet ve Metin Altıok, Behçet Aysan ve beni derinden etkileyen Ergün Günçe. Ömrümün uzun yıllarını okumakla geçirdiğim Gülten Akın, o büyük yürekli kadın…Çağdaşlarımdan da sevdiğim şairler var kadın ve erkek ama isim vermek istemiyorum.
Nuray Salman: 1980 sonrası şairleri farklı şiir dünyalarıyla geniş bir yelpaze oluşturdular. 80’li yılların şiiri tartışılıyor son zamanlarda. Yeni kuşak şairler 80’li yılların şiirini yetersiz bulduklarını açıklıyorlar. Burada bir vefasızlık ve acımasızlık söz konusu mu?
Yelda Karataş: Bildikleri gibi yapıyorlar. Bizim kuşak içinde de sık sık bir Nazım düşmanlığı parlar. Hatırlayacaksınız İkinci Yeni, sol görüşlü eleştirmenler tarafından çok eleştirildi ve hatta aşağılandı. Her kuşak kendinin en iyi olduğunu hissetmek ister. Oysa ne diyor sevgili şair ‘karanfil elden ele’: İkinci Yeni’nin olgunluğuna varıyor sonunda her kuşak… Biraz zaman verelim.
Nuray Salman: Aşkın özel bir yeri var şiirlerinizde, ruhunuza dokunan konulara mı yer veriyorsunuz? Yelda Karataş , şiirlerindeki aşk’ı nasıl tanımlar? Farklı aşklardan söz edebilir miyiz?
Yelda Karataş: Sevgili Nuray, bir şeyi biri tanımladığında bir diğerinin rahat edebileceğini sanmıyorum. Örneğin su H20. Bu tanım kimseye rahat vermiyor. Sonra rahat duramıyoruz. Su kaç derecede kaynar, su buharından neler yapılır, buhar devrimini nasıl gerçekleştirebiliriz gibi sorularla sonsuza doğru yol alıyoruz. Sonsuzu da kimse tanımlayamıyor. Diyelim ki tanımladık, sonra ne yapacağız o tanımla. Aşk’ın tanımı bizi doğru sevmeye götürecek mi? Hiç sanmıyorum. İnsan teknolojik alanda büyük devrimler yaparken, insani değerlerde bir arpa boyu yol almadı. Naylonun hayatımızın en önemli parçası olduğu, doğanın suyunu utanmadan birbirimize sattığımız bu dünyada, aşkın yeri naylon kadar olamıyor. Demiştim bir şiirimde ‘aşkın lüzumu yok çağındayız!’ Belki bundan aşk şiiri gibi gözüken şeyler yazıyorum. Özlem büyük çünkü. Çamur da bir o kadar çoğalıyor. Nefes almak istiyor insan. Hiç olmazsa birkaç dizede.
Aşk duygusu kime duyulursa duyulsun değeri büyük. Aşk insana güç veren, yaşama sevincini besleyen bir duygu. Farklı aşklar olur ya da olmaz ama, aşk duygusunun insanı farklılaştırdığı tartışılmaz.
Berna Karakaya yazdı: Drina Köprüsü'ne Dair