Yüksek Düzeyli İşbirliği Mekanizmaları*
Türkiye 2006’dan beri 21 ayrı ülkeyle kurduğu ortak bakanlar kurulu olarak nitelendirilen işbirliği konseyleriyle, bölgesinde ve küresel ölçekte işbirliği mekanizmalarını güçlendirmeye devam ediyor. Son olarak, Türkiye-Azerbaycan Yüksek Düzeyli Stratejik İşbirliği Konseyi (YDSK) Toplantısı 15 Mart 2016 günü Ankara´da düzenlendi. Devamını Göster »
9 Mart 2016 tarihinde Türkiye-Ukrayna Yüksek Düzeyli Stratejik Konsey toplantısı Ankara´da yapıldı. Cumhurbaşkanı Erdoğan ile Ukrayna Devlet Başkanı Poroşenko liderliğinde gerçekleştirilen toplantıda; ticaret, güvenlik, askeri ve medya alanlarında işbirliğini artıracak belgeler imzalandı.
Türkiye-Yunanistan Yüksek Düzeyli İşbirliği Konseyi’nin (YDİK) 4. toplantısı ise Başbakan Ahmet Davutoğlu ve Yunanistan Başbakanı Çipras´ın başkanlığında 8 Mart 2016 günü İzmir’de gerçekleştirildi. 2 Aralık 2015´te de Doha´da gerçekleştirilen Türkiye-Katar Yüksek Stratejik Komitesi´nin ilk toplantısında; eğitim, çevre, bilim ve teknoloji, denizcilik, enerji sektöründe 15 ayrı anlaşmaya imza atıldı. 7 Nisan 2015 tarihinde ise Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani liderliğinde Tahran´da gerçekleştirilen Türkiye-İran Yüksek Düzeyli Stratejik İşbirliği Konseyi´nin ikinci toplantısında ´diplomasi akademisi, sağlık ve tıp, çevre, sanayi, fikri mülkiyet, kadın-aile çalışmaları, Türkiye ile İran arasında taşıt ve eşyanın uluslararası dolaşımına dair elektronik veri değişimi´ konularını kapsayan 8 anlaşma ile bir "niyet beyanı" imzalandı.
3 Mart 2015 tarihinde de Başbakan Ahmet Davutoğlu ile Portekizli mevkidaşı Passos Coelho´nun başkanlığında Türkiye-Portekiz Hükümetlerarası Zirve´nin ilk toplantısı yapıldı.Zirvede, iki ülke arasında, gıda güvenliği, yatırım ve dış ticaret, eğitim, gizlilik dereceli bilgilerin karşılıklı korunmasını kapsayan bir dizi anlaşma imzalandı.
24 Şubat 2015 tarihinde ise Macaristan´ın başkenti Budapeşte´de Başbakan Davuoğlu ile Macaristan Başbakanı Viktor Orban liderliğinde Türkiye-Macaristan 2. Yüksek Düzeyli İşbirliği Konseyi Toplantısı gerçekleştirildi. Toplantının ardından Toplantısı´nın ardından, Başbakan Davutoğlu ve Macaristan Başbakanı Orban nezaretinde mutabakata varılan anlaşmalar imzalandı. Toplantıda mutabakata varılan ve imza altına alınan anlaşmalar arasında, ´Türkiye-Macaristan Sosyal Güvenlik Anlaşması ve Anlaşmanın Uygulanmasına Yönelik İdari Anlaşma´, ´Gül Baba Türbesi´nin Restorasyonu ve Çevre Düzenlenmesi Konusunda Mutabakat Zaptı´, ´Ankara ve Budapeşte Büyükşehir Belediyeleri Arsında Kardeş Şehir İlişkisi Tesis Edilmesine İlişkin Anlaşma´, ´Tüketiciyi Koruma ve Piyasa Gözetimi ve Denetimi Alanında İşbirliği Protokolü´, ´Budapeşte Su İşleri ile AFAD arasında Mobil Su Arıtma Ünitesi Hibe Edilmesine İlişkin Mutabakat Zaptı´, ´Nükleer Enerjinin Barışçıl Kullanım Alanları İçerisinde Eğitim, Araştırma ve Geliştirilmesine İlişkin Mutabakat Zaptı´ yer aldı.
17 Şubat 2015 tarihinde ise Başbakan Ahmet Davutoğlu ile Pakistan Başbakanı Navaz Şerif liderliğinde Pakistan´ın başkenti İslamabat´ta 4´üncü Yüksek Düzeyli Stratejik İşbirliği Konseyi toplantısı yapıldı. Başbakan Davutoğlu toplantının ardından yaptığı açıklamada zirve kapsamında iki ülke arasında ekonomi, iletişim, ulaşım, enerji, kültür turizmi, terör ve güvenlik ve ticaret konuları başta olmak üzere toplamda 11 anlaşmanın imzalandığını söyledi. Pakistan´da düzenlenen zirveden önce, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev liderliğinde 15 Ocak 2015 günü Ankara´da Türkiye-Azerbaycan Yüksek Düzeyli Stratejik İşbirliği Konseyi´nin 4´üncü toplantısı yapıldı. Türkiye-Azerbaycan Zirvesi öncesi Başbakan Ahmet Davutoğlu ve Iraklı mevkidaşı Haydar el-İbadi´nin başkanlığında Türkiye-Irak Yüksek Düzeyli Stratejik İşbirliği Konseyi 3´üncü(YDSK) toplantısı 25 Aralık 2014´te Ankara´da yapıldı. Irak toplantısından önce Türkiye-Yunanistan Yüksek Düzeyli İşbirliği Konseyi’nin (YDİK) üçüncü toplantısı Başbakan Ahmet Davutoğlu ile Yunanistan Başbakanı Antonis Samaras liderliğinde 6 Aralık’ta Atina’da yapıldı.
Türkiye-Rusya Üst Düzey İşbirliği Konseyi´nin (ÜDİK) 5´inci toplantısı ise Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin´in liderliğinde Ankara´da yapıldı. 1 Aralık 2014 tarihinde Ankara´da gerçekleştirilen Türkiye-Rusya 5. Üst Düzey İşbirliği Konseyi (ÜDİK) toplantısında, “Boru Hatları ile Petrol Taşıma A.Ş (BOTAŞ) ile Gazprom arasındaki mutabakat zaptı”, “Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanlığı Yenilenebilir Enerji Genel Müdürlüğü ve Rusya Federasyonu Enerji Bakanlığı Federal Devlet Bütçe Organizasyonu ´Rusya Enerji Ajansı´ arasında enerji verimliliği ve yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımına ilişkin mutabakat zaptı”, “KOSGEB ile Rusya Federasyonu Kalkınma Bakanlığı arasında KOBİ´ler alanında işbirliği mutabakat zaptı”, “Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı ile Rusya Federasyonu Atom Enerjisi Devlet Kurumu Rosatom arasında nükleer enerji ile ilgili alanlarda personel yetiştirilmesine yönelik mutabakat zaptı”, “Türk - Rus hükümetlerarası Karma Ekonomik Komisyonu 13. Dönem Toplantısı Protokolü”, “Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile Rusya Federasyonu Hükümeti arasında çalışma, sosyal güvenlik ve istihdama dair mutabakat zaptı”, “Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile Rusya Federasyonu Hükümeti arasında cezai konularda adli yardımlaşma ve suçluların iadesine yönelik anlaşma” olmak üzere 7 anlaşma imzalandı. Türkiye-İran Yüksek Düzeyli Stratejik İşbirliği Konseyi´nin ilk toplantısı ise 9 Haziran 2014´te, Başbakan Recep Tayyip Erdoğan ile İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani eşbaşkanlığında Ankara’da gerçekleştirildi. Türkiye-İran YDSK´nın ilk toplantısının ardından Başbakan Recep Tayyip Erdoğan ile İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani ortak basın toplantısı düzenledi. İran Cumhurbaşkanı Ruhani´yi ağırlamadan duyduğu memnuniyeti ifade eden Erdoğan, "İki Cumhurbaşkanı arasında imzalanan 10 anlaşma oldu. Bu, kurulan mekanizmanın ilk toplantısı. Türkiye ve İran bu bölgenin en köklü iki ülkesi. Aramızdaki dostane ilişki birçok ülkenin tarihinden çok daha geçmişe dayanıyor. Halklarımızı yakınlaştıran zengin hazineye sahibiz. Şimdiye kadar var olan çok boyutlu ilişkiler artarak sürecektir" dedi.
Ruhani´nin Cumhurbaşkanlığı dönemiyle birlikte, İran ve Türkiye´nin ilişkilerinde mesafe kat edildiğini söyleyen Erdoğan, "Yüksek düzeyli stratejik işbirliği mekanizması kurulması, tercihli ticaret anlaşma süreçlerini hızlandırmak istiyoruz. İki ülkenin ilişkilerinin yanısıra bölgesel konuları ilave ettik. Suriye, Irak ve Mısır´daki durumu değerlendirme fırsatımız oldu" diye konuştu. İki ülke arasındaki ticaret hacmini artırmayı hedeflediklerini belirten Erdoğan, "Türkiye ve İran arasındaki ticaret rakamlarına baktığımızda 2012 itibarıyla 10 kat arttı. 2012 sonunda 22 milyar dolara ulaştı. 2015 sonu itibarıyla 30 milyarı hedefliyoruz. Yaptırımlarla bu rakam düşmüştü, şimdi toparlanması için uğraşacağız. Yarın da iş adamlarıyla toplantı yapılacak. Ümit ediyorum ki bu bir sıçramanın ilk adımı olur. Karayolu taşımacılığı görüşmeleri olacak. Ayrıca doğalgazla ilgili görüşmeler yapılacak. Karşılıklı dayanışmayla süreci hızlandırırsak 2014 ve 2015 farklı olacaktır. Engelin aşılmaması için hiçbir sebep yoktur" diye konuştu. 3 Haziran 2014´te ise Türkiye-Kırgızistan Yüksek Düzeyli Stratejik İşbirliği Konseyi´nin 3´üncü toplantısı Ankara´da düzenlendi. Konseyde iki ülke hükümetleri arasında Sağlık ve Tıp Bilimleri Alanlarında İşbirliğine Dair Anlaşma, Meteoroloji Alanında İşbirliği Anlaşması ile iki ülkenin Dışişleri Bakanlıkları arasında işbirliği protokolü ilgili bakanlarca imzalandı.
18 Aralık 2013´te Macaristan ile Türkiye arasında Yüksek Düzeyli Stratejik İşbirliği Konseyi kuruldu. Ankara´da yapılan toplantıda 14 anlaşma imzalandı. Türkiye-Rusya 4. Üst Düzeyli İşbirliği Toplantısı, 22 Kasım 2013´te Rusya´nın St. Petersburg kentinde düzenlendi. Başbakan Recep Tayyip Erdoğan ile Rusya Federasyonu Devlet Başkanı Vladimir Putin liderliğinde düzenlenen toplantıda, Türkiye ve Rusya arasında enerji şirketleri tarafından elektrik üretim konusundaki mutabakat zaptı, Rusya Güç Makinaları Anonim Şirketi ile Türkiye ERK İnşaat ve Makina Şirketi arasındaki stratejik işbirliği anlaşması ve Türkiye - Rusya arasında basitleştirilmiş gümrük ticaret hattının genişletilmesine yönelik anlaşmalar imzalandı. Toplantıda ayrıca, Anadolu Ajansı, Rusya´nın İtar-Tass ve Ria-Novosti ajanslarıyla işbirliği anlaşması ve mutabakat zaptı imzaladı.
Ortak Bakanlar Kurulu toplantıları
Genel olarak “Yüksek Düzeyli İşbirliği Konseyi” olarak anılan mekanizmalar, Türkiye’nin çok boyutlu ve işbirliğine dayanan dış politikasının yeni enstrümanlarından biri. İşbirliği konseylerinin kurulduğu ülkelerle belirli aralıklarla, devlet ve hükümet başkanları, başbakanlar veya bakanlar düzeyinde toplantılar yapılıyor. “Ortak Bakanlar Kurulu” olarak adlandırılan bu toplantılarda, iki ülke ilişkileri ve küresel gelişmeler hakkında kararlar alınıyor, anlaşmalar imzalanıyor, ortak politikalar ve stratejiler oluşturuluyor.Bu sayede stratejik önceliği olan ülkelerle ilişkiler kurumsal bir yapıya kavuşuyor.
Tek bir hükümet gibi karar alınan toplantılarda, işbirliği alanlarının yanısıra ülkeler arasındaki sorunlar ve fikir ayrılıkları da masaya yatırılıyor. Karşılıklı güven ortamı sağlanarak, sorunların çözümüne yönelik somut ve etkili adımlar atılabiliyor. 20 Mart 2012’de Bulgaristan’la kurulan YDİK öncesinde, Sofya İstinaf Mahkemesinin “Bulgaristan Müslümanları Olağanüstü Ulusal Konferansı” kararlarını tescil etmesi, bu duruma örnek gösteriliyor. Yürütülen mekanizma, işbirliğinin boyutuna göre Yüksek Düzeyli Stratejik İşbirliği Konseyi (YDSK), Yüksek Düzeyli İşbirliği Konseyi (YDİK), Üst Düzey İşbirliği Konseyi (ÜDİK),Yüksek Düzeyli İşbirliği Komisyonu (YDİK), Ortak İşbirliği Konseyi (OİK) gibi isimler alıyor.
İlk olarak 19 Ocak 2006’da Türkiye-Brezilya arasında kurulan YDİK’nın ardından sırasıyla Irak, Suriye, Rusya, Yunanistan, Azerbaycan, Lübnan, Pakistan, Ukrayna, Kırgızistan, Mısır, Bulgaristan, Kazakistan ve Tunus’la çeşitli düzeylerde işbirliği konseyi anlaşmaları imzalandı ve ortak çalışmalar başladı. Söz konusu 14 ülkenin yanısıra, 10 Haziran 2010’da, Türkiye-Suriye-Ürdün-Lübnan arasında Yüksek Düzeyli Dörtlü İşbirliği Konseyi (YDDİK) oluşturuldu. 13 Kasım 2013´te ise Başbakan Recep Tayyip Erdoğan ile Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev´in liderliğinde yapılan Türkiye-Azerbaycan Yüksek Stratejik Konseyi 3. Toplantısı´nda, iki ülke arasında teknolojik işbirliği protokolü, bilim, teknoloji, sanayi ve girişimcilik alanında işbirliğini güçlendirmeye yönelik mutabakat zaptı, uluslararası kombine yük taşımacılığı anlaşması, güvenlik işbirliği anlaşması, iş gününü karşılıklı istihdamına dair anlaşma başta olmak üzere 7 protokol ve anlaşma imzalandı. 10 yılda toplam 56 işbirliği konseyi toplantısı gerçekleştirildi. Bu toplantılarda ticaret, bilim, teknoloji, sanayi, enerji, savunma, bankacılık, vize uygulamaları, turizm, sağlık, tarım, altyapı, ulaştırma, kalkınma, eğitim, iletişim, kültür, çevre gibi alanlarda toplam 450 anlaşmaya imza atıldı.
Yüksek Düzeyli İşbirliği Komisyonu (YDİK)
Yüksek Düzeyli Stratejik İşbirliği Konseyi (YDSK)
09.06.2014 07.04.2015 Tahran
Üst Düzey İşbirliği Konseyi (ÜDİK)
22/11/2013 St. Petersburg
Yüksek Düzeyli İşbirliği Konseyi (YDİK)
04.03.2013 İstanbul 06.12.2014 Atina
Türkiye-İtalya Hükümetlerarası Zirvesi
12.11.2008 İzmir 8.05.2012 Roma 6
Türkiye-İspanya Hükümetlerarası Zirvesi
05.04.2009 İstanbul 21/22.02.2010 Madrid 06.09.2010 Ankara 26.11.2012 Madrid 11.02.2014 Ankara
Yüksek Düzeyli Dörtlü İşbirliği Konseyi (YDDİK)
25.09.2010 New York
03.06.2014 Ankara 4
11.10.2012 Ankara 16.04.2015
Türkiye-Portekiz Hükümetlerarası Zirve
Türkiye-Katar Yüksek Stratejik Komite
Türkiye-Almanya Hükümetlerarası Zirve
Toplam: 21 ülke + 1 dörtlü mekanizma, 56 toplantı, 450 anlaşma
* 15.03.2016 itibariyle geçerli olan verilerdir.