Türk Ebru Sanatı Hakkında Tarihi Bilgi
Türk mimarlığı sanatının gelişmesinde olduğu gibi, birincil unsurun cami mimarisi olduğu ve bu sanat, çini yapımı, mermer işleri, cam yapımı gibi çok sayıda sanat dalına hayat verdi. Ağaç oymacılığı ve sedef kakma annesi, Türklerin de sanatın bir başka ana dalı olan Arap alfabesini (Kuran ile önem kazanan) kabul ettikleri ve altı ayrı üslup ürettikleri görülmüştür.
Kaligrafi sanatı başlığı altında geliştirilen bu altı üslup tarzıyla birlikte, kutsal ayetler ve gelenekler kâğıttan mukavvaya ve büyük kumaş panellerden mermer, ahşap, fayans ve metale kadar tüm ortamlarda işlenmiştir.Dekoratörler bu yazıları güzel figürlerle süslemiş, yaldızlı tezahüratlar süslemiş, süslemiş, süslemiştir. Böylelikle, hat sanatını süsleyen, sanat, ışıklandırma, süsleme, ebru ve kitap ciltleme sanatının geldiği yan dalların sanat dalları ortaya çıkmıştır.
Eski stil çiçek ebru
Ebru sanatı, buradaki öznemiz, hat sanatı olarak bilinen alanda dekorasyon için kullanılan sayısız renkte boyanmış kağıdı elde etme sanatıdır. Türklerin eski vatanlarından Anadolu’ya giden İpek Yolu üzerinden gelen Türkistan’daki Buhara’dan gelen sanat, İran’daki adını (ebru) aldı ve Anadolu’ya yerleşti. Bulutsugörünümünden Farsi ebri’den aldığı isim miydi ? Yoksa ab-ru muydu, çünkü bir gemide su üzerinde yaratılmış mı? Bu çok açık değil. Batı’da ise bu sanat “Türk mermer Kağıt” olarak anılır.
Müzelerimizde ve özel koleksiyonlarda, günümüze kadar 450 yıl öncesine dayanan kâğıt ebru örnekleri yer almaktadır. Bir şeyin yazıldığı mermer kağıt durumunda tarihin belirlenmesi mümkün olabilir ve bu nedenle belki de hattatın ismini belirleyebilir. Ebru sanatını yapan sanatçının ismi bilinmemektedir. Adının bugüne kadar tespit edilmiş en eski ebru sanatçısı, Tertib-I Risale-i Ebri’de (“Ebru üzerinde Organize Müdahalesi”) yapılan “Sebek” ismine sahip olanın adıdır. Uğur Derman’ın ebru sanatıyla ilgili kitabında yayımladığı gibi, ebru metod ve kurucuları ile ilgili en eski belge. AH 1017 (1608) ‘de yazılan bu tezde, Bu ressamın “Tanrıya Hükmetme Dayanağı” ile ilgisi olduğu ve sanatçının yaşadığı tezin yazılmasından önce ne kadar sürdüğü bilinmemektedir. Kemal Elker’in ofisleri aracılığıyla sahip olduğum şair Fuzuli, Hadikat-üs Süeda’nın (“Keyifli Bahçeler”) eserinin bir el yazısının kopyasında konuya biraz daha fazla ışık atılmıştır:
Birincisi, kitabın başlığında Ma Sebek Mehmed Ebrisi’nin yazdığı eserde Hadikat-üs Süeda unvanı belirlendikten sonra kırmızı mürekkebe eklenir. “Sebek Mehmet tarafından Marbling ile” olan bu formülasyondan, hattatın kitabın kopyalanması sırasında bu mermer kağıdını sayfalar arasında kullandığını ve daha da önemlisi, bu sanatçının ismine sahip olduğunu öğreniyoruz. Sebek “Mehmet” idi.
İkincisi, kitabın son sayfası “Katib-ül harf Ahmet Hasan yeniçer-i korucuyan-i dergâh-i âli fi beldet ül Trablus Sam fi zeman defterdarı Mehmet efendi. Sene 1004.” Bu cilt Hasan’ın oğlu Ahmed tarafından yazılmıştır. . Mehmet Efendi’nin Trablus Suriye’de Maliye Direktörü olduğu Yeniçeri Kolordusu’nda Gaurd. Yıl: 1004 “.
Burada tarihin önemi, Sebek Mehmet Efendi’nin ebrularının AH 1004’te (1595) kullanımda olduğunu göstermesidir.Muhtemelen sanatçının kendisi hala hayatta idi.
Üçüncü olarak, kitapta Sebek Mehmed Efendi’nin üç adet ebru eseri kullanılmış, sanat tarihi ve ebru üzerine attığı ışık açısından en önemlileri budur.Bunlar “Porfir Ebru” olarak bilinen grimsi beyaz renklidir ve damarlı mermere benzemektedir. Bu grimsi-sarı olan sözde “Çiçek Ebru” dedesi olarak kabul edilebilir. Öte yandan kırmızı ve mavi ebru, “Tutku Çiçeği” ve “Tidal” ebru türlerine aracılık eden bir tiptedir. Her üç örnek de Mehmet Efendi’nin ileri derecede yetenekli bir yetenek olduğunu göstermektedir.Gerçekten de, üzerine yazılmakta kullanılan “Işık Yürütme”, bu alanda en büyük beceriyi gerektiren tiptir.
Bu sanatta ebru sanatına adını veren ilk kişi, 1770 ve 1773 yılları arasında yaşamış olan Ayasofya Camii’nde bir vaiz olan Mehmed Efendi’ydi. Çiçek veya yıldız biçiminde yapılan birkaç iç içe motifler sayesinde yeni bir tarz Ebru sanatında doğdu. Hatip Ebrusu (“Preacher’s Marbling”) adlı bu üslup, Ebru Mehmed Efendi’den sonra ebru sanatında çiçek arayışında bir sonraki gelişme oldu ve bunu “Çiçek Ebru” un babası olarak görüyoruz.
Tüm klasik Osmanlı sanatlarında olduğu gibi, ebru sanatı da yazma ya da açıklama ile öğretilmeyen, daha ziyade öğrencilerin “usta / çırak” sistemi ile eğitildiği bir sanat dalıydı. Gerçekten güzel olan ebruları ortaya çıkarma yeteneği, yalnızca yıllara ve hatta hayatlarına adanmış olan sanatçıların bu sanata layık olabileceği bir şeydi.
Yine de, bu köklü Türk sanatı, bir sebepten ötürü, tarihsel yaygınlığını yitirmiş ve şimdi anmak istediğimiz usta / çırak zincirindeki son dört bağ sayesinde günümüze kadar ayakta kalmayı başarmıştır. .
Buhara’dan (? -1846) Sadik Efendi, Üsküdar’daki Özbek Köşkü’nün Şeyh’i, kendisi Buhara’da ebru sanatını öğrendi ve daha sonra aynı köşkün harikası olan oğlu Edhem Efendi’ye öğretti. Sanat ve bilim dallarının birçoğunun ustası olan bu bilim adamı, tek bir kişilikte çok sayıda sanatı bir araya getiren hattat, şaka ve kitapçı Necmettin Okyay’a ebru sanatını öğretti.
Necmettin Okyay (1883-1976), “Çiçek Ebru” tarzında yeni bir çağ açtığı, ancak ilkel deneyimlerden geçmiş, ancak formda özel bir şey elde edemeyen önemli birtakım ebrular ortaya çıkardı. Laleleri, papatyalar, sümbüller, haşhaş, karanfil, hercai menekşeler ve gül goncası tasvirleri ile sonuçlanan ebruları üreten kişi oydu. Bu üslubun Çiçekli Ebruları “Necmettin Ebru” na sevk edilmeye başlandı. Sonunda, ebru, artık bir yazı parçasını süsleyen renkli bir parça ya da kâğıt değildi: şimdi kendi başına ve kendi çalışmasına layık bir sanat eseri seviyesine yükseltilmişti.
Eğitimli olduğu çok sayıda öğrenciye rağmen, Mustafa Düzgünman, bugün ebru sanatının tek ismidir. Hem hocası Necmettin Efendi’nin kurduğu çiçek ebrularında hem de diğer tüm ebrularda da mükemmel eserler üretti. 1920 doğumlu Düzgünman bugün sanatını sürdürüyor.
Ebru, önce Anadolu’da yetişen bir bitkiden türeyen beyaz bir madde olan tragacanthın suda çözülmesiyle başlar. Bir tür sakız, tragacanth suya bir derece viskozite verir. Mermerin kağıdının yaklaşık boyutlarına sahip bir kap, bu sıvı ile yaklaşık altı santimetre derinliğe kadar doldurulur. Aynı zamanda, çeşitli renklerde bulunan toprak bazlı boyalar, mermer bir levha üzerinde özel olarak şekillendirilmiş bir havaneyle ezilmiş ve toz haline getirilmiştir. Bu boyaların her biri ayrı bir cam kavanoza yerleştirilir ve az miktarda su ile karıştırılır. Her birine beş on damla oks safra (daha önce bozulmalarını önlemek için kaynatılır) eklenir. Boyaların suyuna eklendiğinde, bu materyal yüzeye yayılır (zeytin yağından farklı olarak) ve birbiri üzerine bindirilmiş boyaların karıştırılmamasını sağlar. Bu sıvılaştırılmış boyalar, özel kaba at kılı fırçaları ile birbiri ardına kavanozlarından çıkarılır ve tragacanth çözeltisine serpilir.Eklenen boyaların her biri bir diğerini çekici şekillere yaymıştır. Ebru teknesi ile, kap ile tam olarak aynı boyutlara sahip uygun bir emici kağıt tabakası yerleştirilir ve suyun yüzeyindeki tüm boyaların bir görüntüsü kağıt tarafından emilir. Daha sonra kağıt çıkarılır ve kurumaya bırakılırken, gemi başka bir ebru için hazırdır. Böylelikle yüzlerce ebru yapılabiliyordu, fakat zamanla teknedeki boyalar yavaşça grenli hale geliyordu, bu noktada, kabın tam merkezinde oksaldan ziyade türbinde safra ile hazırlanan boyalar (çoğunlukla mavi olanlar) ekleniyor. tüm yüzeye yayılmış olana kadar.
Boyaların diğer sert bir şekilde tekneye serpilmemesi durumunda, “Büyük Ebru” olarak bilinen antik bir ebru stili elde edilir. Yine de, bu, “Tidal”, “Passion Flower” ve “Nightingale’s Nest” olarak bilinen bu tür ebruların üretildiği ince bir tel parçası (veya iğne) vasıtasıyla verilebilir. Tırnaklarla çivili özel bir tarak serpilir boyalar içinden sürüklenirse, sonuç “Tırtıklı Ebru” dur.
Çiçek ebrularını üretmek için, açık renkli bir zemin “Büyük Boy Ebru” olarak hazırlanır, bundan sonra eklenmiş olan yeşil boya, iğne şeklini sağlamak için neredeyse bir lastik yardımıyla bir iğne yardımıyla çekilir ve gerilir. ve yapraklar.Sapın üst ucunda çiçek olarak kullanılacak renkler damlalar halinde eklenir ve şekil verilir. Buradan sonra, çiçeğin güzelliği sanatçının yeteneğine bağlıdır.
Bir yazı parçasının kenarlarını süsleyen ebru yerine, kaligrafinin kendisinin biçimini de kabul eden bir üslup vardır.Bu sayede kapta serpilmiş boyalar bir yandan uyumlaştırılırken, diğer yandan bir hattat, mürekkebin yerine tutkalla batırılmış bir sivri uçlu kalem kullanarak boş ebru kâğıt parçası üzerine çalışma yazmaktadır. Tutkalla yazılan bu kaligrafi, kurutulduğunda görünmez, ancak kap içine daldığında, bu parçalar boyaları emmez ve mermer kağıdın üzerindeki beyaz alanlar açığa çıkar. Bu “Yazılı Ebru” olarak bilinir. Aynı tekniği kullanarak, hafif mermerli bir kağıdın ortasındaki dikdörtgen bir kesit tutkalda kaplanır ve daha sonra kağıt koyu renkli boyaların baskın olduğu bir kap içine daldırılır. Bu Akkase Ebru üretir (tam anlamıyla, “
Günümüzde, hat sanatının parasını yitirdiği bir zamanda, ebru sanatı, bir resim gibi, göze çarpan şeyleri kendi başına çeşitli kompozisyonlarda okşar. Seçkin kitap cilt yapımında kullanılan ebru sanatı, mimar Himmi Senalp tarafından çini üzerine bir dekorasyon unsuru olarak kullanılmak üzere genişletilmiştir. Eserleri takdire değer başka bir sanatçı, ebru sanatında “devrim” olarak şekillendirilebilen, daha önce “resimsel ebru meselesi” ile ilgisiz bir başarı elde etmiş olan meslektaşımız ve kunduz Nedim Sönmez’dir. “ya da” ebru ile resimler “. Eşi Yvonne ile birlikte yürüttüğü bu ebru eseri, yurtdışında çok sayıda sergide ülkemizin temsil edilmesinde büyükelçi görevi görüyor.
Not: Bu makalenin hazırlanmasında, M. Uğur Derman tarafından yazılan Türk Sanatında Ebru adlı kitabın ve bu konudaki tek çalışmanın da kullanımı yapılmıştır.
← Türk Minyatür Sanatı Hakkında Detaylı Bilgi
Fatih Sultan Mehmet – Osmanlı Devletinin İcraatleri →