Edirne | Seyrü Edebiyat
22 Ağustos 1829 yılında Rusların şehre girip birkaç ay kalmaları Edirne’nin uğradığı ilk işgal felaketi olmuştur. Edirne, 20 Ocak 1887’de tekrar Rusların 13 ay, 26 Mart 1913’te Bulgarların dört ay, 1920’li yıllarda Yunanlıların iki yıllık işgallerine de sahne olmuştur. Bugün yurdumuzun karayoluyla Avrupa’ya açılan sınır kapılarına sahip Edirne şehri, 25 Kasım 1922 yılında düşman işgalinden kurtarılmıştır
Edebiyata Yansıyan Edirne
ALİ ERSİN GÜNÇE
ABDULLAH UÇMAN-EDIRNE ÜZERINE
(…) Bütün Edirne’de eskiden beri yaygın bir tekerleme vardır: Selimiye’nin yapısı, Eski Cami’nin yazısı, Üç Şerefeli’nin kapısı denir. Gerçekten Selimiye, uzun uzun anlatmaya gerek yok, Sinan’ın ustalık devri eseri ve dünyanın en muhteşem mabedi. Ondan daha eski tarihli Eski Cami’nin iç duvarları ise sanat değeri oldukça yüksek yazılarla dolu. Burmalı ve baklava dilimli minareleriyle ayrı bir özelliği olan Üç Şerefeli’nin ana giriş kapısı da yine XV. yüzyıl ahşap oymacılığının şaheseri niteliğinde. Zaten bu üç cami şehrin göbeğinde bir sacayağı gibidir. Çocukluğumda her salı sabahtan öğleye kadar Eski Cami’de mevlidler okunur, bilhassa ihtiyar kadınlar bu mevlidlere gitmeyi bir ibadet gibi telâkki ederlerdi. Beni de rahmetli ninem kolumdan tutar, Eski Cami’ye mevlide götürürdü. Burada, caminin duvarlarını kaplayan adam boyu iri harflerden oluşan kûfi hatlar, iç kubbelerdeki XVIII. yüzyıla ait rokoko süslemeleri çocuk muhayyilemde inanılmaz ufuklar açardı. Ya bu camideki teravihler. (...)
Eski Cami’de küçüklüğümde dikkatimi çeken başka bir şey daha vardı. Her Cuma günü hoca Cuma hutbesi için minbere mutlaka bir kılıca dayanarak çıkardı. Böyle bir şey başka camilerde yoktu da neden Eski Cami’de vardı!.. Bunun ne olduğunu uzun yıllar merak etmiştim. Nihayet yıllar sonra Orhan Şaik Hoca, Âşık Çelebi ile ilgili bir tebliğ verirken, kılıçla fethedilen beldelerde, o beldenin en eski camisinde cemaate sembolik olarak oranın kılıçla fethedildiğini hatırlatmak için Cuma hutbesinde minbere kılıçla çıkılmasının eski bir âdet olduğunu öğrendim. “Kehle-i ikbâl” fıkrasının kendisine mal edildiği Kanuni’nin damadı sadrazam Rüstem Paşa’nın inşa ettirdiği meşhur Rüstem Paşa Hanı’nın önünde Çilingirler Çarşısı vardı; bu çarşıda ki kalabalık arasında dumanlar arasından yükselen çekiç seslerini hatırlıyorum. Han restore edilirken bu çarşı da tarihe karıştı. (…)
Edirne önce XV. yüzyılda, İstanbul’un fethinden önce devletin başkenti iken, bir de XVII. yüzyılda IV. Mehmed’in saltanat yıllarında en müreffeh günlerini yaşamış. Nef’i’nin “Edirne şehri mi bu ya cennet-i me’vâ mıdır? (sekiz cennetten bahçeleriyle ünlü üçüncüsü)” mısrasıyla başlayan ünlü kasidesindeki benzetmelerde herhalde belli ölçüde de olsa bir gerçeklik payı bulunmalı...
Edirne şehri mi bu yâ gülşeni meva mıdır
Anda kasr-ı padişahî cennet-i âlâ mıdır
Habbeza cây-i neşet efza ki Rıdvan görese ger
Hayretinden derdi bu cennet midir dünya mıdır
ARIF NIHAT ASYA- EDIRNE DESTANI
“ ‘Selimiye’ derler, ‘Edirne’ derler
Tatlı bir gariplik duygusu gelir
Kemerler çeşmeler minarelerle
Bir eski eserler kamusu gelir
Selimlerden kalma muhteşem miras
Sinanlardan kalma şanlı hediye
Kuvvetin tuğrası, sanatın mührü
Kubbeler kubbesi bir Selimiye.”
NIYAZI AKINCIOĞLU- EDIRNE
Ağır ve edalı akar,
dal dal söğütler öperek
Mevsim, fasl-ı bahardır,
bir kavsi kuzahta yürür gibi
Şataraban makamında bir şarkı dudaklarında,
Bu naz-ı istiğna, bu avaz neden:
Öyle ferman etmiş eden
'Gönül bir top ibrişim
bakınır hüsnüne ayran.
Seyreyler cemalini eğilmiş suya
mermer ihtişamında serhad-di vatan.
bir deste alev güldür, mahzun;
yar elinden düşürülmüş şimdi suda.
şimşir kelamı dilinde
destan okur, okur akar.
Ve bihaber, Yıldırım'da bir evcikte
-akan sudan, uçan kuştan-
ak bir ipek böceği, kozasını dokur dokur ölür.
Uyanır veda etmiş gibi uykuya, konuşan bir dil olur
Söylenek kolay olsa eski türküsünü:
'Edirne köprüsü taştan
sen çıkardın beni baştan'.
Ayırdın anamdan, hem kardaştan.