"Müzekkâ olmadığın için, belki sen kendini o recül-i fâcir bilmelisin." Niçin müzekka değiliz, bu cümleyi nasıl anlamalıyız? | Sorularla Risale
Müzekka, kelime olarak temizlenmiş, pak edilmiş, ıslah edilmiş, rafine edilmiş gibi manalara geliyor.
Müzekk-i Nefs ise, insanın manevi bir riyazet ve mücadele ile nefsini ıslah edip, tamamı ile kötülük yapmaktan arındırması ve artık nefsin şer işlemeye bir kabiliyetinin kalmama hali olarak tarif edilmiştir. Bu mana tasavvufta nefs-i kamile ile ifade edilmiştir.
Nefs-i Kâmile: Bütün kötülüklerden sıyrılıp manevi olgunluğa eren nefis. Bu mertebeye erişen bir kişinin bütün sıfatları güzeldir ve her hali ibadet sayılır.(1) Bu manaya ayette şu şekilde işaret edilmiştir:
"Ey huzura eren nefis, sen Allah`tan ve O da senden razı olarak Rabb`ine dön!.. (Seçkin) kullarım arasına gir!.. Cennetime gir!.." (Fecr, 89/27-30).
"Nefs-i mutmainne", genelde Türkçeye 'huzura eren nefis' olarak tercüme edilmiştir. Bu dereceye ulaşmış olan bir insan, Allah Resulunün getirdiği her inanç ve ameli hak olarak kabul eder; Allah`ın dininin yasakladığından mecburen değil, seve seve kaçınarak uzak durur; Allah yolunda ne fedakârlık gerekiyorsa yapar; dünyanın İslâm dışı lezzet ve menfaatlerinden mahrum kaldığı halde, onları özlemez ve tersine bu konuda kalbi mutmain olarak hak dini takib edip çeşitli pisliklerden korunur. Nefs-i mutmainne dendiği zaman, bu vasıflara sahip olan insan akla gelir."(2)
"(...) sırrınca müzekkâ olmadığın için, belki sen kendini o recül-ü fâcir bilmelisin. Hizmetini, ubudiyetini, geçen nimetlerin şükrü ve vazife-i fıtrat ve farize-i hilkat ve netice-i san'at bil, ucüb ve riyadan kurtul."(3)
Bu cümlede nefsini bu makama çıkarmamış, yani nefsi rafine edilmemiş kimselerin, daima nefsini kötülemesi ve ona fırsat vermemesi gerektiği vurgulanıyor. Bu husus ayette şu şekilde ifade edilmiştir:
"Nefislerinizi temize çıkarmayın..." (Necm, 53/32)
Nefsin müzekka olabilmesi; ancak uzun ve meşakkatli bir terbiye ve manevi bir yolculuk ile mümkündür. Bu yüzden her önüne gelen ben nefsimi tezkiye ettim diyemez ve dememelidir.
(1) bk. Süleyman Uludağ, Kuşeyri Risalesi tercümesi, s. 222, 277, 290.
(2) bk. Muhammed b. Cerir et-Taberî, Camiul-Beyân fi Te`vil`i Ayil-Kur`an, Mısır 1954, XXX,190 vd.; Muhammed b. Ahmed el-Ensârî el-Kurtubî, el-Câmiu li Ahkâmil-Kur`an, Kahire 1967, XX, 57 vd.
Sa, 20/09/2016 - 10:12
nefsim temiz diyenin nefsini temizlememiş olduğu anlaşılırmı. hiç bir peygamber demişmidir böyle.
Sa, 20/09/2016 - 11:00
Ahval ve amellerine bakılır hali ve ameli bir Geylani bir İmam Rabbani gibi ise temiz denilebilir. Aksi halde temiz demekte büyük bir risk vardır.
Pt, 10/10/2016 - 14:19
Recül facir kısmını anlayamadım.Günahkar anlamında mı kullanılmış.Yani günahkar anlamında kullanılmışsa mesela kişinin hiç günahı yoksa yani tevbe etmişse nasıl kendini hala facir görebilir.Mesela büyük evliyalar bile kendilerini çok kötü bilmişler.Ama kendilerine hep dikkat eden insanlar bu nasıl oluyor.
Pt, 10/10/2016 - 16:43
Günahsızlık ve hatasızlık fiilen mümkün değildir. Bu yüzden hiç kimse ben günahsız ve hatasızım dolayısı ile Recül facir kapsamına girmem diyemez derse bu şeytanın kibir ağına düşmüş demektir. Bir de günah ve gaflet göreceli olabilir. Peygamber Efendimiz bile günde yüz defa tövbe ettiğini ifade ediyor ise demek günah ve gafletin bir derecesinin salih insanlarda da olacağı anlaşılır. Mesela Peygamber Efendimiz bir önceki halini bir sonraki haline göre günah ve gaflet saymıştır. Ebrarın hasenatı mukarrebin seyyiatı gibidir ifadesi bu anlamdadır.
Per, 07/09/2017 - 15:21
Evet dediğinizi anladım.Yalnız şu nokta aklıma oturmadı.Biz kendimizi herkesten aşağı görmekle mecbur muyuz?Yani kendimizi günahkar biliyoruz ama ben kendimi iyi insanlardan aşağı görüyorum ama çok aşırı günah işleyenleri görünce bunu yapamıyorum.Açıklarmısınız.
Cu, 08/09/2017 - 11:48
Kendinizi herkesten aşağı görmeniz bir nefsi terbiye etme yöntemidir yoksa bire bir insanlar arası bir kıyas değildir.
Çar, 29/11/2017 - 21:36
Benim anladığım kadarıyla kendini günahkar bilmek kendi iç dünyamızda yapılan bir şey çünkü başkalarıyla kendimizi kıyaslamaya kalkmaya kalkarsak suizan gibi ciddi hatalara düşebiliriz. Ama onun dışında insan tv de ister istemez bir çok kötü insanı görüyoruz ve yaptığı kötülükleri aşağılıyoruz.Yani kısacası ben bu yöntemin bu kısmını anlayamadım.mesela yezid misali zorba insanları gördüğümüzde onları kendimden aşağı görüyorum.Böyle haller mazur görülebilir mi.Bakış açımız nasıl olmalı.
Per, 30/11/2017 - 14:18
Nefis cümleden edna vazife cümleden ala çizgisinde olmalı ve daima kendimizi Müminlerin en aşağısı olarak görmeliyiz.