Download "VERİFİKASYON. Dr. Tijen ÖZACAR. Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji AD - İZMİR"
1 VERİFİKASYON Dr. Tijen ÖZACAR Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji AD - İZMİR
2 TANIM Ticari veya laboratuvarda geliştirilmiş bir testin, laboratuvardaki performansının ölçülerek dökümante edilmesidir.* Test sistemi laboratuvarda kullanılmaya başlamadan önce bir kez uygulanan, performans doğrulaması işlemidir. *CLSI, CLIA, International Organization for Standardization
3 STANDARDİZE TİCARİ MİKROBİYOLOJİK TESTLER BİLE, FARKLI LABORATUVARLARDA DEĞİŞİK PERFORMANS GÖSTEREBİLİR Hasta grubu farklılığı Su-elektrik vb. altyapı farklılığı Bireysel uygulama farklılığı Cihaz bileşenleri TEST SONUCUNU ETKİLER!!
4 FDA onaylı bir test için verifikasyon işlemi; testin, paket içeriğinde üreticinin belirttiği performans değerlerini gösterdiğinin değerlendirilmesi veya doğrulanmasıdır. Test performansının değerlendirilmesinde; Kesinlik, Doğruluk, Raporlama aralığı, Referans aralık kullanılır.
5 Laboratuvarda geliştirilmiş testler ya da modifiye edilmiş FDA onaylı testler için; Doğruluk, Kesinlik, Analitik duyarlılık, Analitik özgüllük, Raporlama aralığı, Referans aralık, Testin değerlendirilmesinde ve yorumlanmasında gerekebilecek diğer performans göstergeleri, Hasta testleri sırasında uygulanacak kontrol prosedürleri laboratuvar tarafından dökümante edilmelidir. CLIA 88 ( )
6 Laboratuvarda kullanılan bazı malzemelerin verifikasyonu zorunlu değil. Besiyerleri Oksidaz, katalaz vb reajenler Bu malzemeler için Kalite Kontrolü uygulamaları yeterlidir. CLIA 88
7 DOĞRULUĞUN BELİRLENMESİ Referans yöntem ile paralel çalışma Referans yöntem yoksa; Önceden tanımlanmış klinik örnekler, Tanımlanmış klinik izolat veya analitler kullanılarak belirlenebilir. Gözlenen ve beklenen sonuçlar arasındaki uyumu gösterir.
8 KESİNLİĞİN BELİRLENMESİ Sonuçların; Aynı çalışmada, Farklı çalışmada, Farklı kullanıcının çalışmasında tekrarlanabilirliği değerlendirilir. En az iki pozitif ve iki negatif örneğin değerlendirilmesi gerekir. Kantitatif testlerde farklı düzeylerde pozitif örnekler çalışmaya eklenmelidir.
9 Doğruluk ve Kesinlik Doğru Doğru değil Kesin Kesin değil
10 RAPORLAMA ARALIĞININ BELİRLENMESİ Üreticinin beyan ettiği alt ve üst sınır değerlere yakın değerde bilinen örnekler ve normal aralıktaki (negatif) örnekler test edilerek değerlendirilir.
11 REFERANS ARALIĞIN BELİRLENMESİ Laboratuvarın hasta popülasyonu benzer ise üreticinin belirlediği ya da bilimsel yayınlarda belirtilen referans değerler kullanılabilir. Laboratuvar eğer isterse, sağlıklı kişilerin örneklerinde çalışarak sonuçların test referans aralığı içinde olup olmadığını değerlendirebilir.
12 Verifikasyon uygulamasında kullanılacak protokol yazılı olmalı ve Çalışma tasarımı, Veri analiz yöntemi, Performans beklentilerini içermelidir.
13 VERİFİKASYON ÇALIŞMASI TASARIMI Test yöntemine ve kullanım amacına göre tasarlanmalıdır. Değerlendirme kriterleri üreticilerin standartları ve bilimsel yayınlar ile uyumlu olmalıdır. Bazı testlerin değerlendirilmesinde sonuçların klinik yorumunu değiştirmeyecek toplam kabul edilebilir hata oranı kriter alınabilir.
14 TARAMA TESTİ: Çok sayıda hastayı test etmek için kullanılır. Yüksek klinik duyarlılık ve yüksek NPD e sahip olmalıdır. Pozitif sonuçlar daha spesifik bir test ile doğrulanmalıdır. DOĞRULAMA TESTİ: Pozitif tarama testi sonucundan sonra, test sonucunun doğruluğunu göstermek için uygulanır. Özgüllük ve PPD yüksek olmalıdır. TANI TESTİ: Hastalık şüphesi olan kişilerin değerlendirilmesinde kullanılır. Klinik verilerle kolay desteklenmeyen durumlar için özgüllüğü %95 olmalıdır.
15 VERİFİKASYONDA KULLANILAN ÖRNEKLER İyi tanımlanmış klinik örnekler veya izolatlar Yeterlilik panelleri Ticari referans paneller Rutin tanı için gönderilmiş, artan klinik örnekler Çok sayıda örnek gerektiğinde arşivlenmiş / retrospektif örnekler + prospektif hasta örnekleri Simüle örnekler
16 ANTİBİYOTİK DUYARLILIK TESTLERİ Kontrol kökenleri (ATCC vb) Yeterlilik testlerinden kalan kökenler Duyarlılık için en az 0 köken/antibiyotik paneli Kesinlik için en az 5 köken er kez, -5 gün çalışılmalı
17 Hasta yönetimine etkisi yüksek olan sonuçlar!! Çok büyük hata: Dirençli Duyarlı En az 5 dirençli kökende, % olmalı Büyük hata: Duyarlı Dirençli Küçük hata: Orta duyarlı Duyarlı/Dirençli Büyük+küçük hata %7 (geniş duyarlı köken /100 den fazla klinik örnek) NCCLS: Çok büyük hata %1.5 Büyük hata %
18 TANISAL TESTLER VE İDENTİFİKASYON TESTLERİ TANISAL MİKROBİYOLOJİK TESTLERİN HEDEFLERİ Mikroorganizmalar Mikrobiyal antijenler Nükleik asitler Antikorlar Boyalar MİKROBİYAL İDENTİFİKASYON TESTLERİ Antiserumlar Antijenler Kimyasal maddeler Cihazlar Reajenler Kitler
19 FDA ONAYLI TANISAL MİKROBİYOLOJİK TESTLERİN VERİFİKASYONU En az 20 örnek (10 P, 10 N) Mevcut / referans yöntem ile paralel çalışma Zayıf ve güçlü pozitif örnekler Doğruluk en az %90 olmalı Kesinlik: (2x2N ve 2x2P) Raporlama aralığı
20 MİKROBİYAL İDENTİFİKASYON TESTLERİNİN VERİFİKASYONU Otomatize sistemlerde tür düzeyinde belirlenmiş en az 20 köken Ek olarak QC kökenleri Tek bir analit test ediliyorsa 10 P, 10 N olmak üzere en az 20 köken Referans yöntem ile en az %90 uyum
21 KAN KÜLTÜRÜ SİSTEMLERİNİN VERİFİKASYONU Değerlendirme; Besiyeri Otomasyon 20 klinik izolattan her şişeye 5-0 CFU ekleme Paralel çalışma: En az 20 pozitif örnek Duyarlılık en az %95 olmalı Klinik izolatların %95 i üç gün içinde saptanmalı
22 LABORATUVARDA GELİŞTİRİLMİŞ VEYA MODİFİYE TESTLERİN VERİFİKASYONU TANISAL TESTLER 50 P, 100 N örnek En az %95 doğruluk MİKROBİYAL İDENTİFİKASYON TESTLERİ En az 200 izolat En az %90 uyum Tek bir analit test ediliyorsa 50 P, 100 N köken
23 MOLEKÜLER TESTLERİN VERİFİKASYONU CLIA 88: Diğer tanısal testler gibi uygulanmalı Başka öneriler de var! Rabenau HF (2007 JCV) Burd EM (2010 CMR)
24 Değerlendirme kriteri / örnek Gereken örnek sayısı Seroloji NAT Kalitatif Kantitatif Kalitatif Kantitatif DOĞRULUK Pozitif Düşük pozitif Negatif KESİNLİK (ÇALIŞMA İÇİ TEKRAR) Pozitif Düşük pozitif 1 1 KESİNLİK (ÇALIŞMALAR ARASI KEZ) Pozitif Düşük pozitif DOĞRUSALLIK Pozitif Rabenau HF, JCV 2007
25 Pozitif örnek: Test saptama alt sınırının IA lerde dilüsyon, NAT de 1log 10 üzerinde reaksiyon veren örnekler. Düşük pozitif örnek: Test saptama alt sınırının IA lerde dilüsyona, NAT de 1log 10 üzerine kadar reaksiyon veren örnekler.
26 KANTİTATİF TESTLERDE DOĞRUSALLIK Doğrusallık: Kantitatif testlerde ölçüm hatasının belirlenmiş sınırlar içinde kaldığını gösteren ölçüm serisi. Measurand (copies/m ml) measured y = x R 2 = Measurand (copies/ml) calculated
27 YENİ TEST SİSTEMİNİN LABORATUVARDA DEĞERLENDİRİLMESİ (ISO 15189) Yeni test IVD/CE onaylı Laboratuvarda geliştirilmiş VERİFİKASYON?? Doğruluk Kesinlik Doğrusallık Doğruluk Kesinlik Doğrusallık Tekrarlanabilirlik Özgüllük Saptama alt sınırı Rabenau HF, 2009 ESCV
28 IVD/CE ONAYLI NAT VERİFİKASYONU Değerlendirme kriteri Doğruluk Referans materyal Pozitif Düşük pozitif Negatif Kalitatif Örnek sayısı Kantitatif Kesinlik-çalışma içi Pozitif 1 ( tekrar) Düşük pozitif 1 Kesinlik- çalışmalar arası ( ayrı çalışma) Pozitif Düşük pozitif Doğrusallık (2 tekrar) Pozitif - 1 e e= Rabenau HF, 2009 ESCV
29 LABORATUVARDA GELİŞTİRİLMİŞ NAT VERİFİKASYONU Değerlendirme kriteri Doğruluk Referans materyal Pozitif Düşük pozitif Negatif Kalitatif Örnek sayısı Kantitatif Kesinlik-çalışma içi Pozitif 1 6 ( kez tekrar) Düşük pozitif 1 Kesinlik- çalışmalar arası ( ayrı çalışmada) Tekrarlanabilirlik Pozitif Düşük pozitif Pozitif Düşük pozitif Özgüllük Negatif Doğrusallık (2 şer tekrar 2 çalışmada) e=4 Pozitif - 2 e Rabenau HF, 2009 ESCV