Anne – babalar, çocuklarının beklendiği şekilde gelişmediğinden endişe duyduklarında ilk sorularından biri, gelişim geriliğinin tam olarak ne olduğudur. Burada, başta 3 yaşına kadarki sosyal-duygusal işlevler, dil ve düşünme becerileri olmak üzere, gelişimin başlıca alanlarından bazıları için ana hatlar sıralanmıştır.
Unutmayın: bunlar çok genel nitelikteki ana hatlardır. Normal gelişim gösteren her çocuk da bütün bunları “doğru” zamanda yapamaz. İstisnalar da mevcuttur; örneğin, yaşamlarının ilk 6-12. aylarında evlat edinen ailenin dilini konuşma şansı olmamış olanlar sıklıkla 3 yaşlarına kadar iletişimin kilometre taşlarına ulaşmakta geri kalırlar, ancak 3 yaşlarına doğru genellikle yaşıtlarına yetişirler. Eğer çocuğunuz bu kilometre taşlarının birkaçına ulaşamadıysa çocuğunuzun doktoruna danışın.
Çocuk 3 aylık olduğunda aşağıdakileri yapabiliyor olmalıdır:
Mırıldanmak ve çeşitli ünlü harf sesleri çıkarma (çevirmen notu: a, e, ı, i, o, ö, u, ü,).
Gözlerini bir nesne üzerinde sabitleştirmek ve nesne hareket ederken onu gözle takip etmek.
Yüzüstü dururken kafasını yukarı kaldırabilmek.
Memnuniyetini göstermek için gülümsemek.
İhtiyaçları karşılandığında ağlamayı kesmek ve sıklıkla yatıştırılabilmek.
Çocuk 6 aylık olduğunda:
Daha çeşitli yüz ifadeleri ve kahkaha da dahil olmak üzere çeşitli sesler kullanılmalıdır.
Bazı davranışlarınızı önceden tahmin ediyor olmalıdır. Örneğin; ellerinizi ona doğru yaklaştırdığınızda onu gıdıklamak üzere olduğunuzu, bir kaşık yemeği yaklaştırdığınızda onu yedirmek üzere olduğunuzu, buzdolabına gittiğinizde ona bir biberon getirmek üzere olduğunuzu tahmin edebilmeli.
Onu kucağınıza almanızı istediğinde kollarıyla uzanmalıdır.
Bazı yüz hareketlerinizi tahmin etmeye başlamalıdır (dilini çıkarmak gibi).
Katı yiyecekler almaya başlamalıdır.
Az çok tahmin edilebilir bir uyku düzeni oluşmaya başlamalıdır.
Destek almadan oturabilmelidir (ya da oturmaya yaklaşmalıdır).
En önemlisi, insanlara, yüzlerine bakarak ya da neler yaptıklarını izleyerek gitgide daha çok ilgi göstermeye başlamalıdır.
Çocuk 9 aylık olduğunda:
Annesinin dikkatini yönelttiği yere ilgi duymalıdır (Nereye bakıyor? Nereyi işaret ediyor?).
Emin olamadığı durumlarda annesinin yüz ifadesini kontrol etmelidir (Annem bu yabancı hakkında ne düşünüyor?).
Anlamlı jestleri olmalıdır (“güle güle” anlamında el sallamak, alkışlamak ve “annemi seviyorum alkışla” ve “tel sarar bebeğim tel sarar” gibi şarkılarla ilişkili hareketleri yapabilmelidir).
Bakımını üstlenen kişileri belirgin bir şekilde yabancılara tercih etmeli, burnuyla sokularak ve öperek (daha çok yüzünüzü emmek şeklinde olabilir) size yakınlığını belli etmeye başlamalıdır.
Nesnelerin kalıcılığını anlamaya başlamalıdır (nesneler görünür olmadığında da var olduklarını bilmelidir), “Ce-ee” gibi oyunlara ilgi göstermelidir.
Uzattığınız iki nesne arasında tercih ettiğine doğru uzanabilmelidir (iki tişört, iki kitap, iki çeşit yemek).
Paylaşmayı ve sırasını beklemeyi öğrenmeye başlamalıdır (örneğin ısırık almanız için yemeğini sunmak).
Dikkatinin yönünü siz ve başka bir şey (birlikte oynadığınız bir oyuncak gibi) arasında değiştirebilmelidir.
Henüz konuşamıyor olsa bile bazı kelimelerin anlamlarını ayırt edebilmelidir.
Bir eyleme devam etmenizi istediğinde size bunu yüzünüze bakarak, vücudunuz hareket ettirerek ya da sesler çıkararak (genellikle kelime kullanmadan olsa da) göstermeye çalışmalıdır.
En azından bazen, anne-babasının gülümsemesine karşılık olarak gülümsemelidir.
İlk yaşını doldurmaya doğru çocuklar aşağıdaki sosyal ve iletişim becerilerini gösterir:
Aile üyelerini tanırlar.
Tanıdıkları kişilere tanımadıklarına göre daha farklı tepki verirler.
Tanıdıkları yetişkinlerin ya da kardeşlerinin ona sarılmalarından hoşlanırlar.
Canları yandığında veya korktuklarında yatıştırılmak için tanıdıkları yetişkinleri veya kardeşlerini ararlar.
1-2 yaş arasında çoğu çocuk anne-babasından ayrılmak istemez, tanımadıkları biriyle bırakıldıklarında anne-babasının gittiğini gördüklerinde ağlayabilir ve yaygarayı koparabilirler.
Çocuğunuz gün içinde birçok kez sizinle göz teması kuruyor olmalıdır. Eğer utanıyorsa, sizi kızdırmaya çalışıyorsa, ondan istediğiniz şeyi yapmak istemiyorsa a da başka bir şeyle meşgulse doğal olarak size bakmaktan kaçınabilir ancak tanıdığı kişilerle rahat bir şekilde etkileşime girdiği zamanlarda bolca göz teması kuruyor olmalıdır.
“Ce-ee” oyunu gibi karşılıklı oyun oynamaktan keyif alırlar.
Bir yetişkin el ayası yukarı bakacak şekilde boş ellerini ona doğru uzattığında bunun ona bir şey vermesini istediği anlamına geldiğini bilmelidirler. İstediğinizi yapmayabilirler – ancak ne istediğinizi anlarlar.
Örneğin mutlu, üzgün, şaşırmış gibi yaptığınızda yüzünüzdeki ifadeleri taklit etmekten ya da basit hareketlerle seslerin taklidinden keyif almalıdırlar. Çoğu bebek daha büyük çocukları ya da yetişkinleri taklit etmekte pek başarılı olmasalar bile bunu denemeyi eğlenceli bulurlar.
1 yaşına yaklaşmış çocuklar, pek iyi başaramasalar da işaret ettiğini yere bakmayı denemelidirler. Özellikle baktığınız şeyi çok ilginç bulmuş gibi görünüyorsanız, o yöne doğru bakabilmelidir.
Çoğu bebek istedikleri şeyleri işaret ederek göstermeye başlar, ancak bu davranışın başlaması bazen 15 aydan önce olmayabilir. Aynı zamanda size göstermek istedikleri şeyleri de işaret etmeye başlamalıdırlar.
Eğer bir şeyle ilgileniyorlarsa onu size gösterebilmek kaldırmalı veya size getirmelidirler, bu şekilde ilgilerini sizinle paylaşmak isterler.
Yeni bir sesin, nesnenin ya da kişinin korkutucu olup olmadığından emin olmadıklarında anne-babasının tepkisini görebilmek için onların yüzüne bakabilirler.
Bebeğinize gülümsediğinizde çoğu zaman size gülümseyerek karşılık vermelidirler.
Bebeğiniz mutluluk, korku ve üzüntü gibi belli duyguları göstermelidir ve aile üyelerine sevecen davranmalıdır; 1 yaşındaki çocuklar bu sevgiyi sarılarak, sokularak ya da öperek gösterirler.
Etraflarındakilerle ilgilidirler, hem çevrelerindeki kişilere hem de nesnelere büyük ilgi gösterirler.
Sadece nesneler değil, başka insanlarda onlar için çok önemli olmalıdır. Ayrıca diğer insanların nasıl hissettiğini fark etmeye başlarlar, böylece onlarlayken mutlu olup olmadığınızı anlayabilirler.
Güldüğünüzde ya da mutluluğunuzu belli etiğinizde bebek de en azından arada bir gülümseyerek ya da gülerek tepki verecektir. Yetişkinlerin gülmesinden hoşlanırlar ve onların yaptığı bir şeye gülerseniz, yeniden güldüğünüzü görebilmek için o hareketi tekrarlayabilirler. Onları eğlendirmek için beklenmedik bir şey yapmanızı komik bulurlar ve bunların tekrarlanmasında hoşlanırlar. Bebekler en azından arada sırada mutlu olmalıdırlar ve ne kadar mutlu olduklarını büyük gülümsemeleriyle göstermelidirler.
1 yaşına geldiklerinde isimlerini tanımalıdırlar. Özellikle başka bir şeyle meşgullerse, isimleri her söylendiğinde tepki vermeyebilirler ama isimlerini bilir ve isimlerini söylediğinizde kimi zaman size bakarlar.
Konuşan kişilere dikkatlerini verirler. Çoğu bebek birkaç basit komutu yerine getirebilir; örneğin, bebek bir top tutarken ellerinizi uzatıp “Topu at”, “Onu bana ver” ya da “Hayır!” dediğinizde sizi anlamalıdırlar. Tabii ki, söylediğinizi yapmak istemeyebilir ya da yapamayabilir ama sizi anladığını hissedebilirsiniz. 1 yaşındaki çoğu bebek birkaç komutu anlar (Farklı birkaç nesne için “Bırak”, “Bana ver”, “At”, “Üstüne koy” gibi komutlar – 1 yaşındaki bir bebek genellikle “Topu bana ver” ile “Kaşığı bana ver” arasındaki farkı anlar).
1 yaşındakiler sesinizin tonundan mutlu veya kızgın olduğunuzu anlarlar ve ne zaman bir soru sorduğunuzu ne zaman bir şaşkınlık belirttiğinizi anlayabilirler.
İlk yaşını doldurmuş bebek birkaç kelime söylüyor olabilir. Eğer söylemiyorsa, bol bol konuşmaya benzer anlaşılmaz sesler çıkarabilmelidirler (“ba ba ba” gibi sesler örneğin).
Bazı bebekler 15 aylık olana kadar konuşamazlar ve tipik olarak ilk anlaşılır kelimeler 12-18. aylar arasında başlar. Bir yetişkinin telaffuzu gibi olmaz, ama “abba”nın “abla”, “fu”nun “su” demek olduğunu anlarsınız.
Düşünme ve dikkat gelişiminde de bir yaşındaki bir çocukta şunları görmeye başlarsınız:
Bebek çevresiyle çok ilgili olmalıdır. Telefon zili gibi sesleri hiç olmazsa arada sırada fark etmelidir. Çevresini keşfetmek ve etrafta emekleyerek, yürüyerek yeni şeyler görmek istemelidir. Fakat zaman zaman etrafına bakınıp kendisiyle ilgilenecek tanıdık bir yetişkinin hala yakınlarda olduğundan emin olmak isterler. Bazı çocuklar gözü pektir ve aktif olarak çevrelerini keşfetmek ister, bazıları ise daha dikkatlidir ve tanıdıkları yetişkine yakın durur ve ancak yeni bir ortama alıştıktan sonra dikkatli bir şekilde keşfe başlar.
Bir yaşındakiler bir şey gözlerinim önünden kaybolduğu halde yine de var olduklarını bilirler. Bu yüzden, sandalyeden bir şey düşürürlerse, en azında birkaç saniye boyunca gözleriyle onu ararlar. 1 yaşındaki çocuğunuzun oynadığı oyuncağı bir örtüyle gizlerseniz oyuncağı bulmak için örtüyü kaldıracaktır. Eğer oyuncağı yanlışlıkla mama sandalyesinden ya da bebek arabasından düşürürse onu geri isteyecektir.
Çoğu çocuk bu yaşta rol yapmaz ama taklide dayalı veya “mış gibi” oyunların başladığını görebilirsiniz. Örneğin oyuncak bir telefonu konuşuyormuş gibi kulağına dayayabilir ya da boş bir bardağı bir şeyler içiyormuş gibi dudağında tutabilir.
Bu yaştaki çocuk, 1 yaşındakiler için saydığımız tüm becerilere sahip olmalıdır ve işaret etmek, yüzünüze, gözlerinize bakmak, konuşmaları dinlemek, birkaç kelime söylemek, sizi taklit etek gibi becerileri daha iyi ve daha sık yapıyor olmalıdır. Eğer çocuğunuz herhangi bir noktada, önceden sahip olduğu becerileri kaybederse, bu acil bir endişe kaynağıdır ve çocuğunuzu değerlendirilmesi için bir uzmana götürmeniz gerekir. 18 aylıklar:
Hem istediği şeyleri size göstermek için hem de ilginç şeyler gördüğünde duyduğu ilgiyi ve heyecanı sizinle paylaşmak istediği için sık sık parmağıyla işaret ediyor olmalıdır. Bir şeye işaret ettiğinde, sıklıkla sizin doğru yere baktığınızdan emin olmak için dönüp size bakarlar.
Yetişkinlerin onlara ilgi göstermeleri ve yaptıklarını izlemeleri hoşlarına gitmelidir.
Yetişkinlerin ne hissettiğini anlayabiliyor olmalılar (eğer henüz fark etmeye başlamadılarsa). Yetişkinlerin mutlu olmalarını isterler ve özellikle anne-babası ya da bakıcısı üzgün, öfkeli ya da korkmuş ise üzülebilirler.
Ne istediklerinden emin olmalılar. Gerçekten inatçı davranmaya başlayabilirler ve dikkatlerini istedikleri şeyden çekmek zor olabilir.
Tam anlamıyla yardım edemeyecek olsalar bile, yetişkinlere, temizlik ya da mutfakta bir şeyler hazırlamak gibi çeşitli işlerde yadım etmekten hoşlanırlar.
Diğer çocuklara ilgi duymalıdırlar ve bazen de , diğer çocuklar ile birlikte nasıl oynayacaklarını henüz bilmeseler bile onların yanında oynamak isterler ( 18 aylık bir çocuk eşyalarını diğer çocuklarla paylaşmaktan genellikle pek hoşnut olmazlar!).
Bir yetişkinin yapacağı bazı basit hareketleri taklit edebiliyor olmalıdırlar; ellerini çırpmak, ellerini başının üzerine koymak ve davul çalmak gibi çeşitli nesneler kullanılarak yapılan hareketler gibi.
Konuşmalara ilgi duymalı ve bir yetişkin onlarla konuştuğunda, her zaman söyleneni anlamasalar bile, en azından zaman zaman dikkatlerini vermelidirler.
Bir grup kelimeyi, ifadeyi ve komutu anlıyor olmalılar. Vücudun bazı bölümlerini (“Başım nerede?”), giysileri (“şapka”), kişileri (“anne”), yiyecekleri (“kek” ya da “su”), el çırpma gibi bazı basit hareketleri, “aptal” ya da “büyük” gibi bazı sıfatları ve “Oley!”, “Eyvah!” gibi yoğun duygu taşıyan sözcükleri anlamalıdırlar.
Öpücük yollamak ve el sallamak gibi bazı basit jestleri kullanırlar.
Sizin de anlayabildiğiniz en az birkaç sözcük kullanıyor olmalılar. Bu yaştaki çocuklar istedikleri şeyleri anlatırken genellikle sözcükleri kullanırlar, “kek”, “al!”, “bir daha!”, “daha çok” gibi. Size ilginç bir şey gösterirken de konuşabilirler, örneğin bir itfaiye arabasını gösterip “bak!” diyebilir, “itfaiye” demeye çalışabilirler. Genellikle anne-babası ya da bakıcısı için kullandığı bir isim veya kelime vardır ve o kişiye bu isimle seslenirler.
İki seçenek arasından birini seçmeleri istediğinde çoğunlukla bunu anlayabiliyor olmalıdırlar ve istediklerine doğru uzanmalı ya da işaret etmelidirler.
Taklit ya da rol yapma oyunlarını gerçekten anlamaya başlamalı, böylece boş bir bardaktan su içmek, oyuncak hayvanına ya da bebeğine sarılmak gibi bazı çok basit şeylerin taklidini yapmaktan keyif almaya başlayabilirler.
Yeni beceriler kazanmaya ilgi duymalı ve bir şeyi başardıklarında kendileriyle gurur duymalıdırlar.
Eğer daha önce aynalarla zaman geçirdiyse aynada gördüklerinin kendilerini olduğunu anlamalıdırlar.
ve 3. yaşları arasında, 1 yaşındaki ve 18 aylık çocuklar için konuştuğumuz bütün becerilerin (göz teması, işaret etme, taklit, konuşulanı anlama, rol yapma, diğer insanlarla ve hissettikleriyle ilgilenme gibi) gelişmeye devam ettiğini görmeniz gerekir. Unutmayın ki eğer çocuğunuz önceden yapabildiği bazı şeyleri artık yapamıyorsa bir doktora danışmak gerekir. İki yaşındaki çocuklar aynı zamanda:
Kendi kendilerine bir giysi giymek ya da çıkarmak, kendi başlarına yemek yemek gibi beceriler edinmek istemeli.
Saçlarını taramak ya da masayı silmek gibi yetişkinlerin daha karmaşık hareketlerini taklit etmeye çalışmalı.
Rol yapmakta daha başarılı olmalı, bir oyuncak bebeği ya da bir hayvanı besliyormuş, uykuya yatırıyormuş gibi, telefonda konuşuyormuş gibi ya da bir hayvanın taklidini yapabilirler.
Yeni beceriler edinmekten ve yetişkinlere öğrendiklerini göstermekten hoşlanmalı.
Yetişkinlerle aktif olarak etkileşim kurmalı, onlara bir şeyler söylemeli, yüzlerine bakmalı, onlara bir şeyler işaret etmeli ve göstermeli, yetişkinlerin ne yaptığını veya neyle ilgilendiğini görmek istemeli, onlarla oynamak istemeli.
Diğer çocuklara ilgi duymalı ve onları izlemekten ve yanlarında oynamaktan hoşlanmalı. Yine de, kovalamaca ya da bilek güreşi gibi fiziksel oyunlar dışında başka bir çocukla oyun oynama yeteneği sınırlıdır.
Başka çocuklarla iş birliği ile çalışmaktan çok kendilerine odaklanılmalı, diğer çocukların oyuncaklarını istemeli, kendi oyuncaklarını korumalı ve özellikle sevdiği şeyleri zor paylaşmalı.
Artık konuşulanları daha iyi anlamalı, yani “Bardak nerede?” veya “Kedi nerede?” dediğinizde onu ya da bir resmini gösterebilmeli.
Vücutlarının çeşitli bölümlerinin isimlerini tanımalı (örneğin “Kulağın nerede? Gözlerin nerede? Burnun nerede? Ağzın nerede? Göbeğin nerede? Başın nerede? Saçın nerede? Ayakların nerede?” dediğinizde doğru yeri göstermeli).
“Bana anahtarı getir” veya “Bunu masanın üzerine koy” gibi basit komutları jestlere ihtiyaç duymadan yerine getirebilmeli (örneğin daha küçük bir çocuk elinizi uzatıp anahtarı göstermenize ihtiyaç duyarken 2 yaşındaki bir çocuk komutunuzu siz bunu yapmadan da anlayabilir). Tabii ki söylediğinizi her zaman yapmazlar! Ancak dikkatlerini verirlerse ve uyumlu davranırlarsa onlardan istediğiniz basit şeyleri yapabilirler.
Daha çok konuşmaya başlamalıdır. Bu yaştaki çocuklar bazı sözcüklerle çeşitli ifadeler ya da cümleler oluşturmaya başmalıdır (örneğin “daha çok meyve suyu”, “büyük şapka”, “markete git” ya da “anne bardak” gibi).
2 buçuk ya da 3 yaşlarına doğru daha uzun ifadelere ve hatta cümleler kurmaya başlamalıdır. Bir kitaptaki hayvanlara ya da alışıldık eşyalar gibi resimlerin ne olduğunu söyleyebilir. Kendilerinden “ben”, “kendim” diye ya da isimleriyle bahsedebilirler, örneğin “ben meyve suyu istiyorum” ya da “ben acıktı”, “Merve acıktı” diyebilirler.
Kendilerine ait olanlara (veya kendilerine ait olmasını istediklerine!) dair güçlü bir algıları olmalı. Yani 2 yaşındaki bir çocuğu sıklıkla çok iddialı bir şekilde “benim”, “benim kekim”, “benim yapbozum” derken duyabilirsiniz. Bazen bu onları idare etmeyi zorlaştırabilir ancak oldukça doğaldır.
İstediklerin alma ve bir şeyi kendi istedikleri gibi yapma konusunda çok kararlı olmalıdırlar. Bir şeyi yapmak istemiyorlarsa, birisinin oyuncaklarıyla oynamasını istemiyorlarsa bunu size belli ederler. 2 yaşındaki bir çocuktan “Hayır!” sözcüğünü sık sık duyarsınız.
Bir seçim yapmanın ne demek olduğunu anlamalı, daha tutarlı ve daha hızlı bir şekilde seçimler yapmalı, ne istediklerini söyleyebilmeli veya işaret edebilmelidirler.
Sıra veya düzen mantığını anlamaya başlamalı, örneğin üç halka gibi bir grup eşyayı boyutlarına göre bir çubuğa dizebilmeli ya da üç top alıp onları en küçükten en büyüğe doğru sıralayabilmelidirler.
İlgisini kaybetmeden ve başka bir oyuna geçmeden bir şeyle birkaç dakika boyunca oynayabilmelidirler. Yine de dikkat süreleri genellikle çok kısadır.
Çorapları kendileri giyip çıkarmak, pantolon ya da ayakkabı giymek gibi bazı şeyleri kendi başlarına yaparken genellikle zorlandıklarından usanabilirler ve öfkelenebilirler.
Bir yetişkinmiş gibi davranmalıdırlar, örneğin size ait bir ayakkabı ve giysiyi giyerek odaya girebilirler.
3 yaşına geldiklerinde çocuklar daha sosyal olur, daha gelişmiş şekillerde iletişim kurarlar, dil yetenekleri gelişir. Bu yaşta:
Yetişkinlerle uzun süreli göz teması sürdürülebilmeli ve onlarla aynı şeye odaklanabilmelidir.
Anne-babalarını memnun etmek istedikleri için, yaptığından hoşnut olup olmadıklarını görebilmek için onlara bakmalıdır.
Diğer çocuklarla oynamak istemeli ve onlarla aktif olarak oynamalı, konuşmalıdır. Yine de bazı zamanlar güzelce oynayabilmek için yardıma ihtiyacı olabilir, örneğin başka bir çocuğun oyuncaklarını ona sormadan alıp götürmeye veya ona vurmayı çalışabilirler.
Başka bir çocukla veya yetişkinle bir şeyi sırayla yapmayı anlamaya başlamalılar. Bununa birlikte, sıralarını beklemek onlara zor gelebilir.
Daha uzun süren, karmaşık rol yapma oyunlarıyla ilgilenmeliler. Tam bir oyun sergileyebilirler, örneğin oyuncak bebeklerini beşiğe koyar, ona mama verir, üzerine battaniye örter ve “iyi geceler” diyebilirler.
İki şey arasındaki ilişkiyi tanımlayan bazı kelimeleri anlayabiliyor olmalıdırlar, “Ben markete gidiyorum” ve “Ben marketten geliyorum” arasındaki ya da topu “masanın üstüne” koymak ile “masanın altına” koymak arasındaki farkı anlayabilmek gibi.
Sözcüklerden uzun ifade ya da üç, dört, beş sözcüklü cümleler oluşturarak pek çok farklı şey söyleyebilirler.
“Baba nerede?” veya “Bu ne?” gibi bazı sorular sormalıdırlar.
Bunun gibi sorulara ve “Aç mısın?”, “Adın ne?” gibi sorulara da yanıt verebilmelidirler.
İhtiyaçlarını talep etmek dışındaki amaçlarla etrafındakilere dair basit yorumlar yapmalıdırlar. “Baba burada!” veya “İşte bir köpek!” gibi.
Bazı nesnelerin, hayvanların ve de eylemlerin (uyumak, koşmak, yemek, zıplamak gibi) isimlerini bilmelidirler.
Bir erkeği kızdan ayırt edebilmeli ve “erkek”, “kız” sözcüklerinin kim için kullanıldığını bilmelidirler.
Kelimelerin sonuna “-yorum” ekini getirerek konuşmalı; yalnızca “oyna” “şarkı söyle” demek yerine “oynuyorum”, “şarkı söylüyorum” diyebilmeli, “-in” ekini (“annemin bardağı”) ve “-lar” ekini (“elmalar”) kullanabilmelidirler.
“Mutlu”, “mutsuz”, “korkmuş”, “sinirli” gibi hislerinin bazılarını söyleyebilmelidirler.
Nesnelerin hangi işte kullanıldıklarını anlamaya başlamalıdırlar, örneğin “Çatalı ne için kullanırız?” dediğinizde “yemek yemek”, “Yatağı ne için kullanırız?” diye sorduğunuzda “uyumak” diyebilirler.
“Kırmızı” ya da “sarı” bir şey göstermesini istediğinizde yapabilmelidirler, ancak bu kelimeleri henüz tam söyleyemiyor olabilir.
Hayvanlar hakkında bir şey bilmelidirler; bir kedinin ya da bir köpeğin çıkardığı ses, inek ve atların çiftlikte yaşadığı gibi ya da kuşların uçtuğu, balıkların yüzdüğü gibi.
Belli nesnelerin birbirine uyduğunu anlamaya başlamalıdır. Örneğin onlara birbiriyle karışmış kırmızı ve sarı resimler verirseniz kırmızı resimlerden bir grup ve sarı resimlerden başka bir grup oluşturabilir ya da insan resimlerini bir grupta, hayvan resimlerini başka bir grupta toplayabilir; kuş resimlerini bir grupta, köpek resimlerini başka bir grupta toplayabilir.
Bazı basit giysileri giyip çıkarabilmelidir, arada bir ters giyseler bile.
Kâğıt üzerine işaretler yapabilirler, daire gibi bazı basit şekiller çizebilirler.
Yazı : Riskli Bebek ve Küçük Çocuklar İçin Etkinlikler (çeviri editörü: Nahit Motavalli Mukaddes) kitabından derlenmiştir.
Önceki Yazı Öğrenmeyi ve Hatırlamayı Kolaylaştıran Yöntem: Feynman Tekniği
Sonraki Yazı Küçük Prens Kitap Önerisi