Şehir yaşamının hızlı temposuna yetişmeye çalışırken çoğumuz zaman zaman öğün atlıyoruz. Uzun süre aç kalınca da hepimizin malumu olan nahoş hislere eşlik eden gerginlik, sinirlilik ve hatta öfke dalgaları ile baş etmek zorunda kalıyoruz.
Peki hiç merak ettiniz mi, ihtiyacı olan besin sağlanmadığında vücudumuzda neler olur da böylesi sinirlilik halleri ortaya çıkar?
Yediğimiz hemen hemen her yiyecek, vücudumuz tarafından basit şekere (glikoz), yağ asitlerine ve amino asitlere dönüştürülür ve bunlar önce kan dolaşımına oradan da hücresel düzeyde bütün vücudumuza dağılır. Yemek yedikten belli bir süre sonra bunların seviyesi azalmaya başlar. Süre uzadıkça seviye de düşmeye devam eder. Vücudumuzun diğer kısımları, besin seviyesinin düşüşü ile baş edebilir ancak beynimiz glikoz seviyesi belirli bir eşiğin altına düşecek olursa krize girer. Krize girmekte de haksız değildir zira beyin yaşamımız için hayati işlevleri glikoz olmadan yerine getiremez. Uzun süre bir şey yemediğimiz zaman soğukkanlılığımızı kaybetmemiz ve öfke nöbetlerine meyilli bir hale gelmemiz bundandır.
Serebral Aktivitenin Azalması ve Izdırap
Uzun süre yemek yemediğimizde, beynimizin glikoz seviyesi dramatik ölçüde düşer. Bu da beynin aktivitelerinin yavaşlamasına neden olur. O anda beyin tamamen bir sonraki öğünü almaya odaklanır ve bu nedenle başka bir işe ya da etkinliğe odaklanmakta zorluk çeker. Glikoz seviyesinin düşmesi sosyal olarak kabul edilebilir davranışların sınırlarını zorlayan davranışlara yol açabilir. Örneğin yavaş çalışan internete kızmak gibi. (Acaba acıktım mı yoksa gerçekten internet mi yavaşladı?)
Ters Düzenleme Tepkisi
Açlığın öfke eğilimine yol açmasının bir diğer sebebi, ters düzenleme tepkisidir. Kandaki glikoz miktarı belli bir seviyenin altına düştüğünde beyin, kandaki glikoz seviyesini artıran hormonları salgılaması için bundan sorumlu organlara talimat verir. Bu hormonlardan biri adrenalin (ayrıca epinefrin olarak da adlandırılır) diğeri kortizoldür. Bu hormonlar, adrenal bezleri tarafından salınır. Bu sayede kanımızdaki glikoz seviyesi bir süre için artar. Bunlar aynı zamanda stres hormonlarıdır. Yani vücudun kaç ya da savaş moduna girmesine yol açan hormonlar.
Savaş ya da kaç teorisi; yaklaşık bir yüzyıl önce ortaya atılmıştır. Bu teoriye göre; bir tehlike söz konusu olduğunda sinir sistemimiz, istemsiz bir tepki verir. Genellikle bu istemsiz tepki, stres hormonu (adrenalin ve norepinefrin) salınımıyla gerçekleşir. Bu salınım, kan akışının ve solunumun hızlanması ve kasların gerilmesi gibi bir takım fizyolojik etkilere yol açar. Esasen beden algıladığı tehdit ile ilgili olarak savaşmaya ya da kaçmaya hazır hale gelmiştir.
Acıktığımızda beynimiz, Nöropeptid Y adlı kimyasal salgılar. Bu madde aynı zamanda beynimizin gerekli dozda glikoz almasını sağlama amacı ile davranışlarımızı etkiler. “Açlıktan gözüm döndü” diye tarif edilen duruma yol açan işte budur. Ancak Neuropeptid Y aynı zamanda öfkeyi de kontrol eder. Öfkeyi kontrol ettiğinde ise bunu “öfkeden gözüm döndü” diye tarif ederiz. Sonuç olarak belli ki bu iki durumu aynı tabir ile ifade etmemiz tesadüf değildir. Çünkü her iki durumda da başrol Nöropeptid Y’nindir.
Açlıktan gözümüz döndüğünde genellikle ilk ulaştığımız yiyeceği mideye indirme eğiliminde oluruz. Aklımızda en kolay gelen yiyecekler yüksek kalorili atıştırmalıklar olur. Bir parça çikolata, patates cipsi gibi. Ancak böylesi durumlarda bu tip yiyeceklerden kaçınmak gerekir. Çünkü bunlar vücudumuzdaki glikoz seviyesini aniden yükselttiği gibi aniden düşmesine neden olur. Yani açlıktan ölürken bir parça cips yemek yememekten yeğdir. Çünkü cipsi yedikten çok kısa bir süre sonra yeniden ilk sahneye geri dönersiniz. Bunlar yerine besin değeri açısından daha zengin olan fındık, avokado gibi besin maddelerini tüketme şansınız olursa açlığın neden olacağı öfke eğilimini savuşturabilirsiniz.
Bir diğer önemli bilgi ise açlık krizinin geçici olduğudur. Açlık vurduğunda bir süre sakin kalmayı ve beklemeyi başarabilirsek vücudumuz gerekli düzenlemeyi yapacaktır. Açlığın haleti ruhiyenizi olumsuz etkilediğini fark ettiğinizde kendinize bir süre sakin kalmayı ve sosyal olarak kabul edilebilir davranışların sınırlarını zorlamamanız gerektiğini hatırlatın. Açlık birkaç dakikada çözülebilecek bir sorundur ancak açlığın yol açtığı öfke ile ortaya konan bazı davranışların etkisi bir ömür boyu sürebilir.
← Neden Bazı Kardeşler Birbirine Hiç Benzemez?
Bebekleri Neden Şirin Buluruz? →
Erkeklerin neden X kromozomuna ihtiyacı vardır?