DİYABET NEDİR? DİYABETİN GEÇ KOMPLİKASYONLARI NELERDİR? - Lüleburgaz Görünüm Gazetesi - İnsana Taraf Gazete
Lüleburgaz # 11 Ağustos 2017 Cuma 07:24
Kanda ki şeker düzeyinin dengeleyen insülin hormonunun eksikliği veya yetersizliği sonucu oluşan kronik metabolik bir hastalıktır. Herhangi bir zamanda bakılan kan şekerinin 200 mg/dl nin üzerinde olması yada şeker yükleme testi ile tanı konur.
Diyabetin çeşitli tipleri vardır. Tip 1, tip 2, gebelik , diğer hastalıklara eşlik eden diyabet. Tip 1 DM erken yaşlarda başlar, mutlaka insülin ile tedavi edilmelidir. Tip 2 DM ileri yaşta başlar (35yaş üzeri) tedavide egzersiz, diyet, şeker hapı, insülin kullanılır. Gebelik diyabeti, gebelikte ortaya çıkar (çoğu kez son 3 ayda) insülin ve diyet ile tedavi edilir.
Diyabet riski olanlar: 1. derece akrabada diyabeti olanlar, kilolu kişiler, hareketsiz yaşam tarzında yaşayanlar, yüksek tansiyonu olanlar, yüksek kolesterolü olanlar, önceden gebelik diyabeti olanlar, uyku-apne sendromu olanlar, polikistik over sendromu olanlar.
Kan şekeri kontrol altında tutulmazsa erken yaşta ölümlere, engelliliğe yol açan yaşam kalitesini bozan bir hastalıktır. Diyabet yaşam boyu izlem ve takip gerektirir.
Kan şekeri açlık değeri 70-120, tokluk 1. Saat 140, 2. Saat 120 aşmamalıdır. Kan şekerinin normal sınırlarda tutulmak istenmesinin amacı diyabetin organlar üzerine yapacağı olumsuz etkilerin önlenmesidir.
Diyabetin akut (ani gelişen) komplikasyonları, şeker yüksekliğine bağlı koma (hiperosmolar koma, keto-asidoz koması) ve şeker düşmesi ( hipoglisemi).
Diyabet kan damarlarının yapısını bozduğu için tüm organlara zarar verebilmektedir ve bu süregelen (kronik) komplikasyonlara yol açar. En çok tuttuğu organlar göz, böbrek, sinirlerdir. Damarlara zarar vererek kalp damarlarında daralmaya, yüksek tansiyon, felç, ayak damarlarında tıkanıklıklara yol açar. Diğer sık karşılaşılan sorunlar diyabetik ayak, sık idrar yolu iltihabı, midede yanma, mide boşalma bozukluğu, ishal kabızlık, el sinirlerine baskı ve sıkışma (karpal tünel sendromu), ciltte ve deri kıvrım yerlerinde (mantar enfeksiyonu).
Diyabetik göz hastalığı: (retinopati): Gözün arkasındaki ışığa duyarlı tabakanın hastalığıdır. Göz içindeki damarlarda tıkanıklıklar yeni damar oluşumunu tetikler. Yeni damarlar kanamaya meyillidir. Körlüğe yol açar. Katarakt, göz tansiyonu, göz felcine (göz sinirlerini tutarak) yol açar. Göz dibi muayenesi ile tanı konur. Yılda bir kez göz dibi muayenesi şarttır. Diyabetik göz hastalığının gelişiminde diyabet hastalığının süresi önemlidir.
Diyabetik sinir hastalığı (nöropati): Şekerin el ayak sinirlerinin fonksiyonunu bozmasıdır. İlk önce uzun sinirler etkilenir. En uzun sinir ayak tabanına giden sinirdir. İlk ayak, ayak bilekleri, el, el bilekleri etkilenir. En sık his sinirleri (duyu fonksiyonu -pozisyonumuzu bilmemizi sağlayan, gözünü kapadığında denge sorunu düşme hissi yaşatan ) etkilenir. Sonra otonom sinirler (organlara giden sinirlerdir. İdrar kaçırma, dışkı kaçırma, kalbin ruhsal ve bedensel değişikliklere yanıtında bozulma ) etkilenir. En son hareket sinirleri (kas hareketleri bozulur ve kas erimesi olur ) etkilenir. El ve ayaklarda yanma, donma, iğne batması, elektrik çarpması, üşüme hissi, karıncalanma gibi şikayetlere yol açar. Tanısı EMG (elektromyografi) ile konur. Diyabet dışında Zona, bel fıtıkları, sinir sıkışmaları, sinir yaralanmaları, romatizmal hastalıklar da nöropati yapabilir.
Kalp damar hastalıkları: Şeker hastalarında kalp damar hastalıklarına sık rastlanır. Kan şeker ve kolesterol yüksekliği damar yapısını bozarak pıhtı oluşumuna yol açar. Bacak damarları, beyin damar hastalığı, kalp kas hastalıkları, kalp yetmezlikleri, ritm bozuklukları sık görülür. Tip 2 diyabette daha sıktır. Çünkü yaşlı , yüksek tansiyonu olan, kolesterolü yüksek olan, fazla kiloları olan hastalardır. Yılda en az bir kez kardiyoloji muayenesi şarttır. Bu hastalarda otonom nöropatiye bağlı olarak sessiz iskemi denen ağrısız kalp krizi görülebilir. Diyabet hastalarındaki kalp bulguları normal kişilerden farklıdır. Bilinç bulanıklığı, soğuk terleme, fenalık hissi, bulantı- kusma, yorgunluk, nefes darlığı, karın ağrısı gibi şikayetlerle başvurabilirler. Sigara içenlerde kalp damar hastalığı riski, bacak damar hastalığı riski artar. Alkol alımı kalpte ritm bozukluğu ve kalp yetmezliği riskini arttırır. Diyabeti olan hastalarda çabuk yorulma, hareketle nefes darlığında artma, çarpıntı, bacaklarda şişlik kalp yetmezliği belirtileridir.
Diyabetik hastalarda böbrek tutulumu (nefropati): Hastaların her muayenede idrar tetkiki mutlaka yapılmalıdır. Diyabetli hastalarda idrar yolu enfeksiyonuna sık rastlanır. Bu hastaların idrar yollarındaki otonomik sinirlerin tutulması, taş, prostat büyümesi idrar akımını zorlaştırır. İdrar yolu enfeksiyonunu kolaylaştırır. İdrarda yanma, idrarda kan gelmesi, ateş, sık idrara çıkma ve yalancı idrar yapma hissi idrar yolu enfeksiyonu belirtileridir. Antibiyotik tedavisi ile tedavi edilir.
Bunun dışında idrarda protein tetkiki de mutlaka yapılmalıdır. Diyaliz tedavisi gören hastalarda birinci neden diyabettir. Normalde böbreklerle yararlı protein tutulur. Zararlı üre ve kreatinin atılır. Diyabette damarın yapısı ve bütünlüğü bozulur. Damar içindeki basınç artar. Önce albumin denen protein kaçağı başlar. Zararlı maddeler vücutta birikir. Bu durumdan her iki böbrekte etkilenir. Tip 2 de 40 yaş üzerindeki kişilerde ortaya çıkar. %20-40 böbrek hasarı başlar. 5 evresi vardır. Son evrede hasta diyalize başlar. Diyabetik hastada obezite ve hipertansiyon varsa böbrek hasarını kötü yönde etkiler.
Yüz göz kapakları ayak ve ellerde şişlik başlar. Çok su içme ve çok idrara çıkma şikayeti olur. İlerleyen zamanlarda bulantı kusma, iştahsızlık, nefes darlığı, çarpıntı, cildin sarı renk alması, ağızda metalik tat ve koku oluşur. Hastaların fazla ilaç kullanmalarının (özellikle antibiyotik ve ağrı kesiciler) böbrek üzerine olumsuz etkileri vardır.
Hastaların idrarında mikroalbumin kontrolü yapılmalıdır. 24 saatlik idrar toplanmalı kreatinin klirensi ölçülmeli, böbrek ultrasonu yapılmalıdır.
Diyabetli ve böbrek yetmezliği olan hastalarda protein kısıtlanmalı, tansiyon kontrol altına alınmalı, kan şeker regülasyonu sağlanmalı, günlük tuz tüketimi kısıtlanmalıdır.
Diyabetik ayak: Diyabetli hastaların %10-15 de ayaklarında yara vardır. Duysal sinirlerin bozulması ayağın çeşitli travmalara karşı açık hale getirir. (sobanın sıcağı, taş, yabancı cisimlerin travması). Otonom sinirlerin tutulması ayaklarda kuruluğa yol açar. Kuruyan yerlerde çatlaklar oluşur. Yaralar oluşur. Mikroplar bu yaralardan girebilir. Her gün ayaklara nemlendirici kremler sürülmelidir. Ayak yaraları her iki diyabette de görülür. Ayakta şekil bozuklukları, nasırlar, tırnaklarda boynuzsu görüntüler dikkate alınmalıdır. Damar sorunu varsa ayak rengi soluklaşır, kıllar dökülür, parmaklar arasındaki adaleler erir.
Diyabetik hasta ayak yaraları oluşmaması için neler yapmalı:
1- Sabah ve akşam ayaklarını kontrol etmeli nemlendirici sürmeli,
2- Ayakta nasır oluştu ise müdahale edilmeli. Çünkü nasırların altında ayağın içine doğru ilerleyen bir enfeksiyon olabilir. Bu nasırlar tırnak makası ile kurcalanmamalıdır. Çünkü daha fazla içeriye doğru mikrop ekimi yapılır. doktor müdahalesi gerekir.
3- Tırnaklardaki boynuzsu çıkıntılar ayakkabının vurmasına ve yaralara yol açabilir.
4- Şeker hastaları çıplak ayakla dolaşmamalıdır.( Evde ve deniz kıyısında)
5- Banyo ve abdest aldıktan sonra ayaklarını iyice kurulamalılar. Tırnak aralarında mantar enfeksiyonu açısından kontrol etmelidirler.
6- Ayakkabıları dar uçlu olmamalı,
7- Ayakkabı derisi yumuşak olmalı,
8- Ayaktaki şekil bozukluklarına uyacak bir ayakkabı olmalı,
9- Parmakların girdiği yer yüksek olmalı,
10- Ayakkabı giyilmeden önce kontrol edilmeli,
11- Pamuklu çoraplar tercih edilmeli
12- Ayakkabı 2 saatten fazla ayakta kalmamalı çıkartılmalı,
Ayakta yara oluştuktan sonra :
Muhakkak doktora gitmeliler. Multidisipliner (pek çok uzmanlık alanının birlikte çalışması) yaklaşım gerektirir. Dahiliye, Ortopedi, Plastik Cerrahi, Kalp Damar Cerrahisi, Diyabet hemşiresi, Radyoloji birlikte değerlendirmeleri gerekir.
Ortopedi uzmanı şekilsiz kemiklerin çıkarılması, Kalp Damar Cerrahı ayağın tekrar kanlanmasını sağlar, Plastik Cerrahi ayağa şekil verilmesi, Cildiye mantar enfeksiyonlarının tedavisi, Dahiliye kan şeker takibi ve regülasyonunu, Radyolog MR ve grafiler ile kemik iltihabı (osteomyelit) tanı ve takibinde tedavisinde destek olur.
Hiperbarik oksijen tedavisi diyabetik ayak tedavisinde bir seçenektir. hastaya 2-2,5 atmosfer basınçlı odada %100 oksijen solutulur. Akciğer sorunu olan hastalar, klostrofobisi (kapalı alan korkusu) olan hastalar, psikolojik sorunları olan hastalar, tek başına duramayan yatalak hastalar için uygun değildir.