PIYELONEFRIT - Bedeniňi bilmek - saglygyňy berkitmek.
16 Fewral, 2012
Piyelonefrit (grek dil. piyelos - çanajyk, ıargak, nefros - böwrek) böwrek dokumasynyň sowuklama keselidir. Bu kesel peşew çykaryş ulgamynyň keselleriniň içinde ıygy duş gelip, ol dürli ıaşdaky adamlarda ıüze çykyp bilıär.
Aıallar we gyzlar erkeklere we oglanlara garanda piyelonefrit bilen has ıygy keselleıärler. Aıallaryň peşew çykaryş kanalynyň erkekleriňkiden gysga bolıanlygy sebäpli, dürli ıokançlyklar aňsatlyk bilen peşew halta we böwreklere ıetip bilıändir.
Çagalarda bolsa bu kesel dem alyş ıollarynyň kesellerinden soň ıygylygy boıunça ikinji ıerde durıandyr.
Böwrekleriň şikeslenmegine baglylykda piıelonefrit ikitaraplaıyn we birtaraplaıyn bolıar. Geçişi boıunça bu keseliň ıiti we dowamly görnüşleri bardyr.
İiti piıelonefrit seroz (gutly), iriňli, gurluşynyň üıtgemegine getirıän destruktiw görnüşlerde ıüze çykyp bilıändir.
Piıelonefritiň dowamly görnüşi bolsa az-kem ıüze çykıan üıtgeşmeler, böwrekleriň birleşdiriji (interstisial) dokumasynyň zeperlenmegi, ıargak-okarajyklar ulgamynyň işiniň bozulmagy, böwrek dokumasynyň sklerozy ıaly aıry alamatlar bilen geçip biler.
Böwreklerde sowuklamany içege taıajygy, proteı, enterokokklar, gök iriň taıajygy, stafilokokklar ıaly ıokançlyklar döredip bilıärler. İiti piıelonefritde bu ıokançlyklar böwrege köplenç gan damarlary arkaly geçıär. İokançlyklar böwrege peşewakarlardan peşewiň yzyna zyňylmagy arkaly hem düşüp bilıändir.
Ganyň ıa-da peşewiň üsti bilen geçip, ıokançlyk böwregiň interstisial dokumasyna we böwregi gurşap alıan ıag gatlagyna hüjüm edıär.
İokançlyk gan arkaly ıaıranda sowuklama ojaklary esasan böwregiň daşky gabygynda ıerleşip, zeperlenme soňundan interstisial dokumany hem eıeleıär.
Peşew arkaly ıüze çykıan piıelonefritde ıokançlyk böwregiň ayry-aıry bölümlerini şikeslendirıär.
Piıelonefritde agyry esasan bilde ıüze çykıar. Dowamly piıelonefritde agyrylar kütek, üznüksiz häsiıetli bolıar. Peşew ıollarynda daş bolan ıagdaıynda agyrylar has güıçli we tutgaı görnüşli bolup bilıär.
Näsagyň gyzgyny 38-40ºС ıetıär, üşütme, umumy gowşaklyk, işdäsizlik, ıürekbulanma, käte gaıtarma ıüze çykıar.
Çagalarda agyry köplenç bilde däl-de, garynda toplanıar, olarda zäherlenme alamatlary has aıdyň ıüze çykıar.
Gartaşan we garry adamlarda bolsa piıelonefrite mahsus bolmadyk alamatlar ıüze çykyp, ol alamatlar aıdyň bellenilmeıär. Käte piıelonefritiň ıerli alamatlary (bildäki agyrylar, bil myssalarynyň dartgynlylygy) asla ıüze çykmaıar.
Piıelonefritde sowuklama zerarly ıüze çykan üıtgeşmeleri (leıkositleriň ıokary derejesi, eritrositleriň çökme tizliginiň ıokarlanmagy, leıkositar formulanyň çepe süışmegi, aıdyň sowuklamada - ganazlyk) anyklamak üçin ganyň umumy barlagyny geçirıärler. Kreatininiň we moçewinanyň mukdarynyň artmagyny ıüze çykarmak maksady bilen ganyň biohimiki barlagy geçirilıär.
Piıelonefritde peşewiň umumy barlagyny geçirmek hem zerurdyr. Keseliň esasy alamatlarynyň biri bolan leıkosituriıany (peşewde leıkositleriň ıokary sany) anyklamak üçin peşewiň Neçiporenko boıunça barlagyny geçirmek zerurdyr.
Peşewiň bakteriologik barlagy ıokançlygy we onuň antibiotiklere bolan duıgurlylygyny takyk kesgitlemek üçin geçirilıär.
İokardaky barlaglardan başga-da piıelonefriti anyklamak üçin USB, rentgen, kompıuter tomografiıasy ıaly barlag usullaryndan hem peıdalanylıar.
Piıelonefritiň bejerilişinde derman serişdeleri hem-de hirurgiki usullar ulanylıar.
Konserwatiw bejeriş bakteriıalara garşy dermanlary, umumy gurplandyryjy serişdeleri, fizioemleri ulanmak çäreleri öz içine alıar.
Bakteriologik barlaglaryň netijeleri belli bolıança, bejergini ftorhinolon serişdelerinden başlaıarlar. Barlaglaryň netijesi alnandan soň, bejergi has takyk geçirilıär. İiti piıelonefritde ıokançlyklara garşy bejerginiň has netijeli bolmagy üçin, antibiotikleri damardan goıbermek bolıar.
Piıelonefritiň peşew ıollarynyň dykylmagy bilen ıüze çykıan ıiti görnüşlerinde, şikeslenen tarapda peşewiň akymyny dikeltmek zerurdyr. Munuň üçin punksion nefrostomiıa (böwrekden peşewi çykarmak) usulyny geçirmek maslahat berilıär. Diňe şondan soň ıokançlyklara garşy serişdeler we umumy gurplandyryjy bejergi bellenilıär.
Konserwatiw bejerişiň ıene-de bir usuly hökmünde peşewakarlaryň üsti bilen kateter goımak ulanylıar . Böwrekde daş bolan ıagdaıynda bu usul peşewiň kadaly akymyny üpjün edıär.
Ubihinon (koenzim Q 10), E (tokoferol) witamini, C witamini (askorbin turşusy), A witamini (retinol), b-karotin, selen ıaly antioksidantlaryň piıelonefritiň umumy bejergisine goşulmagy öıjüklerdäki fermentleriň işjeňligini artdyrıar, ganyň suwuk düzüminiň (plazmanyň) antioksidant işjeňligini ıokarlandyrıar.
Piıelonefritde operatiw bejerginiň hem iki görnüşi ulanylıar-böwrekleriň goıulmagy ıa-da aırylmagy bilen amala aşyrylıan bejergi.
Operasiıanyň görnüşi piıelonefrit netijesinde böwrekde ıüze çykıan üıtgeşmeleriň çylşyrymlylygyna, gaıraüzülmelere bagly bolıar.
Piıelonefriti bejermekde boıbodran, saryja gül, buıan, berıoza agajynyň dürli bölekleri, mekgejöweniň gulpagy, çopantelpek ıaly derman ösümlikler hem ulanylıar. Emma keseliň ıitileşen döwründe derman ösümliklerini ulanmakdan saklanmalydyr.
Bejergini diňe urolog ıa-da nefrolog lukmanlar geçirmelidir!
Piıelonefritiň öňüni almak
Ilki bilen piıelonefritiň ıüze çykmagyna eltip biljek keselleriň (böwreklerde peşewiň akymyny bozıan keseller) bejerilmegi hökmandyr.
Peşewiň kadaly akymyny üpjün etmek piıelonefritiň öňüni almakda örän ähmiıetlidir. Günüň dowamynda az kuwwatly suwuklygyň 2 litrini içmek maslahat berilıär. Peşew haltany yzygider wagtynda boşadyp durmaly: 3-4 sagadyň dowamynda 1 gezekden seırek bolmaly däl.
Lukmanlar peşew çykaryş kanalynyň sowuklamasynyň, piıelonefritiň öňüni almakda şahsy arassaçylygyň düzgünleriniň berjaı edilmeginiň hökmanylygyny belleıärler.
Bedeniň umumy immunitetini berkitmek hem örän wajypdyr. Taplanma, möwsümleıin ter miweleri iımek, sport bilen meşgullanmak hem piıelonefritiň öňüni almaga kömek edıär. Böwregi şikesli adamlar sport bilen meşgullanmak babatda hünärmen lukman bilen hökman maslahatlaşmalydyrlar.
Şeıle-de piıelonefritiň öňüni almak üçin dowamly keselleri bejertmeli, sowuklamadan, ıokançlyklardan gaça durmaly.
Dowamly piıelonefritde ıitileşmeleriň öňüni almagyň ähmiıeti uludyr. İazda we güızde adamyň immuniteti gowşaıar, böwrekleriň ıagdaıy ıaramazlaşıar. Öňüni alyş çäre hökmünde dermanlyk ösümliklerinden taııarlanylan "Prolit Septo" serişdesini her 6 aıdan 3 hepdäniň dowamynda içmek maslahat berilıär.
Piıelonefritiň öňüni almakda we bejermekde berhiz saklamagyň orny uludyr. Gowrulan, ıagly, ajy, duzly, turşy tagamlary iımek maslahat berilmeıär. Çörek önümleriniň ıaňy bişirilenleriniň ıerine 2-3 gün saklananlary iıilse bolar. Allergiki täsirleri döredıän önümlerden hem gaça durmalydyr, sebäbi keseliň ıitileşıän döwründe beden allergenlere has duıgur bolıar. Garpyz, gawun, kädi ıaly peşew çykaryjy iımişler, düzüminde demir ıa-da kobalt, witaminler bar bolan önümler hem örän peıdalydyr.
Dowamly piıelonefritde nahar duzuny 5 gramdan artyk iımeli däldir. Etli çorbalary, has ıokumly iımit iımek maslahat berilmeıär.
Piıelonefritiň bejergisi örän çylşyrymly we dowamly bolıar. Keseliň ilkinji alamatlary ıüze çykanda haıal etmän lukmana ıüz tutup degişli barlaglardan wagtynda geçseňiz, ıokary hilli bejergi alsaňyz, piıelonefritden dynarsyňyz. Bejergi geçirilmedik ıagdaıynda kesel dowamly görnüşe geçip, dürli gaıraüzülmeleriň (böwregiň iriňlemegi, ıiti böwrek ıetmezçiligi) döremegine getirip biler.
Ulanylan WEB Salgy: 1 / 2 / 3
4384 gezek okalan