Türk Mitolojisi'nde Kut | Forneo Dijital Dergi
By Yunusemre Bozkurt 27 Mayıs 2020 0
Özellikle de içinde bulunduğumuz bayram günlerinde ve gündelik hayatımızda çok kullandığımız kut- kelimesinden türemiş sözcükler bulunmaktadır. Peki ne demek kut? Dilimizdeki ve tarihimizdeki yeri nedir? Şimdi gelin beraber bu konuyu mercek altına alalım.
Türk, Moğol ve Altay halk inancında ve şamanizminde kutsal enerjiye, yaşam gücüne Kut denir. Hut, Kud, Gut da denilmektedir.
Eski Orta Asya Türk inanışına göre hayat kaynağını Göktanrı’dan almaktadır. Tanrı’nın kendilerine vermiş olduğu kut sayesinde yiğitler; başarıdan başarıya koşmakta ve ölümlerden korunmaktadırlar. Beyler de kutsanmış, yani kut sahibi kişilerdir. Tanrı’nın kutu kağandan geri çekmesi onun tahtını ve akabinde yaşamını yitirmesi anlamını taşımaktadır. Örnek verecek olursak hepimizin bildiği bir eser olan Irk Bitig’de; Tanrı tarafından kutu alınmış bir savaşçının, Göktanrı’ya yalvarışları ve eski gücünü yeniden kazanması anlatılmaktadır.
Kutun bazı türleri bulunmaktadır.
1. Bor Kut: Cisimleşmiş olan kuttur. Bir nesneyi temsil etmekte olan onun küçük modeli gibidir. Yer ruhudur.
2. İye Kut: Bir varlığı koruyan soyut ruhsal enerjidir. Ana ruhtur.
3. Sal Kut: Hareketli olan kuttur. Rüzgâr gibi esebilmektedir. Hava ruhudur.
Üç unsurdan oluşan kut; bazı efsanelere göre Ürüng Ayığ Toyon tarafından verilmekte, insanlara ileten tanrıçaya ise Ayıhıt iletmektedir. Ürüng Ayığ Toyon Türk mitolojisinde Gökyüzü Tanrısı olarak geçmektedir. Ürün Ayığ Toyon Türk mitolojisine göre yaratıcılıkla ilgili tüm unsurların kaynağıdır. İlk insanı ve dünyayı o yaratmıştır. Ay kökünden türemiş olmakla beraber Ayışığı ve Yaratmak anlamlarını içermektedir. Ayıhıt ise Türk mitolojisinde Güzellik Tanrıçasıdır. Aşk ve güzelliği sembolize eder. Ayıhıt da Ürüng Ayığ Toyon kelimesi gibi Ay’dan türemiş olmakla beraber ışığı ve nuru simgelemektedir.
Yüzyıllardır süregelen kut geleneği kendisini Osmanlı Devleti’nde de göstermiştir. Kut sahibi sayılan hanedan üyelerinin kanı akıtılmadan, yay kirişiyle boğularak öldürüldüğü görülmektedir. Kut sahibi sayılan bu haneden üyelerinin katli ise Kannunname-i Ali Osman Kanunnamesinde vacip kılınmıştır. Fatih Sultan Mehmet Han’ın Kanunnamesi olan Kanunname-i Ali Osman’da bu yasaya şu şekilde yer verilmiştir: “Ve her kimesneye evladımdan saltanat müyesser ola, karındaşların nizam-ı alem içün katl itmek münasibdir. Ekser ulema dahi tecviz etmişlerdir. Anınla amil olalar.”
Günümüzde ise bu kelime uğur, şans gibi anlamlarda kullanılmaktadır. Kutsamak, kutlamak gibi bereket, mutluluk ve sağlık bildiren kelimeler kut- kökünden türemiştir.
Türk mitolojisindeki Kut kelimesini de anlatmış olmakla beraber tüm saygıdeğer okuyucularımıza Kut’lu bayramlar diliyorum.