Toplumun Kanatları / Deneme / Milliyet Blog
“Bilim ve sanat, bir kuşun iki kanadı gibidir. Bu iki kanadı kullanabilen toplumlar uçar ve özgür olurlar. Uçamayanlar ise tavuk olurlar... "Tavuk toplum", önüne atılan bir avuç yemi gagalarken arkadan yumurtalarının alındığının farkında bile olmaz!...”
(Bilgi: Genel kanı Darwin’in söylemiş olduğudur. Bu söz çok sayıda kişiye atfedilmiştir; ancak ilk olarak kimin söylediği tam olarak bilinmemektedir. En sık olarak atfedilen kişilerin başında Charles Darwin gelir; fakat Darwin'in böyle bir söz sarfettiğine dair güvenilir bir kanıt bulunmamaktadır. Darwin'in büyük büyük torunu olan ekonomist Randal Keynes'in "Annie'nin Kutusu" isimli kitapta bu söze yer verdiği söylenir. Bazı diğer kişiler, ülkemizde Sunay Akın'ın bu sözü söylediğini iddia ederler. Fakat o da kendisi mi söyledi, yoksa kendisinden önceki bir kaynaktan mı aldı, bilemiyoruz. Ayrıca daha az bilinen isimlere de atfedildiği bilinmektedir. Örneğin Çinli bir öğretmen olan ve Peking Üniversitesi'nin eski rektörlerinden Cai Yuanpei'ye ve yine Çin doğumlu Amerikalı fizikçi Tsung-Dao Lee'ye atfedenler de bulunmaktadır)
Benzetme biraz zorlama olmuş. Gene de bilim ve sanatı toplumu uçuran iki kanat gibi görmek doğrudur ve insan bilincini uyaran çarpıcı bir gözlem. Ancak araya tavukların karıştırılmasına itirazım var. İtirazım sadece tavuklu benzetmeyedir. Yoksa sözün mana özü inkâr edilemez bir gerçektir.
Tavuklar kanatlıdır tamam da, uçamayan tek kuş da tavuk değildir. Üstelik bu bir irade işi de değildir; tavuğun kalıtsal özelliğidir. Tavuk, kanatlarını kullanmadığı için değil kullanamadığı için uçamaz. Devekuşu da uçamaz. İnsanlar evrim teorisine göre her ne kadar hayvan soyuna bağlansa da tüm hayvanlardan ileri ve özel bir beyinsel evrim düzeyine çıkmış olduklarından artık hayvanlarla kıyaslanması bilimsel olmaktan çıkmıştır. Tabi ki buradaki bir kıyastan çok benzetmedir. Gene de benzetildiğim şeyin az çok beni temsil edebilir özellikte olmasını arzularım. Tavuklar her şeyden önce insan üretimi olduklarından insan için bir benzetim öznesi yapamazlar.
Tavuklar elbette yumurtalarının alındığını fark ederler; ancak niçin yumurtladıklarını bilemedikleri gibi, yumurtalarının da niçin toplandığını bilemezler. Tavukların bu kadar çok yumurtlaması da aslında tavuğun marifetinden çok insan zekâsının bir ürünüdür. Hiçbir kuş doğal ortamında tavuk gibi yumurtlamaz. İnsan zekâsının emeğiyle evrimleşen tavuklar o kadar çok yumurta üretmeye başladıktan sonra yumurtalarını kimin aldığını değil yemlemeyi kimin yaptığını umursar olmuşlardır. Ben şimdi, "yumurtalarını kimin aldığını umursamazlar, çünkü tavuklar o kadar çok yumurtayı ne yapacaklarını bilmezler” desem bunu hangi tavuk yalanlayabilir ki? Ayrıca tavukların yumurtalarının alındığının farkında olmadıkları neye göredir? Ya tavuk verilen yemin ödemesini yapıyorsa... Bence tavuklar kanatlarını değil de, beyinlerini kullanamadıkları için “uçamıyorlar”. Bakın insanda kanat bile yokken nasıl da uçabiliyor! Uçup da ha martı olmuşsun, uçamayıp da ha tavuk olmuşsun, ne fark eder ki? Düşünen bir beynin yoksa uçuran kanatlarınla övünmen boşunadır.
İleri bir mecazi anlam yüklemesi yaparak sözü gerçek anlamından ayırınca tespit elbette doğrudur; bilim ve sanat toplumsal ilerlemeyi uçurabilen iki kanat gibidir. Bu iki kanadı toplum bireylerini ayrımsız denkleyen bir değer artışı yaratmak için kullanabilen toplumlar özgürlük ve refah yolunda en hızlı yükselenden olurlar… Bana göre, toplumun iki kanadını kadın ve erkek varlığı oluşturur. Her iki kanadı denklik ahengi içinde değerlendiren toplumlar özgürlükte yükselen uygarlık yaparlar. Bence tavukları yemlemeye devam etmeliyiz…
İnsanların hayvanlarla kıyaslanması bilimsel olmaktan çıkmıştır diyorsunuz ya çok doğru ben de bir yazıma "Doğayı taklit edemeyiz çünkü doğanın aklı yoktur" diye başlık atmıştım.
İşte budur. 10.11.2015 17:40
"Bilim ve toplumu uçuran iki kanat" çok yerinde bir benzetme.Bu doğrultuda gidenler uçuyorlar.Ne yazık ki bilimi ,sanatı dışlayanlar-ülkemizde olduğu gibi-soyuluyor.Selamlar.
Bence kanatlar sadece toplumu değil, bireyi de uçurur. Varsın toplum takmasın bilim ve sanat kanatlarını. Biz bireyleri ne engelliyor? Birey taksa bu kanatları uçamaz mı acaba özgürlüğe ve mutlu var oluşa? Ben taktım takmasına da benim kanatların tüyleri pörsük; havada çok duramıyorum. :) 01.12.2014 16:37
İnsanoğlunu biraz tavuk milletine benzetmek yaralayıcı ama , sömürü düzenini ve artık emek meselesini düşünecek olursanız. İnsanoğlu da rahat rahat sömürülüyor. Tavuklar sömürülüyor da horozlar sömürülmüyor mu? (Neyse hikaye böyle bitmiyordu...!?)
Benzetmedeki kıtlık yorumdaki soruda saklı. Değindiğiniz iyi oldu; "tavuk toplumda" horozlar da var. Tavuklar bilim ve sanatın kanatlarını çırpıp uçamadıkları için sömürülüyorken horozlar da onlara bekçilik mi yapıyor? Çok da hakkını yemeyelim "tavuk" burada bir sıfatlama olarak kullanılmış tabi ki. 30.11.2014 13:58