Lös, Rüzgârların kurak bölgelerden yağışlı bölgelere taşıyıp yığdığı, katmanlaş­mamış öğelerden oluşan, kalın ve bi­tek toprak.
Lösün rüzgâr etkisiyle oluştuğu var­sayımını Alman jeoloji uzmanı baron von Richthofen (1833-1905) 1873’te, Çin’in orta kesiminde yaptığı gözlem­lerden sonra ortaya attı. Bu uzmana göre lös, çeşitli kayaçlarm ufalanma­sı sonucu oluşan tozların birikmesidir. Rüzgârın taşıdığı tozlar, ormandan yoksun bir alanda, buğdaygillerin oluşturduğu sık bitki örtüsünce durdu­rulur ve birikir. Bu oluşum süreci yal­nızca kurak iklimli ve bozkır bitki ör­tülü bölgelerde gerçekleşir. Lös bazen kumulların yam başmda bulunur; rüz­gârın, yüzeylerini biçimlendirdiği yas­sı çakılları içerir ve çorak kuşaklara özgü fosil bir hayvan topluluğu sergi­ler.
Lösün oluşumunu rüzgâr etkisine bağlayan bu sav, günümüzde yaygın biçimde benimsenmiş ve lösü suların bıraktığı balçık (mil), sel suları çökeli ya da bir buzul kalıntısı sayan eski savların yerini almıştır.
Lös, çok ince, tutturulmamış ve ufa­lanabilir, gözenekli ve geçirgen, ren­gi açık sarıyla sarımsı kurşuni arasın­da değişen bir toz olarak ortaya çıkar. Çok ince silis tanelerinden ve sayısız bölüme ayrılmış, ama kil bakımından yoksul kireçtaşı taneciklerinden olu­şur. Lösün bir ölçüde kireçsizleşme- si, uzun ve dallı budaklı kireçtaşı yum­rularına (buna “lös bebeği” denir) yol açar; kireçsizleşme daha da ileri gi­derse, lösün kumlu ya da killi bir bal­çığa dönüşmesine neden olur; söz ko­nusu balçığa da lehın denir.
Lös, Avrupa ve Asya’da, Dördüncü Zaman buzullaşması sırasmda oluştu; “eski lös”lerin kökü Alt Mindeliyen ve Risiyen dönemlerine dayanır; “yeni lös” son Vürmiyen buzullaşmasının ürünüdür. Orta Almanya’da lös, yal­nızca, en üst düzeyde yayılma döne­minde, İskandinav buzulunun yayıldı­ğı bölgenin güney kenarında bulunur; söz konusu bölgede uçsuz bucaksız, düz kum ve balçık yüzeyleri şiddetli rüzgârlarla süpürülmüştür. Lös, Avrupa’da geniş yüzeyleri kaplar. Kalınlığı Paris havzasında ve Fransa’nın kuzeyinde birkaç metre, Alsace’ta ve Lyon bölgesinde 20 met­redir. Orta ve Doğu Asya’da çok yay­gın olan lösün Hazar Denizi ile Pekin arasında kalan bölgede kalınlığı bir­kaç yüz metreyi bulur. Lös, Kuzey Amerika’da ve Arjantin’in pampala­rında da vardır. Avrupa’da löslerle kaplı 16 milyon km2’lik alan, verimli, işlemesi kolay bir tarım alanıdır.
Updated: 16 Haziran 2014 at 15:58
◀ Lozan Barış Antlaşması ve Maddeleri Hakkında Bilgi
L.S.D. Nedir? ▶