Kemal Sayar; Sosyal medya kötülerin panayırı...
Sosyal medya kötülerin panayırı
Sosyal medyanın etkisi her geçen gün artarken psikolojimiz de olaylara göre şekilleniyor. Vatan Şaşmaz cinayeti sonrası yaşananları hatırlattığımız deneyimli Psikiyatri Hekimi Prof. Dr. Kemal Sayar, "Çevrim dışı ve çevrim içi hayatlarımız arasına bir duvar öremiyoruz. Aşkımızı, nefretimizi duyurmanın yolu konuşmak değil bir sanal duvara yazmak sanıyoruz" diyor.
İlker Nuri Öztürk 02 Eylül 2017, 04:00 Yeni Şafak Psikiyatri Hekimi Prof. Dr. Kemal Sayar
Hayatımızı kuşatan sosyal medya, yalnızca zamanımızı gasp etmekle kalmıyor, psikolojik olarak da hepimizi etkiliyor. Son olarak Vatan Şaşmaz'ı öldüren Filiz Aker'in hesabına hakaret ve küfürler yazan kişiler oldu. Şaşmaz'ın takipçi sayısı arttı. Bu olaya binlerce takipçisi olsa da arkadaşı olmayan fenomenler, ensest, çocuk istismarı karşısında siyasi kutuplaşmaya gidenler, sahte hesaplardan kötülük yayanları da ekleyince gelecek hakkında korku dolu senaryolar akla gelmiyor değil... Psikiyatri Hekimi ve yazar Prof. Dr. Kemal Sayar ile bugünün sosyal medya ve sanal dünyanın insana ettiklerini konuştuk.
 Bu hafta gerçekleşen cinayette Filiz Aker, Vatan Şaşmaz'ı vurup intihar etti. Şaşmaz'ın hamile bir eşi olduğunu öğrendik. İnsanlar Aker'in instagram hesabına girip fotoğraflarının altına "Ateşin bol olsun", "Ruh hastası" gibi küfür de içeren yorumlar yazdı. Vatan Şaşmaz'ın takipçi sayısı arttı. Bu davranışı nereye konumlandırabiliriz, nasıl açıklarız?
Çok sancılı dönemlerden geçtik, büyük badireler atlattık. Toplumda güven duygusu dinamitlendi. Böylesi gergin zamanlarda herkes bütün günahı yükleyeceği bir günah keçisi arar. Tehdit altında hissettiğimizde ötekini kendimize kolayca düşman yazarız. ‘Kötü olan ben değilim o' demek bir zihinsel konfordur ve insanın tabiatında kendisini temize çekerek hasımlarının günahlarını büyütmek vardır. Ancak suçu kendi üzerimizden atmak, o suçun toplumda yaydığı kasvet ve ümitsizliği tedavi etmiyor. Kötülük her toplumda var, bizim tartışmamız gereken, bizim kötülüğün önlenebilmesi için ne yaptığımız ve kişisel olarak o kötülüğün değirmenine su taşıyıp taşımadığımız.
Herkes, ‘hangi söylem ve davranışım karşımdaki insana acı vermiş olabilir?' diye çuvaldızı kendisine batırmakla başlarsa daha çok yol alabiliriz. Acı yarıştırmak ve acıyı araçsallaştırarak onu siyasi görüşlerimize payanda kılmak, merhametsizliğin bir tezahürüdür. Empati yapamadığımız, acı çekenle birlikte o acıya ortak olamadığımız anlamına gelir. Buna ahlaki erozyon diyebiliriz. Bütün dünyada yeni nesillerde narsisizm puanlarının yükseldiği ve empati puanlarının da buna koşut bir biçimde düştüğü yönünde yayınlar var. Eğitim ve toplumsal hayatta bir merhamet seferberliğine acil ihtiyaç bulunuyor. Genç kuşaklara en zalim olanın değil en nazik olanın hayatta kalacağı bilgisini verebilmemiz gerek.
Sanal alem gitgide fiziksel çevremizden, bizi çevreleyen gerçeklikten, kendimizle yüzleşmekten, sorumluluktan kaçmak için sığındığımız bir ilticagah haline geliyor. Bir yönüyle, içini istediğimiz gibi doldurabileceğimiz bir çerçeveye benzer, ne olmak istiyorsak, nasıl görünmek istiyorsak, o resmi koyarız ve istediğimiz zaman da zahmetsizce değiştiririz. Bu açıdan bakıldığında sorumluluktan kaçmak için de uygun bir ortamdır. Ayrıca sosyal medyanın ‘gayrı şahsi biçimde şahsi' doğası içimizdeki özseverliği kışkırtıyor. Çevrim içi etkileşimde muhatabımızın buğulanan gözlerini, bükülen ses tonunu çoğu zaman görmüyor, işitmiyoruz. Bu uyaranların yokluğu bizi daha duyarsız, kopuk, düşüncesiz ve ben merkezci kılabiliyor. Kendini beğenmekte sınır tanımayan, ukala ama içi boş bir insan tipi, hız teknolojileriyle birlikte bütün dünyaya yayılıyor. Bir maske ardına gizlenen kişi, sosyal medyada kükreyen fareye dönüşüyor. Günlük hayatta bir baltaya sap olamamış birisi bakıyorsunuz küfür, istihza ve saldırganlıkla kendisine sosyal medyada bir kimlik inşa etmeye çalışıyor.
Bir sosyolog, sosyal medya yakınlıklarını, ‘soğuk yakınlıklar' olarak isimlendiriyor. Sosyal medyada hep gülen, hep mutlu, hep gezen, eğlenen, hayattan kam alan, keyifli bir aile hayatı olan mükemmel insanlar olarak görünmek istiyoruz. Bir tür sosyal mükemmeliyetçilik. Başkalarını nasıl da çekici, başarılı, ve mutlu bir insan olduğumuza ikna etmeye çabaladıkça gerçekte en derinimizde, ta içimizde ne ölçüde yetersiz, başarısız ve mutsuz hissettiğimizi kendimize hatırlatmış oluyoruz. Siber alemde iletişimin ve ilişki kurma şekillerinin sınırlarının ve etik değerlerinin iyi tanımlanması gerekli. Üstelik akışkan modern dönemde zayıflayan insani bağlar ve vicdanla birlikte ahlaki yozlaşma, etik değerlerin göz ardı edilmesi, ötekinin ıstırabına duyulan ilgisizlik, endişe verici boyutlara ulaşıyor. Bu duruma, siber alemin sunduğu vazgeçme kolaylığı ve anonimlik eklenince, etik ihlal çok kolay hale geliyor. Bir tuşa basmakla sevgilisinden ayrılanlar, bir mesajla evliliğini ve dostluğunu bitirenler bize ayrılık 2.0 dönemine girdiğimizi gösteriyor. Yüz yüze iletişimde söylenmeyecek birçok etik dışı ifade, sosyal medyada ortalığa savruluyor. Kabile narsizmi, nefret söylemi, linç sık sık karşılaştığımız durumlar.
Sosyal medya söz konusu olduğunda, mahremiyetten gönüllü bir feragat var, evet. Beğenilme ve görünür olma uğruna mahremiyet feda ediliyor. "Görünüyorum öyleyse varım" düsturu ile işliyor sistem. Oysa mahremiyet insanın kalesidir, kişi olmanın özüdür. Dijital çağ, sınırların varlığı için tehdit oluşturuyor. Sınırların bulunması, ruh sağlığımız açısından önemlidir oysa. Mahremiyet, arzu edilmeyen, beklenmedik karşılaşmalar ve temaslardan korunmak için elimize geçirdiğimiz bir eldiven gibidir, adeta ruhumuz için bir deridir. Bizi dış dünyadan saklar ama onun gözeneklerinden dünyayı algılamaya devam ederiz. Mahremiyetin buharlaşan kumaşı neticesinde hiç birimiz artık dokunulmaktan beri değiliz. Ne evlerimizde, ne sokakta ne de iş yerlerimizde. Çünkü ağa bağlanan insan mekândan münezzehtir ve potansiyel bir sanal otobanda birilerinin ona çarpma riski bir hayli yüksektir.