Darbe sürecinin diyalektiği; sonuçlar ve olasılıklar - Merdan YANARDAĞ
Cemaatçi darbenin başarısızlığa uğradığının anlaşıldığı 15 Temmuz’u 16 Temmuz’a bağlayan gecenin sabaha döndüğü dakikalarda, Tayyip Erdoğan’ın “Bu bize Allah’ın bir lütfu” şeklindeki sözleri henüz kulaklarımızda yankılanmaya devam ediyor. Erdoğan, tam hakimiyet sağladığını düşündüğü 20 Temmuz günü akşam saatlerinde yaptığı ve Türkiye’nin birçok meydanına kurulan dev ekranlardan cılız kalabalıklara dinletilen, dolayısıyla önceden üzerinde çalışılarak hazırlanmış konuşmasında da, “öncekilere benzemeyen yeni bir kuruluş döneminin başladığını” ilan etmesi, bu tablo içinde anlamlı görünüyor.
AKP’YE BİR YIL ÖMÜR BİÇMİŞTİM
Anımsanacağı gibi, ABC Gazetesi’nde kısa süre önce kaleme aldığım bir dizi yazıda Erdoğan-AKP iktidarının tarihinin en zayıf döneminden geçtiğini vurguladım. Dahası “silkelense” yıkılabilecek durumda olan AKP iktidarının, önümüzdeki bir yılı tamamlamasının bile zor olduğunu ileri sürdüm.
1- Öncelikle saptanması gereken şudur; darbe girişiminde bulunanlar, 2014 yılına kadar Türkiye’yi birlikte yöneten iki gerici ve Amerikancı güçten biridir. Darbe girişiminde bulunanlar, AKP’nin 11 yıllık iktidar ortağı, birlikte cumaya gittikleri dava arkadaşları, ortaklaşa cumhuriyeti boğazladıkları ve laik rejimi (geriye ne kaldıysa) beraber tasfiye ettikleri Fethullah Gülen Cemaati’ne bağlı silahlı güçlerdir.
3- İslamcıların darbe yapmayacağı, darbelere karşı olduğu palavrası kesin olarak bitmiştir. Darbeyi yapanlar şeriatçılardır. Başarıya ulaşmak için Erdoğan iktidarından nefret eden cumhuriyetçi güçleri de kazanmayı amaçlayan bu yapılanmanın devlet ve ordu içinde nasıl gizli, sinsi ve etkili bir yapılanma olduğu ortaya çıkmıştır. Cemaati bir “sivil toplum yapılanması” olarak değerlendiren liberal tezler kesin olarak çökmüştür.
5- Darbeci güçlerin ilk müdahale günü olarak 20 Temmuz’u saat olarak da 03.00 belirledikleri anlaşılıyor. Bu tarih, Cemaatçilere yönelik kapsamlı bir tasfiyenin beklendiği –ki 800 subayın ihraç edileceği belirtiliyordu- Yüksek Askeri Şura (YAŞ) toplantısının başlama tarihi olan 1 Ağustos’tan 10 gün önceye denk gelmesi nedeniyle mantıklı görünmektedir. Darbe tarihinin öne alınmasında ise operasyonun haber alındığı ve bir tutuklama dalgasının gelebileceği endişesinin rol oynadığı kesindir. Saat 22.00’de, Türkiye’nin yarısının sokakta olduğu saçma bir zamanda harekete geçilmesinin anlamı budur.
6- Darbecilerin, harekete geçen ve şu anda tutuklu olan güçten daha geniş bir kadrodan oluştuğu düşünülmelidir. Olayların akışı ve eldeki veriler analiz edildiğinde bu olasılığın güçlü olduğu görülecektir. Cemaatin TSK’da hala bir gücünün olabileceği akılda tutulmalıdır. Bu nedenle, ‘şok’ suikastlar ya da sabotajlarla oluşturulacak bir kaos ortamının ardından ikinci bir darbe hamlesinin gelebileceği hesap edilmelidir. Bu konuda ve/veya bağlamda diğer bir olasılık da gelebilecek ikinci dalganın Cemaati çok aşacak bir bileşime ve potansiyele sahip olmasıdır. Eğer, Yüksek Askeri Şura toplantısı ya da öncesinde gerekli tasfiyeler yapılamazsa, ikinci müdahale olasılığı az değildir.
8- Genelkurmay Başkanı dahil bütün kuvvet komutanlarının rehin alınması ve tümünün sağ salim dönmesi, nasıl kurtarıldıklarına ilişkin tek bir görüntünün bile bulunmaması dikkat çekmektedir. Birinci Ordu Komutanlığı’nın karşı tutum alması, darbenin çökertilmesinde belirleyici rol oynamıştır. Ancak, Birinci Ordu Komutanı’nın bile bu tavrı ilan etmek için saatlerce beklediği bilinmektedir. Hesaplardan birinin de bir taşla iki kuş vurulup hem cemaatten hem de Erdoğan’dan kurtulmak olabileceği bir yere not edilmelidir.
ERDOĞAN'IN GÜCÜ TEST EDİLDİ
9- Darbe girişimi sonrasında oluşan ortam, Erdoğan-AKP iktidarının kontrolü büyük ölçüde yitirdiğini ortaya koymaktadır. Bu nedenle devletin bütün ideolojik aygıtlarından ve iletişim kanallarından halk sokağa ve meydanlara çağrılmaktadır. Ancak bu çağrı gereken karşılığı bulmadı. Halk –ki AKP’ye oy veren geniş bir kesim dahil- kendi askerini tekbir getirerek linç eden, boğazını kesen, gözaltına aldığı askere, subaya ağır şekilde işkence yapan bir anlayışla yan yana gelmekten kaçınmıştır. Halk tekbirle demokrasi gelmeyeceğini anlamıştır. Tekbirle demokrasi ve özgürlük değil, dinci bir karanlık ve zorbalığın geleceği görülmüştür.
10- Camilerin etkin siyasal bir araç olarak kullanılması, Türkiye’nin geldiği aşamayı simgesel olarak ifade ettiği için önem taşımaktadır. Sürekli sala verilmesi de halkın sokaklara çıkması için etkili olmamıştır. Sokağa çıkanların çekirdeğini dar bir mezhepçi-cihatçı güç, IŞİD zihniyetli ve cumhuriyet düşmanı yobazlar oluşturmaktadır. Askere, kışlalara saldıranlar, kısa süre önce kendi dava arkadaşları olan dinci bir örgüte değil, gerçekte Cumhuriyetin simgelerine öfke kusmaktadır. Bu tablo, halkın onlardan uzak durmasına yol açmıştır. Erdoğan’ın kitle desteğinin ve sokak gücünün sanıldığı gibi büyük olmadığı, dahası kolaylıkla yenilgiye uğratılabilecekleri de ortaya çıkmıştır.
13- İddia edildiği gibi darbeyi önleyenler Erdoğan’ın çağrısıyla sokağa çıkan halk değildir. Öncelikle saptanmalıdır ki, sokağa çıkanların sayısı, sanılanın ve ileri sürülenin aksine son derece azdır. Bu iddia suni bir kahramanlık destanı yazma çabasıdır. Tayyip Erdoğan başta olmak üzere iktidar sahipleri, hayatlarını cumhuriyetçilere borçludur. Darbeyi bastırma çabası sırasında vurularak ölen subaylardan biri Balyoz Davası sanığıdır.
17- Devlete bütünüyle egemen olduğunu düşünen ve böylece kendi dar dinci ‘ideolojik’ programını uygulamaya yönelen Erdoğan-AKP hareketi, giderek dar bir klik / fraksiyon partisi haline geldi. Egemen sınıfların bütününün çıkarlarını temsil eden bir siyasal hareket olmaktan büyük ölçüde çıktı. Kendi dar "ideolojik" programını uygulamaya yöneldi. Bu tablo da Erdoğan’ın altındaki iktidar halısının çekilmesi için uygun bir ortam yaratıyordu.
18- AKP’yi iktidara taşıyan bütün iç ve dış dinamiklerde köklü bir değişim oldu. Erdoğan ekibi bu değişimi okuyamadı ve eski çizgisinde ısrar ederek kendi dar dinci programını Tahtakale esnafı kurnazlığıyla takiye yaparak, iki yüzlü bir siyaset izleyerek, fırsatları kollayarak yaşama geçirmeyi denedi. Oysa Suriye direnişçileri ve rejimi savaşı kazanmış AKP iktidarı ve Batı yenilgiye uğramıştı. Erdoğan bunu kabul etmek istemedi. Rusya uçağının düşürülmesi gibi, ABD başta olmak üzere Batı’yı yeniden kendi yanında savaşa çekmeyi deneyen bir dizi provokasyona girişti.
19- Büyük Ortadoğu Projesi ve bu projenin taşıyıcı kavramı olan “Ilımlı İslam” iflas etmişti, bunda Suriye direnişinin çok ciddi bir payı vardı ve Erdoğan kaybeden tarafın öne çıkan ismi oldu. ABD ve Batılı ortakları bu stratejik planlamadan vaz geçmiş, Mısır’da Mursi’nin devrilmesine ses çıkarmamış bu müdahaleyi fiilen onaylamıştı. Erdoğan-AKP yönetimi bu gelişmeyi de doğru okuyamadı ve dış politikayı negatif anlamda “ideolojik” bir çizgide yürütmekte ısrar etti. Bu durum ABD ve Batı’nın “öngörülemez” diye değerlendirmeye başladıkları Erdoğan yönetiminden desteklerini çekmelerine yol açtı. ABD ve Batı’nın Orta ve yakın Doğu politikalarındaki (örneğin Suriye ve Mısır’da) bu köklü değişiminde küresel ölçekteki ekonomik güç merkezi ve rekabet alanının Asya-Pasifik havzasına kaymasının payı büyüktü.
20- Türkiye’de her kesimle kavga eden Erdoğan, neredeyse sadece cami cemaatine yaslanan bir siyasi güce dönüştü. Oysa emperyalizm ve büyük sermaye AKP’ye bütün kirli işlerini gördürmüştü. Ona mecbur değildi. Sermayenin tek seçeneğe oynamayacağı, birden fazla siyasal partiye yatırım yapacağı açıktı. Bu olgu sadece siyaset teorisinin doğrulanması gereken bir hipotezi değil, siyaset tarihinin ortaya koyduğu bir olguydu. Ne ABD ve Batı ne de ‘İstanbul burjuvazisi’ AKP ve Erdoğan’a mecbur değildi. Yeni alternatif arayışları başladı. Erdoğan’sız AKP seçeneği ilk akla gelen çözümdü. Bunun için Ahmet Davutoğlu düşünüldü. Ama bu hamleyi gören Erdoğan erken harekete geçerek onu tasfiye etti.
22- Cemaatin darbe girişiminin arkasında ABD ve Batı’nın doğrudan yer almadığı anlaşılıyor. Ancak, hem ABD hem de Almanya başta olmak üzere Batılı ortaklarının darbeye karşı hızlı ve kesin tavır almak yerine önce beklemeyi tercih ettikleri akılda tutulmalıdır. Öyle ki, ABD, İngiltere ve Almanya’nın ilk açıklamalarının neredeyse örtülü bir onay anlamına gelebilecek nitelikte olmasının nedeni, yukarıda anlattığım ve analiz etmeye çalıştığım genel durumdur. Bu nedenle Erdoğan, geçmişte kendisini iktidara taşıyan ve orada tutan ABD’yi açıkça suçlamaya yöneldi.
23- Cemaatin ABD’nin desteğini alarak darbe yapmaya kalktığını söylemek, bir iddia olmanın ötesine geçmez. Olgular ve olayların akışı, ABD ve Batı’nın bu darbeden son ana kadar haberdar olmadığını ortaya koyuyor. Cemaatin bir oldu bitti yaratarak, hem Batı’nın hem de sermaye çevrelerinin desteğini almayı umduğu ve hesapladığı anlaşılıyor. Başarıya ulaşmış olsalardı, bu desteği almakta zorlanmayacakları da açıktı. Bir darbenin Amerikancı olması için, önceden ABD'nin desteğini fiilen alması gerekmez. Bu yanıyla 15 Temmuz darbe girişiminin ideolojik ve politik bakımdan Amerikancı olduğu kuşkusuzdur. Zaten bazı darbeler de böyle bir seyir izler. İki Amerikancı güç arasındaki çatışmanın anlamı budur.
24- Bu darbe girişiminden sonra artık ortada Kurtuluş Savaşı’nın içinden doğan, onun onurunu taşıyan ve Cumhuriyet'in kurucu kuvvetlerinden biri olan bir ordu (TSK) kalmamıştır. TSK, generalleri polis tarafından dövülen, subaylarına işkence yapılan, askerleri gerici IŞİD’ci bir güruh tarafından yerlerde sürüklenen ve boğazları kesilen prestiji yerlerde bir kuruma dönüşmüştür.
25- Ortada bir Türkiye Cumhuriyeti’nin bile bulunduğu kuşkuludur. Bu nedenle Tayyip Erdoğan, 20 Temmuz gecesi Konya’da yaptığı ve video konferans sistemiyle bütün meydanlara kurulan dev ekranlardan verilen konuşmasında, “Türkiye’nin yeni ve daha öncekilere hiç benzemeyecek bir kuruluş dönemine girdiğini” ilan etti. Bu inisiyatifi ona vermemek gerekiyor.
Şimdi önümüzde duran tablo ve tarihsel sorumluluk şudur; Erdoğan-AKP iktidarının, darbe girişimini bir fırsata çevirerek bunu başkanlık rejimini kurmak için kullanacakları açıktır. Bugün yakın tehdit Erdoğan’ın bir karşı darbe girişimidir. Laiklik (ondan geriye ne kaldıysa) büyük tehdit altındadır.
OHAL ilanı, dinci faşizan bir Erdoğan-AKP darbesinin ilk adımı, ağır bir baskı ve gerici terör dönemin habercisidir. Bugün asıl tarihsel sorumluluk Erdoğan-AKP darbesine dikkat çekmek ve bunu önlemek için en geniş demokratik, cumhuriyetçi ve halkçı cepheyi oluşturmaktır. Devrimciler ve sol da bu cephenin hem militan gücünü oluşturmalı hem de ideolojik önderliğini yapmalıdır. Öncelikle sokak hakimiyeti yeniden ele geçirilmelidir. Sokakları dolduran gerici güruh püskürtülmeli, iyi niyetli sıradan insanları da yanlarına alarak hakimiyet kurması önlenmelidir. CHP ve CHP’li kitlelerle solun ve devrimcilerin böyle bir cephe oluşturması yaşamsal önem taşımaktadır.
Erdoğan’ın taraftarlarından sokakta kalmalarını istemeye devam etmesi, hala çok güçsüz olduğunu göstermektedir. Sanıldığı kadar güçlü olmadığı ortaya çıkmıştır. Bu nedenle Erdoğan ve AKP’nin yeniden inisiyatifi ele geçirerek bu krizden güçlenerek çıkması ve karşı konulamaz bir iktidar haline gelmesi önlenmelidir. Bunu yapmak zor değildir; Erdoğan’ın ve iktidarının fiyakası bozulmuştur.