Gıda Ambalajlarının Özelikleri ve Ambalaj Kontrolü - Yemek Kulübüm
25 Mart 2015 23:07'de eklendi
Doğru gıda ambalajı nasıl olmalı? Hangi gıda nasıl ambalajlanmalı? Gıda ambalajı nedir? Gıda tüketiminde ambalaj ve paketleme nedir? Gıda paketlerinin önemi nedir.
Gıda Ambalajı Özellikleri Nasıl Olmalı?
Bu yazımızda; doğru gıda ambalajı nasıl olmalı, hangi gıda nasıl ambalajlanmalı, gıda ambalajı nedir, gıda tüketiminde ambalaj ve paketleme nedir, gıda paketlerinin ve ambalajlarının önemi ve amacı nedir, sorularına cevap bulabilirsiniz.
Gıda Ambalajı Nedir?
Gıda ambalajlarının özelliklerini öğrenmeden önce ambalaj nedir, ne işe yarar önce bunu bir inceleyelim.
Ambalaj; içerisinde bulunan ürünü koruyan, ürünün temiz ve güvenilir bir şekilde saklanmasını, depolanmasını ve tüketiciye ulaşmasını sağlayan malzemedir. Ambalaj, ürünü koruma özelliğinin yanı sıra tasarımı ile de tüketicinin ilgisini çekerek ürünün satılmasına destek sağlayan bir pazarlama aracıdır.
Ambalaj; gıda katkı maddesi, kimyasal gazlar, koruyucular vb. şeylerden çok daha önemli bir gıda koruyucusudur. Ambalaj; gıdanın, fiziksel, kimyasal, mikrobiyolojik ve duyusal özelliklerini en iyi şekilde koruyacak ve her bir gıda maddesinin bu özelliklerine göre tasarlanmış olmalıdır. Bunun yanında ambalaj gıdanın nakli, depolanması ve evde muhafazası sırasında gıdanın maruz kalacağı dış etmenlerden de (ısı değişimleri, toz, böcek, darbe vb.) gıdayı koruyabilmelidir.
Gıda Ambalajı Nasıl Olmalı
Alışverişimiz sırasında aldığımız gıda ürünlerinin ambalajını mutlaka kontrol etmeliyiz. Aldığımız gıda maddesinin ambalajı kesinlikle deforme olmamış olmalıdır. Herhangi bir nedenden dolayı ambalajı deforme olmuş gıdaları kesinlikle almamalıyız. Deforme olmuş ambalajlar, gıdanın taşıması gereken doğal özelliklerinin bozulmuş olabileceğinin ya da çok kısa sürede bozulacağının habercisidir. Deforme olmuş ambalajlar gıdanın; fiziksel, kimyasal, mikrobiyolojik bulaşmalara maruz kalmasına, gıdanın koku, renk gibi duyusal özelliklerinin kaybolmasına neden olacaktır. Bu nedenle alışverişimiz sırasında aldığımız gıdaların ambalajlarını incelemeli ve aşağıda belirtilen hususlarda dikkatli ve bilgili olmalıyız.
Konserve Gıdaların Ambalajı
Konserve ambalajları cam kavanoz ya da metal kutu olabilir. Cam ambalajlı konservelerde iki ambalaj problemi bulunur. Bunların ilki çatlamış cam problemidir. Çatlamış ya da kapağı darbe almış kavanozları kesinlikle almamalıyız. Çatlayan ve kapağı darbe alan cam kavanozlarda mikrobiyolojik ve fiziksel risk üst düzeydedir. Cam kavanozlu konservelerde bir diğer problem, kapaklarını başparmağımız ile bastırdığımızda kapak içeriye doğru bombe yapmıyor olmalıdır. Kapak içeriye doğru bombe yapıyor ise muhtemelen ürün hava almış ve bozulmuştur. Konserve metal kutu içerisindeyse, darbe almış, yamulmuş kutuları kesinlikle almamalıyız. Metal konserve kutularının iç kısmı gözle göremeyeceğimiz incelikte bir madde ile kaplanmıştır. Bu madde, gıda ile metal kutunun kimyasal olarak etkileşime geçmesini önleyerek gıdanın bizlere sağlıklı bir şekilde ulaşmasını sağlar. Kutu eğer darbe almış, yamulmuşsa metal kutunun iç kısmında yer alan bu madde de hasar görür. Böyle bir konserve kutunun içerisinde gıda maddesi ile metal kutu kimyasal olarak birbiri ile etkileşime geçer ve sağlığımız için zararlı başka kimyasal maddeler oluşturabilir. Bombe yapmış, şişmiş metal kutulu konserveler de sağlığımız için risk oluştururlar. Şişmiş konserve kutuları, mikroorganizmalar tarafından kutu içerisindeki gıdanın bozulduğunun habercisidir.
Pirinçler ve Baklagillerin Ambalajı
Pirinçler ve baklagiller çoğunlukla plastik poşetler içerisinde satışa sunulmaktadır. Plastik ambalajlar kolaylıkla deforme olabilen malzemelerdir. Deforme olan ambalajlar, ambalajın içerisine çeşitli böceklerin girmesine imkan sağlar. Bu sebeple alışverişimiz sırasında pirinç ve bakliyat ambalajlarının delik olup olmadığını kontrol etmemiz gerekmektedir. Ürün ambalajı delik olsun ya da olmasın pirinç ve bakliyatların içerisinde güve, kelebek, vb. böceklerin olma ihtimaline karşı ürünü kontrol ederek almalıyız.. Alışverişimiz sırasında bakliyat ve pirinçlerin ambalajlarını kontrol ettiğimiz gibi ambalaj içerisini de mutlaka kontrol etmeliyiz.
Mayonez ürün özelliği bakımından yağ içeren bir üründür. Yağlar güneş ışığına uzun süre maruz kaldıklarında bozulurlar. Bazı marketlerde ve bakkallarda camdan giren güneş ışığı ürünlerin üzerine düşer. Güneş ışığına maruz kalan mayonezlerde bulunan yağ ışık etkisiyle ve zamanla ısı etkisiyle bozularak ürünün içindeki yağın bozulmasına böylece ürün kalitesinin değişmesine neden olur. Bu sebeple güneş ışığına maruz kalan mayonezleri ister plastik ister cam ambalajda olsun, almamalıyız.
Son tüketiciye satışa sunulan unların ambalajları genel olarak çift katlı kağıt malzemeden yapılmaktadır. Kağıt ambalajlar kolaylıkla deforme olabildikleri için alışverişimiz sırasında un ambalajlarını iyi kontrol etmeliyiz. Delinmiş ya da yırtılmış kağıt ambalaj içerisindeki unlarda güvelenme, böceklenme meydana gelebilir. Bu böceklenmeye karı dikkatli olmalıyız.
Siyah çay, genç yeşil çay filizlerinin toplanmasından sonra soldurma ve kurutma gibi işlemler uygulanarak elde edilir. Siyah çay yaprakları türleri ne olursa olsun aromatik yapıya sahiptirler. Bu sebeple iç kısmı hava ve nem geçirmeyen alüminyum folyo, dış kısmı kağıt malzemeden yapılmış ambalajlarda satışa sunulurlar. Her iki ambalajda darbelere karşı dayanıksız oldukları için kolay deforme olurlar ve delinebilirler. Siyah çay yaprakları kurutma işlemine tutuldukları için nem içerikleri çok düşüktür. Ancak delik ve deforme olmuş ambalajlarda bulunan çay yaprakları havadaki nemi kolayca çekebilir ve böylece kendilerine has doğal lezzet ve aromalarını kaybedebilirler. Bu sebeple alışverişimiz sırasında çay ambalajlarının delik ve deforme olmadığından emin olmalıyız.
Almak istediğimiz kahve türü ister Türk kahvesi ister hazır kahve olsun, tüm kahveler nem, ışık ve havaya (oksijen) karşı çok duyarlıdır. Cam ambalajda satışa sunulan kahvelerin güneş ışığı görmediğinden emin olmalıyız. Oksijen ve neme maruz kalan kahve çekirdeği ve öğütülmüş kahve kısa süre içerisinde tat ve aromasını kaybetmeye başlar. Ambalajı deforme olan kahvelerde de böyle bir tat ve aroma kaybı yaşanacağı için alışverişimiz sırasında ambalaj kontrolü yapmamız doğru olacaktır.
Zeytinyağı ve Diğer Sıvı Yağların Ambalajı
Sıvı yağlar genel olarak küçük miktarlarda plastik şişelerde, büyük miktarlarda teneke kutularda satışa sunulmaktadırlar. Tüm yağlar; güneş ışığı, ısı ve oksijene karşı duyarlı ürünlerdir. Isı, ışık ve havaya uzun süre maruz kalan yağlarda ransidite dediğimiz acılaşma meydana gelir. Alışverişimiz sırasında direkt güneş ışığına maruz kalan sıvı yağları kesinlikle almamalıyız. Direkt güneş ışığına maruz kalan yağlar hem ısı hem de ışık aldıkları için çok hızlı bozulurlar. Özellikle zeytinyağı oksijen, ısı ve ışığa karşı daha duyarlı olduğu için zeytinyağı şişeleri ışık geçirgenliğinin azalması için koyu renkli olurlar. Zeytinyağı şişelerinin koyu renkli camdan yapılmış olmasına ve bu şişelerin kapak kısımlarının sağlam olduğundan emin olmalıyız. Kısacası alacağımız zeytinyağının ışık ve hava almadığından emin olmalıyız. Yağı büyük miktarlarda teneke kutularda alacaksak yine tenekenin ve kapağının sağlam olduğundan emin olmalıyız. Yağı teneke ile alırken hepimizin gözden kaçırdığı bir durumu da çok dikkat etmeliyiz. Darbe almış yamulmuş tenekeleri almamalıyız. Yağ tenekelerinin iç kısmı yağ ile tenekenin kimyasal olarak etkileşmemesi için özel bir madde ile kaplanmıştır. Teneke darbe aldığında bu madde deforme olacağından yağ ile teneke birbiri ile etkileşime geçerek yağ bozulabilir.
Kuruyemişler yağ içerikleri yüksek, nem oranları düşük olmaları nedeniyle oksijene ve ışığa karşı duyarlıdırlar. Kapalı ambalajda satılan kuruyemişler ışık ve oksijen geçirmeyecek özellikte olmalıdır. Bu nedenle alacağımız kuruyemiş ambalajının hava almayacak şekilde delik ve deforme olmadığından emin olmalıyız. Açıkta satışa sunulan kuruyemişler uzun süre hava ile temas ettikleri için tazeliklerini kaybetmiş olabilirler. Bu sebeple açıkta satılan kuruyemişlerden almadan önce mutlaka tatlarını kontrol edip almalıyız.
Cipsler yağ oranı yüksek, kurutulmuş ürünler oldukları için ısı, ışık ve oksijene çok duyarlı ürünlerdir. Bu nedenle cips ambalajları ışık geçirmeyen malzemeden yapılır ve hava almayacak şekilde kapatılırlar. Hava almış cipler oksijene maruz kalacağı için çok kolay bozulurlar. Kuru olmaları ve yağ içermeleri nedeniyle mikroorganizma gelişmesi çok mümkün değildir ancak hava alan ürünlerin tat ve aroma özellikleri kaybolacaktır.
Bisküviler düşük nem içeriğine sahiptirler. Bu nedenle hava ile temas ettiklerinde kolaylıkla havadaki nemi bünyelerine çekerler.. Yağ içeriği yüksek olan bisküviler de hava ile temas ederlerse yağ havadaki oksijen ile etkileşime gireceği için kolayca bozulurlar. Genel olarak bisküvilerde mikroorganizmaların gelişmesi pek mümkün değildir. Ancak delik ve deforme olmuş ambalaj içerisinde uzun süre kalmış bir bisküvide mikroorganizma gelişmesi olabilir. Bu yüzden delik ve deforme olmuş ambalajları almamalıyız.
Çikolata, içerdiği şeker, kakao, kakao yağı, süt, süt tozu gibi maddeler nedeniyle ısı değişimlerinden çok kolay etkilenebilen bir gıda maddesidir. Satışa sunulduğu ortamda ısı değişimleri çok oluyorsa çikolatanın dış yüzeyinde beyaz bir is tabakası oluşur. Bu tabaka insan sağlığı açısında bir risk oluşturmaz ancak ürün kalitesini olumsuz etkiler. Çikolatalar 23oC’nin üzerinde satışa sunulmamalıdır. Bu sıcaklığın üzerinde çikolatanın kalitesinde bozulma olacağı gibi fındık, fıstık içeren çikolatalarda da kurtlanma meydana gelebilir. Çikolata, içerisinde farklı aromatik yağ asitleri bulunan bir üründür. Yağ asitleri ısı, ışık ve ortamda bulunan kokulardan kolayca etkilenebilen maddelerdir. Bu sebeple çikolata ambalajları, çikolatanın dışarıdan ışık ve koku almasını engelleyecek şekilde olması gerekir.
Uzun ömürlü sütler (UHT) yedi kattan oluşan kağıt kutular içerisinde satışa sunulurlar. Bu kutuların iç kısımları alüminyum folyo ile kaplı oldukları için ısı ve ışık geçirgenliği yoktur. Bu nedenle bu ürünler oda sıcaklığında kolaylıkla satışa sunulabilirler. Cam şişelerde satılan sütlerin (pastörize) kapaklarının sağlam, darbesiz ve tam kapalı olduğundan emin olmalıyız. Süt mikroorganizma gelişmesine en müsait gıda maddelerinin başında gelir. Sütün içerisinde mikroorganizma gelişmesi olmaması için cam şişede satılan sütlerin soğutuculu dolaplarda satışa sunulduğundan ve dolap soğutmasının iyi çalıştığından emin olmalıyız. Krema gibi hem yağ asidi hem süt içeren ürünlerinde alüminyum folyo ile kaplı ambalajlarda satışa sunulmuş olması gerekmektedir.
Tereyağı ve Margarinlerin Ambalajı
Tereyağı ve margarin yapısı gereği mikroorganizma gelişimine çok müsait değildir. Yağlar genel olarak ısı ve ışıktan kolay etkilenirler. Tereyağı ve margarinde bulunan aromatik yağ asitleri ışık etkisi ile bozularak ürünün acılaşmasına neden olur. Bu nedenle tereyağı ve margarin ışık geçirmemesi için alüminyum folyolu ambalajlarda satışa sunulur. Alüminyum folyo yerine plastik ambalaj ile satışa sunulan ürünleri almamakta fayda vardır. Ayrıca alüminyum folyosu açılmış ya da zedelenmiş margarin ve tereyağını da almamalıyız.
Tüm peynir çeşitleri marketlerde açık şarküteri veya kapalı şarküteri reyonlarında ayrı ayrı satılmaktadır. Kapalı şarküteri reyonlarında satılan peynirler fabrikalarda paketlenmiş ve satışa sunulan ürünlerdir. Bu ürünlerin ambalajlarının sağlam olması ve soğuk dolaplarda satışa sunulmuş olmaları önemlidir. Salamurası ile paketlenen peynir tenekelerinde salamuranın etkisiyle zamanla tenekede paslanmalar oluşabilir. Bu paslanmalar sağlığımız açısından risk oluşturduğu için paslanmış tenekeli peynirleri almamalıyız. Açık şarküteri reyonlarında ise peynirler genel olarak 18-20 kg’lık tenekelerden çıkartılıp plastik peynir kaplarına ayrı ayrı konularak satışa sunulurlar. Peynirin tenekeden çıkartılıp kaplara aktarılması işlemi satış yapılan noktada yapılmaktadır. Açıkta satılan peynirlerin sağlık riski oluşturmaması için satış yapılan yerin gıda güvenliği kurallarını iyi uyguladığından emin olmalıyız. Özellikle pazarlarda açıkta satılan peynirler sağlık açısından büyük risk oluştururlar. Ürünün saklama sıcaklığı, tezgahın ve satış personelinin temizliği, hijyen kurallarına uygunluğu çok önemlidir. Genel olarak pazarlarda satılan peynirler ve diğer süt ürünleri tercih edilmemelidir. Bilhassa bahar ve yaz aylarında hava sıcaklığının yükselmesi ile birlikte peynirlerin mikrobiyel yükü daha da artacağı için sağlık tehlikesi daha yüksek olmaktadır.
Eritme peynirler ya da eritilmiş peynirler de birçok aromatik yağ asidi içermeleri nedeniyle ışık geçirmeyen ambalajlarda satışa sunulmuş olmalıdır.
Dondurulmuş Gıdaların Ambalajı
Dondurulmuş gıdaların büyük çoğunluğu plastik poşetlerde veya kaplarda satışa sunulmaktadır. Dondurulmuş ürün alırken en çok dikkat etmemiz gereken husus ambalaj, içindeki ürünü gösterir nitelikte olmalıdır. Almayı düşündüğümüz ürünü ambalajı açmadan kolayca görebilmeliyiz. Böylece ambalaj içindeki ürünün karlanma/buzlanma yapıp yapmadığını, ürün kalitesinin iyi olup olmadığını görebiliriz. Dondurulmuş ürünlerin derin dondurucu dolap içerisinde karlanma yapmamış olması gerekir. Alacağımız ürünün ambalajı içerdiği ürünü gösterir nitelikte değilse bu ürünü almamakta fayda vardır. Dondurmalar, genellikle plastik kaplarda satışa sunulur. Süt veya süttozundan yapılan dondurmalar ışıktan etkilendiği için içindeki ürünün ışık almaması için kaplar en az ışık alacak şekilde tasarlanır. Işığı geçiren dondurma ambalajlarını almamak daha doğru olacaktır. Dondurulmuş ürünler market alışverişinde en son alınması gereken gıda maddeleridir. Dondurulmuş ürünleri aldıktan sonra eve götürürken özel dondurulmuş ürün çantaları kullanmak hem bu ürünlerin doğal duyusal özelliklerinin korunması sağlayacaktır hem de soğuk zincirin kırılmasını önleyerek mikrobiyel gelişmenin önüne geçecektir. Dondurulmuş ürünleri evimizde tekrar derin dondurucuya koyacağımız için özel dondurulmuş ürün çantası kullanmadığımız durumlarda ısınmış ürünleri derin dondurucuya koymak durumunda kalabiliriz. Böyle bir durum gıda güvenliği açısında büyük risk teşkil edecektir.
Et ve Et Ürünlerinin Ambalajı
Et ve et ürünleri son derece hassas gıdalardır ve kolayca bozulurlar. Gıda ürünlerinin ambalajlanmasında kullanılan malzemeler çok önemlidir. Ancak et ve et ürünleri için ambalajlama ayrıca çok özel bir öneme sahiptir. Et mikroorganizmalar için çok uygun bir gıda maddesidir. Bu sebeple et ve et ürünlerinde kullanılan ambalaj maddesi ve ambalajlama şekli çok önemlidir. Taze etlerin (kasap ve kasap reyonlarında satılan) ambalajlanması oksijen geçirgenliği yüksek olan streç filmler ile yapılır. Bu streç filmlerin ısı geçirgenlikleri de çok yüksek oldukları için bulundukları ortamın ısısını kolayca ürüne geçirirler. Kasaplarda ve kasap reyonlarında etlerin sarılmasında özellikle kıyma sarılmasında kağıtlar kullanılmaktadır. Bu kağıtlar su geçirgenliği olmayan yağlı kağıtlar olmalıdır. Su geçiren ve su tutan kağıtlar etin zamanla bozulmasına neden olurken mikrobiyel olarak da riskli bir hale gelmesine neden olur.
Gıda Ambalajı Özellikleri
Gıdalar Nasıl Korunur