26.08.2011 12:47 Karakter boyutu :
Başlıkta anlatılanlar, Heykeltraş Mehmet Aksoy'un başına gelenler. Yıllar önce Ankara'da Melih Gökçek'in, “içine tükürürüm böyle sanatın” diyerek kaldırttığı heykel, Mehmet Aksoy'undu...
Başbakan'ın Kars'ta “ucube” diye nitelediği ve daha sonra keserek yerinden kaldırttığı devasa “İnsanlık anıtı” da Mehmet Aksoy'un yapıtıydı.
Daha birkaç gün önce balyozlarla parçalanan ünlü Şair Can Yücel'in mezar anıtı da öyle...
Burada dikkat çekici olan hep aynı sanatçının eserlerine yahut da eserin verdiği mesaja yönelik bir tavır değildir. Bu aslında genel olarak sanata veya sanatçının eylemine yönelik bir tavırdır.
Bu bir Ortaçağ tepkisidir. İnsan uygarlığı, bulunduğu noktaya önce hayal ederek gelmiştir. Sanatçı bir hayal işçisidir, özellikle de ressam, heykeltraş, besteci ve edebiyatçılar...
Umberto Eco, ünlü romanı “Gülün Adı” hakkında Alfebetica dergisinin, Haziran 1983, 49. sayısında yazdığı bir makalede roman yazmayı şöyle tanımlar:
“İnsan doğuştan uyduran bir yaratıktır. (...) Bir roman yazmak için, her şeyden önce, insanın kendisine en ince ayrıntılara varıncaya kadar olabildiğince döşenmiş bir dünya kurması gerekir. Sorun dünyayı kurmaktır; sözcükler neredeyse kendiliğinden gelir. Rem tene, verba sequentur. (Nesneyi yakala, sözcükler arkadan gelir.)”
Bir ressam veya heykeltraş için de durum aynıdır. Önce bir fikrin hayalini kurar, hayalinde bir dünya oluşturur ve onu temsil eden yaratı arkadan gelir. Sanatçıların kurduğu hayaller, insan uygarlığının meşalesi gibidir. Doğrular, yanlışlar, yıkımlar, erinçler, acılar, sevinçler, övgüler ve sövgüler yapıtlarla hayat bulur. İnsanoğlu bunu, tarih öncesinden kalma kaya resimlerini çizdiği günden beri yapmaktadır. Ancak Ortaçağ karanlığında insanın üretmesi, hayal kurması adeta lanetlenmiş ve yasaklanmıştır.
Taliban'ın Buda heykellerini yıktığı gibi veya Mehmet Aksoy'un eserlerinin başına geldiği gibi sanat eserleri lanetlenmiş ve yok edilmiştir. Bu çağda, bu benzerlik ne acıdır! Bu tepkinin kaynağı korkudur. İnsanoğlunun ilerlemesinden ve egemenlerin sunduğu dünyayı sorgulayarak, yeni ve daha iyi bir dünya hayali kurmalarından duyulan korku. Engizisyonu yaratan da bu korkudur.
Umberto Eco, Gülün Adı'nda, Ortaçağ'da bir manastırda kitapların kenarındaki küçük resimler hakkında rahipler arasında geçen bir tartışmayı betimler. O karanlık çağda, yeni bilgilerin peşindeki genç rahiplarin bir kitabın kenarındaki resimlerden hoşlanması, yaşlı ve bazı bilgileri insanlardan gizleyerek Tanrıya hizmet ettiğini düşünen bir rahibin hoşuna gitmez. Bu romanın kötü karakteridir. Sansürcüdür ve resimlere hilkat garibesi (ucube) der: “Tanrının yarattığı nesneleri per speculum et in aenigmate (aynadan ve bilmece gibi) açıklamak için, canavarlar ve hilkat garibelerinden hoşlanmaya ve zevk almaya başlar; bu nedenle de artık yalnız onlar aracılığıyla görür.”
Nefretin ve korkunun nedeni budur, insanoğlunun kendi gözleriyle görmesi. Çünkü, bunu yaptığında kendisine Tanrısal bir güç ve yetke atfederek onu yönetmeye, yönlendirmeye kalkanları sorgulayacak ve onların hakimiyetini reddedecektir.
İşte sanatçının insanlığa verdiği budur: Görme yeteneği...
Soru Şudur: Ortaçağ'a geri mi dönüyoruz ya da bizi yönetenlerin referansları Ortaçağ'dan mı kalma? Ortaçağ'da bir rahip bir resme “ucube“ derken, 2011 yılında bir heykelin “ucube” ilan edilmesi nasıl açıklanabilir?
(Alıntılar: Umberto Eco, Gülün Adı, Çev: Şadan Karadeniz, Can Yayınları, Aralık 2010)
12,473 Bu habere tepkiniz:
mehmet aksoy can yücel tayyip erdoğan melih gökçek ucube insalık anıtı