Bebeğin anne karnında üst çene kemiği ve ağız tavanının gelişimini tam sağlayamadığı durumlara halk arasında tavşan dudak denir. Ancak bu durum sadece dudakta değil damakta da görülebilir. Yani böyle durumlarda bebeğin dudak ve damak açıklığı tam olarak kapanmaz.
Dudak yarıklarına neden olan gelişim bozuklukları gebeliğin 4. – 7. haftaları arasında, damak yarıklarıysa 7. – 12. haftalar arasında etkisini gösterir. Tavşan dudak dünya genelinde en sık rastlanan doğumsal kusurlardan. Araştırmalarda kullanılan farklı yöntemlerden dolayı kesin sıklığı belirlemek mümkün değil. Ancak genel olarak bu oranın Türkiye’de 1000’de 1, Amerika’da 600 – 1000’de 1 arasında olduğu düşünülüyor. Bebeğinizin böyle bir sorunu varsa fazla endişelenmeyin; çözümü var. Doğumdan sonra yapılan operasyon ufak bir yara izi dışında bebeğinizde belirgin hasara neden olmaz. Yara izi de zamanla büyük oranda kaybolur gider.
Yarık damak ve dudak (YDD) pek çok farklı nedene bağlı olarak gelişebilir. Ancak en sık A ve B grubu vitaminlerin eksikliklerinden kaynaklandığı düşünülmekte. YDD’si bulunan bebeklerin %25’inde anne B grubu vitamin eksikliği çekmekte.
Bir diğer nedense bebeğin anne karnındayken içinde bulunduğu sıvının az olması. Bunun nasıl bir etki yaratıp YDD’ye neden olduğu tam olarak bilinmiyor. Ancak yapılan araştırmalarda YDD’li bebeklerin çoğunda bu durumun görüldüğü belirlendi.
YDD’nin diğer bir nedeniyse özellikle gebelik süresince alınan bazı ilaçlar. Steroid, antikonvülzan, diyazepam ve aminopterin gibi ilaçlar bunlardan bazıları. Bu konuda da bazı araştırmalar yapılmış. Söz konusu ilaçlar bazı deney hayvanlarına verilmiş. Sonuçsa üzücü. Yavruların çoğunda YDD gelişmiş.
Bazı hastalıklar da YDD’ye neden olabiliyor. Özellikle gebeliğin ilk 3 ayında geçirilen toksoplazma ve rubella gibi rahatsızlıklar YDD riskini arttırıyor.
Bazı kalıtımsal özellikler de YDD’ye neden olabiliyor. Özellikle Treacher Collins, Stickler veya Van der Woode sendromlarıyla D, E ve G grubu kromozomlarının 2 yerine 3 tane olması YDD gelişimi riskini arttırıyor.
Bunun dışında ileri yaşlardaki gebeliklerde risk daha fazla. Ayrıca gebelik sürecinde günde 1 kadeh şaraptan fazla alkol tüketen annelerin bebeklerinde de YDD oranı artıyor.
Diğer çocuğu etkiler mi?
YDD ilk etapta korkutucu olabilir. Bu nedenle panik yapmak ve başınıza tekrar gelmesinden korkmak normal. Ancak çok fazla korkmaya gerek yok. Çünkü bir çocukta YDD geliştiyse bundan sonraki çocuklarda da görülecek diye bir kural yok. Ancak dikkatli olmakta tabii ki fayda var. YDD özellikle kalıtımsal olmayan yani ilaç kullanımı, alkol tüketimi gibi nedenlere bağlıysa bu konulara dikkat etmek yeterli olacaktır.
Önceki çocuklarda YDD gelişmişse sonraki çocuklarda da risk biraz daha fazla. Ancak kesin olarak tekrarlar denilemez. Bu oran yalnızca % 4. Normal anne ve babanın ilk çocuğu yalnızca yarık damakla doğmuşsa ikinci çocukta yarık damak görülme ihtimali sadece %2. Ancak anne veya babada YDD varsa risk artıyor. Örneğin ebeveynlerden birinde ve ilk çocukta YDD varsa ikinci çocukta da bu oran % 20’ye çıkıyor.