Mesleki tükenmişlik sendromu bir meslek hastalığı mı? Sebepleri ve belirtileri nelerdir? | Meslek Hastalığı ve Riskli Görülen Sektörler
Yatağa düşecek kadar hasta olmakla işe gitmek arasında bir tercih yapabilseydiniz muhtemelen hasta olmayı tercih ederdiniz. Tüm gün tavanı izlemek sizin için patronunuza, iş arkadaşlarınıza, müşterilerinize ve masanıza bakmaktan daha ilgi çekici gelebilir.
Türkiye’de “mesleki tükenmişlik sendromu” dediğimiz İngilizce adı job/occupational burnout olan bu hastalık 1970 yılında psikolog Herbert Freudenberg tarafından ABD’de keşfedildi. Depresyonla çok fazla ortak özelliği bulunan bu hastalık hakkındaki araştırmalar hala devam ediyor.
Son zamanlarda yaşadığınız psikolojik bunalımın ve stresin mesleğinizde bir ilgisi olup olmadığını öğrenmek istiyorsanız şu soruları kendinize sorun;
İş yerinde alaycı ve eleştirel misiniz?
Kendinizi işe gitmeye ikna etmekte güçlük çekiyor musunuz?
İş arkadaşlarınıza, müşterilerinize, müvekkillerinize veya hastalarınıza sinir bozucu ve sabırsız davrandığınız oluyor mu?
Çalışma alanınızda üretken olamama problemini sık sık yaşıyor musunuz?
Başarılarınızdan memnun değil misiniz?
İşiniz konusunda hayal kırıklığı hissediyor musunuz?
Daha iyi hissedebilmek veya bazen sadece bir şeyler hissetmek için normalden fazla yemek yiyor, alkol veya uyuşturucu kullanıyor musunuz?
Uyku alışkanlıklarınız veya iştahınızda değişme var mı?
Açıklanamayan baş ağrısı, bel ağrısı veya diğer fiziksel güçlükler yaşıyor musunuz?
Bu sorulara çoğunlukla “evet” yanıtını verdiyseniz mesleki tükenmişlik sendromunda olabilirsiniz.
:Mesleki tükenmişlik sendromu “fiziksel ya da duygusal enerji ve motivasyonun genellikle uzun süreli stres veya hayal kırıklığı sonucu tükenmesi” olarak tanımlanabilir.
Günümüzde çalışan birçok insanın üzerinde yoğun bir stres var çünkü işlerini kaybetmekten korkuyorlar. Güvencesizleştirilen insanlar değerlerini ispatlamak için daha uzun süre çalışıyor, daha fazla sorumluluk alıyorlar. İşten çıkarmalar sonucu meslektaşlarının bıraktığı boşlukları doldurmak, işleri bitirmek için daha fazla çalışmak zorunda kalıyorlar.
Mesleki tükenmişlik sendromunun oluşmasında etkili olan faktörler; iş tanımındaki belirsizlikler, ast üst ilişkisindeki çatışma, aşırı iş yükü, dinlenecek zamanların azalması, denetim yetersizliği, kişinin yaptığı iş üzerinde herhangi bir kontrol yeteneği olmaması (yabancılaşma) ve mobbing olarak görülebilir.
Aşağıdaki durumlarda mesleki tükenmişlik sendromu yaşamaya daha yatkın olabilirsiniz;
İşiniz hayatınızda o kadar büyük bir yer kaplıyordur ki iş hayatınız ve kişisel hayatınız arasındaki dengeyi kurmakta zorlanıyorsunuz.
Herkese yardımcı olmaya çalışıyor ve her işe yetişmeye çalışıyorsunuz.
Sağlık çalışanı olarak, öğretmen/akademisyen olarak veya hizmet sektörünün başka bir dalında çalışıyorsunuz.
Yaptığınız iş üzerinde az veya çok, hemen hemen hiç etkiniz olmadığını fark ediyorsunuz.
Açıkça görülebilecek belirtiler arasında yorgunluk, sinirlilik, ağlama krizleri, anksiyete atakları ve strese tepki olarak aşırı egzersiz veya aşırı beslenme nedeniyle iştah kaybı veya kilo alma sayılabilir. Daha az belirgin belirtiler ise diş taşı, uyuşturucu kullanımı, alkol ve tütün kullanımı, uykusuzluk, kabuslar, unutkanlık, düşük performans ve dikkat dağınıklığı olarak kendini gösterebilir.
Bu belirtilerin sonucu olarak ortaya çıkabilecek rahatsızlıklar;
Sosyal çevreye uyumsuzluk
Alkol ve uyuşturucu bağımlılığına yatkınlık
Tip 2 diyabet (özellikle kadınlarda)
Psikososyal riskler ve iş stresi iş sağlığı ve güvenliği alanındaki en zorlu konulardandır. Dünya genelinde birçok ülke zihinsel ve davranışsal bozuklukları kabul etmişlerdir fakat bu bozukluklardan bazılarının mesleki olduğunu kabul eden ülke sayısı hala azdır. Hollanda, İsveç, Brezilya, Venezuela ve Kolombiya’da tükenmişlik sendromu, ulusal meslek hastalıkları listesinde yerini alabildi.
Tüm bunların yanı sıra bu sendromun özel belirtilerinin mesleki olmayan depresyon veya tiroit rahatsızlığından da kaynaklanabilir. Bunu göz önüne alarak en doğru teşhis için doktorunuza rahatsızlıklarınızdan bahsederken mesleki hayatınızı ve iş koşullarınızı da anlatmayı ihmal etmemelisiniz.
-”Is it time to consider Burnout Syndrome an occupational disease?”-Francesco Chirico, Mesleki Hekim Sağlık Departmanı, İçişleri Bakanlığı, İtalya, Aralık 2006
-”Causes, Symptoms and Prevention of Job Burnout”-Dawn Rosenberg McKay, The Balance, 27 Ekim 2016
-”Job Burnout”-Christina Maslach, Wilmar B. Schaufeli, Michael P. Leiter, 2001