Anasayfa » Ders Notları » Fen ve Teknoloji » 5. Sınıf - Maddenin Değişimi ve Tanınması » Maddenin Değişimi ve Tanınması Ünite Özeti
YAĞMUR, DOLU, KAR, SİS, BULUT OLUŞUMU
Havadaki Nem: Okyanuslarda, göllerde, nehirlerde ve topraklarda bulunan su buharlaşarak; bitkiler ve hayvanlardaki su ise solunum ve terleme ile dışarı atılarak havaya karışır. Havaya karışan bu su, (yani atmosferdeki su buharı) havanın içerdiği nem miktarını belirler. Havadaki nem atmosferin her yerinde aynı değildir. Nemli hava yükselirken sıcaklığının düşmesiyle soğur ve bu durumda havadaki nem de yoğuşarak su damlacıkları hâline gelir. Su damlacıkları da bir araya toplanıp bulut hâline gelerek farklı yağış şekilleri ile yeryüzüne döner. Bu durumda yağış şeklini nemin yoğuştuğu yer ve havanın sıcaklığı belirler.
Kar: Soğuk hava etkisiyle karşılaşan su buharı buz kristalleri haline gelir. Buz kristalleri birleşerek kar tanelerini oluşturur. Kar taneleri yeryüzüne iner (Eğer yeryüzü sıcaklığı suyun donma noktasında veya daha düşükse yağış kar şeklinde olur.).
Isınan yeryüzünden buharlaşan su, su buharı şeklinde gökyüzüne yükselir. Belirli bir yükseklikte basınç azaldığı, hava da soğuduğu için su damlacıkları hâline geçerler ve bulutları oluştururlar. Başlangıçta bu damlalar o kadar küçüktür ki çapları birkaç mikrometredir (İnsan saçı 100 mikrometredir.). Ortalama bir yağmur damlasının oluşabilmesi için bunlardan milyonlarcasının birleşmesi gerekir.
* Özel karışımlı toprakların pişmesi ile seramik, porselen, kiremit, tuğla vb. malzemeler yapılır.
* Madde yeterince soğursa donma ve yoğuşma olur.
* Isınma ve soğuma olayları art arda gerçekleştirilir ve sütteki mikroplar yok edilir (pastörize sütler).
Havadaki ısınma ve soğuma; yağışların, rüzgârların, toprak oluşumunun, şimşek ve yıldırımların oluşmasına neden olur.
Maddeler ısı etkisi ile hâl değiştirebilirler. Su yeterince soğuduğunda donar, buz hâlini alır. Buz suyun katı hâlidir. Çeşmeden akan su, dereler, göller ve denizler suyun sıvı hâline örnektir. Kaynamakta olan çaydanlıktan çıkan su buharı ise suyun gaz hâlidir.
Katı bir maddenin ısı alarak sıvı hale gelmesine erime denir. Sıvı bir maddenin ısı kaybederek katı hâle gelmesine donma denir.
Erime ve donma birbirinin tersidir. Katı hâldeki çikolatayı ısı etkisi ile eritip kalıplara döktüğümüzde çikolata ısı kaybeder. Donar ve tekrar katı hâle gelir.
Buharlaşma ve Yoğuşma
Sıvı bir maddenin ısı etkisiyle gaz haline gelmesine buharlaşma denir. Çaydanlıkta kaynayan sudan çıkan buhar suyun gaz hâline iyi bir örnektir.
Gaz hâlindeki bir maddenin ısı kaybederek sıvı hâle gelmesine ise yoğuşma denir. Çaydanlıktan çıkan su buharına soğuk tencere kapağı tuttuğumuzda kapak üzerinde su damlacıkları oluşur.
Güneş’in etkisiyle buharlaşan sular gök yüzünde bulutları oluşturur. Bulutlar çok küçük su damlacıklarından oluşur. Soğuk bir hava tabakasına rastlayınca ısı kaybettikleri için bulutlardan yoğuşma çoğalır. Yoğuşmayla ağırlaşan su damlacıkları yer yüzüne doğru düşmeye başlar. Buna yağmur denir. Bazen soğuk hava tabakası buluttaki su damlacıklarını doldurur. Bu durum kar yağmasına neden olur. Dolu ise yağmur damlalarının daha soğuk bir hava tabakasına rastlayarak donması sonucu oluşur. Yeryüzüne yağışlarla tekrar dönen su yine Güneş’in etkisiyle buharlaşarak gökyüzüne yükselir. Böylece yeryüzündeki su dengesi sürekli olarak korunmuş olur.
‹ 5. Sınıf - Maddenin Değişimi ve Tanınması Ünite Kazanımları yukarı 5. Sınıf - Vücudumuz Bilmecesini Çözelim ›
ahmet tek (doğrulanmadı)
29 Aralık 2013 - 18:45
29 Aralık 2013 - 18:46
Suyun erime ve donma noktası 0 °C'dir.
Sıvılar ısı alarak katı hâle geçerler.
İçerisinde sıvı bulunan kaba içi dolu küresel K...
Toplam: 191,251 kez
Toplam: 127,111 kez
Toplam: 80,987 kez
Toplam: 74,131 kez
Toplam: 54,155 kez
Toplam: 31,529 kez
Toplam: 16,850 kez
Toplam: 791 kez
Toplam: 2,919 kez
Toplam: 23,490 kez
Toplam: 31,432 kez
Toplam: 5,393 kez
Toplam: 17,747 kez