Eleştirel düşünebilmek / Deneme / Milliyet Blog
Eleştirel düşünebilen insan
Eleştirel düşünme, kısaca bir konuyu birçok yönü ile ele alıp irdelemek demektir. Günlük dilde ise eleştirel düşünme “eleştiri1 kelimesi ile eşanlamda kullanılmakta; çok inatlaşma, karşı çıkma, reddetme, kuşkucu olma, başkalarının açığını ortaya çıkarma gibi olumsuz anlamlarla anılmaktadır.
Düşünce Tarihine bakıldığında, “ben senin gibi düşünmüyorum” cümlesinin çok pahalı bir cümle olduğunu görüyoruz. Bunun nedeni tarihsel süreç içinde kendi otoritesinin sarsılmasını istemeyen kişi ve çıkar gruplarında aramak gerekir. Orta çağda feodal dinsel inançlara aykırı görüş bildirmek kimi zaman ölümü bile göze almakla eş anlamlıydı. Öteden beri egemen çıkar güçlerine karşı çıkanlar, itaatsiz, bozguncu, vatan haini, küstah, kendini beğenmiş olarak nitelendirilmiştir. Sokrates, Hallac-ı Mansur, Galileo, Bruno, Voltaire, Nazım bunlara örnektir.
Eleştirel düşünme öncelikle karmaşık durumların ve olayların anlaşılması, çözümlenerek bir karar varılması sürecinde gerçekleşen zihinsel işlemlerdir. Bilgiyi, olgular arasında ilişki kurmayı, ortaya atılan tezlerin gerekçelendirilmesini, soruna çeşitli açılardan bakılmasını zorunlu kılar. Eleştirel düşünme;
-Çizgisel değildir, önceden çizilmiş bir eylem planı yoktur.
-Genel olarak bir çözümden daha fazlasını ortaya çıkarır.
-Yorum ve değerlendirmelere ihtiyaç duyar.
-Belli koşullarda çelişebilecek çok sayıda ölçütün dikkate alınmasını ister.
-Bağımsızlık ve nesnellik ister.
-Çok çaba gerektirir.
-Fikri özgür vicdanı özgür insanlara ihtiyaç duyar.
Eleştirel düşünme yukarıda sıralanan biçimiyle bilimsel yaklaşımlarla, dolayısı ile bilimsel düşünmeyle yakınlık kurar.
Çünkü kuşku duymak her durum için Ne?, Ne zaman?, Neden?, Nerede?, Nasıl?, Kim? (5N, 1K) gibi soruları kullanmak bilimsel düşünmenin temelini oluşturur.
Eleştirel düşünme, günlük yaşamda karşılaşılan olayların nedenini anlamada ortada olan bilgiyle yetinilmemesini, daha ayrıntılı araştırmaların gerekliliğini önümüze koyar. Bu “yetinmeme” ya da “kuşkuyla bakma” durumu ulusal/uluslar arası politikadan, iş yaşamına, sağlıktan eğitim yaşamına, alışverişten aile yaşamına kadar her konuda geçerli olmaktadır.
Eleştirel düşünmenin amacı, her konuda bilimin aydınlığını topluma taşımaktır. Giderek daha da karmaşıklaşan toplumsal oluşumlarla ilgili sorular sormak, yalnızca akademik kurumlara ya da kimi özel çıkar gruplarına bırakılmayacak kadar önemlidir. Her yurttaş, kendisini, çevresini ya da ülkesini ilgilendiren kararları araştırıp sorgulayabilir.
Şimdi birkaç soruda eleştirel düşünebilir miyiz bakalım, Sizce;
1-Irak, Amerika tarafından işgal edilince özgürleşti mi?
2-Uluslar arası suda 9 vatandaşımızı katleden İsrail’den daha güçlü bir devlet miyiz?
3-NATO tarafından bombalanıp, öldürülen Kaddafi’nin ülkesi Libya’ya Demokrasi geldi mi?
4-Suriye Savaş Uçağımızı uçaksavarla mı vurdu?
5-En önemlisi Suriye, diğer iç ve dış sorunlarımıza eleştirel düşünme yöntemiyle mi yaklaşıyoruz?
6-Eleştirel düşünenler tarafından mı yönetiliyoruz?
Merhaba üstad, Eleştirel düşünceden vaz geçtik. B izde düşüncenin her çeşidi yasaktır. Değilse toplama kampında alırsın soluğu:(( Sasygı ve selamlar...
Düşünmek özgürlüğün kısıtlanamayacğı tek alandır. Düşünmenin olmadığı yerde özgürlükte eleştiride yoktur zaten. Teşekkürler, saygı ve hürmetler efendim. 01.08.2012 8:48
Demokrasinin iktidarlar tarafından getirileceğine inanan toplumlarda eleştiri kültürü gelişmemiş demektir. Oyunu verdiği partinin yanlışlarını eleştir(e)meyen insanlar "cemaat" olmaktan öteye geçemezler. Böyle cemaatler ortamında demokrasi filizlenemez. Sorgulamayan insan sorgulanmayı da istemez. Erdoğan'ın her sözünden birinin Kılıçlaroğluya çatmasının sebebi, Erdoğan'ın sorgulanmak istememesindendir. Halkına hesap vermeyen iktidarlar ülkeye faşizmi getirir. Cemaatleşmeyi aşamayan halklar da bu faşizm yönetimi alkışlarla kabul eder. Yaşadığımız süreç bunu göstermektedir. Saygılarımla.
Manifesto niteliğindeki yorumunuza teşekkür ederim. Katkı sundunuz. sağlıcakla kalın. 01.08.2012 8:50
Eleştiriye tahammülümüz yoktur Nizamettin Bey. Şimdi nerden çıktı bu sorular. Büyüklerimiz iyisini bilir. Sorgulamak ne haddimize. Türk terbiye yapısına aykırı bir durum bu. Demokrasi getirdik diyorlarsa getirmişlerdir. Sorun bizim gözlük numarasında...:) Selamlar, mutlu kalın...
Evet bu konuda oldukça hoşgörü cimrisiyiz. Soru sormak aslında hayatı okumanın başka bir yoludur bilirsiniz. Terbiye sınırlarımızı bozmadan, demokrasi içerisinde sorular sordum sadece. inanın gözlüğüde geçen hafta aldım :)) Teşekkürler sağlıcakla kalın. 31.07.2012 15:23
7-Eleştirel düşüncede Dollar'ın yeri nedir?..ve bu konuda objektif olunabilir mi???...eyvallah...
Eleştirel düşüncede dolar en üst seviyededir, bu konuda objektif olunamaz diye düşünüyorum. Sorular çoğaltılabilir eyvallah :) 31.07.2012 11:58