YÜKSEL KANAR: Modernliğin İki Anlamı
Batı kendini Orta Çağ gibi bir karanlığın yaratıcısı ve yaşayıcısı olarak tanınmaktan kurtarmak ve dünyanın biçimlendiricisi gibi göstermek için böyle bir modernlik anlayışı geliştirmiş ve bunu çok iyi kullanmıştır.
Tarih: 29-08-2017 22:11
Modern kelimesi sözlüklerde “içinde bulunulan zamana, ya da göreceli olarak yakın bir döneme ait; en son ilerlemelerden yararlanan” şey olarak tanımlanır. Dolayısıyla kelimenin sözlük anlamı, herhangi bir değer yargısı belirtmeksizin, kökeni mevcut çağ ya da dönemde olan şeylere işaret etmektedir. Bir şeyin şu andaki durumuyla önceki durumu arasında bir mesafe belirtmek için ona modern deriz.
Değer yargılarından günlük yaşama kadar her şeyde, ortaya yeni çıkmış anlayış ve uygulama biçimlerini gösteren bu tarafsız anlamıyla modern, hemen bütün kültürlerde bazen kabul edilebilir olanı, bazen de hafiflik, ciddiyetsizlik ve züppeliği ifade eder. Eski anlayışları düzelten veya tamamlayan anlamıyla olumlu görünürken, onları bozan veya yıkan anlamıyla olumsuz görülür.
Kısacası modern, yani yeni olan her şey, iyi ve kabul edilebilir şey demek değildir: “Pek çok kullanımında modern sözcüğü aynen moda sözcüğü gibi bir değer yargısı, önyargı, peşin kabul, olumluluk-olumsuzluk vurgusu içermeyen, nötr (yansız) bir sözcük görünümündedir. Çağdaş olan şey bu çağda olan şeydir ve hatta bu kelime sık sık istihza mahiyeti taşır.”1
Henüz Avrupa merkezci düşüncelerin tam anlamıyla ortaya çıkmadığı “ilk zamanlarda ‘modern’ (çağdaş) sözcüğü çoğu kez bayağı ve basmakalıp gibi aşağılayıcı bir anlamda kullanılırdı ve Shakespeare de deyimi hep bu anlamda kullandı. İngiliz yazarları Fransız devriminin önderlerine ‘çağdaşlaştırıcılar’ olarak yollama yaptıklarında bu sözcüğü kuşkusuz kötüleyici anlamda kullanıyorlardı.”2 Bu anlamıyla modernlik; herhangi bir düşünce, kültür veya coğrafyaya mal edilmeden, kazanılan birikimleri tahrip etmemek ve onun eksiklerini tamamlamak kaydıyla, her kültürün daha iyiyi arama ve ona ulaşma çabası olarak görülebilir.
Kuşkusuz her insan ve onun bağlı olduğu kültür, geçmişin tecrübeleri üzerinde yükselir.
Bugün yaşayanlar geçmişte yaşayanlara göre daha ileri bir tecrübe düzeyinde bulunurlar. Bu anlamda modernlik, her ne kadar yeni olanı temsil etse de, aslında dünyanın ömrü açısından düşünüldüğünde bu yenilikler en eskileri de hesaba katarak, onlara yaslanarak oluşturulan yeniliklerdir. Bugünden geriye bakıldığında bize eski olarak görünen dünya, gerçekte bugün düne göre daha yaşlıdır. Dolayısıyla biz, geçmiş dönemlere göre daha da yaşlanmış ve eskimiş bir dünyada yaşıyoruz. Şu halde modernlik, yeni türeyen, gelip geçici olan, anlık heveslere cevap veren bir şey olabildiği gibi, geçmişin tecrübelerinden yararlanılarak oluşturulmuş, geleceğe ışık tutan kalıcı değerlerin yeniden ifadesi olarak da ortaya çıkabilir.
Kolakowski, modern kelimesinin Almancada hem çağın malı, hem de revaçta (makbul, tercih edilen) demek olduğunu; İngilizce ve diğer Avrupa dillerinde ise bu iki anlam için ayrı kelimeler (modern/revaçta) kullanıldığını belirtmektedir. Sonra da Almancadaki kullanımın sözcük anlamı yanında, ona bir değer atfederek (revaçta) ideolojik anlam da yüklendiğine ve bunların ikisini birlikte karşıladığına dikkat çeker. Bu çerçevede, yani işin içine değer yargısının karıştığı ve her iki sıfatın (çağın malı/makbul) buluştuğu durumlarda ortaya birtakım sorunların çıkması da kaçınılmazdır: “Tabii modern teknoloji yerine makbul (kabul gören, tutulan) teknoloji, modern bilim yerine makbul bilim, modern sanayi yönetimi yerine makbul sınayi yönetim diyemeyiz, makbul buralara gitmez. Ama herhalde modern fikirler makbul fikirler, modern resim makbul resim, modern giyim de makbul giyim şeklinde ifade edilebilir. (…) öte yandan, modern bilim ve modern teknoloji tabirleri, en azından günlük dilde, bir üstünlük ifadesi içermektedir.”3
Black ise önce Latincede daha sonraları İngilizcede ve öbür dillerde sözcüğün çağın ve ‘geçmiş’in yazar ve yazılarını birbirinden ayırt etmek üzere; daha sonra yedinci yüzyılda ise ‘modernity’ (çağdaşlık), ‘modernizers’ (çağdaşlaştırıcılar) ve ‘modernization’ (çağdaşlaşma) sözcüklerinin değişik biçimlerde oldukça sınırlı ve teknik bağlamlarda kullanıldığını belirterek4 onun sözlük anlamındaki tarafsız kullanımına dikkat çeker.
Kelimenin yukarıdaki sözlük anlamları bize, Avrupa’daki “bilimsel devrimden bu yana insan sorunlarındaki hızlı değişme sürecini belirten genel bir deyim olarak”5 kullanılan ideolojik anlamdaki modernlik (çağdaşlık) ya da modernleşmeyi (çağdaşlaşma) tanıtmaz. Bu açıdan bakıldığında, üzerinde uzlaşmaya varılmış bir tanım bulamayız. Kelime neredeyse sözlük anlamıyla olan bütün ilişkilerinden kopartılarak, Avrupa’ya ait bütün değerlerin yüceltilmesini ifade eden apayrı bir anlama bürünür. Adına “Avrupa dönemi” diyebileceğimiz, belirli bir tarihte başlayan ve halen devam eden (belki İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra Avrupa Zamanının yerini Amerika Zamanı olarak ifade edebiliriz. Ama bizim için ikisi de aynı anlamı taşıyor) zaman içinde, kendinden önceki her şeyin “geleneksel” nitelemesiyle olumsuzlaştırılarak bir tarafa bırakılmasını, Avrupa dışında kalan dünyanın tarihsiz, kültürsüz ve anlamsız bir dünya olarak tedavülden kalkışını açıklayan bir kavram olarak kullanılır. Modernlikle ilgili bütün çalışmalarda onun, Batı lehine üstünlük ifadesi içeren, ayrıcalıklı hâle getirilmiş bu anlamını görmek mümkündür.
Tarihyazımına ilişkin bu ikinci anlamında modern, Oxford İngilizce sözlüğün de tanımladığı şekliyle “genellikle (ilk ve orta çağa zıt olarak) Orta Çağ’dan sonraki zaman için kullanılır. Sözlük bu anlamda moderni 1585 gibi erken bir zamanda kullanan bir yazardan alıntı yapmaktadır.”6 Bizi ilgilendiren de zaten bu anlamdaki modernliktir. Batı kendini Orta Çağ gibi bir karanlığın yaratıcısı ve yaşayıcısı olarak tanınmaktan kurtarmak ve dünyanın biçimlendiricisi gibi göstermek için böyle bir modernlik anlayışı geliştirmiş ve bunu çok iyi kullanmıştır.
Bizim sorunumuz, bu anlamdaki modernlikle…
1. Leszek Kolakowski, Modernliğin Sonsuz Duruşması, çev. Selahattin Ayaz, Pınar Yayınları, İstanbul 1999, s. 15.
2. C. E. Black, Çağdaşlaşmanın İtici Güçleri, çev. Fatih Gümüş, İş Bankası Kültür Yayınları, 1986, s. 4.
3. Leszek Kolakowski, A.g.e., s. 15.
4. Bkz. C. E. Black, A.g.e., s. 4.
5. A.e., s. 4.
6. Immanuel Wallerstein, Liberalizmden Sonra, çev. Erol Öz, Metis, 2003, 2. baskı, s. 123.
İlk Başörtülü Cumhurbaşkanı Halime Yakub
MUSTAFA YÜREKLİ: “Bediüzzaman Görünümlü Gülen”in Mucidi: Şer..
HAYRİ BOSTAN:Deniz Feneri 2017 Habeşistan - Bağışlanan Kurba..
Almanya El Koymuştu! Türkiye'ye Getiriliyor
BEDRİ GENCER: Kur'an Müslümanlığı
MUSTAFA YÜREKLİ: Teori Şerif Mardin Pratik Davutoğlu ve Güle..
SEZAİ KARAKOÇ: Kurban
SEZAİ KARAKOÇ: İslâm ve İktisat
ZİYA KEMAL: İsrail PKK Terör Örgütü Değildir Diyor Türkiye’d..
NİZAMETTİN YILDIZ: Okullar Açılırken
MUSTAFA YÜREKLİ: Şerif Mardin’in Din Emziği
ABDULLAH HASRET: Kuran-ı Kerim Bilgisayar, Aypet ve Cep Tele..
Copyright © 2017 ULU KANAL Tüm Hakları Saklıdır.