Lenf tıkanıklığı (Lenfödem) hakkında kısa özet
Lenf tıkanıklığı hastalığı gözde görünür bir yumuşak doku şişkinliğidir. Bölgedeki lenflerin aktarılmadığı sebebiyle meydana gelmektedir. Bu yüzden bağlamında lenfödem veyada lenf tıkanıklığında bahsedilmektedir. Özellikle kol ve bacaklarda, zaman zaman daha fazla ekstremitelerde veyada yüz bölgesinde ortaya çıkabilmektedir.
Bir lenf ödem diğer hastalıklara kıyasla daha nadiren oluşmaktadır. Erkeklerden daha çok kadınlarda rastlanmaktadır.
Lenf tıkanıklığın nedenleri ve semptomları
Dokulardaki lenf sıvısı birikintisi sebebiyle ortaya çıkmaktadır. Lenf akışının bozulması veyada lenf kılcal damarların nakliye kapasitesinin aşması ve dokulara fazla lenf girmesinin bir çok nedeni bulunmaktadır. Birinci ve ikinci lenf ödem olarak ayırt edilmektedir.
Birinci lenf ödem bir yandan doğuştan yani irsi olmaktadır. Çoğu zaman ailedeki kadınlar arasında nesilden nesile geçmektedir. Diğer yandan birinci biçim birden bire ortaya çıkabilmektedir. Bu tesadüf ve tekli lenfödemler lenf kılcal damarların içindeki değişiklikler sebebiyle ortaya çıkmaktadır.
İkinci lenf ödem, birinci lenf ödeme kıyasla, bir hastalığın sonucunda meydana gelmektedir. Bu yüzden lenf tıkanıklığından söz edilmektedir. Bunun nedenleri ameliyat sırasında alınmak zorunda kalınan lenf düğümleri veyada lenf kılcal damar duvarlarının yapışmasına ve kılcal damaların tahrip edilmesine sebep olan ışın tedavisi. İkinci lenf ödemin ortaya çıkmasının diğer nedenleri iste kazalar, yaralanmalar, Yılancık (Erysipelas) gibi enfeksiyon hastalıkları.
Birinci lenf ödem kendini tipik olarak kutu ayak parmakları olarak göstermektedir: dört köşeli şiş ayak parmakları. Lenf tıkanıklığı buradan ayak bileklerinden alt- ve üst baldırlara kadar yayılmaktadır. Vakaların üçte ikisinde sadece bir vücut tarafından görülmektedir. Birinci lenf ödem iki tarafdada görülmekteyse şişlikler genellikle asimetrik yaygın olmaktadırlar.
İkinci lenf tıkanıklığı tamamen zıt semptomlara sahiptir. Burada şişlikler vücudun omuzlardan veya kasıklardan aşağı doğru yol almaktadır. Ayak parmakları ve ön ayak lenf ödemlerden korunmaktadır. Semptomlarının nerede ortaya çıktığına göre ikinci lenf ödem için karakteristik olan unsur lenf ödemlerinin sadece tek taraflı ortaya çıkmasıdır.
Birinci ve ikinci lenf ödemleri hastalıklarında ilişkin cilt bölgelerinde iltihaplar veyada ülserler ortaya çıkabilmektedir.
LLenf tıkanıklıkların olabildiğince erken tedavi edilmesi gerekmektedir. Hastalığın erken evrelerinde lenfödemleri tedavi edilebilir.
Bir lenf ödemin evreleri
Semptomlara göre 4 değişik ağırlık derecesi ayırt edilebilir.
Evre 1: Latenz evresi
Lenf kılcal damarlarında ve/veya lenf düğümlerinde birinci veya ikinci hasar bulunmaktadır. Bu sebeble lenf kılcal damarlarındaki nakliye kapasitesi düşüktür. Fakat henüz bir ödem oluşmuş değildir sadece geçici rahatsızlık vermeyen bir şişlik söz konusudur.
Evre 2: Geri dönüşümlü evre
Lenfödem özellikle akşamları sıkca yoğun bir şekilde şişmiş olur. İlişkin ekstremiteler yukarı kaldırıldığında gece geriye çekilmektedir. Bu evre için bir diğer belirti ise şişkinliğin henüz yumuşak olması ve üzerine bastırılabilmesidir.
Evre 3 Spontan geri döndürülemez evre
Lenfödem bu evrede sert olmuştur ve bastırılamamaktadır. Kendi kendine veya ilişkin bölge yukarı kaldırıldığında geri çekilmemektedir.
Evre 4: Fil hastalığı
Bu evrede şişkinliklerin yanı sıra oluşturan lenf ödemlerin oluştuğu bölgelerindeki cilt kısımlarında değişiklikler meydana gelmektedir. Kistler, fistüller ve sertleşmeler oluşmaktadır. Bu evrenin son şekli Fil hastalığıdır.
Birinci ve ikinci evrelerinde lenfödemler bölgeleri yukarı kaldırmakla veyada lenf drenajları gibi metotlar ile tamamen ortadan kaldırılabilir. Bu durum 3üncü ve 4üncü evrede mümkün olmamaktadır.
Son evrelerinde lenf tıkanıklığı tipik görüntüsüyle fark edilebilir. Başlangıçta olan lenf ödemin diyagnozu daha zordur. Aynı durum altında yatan hastalığı belirlenmesi gerken ikinci lenf ödem içinde geçerlidir. Bu sonuçları elde etmek için kan- ve ultrason testleri ve lenf akışı sintigrafisi uygulanması gerekir. Bu diyagnoz metotunda lenf yollarına radioaktif sıvı enjekte edilmektedir. Bu sayede lenfin akışının nerede ve ne kadar engellendiği belirlenmektedir. Diyagnoz için bölgelerden lenf ödem röntgen çekimlerileri yapılmaktadır.
Lenf ödemin tedavisi yani kompleks, fiziksel tıkanlıklığı açma tedavisi, bir çok çeşit kolon üzerinde durmaktadır:
İyi cilt bakımı
Lenf ödemleri oluşan cilt bölgelerine, yoğun bir bakım gerekmektedir. Bu, ödem sebebiyle cildin üzerinde oluşacak yırtıkların ve yaralanmaların önüne geçebilmek ve enfeksiyonları önlemek içindir.
Özellikle lenf ödemlerin oluştuğu dokudaki lenfleri nakletmek ve akışını desteklemek için lenf drenajları uygulanmaktadır.
Lenf ödemlerinin etkili bir şekilde küçültülmesi ve tamamen yok edilmesi için sıkıştırılma metotu uygulanmaktadır. Bunun için kompresyon bandajları ve çorapları kullanılmaktadır.
Bölgesel fizik hareketleri
Lenf ödemleri özel jimnastik egzersizleri sayesinde tıkalı lenf akışını desteklemektedir. Önemli olan unsur ise bu fizik hareketlerinin düzenli ve uzun süreli uygulanmasıdır.
Dizde lenf ödemi oluşumu
Lenf kılcal damarlarında ve/veya lenf düğümlerinde birinci veya ikinci hasar bulunmaktadır. Bu sebeble lenf kılcal damarlarındaki nakliye kapasitesi düşüktür. Fakat henüz bir ödem oluşmuş değildir sadece geçici rahatsızlık vermeyen bir şişlik söz konusudur. İkinci lenf ödem hastalığı vakasının altında yatan nedenlerinde tedavi edilmesi gerekmektedir. Tıkanıklık terapisi eşliğinde uygulanır. Semptomları başarılı bir şekilde tedavi edilirse ikinci lenf ödeminin tahmin raporu genellikle iyi olmaktadır. Birinci lenf ödem hastalığının tamamen iyileşmesi çoğu zaman imkansızdır.