AnasayfaSağlıkSıtma Nedir, Neden Olur, Nasıl Geçer, Sebepleri ve Tedavisi Hakkında Bilgi
Sıtma Nedir, Neden Olur, Nasıl Geçer, Sebepleri ve Tedavisi Hakkında BilgiSağlıkSıtmayı ilk kez Hipokrat, milattan önce 5. yüzyılda tanımlamıştır. Hastalık, geçmiş yüzyıllarda ve bu yüzyılın ilk yarısında dünyada yaygın olarak görülmüş ve tarih boyunca Mezopotamya, Eti, Grek gibi çeşitli uygarlıkların yok olmasına neden olmuştur. 1940’lı yıllardan sonra sıtmaya gereken önemin verilmesi ve vektör mücadelesinde DDT’nin kullanılmaya başlanılması ile olgu sayılarında büyük düşüşler gözlenmiştir. Bu durum 1970’li yılların ortalarına dek sürmüştür. Ancak daha sonra vektörlerin kullanılan ilaçlara karşı direnç geliştirmesi ve özellikle Afrika’daki sürveyans çalışmalarına önem verilmesi
sonucunda gerçek olguların belirlenmesi ile birlikte olgu sayıları artmıştır. Türkiye’de sıtma olgularının mevsimsel özelliği, subtropikal bölgede yer alması ve sivrisineğin aktivitesine bağlı olarak Mart ayında artmaya başlamakta, Temmuz-Eylül aylarında en yüksek düzeylerine ulaşmakta ve Ekim ayından sonra düşmektedir. Sıtma olgularının yaş gruplarına göre dağılımı yıllara göre bir değişiklik göstermemektedir. Olguların büyük bir kısmı 15 yaş üstü gruptadır. 0 yaş grubunda yıllara göre olgu sayısında bir yükselme söz konusudur. Bu yükselme özellikle GAP Bölgesi’nde yer alan Diyarbakır, Şanlıurfa, Mardin, Batman ve Siirt illerinden kaynaklanmaktadır.
Türkiye’de saptanan olgular P. vivax etkenine bağlı olarak gelişen olgulardır. 1993-1998 yılları arasında dış kaynaklı olmak üzere 85 P. falciparum, dört P. malaria ve bir P. ovale olgusu saptanmıştır. Bu olguların büyük bir bölümünü Afrika ve Uzakdoğu ülkelerinden gelen kişiler oluşturmaktadır. Ülkemizde sıtma olgularının çoğunluğu yerli ya da emporte olgu olarak sınıflandırılmaktadır. Olgu sınıflandırılması yıllara göre ele alındığında yerli olgu oranı artmaktadır. 1980’li yıllarda yerli olgular toplam olguların %60’ını, emporte olgular %27’sini oluştururken, 1998 yılında yerli olgular %83, emporte olgular %17 olarak saptanmıştır. Bunun nedeni, son yıllarda GAP’ın devreye girmesi ile 1980’li yıllarda Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nden Çukurova-Amik Ovası Bölgesi’ne tarım alanında çalışmak için göçer işçilerin bu bölgeye daha az gelmeleridir. Sıtma, geçmişte olduğu gibi 21. yüzyılda da en önemli sağlık sorunlarından biri olacaktır. Bunun nedenleri:
7. Sıtma ilaçlarına karşı direnç gelişmesiyle parazit kontrolü çalışmaları güçleşmektedir. Bu özelliklerin pek çoğu diğer ülkelere göre Türkiye’de daha ağır yaşanmaktadır. Türkiye’nin diğer ülkelere göre tek avantajı yerli olguların antimalaryal ilaçlara karşı direnç geliştirmemiş olmasıdır. Sıtma Türkiye için bugün olduğu gibi önümüzdeki yıllarda da önemini sürdürecektir. Gelecek için planlamaların özenle hazırlanıp uygulaması gerekmektedir. Türkiye’de sıtma ile mücadelede başarılı olunabilmesi için;
Sıtma halen dünyanın 1 numaralı infeksiyon hastalığıdır ve tropik ve subtropik bölgelere seyahatte mutlaka gözönünde bulundurulmalıdır. Sıtmanın yaygın olduğu bölgelerdeki havaalanlarından transit geçiş dahi risk taşımaktadır.
Sıtma anofel cinsi sivrisineklerin dişisinin ısırmasıyla bulaşır. Dünyanın bir çok yöresinde yaygın olarak bulunur. Sivrisinekler dışında nadiren infekte şırıngalarla, kan transfüzyonu ile veya gebelik esnasında anneden bebeğe bulaşır.
Sıtmaya yol açan Plasmodium parazitinin 4 türü vardır. Bunlardan falciparum cinsi düzgün ve hızlı tedavi edilmezse ölüme yol açabilir.
Hastalık ateş ve nezleye benzer şikayetlerle başlar. En erken parazit alındıktan 7 gün sonra semptomlar başlayabileceği gibi, aylar sonra daha geç dönemde de hastalık belirtileri ortaya çıkabilir. Sıtmanın bazı türleri yıllar sonra tedaviye rağmen tekrarlayabilir. Bu nedenlerle ve bazı sıtma türlerinin tedavide kullanılan ilaçlara dirençli olması nedeniyle sıtmadan korunma esasdır.
Sıtmadan korunmak için öncelikle sivrisineklerden korunmak gerekmektedir. Ancak sivrisineklerden korunma önlemleri % 100 garantili olmadığından Chloroquine, Mefloquine, Doxycycline ve Proguanyl gibi ilaçlarla koruyucu tedavi risk bölgelerine seyahat edecek kişilere önerilir. Özellikle falciparum tipi sıtma dünyanın birçok bölgesinde Chloroquine’e dirençlidir. Bu nedenle gidilecek bölgeye göre alternatif ilaçlar kullanılması gerekli olmaktadır. Seyahat sağlığı merkezindeki hekimleriniz sizi riskli bölgeler, yaşınız, cinsiniz, özel durumunuz (gebelik vs.), varsa başka hastalık ve kullandığınız ilaçlar açısından değerlendirecek ve sizin için en uygun korunma yöntemini önerecektir.
Sıtma parazitlerin neden olduğu tropikal ve subtropikal birçok bölgede görülen yaygın ve yaşamı tehdit eden bir hastalıktır. Her yıl birçok uluslararası yolcu, hastalığın görüldüğü ülkeleri ziyaret ederken sıtmaya yakalanmakta ve 10 000’in üzerinde ziyaretçi ise eve döndükten sonra hasta olmaktadır. Bir yolcuda sıtmanın yaygın olduğu bir bölgeden ayrıldıktan iki üç ay sonra görülen ateş, acil bir tıbbi durumdur ve derhal araştırılmalıdır.
Hastalığın Belirtileri Nelerdir? Ateş, titreme, terleme ve baş ağrısı ve ileri dönemlerde sarılık, kan pıhtılaşma bozuklukları, şok, böbrek ve karaciğer yetmezlikleri gelişebilir. Merkezi sinir sistemi bozuklukları ve koma görülür. tropikal bölgeden yakınlarda dönmüş kişinin iki veya üç günde titreme nöbetleri, ateş,ve terlemenin birinin görülmesi, sıtmanın en iyi belirtisidir.
Sıtmaya ilk maruz kalma olasılığının yedinci günü ve son maruz kalma olasılığından iki ay sonrası (nadiren daha geç) arasındaki zaman diliminde ortaya çıkan ve açıklanamayan ateş durumlarında ilk olarak falciparum sıtması olasılığı düşünülmeli ve bu zaman aralığında ateşi çıkan bir kişi en kısa zamanda teşhis ve etkili bir tedavi için bir sağlık kurumuna başvurmalıdır. Erken tanı ve uygun tedavi hayat kurtarabilir. Falciparum sıtması, eğer tedavi 24 saatten fazla gecikirse ölüme yol açabilir. Sıtma parazitleri için bir kan örneği incelenmelidir. Eğer ilk kan örneğinde parazit saptanmadıysa ve semptomlar hala devam ediyorsa, bir dizi kan örneği alınmalı ve 6-12 saat aralıklarıyla incelenmelidir.
Birçok ülkede sıtma durumu daha da kötüye gitmektedir. Falciparum sıtmasının önlenmesi ve tedavisi daha zor hale gelmektedir çünkü P. falciparum çeşitli sıtma önleyici ilaçlara karşı giderek direnç kazanmaktadır. Sıtma Nerelerde Görülebilir?
Güneydoğu Asya ve Latin Amerika’daki birçok turistik yerlerde hiçbir sıtma riski bulunmayabilir.
Yolcular için riski Sıtmanın yaygın olduğu bölgelerdeki bulaşma mevsimi boyunca, özellikle de geceleri sinek ısırmalarına maruz kalan ve bağışıklık kazanmamış tüm yolcular, klinik sıtma riski altındadır. Yolcularda meydana gelen sıtma vakalarının çoğu; koruyucu ilaç rejimlerine uymamak veya uygun olmayan koruyucu ilaç kullanmaktan dolayı gerçekleşmektedir. Falciparum sıtması ölümcül olabilmektedir ve P. falciparum enfeksiyonuna yakalanan hastaların yaklaşık % 1’inin bu hastalıktan öldüğü tahmin edilmektedir. Küçük çocuklar, hamile kadınlar ve yaşlı yolcular daha fazla risk altındadırlar. P. falciparum enfeksiyonu geçiren bir hastanın kurtulmasında etkili olan en önemli faktörler erken tanı ve uygun tedavidir.
Önlemler: Yolcular ve danışmanları sıtmayı önlemenin dört prensibine dikkat etmelidirler. Risk, kuluçka süresi ve başlıca semptomların farkında olunuz.
Sinekler tarafından, özellikle de geceleri ısırılmaktan kaçınınız.
Gerektiği yerlerde, enfeksiyonu baskılamak için sıtma önleyici ilaçlar alınız. (kemoprofilaksi).
Sıtma riskinin bulunduğu bir bölgeye gittikten bir hafta veya daha sonra ateş görülürse, teşhis ve tedavi için acilen bir sağlık kurumuna başvurunuz.
Çocuklar için dozaj çizelgesi vücut ağırlığına dayanılarak oluşturulmalıdır.
Günlük olarak alınması gereken sıtma önleyici ilaçların, riskli bölgeye varmadan bir gün önce alınmaya başlanması gerekmektedir.
Varıştan bir hafta önce haftalık klorokin tedavisine başlanmalıdır.
Optimal koruyucu kan düzeylerine ulaşmak ve yan etki meydana gelmesi durumunda gitmeden önce olası alternatifleri göz önünde bulundurmak amacıyla, haftalık meflokin tedavisine varıştan en az bir hafta, tercihen iki-üç hafta önce başlanmalıdır.
Sıtma önleyici ilaçların yemekle birlikte alınması ve bol suyla birlikte yutulması gerekmektedir.Sıtma riskinin bulunduğu yerlerde kalınan süre içerisinde kullanılan tüm profilaktik ilaçların içilmesinin değişmez bir düzenlilikte devam etmesi ve enfeksiyon riskini yaratan son sinek ısırması olayından sonraki 4 haftaya kadar sürmesi gerekmektedir, çünkü parazitler bu zaman dilimi içerisinde hala karaciğerden çıkabilmektedirler. Tek istisnai durum atovakon/proguanil’dir, bu ilaçların kullanılması dönüşten bir hafta sonra durdurulabilir.
Hiçbir sıtma önleyici profilaktik rejim tamamen koruma sağlayamaz.
Sıtma önleyici ilaçlar alınıyor olsa bile sinek ısırmalarından uzak durunuz
Yazar Mustafa Efe Sıtma, gerekli ilaçlar alındığı ve aşılar yapıldığı takdirde önlenebilecek bir hastalık. Fakat Afrikalı bir çocuk için bu o kadar uzak bir şey ki.
Afrika kıtası iklim şartlarından, maddi yetersizlikten, iç savaşlardan, göçlerden ve çeşitli hastalıklardan dolayı her yıl birçok insanını kaybediyor. Sıtma da AIDS gibi Afrika kıtasını kasıp kavuran bu hastalıklardan biri. Sıtma dişi Anapholes sivrisineklerinin ısırmasıyla insana geçen ciddi ve ölümcül bir hastalık. Sıtma virüsü altı günde 40 bin kan hücresini etkiler. Sıtma virüsü taşıyan sivrisinekler akşamdan sabaha kadar yaygın bir şekilde dolaşırlar. Sıtmadan etkilenenlerde ateş, başağrısı, kas ağrıları ve yorgunluk görülür.
Afrika kıtasında sıcaklığın 1950’lerden özellikle de 70’lerden sonra 0,5 derece yükselmesinden dolayı sıtma virüsü taşıyan sivrisineklerin mevcudu ikiye katlandı. Sıcakların daha düşük olduğu Doğu Afrika’nın dağlık bölgelerinde de son yıllarda sıtma görülmeye başlandı. Bunda insan hareketlerinin, iç savaşların ve hastalıkla mücadele için yeterli bütçe ayrılmamasının etkisi var.
Her yıl sıtmadan kaynaklanan 300 milyon klinik vaka meydana gelmektedir. Yılda 1,5 ile 2,7 milyon arası ölüm meydana geliyor. Bunların da %90’ını beş yaşın altındaki çocuklar oluşturuyor. Dünyadaki sıtma vakalarının %90’ı Afrika’da görülmektedir. 1994–1996 arası Sahraaltı Afrika’daki ülkelerde hem de daha önce hiç sıtma görülmemiş bölgelerde beklenmedik bir şekilde ciddi sıtma vakaları görülmeye başlandı.
Sıtma hastalığı Afrika kıtasının ekonomik gelişimini de olumsuz etkiliyor. İş gücünün yok olmasına, nüfusun gittikçe düşmesine ve ciddi miktarda kaynağın bu hastalıkla mücadele için ayrılmasına sebep oluyor. Nisan ayının 25’i Afrika Sıtma Günü ilan edildi. Sıtmaya dikkat çekmek için Sıtma Kupası düzenleniyor. Bireysel girişimler ve sınırlı sayıda gerçekleştirilen organizasyonlarla bir şeyler yapılabilir, fakat daha ciddi çalışmalar için bütün ülkelerin işbirliği yapması gerekiyor. Sıtma, gerekli ilaçlar alındığı ve aşılar yapıldığı takdirde önlenebilecek bir hastalık. Fakat Afrikalı bir çocuk için bu o kadar uzak bir şey ki.
Sıtma tropikal kuşakta yaygın olan bir hastalıktır, buna neden olansa kandaki alyuvar hücrelerine ve karaciğere yerleşen bir grup parazittir. Bu
parazitler (protozoa) plasmodium grubuna dahildir ve insanlara etki eden dört alt türü bulunur: P. falciparum, p. malariae, p. ovale ve p. vivax. Bu parazitlerin her biri, diğerlerinden biraz daha farklı olan çeşitli hastalıklara yol açar ve bu hastalıkların tedavileri de birbirinden farklılık gösterir. Hastalığın en tehlikeli türü falciparum simasıdır. Bu parazitler, sivrisinekler tarafından taşınır ve kanlarını emmek üzere ısırdıkları insanlara bulaşırlar.
1 Yorum saç dökülmesi dedi ki:	10 Mart 2013, 22:57	bende aşırı derece kaşıntı ve kaşınan yerlerimde yanma oluşuyor acaba bu hastalığım tekrar nüks mü etti ben daha öncede sıtma olmuştum.. gene kaşıntı vardı özellikle bacaklarımda? fikri olan varsa yardım etsin noluur