Sungata ykbalyny baglan : Döwletgeldi Berdiıew
Ekim 31, 2019 - 6:08 PM	1444
«Teatr — durmuşyň aınasy» diıilıär. Şol aınada dürli häsiıetdäki keşpler tomaşaçylara ıetirilıär. Spektaklda çykyş edıän artisleriň hemmesi bir maşgalanyň agzalary ıaly tomaşaçynyň göz öňünde galıar. Bir spektaklda çykyş edıän artistiň başga bir spektaklda-da oınamagyna garaşmagymyzyň sebäbi, belki, şoldur. Bu köplenç biziň pikir edişimizçe-de bolıar. Käte bolsa şol artist garşyňda düıbünden başga häsiıetdäki keşpde peıda bolıar. Hakyky artist halypalaryň aıdyşy ıaly dürli häsiıetdäki keşpleri janlandyrmagy başarmaly. Indi birnäçe ıyldan bäri Magtymguly adyndaky milli sazly-drama teatrynyň sahnasynda dürli häsiıetdäki keşpleri janlandyryp gelıän Türkmenistanyň at gazanan artisti Döwletgeldi Berdiıew hem şeıle ussatlaryň biri. Biz onuň bilen teatr sungaty dogrusynda «Atavatan Türkmenistan» halkara žurnalynyň www.atavatan-turkmenistan.com saıty üçin söhbetdeş bolduk.
— Ykbalyňyzy sungata baglamagyňyzda maşgalaňyzyň orny uly bolsa gerek.
— Çagalykdan teatryň howasyndan dem alyp ulalamsoňmy, ıa-da sahnalarda görkezilıän eserleriň ilkinji tomaşaçylarynyň biri bolanymdanmy, garaz, teatr meniň ikinji öıüm, durmuşymyň özeni diısem ıalňyşmaryn. Ejem-kakam teatra işe gaıdanynda, köplenç, ıanlary bilen menem alyp gaıdardylar. Olaryň sahnada ıerine ıetirıän her bir hereketini ıakyndan synlamak, onda-da spektaklyň ilkinji tomaşaçylarynyň biri bolmak meni buısandyrıardy. İöne şol döwürlerde sungatyň ykbalyma öwrülip, öz döredijiligimi halka ıetirerin diıip pikir etmeıärdim. Şonuň üçin men hemişe teatr bilen öwrenişdiren çagalyk döwrüme minnetdar. Sebäbi ilkinji keşbimi hem çagalykda ıerine ıetiripdim. Okuwymdan daşgary mekdebimiziň çeper höwesjeňler gurnagyna gatnaıardym. Garaz, kiçiligimden sungata söıgimiň uludygyny duıan maşgalamyz çagakam öıde maı tapdygym gylyç, galkan ıasanyp, öz ıanymdan teatryň sahnasynda keşp janlandyrıan ıaly eden hereketlerimi, käte bolsa ejem-kakamyň ıanyndan teatra höwes edip gidişimi henizem ıatlaıarlar.
Maşgalamyň teatr sungatyny saılamagymy goldamagy, durmuşymda täze sahypany açdy. Orta mekdebi tamamlanymdan soňra, şol wagtky Mollanepes adyndaky türkmen döwlet akademiki-drama teatrynda zähmet ıoluma başladym. Bu kär meniň teatr sungatynda taplanmagyma ep-esli derejede ıardam etdi. Sahnada görkezilıän spektakllary höwes bilen synlaışymy görüp, sungata bolan söıgimi duıan halypalar Kakajan Aşyrow, Goçmyrat Bekiıew, Aınazar Batyrow meni kiçiräk sahna oıunlaryna, köpçülikleıin sahnalara gatnaşdyryp başladylar. Teatr sungatyna bolan höwesim meni 1999-njy ıylda Türkmen döwlet medeniıet institutyna getirdi. Bu ıerde teatr we kino aktıory hünärinden ıokary bilim almak miıesser etdi. Talyp döwrümizde halypa režissıorlaryň teatrlaryň sahnalarynda goıan spektakllarynda çykyş edıärdik hem tomaşaçy bolup gatnaşıardyk. Maňa spektakllarda öz ukybymy görkezmäge ıardam beren halypalar institutda hem teatr sungatynyň inçe syrlaryny öwretdiler. Talyplyk ıyllarymyzda halypa režissıorlaryň sahnalaşdyran spektakllarynyň ençemesinde halypa artistler bilen bir sahnada çykyş etmegimiz sungatyň bize öň mälim bolmadyk sahypalaryny gözümiziň alnynda açyp berdi.
Okuwymdan daşgary Türkmenistanyň Magtymguly adyndaky milli sazly-drama teatrynda işe başladym. Teatryň sahnasynda goılan spektakllarda ululy-kiçili dürli keşpleri ıerine ıetirıärdim. Bu teatrda ilkinji janlandyran keşbim «Talyp söıgüsi» spektaklynda Myrat Uzyn atly talyp ıigidiň keşbi boldy. Özüm hem şol wagt talyp bolamsoň, bu keşbi ıerine ıetirmek maňa o diıen kyn düşmedi. Soňra Türkmenistanyň at gazanan artisti Kadyrberdi Atabaıewiň sahnalaşdyran «Etme, oglan, sen oıun!» spektaklynda Ata daıynyň, Türkmenistanyň halk artisti Ata Alowowyň sahnalaşdyran «Hüırlukga-Hemra» spektaklynda kazynyň, Türkmenistanyň sungatda at gazanan işgäri Aınazar Batyrowyň sahnalaşdyran «Harmandäli» spektaklynda aşyk ıigidiň, çagalar üçin niıetlenen «Akpamyk» atly sahna oınunda Mürrük döwüň keşbini janlandyrdym. İaşdygyma garamazdan, halypa režissıorlaryň maňa spektakllarda dürli häsiıetdäki keşpleri janlandyrmagy ynanmagy sungat ıolunda taplanmagyma ıardam berdi.
— Talyplyk ıyllaryňyzda teatr sahnasynda keşp janlandyrmakdan başga nirede ukybyňyzy synap gördüňiz?
— Kinorežissıorlar Orazmyrat Gummanowyň surata düşüren «Bäşinji hazyna» atly kinofilminde Hally öıkelegiň oglunyň, Muhammet Söıünhanowyň surata düşüren «Ajaıyp» kinofilminde oba oglanynyň, Halmämmet Kakabaıewiň surata düşüren «Tapagan» kinofilminiň ikinji bölüminde esgeriň, Batyr Bekmyradowyň surata düşüren «Lukman Hekim» kinofilminde seljuk ıigidiniň, Myrat Orazowyň surata düşüren «Watan ogly» kinofilminiň birinji bölüminde bolsa harby serkerdäniň keşbini ıerine ıetirmek miıesser etdi.
— Bu teatrda şu günki güne çenli zähmet çekip gelıärsiňiz. Diımek, döredijiligiňiziň agramly bölegini şu teatr tutıandyr.
— Türkmenistanyň Magtymguly adyndaky milli sazly-drama teatrynyň döredijilik topary bilen öwrenişmek maňa kyn düşmedi. Sebäbi bu ıerde zähmet çekıän artistleriň köpüsi bize institutda sungatyň inçe syrlaryny öwreden halypa mugallymlar. Olar belent adamkärçilikli häsiıetleri bilen hem bize her ädimde görelde bolıarlar.
Bu teatryň sahnasynda dürli ıyllarda sahnalaşdyrylan spektakllarda keşp janlandyrdym. «Sen kalbymyň soltany» spektaklynda aşyk bilbiliň, «Päk söıginiň güıjünde» Durdynyň, «Hakydada» Arslanyň, «Hazynada» Iblisiň, «Ykbal öwrümlerinde» Jeıhunyň, «Leıli-Mejnun» dessany esasynda sahnalaşdyrylan «Söıgi hem hasratda» Kaıysyň, «Bir ojakda iki dünıäde» Şamyradyň, «Tumar şada» Gebriniň, «Amul — Hazar arasy» atly sahna oınunda Şazadanyň, şu ıylda sahnalaşdyrylan «Binıat» atly spektaklda Togrul begiň keşbini janlandyrdym. Bulardan başga-da, çagalar üçin niıetlenen spektakllardan «Ahmediň gaıduwsyz horazynda» altynsöw horazyň, «Yhlas pälwanda» aıynyň keşbini janlandyrdym. «Bu keşpler biri-birinden düıpgöter tapawutlanıar. Şol bir wagtyň özünde-de, döreden keşplerimiň köpüsi şöhratly taryhymyzyň mert, edermen, gaıduwsyz gahrymanlarynyň keşbi. Olaryň kalbynda birsözlülik, watansöıüjilik ruhy, ruhubelentlik, duşmana garşy göreşmek hyjuwy, maksadaokgunlylyk ıaly ajaıyp häsiıetler jemlenen.
— Taryhy şahsyıetleriň keşbini janlandyrmak uly jogapkärçiligi talap edıändir!
— Elbetde. Aslynda, sahna çykanyňda, özüňde jogapkärçilik duımasaň, tomaşaçynyň göwnünden turup bolmaıar. Taryhy şahsyıetleriň keşbini janlandyrmak tomaşaçy bilen birlikde geçmişe syıahat etmek ıaly ajaıyp duıgyny bagyşlaıar hem-de şol syıahatyň nähili ıagdaıda geçjegi artiste bagly bolup durıar.
«Hazyna» spektaklynda Iblisiň, «Hüırlukga-Hemrada» Kaıysyň keşbini janlandyrmak aňsat düşmedi. Muňa garamazdan, halypalaryň goldamagy bilen janlandyran keşplerim ıerine düşdi.
— Biz bilıäris, surata düşen kinofilmleriňizde ıerine ıetiren keşpleriňiz teletomaşaçylaryň göwnünden turdy. Bu, elbetde, zähmet bilen zehiniň sazlaşygynyň miwesidir.
— Halypam Türkmenistanyň halk artisti Çary Işangulyıew hemişe: «Artist bolmak üçin togsan dokuz göterim zähmetiň, bir göterim zehiniň bolmagy ıeterlik» diıerdi. Men durmuşda şol pikire, şol ıörelgä ynanyp ıaşaıan. Artist sahna çykanda, başbitin döredıän keşbine girıär. Janlandyrıan keşbiňe ilki bilen özüň ynanmasaň, tomaşaçyny ynandyryp bolmaıar. Keşbiňe ynanmak üçin bolsa, elbetde, irginsiz gözlegde bolmak, ıeterlik derejede zähmet çekmek zerur. Bu kinofilmde surata düşmek babatda-da şeıle. Teleıaılymda tomaşaçy bilen ıüzbe-ıüz bolmasaň-da, kinoda bolup geçıän wakalar, ondaky gahrymanlaryň her bir hereketi tomaşaçynyň gözünden sypanok.
— Surata düşen kinofimleriňiz dogrusynda-da aıdaısaňyz!
«İaşlyk» teleıaılymy tarapyndan surata düşürilen telefimlerden «Söıgi sährasynda» Annagulynyň, «Bagta çenli bäş ädimde» sazanda ıigidiň, «Ülkerde» Gündogdynyň keşbini janlandyrdym. Oguz han adyndaky «Türkmenfilm» birleşigi tarapyndan surata düşürilen «Mertebe» atly kinofilmde Merdan Mergenowyň, «İaşlygymyň aıdymynda» gurluşykçy ıigidiň, «Nejmeddin Kubra» atly çeper-publisistik filmde Nejmeddin Kubranyň, «Magtymgulyda» Izzeddin sopynyň, «Ahmyrda» Döwletiň, «Muşdaklarda» Pälwanyň, «Mollanepesde» Döwletbegiň, hormatly Prezidentimiziň atasy Berdimuhamet Annaıewiň ömür ıoluna bagyşlanyp surata düşürilen «Ynsan ömri» atly kinofilmde Berdimuhamet aganyň, «At — myrat» atly kinofilmde Aba Annaıewiň keşbini janlandyrdym. Bulardan başga-da türkmen we daşary ıurt kinofilmleriniň birnäçesine ses bermäge gatnaşdym.
— Görşümiz ıaly, kinofilmlerde hem janlandyran keşpleriňiz görnükli taryhy şahsyıetleriň keşbi. Bu siziň tejribäňiziň artmagyna, döredijiligiňiziň täze gözlegler bilen baılaşmagyna ıardam berıändir.
— Hawa, her bir keşbi janlandyrmak üçin şol keşbiň dünıäsinde ıaşamaly, onuň ruhuna düşünmeli. Munuň üçin bolsa artist hemişe gözlegde bolmaly. Okan, gören-eşiden zatlaryň bilen çäklenmän, geljekde janlandyrmagy maksat edinıän keşbiň üstünde gije-gündiz işlemeli. Şonda döreden keşbiň öz göwnüňe-de jaı bolıar, halkyň kalbynda-da ömürlik ıaşaıar. Kämahal ıolda-yzda tomaşaçylaryň maňa «Söıgi sährasy» atly kinofilmiň baş gahrymany — Annaguly diıip ıüzlenıändiklerine gabat gelıärin. Men şonda ıerine ıetiren keşbimiň tomaşaçylaryň ıadyndan çykmandygyna begenıärin.
– Halypalaryňyzyň teatr sungaty dogrusynda aıdanlaryndan ıatlaısaňyz!
— Halypam, Çary Işangulyıewiň beren maslahatlary, teatr sungaty dogrusynda aıdan sözleri hakydama ömürlik ıazyldy. Ol, köplenç şägirtlerine: «...Siz hakyky artist boljak bolsaňyz, hemme zady başarmaly. Sebäbi artist dürli häsiıetdäki keşpleri janlandyrmaly...» diııärdi.
— Işiňizden daşgary näme bilen meşgullanıarsyňyz?
— Kitap okamagy halaıaryn. Şeıle-de, ıörite wagt tapyp, azyndan aıda bir sapar at münmäge gidıärin. Atyň adam saglygyna täsirini oňa münmeseň düşündirip bolmaıar. Sebäbi at — adamyň ıakyn ıoldaşy, syrdaşy. «Saňa at diımerin, gardaş diıerin» diııän halkymyzda bedewlere goıulıan belent sarpa bu günki günde dünıäni haırana goııar. Hormatly Prezidentimiziň kitaplarynyň birnäçesi hem Ahalteke bedewlerimiziň waspyna bagyşlanan. Şol kitaplary okanymyzda, bedewlerimize bolan buısanjymyz artıar.
— Meşhur bolmak nähili duıgy?
— Gaty jogapkärçilikli duıgy.
— Sahna çykmazyňyzdan öň, özüňizi nähili taııarlaıarsyňyz?
— Hökman sözlerimi gaıtalaıan.
— Iň bagtly pursadyňyz haçan boldy?
— Bagtyıarlyk döwrümiziň her bir güni, her pursady bize ıatdan çykmajak wakalary peşgeş berıär. 2009-njy ıylda Türkmenistanyň Prezidentiniň «Türkmeniň Altyn asyry» atly döredijilik bäsleşiginiň ıeňijisi bolanymda, 2013-nji ıylda «Leıli-Mejnun» spektaklynda janlandyran keşbim üçin «Türkmenistanyň at gazanan artisti» diıen hormatly at dakylanda, şeıle-de, şanly Garaşsyzlygymyzyň 20 ıyllyk baıramy mynasybetli ıubileı medaly bilen sylaglanamda başdan geçiren tolgunmam, ıürek joşgunym şu günki ıaly ıadymda. Şol bagtly pursatlarda begenjimiň çägi bolmandy.
— Aıdym aıdyp, saz çalmagy halaıarsyňyzmy?
— Elbetde, aıdym-sazy halamaıan ynsan ıok bolsa gerek. Ylaıta-da sungat adamy bolup, aıdym-saza biperwaı garamak mümkin däl. Biziň zähmet çekıän teatrymyz hem adyndan belli bolşy ıaly, aıdym-saz bilen aırylmaz baglanyşykly. Şeıle bolansoň, menem, spektaklyň aıdym aıtmaly ıeri gabat gelende aıdym aıdıaryn.
— Daşary döwletlere bolan döredijilik saparlaryňyz dogrusynda-da aı-daısaňyz!
— Berkarar döwletimiziň bagtyıarlyk döwründe hormatly Prezidentimiziň baştutanlygynda türkmen medeniıeti, sungaty dünıä çykıar. Teatrymyzyň döredijilik toparyna Russiıa Federasiıasy, Türkiıe, Täjigistan, Eıran, Özbegistan ıaly döwletlerde döredijilik saparlarynda bolmak miıesser etdi.
— Bilşimiz ıaly, maşgalaňyz — sungat maşgalasy. Şoňa görä olar bilen bir kärde, hatda bir teatrda zähmet çekmegiňiz jogapkärçiligiňizi has-da artdyrıandyr. Şol bir wagtyň özünde-de sungat ıolunda baı tejribe toplap, özüňize bolan ynamyň berkemegine ıardam edıändir.
— Elbetde. Maşgala bolup bir kärde zähmet çekmek ıakymly, şol bir wagtyň özünde-de, gaty jogapkärçilikli. İakymly diııänim, maslahat aljak halypaň hemişe ıanyňda. Kakam — Türkmenistanyň halk artisti Çary Berdiıew kiçiligimden maňa çeıe, çalasyn bolmagy ündedi. Bu häsiıetler maňa zähmet ıolumda köp goltgy boldy. Hasam meşhur taryhy şahsyıetleriň keşbini janlandyranymda. Ejem, Türkmenistanyň at gazanan artisti Narjan Berdiıewa bilen bir teatrda zähmet çekıärin. Teatrda sahnalaşdyrylan «Hüırlukga-Hemra», «Etme, oglan, sen oıun!» spektakllarynda bile çykyş etdik.
— «Adam arzuwsyz bolmaz, guş ganatsyz» diılişi ıaly, öňüňizde goııan maksadyňyz dogrusynda aıdaısaňyz!
— Nesip bolsa geljekde-de taryhy eserleriň esasynda, şeıle-de bagtyıarlyk döwrümizi wasp edip sahnalaşdyrylıan spektakllarda hem-de surata düşürilıän kinofilmlerde keşp janlandyrmagy maksat edinıärin. Kinofilmlere režissıorlyk etmek arzuwym hem bar.
İurdumyzyň medeniıetini, sungatyny dünıäde dabaralandyrıan, türkmen teatr sungatynyň belent sepgitleri nazarlamagyna ajaıyp mümkinçilikleri döredıän Gahryman Arkadagymyza alkyşymyzyň çägi ıok.
— Beren gürrüňleriňiz üçin sag boluň! Spektakllarda döredıän keşpleriňiziň tomaşaçylaryň hemişe göwnünden turmagyny, mundan beıläk-de sungat ıolunda üstünlikleriň ıaran bolmagyny arzuw edıäris!
Çin’in doğalgazının yüzde 15’ini Orta Asya’dan karşıladı
Ocak 7, 2020 - 7:03 PM
Çin tarafından tüketilen tüm doğal gazın % 15'i 2019 yılında Türkmenistan, Özbekistan ve Kazakistan'dan ithal edildi. Konuyla ilgili açıklama, Çin’in Xinhua ajansı tarafından yapıldı.
Ilçihana üçin çäreleri gurnaıjy işgär gerek
Ocak 18, 2020 - 1:44 PM
Amerikanyň ilçihanasy Daşoguz welaıatynda hereket edıän bölümine çäreleri gurnaıjy işgär gözleıändigini mälim edıär.