Dünyaca ünlü gazeteci ve ödüllü edebiyat çevirmeni Fred a. Reed'in 'Bir Zamanlar
Biz Birdik' kitabı bu sene yayınlandı. Yusuf Sami Kamadan, Reed ile kitap
11 Nisan 2015 Cumartesi dünyabizim
Dünyaca ünlü gazeteci ve ödüllü edebiyat çevirmeni Fred A. Reed'in kendisinin ve
kardeşinin hikayesini anlattığı kitabı Bir Zamanlar Biz Birdik bu sene
yayınlandı. Yaşadığı trajedilerden sonra Türkiye'ye gelen ve Risale-i Nur ile
tanışarak Müslüman olan Fred Reed'in kitabı, otobiyografik bir eser niteliği
Bu sene yayınlanan Bir Zamanlar Biz Birdik kitabının yanında Türkçe'de Anadolu
Kavşağı ve Parçalanmış İmgeler isimli iki kitabı daha bulunan Fred A. Reed ile,
Bir Zamanlar Biz Birdik eseri etrafında, eserlerini konuştuk. Bu röportajın
gerçekleştirilmesinde ve tercümesinde yardımlarını esirgemeyen Abdullah Taha
Orhan'a da bu vesile ile teşekkür etmek istiyorum.
Bir Zamanlar Biz Birdik, bir insanın kendi hakkında konuşma denemesidir,
tehlikeli bir deneme... Zira kendimize karşı körleşmiş olabiliriz, kendimizi çok
beğeniyor olabiliriz, kendimizi önemsiyor olabiliriz ve bu yaşamakta olduğumuz
dünyada meydana gelen şeylerle uyumlu olmayabilir. Çünkü neticede biz bir
Sadece kendimin değil, şu an hayatta olmayan birinin daha hikâyesini anlatıyorum
burada. Kitabın kapağında iki küçük çocuk görülüyor. Kaliforniya’da bir iskelede
duruyorlar, 1940’ların sonlarında, bundan 60 küsur yıl önce. Ben ve kardeşim:
Benden 3 yaş küçük olan merhum kardeşim..
Peki, öncesinde ‘bir’ olan bu iki kardeşin hayatları nasıl ‘ikileşiyor’? Bu
ayrılık sizin hayatınıza nasıl etki ediyor?
Hayatının ilerleyen yıllarında kardeşim hayatına son veriyor. Bu bir aile
trajedisine yol açıyor. Seneler boyunca üzerinde düşünmekten kendimi alamadığım
bir trajedi. Diğer taraftan da seneler boyunca hakkında yazmaya cesaret
edemediğim bir trajedi. Nihayet kendim de ihtiyar bir adam haline geldiğim şu
zamanlarda bu paramparça iki hayattan kesitleri bir araya getirme cesaretini
Onun ölümü ailemizi yıktı. Ancak ailemizi yıkan sadece onun ölümü değildi. Onun
ölümüne yol açan sebepler de ailemizi yıkmıştı. Bu etkenler bütün bir Amerikan
ulusunu da mahvetmişti. Bu yıkım sonrasında, benden olağanüstü şekilde pozitif
bir şey ortaya çıktı.
Türkiye’ye geldim. Her ne kadar ölü olsa da Bediüzzaman Said Nursi ile tanıştım.
Onun hayatı, karakteri, eserleri üzerine yaptığım araştırmalar neticesinde,
nihayet Müslüman oldum.
Kitapta sizin hayatınızın yanısıra kardeşinizin de hayat hikayesini okuyoruz,
Evet, bu kitap birden fazla hikayeyi içeriyor. Bir açıdan yaşamaya artık
dayanamayan ve hayatına son veren bir gencin hikayesini ve diğer taraftan ise şu
an burada konuşan bu yaşlı adamın hikayesini ve kapakta Kaliforniya’da bir
iskele üzerinde görülen küçük çocuğa çok çok uzak bir şey olan İslam’a
Bu kitap bir açıdan bir sonun, kardeşimin ölümünün; diğer açıdansa bir
başlangıcın, benim için yeni bir hayatın başlangıcının hikayesi...
Neden genç bir adam, aklı, kalbi ve ailesi de varken hayatına son verir? Bu
soruya bir cevap arıyordum. Bunun için seneler harcadım.
Müslümanlar olarak şunu biliriz ki hayatımızla ve her canlının hayatıyla ilgili
nihai kararları onun yaratıcısı olan zat verir. Ancak bununla birlikte bu nihai
kararlara bizi yönelten, kendi aldığımız küçük kararlar da vardır hayatımızda.
Bunlara “anlık sebepler” diyebiliriz. Bir tarafta “nihai sebepler” var, diğer
tarafta da “anlık sebepler”.
Olan şuydu: Biz iki gençken Vietnam Savaşı henüz yeni başlıyordu. Yakın zamanda
ABD ordusuna girmek ve Vietnam’da savaşmak zorunda kalacak yaştaydık. Her
nedense, çok bilinçli bir tercih olmasa da, bunun benim için yanlış bir şey
olduğuna karar verdim. Zira şimdiye kadar hiçbir Vietnamlı ne ailemize
saldırmış, ne ülkemizi işgal etmiş, ne de bize veya ülkemize en küçük bir zarar
vermişti. Diğer taraftan ordumuzsa Vietnam’da savaşıyor, insanları öldürüyor ve
tahayyülü imkansız zulümler işliyordu.
Buna ortak olamayacağımı anladım ve bir karar verdim. ABD’yi terk ettim, kaçtım.
Ebeveynlerime itaatsizlik ettim, onlar “savaşa gitmelisin” dediler, bense “hayır
Diğer taraftan bu itaatsizlik benim için çok önemliydi. Bugün burada sizinle
konuşabiliyorsam bu, o zaman söylenen bu “hayır” sayesindedir.
Bazen bunu yapmak zorundayız. Neden? Çünkü içimizde ‘vicdan’ dediğimiz, bize
doğru ve yanlışı gösteren bir pusula var. Bu bizim fıtratımızda var,
tabiatımızın bir parçası. Tabi bir de bizi kötüye sevk eden bir tarafımız da
var. Şeytan da bu işi yapıyor.
Maalesef kardeşim buna direnemedi, zorunlu olarak orduya katıldı ve Vietnam’a
gönderildi. Savaş alanında sıcak çatışmaya katılmadı. Ona yaralıların
fotoğrafını çekmek üzere tıbbi fotoğrafçılık vazifesi verildi. Onunkiler,
Amerikalı yaralılardı. Fakat o karşı tarafta çok daha kötü durumda olan
yaralılara şahit oldu. İnanıyorum ki onun ölümünün temel sebebi bu şahit olduğu
Hayatımızda kötü bir şey yaparsak, haksız yere birini öldürürsek, bir zulüm
işlersek, birine işkence yaparsak, bunu kendimize nasıl açıklayabiliriz? “Tanrı
bize bunu yaptırdı” mı deriz? Eminim ki hiçbir din böyle dememize müsaade etmez.
Her ne kadar bazı insanlar böyle dese ve bunu meşru görseler bile, benim buna
cevabım kesinlikle hayır, hangi şartlar altında olursa olsun böyle
Öyle bir durum içindeyseniz sorun içinize işlemeye devam eder ve içinize nasıl
işlediğinizi o anda bilemezseniz, sonuçsa bir tradeji olabilir.
Evet, ilginçtir; Amerika’nın başkenti Washington DC’de Vietnam’da ölen Amerikan
askerleri için yapılmış bir hatıra anıtı vardır. Yaklaşık 50 bin askerin isminin
yazılı olduğu granit bir duvar... Ancak en az bu kadar, belki de daha fazla
sayıda, orada gördükleri ya da yaptıklarından ötürü kendini öldüren Vietnam
gazisi Amerikan askeri vardır. Gerçekten çok acı verici bir şey.
Yazdığım bu kitap, o anıtta ismi yer almayan biri için küçük bir hatıra olarak
yazıldı. Ölüm nedeni ne olursa olsun o da bu savaşın bir kurbanıydı.
Sizin hikayenize gelirsek, kardeşinizin ölümünün ardından bir sorgulamaya
girdiğinizi ifade etmiştiniz. Bu bağlamda neler yaptınız? Hangi adımları
Böyle bir olayla karşılaşan ve parçalanan ailemize dair, sonradan hayatta kalan
tek kişi olarak şunları sordum kendime: “Ne yapabilirdik, yapabilecek olup da
yapmadığımız bir şey var mıydı?” Cevap, hayır, yoktu. Kendi kendini tahrip
başladığında hiçbir şey onu durduramaz. Psikolojik danışmanlık, ilaçlar vs.
Hiçbir şey onu durduramazdı. Bir insan bir işi yapmaya odaklandıysa, o onu
yapacaktır, ona kimse engel olamaz.
Kardeşimi kaybettim, fakat bu kayıp beni “kardeşliği” aramaya ve nihayetinde
Kardeşimin vefatından sonra kısa süre içinde hayatım alt üst oldu. Daha önce
söylediğim gibi, bu trajik hadiseye dair cevaplar arıyordum. Ve cevabı bulmak
için en iyi yöntem içinde bulunduğum çevreyi terk etmekti. Kanada’da güven
içerisinde yaşıyordum, bir ailem, iki çocuğum vardı, ancak içinde yaşadığım
hayat bana bu cevabı bulmak için elverişli değildi. Kanada’dan ayrıldım, işimi
bıraktım ve tamamen farklı bir işe başladım. Gazeteci oldum ve İslam devriminin
olduğu sıralarda İran’a gittim. Burası ilginç bir nokta, çünkü İslam’la ilk
temasım burada olacaktı.
Kanada’da hiç Müslüman biriyle tanışmamıştım. İran’da ise İslam adına Şah’ı
deviren bir Müslüman halk kitlesi beni bekliyordu. Tabi ki İslam dini hakkında
son derece cahildim. Sünni - Şii ayrımı hakkında da... Benim için bir önemi de
yoktu. Beni cezbeden bu halk ayaklanmasının gücüydü. Oraya gittim, hakkında
yazılar yazdım, çok sayıda makale kaleme aldım, belgesel filmler yaptım ve
nihayet İran hakkında 3 kitap yazdım.
İşte o zamanlar İslam düşüncesi bana, hem bir gazeteci hem de bir insan olarak
ilgi çekici gelmeye başlamıştı. Bilirsiniz bir gazeteci olarak kendinizi işinize
verirsiniz; bazen biriyle mülakat yaparsınız, sonra gider başka biriyle mülakat
yaparsınız. Fakat bir düşünce dikkatinizi çekerse onu takip etmeye başlarsınız.
İşte bana da bu olmuştu.
“Anadolu Kavşağı” fikri nasıl doğdu? Türkiye’yle ilk temasınız İran’dan sonra
Türkiye’ye geldim. Kendi kendime acaba İran’dakine benzer bir şey Türkiye’de de
yaşanabilir mi diye sordum. Türkiye de seküler bir elitin yönettiği, askeri
darbelerin yaşandığı bir ülkeydi. Erbakan hükümeti meşhur 28 Şubat post-modern
darbesiyle alaşağı edilmişti. Bütün bunlar bana bu soruyu sordurmuştu: İran’la
benzer bir şey Türkiye’de de olabilir mi?
Türkiye’de bildiğimiz gibi asla böyle bir şey yaşanmadı. İran’da İmam Humeyni
vardı, Türkiye’de ise Said Nursi. Birbiriyle çok çok uzak olan iki figür. İki
din adamı, biri Sünni biri Şii. Kendi kaynaklarına oldukça hakim fakat yolları
birbirinden oldukça ayrı iki âlim...
O zaman Said Nursi’yi tarihi bir figür olarak görüyordum: Yeni Cumhuriyet
rejimine karşı mücadele etmiş ancak yenilmiş, hapse atılmış ve projesi çökmüş
bir muhalif figür. Vakıa buydu, bu bir yenilgiydi. Eski Said yenilmişti. Türkiye
Cumhuriyeti’nin kurucusuna meydan okumuş ve bu nedenle sürgün edilmişti. Çeşitli
suçlarla yargılanıp hüküm giymişti. Fakat o, rejimi devirecek bir İslami hareket
oluşturmak yerine bunun tam tersini seçmişti. Acz ve fakrı verilebilecek en
doğru cevaplar olarak görmüştü bu yapılanlar karşısında. Ve zaman içerisinde
İslam’ı olmasa da, imanı yeniden ihya etmişti.
Bunun gibi bir karakter ve hayat, benim gibi sorularına cevaplar arayan birine
nasıl ilgi çekici gelmezdi ki...
Görünen o ki İslam’a olan yolculuğunuz Türkiye’de hız kazanmış. Bu arayışınız ne
Önceleri bir komünist ve ateisttim. Yolculuğumun ne kadar uzak bir noktadan
buralara geldiğini anlayabilirsiniz. Tabi bu yolculuk kısa sürmedi, 25 seneden
fazla vaktimi aldı.
Bu yolculukta kilit figür Bediüzzaman Said Nursi oldu, özellikle güçlü
karakterinden dolayı. Devlet bütün kurumlarıyla bu adamı görmezden geliyor, yok
sayıyordu. O ise ücra bir köyde esarette, ya da hapiste, sonra Risale-i Nur
külliyatı halini alacak kitapları yazan bir adam. Bir gazeteci-yazar olarak Said
Nursi’nin karakteri beni büyülemişti.
Kitapta da en merkezi dönüm noktalarından biri olan ve bana en çok dokunan
hadiseyi Urfa’da yaşadım. Said Nursi’nin ayak izlerini takip ediyor, onun
gittiği şehirlere gidiyordum. Urfa’ya da bu çerçevede gittim ve ‘boş mezar’ı
gördüm. Rehberim bana neler olduğunu anlattı. Nursi Isparta’dan buraya gelmiş,
burada vefat etmiş ve buraya gömülmüştü. Sadece 2 ay sonra ordu gelmiş, mezarı
parçalamış ve naaşını bilinmeyen bir yere götürmüştü. Bu sadece ölü bir adamdı.
Neden ordu / devlet ondan bu kadar korkuyordu ki? Mümin veya Müslüman olmasanız
bile bunun ne kadar ilginç bir şey olduğunu takdir edersiniz. Bu benim dikkatimi
çekti. Hayatımda bunun gibi çok az hadise dikkatimi çekmiştir. Bunun üzerine, bu
adamın karakteri, hayatı ve eseri üzerine derin bir inceleme yapmam gerektiğini
Türk okuru “Bu kitap Amerika’da doğmuş, Kanada’ya göç etmiş birinin hayatını
anlatıyor. Bana çok uzak, hem bireysel hem toplumsal anlamda çok uzak, neden ben
bu kitabı okuyayım ki?” diyebilir. Bu gayet meşru bir soru. Okurlarımızdan kendi
kendine böyle bir soru soran birine şunu söyleyebilirim: “Evet, gerçekten
kendine bunu sormalısın. Ancak diğer taraftan şunu da sormalısın, bir insan
olarak ikimiz arasında ortak olan şeyler neler? İkimizin insan olarak
maceramızda ortak olabilecek yanlar nelerdir? Dünya algımız, vicdanımızın bize
doğru - yanlış dediği ve bizi yönlendirdiği şeyler? İşte bu kitap senin
vicdanına hitap ediyor, bunun gayretinde. Yazar olarak benim amacım bu:
Vicdanına seslenmek. Şunu göstermek istiyorum: Kim olursan ol, komünist de
olsan, ateist de olsan, eğer bir kalbin varsa halen mesajı alabilirsin.”
Yeni Şafak | Nil Gülsüm | 29 Aralık 2014
Yeni Şafak 14 Kasım 2014
“Satılmış Gazeteciler” adlı kitabında Amerikan Merkezi Haberalma Teşkilatı CIA’nın ‘örümcek ağı sistemiyle' satın aldığı gazetecileri deşifre eden Alman gazeteci Udo Ulfkotte, Amerikalıların kendisine Alman Dış İstihbarat Servisi BND ve German Marshall Fund Vakfı aracılığıyla yaklaştıklarını söylüyor. Sınama faslını geçtikten sonra CIA ile doğrudan temas dönemi başlıyor. Yani “paranın satın alamayacağı hediyeler, beş yıldızlı iş ağı, rüya seyahatler, inanılmaz kariyer fırsatları ve kadınlar” ile tanımlanan ve filmleri aratmayan aşama. Uzun yıllar Frankfurter Allgemeinzeitung’un yayın yönetmenliğini yapan Ulfkotte, Yeni Şafak’a öldürülme pahasına da olsa gerçekleri söylemeye devam edeceğinin altını çizdi.
Yakın zamanda CIA için çalışan gazetecilerin arasında olduğunuz itirafında bulunmuştunuz. Size bu konuda iş mi teklif edildi yoksa hizmet etmek zorunda mı bırakıldınız? Pişman olduğunuzu söylüyorsunuz. Peki o zaman neden baştan reddetmediniz? Para, kariyer, iyi yaşam şartları gibi şeyler mi teklif edildi?
Gerçekte kimse bana bir gazeteci olarak yaklaşıp resmi olarak CIA için çalışmamı teklif etmedi. Böyle şeyler filmlerde olur. Gerçekte, ilk aşamada senden “iyilik” yapmanı isteyen insanların ABD istihbarat teşkilatından olduğunu anlayamıyorsun. Öncelikle sınanıyorsun. Onlar için çalıştığını anlamak ise biraz zaman alıyor. Bana CIA için Alman Dış İstihbarat Servisi BND ve German Marshall Fund aracılığıyla yaklaşıldı. O zamanlarda tanıştığım ABD’lilerin “arkadaş” olduğunu düşündüm. Ama daha sonra bu kişilerin CIA çalışanı olduğunu öğrendim. Bu “arkadaşlar” çok zengin insanlardı ve bana “hediyeler” almaya başladılar. Bir çeşit örümcek ağı gibi bir sistemin içine giriyorsun. Eğer onlara “HAYIR” dersen bu senin için iyi olmaz. Benim kabul etmemdeki sebep ise fakir bir aileden gelmemdi. Birden parasız bir çocuğun mükemmel şekerlerle dolu bir dükkana düşmesi gibi oldu ve herşey bedavaydı…
Bahsi geçen bu rüşvet mekanizması nasıl çalışıyor? Gazeteciler hizmetleri karşılığında ücret mi alıyorlar? Bu ödemeler düzenli mi yapılıyor yoksa arada sırada mı oluyor?
Bana hiçbir zaman para ödenmedi. Bana para yerine parayla alınamayacak hediyeler sundular. Mesela ABD Oklahoma Eyaleti’nde onursal vatandaşlık ödülü, altın saatler, 5 yıldızlı seyahatler ve hatta kadınlar. Ama en önemlisi; 5 yıldızlı iş ağına dahil edilmekti. Herhangi bir durumla karşı karşıya kaldığımda yardım isteyebilirdim çünkü ağdaki en yüksek rütbeli insanları tanıyordum. Şansölyelerle aynı diplomatik ortamlarda olmak üzere seçiliyorsunuz. Yabancı ülkelere seyahat ederken uçakta etkili kişilerin yanına oturtuluyorsunuz. Size güveniyorlar. Bu çok güzel bir duyguydu.
CIA’in vakıflar üzerinde bir etkisi var mı? Mesela Freidrich Ebert Vakfı ve Konrad Adanauer Vakıfları gibi vakıfların Türkiye hakkındaki raporlarını biliyoruz. Bu vakıflar CIA ve BND’yle bağlantılı mı?
Tabii ki var. Mesela, ben Konrad-Adenauer-Stiftung’da planlama konseyindeydim ve aynı zamanda CIA için gayri resmi bir şekilde çalışıyordum. Bu vakıfta CIA’in “denizaltı” görevi gören üyelerinden biriydim ve yalnız da değildim. Friedrich-Ebert Vakfı ve diğer Alman kuruluşları için de aynısı geçerli.
CIA yanlısı kuruluşlardan Atlantic Bridge’in yıllıklarından birini açın ve Türk gazetecilerin isimlerini arayın. Son on yılın yıllıklarında tekrar eden isimler görürseniz bu insanlara CIA tarafından yaklaşıldığını ve onların da “CIA’in Türk dostları” olduğunu anlayabilirsiniz.
Kim ve neden Erdoğan’a saldırıyor
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan hakkında son zamanlarda Batı basınında çok fazla karalama kampanyası var. Bu kampanyaların ABD destekçisi gazetecilikle bir alakası olduğunu düşünüyor musunuz? Ya da bunun arkasında kimler yer alıyor sizce?
Tabii ki var. Mesela Erdoğan aleyhinde yazan gazetelerin arkasında kim olduğuna bir bakın. Bunlar ABD’li Yahudi aileler ve onların Alman Axel-Springer-Group gibi dostları. Bu şahısların Türk gazetelerine bakarsanız da Hürriyet’i görürsünüz. Bu haberleri yapanlar Türkiye’nin de Almanya gibi ABD sömürgesi olmasını istiyorlar. Ama Erdoğan buna karşı çıkıyor. Onlar ABD’nin ulusal menfaatini isterken Erdoğan Türkiye’ninkini istiyor. Bu yüzden onunla savaşıyorlar.
ABD denetiminde kimyasal saldırı
Kitabınızda veya diğer bazı ropörtajlarınızda geçmeyen özel bir açıklamada bulunmak ister misiniz?
Haziran 1988’de İran’ın Zubaydat kasabasında ABD’nin denetiminde Iraklıların Alman hardal gazıyla kendi askerlerini zehirlediğine şahit oldum ve bundan hala utanç duyuyorum. Bu zalimce olayı o zaman fotoğrafladım ama haberini yapmama izin verilmedi. İran gazetelerinde haber yayımlandıktan ancak 25 yıl sonra kanıtları yayımlatabildim. ABD veya Alman istihbaratı beni öldürecek mi bilmiyorum ama gerçeklerin anlatılması gerekiyor.
Ne yazacaklarını öğreniyorlar
Ebu Gureyb'teki işkenceleri ve Irak’ta ABD'nin katliamlarını iç sayfalara bile almayan yayın yönetmenlerini de “ABD veya CIA’in gazetecileri” listesine ekleyebilir miyiz?
Dünyaya servis edilen yalanlar
Diğer röportajlarınızda dünyaya yön veren haberlerin CIA tarafından yaptırıldığını öne sürmüştünüz. Size göre bu türe bazı örnekler verebilir misiniz?
- Ukrayna’nın Rusya sınırına düşen Malezya uçağının Rusya tarafından düşürüldüğünün uydurulması
- 2003’te Irak işgaline zemin hazırlamak için Saddam Hüseyin’in kitlesel imha silahları olduğu haberini örnek olarak verebilirim.
Gazeteci Foley 'büroya' bağlıydı
Irak, İran, Afganistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Mısır ve Ürdün gibi ülkelerde çalışan ve yaşayan yabancı gazetecilere nasıl bakmalıyız? Bu kişiler Ortadoğu’da bulunmaları istenen “CIA’nın seçilmiş gazetecileri mi”?
Doğrusunu söylemek gerekirse, Irak, Afganistan ve İran’da bir istihbarat servisiyle bağlantısı olmayan yabancı bir gazeteci tanımıyorum. Birleşik Arap Emirlikleri ve Ürdün’de ise durum farklıydı. Ama Irak ve Afganistan’a “gezi yazarı” olmak için gidilmiyor. Hayatını riske atarak ve bunu bilerek gidiyorsun. Yakın zamanda IŞİD tarafından infaz edilen James Foley de böyleydi. Foley, Libya’da CIA için çalışıyordu ve daha önce tutuklanmıştı. Bir daha Müslüman bir ülkede gizli iş yaparsa öldürüleceği söylenmişti. Ama o bunu tekrar yapmak için çıldırıyordu ve sonrasında da başı kesildi. Yani bazı ülkelerde kendini “gazeteci” gibi gösteren “satın alınmış” gazeteciler görüyorsunuz. Ama bu kişiler, aslında istihbarat servisleri için çalışıp, kendilerinden ne istenirse onu yazıyorlar. Ben ise kimse tarafından seçilmedim. Arap dilini ve kültürünü öğrendim. Bölgede kendime pek çok arkadaş buldum. Bu da bir istihbarat servisi için oldukça yeterli bir özgeçmişti.
AljazeeraTürk Ayşe Karabat
“Bu süreçte herkese düşen görevler var; siyasiler sivri olmamalı, devlet köyünden ettiği insanların durumunu iyileştirmeli, gençler tahriklere kapılmamalı ve toplum da sağduyulu olmalı. Birisi barutsa sizin ateş olmamanız lazım” diyor 33 yaşındaki eczacı Vanlı Engin İçen.
Bölgede konuştuğumuz birçok insan gibi, çözüm sürecinin ya ilerlemediğini ya da ‘milim milim’ gittiğini söylüyor. Ona göre, insanlar bir kez mutluluğun ve huzurun tadını alınca ondan vazgeçmek istemiyor ama çok istenen bir şeyin ‘kokusunu yansıtıp kendisini vermezseniz' insanları agresifleştirirsiniz:
“Özellikle 6-7 Ekim olayları bunun patlayışıydı. Acı çekmiş insanlar bir şeylerin daha hızlı çözülmesini istiyorlar. Galeyana gelmiş bir toplumu durdurmak gerçekten de çok zor. Bugün bir derbi maçında bile olaylar çıktığında kimse kolay kolay durduramıyor.”
İçen’e göre, 6-7 Ekim olaylarında yaşananlarda elbette tahrik vardı, elbette Türkiye’nin iyiliğini istemeyenler devredeydi. Ama provokasyon demek hem kendimizi temize çekmeye çalışmak hem de bahane bulmak. Ona göre olaylara daha yakından bakılmalı ve sokağa çıkan gençlerin nasıl bir geçmişten geldiğini anlama çabası gösterilmeli:
“Sokaklara çıkan insanların yaş ortalaması taş çatlasa 18-19. Bu insanlar köy boşaltmalarla bu tarafa geldiler. Okula gidemediler, yerlerinden edilmişlerdi, sermayeleri de yoktu. Kimisinin annesi, babası bir şekilde öldürülmüştü. Bir meslekleri yoktu. O öfke ile büyüdüler. Bu adam sokağa çıktığı zaman sadece devlete değil, topluma karşı da bir öfkesi var. Bana karşı, size karşı da öfkesi var. Neden? Elinizde bir mesleğiniz var. Akşama gideceğiniz bir eviniz ya da yiyeceğiniz bir aşınız var. Adam bunu düşününce buhran havaya giriyor. Bir patlama bundan çıkıyor zaten. Kimsenin bunu durduramaması, yağmaların olma sebebi de bu.”
‘Çıkmadık candan ümit kesilmez, çözüm süreci başarıya ulaşabilir’ diye düşünen İçen’e göre, bunun için biraz daha cesaret gerekiyor. Bu her ne kadar kolay olmasa da ve karşılıklı acılar olsa da:
“Hazreti Peygamber, amcasını öldüren Vahşi’yi affetti ama ne dedi? Mümkün olduğunca gözümden uzak durmaya çalış. Peygamber dahi olsan belli bir noktada acın olduğu için belki kapılabilirsin. Her iki tarafın da evlatlarını, babalarını kaybettiğini düşünürsek, insanların gözünün içine bakamazsınız belki ama kalbinin daha yumuşak bir tarafına da hitap ederek, hepimiz kaybettik ama bari 'arkadaşın, komşun, yurttaşın başka bir şeyler kaybetmesin' diye bunları konuşabiliriz, konuşmamız lazım. Çünkü bu sorunu halletmemiz gerek.”
Vanlı işadamı Zeki Şevli ise karşılıklı acıların artık konuşulabildiğini, özellikle Kürtlerin hikâyelerini Türklerin de dinlemeye başladığını düşünüyor. Şevli’ye göre bu, çözüm sürecinin en iyi taraflarından biri, hatta çözüm sürecini başarıya götüren anahtar aynı zamanda:
“Aslında bu savaşın bu kadar uzun sürmesinin bir nedeni de Türklerin Kürtleri anlayamaması. Rejim buradaki savaşı çok farklı lanse etti. Biz ticaretimiz gereği çok sık batıya gidip geliyoruz. 10 yıl önceki bize bakış açısıyla şimdiki çok farklı. Diyorlar ki ‘Biz sizin şarkılarınızın yasaklandığını bilmiyorduk. Çocuklarınıza kendi isimlerinizi koymanızın yasaklandığını bilmiyorduk. Biz, sizin doktor öldürdüğünüzü, öğretmen öldürdüğünüzü, devletin yaptığı hizmete başkaldırdığınızı biliyorduk’. Ama Türkiye’de biraz daha sivil rejim egemen olunca gerçekler ortaya çıktı ve batıdaki Türkler bizi daha iyi anlamaya başladı. Çözüm sürecinin en iyi taraflarından birisi de bu hikâyelerin iyi aktarılması oldu.”
Şevli’ye göre, çözüm süreci başarıya ulaşırsa işte tam da bu yüzden ulaşacak: Halklar birbirini anladığı için ve sağduyulu yaklaşmayı başardıkları için.
“Halk, bu savaşın Kürt ve Türk savaşı olmadığını bildiği için sağduyulu davranıyor. Bu hiçbir zaman Kürt- Türk anlaşmazlığı değil, Kürtlerin sistemle ilgili kavgası. Bunun anlaşılması da bu sağduyunun temeli.”
“Savaşanlar savaşın sürmesi için de iyi savaştılar. Siyasetçiler de barışı yapamadılar. Siyasetçiler bu 40 yıllık süre içerisinde bu savaştan edindikleri rant nedeniyle bu savaşı bitirmeyi göze alamadılar. Siyasi kaygılar bu ülkenin barışının önüne geçti. Her iki taraf için de söylüyorum. Burada barışın önündeki engel olarak ben her iki tarafın da siyasetçilerini görüyorum. Barış konusunda çok samimi olduklarına inanmıyorum. Fakat halktan, tabandan çok ciddi bir şekilde barışı destekleme, barışı isteme var. Fakat savaş barıştan daha iyi bir sektör haline geldi. Barıştansa savaş daha iyi para ediyor, bu nedenle barışı değil savaşı istiyorlar. Bence her iki halk barıştan yana olan seslerini yükseltirlerse bu işin altına imza atıcılar da ona göre davranmak zorunda kalacaklardır.”
“Biz ses edince…”
Evinde ziyarete ettiğimiz dört çocuk annesi Vanlı Aslı Erad da, ‘Bir an evvel barış sürecini görseydim, herkesin rahata kavuştuğunu görseydim’ diyor. Ona göre de çözüm sürecinin başarıya ulaşması için halkın desteğinin olması şart:
“Kiminin oğlu dağdadır, kiminin oğlu askerdedir, Devlet isterse halk da destek verirse, Türkler devlete seslenip, ‘Biz de istiyoruz bu iş bitsin, barış gelsin’ derse biter bu. Herkes evinde rahat rahat oturur.”
Erad da Diyarbakır, Mardin, Cizre, Şırnak, Siirt ve Van’da konuştuğumuz birçok kişi gibi geçmişte yaşanan acıları anlatıyor. Kürtlerin hissettiği yabancılaşmaya, kendi deneyimlerinden yola çıkarak işaret ediyor. Akciğer kanseri olduğu için uzun süre İstanbul’da kalmış:
“Hastanede fotokopi çekiyorlardı. Kadının biri, adam fazla para aldı diye adamı rencide etti. Biz o kadar ses etsek, hemen derler terörist. Biz bir şey deyince terörist. O yüzden hep eziğiz.”
Erad’ın üç kızından biri evli, birisi de öğrenci. Diğeri de liseden yeni mezun, annesine yardımcı olmaya çalışıyor. Erad hastaneye yattığında, eşi ‘nasıl olsa ölecek’ diyerek, ikinci bir eş almaya karar vermiş; kendi kızını da, evlenmeyi düşündüğü kadının 65 yaşındaki evli babasına ikinci eş olarak vermeyi planlamış. “Duyunca çıktım hastaneden, geldim, dilekçe verdim, boşandım. Kızımı da sevdiğine verdim. Hayat hep bir mücadeledir, yılmadım, ayağımın üstünde durmaya çalıştım. Kimse anasının karnında bir şey öğrenmiyor. Haksızlığa dayanamıyorum. Sora sora hakkını alması lazım insanın” diyor.
Erad’ın oğlu işsiz. Bir işi varmış ama sabah 08:00 gece 24:00, günde 20 lira alıyor, bunun 5 lirası da yola gidiyormuş. O yüzden işten ayrılmış, yeni bir iş arıyormuş:
“Batıya gönderemem. Orada ezilir. Bizim millet de biraz hayırsız. Biraz parası olunca hemen parasını alıp batıya gidiyor. Burada kalsa, bir fabrika açsa, herkese iş olur. Ne gidiyorsun batıya? Burada kal, burada yap, kendi halkına ver.”
“Barış deyince aklıma ekmek teknem geldi”
Ekmeğinin peşinde olanlardan da biri de Van Gölü kenarında seyyar tezgâhında balık-ekmek satan beş çocuk babası, 49 yaşındaki Fahrettin Usta. Soyadını söylemek istemiyor ama fotoğraf çekmemize bir itirazı yok:
“Biz ekmeğimizin peşindeyiz. Siyasetten anlamayız. Barış olacak diye duyduğumda ekmek teknem aklıma geldi. Buralara gelen giden çok olur, işlerimiz açılır dedim. Bir senedir işlerimiz iyiydi ama şimdi ne olacak bilmiyoruz. Sabah buraya gelirken düşünüyorum, akşama eve giderken ne kazanacağım, çocuklarımın rızkı nasıl olacak? Kim ister ki kavga olsun, eve aç gitsin, çocuklarına bir lokma götüremesin.. “
Fahrettin Usta’ya göre, çözüm sürecinin başarıya ulaşması için yapılması gerekenleri siyaset bilir:
“Şimdi ben sana desem balık nasıl yapılır, ne diyebilirsen bana? Hiç. Onun ustası benim. Bu işlerin ustaları da Meclis'tedir, siyasettedir.“
"Umutlu musunuz çözüm sürecinin başarıya ulaşacağından?" diye sorunca da, bu yazı dizisini hazırlarken konuştuğumuz, kimin süreci nasıl etkilediği ya da tıkadığı konusunda çok farklı fikirler ifade eden kadın, erkek, her yaştan ve her meslekten insanın söylediği ortak noktayı, ‘Barış olmasını çok isterim’ dedikten sonra kendi cümleleriyle ifade ediyor:
“ Anlayacağın, her tarafın güllük gülistanlık olması için kim ne yapabilirse iyidir.”
Sokak 'Çözüm Sürecini' anlatıyor - Diyarbakır
Al Jazeera, zor bir dönemeçten geçen çözüm sürecinin nasıl bu noktaya geldiğini ve bundan sonra yapılması gerekenleri sürecin asıl muhataplarına sordu; Diyarbakır’dan Yüksekova’ya kadar olan bölgede verilen yanıtları derledi.
Ayşe Karabat Aljazeera 06.11.2014
Her yaştan, siyasal görüşten ve mahalleden Diyarbakırlılar, Astsubay Aydoğdu'yu hedef alan saldırıya tepkili.
“Hiç mi Allah’tan korkmadınız? Bunu nasıl yaptınız? Bir adamı hamile karısının yanında nasıl vurdunuz” diye Kürtçe soruyor 85 yaşındaki Feslah Ayaz.
Ayaz’ın bu sert tepkisine neden olan saldırı Astsubay Necdet Aydoğdu’ya düzenlendi. Aydoğdu 29 Ekim 2014 Çarşamba günü, hamile eşiyle birlikte Diyarbakır’da pazarda alışveriş ederken maskeli kişilerce başından vurularak öldürüldü.
“Ben çok ağladım ona” diye anlatıyor Ayaz.
Çevre köylerden göç alan Diyarbakır’ın altyapı sorunu olan, Diyarbakırlılara göre emniyet güçlerinin girmek için zorlandığı, Suriçi bölgesinde kapısının önünde otururken bizimle sohbet ediyor:
“Barış istiyoruz biz. 85 yaşındayım, bu saatten sonra yaşasam ne ölsem ne ama gençlere yazık, her iki tarafa da günah.”
Elini dövmeli dudaklarına götürüyor, ağzında fermuar varmış da onu kapatıyormuş gibi bir hareket yapıyor:
“Bizim ağzımız bantlıdır. Apo dört duvar arasında, Erdoğan koltuğunda, arada biz rezil oluyoruz.”
Değerlere ne oldu?
Hangi yaştan, meslekten, siyasal görüşten ve mahalleden olursa olsun, konuştuğumuz Diyarbakırlılar, Astsubay Aydoğdu’ya yönelik saldırıya tepkilerini dile getiriyor. Onlar için mesele, ölümle sonuçlanan saldırıdan da öte, saldırının yapılış biçimi. Diyarbakırlılar 6-7 Ekim olaylarında ölen 36 kişi için tepkililer, üzgünler. Yağmalama, yakma gibi eylemlere yönelik öfke ve şaşkınlıklarını da gizlemiyorlar.
İçişleri Bakanlığı’nın verdiği bilgiye göre, eylemler sırasında aralarında 212 okul binası, 67 emniyet binası, 25 kaymakamlık binası, 29 parti binası, çocuk yuvaları, Kızılay kan merkezleri, belediye binalarının da olduğu 1,113 bina yakıldı ve tahrip edildi. Eylemlerde özel araçlar, belediye araçları, ambulanslar ve polis araçları da dahil olmak üzere toplamda 1,177 araç da kullanılmaz hale geldi.
Kulp’ta köyleri 1992 yılında yakıldıktan sonra çocukken Diyarbakır’a göç eden ve tıp eğitimi alan halk sağlığı uzmanı Doktor Murat Koç da hem Aydoğdu cinayetine hem de şiddet eylemlerinin tablosuna dikkat çekiyor.
“Kürtlerde arkadan silah sıkma, yağma, karısının yanında vurma yoktu. Hiçbir değer kalmadı."
Öcalan’ın etkisinin test edildiği bir süreç
Koç’a göre, devlet süreci devam ettirebilme adına 6-7 Ekim eylemleri sırasında adeta vandalizme göz yumdu. Eylemler sırasında polis vardı ama müdahale etmedi. Sahaya hâkim olamayan devlet, sokağa çıkma yasağı ilan etmek zorunda kaldı:
“PKK öyle bir taban geliştirdi ki, oturup konuşamıyorsun. Hatip Dicle, Selahattin Demirtaş bile önlerine çıksa, ‘Biz seni dinlemiyoruz, senden emir almayız’ diyen bir gençlik bu.”
Koç’a göre, ‘anlamını yitirmeye başlamış çözüm süreci’ PKK lideri Abdullah Öcalan’ın PKK’nın bütün bileşenleri üzerinde ne kadar etkili olduğunun test edildiği bir süreç aynı zamanda:
“Öcalan taban üzerinde etkilidir ama Kandil üzerinde ne kadar etkili? Oysa Kandil Öcalan’a rağmen hareket edebiliyor. PKK’nin birçok bileşeni var. Bunlar içinde de şebihhaları var, İran etkisi var. Komplocu gibi görünmek istemem, örgüt de bu güçlerin denetiminde demiyorum ama Türkiye’deki süreci bitirmek isteyen güçlerin çıkarı, örgütün de hesabına geliyorsa…”
Koç’a göre, yalnızca bölge güçleri değil, Ortadoğu’ya, kendi coğrafi konumlarına bakıp, Doğu'nun ortası olarak gördükleri için Ortadoğu adını koyanlar da buraları karıştırmak istiyor.
“Sürekli kiriz ortamı olsun istiyor birileri burada. Çünkü zulme Müslümanlardan başka itiraz eden yok. Sorun gittikçe uluslararasılaşıyor. Suriye’de, Irak’ta yaşanan son gelişmelerin de etkisi var bunda. Kürtlerin bir devleti olmamış, ama olsaydı, bugün onlar da tıpkı şimdi Arap halklarının yaptığı gibi başlarındaki zalimden kurtulmak için uğraşırdı.”
Dr. Koç’a göre, taraflarda karşılıklı kışkırtıcı bir dil var. Sorunun çözümü yerine terörü bitirmekten söz etmek, eskiye çağrıştıran sert bir dil kullanmak, Rojova’da PYD ilan ettiği kantonlarda kendisinden farklı düşünenlere baskı uygulamasına rağmen IŞİD eşitktir PYD demek bu kışkırtıcı dilin örnekleri. Ama Türkiye’nin IŞİD’i desteklediğini öne sürmekte bir o kadar kışkırtıcı. Koç’a göre her iki tarafında önce bu dilden vazgeçmesi gerekiyor çünkü deprem olurken, bir bina inşa etmek mümkün değil ve çözüm süreci de bir depremden geçiyor:
“Toplum sürece sahip çıktı. Kanı durduracak diye destek verdi. Can simidi olarak sarıldı. Ama artık süreç anlamını yitirmeye başladı çünkü insanların huzurunu kıran bir aşamaya girdi. Gerilla sınır dışına şartsız bir biçimde çıkacaktı, hükümet de adım atacaktı. Gerilla çekilmedi, hükümet de adım atmadı. Şimdi PKK suikastlar yapmaya başladı hükümet de güvenlikçi politikalara dönmeye.”
Dr. Koç, “Kürt halkının haklarını verme müzakeresini PKK ile yaparsanız, insanlar neden PKK çevresinde örgütleniyor diye kızamazsınız” diyor ve ekliyor: “PKK kendisine statü istiyor, vesayetini yaygınlaştırmak istiyor.
Ona göre, sorunun çözülebilmesi için atılması gereken adımlar belli:
“PKK kendi içinde çözüm sürecine karşı olanları tasfiye etmeli. Benim dışımda kimse varlık gösteremez diyor, bunu terk etmeli. Hükümet de bu işi yalnızca PKK ile müzakere etmemeli. Kürt halkının başka unsurları da vardır. ‘PKK eşittir halk’ demek bu halka hakarettir. Kürt halkının dili, toprağı kültürü inkâr edildi hep. Kürt halkına fıtratından doğan hakları vereceksiniz, geçmiş ihlâller için özür dileyeceksiniz. PKK ile de nasıl silah bırakacağını müzakere edeceksiniz.”
‘Çalış senin de olur’
Koç’un PKK’nin bileşenleri olarak tanımladığı farklı yapılanmaların ne söylediğini anlamadığını ifade edenlerden biri de 71 yaşındaki Aziz Arda.
Lice’deki köyü yakılıp boşaltıldığında, 1993’te Diyarbakır’a göç etmek zorunda kaldığında, üzerindeki giysiyi bile bir arkadaşından ödünç aldığını anlatıyor. Geldikten sonra sebze sattığını, bir ev almayı başardığını ama yedi çocuğunun iş bulmak amacıyla başka illere gitmek zorunda kaldığını söylüyor.
HDP’nin en güçlü olduğu ilçelerden biri olan Bağlar’daki bir kahvehanede rastlaşığımız Arda sokak eylemlerindeki şiddete de anlam veremiyor:
“Ama niye yakıyorsun başkalarının taksisini. Çalış senin de olur.”
Bununla birlikte Arda süreçte bir ilerleme olmamasından da şikâyetçi:
“Kaç senedir başbakan aynıdır ama bu yana ilerleme yok adım atılmamış, Kürtçe yok.”
Özgürlük peynir midir, meyve midir?
Meselenin Kürtçe’den ibaret olmadığını düşünenlerden biri eskiden giyim mağazası işleten 61 yaşındaki Cemal Deniz.
“Annem Kürtçe bantları toprağa gömmüştü. Şimdi Kürtçe bant serbest ama mesele Kürtçe bant mıdır yalnızca? Diyorlar ki, Kürt-Türk kardeştir. Vallahi değildir. Hor görüyorlar bizi. Ben bilmiyorum ki özgürlük nedir; özgürlük peynir midir, meyve midir, nedir? O yana gidiyorum devlet yasak diyor, bu yana gidiyorum başkaları yasak diyor.”
Diyarbakır merkezindeki ofiste bir kahvede birlikte çay içtiğimiz Deniz diyor ki, “Bak etrafına, hele bir sor, siftah etmiş mi esnaf?” Deniz’in sorulmasını istediği başka bir soru da şu: Dağdakiler niye dağa gitti?
“Onların geri dönmesini sağlayacak bir gelişme oldu mu? Batıda iş kazalarında ölenlerin de çoğu Kürt çünkü burada iş olmadığı için batıya çalışmaya gidenler de Kürt.”
Onun için çözüm süreci, batıda ne varsa doğuda da olduğunda başarıya ulaşmış olacak ama “Ne verdiler ki” diye soruyor.
Canını sıkan başka bir durum da eylemler sırasındaki yakıp yıkmalar:
“Otobüsü niye yakıyorsun, halkın malıdır. Bunları kimin yaptığı belli değil. Kırdın eline ne geçti?”
Deniz, “Peki ne olacak” sorusunu da müstehzi bir gülümsemeyle karşılık veriyor:
“Görünen köy kılavuz ister mi, iyi olmayacak.”
Sular bulanmadan durulmaz
Eczacı ama şimdi güzellik merkezi işleten Arapça öğrencisi Gülşen Duran, Deniz kadar umutsuz değil. Ona göre süreçte sorun var ama sular bulanmadan durulmaz çünkü kimsenin çözüm sürecinden vazgeçme lüksü yok.
Dural’a göre çözüm sürecinde hükümet hızlı adım atmadı. Örneğin cezaevlerindeki hasta tutuklularla ilgili düzenleme yapılmadı, eve dönüş çağrısı yapılmadı.
Benzer görüşleri dile getirenlerin söylediği, Kürtçe eğitim konusundaysa Duran’ın farklı görüşleri var:
“Irak’ta kaldım birkaç sene. Orada Kürtler merkez ile iletişim kuramıyor. Kürtçe’yi rahat rahat konuşuyoruz. Ben 30 yaşından sonra, Kürtçe gramer dersi almaya başladım ama yine de Kürtçe eğitime şu aşamada taraftar değilim, belki ileride, zamanla” diyor.
Dural’a göre, süreçte ritmik iyileştirmeler olmaması suiistimal edilmeye müsait boşluklar oluşturdu. Bu coğrafyada dolaşan karanlık el yine devreye girdi. Bunun önüne geçmenin yolu da Öcalan’ın örgütüyle iletişim kanallarının daha açık tutulmasından geçiyor:
“PKK içinde iletişim kopukluğu var. Bunun giderilmesi için Öcalan’ın iletişim kanalları açık olmalı. Onunla iletişimde olan bir heyet olmalı; içinde devlet görevlilerinin de, STK’ların da temsilcileri olmalı. Yoksa Öcalan 'Whats up'tan yazdı, inandırıcı değil. Bir de, Öcalan’ın ne söylemek istediği kendilerine sorulan kişilerin, onun söylediklerine yorum katıp katmadığını örgüt tabanı bilmiyor. İletişim kopuyor arada. Herkes duyduğunu farklı yorumluyor. Aynı ideolojinin insanları olsa bile yorum farkları var. İletişimde şeffaf politika izlenmeli.”
Türkiye 7 Şubat MİT kriziyle görünür olan devlet içine sızmış gayri meşru bir yapıyla nam-ı diğer “paralel yapı”yla mücadelesini tam gaz sürdürüyor. 19 Ekim günü yapılacak olan HSYK seçimlerinin akıbeti bu mücadelede çok önemli bir yere sahip. Ancak paralel yapının hukuku araçsallaştırması ve kendini gizlerken hedeflerini perdelemesi ona karşı yürütülecek mücadeleyi nasıl etkiliyor? Paralel yapının hukuki tanımı nedir? Ona karşı mücadelenin sınırları ve araçları nelerdir? Suç henüz bir mahkeme kararıyla sabitlenmemişken paralel yapıdan suç örgütü diye bahsetmenin hükmü nedir? Paralel yapıyla mücadelede HSYK seçimleri neden önemli? Durum ne? Yarsav’ın paralel yapıyla anlaştığı iddiaları Fethullah Gülen’in “teknik nakavt” stratejisinin bir pratiği mi? Tüm bunları Anayasa Mahkemesi eski raportörü, AK Parti MKYK üyesi ve Marmara Üniversitesi öğretim üyesi Prof. Dr. Osman Can ile konuştuk. Prof. Can ile konuştuklarımız paralel yapıyla mücadelenin hukuki çerçevesini çizerken yeni Türkiye’nin de siyasi hukuki ufkuna işaret ediyor.
Seçilmiş Cumhurbaşkanı, Başbakan Recep Tayip Erdoğan son konuşmalarında ısrarla “paralel yapı” ile mücadelenin aynı kararlılıkla devamından bahsediyor. Paralel yapı siyasetin, milli güvenliğin konusu ama öte taraftan ona karşı mücadelenin de hukuk içinde olması gerekiyor. Başlama noktamız burası olsun. Bir hukukçu olarak siz nasıl tarif edersiniz, nedir paralel yapının tanımı, durumu?
Paralel yapı denilen olgu, Fethullah Gülen Hareketinin, devlet içinde örgütlenmiş yapısı olarak görülebilir. Bir cemaatin mensupları kamu hizmeti görebilir. Bir kamu görevi üstlenebilir. Kendi dini tasavvuru, hayatı, bugünü ve yarınını anlamlandırma bakımından bir cemaate intisap edebilir. Bu en tabii haklardandır. Kamu hizmetine girmek için mevcut anayasada da tanımlandığı gibi, hizmetin gerektirdiği nitelikler dışında hiç bir ayrım gözetilemez. Dolayısıyla bir kişinin bir dini veya dünyevi bir cemaate, gruba veya kulübe mensubiyeti kamu hizmetine girmede engel oluşturamaz.
Dolayısıyla “paralel yapı” olarak artık hukukun ilgi alanına giren olgu, bir cemaate mensup olup olmamakla ilgili değil. Zira bu mensubiyet hukuku ilgilendirmez. Hukuk düzeninin temel kuralları vardır. Kamu görevi yasalarla tanımlanır. Yasal çerçevede ve idari hiyerarşiye göre yürütülür. İdari hiyerarşi de yasanın oluşturduğu, tanımladığı ve sınırladığı bir hiyerarşidir. Nihayetinde gerek idari hiyerarşinin kendisi, gerekse onun içinde var olduğu yasal çerçeve siyasal bir iradeye dayanır. Kanunları meclis çıkarır. Yürütmeden sorumlu olan ise ülkenin cari hükümeti. İdari yapıda herhangi bir memur bu hiyerarşinin dışında başka saiklerle harekete geçer ve yasal imkanları o saikler doğrultusunda kullanmaya başlarsa, hem idari hiyerarşiyi bozmuş, hem de yasal çerçeveye aykırı davranmış olur. Böyle bir davranışın idare hukukundaki karşılığı disiplindir ve kişinin memuriyetten atılmasına kadar gider. Eğer böyle davranışlar içinde olan sadece bir kişi değil, bir grup ise ortada daha ciddi bir sorun var demektir. Bu durumda örgütlenmenin biçimine ve siyasal hedeflerine bakmak gerekir.
GÜLEN ÖRGÜTÜ AİHM’E GÖRE DE İLLEGAL
Fethullah Gülen ve müritleri 40 yılı aşkın süredir kurduğu okullar ve kurslar üzerinden devlet içinde örgütlenmeye önem veriyor. Eğitim üzerinden Türkiye’nin tüm zekilerini toplama, endoktrine etme, yani kendi oluşturduğu ideolojik bir beyin yıkama sürecine tabi tutmanın ardından ordu, polis, yargı ve sair kritik bürokratik mekanizmalara yerleştirme onun temel yöntemi. Eski Pers geleneğindeki iktidar çemberine benzer biçimde “seçilmişler” ve “masumiyet” kavramları üzerinden bir imamet müessesi tesis ediliyor, buna mutlak surette itaati sağlanıyor. Yapıyı meşrulaştırmak için de batıni bir yaklaşımla Kur’an’ın bazı ayetleri eklektik amaçlarla kullanılıyor.
Bu şekilde yapıya intisap eden mutlak bir hiyerarşinin vurucu unsurlarına dönüşüyor. Ancak politik bir hedefi olan bir yapı bu şekilde örgütlenebilir, böyle bir ideolojiyi inşa edebilir. Nitekim bu hareket ülkenin can damarını ele geçirmeye çalışıyor, egemenliğin en hayati kurumlarını kontrol etmeye odaklanıyor. Temel hedef ülkede iktidarı ele geçirmektir, bu çok açık. İktidarı bu şekilde ele geçirme çabası demokratik olmayacağına göre, hem politik anlamda, hem de anayasal anlamda bir legalite sorunu doğar. Bu da hukukun ilgi alanına girer. Anti demokratik yöntemlerle bir ülkenin siyasal iktidarını ele geçirme çabası Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihatları uyarınca da korunmaz. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası bakımından da böyle.
Hukuken bu girişim illegaldir ve darbe olarak tanımlanır.
HUKUKU VE DİNİ İSTİSMAR EDİYORLAR
Ancak paralel yapıyla mücadele için açılan soruşturmalar, davalar henüz başlangıç aşamasında. Davalar neticelenmedi, kimse “paralel yapıya üye olmak” gibi bir suçtan hüküm giymedi. Hal böyle iken paralel yapıdan ‘suç örgütü’ olarak bahsetmenin hukuki durumu nedir?
Siyasal hedefi demokrasi ile bağdaşmaz ise ortada bir sorun var demektir. Ancak cemaatin aynı zamanda, yine hikmeti ve içeriği kendilerinden menkul bir “Allah rızası için” “hizmet” diye bir söylemi var. Bu söylemin sahiciliğine inanan pek çok alanda müntesip var ki, bunları kriminalize etmek doğru değil. Özellikle ceza hukukunun alanına girenler, az önce bahsettiğim şekilde millete ait egemenliği kullanan en önemli ve stratejik birimlerde konumlanıp, idari ve yasal çerçeve yerine, o derin ve paralel hiyerarşinin talimatlarına göre hareket edenler. Bu yüzden burada ciddi bir ayrıma ihtiyaç vardır. Paralel hiyerarşi içinde olanların da sözünü ettiğiniz gibi, takiyye taktikleri ve araziye uyum sağlama kabiliyetleri nedeniyle deşifre edilebilmeleri öyle kolay değil. Bu yapı bildiğimiz geleneksel illegal devrimci örgütler gibi değiller. Bir bakıma 21. Yüzyılın yeni illegal örgütleri olarak tanımlayabiliriz. Demokrasinin 21. Yüzyılda karşı karşıya kaldığı en büyük meydan okumanın bu tür yapılardan geldiğini söyleyebiliriz.
Zira ortada kurumların içine sızıp yerleştikten sonra, o kurumlar için öngörülen hukuki korumayı ve güvenceleri örgütün güvencesine dönüştürme taktiği güdülüyor. Örneğin HSYK’yi ele geçirdikten sonra “yargı bağımsızlığı” ve “hukukun üstünlüğü” zırhını çok mahir bir şekilde kullanabiliyorlar. İkinci olarak da “Allah rızası” kavramını siyasal olarak istismar ettikleri için, bu yapılar üzerine gitmeyi, “inananlara karşı 28 Şubat darbesi” benzeri bir eylem olarak da sunabiliyorlar.
CARİ HUKUK YETERLİ ANCAK YENİ ARAÇLAR ŞART
Hal böyleyken paralel yapıyla mücadele nasıl tamamına erdirilecek ve bu yapı tam tasfiye edilebilecek?
Tarihte bu pek görülebilen bir hadise değil. Bu yüzden hukuken hesaba çekilmeleri kolay değil.
Bu yüzden hukuk düzeninin de bu tür yapılara karşı kendini yeniden uyarlaması ve yeni araçlarla donatılması gerekir.
Ancak bu aşamaya kadar cari hukuki araçlarla bunlara karşı mücadele etme imkanları da yok değil. Her şeyden önce idari ve yasama tasarrufları ile mücadele yolları tamamen açık ve bu doğrultuda tedbirler alınıyor.
Ayrıca bu tür yapılara karşı hukukun teknik imkanları yetersiz kaldığında, toplumsal meşruiyete dayanmanın, bu tür yapıların meşruiyetinin tükenmesine ve bunların izole edilmesine yaradığı görülüyor. Siyasal mücadelede başarı, diğer alanlardaki tıkanıklıkları aşan çok temel bir işlev üstlenebiliyor.
TOPLUMDA YÜZDE 1, YARGIDA YÜZDE 20!
Tam bu noktada HSYK seçimleri ve “paralel yapı” bahsine geçmek istiyorum. HSYK seçimleri 19 Ekim günü yapılacak. İlk derece mahkemelerindeki hakim ve savcılar, adli yargıdan 7, idari yargıdan 3 ismi HSYK asil üyesi olarak belirlemek için sandık başına gidecek. Sonuçları 12 bin 500 adli yargı hâkim ve savcısının oyları belirleyecek. İdari yargıyı temsilen seçilecek 3 asil ve 2 yedek üyeyi ise bin 500 civarındaki idari yargı mensubu seçecek… Olay bu. Fakat durum ne, bu seçimi bu kadar önemli kılan şey ne? Konuyu bilmeyenlerin de anlayabileceği basitlikte anlatır mısınız?
Bildiğiniz üzere 2010 referandumu Türkiye tarihinin en önemli hamlelerinden biriydi. Lakin paralel yapının, biraz da siyaset kurumunun büyük hataları yüzünden, HSYK’da karar çoğunluğuna ulaşması, bu hamlenin bir ayağını sakatladı. Yine paralel yapı son 15 yıldır Adalet Bakanlığı’ndaki nüfuzları nedeniyle hakim ve savcı alımlarını önemli ölçüde kontrol ettiler. Bu sayede toplumda karşılıkları yüzde bir bile olmayan bir yapının yargı içindeki oranı yüzde 15-20’lere ulaştı. Belki de daha fazla. Bu gösterge bile tek başına ortada bir legalite sorunu olduğunu gösteriyor. İşte HSYK seçimleriyle ortaya çıkan durum bu sürece ivme kazandırdı. Yargıtay ve Danıştay seçimleri de tamamlayıcı oldu. Ondan sonra artık iktidarı ele geçirmek için düğmeye basabilirlerdi.
Bu tablo bile HSYK seçimlerinin neden hayati olduğunu gösteriyor. Zira HSYK ilk derece hakim ve savcılarının adeta tanrısı mahiyetinde. Onların yükselmesi, disiplin işleri, görevlendirilmeleri, onlara karşı yürütülecek soruşturmalar vs tamamıyla HSYK’ya ait bir yetki. Öyle ki teftiş kurulunun da HSYK’ya verilmesi nedeniyle HSYK hem suçlayıcı, hem de karar verici bir pozisyonda. Hukuk devletinin temellerini sarsan böyle bir tercih Anayasa Mahkemesi’ne göre hukuk devletinin zorunlu bir sonucu olabiliyor. Böyle bir HSYK illegal bir yapı tarafından kontrol edildiğinde millet egemenliğinin üç ayağından biri, yani yargı tamamen devre dışı kalmış oluyor. Hukuk ve adalet adına karar veren bir mekanizma, hukuksuz, adaletsiz ve antidemokratik bir yapının iktidar aygıtına dönüşüyor. Siyaseti tüketiyor. Devleti milletin elinden alıp, nihayetinde milletin asla kontrol edemeyeceği, kime hesap verdiğini kimsenin bilmediği/bilemeyeceği bir yapıya teslim ediyor. Böyle bir duruma karşı sessiz kalmak tarihin affetmeyeceği eylemler listesinin birinci sırasında yer alabilir.
SİYASET ASLA ZAAF GÖSTERMEMELİ
HSYK Ekim’deki seçimler neticesinde paralel yapının kontrolüne tamamen geçerse, ne olur? HSYK gevşerse, mücadele akamete uğrarsa başlayan davalar ve paralel örgüt içindeki hakim ve savcılara ulaşılmasını engeller ve paralelin devleti ele geçirme projesi/ihalesi tamamlanır denebilir mi?
Teorik olarak evet, öyle söylenebilir. Paralel yapıya karşı yürütülen mücadelenin yargı ayağı zafiyete uğrar. İdari tasarruflar sonuçsuz bırakılabilir. Bunun da ötesinde paralel yapıya mensup olan ve o hiyerarşi içinde hareket eden hakim ve savcıların idari ve cezai yönden soruşturulmaları engellenir. Bu bir yandan paralel yapının gayrimeşru bir şekilde ele geçirdiği zırhı sağlamlaştırabilir, diğer yandan hukuku ve demokrasiyi koruma kaygısı olan hakim ve savcılar üzerinde yıldırıcı etki meydana getirebilir.
Lakin şunu unutmayalım ki, illegalite ve gayrimeşru yöntemler üzerine kalıcı başarılar elde etme imkanı yoktur. Millete ait egemenliği karanlık odakların ilanihaye gasp etmeleri mümkün değildir. Siyasetin doğası buna izin vermez. Millet buna onay vermez. Unutmayalım ki, hukuk kurallarını ve müesseselerini var eden ve ona meşruiyet kazandıran, hukuk kurallarının kendisi değil, toplumsal onay ve taleplerdir. Siyasetin zafiyet göstermemesi bu yüzden çok önemli.
YÖNTEMLERİ DE GAYRİ MEŞRU
Paralel yapının, HSKY seçimleri için hâkim ve savcıları dinlemek, e-postalarını izlemek gibi yöntemler kullandığı, Pensilvanya’dan da paralel yapının HSYK’daki etkinliğini korumak için “Her imkânı seferber edin” talimatı geldiği haberleri yayınlanmıştı. (4.8.2014 / Sabah) Bu yöntemlerin hakim ve savcılar üzerindeki etkisi nedir?
Paralel yapının toplumda meşruiyeti tükendikçe elbette bu tür yöntemlerin başarı şansı da düşmekte. O yüzden benim önemsediğim kavram meşruiyet. Lakin bu tür örgütler de daima meşruiyet zafiyetinde olduklarından, daha doğrusu, ancak rakiplerinin meşruiyet açıklarından yararlanabildiklerinden, elbette yöntemleri de gayrımeşru olacaktır. Kontrol ettikleri kurum ve makamların verdiği tüm imkanları kendi karanlık hesapları için kullanmaya gayret edeceklerdir. Bunun çok fazla etki doğurabileceğini zannetmiyorum. Bu beyhude bir çabaya işaret ediyor.
TEKNİK NAKAVT HAZIRLIĞI MI?
Yargıda Birlik Platformu HSYK seçimleri için henüz listesini açıklamadı. Yargıçlar Sendikasıyla işbirliği yapan YARSAV ise 11 kişilik aday listesini açıkladı. İçlerinden 5’inin paralel yapının adayı olduğu, birlikte hareket edecekleri söyleniyor. YARSAV’ın 3 bin, paralelin 3 bin beş yüz oyu olduğundan bahsediliyor. Yani seçimde kullanılacak 12 beş yüz oyun yarısı. Pensilvanya’nın malum “teknik nakavt” stratejisinin bir uygulaması olabilir mi bu?
YARSAV’ın da kendini bir havas hareketi olarak “her türlü siyasi mülahazanın dışında ve üstünde” gördüğünü unutmayalım. Bu yaklaşımın tüm antidemokratik, vesayetçi ve darbeci yapıların ortak ideolojisini yansıttığını unutmayalım. Kendini siyaset üstü gören her yapı, demokratik siyasete karşı bir tutum geliştirir. Havas hareketi olmaya yeltenir. Kaçınılmaz olarak vesayetçilikte karar kılar. Paralel yapının da yöntemi bu. Hem siyasetten uzak durmak, hem de siyasal kurumları kendi tekellerine almak böyle bir ideolojinin tipik davranış kodu. İşte bu nedenle Yarsav ile paralel yapı arasında işbirliği olabilir. Ortak düşmanın niteliği, işbirliğini zorlayabilir.
Ancak Yarsav bünyesindeki herkesi ve yine son 15 yılda paralel yapının himmetiyle yargıya alınanların tamamını böyle bir oyunun parçası görmek yanlış olur. Hesap teknik nakavt olsa da, darbecilerin teknik nakavt numaralarının artık işlemediği bir çağda yaşıyoruz.
PARALELİN HEDEFİ AK PARTİ DEĞİL TÜRKİYE
HSYK seçimleriyle ilgili bir cemaat-hükümet savaşı mı yaşanıyor?
Paralel yapı-Türkiye, paralel yapı-Orta doğu coğrafyası, paralel yapı-demokrasi savaşı dememiz daha doğru olur. Cemaatten kendini sayan herkes bu illegal yapılanma içinde değil. İllegal yapılanmanın dersi ise AK Parti hükümeti değil. Bir bütün olarak ülkenin egemenliğini ele geçirmektir.
ADALET BAKANLARI YARGININ ELİNDE REHİNE
Adalet Bakanlığı bürokratları vaziyetin ne kadar farkında peki ve siyasi erkin talimatlarına hakkıyla uyulmakta mı?
Burada temel bir çelişkiye işaret etmek isterim. Adalet Bakanlığı bürokratları hakim ve savcı. İdari yönden bakanlığa bağlı. Müsteşar dahil olmak üzere, onların kaderi HSYK’ya bağlı. HSYK’yi kim kontrol ediyorsa, Adalet Bakanlığını da onlar kontrol ediyor demektir. Bu yönüyle aslında Adalet bakanları yargı bürokrasisinin eline verilmiş rehinler olarak da düşünülebilir. Yine düşünün, erkler ayrılığından söz ediyoruz. Yasama, yürütme ve yargı erklerinin birbirinden ayrı olması gerektiğini söylüyoruz. Adalet Bakanlığı yürütmenin bir parçası, ancak o bakanlık neredeyse sadece hakim ve savcılardan oluşuyor, onlar da HSYK tarafından kontrol ediliyor.
TÜRKİYE’NİN KADERİ YARGIDA BİRLİK’E BAĞLI
Bu nasıl erkler ayrılığı o halde?
Bu Türkiye Cumhuriyetinin darbeci ve vesayetçi siyasal ve idari yapılanmasının normallerinden, ancak demokrasinin anormalliklerinden sayılır. Şimdi Adalet Bakanlığı bürokratlarının da içinde bulunduğu hakim ve savcıların oluşturduğu bir platform var. Ne kadar iyi niyetli olurlarsa olsunlar, onlar illegal bir yapıya karşı haklı bir mücadele verirken, diğer yandan kaderleri o yapının kontrol ettiği bir HSYK’ya bağlı olacak. Yargıda Birlik Platformu başarısız olursa, herhalde sıradan çaycının sahip olduğu güvencelerden de mahrum kalacaklar. Zira HSYK’yı denetleyecek bir merci yok, ama çaycının hakkını teslim edebilecek bir idari hiyerarşi ve yargısal denetim yolu var.
Diğer yandan tam da bu durum, Adalet Bakanlığı’ndaki hakim ve savcılar ile platformu oluşturan tüm yargı mensuplarının çok daha dikkatli ve duyarlı bir şekilde hareket etmelerinin güvencesi. Zira başarısızlıklarının faturasını sadece Türkiye Demokrasisi ve Türkiye Toplumu değil, kendileri de ödemek durumunda kalabilirler. Bu duyarlılık demokrasi kaygısı içinde olan herkesin ortak duyarlılığı olmalı.
HSYK OLMAZSA OLMAZIMIZ DEĞİL
Siyaset yargı bürokrasisine rehin verilmiş durumda ama öte yandan, Hükümetin HSYK seçimine yönelik dikkatini hassasiyetini yargı bağımsızlığına müdahale olarak değerlendirenler var?
Bir kere HSYK ne demokrasinin, ne de yargı bağımsızlığının olmazsa olmaz bir kurumu değil. Akdeniz havzası ülkelerin bir kısmında buna benzer kurumlar olsa da, yarıya yakını yargıçlar tarafından, ancak çoğunluğu siyasi mekanizmalar tarafından belirleniyor. Orta ve kuzey Avrupa’da buna benzer örnek dahi yok. HSYK biçimindeki kurumlar “siyasete güvensizliğin” bir siyasal kültür olarak egemen olduğu ülkelerde görülüyor. Türkiye’de bu kurumları üretenlere bakıldığında siyasete güvensizliğin, demokrasiye güvensizlik olduğu rahatlıkla görülebilir. Bu bir.
İkinci olarak yargıya müdahale, yargının diğer alanlara müdahalesi olmadan cereyan edebilen bir davranış değil. Yargı siyasal kararlar verdikçe, idarenin ve yasamanın takdir alanına hukuka aykırı bir şekilde müdahale ettikçe, siyaset kurumunun yargıya güveninin ve saygısının tükendiğini ve kendi alanını korumak adına siyasal aktiviteler içine girdiğini gözlemliyoruz. Meşhur Fransız siyasetçisi Guizot boşuna “yargının siyasallaşması, siyasetin de yargısallaşmasını doğurur ki bundan her ikisi de zarar görür” dememiş. Türkiye’nin 1924 sonrasından bugüne kadarki yargısının tutumu ile 2010 sonrası HSYK’nın tutumuna baktığımızda meselenin ne olduğu rahatlıkla anlaşılabilir.
Erkler arasında demokratik bir denge ve fren sistemi kurulmadığında, ortaya çıkan dengesizlik ve kararsızlık durumu, daimi denge arayışlarına yol açar. Bu da daimi sınır ihlalleri anlamına gelir.
Son diyeceğim ise şu. HSYK ve sair kurumları illegal ve gayri ahlaki bir şekilde ele geçiren bir yapının “hukuk devleti” veya “yargı bağımsızlığı” zırhının arkasına saklanması gayriahlakidir, hukuken de ciddiye alınamaz.
YARSAV HEM DERS ALMIYOR HEM DE HAVAS HERKESTEN
Geçtiğimiz dönemlerde siyasi ideolojik açıdan farklı toplum kesimleri farklı farklı açılardan olsa da çok çekti aslında paralel yapının hukuk alanında yapıp ettiklerinden. Canı yanarak edinilen tecrübe, bu konuda bir farkındalık ve kararlılık yaratmadı mı peki yargı camiasında?
Kısmen diyebiliriz. Zira tam bir farkındalık yaratmış olsaydı, YARSAV’ın tutumu 17 Aralık sonrasında farklılaşabilirdi. Batı demokrasilerindeki gibi bir yargı yapılanması çağrısı yapabilirdi. Sürece katkı sunabilirdi. Onca yıldır ortaya çıkan hukuksuzlukları gördüklerinde en azından bu konuda bir tutum değişikliğine gidebilirlerdi. Lakin paralel yapının tasfiyesine karşı çıktılar. Kuşkusuz durumu anlamadıklarından değil, kendi karşıtları ile kurdukları psikolojik iletişimdendir bu. Kemalist olmayanlar bir tehdit ise, o tehdidi ortadan kaldırmak için elbette yararlı her imkan kullanılabilir. Oysa demokrasi her türlü farklılığın özgürce kendini ifade edebileceği bir sistemin adı. Demokratikleştirilmiş bir yargıda paralel hiyerarşiler yerine hukukun hiyerarşisi işler. Yargı ile diğer erkler arasında sağlıklı bir ilişki doğar. Bu ise Türkiye’nin kazancı olur. Kendilerini ötekine nefret ile tanımlamak yerine tüm gruplar buna odaklansalar herkes kazanır. Ötekinin varlığına itiraz biçimindeki muhalefeti bir kenara itip öteki ile birlikte yaşamanın felsefesini siyasal davranışlarının merkezine yerleştirseler herhalde bundan en başta “muhalif” olanlar kazanır.
ERGENEKON, BALYOZ, KCK DAVALARI SIFIRLANMALI
Bahis “dün”den açılmışken sorayım: Ergenekon Balyoz KCK ya da Dink davası gibi davalar hem toplumda siyasi bir gerilim yarattı ve hesaplaşma isteği uyandırdı hem de hukuka inancı sarstı. Ama paralel yapı ifşa oldukça da bu davalardaki hukuksuzluklar da görünür oldu. Bir yandan paralel yapıyla mücadele sürerken diğer yandan bu davaların yeniden görülme ihtimali ihtiyacı doğar mı? Ya da af söz konusu olabilir mi?
Bu konuda biliyorsunuz yasa çalışmaları yapıldı, çalıştaylar düzenlendi. Kamuoyu bunu çok tartıştı. Benim görüşüm yasa ile getirilebilecek bir yeniden yargılama formülünün 1970’lere kadar uzanabilecek bir yeniden yargılama dalgası doğurabileceği, bu yüzden durumun Anayasa Mahkemesine intikal ettirilmesi yönündeydi. Nitekim Anayasa Mahkemesi kendisine yapılan müracaatlarda hak ihlali tespit ettiği her durumda yeniden yargılamanın yolunu açıyor. En sağlıklısı bu idi. Ancak bu politik sorunu ve meşruiyet tartışmasını tam çözmüyor. Yine bir kaç yıldır “Türkiye’de yeni bir başlangıç ve yeni bir toplumsal sözleşme için tüm bu politik mahiyetteki davalar düşürülmeli” yönünde görüş beyan ediyorum. Yeni Anayasa için, eski anayasal düzenin ürettiği siyasal karşıtlıkları sıfırlamak ve bu karşıtlıkları daha demokratik yöntemlerle düzenlemek kaçınılmaz. Bu düşüncemde ısrarcıyım.
BU ÜLKEDE YÜZ YILDIR ZEHİR SOLUYORUZ
Bütün bu konuştuklarımızın, Türkiye'nin sorun alanlarının ortak nihai çözümü var mıdır, Türkiyelilik kavramı, yeni anayasa, sistem değişikliği gibi?
Elbette, hangi siyasal tartışmayı ve sorunu deşersek deşelim, altından cari anayasal düzenin yattığını görürüz. Paralel yapı dahi bunun bir sonucu. İster derin devletin “islami gladyo”su olarak görelim, ister siyasal İslamcılığın muhalefet damarlarından biri diyelim, neticede bu anayasal düzeni ele geçirmenin yolunun “merkezi ele geçirme” olduğu gerçeğinden hareketle oluşan bir yapı bu. Cari anayasal düzen katı merkeziyetçi ve militarist bir yapı olmasaydı böyle bir örgüt olmazdı. Etnik tercihi olmasaydı ve buna yönelik ırkçı asimilasyon politikaları olmasaydı, Kürt meselemiz olmazdı. Gezi kalkışması olmazdı. Gayrimüslim azınlıklar sorunu, Alevi meselesi vs olmazdı. Tüm bunların 1924’ten bu yana ortaya çıkan anayasal tercihlerin doğal sonucu olduğunu görmek gerek. Yine tüm darbelerin dayandığı meşruiyetin de bu anayasal düzende bulunduğunu söyleyelim. Anayasanın başlangıç kısmını açıp okuyan bir subay, gözünü anayasadan kaldırıp Türkiye’ye baktığında darbeyi bir vatan borcu olarak görür.
Buna bir son vermenin yolu, artık vakit geçirmeden toplum sözleşmesini tespit etmek ve bunun üzerine hızla yeni anayasal düzeni inşa etmek.
Yapabilirsek yüz yıldır bu ülkede sadece zehir soluduğumuzu o zaman çok iyi anlarız.
Buradasınız : Ana SayfaOKUNASILARSöyleşiler