Osmanlı’nın Tarihi Ömrünü Tamamlama Nedenleri | Martaval
« Osmanlı’nın Altın Çağı
İttihatçı Tasfiyeleri »
Osmanlı’nın Tarihi Ömrünü Tamamlama Nedenleri
İç ve dış faktörlerin diyalektiği, İmparatorluğun temellerini aşındırmaktaydı. Batı Avrupa’da feodalizmden kapitalizme geçiş sürecinin hızlanması ve bunun İmparatorlukta ortaya çıkardığı siyasal-ekonomik-malî ve sosyal sarsıntı, sistemin yapısını ve işleyişini tehdit edip aşındırıyordu. Elbette ‘klasik yapının’ aşınmasının yegâne nedeni, ‘dış belirleyiciler’ değildi. İmparatorluk, İbn-i Haldun’un şemasına uygun olarak, ‘tarihi ömrünü’ tamamlama aşamasına da gelmişti. İşte bu ‘bozulma’ veya ‘aşınma’ sürecinde toprak rejimi olan tımar sisteminin bozulması, başat rol oynayacaktı. 16. yüzyılın ikinci yarısından sonraki dönemde, ‘sürdürülemezlik’ emareleri şematik olarak şöyleydi: Ticaret yollarının değişmesinin neden olduğu kaynak daralması; fethedilen uzak bölgelerin ‘gelir yaratan’ değil, ‘gelir yutan’ bölgeler haline gelmesi; devletin bazı mallara piyasa fiyatının altında bir fiyattan zorla el koyma girişimlerinin yarattığı olumsuzluklar; fetihlerin durduğu bir dönemde Yeniçeri Ocağı’nın giderlerinin artması; kaçakçılığın bir istisna değil, kural haline gelmesi; para değerindeki düşüşün ortaya çıkardığı sorunlar; Batıdaki teknolojik gelişme karşısında Osmanlı sisteminin göreli üstünlük kaybı vb… 16. yüzyılın sonunda devletin ‘normal gelirlerinin’ üçte birine gerilediği ileri sürülmüştür, ki bu, bir abartma değildir. Böylesi bir dar boğazdan çıkmak için ‘günü’ kurtarma kaygısı, başka her türlü kaygının önüne geçiyordu. Bu amaçla sistemin dayandığı temel, bizzat egemen sınıflar tarafından dinamitleniyordu. Başka bir ifade ile tımar sistemi tasfiye edilip, tımarlı sipahilerin yerini mültezimler taifesi alıyordu. s. 147
Başkaya, Osmanlı için sonun başlangıcını bu şekilde açıklamış. Bu arada İbn-i Haldûn’a yaptığı gönderme de dikkat çekici.
Osmanlı, Tarih kategorisinde yayınlandı | Etiketler Kitap, Osmanlı, Tarih, İbn-i Haldûn | Yorum Yapın