Nedensellik Nedir? > Felsefe Sözlüğü > Felsefe.Gen.TR
Nedenle sonuç arasındaki ilişki.
Doğa olayları arasındaki nesnel ve zorunlu bağlantılar ilk insanlarca da sezilmişti. Örneğin güneş çıkınca toprak ısınıyordu, demek ki sıcaklık (sonuç)’ın güneş (neden)’le ilişkisi vardı. Bunun her zaman ve her yerde de böyle olduğunu ve hiç değişemediğini görüyorlardı, demek ki bu iki olay arasındaki ilişki zorunluydu. İnsanların bu olguda hiçbir etkileri yoktu ve ne yapsalar bunun böyle olmasını engelleyemezlerdi., demek ki bu ilişki nesneldi. Sihrin ve büyücülüğün bile insanların bu gözlemlerinden doğduğu ileri sürülmüştür. Örneğin yağmur yağmadan önce kurbağaların bağrıştıklarını gözlemleyen ilkeller, kuraklık günlerinde kurbağalar gibi bağrışarak yağmur yağdırmak için büyü yaparlardı; çünkü aynı nedenin aynı sonucu doğuracağına inanıyorlardı. Nedensellik ilişkisi giderek dinsel bir nitelik kazanmış ve ilkellerde olduğu gibi uzun bir süre inanç olarak kalmıştır. Doğadaki olayların düzenli art ardalığından gelecekte olacağın geçmişte olanlara dayandığı düşüncesi biçimlenmiştir. Bu düşünceden de ‘kadercilik’ anlayışı türemiştir. Madem ki sonra gelen ondan önce gelen tarafından belirlenmektedir, öyleyse önce gelen de kendisinden daha önce gelenle belirlenmiştir ve bu zincir ilk belirleyiciye kadar götürülmelidir. Bu yanlış uslamlamayı yüzyıllarca sonra ortaçağın skolastikleri ‘’bundan sonra, öyleyse bundan ötürü’’ deyimiyle formülleştirip bir mantık ilkesi haline getirecekler ve inanmaya devam edeceklerdir. Bu yüzdendir ki Whitehead ‘’antikçağın Yunan kadercileri, modern bilimsel düşüncenin atalarıdır’’ demektedir. ne var ki olaylar arasındaki ilişkilerin bu ilkel serüveni ‘bilimsel nedensellik’ anlayışına dönüşünceye kadar daha pek çok evrelerden geçecektir. Bu yanlış uslamlama düşlere, fallara, vb. inanma gibi birçok boş inançlara da yol açmıştır. Antik Çağ Yunan düşüncesinde nedenselliği sezen ve olaylar arasında nedensel bir bağlantı bulunduğunu ileri süren ilk düşünür Demokritos’tur. Sonra Aristoteles ‘’meydana gelen her şeyin belli bir şeyden meydana geldiği’’ni söylemiş ve bu doğal düzenliliği mantıksal düzenliliğe dönüştürerek ‘tümevarım’ yöntemini oluşturmuştur. ‘’Aynı nedenler aynı sonucu doğurur’’ (birinci öncül: nedensellik ilkesi)-Sıcaklık madenleri genişletmiştir (ikinci öncül: deney) Öyleyse sıcaklık daima madenleri genişletir (vargı: bilimsel yasa). Oysa bu mantıksal vargının kesinliği de uzun bir süre tartışma konusu olmuştur.
Bu sayfaya ilişkin etiketler: nedensellik nedir, nedensellik ne demektir, nedensellik anlamı nedir, nedensellik açıklaması, nedensellik felsefe, nedensellik anlamı