Etobur Bitkiler ile ilgili yazılar, basit düzey ve ileri düzey bakım bilgileri. Diğer otantik ve tropik bitkiler.
Venüs Sinek kapan (venüs fly trap - dionaea muscipula) Nepenthes çeşitleri Drosera çeşitleri Sarracenia çeşitleri Canlı sphagnum yosunu ve Etobur Bitkiler için gerekli malzemeler...
Drosera Türleri Drosera
Sarracenia Türleri S.
purpurea ssp. venosa var. Burkei
Pinguicula crystallina subsp. crystallina Diğer Türler
Nepenthes'ler Güney Doğu Asya, Hindistan, Madagaskar ve
Avustralya'ya özgü tropikal bir etobur bitkidir. Genellikle ormanlık alanlarda
sarılıcı şekilde yaşarlar. Bir diğer isimleri de "Monkey Cups"tır,
neden böyle dendiğini yandaki fotoğraftan görebilirsiniz :)
Bir uyarı olarak tohumdan yetiştirme işine en azından
tecrübe kazanana kadar hiç girmemenizi tavsiye edeceğim. Neden derseniz 2 sebebi var: birincisi, tohumdan
yetiştirmenin çok zahmetli olması (ama zevki de başkadır tabii); ikinci neden
ise bence aslı neden, nepenthes tohumları (özellikle aşşağı rakım türlerin) çok
çabuk bayatlar. Neredeyse 2-4 haftada tohumların çimlenme yüzdesi sıfıra
düşebilir. Zaten her nepenthes bitkisi çiçeğinde tek bir üreme organı
barındırır yani ya dişidir ya da erkek; dolayısıyla tohum elde edebilmek için
elinizde hem erkek hem de dişi olmak üzere 2 bitki olması ve bunların aynı
zamanda çiçek açması gerekir, yani bu bitkinin tohumlarını bulmak bu kadar
zorken birde tazesini bulmanız gerekir ki imkansız değil ama zordur, güvenilir
satıcılar veya hobiciler bulmalısınız yoksa aldığınız tohumlar %99 bayat
çıkacak ve hiç çimlenme olmayacaktır.
Nepenthes'lerin bakım şartları diğer etobur bitkilere göre
oldukça farklıdır. Bu farklılıklar bazen diğer etoburların bakımından daha
kolay gelse de bazı yönleriyle de Türkiye şartlarında ev ortamında nepenthes
yetiştirmeyi oldukça zorlaştırmaktadır. Aşağıda genel bakım bilgilerine
değindikçe bunu zaten fark edeceksiniz. Burada bizim yapmaya çalıştığımız
nepenthes'lerin güzelliklerinden ülkemiz bitki severleri mahrum kalmasın diye
evde pencere kenarında yetiştirmeye en uygun türleri bulup bizim için uygun
ortama alıştırılmalarını sağlamak. Tabii ki bitkinin en uygun şartlarını
sağlamak (küçük bir sera, teraryum, vs
ile) çok daha güzel görüntüler almamızı sağlayacaktır.
Nepenthes'ler temelde deniz seviyesinden yüksekliklerine göre 5'e ayrılırlar. Hangi rakımda
yaşadıkları onların ihtiyaçlarını farklılaştıracaktır. Ultra aşağı rakım (ultra
lowland) 0-500 metrede yetişenler, aşağı rakım (lowland) 500-1000m, orta rakım
(intermediate) 1000-1500m, yüksek rakım (highland) 1500-2000m, ultra yüksek
rakım (ultra highland) 2000m +. N.macrophylla - Bu güzel bitki ultra yüksek rakım bitkisidir.
Işık: Nepenthes'lerde en önemli görülen iki husus vardır birisi
ışık konusudur (diğeri de nem). Nepentheslerin neredeyse tamamı bol ışık
aydınlık sever, ibrik oluşturabilmesi, gelişebilmesi ve ibriklerindeki
renklenmenin en güzel şekilde tamamlanabilmesi için ol ışığa ihtiyacı vardır.
FAKAT, diğer venüs, sarracenia, gibi etoburlar direk güneş ışığını tercih
ederken nepentheler yaşadığı ortamdan da anlaşılacağı gibi süzülerek gelen
ışığı sever. Sonuçta ormanlık alanda yetişen bu bitkiler doğal ortamında güneş
ışığını ağaçların arasından süzülerek gelecek şekilde alıyorlar. Ev ortamında
da bunu pencere kenarına ama tülün arkasına bitkimizi koyarak sağlayabiliyoruz.
Bitkimizin ışığı iyi alması kesinlikle ibrik üretimi için önemlidir.
Yine diğer bir çok etobur bitkinin tersine Nepenthesler
aşırı sulanmadan, saksısının sürekli su içerisine oturtulmasından hoşlanmaz. Normal
ev bitkilerimize benzer şekilde toprağının nemi azalmadan belirli aralıklarla üstten sulama yapılması gerekir, toprağın
tamamen kurumasına izin verilmemelidir. Diğer etoburlarda olduğu gibi saf
su(veya diğer uygun suları) kullanmak faydalıdır ama nepentheslerde içme suyu
da kullanabilirsiniz (çeşme suyu değil marketlerde satılan içme sularından)
alacağınız suyun etiketinde iletkenlik değeri yazar iletkenlik değeri mümkün olduğunca
düşük olsun, en fazla 100 olanları kullanın (örneğin nestle marka suyun
iletkenliği 147 yani biraz fazla).
Toprak olarak yine sphagnum torfu ile yapılan karışımlar
kullanılır fakat drenajı yüksek karışımlar tercih edilmelidir, yoksa kök
çürümesi ihtimali artacaktır. Nepenthesler için en güzel malzeme bu konuda "kurutulmuş
sphagnum yosunu (LFS)" dir.
Nem: Evet nem nepentheslerde ki en önemli konulardan birisi.
Nepenthesler bulundukları doğal ortamları sebebiyle yüksek nem seviyeleri
isterler, bu bütün nepenthesler için geçerlidir ama bazı türler düşük nem
oranına tahammül edebilirler. Bazı türler
düşük nemde hiç yaşayamazken bazıları yaşar ama ibrik yapmaz. Genel olarak en
düşük nem oranının %60-70 olması beklenir, aşağı rakım türlerinde bu oran daha
da yükselebilir. Bazı aşağı ve ultra aşağı rakım türleri neredeyse hamam içerisinde
yaşamak isterler (çok sıcak +çok nemli). Ortalama bir evde pencere kenarları
%40-50 civarında olabilir, bizde buna uygun türlere yöneliyoruz tabii :)
Sıcaklık konusu hangi rakımda yaşadığına göre değişmektedir.
Gece - gündüz sıcaklık farklıkları aşağı rakım türleri için göreceli daha
önemsiz olsa da, orta rakım türleri için biraz daha önemli, yüksek rakım
türleri için ise çok önemlidir. Yüksek rakım türlerinde gece-gündüz arasındaki bu
sıcaklık değişimini sağlamanız bitki için
elzemdir. Aşağıdaki sıcaklık bilgileri genel bilgilerdir türlere göre farklılık
Aşağı rakım: 27-32 C0
Torf karışımını çok bastırmadan
hafif gevşek bir biçimde saksınıza doldurun. Torf karışımı saksınızı bir miktar
aşacak şekilde tepe oluşturmanız iyi olacaktır, çünkü hafif gevşek
doldurduğunuz harcınız zamanla çökme yapacaktır. Bu şekilde saksınızı
doldurmanız çökme durumunda bitkinizin saksı yüzeyinden aşağıya mümkün olduğunca az kaymasını sağlayacaktır.
Güneş gülü (sundew) olarak bilinen Drosera'lar en fazla tür
sayısına sahip etobur bitki cinsidir.
Salgıladığı koku ve renkleri ile böcekleri kendisine çeken
drosera'lar, kapan mekanizması ile değil de yapraklarında bulunan çiy tanesine
benzeyen yapışkan dokunaçları ile avının yapışıp hareketsiz kalmasını sağlar ve
verimsiz bataklık ortamlarında yaşadıklarından bahçe toprağı, sıradan bitki
toprakları-torfları gibi içinde gübre, tuz ve mineral barındıran toprak
karışımlarında kesinlikle ölecektir.
Torf olarak sadece sphagnum torfu kullanılmalıdır. Önerimiz saksı harcı olarak "sphagnum torfu+ kuartz kumu veya perlit"
karışımını 2+1 oranında kullanılmasıdır. Kum ve perliti
kullanmadan önce yıkamanızda fayda vardır. Sulama:
Drosera'larda sulama saksı altlığında daima 1-2cm kadar su bulundurularak
yapılır. Altlığındaki suyun kurumasına izin verilmeden azaldıkça su
eklenmelidir. Su seviyesinin aşırı yüksek tutulmasından kaçınılmalıdır. Üstten
sulama yapılmadan sadece altlığında su bulundurularak sulanmalıdır.
Sulamada esas önemli olan nokta
ise tuz, mineral vs.'ye bu kadar hassas olan bitkimiz su konusunda da aynı
özelliği gösteriyor olması. Kesinlikle
normal içme suyu, musluk suyu vb. kaynatılıp soğutulsa dahi kullanılmamalıdır.
bazı yapı marketler ve sanayi bölgesi gibi yerlerden bulabileceğiniz katkısız akü suyu(saf su).
bulabileceğiniz saf su. (biraz daha pahalı oluyor diğer saf suya göre).
Ozmoz cihazından arıtılan saf su. (normal arıtma cihazları değil ters ozmoz
çıkan su. Eğer bu su kullanılacaksa kaynatılıp tekrar oda sıcaklığına
soğutulduktan sonra kullanılmalıdır.
Buzdolaplarının buzluk kısmında oluşan karlanmanın eritilmesi ile
elde edilen su. Fakat bu su son seçenek olarak kullanılmalı ve eğer
kullanılacaksa kaynatılıp tekrar oda sıcaklığına soğutulduktan sonra
Işık: Drosera'lar ışığı oldukça seven
bitkilerdir. Mümkün olduğunca aydınlık hatta direkt güneş ışığında bakılmaları
gerekir. Fakat Türkiye şartlarında çok sıcak yerlerde, hatta çok sıcak yerlerde
olmasa bile yazın sıcak aylarda öğle ve akşam üstü güneşinin yakıcılığından
korunması gerekebilir. Buna bitkinizin durumu ve yaşadığınız yere göre kendiniz
karar verebilirsiniz. Sabah güneşini ise öğleye kadar mümkün olduğunca alması
çok faydalıdır. Bitkinizin günlük en az 3 saat direk güneş ışığı
almasına özen göstermenizi öneririz.
Sıcaklık: 20 - 25ºC civarı ideal ısı
gereksinimi olmakla beraber kısa süreli olmak kaydı ile kışın 10ºC civarı yazın
da 35ºC’ ye kadarı rahatlıkla tahammül gösterdiği sıcaklık sınırlarıdır.
Kış uykusuna gerek duymamaktadır. Not:
Kesinlikle gübre vs. kullanılmamalıdır.
Ana vatanı ABD'nin güney doğusu
olan VFT(venüz fly trap) bitkisi çok yıllık bir bitkidir. Oldukça verimsiz
bataklık ortamlarında yetişmesinden dolayı ihtiyacı olan besini sinek ve
örümcek gibi böcekleri avlayıp sindirerek sağlamaktadır. VFT'lere ev ortamında
bakarken sürekli avlanma(beslenme) mecburiyetleri yoktur, yani bitkime sinek
bulayım besleyeyim gibi bir uğraşa girmeniz gerekmez :) Zaten kendisi bulunduğu
ortamdaki böcekleri bir şekilde kendine çekerek avlanacaktır.
Bahsettiğimiz gibi VFT'ler verimsiz bataklık ortamlarında yaşadıklarından bahçe
toprağı, sıradan bitki toprakları-torfları gibi içinde gübre, tuz ve mineral
barındıran toprak karışımlarında kesinlikle
ölecektir. Torf olarak sadece sphagnum torfu kullanılmalıdır. Her ne
kadar bataklık bitkisi olsa da köklerinin çürümemesi için önerimiz saksı harcı olarak "sphagnum torfu+kuartz
kumu+perlit" karışımını 2+1+1 oranında kullanılmasını tavsiye ederiz.
Kum ve perliti kullanmadan önce yıkamanızda fayda vardır.
Bir bataklık bitkisi olan
VFT'lerde sulama saksı altlığında daima 1-2cm kadar su bulundurularak yapılır.
Altılığındaki suyun kurumasına izin verilmeden azaldıkça su eklenmelidir. Su
seviyesinin çok yüksek tutulması da kök çürümesi yaşanmaması açısından
yapılmamalıdır. Üstten sulama yapılmadan sadece altlığında su bulundurularak
bazı yapı marketler ve sanayi gibi yerlerden bulabileceğiniz katkısız akü suyu(saf su)
buzluk kısmında oluşan karlanmanın eritilmesi ile elde edilen su. Fakat bu su
son seçenek olarak kullanılmalı ve eğer kullanılacaksa kaynatılıp tekrar oda
sıcaklığına soğutulduktan sonra kullanılmalıdır
Işık: VFT'ler ışığı oldukça seven
olmasa bile yazın sıcak aylarda öğle ve akşam üstü güneşinin yakıcılığından korunması
gerekebilir. Buna bitkinizin durumu ve yaşadığınız yere göre kendiniz karar
verebilirsiniz. Sabah güneşini ise öğleye kadar mümkün olduğunca alması çok
faydalıdır. Bitkinizin günlük en az 3 saat direk güneş ışığı almasına
özen göstermenizi öneririz.
VFT'ler doğal yaşam alanlarındaki
iklime göre kış uykusu(dormancy) geçirmek mecburiyetindedirler. Dormancy
geçirmeyen bitkiler zamanla güçsüz kalarak ölmektedir. VFT'ler ekim sonu kasım
gibi ikliminize göre dormancy'e girmeye başlayacaklardır. Dormancy döneminde
bitkinin çoğu yaprağı hatta tamamı karararak çürüyecek yeni yaprak çıkarmayacak
veya çok yavaş çıkaracaktır. Kapanları küçülecek ve kapanma hızları çok
düşecektir. Bitkinizin dinlenme dönemi olan bu dönemde bitkiniz 4-8 C civarında bir ısıda
tutulmalıdır. 10C'nin üstünde
seyreden sıcaklıkta bitki dormancy'nin bittiğini düşüneceğinden 10C'nin altında
olmasına özen gösteriniz. En düşük sıcaklık olarak da sıfırın altına düşmemelidir.
Sulama oldukça azaltılmalıdır. Bitkinizin saksı harcı kesinlikle kurumamalı
ancak yazın olduğu kadar ıslak da kalmamalıdır. Altlığına su koyduktan sonra
altlıktaki su tamamen kuruyuncaya kadar su eklememek pratik bir uygulamadır
ancak yinede bulunduğu ortama göre ayarlamalar yapmanız gerekebilir. Toprağa bastırdığınızda su çıkmamalı sadece nemli olmalıdır. Dormancy'i
ışık alan ve havadar bir yerde geçirmesi bitkinizin daha sağlıklı olmasını
sağlayacak ve kök çürümesi, mantar gibi hastalıklara yakalanma riskini
azaltacaktır. Gerekli görürseniz dormancy sırasında 3-4 haftada bir önleyici
olarak mantar ilacı uygulayabilirsiniz, ancak her mantar ve böcek ilacının
etobur bitkiler için uygun olmadığını ve her ilaçlamada da bitkinin bir
miktar strese gireceğini unutmayın.
Tohumdan çimlenen VFT'lerde
ilk bir yıl dormancy'e almayınız. Bitkiniz 1 yaşını doldurduktan sonra
dormancy'e almaya başlayınız.
Bitkiniz mart ayının ortaları
gibi havaların ısınması ve güneş ışığının artmasıyla dormancy'den çıkmaya
başlayacaktır. Dormancy bitiminde mart ayı içinde gerekirse saksı ve torf
değişimi yapılmalıdır. Ben her sene torf değişimi öneriyorum ama duruma göre
bunu 2 senede 1'de yapabilirsiniz(2 seneyi geçmemeli). Uyarı:
VFT'lerde de diğer bitkiler gibi yaprakların ömrü bitince kararıp ölür
korkulacak bir durum değildir. Ölen yaprağın yerine yenisi çıkacaktır. Bu doğal
ömrü dışında yaprakların daha doğrusu kapanların belli bir kullanım ömrü
vardır. Belli miktarda av yakalayan (açılıp-kapanan) kapanlar ölmeye
aşlayacaktır. Kalem, parmak vs sokularak kapanların bitkiye yanlış alarm
verdirterek boş yere kapattırılması kapanın ömründen gidecektir bunu
unutmayınız!!! Ayrıca Venüs'lerin kapan mekanizması canlı avlara uygundur,
kesinlikle kapanların içine ölü böcek, kıyma, et vs koymayınız. ;)
Venüs Fly Trap,