idealizm Nedir? idealist Felsefenin Özellikleri Nelerdir?
İçkin idealizme göre insan kendi zihninin dışındaki gerçekliği bilemez. İnsan asla aşkın bilgiye ulaşamaz. Bu akımın ana temsilcisi Berkeley’dir. Ona göre bilgi, zihnin aşkın gerçekliğe dair bir haber vermez. Aksine bilgi, kişinin kendi zihinsel süreçlerinin sınırları içerisinde vuku bulur. İnsan kendi zihnin ötesinde var olduğu iddia edilen bir varlığın bilgisine asla ulaşamaz. Bilginin tek kaynağı idelerdir.
En önemli temsilcisi olan Kant’a göre aşkın idealizm, bir özne kendi dışında var olan nesnelerin bilgisini, kendisinde var olan kategoriler çerçevesinde bilebilir. Bilgilerimiz deneyimlerimiz ve zihnimizin yapısıyla sınırlıdır. Bunun ötesindeki numenal alanın bilgisini bilemeyiz. Yani kısaca nesneleri bize göründükleri şekil itibariyle biliriz. Fakat bunun dışındaki alanı bilemeyiz. Çünkü numenal alanın bilgisine deneyimle ulaşamayız. Kant aşkın idealizm hakkındaki görüşünü Saf Aklın Eleştirisi adlı kitabında ortaya koyar. Ona göre bilgi deneyle başlar ama deneyle bitmez. Duyularla elde edilen ham veriler zihinde bulunan zaman ve mekan formları sayesinde bilgiye dönüşür.
“Görüsüz kavramlar boş kavramsız görüler kördür” sözü, Kant’ın aşkın idealizm hakkındaki fikrini özetleyen en önemli cümledir.
İdelizm’in ilkçağdaki en önemli temsilcisi Platon’dur. Platona göre iki türlü evren vardır. Bunlardan birincisi görünüşler evrenidir. Yani insanın duyularıyla ulaştığı evrendir. Bu evrene dair bilgilerimizi doxa olarak tanımlar. Diğer evren ise idealar evrenidir. Bu evren duyularımızın ötesinde bir gerçekliğe sahiptir. İdealar evreninin bilgisi olan episteme asıl gerçekliğe sahipken, doxa ise sanılardan oluşan sahte evrenin bilgisidir.
Bir diğer temsilcisi Aristoteles’tir. Aristoteles varlığı madde ve form olarak ikiye ayırır. Form bir şeyin özüdür. Platon’dan farklı olarak ideanın yani formun bu evrene ait olduğunu ileri sürer.
Alman idealistler ise Fichte, Schelling, Hegel ve Knat’tır. Konu hakkında daha fazla okuma yapmak için kitaplar:
Ahmet Cevizci, “Felsefe Terimleri Sözlüğü”, Paradigma
A.Kadir Çüçen, “Bilgi Felsefesi”, Asa Yayınları
Mel Thompsom, “Felsefeyi Anlamak”, Optimist Yayınları
Abdera Okulu Nedir?