UNESCO’nun Uluslararası Miras Listesine Eklenen Türkmenistan’ın Tarihi ve Kültürel Anıtları - Türktoyu - Türk Dünyasını Keşfet
Bir çok kadim medeniyetin merkezi olan Türkmenistan, sınırları içerisinde bulunan anıtlar, eski şehir kalıntıları, kaleler ve çeşitli su yapılarının izleri ile geçmişe ışık tutuyor. Günümüze kadar Türkmenistan’da tarihi-arkeoloji yapılarının yaklaşık 1300'ü resmi olarak tarihi statü kazanmış durumda. Bu yapıların 245 tanesi ise devlet için önemli anıtlar derecesine sahip durumda.
Türkmenistan’ın sınırlarında yer alan Eski Merv, Eski Nusay ve Eski Ürgenç anıtları ise UNESCO’nun uluslararası mirası listesinde yer alıyor.
Bayramalı şehri civarında yer alan Kadim Merv olarak adlandırılan bölge, bünyesinde barındırdığı tarihi ve kültürel eserler nedeniyle 1990 yılında UNESCO tarafından kültür mirasları listesine eklendi.
Merv bölgesi, Bağdat, Kahire ve Şam gibi İslam dünyasının çok önemli medeni – siyasi merkezlerin biri olmuştur. Bölge, Selçukların hâkimiyeti altında olduğu 11-12. Yüzyıllarda en parlk dönemini yaşamıştır.
Merv bölgesi aynı zamanda İslam dünyasının alimleri ve şairleri için önemli bir merkez haline gelmiştir. Fakat üzülerek söylemek gerekir ki, 1221 yılında Moğol askerlerinin istilasıyla güzel Merv yıkılıp yok edilmeye çalışılmıştır. İslam dünyasının ilim hazinelerinden biri olan Merv kütüphaneleri de bu istilalar sırasında yakılmıştır. Moğol istilasından sonra Merv’de hayat devam etmiş olsa da, eski parlak günlerine kavuşması bir daha mümkün olmamıştır.
Eski ve Yeni Nusay Kaleleri
Aralarında iki kilometre mesafe bulunan Eski ve Yeni Nusay kaleleri, Eski çağdan kalan en önemli arkeolojik anıtlar arasında yer alır. UNESCO’nun uluslararası miras sayısına kaydedilen bu anıtlar Türkmenistan’ın başkenti Aşkabat’tan birkaç kilometre uzaklıkta yer alır.
Tarihi kaynaklara göre Nusay kaleleri, M.Ö. III. Yüzyılın ortasında yaşayan dünyanın ek kuvvetli devletleri arasında gösterilen Pers İmparatorluğu döneminde inşa edilmiştir, Bu kalelerin inşası üzerinden 2 bin yıl geçmiş olmasına rağmen, Antik Yunan ve Roma sanatının sentezi olarak ortaya çıkan medeniyetin izlerini günümüze kadar saklamayı başarmıştır.
Türkmen tarihi için büyük öneme sahip olan Köneürgenc’in kuruluş tarihi net olarak bilinmiyor. Aşkabat’ın 480 km kuzeyinde konumlanan şehir, VIII. Yüzyılın ortalarında Arapların eline geçmiş ve Gürgenç olarak anılmaya başlanmıştır.
Samani hükümdarları 10. Yüzyılda kuzey Harezm devletini ve Ürgenç emirliğini kurduğunda Harezmşahlar devletinin başkenti olmuştur. Köneürgenç birkaç defa Moğol istilasına uğramasına rağmen içerisinde bulunan birçok tarihi anıt ayakta kalmayı başarmıştır.
Günümüze kadar sapasağlam kalmayı başarabilmiş anıtlar arasında, Necim-et-din Kubra, Sultan Alı, Piryaz Veli, Törebeg Hanım, Harezmşahlar Tekeş’in ve İl Arslan’ın ve Seyit Ahmet’in kümbeti, Kutluk Timur’un minaresi ve Kervansaray Dervezesi diye adlandırılan anıtlar vardır. UNESCO 2005 yılında bu kadim anıtları uluslararası mirası sayısına kaydetmiştir.