İstihdamda raya oturma süreci… - ParaAnaliz
Düşünmeye şu sözlerin ardından başladım: “Gerek finansman, gerek cari açık, gerek istihdam ve yatırımda dengelenme süreci tüm saldırılara rağmen rayına oturuyor. İlk çeyrekten itibaren çeyrek bazlı resesyon (durgunluk) süreci geride kalacak. Teknik durgunluk süreci inşallah geride kalacak. Türkiye’yi 2023 hedeflerine taşıyacak olan yolculuğumuzda geriye dönmemiz mümkün değildir.”
Sonrasında da işsizliğin boyutunu düşündüm. Şu an gerçekten de neredeyiz, tünelin sonundaki ışık yakın mı diye…
Kararı doğru verebilmek adına şöyle bir mantık silsilesi içerisinde hareket etmeye karar verdim: Satın alma yöneticileri siparişlerini artırıyorsa demek ki kapasite kullanımı da artıyordur, kapasite kullanımı artıyorsa üretim artıyor demektir ve üretim artışı da bir noktada işsizlik oranının düşmesine destek olacaktır.
Bu mantıktan yola çıkarak birkaç tane grafik sunacağım sizlere, bunların seyrine yönelik gelişimi de altlarında anlatıyor olacağım.
İlk grafiğimiz PMI (satın alma yöneticileri) endeksi ve mevsimsellikten arındırılmış kapasite kullanım oranıyla ilintili. Investing.com ve TUIK’ten temin ettiğim verilerin birbirine çok paralel eğilimde olduğunu söyleyebiliriz. Tabi paralellik için şunu da düşünmemiz gerekiyor, burada grafikte neredeyse aynı yönlü görünen iki veriden PMI, KKO (ma) oranına göre bir ay önden gelmektedir; yani Nisan ayı PMI verisi grafikte Mayıs ayı KKO (ma) verisi ile eşleşmektedir. Yani Mayıs ayı PMI verisi Haziran ayı KKO oranı için gösterge niteliği taşımaktadır. Bu bir ay gecikmeyi cebimize koyalım.
Mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış (mta) sanayi üretimi endeksi ile KKO (ma) incelediğimizde ise seyrin yukarıdaki grafik kadar birbirini tam anlamıyla takip ettiğini göremesek de yön olarak anlamlıdır (korelasyon: %63). Burada unutulmaması gereken nokta ise KKO (ma) verisinin sanayi üretimine (mta) olan etkisinin 7 aylık bir gecikmeyle anlamlı çıktığıdır, yani kapasite kullanımının Ocak ayında sergilediği ivme sanayi üretimine ancak Ağustos ayında tam anlamıyla etki etmektedir. Bu iki değer motor ve araca benzetmek mümkün: KKO motor gibidir, önce çalıştırır yavaş yavaş performans alırsınız, sanayi üretimi ise araba gibidir bu performans arttıkça saatte alınan yol artar ve verimli hale gelir. Bu sebepledir ki kapasitenin bir anda artması üretimin de aynı hızla arttığı anlamına gelmemektedir.
Şimdi de gelelim mevsimsellikten arındırılmış (ma) işsizlik oranı ve sanayi üretimine (sanür, mta)… Konu dönüp dolaşıp istihdama kilitlenir halde; çünkü üreten bir ekonominin büyüme neticesinde istihdam yaratıyor olması gerek. Aslında bu yazıda amacım gerçekten istihdamda rayına oturma ne zaman olabilir, bu konuyu incelemek. Yukarıdaki grafiğe göre bu iş ancak sanür gerçekten iyi gider ve herhangi bir ivme kaybı olmazsa 10-14 ay içerisinde oluyor; çünkü iki serinin en uyumlu çıktığı dönemler ancak bu gecikmeyle ortaya çıkıyor. Yani doğru planlama doğru zamanda yapılmalıydı…