09 | March | 2020 | Azad Alik
Kürt aydınlarının siyasi hatıratında 1915 -I*
Son yüzyılın başından beri Kürt siyasi ve entelektüel yaşamında önemli etkiler bırakmış olan birçok Kürt aydın ve siyasetçisi içinde çok azı anılarını yazmıştır. Güçlü bir gelenekten yoksun olan bu alandaki çalışmalar bir elin parmaklarını geçmez. Anılarını yazan Kürt aydınlarının neredeyse hepsi az ya da çok, iyi veya kötü, mutlaka Ermenilerden ve özellikle de 1915’ten bahsetmiştir. Bu alanda yazılan anıları çeşitli kriterlere göre sınıflandırmak mümkün olsa da her şeyden önce kuşak meselesi bağlamında ikiye ayırabiliriz. Bu anlamda 1915 döneminde yaşayan ve bir kısmı bizzat o dönemin gelişmelerine tanık olan birinci kuşak aydınların yazdıkları kişisel anılar ve 1915 sonrası dönemde doğan, 1915’e dair birinci elden tanıklıkları dinlemiş Kürt aydınlarının yazdıkları anılar üzerinden bir kuşak ayrımı yapabiliriz. Birinci kuşak aydınlar içerisinde hatıratlarında 1915’e dair fikir beyan eden ve tanıklığını yazanlar içerisinde Abdurrezak Bedirxan, Nuri Dersimi, Ekrem Cemil Paşa, Kadri Cemil Paşa (Zinar Silopî), Osman Sebri, Hesen Hişyar Serdi ve İhsan Nuri Paşa gibi isimleri sayabiliriz. İkinci kuşak Kürt aydınlar arasında ise Nurettin Zaza, Musa Anter, Naci Kutlay, Tarık Ziya Ekinci, Mahmut Yeşil, Canip Yıldırım, Şerafettin Kaya ve Hüseyin Demirer’i sayabiliriz.
Birinci kuşak içerisinde anılarını yazan Kürt aydınlarının genelde Ermeniler özelde ise 1915’e dair anlatılarını özetleyen iki temel olgu sayabiliriz: Politik rolleri bağlamında sıkı sıkıya bağlı oldukları Kürt milli çıkarlarına angaje bir yaşam pratiğini anılarında belirgin bir şekilde vurgulama çabası ve bu olguya bağlı olarak bazı tarihsel hakikatleri sessizleştirmek ya da kısaca değinip geçmek. Bu iki olgu her biri farklı aydınların hatıratlarında değişik yoğunluklarda karşılık bulsa da özellikle Kürt milli çıkarları hepsinin hatıratında merkezi bir temadır. Büyük altüst oluşların yaşandığı bir yüzyılın başında henüz çok genç yaşta politikleşen ve milliyetçi dalganın tüm Ortadoğu’yu kasıp kavurduğu bir dönemde çoğu Kürt toplumunun aristokrat ailelerine mensup, eğitimli ve güncel gelişmelerden son derece haberdar olan bu aydınlar için Kürt ulusunun (ve elbette kendi aile) çıkarları her şeyin başında geliyordu.