Bağımlılık Yapan Maddeler - ppt indir
... konulu sunumlar: "Bağımlılık Yapan Maddeler"— Sunum transkripti:
1 Bağımlılık Yapan Maddeler
T.C. SABAHATTİN ZAİM ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ SOSYAL HİZMET YÜKSEK LİSANS PROGRAMI Bağımlılık Yapan Maddeler Murat YILDIZ
2 Bağımlılık Bağımlılığın tek boyutlu bir kavram olmaktan çıktığı günümüzde bağımlılığın çok çeşitli tanımları bulunabilmektedir. Bağımlılık denilince bir çok kişinin aklına klasik olarak uyuşturucu, alkol ve sigara gibi madde bağımlılıkları gelmektedir fakat zaman içerisinde internet, alışveriş yapma, para harcama, ve bilgisayar oyunları da davranışsal olarak bağımlılık türlerine dâhil edilebilmektedir.
3 Bağımlılığın tek boyutlu bir kavram olmaktan çıktığı günümüzde bağımlılığın çok çeşitli tanımları bulunabilmektedir. Varlığına yada sürekli olarak yapmaya alışılmış maddelerin kişide engellenmesi güç bir istek oluşturmasına madde bağımlılığı diyebiliriz.
4 Prof. Dr. Musa Tosun bunu şu şekilde ifade etmektedir;“Alışkanlık: herhangi bir ilaç yada maddenin hoşa giden etkilerini yeniden yaşamak veya hoşa gitmeyen bir duygu durumundan kurtulmak amacıyla tekrar tekrar alınması için kuvvetli bir istek ve arzu duyulmasıdır.” Bu nedenle alışkanlık yapmış her madde kişide psikolojik yada fizyolojik bir ihtiyaç olarak algılanacaktır. Bu ihtiyacın şiddeti zaman içerisinde artıp günlük hayatın aksamasına neden olabileceği gibi azaltılarak kişinin günlük yaşamına dönmesi de sağlanabilir.
5 Bağımlılık yapan maddelerin kötüye kullanılmasına bağlı olarak dünyada dolaşan yıllık para 500 milyar Amerikan Doları’dır. Bu paranın neredeyse tamamı organize suç örgütlerinin kontrolündedir. İnsan sağlığı ile ilişkili başka hiç- bir hastalık organize suç örgütleri, terör ve kara madde bağımlılığı 11 meslek içi sürekli eğitim dergisi para ile bu kadar iç içe değildir” (Uzbay,syf:10)
6 “Teknoloji çağı olarak adlandırabileceğimiz bu dönemde bilgisayar ve internet kullanımı artık hayatın vazgeçilmez gereçleri haline gelmiștir. İnternetin temel ortaya çıkıș amacı bilgiye kolay, ucuz, hızlı ve güvenli ulașmak ve iletișimi kolaylaștırmak olmasına rağmen internetin tahmin edilenden de hızlı yaygınlașması patolojik așırı kullanıma ve yeni bir bağımlılık türü olarak nitelenebilecek internet bağımlılığına yol açmaya bașlamıștır.” (Arısoy, 2009;1)
7 Günlük yaşantımızda çok sık rastlanan bir diğer bağımlılık türü olarak tüketim olgusu kişilerin yaşamlarının inşasında merkezi bir rol edinmekle birlikte bir bağımlılık haline gelmiştir. Özellikle alışveriş deneyimi dünyanın sıkıntılarıyla başa çıkma yöntemi olarak günümüz insanının beynine kodlanmış durumda olduğu görülebilmektedir. “Çok yaygın bir görüşe göre, borç ve borçlanma felsefesi ve yaklaşımları 20. yüzyıl boyunca gözle görülür bir şekilde değişmiştir; eskiden borçtan kaçınılırken, günümüzde kredi kullanmak modern tüketim toplumunun bir parçası olarak görülmektedir. Yani “borçlanarak tüketim yapma” kültürü oluşmuştur.” (Yurtseven, 2014; 94)
8 Tüketim kültürü temel ihtiyaçları bir kenara bırakarak kişinin ihtiyacı olandan daha çoğuna sahip olma hissi uyandırır. Bu da kişilerde alışveriş ve para harcama hissini canlı tutmaktadır. Diğer yandan alışveriş bağımlılığını artıran bu davranışsal değişiklikler toplumları giderek üretken konumundan tüketici noktasına sürüklemektedir.
9 Bu sorunlardan kaçış ve eğlenceli bir duygu deneyimi yaşama isteğinin kişilerde oluşturduğu aldatmaca televizyon bağımlılığına da sebep olmaktadır. Televizyon izleme bilgisayar kullanma ve internet bağımlılığı gibi bağımlılıklar bilinçsel bir uyuşukluğa neden olmaktadır. Kişiye bilinçsel uyuşukluk sağlayan bu maddelerin kişiler tarafından gerçek hayattaki sorunlardan uzaklaşma aracı olarak kullanıldığını söyleyebiliriz.
10 Madde bağımlılığını artıran bir çok etkenden söz edebiliriz; bunlar parçalanmış aile yapısı, ergenlik dönemi süreçleri, olumsuz ve stresli yaşam koşulları, düşük eğitim düzeyi, içerisinde bulunulan aile veya arkadaş çevresi,genetik yatkınlık, gelecek endişesi, içerisinde bulunulan toplumla bütünleşememe hali, tatminsizlik, yetinmeme duygusu ve daha bir çok etken kişileri bağımlı olmaya sürüklemektedir. Madde kullanmanın prestij, güç, ve üstünlük sağladığı ortamların yine bağımlı hale gelmede etkisi büyüktür.
11 Madde bağımlılığı dünyada ve ülkemizde giderek yaygınlaşmakta, olumsuz sonuçlarıyla geleceğimizi tehdit etmektedir. Bir çok toplum madde bağımlılığı ile mücadele içerisine girip hem genç nesli kurtarmaya hem de toplumu canlandırmaya yönelik çalışmalar sürdürmektedir. Bağımlılık ortaya çıkmadan alınacak tedbirler, bağımlılık sonrasında alınacak olanlara oranla daha faydalı, etkili ekonomik olarak daha masrafsız ve başarılı olacaktır. Bu tedavi süreci yalnızca bağımlı olan bireye odaklanarak çözümlenemeyeceği gibi bireyin yalnızca çevresini iyileştirmekle de sonuç elde edilemeyecektir.
13 Ailenin bir bütün olarak korunması, aile içerisi yanlış rol model olabilecek ebeveyn davranışlarından kaçınılması, eğitim sisteminde iyileştirmeler, kişilerin toplumla bütünleşmesi, uyumu ve toplum refahı kişileri maddelere bağımlı hale gelmekten alıkoyacak önlemler arasındadır diyebiliriz.
14 MADDE KULLANIMI VE BAĞIMLILIĞIN NEDENLERİ
1. Risk yaratan ve koruyan etkenler 2. Psikolojik etkenler 3. Kalıtımsal (genetik) etkenler 4. Biyolojik etkenler 5. Sosyokültürel etkenler 6. Diğer etkenler 7. Biyopsikososyal model Bağımlılığın nedeni olarak tek bir etkenden söz edebilmek çok güçtür.
15 Araştırmalarda Madde Bağımlılığından Koruyucu Etkenler
Güçlü ve pozitif aile bağları, Ebeveynlerin çocuklarının arkadaşlarından ve neler yaptıklarından haberdar olması, Aile içi kuralların açık olması ve herkesin bunlara uyması, Ebeveynlerin çocuklarının yaşamlarına ilgili olmaları, Okulda başarılı olma; okul, kulüpler gibi kurumlarla kurulmuş güçlü bir bağ, Uyuşturucu kullanımı ile ilgili doğru bilgilenme
16 Risk Oluşturan Etkenler
Ruhsal sorunları ya da bağımlılığı olan ebeveynin bulunduğu kaotik aileler, Doğru olmayan yetiştirme yolları, Ebeveyn-çocuk arasında bağlanma ve ilgi eksikliği, Sınıfta aşırı utangaçlık ya da şiddet içeren davranışlar, Okul başarısında düşüş, Sosyal becerilerin zayıf olması, Sapkın davranışlar sergileyen arkadaşlarla “takılma”, Okul, iş, aile ortamlarında uyuşturucu kullanımının onaylanması
17 Madde kullanımına başlanmasında farklı nedenler farklı yaşlarda ve farklı kültürlerde daha fazla öneme sahip olabilmektedirler. Örneğin, yaşlılarda yatıştırıcıların ve sakinleştiricilerin tüketimi kendi kendini tedavi etme çabası sonucu ya da doktorlar tarafından anksiyete ve uyku sorunları için ilaçların yazılmasıyla ortaya çıkabilmektedir. İlaçlar açlık ya da yorgunluğun üstesinden gelmek, cinsel performansı arttırmak ya da dini nedenler, meditasyona yardımcı olmak için ya da mistik durumlar oluşturmak için kullanılabilmektedir
19 Madde Kullanımı ve Bağımlılığın Nedenleri
Psikolojik etkenler Kalıtımsal etkenler Biyolojik etkenler Madde bağımlılığı ile kişilik bozuklukları arasında önemli bir ilişki olduğu saptanmıştır. Bağımlı kişilerde en sık gözlenen kişilik bozukluğu antisosyal (topluma karşı) kişilik bozukluğudur. Madde bağımlılarının yarısının antisosyal kişilik bozukluğu tanısı aldığı saptanmıştır. Antisosyal kişilik bozukluğu olan kişilerin başı sıklıkla yasalar ile derde girer. Sık sık karakola düşme, cezaevine girme, yasal olmayan davranışlarda bulunma gözlenir. Bedenlerini jilet ve diğer kesici araçlar ile yüzeysel olarak keserler. Büyük, derin dövmeleri vardır. Eleştiriye dayanamazlar, kolaylıkla öfkelenir, saldırganlık gösterir, bu davranışlarını yinelerler. Sürekli olarak kendilerini haklı çıkarmaya çalışırlar.
20 BAĞIMLILIK YAPAN MADDELER
Dünya Sağlık Örgütü’ne göre uyuşturucu “sağlık nedenleriyle alınanların dışında, yaşayan organizmaya alındığında, organizmanın bir ya da birden çok işlevini değiştirebilen herhangi bir maddedir”. Uyuşturucu kavramı günlük hayatımıza özellikle son birkaç yıl içinde yoğun bir biçimde girmiş olmasına rağmen, bu kavramın içeriği hakkında bir fikir birliğine varılamadığı gözlenmektedir. Ancak genel bir kavram olarak uyuşturucu dendiğinde herkes benzer bir kavramı düşünmekle birlikte bunun ayrıntıları bilinmemektedir. Bugün ülkemizde bağımlılık yapıcı maddeler için genel olarak uyuşturucu tanımı kullanılmaktadır
22 Uyuşturucu sözünün kendisinden de anlaşılacağı üzere, kişiyi uyuşturan, hareketsiz kılan, kontrolünü kaybettiren maddeler akıla gelmektedir. Bağımlılık yapabilen tüm maddeler için uyuşturucu tanımını kullanmak aslında yanlıştır. Bu tanımlama ile uyarıcı bazı maddeler bu kapsam dışında gibi bir izlenim doğmaktadır. Halbuki uyarıcı maddeler de uyuşturucu maddeler gibi bağımlılık yapıcı maddelerdir. Bu nedenle bu kavram içinde tüm bağımlılık yapıcı maddeleri değerlendirmek doğru olacaktır. Bir tanımlama yapmak gerekirse; uyuşturucu maddeler, bedene girdiklerinde ruhsal, davranışsal ve bedensel değişikliklere neden olup, bağımlılık yapabilen kimyasal maddelerdir.
23 Bağımlılık Yapıcı Maddelerin Sınıflandırılması
Sigara (tütün) Alkol Opiyatlar: Morfin, Eroin, Kodein, Metadon, Meperidin Uyarıcılar: Amfetamin, Kokain, Ecstasy, Kafein Merkezi Sinir Sistemini baskılayanlar: Barbitüratlar, Meprobomat, Benzodiazepinler (diazem, xanax, ativan, rivotril, rohypnol vb), Alkol, Akineton Halüsinojenler: LSD (Liserjik Asid Dietilamid), Meskalin, Psilocybin, DMT (dimetiltriptamin), DET (dietil triptalmin), DOM (dimetoksimetil amfetamin), MDA (metilendioksi amfetamin) Uçucu maddeler (Volatile hydrocarbons): Tiner, Benzen, Gazolin, Glue (Bali gibi yapıştırıcılar) Esrar ve benzerleri Fensiklidin (PCP)
24 TÜTÜN (SİGARA) Herhalde şu anda dünyada en yaygın kullanılan maddelerden birisi sigara tütünüdür. Dünya tarihine bakacak olursak, bu tür maddelere karşı gelişen tepkilerden ve getirilen yasaklamalardan önümüzdeki birkaç yıl içinde tütünde nasibini alacaktır. Tütünün özgün maddesi koyu renkli bir sıvıdır ve nikotin adı verilir. Renksiz, acı bir sıvı olan bu madde bir zehirdir. Bu madde sentetik olarak da üretilmekte ve tarım ilacı olarak kullanılmaktadır. Sigara tütünü nikotin, katran ve karbon monooksitten oluşmuştur. Kanserlerin özellikle katran nedeniyle meydana geldiği bilinmektedir. Tütünün duman olarak kullanılmasının nedeni, etkin maddenin akciğerden kana hızla geçmesi ve 8-10 saniyede etkinliğini göstermesidir.
25 KAFEİN Kafeinin etki mekanizması, beyne giden kan damarlarını daraltmak, böylelikle beynin savunma tepkisi olarak uyanık ve aktif kalmasını sağlamak, aynı zamanda adrenalin salınımını fazlalaştırarak ve dopamin depolarını harekete geçirerek insana kısa süreli bir mutluluk ve keyif hali sağlamaktır. Adrenalinin etkisi, uyanıklık ve aktifliğin artması, dopaminin etkisi beyindeki keyif merkezlerinin uyarılması ve pozitif bir ruh halinin sağlanmasıdır.
26 Kafein ve çocuklar Günümüzde çocuklar ve gençler, kafeine dayalı tüketim sektörünün bir numaralı hedefi haline gelmiş bulunmaktadırlar. Amaç, kafein katkılı gazlı içecekler (kola vb.) sayesinde kar sağlamak ve bunların keyif verici ve bağımlılık yapıcı etkileri sayesinde uzun süreli müşteriler kazanmaktır. Yapılan araştırmalar, çocukların yetişkinlere oranla kafeine 3 kat daha duyarlı olduklarını ve onlar için, günde içilen bir kutu kolanın, bir yetişkinin içtiği 3 fincan kahveyle eş değer olduğunu göstermektedir. Kafeinin, isminden daha az söz ettiren fakat yeterince etkili olan diğer bir kaynağı da çikolatadır. Bu iki ürün çocuklar tarafından çok tüketilmekte ve bedenleri kafein ile tanışmaktadır.
27 ALKOL Alkol tarih boyunca tedavi edici ya da dinsel amaçlarla da kullanılmış bir maddedir. Alkol kimyasal olarak etanol olarak adlandırılan bir maddedir. Alkol patates, tahıl, mısır, pirinç, meyve, şekerpancarı gibi bitkilerden elde edilebilir. Şekerin fermantasyonu sırasında sırasına karbondioksit açığa çıkar. Alkollü içeceklerin farklı özelliklerini içlerine katılan diğer maddeler, fermantasyon, distilasyon (etanolün yoğunluğunun artırılmasıdır) özellikleri ve yaşı belirler. Bir gram alkolün yıkılmasıyla 7 kcal enerji oluşur. İçinde çok az miktada B vitamini, demir ve karbohidratlar vardır.
29 ESRAR Esrar, yaygın olarak kullanılan maddelerden birisidir. Esrarın tarih boyunca yetiştirildiği ve kullanıldığı bilinmektedir. Son yıllarda kullanımı giderek artmaktadır. Toplumda esrara ve etkilerine ilişkin olarak çok çeşitli ve farklı görüş ve inançlar vardır. Bu görüş ve inançlara göre insanların esrara ilişkin değer yargıları oluşmaktadır. Esrara ilişkin tartışmalar hem toplumda hem de bilimsel çevrelerde devam etmektedir. Tartışmaların birisi de, esrar kullanımının yasallaşıp yasallaşmamasıdır. Böylece esrar ilgili tartışmalar politika düzeyine kadar taşınmaktadır. Yakın zamanda esrarın tıbbi tedavi amacıyla kullanılıp kullanılamayacağı ilişkin araştırmalar, tartışmalara yeni bir boyut eklemiştir. Esrar içildiğinde keyif verici etkisi birkaç dakika içinde ortaya çıkar. Yarım saat içinde etkisi en üst düzeye gelmekte ve bu etki 2-4 saat içinde sonlanmaktadır. Hareket becerilerindeki bozukluk 8-12 saat devam eder. Esrar kullanımı kısa süreli öfori ve rahatlama, algıda değişiklik, zaman algısında bozulma ve duyusal deneyimlerde abartıya neden olmaktadır.
30 UÇUCU MADDELER Günümüzde gençler arasında sık olarak kullanılan uçucu maddeler arasında boya tineri, yapıştırıcılar (özellikle piyasada Bally markasıyla satılan) ve benzin sayılabilir. Çok sayıda ve farklı türde uçucu maddeler vardır. Uçucu maddeler, kimyasal yapılarına ya da kullanım alanlarına göre farklı alt gruplara ayrılabilir. 1. Tıbbi anestetik gazlar: Nitröz oksit, helyum, oksijen. 2. Tıbbi olmayan amaçlarla kullanılan gazlar: Benzin, çakmak gazı, propan, parafin, bütan, antifriz, akü asidi, freon, tutuşturucu sıvılar. 3. Endüstriyel/ Evle ilgili uçucular: Çamaşır suyu, yapıştırıcılar, saç boyası, boya inceltici (tiner), ayakkabı boyası, kauçuktan yapılan yapıştırıcılar, aseton, tırnak cilası. 4. Sanat/ Ofis teçhizatları: Daksil, tipp-ex, işaretleyici kalem ve boyalar. 5. Evle ilgili aerosollar: Çeşitli aerosollar, saç spreyi, sprey boya, deodorant, oda spreyi. 6. Alifatik nitritler: Astma inhalanları.
31 OPİYATLAR (EROİN, AFYON, MORFİN, KODEİN VB.)
Afyon haşhaşından elde edilen ve uyuşturucu özelliği taşıyan maddeler arasında afyon sakızı, morfin, kodein, eroin, metadon gibi maddeler sayılabilir. Afyonun karşılığı “opium” dur. Afyon ve benzeri maddelerin tümüne “opioid” adı verilmektedir. Afyon haşhaşı dünyada en çok Afganistan, Pakistan, İran gibi ülkelerde yetişmektedir. Bu ülkelere kısaca “Altın Üçgen” ya da “Altın Hilal” de denmektedir. Afyon haşhaşı ülkemizde de yetiştirilmektedir. Afyon ekimi özellikle Afyonkarahisar, Burdur, Denizli, Isparta, Kütahya illerinde yapılmaktadır.
32 Eroin (Diacetyl morphine):
Asetik anhidrid, gözlerden yaş getiren kuvvetli asit kokulu renksiz bir sıvıdır. Bu madde, soğuk su ile karışmaz. Bunun teşhis edilmesi için, bir laboratuar dışında uygun bir şekilde yapılabilecek hiçbir deneyi yoktur. Bu madde, sun’i ipek, aspirin, yanmaz fotoğraf filmi, bazı reçine ve verniklerin yapılmasında yasal olarak kullanılabilir. Bir kilogram eroin imali için, asetik anhidritten 2 kilogram gereklidir. Eroin aslı “Heroin”dir. İlk olarak 1899 yılında Bayer fabrikalarında sentez edilmiştir. Eroin, morfinden iki kat daha etkindir. Eroin piyasada açık kahverengi bir toz şeklinde satılır. Sokakta Eyç (H), beyaz, toz, peynir adlarıyla anılır.
34 Kodein Kodein, afyon kozası ve afyonda mevcuttur. Fakat tıpta kullanılan kodeinin çoğu, morfinden kimyasal süreçlerle elde edilir. Kodein, ya ağız yolu ile veya enjeksiyon yolu ile alınır. Kodein, toz veya tablet halinde yapılır; beyaz renkte, kokusuz ve acımsı tattadır. Kodein, etkili bir öksürük giderici ve ağrı kesicidir ilaçlardan biridir. Bir ağrı kesici olarak etkisi, morfininkine göre onda birdir. Kodein daha çok öksürük ilacı ve uyku verici olarak kullanılır. Ancak diğer afyon türevleri gibi bağımlılık yapıcı etkisi olduğu saptanmıştır. Bu nedenle öksürük şuruplarının muhtevasından çıkarılmıştır. Kimi kodein içeren ilaçlar ise kırmızı reçete kapsamına alınmıştır.
35 Kodein Kodein opioid grubunda yer alır. Kodein birçok ilacın içinde bulunmaktadır. Özellikle aferin isimli ilaç bağımlılar tarafından kötüye kullanılmaktadır. Aferin kapsüllerinde 10 mg kodein vardır. Her pakette 30 kapsül yer almaktadır. Oral yoldan alındığında morfinden çok daha iyi emilir. Kodein beyinde morfine dönüşür.
36 İlaçlar Güçlü bir ağrı kesici ilaç olan meperidin türevi Pethidine (Dolantin, Aldolan) ülkemizde özellikle sağlık çalışanları tarafından kullanılmaktadır
37 Morfin 1817 yılında Alman kimyacı Friedrich Sertürner tarafından keşfedilmiştir. İlk olarak afyon bağımlılığını tedavi etmek için kullanılmıştır. Bu yüzden morfini temin etmek çok kolaydı ve kısa süre sonra afyonun yerini morfin almaya başladı. Morfin aynı zamanda, Amerika’nın iç savaşında yaralı askerlerin tedavisinde kullanılmış, savaş sona erdikten sonra yaklaşık asker evlerine morfin bağımlısı olarak geri dönmüştür.
38 ECSTASY Etkileri hem amfetaminlere, hem de halüsinojik maddelere benzer. Üstünde kuş, fil vb. resimler bulunan tabletler biçiminde satılır. Ağız yoluyla alınır ve daha çok eğlence yerlerinde bulunur. MDMA’nın son zamanlarda tablet dışında kapsül, toz veya sıvı şekilde de üretildiği görülmektedir. Böylece ecstasy’nin kullanımı ağız yolu dışında enjekte etme veya burundan çekme gibi farklı yöntemlerle de kullanılmasına yol açmaktadır. Ecstasy, gençler arasında çeşitli isimlerle anılmaktadır. Ülkemizde “Çılgın Max, Mitsubishi, 007, Pıt, Roket” gibi isimler verilmektedir. Avrupa ve ABD’de ise “Armani, At, Baklava, Butterfly, Cherry, Coca Cola, Coro, Elmas, Kiraz, Ferrari, Fish, Mercedes, Mitsubishi, Pokemon, Zoro, Yüzde 5, Yin Yang, Rolex” olarak adlandırılmaktadır
39 Ecstasy’nin etkisi, alındıktan dakika sonrasında kendisini gösterir ve bu etki 4-6 saat süreyle devam eder. MDMA alındıktan 48 saat sonra bedenden atılır. Amfetamin’in temel etkisi kuvvetli bir uyarıcı olmasıdır. Enerjinin arttığı hissini verirken uyku ve yorgunluk hissini bloke eder. Amfetamin, abartılı keyif hali, iştahsızlık, uyku ihtiyacının azalması, huzursuzluk, mide bulantısı, kramp, gerginlik, kan basıncında ve vücut ısısında yükselme, kalp atışında artış ve tek düze davranışlar da bulunma gibi ruhsal ve fiziksel tavır değişikliklerine sebep olmaktadır. Ecstasy, empatiyi, yakınlık hissini, iletişim yeteneğini ve güven duygusunu arttıran bir hap olarak da tanımlamaktadır. Bu özelliğinden dolayı Ecstasy’e "heartopener (kalp açıcı) da denilmektedir. Çoğu zaman amfetaminin başka maddelerle karıştırılmış versiyonları görsel ve işitsel halüsinasyonlara neden olabilmektedir ama bu tür bir yaşantı kişinin içinde bulunduğu ruhsal duruma göre değişir.
40 KOKAİN Kokain çok hızlı ve güçlü bir bağımlılık geliştirir. Genellikle “coke” olarak adlandırılır. Türkiye dışında “snow, girl, lady” isimleri verilmektedir. Kokain, kökeni güney Amerika olan "Erythroxylon Coca" şurubundan elde edilen bir alkoloiddir. Kokain, koka yaprağının başlıca alkaloididir ve yapraklarından kimyasal usüllerle elde edilebilir. Baz kokain, beyaz kristalize bir tozdur. Bu madde; kokusuz, beyaz ve yumuşak ve ekseriya kara benzer bir halde iken çözülebilen bir tuz teşkil etmek üzere hidrolorik asitle işleme tabi tutulur; böylece argodaki ismi olan “kar” (snow) bu şekli alır. Bu madde genellikle asit borik veya sodyum bikarbonat gibi beyaz toz halde maddelerle karıştırılarak seyreltilir (BM, 1975).
41 Kokain alındığı zaman, keyif, çoşkunluk ve neşe verir
Kokain alındığı zaman, keyif, çoşkunluk ve neşe verir. Kişinin kendine olan güveni artar. Ruhsal ve fiziksel işlevleri artırdığı için de kullanılmaktadır. Kullanımını takiben taşikardi ya da bradikardi (kalp atışının hızlanması ya da yavaşlaması), pupiller dilatasyon (göz bebeklerinin büyümesi), kan basıncında düşme ya da artma gözlenir. Kokain yüksek doz kullanıldığı zaman kalp atım hızında artma, tansiyon yüksekliği ortaya çıkar. Sinirlilik, sosyal muhakeme kaybı, yüsek riskli cinsel girişimler, saldırganlık, psikomotor aktivitede artış, ajitasyon, kalp atımında bozukluk, göğüs ağrısı, kas zayıflığı, solunum güçlüğü ve koma gelişir.
42 CRACK (TAŞ) Crack, kokainin çok etkili bir formudur. Crack, kokain hidroklorid formundan sodyum bikarbonat ya da amonyum ve su kullanılarak edilir. Bu yolla elde edilen crack, sigara gibi içilebilmektedir. Kokaini işleyerek küçük kristalimsi bir hal alması sağlanır. İşlenmesinin sonucu olarak crack, vücut tarafından daha hızlı emilir. Sigara gibi içilmesinden dolayı beyne kısa zamanda yüksek dozda madde gitmesini sağlar. Bu yüzden de etkileri kısa süre içinde hissedilmeye başlar crack alabilmek için suç işlemeye başlama olasılığı yüksektir. Madde etkisindeyken kişinin kalp atışları hızlanır, kalp krizi geçirme riski yükselir, ani kan basıncı artışı ortaya çıkabilir, aşırı depresif ruh hali ya da intihar eğilimli davranışlar gözlemlenebilir.
43 AMFETAMİN VE BENZERLERİ
Günümüzde amfetaminler halen tıbbi amaçlar için kullanılan ilaçlardır. Bunlar içinde en önemlisi çocukluk çağında gözlenen dikkat eksikliği hiperaktivite sendromu, depresyon ve narkolepsi adı verilen hastalıklardır. Şişmanlık tedavisinde de kullanılmakla birlikte, yarar ve zararları tartışmalıdır. Dekstroamfetamin, metamfetamin, metilfenidat amfetamin çeşitleridir. Captagon, ritalin, dexedrine bu ilaçlardan bazılarıdır. Amfetaminler ülkemizde uyarıcı, zihin açıcı olarak bilinmektedir. Bunlar genellikle performans artırıcı ve keyif verici etkilerinden dolayı kullanılmaktadır. Sınavlara hazırlanan öğrencilerde, uzun yol şoförlerinde, zamanında yetiştirilmesi gereken işleri olan kişilerde sıklıkla amfetamin kullanımına rastlanır. Amfetamini etkisi, kokain alımında ortaya çıkan etkilere benzer. Keyif, coşkunluk, neşe verir, kişi kendini canlı hisseder, dikkati ve performansı artar. XTC gibi maddeler ile başkalarına karşı yakınlık, nesnelerde parlaklık hissi yaşanır.
44 CAPTAGON Captagon ismiyle piyasada satılan maddelerin etken maddesi fenetylline’dir. Bu madde hiperaktif çocukların ve narkolepsi tedavisinde kullanılmıştır. Amfetamine göre bağımlılık yapıcı etkisi düşük olduğu için tercih edilmiştir. Fenetylline molekülü teofilin ve amfetaminden oluşmaktadır
45 ICE Kristal, crack, ice ya da metamfetamin olarak da bilinir. Bazı kaynaklarda tüttürülebilen metamfetamin olarak geçer. Etkisi metamfetaminden farksızdır. Türkiye’de yoktur. Renksiz, kokusuz, mat bir buz kütlesine benzer. Etkisi: az dozda kullanıldığında uyanıklık, enerji yoğunluğu, coşku ya da kaygı, korku, sinirlilik, hassaslık gibi etkileri olabilir
46 LSD (Lysergic acid diethylamid)
LSD’nin halüsinojen olarak sınıflandırılmasının nedeni, kişinin gerçek algılarında bozulma yaratarak, gerçek gibi gözüken ama gerçekte olmayan imajları görmesine, sesleri duymasına ve dokunsal duyumlar algılamasına yola açmasıdır. LSD’nin etkisi bir saat içinde başlar, 2-4 saat içinde en üst düzeye varır, 8-12 saat içinde sonlanır. Fiziksel olarak titreme, yüksek tansiyon, beden ısısında artma, terleme ve görme bulanıklığına yolaçar.11 Halüsinojen maddelerin kişiyi nasıl etkileyeceği, kullanan kişinin o andaki ruh haline ve destekleyici olup olmadıklarına bağlıdır. Etkileri zevk ve güzel şey hayal etmekten kabuslara kadar değişir
47 SİHİRLİ MANTAR (PSİLOSİBİN)
Sihirli mantarlar, içerisinde psilosibin(psylocybin), psilosin(psilocyn) ve musimol (muscimol) gibi psikedelik (psychedelic-uyarıcı) özelliği olan maddeleri barındıran mantar türleridir. Sihirli mantarlarda ana psikoaktif madde psilosibindir. Görünüşlerinden dolayı, Yunanca’da “kel kafa” anlamına gelen “psilos” ve “kube” kelimerinden oluşan “Psilocybin” ismini almışlardır. Psikedelik özellik gösteren madde ise ilk olarak 1959’da, LSD üstüne araştırmalar yapan Humprey Osmand tarafından bulunmuştur. Humprey, bu maddeyi “ruhu ortaya çıkaran” ve “bilinci değişik bir şekilde aktive eden” bir madde olarak tanımlamıştır
48 HALÜSİNOJENİK MADDELER
Halüsinojenik ilaçlar alındıkları zaman halüsinasyonlara neden olan maddelerdir. Halüsinasyon kişinin gerçekte olmayan bazı nesneleri gerçekmiş gibi algılamasıdır. Bir başka deyişle, hayal görmesidir. Halusinojenik ilaçlar tıp literatüründe “psychodelic” ya da “psychomimetic” olarak geçer. Bu kavramlar içinde tanımlanmalarının nedeni halüsinasyon oluşturmalarının yanında ortaya çıkardıkları diğer etkilerden kaynaklanmaktadır. Bu maddeler gerçek ile olan ilişkinin kopmasına yol açar. Kişinin bilincinin genişlemesine ve yükselmesine neden olur.
49 MESKALİN (KAKTÜS) Peyote kaktüsü türü üzerine ilk sistemli araştırmayı, 1886 yılında Ludwig Lewin yayımlamıştır. Oysa aynı bitki; Meksika ve Güneybatı Amerikan yerlilerinin ve ilkel kabilelerin çok eskilerden beri tanıdıkları ve kullandıkları bir maddedir. Mistik törenlerde, düşünceyi değiştirmek, farklı boyutları algılamak, doğa ötesi güçlerle ilişki kurmak ve gerçeği keşfetmek amacıyla kullanılmıştır. Meskalinin, yapısı LSD ve psilocybin gibi maddelerden farklı olsa da; benzer etkiler ortaya çıkarttığından halüsinojen bir madde olarak kabul edilir. Etkisi LSD’ye benzer.
50 FLUNİTRAZEPAM (ROŞ) Rohypnol, Flunitrazepam’nin ticari ismi olup, bu marka adı altında satılan ve genellikle “roş” olarak bilinen benzodiazepin grubu ilaçlara aittir. Benzodiazepinler, bağımlılık yapabilen ve bu nedenle yeşil reçeteyle satılan ilaçlar olup Rohypnol’un yanısıra Xanax, Rivatril, Ativan ve Nervium gibi ilaçlar da bu sınıfta yer almaktadır. Rohypnol Türkiye’de satışı yasak olan bir ilaçtır ve Amerika’da da medikal amaçlar için kullanımı hiçbir zaman onaylanmamıştır. Ama 50’nin üzerindeki ülkede yasal olarak kullanılmaktadır. Özellikle Meksika, Kolombiya, ve Avrupa’da uykusuzluğun tedavisi ve pre-anestetik olarak geniş çaplarda kullanılmaktadır
51 BORU OTU (Güzel Avrat Otu)
Boru otu (Atropa belladonna L.) Kuzey Anadolu dağlarının gölgeli orman açıklıklarında yetişmektedir. Patlıcangillerden olup kireçli topraklarda yetişen nahoş kokulu bir bitkidir cm yükseklikte, tüylü, otsu ve çok yıllık bir bitkidir. Çiçekleri boru şeklinde ve esmerimsi mor renklidir. Meyveleri kiraz gibi yuvarlak ve siyah renktedir. Bitkinin bütün kısımları alkaloid içerir. Ancak en yüksek alkaloid içeriği olgun meyve ve yeşil yapraklarındadır. İçeriğinde bir çeşit zehirli olan “atropin” denen bir madde vardır Atropin tıpta çok değişik kullanım alanları vardır . Boru otunun içerdiği alkaloidler (L-atropine, DL-hyoscyamine ve hyoscine) sebebiyle zehirlenmelere yol açabilmektedir. Bu zehirlenmelerin temel belirtileri hem halüsinasyon ve delüzyon hem de yüksek ateş, taşikardi ve antikolinerjik etkilerdir. Yüksek dozda ise koma hali görülmektedir.
52 MARAŞ OTU Yeşilimsi bir rengi ve un gibi yapısı vardır. Çoğunlukla sigarayı bırakmak için başvurulan, ancak buna bağımlı kalınan bir dumansız tütün tüketimidir. Hasankeyf tütünü, ağız otu ya da deli tütün de denmektedir.Hemen hemen sigara tütünü ile aynı alkaloidleri taşıyan ve genellikle sigaraya alternatif olarak kullanılan maraş otunun insan sağlığı üzerine olumsuz etkileri olduğu saptanmıştır.
53 KETAMİN Ketamin, PCP’ nin yerine kullanılması için 1963’de dissosiyatif anestetik olarak geliştirilmiştir. Günümüzde hayvan ve insan ameliyatlarında anestetik olarak kullanılmaktadır. Beyindeki Glutamate -ağrı algısı-, çevreye tepki verme ve hafıza merkezlerini etkilediği düşünülmektedir. Eğer burundan çekilmişse 5-15 dakika içinde, eğer ağızdan alınmışsa 5-30 dk. içinde etkileri ortaya çıkar. Ketaminin temel etkileri eğer enjeksiyonla alınmışsa dk. içinde, ağız yoluyla alınmışsa etkisi 1-2 saat içinde sonlanır. En düşük dozlardaki etkileri, hafif sarhoşluk, hayalci düşünme, sendeleyerek yürüme, robot gibi hareketler, gecikmiş yada azalmış duyumlar, sakarlık, baş dönmesi, bazen erotik duygular, sosyal yetilerin artması ve algı değişiklikleri şeklinde görülür.
54 GHB (Gamma Hidroksi Bütirat)
Önceleri vücut çalışması yapanlarda kas büyümesini uyarmak için kullanılırken, son yıllarda eğlence partilerinde kullanılmaya başlanmıştır. Elektrik panellerini temizlemeye yarayan bir kimyevi maddeden sentez edilerek elde edilmiştir. Amerika’da sokak dilinde grievous bodily harm (acı veren bedensel zarar), g, liquid ecstasy (sıvı ecstasy), georgia home boy olarak geçmektedir. GHB’nin sarhoşluk hissi verdiği bilinmektedir. GHB öfori, relaksasyon, ve cinselliği artırmak amacıyla kullanılmaktadır. Tecavüz edenlerin kişiyi etkisiz hale getirmek için GHB verdikleri de bilinmektedir. Vücut çalışanları ise GHB’yi anabolik etkileri için aldıklarını söylemişlerdir. GHB alındıktan dakika sonra etkisini göstermeye başlar. Bu etkiler alınan doza göre 4 saate kadar sürer. Az alınan miktarlarda rahatlama hissi, daha yüksek dozlarda ise yatıştırıcı etki uykuya hatta komaya yol açar.
55 FENSİKLİDİN (PCP) Fensiklidin ilk kez 1950’lerde sentez edilmiş, 1963 yılında intravenöz yolla kullanılmış cerrahi anestezik olarak tıbbi kullanım alanına girmiştir. Fakat hastaların anesteziden uyanırken orientasyon bozukluğu, ajitasyon ve delirium göstermesi sebebiyle tıbbi kullanımdan kaldırılmıştır. İlk defa 1967 yılında yasadışı madde olarak kullanılmaya başlanmış, 1970’li yıllarda kullanımı yaygınlaşmıştır. Çok basit ve ucuz imal edilip, çok pahalıya pazarlanmaktadır. Sigara ile 2-3 mg içildiğinde 5 dakika içinde etkisi başlar ve 30 dakikada etkisi en üst düzeye ulaşır. 5 mg’dan az “düşük”, 10 mg’dan fazla “yüksek” doz olarak nitelendirilir.
56 STEROİDLER Anabolik-androjenik steroidler erkek cinsel hormonlarıyla ilgili, sentetik maddelerdir. “Anabolik” kas yapıcı anlamındadır; “androgenic” ise arttırılmış kas özelliklerine işaret eder. “Streoid” maddelerin bir sınıfıdır. Kas geliştirici streoidler, normal gelişimin, büyümenin ve seksüel işlevlerin gerçekleşmesi için gerekli olan testosteronu yeterli düzeyde üretmeyen testislerin tedavisinde kullanılmak üzere 1930’ların sonlarında geliştirildi. Bu nedenle, vücut anormal bir şekilde düşük miktarlarda testosteron ürettiğinde yol açtığı örneğin gecikmiş ergenlik ya da bazı yetersizlik durumlarını tedavi etmekte kullanılan ve sadece reçete yoluyla yasal olarak ulaşılabilen maddelerdir. Ayrıca, AIDS’li hastalardaki kilo kaybını ve kas kitlelerinin zayıflaması ile sonuçlanan diğer rahatsızlıkları tedavi etmekte de kullanılmaktadır
57 NİTRİTLER (POPPERS) Amil nitrit, btil nitrit, alkil nitrit isimli maddeler kullanıcılar arasında “poppers” olarak adlandırılmaktadır. Özel amaçlarla yasa dışı üretimi küçük şişelerde satılır. Bununla beraber deri temizleyicilerde, video kafası temizleyicilerinde, oda temizleyicilerinin de içinde bulunmaktadır. Genel olarak uçucu madde kapsamında değerlendirilir.
58 MARADONA DOPİNGİ 1990’lı yıllarda özellikle İstanbul’da kullanılmaya başlanan bir maddedir. Bu karışımın başka ülkelerde örneğine rastlanmamıştır. Bu nedenle maradona dopinginin bize ait bir madde olduğunu söyleyebiliriz. Maradona dopingi adı verilen madde üç maddenin karışımından oluşur. Efedrin, aspirin ve permanganat. Permanganat nasır yakılarının içinde bulunan bir maddede olup, aslında bir tür zehirdir. Kullanıcılar bu üç maddeyi karıştırarak enjektöre çekmekte ve damar yoluyla kullanmaktadırlar. Bu maddenin daha çok yaş grubu gençler arasında yaygın olmasıysa, sorunun önemini ve ciddiyetini göstermektedir. Bu yaştaki gençler hem de doğrudan damar yoluyla madde kullanmaya başlamaktadır. Maradona dopinginin hareket, canlılık, neşe ve korkusuzluk verdiği kullanıcılar tarafından belirtilmiştir.
59 KAYNAK: Ögel K. Sigara, Alkol ve Madde Kullanım bozuklukları: Tanı, Tedavi ve Önleme. Yeniden Yayınları. İstanbul, 2010 Prof. Dr. İ.T.Uzbay, MADDE BAĞIMLILIĞININ TARİHÇESİ, TANIMI, GENEL BİLGİLER VE BAĞIMLILIK YAPAN MADDELER, Meslek İçi Sürekli Eğitim Dergisi Ö.ARISOY , İnternet Bağımlılığı ve Tedavisi, PSIKIYATRIDE GÜNCEL YAKLAȘIMLAR- 2009; 1:55-67 A.Özbolat, POSTMODERN PERSPEKTİFTE TÜKETİMİN TOPLUMSAL ANLAMINA SOSYOLOJİK BİR YAKLAŞIM,2012 G.YURTSEVEN, Kredi Kartı Kullanımı ve Alışveriş Bağımlılığı;Bağımlılık Dergisi, 2014,Cilt:15,Sayı:2
"Bağımlılık Yapan Maddeler" indir ppt