Uruk’un laneti, Irak’ın geleceği ve kuyruğunu ısıran leviathan
Irak’ta yönetime gelen hiçbir gücün İran’ı görmezden gelmesi kolay değil. Öte yandan son imparator ABD ve İngiltere ve İsrail var. Merkezi hükümetin bunu da göz ardı etmesi mümkün değil. Çıkarları yüzde yüz birbiriyle çatışan iki gücü dengelemek ve memnun etmek gibi grift bir krizle karşı karşıya. Ayrıca Irak’ta tarafları dengeleyecek ya da rest çekecek ve yeni bir çözüm ortaya koyacak düzeyde siyasi bir yapılanma, hareket ve otorite de görünmüyor.Bu da kaderi pamuk ipliğine bağlı iktidarın çok hızlı gelişen siyasi, askeri gelişmeler karşısında dikiş atma ihtimali demek.
İran ve ABD ile ortaklarının rekabeti sürdükçe yeni kurulacak iktidarların da akıbetinin aynı olacağı neredeyse kesine yakın.ABD ve İran arasındaki gerginlik sahada adı konulmamış bir savaşa dönüştükçe kriz atakları sıklaşıyor.Resmi olarak üstlenilmese de taraflar çeşitli metotlarla birbirlerinin hedeflerini yokluyorlar.ABD saldırılardan İran ve kendisine bağlı Haşdi Şabi’yi suçlarken, İran ise Haşdi Şabi hedeflerine yönelik saldırılardan İsrail ve ABD’yi itham ediyor.İki taraf da varlığı yokluğu belirsiz Irak Merkezi Hükümeti ve Başbakan Adil Abdulmehdi’yi sıkıştırıyor.
Abdulmehdi treni yolda tutabilir mi bilinmez ancak bu yönde çabaları var. Geçen hafta bu gündemle İran’ı ziyaret ettiği ve Haşdi Şabi’nin denetim altına alınması talebini Tahran’a ilettiği Arap basınına yansıdı. Irak hükümetinin şimdiki politikası bu savaşa taraf olmama yönünde.Dolayısıyla İran’ın Haşdi Şabi gibi vekil güçlerin ülke içinde ve dışında ABD ve İsrail’e karşı kullanılmasından imtina etmesini istiyor.Daha geniş perdede Irak’ta Sadır hareki gibi önemli Şii aktörler de İran’ın ülkede askeri olarak bu düzeyde güç kazanmasından rahatsız.Suudi Arabistan ve diğer körfez ülkelerinin de dürtüklemesiyle Şii mezhepçiliğinden ziyade Arap milliyetçiliğini önceleyen bu eğilim tüm yabancı güçlerin ülkeden çıkarılmasını dillendiriyor.
ABD’nin görmezden geldiği İran ve Haşdi Şabi hedeflerinin İsrail tarafından vurulmasına karşı Tahran’ın bastırmasıyla Abdulmehdi hükümeti Irak hava sahasının izinsiz kullanılmamasına dönük iki hafta önce karar çıkararak duyurdu. ABD öncülüğündeki DAİŞ’e Karşı Uluslararası Koalisyon kararı uyacağını duyurdu.Irak’ın şimdilik hali hazırda kendi hava sahasını denetleyecek kapasiteye sahip olmadığı biliniyor.Havada söz sahibi ABD.Abdulmehdi hava sahasına ilişkin kararına ABD’nin uymayı açıklaması, aynı zamanda bu karara dayanarak Türkiye, İsrail ve İran’ın ihlalleri nedeniyle kevgire dönen hava sahasını denetime almak için kullanabilir.
Sahadaki gerçekliğe bakıldığında ne İran ne de ABD bu ülkedeki ekonomik ve askeri varlığından vazgeçecek gibi değil. İran, Haşdi Şabi güçlerinin yasal çerçeveye alınmasına ikna ancak yapısını olduğu gibi korunmasını dayatıyor Bağdat’a.Bunun üzerinden de Irak’ta ciddi bir askeri güç olmayı tasarlıyor.Ki birçok veri işlerin bu yönde gittiğine işaret ediyor.Zira Irak hükümeti, İran’ın hem Şiiler üzerindeki nüfuzu hem kendisine bağlı sivil ve askeri yapılar hem de ülkedeki ekonomik gücü nedeniyle çaresiz.Aynı şekilde ABD’yi görmezden gelmesi zaten imkansız.Dolayısıyla Irak’ın bu krizden çıkmasının herhangi bir yolu görünmüyor.
Dış güçlerden kaynaklı krizlerin yanı sıra Kürt-Arap ilişkileri de referandum sonrası belli bir yumuşama ve diyalog olsa da önemli bir sorun alanı olarak duruyor. Abdulmehdi, Federal Kürdistan Bölgesi’ne yönelik yeni bir yaklaşım gösteriyor gibi gözüküyor. İhtilaflı bölgeler başta olmak üzere sorunların anayasal çerçevede çözümünden yana irade beyanında bulundu. Şimdiye kadar iyi niyet beyanından öteye geçmedi. Sürekli bir araya geliniyor ve bazı komisyonlar kuruluyor ancak pratikte bir ilerleme yok.Buradaki fay hattının oldukça oynak olduğu biliniyor.Şimdilerde dinmesinin tek sebebi ABD faktörüdür.Zira Federal Kürdistan Bölgesi, Şii iktidarının ve dolayısıyla İran’ın gücünü dengeleme ve sınırlandırmanın en önemli aracı.Ancak pratikte gelişmelerin olmaması ABD-İran kaynaklı dışsal krize içerden de merkezi ve bölgesel hükümetin ya da daha doğru tabirle Kürt-Arap krizinin eklenmesi yüksek ihtimaldir.
Toparlayacak olursak Irak’ın çokça bahsedilen toprak bütünlüğünün yerinde yeller esiyor.Egemenliği ise farklı nüfuz alanlarına bölünmüş vaziyette.Esasında hiçbir zaman da olmadı. Bu kadar badireye karşı bundan sonra olması da pek mümkün görünmüyor. İşin ironisi ise Irak’ın yapay toprak bütünlüğünün bizatihi bu konuda ahkam kesen İran ve Türkiye tarafından tarumar edilmesidir.Bunca kronik kriz içinde debelenen Irak’ın bir ulus devlet olarak tekrar belini doğrultması ve ayakta kalması oldukça zor.Uzun bir süredir komada olan Irak bazı güçlerin çıkarları gereği belki ani bir parçalanma yaşamaz ama giderek bir cenaze haline geleceği aşikar.
Devlet yapısının ürediği mekan olan Irak’ın içler acısı hali bu kötülüğün serüveninin çarpıcı bir göstergesi gibi.İlk imparatorun insanların kellesiyle kale inşa etmekle övündüğü topraklarda binlerce yıl sonra imparator yandaşı ve karşıtlarıyla hep beraber çaresiz.Leviathan dönüp dolaşıp doğduğu yere dönerek kendini ısırıp duruyor.Ardından ölümden, kıyımdan, savaşlardan, soykırımlardan ve bilcümle olabilecek tüm kötülüklerden ibaret kirli bir sicille. Belki de Uruk’ta doğan kötü ‘ur’un Irak’ta ölümü yeninin bu topraklarda doğuşunun habercisidir.