Önceki Yazısı<< 530. YAZISI >>Sonraki Yazısı
EF'ÂL-İ MÜKELLEFİN (IX)
Sünnetin Rivâyet Bakımından Çeşitleri (Hanefilere göre)
Hadisler, Senedindeki ittisal ve inkıta cihetinden üçe ayrılır. Mütevatir, meşhur ve âhad sünnet.
1)- Mütevatir Sünnet
Yalan üzerinee birleşmeleri aklen mümkün olmayacak sayıda bir sahabe topluluğunun Hz. Peygamber'den rivayet ettiği, daha sonra bu topluluktan Tâbiün ve Etbâu't-Tâbiîn devirlerinde de aynı özellikteki toplulukların naklettiği haberlere "mütevatir sünnet" denir.
Bu üç nesilden sonraki devirlerde yalan üzerinde birleşmenin aklen mümkün olmaması şartı aranmaz. Çünkü sünnet bu dönemden sonra tedvin ve tasnif edilerek yazılı eserlere intikal etmiştir. Daha önce tek râviler aracılığı ile gelen haberlerin pek çoğu tevâtür ve şöhret derecesine ulaşmıştır artık. Ama bu durum haberi ahatları mütevatir veya meşhur yapmaz. Zira nazarı itibar ilk rivayet ve senet silsilesinedir.
Mütevatir ikiye ayırılır
a) Lafzî mütevatir
Lafiz ve anlam birliği içinde nakledilen mütevatir haberdir. Meselâ; "Kim bilerek bana yalan söz isnat ederse, cehennemdeki yerini hazırlasın" (Buhârî, İlim, 38; Müslim, Zühd, 72) hadisi, tevatür derecesinde kalabalık bir sahabe topluluğunca aynı lafızlarla rivayet edilmiştir.
b) Manevî mütevatir
Lafız bakımından farklılıklar taşımakla birlikte, râvilerin ortak bir anlamda birleştiği mütevatir haberdir. *Dua sırasında ellerin kaldırılması bu çeşit mütevatire örnek gösterilebilir. Çünkü Hz. Peygamber'in dua sırasında ellerini kaldırdığına dair yüz kadar hadis rivayet edilmiştir. Fakat bunlar değişik olaylarla ilgili, değişik şekillerde ve farklı ifadelerle nakledilmiştir. Belki her olay hakkında lafzî tevatür gerçekleşmemiştir, fakat bütün rivayetlerin birleştiği ortak anlam, dua sırasında ellerin kaldırılmış olmasıdır.
*Yine İslâm bilginleri, Hz. Ömer'den rivayet edilen " Âmeller niyetlere göredir. Herkes niyet ettiği şeyi görecektir” (Buhârî, Bedül-Vahy, I; Müslim, İmâre, 155) hadisinin anlamı üzerinde görüş birliği içindedir.
Mütevatir sünnetin hükmü
Hz. Peygamber'e nisbet ve ittisalinin kesin oluşudur. Buna göre, mütevatir sünnetle amel etmek farz olup, onu inkâr eden dinden çıkar. Bu nevi hadislerin delâleti zannî olmadıkça, ortaya koyduğu hüküm kesinlik (farz veya haram) ifade eder. Mütevatir hadisler, delil olma bakımından Kur’an hükmündedir.