Hayat ve Uluslararası Hukuk
"Uluslararası Hukuk" "Milletlerarası Hukuk" "Devletler Hukuku" "International Law" "Droit International"
Uluslararası Hukuk - International Law - Droit International - Devletin Uluslararası Sorumluluğu - Responsibility of States for internationally wrongful acts - Responsabilité de l’État pour fait internationalement illicite
BİRLEŞMİŞ MİLLETLER A/RES/56/83 (2001 YILI) BELGESİNİN TÜRKÇE TERCÜMESİ
Türkçe Tercüme, A/RES/56/83 Belgesinin, Fransızca ve İngilizce resmî metinleri karşılaştırılarak, metinler arasında sözel farklılık bulunduğunda ifâdesi en açık olan resmî metne öncelik verilerek ilk kez 2002 yılında ve daha sonra 2008 yılında gözden geçirilerek, Dr. Jur. Hakkı Hakan Erkiner (Marmara Üniversitesi Milletlerarası Hukuk Anabilim Dalı Öğretim Üyesi) tarafından yapılmıştır.
ULUSLARARASI HAKSIZ FİİLDEN ÖTÜRÜ DEVLETİN ULUSLARARASI SORUMLULUĞU
BİRİNCİ BÖLÜM: DEVLETİN ULUSLARARASI NİTELİKTEKİ HAKSIZ FİİLİ
BİRİNCİ BAP: GENEL İLKELER
1. Madde: Uluslararası haksız bir fiilden ötürü devletin sorumluluğu
Bir devletin uluslararası bakımdan her haksız fiili, o devletin sorumluluğunu doğurur.
2. Madde: Devletin uluslararası haksız fiilinin unsurları
Şâyet, icrâî sûrette ya da ihmal sûretiyle işlenen bir davranış:
a) Uluslararası hukuka göre devlete isnat edilebiliyorsa; ve
b) Devletin bir uluslararası yükümlülüğünün ihlâlini oluşturuyorsa, devletin bir uluslararası haksız fiili vardır.
3. Madde: Devletin fiilinin uluslararası nitelikte bir haksız fiil olarak nitelendirilmesi
Devletin bir fiilinin, uluslararası nitelikte bir haksız fiil olarak nitelendirilmesi, uluslararası hukuktan ileri gelir. Böyle bir nitelendirme, aynı fiilin iç hukukta, hukuka uygun olarak nitelendirilmesinden etkilenmez.
İKİNCİ BAP: BİR DAVRANIŞIN DEVLETE İSNAT EDİLMESİ
4. Madde: Devlet organlarının davranışları
1. Uluslararası hukuka göre, bir organ, ister yasamaya, yürütmeye, yargıya ilişkin ya da ister başkaca işlevleri yerine getiriyor olsun, bunun devlet örgütlenmesi içindeki durumu ne olursa olsun, ister merkezî idare içinde, ister bir yerel idare niteliğinde olsun, bütün devlet organlarının davranışları devletin bir fiili olarak kabul edilir.
2. Organ, iç hukuka göre bu statüye sahip her kişi ya da birimi kapsar.
5. Madde: Kamu gücü yetkilerini kullanırken bir kişinin ya da bir birimin davranışı
Dördüncü madde kapsamında devlet organı olmayan, fakat bu devletin hukuku tarafından kamu gücü yetkilerini kullanmak için yetkilendirilmiş bir kişinin ya da bir birimin davranışı, olayda bu kişi ya da birim bu nitelikte davrandığı sürece, uluslararası hukuka göre bir devlet fiili olarak kabul edilir.
6. Madde: Bir devlet tarafından bir başka devletin emrine verilmiş bir organın davranışı
Bir başka devlet tarafından bir devletin emrine verilmiş bir organın davranışı, bu organın emri altında bulunduğu devletin kamu gücü yetkilerini kullandığı sürece, uluslararası hukuka göre emri altında bulunduğu devletin fiili olarak kabul edilir.
7. Madde: Yetki aşımı ya da tâlîmatlara aykırı davranış
Bir devlet organının davranışı ya da kamu gücü yetkilerini kullanmak için yetkilendirilmiş bir kişinin ya da birimin davranışı, bu organ, kişi ya da birim bu nitelikte hareket ederken, yetkisini aşsa ya da tâlîmatlara aykırı hareket etse bile, uluslararası hukuka göre devletin fiili kabul edilir.
8. Madde: Devletin yönlendirmesi ya da denetimi altında iken davranış
Bir kişinin ya da bir grup kişinin davranışı, şâyet bu kişi ya da grup bu davranışı yaparken, devletin tâlîmatları, emri ya da denetimi altında ise, uluslararası hukuka göre devletin fiili olarak kabul edilir.
9. Madde: Resmî otoritelerin yokluğunda ya da yetersizliği hâlindeki davranış
Bir kişinin ya da bir grup kişinin davranışı, şâyet bu kişi ya da grup, resmî otoritelerin yokluğunda ya da yetersizliği hâlinde, kamu gücü yetkilerini kullanıyorsa ve koşullar bu yetkilerin kullanılmasını gerektiriyorsa, uluslararası hukuka göre devletin fiili olarak kabul edilir.
10. Madde: Bir isyan hareketinin ya da benzerinin davranışı
1. Devletin yeni hükûmeti hâline gelen bir isyan hareketinin davranışı, uluslararası hukuka göre bu devletin fiili olarak kabul edilir.
2. Bir isyan hareketinin ya da benzerinin davranışı, daha evvelden mevcut bir devletin ülkesinin bir kısmında ya da bunun idaresi altında olan bir toprakta yeni bir devlet kurmaya ulaşmışsa, uluslararası hukuka göre bu yeni devletin fiili olarak kabul edilir.
3. Bu madde, 4’üncü maddeden 9’uncu maddeye kadar olan maddeler uyarınca, devletin fiili olarak kabul edilmesi gereken bütün davranışların, bunlar herhangi bir biçimde isyan hareketinin davranışlarına bağlı olmuş olsa da, devlete isnat edilmesine engel olmaz.
11. Madde: Devlet tarafından kendisinin olarak tanınan ve benimsenen davranış
Önceki maddelere göre devlete isnat edilemeyen bir davranış, bu devlet tarafından söz konusu davranışın kendi davranışı olarak tanındığı ve benimsendiği hâlde ve ölçüde, uluslararası hukuka göre bu devletin fiili olarak kabul edilir.
ÜÇÜNCÜ BAP: BİR ULUSLARARASI YÜKÜMLÜLÜĞÜN İHLÂLİ
12. Madde: Bir uluslararası yükümlülüğün ihlâlinin varlığı
Devletin fiili, uluslararası yükümlülük uyarınca kendisinden istenen fiile uygun olmadığında, söz konusu devlet tarafından, yükümlülüğün kaynağı ya da niteliği ne olursa olsun, bir uluslararası yükümlülüğün ihlâline neden olunmuştur.
13. Madde: Devlet bakımından yürürlükte olan yükümlülük
Fiil gerçekleştiği anda devlet söz konusu yükümlülük ile bağlı değilse, devletin fili bir uluslararası yükümlülüğün ihlâlini oluşturmaz.
14. Madde: Bir uluslararası yükümlülüğün ihlâlinin zamana yayılması
1. Devletin süreklilik niteliği olmayan bir fiilinden ötürü bir uluslararası yükümlülüğün ihlâli, neticeleri devam etse dahi, fiilin gerçekleştiği anda meydana gelmiştir.
2. Devletin süreklilik niteliği olan bir fiilinden ötürü bir uluslararası yükümlülüğün ihlâli, fiilin devam ettiği ve uluslararası yükümlülüğe aykırı kaldığı bütün süreye yayılır.
3. Bir devletin belirli bir olayı önlemek uluslararası yükümlülüğünün ihlâli, olayın meydana geldiği anda oluşur ve olay devam ettiği ve bu yükümlülüğe aykırı kaldığı bütün süre boyunca yayılır.
15. Madde: Bileşik bir davranışla meydana gelen ihlâl
1. Bütününde haksız olarak tanımlanan bir dizi icrâ ya da ihmal sûretindeki davranış nedeniyle bir uluslararası yükümlülüğün ihlâli, diğer icrâ ya da ihmal sûretindeki davranışlar ile birleşik olan ve haksız fiili oluşturmaya yeterli davranışın oluştuğu anda gerçekleşmiştir.
2. Böylesi hâllerde ihlâl, dizinin ilk icrâ ya da ihmal sûretindeki davranışıyla başlayan bütün süreye yayılır ve bu icrâ ya da ihmal sûretindeki davranışlar tekrar edildiği ve söz konusu uluslararası yükümlülüğe aykırı kaldığı sürece devam eder.
DÖRDÜNCÜ BAP: BİR BAŞKA DEVLETİN FİİLİNDEN ÖTÜRÜ DEVLETİN SORUMLULUĞU
16. Madde: Uluslararası haksız fiilin yapılmasında yardım
Bir başka Devletin uluslararası haksız fiiline yardım eden devlet, böyle davrandığı için şu hâlde uluslararası bakımdan sorumludur:
a) Söz konusu devlet uluslararası haksız fiil koşullarının bilincinde hareket ediyorsa; ve
b) Fiil bu devlet tarafından yapılsaydı dahi uluslararası bakımdan haksız olacak idiyse.
17. Madde: Uluslararası haksız fiilin yapılmasında tâlîmatlar ve denetim
Bir başka devlete tâlîmatlar veren ve bu devlet üzerinde uluslararası haksız fiilin yapılmasında denetim uygulayan devlet, bu fiilden şu hâlde uluslararası bakımdan sorumludur:
a) Söz konusu devlet, uluslararası haksız fiil koşullarının bilincinde hareket ediyorsa; ve
18. Madde: Bir başka devleti zorlama
Bir başka devleti bir fiil işlemeye zorlayan devlet, bu fiilden şu hâlde uluslararası bakımdan sorumludur:
a) Zorlanan devletin fiili, zorlama olmaksızın da bir uluslararası haksız fiil oluşturacak idiyse; ve
b) Zorlama uygulayan devlet söz konusu fiile ilişkin koşulların bilincinde hareket ediyorsa.
19. Madde: Bu bap’ın etkisi
Bu bap, diğer maddelerin düzenlemeleri ışığında, haksız fiili işeyen devletin ya da herhangi bir başka devletin uluslararası sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
BEŞİNCİ BAP: HUKUKA AYKIRILIĞI ORTADAN KALDIRAN HÂLLER
20. Madde: Rızâ
Bir devlet, bir başka devletten, belirli bir davranış için geçerli bir rızâ almışsa, bu davranışın hukuka aykırılığı, rızâyı alan devlet bakımından, davranışın rızânın sınırları dahilinde kaldığı ölçüde, ortadan kalkar.
21. Madde: Meşrû müdâfaa
Devletin fiilinin hukuka aykırılığı, fiil, Birleşmiş Milletler Şartı’na uygun şekilde, meşrû müdâfaaya izin verilen ölçüler içerisinde ise, ortadan kalkar.
22. Madde: Uluslararası haksız bir fiil nedeniyle karşı-önlemler
Bir devletin bir başka devlete karşı olan uluslararası bir yükümlülüğüne aykırı bir davranışındaki hukuka aykırılık, bu davranışın diğer devlete karşı, üçüncü bölümün ikinci bap’ına uygun olarak alınmış bir karşı önlem oluşturduğu ölçüde, ortadan kalkar.
23. Madde: Mücbir sebep
1. Bir devletin, bir uluslararası yükümlülüğüne aykırı bir davranışının hukuka aykırılığı, eğer bu davranış, karşı konulamaz, ansızın beliren bir kuvvete bağlı olan ya da devletin denetiminden kurtulan, öngörülemeyen, hâricî bir olaydan kaynaklanan bir mücbir sebep nedeniyle yapılmışsa ve koşullardan ötürü yükümlülüğün gereğini yapmak maddî olarak imkânsız hâle gelmişse, ortadan kalkar.
2. Şu hâllerde birinci paragraf uygulanmaz:
a) Eğer mücbir sebep hâli tek başına ya da başka unsurlara bağlı olarak, bunu ileri süren devletin davranışından ileri gelmişse; ya da
b) Eğer devlet böylesi bir hâlden ileri gelen zarara uğrama tehlikesini göze almışsa.
24. Madde: Tehlike
1. Devletin bir uluslararası yükümlülüğüne aykırı bir fiilinin hukuka aykırılığı, eğer bu fiili işleyenin, tehlike hâlinde, kendisinin ya da korumakla yükümlü olduğu kimselerin hayatlarını kurtarmak için uygun başka bir olanağı yoksa ortadan kalkar.
a) Eğer tehlike hâli tek başına ya da başka unsurlara bağlı olarak, bunu ileri süren devletin davranışından ileri gelmişse; ya da
b) Eğer söz konusu fiil eşdeğer ya da daha ağır bir tehlike yaratmaya yol açıyorsa.
25. Madde: Zarûret hâli
1. Devlet uluslararası yükümlülüklerinden birine aykırı bir davranışının hukuka aykırılığını ortadan kaldırmak için, zarûret hâline, şu şartlar mevcut olmadıkça başvuramaz:
a) Davranış, devlet için, esaslı bir menfaatini, pek yakın ve ağır bir tehlikeye karşı korumak için, yegâne olanağı oluşturmalıdır; ve
b) Karşılarında yükümlülük altında olduğu devletin ya da devletlerin ya da uluslararası toplumun bütününün esaslı bir menfaatine ağır bir şekilde zarar getirmemelidir.
2. Her hâlde, devlet tarafından, zarûret hâli,
a) Şâyet söz konusu uluslararası yükümlülük zarûret hâlini ileri sürebilme olanağını engelliyorsa; ya da
b) Şâyet devlet zarûret hâlinin ortaya çıkmasına katkıda bulunmuşsa, hukuka aykırılığı ortadan kaldıran bir sebep olarak ileri sürülemez.
26. Madde: Emredici kurallara saygı
Bu bap’ın hiçbir hükmü, uluslararası hukukun emredici bir kuralından kaynaklanan bir yükümlülüğe aykırı herhangi bir devlet fiilinin hukuka aykırılığını ortadan kaldırmaz.
27. Madde: Hukuka aykırılığı ortadan kaldıran bir hâli ileri sürmenin neticeleri
Bu bap’a uygun biçimde, hukuka aykırılığı ortadan kaldıran bir hâli ileri sürmek şunlara halel getirmez:
a) Hukuka aykırılığı ortadan kaldıran hâlin mevcut olmadığı hâlde ve ölçüde, söz konusu yükümlülüğe riâyet etmek gerekliliğine;
b) Söz konusu fiilin neden olduğu bütün zararın karşılanması meselesine.
İKİNCİ BÖLÜM: DEVLETİN ULUSLARARASI SORUMLULUĞUNUN KAPSAMI
28. Madde: Uluslararası haksız fiilin hukuki neticeleri
Uluslararası haksız fiiliden ötürü, birinci bölümdeki hükümlere uygun olarak meydana gelen devletin uluslararası sorumluluğu bu bap’ta belirtilen hukuki neticeleri kapsamaktadır.
29. Madde: Yükümlülüğü yerine getirme ödevinin devam etmesi
Bu bölümde öngörülen, bir uluslararası haksız fiilin hukuki neticeleri, sorumlu devletin ihlâl edilen yükümlülüğü yerine getirme ödevinin devam etmesini etkilemez.
30. Madde: Son verme ve tekrar etmeme
Uluslararası haksız fiilden sorumlu Devletin şu yükümlülükleri vardır:
a) Şâyet devam ediyorsa bu fiile son vermek;
b) Eğer koşullar gerektiriyorsa, ihlâlin tekrar edilmeyeceğine dâir uygun güvenceleri sunmak.
31. Madde: Onarım
1. Sorumlu devlet uluslararası haksız fiil ile neden olunan bütün zararı onarmak zorundadır.
2. Zarar, devletin uluslararası haksız fiilinin sonucu olan maddî ve mânevî bütün zararı kapsar.
32. Madde: İç hukukla ilgili olmama
Sorumlu devlet, bu bölüme göre kendisini bağlayan yükümlülüklerine dâir bir noksanlığı haklı çıkarmak için, iç hukukunun hükümlerinden yararlanamaz.
33. Madde: Bu bölümde belirtilen uluslararası yükümlülüklerin değeri
1. Sorumlu devletin, bu bölümde belirtilen yükümlülükleri, ihlâl edilen uluslararası yükümlülüğün niteliğine, içeriğine ve ihlâl ediliş şartlarına bağlı olarak bir başka devlete ya da birden çok devlete ya da uluslararası toplumun geneline karşı olabilir.
2. Bu bölüm, devletin uluslararası sorumluluğunun, bir devletten başka bir kişi ya da bir birim lehine doğrudan doğurabileceği hiçbir hakka halel getirmez.
İKİNCİ BAP: ZARARIN ONARIMI
34. Madde: Onarım şekilleri
Uluslararası haksız fiil ile neden olunmuş zararın tamamen onarımı, bu bap’ın hükümlerine uygun olarak, müstakilen ya da müştereken, eski hâle iâde, tazmînat ve tarziye biçimlerine bürünür.
35. Madde: Eski hâle iâde
Uluslararası nitelikteki bir haksız fiilin sorumlusu devlet, ihlâl meydana gelmezden önceki hâlin yeniden tesis edilmesi için, eski hâle iâdeyi gerçekleştirme yükümlülüğü altındadır; fakat eğer böyle bir eski hâle iâde:
a) Maddİ olarak imkânsız ise;
b) Orantılılık ilkesine göre tazmînata nazaran, tercih edilmeye değer bir fayda getirmiyor ise uygulanmaz.
36. Madde: Tazmînat
1. Uluslararası haksız fiilin sorumlusu devlet, bu fiil ile neden olunan zararı, bu zarar eski hâle iâde ile onarılamadığı ölçüde, tazmîn etmek yükümlülüğündedir.
2. Tazmînat, mali olarak hesaplanabilecek tüm zararı, saptanabilir olmak kaydıyla mahrum kalınan kazançlar da dâhil olmak üzere kapsar.
37. Madde: Tarziye
1. Bir uluslararası haksız fiilden sorumlu devlet, bu fiil ile neden olunan zarar için, bu zarar, eski hâle iâde ile ya da tazmînat ile onarılamadığı ölçüde tarziye vermek yükümlülüğündedir.
2. Tarziye, ihlâlin kabul edilmesi, üzüntünün beyan edilmesi, resmi özür dilenmesi ya da diğer uygun biçimlerde olabilir.
3. Tarziye, zarar ile orantısız olmamalıdır ve sorumlu devlet için küçük düşürücü bir biçim almamalıdır.
38. Madde: Faizler
1. Bu bap uyarınca ana meblağ üzerinden ödenmesi gereken faizler, eksiksiz bir onarımı temin etmek ölçüsünde ödenir. Faiz oranı ve hesaplama biçimi bu neticeyi elde edecek şekilde belirlenir.
2. Faizler, hükmedilen anaparanın muaccel olduğu tarihten başlatılarak, ödemenin fiilen yapıldığı tarihe kadar geçen süre için uygulanır.
39. Madde: Zarara katkı
Onarımı belirlemek için, icrâ sûretiyle ya da ihmal sûretiyle, bilerek ya da dikkatsizlik ile, mağdur devletin ya da adına onarım talep edilen her kişinin ya da birimin zarara katkısı hesaba katılmalıdır.
ÜÇÜNCÜ BAP: GENEL ULUSLARARSI HUKUKUN EMREDİCİ KURALLARINDAN KAYNAKLANAN YÜKÜMLÜLÜKLERİN AĞIR İHLÂLLERİ
40. Madde: Bu bap’ın uygulanması
1. Bu bap, uluslararası hukukun emredici bir kuralından kaynaklanan bir yükümlülüğün, bir devlet tarafından ağır ihlâlinden doğan uluslararası sorumluluğuna uygulanır.
2. Böyle bir yükümlülüğün ihlâli, sorumlu devletin açık ve sistematik olarak yükümlülüğünü yerine getirmekten kaçınması hâlinde ağırdır.
41. Madde: Bu bap uyarınca, bir yükümlülüğün ağır bir ihlâlinin özel neticeleri
1. 40. madde bağlamında her türlü ağır ihlâle son vermek için devletler meşrû araçlarla işbirliği yapmalıdırlar.
2. Hiçbir devlet, 40. madde bağlamında ağır bir ihlâlden doğan bir durumu meşrû olarak tanımamalı ve bu durumun muhafazası için yardım etmemelidir ya da destek vermemelidir.
3. Bu madde, bu bölümde öngörülen diğer sonuçları ve uluslararası hukuka göre bir ihlâle bu bap’ın uygulanmasında oluşabilecek ilave sonuçları engellemez.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM: DEVLETİN ULUSLARARASI SORUMLULUĞUNUN UYGULANMASI
BİRİNCİ BAP: DEVLETİN SORUMLULUĞUNA BAŞVURULMASI
42. Madde: Mağdur devlet tarafından sorumluluğa başvurulması
Bir devlet, mağdur devlet sıfatıyla, başka bir devletin sorumluluğuna, ihlâl edilen yükümlülük şâyet:
a) Bu devlete karşı bireysel olarak borç oluşturuyor ise; ya da
b) Kendisinin parçası olduğu bir grup devlete karşı ya da uluslararası toplumun bütününe karşı borç oluşturuyor ise ve şâyet yükümlülüğün ihlâli:
i) Özellikle bu devleti etkiliyorsa, ya da
ii) Niteliği uyarınca, yükümlülüğün sonraki uygulamasının kendilerine karşı yükümlülük oluşturduğu diğer bütün devletlerin durumunu esaslı olarak değiştiriyorsa; başvurabilir.
43. Madde: Mağdur Devlet tarafından bildirim
1. Bir başka devletin sorumluluğuna başvuran mağdur devlet, talebini bu devlete bildirir.
2. Mağdur devlet özellikle şunları belirtebilir:
a) Şâyet devam ediyorsa, sorumlu devletin haksız fiile son vermek için takınması gereken davranışı;
b) İkinci bölümdeki hükümlere uygun olarak onarımın alması gereken şekli.
44. Madde: Talebin kabul edilebilirliği
a) Talep, hak iddialarının milliyeti konusuna dâir uygulanan kurallara uygun olarak yapılmamışsa;
b) Talebin iç hukuktaki başvuru yollarının tüketilmesi kuralına uygun olması gereken durumda, yararlanılabilen ve etkin olan iç hukuktaki bütün başvuru yolları tüketilmemişse, devletin sorumluluğuna başvurulamaz.
45. Madde: Sorumluluğa başvurma hakkından vazgeçme
a) Mağdur devlet geçerli olarak talepten vazgeçmişse; ya da
b) Mağdur devlet, kendi davranışı nedeniyle, geçerli bir biçimde talebin terkine katlanmak zorunda kabul edilmeli ise, devletin sorumluluğuna başvurulamaz.
46. Madde: Mağdur devletlerin çokluğu
Aynı uluslararası haksız fiil ile birden çok devlet mağdur olduğunda, her mağdur devlet, uluslararası haksız fiili işleyen devletin sorumluluğuna ayrı ayrı başvurabilir.
47. Madde: Sorumlu devletlerin çokluğu
1. Aynı uluslararası haksız fiilden birden fazla devlet sorumlu olduğunda, bu fiilden ötürü her devletin sorumluluğuna başvurulabilir.
2. 1. fıkra:
a) Hiçbir mağdur devletin uğradığı zarardan fazla bir tazmînat elde etmesine neden olmaz;
b) Diğer sorumlu devletler karşısındaki hiçbir başvuru hakkına halel getirmez.
48. Madde: Mağdur devletten başka bir devlet tarafından sorumluluğa başvurulması
1. 2. paragraf uyarınca, mağdur bir devletten başka her devletin, bir başka Devletin sorumluluğuna başvurma hakkı vardır; şâyet:
a) İhlâl edilen yükümlülük kendisinin de parçası olduğu bir grup devlete yönelik ise ve şâyet yükümlülük, grubun kolektif bir menfaatini koruma amacıyla konulmuşsa; ya da
b) İhlâl edilen yükümlülük, uluslararası toplumun geneline yönelik olan bir yükümlülük ise, 2. paragrafa uygun biçimde, bir mağdur devletten başka her devletin, bir başka devletin sorumluluğuna başvurma hakkı vardır.
2. 1. paragraf uyarınca, sorumluluğa başvurma hakkına sahip her devlet, sorumlu devletten şunları isteyebilir:
a) 30. madde uyarınca uluslararası haksız fiile son verilmesini ve tekrar edilmeyeceğine dâir güvenceler ve garantiler verilmesini; ve
b) Önceki maddelere uygun olarak, mağdur devletin lehine olarak ya da ihlâl edilen yükümlülükten yararlananların lehine olarak onarım yükümlülüğünün yerine getirilmesini.
3. 43., 44. ve 45. maddelerde, mağdur devlet tarafından sorumluluğa başvurulmasına ilişkin koşullar, 1. paragraf uyarınca bunu yapmaya hakkı olan bir devletin de sorumluluğa başvurmasına uygulanır.
İKİNCİ BAP: KARŞI ÖNLEMLER
49. Madde: Karşı-önlemlerin konusu ve sınırları
1. Mağdur devlet karşı-önlemleri ancak haksız fiilden sorumlu devlete karşı, bu devleti ikinci bölüm uyarınca yerine getirmek zorunda olduğu yükümlülükleri uygulamaya yöneltmek için alabilir.
2. Karşı-önlemler, bu önlemleri alan devletin, sorumlu devlete yönelik olan uluslararası yükümlülüklerinin bir süre için yerine getirilmemesi ile sınırlıdır.
3. Karşı-önlemler, mümkün olduğunca, söz konusu yükümlülüklerin yeniden uygulanmasına imkân verecek bir şekilde alınmalıdır.
50. Madde: Karşı-önlemler ile etkilenemeyecek yükümlülükler
1. Karşı-önlemler, şunları hiçbir şekilde etkileyemezler:
a) Birleşmiş Milletler Şartı’nda belirtildiği üzere, kuvvet kullanma tehdidinde bulunmama ya da kuvvet kullanmama yükümlülüğünü;
b) Temel insan haklarının korunmasını ihtiva eden yükümlülükleri;
c) Misillemeleri yasaklayan insancıl nitelikli yükümlülükleri;
d) Genel uluslararası hukukun emredici hükümlerinden kaynaklanan diğer yükümlülükleri.
2. Karşı-önlemleri alan devlet kendisinden beklenen şu yükümlülüklerden kurtulamaz:
a) Kendisi ve sorumlu devlet arasında, uyuşmazlıkların çözülmesi usulüne ilişkin kurallar uyarınca uygulananlar;
b) Diplomatik temsilcilik ve konsolosluk ajanlarının, mekânlarının, arşivlerinin ve belgelerinin dokunulmazlığına saygıya ilişkin olanlar.
51. Madde: Orantılılık
Karşı-önlemler, uğranılan zarar, haksız fiilin ağırlığının neticesi ve söz konusu haklar ile orantılı olmalıdır.
52. Madde: Karşı-önlemlere başvurmanın şartları
1. Karşı-önlem almadan önce, mağdur devlet şunları yapmalıdır:
a) Sorumlu devletten, 43. maddeye uygun olarak, ikinci bölüm uyarınca kendisine düşen yükümlülükleri yerine getirmesini istemelidir;
b) Sorumlu devlete, karşı-önlem almaya dâir bütün kararları bildirmeli ve bu devlet ile görüşme teklif etmelidir.
2. 1. fıkranın b bendine karşın, mağdur devlet, haklarını korumak için gerekli âcil karşı-önlemleri alabilir.
3. Karşı-önlemler alınamaz ve eğer daha önceden alınmışsa, haksız bir gecikmede bulunulmadan yürürlükten kaldırılmalıdır; şâyet:
a) Uluslararası haksız fiil sona ermişse ve
b) Uyuşmazlık, taraflar için kararı mecburî olan bir divânın ya da bir mahkemenin önünde derdest ise.
4. Şâyet sorumlu devlet uyuşmazlıkların çözülmesi usulüne uymaya ilişkin iyi niyetli davranmıyorsa, 3. paragraf uygulanmaz.
53. Madde: Karşı-önlemlerin sona erdirilmesi
Sorumlu devletin, ikinci bölüm uyarınca uluslararası haksız fiilden ötürü kendisine düşen yükümlülükleri yerine getirmesinden itibaren karşı-önlemlere son verilmelidir.
54. Madde: Mağdur devletten başka devletlerce alınan önlemler
Bu bap, 48. maddenin 1. fıkrası uyarınca, bir başka devletin sorumluluğuna başvurmaya, buna karşı, ihlâlin sona ermesi ve mağdur devlet lehine ya da ihlâl edilen yükümlülüğün lehdarları lehine onarımın elde edilmesi amacıyla meşru önlemler almaya yetkili olan hiçbir devletin hakkına halel getirmez.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM: GENEL HÜKÜMLER
55. Madde: Lex specialis
Bu maddeler, bir uluslararası haksız fiilin varlığına ilişkin şartların ya da bir devletin uluslararası sorumluluğunun kapsamının ya da bunun çalıştırılmasına ilişkin hususların uluslararası hukukun özel hükümleri ile düzenlendiği hâllerde ve ölçüde uygulanmaz.
56. Madde: Devletin sorumluluğuna ilişkin bu maddeler ile düzenlenmeyen meseleler
Uluslararası hukukun uygulanabilir kuralları, devletin uluslararası haksız fiilden ötürü sorumluluğuna ilişkin meseleleri, bu maddeler ile düzenlenmediği ölçüde, düzenlemeye devam eder.
57. Madde: Bir uluslararası örgütün sorumluluğu
Bu maddeler, bir uluslararası örgütün ya da bir uluslararası örgütün davranışından ötürü bir devletin uluslararası hukuka göre sorumluluğuna dâir hiçbir meseleye halel getirmez.
58. Madde: Kişisel sorumluluk
Bu maddeler, bir devlet hesabına hareket eden herhangi bir kişinin, uluslararası hukuka göre kişisel sorumluluğu meselesine halel getirmez.
59. Madde: Birleşmiş Milletler Şartı
Bu maddeler, Birleşmiş Milletler Şartı’na halel getirmez.
United Nations A/RES/56/83. Resolution adopted by the General Assembly on the report of the Sixth Committee, A/56/589 and Corr.1.
Article 1: Responsibility of a State for its internationally wrongful acts
Article 2: Elements of an internationally wrongful act of a State
Article 3: Characterization of an act of a State as internationally wrongful
Chapter II: Attribution of conduct to a State
Article 4: Conduct of organs of a State
2. An organ includes any person or entity which has that status in accordance
with the internal law of the State.
Article 5: Conduct of persons or entities exercising elements of governmental authority
Article 6: Conduct of organs placed at the disposal of a State by another State
Article 7: Excess of authority or contravention of instructions
Article 8: Conduct directed or controlled by a State
Article 9: Conduct carried out in the absence or default of the official authorities
Article 10: Conduct of an insurrectional or other movement
Article 11: Conduct acknowledged and adopted by a State as its own
Chapter III: Breach of an international obligation
Article 12: Existence of a breach of an international obligation
Article 13: International obligation in force for a State
Article 14: Extension in time of the breach of an international obligation
Article 15: Breach consisting of a composite act
Chapter IV: Responsibility of a State in connection with the act of another State
Article 16: Aid or assistance in the commission of an internationally wrongful act
Article 17: Direction and control exercised over the commission of an internationally wrongful act
Article 18: Coercion of another State
Article 19: Effect of this chapter
Chapter V: Circumstances precluding wrongfulness
Article 20: Consent
Article 21: Self-defence
Article 22: Countermeasures in respect of an internationally wrongful act
Article 24: Distress
Article 25: Necessity
(a) The international obligation in question excludes the possibility of
invoking necessity; or
Article 26: Compliance with peremptory norms
Article 27: Consequences of invoking a circumstance precluding wrongfulness
PART TWO: CONTENT OF THE INTERNATIONAL RESPONSIBILITY OF A STATE
Article 28: Legal consequences of an internationally wrongful act
Article 29: Continued duty of performance
Article 30: Cessation and non-repetition
Article 31: Reparation
1. The responsible State is under an obligation to make full reparation for the injury caused by the internationally wrongful act.
Article 32: Irrelevance of internal law
Article 33: Scope of international obligations set out in this part
2. This part is without prejudice to any right, arising from the international responsibility of a State, which may accrue directly to any person or entity otherthan a State.
Chapter II: Reparation for injury
Article 34: Forms of reparation
Article 35: Restitution
Article 36: Compensation
Article 37: Satisfaction
Article 38: Interest
Article 39: Contribution to the injury
Chapter III: Serious breaches of obligations under peremptory norms of general international law
Article 40: Application of this chapter
Article 41: Particular consequences of a serious breach of an obligation under this chapter
PART THREE: THE IMPLEMENTATION OF THE INTERNATIONAL RESPONSIBILITY OF A STATE
Chapter I: Invocation of the responsibility of a State
Article 42: Invocation of responsibility by an injured State
(i) Specifically affects that State; or
(ii) Is of such a character as radically to change the position of all the other States
to which the obligation is owed with respect to the further performance of the obligation.
Article 43: Notice of claim by an injured State
Article 44: Admissibility of claims
Article 45: Loss of the right to invoke responsibility
Article 46: Plurality of injured States
Where several States are injured by the same internationally wrongful act, each injured State may separately invoke the responsibility of the State which has committed the internationally wrongful act.
Article 47: Plurality of responsible States
Article 48: Invocation of responsibility by a State other than an injured State
2. Any State entitled to invoke responsibility under paragraph 1 may claim from the responsible State:
Chapter II: Countermeasures
Article 49: Object and limits of countermeasures
Article 50: Obligations not affected by countermeasures
Article 51: Proportionality
Article 52: Conditions relating to resort to countermeasures
2. Notwithstanding paragraph 1 (b), the injured State may take such urgent
countermeasures as are necessary to preserve its rights.
Article 53. Termination of countermeasures
Article 54: Measures taken by States other than an injured State
PART FOUR: GENERAL PROVISIONS
Article 55: Lex specialis
Article 56: Questions of State responsibility not regulated by these articles
Article 57: Responsibility of an international organization
Article 58: Individual responsibility
Article 59: Charter of the United Nations
Nations Unies A/RES/56/83. Résolution adoptée par l’Assemblée générale sur le rapport de la Sixième Commission, A/56/589.
Responsabilité de l’État pour fait internationalement illicite
PREMIERE PARTIE: LE FAIT INTERNATIONALEMENT ILLICITE DE L’ETAT
Chapitre premier: Principes généraux
Article premier: Responsabilité de l’État pour fait internationalement illicite
Tout fait internationalement illicite de l’État engage sa responsabilité internationale.
Article 2: Éléments du fait internationalement illicite de l’État
Il y a fait internationalement illicite de l’État lorsqu’un comportement consistant en une action ou une omission :
b) Constitue une violation d’une obligation internationale de l’État.
Article 3: Qualification du fait de l’État comme internationalement illicite
La qualification du fait de l’État comme internationalement illicite relève du droit international. Une telle qualification n’est pas affectée par la qualification du même fait comme licite par le droit interne.
Chapitre II: Attribution d’un comportement à l’État
Article 4: Comportement des organes de l’État
1. Le comportement de tout organe de l’État est considéré comme un fait de l’État d’après le droit international, que cet organe exerce des fonctions législative, exécutive, judiciaire ou autres, quelle que soit la position qu’il occupe dans l’organisation de l’État, et quelle que soit sa nature en tant qu’organe du gouvernement central ou d’une collectivité territoriale de l’État.
2. Un organe comprend toute personne ou entité qui a ce statut d’après le droit interne de l’État.
Article 5: Comportement d’une personne ou d’une entité exerçant des prérogatives de puissance publique
Le comportement d’une personne ou entité qui n’est pas un organe de l’État au titre de l’article 4, mais qui est habilitée par le droit de cet État à exercer des prérogatives de puissance publique, pour autant que, en l’espèce, cette personne ou entité agisse en cette qualité, est considéré comme un fait de l’État d’après le droit international.
Article 6: Comportement d’un organe mis à la disposition de l’État par un autre État
Le comportement d’un organe mis à la disposition de l’État par un autre État, pour autant que cet organe agisse dans l’exercice de prérogatives de puissance publique de l’État à la disposition duquel il se trouve, est considéré comme un fait du premier État d’après le droit international.
Article 7: Excès de pouvoir ou comportement contraire aux instructions
Le comportement d’un organe de l’État ou d’une personne ou entité habilitée à l’exercice de prérogatives de puissance publique est considéré comme un fait de l’État d’après le droit international si cet organe, cette personne ou cette entité agit en cette qualité, même s’il outrepasse sa compétence ou contrevient à ses instructions.
Article 8: Comportement sous la direction ou le contrôle de l’État
Le comportement d’une personne ou d’un groupe de personnes est considéré comme un fait de l’État d’après le droit international si cette personne ou ce groupe de personnes, en adoptant ce comportement, agit en fait sur les instructions ou les directives ou sous le contrôle de cet État.
Article 9: Comportement en cas d’absence ou de carence des autorités officielles
Le comportement d’une personne ou d’un groupe de personnes est considéré comme un fait de l’État d’après le droit international si cette personne ou ce groupe de personnes exerce en fait des prérogatives de puissance publique en cas d’absence ou de carence des autorités officielles et dans des circonstances qui requièrent l’exercice de ces prérogatives.
Article 10: Comportement d’un mouvement insurrectionnel ou autre
1. Le comportement d’un mouvement insurrectionnel qui devient le nouveau gouvernement de l’État est considéré comme un fait de cet État d’après le droit international.
2. Le comportement d’un mouvement insurrectionnel ou autre qui parvient à créer un nouvel État sur une partie du territoire d’un État préexistant ou sur un territoire sous son administration est considéré comme un fait de ce nouvel État d’après le droit international.
3. Le présent article est sans préjudice de l’attribution à l’État de tout comportement, lié de quelque façon que ce soit à celui du mouvement concerné, qui doit être considéré comme un fait de cet État en vertu des articles 4 à 9.
Article 11: Comportement reconnu et adopté par l’État comme étant sien
Un comportement qui n’est pas attribuable à l’État selon les articles précédents est néanmoins considéré comme un fait de cet État d’après le droit international si, et dans la mesure où, cet État reconnaît et adopte ledit comportement comme sien.
Chapitre III: Violation d’une obligation internationale
Article 12: Existence de la violation d’une obligation internationale
Il y a violation d’une obligation internationale par un État lorsqu’un fait dudit État n’est pas conforme à ce qui est requis de lui en vertu de cette obligation, quelle que soit l’origine ou la nature de celle-ci.
Article 13: Obligation internationale en vigueur à l’égard de l’État
Le fait de l’État ne constitue pas une violation d’une obligation internationale à moins que l’État ne soit lié par ladite obligation au moment où le fait se produit.
Article 14: Extension dans le temps de la violation d’une obligation internationale
1. La violation d’une obligation internationale par le fait de l’État n’ayant pas un caractère continu a lieu au moment où le fait se produit, même si ses effets perdurent.
2. La violation d’une obligation internationale par le fait de l’État ayant un caractère continu s’étend sur toute la période durant laquelle le fait continue et reste non conforme à l’obligation internationale.
3. La violation d’une obligation internationale requérant de l’État qu’il prévienne un événement donné a lieu au moment où l’événement survient et s’étend sur toute la période durant laquelle l’événement continue et reste non conforme à cette obligation.
Article 15: Violation constituée par un fait composite
1. La violation d’une obligation internationale par l’État à raison d’une série d’actions ou d’omissions, définie dans son ensemble comme illicite a lieu quand se produit l’action ou l’omission qui, conjuguée aux autres actions ou omissions, suffit à constituer le fait illicite.
2. Dans un tel cas, la violation s’étend sur toute la période débutant avec la première des actions ou omissions de la série et dure aussi longtemps que ces actions ou omissions se répètent et restent non conformes à ladite obligation internationale.
Chapitre IV: Responsabilité de l’État à raison du fait d’un autre État
Article 16: Aide ou assistance dans la commission du fait internationalement illicite
L’État qui aide ou assiste un autre État dans la commission du fait internationalement illicite par ce dernier est internationalement responsable pour avoir agi de la sorte dans le cas où :
a) Ledit État agit ainsi en connaissance des circonstances du fait internationalement illicite ; et
b) Le fait serait internationalement illicite s’il était commis par cet État.
Article 17: Directives et contrôle dans la commission du fait internationalement illicite
L’État qui donne des directives à un autre État et qui exerce un contrôle dans la commission du fait internationalement illicite par ce dernier est internationalement responsable de ce fait dans le cas où :
Article 18: Contrainte sur un autre État
L’État qui contraint un autre État à commettre un fait est internationalement responsable de ce fait dans le cas où :
a) Le fait constituerait, en l’absence de contrainte, un fait internationalement illicite de l’État soumis à la contrainte ; et
b) L’État qui exerce la contrainte agit en connaissance des circonstances dudit fait.
Article 19: Effet du présent chapitre
Le présent chapitre est sans préjudice de la responsabilité internationale, en vertu d’autres dispositions des présents articles, de l’État qui commet le fait en question ou de tout autre État.
Chapitre V: Circonstances excluant l’illicéité
Article 20: Consentement
Le consentement valide de l’État à la commission par un autre État d’un fait donné exclut l’illicéité de ce fait à l’égard du premier État pour autant que le fait reste dans les limites de ce consentement.
Article 21: Légitime défense
L’illicéité du fait de l’État est exclue si ce fait constitue une mesure licite de légitime défense prise en conformité avec la Charte des Nations Unies.
Article 22: Contre-mesures à raison d’un fait internationalement illicite
L’illicéité du fait d’un État non conforme à l’une de ses obligations internationales à l’égard d’un autre État est exclue si, et dans la mesure où, ce fait constitue une contre-mesure prise à l’encontre de cet autre État conformément au chapitre II de la troisième partie.
1. L’illicéité du fait d’un État non conforme à une obligation internationale de cet État est exclue si ce fait est dû à la force majeure, consistant en la survenance d’une force irrésistible ou d’un événement extérieur imprévu qui échappe au contrôle de l’État et fait qu’il est matériellement impossible, étant donné les circonstances, d’exécuter l’obligation.
2. Le paragraphe 1 ne s’applique pas :
a) Si la situation de force majeure est due, soit uniquement soit en
conjonction avec d’autres facteurs, au comportement de l’État qui l’invoque ; ou
b) Si l’État a assumé le risque que survienne une telle situation.
Article 24: Détresse
1. L’illicéité du fait d’un État non conforme à une obligation internationale de cet État est exclue si l’auteur dudit fait n’a raisonnablement pas d’autre moyen, dans une situation de détresse, de sauver sa propre vie ou celle de personnes qu’il a la charge de protéger.
a) Si la situation de détresse est due, soit uniquement soit en conjonction avec d’autres facteurs, au comportement de l’État qui l’invoque ; ou
b) Si ledit fait est susceptible de créer un péril comparable ou plus grave.
Article 25: État de nécessité
1. L’État ne peut invoquer l’état de nécessité comme cause d’exclusion de l’illicéité d’un fait non conforme à l’une de ses obligations internationales que si ce fait :
a) Constitue pour l’État le seul moyen de protéger un intérêt essentiel contre un péril grave et imminent ; et
b) Ne porte pas gravement atteinte à un intérêt essentiel de l’État ou des États à l’égard desquels l’obligation existe ou de la communauté internationale dans son ensemble.
2. En tout cas, l’état de nécessité ne peut être invoqué par l’État comme cause d’exclusion de l’illicéité :
a) Si l’obligation internationale en question exclut la possibilité d’invoquer l’état de nécessité ; ou
b) Si l’État a contribué à la survenance de cette situation.
Article 26: Respect de normes impératives
Aucune disposition du présent chapitre n’exclut l’illicéité de tout fait de l’État qui n’est pas conforme à une obligation découlant d’une norme impérative du droit international général.
Article 27: Conséquences de l’invocation d’une circonstance excluant l’illicéité
L’invocation d’une circonstance excluant l’illicéité conformément au présent chapitre est sans préjudice :
a) Du respect de l’obligation en question si, et dans la mesure où, la circonstance excluant l’illicéité n’existe plus ;
b) De la question de l’indemnisation de toute perte effective causée par le fait en question.
DEUXIEME PARTIE: CONTENU DE LA RESPONSABILITE INTERNATIONALE DE L’ETAT
Article 28: Conséquences juridiques d’un fait internationalement illicite
La responsabilité internationale de l’État qui, conformément aux dispositions de la première partie, résulte d’un fait internationalement illicite comporte les conséquences juridiques qui sont énoncées dans la présente partie.
Article 29: Maintien du devoir d’exécuter l’obligation
Les conséquences juridiques d’un fait internationalement illicite prévues dans la présente partie n’affectent pas le maintien du devoir de l’État responsable d’exécuter l’obligation violée.
Article 30: Cessation et non-répétition
L’État responsable du fait internationalement illicite a l’obligation :
a) D’y mettre fin si ce fait continue ;
b) D’offrir des assurances et des garanties de non-répétition appropriées si les circonstances l’exigent.
Article 31: Réparation
1. L’État responsable est tenu de réparer intégralement le préjudice causé par le fait internationalement illicite.
2. Le préjudice comprend tout dommage, tant matériel que moral, résultant du fait internationalement illicite de l’État.
Article 32: Non-pertinence du droit interne
L’État responsable ne peut pas se prévaloir des dispositions de son droit interne pour justifier un manquement aux obligations qui lui incombent en vertu de la présente partie.
Article 33: Portée des obligations internationales énoncées dans la présente partie
1. Les obligations de l’État responsable énoncées dans la présente partie peuvent être dues à un autre État, à plusieurs États ou à la communauté internationale dans son ensemble, en fonction notamment de la nature et du contenu de l’obligation internationale violée et des circonstances de la violation.
2. La présente partie est sans préjudice de tout droit que la responsabilité internationale de l’État peut faire naître directement au profit d’une personne ou d’une entité autre qu’un État.
Chapitre II: Réparation du préjudice
Article 34: Formes de la réparation
La réparation intégrale du préjudice causé par le fait internationalement illicite prend la forme de restitution, d’indemnisation et de satisfaction, séparément ou conjointement, conformément aux dispositions du présent chapitre.
L’État responsable du fait internationalement illicite a l’obligation de procéder à la restitution consistant dans le rétablissement de la situation qui existait avant que le fait illicite ne soit commis, dès lors et pour autant qu’une telle restitution :
a) N’est pas matériellement impossible ;
b) N’impose pas une charge hors de toute proportion avec l’avantage qui dériverait de la restitution plutôt que de l’indemnisation.
Article 36: Indemnisation
1. L’État responsable du fait internationalement illicite est tenu d’indemniser le dommage causé par ce fait dans la mesure où ce dommage n’est pas réparé par la restitution.
2. L’indemnité couvre tout dommage susceptible d’évaluation financière, y compris le manque à gagner dans la mesure où celui-ci est établi.
1. L’État responsable d’un fait internationalement illicite est tenu de donner, satisfaction pour le préjudice causé par ce fait dans la mesure où il ne peut pas être réparé par la restitution ou l’indemnisation.
2. La satisfaction peut consister en une reconnaissance de la violation, une expression de regrets, des excuses formelles ou toute autre modalité appropriée.
3. La satisfaction ne doit pas être hors de proportion avec le préjudice et ne peut pas prendre une forme humiliante pour l’État responsable.
Article 38: Intérêts
1. Des intérêts sur toute somme principale due en vertu du présent chapitre sont payables dans la mesure nécessaire pour assurer la réparation intégrale. Le taux d’intérêt et le mode de calcul sont fixés de façon à atteindre ce résultat.
2. Les intérêts courent à compter de la date à laquelle la somme principale aurait dû être versée jusqu’au jour où l’obligation de payer est exécutée.
Article 39: Contribution au préjudice
Pour déterminer la réparation, il est tenu compte de la contribution au préjudice due à l’action ou à l’omission, intentionnelle ou par négligence, de l’État lésé ou de toute personne ou entité au titre de laquelle réparation est demandée.
Chapitre III: Violations graves d’obligations découlant de normes impératives du droit international général
Article 40: Application du présent chapitre
1. Le présent chapitre s’applique à la responsabilité internationale qui résulte d’une violation grave par l’État d’une obligation découlant d’une norme impérative du droit international général.
2. La violation d’une telle obligation est grave si elle dénote de la part de l’État responsable un manquement flagrant ou systématique à l’exécution de l’obligation.
Article 41: Conséquences particulières d’une violation grave d’une obligation en vertu du présent chapitre
1. Les États doivent coopérer pour mettre fin, par des moyens licites, à toute violation grave au sens de l’article 40.
2. Aucun État ne doit reconnaître comme licite une situation créée par une violation grave au sens de l’article 40, ni prêter aide ou assistance au maintien de cette situation.
3. Le présent article est sans préjudice des autres conséquences prévues dans la présente partie et de toute conséquence supplémentaire que peut entraîner, d’après le droit international, une violation à laquelle s’applique le présent chapitre.
TROISIEME PARTIE: MISE EN OEUVRE DE LA RESPONSABILITE INTERNATIONALE DE L’ETAT
Chapitre premier: Invocation de la responsabilité de l’État
Article 42: Invocation de la responsabilité par l’État lésé
Un État est en droit en tant qu’État lésé d’invoquer la responsabilité d’un autre État si l’obligation violée est due :
a) À cet État individuellement ; ou
b) À un groupe d’États dont il fait partie ou à la communauté internationale dans son ensemble, et si la violation de l’obligation :
i) Atteint spécialement cet État ; ou
ii) Est de nature à modifier radicalement la situation de tous les autres États auxquels l’obligation est due quant à l’exécution ultérieure de cette obligation.
Article 43: Notification par l’État lésé
1. L’État lésé qui invoque la responsabilité d’un autre État notifie sa demande à cet État.
2. L’État lésé peut préciser notamment :
a) Le comportement que devrait adopter l’État responsable pour mettre fin au fait illicite si ce fait continue ;
b) La forme que devrait prendre la réparation, conformément aux dispositions de la deuxième partie.
Article 44: Recevabilité de la demande
La responsabilité de l’État ne peut pas être invoquée si :
a) La demande n’est pas présentée conformément aux règles applicables en matière de nationalité des réclamations ;
b) Toutes les voies de recours internes disponibles et efficaces n’ont pas été épuisées au cas où la demande est soumise à la règle de l’épuisement des voies de recours internes.
Article 45: Renonciation au droit d’invoquer la responsabilité
a) L’État lésé a valablement renoncé à la demande ; ou
b) L’État lésé doit, en raison de son comportement, être considéré comme ayant valablement acquiescé à l’abandon de la demande.
Article 46: Pluralité d’États lésés
Lorsque plusieurs États sont lésés par le même fait internationalement illicite, chaque État lésé peut invoquer séparément la responsabilité de l’État qui a commis le fait internationalement illicite.
Article 47: Pluralité d’États responsables
1. Lorsque plusieurs États sont responsables du même fait internationalement illicite, la responsabilité de chaque État peut être invoquée par rapport à ce fait.
2. Le paragraphe 1 :
a) Ne permet à aucun État lésé de recevoir une indemnisation supérieure au dommage qu’il a subi ;
b) Est sans préjudice de tout droit de recours à l’égard des autres États responsables.
Article 48: Invocation de la responsabilité par un État autre qu’un État lésé
1. Conformément au paragraphe 2, tout État autre qu’un État lésé est en droit d’invoquer la responsabilité d’un autre État, si :
a) L’obligation violée est due à un groupe d’États dont il fait partie, et si l’obligation est établie aux fins de la protection d’un intérêt collectif du groupe ; ou
b) L’obligation violée est due à la communauté internationale dans son ensemble.
2. Tout État en droit d’invoquer la responsabilité en vertu du paragraphe 1 peut exiger de l’État responsable :
a) La cessation du fait internationalement illicite et des assurances et garanties de non-répétition, conformément à l’article 30; et
b) L’exécution de l’obligation de réparation conformément aux articles précédents, dans l’intérêt de l’État lésé ou des bénéficiaires de l’obligation violée.
3. Les conditions posées par les articles 43, 44 et 45 à l’invocation de la responsabilité par un État lésé s’appliquent à l’invocation de la responsabilité par un État en droit de le faire en vertu du paragraphe 1.
Chapitre II: Contre-mesures
Article 49: Objet et limites des contre-mesures
1. L’État lésé ne peut prendre de contre-mesures à l’encontre de l’État responsable du fait internationalement illicite que pour amener cet État à s’acquitter des obligations qui lui incombent en vertu de la deuxième partie.
2. Les contre-mesures sont limitées à l’inexécution temporaire d’obligations internationales de l’État prenant les mesures envers l’État responsable.
3. Les contre-mesures doivent, autant que possible, être prises d’une manière qui permette la reprise de l’exécution des obligations en question.
Article 50: Obligations ne pouvant être affectées par des contre-mesures
1. Les contre-mesures ne peuvent porter aucune atteinte :
a) À l’obligation de ne pas recourir à la menace ou à l’emploi de la force telle qu’elle est énoncée dans la Charte des Nations Unies ;
b) Aux obligations concernant la protection des droits fondamentaux de l’homme ;
c) Aux obligations de caractère humanitaire excluant les représailles ;
d) Aux autres obligations découlant de normes impératives du droit international général.
2. L’État qui prend des contre-mesures n’est pas dégagé des obligations qui lui incombent :
a) En vertu de toute procédure de règlement des différends applicable entre lui et l’État responsable ;
b) De respecter l’inviolabilité des agents locaux, archives et documents diplomatiques ou consulaires.
Article 51: Proportionnalité
Les contre-mesures doivent être proportionnelles au préjudice subi, compte tenu de la gravité du fait internationalement illicite et des droits en cause.
Article 52: Conditions du recours à des contre-mesures
1. Avant de prendre des contre-mesures, l’État lésé doit :
a) Demander à l’État responsable, conformément à l’article 43, de s’acquitter des obligations qui lui incombent en vertu de la deuxième partie ;
b) Notifier à l’État responsable toute décision de prendre des contremesures et offrir de négocier avec cet État.
2. Nonobstant l’alinéa b du paragraphe 1, l’État lésé peut prendre les contremesures urgentes qui sont nécessaires pour préserver ses droits.
3. Des contre-mesures ne peuvent être prises et, si elles sont déjà prises, doivent être suspendues sans retard indu si :
a) Le fait internationalement illicite a cessé ; et
b) Le différend est en instance devant une cour ou un tribunal habilité à rendre des décisions obligatoires pour les parties.
4. Le paragraphe 3 ne s’applique pas si l’État responsable ne met pas en oeuvre de bonne foi les procédures de règlement des différends.
Article 53: Cessation des contre-mesures
Il doit être mis fin aux contre-mesures dès que l’État responsable s’est acquitté des obligations qui lui incombent à raison du fait internationalement illicite conformément à la deuxième partie.
Article 54: Mesures prises par des États autres qu’un État lésé
Le présent chapitre est sans préjudice du droit de tout État, habilité en vertu du paragraphe 1 de l’article 48 à invoquer la responsabilité d’un autre État, de prendre des mesures licites à l’encontre de ce dernier afin d’assurer la cessation de la violation ainsi que la réparation dans l’intérêt de l’État lésé ou des bénéficiaires de l’obligation violée.
QUATRIEME PARTIE: DISPOSITIONS GENERALES
Les présents articles ne s’appliquent pas dans les cas et dans la mesure où les conditions de l’existence d’un fait internationalement illicite ou le contenu ou la mise en oeuvre de la responsabilité internationale d’un État sont régis par des règles spéciales de droit international.
Article 56: Questions concernant la responsabilité de l’État non régies par les présents articles
Les règles de droit international applicables continuent de régir les questions concernant la responsabilité de l’État pour fait internationalement illicite dans la mesure où ces questions ne sont pas régies par les présents articles.
Article 57: Responsabilité d’une organisation internationale
Les présents articles sont sans préjudice de toute question relative à la responsabilité d’après le droit international d’une organisation internationale ou d’un État pour le comportement d’une organisation internationale.
Article 58: Responsabilité individuelle
Les présents articles sont sans préjudice de toute question relative à la responsabilité individuelle d’après le droit international de toute personne qui agit pour le compte d’un État.
Article 59: Charte des Nations Unies
Les présents articles sont sans préjudice de la Charte des Nations Unies.
Gönderen Dr. Jur. Hakkı Hakan Erkiner zaman: 13:55 1 yorum:
Uluslararası Hukuk - International Law - Droit Int...
BİRLEŞMİŞ MİLLETLER A/RES/56/83 (2001 YILI) BELGESİNİN TÜRKÇE TERCÜMESİ Türkçe Tercüme, A/RES/56/83 Belgesinin, Fransızca ve İngilizce re...
Dr. Jur. Hakkı Hakan Erkiner
Yrd.Doç. Dr. Jur.,TC Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Milletlerarası Hukuk Anabilim Dalı Öğretim Üyesi, Marmara University Faculty of Law Faculty Member. İstanbul, Türkiye. "Uluslararası Hukuk", "Milletlerarası Hukuk", "Devletler Hukuku", "International Law", "Droit International".