Mimarlık & İç Mimarlık Karşılaştırması: Alışveriş Merkezleri
Mimari ve İç Mimari Bakış Açısı İle Alışveriş Merkezleri
Ece Sel · Serra Koz | Ekim 2018
Alışveriş merkezleri eskiden çeşitli mağazaların olduğu mekanlar iken, günümüzün değişen sosyal şartılarıyla sadece alış veriş yapmak için gidilen mekan değil aynı zamanda yemek yediğimiz restoranın bulunduğu, belki uzun zamandır görmediğimiz arkadaşlarımızla buluştuğumuz, doğum günü kutladığımız hatta konserleri dinlemek için gittiğimiz alanlara dönüştü. Alışveriş merkezlerinin fonksiyonunu arttıkça mimarisinin önemi de arttı. Bu doğrultuda alışveriş merkezlerinin gerek içi mimari gerek mimarisi birçok fonksiyonun ve sosyal aktivitenin temelleri baz alınarak mimar ve iç mimarlarca tasarlanmaya başlandı.
Alışveriş merkezleri bizim sırf vitrinleri gözden geçirme, bazen kafelerden birinde oturup mini toplantılar yapabilmek, bazen ise torbalar dolusu alışveriş yaptığımız, yer, geldiğinde arkadaşlarımızla buluşup önce bir yemek sonra da sinema, bazen ailelerin çocukları ile birlikte vakit geçirebileceği yegâne ortamdır.
MİMARİ BAKIŞ AÇISI İLE
Her projede olduğu gibi özellikle sosyal açıdan oldukça önemli olan alışveriş merkezi projelerinde de konum oldukça önemli bir yere sahiptir. Bu nedenle mimarlar avm projelerinde, yakın çevrenin ve insanlarının yaş, cinsiyet gibi özellerini, bu yakın çevrede planlanan, inşaat halinde olan veya hali hazırda var olan yapıların fonksiyonlarını ve çevrenin ihtiyaç gereksinimini baz almalıdır. Bunun yanı sıra çevrenin mevcut alt yapı ve ulaşım imkânları göz önünde bulundurulmadır. Bu sayede proje iyi bir konuma sahip olmuş olup hedef kitlenin daha uygun bir şekilde etkilemiş olup başarılı bir projeye atılan ilk adım olacaktır.
Ulaşımın diğer bir parçası olan otoparklar ise hem açık hem kapalı otopark olmak üzere iki farklı şekilde ve alışveriş merkezinin tasarımına aykırı olmadan ve dışarıdan görünüm olarak da kalabalıklık yaratmayacak şekilde tasarlanmalı ve konumlanmalıdır.
Deneyim – Sirkülasyon
Alışveriş merkezleri oldukça zaman harcanılan ve oldukça kalabalık alanlar olduğundan ziyaretçilerin sıkılmasını önlemek gerekir. Bu nedenle özellikle kapalı olarak tasarlanan bu alanların tavan yüksekliklerinin uzun olması, dar alan hissiyatından çok, geniş alan hissiyatı vermesi gerekir. Aynı zamanda her yapının en tmel özelliği iyi bir sirkülasyondan geçtiği için iç alanlarda mağazalar arasında kalan ve ziyaretçilerin dolaştığı alanlar geniş olmalıdır. Bu sayede bir avm ne kadar kalabalık olursa olsun, geniş bir alan hissiyatını deneyimlenmiş olur.
Bunun yanında çok nadir olsa da alışveriş merkezleri yarı açık alanlar olarak da tasarlanabilir. Bu sayede ziyaretçiler kapalı alanın verdiği basık havadan uzak durmuş olup, çevre ile daha uyumlu bir alışveriş deneyimi yaşarlar.
Forum AVM – Mersin
Yeni Tarzda AVM – Sürdürülebilir
Eğitim alanları ve evler sürdürülebir mimari tarzda tasarlanabiliyorlar fakat alışverişmerkezleri daha çok dışarıdan kapalı bir kutu gibi görünmekteydi. Günümüzün daha da yaygınlaşan mimari yaklaşımlardan biri olan sürdürülebir mimariyi yansıtan alışveriş merkezleri, ziyaretçilerini hem doğaya hem çevreye daha çok kattığı için daha başarılı prıjeler olarak sayılabilri. Bu yüzden mimarlar sürdürülebilir tarzda alışveriş merkezi yaptıklarında daha başarılı ve hedef kitleye ulaşan projelere imza atma imkanı bulurlar.
City Square Mall – Singapur
Alışveriş merkezleri bir iç mimari en çok zorlayan ve ortaya çıkan ürünle ona en çok zevk veren mekânlardandır. Büyük bir alanı detaylarıyla birlikte başarılı bir şekilde tasarlamak her daim mümkün olmamaktadır. Bu yüzden bazı alışveriş merkezleri diğerlerinden daha verimli/kârlı olmaktadır.
Bir iç mimar öncelikli olarak mağaza konumlandırmalarıyla farkını yaratır. Mağazaların vitrinlerinin konumundan iç dekorasyonuna kadar genellikle her marka farklı bir iç mimarla çalışmakta ve kendi konseptini mekân fark etmeksizin sunmaktadır. Bu yüzden bir alışveriş merkezinin iç mimarı genellikle insanların yürüyüş yollarını göz önünde bulundurarak işe başlar. Tüm katlarda aynı tarz mağazaları yan yana getirerek ona göre bir mekân ayırır. Bu yüzden bazı mağazalar diğerlerine göre daha büyük ya da küçüktür. Örneğin beyaz eşya satanlar ile kişisel bakım ürünleri satanlar ebatları ve konumları farklıdır. Genellikle giyim, ayakkabı-çanta, kişisel bakım, ev eşyaları, elektronik, yemek, hırdavat, evcil hayvan bakımı, kitap-kırtasiye, eğlence, hobi gibi başlıklar altında toplanır.
Bunun yanında fuaye alanları oluşturmakta görevlidir. Bir alışveriş merkezlerinin en önemli alanları aslında buralardır. En üst katlardan baktığınızda bile en alttaki farklı bir mağazayı görerek sizi oraya yönlendirir. Bu yüzden genelde korkuluklara yaslanıp dinlenirken gözlerimiz gideceğimiz öbür mağazalara odaklanır. Düşünün ki en üst katta mağazada ola arkadaşınızı/eşinizi beklerken bir anda gözünüze küçük bir kafe takılıyor ve acıktığınızı fark edip oraya doğru ilerliyorsunuz. İşte bu yönlendirme bile iç mimar tarafından projenin en başında düşünülmüştür. Bu yüzden direk inebileceğiniz bir merdiven ya da asansör yoktur. Onun yerine tam zıt noktalarda konumlanan yürüyen merdivenler vardır ve bu durum siz giyim mağazasından kafeye doğru giderken yol üzerinde fuaye alanlarında gözükmeyen mağazaları göstererek daha fazla alışveriş yapmanızı sağlamaktadır.
Alışveriş merkezlerinin genel olarak konumlandırılması böyleyken bazı olumsuz yanları da mevcuttur. İç mimar aynı zamanda bunlardan sorumludur. Genellikle penceresi olmayan gün ışığı almayan mekânlardır. Açık olduğu süre boyunca yapay ışık kullanarak binanın elektrik yükünü arttırır. Fazla radyasyon ve ışık seslerinden kaynaklı olarak uzun sürede içeride kalmanız durumunda baş ağrısına sebep olabilir. (Çıkışların yakınlarında eczanelerin olmasının sebebi budur.) Aynı zamanda büyük havalandırma sistemlerinin sesleri akustik olarak sorun yaratabilir. Bu problemi çözmek için ise genellikle arka planda bir fon müziği kullanılması uygun görülür.
Editör: Serra Koz (İç Mimari Bakış Açısı), Ece Sel (Mimari Bakış Açısı)