harzemşahlar - omü sözlük
#105100 • 03:00 13.06.2016
ceyhun ırmağı'nın güneyinde bulunan harezm bölgesinde hüküm sürmüş, egemenlik alanını daha sonra iran ve afganistan'a yaymış hanedandır. hüküm sürdükleri dönemde, harezm bölgesinin tarımsal gelişimi için önemli çalışmalar gerçekleştirmişlerdir.
harezm, zengin bir tarım havzasına sahip olup, dört bir yanının bozkırlar ve çöllerle çevrili olması sayesinde, siyasî bakımdan özerkliğe müsait bir yerdi. nitekim, 1041 yılında selçukîlerin hükmü altına aldıkları bölgeyi, 1072 - 1092 yılları arasındaki melikşah döneminde harezm valisi olan anuştigin, özerk olarak yönetmeye başlamıştır. anuştigin'in ölümünden sonra, yerine oğlu kutbeddin muhammed'in geçmesiyle birlikte bölgenin yönetimine anuştigin soyundan gelenler hakim oldu. büyük selçuklu devleti'nin 1157 yılında parçalanması üzerine, harzemşahlar tam bağımsız bir devlet hâline geldiler ve batıya doğru yayılmaya başladılar.
alâeddin muhammed dönemi (1200-1220) harzemşahlar devleti'nin hem yükseliş, hem de çöküş devri olmuştur. harzemşahlar bu dönemde, güneyde gurlulara, kuzeyde de karahitaylara ve doğuda batı karahanlı devleti'ne karşı üstünlük sağlayarak, egemenlik alanlarını maveraünnehir'e, horasan'a, afganistan ve iran'a yaymayı başarmışlar; abbasilerle komşu olmuşlardır. fakat, doğudan gelen yeni bir güç olan, cengiz han'ın önderliğinde batıya doğru yayılmayı sürdüren moğollar, harzemşahların siyasî varlığını sona erdirmişlerdir. harzemşahı alâeddin muhammed, moğolların önce maveraünnehr'i, sonra da harezm'i darmaduman etmesi üzerine kaçmış, kısa bir süre sonra da ölmüştür. yerine geçen oğlu celâleddin harzemşah'ın hükümdarlığı da batıya doğru yayılmayı sürdüren moğol kuvvetlerinden kaçmakla geçmiştir. 1231 yılında son harzemşahı celâleddin'in de öldürülmesi üzerine, harzemşahlar hanedanı son bulmuştur.