Ülkemizde Bağımsız Denetim Uygulaması
Bağımsız Denetim, finansal tablo ve diğer finansal bilgilerin, finansal raporlama standartlarına uygunluğu ve doğruluğu hususunda, makul güvence sağlayacak yeterli ve uygun bağımsız denetim kanıtlarının elde edilmesi amacıyla, denetim standartlarında öngörülen gerekli bağımsız denetim tekniklerinin uygulanarak defter, kayıt ve belgeler üzerinden denetlenmesi ve değerlendirilerek rapora bağlanmasıdır.
Ülkemizde bağımsız denetime ilişkin ilk düzenlemeler 1980’li yıllarda başlamaktadır. SPK, BDDK, EPDK ve Hazine Müsteşarlığı, kendi düzenlemelerine tabi kurumların bağımsız denetimi hakkında farklı düzenlemeler yapmışlardır.
13 Aralık 1987 tarihinde SPK, kendine tabi ortaklıkların denetimini düzenlemek amacıyla “Sermaye Piyasasında Bağımsız Dış Denetim Hakkında Yönetmelik” yayımlanmıştır. SPK kapsamında zorunlu bağımsız dış denetim ise, halka açık şirketlerde 1989 yılında başlamıştır.
Günümüze kadar uygulamaya yön veren “Sermaye Piyasasında Bağımsız Denetim Standartları Hakkında Tebliğ” (Seri: X, No: 22) ise, 12 Haziran 2006 tarihinde yürürlüğe girmiş olup 2006, 2008 ve 2009 yıllarında 23, 24 ve 25 No.lu tebliğlerle değişikliğe uğramıştır. Tebliğ, “Uluslararası Bağımsız Denetim Standartları” temel alınarak hazırlanmış olup, 35 Kısım ve 449 maddeden oluşur. Tebliğinin amacı; bağımsız denetim faaliyetine, bağımsız denetim kuruluşlarına ve bağımsız denetçilere ilişkin standart, ilke, usul ve esasları belirlemektir.
Bununla beraber, 26/09/2011 tarihinde Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu kurulmuş olup, uluslararası standartlarla uyumlu ulusal denetim standartlarını oluşturma ve yayımlama yetkisi tek elde toplamış ve bağımsız denetimdeki yukarıda bahsedilen çok başlılığa son verilmiştir.
Kurumun diğer yetkileri arasında, bağımsız denetçiler ve bağımsız denetim kuruluşlarının kuruluş şartlarını ve çalışma esaslarını belirlemek, faaliyetleri ile denetim çalışmalarının, standart ve düzenlemelere uyumunu denetlemek ve bağımsız denetim yapacak meslek mensuplarına yönelik sınav, yetkilendirme ve tescil yapmak, disiplin ve soruşturma işlemlerini yürütmek, sürekli eğitim standartları ile mesleki etik kurallarını belirlemek bulunmaktadır.
Bağımsız Denetçi Olabilme Şartları
Bağımsız denetçi, bağımsız denetim yapmak üzere, 3568 sayılı Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanununa göre yeminli mali müşavir ya da serbest muhasebeci mali müşavirlik ruhsatını almış meslek mensupları arasından Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu tarafından yetkilendirilen kişilerdir.
Denetim faaliyetinde bulunmak isteyenlerin;
ğ) Bağımsız denetim mesleğinin gerektirdiği şeref ve haysiyete uymayan bir durumunun bulunmaması, olumsuz bir itibara sahip olmaması şartlarını taşıması gerekir.
Denetçi olmak isteyen meslek mensupları birinci fıkradaki şartları sağladıklarını gösteren bilgi ve belgelerle birlikte Kuruma başvuruda bulunurlar. Başvurular şahsen veya görev alınan denetim kuruluşu aracılığıyla yapılır.
Kurum tarafından gerekli şartları taşıdığına karar verilen başvuru sahipleri gerekli harç ve ücretleri ödemeleri ve Kuruma tescil talebinde bulunmaları halinde sicile kayıt ve ilan edilirler. Tescil işleminden sonra bu kişilere Bağımsız Denetçi Belgesi, denetçi kimliği ve denetçi mührü verilir.
- Denetçi olmak isteyenlerin en az 3 yıl süreyle, finansal tablo denetimi dahil olmak üzere mesleki konularda denetçi yanında ya da denetim kuruluşunda uygulamalı eğitim almaları şarttır.
- 3568 sayılı Kanun çerçevesinde tasdik ve vergi denetimi hizmetlerinde geçen süreler ile aynı Kanunun 6’ncı maddesinin ikinci fıkrasında yer alan kamu kurum ve kuruluşlarında denetim yetkisini haiz olanların, bu kamu kurum ve kuruluşlarında geçirdikleri süreler uygulamalı mesleki eğitim süresinden sayılır.
- En az on beş yıl mesleki tecrübeye sahip olanlarda uygulamalı mesleki eğitim şartı aranmaz.
- Mesleki tecrübe bağımsız denetimde fiilen geçirilen süredir. Ancak, 3568 sayılı Kanun kapsamındaki mesleki faaliyetlerde veya aynı Kanun uyarınca staj ve stajdan sayılan hizmetlerde bulunulan süreler de bu sürenin hesabında dikkate alınır. Dört yılı aşmamak üzere belirtilen alanlardaki lisans ve lisansüstü eğitim süreleri bu süreye ilave edilir. Bu sürenin hesabında yukarıda belirtilen faaliyetlere başlama tarihi esas alınır ve kamu kurum ve kuruluşlarında geçirilen süreler hariç olmak üzere, bir yıldan fazla süreyle bu faaliyetlere ara verilmesi durumunda ara verilen süreler dikkate alınmaz.
- Uygulamalı mesleki eğitim alanlar, uygulamalı mesleki eğitim döneminde denetçi yardımcısıdırlar ve denetçilerin refakatinde denetim çalışmalarına katılırlar. Bu dönemde, refakatinde denetçi yardımcısı çalıştıranlar, teorik bilgilerin uygulamaya geçirilmesi amacıyla, denetçi yardımcılarının gerekli mesleki yeterliliği kazanmaları için her türlü tedbiri alır. Denetçi, denetçi yardımcılarını denetimlerde görevlendirmek, denetlenen işletme ile olan görüşmelerde bulundurmak, onların çalışmalarına nezaret etmek ve hazırladıkları çalışma kağıtlarını incelemek gibi konularda yetkili ve yükümlüdür.
- Uygulamalı mesleki eğitim, gerekli şartların sağlandığını gösteren bilgi ve belgelerin, ilgili denetim kuruluşu, denetçi ya da denetçi yardımcısı tarafından Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirim süresi içerisinde, Kuruma bildirilmesiyle başlar.
- Uygulamalı mesleki eğitime, refakatinde uygulamalı mesleki eğitim alınabilecek denetçiler ile uygulamalı mesleki eğitim alacak olanlara ve bunların takibine ilişkin hususlar Kurum tarafından düzenlenir.
Bağımsız Denetçilik Sınava Başvuru Şartları
Bağımsız Denetçilik Sınavın Şekli ve Konuları
Sınav, yazılı test usulü gerçekleştirilecek olup, sınav konuları aşağıdadır;
- Yeminli Mali Müşavirler yukarıda belirtilen sınav konularından sadece (b), (d) ve (f) bentlerinde sayılan konulardan,
- Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler yukarıda belirtilen sınav konularından sadece (b), (c), (d) ve (f) bentlerinde sayılan konulardan,
- Meslek mensubu olmayanlar ise tüm konulardan sınava tabi tutulurlar.
- Denetçiler, teorik bilgilerinin ve mesleki becerilerinin yeterli bir seviyede tutulmasını, mesleki etik ilkelere uyulmasını, mesleki alandaki değişikliklerin takip edilmesini ve mesleki gelişimlerini temine yönelik olarak sürekli eğitime tabi tutulur.
- Sürekli eğitim zorunluluğu denetçilerin sicile tescilinden itibaren başlar ve Kurum (KGK) tarafından belirlenen şekilde yürütülür.
- Sicile tescilinden itibaren denetçilerin her beş yılda bir sürekli eğitime ilişkin şartları karşılamaları esastır.
- Denetim kuruluşları, denetçilerinin sürekli eğitim programlarını tamamlamaları için gerekli tedbirleri alır.
- Sürekli eğitime ilişkin hususlar, gerektiğinde ilgili kurumların görüşü de alınarak Kurum (KGK) tarafından düzenlenir.
Kıdemine Göre Bağımsız Denetçi Unvanları
Denetçi Yardımcısı: 0-3 yıl arası mesleki deneyimli (ilk 2 yılı fiilen staja tabidirler.)
Denetçi: 3-6 yıl arası mesleki deneyimli,
Kıdemli Denetçi: 6-10 yıl arası mesleki deneyimli,
Baş Denetçi: 10 yıl üzeri mesleki deneyimli,
Sorumlu Ortak Baş Denetçi: 10 yıl üzeri iş deneyimli baş denetçi unvanını haiz ve denetim kuruluşunda hissesi olup BD çalışmasını kuruluş adına kendi kişisel sorumluluğu ile yürüten ve kuruluş adına BD raporlarını imzalamaya yetkili gerçek kişidir.
Etiketler : Bağımsız Denetçi KGK SPK