Mahalle Çeşmesi - Ahmet ÇAPKU - Kumru Tanıtım ve Haber Portalı
Su ve hayat. Bu ikisi sanki eş anlamlı gibi gelir insana. Çünkü hayat, suya bağlı. Su ve ekmek varsa, hayat vardır, gerisi detaydır. Onun için bu iki varlık, aziz' sıfatıyla anılagelmiştir. Su gibi azîz ol' deyişi ile ekmeğe nân-ı azîz' denilmesi bununla ilgilidir. Öyle ya, ne de olsa Biz, hayat sahibi her şeyi sudan meydana getirdik' [Enbiya, 30] buyurulur Kur'an'da. Hemen bütün köyler, şehirler tarih boyunca suyun etrafında şekillenmiştir. Cennetin hep su ile anılması, oradaki yaşanmaya değer hayatın ebediyeti ile ilgili olsa gerektir.
Hayatın devamı ile ilgili en temel şeyler, bol olması yanında ya parasızdır ya da oldukça ucuzdur. Teneffüs ettiğimiz hava, ekmek, su (yağmur) bu kabildendir. Bu açıdan mezkûr unsurların korunması ve israf edilmemesi fevkalâde önemlidir. Bunlara saygı, bence hayata (canlıya, canlılığa) saygı gibidir. Yine ahlakın, cömertlik ya da cimrilik açısından en belirgin şekilde kendini gösterdiği hususlar da bunlardadır. İleride milletlerarası dikkate değer tartışmaların da yine bunlar üzerinde olabileceği ihtimali bir kenarda durur.
Çocukken yağmur seslerini dinlemek bize ninni gibi gelirdi. Mahalle çeşmesinin yalağında ve akan sularında oyun oynamak da böyleydi. Hakeza köyümüzün ırmağındaki göletlerle yüzmek de ayrı bir güzellikti. Çocuklar niçin su sesi ve su ile bu denli mesrûr olur ? Sanırım anne karnında plasentadaki dünyası ile ilgilidir bu husus. Ne de olsa insan, içinde suyun olduğu bir dünyada mevcudiyete bürünür.
Eskiden annelerimiz, köy içinde mahalle çeşmesi olmadığı için deredeki su kaynağına gider, sırtlarında su yayığı, ellerinde güğümlerle evlere su getirirlermiş. Dereye yalnız gitmeye çekindikleri için mahalle kadınları olarak topluca gidip gelirlermiş. Daha sonra mahalle içine çeşme yapılınca, Oh, bi dünya varmış!' demişler. Zira artık mahalle çeşmesi onlar için bir velînimet olmuş. Akşamleyin ve hatta geceleyin bile gidip su alabilecekleri bir imkana kavuşmuşlar. Artık yıkamak için götürdükleri çamaşırları ta dereye sırtlarında götürmeye de hâcet kalmamış.
Mahalle çeşmesi, köyümüzün tam orta yerinde idi. Orası köylü kadınlar ve çocukların buluşma yeri idi adeta. Çamaşır yıkamak, su almak, namaz için abdest almak amacıyla insanlar oraya gelirdi. Aynı şekilde tarlada yayılımdan dönen hayvanların su içtikleri yer de çeşmenin peteği idi. Köyün içinden geçen yolcuların, yabancıların su içmesi için çeşmeye asılı bir tas her daim orada dururdu. Sadece bunlar mı ? Hayır. Arılar, kuşlar, kümes hayvanları, kediler ve köpekler de çeşmedeki su akıntısından nasiplenirdi. Faruk Nafiz Çamlıbel'in Çoban Çeşmesi şiirinde geçtiği üzere, "Kaç yanık yolcuya soğuk su verdi / Değdi kaç dudağa çoban çeşmesi." Çeşmenin üst kısmı ise biz küçük çocuklar için harika bir oyun mahalli idi. Çocuk muhayyilemizle çamurdan arabalar, taştan yollar, köyler ve şehirler inşa ettiğimiz bir mahal.
Bizim tarihimiz, bir ölçüde su medeniyetidir. Çünkü temizlik, imandan sayılmış ve su en önemli temizleyici unsur olarak görülmüştür. Onun için hemen her mahallede, cami duvarında, mezarlık kenarında, yollarda hayır için yapılan çeşmeler görebilmek bu düşünce ile ilgilidir. Tarihi çeşmelerin kitabelerinde yazılı olan ayetlerin, hem Allah rızasına vurgu yapması hem de cenneti anımsatan ayetlerle süslenmesi aynı duruma işaret eder. "Biz, can taşıyan her şeyi sudan meydana getirdik" [Enbiya, 30], "Müminler, orada, selsebîl diye isimlenen bir pınardan içerler" [İnsan, 18], "Rableri onlara (orada) tertemiz içecek içirir" [İnsan, 21] gibi nice ayet çeşme kitabelerine nakşedilmiştir.
Mahalle çeşmemize ne oldu ? Görebildiğim kadarıyla nice köylerimizdeki mahalle çeşmeleri artık âtıl vaziyette. Su bile akmıyor pınarlarından. Çünkü sular artık evlere alındı. Kadınlar ve çocuklar, bir buluşma, gündelik konuları hasbihal etme, dertleşme, halleşme ve oyun oynama mahalli olan bu güzelim çeşmelere uğramıyorlar artık. Köyün yaşlıları mescide giderlerken çeşmeden abdest almıyor bundan böyle. İhtiyaç kalmadı. Ve koca bir kültür kendiliğinden sessiz sedasız tarihe karıştı. Şu kadar insanın aziz hatırasına binaen köy çeşmeleri hiç olmazsa tarihi bir hatıra/anıt olarak keşke yerlerinde bırakılsa
Sözünü ettiğimiz tarihi mahaller, yapıtlar, kültürler hayatımızdan bir bir çekiliyor. Hakikatin yerini gerçeklik almıştı modernite ile birlikte. Şimdilerde gerçekliğin yerini sanal dünya almaya başladı bile. İnsanları bir araya getiren, kaynaştıran unsurları korumamız, yenilerini var etmemiz gerekirken korkarım çeketimizin astarı içindeki güneşi de kaybederiz bu gidişle. Onun için hiç olmazsa tarihle bağımızı sağlayan bu unsurlara biraz saygı diyorum. Lütfen
Arafat'taki Ayn-ı Zübeyde / Zübeyde Pınarı
Ahmediye Çeşmesi / Üsküdar
III. Ahmet Çeşmesi / Topkapı
Eyüp Sultan Camii avlusundaki köşe çeşmesi
Topkapı Sarayı- Enderûn Kütüphanesi altı çeşmesi
Selsebil/ Eyüp Sultan Camii duvarı
Bu haberler toplam 13655189 defa okunmuş ve 2756 yorum yazılmıştır.