“Hukuk devleti ilkeleri temelinde, ihraç edilen tüm kamu ve yerel yönetim çalışanları için adil yargı yolu açılmalı, etkili, tarafsız ve bağımsız yargı ve itiraz yolları güvence altına alınmalıdır.”
DİSK’e bağlı Genel-İş Sendikası “Emek Araştırmaları Raporu” yayımladı.
ü 2016 Yılında Toplam İstihdamda Kamunun Payı Sadece Yüzde 13!
ü 2016 Yılında Kamudan 83 Bin 45 Kişi İhraç Edildi, Kamu İstihdamı 60 Bin 611 Kişi Azaldı!
ü Belediye Çalışanlarının Sadece Yüzde 19,2’si Sürekli İşçi Kadrosunda!
ü Belediye İşçilerinin Yüzde 73’ü Taşeron Şirketlerde Çalışıyor!
Belediyelerden 2 Binin Üzerinde Çalışan (İşçi+Memur) İhraç Edildi!
Başlıklı maddelere göre; kamu politikalarının dönüşümünün genel olarak istihdamı etkilemediği belirtildi.
21 Temmuz 2016 - 29 Nisan 2017 arasındaki OHAL döneminde herhangi bir somut gerekçe ya da kanıt sunulmaksızın, sadece ‘terör örgütüne aidiyeti, iltisakı ya da irtibatı bulunduğu’ yönündeki genel iddialarla toplam 104 bin 771 kamu görevlisinin ihraç edildiğine vurgu yapılan araştırmada, yapılan itirazlar üzerine hakkında ihraç kararı verilenlerin sadece 1.389’u hakkındaki ihraç kararı ve diğer tedbirlerin kaldırıldığı kaydedildi.
İhraç edilenlerin arasında 5 bin 295 akademisyen (Profesör, Yrd. Doç, Doç, Dr. ve araştırma görevlisi) bulunmaktadır. Yine bu dönemde birçok dernek, vakıf ve sivil toplum örgütü kapatıldığına dikkat çekilen açıklama, araştırma raporunun devamı şöyle bildirildi:
OHAL süreci ve yaşanan ihraçlar nedeniyle 2016 yılı için hazırladığımız Kamu İstihdam Raporu’nu, bir önceki seneyle karşılaştırmamız olanaklı değildir. Çünkü 2015- 2016 yıllarında kamu istihdamında önemli değişimler yaşanmıştır. Bu nedenle, 2016 yılını değerlendirmek için hazırlanan Kamu İstihdam Raporu’nda, 15 Temmuz darbe girişimi öncesindeki altı aylık dönem ile sonrasındaki altı aylık dönem karşılaştırılarak ele alınmıştır.
Ø TOPLAM İSTİHDAMDA KAMUNUN PAYI SADECE YÜZDE 13!
Türkiye’de istihdam yapısı 1980 sonrasında ciddi bir dönüşüme girmiş, kamu yönetimi anlayışında neo-liberal politikaların hakim olması, istihdamda güvencesiz çalışma biçimlerinin yaygınlaşmasıyla sonuçlanmıştır. Hızlı kentleşmeye ve tarımsal istihdamdaki azalışa paralel olarak, istihdam edilenler içinde ücretli çalışanların sayısı artmıştır. 2016 yılında ücretli ve yevmiyeli olarak çalışanların sayısı önceki yıla göre yüzde 3 artarak 18 milyon 377 bine yükselmiştir. Toplam istihdamda en geniş tanımıyla işçi (ücretli ve yevmiyeli) olarak çalışanların oranı da 2016 yılında yüzde 67,5’e ulaşmıştır. Resmi veriler, alın terinden başka geçim kaynağı olmayan işçilerin sayısının her geçen gün arttığını göstermektedir.
Tablo 1. İstihdam Edilenlerin İşteki Durumu (2015-2016 Dönemi)
Ücretli veya Yevmiyeliler
Kaynak: TÜİK Hane Halkı İşgücü Anketlerinden yararlanılarak hazırlanmıştır.
Toplam istihdam içinde kamu ve özel sektör ağırlıklarına baktığımızda ise 2015-2016 yılları arasında belirgin bir değişimin olmadığı görülmektedir. İstihdam, kamu sektöründe bir yılda 33 bin 481 kişi artarken, özel sektörde 550 bin 519 kişi artmıştır. 2016 yılında toplam istihdam içerisinde kamu sektörünün payı yüzde 13,1 iken özel sektörün payı yüzde 86,9 olmuştur.
Tablo 2. Kamuda ve Özel Sektörde İstihdama İlişkin Veriler (2015-2016)
Kamu Sektöründe İstihdam
2015’ten 2016’ya değişim oranı (%)
+ yüzde 2,19
+ yüzde 2,38
+ yüzde 0,95
Kaynak: Maliye Bakanlığı BÜMKO Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanan Kamu Sektörü İstihdam Verileri IV. Dönem (Aralık) ile TÜİK Hane Halkı İşgücü İstatistikleri ile hazırlanmıştır.
Ø KAMU İSTİHDAMI HAZİRAN-ARALIK 2016 DÖNEMİNDE 60 BİN 611 KİŞİ AZALDI!
Maliye Bakanlığının verilerine göre kamuda istihdam edilenlerin sayısı, 2016’nın ilk yarısında 3 milyon 622 bin 150 iken, OHAL şartlarının hüküm sürdüğü yılın ikinci yarısında 60 bin 611 kişi azalarak 3 milyon 561 bin 539’a düşmüştür. Oysaki 2016 yılı Temmuz ayından 2016 yılı sonuna kadar altı KHK yayınlanmış ve toplamda 83 bin 45 kişi ihraç edilmiş ve 229 kişi görevlerine dönmüştür. KHK’lar ile görevinden ihraç edilenler ile Maliye Bakanlığı verileri arasında yaklaşık 22 bin 205 kişilik bir fark bulunmaktadır. Bu farkın da emekli olanlar ya da çeşitli sebepler ile kamudan ayrılanlar ile birlikte kamuda yeni istihdam edilenlerden kaynaklandığını söyleyebiliriz.
Tablo 4. Kamu Sektöründe İstihdama İlişkin Veriler (2016 Yılları-2. ve 4. çeyrek)
Hazirandan Aralık’a Fark
Kaynak: Maliye Bakanlığı BÜMKO Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanan Kamu Sektörü İstihdam Verileri II. ve IV. Dönem sonuçlarından derlenmiştir.
*2016 Yılında Memur Sayısı 74 bin 110 Kişi Azaldı.
2016’nın Ocak-Haziran dönemini kapsayan ilk yarısından Temmuz-Aralık dönemini kapsayan ikinci yarısına kadar en fazla azalış ise memurlarda gerçekleşmiştir. 2016 yılı Haziran ayında 2 milyon 928 bin 353 olan memur sayısı 2016 Aralık ayında 74 bin 110 kişi (yüzde 2,5) azalarak 2 milyon 854 bin 243 olmuştur.
* 2016’da Kamu İstihdamında En Fazla Artış Sözleşmeli Personelde Oldu.
Yılın iki yarısı arasında, istihdamda en fazla artışın sözleşmeli personelde gerçekleştiği görülmektedir. 2016 yılı Haziran ayında 154 bin 171 olan sözleşmeli personel sayısı 2016 Aralık ayında 26 bin 206 kişi (yüzde 17) artarak 180 bin 377’e çıkmıştır.
* Kamuda İşçi İstihdamı ise Yüzde 2,8 Azaldı.
2016’nın Ocak-Haziran aylarını kapsayan ilk yarısından, Temmuz-Aralık dönemini kapsayan ikinci yarısına kadar olan dönemde, kamuda işçi sayısının, memur sayısından daha hızlı azaldığı görülmektedir. 2016 yılı Haziran ayında 420 bin 151 olan kamudaki işçi sayısı 2016 Aralık ayında 11 bin 958 kişi (yüzde 2,8) azalarak 408 bin 193 olmuştur. Bu azalmanın 7 bin 935’i geçici işçilerde gerçekleşirken, 4 bin 23’ü ise sürekli işçilerde olmuştur.
Ø GENEL İŞLER İŞKOLUNDA ÇALIŞANLARIN SADECE YÜZDE 19,2’Sİ SÜREKLİ İŞÇİ KADROSUNDA!
Genel işler işkolunda güvencesiz istihdam yaygındır. Bu işkolu, belediyelere kanun ile verilen yerel hizmetlerde, kamu idarelerinde temizlik hizmetlerinde ve konut işlerinde çalışan işçileri kapsar. Bu işçilerin çoğunluğu da taşeron firmalarda çalışmaktadır. Tablo 6’da görüleceğe üzere belediye hizmetlerinde doğrudan sürekli işçi kadrosunda çalışanların oranı yüzde 19,2’dir. Geriye kalan yüzde 80,8’i ise belediyelerdeki taşeron firmalarda çalışan işçileri, kamu idarelerindeki temizlik hizmetlerini yapan taşeron işçileri ve konut işlerinde çalışan işçileri kapsamaktadır.
Tablo 5. Genel Hizmetler İşkolunda İstihdama İlişkin Veriler (Ocak 2017)
Belediyelerde çalışan işçiler
Belediyelerde Sürekli İşçi
BİT'lerde (Belediye iktisadi teşekkülleri) Çalışan İşçi
Belediyeler ile kamu idarelerindeki temizlik hizmetlerinde taşeron firmalarda çalışan işçiler ve konut işlerinde çalışan işçiler
Genel işler işkolundaki toplam işçi
Kaynak: TÜİK Kamu Sektörü İstihdam Verileri IV. Dönem sonuçları ile ÇSGB tarafından hazırlanan işkolları istatistiklerine ilişkin tebliğden derlenmiştir (Ocak 2017 Tebliği).
· Belediyelerde Çalışan İşçilerin Yüzde 73’ü Taşeron Şirketlerde Çalışıyor!
Belediyelerde çalışan işçilerin çoğunluğu taşeron şirketlerde çalışıyor. Belediyelerde taşeron şirketlerde çalışan işçilerin sayısına ilişkin en güncel veri 2015 Yılı Mahalli İdareler Genel Faaliyet Raporu’nda yayınlanmıştır. Buna göre belediyelerde taşeron şirketlerde çalışan işçilerin sayısı 309 bin’dir. 2015 yılı kamu istihdam verilerinde ise belediyelerce doğrudan sürekli işçi kadrosunda çalıştırılanların sayısı 113 bin 934 kişidir. Bu sayılar çerçevesinde yaptığımız hesaplamaya göre belediyelerdeki toplam istihdamın yüzde 73’ünü taşeron şirketlerde çalışan işçiler oluşturmaktadır. Bu oranın da gün geçtikçe arttığını söyleyebiliriz. Mahalli İdareler Genel Faaliyet Raporu’nda 2014 yılında belediyelerdeki taşeron şirketlerde çalışan işçi sayısı 221 bin 522 iken, bir yılda yüzde 39,5 artarak 308 bin 998 olmuştur.
Tablo 6. 2015 Yılında Belediyelerde Sürekli İşçi Kadrosunda ve Taşeron Firmalarda Çalışan İşçi Sayıları
Belediyelerde Sürekli İşçi Kadrosunda Çalışan İşçi Sayısı
Belediyelerde Taşeron İşçi Sayısı
Kaynak: Mahalli İdareler Genel Faaliyet Raporu (2015) ve TÜİK Kamu Sektörü İstihdam Verileri IV. Dönem (2015).
Diğer taraftan belediyelerde çalışanların tümü de sürekli işçi kadrosunda değildir. Belediyelerde çalışan işçilerin yüzde 3,2’si geçici, yüzde 45,5’i sürekli işçi kadrosunda, yüzde 51,3’ü de Belediye İktisadi Teşekkülleri’nde çalışmaktadır.
Ø BELEDİYELERDEN İHRAÇ EDİLENLERİN SAYISI 2 BİN 189 KİŞİYİ BULDU!
OHAL sürecinde çok sayıda belediye çalışanı da ihraç edilmiştir. İhraçlar iki biçimde yaşanmıştır: Birincisi KHK’lar, ikincisi ise belediye başkanlarının tutuklanarak yerlerine merkezi idare tarafından atanan kamu görevlilerinin işçileri iş akdinin askıya alınması ya da Valilik emriyle taşeron şirketlerde çalışan işçilerin iş akdinin sona erdirilmesi yoluyla olmuştur.
23 Temmuz 2016 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 667 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname (KHK) ile yerel yönetimlerde çalışan kamu görevlileri ve işçileri de kapsayan bir düzenleme yapılmıştır:
Bu kapsamda, terör örgütlerine veya milli güvenliğe karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya yakınlığı ya da irtibatı olduğu değerlendirilen “mahalli idareler personeli” (işçiler dahil) valinin veya vali başkanlığındaki kurulun teklifiyle İçişleri Bakanı’nın onayıyla kamu görevinden çıkarılacağı, görevine son verilenlerin bir daha kamu hizmetinde istihdam edilemeyeceği ve doğrudan ya da dolaylı görevlendirilemeyeceği düzenlenmiştir. Bu düzenlemede belirtilen terör örgütü ve yasadışı yapılanmaya yakınlık veya irtibatı cümlesi çok geniş olup, idarenin keyfi uygulamalarına imkan verecek ölçüde olduğundan tehlikeli bir durumdur. İdare kendi düşüncesinde olmayan bir kamu personelini ve işçiyi yasadışı örgüt ve yapılanma ile yakınlığı veya irtibatı var diye kolaylıkla işten çıkarabilecektir.
Bu düzenlemeye dayanarak 22 Kasım 2016 tarihinde yayınlanan 677 Sayılı KHK ile belediyelerden ihraç edilen işçi ve memurların sayısı ise 2 bin 189’dur. Bunların 448’i işçi, 1741’i memurdur ve ihraç edilen işçilerin 191’i de sendikamızın üyesidir. Belediyelerden ihraç edilen 25 işçi ise görevine iade edilmiştir.
Tablo.7. 677 ve 688 Sayılı KHK ile İhraç ve İade Edilen İşçi ve Memur Sayısı
İhraç edilen işçi sayısı
İhraç edilen memur sayısı
İhraç edilen toplam çalışan (işçi ve memur) sayısı
Görevine iade edilen işçi sayısı
Kaynak: 677 ve 688 Sayılı KHK.
KHK dışında iş sözleşmesi feshedilen ve askıya alınan işçilerin sayısı da oldukça yüksektir. Hükümet yetkilileri tarafından 88 belediye başkanı görevden alınmış, yerlerine merkezi idare tarafından kamu görevlileri atanmıştır. Yeni atanan kamu görevlileri tarafından işçilerin iş sözleşmeleri askıya alınmış ya da Valilik emriyle taşeron şirketlerde çalışan işçilerin iş akdi sona erdirilmiştir. Bu şekilde işsiz kalan üye sayımız 1.202’dir.
Tablo 8. Yerel Yönetimlerde İstihdama İlişkin Veriler (2016)
Belediyelerde Kadrolu İşçi
BİT'ler (Belediye iktisadi teşekkülleri)
Kaynak: Maliye Bakanlığı BÜMKO Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanan Kamu Sektörü İstihdam Verileri II . ve IV. Dönem sonuçlarından derlenmiştir.
· 2016 yılında Belediyelerde Çalışan Memur Sayısı Azaldı.
Belediyelerde memur istihdamı, Haziran 2016’dan Aralık 2016’ya kadar 3 bin 819 kişi (yüzde 3,4) azalarak 113 bin 402 kişiden, 109 bin 583 kişiye düşmüştür.
· 2016 Yılında Belediye İstihdamındaki En Fazla Azalış İşçilerde Oldu.
Belediyelerde istihdamın yarıdan fazlasını işçiler oluşturmaktadır. Buna karşın, bahsi geçen iki dönem arasında belediyelerde sürekli işçi kadrosunda çalışanların sayısı yüzde 5,8 azalarak 79 bin 973 kişiye düşerken, geçici işçilerdeki azalış yüzde 7,4 olmuştur. Belediye İktisadi Teşekküllerinde çalışan işçi sayısı ise yüzde 8,4 artarak 90 bin 270’e çıkmıştır
· En Fazla Artış Sözleşmeli Personel İstihdamında Gerçekleşti.
Toplam kamu istihdamında olduğu gibi, 2016 yılında belediye istihdamın da en fazla artış sözleşmeli personelde olmuştur. Sözleşmeli işçilerin sayısı 2 bin 149 kişi (yüzde 19,4) artarak, 11 bin 40 kişiden 13 bin 189 kişiye yükselmiştir.
15 Temmuz 2016’da yaşanan darbe girişimi, 2016 yılında kamu istihdamında köklü değişikliklere yol açmıştır. KHK’larla çeşitli kamu kurumlarından işçiler ve memurlar işten atılmış ve 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’nun 63. maddesinin birinci fıkrası değiştirilerek şehir içi toplu taşımacılık ile finans ve bankacılık işlerinde grev ertelemesi konu edilerek fiili grev yasağı getirilmiştir. OHAL kapsamında, haklarında herhangi bir suçlama olmayan, kesinleşmiş yargı kararı bulunmayan, yıllardır aynı işte çalışan işçilerin sorgusuz, sualsiz, disiplin soruşturması olmadan ihraç edilmesine karşı öncelikli talebimiz OHAL’in sona erdirilmesidir. Bununla birlikte;
1- OHAL bahane edilerek gerçekleştirilen sendikal hakları ve istihdamı sınırlayıcı düzenlemelere son verilmelidir. Grev hakkının engellenmesine yönelik kararlar kaldırılmalıdır.
2- Kamuda ve yerel yönetimlerde yöneticilerin inisiyatifine bırakılmış bir sürece dönen ihraçlar, işten çıkarmalar veya iş akdinin askıya alınmasına yönelik kararlar Türkiye’nin onayladığı 111 Sayılı ILO Sözleşmesi’ne aykırıdır. Bu nedenle gerekli önlemler yöneticilerin inisiyatifi çerçevesinde değil, adil, ayrıntılı ve tarafsız incelemeler yapılarak alınmalıdır. Alınacak kararlarda Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler göz önünde bulundurulmalıdır.
3- Hukuk devleti ilkeleri temelinde, ihraç edilen tüm kamu ve yerel yönetim çalışanları için adil yargı yolu açılmalı, etkili, tarafsız ve bağımsız yargı ve itiraz yolları güvence altına alınmalıdır.
4- Başta taşeronlaştırma olmak üzere güvencesiz istihdam biçimlerinin yaygınlaştırılmasına son verilmeli, kamuda tam istihdamın sağlandığı çalışma koşulları yaratılmalıdır.
Belediyelerde sürekli işçi kadrosunda çalışan işçi sayısı, BİT’lerde çalışan işçi sayısına ilişkin verilerin yetersizdir. Çünkü yaptığımız araştırmada 2015 Aralık ayında BİT’lerde çalışan işçi sayısı 16 bin 793 iken, 2016 Mart ayında 64 bin 216 artarak 81 bin 9 kişiye çıkmıştır. Yaklaşık üç aylık bir dönemde bu kadar yüksek bir artışın nedenini TÜİK Bilgi Merkezi’ne sorduk ve 29 Mayıs 2017 tarihinde gelen yanıtta verilerin güncellendiği için böyle bir farklılığın ortaya çıktığını belirttiler. Gelen yanıt şöyledir: “Yayınlamış olduğumuz kamu istihdam verileri Maliye Bakanlığı’ndan alınan idari kayıta dayalı verileridir. Mailinizde belirtmiş olduğunuz Belediye İktisadi Teşekkülleri’ndeki sürekli işçi sayısındaki artış ile ilgili olarak Maliye Bakanlığı ve İçişleri Bakanlığı Mahalli İdareler Genel Müdürlüğü ile görüşülmüştür. Bu artışın belediyelerden derlenen verilerde veri derleme aşamasında yapılan iyileştirmeden kaynaklandığını ifade etmişlerdir.”
Belediye İktisadi Teşekküleri (BİT’ler) 1980’li yılların ortasından itibaren belediyelerdeki emek maliyetini ve belediye personel sayısını düşürmek için kurulmuş belediye şirketleridir. BİT’lerin ayrı bir özel hukuk tüzel kişiliği vardır ve hizmet ihalesi yöntemi ile çalışır.
Kamuoyunda sıkça kullanılan “Kayyum” sözcüğü yerine raporda “Merkezi idare tarafından atanmış kamu görevlisi” ibaresi kullanılmıştır. Çünkü kayyum atanması mahkeme kararıyla gerçekleştirilen ve özel hukuk tüzel kişilerine uygulanan bir yaptırımdır. Belediyelerde yaşanan süreç ise bir mahkeme kararı olmadan Hükümet yetkililerince belediye başkanlarının görevden alınmasıdır..
DİSK/Genel-İş Örgütlenme Dairesi’nden alınan bilgiye dayanmaktadır.
Yaptığımız araştırmada 2015 Aralık ayında BİT’lerde çalışan işçi sayısı 16 bin 793 iken, 2016 Mart ayında bu rakamın 81 bin 9’a çıktığı görülmüştür. TÜİK Bilgi Merkezi’ne bu artışın nedeniyle ilgili sorduğumuz soruya 29 Mayıs 2017 tarihinde gelen yanıt şöyledir: “Yayınlamış olduğumuz kamu istihdam verileri Maliye Bakanlığı’ndan alınan idari kayıta dayalı verileridir. Mailinizde belirtmiş olduğunuz Belediye İktisadi Teşekkülleri’ndeki sürekli işçi sayısındaki artış ile ilgili olarak Maliye Bakanlığı ve İçişleri Bakanlığı Mahalli İdareler Genel Müdürlüğü ile görüşülmüştür. Bu artışın belediyelerden derlenen verilerde veri derleme aşamasında yapılan iyileştirmeden kaynaklandığını ifade etmişlerdir.”
İŞCİ 11 ay önce
DOĞLAR DAĞCIK DAĞCIKLAR DAĞ OLUYOR GÜNÜNU KURTARMAYA ÇALIŞANIN DURUMU