Resmi Gazete Tarihi: 08.07.2005 Resmi Gazete Sayısı: 25869
Bu Yönetmelikte, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'nın (IAEA) radyoaktif maddenin güvenli taşınmasına yönelik olarak 1996’da yayımlanan “Regulations for the Safe Transport of Radioactive Material” başlıklı Yönetmeliğinin TS-R-1 rumuzlu düzeltilmiş baskısı esas alınır ve diğer ulusal ve uluslararası taşımacılık mevzuatından yararlanılır.
Bu Yönetmelik, bünyesinde radyoaktif madde bulunan kara, hava ve deniz araçlarını, radyoaktif maddenin üretildiği, kullanıldığı veya depo edildiği tesisler içerisinde gerekli güvenlik önlemleri altında yapılan taşımaları, teşhis veya tedavi amacıyla radyoaktif madde verilmiş ya da takılmış insan veya canlı hayvan taşınmasını, yapısında doğal radyoizotoplar bulunduran doğal maddeler ve madenleri, bu radyoizotopları kullanılmak üzere işlenmemesi koşulu ile Ek-1’deki Tablo-1 ve Tablo-2’de verilen değerlerin 10 katını aşmayan radyoaktivite konsantrasyonlarını ve yapısında radyoaktif madde bulunduran tüketici ürünlerinin perakende satışından sonraki hareketlerini kapsamaz.
A1 ve A2: Bu Yönetmelik hükümleri yerine getirilirken A1; dağılma, saçılma veya sızıntıya neden olmayacak bir kapsül içinde muhafaza edilen veya dağılıp saçılması mümkün olmayan katı halde özel hazırlanmış radyoaktif maddeye ve A2 ise; özel hazırlanmış dışında kalan radyoaktif maddelere ait olan ve Ek-1, Tablo-1 ve Tablo-2’de verilen veya üçüncü bölümde belirtildiği şekilde türetilen radyoaktivite değerleridir.
3) A2 değerleri için sınır uygulanmayan radyoaktif madde ve Ek-1, Tablo-1 ve Tablo-2’de verilen radyoaktivite konsantrasyonlarının otuz katını geçmeyen ortalama özgül radyoaktiviteye sahip ve radyoaktivitenin maddenin tamamında düzgün dağılım gösterdiği radyoaktif maddedir. Bölünebilir madde için belirtilmiş muafiyet sınırları dışında kalan miktarlar bu sınıfa girmez.
1) Konsantrasyon sınırı 0.8 TBq/L’ye kadar olan Trityumlu su veya
2) Tahmini ortalama özgül aktivitesi katı ve gazlar için 10-4 A2/g, sıvılar için ise 10-5 A2/g değerini aşmayan ve radyoaktivitenin maddenin tamamında düzgün dağılım gösterdiği radyoaktif maddedir.
Işınlanmamış toryum: Bir gram toryum-232 başına 10-7 g uranyum-233’ten fazlasını içermeyen toryumdur.
Işınlanmamış uranyum: Bir gram uranyum–235 başına 2x103 Bq plütonyum, 9x106 Bq fisyon ürünleri ve 5x10-3 g uranyum-236’dan fazlasını içermeyen uranyumdur.
Orta boy taşıma kabı: Hacmi 3 m3’ten büyük olmayan ve Tehlikeli Maddelerin Taşınması için Birleşmiş Milletler Tavsiyeleri’nin Intermediate Bulk Containers (IBC) bahsinde geçen standartlara uygun olarak imal edilmiş taşıma kabıdır.
Radyoaktif madde: Radyoizotop içeren ve radyoaktivite konsantrasyonları ile toplam radyoaktiviteleri Ek-1, Tablo-1 ve Tablo-2’de verilen değerleri aşan maddelerdir.
Tank: Hacmi 450 L’den ve gaz taşınması halinde 1000 L’den az olmayan, doldurma, boşaltma yapmak için tanktan herhangi bir parçanın sökülmesinin gerekmediği tank tipi taşıma kabı, karayolunda çekiciye bağlanan veya demiryolunda vagon tipi tanktır.
Uranyum: Doğal uranyum kimyasal olarak ayrıştırıldığında uranyum-238 (%99.28) ve uranyum-235 (%0.72) gibi doğal uranyum izotopları içeren uranyumdur. Fakirleştirilmiş uranyum, %0.72’den daha düşük, zenginleştirilmiş uranyum ise %0.72’den daha yüksek oranda uranyum-235 içeren uranyumdur. Uranyum-234 izotopu her durumda çok düşük oranlarda mevcuttur.
a) SCO-I: Ortalama 300 cm2 ulaşılabilir ya da alanı 300 cm2’den küçük yüzey üzerinde,
beta ve gama yayıcıları ve düşük düzeyde zehirleyici özelliğe sahip alfa yayıcıları için 4x104 Bq/cm2’yi veya diğer tüm alfa yayıcıları için 4x103 Bq/cm2’yi
b) SCO-II: SCO-I tanımındaki uygulanabilir sınırları aşan sabit ya da sabit olmayan bulaşmanın olduğu katı cisimler için ortalama 300 cm2 ulaşılabilir ya da alanı 300 cm2’ den küçük düzey üzerinde;
Madde 5– Radyoaktif maddenin güvenli taşınmasını temin için, normal taşıma koşullarında ve ayrıca meydana gelebilecek tehlike durumlarının olasılık ve büyüklüklerine uygun radyasyondan korunma programları uygulanır. Gerektiğinde, Kurum programlar ile ilgili bilgi isteyebilir ve uygulama biçimine müdahale edebilir.
Madde 6– Uygulanacak programlar ekonomik ve sosyal faktörler de göz önüne alınarak, diğer kriterler ile birlikte mümkün olan en düşük dozun alınmasını sağlayacak şekilde geliştirilir.
a) Yıllık 1 mSv’in aşılmadığı durumlarda izleme, doz değerlendirmesi, kayıt tutulmasına gerek yoktur.
c) Yıllık dozun 6 mSv’ten büyük olması durumunda kişisel izleme uygulanır.
a) Çalışma alanlarında işçiler için yıllık doz 5 mSv’i geçemez.
b) Toplum bireylerinin bulunduğu alanlarda kritik grup dozu yılda 1 mSv’i geçemez.
Madde 11- Radyoaktif madde ile birlikte aynı sevkıyatta fotoğraf filmi de taşınıyor ise, mesafe film paketine gelen doz 0.1 mSv’i aşmayacak şekilde ayarlanır.
Madde 14– Kurum tarafından, ulusal, uluslararası veya kabul edilmiş diğer standartlar çerçevesinde düşük oranda dağılabilir radyoaktif madde, özel hazırlanmış radyoaktif madde ve tüm paket sınıfları için tasarım, imalat, test, kontrol belgeleme, kullanma, bakım, ile ilgili kalite temini aranır. Paketlerin onaylanmış tasarım özelliklerine sahip olup olmadıkları Kurum tarafından kontrol edilir. Olabilecek tamir ve bakımlardan sonra da tasarım özeliklerinin sağlanıp sağlanmadığı kontrol edilir.
Madde 16– Bu Yönetmelik hükümlerinin tam olarak sağlanamadığı durumlarda Kurum, taşımanın tüm safhalarında radyasyon güvenliğinin tam olarak sağlanmış olduğunu tespit ederse taşımaya izin verebilir. Bu tip uluslararası taşımalarda çok taraflı onay gerekir.
Aktivite Sınırları ve Madde Kısıtlamaları
Madde 17- Her bir radyonüklit için Ek-1 Tablo-1’de aşağıda sıralanan temel nicelikler verilmiştir:
Madde 18- Ek-1 Tablo-1’de belirtilmeyen radyonüklitler için Ek-1 Tablo-2’deki değerler kullanılır. Bunun dışında bir yöntem ile belirlenecek değerler için Kurum onayı ve uluslararası taşımada çok taraflı onay gerekir.
Madde 19- Bir radyoaktif bozunma zincirindeki radyonüklitler doğal oluşma oranlarında bulunuyor ve Tablo-1’deki listede yer almıyorlarsa;
Madde 21- Her bir radyoizotop veya bunların karışımları ile ilgili bilgi olmadığı durumlarda Ek-1, Tablo-2’de verilen değerler kullanılabilir.
a) Saat veya elektronik cihazlar gibi radyoaktif maddenin cihazın bir parçası olduğu veya kapalı bir bölümde yer aldığı durumlar için her bir cihaz ve paketin aktivitesi Ek-1, Tablo-3’te, 2 nci ve 3 üncü sütunlarda verilen değerlerdir.
b) Radyoaktif madde kapalı bir bölümde bulunmuyor veya cihazın bir parçası değilse paket sınırı Tablo 3’te 4 üncü sütunda verilen değerdir.
Madde 25- Posta yolu ile gönderi söz konusu ise Ek-1, Tablo-3’te verilen sınır değerlerin 1/10’u aşılamaz.
Madde 27- Özel hazırlanmış radyoaktif madde için aktivite değerleri Ek-1, Tablo-1’de belirtilen A1 ve diğer tüm radyoaktif maddeler için A2 sınır değerlerini geçemez.
Madde 32- Paket içindeki uranyum hekzaflorürün kütlesi olabilecek en yüksek ortam sıcaklığında paket içindeki boşluğun %5’inden daha büyük bir taşma yaratmayacak miktarda olmalıdır. Uranyum hekzaflorür, iç basıncı atmosfer basıncından düşük olan paket içinde ve katı halde taşınır.
Taşıma İçin Koşullar ve Kontroller
a) Mahfaza sisteminin tasarım basıncı 35 kPa değerini geçiyorsa, mahfaza sisteminin bu basınç altında içindekileri ve kendi bütünlüğünü koruyacağı onaylı tasarım koşulları ile tespit edilir
Madde 35– Paket, içindeki radyoaktif maddenin güvenli şekilde taşınmasına yardımcı olan bileşenlerin ve ilgili belgelerin dışında başka bir maddeyi içeremez. Bu koşul, LSA madde ya da SCO’nun birbirleri ve diğer maddeler ve mahfaza ile temas etmeyecek ve paket güvenliğini olumsuz etkilemeyecek şekilde taşınması halinde uygulanmaz.
Bu değerler ortalama 300 cm2’lik bir yüzey için belirlenmiştir.
Madde 46- Adi paketin dış yüzeyinin herhangi bir noktasındaki radyasyon seviyesi 5 µSv/h değerini geçemez.
c) Radyolüminesanslı zaman göstergeleri ve cihazlar hariç olmak üzere her cihaz ve maddenin üzerinde “RADYOAKTİF” ibaresinin bulunduğu durumlarda adi paket olarak taşınabilir.
Madde 48- 47 nci maddede tanımlananların dışında kalan ve Ek-1, Tablo-3'de verilen değerleri geçmeyen radyoaktif maddeler, normal taşıma koşullarında paket bütünlüğünün bozulmaması ve paket açıldığında iç yüzeyde “RADYOAKTİF MADDE” ibaresinin kolayca görülebilmesi koşuluyla adi paket olarak taşınabilir.
Endüstriyel paketler veya paketlenmemiş LSA madde ve SCO’nun taşınması için koşullar ve kontrollar
b) Bulaşma değeri ulaşılabilir veya ulaşılamaz yüzeyler için belirlenmiş değerin 10 katından daha fazla olmadığı SCO-I’in taşınması dışında her bir araca özel koşullu taşıma uygulanır.
c) SCO-I’in ulaşılamayan yüzeylerinde sabit olmayan bulaşmadan şüphe edilirse, radyoaktif maddenin araca dökülmemesi için gerekli tedbirler alınır.
b) Tank ve taşıma kabı, paketlenmemiş LSA-I ve SCO-I için (a)’da tanımlandığı gibi ölçülen değer Ek-1 Tablo 6’da verilen ilgili faktör ile çarpılır.
c) (a) ve (b)’de elde edilen değerin ondalıklı olması halinde, TI değeri birinci ondalığa yuvarlama yapılarak bulunur. Ancak 0.05 veya daha küçük olan değerler sıfır (0) alınır.
Madde 55– Koli, taşıma kabı veya aracın taşıma indisi, içerisinde mevcut paketlerin taşıma indisleri toplamı olarak hesaplanır veya doğrudan radyasyon seviyesi ölçülerek bulunur. Ancak gevşek paketleri kapsayan koliler için taşıma indisi, her birinin taşıma indislerinin toplamı olarak alınır.
Madde 56- Kritiklik güvenliği indisi (CSI), bölünebilir madde içeren bir paket için 50’nin N sayısına bölünmesiyle elde edilir. N sayısı 184 ile 185 inci maddelerde belirtilen şekilde türetilen iki N sayısından küçük olanıdır. Sınırsız sayıdaki paketin kritik altı durumu sağlanmak koşulu ile kritiklik güvenliği indisi sıfır (0) olabilir.
Madde 57– Her taşıma için kritiklik güvenliği indisi mevcut tüm paketlerin CSI’lerinin toplanması ile elde edilir.
Madde 58– Özel koşullu taşıma hariç olmak üzere herhangi bir paket veya kolinin taşıma indisi 10’u, kritiklik güvenliği indisi de 50’yi aşamaz.
Madde 59– Karayolu veya demiryolu ile özel koşullu taşıma ile taşınan paket veya koliler ve özel koşullu veya özel uygulama ile gemi veya uçakla taşınanlar hariç paket veya kolilerin dış yüzeylerindeki radyasyon seviyesi 2 mSv/h değerini geçemez.
Madde 61- Paketler veya koliler, Ek-1, Tablo-7’de belirtildiği şekilde I-BEYAZ, II-SARI veya III-SARI şeklinde sınıflandırılırlar:
Madde 63- Adi paket dışındakilerin üzerinde, Ek-3’deki Birleşmiş Milletler numaralarından uygun olanı UN kısaltması ile birlikte okunaklı ve dış etkilere karşı dayanıklı olacak şekilde belirtilir.
Madde 66- IP-2, IP-3 ve A tipi paketlerde ek olarak uluslararası taşıt kayıt kodu (VRI) paket üzerinde yer alır. Ayrıca, menşei ülke yetkili kurumunun öngördüğü imalatçı ile ilgili bilgiler de okunaklı ve dış etkilere karşı dayanıklı olacak şekilde belirtilir. B(U), B(M) ve C tipi paketler ile uranyum hekzaflorür ve bölünebilir madde taşıyan paketler ve Kurumun öngördüğü koşullarda ve tarihe kadar Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’nın 1973’ten başlayarak daha önceki taşıma yönetmeliklerine göre onay almış paket tiplerinde menşei ülkenin yetkili kurumunun ya da gerektiğinde diğer yetkili kurumların tasarım onayı ve her paket için ayrı ayrı verilen seri numaraları da uygun şekilde paket üzerinde yer alır.
Madde 69- Ek-2, Şekil-2, 3, 4 ve 5'de örnekleri verilen etiketler her bir paket, koli, taşıma kabı üzerine sınıflarına uygun olarak ve açıkça görünecek şekild tespit edilir. İçerikle ilgisi kalmayan etiketler çıkarılır veya üstü kapatılır.
Madde 70- Etiketler paket ve kolinin iki zıt yüzüne ve ticari taşıma kabının veya tankın her dört yüzüne yapıştırılır. Ek-2, Şekil 5’e uyan etiketlerin bitişiğine gerektiğinde 2, 3, 4 no’lu etiketler de yapıştırılır. Etiketler diğer etiket ve bilgileri kapatmayacak şekilde tespit edilir.
1) LSA-I madde dışında, içindekiler (contents) hizasına radyoizotopların Ek-1, Tablo-1’de verilen isimleri ve sembolleri yazılır. Paketin birden fazla radyoizotop bulundurması durumunda ise, etikette yer alması gereken radyoizotoplardan radyoaktivite konsantrasyon sınırları en düşük olanlardan başlayarak etiket üzerindeki alan elverdiği ölçüde LSA-II, LSA-III, SCO-I, SCO-II simgeleri kullanılarak yazılır.
2) LSA-I madde için, sadece “LSA-I” simgesi gereklidir.
Madde 72- Sertifika başvurusunda veya paket tasarım onayı için yetkili kurumun belirtttiği gibi Ek-2, Şekil 5’te verilen etiket kritiklik güvenlik indisini içerecek şekilde doldurulur.
Madde 75- Paketlenmemiş LSA-I madde veya SCO-I veya paketlenmiş ve tek Birleşmiş Milletler numarası taşıyan özel koşullu sevkıyatın Birleşmiş Milletler numarası, boyutu 65 mm'den küçük olmamak üzere siyah renkte; Ek-2, Şekil-6’da görülen plakanın alt yarısındaki beyaz kısma veya Ek-2, Şekil-7’de görülen plaka üzerine işaretlenir.
a) Ek-3’de verilen gönderi ismi,
b) Birleşmiş Milletler Radyoaktif Madde Sınıf No “7”,
c) Ek-3’de verilen Birleşmiş Milletler Gönderi Numarası (UN Shipping Number),
f) Radyoaktif maddenin radyoaktivitesinin “Bq”, bölünebilir maddenin kütlesinin “g” olarak değeri,
l) Özel koşullu gönderi söz konusu ise bunun “ÖZEL KOŞULLU TAŞIMA” olarak bildirimi,
m) LSA-II, LSA-III, SCO-I ve SCO-II taşınıyorsa A2’nin katları cinsinden toplam radyoaktivite miktarı.
e) Radyoaktif içeriğin ilgili SI birimlerinde “Bq” ve katları olarak maksimum aktivitesi, bölünebilir madde için “g” ve katları olarak kütlesi.
a) Özel amaçla taşınma dışında paket, koli veya taşıma kaplarının sayısı Ek-1, Tablo-8’de verilen toplam TI değerlerine göre sınırlandırılır. LSA-I madde için TI sınırlaması yoktur.
d) Taşıma kabı veya aracının içindeki kritiklik güvenlik indisinin toplamı Ek-1, Tablo-9’da verilen değeri aşamaz.
Madde 94- Taşıma indisi 10’dan büyük olan paket veya koli ya da kritiklik güvenlik indisi 50'yi aşan sevkıyat sadece özel koşullu taşınabilir.
Madde 96- Ek-1, Tablo-9’da belirtilen toplam kritiklik güvenlik indisi 50'yi aşan taşıma kabı ya da taşıma aracı ile bölünebilir madde taşıyan diğer paket, koli, taşıma kapları veya radyoaktif madde taşıyan diğer araçlar arasında en az 6 metre mesafe bırakılır.
Madde 97- Ek-2, Şekil-2, Şekil-3, Şekil-4 veya Şekil-5’de verilen etiketlerden herhangi biri ile etiketlenmiş olan paket, koli veya taşıma kaplarını taşıyan demiryolu ve karayolu taşıtları veya koşullu taşıma altındaki taşıma araçları Şekil-6’de verilen plaka ile demiryolu araçlarında dış iki yan yüzüne, karayolu araçlarının dış iki yan yüzü ile arka yüzüne yerleştirilerek işaretlenir.
Araç kapalı değil ise, plakalar kargo taşınan bölüm üzerine görünür biçimde takılır. Açık araçta büyük taşıma kabı ya da tank taşınıyor ise bunların dış yüzeylerindeki plakalar yeterlidir. Plakanın takılacağı yeri yeterli olmayan araca Ek-2, Şekil-6’da tanımlanan plaka boyutları 100 mm’ye kadar küçültülerek takılır.
Madde 98- Araçta taşınan paketlenmemiş LSA-I madde veya SCO-I veya paketlenmiş ve tek Birleşmiş Milletler numarası taşıyan özel koşullu sevkıyatın Birleşmiş Milletler numaraları, boyutu 65 mm'den küçük olmamak üzere ve siyah renkli olarak karayolu araçlarının dış iki yan yüzü ile arka yüzüne, demiryolu araçlarında ise dış iki yan yüzüne tespit edilmiş olan, Ek-2, Şekil-6’da verilen plakanın alt yarısındaki beyaz kısma veya Ek-2, Şekil-7’de verilen plaka üzerine işaretlenir.
a) Paket ya da kolinin herhangi bir dış yüzeyinde radyasyon seviyesi üst limiti 10 mSv/h’dir. 2 mSv/h değerinin geçilebileceği durumlar aşağıda verilmiştir:
Madde 101- Ek-1, Tablo-8’de gemi ile taşıma değerleri verilen paket ya da koliden yüzeyindeki radyasyon seviyesi 2 mSv/h değerini aşanlar özel koşullu taşınmadıkça, gemi ile özel uygulama dışında taşınmaz.
Madde 102- Taşıma, sadece radyoaktif maddenin taşınmasına tahsis edilmiş bir gemi ile yapılıyorsa ve geminin bandırasını taşıdığı ülkenin yetkili kurumu tarafından onaylanmış bir radyasyondan korunma programı mevcut ve ayrıca, birden fazla limanda yükleme, yerleştirme, indirme işlemini yürüten uzman personeli varsa, Ek-1, Tablo-8’deki TI değerleri ile normal koşullarda uygulanan ve bir taşıma aracının üzerindeki 2 mSv/h ve araca 2 m mesafedeki 0.1 mSv/h radyasyon seviyesi sınırları dikkate alınmaz.
c) Paket üzerine “RADYOAKTİF MADDE-POSTA İÇİN İZİN VERİLEN MİKTARDA (QUANTITIES PERMITTED FOR MOVEMENT BY POST)” ibaresi okunaklı ve çıkmayacak şekilde yazılır, paket boş olarak iade edilirken yukarıdaki ibare kaldırılır,
Madde 108- Gümrük işlemleri yetkili kişiler tarafından ve radyasyon seviyesi açısından uygun bir mahalde, gerektiğinde paket içeriğinin kontrolü de yapılarak gerçekleştirilir. Gümrük işlemleri sırasında açılmış paketler alıcıya ulaştırılmadan önce gönderi koşullarına uygun hale getirilir.
Radyoaktif Maddeler ve Paketler İçin Genel Koşullar
Madde 110– LSA-III olarak nitelendirilen katı maddelere 118 inci maddede belirtilen test koşulları uygulandığında suya geçen aktivite değeri 0.1 A2 değerini aşamaz.
Madde 111– Özel hazırlanmış radyoaktif maddenin bir boyutu 5 mm’den küçük olamaz.
Madde 112– Özel hazırlanmış radyoaktif madde, 189 ila 196 ncı maddelerde belirtilen koşullarda 190, 191, 192 ile 194 üncü maddelerde belirtilen testler sonucunda çatlama veya kırılma, 193 ve 194 üncü maddelerde belirtilen testler sonucunda erime veya dağılma ya da 195 ve 196 ncı maddelerde belirtilen testlerde çözünme dolayısı ile suda 2 kBq’den daha yüksek aktivite değeri tespit edilmeyen veya ISO 9978 sızıntı testi yöntemleri standardında belirtilen sızıntı değerlerini geçmeyecek şekilde imal edilir.
Madde 113– Kapsül içine alınmış özel hazırlanmış radyoaktif madde kapsül tahrip edilmeden açılamayacak şekilde imal edilir.
Madde 114– Zırhlanmamış düşük oranda dağılabilir radyoaktif madde içeren bir paket aşağıda verilen koşulları taşır:
b) Madde 220 ve 221’te belirtilen ilgili test koşulları uygulandığında 100 µm aerodinamik yarıçap eşdeğerindeki gaz ve partiküller havaya 100 A2 değerinden fazla yayılamaz. İkinci bir deney için aynı örnek kullanılmaz.
c) Madde 188’de belirtilen ilgili test koşulları uygulandığında suya geçen aktivite 100 A2 değerini aşamaz. Test uygulanırken (b) de belirtilen testlerin bozulma etkileri göz önüne alınır.
Madde 115 – Bütün paketlerin tasarımında kolay taşınabilir ve taşıma sırasında güvenli şekilde yerleştirilebilir olması göz önüne alınır.
Madde 116– Paketin yapısındaki taşıma ve yükleme elemanları normal taşıma koşullarında zarar görmeyecek veya meydana gelebilecek olumsuz bir durumda paketin diğer bileşenlerini etkilemeyecek ve diğer Yönetmelik hükümlerinin yerine getirilmesine engel olmayacak şekilde tasarlanır.
Madde 117– 116 ncı maddede belirtilen koşulları yerine getiremeyen durumlar için söz konusu elemanlar sökülebilir veya taşıma süresince iptal edilebilir şekilde tasarlanır.
Madde 118– Paket tasarımında mümkün olduğu kadar bulaşmanın kolay giderilmesini sağlayacak ve su tutmayı önleyecek basit düz yüzeyler tercih edilir. Taşımayı kolaylaştırmak için sonradan ilave edilen elemanlar paket güvenliğini etkilemeyecek şekilde kullanılır.
Madde 119– Paket taşıma sırasında mümkün olduğu kadar ivme ve titreşim etkilerine dayanıklı, paketin açma, kapama ve güvenlik elemanları da tekrar kullanılabilir şekilde tasarlanır.
Madde 120– Paket ve yapısında bulunan diğer bileşenler radyoaktif madde ile fiziksel ve kimyasal temasta olumsuz etkilenmeyecek malzemeden imal edilir.
Madde 121– Paket yapısında bulunabilecek tüm ayar vanaları yetkisiz kullanıma karşı korumalı olarak tasarlanır.
Madde 122– Paket tasarımında normal taşıma koşullarında karşılaşılabilecek ortam sıcaklıkları ve basınçları dikkate alınır.
Madde 123– Diğer tehlikeli özelliklere sahip radyoaktif maddeler için paket tasarımında bu Yönetmelik hükümleri ile birlikte tehlikeli maddeler ile ilgili diğer ulusal ve uluslararası mevzuat göz önüne alınır.
Madde 124– Güneş radyasyonu dikkate alınmadan 38ºC’lik ortam sıcaklığında paketin ulaşılabilir yüzeylerindeki sıcaklık 50ºC’yi aşamaz.
Madde 125– Paket, ortam sıcaklığı -40ºC ile +55ºC arasında değiştiğinde mahfaza bütünlüğü olumsuz şekilde etkilenmeyecek biçimde tasarlanır.
Madde 127– Adi paket, bütün paketler için genel koşullar ile birlikte, havayolu ile taşınması durumunda havayolu ile taşımada ek koşullara da uygun şekilde tasarlanır.
Madde 128– IP-1, bütün paketler için genel koşullar ile birlikte havayolu ile taşınması durumunda havayolu ile taşımada ek koşullara da uygun olarak tasarlanır. Paketin en küçük dış boyutu 10 cm’den küçük olamaz.
Madde 129– IP-2, IP-1 için gerekli koşullara uygun olarak ve 206 ve 207 nci maddelerde belirtilen ilgili testler uygulandığında, içeriğinde azalma veya dağılma olmayacak ve zırhlama bütünlüğünde meydana gelebilecek bozulma paketin herhangi bir dış yüzeyindeki radyasyon seviyesini %20’den fazla arttırmayacak biçimde tasarlanır.
Madde 130– IP-3 ve IP-1 için gerekli koşullara ek olarak, 141 ila 152 nci maddelerde belirtilen koşullara da uygun olarak tasarlanır.
Madde 131- IP-1 için gerekli koşullara ve ayrıca Birleşmiş Milletler’in paketleme için genel tavsiyelerinin tehlikeli maddelerin taşınması ile ilgili bahsinde (General Recommendations on Packing of the United Nations Recommendations on the Transport of Dangerous Goods) belirtilen standartlara veya bu standartlara eşdeğer diğer standartlara uygun ve “UN Packaging Group I or II” de belirtilen test koşulları uygulandığında içeriğinde azalma veya dağılma olmayan ve zırhlama bütünlüğünde meydana gelebilecek bozulma paketin herhangi bir dış yüzeyindeki radyasyon seviyesini %20’den fazla arttırmayacak şekilde tasarlanmış paketler IP-2 ve IP-3 olarak sınıflandırılabilir.
Madde 132– Tank tipi taşıma kapları, IP-1 için gerekli koşullara ve Birleşmiş Milletler tavsiyelerinin tüm taşıma yollarında kullanılan tank standartları bahsinde (Recommendations on Multimodal Tank Transport of the United Nations Recommendations on the Transport of Dangerous Goods) belirtilen standartlara veya bu standartlara eşdeğer diğer standartlara uygun ve 265 kPa test basıncına ve yapısındaki diğer zırhlama sisteminin normal taşıma koşullarında oluşan zorlamalara dayanıklı, zırhlama bütünlüğünde meydana gelebilecek bozulma paketin herhangi bir dış yüzeyindeki radyasyon seviyesini %20’den fazla arttırmayacak şekilde tasarlanmışlar ise IP-2 ve IP-3 olarak sınıflandırılabilir.
Madde 133– Tank tipi taşıma kapları dışında kalan tanklar, Ek-1, Tablo 4’te belirtilen LSA-I ve LSA-II sıvı ve gazları taşımak üzere 132 nci maddedeki koşullara uygun olmak üzere IP-2 ve IP-3 olarak sınıflandırılabilir.
Madde 134– Ticari taşıma kapları, içerdikleri radyoaktif maddeler katı halde bulunmak koşuluyla , IP-1 için gerekli koşullara ve ISO 1496/1: “Series 1 Freight Containers-Spesifications and Testing-Part 1: General Cargo Containers” standardına uygun olarak ve normal taşıma koşullarında meydana gelebilecek sarsıntı ve titreşimler ile içeriğinde azalma veya dağılma olmayacak ve zırhlama bütünlüğünde meydana gelebilecek bozulma paketin herhangi bir dış yüzeyindeki radyasyon seviyesini %20’den fazla arttırmayacak şekilde tasarlanmışlar ise IP-2 ve IP-3 olarak sınıflandırılabilir.
Madde 135– Metal ortaboy taşıma kapları, IP-1 için gerekli koşullara ve Birleşmiş Milletler tavsiyelerinin orta boy taşıma kapları standartları bahsinde (Recommendations on Intermediate Bulk Containers (IBC’s) of the United Nations Recommendations on the Transport of Dangerous Goods) belirtilen standartlara uygun ve “UN Packing Group I or II”de belirtilen test koşulları uygulandığında içeriğinde azalma veya dağılma olmayan ve zırhlama bütünlüğünde meydana gelebilecek bozulma paketin herhangi bir dış yüzeyindeki radyasyon seviyesini %20’den fazla arttırmayacak şekilde tasarlanmışlar ise IP-2 ve IP-3 olarak sınıflandırılabilir.
Madde 136– Uranyum hekzaflorür, ISO 7195: “Packing of Uranium Hexafluoride (UF6) for Transport” standardına uygun olarak tasarlanmış paketlerde taşınabilir. Bu tip paketler bu Yönetmeliğin radyoaktif ve bölünebilir madde ile ilgili hükümlerini de yerine getirir.
Madde 137– 0.1 kg ve daha fazla uranyum hekzaflorür içeren paketler, 202 nci maddede belirtilen ve ISO 7195 standardına ait yapısal test koşulları uygulandığında sızdırma yapmayacak ve kabul edilemez şekilde zorlanmayacak ve 206 ncı maddede belirtilen test koşulları uygulandığında içeriğinde azalma veya dağılma olmayacak ve 212 nci maddede belirtilen test koşulları uygulandığında mahfaza sisteminde yırtılma meydana gelmeyecek şekilde tasarlanır.
Madde 138– 0.1 kg ve daha fazla uranyum hekzaflorür içeren paketlerde basınç ayar vanaları yer almaz.
Madde 139– ISO 7195 dışındaki bir standartta olmakla beraber 137 ile 138 inci maddelerde belirtilen koşullara mümkün olduğu kadar uygun tasarlanmış ve 202 nci maddede belirtilen test koşulları uygulandığında 2.76 Mpa’dan daha düşük basınç altında zorlanmayan ve sızdırmayan ve 9000 kg veya daha fazla uranyum hekzaflorür taşımak için tasarlanmış ancak 212 nci maddede belirtilen koşullara uygun olmayan paketler Kurum onayı olmak koşulu ile, 0.1 kg ve daha fazla uranyum hekzaflorür içeren paket tanımı ile taşınabilir.
Madde 140– A tipi paketler, bütün paketler için genel koşullar ve havayolu ile taşınması halinde havayolu ile taşımada ek koşullara uygun olarak tasarlanır.
Madde 141– A tipi paketin bir dış boyutu 10 cm’den küçük olamaz.
Madde 142– Paket üzerinde bulunan taşıma elemanları normal taşıma ve kaza koşullarında zorlamaya maruz kaldıklarında paket bütünlüğünü koruyacak ve bu Yönetmelik hükümlerinin yerine getirilmesini engellemeyecek şekilde tasarlanır.
Madde 143– Paket tasarımında paket içeriğinin ve paket bileşenlerinin -40ºC ile +70ºC arasında değişen ortam sıcaklıklarındaki davranışları, özellikle sıvı halde bulunan maddelerin donma dereceleri dikkate alınır.
Madde 144– Paket tasarım ve imalat yöntemlerinde Kurum tarafından ulusal ve uluslararası standartlara uygunluk aranır.
Madde 145– Tasarımda mahfazanın güvenli bir şekilde kapatılmasını sağlayacak ve paket içinde meydana gelebilecek ani basınç değişimi ile veya istenmeden açılmasını engelleyecek bir kilit sistemi bulunur.
Madde 146– Özel hazırlanmış madde mahfazanın bileşeni olabilir.
Madde 147– Mahfaza paket ile tümleşik değil ise paketin diğer bileşenlerinden ayrı olarak güvenli bir şekilde kapatılmasını sağlayacak bir kilit sitemi ile desteklenir.
Madde 148– Uygulanabilir durumlarda mahfazanın bütün bileşenlerinin tasarımında kimyasal reaksiyon sonucu oluşabilecek gaz ve radyasyonun moleküler ayrıştırma etkisi göz önüne alınır.
Madde 149– Ortam basıncının 60 kPa seviyesine kadar düşmesi durumunda mahfaza, içeriğini korumaya devam eder.
Madde 150– Basınç destek vanaları dışındaki vanalar olası bir sızıntıyı tutacak bir hazne içinde bulunurlar.
Madde 151– Paket, 203 ila 208 inci maddelerde belirtilen test koşulları uygulandığında içeriğinde azalma veya dağılma olmayacak ve zırhlama bütünlüğünde meydana gelebilecek bozulma paketin herhangi bir dış yüzeyindeki radyasyon seviyesini %20’den fazla arttırmayacak şekilde tasarlanır. Sıvı radyoaktif madde taşıyan A tipi paket tasarımında sıcaklık değişimleri ve diğer etkileyici faktörlere karşı taşma payı göz önüne alınır.
Madde 152– Sıvı radyoaktif madde taşıyan A tipi paketler ayrıca, 209 uncu maddede belirtilen test koşulları uygulandığında sızıntıya karşı paket içeriğinin hacminin yaklaşık iki katı soğurma yapabilecek ve sızıntı olması halinde sıvı ile temas edecek şekilde yerleştirilmiş soğurucu malzeme veya sıvının toplanmasına olanak verecek dış haznesi olan bir mahfaza sistemine sahip olur.
Madde 153– Gaz fazında radyoaktif madde taşıyan A tipi paketler 209 uncu maddede belirtilen test koşulları uygulandığında içeriğinde azalma veya dağılma meydana gelmeyecek şekilde tasarlanır. Trityum veya diğer asal gazları taşımak üzere tasarlanan paketlere bu koşul uygulanmaz.
Madde 154– B(U) tipi paketler bütün paketler için genel koşullara, havayolu ile taşıma durumunda havayolu ile taşımada ek koşullara ve A tipi paketler için gerekli koşullara uygun olarak tasarlanır. Ancak, 151 inci maddede belirtilen test koşulları uygulandığında içeriğinde azalma veya dağılma ile ilgili koşul aranmaz.
Madde 155– B(U) tipi paketler için:
a) Paket ortam sıcaklığı 38ºC olarak kabul edilir,
Madde 156– B(U) tipi paketlerde havayolu ile taşımada ek koşullarda belirtilen durum dışında, ortam sıcaklığı 38ºC kabul edildiğinde paketin ulaşılabilir herhangi bir dış yüzeyindeki sıcaklık ancak özel koşullu taşıma durumunda 50ºC üstünde olabilir.
Madde 158– 212 nci maddede belirtilen ısı testi koşullarını yerine getiren B(U) tipi paketin ısıl koruma özelliğinin 203 ila 208 inci maddelere ve uygulanabilirlik durumuna göre, 211 inci maddenin (a) ve (b) bentleri ya da (b) ve (c) bentlerinde belirtilen test koşullarında da devam etmesi beklenir ve bu tür koruma sağlayan ve paketin dış yüzeyinde bulunan bileşenler, taşıma sırasında meydana gelebilecek sürtünme, kayma, kopma ve diğer olumsuz etkilere karşı dayanıklı olacak şekilde tasarlanır.
Madde 159– B(U) tipi paketlerde;
b) Özel hazırlanmış radyoaktif madde dışında 1000 A2 değerinin üstünde radyoaktif madde taşıyan, 500 kg’dan ağır olmayan ve dış boyutları göz önüne alındığında yoğunluğu 1000 kg/m3 değerinden büyük olmayan paketler ile diğer paketler, 210 uncu madde ile 21 inci maddenin (b) bendi ve 212 ile 213 üncü maddelerde belirtilen test koşullarında dış yüzeylerinden 1 m mesafedeki radyasyon seviyesi, paket taşıyabileceği üst limitte yüklü olduğunda 10 mSv/h değerini aşmayacak ve bir haftalık sürede içeriğindeki toplam azalma kripton-85 için 10 A2 ve diğer tüm radyoizotoplar için A2 değerleri ile sınırlı kalacak şekilde tasarlanır. Değişik radyoizotopların karışım olarak bulundukları durumlarda üçüncü bölümde belirtildiği şekilde hesaplanır veya Ek-1, Tablo-2’deki değerler kullanılır. Kripton-85 için A2(i) değeri 10 A2 olarak alınabilir. Harici bulaşmalar için 40 ıncı maddedeki değerler kullanılır.
Madde 161– Paket tasarımında 203 ila 208 inci maddeler ve 210 ila 213 üncü maddelerde belirtilen test koşulları uygulandığında mahfazadan dış ortama radyoaktivite salıverebilecek basınç destek sistemine yer verilmez.
Madde 162– Paket, en yüksek normal çalışma basıncında iken 203 ila 208 inci maddeler ve 210 ila 213 üncü maddelerde belirtilen test koşulları uygulandığında, mahfazada bu Yönetmelik hükümlerinin yerine getirilmesini engelleyecek bozulma düzeyleri gözlenmeyecek şekilde tasarlanır.
Madde 163– Paketin en yüksek normal çalışma basıncı 700 kPa üzerinde olamaz.
Madde 164– Havayolu ile taşıma hariç, taşıma sırasında 38ºC ortam sıcaklığında paketin ulaşılabilir herhangi bir yüzeyinde de sıcaklık 85ºC’yi aşamaz. Sıcaklık 50ºC üzerine çıkarsa özel koşullu taşıma uygulanır.
Madde 165– Paket, düşük oranda dağılabilir radyoaktif maddeye, yapısında bulunmayan özelliklerin sonradan eklenmesi durumunda taşıma sırasında bu maddeye olumsuz etkisi olmayacak şekilde tasarlanır.
Madde 166– Paket tasarımında -40ºC ile 38ºC arasındaki ortam sıcaklıkları göz önüne alınır.
Madde 167– B(M) tipi paketler B(U) tipi paketler için koşullara uygun olarak tasarlanır. Bu tip paketler sadece belirli bir ülke içinde veya belirli ülkeler arasında taşınacak ise ilgili ülkelerin yetkili kurumlarının onaylarında 143 üncü madde, 155 inci maddenin (a) bendi, 157 nci madde ve 160 ila 166 ncı maddelerde belirtilenlerden farklı koşulların sağlandığı gösterilebilir. Ancak, 160 ila 166 ncı maddelerde belirtilen koşullar uygulanabildiği kadar yerine getirilir.
Madde 168– Kesintili havalandırma sistemine sahip ve taşıma süresince havalandırma sistemi ile ilgili kontrollerin Kurum tarafından yeterli bulunduğu B(M) tipi paketler ile taşıma yapılabilir.
Madde 169– C tipi paketler tüm paketler için genel koşullar ile havayolu ile taşınması halinde havayolu ile taşımada 115 ila 126 ncı maddelerde verilen ek koşullar ve ayrıca 141 ila 151 inci maddelerde belirtilen koşullarla 155 ila 157 nci maddeler, 166 ncı madde ve 170 ile 171 inci maddelerde belirtilen koşulları sağlayacak şekilde tasarlanır.
Madde 170– Paketin kararlı durumu için, 159 uncu maddenin (b) bendi ve 162 nci maddede belirtilen koşullar için bir kaza sonrasında toprağa gömülmesi halinde 0.33 W/(m.K)’lik ısıl iletim ve 38ºC ortam sıcaklığı öngörülür.
Madde 171– Paket, en yüksek normal çalışma basıncı altında 203 ila 208 inci maddelerde belirtilen test koşulları uygulandığında içeriğindeki azalma saate 10-6 A2 değerini geçmeyecek ve 218 inci maddede belirtilen test koşulları uygulandığında dış yüzeylerinden 1 m mesafedeki radyasyon seviyesi, paket taşıyabileceği üst limitte yüklü olduğunda 10 mSv/h değerini aşmayacak ve bir haftalık sürede içeriğindeki toplam azalma kripton-85 için 10 A2 ve diğer tüm radyoizotoplar için A2 değerleri ile sınırlı kalacak şekilde tasarlanır. Değişik radyoizotopların karışım olarak bulundukları durumlarda üçüncü bölümde belirtildiği şekilde hesaplanır veya Ek-1, Tablo-2’deki değerler kullanılır. Kripton-85 için A2(i) değeri 10 A2 olarak alınabilir. Harici bulaşmalar için 40 ıncı maddede verilen değerler dikkate alınır.
Madde 172– Paket, 214 üncü maddede belirtilen suya daldırma testi uygulandığında mahfazada yırtılma meydana gelmeyecek şekilde tasarlanır.
Madde 173– Bölünebilir madde taşıyan paketler 176 ila 185 inci maddelerde belirtilen koşullar dikkate alınarak, normal taşıma ve kaza koşullarında bölünebilir maddenin kritik altı durumu sürdürülebilir olacak şekilde tasarlanır.
Madde 174– Bölünebilir madde taşıyan paketin en küçük dış boyutu 10 cm’den küçük olamaz. Radyoaktiflik özelliği söz konusu olan maddeler bu Yönetmeliğin ilgili hükümlerini de yerine getirir.
Madde 175– X ve Y kütle sınırları olacak şekilde, ortalama hidrojen yoğunluğu sudan küçük veya eşit diğer maddelerle karışık bölünebilir madde için uranyum-235 (X) 400 g, diğer bölünebilir madde (Y) 250 g ve ortalama hidrojen yoğunluğu sudan büyük diğer maddelerle karışık bölünebilir madde için uranyum-235 (X) 290 g, diğer bölünebilir madde (Y) 180 g olacak şekilde, (uranyum-235/X)+(diğer bölünebilir madde/Y)<1 koşulunun sağlandığı durumlar veya, 15 g’dan fazla olmayan bölünebilir madde taşıyan paket, içindeki bölünebilir çekirdeklerin hidrojene oranı % 5’den az olan homojen hidrojen solüsyonu veya karışımı, 10 L hacmindeki herhangi bir madde içindeki 5 g’dan fazla olmayan bölünebilir madde, bölünebilir maddenin yapısında düzgün şekilde dağıldığı en fazla % 1 oranında uranyum-235 ile zenginleştirilmiş uranyum ve toplam plütonyum ve uranyum-233 oranının uranyum-235 kütlesinin %1’ini geçmediği maddeler, toplam plütonyum ve uranyum-233’ün uranyum kütlesinin %0.002 oranını geçmediği ve en fazla %2 oranında uranyum-235 ile zenginleştirilmiş sıvı uranyum nitrat, bünyesinde %20 oranından daha az plütonyum-239, plütonyum–241 veya her ikisinin bileşimi bulunan ve en fazla 1 kg toplam plütonyum taşıyan tek paket bu yönetmeliğin bölünebilir madde ile ilgili hükümlerinden muaftır. Berilyum ve döteryum bölünebilir madde kütlesinin %0.1’ini geçen oranlarda bulunamaz.
Madde 176– Fiziksel ve kimyasal durum, izotop dağılımı, kütle veya yoğunluk, yavaşlatma oranı veya geometrik düzen açısından bilinmeyen durumlarda, 180 ila 185 inci maddelerde belirtilen değerlendirmeler, bilinmeyen her parametrenin maksimum nötron çoğalımını meydana getirdiği değerinin bu değerlendirmelerde bilinen durum ve parametrelerle uyumluluk gösterdiği kabul edilerek yapılır.
Madde 177– Işınlanmış nükleer yakıt için 180 ila 185 inci maddelerde belirtilen değerlendirmeler, ışınlama sürecinde maksimum nötron çoğalımını sağlayan izotop dağılımına veya ışınlamadan sonra fakat sevkıyattan önce izotop dağılımının korunumlu olduğunu gösteren ölçümlere dayanır.
Madde 178– 203 ila 208 inci maddelerde belirtilen testler uygulandıktan sonra paket dizilişinde, paketler arasına nötron çoğalım faktörünü etkileyecek 10 cm dış boyutlu bir paket yerleşemez.
Madde 179– Kurum onay sertifikasında başka türlü belirtilmedikçe paket, -40ºC ile +38ºC arasındaki ortam sıcaklıkları dikkate alınarak tasarlanır.
Madde 180– Mahfaza içinde, paket içinde veya dışındaki tüm boşluklara suyun sızmasını önleyecek paket tasarımı özellikleri yok ise sızıntı olabileceği kabul edilir. Bu durumun önlenmesi aşağıdaki koşullar ile mümkün olabilir:
Madde 181– Bölünebilir madde mahfazasının en az 20 cm kalınlığında yoğun su tabakası ile yansıtıldığı veya aynı oranda yansımayı ek olarak sağlayacak malzemenin paketi çevreleyecek şekilde kullanıldığı kabul edilir. Ancak, 185 inci maddenin (b) bendinde belirtilen test sonunda mahfaza paket içindeki konumunu devam ettiriyorsa yansıtıcı olarak 20 cm su tabakası koşulu yeterli kabul edilir.
Bölünebilir madde taşıyan pakette kritikaltı durumu
Madde 182– Paket, 180 ile 181 inci maddelerde belirtilen koşullardaki kritikaltı durumunu normal taşıma koşulları ve 184 üncü maddenin (b) bendi ve 185 inci maddenin (b) bendinde belirtilen testlerde kararlı olan maksimum nötron çoğalımını oluşturan paket koşullarında sürdürür.
Madde 183- Havayolu ile taşınacak paket içine sızıntı olmadığı kabul edilerek 20 cm’lik yansıtıcı su tabakasının bulunduğu durum için 218 inci maddede belirtilen koşullarda kritikaltı durum sürer. Ayrıca, sırasıyla 217 ile 218 inci maddelerde belirtilen testlerde su sızıntısının olmadığı gösterilmedikçe 180 inci maddede bahsedilen tasarım özelliklerine izin verilmez.
Madde 184– Maksimum nötron çoğalımının kararlı olduğu paket yerleşimi ve paket koşullarında, 5 katı için kritikaltı durumun sürdüğü “N” sayısı türetilir. Ayrıca:
a) Paketler arasına başka bir şey yerleştirilmez ve yerleşim düzeninde tüm yönlerde 20 cm’lik su tabakası ile yansıtılır.
Madde 185- Maksimum nötron çoğalımının kararlı olduğu paket yerleşimi ve paket koşullarında, 2 katı için kritikaltı durumun sürdüğü “N” sayısı türetilir. Ayrıca:
a) Paketler arasında hidrojen içeren yavaşlatıcı ve yerleşim düzeninde tüm yönlerde yansıtıcı olarak 20 cm’lik su tabakası bulunur.
1) 211 inci maddenin (b) bendinde belirtilen ve 211 inci maddenin (c) bendinde kütlesi 500 kg’dan büyük ve dış boyutları bakımından 1000 kg/m3’den daha yoğun olmayan paketlere veya 211 inci maddenin (a) bendinde tüm paketlere uygulanan testlerden sonra 212 nci maddede belirtilen test ve 215 ila 217 nci maddelerde belirtilen testler veya,
c) 185 inci maddenin (b) bendinde belirtilen test sonucunda bölünebilir maddenin bir kısmının mahfazanın dışına çıkması durumunda sıradaki her paketten bir kısım bölünebilir maddenin dışarı çıktığı, bu durumda meydana gelecek maksimum nötron çoğalımı için 20 cm’lik yansıtıcı ve yavaşlatıcı ortamın yeterli olduğu kabul edilir.
Madde 186– Radyoaktif madde veya paketlerin 6ncı bölümde belirtilen koşullara uygunlukları aşağıdaki yollardan biri veya birkaçı uygulanarak saptanır:
Madde 188– Tüm paket içeriğini temsil eden katı haldeki örnek normal sıcaklıkta 7 gün süresince su içinde bekletilir. Testte kullanılacak suyun hacmi, test sonunda soğurulmamış ve reaksiyona girmemiş olarak örnek hacminin en az %10’u kalacak yeterlilikte olmalıdır. Suyun başlangıç pH değeri 6-8 arasında, iletkenliği 20ºC’de 1 mS/m olacak şekilde hazırlanır. Test sona erdikten sonra serbest kalan suyun radyoaktivitesi ölçülür.
Madde 189– Özel hazırlanmış radyoaktif madde veya onu temsil eden örneğe düşürme, vurma, bükme ve ısı testi uygulanır. Her testte yeni bir örnek kullanılır ve her testin ardından 195 ile 196 ncı maddelerdea belirtilen ve dağılmaz ve kapsül içine alınmış maddelere uygulanan yöntemlere göre çözünme ve hacimsel sızıntı değerlendirmesi yapılır.
Madde 190– Örnek, 9 m yükseklikten özellikleri 210 inci maddede tanımlanan zemin üzerine düşürülür.
Madde 191–Örnek, düzgün yüzeyli kurşun plaka üzerine yerleştirilir ve 1.4 kg ağırlığında ve alt ucu 25 mm çapında ve kenarları (3,0±0,3) mm yarıçapında yuvarlatılmış çubukla 1 m yüksekten serbest düşmeye eşdeğer olacak şekilde örneğe vurulur. Kurşun plaka, Vickers ölçeğine göre 3,5-4,5 sertliğinde, 2,5 mm’den fazla kalınlıkta olmayan, örneğin kapladığı alandan daha fazlasını kaplayacak büyüklüktedir.Her testte yeni bir kurşun uç kullanılır. Çubuk örneğe en fazla zarar verecek şekilde vurulur.
Madde 192–Bu test sadece boyu en az 10 cm ve boy en oranı 10 ve daha büyük ince ve uzun silindirik kaynaklara uygulanır. Yarı uzunluğuna kadar yatay olarak mengenede sıkıştırılan örneğin üzerine 191 inci maddede belirtilen çubuk ile vurulur.
Madde 193- Örnek, 800ºC sıcaklığa kadar ısıtılır ve bu durumda 10 dakika bekletildikten sonra soğumaya bırakılır.
Madde 194– Kapsül içinde bulunan kapalı radyoaktif madde veya bunu temsil eden örnek, alternatif olarak ISO 2919 “Sealed Radioactive Sources-Classification” standardında belirtilen çarpma testi ve yine aynı standartda belirtilen sıcaklık testi uygulanan ve kütlesi 200 g’dan küçük özel hazırlanmış radyoaktif madde olmak üzere 190 ile 191 inci maddede belirtilen testler uygulanmaz.
Madde 195– Dağılmaz ve katı haldeki maddeler ile bunları temsil eden örneklere çözünme değerlendirmesi aşağıdaki gibi uygulanır.
a) Örnek yedi gün süresince su içinde bekletilir. Testte kullanılacak su, test bitiminde soğurulmamış ve reaksiyona girmemiş kısmı örnek hacminin en az %10’u oranında olacak yeterlilikte ve başlangıç pH değeri 6-8 arasında, 20ºC’de ve en yüksek iletkenliği 1mS/m olacak şekilde hazırlanır. Test sona erdikten sonra serbest su hacminin aktivitesi ölçülür,
b) Örnek, içinde bulunduğu su ile birlikte (50±5)º C’ye kadar ısıtılır ve bu sıcaklıkta dört saat bekletilir,
d) Örnek, en az yedi gün boyunca sıcaklığı 30ºC’den ve nem oranı %90’dan az olmayan durgun hava ortamında bekletilir,
e) Örnek, (a)’da verilen özelliklerdeki ve içinde bulunduğu su ortamı ile birlikte 50±5ºC’ye kadar ısıtılır ve bu sıcaklıkta dört saat bekletilir,
Madde 196– Kapsül içine alınmış kapalı radyoaktif madde veya bunu temsil eden örneğe çözünme veya hacimsel sızıntı değerlendirmesi aşağıdaki gibi uygulanır.
a) Örnek, başlangıç pH değeri 6-8 arasında ve 20ºC’de iletkenliği en yüksek 1mS/m olan su içine daldırılır,
b) Örnek su ile birlikte 50±5ºC’ye kadar ısıtılır ve bu sıcaklıkta 4 saat bekletilir.
d) Örnek, en az 7 gün boyunca sıcaklığı 30ºC’den ve nem oranı %90’dan az olmayan durgun hava ortamında bekletilir,
Alternatif olarak ISO 9978 “Radiation Protection-Sealed Radioactive Sources-Leakage Test Methods” standardındaki testlerden Kurum tarafından kabul edilenler uygulanır.
Madde 197– Düşük oranda dağılabilir radyoaktif madde veya bunu temsil eden örnek üzerinde 220 ile 221 inci maddelerde belirtilen testler uygulanır. Her test için yeni örnek kullanılır.Her testin sonunda madde 188’de belirtilen test uygulanır ve 114 üncü maddede belirlenen koşullara uygunluk sınanır.
Madde 198– Tüm örnekler test öncesi incelemeden geçirilerek aşağıdakiler de dahil olmak üzere hata veya hasar varsa kaydedilir:
Madde 199– Paketin mahfaza sistemi açık olarak belirlenir.
Madde 200– Örnek dış özellikleri temsil ettiği paket tipinin tüm karakteristiklerini gösterecek şekilde belirlenir. Kritiklik güvenliği değerlendirilmesi ile zırhlama ve mahfaza bütünlüğü testi 202 ila 221 inci maddelerde belirtilen hususlara göre yapılır ve her uygulanabilir test sonrasında;
Madde 201–Belirtilen testlerde kullanılan zemin, kendi direnç veya deformasyon düzeyinin testin örnekte yaratacağı hasarı arttırıcı etkisi olmayan yatay ve düzgün yüzey özelliklerini taşır.
Madde 202– 0.1 kg veya daha fazla uranyum hekzaflorür taşımak için tasarlanmış paket veya bunu temsil eden örnek, en az 1.38 MPa iç basınçta hidrolik teste tabi tutulur. Ancak, test basıncı 2.76 MPa seviyesinden düşük ise veya paket yeniden eşdeğer bir tahribatsız teste tabi tutulacak ise paket tasarımı çok taraflı onay gerektirir.
Madde 203– Tüm paketlere su sprey, serbest düşme, sıkıştırma ve giricilik testleri uygulanır. Paketi temsil eden örneklerin kullanılması durumunda, her testten önce su sprey testi uygulanır. 204 üncü maddede belirtilen koşullar sağlanırsa tüm testlerde aynı örnek kullanılabilir.
Madde 204– Su sprey testi ile bir sonraki test arasındaki süre örnek tamamen ıslandıktan sonra dış yüzeylerinde kuruma meydana gelmeyecek kadardır. Spreyleme dört yönden aynı anda yapıldığında bu süre 2 saat alınır. Spreyleme her yönden sıra ile yapılırsa sonraki teste beklemeden geçilir.
Madde 205–Örnek, saatte 5 cm yağmur etkisine eşdeğer bir ortama en az bir saat maruz bırakılır. Tüm paketler için serbest düşme testi
paket kütlesi(kg) < 5000 1.2 m
5000  paket kütlesi(kg) < 10000 0.9 m
10000  paket kütlesi(kg) < 15000 0.6 m
15000  paket kütlesi(kg) 0.3 m
b) Kütlesi 50 kg’ı geçmeyen köşeli, fiber veya tahta paketler her köşesi üzerine 0.3 m yükseklikten zemin üzerine düşürülür.
c) Kütlesi 100 kg’ı geçmeyen silindir fiber paketler her bir kenar yüzeylerinin dörtte birlik alanı üzerine 0.3 m yükseklikten zemin üzerine düşürülür.
Madde 207–Fiziksel biçimi etkili şekilde sıkışmasına engel olan paketler hariç olmak üzere, 24 saatlik periyot için aşağıdakilerden büyüğüne eşdeğer bir basınç uygulanır:
Madde 208–Örnek, sabit, düz ve yatay bir zemin üzerine test sırasında hareket etmeyecek şekilde yerleştirilerek;
Madde 209– Bir örnek veya ayrı örneklere aşağıdaki testlerden birisi uygulanır:
b) Giricilik testi: Bu testte düşme yüksekliği 1 m’den 1.7 m’ye çıkarılır.
Madde 210– Örnek üzerinde 211 ile 212 nci maddelerde belirtilen testlerin toplam etkisinin gözlenmesini takiben 213 üncü maddede veya uygulanabilir durumlarda 214 üncü maddede belirtilen testler uygulanır.
Madde 211–159 uncu veya 185 inci maddelerde belirtilen koşulların sağlanması için aşağıdaki üç farklı düşme testi uygulanır:
b) Düşme testi II: Örnek, 201 inci maddede belirtilen zemin üzerine düşey konumda tespit edilmiş, 20 cm uzunluğunda, (15.0± 0.5) çapında ve düz ve yatay üst yüzeyinin kenarları 6 mm’den büyük olmayacak yarıçapta yuvarlatılmış yumuşak çelikten mamul çubuk üzerine 1 m yükseklikten düşürülür. Çubuk boyu beklenenden daha büyük hasar yaratmamak koşulu ile daha uzun olabilir.
Madde 212–Örnek, 157 inci maddede belirtildiği şekilde termal güneş etkisi ile tasarımın elverdiği ve paket içeriğinden yayılan en yüksek dahili ısı etkisi göz önüne alınarak 38ºC’deki ortam sıcaklığı ile ısıl dengede olacak şekilde ısı testine tabi tutulur. Test aşağıdaki şekilde uygulanır:
a) Örnek, en az 800ºC’de ve 30 dakika boyunca en küçük ortalama alev yayılma katsayısı 0.9 ve yüzey soğurma katsayısı 0.8 olacak şekilde ve ısı akısı sıvı petrol gaza veya sıvı doğal gaza eşdeğer yangın koşullarına maruz bırakılır.
b) Örnek, 38ºC’deki ortam sıcaklığında 157 nci maddede belirtildiği şekilde termal güneş etkisi ve tasarımın elverdiği ve paket içeriğinden yayılan en yüksek dahili ısı etkisine maruz bırakılarak, örnekteki tüm bölgelerde sıcaklık dağılımının başlangıçtaki kararlı duruma ulaşması için geçecek süre beklenir.
Madde 213–Örnek, en az 8 saat 15 m derinlikte su içinde bekletilir. 150 kPa düzeyindeki dış basınç uygulaması da aynı koşulları sağlar.
Madde 214– Örnek, 200 m derinlikte en az bir saat su içinde bekletilir. 2 MPa düzeyindeki dış basınç uygulaması da aynı koşulları sağlar.
Madde 215– Paket içine veya dışına olabilecek sızıntıdan kaynaklanacak en büyük etkinin 180 ila 185 inci maddelerdeki değerlendirme koşulları için kabul edilebilir olduğu paketlere bu test uygulanmaz.
Madde 216– Örneğe su sızıntı testi uygulanmadan önce 185 inci maddede belirtilen koşullar için 211 inci maddenin (b) bendi, 211 inci maddenin (a) veya (c) bentleri ve 212 nci maddede belirtilen testler uygulanır.
Madde 217– Örnek, maksimum sızıntı için beklenen kaza koşullarında su içinde 0.9 m derinliğe yerleştirilerek en az sekiz saat bekletilir.
Madde 218– Farklı örnekler, sıra ile 211 inci maddenin (a) ve (c) bendleri ile 219 ila 221 inci maddelerde belirtilen testlere tabi tutulur.
Madde 219– Örneğe yumuşak çelikten mamul sivri cisim ile hasar verilir. Hasarın maksimum olması için önce 211 inci maddenin (a) ve (c) bendleri ile 219 ile 220 nci maddelerde belirtilen testler uygulanır.
a) Paketi temsil eden ve kütlesi 250 kg’dan az olan örnek, 201 inci maddede belirtilen zemin üzerine yerleştirilir ve üzerine 20 cm çapında, çarpma ucu 30 cm uzunluğunda ve tepesi 2.5 cm çapında kesik koni şeklinde hazırlanmış 250 kg ağırlığındaki silindir kütle 3 m yükseklikten düşürülür.
b) Kütlesi 250 kg’dan büyük olan paketler için ise, silindir kütle 201 inci maddede belirtilen zemin üzerine yerleştirilir ve örnek 3 m yükseklikten bunun üzerine düşürülür. Bu testte kullanılan silindir kütlenin özellikleri önceki testte kullanılan ile aynı olmakla beraber, boyu ve kütlesi pakette maksimum hasarı meydana getirmek için farklılık gösterebilir.
Madde 220– Bu test için 212 nci maddede belirtilen koşullar uygulanır. Ancak, termal ortamda bekletme süresi 60 dakikadır.
Madde 221– Örnek, maksimum hasar meydana gelecek şekilde en az 90 m/s hız ile 201 inci maddede belirtilen zemine çarptırılır.
Onay ve Resmi İşlemler
Madde 222– Gönderici, ilgili yetkili kurumun onay sertifikasının gerekmediği durumlarda istendiğinde Kurum tarafından tasarım özelliklerinin Yönetmelik hükümlerine uygunluğunun incelenmesi için gerekli tüm belgeleri hazır bulundurur.
Madde 223– Özel hazırlanmış radyoaktif madde, düşük oranda dağılabilir radyoaktif madde, 0.1 kg ve üzerinde uranyum hekzaflorür taşıyan paket, 175 inci maddede belirtilenlerin dışında bölünebilir madde taşıyan tüm paketler, B(U) ve B(M) tipi paketler, özel uygulamalar, Kurum tarafından belirlenen bazı sevkıyatlar ve özel tasarlanmış taşıma araçları için radyasyondan korunma programları, Ek-1, Tablo 1’de belirtilmeyen radyoizotopların temel radyoizotop değerleri için hesaplama yöntemleri Kurum veya ilgili yetkili kurum onayı gerektirir.
Madde 224– Özel hazırlanmış radyoaktif madde tasarımı için tek taraflı, düşük oranda dağılabilir radyoaktif madde için ise çok taraflı onay gerekir. Her iki durum için de:
Madde 225– 0.1 kg ve daha fazla uranyum hekzaflorür taşıyan paketler için tasarımları 139 uncu maddede belirtilen koşullara uyanlarda 31/12/2000 tarihinden sonra çok taraflı onay, 136 ila 138 inci maddelerde belirtilen koşullara uyanlarda 31/12/2003 tarihinden sonra menşei ülke yetkili kurumunun tek taraflı onayı aranır.Onay başvurusu, 136 ncı maddedeki koşulların yerine getirildiğini gösteren bilgiler ve uygun kalite temini programının uygulandığını gösteren belgeler ile Kurumun kabul edeceği şekilde yapılır. Kurum onayı 136 ncı maddedeki koşulların yerine getirildiğini belgeleyen sertifika ve o tasarıma tahsis edilmiş onay kodu ile verilir.
Madde 226– Ayrıca çok taraflı onay gereken 232 ila 234 üncü maddelerdeki koşullara tabi bölünebilir madde taşıyan ve düşük oranda dağılabilir radyoaktif madde taşıyan B(U) tipi paketler hariç, B(U) ve C tipi paketler için tek taraflı onay gerekir.
Madde 227– Onay başvurusunda aşağıdaki bilgiler yer alır:
Madde 229– Bölünebilir madde taşıyan ve ayrıca 232 ila 234 üncü maddelerde belirtilen koşullara tabi ve düşük oranda dağılabilir radyoaktif madde taşıyan paketler dahil olmak üzere her B(M) tipi paket tasarımı çok taraflı onay alır.
Madde 230– B(M) tipi paketler için başvuru onayı bilgileri 227 nci maddede belirtilenlere ek olarak aşağıdakileri de içerir:
Madde 232– 175 inci maddede belirtilenlerin dışında kalan ve bölünebilir madde taşıyan tüm paketler çok taraflı onay alır.
Madde 235– 226 ncı, 229 uncu ve 232 nci maddelerde belirtilen tasarımlar için tasarım onayı alan paketlerin seri numaraları Kuruma bildirilir. Kurum seri numaralarını kayıt altında tutar.
Madde 236– Aşağıdakilerin taşınması için çok taraflı onay gerekir:
c) CSI değeri 50’nin üzerinde olan bölünebilir madde taşıyan paket grubu,
Madde 237– Tasarım onayında bulunan özel bir koşul için Kurum taşıma onayı olmaksızın taşıma izini verebilir.
Madde 239– Taşıma kabul edildiğinde Kurumdan onay sertifikası alınır.
Madde 240– Uluslararası taşınan her özel uygulamalı gönderi için çok taraflı onay alınır.
Madde 241– Onay başvurusunda diğer bilgilerin yanında, özel uygulamada bu Yönetmelik hükümlerinin yerine getirilmediği durumlar da Kuruma bildirilir. Ayrıca, söz konusu taşımada bu Yönetmelik hükümlerinin tam olarak yerine getirilememesinin sebepleri ayrıntılı şekilde açıklanır. Taşıma sırasında alınacak özel önlemler ve kontrollar belirtilir.
Madde 242– Kurum tarafından verilen her tasarım onay sertifikasına VRI/Number/Type Code genel gösteriminde onay kodu tahsis edilir. Burada, VRI (vehicle registration identification number) ilgili ülkenin uluslararası araç tescil kodu, number, Kurum tarafından verilen ve bir tasarım veya sevkıyata ait sayıdır. Tip kodları (type code) aşağıda verilmiştir:
AF : Bölünebilir madde için A tipi paket tasarımı
B(U) : B(U) tipi paket tasarımı-bölünebilir madde için B(U)F
B(M) : B(M) tipi paket tasarımı-bölünebilir madde için B(M)F
C : C tipi paket tasarımı-bölünebilir madde için CF
IF : Bölünebilir madde için endüstriyel paket tasarımı
S : Özel hazırlanmış radyoaktif madde
LD : Düşük oranda dağılabilir Radyoaktif Madde
T : Taşıma tipi
X : Özel uygulama
Madde 243- Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’nın TS-R-1 rumuzlu 1996 basımı Yönetmelik koşullarını yerine getirerek tasarlanan paketlerde tip kodu kısmında “96” sayısı yer alır. Buna göre TR/132/B(M) F-96 onay kodunu taşıyan bir paketin, Türkiye Atom Enerjisi Kurumundan bölünebilir madde taşımak için Uluslararası Atom Enerjisi Ajansının TS-R-1 rumuzlu 1996 basımı Yönetmelik koşullarını yerine getirerek B(M) tipi paket tasarım onayı aldığı anlaşılır.
Madde 244– Çok taraflı onayda sertifikanın geçerlilik süresinin önem taşıdığı durumlarda sadece menşei ülkenin onay kodu kullanılır. İlgili her ülke tarafından sertifikalandırma söz konusu ise menşei ülkeninki ile birlikte ilgili tüm ülkelerin onay kodları her sertifikada yer alır. Örneğin A/132/B(M)F-96, CH/28/B(M)F-96 ülke onay kodlarının bulunduğu sertifika için, menşei Avusturya olan ve bu ülkeden onay almış bir paket tasarımına daha sonra ayrı bir sertifika ile İsviçre tarafından onay verildiği anlaşılır. Paket tasarımlarında daha sonra yapılan değişiklikler alınan onaylarda tip kodlarının yanında parantez içinde belirtilir (Örnek: A/132/B(M)F-96(Rev.2)). Gerekli olabilecek diğer belirteçler de örnekteki gibi parantez içinde tip kodunun sağında yer alır. Paket tipinin harf ile temsil edilen kodunda değişiklik yapılmadıkça onay sertifikasında belirtilen her değişiklik paket üzerinde belirtilmez.
Madde 245– Kurum tarafından verilecek her sertifikada aşağıdaki bilgiler yer alır:
f) “Bu sertifika göndericiyi radyoaktif maddeyi transit geçirdiği veya götürdüğü ülkenin uygulanabilir yasalarına karşı sorumsuz kılmaz.” ibaresi,
e) “Bu sertifika göndericiyi radyoaktif maddeyi transit geçirdiği veya götürdüğü ülkenin uygulanabilir yasalarına karşı sorumsuz kılmaz.” ibaresi,
Madde 249– Çok taraflı onay, sevkıyatın transit geçtiği ülke veya ülkelerin veya gönderildiği ülkenin yetkili kurumu tarafından sadece menşei ülkenin yetkili kurumunun verdiği onay sertifikası üzerine uygulanan ek bir onayla veya bu sertifikaya eşlik eden başka belgelerin eklenmesi ile gerçekleşebilir.
Madde 250- 10/9/1997 tarihli ve 23106 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Radyoaktif Maddenin Güvenli Taşınması Yönetmeliği yürürlükten kaldırılmıştır.