Madende planlanandan yüzde 47 daha fazla kömür üretimi yapılmış
Facianın yaşandığı maden ocağını devlet adına işleten Soma Holding’in son yıllarda, planladığından çok daha fazla kömür ürettiği ortaya çıktı.
18 Mayıs 2014 Pazar 08:33
Holdinge bağlı Soma Kömür İşletmeleri, Eynez’de 2011’de planladığından 519 bin ton, 2012’de 1,2 milyon ton fazla üretim gerçekleştirdi. 2012’de de fazla kömür miktarı yüzde 47’yi buldu. Soma’da 4 maden ocağından üçünü kiralama, birini hizmet alımı yöntemiyle işleten Türkiye Kömür İşletmesi, en düşük ucuz kömürü bu işletmeden alıyor.
Kamu kuruluşu Ege Linyit İşletmeleri, 2012’de Soma Holding’e Eynez üretimi için 171 milyon lira ödeme yaptı. Holding’in kiralama yöntemiyle işletmesini yaptığı Soma Geventepe bölgesindeki maden ocağındaki üretim düşüşü ise dikkat çekti. 2 milyon 100 bin ton olarak planlanan kömür üretimi yıl sonunda 1 milyon 663 bin ton olarak gerçekleşti. Yüzde 37 daha az üretim yapıldı. Sayıştay denetim raporunda, kömür talebinin azaldığı dönemlerde, Ege Linyit İşletmeleri’nin üretim yapan firmalardan satın aldığı kömürlerin bir kısmını ya stoklamak ya da kendi üretiminin yerine pazarlamak ikilemiyle karşı karşıya kaldığı belirtiliyor. Bu sebeple gerekirse kömür üretimi yaptırılan firmalardan alıma sınırlama getirilmesi gerektiği vurgulanıyor. Firmaların ürettikleri kömürün tamamını devlet alıyor.
Türkiye Kömür İşletmeleri’ne (TKİ) bağlı Ege Linyit İşletmeleri, Soma’daki üç ruhsatlı yeraltı ocağında rödovans (kiraya verme) yöntemiyle İmbat, Uyar ve Soma Holding’e bağlı Soma Kömür İşletmeleri aracılığıyla kömür üretimi yapıyor. Feci kazanın meydana geldiği Eynez’de ise Soma Kömür İşletmeleri’ne hizmet alımı yöntemiyle üretim yaptırılıyor. TKİ, firmalardan tüvenan (ham) olarak alınan kömürleri gerekli zenginleştirme işlemini yaptırdıktan sonra özelliklerine göre ısınma, sanayi ve termik santralde değerlendirilmek üzere satışını yapıyor. Son yıllardaki kömür üretim rakamları incelendiğinde Eynez yeraltı maden ocağındaki yüksek artış dikkat çekiyor. 2011 yılında Eynez’de yılbaşındaki planlanan üretime göre 519 bin ton daha fazla kömür üretildi. Çıkarılan 2 milyon 619 bin ton TKİ’ye satıldı. 2012’de ise 2,6 milyon ton kömür üretiminin planlandığı ocakta 3,8 milyon kömür üretildi. Yani planlanandan yüzde 47 daha fazla kömür üretimi yapıldı. Ocaktaki kömür üretimi 2010 yılına göre iki kata yakın arttı. Eynez sahasında faaliyet gösteren bir diğer şirket İmbat Madencilik’in 2012’de planlanan üretimi 4 milyon ton iken şirket yüzde 4’lük artışla 4 milyon 154 bin ton kömür üretti. Darkale bölgesinde faaliyet gösteren Uyar Madencilik ise aynı yıl 2 milyon 100 bin ton üretim hedeflerken 1 milyon 663 bin ton kömür üretti.
Devlete en ucuz kömür Eynez’den
Soma’da 4 yeraltı maden ocağından üçünü kiralama, birini hizmet alımı yöntemiyle işleten Türkiye Kömür İşletmesi’ne en düşük maliyetli kömürü Soma Kömür İşletmeleri üretiyor. Ege Linyit İşletmeleri, feci kazanın meydana geldiği Eynez yeraltı ocağında firmaya ton başına 44,79 TL liradan 3,8 milyon kömür alarak karşılığında 171 milyon lira ödeme yaptı. TKİ, 2012’de Eynez bölgesinde üretim yapan İmbat AŞ’den 244,6 milyon lira ödeyerek 4,2 milyon ham kömür alımı yaptı. Şirkete TKİ’nin kira payı çıkarıldıktan sonra ton başına net 50,05 TL’lik ödeme yapıldı.
Aynı yıl, Geventepe yeraltı ocağında üretim yapan Soma AŞ’den 1 milyon 663 bin ton kömür alındı. Karşılığında 89 milyon 734 bin lira ödeme yapıldı. Ton başına net maliyet ise 45,85 lira olarak gerçekleşti. Uyar Madencilik’ten alınan 396 bin ton kömür karşılığında 28 milyon 651 bin lira ödeme yapıldı. Ton başına net maliyet ise 64,97 lira olarak gerçekleşti. Üç şirketten alınan 6,2 milyon ton kömürün Ege Linyit İşletmeleri’ne maliyeti 310 milyon lira oldu.
Ortalama maliyet ise ton başına 49,88 TL olarak gerçekleşti. Soma Holding Yönetim Kurulu Başkanı Alp Gürkan iki yıl önce verdiği bir röportajda TKİ’nin Soma’da kömürü kendisi çıkarırken tonunu 130-140 dolara mal ettiğini, kendilerinin ihalede ton maliyetini kira payı da dâhil 23,80 dolara çıkarma taahhüdü verdiğini söylemişti. Gürkan, sihirli bir formül uygulamadıklarını, mühendis ve işçilerin uzaydan gelmediğini, sadece işi iyi planlayarak ve özel sektörün çalışma tarzını devreye soktuklarını kaydetmişti.