Dünya Daha İyiye Gidiyor, Aksini Düşünseniz Bile! - Evrim Ağacı
Doğal afetler savunmasız adalara zarar verebildiklerinde ve siyasetçiler halkı nükleer yok oluşla tehdit ettiklerinde gezegenimizin kıyamete yaklaştığını düşünmek oldukça kolaydır. Ancak bir adım geriye çekilip baktığınızda insan türünün nereye doğru gittiğine dair daha umut verici bir tabloyla karşılaşacaksınız -en azından toplumun sağlığı ve yaşam kalitesi açısından. Tüm tabloya baktığınızda ömür, açlık, hastalık ve daha fazlası hakkında milyarlarca insan için hayat daha da iyiye gitmektedir. Bu küresel ilerleyişin örnekleri şöyledir:
(1) Aşırı Yoksulluk Yavaşça Tükeniyor
(Görsel Kaynak: Gates Letter)
Aşırı yoksulluk günde $1.90'ın altında yaşamakla tanımlanıyor. Yaklaşık 150 senedir (1820 ile 1970 seneleri arasında) bununla baş edenlerin sayısı giderek artmıştı. 1970'lerin sonlarında ise 2 milyardan fazla insan aşırı yoksul olarak tanımlanmıştı. İnsanlar dünyanın giderek fakirleştiğini düşünüyor, ancak Gates Letter'dan Melinda Gates'in açıkladığı gibi, verilere bakılırsa aşırı yoksul olarak yaşayan insanların sayısı 2 milyardan 705 milyona düşmüştür:
"Büyük tarihsel eğilimler daha fazla aidiyet ve bakıma doğru ilerliyor. Bunu kesinlikle küresel sağlıkta görebiliyoruz. Hükumetler buna öncelik veriyor. Vatandaşlar bunu destekliyor. Bilim insanları da buna doğru yöneliyor."
(2) Çocuk Felci Aşısı, Hastalığı Dünya Çapında Neredeyse Yok Etti
Son 17 senede yeni çocuk felci vakaları pek fazla azalmadı, daha çok zaten sıfıra yakın oldukları için. Jonas Salk 64 sene önce ilk çocuk felci aşısını geliştirdiğinden bu yana birçok ülke insanların aşılanması için çaba sarf etmiştir. Çin en son vakasını 1990'ların ortalarında görmüştü, Hindistan da 20 sene sonrasında. 2016'da dünya çapında 40'ın altında vaka raporlanmıştı. Şu an için çocuk felcini yenecek sadece üç ülke geriye kaldı.
(3) Doğum Kontrol Yöntemleri Hiç Olmadığı Kadar Yüksek
Bir ülkede ekonomik ve sosyal başarının korunması için en etkili yöntemlerden birisi kadınların gücünü arttırmaktır. 2015 Gates Letter araştırmasında Bill ve Melinda Gates Vakfı, kadın sağlığına yönelik yatırımların genel itibariyle daha güçlü bir işgücü ve ekonomiyle sonuçlandığını belirtmektedir. Doğum kontrol yöntemleri yüksek doğurganlık ve çocuk ölüm döngüsünün kırılmasına yardımcı olmaktadır, böylece kadınlar hem kendilerine hem de ailelerine daha fazla odaklanabilmektedirler. En fakir 69 ülkede yaklaşık 300 milyon kadın 2016'da bir tür doğum kontrolünü kullanmıştır; bu, 2012'den sonra 30 milyon kişilik bir artış demektir.
(4) HIV Kaynaklı Ölümler Hızlı Bir Şekilde Azalıyor
(Görsel Kaynak: Bill and Melinda Gates Foundation)
Dünya, HIV/AIDS'e karşı savaşmakta inanılmaz sıçrayışlar yaptı, hatta doğru tedaviyle HIV-pozitif olan biri sağlıklı yan komşusu kadar yaşama beklentisinde bile olabilir. 2015 itibariyle dünya çapında bu virüsle yaşayanların sayısı 36.7 milyon idi ki bunların 1.8 milyonu 15 yaşın altındaki çocuklardı. Bugün, HIV'den dolayı ölüm oranı her 1000 kişiden 0.14 kişidir. 2000'li yılların erken dönemlerinde bu oran 0.30 idi.
(5) Beş Yaşın Altındaki Çocuklardan Daha Azı Hayatını Kaybediyor
1990 senesinden beri 5. yaş gününden önce yaşamını yitiren çocukların sayısı 2015 itibariyle 12.1 milyondan 5.8 milyona, yani yarıya inmiştir. Bu büyük bir oranla gelişen ülkelerdeki basit ve ucuz yöntemlere, yani sıtmayı önleyecek cibinlikler ve temiz suya erişmek için açılan kuyular gibi tedbirlere yapılan yatırımlardan kaynaklanmaktadır. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) doğum öncesi komplikasyonların ve yetersiz beslenmenin çocukların ilk yıllarındaki durumlarında belirleyici bir rol oynadığını bulmuştur.
(6) Temizlik Daha İyi Bir Hale Geliyor
Çok sayıda kanalizasyon bağlantısı ve su arıtma tesisleri dünyayı temizlemekte yardımcı oluyor. Son 25 sene içerisinde güvenli olmayan sanitasyona bağlı insanların sayısı %57'den %33'e düşmüştür. Gates Vakfı susuz tuvaletlerin yapılması araştırmalarına finansal destek sağlayarak ve pis suyu içilebilir hale arıtmak için yatırım yaparak bu eğilime katkıda bulunmuştur.
(7) Milyarlarca İnsan Taze Ürünlere Ulaşabiliyor
(Görsel Kaynak: Our World in Data)
Taze ürünlerin nakledilmesi ve stoklanmasındaki tüm zorluklara rağmen dünya çapında tüketimden elde edilecek kazançlar daha fazla sağlıklı gıdaya erişmek için bir araç olarak kullanılabilir. Dünya çapında meyve tüketimi 1961'de senede 37 kilodan 2013'te senede 78 kiloya çıkmıştır, bu da %100 bir artış demektir. Bu toplam Çin, ABD ve Kolombiya gibi ülkelerin altındadır, yani halen düzenli erişime sahip olmayan birçok ülkenin olduğu anlamına gelmektedir. Ancak donduruculardaki gelişmeler ve küresel yardımlar tüm dünyada daha sağlıklı beslenmeye yol açmıştır.
(8) Yemek Kıtlıkları Yok Olma Yolunda
Toplum sağlığındaki en büyük başarılardan bir tanesi son yüzyıl içerisinde ihtiyacı olan insanlara yemek dağıtabilme yeteneğimizdir. Our World in Data'dan veri analisti Max Roser'e göre tüm dünyada, her kıtada, geçmiş nesillere oranla insanlar daha fazla (ve daha adil bir şekilde) yiyebiliyor. 1961'de sıradan bir insan günde 2,200 kalori tüketirken 2013 senesinde bu sayı günde 2,900'e yükselmiştir.
(9) Ülkeler Çocuk İşçi Çalıştırmayı Bırakıyor
Hem gelişen hem de gelişmekte olan ülkelerde, işçi yasalarında zorunlu kılınan asgari çalışma yaşı bir yüz yıldan fazla bir süredir çocuk işçi sayısının hızla düşmesine neden oldu. Örneğin İtalya'da 1881'de çocukların %64'ü sabit işlerde yer alıyorlardı. 1961'de bu oran %4'ün altına düştü. Aynı durum ABD'de de yer aldı, çocuk işçiliği bütünüyle kaldırıldı ve yasadışı durumlar takibe alındı.1890'larda ise her 10 çocuktan biri çalışıyordu. Gelişen ülkelerdeki yüksek oranlardan dolayı, küresel ortalama %17 civarlarındadır.
Ek Bilgi: Bu liste aslen daha uzundur: Okuma-yazma bilenlerin sayısı ciddi oranlarda arttı, Dünya nüfusunun yarısından fazlası demokratik ülkelerde yaşıyor, bilgiye erişim kolaylaştı, eğitim sistemleri iyileştirildi, çevreciliğe dair verilen önem yaygınlaştı ve hatta inanılması zor gibi gelse de daha barışçıl bir zamanda yaşıyoruz. Elbette önümüzde daha aşılması gereken bir sürü engel var, ancak elbirliğiyle bunların da üstesinden gelebileceğimize inanıyoruz.
Kaynak: Bu yazı Business Insider sitesinden çevrilmiştir.
Denning, S. (2017). Why The World Is Getting Better And Why Hardly Anyone Knows It. Forbes (Makale)
Human Progress (Website)
Our World in Data (Website)
Is War Over? - A Paradox Explained. (2014). In A Nutshell (Video)
Pinker, S. (2007). The Surprising Decline In Violence (Video)
Algılar ve Gerçek Yanılgısı