2 İçindekiler İçindekiler...2 YÖNETİCİ ÖZETİ...7 PLANLAMA YAKLAŞIMI VE YÖNTEM ANKARA YI KONUMLANDIRMAK KÜRESEL ÖLÇEKTE ANKARA ARD BÖLGESİYLE ANKARA TR41 Bölgesi: Bursa, Eskişehir, Bilecik TR42 Bölgesi: Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu, Yalova TR82 Bölgesi: Çankırı, Kastamonu, Sinop TR71 Bölgesi: Kırıkkale, Aksaray, Niğde, Nevşehir, Kırşehir TR52 Bölgesi: Konya, Karaman TR72 Bölgesi: Kayseri, Sivas, Yozgat Ortak Çalışma Alanları ALT BÖLGELERİYLE ANKARA I. Alt Bölge II. Alt Bölge III. Alt Bölge IV. Alt Bölge V. Alt Bölge Ankara Merkez Bölgesi VİZYON MEKÂNSAL GELİŞİM ŞEMASI ANKARA DA YAŞAMAK KIRILGANLIKLAR Kentsel Yayılma ve Saçaklanma Kent İçi Ulaşım Barınma ve Konut Gelir Dağılımı ve Yoksulluk Yaşlanma Alt Bölgelerdeki Nüfus Kaybı POTANSİYELLER Siyasi Merkez... 63
3 Erişilebilirlik Mekân, Kentsel Dönüşüm ve Konut Afetler Kültürel, Sanatsal ve Tarihsel Varlık Nitelikli ve Dinamik Göç ANKARA DA ÇALIŞMAK KIRILGANLIKLAR Teknoloji/Katma Değer Düzeyi Rekabetçilik Sürdürülebilir Büyüme POTANSİYELLER Teknoloji/Katma Değer Düzeyi Rekabetçilik Sürdürülebilir Büyüme ANKARA DA ÇEVRE KIRILGANLIKLAR İklim Değişikliği Sanayi Enerji-Ulaşım Yeşil Alan ve Yapılı Çevre POTANSİYELLER Sanayi Kentsel Alan Enerji-Ulaşım Tarım Turizm TEDBİRLERİN ALT BÖLGELERE MEKÂNSAL DAĞILIMI I. Alt Bölge II. Alt Bölge III. Alt Bölge IV. Alt Bölge V. Alt Bölge ANKARA BÖLGE PLANI ÜN ULUSAL VE YEREL PLAN VE STRATEJİ BELGELERİYLE İLİŞKİSİ
4 Tablolar Tablo 1- Dünyada Mevcut Üniversite Sıralama Sistemlerinin En Az Birinde İlk 500 de Yer Alan Üniversiteler Tablo 2 İBBS Düzey 2 Bölgelerinin Gayrisafi Katma Değerleri (GSKD) ve Toplam GSKD deki payları, Tablo 3: Bazı Ülkelerde Sektörlerin GSKD deki Payları (Cari Fiyatlarla, 2010) Tablo 4: Sektörlerde İstihdam Edilen Kişi Başına Üretilen GSKD (Dolar, Cari Fiyatlarla, 2010) 20 Tablo 5 - Tam Zamanlı ve Yarı Zamanlı İstihdam, 2012 (15 yaş +, bin kişi) Tablo 6 Yıllara Göre Konut ve Nüfusla İlgili Bazı Değişkenler Tablo 7 Ankara Kentsel Yoksulluk Oranları Tablo 8 İBBS-Düzey2 bölgelerin eğitim durumuna göre aldığı göç (15+ yaş, dönemi) Tablo 9 Ankara Bölgesinin En Fazla Göç Aldığı Bölgeler, Dönemi Tablo 10 Ankara nın Önde Gelen Bazı Sektörlerinde İşyeri Başına Düşen Sigortalı Çalışan Sayısı Tablo 11 Faktör Kullanım Yoğunluklarına Göre Ankara İmalat Sanayi Rekabet Gücü ( Ortalama Değerlerine Göre) Tablo 12 Düzey 2 Bölgelerinin Kullanılan Tarım Alanları ve Tarımdan Elde Ettikleri Gayri Safi Katma Değer, Tablo 13 Ankara da Faktör Kullanım Yoğunluklarına Göre İmalat Sanayinde İhracatın İthalatı Karşılama Oranları (%) Tablo 14 Faktör Kullanım Yoğunluklarına Göre Ankara İmalat Sanayinde Net İhracat ve Net İthalat Değerleri (Milyon $) ( Toplamı) Tablo 15 İlçelerde Nüfus Değişim Oranları, Dönemi Tablo 16 Patent Başvuru ve Tescillerinin dağılımı Tablo 17 Faydalı Model Başvuru ve Tescillerinin dağılımı Tablo 18 Ankara nın Yenilikçilik Performansı ( ) Tablo 19 Bazı Göstergeler Açısından Ankara ve Türkiye İmalat Sanayiinin Teknolojik Yapısı 97 Tablo 20 Türkiye ve Ankara İli İmalat Sanayi İhracat ve İthalatının Teknoloji Düzeyi Tablo 21 Ankara İmalat Sanayi Göstergeleri İçinde Emek Yoğun Sektörlerin Payları Tablo 22 Ankara nın Elektrik Kurulu Güç, Toplam Üretim ve Toplam Tüketiminin Gelişimi 105 Tablo Yılı İşletme Belgeli ve Belediye Belgeli Tesislere Geliş Sayısı, Geceleme ve Ortalama Kalış Süresi Tablo 24 Birincil Enerji Kaynaklarına göre elektrik üretiminin dağılımı* Tablo 25 Ankara nın kent-içi ulaşımındaki türel dağılımı Tablo 26 Yolcu başına CO 2 salınımı karşılaştırması, Tablo 27 Yıllar İtibarı ile Ankara da Kişi Başına Düşen Aktif Yeşil Alan Miktarı (m2/kişi, Büyükşehir Belediye Sınırları Esas Alınmıştır) Tablo 28 İçme Suyu Arıtma Tesisi ile Hizmet Verilen Nüfusun Belediye Nüfusu İçindeki Oranı, Tablo 29 Ulaşımda kullanılan petrol ürünlerinin payları, Tablo Yılı Pestisit ve Kimyasal gübre tüketimi Tablo 31 - Ankara Bölge Planı Tamamlayıcı Dökümanlar
5 Tablo 32 Ankara da Yaşamak Ekseni Performans Göstergeleri Tablo 33 Ankara da Çalışmak Ekseni Performans Göstergeleri Tablo 34 Ankara da Çevre Ekseni Performans Göstergeleri Tablo 35 İlçe Çalıştayları Tarihleri ve Katılımcı Sayıları Tablo 36 Odak Grup Tarihleri ve Katılımcı Sayıları Tablo 37 Ajans tarafından gerçekleştirilen/katılım sağlanan toplantılar Şekiller Şekil 1 Bölge Planı Konu Başlıklarının Eksenlerle İlişkisi Şekil 2 Bölge Planı Süreci ve Bileşenleri Şekil 3 Bölge Planı Hazırlık Süreci Şekil 4 - Ankara Nüfus Artış Hızı ve Nüfusun Türkiye Oranının Tarihsel Değişimi Şekil 5 Ankara GSKD sinin Sektörlere Göre Dağılımı, Şekil 6 Ankara Dış Ticaretinin Yıllar İtibariyle Gelişimi, 1000 Dolar Şekil 7 - Bölge Planı Vizyon Öncelik İlişkisi Şekil 8 - Ankara Kent-İçi Trafik Türel Dağılım Şekil 9: Bazı Yabancı Metropollerde Kent İçi Trafiğin Türel Dağılımı Şekil 10 Yeni Konutların Karşılayacağı Nüfus Artışı ile Gerçekleşen Nüfus Artışının Kıyası Şekil 11 - Farklı Yoksulluk Türlerine Göre Kendisini Az veya Çok Yoksul Hissedenlerin Oranı. 54 Şekil 12 Ankara Nüfus Piramidi, Şekil 13 Ankara Nüfus Piramidi, 2023 Tahmini Şekil Döneminde İlçelerin Nüfus Değişim Oranları Şekil 15 İlçelere Göre Yeni Daire Sayıları ( ) Şekil 16 Ankara da Afet Sebebiyle Nakledilen Konutların Afet Türlerine Göre Dağılımı ( ) Şekil 17 SANTEZ Projeleri Şekil 18 Alt Sektörlere Göre Yaratıcı Endüstrilerde İşyeri ve İstihdamın İllere Dağılımı (%).. 99 Şekil 19 Firmaların Teknoloji Düzeylerine Göre İllerin İleri Teknoloji Yatırımlarından Aldıkları Paylar Şekil 20 Ankara İl İhracatında Ülke Yoğunlaşma Oranları Şekil 21 Ankara İl İhracatında Sektörel Yoğunlaşma Oranları Şekil 22 Ankara İli Büyükbaş ve Küçükbaş Hayvan Varlığı Şekil 23 Onuncu Kalkınma Planı Ankara Bölge Planı Eksen İlişkileri Şekil 24 Yararlanılan Üst ve Alt Ölçekli Planlar Haritalar Harita 1 Düzey 2 Bölgeleri Bazında Katma Değer Payları, Harita 2 İleri Teknolojide İstihdam Edilen Nüfusun Toplam İstihdam İçerisindeki Payı Harita 3 Ankara nın Konumu Harita 4 Ankara ve Ardbölgesi Harita 5 Ankara'nın Alt Bölgeleri Harita 6 Ankara Kent Makroformunun Yıllar İçerisinde Değişimi... 43
6 Harita 7 Son Dönemde Makroformun Gelişimi (Avrupa Çevre Ajansı Corine Land Cover Database) Harita 8 Mevcut ve Yapımı Devam Eden Ankara Metro Hatları Harita Kişiye düşen Toplu Taşıma Aracı Harita 10 Ankara nın Kentsel Yoksulluk Haritaları Harita 11 Ankara Yaşlı Nüfus Oranı Harita 12 Ankara Nüfus Değişimleri* Harita 13 Ankara nın Nüfus Dağılımı Harita 14 Mevcut, Yapımı Devam Eden ve Planlanan Yüksek Hızlı Tren Hatları Harita 15 Mevcut, Yapımı Devam Eden ve Planlanan ve Otoyollar Harita 16 Konut İnşa Sayıları ve İlçe Nüfusları Harita 17 TR51 Bölgesi Alınan Göçler, Dönemi Harita 18 Türkiye deki Tarımsal Araştırma Merkezleri Harita 19 Ankara Küme Haritası Harita 20 Türkiye ve Almanya nın m 2 Başına Yıllık Elektrik Üretim Potansiyelleri (kwh) Harita 21 Ankara Turizm Haritası Harita 22 Türkiye 2012 Yılı Alansal Sıcaklık Anomalisi Harita 23 İlçelere göre Doğalgaz Kullanım Yoğunlukları (2012)* Harita 24 Ankara'nın Alt Bölgeleri
7 YÖNETİCİ ÖZETİ Ankara; Kızılırmak ve Sakarya nehirlerinin kolları arasındaki coğrafyada, Orta Anadolu nun kuzeybatısında konumlanmakta olup, km 2 yüzölçümüyle Türkiye nin en büyük üçüncü; kişilik nüfusuyla da en kalabalık ikinci ilidir. Ankara İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflandırmasında (İBBS) Düzey 1 de TR 5 koduyla Konya ve Karaman la birlikte, Düzey 2 ve Düzey 3 teyse TR 51 ve TR 511 kodlarıyla tek başına yer almaktadır. 25 ilçeden oluşan Ankara da genel olarak karasal iklim hâkimdir ve yaygın bitki örtüsü bozkırdır. Geniş yüzölçümünün aksine nüfusun büyük çoğunluğu merkezde toplanmıştır. Bununla birlikte, çevre ilçelerdeki yoğun tarımsal faaliyetlere ek olarak, termal turizm ve kültür turizmi de özellikle son yıllarda önemli gelişme gösteren faaliyetler olarak öne çıkmaktadır. Ankara nın merkezi ise üniversitelerin, teknoparkların, sanayi bölgelerinin, güçlü sektör kümelerinin, üst düzey bürokrasinin, uluslararası kurumların ve sivil toplum kuruluşlarının yoğunlaştığı bir alandır. Bütün bu özellikler başkent Ankara yı, ekonomik, sosyal, beşeri ve entelektüel sermayeye sahip bir bölge yapmaktadır. Kalkınma Bakanlığı tarafından açıklanan ''İllerin ve Bölgelerin Sosyo-Ekonomik Gelişmişlik Sıralaması Araştırması (SEGE) 2011'' verilerine göre, Ankara gelişmişlik sıralamasında Türkiye de ikinci sırada yer almaktadır. Birçok farklı kurumlar tarafından gerçekleştirilen rekabetçilik sıralamalarında da ilk ikide yer alan Ankara, ulusal ve uluslararası araştırmalarda birçok defa Türkiye nin en yaşanabilir kenti seçilmiştir. Ülkemizde 5449 sayılı Kanuna dayanılarak kurulan kalkınma ajansları, faaliyetlerini bölge planları çerçevesinde yürütmektedir. Bölge planları, 1985 yılında yürürlüğe giren 3194 sayılı İmar Kanununun 8. maddesinde Bölge planları; sosyo-ekonomik gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri, faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak ifadesi ile tanımlanmaktadır. Aynı madde devamında bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Kalkınma Bakanlığı yapar veya yaptırır" ifadesiyle bölge planları sorumluluğunu Kalkınma Bakanlığı na vermektedir. Kalkınma Bakanlığı bölge planları hazırlığı ve koordinatörlüğü için kalkınma ajanslarını görevlendirmiştir. Ankara Kalkınma Ajansı, 14/07/2009 tarihli ve 2009/15236 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile kurulmuştur. Ankara Kalkınma Ajansı nın temel amacı; kamu kesimi, özel sektör, yerel yönetimler, üniversiteler ve sivil toplum kuruluşları arasındaki işbirliğini geliştirmek, kaynakların yerinde ve etkin kullanımını sağlamak ve yerel potansiyeli harekete geçirmek suretiyle ulusal kalkınma planı ve programlarda öngörülen ilke ve politikalarla uyumlu olarak bölgesel gelişmeyi hızlandırmak, sürdürülebilirliğini sağlamak ve bölgeler arası/bölge içi gelişmişlik farklarını azaltmaktır. Ankara Kalkınma Ajansı nın koordinasyonunda hazırlanan Ankara Bölge Planı , Ankara nın kalkınması için gerekli yol haritasını tespit eden bir strateji, koordinasyon ve yönlendirme belgesidir. Plan; bölgenin dinamiklerini, uzun vadeli kalkınmasında sorun oluşturabilecek kırılganlıklarını ve kalkınmanın sürdürülebilir hale getirilmesi için istifade edilebilecek potansiyellerini analiz ederek uzun vadeli bir bakış açısı sunmayı amaçlamaktadır. Bu amaca yönelik olarak Ankara Bölge Planı nın hazırlanmasında, sayısal çalışmaların ve teorik araştırmaların yanı sıra; bölgedeki paydaşların katılımcılığı ve işbirliği,
8 üst ve alt ölçekli planlarla uyumluluk gibi konuların üzerinde hassasiyetle durulmuştur. Ankara nın başkent oluşunun ve Cumhuriyetimizin kuruluşunun 100. yılına giden süreçte, ortak aklın Ankara nın ortak geleceği için belirlediği vizyon, eksenler, öncelik ve tedbirler bu planda sistematik bir şekilde sunulmuştur. Ankara Bölge Planı temel olarak Ankara da Yaşamak, Ankara da Çalışmak ve Ankara da Çevre olmak üzere üç eksenden oluşmaktadır. Ankara Bölge Planı hazırlanırken, Ankara nın söz konusu zenginlikleri ve güçlü yönleri dikkate alındığı kadar; hâlihazırdaki problemleri ve gerekli önlemler alınmadığı takdirde orta veya uzun vadede probleme dönüşebilecek unsurlarına da odaklanılmıştır. Bu bakış açısının bir neticesi olarak planda ele alınan her bölüm Kırılganlıklar ve Potansiyeller adlı iki başlık altında sınıflandırılmıştır. Planın 3 ana ekseninden biri olan Ankara da Yaşamak başlığı altında Ankara da yaşam kalitesini doğrudan ya da dolaylı olarak etkileyen sosyal ve fiziksel unsurlarla birlikte bölgedeki önemli sosyal problemler ve potansiyeller ele alınmış ve Ankara nın yaşanabilirlik düzeyinin, mekân ve yaşam kalitesinin yükseltilmesi hedeflenmiştir. Ekonomik ve sosyal faaliyetlerin iyileşerek devam ettiği, yaşayan memnuniyetinin yüksek olduğu, sürdürülebilir bir kentsel gelişmenin sağlanması önem taşımaktadır. Bu bilinçle, Ankara nın yoksulluk oranı düşük, planlı bir şekilde büyüyen uluslararası düzeyde bir düşünce, siyaset ve yönetim merkezi olan bir kent olma yolundaki kırılganlık ve potansiyelleri üzerinde durulmuştur. Ankara da Yaşamak - Kırılganlıklar - Ankara Merkez Bölgesi nde yerleşim alanlarının kontrolsüz (yağ lekesi biçiminde) büyümesi; Kent içi ulaşım yapısında etkinlik, verimlilik, erişilebilirlik ve ulaşım türlerinin dengesi hususlarındaki sorunlar; Konut imalatının bir yandan nüfus artışının çok üzerinde gerçekleşmesine rağmen, diğer yandan hane halklarının harcamalarında konut giderlerinin payının düşmemesi ve yerel ihtiyaca uygun vasıflarda konut üretilmemesi; Türkiye ortalamasının altında olmakla birlikte varlığını sürdüren yoksulluk sorunu; Artan yaşlı nüfus oranı; Alt bölgelerdeki yüksek nüfus kaybı. Ankara da Yaşamak - Potansiyeller - Ankara nın uluslararası düzeyde bir düşünce, siyaset ve yönetim merkezi olabilme kapasitesi; Mevcut, yapımı devam eden ve planlanan Ankara merkezli veya Ankara bağlantılı karayolu ve demiryolu projeleri; Devam eden ve gerçekleştirilecek olan kentsel dönüşüm projelerinin başarılı uygulanması ile mekân kalitesinin artırılabilmesi; Afet risklerinin görece düşük olması; Zengin kültür, sanat ve tarihi varlıkları; Alınan yüksek nitelikli ve dinamik göç.
9 Planın ikinci bölümü olan ve Ankara ekonomisinin ele alındığı Ankara da Çalışmak ekseni, 3 temel başlık üzerinden incelenmiştir. Bunlar Teknoloji ve Katma Değer Düzeyi, Rekabetçilik ve Sürdürülebilir Büyüme dir. Bu yaklaşım ile bir yandan Ankara nın büyüyen, rekabet gücü ve katma değeri yüksek bir ekonomik yapıya kavuşması hedeflenirken; diğer yandan da bu süreçlerde yaşanabilen düşük nitelikli işgücünün istihdam edilememesi, cari açık ve sürekli borçlanma gibi gelişmenin sürdürülebilirliği önünde engel teşkil eden sorunlara çözümler sunulması amaçlanmıştır. Ankara da Çalışmak - Kırılganlıklar - Üretim ve ihracatta yüksek teknolojili ürünlerin payının, ülke ortalamasının çok üzerinde olmakla birlikte, gelişmiş ekonomilere göre yeterli düzeyde olmaması; Kategorik olarak ileri teknolojili kabul edilen sektörlerin Ankara da bulunmasına karşın, bu sektörlerde gerçekleştirilen üretimin daha çok orta ve düşük teknolojili bileşenleri kapsaması; Ankara ekonomisinde önemli bir yeri olan KOBİ lerin katma değer üretme kapasitelerinin düşük olması; Ankara imalat sanayinde önemli paya sahip olan birçok sektörün küçük ölçekli firma ağırlıklı olmasının firmaların kurumsallaşması ve ölçek ekonomisi önünde oluşturduğu engel; Tarıma dayalı sanayinin özellikle tarımsal faaliyetlerin yoğun olduğu bölgelerde gelişmemiş olması; Alt bölgelerde yaşanan nüfus kaybının tarımda çalışacak işgücü sorunu oluşturması; Ankara ekonomisinin sürekli dış ticaret açığı veriyor olması ve bu açığın daha çok orta ve ileri teknolojili sektörlerden kaynaklanması. Ankara da Çalışmak - Potansiyeller - Ankara nın üniversiteleri, teknoparkları, organize sanayi bölgeleri, nano ve biyo teknoloji alanlarını da kapsayan çok sayıda araştırma merkezleri; Bütün bunlardan beslenen zengin beşeri sermayesi, girişimcilik ve yenilikçilik ekosistemi; Özellikle orta ve ileri teknolojili sahaların önemli bir girdisi olan yazılım sektörünün Ankara da güçlü olması; Rekabetçiliği artırmada önemli bir unsur olan kümeleri; İleri teknolojiye geçiş döneminde imalat sanayinde istihdamın azalması riskine karşın, emek yoğun sektörlerin, istihdam kapasitesini koruması ve cirolarının artması; İleri teknoloji yatırımı çekme konusunda Ankara nın Türkiye de ilk sırada yer alması; İhracatta pazar çeşitliliğinin artması; Hem konvansiyonel enerji üretiminde hem de yenilenebilir enerji kullanımında ve bunların sistemlerinin geliştirilmesinde sahip olduğu kapasite Sahip olduğu tarihi-kültürel-doğal değerler ve başkent olmanın getirdiği turizm avantajı.
10 Bölge planı kapsamında Ankara da Çevre üçüncü eksen olarak ele alınmıştır. Kalkınma kavramı ekonomik büyümenin yanı sıra, bunu gerçekleştirirken çevresel faktörleri de göz önüne almayı da içinde barındıran bir süreçtir. Kentsel gelişimin planlanmasında çevre yönetimi ve çevreye duyarlı bir şehir gelişimi büyük önem taşımaktadır. Bu çerçevede, bu bölümde sanayi, enerji, ulaşım, yapılı çevre, iklim değişikliği, tarım ve turizm bakımından kırılganlık ve potansiyeller incelenmiştir. Ankara da Çevre - Kırılganlıklar - Ankara nın iklim değişikliğinin muhtemel etkilerinden ciddi zarar görebilecek bölgeler arasında bulunması; Ankara daki sanayi kuruluşlarının önemli bir bölümünün hala OSB ler dışında faaliyet göstermesi ve bu durumun çevresel etkilerle mücadele konusunda oluşturduğu dezavantaj; Ankara da gerçekleştirilen elektrik üretiminin yüksek oranda fosil yakıt bağımlı olması; günlük ulaşımın %90 dan fazlasının karayolu ile gerçekleştirilmesi; Kent merkezindeki aktif yeşil alanların dünyanın önemli metropollerine kıyasla düşük olması; Ankara da Çevre - Potansiyeller - Ankara daki katı ve sıvı atık geri kazanım/bertaraf tesisleri ve bu tesislerde atıkların enerjiye dönüştürülmesi; Isınmada kent nüfusunun büyük çoğunluğunun doğalgaz kullanması; Karayolu ulaşımında doğalgaz ve LPG gibi görece çevre dostu yakıtların daha çok tercih edilmesi; Tarımsal atıklara yönelik, kurulum süreci devam eden biyokütle elektrik üretim tesisleri; Tarımda kullanılan kimyasal gübre ve pestisit oranının düşük olması; Turizm faaliyetlerinin çevreyle uyumlu bir şekilde gerçekleştirilmesi olarak belirtilebilir. Diğer taraftan, Ankara Bölge Planında incelenen konular çok boyutlu olup Planın birden fazla ekseniyle ilişkilidir. Konular tek bir eksen altında yer alsalar da birden fazla eksenle ilişkili olarak incelenmiştir. Bu kapsamda üç temel eksende incelenen konular arasındaki ilişkiler aşağıdaki grafikte gösterilmiştir.
11 Şekil 1 Bölge Planı Konu Başlıklarının Eksenlerle İlişkisi Ankara Bölge Planı hazırlıkları kapsamında, gerek yukarıda belirtilen kırılganlık ve potansiyellerin tespitinde gerekse de bunlar göz önünde bulundurularak stratejilerin belirlenmesinde katılımcılık temel bir esas olarak benimsenmiştir. Bu doğrultuda gerçekleştirilen kurum ziyaretlerinden; katılım sağlanan toplantı, çalıştay, konferans ve fuarlardan; ilçe çalıştaylarından; akademisyen ve uzmanlarla gerçekleştirilen toplantılardan; odak grup toplantıları ve ortak akıl toplantısından elde edilen sonuçlar plana yansıtılmıştır. Paydaşlardan elde edilen görüşler doğrultusunda Ankara nın önceki plan döneminde belirlenen Yaşam kalitesi yüksek, dünya ile rekabet eden, düşünce ve yeniliğin başkenti Ankara vizyonunun dönemi için de kabul edilmesine karar verilmiştir. Bu vizyon oluşturulurken; ekonomi ve siyaset alanlarında başta kendi bölgesi olmak üzere dünya çapında roller üstlenen, yabancı yatırımlar için çekim merkezi niteliğinde küresel bir başkent haline gelen ve ard bölgesiyle ekonomik ve sosyal bütünleşmesini sağlayarak bölgesine yüksek ekonomik ve sosyal katma değer sağlayan bir Ankara ya ulaşılması amaçlanmıştır. Bu vizyona ulaşmak için planda yukarıda bahsedilen üç temel eksen belirlenmiştir. Bunlar; Ankara da Yaşamak: Bireylerine Eşit ve Kaliteli Yaşam Sunan, Sosyal Bağları Güçlü Ankara, Ankara da Çalışmak: Yüksek katma değer üreten, sürdürülebilir büyüyen rekabetçi ve yenilikçi Ankara ve Ankara da Çevre: Çevreye duyarlı, doğal kaynakları koruyarak kullanan yeşil Ankara dır.
12 PLANLAMA YAKLAŞIMI VE YÖNTEM Bölge planı, bölgenin çevre ve mekân kalitesini gözeten sosyo-ekonomik kalkınma eğilimlerini, gelişme potansiyellerini ve bunların sürdürülebilirliğine dair tedbirleri içeren stratejik bir dokümandır. Bölge planıyla; kalkınma sürecine yol gösterecek, yerel kuruluşların politika önceliklerini şekillendirecek sürdürülebilir, bütüncül ve insan odaklı bir yaklaşım ortaya koymak amaçlanmıştır. Ankara Bölge Planı: Bölgesel kalkınmanın sürdürülebilirliğini, bölgeler arası gelişmişlik farklarının azaltılmasını ve kaynakların yerinde ve etkin kullanımını hedefleyen bir strateji, koordinasyon ve yönlendirme belgesidir. Ortak bir gelecek için ortak aklı temsil eder. Halkın, kamu kurum ve kuruluşlarının, özel sektörün, sivil toplum örgütlerinin ve üniversitelerin, kısacası kalkınma sürecinde söz sahibi olan tüm paydaşların fikir birliğinin bir ürünüdür. Yerelden merkeze bir köprüdür. Ulusal düzeyde üretilen politika, plan ve stratejilerle yerel düzeyde yürütülecek faaliyetler arasındaki ilişkiyi belirler. Bölge Planı, planlama hiyerarşisinde ulusal kalkınma planları ile çevre düzeni planları arasında yer alarak üst ve alt ölçekli planlar arasındaki uyumu ve bütünlüğü sağlar. Bu kapsamda Ankara Bölge Planı ün hazırlık çalışmalarında gerek üst, gerekse de alt ölçekli planlar incelenmiş, özellikle Onuncu Kalkınma Planı (OKP) ve Bölgesel Gelişme Ulusal Stratejisi (BGUS) ile uyum ve bütünlüğü gözetilmiştir. Benimsenen planlama yaklaşımı, hızla değişen koşullara uyum sağlayabilmek ve uzun vadeli hedeflere sınırlı kaynaklarla ulaşabilmek için stratejik; bölgeyi tüm boyutlarıyla anlamak için kapsayıcı; paydaşlarca yönlendirildiği için katılımcı; çevreye, tarihi ve kültürel değerlere duyarlı olduğu için sürdürülebilirdir. Planlama sürecinde tümevarım yöntemi uygulanmıştır. Araştırma ve analiz sürecinde bölgeye ilişkin konular detaylarıyla incelenmiş ve her basamakta elde edilen bulgular birbirleri ile ilişkilendirilerek bir üst safhadaki sentezlere ulaşılmıştır. Aynı yöntemle, strateji geliştirme sürecine en alt seviyedeki tedbirlerden başlanarak temel eksenlere ulaşılmıştır. Parçadan bütüne gidilerek, bölgenin tüm özgünlükleri plana yansıtılmış ve bölge kapsamlı olarak ele alınmıştır. Plan kapsamında ele alınan ana bölümler, Ankara da Yaşamak, Ankara da Çalışmak ve Ankara da Çevre, kırılganlıklar ve potansiyeller başlıkları altında incelenmiştir. Kırılganlık kavramı, bölge için mevcut durum itibariyle sorun olan ve/veya mevcut eğilimlerin devam etmesi halinde gelecekte sorun oluşturma riski bulunan hususlara işaret ederken; potansiyel kavramı ise hâlihazırda bulunan ve/veya desteklenmesi halinde bölge için yüksek değere dönüşecek hususlara işaret etmektedir. Konuların bu ayrım üzerinden işlenmesinin sağladığı iki temel avantaj vardır: Bunlardan ilki, planın sadece bölgenin güçlü yönlerine
13 odaklanan ve zayıflıkları görmezden gelen bir strateji belgesi olma riskinin önüne geçilmesidir. Böylelikle benimsenen yaklaşım plana daha eleştirel bir bakış açısı kazandırmıştır. Örneğin, Ankara Türkiye nin önemli ileri teknoloji merkezlerinden olup sahip olduğu %13 lük pay ile Türkiye nin ileri teknolojili ürün imalatında iller bazında ikinci sırada yer almaktadır. Bununla birlikte, Ankara nın toplam imalatında ileri teknolojili ürünlerin payı %5,4 tür. Dolayısıyla planda, Ankara nın söz konusu olumlu yönü vurgulanırken, ileri teknoloji alanında kat edilmesi gereken uzun yol da göz ardı edilmemiş ve bu durum bir kırılganlık olarak tespit edilmiştir. Kırılganlık/potansiyel yaklaşımının sağladığı ikinci temel avantaj ise, hâlihazırda Ankara Bölgesi için bir problem veya güçlü yön teşkil etmeyen; ancak, planın geçerli olacağı on yıllık süreç içerisinde bir önlem alınmadığı takdirde soruna dönüşebilme ihtimali veya iyi değerlendirilmesi halinde Ankara ya ciddi değer katma kapasitesi bulunan unsurların da planlama sürecinde değerlendirilmesidir. Yaşlanma, Ankara için bu duruma dikkat çekici bir örnek oluşturmaktadır yılı itibariyle Ankara da yaşlı nüfus oranı %6,9 iken bu oranın 2023 te %9,2 olacağı tahmin edilmektedir. Buna bağlı olarak yaşlılara yönelik sağlık, bakım, barınma ve ulaşım gibi hizmetlere olan ihtiyacın da bu dönemde önemli ölçüde artış göstermesi beklenmektedir. Söz konusu ihtiyaçlara yönelik gerekli tedbirlerin zamanında alınmaması ile soruna dönüşebilme riski olan bu durum planda bir kırılganlık olarak belirlenmiş ve bu kırılganlığa yönelik tedbirler ortaya konulmuştur. Planlama sürecinde ilişkisel bütünsellik ve nedensellik ilke edinilerek, her bölümde bölgenin kırılganlıkları ve potansiyelleri stratejilerle tutarlı bir şekilde buluşturulmuştur. Planda yerelin dinamiklerini yansıtan ve insan odaklılığı vurgulayan bir dil kullanılmıştır. Bu dil Bölge Planı nın içerik ve başlıklarına durum analizi aşamasından itibaren yansıtılarak tüm planlama sürecinde insan odaklı, katılımcı bir yaklaşım benimsenmiştir. Dolayısıyla bu süreçte önemli bir aşama da planlama sürecine katkıda bulunacak ve planın çıktılarından etkilenecek şahısların, grupların, kurum ve kuruluşların, planla olan ilgi ve ilişki düzeyleri de göz önüne alınarak, belirlenmesi ve sürece dâhil edilmesidir. Paydaş yönetimi olarak adlandırılan bu süreç ilgili tüm tarafların bir araya getirilmesiyle oluşturulan ortak akıl ile planın mekânsal, bölgesel ve sektörel bütünlüğüne katkıda bulunulmuş ve planın katılımcı, dinamik ve yereli yansıtan bir yapıya kavuşması sağlanmıştır. Paydaş yönetimi kapsamında yürütülen çalışmalarda, analizlerle ortaya çıkarılan bulguların nedensellik ilişkisi içinde paydaşlarca değerlendirilmesi sağlanmıştır. Böylelikle yerel dinamikleri harekete geçirmek için bölgeye ilişkin temel eksenler altında belirlenen kırılganlık ve potansiyeller, öncelik ve tedbirler katılımcılığı esas alan bir süreçle oluşturulmuştur. Ankara Bölge Planı hazırlanma süreci ve bileşenleri aşağıdaki gibi belirlenmiştir.
14 Şekil 2 Bölge Planı Süreci ve Bileşenleri Planlama çalışması aşamasında eş zamanlı çalışmaya ve zamanı etkin kullanmaya odaklı bir süreç tasarlanmıştır. Sürecin bileşenleri birbiri ardına eklemlenmiş değil, birbiriyle paralel ve eşgüdümlü faaliyetler olarak yürütülmüştür. Şekil 3 Bölge Planı Hazırlık Süreci
15 Durum analizi ile bölgenin sorunları, potansiyelleri ve önceliklerinin tespit edilmesi amaçlanmıştır. Bölgeyi anlamak adına, ihtiyaç duyulan niceliksel ve niteliksel verilere ulaşmak için kapsamlı bir veri tabanı ve yayın araştırması yapılmıştır. Veri temin etmek üzere çeşitli paydaş kuruluşlara ziyaretler düzenlenip, resmi yazılarla bilgi istenmiştir. Kurum ve kuruluşlardan gelen veri ve istatistikler durum analizi çerçevesinde tematik ve karşılaştırmalı analizlerle değerlendirilmiştir. Planda Mevcut Durum Analizi başlığı altında müstakil bir bölüm bulunmamaktadır. Ancak planlama sürecinde ele alınan her konuda kapsamlı bir veri tabanı ve yayın araştırması yapılmıştır. Mevcut veri kaynaklarından ulaşılamayan verileri temin etmek üzere de çeşitli paydaş kuruluşlara ziyaretler düzenlenmiş, resmi yazılarla bilgi talebinde bulunulmuştur. Yapılan paydaş toplantıları, araştırmalar ve elde edilen bilgi ve veriler ışığında gerçekleştirilen analizler sayesinde planın bütünü, duruma ilişkin nitelikli bilgi ile öncelik ve tedbirlerin gerekçelerini içinde barındıracak şekilde tasarlanmıştır. Bu yöntemle ilişkisel bütünselliğin korunması, planın akıcılığının artırılması ve okuma kolaylığı sağlanması hedeflenmiştir. Planda stratejiler, en üstte Yaşam kalitesi yüksek, dünya ile rekabet eden, düşünce ve yeniliğin başkenti Ankara vizyonu ile başlayarak, Eksen, Öncelik ve Tedbir" hiyerarşisinde kademelendirilmiştir. Önceliklerden belirlenen tedbirlere kadar her basamakta somuttan soyuta ve özelden genele giden bir yöntem kullanılmış, tedbirlerin bölgeye özgü ve ölçülebilir olmasına dikkat edilerek; bölgedeki kurum ve kuruluşlarının, STK ların ve üniversitelerin faaliyetlerinde yol gösterici olmak hedeflenmiştir. Gerçekleştirilen araştırma ve analizler, paydaş yönetimi çıktıları, üst ve alt ölçekli planlarla uyumluluk çalışmaları neticesinde oluşturulan taslak plan, geniş katılımlı bir ortak akıl toplantısıyla ve Ajans internet sitesi üzerinden paydaşlara sunulmuştur. Alınan geri bildirimler göz önünde bulundurularak Haziran 2013 itibariyle Ankara Bölge Planı e son şekli verilmiştir.
16 ANKARA YI KONUMLANDIRMAK Ankara, nüfus, eğitim, sağlık gibi birçok sosyal gösterge açısından Türkiye nin en önemli merkezlerinden biridir yılı verileri itibariyle Ankara kişilik bir nüfusa sahip olup bu nüfusun da yaklaşık %97 si kent nüfusudur. 1 Ankara nın toplam nüfusu içerisinde, 65 yaş ve üzeri olanların payı yaklaşık %7 dir. Yani diğer bir ifade ile Ankara için halen demografik fırsat penceresi açık olup Ankara dinamik ve genç nüfusunu korumaktadır. Bu durum yaş bağımlılık verilerinde de görülmektedir. Ankara da toplam yaş bağımlılık oranı %40,59 olup, %48,3 olan Türkiye ortalamasının altındadır. Diğer yandan, Ankara şu an için genç bir nüfusa sahip olsa da nüfus kompozisyonundaki değişim eğilimlerine bakıldığında ise bölge planının da hedef yılı olan 2023 yılı içerisinde yaşlı nüfusun toplam nüfus içerisindeki oranının artacağı görülmektedir yılında payı %6,9 olan yaşlı nüfusun 2023 yılında %9,2 lik bir paya sahip olması beklenmektedir (TÜİK, 2013). Şekil 4 - Ankara Nüfus Artış Hızı ve Nüfusun Türkiye Oranının Tarihsel Değişimi 3,4 2,96 3,48 2,8 4,9 3,91 4,76 4,4 5,73 3,4 6,38 1,3 5,73 2,2 5,91 1,6 6,32 6,36 6,41 6,47 6,54 6,56 2,6 2,5 1,8 2,2 1, Kaynak: TÜİK, 2013 Nüfus Artış Hızı (%) Ankara/ Türkiye Nüfus Oranı (%) Ayrıca, grafikten de görüldüğü üzere Ankara uzun yıllardır nüfus hareketliliğini koruyan ve göç alan bir bölgedir. Ankara nın aldığı göç hızı dönemi için 32,27 olup net göç hızı ise 4,5 dir (TÜİK, 2013). Ankara nın kayda değer bir karakteristik özelliği de sahip olduğu güçlü eğitim altyapısıdır. İlköğretim ve ortaöğretim okullaşma oranları sırasıyla %98,56 ve %84,54 olup Türkiye ye kıyasla güçlü durumdadır. Ankara nın esas olarak göreli üstünlüğe sahip olduğu alan ise akademik altyapısı ve başarı düzeyidir. Bitirilen eğitim düzeyine göre yaş gruplarının dağılımına bakıldığında lisans ve üzeri (yüksek lisans ve doktora dâhil ) eğitim almış nüfusun toplam nüfus içerisindeki payında Ankara Türkiye de en üst sırada gelen Düzey 2 bölgesidir. Ankara halen sahip olduğu 21 yükseköğretim kurumu ile uluslararası arenada da giderek önemli bir pozisyon elde etmektedir. 1 Kent nüfusu, kentsel alan gibi tanımlar nüfusu 20 binin üzerinde olan yerleşim bölgeleri için kullanılmaktadır.
17 Tablo 1- Dünyada Mevcut Üniversite Sıralama Sistemlerinin En Az Birinde İlk 500 de Yer Alan Üniversiteler Üniversite Adı* URAP ARWU LEIDEN SCIMAGO TIMES QS WEBO Ankara Üniversitesi Boğaziçi Üniversitesi Ege Üniversitesi Gazi Üniversitesi Hacettepe Üniversitesi 600 İhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesi 450 İstanbul Teknik Üniversitesi 550 İstanbul Üniversitesi Koç Üniversitesi Orta Doğu Teknik Üniversitesi *Üniversiteler alfabetik sırada gösterilmiştir. Kaynak: URAP, 2013 Görüldüğü üzere ilk 10 da yer alan üniversitelerin 5 i Ankara da yer almaktadır. Bu da bölge planında da sıkça vurgulanan ve Ankara için uzun dönemli bir avantaj sağlayacak olan beşeri sermaye düzeyinin önemli bir göstergesidir. Ankara bu alanda sahip olduğu kapasiteyi kullanarak gerek sosyal gerekse de ekonomik dinamikleri iyileştirmek adına önemli projeleri hayata geçirebilir. Sağlık alanında da Ankara nın sunduğu fırsatlar oldukça tatmin edici düzeyde olup birçok gösterge bakımından Ankara Türkiye nin en iyi illeri arasındadır. 584 adet 1. basamak sağlık kuruluşu, 109 adet 2. basamak sağlık kuruluşu ile yaygın bir altyapıya sahip olan Ankara, açılması planlanan sağlık kampüsleri ile birlikte bu altyapısını daha da iyi bir konuma getirecektir. Özellikle çevre illerden gelecek olan talebin ve nüfus artışının izleyeceği eğilim doğrultusunda Ankara daki sağlık hizmetlerinin erişilebilir kılınması önem kazanacaktır. Diğer taraftan yukarıda da belirtildiği üzere Ankara daki üniversite ve araştırma geliştirme altyapısı sağlık hizmetlerinin nitelik ve niceliğinin artırılması için yeterlidir. Ankara, yaygın memur şehri algısının aksine, güçlü bir sanayi ile desteklenen, gelişmiş hizmetler sektörüyle çeşitlendirilmiş bir ekonomik yapıya sahiptir. Avrupa daki sanayi devriminin etkilerinin Osmanlı coğrafyasında hissedilmesiyle, ekonomisinin temel unsurlarından olan tekstil alanında rekabet gücünü kaybetmesi Ankara yı ekonomik anlamda bir çöküşe sürüklemiştir. Cumhuriyet döneminde Ankara, hem devletin merkezi oluşuyla hem de ev sahipliği yaptığı önemli sanayi yatırımlarıyla yeniden yükselişe geçmiştir. Günümüzdeyse Ankara, İstanbul un ardından Türkiye nin en büyük ikinci ekonomisi olma konumunu güçlendirerek korumaktadır.
18 Tablo 2 İBBS Düzey 2 Bölgelerinin Gayrisafi Katma Değerleri (GSKD) ve Toplam GSKD deki payları, 2010 Kod Bölge GSKD (Cari Fiyatlarla, 1000 TL) Toplam GSKD'deki Payı TR10 İstanbul ,9% TR51 Ankara ,7% TR31 İzmir ,5% TR41 Bursa, Eskişehir, Bilecik ,3% TR42 Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu, Yalova ,0% TR61 Antalya, Isparta, Burdur ,1% TR62 Adana, Mersin ,1% TR33 Manisa, Afyon, Kütahya, Uşak ,6% TR32 Aydın, Denizli, Muğla ,6% TR83 Samsun, Tokat, Çorum, Amasya ,7% Düzey 2 Bölgeleri Toplamı ,0% Kaynak: TÜİK, 2013 Harita 1 Düzey 2 Bölgeleri Bazında Katma Değer Payları, 2010 Kaynak: TÜİK, 2013 Gayri Safi Katma Değer (GSKD) verilerine göre, Sanayi Ankara nın GSKD sinin %24,64 ünü oluştururken, Hizmetlerin payı %72,44 olmuştur. Aynı dönemde Türkiye geneli için bu değerler %26,42 ve %64,13 olarak gerçekleşmiştir. Görüldüğü üzere sanayinin ekonomideki payı itibariyle Türkiye ortalamasına çok yakın olan Ankara, hizmetlerin baskın rolü ve tarım sektörünün düşük payları ile Türkiye den farklılaşmıştır.
19 Şekil 5 Ankara GSKD sinin Sektörlere Göre Dağılımı, 2010 Tarım; 2,92% Sanayi; 24,64% Hizmetler; 72,44% Kaynak: TÜİK, 2013 Tablo 3 de görüldüğü üzere Ankara ekonomisinin sektörel profili gelişmiş ekonomilerin sahip olduğu sektörel yapı ile daha çok benzeşmektedir. Bununla birlikte ekonomi genelindeki toplam üretimde sektörlerin göreceli paylarının yanında, sektörlerde istihdam edilen kişi başına üretilen katma değerin dikkate alınması daha anlamlı ekonomik gelişmişlik analizleri yapılabilmesi için zorunludur. Tablo 3: Bazı Ülkelerde Sektörlerin GSKD deki Payları (Cari Fiyatlarla, 2010) Ülke-Bölge Kişi Başı GSYİH (Sabit 2005 USD) Tarım Sanayi Hizmetler AB %1,60 %25,60 %72,80 Almanya %0,90 %27,90 %71,20 Avusturya %1,50 %29,00 %69,40 Hollanda %2,00 %23,90 %74,20 İspanya %2,70 %26,10 %71,20 İsveç %1,80 %26,30 %71,80 İtalya %1,90 %25,30 %72,80 Macaristan %3,50 %31,00 %65,40 Polonya %3,50 %31,60 %64,80 Romanya %6,70 %39,60 %53,80 Türkiye %9,50 %26,40 %64,10 Kaynak: Dünya Bankası, 2013 Yukarıda belirtilen ekonomilerde sektörde istihdam edilen kişi başına üretilen yıllık gayri safi katma değerler (GSKD) Tablo 4 te verilmiştir. Ankara ile Türkiye kıyaslandığında, Ankara da tüm sektörlerde istihdam edilen kişi başına gerçekleştirilen üretimin değerinin Türkiye ortalamasının üzerinde olduğu görülmektedir.
20 Tablo 4: Sektörlerde İstihdam Edilen Kişi Başına Üretilen GSKD (Dolar, Cari Fiyatlarla, 2010) Ülke-Bölge Tarım Sanayi Hizmetler Toplam AB Almanya Avusturya Hollanda İspanya İsveç İtalya Macaristan Polonya Romanya Türkiye Ankara Kaynak: TÜİK, EuroStat ve Dünya Bankası (2013) verilerinden hesaplanmıştır. Yine Ankara da gerek tarım gerek sanayi gerekse de hizmetler sektörlerinde istihdam edilen kişi başına üretilen katma değer, Avrupa da gelişmekte olan Romanya, Polonya, Macaristan gibi ülkelerin ilgili göstergelerinden epeyce yüksektir. Ancak İtalya, Hollanda, Almanya, İsveç gibi gelişmiş Avrupa ülkeleriyle karşılaştırıldığında Ankara nın söz konusu göstergelerde çok gerilerde kaldığı da görülmektedir. Tablo 5 - Tam Zamanlı ve Yarı Zamanlı İstihdam, 2012 (15 yaş +, bin kişi) Ankara İstanbul Türkiye Ankara ili oranı (%) Toplam ,45 Erkek ,65 Kadın ,98 Kaynak: TÜİK, 2013 Ankara istihdamının sektörlere göre dağılımına bakıldığında ise toplam istihdamın %72 sinin hizmetler sektöründe çalıştığı görülmektedir. Hizmetler sektörünü sırasıyla %23 ve %5 lik paylarla sanayi ve tarım izlemektedir. Toplam istihdam büyüklüğü açısından Ankara Türkiye nin %6,45 ini oluşturmaktadır. Bu oranlar Ankara daki ekonomik büyüklüğün ve istihdam olanaklarının çeşitliliği hakkında önemli bilgiler sunmaktadır. Ancak işsizlik oranları incelendiğinde ise özellikle genç işsizliğinin önemli bir sorun olduğu görülmektedir yılı içerisinde Ankara da yaş arası nüfusta işsizlik oranı %24,4 iken aynı oranın Türkiye ortalaması %19 dur.
21 Şekil 6 Ankara Dış Ticaretinin Yıllar İtibariyle Gelişimi, 1000 Dolar İhracat İthalat Kaynak: TÜİK, 2013 Ankara dış ticareti son 10 yıl içerisinde önemli bir gelişim göstermiştir. İhracatta %261 oranında gerçekleşen artışa karşılık ithalattaki büyüme %199 olarak gerçekleşmiştir. Böylelikle 2000 yılında 6,8 milyar dolar düzeyinde olan dış ticaret hacmi 2012 itibariyle 18 milyar dolara yaklaşmıştır. Türkiye genelindeki trende paralel olarak Ankara yüksek dış ticaret açığını sürdürse de, ihracatın ithalatı karşılama oranındaki artış bir diğer önemli olumlu gelişmedir. Ankara da istihdam edilen nüfusta, TPAO, Eti Maden, TEİAŞ gibi KİT lerin de dâhil olduğu kamu personelinin payı %20 civarındadır. Bu durum yukarıdaki bilgiler ışığında değerlendirildiğinde, Ankara ekonomisinin sadece Ankara nın başkent olmasına dayanmadığını, ancak bu pozisyonunun fırsatlarını kullanarak bölgesel, ulusal ve uluslararası düzeyde önemli bir merkez haline geldiği tespitinin yapılmasını sağlamaktadır. Nitekim Ankara resmi kurumlar mevduatlarında Türkiye de ilk sırada yer alırken, tasarruf mevduatı, ticari kuruluşlar mevduatı, diğer mevduatlar gibi göstergelerde ikinci sırada bulunmaktadır. Yine bu türlerde kişi başına düşen mevduat değerleri incelendiğinde Ankara nın resmi kurumlar mevduatı ve diğer mevduat türlerinde birinci, diğer türlerde ise ikinci sırada olduğu görülmektedir. Bu durum Ankara nın, düşük tasarruf oranları dolayısıyla büyümenin finansmanında ciddi sorun yaşayan Türkiye genelinden farklılaştığı kayda değer bir noktadır.
22 KÜRESEL ÖLÇEKTE ANKARA Ankara, başkent olma işlevinin yüklediği politik ve stratejik avantajlarla birlikte gelişmiş sanayisi ve insan kaynağı ile birçok araştırmada Türkiye nin en yaşanabilir kenti seçilmiştir. Ancak dünya ile rekabet etme vizyonuna sahip bir kent olarak yaşanabilirlik göstergeleri bakımından uluslararası konumu oldukça önemli bir rol oynamaktadır. Bu kapsamda yapılmış önemli uluslararası araştırmalardan olan GaWC 2011 e göre Ankara küresel kentler sınıflandırmasında kendine yetebilen kentler kategorisindedir. Bu pozisyonu Ankara nın sahip olduğu dinamiği ve potansiyelini göstermekle birlikte hala geliştirmesi gereken önemli alanlar olduğuna da işaret etmektedir. Küresel kentlerle ilgili yapılmış çalışmaların en kapsamlılarından bir tanesi Globalization and World Cities (GaWC, 2011) araştırma merkezinin yaptığı "Alfa-Beta-Gama Dünya Kentleri" sınıflandırmasıdır. Kentlerin doğrudan ve dolaylı etkileşimleri ve ilişkileri açısından değerlendirildiği bu çalışmada şehirler alfa, beta, gama, yüksek derecede kendine yeten, kendine yeten kentler şeklinde beş kategori altında sınıflandırılmıştır. Ankara, en son kategori olan kendine yeten kentler grubunda yer almaktadır. Araştırmada kendine yeten kentler, dünya kenti niteliği taşımayan ancak dünya kentlerine bağımlı olmayacak düzeyde hizmetlere sahip olan kentler anlamına gelmektedir. Buna göre küçük ve orta büyüklükte başkentler ve üretici bölgelerin geleneksel merkezleri sıklıkla bu bölümde yer almaktadır (Hall, 2006). İlk olarak, Ankara nüfus büyüklüğü açısından birçok önemli Avrupa nın şehrinden önde ve bu özelliği bakımından da Avrupa nın önemli merkezlerinden bir olduğu görülmektedir. Düzey 2 bölgeleri bakımından yapılan sınıflamaya göre 2012 nüfusları açısından Ankara nın bazı bölgelerle kıyaslaması şu şekildedir. Düzey 2 Bölgesi Nüfus (2012) Yaş Arası Nüfus Oranı Ankara % 36,5 Ile de France % 13,8 Berlin % 22,6 Lombardiya % 13,1 Endülüs % 31,4 Kaynak: Eurostat, 2013 Bu grup içerisinde yaş arası dinamik nüfus oranına bakıldığında ise Ankara nın %36 ile ilk sırada yer aldığı görülmektedir. Ülkemiz için de önemli bir potansiyel olan genç ve dinamik nüfus Ankara Bölge Planı kapsamında ortaya konan stratejilerin hayata geçmesinde en önemli unsurlardan birisi olacaktır. Sonuç olarak Ankara tüm Avrupa için önemli bir büyüklükte dinamik bir nüfusa ev sahipliği yapmaktadır. Bu noktada Ankara nın sahip olduğu önemli üstünlüklerden birisi de nüfusun eğitim düzeyidir yaş arası nüfusun içerisinde yükseköğretim derecesine sahip olanların oranına bakıldığında Ankara Türkiye de önemi bir üstünlüğe sahip olsa da Avrupa ülkeleri ile kıyaslandığında bu noktada en ileride olan bölgelerin gerisinde kaldığı görülmektedir. Fakat Ankara da giderek yükselen yükseköğretim kalitesini de göz önünde bulundurunca bu oranın giderek Avrupa seviyelerine yakınsayacağı açıkça görülmektedir.
23 Düzey 2 Bölgesi Yaş Arası Nüfusun İçerisinde Yükseköğretim Derecesine Sahip Olanların Oranı Ankara % 25,5 Inner London % 63 Helsinki % 48,9 Wallonia % 51,2 Utrecht % 43,6 Il de France % 41,4 İzmir % 19 İstanbul % 18,1 Kaynak: Eurostat, 2013 Sahip olduğu nitelikli nüfusa istihdam yaratma kapasitesi bakımından da Ankara, Türkiye içerisinde en iyi duruma sahip olsa da birçok Avrupa bölgesinin gerisinde kalmaktadır. İleri teknolojide istihdam edilen nüfusun toplam istihdam içerisindeki payına bakıldığında Ankara %2,48 ile ülkemizde birinci iken, İstanbul %2,41 ile ikinci sıradadır. Bu oran örneğin Karlsruhe bölgesinde %9,09, Prag da %7,68 İle de France da %7,74 ve Lazio da 7,45 tir. Bugünkü değerleri itibariyle bile Ankara Avrupa daki bazı bölgelerin önünde yer almaktadır ancak Avrupa ekonomisinin esas merkezi olan Orta Avrupa ortalamasının gerisinde kaldığı da görülmektedir. Bu konuda da Ankara nın Türkiye deki ileri teknolojinin merkezi olma pozisyonu giderek artan Ar-Ge yatırımları ile birlikte bu değerlerde Avrupa ortalamasına yaklaşacaktır. Harita 2 - İleri Teknolojide İstihdam Edilen Nüfusun Toplam İstihdam İçerisindeki Payı Kaynak: Eurostat, 2013 Ankara birçok uluslararası kurulaşa da ev sahipliği yapmakta ve bu yönüyle Türkiye nin söz konusu örgütlerle olan ilişkilerinde aktif ve yönlendirici bir rol oynamaktadır. Birleşmiş Milletler, Dünya Bankası, Uluslararası Para Fonu, Dünya Sağlık Örgütü, Uluslararası Çalışma Örgütü, Arap Devletler Ligi, İslam Konferansı Teşkilatı, Uluslararası Kızılhaç Örgütü, Kızılay Derneği ve benzeri örgütlerin temsilcilikleri Ankara da çalışmalarına devam etmektedirler. Yükselen bir dünya kenti olan Ankara küresel siyasal düzenle entegrasyona paralel olarak küresel ekonomik sistemle etkileşim bağlamında önemli mesafeler kat etmiştir. Bu çerçevede, yaşanan gelişmeleri Ankara ya çekilen uluslararası doğrudan yatırım miktarı ve yabancı sermayeli şirketlerin seyrinde gözlemlemek mümkündür Ocak-Aralık ayları arasında kurulan yabancı sermayeli şirketlerin ülke içindeki dağılımına bakıldığında Ankara nın
24 İstanbul un ardından en fazla yabancı yatırım çeken il olduğu görülmektedir. Türkiye deki yabancı sermayeli şirketlerin toplam dağılıma bakıldığında ise Ankara nın en fazla yabancı sermayeli şirkete ev sahipliği yapan 3. şehir olduğu görülmektedir. Bu noktadaki bir diğer avantaj ise Ankara nın Avrupa nın hemen hemen bütün önemli merkezlerine kısa uçuş süreleri ile erişebilir olmasıdır. Harita 3 Ankara nın Konumu Ankara'nın siyasi işlevlerinin ötesinde uluslararası roller üstlenen küresel bir başkent haline gelmesi ise dünya markası olma potansiyeli bulunan savunma, havacılık ve uzay ile bilişim gibi sektörlerde var olan beşeri sermaye birikimini ve üniversite-sanayi işbirliği gibi güçlü sosyal ağlarını kullanarak dünya ölçeğinde farklılığını ortaya koyması ile mümkün olacaktır. Bu bakımdan Ankara yı küreselleşme sürecinde daha üst seviyelere taşıyacak ve yabancı yatırımlar açısından daha cazip hale getirecek ulusal ve yerel politikalara ihtiyaç duyulmaktadır.
25 ARD-BÖLGESİYLE ANKARA Ülkeler arasında yapılan gelişmişlik farkları sıralaması, kentler ve bölgeler için de yapılabilmektedir. Doğal ve toplumsal kaynakların mekânsal dağılımındaki dengesizlikler, kalkınma çabalarını sekteye uğratabilmekte, merkez-çevre, kır-kent, bölge içi ve bölgeler arası gelişmişlik farklarına yol açabilmektedir. Bölge içi gelişmişlik farkları olgusu incelendiğinde karşımıza çıkan kavramlardan biri ardbölge kavramıdır. Bölge içinde gelişmiş bir çekim noktasının varlığı bölgenin ardbölgesi olarak nitelendirilen alanını sosyoekonomik ve çevresel yönden etkileyebilmektedir. Bir şehri ya da bölgeyi çevreleyen ve söz konusu şehir ya da bölge ile ekonomik ve sosyal ilişki içinde bulunan etki alanına hinterland (ardbölge) denir. Kalkınma Bakanlığı nın 2011 yılında gerçekleştirdiği ''İllerin ve Bölgelerin Sosyo-Ekonomik Gelişmişlik Sıralaması Araştırması'' verilerine göre, birinci derecede gelişmiş iller sırasıyla; İstanbul, Ankara, İzmir, Kocaeli ve Antalya dır. Bu illerin yüksek gelişmişlik düzeyleri ardbölgelerini etkileme kapasitelerini de artırmakta ve böylece ardbölgelerinin de gelişme sürecine dâhil olmasını sağlamaktadır. Ardbölgeleri bu sürece dâhil etmede en önemli etkenlerden biri ulaşım altyapısının geliştirilmesi ve ardbölgeye erişilebilirliğin artırılmasıdır. Bu doğrultuda mevcut, yapımı devam eden ve planlanan yüksek hızlı tren, otoyol gibi ulaştırma yatırımları, Ankara ardbölgesinde güçlü bir iletişim ve işbirliği ağı kurulması adına önemli bir etkendir. Ankara nın ardbölgesi en fazla ticari ve sosyal ilişkilerin yaşandığı ve Ankara nın belirli oranda etkilediği iller olarak tanımlanmıştır. Bu bakımdan Kocaeli, Bursa, Eskişehir, Çankırı, Kırıkkale ve Konya Ankara ile en fazla etkileşim içerisinde olan iller olup bu iller ile sosyal ve ekonomik faaliyetler en üst düzeydedir. İkinci olarak ise TR71 ve TR72 Bölgesi illeri Ankara nın etkisi daha azalan ancak yine de ardbölgesi içerisinde yer alan bölge olarak tanımlanmıştır. Harita 4 Ankara ve Ardbölgesi
26 TR41 Bölgesi: Bursa, Eskişehir, Bilecik İmalat ve ticaret kapasitesi bakımından önemli bölgelerin arasında yer alan TR41 Bölgesi, Bölge Planı nda otomotiv, makine, gıda, elektrikli teçhizat, seramik, tekstil ve hazır giyim sektörlerini öncelikli sektörleri arasında ele alırken Eskişehir in havacılık ve savunma sektöründeki konumuna da vurgu yapmıştır. Ayrıca bölge doğa turizmi, kültür, tarih ve inanç turizmi ile termal ve sağlık turizmi alanlarında turizm çeşitliliği potansiyeline sahiptir. Ulaşım alanında yapılacak yeni yatırımlarla bölgenin çevre illeri ile bağlantısı daha da güç kazanacaktır. Ülke genelinde en fazla yolcu taşınan hatların başında gelen Eskişehir-Ankara hızlı tren hattına yeni dönemde İstanbul güzergâhının da ekleneceği belirtilmiştir. Ankara dan başlayıp Eskişehir üzerinden İzmir e ulaşacak Ankara-İzmir Otoyolu projesi de bölgeye hareketlilik kazandıracak önemli projeler arasında gösterilmiştir. TR42 Bölgesi: Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu, Yalova Türkiye nin imalat ve ihracat kapasitesiyle önemli bir konuma sahip olan bölge yeni plan döneminde küresel ölçekte rekabet gücünü artırmayı, akıllı ihtisaslaşma ve kümelenmeye odaklanmayı, yenilikçi teknoloji odaklı ürün ve hizmetleri geliştirmeyi hedeflemektedir. Bu süreçte bilgiye dayalı ekonomi için gerekli olan beşeri sermayeyi geliştirmek de öncelikli olarak ele alınmıştır. Alt bölgelerin rekabet gücünün artırılmasında turizm, tarımsal ve hayvansal üretimin de önemli bir rol oynaması planlanmaktadır. Kimya, makine imalat, otomotiv, lojistik, demir-çelik, metal ürünleri, elektrikli makineler, gıda ve içecek, orman ürünleri, elektronik, plastik, kauçuk, enerji gibi sektörlerin öncelikli sektörler olarak alındığı Bölge Planı nda ihracatın artırılmasına, bu alanda İstanbul ve Ankara gibi üretim merkezleri ile işbirlikleri kurulmasına vurgu yapılmıştır. TR82 Bölgesi: Çankırı, Kastamonu, Sinop TR82 Bölgesi, tarımsal ürün çeşitliliği, zengin orman varlığı, maden rezervleri ve turizm potansiyeline sahip olup yeni dönemde bu potansiyeli katma değere dönüştürüp etkin bir şeklide değerlendirmeyi hedeflemektedir. Ağaç ürünleri ve mantar ürünleri imalatı bölge ekonomisinin lokomotif sektörü olup mobilya imalatı ve gıda ürünleri imalatı öncelikli sektörler arasındadır. Yeni plan döneminde verimli ve yenilikçi tekniklerin kullanılmasıyla imalat sanayinde büyüme, fiziksel ve kurumsal kapasitenin geliştirilmesi hedeflenmektedir. Ulaşımda ilçeler ve iller arasında birçok yatırım gerçekleştirilerek karayolları bağlantısı güçlendirilecektir. Sinop ve Kastamonu karayolu ulaşımının geliştirilmesi için Karadeniz Sahil Yolu ve Ilgaz Tüneli ile İnebolu Ankara bölünmüş yol çalışmaları devam etmektedir. Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı nın planladığı Ankara Samsun hızlı tren hattına bağlanacak olan Çankırı Çorum konvansiyonel demiryolu hattı da bölgeye artı değer katacaktır. Ilgaz Dağı Milli Parkı nın yer aldığı bölgenin, ulaşımın güçlenmesiyle birlikte Ankara, İstanbul gibi büyük şehirlerde yaşayanlar için cazip bir turizm destinasyonu olması hedeflenmektedir.
27 TR71 Bölgesi: Kırıkkale, Aksaray, Niğde, Nevşehir, Kırşehir Bölge Planında TR 71 Bölgesinin en temel odak alanlarından birisi bölgenin kurumsal kapasitesini artırmaktır. Bölgesel gelişme politikalarının hayata geçirilmesinde en belirleyici rolü oynayacak olan kurumların yapabilirliklerinin artırılması bölge adına önemli bir kazanım sağlayacaktır. Bununla birlikte TR71 bölgesinde tarım ve kırsal kalkınma politikaları yeni bölge planı açısından önemli bir diğer gelişme eksenidir. Bu noktada yeni dönem hedefleri arasında tarımda alternatif ürün deseni oluşturmak ve bunun için gerekli araştırma çalışmalarını tamamlamak vardır. Bölgenin bir diğer değeri, önemli rekabet alanı olan turizmde ise hedef Kapadokya nın potansiyelini bölgenin ve komşu bölgelerin turizm odakları ile bütünleştirerek bir turizm odağı haline getirmektir. Son olarak özellikle Kırıkkale merkezli olmak üzere artan savunma sanayi yatırımları yeni dönemin öncelikleri arasındadır. TR52 Bölgesi: Konya, Karaman Yüzey alanı itibariyle çok büyük bir alana yayılmış olan TR52 bölgesi yeni bölge planı döneminde merkez ile ilişkisi zayıf olan çeper ilçelerin diğer bölgelerle etkileşimi artıracak önemli araçlar haline dönüşmesini hedeflemektedir. Bölge için stratejik önemini koruyan tarım sektöründe ise uzun vadede bu rolünü devam ettiren, hala güçlü bir sektör konumunu koruyan ancak bölgenin kalkınmasında merkezi bir rolü olmayan bir yapıya kavuşturmak amaçlanmaktadır. Bölgenin güçlü imalat sanayi yapısı ise yeni plan döneminde de korunacak ve desteklenecektir. Konya bir endüstriyel büyüme odağı olacak ve metropol bölgesi ile bölgenin kalkınmasında en önemli rolü oynayacaktır. TR72 Bölgesi: Kayseri, Sivas, Yozgat Bir diğer endüstriyel büyüme odağı olan Kayseri nin merkez olduğu Orta Anadolu Bölgesinde ise mobilya, tekstil, elektrikli ev aletleri, doğal taş ve madencilik başta olmak üzere güçlü bir imalat yapısı vardır. Bununla birlikte tıbbi cihazlar ve gıda sanayi bölge için yeni dönemde stratejik pozisyonunu koruyan sektörler olacaktır ve bu dönemde desteklenecek sektörler arasındadır. Orta Anadolu bölgesinin önemli bir diğer rekabet alanı ise kış turizmi başta olmak üzere sağlık turizmi (jeotermal kaynaklarla) ve kültür turizmidir. Kayseri de bu dönem içerisinde gerçekleşecek olan Bölge Hastanesi, Deveci Havzası meyvecilik entegrasyon projesi gibi büyük ölçekli yatırımlarla çevre illeri açısından bir çekim merkezi olacaktır. Ortak Çalışma Alanları Yeni dönemde İç/Orta Anadolu bölgesi açısından geliştirilebilecek işbirliği alanları her bölgenin ortak potansiyel alanları ve karşılıklı kazanımların sağlanacağı alanlar tespit edilerek belirlenmeye çalışılmıştır. Bu bakımdan diğer tüm işbirliği alanlarına bir zemin teşkil edecek bir alan olan ulaşım altyapısını güçlendirmek adına hızlı tren yatırımlarının bölge merkezlerini birbirlerine bağlaması ve bu alandaki yatırımların öne çekilmesi oldukça önemlidir. Bölgenin en önemli merkezleri olan Ankara, Konya ve Kayseri arasında etkin bir ulaşım altyapısı bu merkezler arasındaki etkileşimleri artıracaktır. Halen faaliyette olan Ankara-Konya hızlı tren yatırımından sonra iki şehir arasında artan etkileşim bölgenin tümüne yayılmalıdır.
28 İmalat sanayi açısından bölgenin önemli üretim merkezlerinin birbirleriyle olan endüstri içi ticaret ilişkilerini artırmak ve dış ticaret açığını azaltmak adına bölge içerisinde yerli ara-malı ticaretini artıracak mekanizmaların oluşturulması ve desteklenmesi yerel ekonomilere önemli bir ivme kazandıracaktır. Özellikle bölge içinde ortak uzmanlaşmaların olduğu savunma sanayi, tıbbi cihazlar vb. gibi sektörlerde bu tür işbirlikleri sektörel yapıyı da destekleyecektir. İç/orta Anadolu bölgesi için muhtemel bir diğer işbirliği ise savunma sanayi alanında gerçekleştirilebilir. Ankara nın bu alanda dünya çapında önemi firmalara sahip olması, Eskişehir ve Kırıkkale nin önemli işletme ve kurumlara sahip olması, Konya ve Kayseri de de ara-malı üretimi yapabilecek firmalarla birlikte uzun vadede tüm bölgeyi savunma sanayi kümesi olarak kurgulayarak ortak bir vizyonu vurgulamak yeni dönem için öncelikli bir işbirliği alanı olacaktır. Makine sektörü de bölgede ve ard bölgelerinde önemli yere sahiptir. Kocaeli, Konya, Bursa gibi makine sektöründe önde gelen illerle ortak çalışma alanları oluşturularak üretimde katma değerin artırılması, ithal ikamesinin artırılması ve ihracat payının yükseltilmesi doğrultusunda çalışılacaktır. Kurumlar arası işbirliği ağları oluşturulacak ve küresel ölçekte rekabet güçlerinin artırılması hedeflenecektir. Ankara nın bilgi teknolojilerindeki önemli potansiyeli, ard bölgelerde yürütülecek bilişim sektörüne yönelik faaliyetlerde ortak işbirliği alanları yaratmaktadır. TR42 Bölgesi nde kurulması planlanan Bilişim Vadisi de bu kapsamda gündeme alınacak ve Ankara daki sektör firmaları ile ortak çalışma alanları ve işbirliklerinin oluşturulması desteklenecektir. Bölge için bir diğer sektörel işbirliği ise turizm alanında tesis edilecektir. Bölgenin önemli turizm değerlerinden olan Uludağ, Abant, Yalova, Erciyes, Ilgaz, Kapadokya ve Mevlana Türbesi gibi marka değeri yüksek noktaları Ankara ile bütünleştirerek yeni turizm rotaları ve turları oluşturmak ve bu turların turizm acenteleri aracılığıyla tanıtımını yapmak tüm bölgenin turizm kapasitesine önemli katkı sağlayacaktır. İpekyolu koridorunda bulunan destinasyonlardaki ilgili kurum ve kuruluşlarla bölgenin turistik değerinin artırılması adına işbirliği kurularak gerekli altyapı hazırlıkları ve tanıtım faaliyetleri yürütülecektir. Önemli bir potansiyele sahip Frig Vadisi de kültür ve doğa turizmi faaliyetlerinde etkin bir şekilde kullanılacaktır. Seydiler(Afyonkarahisar)- Yazılıkaya(Eskişehir) - İncik(Kütahya) - Gordion (Ankara) arasındaki antik yollar belirlenip birleştirilerek Frig Yürüyüş Yolu oluşturulacaktır. Güzergâh üzerinde gerekli altyapı hazırlıkları için kurumlar arası ortak çalışmalar yürütülecektir. Kurumsal kapasite eksikliğinin giderilmesi üzerine yapılacak çalışmalar bölgede tespit edilen bir diğer işbirliği alanıdır. Bu alandaki mevcut sorunlar bölgenin kendi içinde ilişkilerinin geliştirilmesi ve birbirinden öğrenmesi yoluyla çözüme kavuşturulabilecektir.
29 ALT BÖLGELERİYLE ANKARA Sınır kavramının öneminin azalması mekânsal kademelenmeye farklı bir içerik kazandırmaya başlamış ve mutlak bir mekânsal hiyerarşi kavramı anlamını yitirmiştir. Klasik planlama ve yönetim anlayışının, yalnızca kent ölçeğinde ele alındığı bir dönemin de sonuna gelinmiştir. Bu değişmeler, kent ve bölge ölçekleri arasındaki ilişkilerin, özellikle doğal ve ekonomik eşik kriterlerinin dikkate alınarak, yeniden değerlendirilmesini zorunlu hale getirmiştir. Bu durum, bölge içi dengesizliklerin giderilmesi, eşitsizliklerin azaltılması, ilçelerden merkeze doğru göçün önlenmesi için uygulanabilir ve etkin politikaların alt bölgeler ölçeğinde yapılarak planların üretilmesi gerekliliğini ortaya çıkarmıştır. Ankara'nın ilçelerinin ekonomik, sosyal ve coğrafi yapıları, birbirleriyle olan ilişki düzeyleri, fiziki yakınlıkları, genel gelişmişlik düzeyleri gibi unsurlar gözetilerek aşağıdaki tabloda yer alan alt bölgeler sınıflandırması yapılmıştır. Tablo 5 - Ankara da Alt Bölgeler Tablosu Ankara Merkez I. Alt Bölge II. Alt III. Alt Bölge IV. Alt Bölge V. Alt Bölge Bölge Altındağ Mamak Bala Çubuk Çamlıdere Ayaş Akyurt Çankaya Pursaklar Evren Kalecik Kızılcahamam Beypazarı Elmadağ Etimesgut Sincan Haymana Güdül Kazan Gölbaşı Yenimahalle Şereflikoçhisar Nallıhan Polatlı Keçiören I. Alt Bölge Ankara nın alt bölgelerinden Birinci Bölge; Bala, Evren, Haymana ve Şereflikoçhisar ilçelerini kapsamaktadır. Nüfus yoğunluğunun düşük, tarımın ekonomik faaliyetlerin temelini oluşturduğu bu bölge Ankara ilinin güney ve güneydoğu kesimlerini kapsamaktadır. Şereflikoçhisar hariç, yüksek bir nüfus kaybı yaşayan bölgede gerek fiziki altyapı gerekse de temel sosyal hizmetlerin sunumu açısından sorunlar yaşanmaktadır. Gelişmişlik sıralamalarında da alt düzeylerde bulunan bölge ilçelerinde eğitim, sağlık, ulaşım, barınma imkânlarının iyileştirilmesi; katma değeri yüksek tarımsal üretimin yaygınlaştırılması; kırsal endüstrilerin geliştirilmesi; Tuz Gölü ve Hirfanlı Baraj Gölü nde ve civarında alternatif turizm türlerinin faaliyete geçirilmesi; özellikle Haymana nın zengin jeotermal kaynaklarından gerek turizm açısından gerekse de enerji olarak daha etkin bir şekilde istifade edilmesi bu alt bölgenin kalkınmasına önemli katkıda bulunacaktır. Ayrıca ilin en yüksek güneş enerjisi potansiyeline sahip olan bu bölgede gelecek on yılda gerçekleştirilecek güneşe dayalı elektrik üretim yatırımları, çevresel katkısının yanında, tarımsal sulamanın yaygınlaştırılmasında ve maliyetinin düşürülmesinde de etkili olacaktır. II. Alt Bölge Ankara nın kuzeydoğusunda yer alan bölge Çubuk ve Kalecik ilçelerinden oluşmaktadır. Sulu tarımın yaygın olduğu bölgede tahıl üretiminin yanında, meyve-sebze üretimi ve hayvancılık ile tarıma dayalı sanayi de gelişmiştir. Bölge; tarihi, doğal ve kültürel güzellikleri ile alternatif
30 turizm türlerinde önemli potansiyele sahip olmakla birlikte bu potansiyelini henüz etkin bir şekilde harekete geçirememiştir. Bölge içerisinde yer alan Esenboğa Havaalanı nın ilçe merkezleriyle ve bölgedeki turistik alanlarla ulaşım altyapısının güçlendirilmesi hem söz konusu turizm potansiyelinin değerlendirilmesi hem de bölgenin genel ekonomik gelişimi açısından önem taşımaktadır. Bununla birlikte bölgenin komşusu Akyurt ta hızla büyüyen sanayi ve buna bağlı gelişen hizmetler; bölge için de önemli istihdam ve gelir olanakları ile sosyal imkânlar sunma kapasitesine sahiptir. Kurulacak etkin ulaşım bağlantıları bu kapasitenin kullanılmasını mümkün kılacak ve özellikle son 15 yılda bölge için önemli bir sorun haline bölge dışına göç ile mücadelede etkin rol oynayacaktır. III. Alt Bölge Ankara nın kuzeyinde bulunan Üçüncü Bölge Kızılcahamam ve Çamlıdere ilçelerinden oluşmaktadır. İlin büyük çoğunluğundan farklı olarak bölge yoğun ormanlara ve zengin su kaynaklarına sahiptir. Ankara nın önemli içme suyu kaynakları olan Çamlıdere, Eğrekkaya, Kurtboğazı ve Akyar barajları bu bölgede yer almaktadır. Jeotermal kaynaklar açısından zengin olan Kızılcahamam ilçesi, erişilebilir konumunun da etkisiyle hâlihazırda Türkiye nin önemli termal turizm merkezlerinden olup bu konumunu güçlendirmeye devam etmektedir. Ayrıca ilçede jeotermal sulardan konut, sera ısıtması gibi alanlarda da istifade edilmesiyle çevresel sürdürülebilirlik açısından örnek uygulamalar gerçekleştirilmektedir. Çamlıdere de ise bazı jeotermal kaynak keşifleri gerçekleştirilmiş olsa da bunlar henüz ekonomiye kazandırılamamıştır. İlçenin ana ulaşım güzergâhları üzerinde bulunmaması; bölgede ekilebilir arazilerin sınırlı olmasının tarımsal faaliyetlerin de sınırlı kalmasına neden olması gibi faktörler de ilçede sosyo-ekonomik gelişmeyi olumsuz etkilemiştir. Nitekim döneminde %27,8 lik bir nüfus kaybıyla Çamlıdere, Ankara nın en hızlı nüfus kaybeden ilçesi konumuna gelmiştir. Ahşap işçiliği, ormancılık, arıcılık gibi bölgede mevcut olan alternatif meslek gruplarının geliştirilmesi; Çamlıdere-Kızılcahamam Jeoparkı, Şeyh Ali Semerkandi Türbesi gibi ender değerlerin turizme daha etkin bir şekilde kazandırılarak bölgede termal turizmin yanında alternatif turizm türlerinin de harekete geçirilmesi gelecek dönemde bölgenin kalkınması adına kullanılacak önemli enstrümanlar olarak görülmektedir.
31 Harita 5 - Ankara'nın Alt Bölgeleri IV. Alt Bölge Kuzeybatı Ankara yı kapsayan Dördüncü Bölge Ayaş, Beypazarı, Güdül ve Nallıhan ilçelerinden oluşmaktadır. Tarihi İpek Yolu güzergâhında bulunan bölge günümüzde de tarihi dokusunu önemli ölçüde korumakta ve sahip olduğu bu dokuyu turizm açısından değerlendirmektedir. Tarihi kent turizminde bir marka olan Beypazarı nın yanı sıra; Ayaş, Güdül ve Nallıhan da hem bu alanda sahip oldukları potansiyel ile hem de termal kaynakları, Juliopolis Nekropolü, Sarıyar Baraj Gölü, Davutoğlan Kuş Cenneti gibi varlıklarıyla gelecek on yıl içerisinde turizmin çeşitli türlerinde hızlı gelişime açıktır. Tarım alanında da güçlü olan bölge, özellikle meyve ve sebze üretiminde öne çıkmaktadır. Bunlara ilaveten bölgede büyük ölçekli ve stratejik öneme sahip sanayi yatırımları bulunmaktadır. Bölgedeki termik ve hidroelektrik santraller Ankara nın kurulu elektrik gücünün %44 üne sahiptir. Çayırhan Kömür Madeninden çıkarılan kömür Çayırhan Termik Santrali nde kullanılırken, yine aynı beldede bulunan Sodyum Sülfat tesisleri yurtiçi ve dış pazarda müşteriler bulmakta, dünyanın sayılı trona rezervlerinden olan Beypazarı Trona Yatağı ndan üretilen soda külünün ise %90 ı ihraç edilmektedir. Ayrıca Beypazarı nda üretilen doğal mineralli su da bölgenin marka değeri yüksek ürünlerinden bir diğeri olarak görülmektedir. Ankara ile İstanbul u doğrudan bağlayacak olan ve yapımına çok önceden başlanmış olmasına rağmen uzun bir süredir askıda bulunan demiryolu projesinin Plan süresi içerisinde tamamlanması öngörülmekte; bu kapsamda 4. Bölge de yer alan Ayaş, Beypazarı ve Çayırhan a demiryolu ile hem yük hem de hızlı yolcu taşıma altyapısının sunulması beklenmektedir.
32 V. Alt Bölge Akyurt, Elmadağ, Kazan ve Polatlı dan oluşan Beşinci Bölge Ankara nın metropolitan alanını çevrelemektedir. Bölgenin temel karakteristiği, diğer alt bölgelere benzer şekilde sahip olduğu tarımsal üretimin yanı sıra, güçlü bir sanayi altyapısının bulunmasıdır. Merkezle etkin iletişim içerisinde olan bölge, bir yandan merkezdeki nitelikli insan gücünü kullanabilirken diğer yandan da geniş ve uygun maliyetli yatırım alanları sunmaktadır. Polatlı Eskişehir, Kazan İstanbul, Elmadağ ise Kırıkkale güzergâhları üzerinde, Akyurt ise Esenboğa Havaalanı nın yakınında bulunmakta ve böylece bölgede gerçekleştirilen üretim kolayca yurtiçi pazarlara, liman ve gümrüklere ulaştırılabilmektedir. Bütün bu imkânlar neticesinde bölge hem mobilya, metal eşya, tekstil gibi emek yoğun sektörlere hem de savunma, havacılık, makine-teçhizat gibi ileri teknolojili sektörlere ev sahipliği yapmaktadır. Bununla birlikte, bölge ilçelerinden Akyurt, Elmadağ ve Kazan da Ankara geneli yoksulluk düzeyine göre yoksulluk oranlarının yüksek olduğu; ilçelerin kendi içlerindeki yoksulluk düzeylerine göre yoksulluk oranlarının ise düşük olduğu görülmektedir. İlçe içindeki görece homojen gelir dağılımına karşın Ankara ortalamasına göre gelir düzeyinin düşük olduğunu gösteren bu durum; bölgede ikamet eden vatandaşların önemli bir kısmının hala daha geleneksel ekonomik faaliyetlerde çalışması, sanayide istihdam edilen bölge halkının düşük nitelikli işleri görüyor olması, nitelikli ara eleman ve beyaz yakalı çalışanların da önemli ölçüde Ankara Merkez Bölgesi nden gelmesi gibi etkenlerden kaynaklanmaktadır. Gelecek on yıl içerisinde bölge sakinlerinin gelir durumlarının iyileştirilmesi; bu amaçla bölgede mesleki ve teknik eğitimin yaygınlaştırılması, yaşam ve mekân kalitesinin yükseltilmesi, erişilebilirliğin artırılması, sanayinin daha organize hale getirilmesi bu bağlamda bölge için öncelikli konulardan olacaktır. Ankara Merkez Bölgesi Altındağ, Çankaya, Etimesgut, Gölbaşı, Keçiören, Mamak, Pursaklar, Sincan ve Yenimahalle den oluşan Ankara Merkez Bölgesi, Ankara nüfusunun %89 una ev sahipliği yapmaktadır (2012 yılı itibariyle). Şehirleşmenin, eğitim düzeyinin, sosyal hizmetlere ve fiziki altyapıya erişimin, gelir seviyesinin yüksek olduğu Merkez Bölgesi, Ankara nın sosyal ve ekonomik faaliyetlerinin de önemli bir kısmının gerçekleştirildiği bölgedir. Mevcut durum itibariyle Ankara da bulunan 21 üniversite ve yükseköğretim kurumunun ya tamamı veya önemli bir kısmı bu bölgede yer almaktadır. Haliyle Ankara Merkez Bölgesi sadece Ankara nın değil Türkiye nin de önemli bir nitelikli insan kaynağı çekme ve geliştirme merkezi işlevi görmektedir. Ankara daki faal 5 teknoloji geliştirme bölgesinin bulunduğu bölge, sahip olduğu 7 aktif organize sanayi bölgesi ve bunların dışındaki önemli sanayi yoğunlaşmalarıyla nitelikli insan gücü-ileri teknoloji-katma değerli üretim döngüsünü başarılı bir şekilde gerçekleştirmektedir. Plan döneminde bölgenin bu güçlü yönünün üzerinde durularak Ankara nın üretiminin, ağırlıklı olarak da ileri teknolojili sektörler üzerinden, geliştirilmesi temel önceliklerden olacaktır. Yine bu dönem içerisinde gerçekleşecek yatırımların henüz yüksek doluluk oranlarına ulaşmamış OSB lerde yer seçmesi öncelikler arasında olacaktır. Bunların yanında; uzun yıllardır aldığı sürekli ve genç nüfus ağırlıklı göç bölgede kontrol dışı şehirleşmeye ve aşırı hızlı nüfus artışına yol açmıştır. Bu durumun sosyal hizmet ve fiziki altyapı sunumu üzerinde oluşturduğu baskının giderilmesi; eğitim, sağlık, ulaşım gibi alanlardaki mevcut projelerin ivedilikle tamamlanarak artan ihtiyaç eğilimlerine göre yenilerinin geliştirilmesi; plansız konutlaşmanın yoğun olduğu Altındağ ve Mamak ilçelerinde
33 sosyal içermeye duyarlı bir şekilde dönüşüm faaliyetlerinin tamamlanması önümüzdeki on yılda Ankara Merkez Bölgesi nin kalkınma politikalarında belirleyici rol oynayacaktır.
34 VİZYON YAŞAM KALİTESİ YÜKSEK, DÜNYA İLE REKABET EDEN, DÜŞÜNCE VE YENİLİĞİN BAŞKENTİ Yaşam Kalitesi Yüksek Ankara ANKARA Kalkınmanın sürdürülebilir olması ve refahın yaygınlaştırılması ancak insanların bulundukları şehrin yaşam kalitesinin ve yaşanabilirlik standartlarının çevreye duyarlı bir şekilde yükseltilmesi ile mümkün olacaktır. Ankara, yapılan birçok araştırmada Türkiye nin en yaşanabilir ili olarak ön plana çıkmaktadır Bölge Planında yüksek yaşam kalitesi vizyonu ile birlikte Ankara nın bu alandaki üstünlüğünün artarak devam ettirilmesi amaçlanmıştır. Bu çerçevede, Ankara nın, altyapı (eğitim, ulaşım, iletişim, vb.) ve hizmet kalitesini iyileştirilerek Ankara lıların ekonomik, sosyal ve kültürel hayata bilinçli ve aktif bir şekilde katılımlarının sağlanması amaçlanmaktadır. Yaşam kalitesinin artırılarak devam etmesi için sürdürülebilir kaynak kullanımı ve çevrenin korunması ön plana çıkmaktadır. Atık ve emisyon azaltma, enerji, su ve kaynak verimliliği, geri kazanım, gürültü ve görüntü kirliliğinin önlenmesi, çevre dostu malzeme kullanımı gibi uygulamalar da yaşam kalitesini artırmaya katkı sağlayacaktır. Ankara'da kültürel altyapının güçlendirilmesi, kent merkezlerinde sosyal hayatın canlandırılması ve kültürel faaliyetlerin bölge bütününde yaygınlaştırılması da yaşam kalitesinin artırılması için öncelikler arasında yer almaktadır. Bu kapsamda, döneminde yaşam kalitesini yaygın şekilde artıran dönüşüm projelerine öncelik verilmesi önem taşımaktadır. Dünya ile Rekabet Eden Ankara Ekonomik, sosyal ve siyasal alandaki önemli potansiyeli ile ulusal ölçekte en rekabetçi kentler arasında olan Ankara nın dünya kentleri ile de rekabet edebilen bir konuma getirilmesi, Ankara Bölge Planı vizyonu ışığında hedeflenen amaçlardan bir tanesidir. Günümüzde artık rekabet kavramı kentlerin gündeminde önemli bir yer tutmaktadır ve bir anlamda kentlerin karnesi olan rekabetçilik endeksleri yakından takip edilmektedir. Üniversiteleri, teknokentleri, OSB leri, nitelikli işgücü, altyapısı ve entelektüel sermayesi ile Ankara, dünya kentleri ile rekabet edebilecek potansiyele sahip olmasına rağmen bu gücünü yeterince kullanamamaktadır Plan döneminde bu eksikliğin giderilmesine yönelik çalışmalar yapılacak ve Ankara nın hak ettiği konuma getirilmesi sağlanacaktır. Kamu kurumları, güçlü özel sektörü ve sivil toplum kuruluşlarının yapacağı ortak çalışmalar Ankara yı dünya ile rekabet eden bir şehir konumuna getirecektir. Düşüncenin Başkenti Ankara Türkiye Cumhuriyeti nin idari merkezi olan Ankara; idari uygulamaların arka planındaki teorilerin de geliştirildiği, uygulamaya yönelik teori temelli politika önerilerinin de oluşturulduğu kurumsallaşmış yapılara sahiptir. Sosyal bilimlerin çeşitli alanlarındaki öncü üniversiteleri; bu üniversitelerin bilgi ve insan kaynağıyla beslediği düşünce ve stratejik araştırma kuruluşları; strateji ve politika belirleme süreçlerinde üniversiteler ve araştırma
35 kuruluşlarıyla yakın işbirliği yürüten kamu kurumları Ankara da verimli bir düşünce atmosferi oluşturmaktadır. Ankara nın söz konusu güçlü yönü göz önünde bulundurularak Bölgesel Gelişme Ulusal Stratejisi nde (BGUS) Ankara nın başkent olma işlevinin yanında, etkili bir uluslararası siyaset ve yönetim merkezi olması yönünde bir strateji ve eylem planı oluşturulacak hedefine yer verilmiştir. Ankara Bölge Planı da, bu doğrultuda, Ankara nın uluslararası düzeyde bir düşünce başkenti haline getirilmesini vizyonunda benimsemiş; bu vizyonun gerçekleştirilebilmesi için gereken tedbirleri de içeriğinde sunmuştur. Yeniliğin Başkenti Ankara Ankara nın Ar-Ge ve yenilikçilik potansiyeli sanayide katma değer üretmek için kullanılacak, ileri teknolojili sektörlerde öncelikli olmak üzere faaliyet gösterilen tüm sektörlerde sektöre özel yenilikçi uygulamaları hayata geçirmede öncü olunacaktır. Yeniliği tetikleyen sektörlerin başında gelen bilişim ve savunma sanayi sektörlerindeki bilgi birikimi diğer sektörlere transfer edilecek ve böylece sektörler arası işbirliği ile sanayide yenilik tetiklenecektir. Yenilik sadece sanayiye özgü bir algıyı barındırmamaktadır ve Ankara daki tüm hayat sürecine etki edecek bir gelişim anlayışının temelini oluşturacaktır. Bu dönüşümü sağlayacak yenilikçilik eko sistemi oluşumu tamamlanacaktır. Eğitim, sağlık ve ulaşım gibi merkezi politika alanlarında uygulamaya alınacak yenilikçi projeler için Ankara pilot bölge olacaktır. Bireylerin bu ekosistem içinde etkin faaliyet göstermelerine imkân sağlayacak destek yapılarının, kurum kuruluşların (sektör ve alan bazlı yenilik merkezleri, yenilik finansmanı sağlayacak yapılar, eğitim ve koçluk programları vb) oluşturulması ve geliştirilmesi sağlanacaktır. Tüm bu tedbirlerin gerçekleşmesi Ankara nın Türkiye ye yenilikçiliğin girdiği merkez olması, yenilikçiliğin de başkenti olması anlamını taşıyacaktır.
36 Şekil 7 - Bölge Planı Vizyon Öncelik İlişkisi
37 MEKÂNSAL GELİŞİM ŞEMASI Ankara Bölge Planı ün amaçlarından biri Ankara ekonomisini orta ve uzun vadede teknoloji üreten ve bu teknolojileri iç ve dış piyasalara sunan, ileri teknolojili sektörlerde üretim merkezi olan bir kent ekonomisine dönüştürmektir. Bununla birlikte Ankara nın başkent olma işlevi ile paralel olarak, bölgesel ve uluslararası ölçekte politika ve düşünce üreten, böylelikle bu alanda faaliyet gösteren uluslararası kuruluşlara ev sahipliği yapan stratejik bir kente dönüşmek yine bu dönemin önemli bir önceliği olacaktır. Bu hedeflere ulaşmak için hazırlanan bölge gelişim şeması bu tür bir senaryoya zemin oluşturacak bir mekânsal kurguyu sağlamayı hedeflemektedir. Bu süreç içerisinde gerek ekonomik dönüşümü gerekse sosyal-mekânsal dönüşümü besleyecek en önemli unsur artan yaşam kalitesi olacaktır. Ankara nüfusunun %89 u merkezde bulunurken kalan kısmı diğer alt bölgelere dağılmıştır. Nüfus dağılımındaki bu orantısızlığın nedeni şehir merkezinin çok güçlü bir çekim alanı olmasının yanı sıra çevre ilçelerde bazı temel sosyal ve fiziksel altyapı unsurlarının yetersiz olması yani yaşam kalitesi sorunudur. Bu maksatla nüfus kaybeden, nüfus yoğunluğu düşük ve tarımın ekonomik faaliyetlerin temelini oluşturduğu ilçelerde öncelikle kentsel yaşam kalitesini artıracak temel sosyal ve fiziksel altyapı yatırımlarının gerçekleşmesi sağlanacaktır. Böylelikle ilk aşamada bu bölgelerde mevcut nüfusun göç etmesine sebep olan etkenler azaltılmaya çalışılacaktır. Uzun vadede ise mekânsal şemada belirtilen bu alanların yerel özgünlükleri kullanılarak, yaşanabilir bir kırsal dokunun oluşturulması amaçlanmıştır. Diğer taraftan mekânsal şemada vurgulanan bir diğer problem ise, bu ilçelerde ekonomik faaliyetler anlamında bir çeşitlilikten söz edilememesidir. Bu problem beraberinde birçok başka sorunu yaratmakla birlikte, bu alanlardaki nüfus kaybının da en önemli nedenleri arasındadır. Bu soruna yönelik olarak bu bölgelerde ilçelere özgü mesleki eğitim alanları geliştirilecek, istihdam alanları çeşitlendirilecek ve artırılacak, son olarak iş ve proje geliştirme kapasitesi artırılacaktır. Sonuç olarak, Ankara da kır-kent dengesini iyileştirmek, yaşanabilir bir kırsal yerleşim deseni oluşturmak ve bölge içinde gelişmişlik farklarını azaltmak hedeflenmektedir. Merkez için öngörülen mekânsal gelişim senaryosu, ulaşım yapısının iyileştirilmesi ve sürdürülebilirlik vurgusu ile birlikte kentteki yaşam kalitesinin artırılmasına odaklanmaktadır. Böylelikle hem uluslararası kuruluşlar hem de yabancı sermaye için bir çekim merkezi olabilmesi hedefi olanaklı olacaktır. BGUS ta da öngörüldüğü üzere Ankara nın uluslararası bir siyaset ve düşünce merkezi olabilmesi hedefine yönelik yaratıcı beşeri sermaye için bir cazibe merkezi olması ve bunun için de kentteki yaşam kalitesinin iyileştirilmesi amaçlanmaktadır. Diğer taraftan Ankara kent merkezinde kümelenmiş sanayinin teknoloji düzeyini yükseltmek ve Ar-Ge yoğun üretimin payını artırmak bu dönem içerisinde Ankara ekonomisinin en önemli hedefi olacaktır. Bunun için özellikle Kazan ın savunma sanayi için bir merkez olması ve bu alanda yatırımların artması amaçlanmaktadır. Diğer taraftan Elmadağ ve Polatlı yine Ankara merkeze olan yakınlığının da avantajı ile bölgedeki endüstriyel büyüme odaklarından olacaktır.
38 Makro düzeyde bakıldığında ise, çeper ilçelerde fonksiyonel işbölümü ile her ilçenin güçlü olduğu noktada bir merkez olması amaçlanmaktadır. Bölgenin kuzey bölgesi Kızılcahamam ve Beypazarı ilçelerinde turizm yatırımları plan dönemi boyunca artırılacak ve kuzeyde Ankara nın turizm kuşağında en önemli merkezleri olacaktır. Ankara nın güney bölgesindeki tarımın ağırlıklı olduğu alanlarda ise Haymana ve Bala başta olmak üzere tarım alt-bölgesi güçlendirilecektir. Bu merkezlerde Ankara nın yenilikçi ve Ar-Ge yoğun senaryosu içerisinde anlamlı olacak katma değeri yüksek, iyi tarım uygulamaları yaygınlaştırılacak ve bölge için gelir getirici faaliyetlerin başında yer alacaktır. İkincil olarak ise bu bölgede tarım ürünlerinin işlenmesine dayalı sanayi yatırımlarının payı artırılacaktır. Bu bölgede artan sosyal ve fiziksel altyapı yatırımları ile birlikte gelir kaynaklarının artması sonucunda bölge dışına göçün azaltılması amaçlanacaktır. Bölgenin diğer bölgelerle olan ilişkilerine bakıldığında ise yakın bölgesinde Kırıkkale ve Eskişehir ile savunma sanayi ve havacılık yatırımları noktasında işbirlikleri artırılacaktır. Yine bu dönem içerisinde artan ulaştırma ve demiryolu yatırımları ile birlikte Ankara nın stratejik konumu güçlenerek kuzey ve güneydeki limanlarla bağlantıları artırılacaktır. Ülkenin en büyük metropolü olan İstanbul ile de ulaşım yatırımları sayesinde endüstri-içi ilişkiler artırılarak iki bölgenin birbiri ile olan etkileşimi artacaktır. Marmara Bölgesi ile Ankara nın etkileşimini artıracak bir diğer etken ise turizm projeleri olacaktır. Özellikle tarihi İpekyolu turizm koridorunun canlandırılması ve rotanın tekrar bir turizm yolu olarak yenilenmesi ile bir ekonomik hareketlilik yaşanacaktır.
40 ANKARA DA YAŞAMAK Eksen 1: Bireylerine Eşit ve Kaliteli Yaşam Sunan, Sosyal Bağları Güçlü Ankara Ankara da Yaşamak başlığı altında Ankara da yaşam kalitesini doğrudan ya da dolaylı olarak etkileyen sosyal ve fiziksel unsurlarla birlikte bölgedeki önemli sosyal problemler ve potansiyeller ele alınmış ve Ankara nın yaşanabilirlik düzeyinin, mekân ve yaşam kalitesinin yükseltilmesi hedeflenmiştir. Ekonomik ve sosyal faaliyetlerin iyileşerek devam ettiği, yaşayan memnuniyetinin yüksek olduğu, sürdürülebilir bir şehir gelişiminin sağlanması önem taşımaktadır. Bu bilinçle Ankara da Yaşamak bölümünde, Ankara nın yoksulluk oranı asgari düzeyde olan, planlı bir şekilde büyüyen, uluslararası düzeyde bir düşünce, siyaset ve yönetim merkezi olan bir kent olma yolundaki kırılganlık ve potansiyelleri üzerinde durulmuştur. Ankara da Yaşamak Kırılganlıklar - Ankara Merkez Bölgesi nde yerleşim alanlarının kontrolsüz (yağ lekesi biçiminde) büyümesi; Kent içi ulaşım yapısında etkinlik, verimlilik, erişilebilirlik ve ulaşım türlerinin dengesi hususlarındaki sorunlar; Konut imalatının bir yandan nüfus artışının çok üzerinde gerçekleşmesine rağmen, diğer yandan hane halklarının harcamalarında konut giderlerinin payının düşmemesi ve yerel ihtiyaca uygun vasıflarda konut üretilmemesi; Türkiye ortalamasının altında olmakla birlikte varlığını sürdüren yoksulluk sorunu; Artan yaşlı nüfus oranı; Alt bölgelerdeki yüksek nüfus kaybı. Ankara da Yaşamak Potansiyeller - Ankara nın uluslararası düzeyde bir düşünce, siyaset ve yönetim merkezi olabilme kapasitesi; Mevcut-yapımı devam eden ve planlanan Ankara merkezli veya Ankara bağlantılı karayolu ve demiryolu projeleri; Devam eden ve gerçekleştirilecek olan kentsel dönüşüm projelerinin başarılı uygulanması ile mekân kalitesinin artırılabilmesi; Afet risklerinin görece düşük olması; Zengin kültür, sanat ve tarihi varlıkları; Alınan yüksek nitelikli ve dinamik göç.
43 KIRILGANLIKLAR Kentsel Yayılma ve Saçaklanma Ankara kent makroformuna yönelik temel tespit kentin makroformuna biçim kazandıracak bazı temel taşıyıcı aksların, Eskişehir, Konya ve İstanbul yolu, bulunmasına rağmen kentin yağ lekesi biçiminde büyüdüğüdür, bu da bir anlamda büyümenin kontrol edilemediği ve plansız geliştiği sonucuna götürmektedir. Bu durum sürdürülebilir kentsel büyüme ilkeleriyle çelişmektedir. Bu çerçevede, hızlı kentsel yayılma ve saçaklanma kent içi servis sunumunu zorlaştırmakta, altyapı maliyetlerini ve araç bağımlılığını artırmakta ve sonuç olarak Ankara yı sürdürülebilir bir büyüme yapısından giderek uzaklaştırmaktadır. Harita 6 Ankara Kent Makroformunun Yıllar İçerisinde Değişimi Kaynak: Ankara Büyükşehir Belediyesi Harita 7 Son Dönemde Ankara Kent Makroformunun Gelişimi Ankara Kent Makroformu-1990 Ankara Kent Makroformu-2006 Kaynak: Avrupa Çevre Ajansı, 2013
44 Ankara nın kentsel büyüme sorunu içerisinde ele alınması gereken önemli hususlardan birisi de Ankara nın yüksek oranda göç alan bir il olması ve bu sebeple göçle gelen bu nüfusun kentsel servislerin ve yeni altyapıların sunumunun yetersiz kalmasına neden olmasıdır. Özellikle göçle gelen nüfusun yoğun olarak yerleştiği bölgelerde (Çankaya, Pursaklar, Keçiören, Yenimahalle, Mamak, Altındağ, Sincan, Etimesgut ve Gölbaşı) eğitim, sağlık ve altyapı hizmetleri genellikle kent ortalamasından daha düşük düzeyde kalmaktadır. Örneğin, eğitim ve öğretim yılında derslik başına düşen öğrenci sayılarında en yüksek ilçeler sırasıyla derslik başına 56 öğrenciyle Pursaklar, 49 öğrenciyle Keçiören, 48 öğrenciyle Sincan, 44 öğrenciyle Etimesgut ve 38 öğrenciyle Mamak tır (Ankara İl Milli Eğitim Müdürlüğü, 2013). Kentsel Yayılma ve Saçaklanma İlgili Tedbirle r: Tedbir 1.1.1: Sürdürülebilir kentsel büyüme ilkeleri kent planlarında benimsenecek ve uygulanacaktır. Tedbir 1.1.2: Kent merkezinde ve mahalle ölçeğinde erişilebilir kamusal açık alanlar korunacak ve artırılacaktır. Tedbir : Alınan yüksek göçün temel kamu hizmetleri üzerinde oluşturduğu yük tespit edilecek ve ihtiyaçların karşılanmasına yönelik tedbirler alınacaktır. Kısa vadede Ankara da çeperlerde oluşan yayılma ve büyüme baskısını durduracak kararlar alınacaktır. Yapılı çevrenin bütünleşik ve kompakt bir form alması adına büyümenin denetlenmesini sağlayacak mekanizmalar oluşturulacaktır. İlgili Bakanlıklar ve yerel yönetimler işbirliğinde gerekli hallerde yasal düzenlemelerin de getirilmesi sağlanacaktır. Yine bu alanla ilgili olarak karma arazi kullanım politikaları ve sürdürülebilir bir ulaşım yapısı Ankara daki sağlıklı kentsel gelişimin en önemli unsurları olacaktır. Söz konusu tedbirlerin öncelikli uygulama alanı özellikle nüfusun ve konutlaşmanın hızla artma eğiliminde olduğu Ankara Merkez ve V. Alt Bölge ile Çubuk, Şereflikoçhisar ve Beypazarı olacaktır. Tüm bu alanları kapsayacak ve her ölçekteki fiziksel planlarına yol gösterici olması amacıyla Ankara için sürdürülebilir kentsel gelişme rehberi hazırlanacak ve Ankara alt bölgeleri ve merkezin büyümesini kontrol edecek, düzenleyecek ve kimi zaman da sınırlayacak ilkeler belirlenmiş olacaktır. Rehberde Ankara merkez ve alt bölgeler bazında, kimi zaman mahalle ölçeğine kadar inen düzeyde arazi kullanımı, ulaşım ve açık alan ilkeleri bir bütün içinde belirlenecek ve tüm dönüşüm ve yeni yapım süreçleri bu ilkeler doğrultusunda tamamlanacaktır. Yayılmanın uzun vadede doğurduğu altyapı maliyetlerini de düşünerek, kent içinde taşıma kapasitesi göz önünde bulundurularak uygun olan alanlarda yoğunluğun artırılması sağlanacaktır. Diğer taraftan Büyükşehir sınırlarının tüm il sınırlarına genişletilmesinin ardından ilçe belediyelerinde büyüme de yine bu rehberde belirlenen ilkeler ekseninde düzenlenecektir. Ankara da göç çalışmaları ile ilgili merkezleri olan üniversitelerin ortak bir platformda bir araya gelmeleri ve göç nedeniyle ortaya çıkan sorunlar ile ilgili ortak çalışmalar yapmaları sağlanacaktır. Bu kapsamda Ankara Merkez Bölgesi başta olmak üzere yoğun göç alan bölgeler için eğitim, sağlık ve altyapı hizmetlerine göç ile gelen ilave yük tespit edilecek ve
45 bunun karşılanmasına yönelik gerekli yatırımlar yapılacaktır. Alınan göçün Merkez Bölgesi dışına, özellikle V. Alt Bölge ye, kaydırılması amacıyla kamu hizmetlerinin eksiksiz sunulduğu ve kent merkezine hızlı ve sürekli erişimi sağlanan çevre ve mekân kalitesi yüksek alanlar oluşturulmaya devam edilecektir.
46 Kent İçi Ulaşım Ankara da yaşam kalitesini olumsuz anlamda etkileyen ve giderek daha da önem kazanan bir diğer kırılganlık ise kent içi ulaşımdır. Ankara nın kent içi ulaşım yapısında etkinlik, verimlilik, erişilebilirlik, ulaşım türlerinin dengesi ve türlerin entegrasyonu açısından sorunlar vardır. Bu sorunlar özellikle raylı sistemlerin Ankara da payının düşüklüğünden kaynaklanmaktadır. Ankara da raylı sistemlerin günlük kent içi ulaşımdaki payı %6,7 dir. Bazı büyük dünya kentlerine bakıldığında tüm ulaşım türleri içinde raylı sistem kullanımının New York ta %12, Osaka da %32, Seul da %35 ve Londra da %12 olduğu görülmektedir (LTA Academy, 2011). Toplu taşımadaki raylı sistem kullanım oranını artırmada yapımı devam eden metro hatlarının önemi azımsanmayacak düzeydedir. Bununla birlikte tüm bu hatların tamamlanması ile bile diğer dünya kentleri ile karşılaştırıldığında tüm kentin raylı sistemle erişilebilirliğinin sağlanmasından uzak kalınacaktır. Harita 8 - Mevcut ve Yapımı Devam Eden Ankara Metro Hatları Kaynak: EGO Genel Müdürlüğü, 2013/A Ankara da özel taşımanın (otomobil ve taksi) kent içi ulaşımdaki oranı ise %38,8 gibi yüksek bir paya sahiptir. Ankara nın kent içi ulaşımı Avrupa nın diğer önemli başkentleri ile kıyaslandığında özel taşıtların payının diğer başkentlerle benzer seviyelerde olduğu görülmektedir. Ancak Ankara nın toplu taşıma yapısında raylı sistemlerin payının oldukça az olması ve mevcut toplu taşım türlerinin de karayolu bağımlı olması belirli oranda trafik sorununa yol açmaktadır. Bunun temel nedeni ise minibüs-dolmuş gibi düşük yolcu kapasiteli taşıma araçlarının yaygın olmasıdır. Nitekim Harita 9 da da görüldüğü üzere genelde
47 Türkiye de, özelde de Ankara da kişiye düşen toplu taşıma aracı sayısı Avrupa daki diğer Düzey 2 bölgelerinin çok üzerindedir. Diğer taraftan Ankara da kent içi ulaşımda bisiklet, yürüme gibi yeşil ulaşım türlerinin payı ise çok düşüktür. Bu durum ilgili altyapı eksikliği ile arazi kullanımı politikalarının ulaşım sürdürülebilirliğini yeterince gözetememesinden kaynaklanmaktadır. Şekil 8 - Ankara Kent-İçi Trafik Türel Dağılım Özel Taşıt; 40% Toplu Taşıma; 60% Kaynak: EGO Genel Müdürlüğü, 2013/B Şekil 9 - Bazı Yabancı Metropollerde Kent İçi Trafiğin Türel Dağılımı Londra Viyana Yürüme; 24% Toplu Taşıma; 33% Yürüme; 28% Toplu Taşıma; 36% Bisiklet ; 2% Bisiklet ; 5% Özel Taşıt; 41% Özel Taşıt; 31% Kaynak: Transport for London, 2013 Kaynak: LTA Academy, 2011
48 Berlin Madrid Yürüme; 28% Toplu Taşıma; 27% Yürüme; 36% Toplu Taşıma; 34% Bisiklet ; 13% Özel Taşıt; 32% Taksi; 1% Özel Taşıt; 29% Kaynak: Verkehrs Berlin, 2012 Kaynak: LTA Academy, 2011 Harita Kişiye düşen Toplu Taşıma Aracı Kaynak: Eurostat, 2013
49 Kent İçi Ulaşım ile İlgili Tedbir: Tedbir 1.1.3: Toplu taşımın kent içi ulaşımdaki payı artırılacak ve farklı ulaşım türleri arası entegrasyon geliştirilecektir. Tedbir 1.1.4: Yeni raylı sistem güzergâhları oluşturularak toplu taşımadaki raylı sistem kullanım oranı artırılacaktır. Ankara kent içi ulaşımında toplu taşımanın payını artırmak üzere altyapı düzenlemelerinin yanı sıra bu ulaşım türünün kültür olarak kentte benimsenmesini sağlayacak faaliyetlerin gerçekleştirilmesi gereklidir. Bu kapsamda toplu taşıma ve diğer enerji etkin ulaşım modlarının kullanımına yönelik olarak Ankara Ulaşım Ana Planı stratejileri doğrultusunda belirlenen eylemler gerçekleştirilecektir. Eylemlerin zamanında ve etkin devreye girebilmesi için planın Ankara halkı tarafından sahipliğini artıracak bilinçlendirme faaliyetleri yürütülecektir. Toplu taşımayı özendirip özel araç kullanımını azaltmak için teşvik edici ve caydırıcı önlemler alınacaktır. Günün belli saatlerinde ve/veya belirli güzergâhlarda özel araç kullanımının ücretlendirildiği kurgular devreye sokulacaktır. Bu caydırıcı önlemler toplumun özel taşıt kullanımının yol açtığı sorunlar hakkında ve kullanımının azaltılması yönünde bilgilendirme ve eğitim programları ile birlikte yürütülecektir. Ankara da raylı sistemlerin geliştirilmesi kapsamında öncelikli olarak yapımı devam eden Batıkent-Sincan, Çayyolu-Kızılay ve Keçiören-Tandoğan metro hatları tamamlanacaktır. Bu hatların diğer toplu taşıma sistemleri (otobüs, dolmuş gibi) ile fiziki entegrasyonu sağlanarak şehir içi ulaşımda özel taşıt bağımlılığı ve trafikteki araç sayısı azaltılacaktır. Oluşturulacak hatların ücretlendirme sistemleri toplu taşımayı özendirecek şekilde tasarlanacak, kent içi ulaşım türlerinde geçerli olacak bir ödeme mekanizması geliştirilecektir. Raylı sistem durakları tasarlanırken de özel araçların durak civarına park edebilmeleri için gerekli düzenlemeler yapılacaktır. Yapımı devam eden projelere ilave olarak, yeni raylı sistem hatları Ankara nın kentsel büyüme eğilimlerini karşılayacak şekilde tasarlanacaktır Sayılı Kanun gereği 2014 te Ankara Büyükşehir Belediye sınırlarının tüm il sınırlarını kapsayacak şekilde genişletilmesi ile tüm ilçelerle ulaşım ve toplu taşıma bağlantısının güçlendirilmesi önem kazanacaktır. Bu kapsamda sanayi yatırımlarının artması öngörülen ve havaalanının da bulunduğu V. Alt Bölge nin Merkez ile ulaşım bağlantısını güçlendirecek projelere öncelik verilecektir. Esenboğa Havalimanı-Merkez ulaşımını sağlayacak raylı sistemin Akyurt ve Çubuk ilçe merkezleri ile de bağlantısı geliştirilecektir. Hâlihazırda Polatlı da olduğu gibi, Ankara-Sivas YHT Projesinin devreye alınmasıyla Elmadağ-Ankara Merkez arasında YHT ile ulaşım sağlanabilecektir. Kazan-Ankara Merkez bağlantısı için de TAİ, Havacılık ve Uzay İhtisas OSB, Lojistik Üssü ve ilçe merkezini de kapsayacak hızlı ve güvenilir ulaşım sağlayacak bir çözüm geliştirilecektir. Çalışmalarına tekrardan başlanması planlanan doğrudan Ankara-İstanbul yüksek hızlı tren projesi kapsamında Sincan-Yenikent-Ayaş-Beypazarı-Çayırhan hattında banliyö seferleri başlatılarak IV. Alt Bölge nin erişilebilirliği artırılacaktır. Ankara da kentin fiziki yapısını göz önünde bulundurarak kent içi ulaşıma yönelik yenilikçi ve çevreci çözümler üretilecektir. Bu doğrultuda yüksek eğimli alanlarda teleferik-tünel, daha düz bölgelerde ise bisiklet yolları ve kiralama sistemleri gibi yöntemler uygulanacaktır. Son
50 olarak tüm ilçelerin gerek merkezle gerekse de doğrudan kendi aralarındaki ulaşım altyapısı ve toplu taşıma imkânları geliştirilecektir. Toplu taşım türleri arasında gerekli entegrasyonların tamamlanması paralelinde, toplu taşım tüm türlerde hizmet kalitesi, güvenliği ve erişilebilirliği artıracak altyapı yatırımları yapılacaktır.
51 Barınma ve Konut Ankara daki konut arzı incelendiğinde ihtiyaçtan daha fazla konut üretildiği ancak bu denli hızlı ve ihtiyaç fazlası konutlaşmaya karşın, ne konut fiyatlarında ne kiracı olarak ikamet edenlerin oranında ne de hane halklarının barınma giderlerinde anlamlı bir azalmanın söz konusu olmadığı görülmektedir. Ankara da döneminde inşa edilen daireye karşılık gelen yeni konut sayısını karşılamak için gerekli nüfus artışı kişidir. Ancak aynı dönemde gerçekleşen nüfus artışı ise sadece olmuştur. Buna rağmen 2000 yılında kendi evinde oturanların oranı %58,7 ve kirada oturanların oranı %31,3 iken, 2011 yılında bu oranlar ancak %60,9 ve %30,2 olarak gerçekleşmiştir. Tablo 6 Yıllara Göre Konut ve Nüfusla İlgili Bazı Değişkenler Yıl Yeni Daire Sayısı Yeni Dairelerin Karşılayacağı Nüfus Artışı Gerçekleşen Nüfus Artışı Yeni Daire Metrekare Değeri Hanehalkı Harcamalarında Konut ve Kira Payı (%) , , , ,1 29, ,4 30, ,3 31, ,0 33, ,1 32, ,4 29, ,0 27,7 Kaynak: TÜİK (2013) ve TÜİK Ankara Bölge Müdürlüğü (2013) verilerinden hareketle hesaplanmıştır. Şekil 10 Yeni Konutların Karşılayacağı Nüfus Artışı ile Gerçekleşen Nüfus Artışının Kıyası Gerçekleşen Nüfus Artışı Gereken Nüfus Artışı Kaynak: TÜİK (2013) ve TÜİK Ankara Bölge Müdürlüğü (2013) verilerinden hareketle hesaplanmıştır arası nüfus sayımı bulunmadığından aradaki yıllara ait değerler ortalama nüfus artış hızı göz önünde bulundurularak hesaplanmıştır. ile gösterilen yıllara ait veri bulunmamaktadır.
52 Diğer taraftan yeni üretilen daireler ilçelerin nüfus kompozisyonu ile uyum göstermemektedir. Ankara da döneminde inşa edilen konutların ilçelere göre ortalama alanları (OA) ve bu ilçelerin ortalama hanehalkı büyüklüklerinin (OHB) karşılaştırılması arasında yapılan bir korelasyon analizinde korelasyon katsayısı -0,68 çıkmaktadır (özellikle son yıllarda çok sayıda konutun yapıldığı Gölbaşı nda, tek veya iki daireli binalar -lüks konutlar- hesaplama dışında bırakıldığında bu ilçe için OA 138 m 2, söz konusu korelasyon katsayısı ise -0,78 olmaktadır). Dairelerin ortalama alanlarının hem maliyetleri hem de fiyatları artırdığı, dolayısıyla bu ters orantının sebebinin gelir durumu olduğu aşikârdır. Ancak bu durum ihtiyaçlar açısından ele alındığında, daha kalabalık ailelerin yaşadığı yerleşim yerlerinde daha küçük konutların bulunduğu; OHB lerin daha küçük olduğu ve üniversitelerin yoğun bir şekilde bulunduğu Yenimahalle ve Çankaya gibi ilçelerdeyse konutların ihtiyacın aksine geniş olduğu ortaya çıkmaktadır. Barınma ve Konut ile İlgili Tedbir: Tedbir 1.1.5: Mevcut yüksek konut arzı nüfus artışı ve yapı yenilenmesinden kaynaklanan talebi karşılayacak düzeyde tutulacak ve kullanıcı ihtiyaçlarına uygun niteliklere sahip konut üretim politikaları geliştirilecek ve uygulanacaktır. Konut arzının yüksek düzeyde devam etmesinin temel nedenlerinden olan yüksek kâr marjlarının azaltılması adına konutların niteliğine olumlu katkı sağlayacak tedbirler alınacaktır. Bu kapsamda binalar için enerji verimliliği sertifikasyonu, yenilenebilir enerji sistemlerinin binalara entegrasyonu, yerel mimari dokunun korunmasına yönelik standart ve yaptırımlar gibi uygulamalar geliştirilecektir. Konut arzının büyük kısmının gerçekleştiği Merkez Bölgesi ve V. Alt Bölge ile tarihi kent dokusunun hala önemli ölçüde ayakta olduğu IV. Alt Bölge bu uygulamalarda öncelikli mekânlar olacaktır. Böylelikle hem kentin yaşam ve mekân kalitesi artırılacak hem de konut piyasalarındaki söz konusu kırılganlık azaltılacaktır. Ayrıca sektör temsilcilerine yönelik, söz konusu riskler hakkında bilgilendirme çalışmaları yapılacaktır. Konut arzındaki bir diğer sorun olan ihtiyaca uygun konut üretilmemesine yönelik, ortalama hane halkı büyüklükleri, öğrenci ve genç çalışan nüfus yoğunlukları gibi değişkenler göz önünde bulundurularak semtler düzeyinde gerekli düzenlemeler yapılacaktır. Yine Ankara Merkez ve V. Alt Bölge de gerek kentsel dönüşüm kapsamında gerekse de bunun haricinde yürütülecek kamu kaynaklı veya destekli toplu konut projelerinde orta gelir grubuna da hitap eden konutlar üretilecektir. Dolayısıyla bir yandan ev sahipliği oranları doğrudan artırılırken diğer yandan da piyasada daha rasyonel bir fiyatlandırma oluşmasına katkı sağlanacaktır.
53 Gelir Dağılımı ve Yoksulluk Bireylerin yaşamlarını sürdürmeleri veya içinde yaşadıkları toplumun asgari yaşam standartlarını yakalayabilmeleri için gerekli olan ayni veya nakdi gelir düzeyinin altında gelire sahip olmaları şeklinde tanımlanan yoksulluk Ankara da Türkiye ortalamasının altında olmakla birlikte hala kentsel, kırsal, yaşlı, çalışan yoksulluğu gibi çeşitli türlerde sorun teşkil etmektedir yılında Ankara nüfusunun %97 sini barındıran kentsel alanda 2 günlük $2,15 ve $4,30 eşdeğeri gıda tüketimi şeklinde tanımlanan açlık sınırlarının altında yaşayan sırasıyla yaklaşık ve kişi vardır. Bununla birlikte bireylerin içinde yaşadıkları toplumun gelir düzeyine göre hesaplanan belirli bir seviyenin altında kalmaları durumu olarak tanımlanan göreli yoksulluk oranı ise Ankara da %7,3 seviyelerindedir (Taş, 2012). Yoksulluğun mekânsal dağılımı incelendiğinde Akyurt, Elmadağ ve Kazan da yoksulluk oranının %30 un üzerinde; Yenimahalle, Çankaya ve Etimesgut ta ise %5 in altında olduğu görülmektedir. Öte yandan ilçe içi gelir dağılımına göre hesaplanan yoksulluk oranlarına bakıldığındaysa Sincan da bu oranın %47, Çankaya da ise %20 olduğu görülmektedir. Diğer bir ifade ile bu ilçelerde yaşayan nüfus içerisinde gelir dağılımında büyük dengesizlikler olduğu gözlemlenmektedir (age). Tablo 7 Ankara Kentsel Yoksulluk Oranları İlçeler Ankara Ortalamasına Göre Yoksulluk Oranları İlçe İçi Düzeye göre Yoksulluk Oranları Akyurt 36,5% 13,5% Altındağ 17,9% 2,5% Beypazarı 17,0% 17,0% Çankaya 2,0% 20,0% Çubuk 6,5% 6,5% Elmadağ 32,9% 9,2% Etimesgut 0,4% 14,0% Gölbaşı 17,1% 14,7% Kazan 30,0% 0,0% Keçiören 6,7% 14,3% Mamak 10,3% 1,1% Polatlı 9,6% 1,4% Pursaklar 9,7% 0,0% Sincan 5,9% 47,3% Şereflikoçhisar 25,9% 6,9% Yenimahalle 4,0% 4,0% Kaynak: Taş, Kentsel alan tanımı nüfusu 20 binin üzerinde olan yerleşim bölgeleri için kullanılmaktadır.
54 Harita 10 Ankara nın Kentsel Yoksulluk Haritaları Kaynak: Taş (2012) verilerinden hareketle oluşturulmuştur. Ankara nın kentsel alanında, farklı yoksulluk türlerine göre kendisini az veya çok yoksul hissedenlerin oranı grafikte verilmiştir. Bu durum iki önemli noktaya işaret etmektedir: Öncelikle her ne kadar göreli yoksulluk oranları düşük olsa da barınma, sağlık, gıda gibi temel ihtiyaçlar açısından dahi hissedilen (algısal) yoksulluk oranı bunun çok üzerindedir. Ayrıca ihtiyacın çok fazlası konutlaşmanın olduğu Ankara da nüfusun %16,2 sinin barınma açısından yoksulluk hissetmesi, bahsi geçen ihtiyaçlara uygun konut üretilmemesi sorununu tekrar ortaya koymaktadır. İkinci nokta ise zaruri ihtiyaçlardan lükse doğru gidildikçe hissedilen yoksulluk düzeyinin artmasıdır. Öyle ki nüfusun %22 si ulaşım, %35,7 si ise eğlence açısından yoksuldur. Orta gelir düzeyinden yüksek gelir grubuna geçmeye çalışan Türkiye de bu ihtiyaçların giderilmesinin de artık zaruret düzeyinin arttığının göz önünde bulundurulması ve bu doğrultuda tedbirlerin geliştirilmesi gerekmektedir. Şekil 11 - Farklı Yoksulluk Türlerine Göre Kendisini Az veya Çok Yoksul Hissedenlerin Oranı 35,7% 16,2% 17,2% 18,3% 22,0% Barınma Sağlık Gıda Ulaşım Eğlence Kaynak: Taş (2012) verilerinden hareketle hesaplanmıştır.
55 Gelir Dağılımı ve Yoksulluk ile İlgili Tedbirler: Tedbir 1.1.6: Yoksulluğun farklı tezahürlerine duyarlı yoksullukla mücadele mekanizmaları geliştirilecektir. Tedbir 1.1.7: Ankara daki yaygın sosyal sorumluluk projeleri ve toplumda gönüllülük bilincinin geliştirilmesi kapsamında sivil toplumun aktif katılımını sağlayarak yoksullukla mücadele politikaları hayata geçirilecektir. Tedbir 1.1.8: Dezavantajlı kesimlerin sosyal, siyasi, ekonomik ve kültürel yaşama aktif katılımı ve bireyler arasında fırsat eşitliği sağlanacaktır. Ankara daki sosyal politikalar plan döneminde farklı yoksulluk türlerini kapsayacak şekilde geliştirilecektir. Gelire dayalı yoksulluğun giderilmesi adına işsizler ya da düşük vasıflı işçilerin istihdam edilebilirliğinin ve gelir düzeyinin artırılmasını sağlayacak kurs, atölye gibi mevcut mekanizmaların etkinliği artırılacak, ihtiyaca göre yenilerinin açılması desteklenecektir. Gelir düzeyi düşük semtlerde eğitim kalitesinin ve öğrencilerin eğitimde devamlılığının artırılması için gerekli uygulamalar hayata geçirilecektir. Bu faaliyetlere altlık teşkil edecek mahalle düzeyinde gelir, yoksulluk, eğitim, istihdam araştırmaları gibi detaylı çalışmalar yapılacaktır. Yaşlı ve engelli yoksulluğuna karşı sosyal yardım mekanizmaları güçlendirilecektir. Alt bölgelerde yoksullukla mücadele için ise alternatif gelir ve istihdam imkânlarının sunulması sağlanacaktır. Yoksullukla mücadele faaliyetlerinde I. ve V. alt bölgeler, Altındağ, Kalecik, Çamlıdere ve Güdül öncelikli mekânlar olacaktır. Sanayi yatırımlarının ağırlık kazanacağı V. Alt Bölge başta olmak üzere tüm alt bölgelerde mesleki eğitime ağırlık verilecektir. Ankara Sanayisinin ihtiyaçları belirlenerek bölgeye özgü çözümler sunacak eğitim modülleri hazırlanacaktır ve bu modüllerin pilot uygulamaları V. Alt Bölgede başlatılacaktır. Yoksullukla mücadele kapsamında öncelikli ifade edilen diğer alt bölge ve ilçelerde alternatif istihdam alanları ve gerekli insan kaynağının yetiştirilmesi için fizibilite çalışmaları yapılacak, alt yapı hazırlıkları gerçekleştirilecektir. Gıda sektöründeki kayıt dışı ve sağlıksız üretim yapan üreticilerin kurumsallaşmaları veya kooperatif çatısı altında hareket edip üretim yapmaları teşvik edilecektir. Markalaşma ve ulusal-uluslararası pazara açılma konusunda bilgilendirme ve eğitim faaliyetleri düzenlenerek alt bölgelerden marka değeri olan ihraç ürünlerinin çıkması sağlanacaktır. Turizm koridorunda bulunan ilçelerin rekabet gücünü artırmaya yönelik destekler verilerek bölgedeki turizm sektörü desteklenecek ve buna bağlı olarak istihdam artışı gerçekleştirilecektir. Tarım sektöründe katma değeri yüksek ürün çeşitliliği artırılıp iyi tarım uygulamaları yaygınlaştırılarak sektörün bölge ekonomisine katkısın artırılacaktır. Dezavantajlı grupların sosyal ve ekonomik hayata dâhil olmaları desteklenecektir. Bu grupların Ankara özelinde, istihdam edilmeleri veya iş sahibi olmaları önündeki engeller araştırılarak eylem planları hazırlanacaktır. Gönüllü iş adamları/iş kadınlarından oluşan bir melek danışman ağı oluşturularak kendiişlerini kuran dezavantajlı kesimlere iş hayatında koçluk hizmeti sunulacaktır. Ankara merkez ve tüm alt bölgelerinde engelli, yaşlı, çocuk, kadın gibi hareketliliği kısıtlı gruplara yönelik sosyo-kültürel hizmetler sunacak (kütüphane, sinema, tiyatro, toplum merkezi vb.) gezici ve sabit altyapıların geliştirilmesi ve tüm kesimlerce
56 erişilebilir olması sağlanacaktır. Dezavantajlı kesimlerin barınma ihtiyaçlarının karşılanmasına ve koşullarının iyileştirilmesine yönelik çalışmalar ilgili kurumların koordinasyonunda yürütülecektir. Bu kapsamda bölgede barınmayla ilgili nicel ve nitel bir ihtiyaç analizi yapılacak ve uygulanacak konut projelerinde bu analizin çıktıları esas alınacaktır. Farklı yoksulluk türlerine ve farklı toplumsal kesimlere yönelik yukarda bahsi geçen proje ve faaliyetlerin yürütülmesinde sosyal fayda ve sahiplenmeyi artırmak üzere sivil toplum mekanizmaları ile birlikte çalışılacaktır. Bu kapsamda sivil toplum yapılarının işlerliğini artırmak amacıyla farkındalık ve bilinçlendirme çalışmaları yürütülecektir. Sivil toplum kuruluşlarının daha aktif rol oynaması için kapasite artırımı desteklenecek, eğitimler verilecektir. STK ların sosyal sorumluluk projeleri yürütmesi teşvik edilecek ve gönüllülük bilincini artırmaya yönelik kampanyalar düzenlenip kamu spotları hazırlanacaktır. Sivil toplum örgütlerinin görünürlüğü, bilinirliği ve erişilebilirliğini artırmak amacıyla Ankara da faaliyet gösteren vakıf ve derneklerin bulunduğu veri tabanı ve web portalları oluşturulacak, kuruluşlar profillerini oluşturarak yürüttükleri faaliyet ve projelere ilişkin güncellemeleri duyurma imkanına sahip olacaklar.
57 Yaşlanma Yoksulluk gibi, Ankara için bir diğer kırılganlık da yaşlı nüfus oranının artmasıdır yılında Ankara da yaşlı nüfus oranı % 6,9 iken bu oranın 2023 te %9,2 olacağı tahmin edilmektedir. Bu durum yaşlılara yönelik sağlık, bakım, barınma ve ulaşım gibi hizmetlere olan ihtiyacı artıracaktır. Dolayısıyla yaşlı nüfusun toplumla entegrasyonunda sorunlar yaşamaması ve dezavantajlı duruma düşmemesi adına bu hizmetlerin yakın gelecekte iyi planlanması gerekmektedir. Şekil 12 Ankara Nüfus Piramidi, Kaynak: TÜİK, ,4 2,8 3,6 3,6 4,1 4,6 4,5 4,5 3,8 4,0 3,6 3,7 Şekil 13 Ankara Nüfus Piramidi, 2023 Tahmini 0,1 0,3 0,6 0,8 1,1 1,7 0,3 0,5 0,8 1,0 1,3 1,8 2,5 2,8 3,6 3,6 4,1 4,6 4,4 4,2 3,7 3,8 3,4 3,5 8% 6% 4% 2% 0% 2% 4% 6% 8% Erkek Kadın Kaynak: Milli Eğitim Bakanlığı, ,5 0,7 1,2 1,8 2,4 2,9 3,1 3,8 4,2 4,3 4,2 3,7 3,6 3,5 3,7 3,5 3,2 0,0 0,8 0,8 1,4 1,9 2,5 3,0 3,2 3,8 4,2 4,1 3,9 3,7 3,6 3,4 3,4 3,3 3,0 8% 6% 4% 2% 0% 2% 4% 6% 8% Erkek Kadın
58 Harita 11 Ankara Yaşlı Nüfus Oranı Kaynak: TÜİK (2013) verilerinden hareketle oluşturulmuştur. Harita 12 Ankara Nüfus Değişimleri* Kaynak: TUİK (2013) verilerinden hareketle oluşturulmuştur. *Haritalar Ankara haritasının ilgili değişkenin oranlarına göre yeniden ölçeklendirilmesi ile oluşturulmuştur. Değişkenin ifade ettiği noktanın niteliğine ve ağırlığına göre ilçe sınırları büzülür ya da genişler.
59 Yaşlanma ile İlgili Tedbir: Tedbir 1.1.9: Nüfusun yaşlanma eğilimi göz önünde bulundurularak yaşlıların ihtiyaç duyacakları temel hizmetlerin sunulabilmesi için gerekli çalışmalar yapılacaktır. Ankara da yaşlı nüfusun sosyal ve fiziki ihtiyaçlarına yönelik sosyal hizmet merkezleri, bakımevi, huzur evi gibi merkezlerin sayısı artırılacaktır. Ankara nın I. II. III. ve IV. alt bölgelerindeki ilçe merkezlerinde ve köylerinde genç nüfusun merkeze göç etmesi sonucu yalnızlaşan yaşlı nüfusun yaşamsal ihtiyaçlarının karşılanmasına yönelik gezici hizmet araçlarının sayısı artırılacaktır. Yaşlıların sosyal hayata katılımlarının sağlanacağı merkezlerin sayısı arttırılacaktır. Ankara daki üniversitelerde yaşlı bakım bölümlerinin sayısının ve niteliğinin artırılmasına yönelik teşvikler verilecektir. Ankara daki bakıma muhtaç yaşlıların envanteri çıkarılacak ve yaşlıların bakımlarının koordine edilebileceği bir yaşlı takip sistemi oluşturulacaktır. Yaşlıların evde bakımını üstlenen kişilere düzenli aralıklarla yaşlı bakımı hakkında gerekli eğitimler verilecektir. Yaşlıların ev ortamında bakımını üstlenen kişilere yönelik gerekli ödül ve teşvik uygulamaları geliştirilecektir.
60 Beypazarı; -0,3 Keçiören; -0,3 Ayaş; -0,5 Çubuk; -1,4 Altındağ; -1,9 Kızılcahamam; -2,6 Nallıhan; -4,6 Elmadağ; -8,7 Güdül; -18,9 Kalecik; -19,8 Haymana; -21,0 Evren; -25,2 Bala; -26,0 Çamlıdere; -27,8 Kazan; 19,8 Akyurt; 16,5 Sincan; 16,1 Yenimahalle; 11,8 Mamak; 11,1 Çankaya; 5,0 Polatlı; 0,8 Şereflikoçhisar; 0,7 Gölbaşı; 50,2 Etimesgut; 47,1 Alt Bölgelerdeki Nüfus Kaybı Ankara nın alt bölgelerinde göçle ilgili en önemli kırılganlığı bu alanlarda yaşanan dışarı göçtür döneminde Çamlıdere, Bala, Evren, Haymana, Kalecik ve Güdül ilçelerinin nüfuslarında %18 ile %30 arası azalma olmuştur. Bu bölgelerdeki altyapı yetersizlikleri; eğitim, sağlık gibi sosyal hizmetlerin kısıtlılığı; sektör çeşitliliğinin olmayışı; tarım sektörünün getirisinin görece düşük olması gibi sebeplerden beslenen nüfus kaybı, nüfusun giderek yaşlanması, ekilen tarım alanlarının ve tarımda çalışan nüfusun azalması gibi sonuçlara yol açmaktadır. Şekil Döneminde İlçelerin Nüfus Değişim Oranları 60,0 50,0 40,0 30,0 20,0 10,0 0,0-10,0-20,0-30,0-40,0 Kaynak: TÜİK (2013) verilerinden hareketle hesaplanmıştır (Altındağ ve Keçiören ilçelerinde nüfus azalmasının sebebi, Pursaklar ın bu dönem içerisinde ilçe olmasıdır). Harita 13 Ankara nın Nüfus Dağılımı Kaynak: TÜİK (2013) verilerinden hareketle oluşturulmuştur.
61 Alt Bölgelerdeki Nüfus Kaybı ile İlgili Tedbir: Tedbir : Alt bölgelerden dışarı göçü azaltmak için ilçelerde sosyal ve fiziki altyapı hizmetleri, özgün mesleki eğitim imkânları ve yöresel unsurları ortaya çıkaracak istihdam alanları geliştirilecektir. Ankara nın yoğun göç veren ilçelerinde her bir ilçeye özgü olarak göçü azaltma eylem planları hazırlanacaktır. Bu çalışmaya en fazla göç veren Çamlıdere, Bala, Evren, Haymana, Kalecik ve Güdül ilçelerinden başlanacaktır. Ankara da göçle ilgili çalışan kurum ve merkezler ile bu ilçelerde yer alan yerel idarelerin ortak çalışmaları ile oluşturacak eylem planlarının, ilçe bazlı koordinasyonunu ve uygulanmasının izlenmesini sağlayacak yerel birimler/ekipler oluşturulacaktır. Söz konusu eylem planında belirtilecek altyapı yetersizlikleri ile ilgili hususlar öncelikli olarak çözüme kavuşturulacaktır. Bu bölgelerdeki göçün ana nedeni olan istihdam ve işsizlik sorununu önlemek için ilçelerin yerel özelliklerine dayalı iş alanlarının geliştirilmesi desteklenecektir. Çamlıdere, Kalecik, Güdül, Haymana, Bala ve Evren de mevcut doğal ve tarihi kaynak ve güzelliklerin turizm amaçlı kullanımına imkan tanıyacak büyük projeler uygulanacaktır. Çamlıdere ve Kızılcahamam da yer alan Kızılcahamam - Çamlıdere jeoparkının uluslararası doğa turizminde önemli bir destinasyon haline gelmesi yönünde gerekli altyapı, tesis yatırımları yapılacak, parkın ulusal ve uluslararası düzeyde tanıtımı yönünde etkili bir kampanya yürütülecektir. Meşhur Kalecik karasının tanıtım yapılarak burada üzüm bağları ve ürünlerinin turizme kazandırılacağı ekoturizmin, restore edilecek tarihi yapı ve mekânlar ile de tarih-kültür turizminin ilçede yaygınlaştırılması sağlanacaktır. Güdül de yer alan tarihi evler etkin bir restorasyon ve turistik amaçlı kullanım sürecine tabi tutulacaktır. Haymana da son yıllarda gelişmeye başlayan termal turizm faaliyetleri desteklenerek Haymana nın da Kızılcaham gibi bir sağlık turizm destinasyonu olmasına yönelik altyapı ve pazarlama imkânları bölgeye yönlendirilecektir. Bala ve Evren de de Kızılırmak Nehri ile üzerinde bulunan Hirfanlı ve Kesikköprü barajlarında su sporlarının yapılabilmesi imkân sağlayacak altyapı oluşturulacak, tanıtım faaliyetleri yapılacaktır. Tüm bu ilçelerde geliştirilecek turistik altyapı ve tesislerin amacına ulaşabilmesi için gerekli insan kaynağı yine yerel potansiyelden sağlanacaktır. İstihdam garantili olarak turizm sektörünün gerektirdiği mesleki eğitim ve uygulama programları hayata geçirilecektir. Turizmin yanı sıra söz konusu ilçelerde potansiyeli olan alternatif istihdam ve gelir kollarının desteklenmesi de sağlanacaktır. Çamlıdere deki arıcılık, ahşap işçiliği; Bala ve Haymana da süt ve süt ürünleri endüstrisi; Evren de su ürünleri ve kültür mantarı yetiştiriciliği; Güdül de ormancılık, ağaç ve ahşap işçiliği gibi faaliyet kolları bu kapsamda değerlendirilecektir. Yine bu ilçelerde sanayinin geliştirilmesi ve tarımsal üretimin çeşitlendirilmesi üzerine projeler yürütülecektir. Yörelerin genç nüfusuna yönelik meslek kazandırma ve yörede faaliyette olan sektörlerdeki ürün çeşitliliğini artırmaya yönelik özel teknik eğitimler düzenlenecektir. Bu eğitimler sonrası verilen sertifikalarla bu katılımcılara özel finansal destek sağlanacak ve kendiişlerini açmaları teşvik edilecektir. Hali hazırda faaliyet gösteren sektördeki üretim ve ürün kalitesinin artırılması yönünde ise ilçe bazlı firma koçluğu ve kurumsallaşma programları düzenlenecektir. Ayrıca üretilen ürünlerin bölgesel ve ulusal pazarlarda müşteri bulmaları yönünde alt bölge bazlı ürün tanıtım ve müşteri ile etkileşim pazarları düzenlenecektir.
62 Göçün yoğun yaşandığı I. ve II. alt bölgelerde tarımla uğraşan nüfusun gün geçtikçe azalması ve dolayısıyla göç etmelerini azaltmak üzere mevcut tarım ürünlerinde farklılaştırmaya ve verim artırmaya yönelik uygulamalar hayata geçirilecektir. Bu bağlamda merkezde yer alan tarımsal merkez ve araştırma enstitüleri bu ilçelerde ve Ankara nın tarımsal kapasitesi yüksek olan IV. Alt Bölge sindeki mevcut tarımsal ürünlerin kalitesinin artırılması ve buralarda üretilebilecek katma değeri yüksek yeni tarımsal ürünler konularında araştırma ve çalışmalar yapacaktır. Bu çalışmalar sonucu elde edilen bulgular üzerinden söz konusu ilçelerde tarım uygulamalarına başlanacaktır. Pilot uygulamalar için gerekli finansal destek ve bu yeni uygulamalar için gerekli çiftçi eğitimleri gibi teknik destekler bu yörelere özel kaynak aktarımları ile sağlanacaktır. Pilot uygulama sonucu başarılı olan ürünlerin yaygınlaştırılması üzerine çiftçilere destek sağlanacaktır.
63 POTANSİYELLER Siyasi Merkez Ankara başkent olma işlevinin yanında, etkili bir uluslararası siyaset ve yönetim merkezi olma potansiyeline sahiptir. Ankara 111 yabancı ülke büyükelçiliğine, 20 uluslararası kuruluş temsilciliğine ve 30 un üzerinde düşünce kuruluşuna ev sahipliği yapmaktadır. Bu yapılar Ankara ya bir siyasi ve yönetim merkezi işlevinin yanı sıra uluslararası tanınırlık, küresel pazara entegrasyon ve uluslararası lobicilik gibi alanlarda avantaj sağlamaktadır. Türkiye nin başkenti olarak, Ankara ev sahipliği yaptığı diğer ülke büyükelçilikleri ve uluslararası örgütlerinde çalışan yabancı uyruklu vatandaşlar için de bir yaşam alanı ve ikamet merkezi durumundadır. Bununla beraber, söz konusu ülkelerin de gerek büyükelçilikler çatısında yer alan gerekse de Türkiye ile ikili ilişkiler kapsamında kurulan dernek ve merkezlerle kendi dillerini ve kültürlerini tanıtmaya ve Türkiye ile ilişki ve işbirliklerinin geliştirilmesine yönelik çeşitli faaliyetler yürütmektedirler. Siyasi Merkez ile İlgili Tedbir: Tedbir 1.2.1: Ankara nın bölgesel siyaset ve düşünce merkezi olma rolü güçlendirilecek ve yabancı misyon temsilcilikleri ve uluslararası kuruluşların kentin sosyal hayatına katılım ve katkıları artırılacaktır. Ulusal ölçekli planların çizdiği çerçeve ile uyumlu olarak Ankara nın uluslararası düzeyde bir yönetim, siyaset ve düşünce merkezi olabilmesi için öncelikli olarak mevcut düşünce ve stratejik araştırma kuruluşlarının etkinlik ve verimliliklerini artıracak yapısal düzenlemeler yapılacaktır. Bu kuruluşların hukuki statülerinin netleştirilmesi, bu statüye sahip olan kuruluşlara kamu yararına çalışan STK olma yolunun açılması, bu sektörde çalışanların özlük haklarının iyileştirilmesi ve basın personeli gibi benzer statüdeki çalışanların sahip oldukları haklardan istifade edebilmelerinin sağlanması söz konusu vizyonun gerçekleştirilmesi adına yapılacak yasal düzenlemeler arasında yer almaktadır. Ayrıca bu kurumların uluslararası düzeyde de etkinliğinin artırılması için ihracat teşviki kapsamında sunulan uluslararası fuar organizasyonu, yurtdışı fuar katılımı ve pazar araştırması desteklerine benzer destek mekanizmaları, sektörün ihtiyaçlarına uygun bir şekilde geliştirilecektir. Yine yatırım teşvik sistemi kapsamında sunulan sigorta primi desteği veya Ar-Ge kanunu kapsamında Ar-Ge merkezlerine sunulan destekler benzeri mekanizmalarla düşünce kuruluşlarında uzun vadeli ve geniş kapsamlı istihdam teşvik edilecektir. Ankara da gerek yabancı misyon temsilcilikleri ve uluslararası kurumlar bünyesinde çalışmaları dolayısıyla gerekse de farklı sebeplerden yerleşik bulunan yabancı uyruklu vatandaşların kent sosyal hayatına katılımlarının ve yaşam kalitelerinin artırılmasına yönelik tabelalandırmalar, sosyal mekânlar, turistik yerler, ilgili resmi daireler ve işlemler yabancı vatandaşlara da daha etkin hizmet edecek şekilde tasarlanacaktır. Yabancı misyon temsilcilikleri ve uluslararası kuruluşlarla gerçekleştirilecek işbirlikleri ile çok yönlü teknolojibilgi birikimi transferi programlarının, bölgesel ve sektörel tanıtım ve yatırım destek faaliyetlerinin yaygınlaştırılması teşvik edilecektir.
64 Erişilebilirlik Ankara merkezli mevcut kara, hava ve demir yolu ağı ile yapımı devam eden ve planlanan projeler kenti Türkiye, bölge ve dünya ile hızlı, yaygın ve güvenli bir şekilde bağlayacaktır. Mevcut Ankara-Konya ve Ankara-Eskişehir YHT hatlarının yanı sıra Eskişehir-İstanbul hattının yapımı devam etmekte, 2023 yılına kadar bitirilmesi öngörülen Ankara-Yozgat-Sivas-Erzincan- Erzurum-Kars, Ankara-Kayseri, Ankara-Bilecik-Bursa, Ankara (Polatlı)-Afyonkarahisar-İzmir YHT Projeleri nde ise çalışmalar sürmektedir. Harita 14 Mevcut, Yapımı Devam Eden ve Planlanan Yüksek Hızlı Tren Hatları Kaynak: Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı, 2013/A Benzer şekilde, planlanan ve yapımı devam eden Ankara-Niğde, Ankara-Samsun, Ankara- İzmir, Kırıkkale-Sivas-Erzincan-Erzurum-Ağrı/Ardahan, Şanlıurfa-Habur gibi oto yolu projeleri ile Ankara nın Türkiye nin bütün önemli liman ve sınırları ile kesintisiz otoyol bağlantısı kurulmuş olacaktır. Harita 15 Mevcut, Yapımı Devam Eden ve Planlanan ve Otoyollar Kaynak: Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı, 2013/B
65 Erişilebilirlik ile İlgili Tedbir: Tedbir 1.2.2: Ankara nın güçlü ulusal ve uluslararası ulaşım bağlantısı geliştirilecektir. Ülkemizde ulaştırma proje ve yatırımlarından en üst düzeyde yetkili kamu kurumu olan Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı nın ilgili stratejilerinde yer alan ve yukarıda belirtilen demiryolu ve karayolu yatırımlarının en hızlı bir şekilde tamamlanmasına yönelik kamuoyu desteği sunulacaktır. Ayrıca bu strateji planlarında yer almayan ancak ihtiyacı gerek ilgili paydaşlar gerekse de politika yapıcılar tarafından belirtilmiş olan Ankara-Adana/Mersin- Gaziantep; Ankara-Samsun arası yüksek hızlı tren projelerinin de 2023 resmi stratejilerine dâhil edilmesi sağlanacaktır. Otoyol ve yüksek hızlı tren projeleriyle konvansiyonel demiryollarındaki modernizasyon ve ilave iltisak hatlarının hayata geçirilmesiyle Ankara nın Samsun, İstanbul-Kocaeli, İzmir, Adana-Mersin liman ve metropolleriyle yolcu erişim süreleri 3 saatin, nakliye erişim süreleri ise 5 saatin altına inecektir. Türkiye nin yüksek hızlı demiryolu ağının merkezinde bulunacak olan Ankara nın fiziki erişilebilirliğinin yanı sıra ziyaretçiler için de daha kolay gezilebilir bir mekân haline getirilebilmesi için hızlı tren biletlerinin kent içi ulaşım sistemlerinde de kullanılabileceği bir sistem geliştirilecektir. Ankara nın özellikle uluslararası bağlantısının güçlendirilmesi amacıyla Ankara dan yurt dışına doğrudan uçuş yapılan şehirlerin sayısı artırılacaktır. Bu bağlamda Ankara dan ve YHT ile bağlı olduğu yakın çevresinden İstanbul aktarmalı olarak en sık uçuş yapılan dış konumlar tespit edilecek; kamu kurumları, yabancı misyon temsilcilikleri ve uluslararası kuruluşlar ile yıllık doğrudan yurt dışı uçuş taleplerini belirlemeye yönelik bir çalışma yürütülecektir. Ankara Esenboğa Havalimanı işletmecisi ve ilgili havayolu şirketleriyle paylaşılacak çıktılar ile ekonomik olarak en verimli güzergâhlardan başlayarak Ankara nın doğrudan yurtdışı uçuş bağlantısı yaygınlaştırılacaktır.
66 Mekân, Kentsel Dönüşüm ve Konut Ankara da mekân kalitesini artırıcı politikalar hazırlanmakta ve uygulamaya geçirilmektedir. Bu çerçevede, Ankara da planlanan ve uygulanmakta olan kentsel dönüşüm projeleri ile sağlıksız yapılaşmanın yarattığı problemler ortadan kaldırılabilmektedir. Ankara da konut piyasası belirli oranda bir kırılganlık oluştursa da kimi nitelikleri bakımından da bir potansiyel doğurmaktadır. Ankara daki üretilen yeni konutların dağılımı tek kutuplu olmayıp ilçeler bazında çeşitlilik göstermektedir döneminde inşa edilen yeni konutların %94 ü 10 ilçeye dağılmış olup, nüfus artışının %90 ından fazlası da bu 10 ilçede gerçekleşmiştir. Konut piyasasının mekânsal talebe paralel konumlandığını da gösteren bu durum, konut üretiminin bu ilçelerdeki sağlıksız yapılaşmanın ıslahı yönüne kanalize edilmesiyle daha önce bahsi geçen kırılganlığın önüne geçilmesi adına da yararlı olacaktır. Şekil 15 İlçelere Göre Yeni Daire Sayıları ( ) Keçiören Etimesgut Çankaya Mamak Yenimahalle Sincan Altındağ Polatlı Pursaklar Gölbaşı Diğer Kaynak: TÜİK, 2013
1 İçindekiler İçindekiler...2 YÖNETİCİ ÖZETİ...7 PLANLAMA YAKLAŞIMI VE YÖNTEM... 12 ANKARA YI KONUMLANDIRMAK... 16 KÜRESEL ÖLÇEKTE ANKARA... 23 ARD-BÖLGESİYLE ANKARA... 26 TR41 Bölgesi: Bursa, Eskişehir,
ANKARA BÖLGE PLANI 2014-2023. Ankara Bölge Planı 2014-2023
ANKARA BÖLGE PLANI 2014-2023 1 1 Ankara Kalkınma Ajansı Ankara Bölge Planı 2014-2023 Baskı Yeri Ankara YÖNETİCİ ÖZETİ PLANLAMA YAKLAŞIMI VE YÖNTEM 20 KÜRESEL ÖLÇEKTE ANKARA 28 ART BÖLGESİYLE ANKARA 34