Türk Ahmed İsyanı | Anadolu Türkmenleri
Türkiye'deki Gürcüler ve Dil Öncelikleri
Bu dönemde Türkiye Selçuklu Devletinin başında çocuk yaşta ki hükümdar II. İzzeddin Keykâvus bulunuyordu ve devlet işlerini Sâhip Şemseddin yürütüyordu. Ülkede kısa bir süre de olsa siyasî istikrar sağlanmış, böylece sosyal ve ekonomik hayat düzene konmuş, halk rahat bir hayat yaşamaya varmışlar ve bu bölgede Bizans ile mücadeleye başlamışlardır. Fakat ülkedeki huzur “Türk Ahmed” isyanı ile bozulmuştu. Bu isyan haberi İbn Bîbî’nin naklettiğine göre şu şekilde merkeze ulaşmıştı:
“Uç tarafında Ahmed adında biri ayaklandı. O, merhum Sultan Alâeddin’in oğlu olduğunu iddia etmektedir. O havalinin Türk toplulukları onun davetine uymuşlar. İlerledikçe kalabalığının sayısı artmakta, çıkardığı karışıklık daha geniş alanlara yayılmaktadır. Eğer ona karşı tedbir alma konusunda ihmal gösterilirse, iki ay sonra o diyarda saltanat devletinin taraftarı hiçbir asker kalmaz.” (İbn Bîbî, 1996: c.II, 116)
Gelen haber, uç bölgesinde çıkan isyanın ne kadar hızlı yayıldığını ve ne kadar büyük olduğunu açıkça ortaya koymaktaydı. İsyanın bastırılması için Sâhip Şemseddin kendi seçkin askerleri ile büyük bir orduyu başında güvendiği emîrlerle birlikte yola çıkardı. İki ordu karşılaşınca isyancıların çokluğunu gören emîrler savaşı geciktirerek işi ağırdan alıp, merkezden yardım istemeyi tercih etmişlerdi.
Sâhip Suriye tarafından Anadolu’ya gelmiş ve kendi adamları arasına girmiş olan Hârizmî, Kürt ve Kıpçaklardan oluşan bir birlikle ücretli askerlerden oluşan bir birliği Emîr-i Dâd Hatîreddin Zekeriya-yı Sucasi komutasında yardım için yola çıkardı. (İbn Bîbî, 1996: c.II, 117; Anonim, 1952:33)
Etrafına yaklaşık 20.000 insan toplayan Türk Ahmed, Konya civarına gelip köyleri tahrip etmiş, sultanın hazinelerinin bulunduğu Alâiye kalesine saldırmıştı. Sâhip Şemseddin’in gönderdiği ordular ve Selçuklulara tâbi olan Lampron senyörünün yardımı ile isyan üç ayda bastırılabildi.8İsyan sırasında yaşanan büyük karışıklık devleti zayıf düşürmüştü. Göyük Han, Sâhip Şemseddin’in görevinden alınmasını ve yerine de Tercüman Bahâeddin’in geçmesini, Selçuklu sultanına emretti.
Alpsarı ile Fahreddin Sivastos, Sâhip Şemseddin’i tutuklamak için Göyük Han’dan yarlığ getirdiler. Bu emri getirenler, Emîr Celâleddin Karatay ve Necmeddin Ebû’l Kasım’ı Sâhip’in yanına göndererek, adamlarını bırakıp iki kölesiyle birlikte dîvâna gelmesi için ona davet gönderdiler. Bu karışık dönemde bütün askerlerini Türk Ahmed isyanını bastırmak için gönderen Sâhip Şemseddin, merkezde tamamen savunmasız kalmıştı.
Simon de Saint Quentin, devletin zayıflığını abartmış ve biraz da milliyetçilik hislerini katarak, bu isyandan sonra Fransız kralının denizi geçerek Türkiye’yi zaptetmeyi düşündüğünü, ancak Mısırlıların tepkisinden korkup çekindiğini anlatır.
1249 yılında çıkan10 Türk Ahmed isyanı, Moğol baskısı altında bulunan Türkiye Selçuklu Devletine karşı çıkan ilk büyük Türkmen ayaklanmasıdır.
Türk Ahmed’in I. Alâeddin Keykubâd’ın Melike-i Adiliye’den doğan oğlu İzzeddin Kılıç Arslan olma ihtimali vardır. İzzeddin Kılıç Arslan ve Rükneddin öldürülmek üzere Armağanşâh’a teslim edilmişti. Ancak yaygın olan rivayete göre, Armağanşâh bunları öldürmemiş, onların yerine iki köle öldürmüştü. Ancak Türk Ahmed’in, I. Alâeddin’in oğlu olup olmadığı konusunda kaynaklarda kesin bir bilgi yoktur, fakat kendisi bunu iddia ederek, ortaya çıkmıştır. İsyanın genel karakterine bakıldığında Türk Ahmed’in saltanatı ele geçirmek için savaşan bir hanedan mensubu değil de, ganimet almaya çalışan bir Türkmen beyi gibi davrandığı görülür. Ayrıca, neden I. Alâeddin Keykubâd’ın ölümü şüpheli olan iki oğlundan birinin adıyla değil de, Ahmed adıyla isyan ettiği de düşünülmesi gereken bir konudur.
Moğol İstilâsından Sonra Türkiye Selçuklu Devleti İçinde Çıkan Türkmen (Oğuz) İsyanları (1243-1262) Mehmet Suat BAL*
selçuklu türkmen isyanlarıtürk ahmed isyanıtürkmen isyanları
selçuklu türkmen isyanları, türk ahmed isyanı, türkmen isyanları