Orta Çağ İslam Felsefesi Tarihi / Felsefe Tarihi / Felsefe.Gen.TR
İslam’ın doğuşundan sonraki birkaç yüz yıllık süre içinde Müslümanlar, eski dünyanın birçok büyük düşünce merkezini egemenlikleri altına aldılar. Kurdukları siyasi otorite, eski düşünce odaklarının yok edilmesi yolunda kullanılsaydı Müslümanlar kuşkusuz bunda önemli ölçüde başarılı olabilirlerdi. Oysa onlar eski uygarlıkların düşünsel zenginliklerinden yararlanmayı yeğlediler ve İslâm’ın askeri fetihleri eski dünyanın hikmet birikimlerini özümsemeye yönelik coşkulu bir düşünsel çaba tarafından izlendi. İslam düşünürleri özellikle Antik Yunan uygarlığının başlıca felsefe klasiklerini Arapçaya kazandırmaya giriştiler. Genellikle büyük siyaset adamlarının himayesi altında gelişen bu süreç, felsefe kavramlarının ve yöntemlerinin İslam düşüncesinde kendisine özgün ve köklü bir yer edinmesiyle sonuçlandı. Bu çeviri hareketi sayesinde Platon ve Aristoteles gibi büyük Yunan filozoflarının etkileyici görüşleriyle tanışan İslam düşünürleri, kendilerini kısa sürede din ile felsefe arasındaki ilişkilerin doğasına yönelik çetin tartışmaların içinde buldular. Bu tartışma aynı zamanda akıl ile iman, vahiy hakikatleriyle felsefe hakikatleri arasındaki ilişkilerin nasıl belirleneceğine yönelik derin teolojik sorunlara göndermede bulunmaktaydı ve bu yüzden İslam ilahiyatçıları tarafından da önemsendi.
Orta Çağ'da İslam Felsefesine Genel Bir Bakış
- İslam dünyasında felsefenin ortaya çıkışı - Tercüme hareketi ve felsefenin İslam dünyasına aktarılması
- Osmanlı'da düşünce hayatı ve felsefe - İslam felsefesinde ortaya çıkan ekoller
- Zühd hareketi ve tasavvuf - Dehriyye nedir?
- El-Kindî kimdir? - Tabîiyye nedir?
- El-Razî kimdir? - Meşşâiyye nedir?
- Farabi kimdir? - İhvân-ı Safâ nedir?
- İbn Sînâ kimdir? - İşrâkiyye nedir?
- Kelâmın doğuşu - Osmanlı'da düşünce hayatı ve felsefe
İslam dünyasında “felsefe” çalışmaları başlamadan önce, İslam dininin inanç, ahlak ve hukuk ilkeleri temelinde ilmî ve fikrî tartışmalar yapılmaktaydı. Fert ve toplum hayatını ilgilendiren her türden problemin doğrudan Hz. Peygamber tarafından çözüme kavuşturulduğu mutluluk çağındaki inanç ve fikir birliği, onun irtihâliyle birlikte, yerini birçok probleme bırakmıştır. Fetihlerle İslam’ın geniş bir coğrafyaya yayılması, Müslümanları n çok farklı inanç ve kültür çevreleriyle tanışmalarını sağlamış, bu da bazı önemli gelişmeleri beraberinde getirmişti. Bunlardan ilki, bir ilim ve düşünce hareketi olarak “kelâm”ın doğuşudur. Kelâm, İslam dininin inanç ilkelerinin sistemli ve rasyonel bir şekilde temellendirme, yabancı kültürlerin etkisiyle ortaya çıkan ve toplum hayatında türlü olumsuzluklara yol açma tehlikesini barındıran “bid’at”ları etkisiz kılma, İslam’a yöneltilen eleştirileri cevaplandırma işlevini üstlenen bir düşünce hareketidir. Teorik ve pratik çeşitli alanlarda ilmi disiplinlerin oluşmasıyla ortaya çıkan görüş ayrılıkları ile dinî ve ahlaki hayatta ortaya çıkan gevşeme ve yozlaşma bazı insanların tepkisini çekmeye başladı. Bu insanlar olup bitenler karşısında yanlış giden şeylerin bir parçası olmamak ve kendilerini kurtarmak düşüncesiyle kendi köşelerine ve uzlete çekilme yoluna gittiler. Bu tavır giderek taraftarı artan bir ahlak ve zühd hareketine dönüştü. Sahabîlerden Ebû Zerri’l-Gıfârî ile ikinci nesilden Hasan el-Basrî tarafından temsil edilen bu zühd ve ahlak hareketine giderek nazarî/teorik bir boyut eklendi. VIII. yüzyılın ortalarından itibaren bu hareket tasavvuf, mensupları da sûfî ve mutasavvıf olarak anılmaya başlandı. Gazzâlî’ye gelinceye kadar devam eden üç asırlık Sünnî tasavvuf XII-XIII. yüzyıllarda Şehâbeddin es-Sühreverdî, Muhyiddin İbnü’l-Arabî ve İbn Seb’în gibi sûfî filozoflar eliyle tasavvuf felsefî bir yapıya bürünmüştür.