Ana sayfa - Diyet - Bilimsel Verilerle GAPS Diyeti Nedir, Nasıl Yapılır?
Bilimsel Verilerle GAPS Diyeti Nedir, Nasıl Yapılır?
5 Ağustos 2018 22 Mart 2019
Berna Laçin’in hastalığı sebebiyle yaptığı ve ciddi miktarda kilo verdiği diyet olarak bilinen GAPS diyeti, yasakları ile ünlü bir diyettir.
GAPS diyeti genel olarak bazı besinlerden kati şekilde uzak durmanızı ister ve uygulayan kişilerin, tahıllar, pastörize süt ürünleri, nişastalı sebze ve rafine edilmiş karbonhidrat gibi besin maddelerini tüketmelerini yasaklar.
Bu diyet, otizm hastaları gibi direk beyni etkileyen hastalıklar için doğal bir tedavi yöntemi olarak tavsiye edilir.
Bununla birlikte GAPS diyetinin oldukça kısıtlayıcı bir diyet olması nedeniyle, bilim adamları, beslenme uzmanları ve doktorlar tarafından genel olarak eleştirilmektedir.
Bu makalede GAPS diyeti hakkında yapılan bilimsel araştırmalar sonucu elde edilen bilgiler doğrultusunda, GAPS diyeti nedir, nasıl yapılır, yasakları nelerdir ve iddia edildiği gibi sağlığa faydalı mıdır yoksa zararlı mı gibi tüm soruların cevaplarını bulabilirsiniz.
GAPS Diyeti ile Zayıflamak için Diyetisyeninizle ile Bir Tuşla Hemen Görüşün:
GAPS diyeti nedir ve kimler uygulamalıdır?
GAPS diyeti, çoğunlukla çocuklar için, özellikle de otizm gibi tıp dünyası tarafından net bir şekilde anlaşılamamış hastalıklarda kullanılır. GAPS diyeti listesi çok özenli bir şekilde hazırlandığı için gıda alerjisi ya da hassasiyeti olan çocuklar için de tercih edilir.
Giriş fazı, diyetin en zor kısmıdır çünkü günlük hayatınızda yediğiniz bir çok yiyecek bu dönemde yasaklanır. Bu aşamaya bağırsağı iyileştirme aşaması denir. GAPS diyeti giriş aşaması semptomlarınıza bağlı olarak üç haftadan bir yıla kadar sürebilir.
Bakım Aşaması: Tam GAPS Diyeti
GAPS diyetini uygulayanlar diyet listelerine az miktarda fındık ve ceviz unları ile yapılan GAPS diyeti tariflerini de ekleyebilirler.
Tam GAPS diyeti sırasında yapılması ve yapılmaması gerekenler şunlardır;
Et ve meyveleri birlikte yemeyin.
Mümkün olduğunca organik yiyecekler tüketin
Her öğünde hayvansal yağlar, hindistan cevizi yağı veya soğuk sıkılmış zeytinyağı tüketin.
Her yemekte kemik suyu tüketin.
Seviyorsanız bol bol fermente (mayalanmış) gıda tüketin.
Paketlenmiş ve konserve yiyeceklerden kaçının.
Diyetin bu aşamasındayken, diğer tüm gıdalardan, özellikle rafine karbonhidratlardan, koruyucu maddelerden ve yapay renklendirici içeren her şeyden kaçınmalısınız.
Tam GAPS diyeti, diyetin bakım aşaması olarak kabul edilir ve 1,5–2 yıl arasında sürer. Hayvansal yağlar, et, balık, yumurta ve sebzelerden oluşan bu dönem ayrıca probiyotik gıdalar içerir.
Yeniden Giriş Aşaması: GAPS diyetinden çıkış aşaması
GAPS diyetini harfiyen uyguluyorsanız hayatınızdan çıkardığınız diğer yiyecekleri yeniden yemeye başlamadan önce 1,5- 2 yıl boyunca izin verilen diyet listesine sadık kalmalısınız.
GAPS diyetinin yeniden giriş aşamasına, bağırsak hareketlerinizin normale dönmesinden 6 ay sonra başlamanız önerilmektedir.
Bu diyetin diğer aşamaları gibi, son aşamasın oldukça uzun bir süreçtir çünkü yiyecekler beslenme listenize bir kaç ay boyunca yavaş yavaş eklenmektedir.
Eğer bu yiyecekleri yedikten 2-3 gün sonra sindirim sorunları yaşamaya başlamadıysanız daha fazla miktarda da tüketebilirsiniz.
GAPS diyeti listesinde bu dönemde hangi yiyecekleri hangi sırayla almanız gerektiği belirtilmez. Ancak siz yine de beslenmenize sırası ile fermente (turşu gibi) yiyecekleri, glutensiz tahılları ve patatesi dahil ederek bu aşamaya başlayabilirsiniz.
GAPS diyetini tamamladıktan sonra bile rafine şekerden ve işlenmiş gıdalardan uzak durmanız gerekir. Böylece diyetin işlenmemiş gıdalardan uzak durulması genel prensibi korunmuş olur.
Bu aşamada, tam GAPS diyetine dahil edilmeyen yiyecekler yeniden sunulur. Rafine karbonhidratlarda yüksek besinlerden hala uzak durmanız tavsiye edilir.
GAPS Diyeti Listesinde başka neler olabilir? GAPS diyeti takviye gıdaları;
Yine de GAPS diyetinde beslenmenize ilave olarak çeşitli takviyeler de önerilmektedir. Bu takviyeler probiyotikleri, temel yağ asitlerini, sindirim enzimlerini ve morina balığı karaciğer yağını içerir.
GAPS diyetinde önerilen takviyelerin listesi
Probiyotik takviyeleri, bağırsaklarınızdaki yararlı bakterilerin dengesini tekrar sağlamaya yardımcı olması için diyete eklenir.
Lactobacilli, Bifidobacteria ve Bacillus subtilis çeşitleri dahil olmak üzere bir dizi bakteriden probiyotik içeren içecekler seçmeniz önerilir.
Her gramda en az 8 milyar bakteri hücresi içeren bir ürün aramanız ve probiyotikleri diyetinize yavaş yavaş sokmanız gerekir.
Temel Yağ Asitleri ve Morina Balığı Karaciğer Yağı
GAPS diyetindeki kişilere yeterli miktarda alındığından emin olmak için her gün balık ve morina balığı karaciğer yağı takviyesi almaları tavsiye edilir.
Diyet programı ayrıca, 2 ye 1 oranında omega-3 ve omega-6 yağ asidi oranına sahip soğuk fındık ya da ayçiçek yağı alınmasını gerektirir. Ancak bunlar yine az miktarda olmalıdır.
Diyetin kurucusu GAPS koşullarına sahip insanlarda aynı zamanda mide asidi üretiminin de düşük olduğunu iddia etmektedir. Bunu dengelemek için bu diyeti yapanlara, ek takviye olarak yemekten önce eklenmiş pepsin içeren betain HCI takviyesi alması önerilir.
Bu ek takviye, midenizde üretilen ana asitlerden biri olan hidroklorik asitin tüketime hazır hale getirilmiş bir şeklidir. Pepsin ise ayrıca midede üretilen, proteinleri parçalayan ve sindiren bir enzimdir.
Diyeti uygulayan kişiler sindirimlerini desteklemek için ilave sindirim enzimleri alabilirler.
GAPS diyeti yapanlara, probiyotikler, temel yağ asitleri, balık yağı ve sindirim enzimleri alması önerilir.
GAPS Diyetinde Yasaklar
Aslında oldukça geniş beslenme listesi olan bir diyettir. Ancak tabi ki asla izin verilmeyen bazı yiyecekleri de vardır.
GAPS diyeti yasakları şunlardır;
Nişastalı baklagiller (pirinç gibi)
Işlenmiş tüm ürünler
GAPS Diyeti Yapanlar ve Yorumları
Bu diyetin iki ana unsuru arındırma diyeti ve takviyelerdir. Ikisinin etkisi ayrı ayrı incenmelidir.
Henüz hiçbir bilimsel çalışma GAPS diyetinin otizmin belirtileri ve tedavisi üzerindeki etkisini incelememiştir.
Bu nedenle GAPS diyetinin otizmli insanlara iyi gelip gelmediği henüz bilinmemektedir.
Otizmli kişilerde denenen diğer ketojenik ve glutensiz ya da kazeinsiz diyetler otizmle ilgili bazı davranışların iyileştirilmesinde olumlu sonuçlar vermiştir.
Ancak şimdiye kadar yapılan çalışmalar yeteri kadar geniş değildir. Ayrıca bu deneyler uzun süre devam ettirilememiştir. Bu yüzden de tüm bu diyetlerin gerçek etkileri tam olarak bilinmemektedir.
Bu diyetin tedavi ettiği iddia edilen diğer hastalıklara karşı etkisini de inceleyen başka bir bilimsel çalışma yoktur.
GAPS diyeti besin takviyeleri
GAPS diyetinde bağırsaktaki yararlı bakterilerin dengesini sağlaması için probiyotik tüketilmesi önerilir.
Yapılan araştırmalarda probiyotiklerin bağırsak üzerindeki etkisi umut verici olsa da, GAPS diyetinin tedavi ettiğinin iddia edildiği nörolojik durumlarla ilgili olarak bu alanda şu ana kadar çok az kanıt bulunmaktadır.
Araştırmacıların, bakterilerin otizm gelişiminde ne kadar etkili olduğunu ya da probiyetiklerin kimler tarafından kullanılması gerektiğini net bir şekilde söyleyebilmeleri için çok daha fazla çalışma yapılması gerekmektedir.
GAPS diyetinde aynı zamanda temel yağlar ve sindirim enzimleri için takviye alınması önerilir.
Bununla birlikte, bugüne kadar yapılan çalışmalarda temel yağ asidi takviyelerinin otizmli insanlar üzerinde bir etkisi olduğunu görülmemiştir. Benzer şekilde, sindirim enzimlerinin otizm üzerindeki etkileri ile ilgili çalışmalarda da karışık sonuçlar elde edilmiştir.
Genel olarak GAPS diyetinde alınan takviye gıdaların otistik davranışları veya beslenmeyi olumlu etkilediği kesin değildir. Bu konuda net bilgiler verilebilmesi için daha çok çalışma yapılması gerekir.
Henüz hiç bir bilimsel çalışma GAPS diyetinin otizm üzerindeki etkilerini net bir şekilde incelememiştir.
GAPS diyeti uzun süre boyunca bir çok besleyici gıdadan uzak durmanıza neden olur ve çok kısıtlayıcı bir diyettir.
Bu nedenle, GAPS diyetinin sağlığınız için en belirgin riski uygulayanlarda beslenme eksikliğine sebep olabilmesidir.
Bu risk özellikle çocuklarda daha ön plandadır. Büyümeleri için gereken gıdalardan uzak kalırlar.
Ek olarak, otizm görülen bireylerde halihazırda yemeyi reddetme eğilimi bulunurken, diyetin kısıtlayıcı doğası beslenmelerini daha da zorlaştırır.
Bazı eleştirmenlerse, fazla miktarda kemik suyu tüketimi ile yüksek dozda toksik olan kurşun alımınızın da artırabileceğine dair endişelerini dile getirmişlerdir.
Belirtmek gerekir ki, GAPS diyetindeki yüksek toksisite bilimsel çalışmalarda henüz fiili olarak gözlenmemiştir.
GAPS diyeti aşırı şekilde kısıtlayıcı doğası nedeniyle beslenme eksikliğine sebep olabilir.
Sızdıran Bağırsak Otizme Sebep Olur Mu?
GAPS diyetini uygulayanların çoğu otistik çocuklar olup, genel olarak aileleri tarafından otizmin tedavisi veya durumunun iyileştirilmesi beklentisi ile yönlendirilirler.
Bunun da yegane sebebi GAPS diyetinin otizme sebep olduğu iddia edilen sızdıran bağırsak sendromunu iyileştirdiği yönündeki inanıştır.
Otizm, otistik kişinin dünyayı deneyimleme şeklini etkileyen beyin fonksiyonlarında değişikliklere neden olan bir durumdur.
Etkileri kişiden kişiye büyük ölçüde değişebilir, ancak otizmli kişiler genel anlamda iletişim ve sosyal etkileşim ile ilgili zorluklar yaşamaktadır.
Otizm genetik ve çevresel faktörlerin birleşiminden kaynaklandığı düşünülen karmaşık bir durumdur.
İlginç bir şekilde, bilimsel çalışmalar otizmli insanların 70% ‘inin kötü birer sindirim sağlığına sahip olduklarını, bu da kabızlık, ishal, karın ağrısı, asit reflüsü ve kusma gibi belirtilerle sonuçlanabileceğini belirtmiştir.
Otizmli kişilerde sindirim sorunları tedavi edilmediği takdirde, artan irritabilite, tantrum, agresif davranış ve uyku bozuklukları gibi daha ağır davranışlar da görülmüştür.
Az sayıda çalışma, otizmli bazı çocukların bağırsak geçirgenliğinin arttığını kanıtlamıştır.
Bununla birlikte, sonuçlar karışıktır ve diğer bilimsel çalışmalar otizmi olan ve olmayan çocuklarda bağırsak geçirgenliği açısından fark bulamamıştır.
Şu anda, otizm gelişiminden önce çocuklarda sızdıran bağırsakların varlığını gösteren hiçbir çalışma bulunmamaktadır. Bu nedenle, bazı çocuklarda sızdıran bağırsaklar otizmle bağlantılı olsa bile, sebep olan bir kaç nedenden biri mi yoksa bir semptom mu olduğu bilinmemektedir.
Genel olarak, sızdıran bağırsakların otizmin nedeni olduğu iddiası tartışmalıdır.
Bazı bilim adamları bu açıklamanın daha komplike bir durumu nedenlerini basitleştirerek anlatma çabası olduğunu düşünmektedir.
Ayrıca, sızdıran bağırsak bağlantısı şu anda bilimsel kanıtlarla desteklenmemektedir.
Bazı otizmli kişilerde sızdıran bağırsak görülmektedir. Ancak günümüzde otizmin gerçek sebebi olduğuna dair yeterli sayıda kanıt bulunmamaktadır.
GAPS Diyetini Uygulamalı Mısınız?
Bazı kişiler GAPS diyetini uyguladıktan sonra iyi geldiğini düşünmektedir, ancak bu raporlar bilimsel kanıttan çok beyan niteliğindedir.
Bununla birlikte, bu besin eliminasyonu diyeti uzun süreler için son derece kısıtlayıcıdır ve bu durum takip etmeyi çok zorlaştırır.
Özellikle oluşturulduğu hedef kitlesi için ayrıca tehlikelidir – savunmasız çocuklar.
Birçok sağlık uzmanı GAPS diyetini eleştirmektedir çünkü iddialarını destekleyen hiçbir bilimsel çalışma yoktur.
Diyeti denemek istiyorsanız, bir tıp uzmanından yardım ve destek aldığınızdan emin olunuz.