Derviş Mehmet Paşa Osmanlı Medeniyeti Bilgi Bankası Osmanlı Tarihi Hakkında Bilg
1768-1774 Yılları Arasında Eyaletlerin Durumu
Fenarîzâde Muhyiddin Efendi
İstanbullu olup babası Sultan yağlıkçısı Kadri Ağa'dır. 1148 H. - 1735 M. tarihinde Hoşkadem mahallesinde doğmuştur. Gençliğinde defterdar Behçet Efendi'nin defterdar yamaklığında bulunup Naili Abdullah Paşa, Silâhtar Ali ve Yirmisekiz Çelebizâde Sait Mehmet Paşa'ların sadaretlerinde divittarlık etti, defterdar kesedarı iken hacegân sınıfına alınıp 1180 Şevval - 1767 Mart'ta İstanbul mukataacısı, 1182 H. - 1768 M. seferinde defterdar kesedarlığı ile orduya iltihak etti ve bu harb senelerinde maliye tezkirecisi, mektupçu ve 21 Zilkade 1185 - 25 Şubat 1772 de Şumnu kışlağında bulunduğu sırada şıkkıevvel defterdarı (Başdefterdar) oldu. 1188 (1774) de ordu ile İstanbul'a gelindiği zaman azlolundu ise de, aynı sene Ramazanının yirmi birinde, yani 25 Kasım 1774'te ikinci defa başdefterdarlığa getirildi.
Derviş Mehmet Efendi 3 Safer 1189 - 5 Nisan 1775'te sadrâzam kethüdası olup yine o sene 8 Cemaziyelevvel (7 Temmuz) da İzzet Mehmet Paşa'nın yerine sadrazam tayin edildi.
Rehaveti ve ifrat derecedeki tekâpusu ve Çengi Lâtif adında Yahudi dönmesi bir oğlana ibtilâsı şayi olarak lisana geldiğinden dolayı, 25 Zilkade - 5 Ocak 1777 de azledilerek Gelibolu'da ikamete memur edildi1. Yerine I. Abdülhamid'in silâhdarı Seyyid Mehmet efendi'nin şevkiyle on altı gün evvel sadaret kethüdası olan Darendeli Mehmet Efendi veziri âzam oldu.
Eski sadrazam Derviş Mehmet Paşa 2 Muharrem 1191 - 10 Şubat 1777 de Hanya sancağına tayin edilip yola çıktı ise de, hastalanıp Sakız adasında birkaç gün kaldığı sırada aynı sene 7 Rebiulevvel - 15 Nisan'da vefat ederek orada İbrahim Paşa Camii hatiresine defnedildi.
Derviş Mehmet Paşa'nın sadareti bir sene altı aydır. Ölümünde elli yaşlarında kadardı. Halim, iyi kalbli, yolsuzluk yapmadan yaşamıştır. Sadareti zamanında üç defa şehir donanması ve Rusya ile dostluğun tesisine mebni hediye verilmesi suretiyle fazla masrafı olduğu için sadaretten azlinde altı yüz kese borcu çıkmıştır.
İstanbul'da Eyüp'te bir çeşmesi olup Üsküdar'da Nasuhî tekkesi ile Bursa mevlevihanesi'ni tamir ettirmiş ve Mısır'da Seyidüssadat camii ve türbesini yeniden yaptırmıştır. Burdur kasabasındaki 1184 H. - 1770 M. tarihli kütüphane Derviş Mehmet Paşa'nındır.