Okumalar: Mazmun Üzerine Düşünceler | Bir Şehir Güncesi
Edebiyatla hele divan edebiyatıyla ilgilenip uğraşanlar arasında mazmun adını duymamış olan var mıdır? Şüphesiz hayır. Adı çok geçen, sık kullanılan bir edebiyat terimidir mazmun… Divan edebiyatını özellikle divan şiirini tanıtan birçok kaynak, onun kendine özgü bir mazmunlar dünyasının varlığından, mazmunlara dayalı soyut bir dili olduğundan, divan şairinin anlatmak istediğini mazmunlar aracılığıyla anlattığından, hatta divan edebiyatının bir mazmunlar edebiyatı olduğundan söz eder. Osmanlıca sözlüklerde, mazmunun yanı sıra “mazmûn-ı kelâm, bikr-i mazmûn, mazmûn-ı şi’r, mezâmîn-i tâze, mazmûn-gûy, mazmûn-perdâz vb.” mazmûnla ilgili tamlamalara yer verilir. Divan edebiyatının kendi döneminde ise eski şairleri bize tanıtan şuara tezkirelerinde bu tamlamalara sıkça rastlanır. Ya divan şairinin kendisi? O da yeri geldikçe söz varlığı içerisinde mazmun kelimesine yer verir. Örneğin Fuzûlî , ünlü mektubu Şikâyetnâme ’de, kendisine bağlanan dokuz akçelik maaşın neden ödenmediğini, padişahın gönderdiği fermanın gereğinin niçin yapılmadığını Nişancı Celâlzade Mustafa Çelebi’den şöyle sorar: “Didüm berâtumun mazmûnı ne içün sûret bulmaz? Didiler zevâ’iddür husûlı mümkin olmaz”. Fuzûlî , Leylâ vü Mecnûn’da da mazmunu gene Şikâyetnâme ’deki kullanıma benzer bir biçimde şöyle kullanır:
Öte yandan, çoğu zaman belli bir çevre içerisinde yetişip kendi aklı selimini ve içgüdüsünü kullanarak edebiyat sanatını öğrenen ve icra eden eski şairler- özellikle usta şairler- için neyin mazmun olduğunu bilmek her halde günümüzdeki gibi sorun değildi!… Ancak, eski şiirimizi okuyup anlamanın, hele değerlendirmenin artık başlı başına eğitim ve uzmanlık işi olduğu günümüzde, mazmunun ne olduğunu bilmek gerçekten zordur. Bu nedenle geçmişte kalmış olan edebî varlığımızı bugünkü ve gelecek kuşaklara tanıtmanın bir görev haline geldiği günümüzde, araştırılmayı bekleyen birçok konunun yanı sıra divan şiirinin yapısı içinde önemli konumu olan mazmun konusunun da etraflı olarak incelenip tanıtılmasının yarar sağlayacağı görüşündeyiz. Yıllar önce değerli meslektaşım merhum Mehmed Çavuşoğlu , mazmun üzerine daha çok kaynakların mazmunla ilgili verdikleri bilgileri tanıtıcı bir yazı yazmıştı. Biz bu yazımızda kısaca kaynaklardaki bilgilere yer vermekle birlikte esas olarak mazmunla ilgili değişik bakış açılarını tanıtıp değerlendirmeye çalıştık. Edebiyat tarihinin sürekli yeniden değerlendirmelere gitmesi gerektiği düşüncesindeyiz. Bu nedenle de mazmun üzerine yazılmış bu iki yazıyı, konuya ilişkin başka yorum ve değerlendirmeleri içeren yeni yazıların izlemesini diliyoruz. 
This entry was posted on Pazar, 21 Ağustos 2011 at 10:26 pm	and posted in Divan Şiiri, gözün gördüğü.	You can follow any responses to this entry through the RSS 2.0 feed.
« La Fin du Paradis – Cennetin Sonu
DENİZ GÖRÜMLÜĞÜ »