Sığırların et, süt ve döl verimi artarken hastalıklara karşı dirençleri azalır ve sık sık hastalanırlar. Hastalıklara direnci artırmak için verilen vitamin ve mineral madde takviyeleri çoğu zaman yeterli olmaz, verilen fazla miktardaki kesif yem sindirim sisteminde bozukluklar oluşturur. Bütün bunları dengede tutabilmek için hayvanın verdiği verime göre yemleme yapmak, küflü ve bozuk gıdaları vermemek, hastalıklara karşı aşılamaları zamanında yaptırmak ve hayvan hastalandığında tedaviye erken başlamak gereklidir. önemli bazı sığır hastalıkları şunlardır.
13.1.MASTİTİS (MEME İLTİHABI)
Meme dokusunun iltihaplanmasına mastitis denilir. Mastitis bütün meme loblarında görülebildiği gibi bir veya iki meme lobunda da görülebilir. Mastitis sütün yapısında değişikliklere ve süt veriminde azalmaya neden olur, tedavi edilmezse memelerde körelmeye de yol açabilir.
Hastalığın oluşumunda çeşitli mikroplar, kötü çevre şartları, vurma ve çarpmalar, bakım ve besleme hataları, sağım hataları ve memelerin yapısı gibi faktörler rol oynar. Kalabalık ve pis altlıklı ahırlarda mikroplar meme başı kanalından girerek mastitis oluşumuna neden olurlar. Sarkık memeler ve yüksek süt verimi hastalık oluşumunda etkilidir. Ayrıca, sağım sırasında memede süt kalması, sağım makinelerinde vakum ayarının uygun olmaması da mastitise yol açmaktadır.
Resim 13.1. Mastitisli hayvanda memelerin durumu.
Resim 13.2. Sütte CMT testinin yapılışı.
Mastitisli memede kızarıklık, şişlik, sıcaklık ve ağrı vardır, süt bulanık renkte ve pıhtılıdır. Bu belirtileri ile hastalık kolayca teşhis edilebilir. Ancak bazı durumlarda hastalık gizli seyreder ve memede belirgin bir değişiklik gözlenmez, memeyi yavaş yavaş köreltir ve bu hayvanlar sütleri ile etrafı bulaştırarak hastalığın yayılmasına neden olurlar. Bu hayvanlarda hastalığın tespit edilebilmesi için 15 günde ya da ayda bir kez CMT testi yapılmalıdır.
Resim 13.3. Meme içi antibiyotik uygulanması.
Mastitis olduğu belirlenen hayvanlarda en kısa zamanda tedaviye başlanmalı ve bu hayvanlara ait sütler tedavi süresince kullanılmamalıdır. Ayrıca bu hayvanların memelerinde süt kalmamasına dikkat edilmelidir. Mastitiste başarı şansı erken teşhis ve uygun tedaviye bağlıdır, gecikmiş vakalarda tedavi şansı azalır. Bu nedenle hasta hayvanlar tespit edilir edilmez hemen tedaviye başlanmasının iyileşme şansını arttırarak verim kaybını azaltacağı unutulmamalıdır. Tedavide memeler iyice boşaltıldıktan sonra meme içine ilaçlar verilmeli, memedeki şişliği ve kızarıklığı gidermek için memelere dıştan merhem uygulanmalı ve gerektiğinde kas içi antibiyotikler kullanılmalıdır. Bunun için bir Veteriner Hekime müracaat edilmelidir.
Mastitisten korunmak için temizlik ve sağım kurallarına uyulmalı, ahırın temizliğine ve dezenfeksiyonuna özen gösterilmelidir. Sağımdan önce ve sonra memeler antiseptikli su ile iyice temizlenmelidir. Makine ile sağım yapılıyorsa sağım başlıkları memeye iyice yerleştirilmeli, vakum ayarının doğru yapılmasına dikkat edilmelidir. Memede süt biter bitmez başlıklar çıkarılmalı ve memede süt kalmamasına özen gösterilmelidir. Sık sık mastitise yakalanan, memeleri ve meme başları uygun olmayan hayvanlar sürüden çıkartılmalıdır.
13.2. HİPOKALSEMİ (SÜT HUMMASI)
Yeni doğum yapmış süt ineklerinde kandaki kalsiyum ve fosfor miktarının düşmesi sonucu ortaya çıkan ve hayvanın yatıp kalkamaması ile karakterize bir hastalıktır. Çoğunlukla süt verimi yüksek, fazla doğum yapmış ve yaşlı ineklerde genellikle doğumdan hemen sonra görülmektedir. Hastalık gebeliğin son iki haftası ile doğumdan sonraki 3 gün içerisinde de görülebilir. Jersey ırkı ineklerde daha fazla görülür.
Yüksek süt verimli ineklerde tek taraflı ve karbonhidratça fakir besinlerle beslenme nedeniyle görülen bir hastalıktır. Yaşlılık, hareketsizlik ve aşırı yağlanma hastalığın oluşumunda önemli rol oynar.
Hastalık doğumdan birkaç hafta sonra başlar, hayvan önce yem seçer, nazlı ve yavaş yer, sonra hazımsızlık şekillenir, suyu dahi nazlı içer, yürürken sallanır, tökezler ve düşer kalkamaz. Süt veriminde azalma görülür. İleri dönemlerde hayvanda diş gıcırdatması, yem niteliğinde olmayan cisimleri yeme gibi sinirsel belirtiler ortaya çıkar.
Hastalığın teşhisi kolaydır ama tedavisi uzun sürer. Tedavi bir Veteriner Hekim tarafından yapılmalı, damar içi glikoz içeren serumlar ve insülin hormonu verilmelidir. Tedavinin yanı sıra hayvana şekerli su, melas, patates, şeker pancarı, şeker ve pekmez verilmesi yararlı olur. Tedavi edilmeyen hayvanlar uzun süre yattıklarından zayıflarlar, kaşektik bir hal alırlar ve ölürler.
Hastalık gebelik dönemindeki hatalı beslenme sonucu şekillendiğinden hastalığın önlenmesi amacıyla gebe inekler doğuma 60-70 gün kala kuruya alınmalı ve bu dönemde dengeli beslenmelidir. Hayvana yeterli düzeyde yüksek kaliteli kaba yemler verilmeli, günlük kaba yem oranı en az % 40 olmalıdır. Buzağılama zamanında yemleme programında ani değişiklikler yapılmamalıdır.
13.4. TİMPANİ (ŞİŞME)
İşkembede gaz oluşumunun hızlanması ve oluşan gazların dışarı atılamaması sonucu karnın şişmesiyle karakterize bir hastalıktır. Hastalığa yonca, bakla, bezelye ve pancar yaprağı gibi taze biçilmiş ve soldurulmadan yedirilmiş yemler yanında bozuk, küflü ve donmuş gıdaların yedirilmesi de sebep olur. Ayrıca patates, pancar, elma, armut, ayva, lahana kökü, turp gibi yumru bitkiler ile paçavra ve naylon yumaklarının yemek borusunu tıkaması da timpanilere yol açar. Timpaninin ilk belirtisi karın bölgesinin aşırı derecede şişmesidir. Daha sonra sancılar başlar, nabız zayıflar ve solunum güçleşir. Tedavi edilmezse kalp durması sonucu ölüm meydana gelir. Şişmeye başlayan hayvan gezdirilmeli, ağzına gem vurularak gazın dışarı atılması sağlanmalıdır. Hayvanın ön ayakları yüksek bir yere alınmalı, böylece işkembenin akciğeri, dolayısıyla kalbi sıkıştırması önlenmelidir. Hayvana gaz giderici ilaçlar, bira mayası ve karbonat verilebilir. Şişliğin çok olması durumunda gazın sonda veya trokarla boşaltılması gereklidir. Bu durumda bir Veteriner Hekime müracaat edilmelidir. Hastalıktan korunmak için, yeşil yemler biçildikten sonra bir gün güneşlendirilip soldurularak verilmeli, küflü, bozuk ve kokuşmuş yem ve otlar verilmemeli, patates, pancar, elma, armut, ayva, lahana kökü ve turp gibi yumru bitkiler doğranarak verilmeli, hayvanlar çöplüklere bırakılmayarak paçavra ve naylon yemeleri önlenmelidir.
13.5. ANTRAKS (ŞARBON)
Sığırların kaslarının iltihaplanması ile karakterize ateşli ve öldürücü bir hastalıktır. Bulaşma yanıkara etkenleriyle bulaşık yemlerin yenilmesi, suların içilmesiyle olur, bir hayvandan diğerine direkt olarak bulaşmaz. Hastalık en fazla sığır, koyun, geyik, domuz, ve tavşanda görülür.
Bulaşık meralarda ve bölgelerde bulunan hayvanlarda hastalık etkenleri vücuttaki yaralardan veya ağız yoluyla vücuda girer, etkenler kan yoluyla kas dokuya ulaşır, orada ürerler ve hastalığı oluştururlar.
Hastalarda iştahsızlık, durgunluk ve diş gıcırdatması görülür. Solunum ve nabız artmıştır. Vücut ısısının 41-41.5 ºC ye yükselir. Tedavide için şiş olan kasların bulunduğu yer uzunlamasına yarılarak antiseptiklerle yıkanmalı ve kas içi antibiyotikler kullanılmalıdır.
Yanıkara sporları toprakta uzun müddet canlılığını koruduğundan bu sporlarıyla bulaşık meralara hayvanlar sokulmamalıdır. Hastalıktan korunmak için aşılama şarttır.
13.7. BRUSELLOZİS (YAVRU ATMA HASTALIĞI)
13.8. ŞAP (TABAK HASTALIĞI)
Resim 13.4. Şapta ağızda dilde ve damakta yaralar.
Resim 13.5. Tırnak aralarında yaralar.
13.9. SIĞIR VEBASI (MALKIRAN, ÇOR)
Sığır vebası, sığır ve mandaların sindirim kanalında yaraların meydana gelmesine neden olarak kanlı ishale yol açan, bulaşıcı ve ölüm oranı yüksek bir hastalıktır. Hastalık hasta hayvanların gözyaşı, burun akıntısı, salya ve dışkıları ile temas sonucu diğer hayvanlara bulaşır. Hastalık etkeni dış ortamda dayanıksızdır. Bu nedenle hastalığın uzak mesafelere giysi ve ekipman yoluyla bulaşması mümkün değildir.
Resim.13.6. Sığır vebasında gözlerdeki kızarıklık.
Hasta hayvanlarda yüksek ateş, durgunluk, iştahsızlık gibi genel belirtilerin yanı sıra solunum sayısında artış, gözyaşı ve burun akıntısı, gözlerde kızarıklık görülür. Ağız, dil ve yanaklarda şekillenen yaralar sonuca ağız kepek serpilmiş gibi görünür. Hayvanda ateşin düşmesini takiben koyu kahve renkte, kötü kokulu ve hafif kan parçaları içeren çok şiddetli ishal başlar. Hastalıktan iyileşen hayvanlar bir daha hastalığa yakalanmazlar.
Hasta olduğundan şüphe edilen hayvanlar sürüden ayrılmalı ve hemen Veteriner Hekime başvurulmalıdır. Hasta hayvanlar çevreye devamlı mikrop saçarak diğer hayvanlara ve insanlara hastalığı bulaştırırlar. Hastalık uzun süreli tedavi gerektirdiği ve ölüm oranı yüksek olduğu için hayvanların tedavisi ekonomik değildir. Bu nedenle hastalık tespit edilenler mecburi kesime tabi tutulur. Hastalık ihbarı mecburi ve tazminatlıdır. Hastalıktan ölen hayvanlar gömülmeli, ahır dezenfekte edilmelidir. Hastalıktan korunmak amacıyla aşı uygulanmalı ve sağlık raporu olmayan hayvanların alınmamalıdır.
13.10. TÜBERKÜLOZ (VEREM)
İnsanlar ve hayvanlar için bilinen en eski hastalıklardan biri olan tüberküloz kronik seyirli ve bulaşıcıdır. Hijyenik koşulların sağlanamadığı ahırlar hastalığın çıkışında ve yayılmasında önemli rol oynarlar.
Hastalık hayvandan hayvana bulaştığı gibi insanlara bulaşır. Hastalık solunum, sindirim, derideki yaralar ve çiftleşme ile bulaşmasının yanı sıra gebelik döneminde anadan yavruya geçmesi de söz konusudur. Hastalık hasta hayvanlara ait et, süt ve süt ürünlerinin yeterince kaynatılmadan tüketilmesi ile insanlara bulaşmaktadır.
Resim 13.7. Tüberkülozlu akciğerin görünümü.
Etken alındıktan sonra hastalık belirtileri 10-50 gün içinde ortaya çıkar. İlk olarak iştahsızlık, durgunluk gibi genel belirtiler görülür. Zamanla özellikle akşamları beden ısısında artış meydana gelir. Tüberküloz etkeni çeşitli iç organlarda ve deride lezyonlar oluşmasına neden olursa da hastalığın en sık görülen şekli akciğer tüberkülozudur. Akciğerlerde meydana gelen lezyonlar sonucu hayvanda şiddetli ve kronik öksürük, nefes almada güçlük şekillenir.
Resim 13.8. Tüberkülozlu hayvanda aşırı zayıflama.
İştahın yerinde olmasına rağmen zayıflama hastalıkta görülen en tipik belirtilerden birisidir. Böyle hayvanlar sürüden ayrılmalı ve Veteriner Hekime başvurulmalıdır. Yapılan testler sonucu tüberküloz olduğu saptanan hayvanlar mecburi kesime sevk edilmelidir. Tüberküloz ihbarı mecburi ve tazminatlı bir hastalıktır.
Hastalıktan korunmak için dışarıdan alınan hayvanlara tüberküloz testi yapılmasına özen gösterilmelidir. Ahırlar çok kalabalık olmamalı, havalandırılması yeterli olmalıdır. Hayvanlara iyi bakım ve besleme yapıldığında hastalığa yakalanma riskinin azalacağı unutulmamalıdır. Hayvan bakıcıları ve hayvan ile teması olan diğer kişilerin her yıl tüberküloz yönünden muayeneden geçirilmesi insan ve hayvan sağlığı açısından önemlidir.
13.12. PİROPLAZMOZ (KAN İŞEME, AĞRIMA)
Proplazmoz yüksek ateş, iştahsızlık, sarılık, kansızlık ve kan işeme ile kendini gösteren bir kan hastalığıdır. Hastalık keneler aracılığı ile meydana geldiği için özellikle Nisan - Ekim ayları arasında ortaya çıkar.
Resim 13.9. Hasta hayvanda kan işeme
Hastalarda başlangıçta 40-42 ºC ateş görülür, sonra hayvanın iştahı azalır, süt verimi düşer, solunum ve nabız sayıları artar ve sallantılı yürüyüş başlar. İleri dönemlerde kansızlık, gözlerde sarılık ve kan işeme görülür. Gebe hayvanlar yavru atabilir. Tedaviye erken başlanırsa tedavi şansı yüksektir. Tedavi edilmeyen hayvanlarda ölüm oranı yüksektir ve % 50-60 kadardır.
Hastalıktan korunmada kenelerle mücadele önemlidir. özellikle ilkbahar ve yaz aylarında hayvanlar ve ahırlar keneye karşı düzenli olarak ilaçlanmalıdır.
Yazan : Muhsin Asar
Yazılış Tarihi : 26.8.2019 13:06:42
Merhabalar bizim bu bölgelerde çok inek ölüyor ve bu ölüm aniden oluyor inekte bir durgunluk halsizlik yetersizlik belirtileri göstermiyor ve dakikalar içinde yere çöküyor ayaklarının 4 dünü uzatıp başını yere koyup derin derin nefesler verip alıyor sonra kendini sıkıyor ayaklarını karnına vuruyor yerdeyken ve 35 dakikada can veriyor bu civarda 50 ye yakın inekte ölüyor ve bu hastalık 2019 da başladı hiç bir yıl içinde olmadı yaylalara salıyoruz otlanmak için ama bunlar ölüyor veterinerler de bir açıklama ya da tehşis konamıyor çok büyük sıkıntılar içindeyiz burası Diyarbakır Çınar harabe köyü..
Yazılış Tarihi : 12.2.2019 16:13:22
Hocam selam 1 aydır inegin sol arka bacagına zor basıyor veteriner hekim geldi baktın alt trnagı iltihaplanma var kazık iltihap cıktı cürüme var yapmadığım igne kalmadı halen basmıyor önereceginiz güçlü bir antibiyotik veya başka bişey varmı saygılar teşekkürler.
Yazılış Tarihi : 10.2.2019 22:40:10
hayvan memesinde 15 güne bir pırtılaşma hafif ateş,ağrı oluyor ve bu durum diğer memelere de etki edip aynı durum diğer memelerde de oluşuyor. bunun için ne önerirsiniz ne yapmalıyız.teşekürler
Yazılış Tarihi : 3.2.2019 00:39:26
Bizim ineklerin içinde veterinerlerin bir türlü çözemediği bulaşıcı bir hastalik var hayvan önce bir kac gün toparlayıp tokezliyor hayvan da kabızlık, güç kaybı görüldükten sonra hayvan oluyor ölmeden öncede hayvan da titreme gerçekleşiyor bu belirtiler 4-5 gün gösterip hayvan aniden oluyor
Yazılış Tarihi : 24.1.2019 21:20:39
Merhaba büyükbaş besicilik yapıyorum sabah 8 gibi yem verdiğim inegim gayet düzgün normal iştahı yerindeydi öğlenden sonra saat 15 gibi ahıra gittiğimde inegim ayağı kalkması veterineri cagirdim vitamin ve serum verdi işe yaramadı ertesi gün tekrar muayene serum ilaç tedavisi uyguladık işe yaramadı kesmek zorunda kaldık herşeyi tertemiz sadece karacigice bağlı olan zehirli su torbası aşırı şişmiş patlayacak duruma gelmişti sebebi ne olabilir
Felç geçirmiş olabilirmi felcin belirtisi varmı nedir. Bilgilendirirseniz sevinirim