SÖZLÜ ANLATIMLAR | Kültür Portalı ­
Sözlü Anlatımlar Nedir?
Sözlü kültür, sözlü gelenek veya geleneksel kültür kavramlarıyla da karşılanan sözlü anlatımlar, kuşaktan kuşağa veya aynı kuşak içinde aktarılan, edebî niteliği olan veya olmayan ve bütün halk tarafından davranış, tutum, norm ve inançların dayandığı referanslar olarak belirlenen ve bu bağlamda göndermeler içeren çeşitli anlatım biçimlerini içermektedir. Mitler, efsaneler, destanlar, halk hikâyeleri, fıkralar, deyimler, atasözleri, küfürler ve argo sözler, yeminler, selamlaşma şekillerine ilişkin ifadeler, ad ve lakaplar, sözlü tarih, halk şiiri bilinen sözlü anlatım biçimleridir. Sözlü anlatımlar, folklorun en önemli öğelerini içerir. Sözlü kültür ürünleri, antropoloji ve folklor gibi disiplinlerin katkısıyla büyük ölçüde kayda geçirilmiş ve giderek ulusal kültürün temeli olarak kabul edilmişlerdir. Öte yandan her halkın sözlü anlatım biçimleri, genel insanlık birikiminin önemli bir parçası sayılarak, UNESCO gibi uluslararası kültür kuruluşları tarafından somut olmayan kültürel mirasın içinde, korunması gereken insanlık değeri haline getirilmiştir. Ayrıca sözlü anlatım biçimleri, ait oldukları topluluğun tarihi için de bir kaynak niteliği kazanmış ve üzerlerinde yapılan çalışmalara tarih boyutu da eklenmiştir. Tarihsel kaynak değerinin yanında sözlü anlatım biçimleri, söylem incelemeleri yoluyla, ait oldukları topluluğun dil özelliklerinin ve söylem biçimlerinin de incelenebildiği zeminler haline gelmiş ve sadece folklor ve antropolojinin değil, edebiyat araştırmaları ve dilbilimin de zengin malzemeleri arasında yer almıştır.
Türkiye’de sözlü anlatım biçimleri üzerindeki ilk incelemeler, sözlü halk edebiyatı unsurlarının derlenmesi ve yazıya aktarılması biçiminde başladı. Özellikle Hamit Zübeyir Koşay, Pertev Naili Boratav, Eflâtun Cem Güney, Ahmet Caferoğlu, Ali Rıza Yalgın gibi araştırmacıların sözlü gelenek derlemeleri, 1940’lardan itibaren yayımlanmaya başladı ve zengin Türk halk kültürünün kanıtları olarak kayda geçti. Bu öncülerin kurumsallaştırdığı akademik ortam giderek gelişti ve özellikle Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi ile İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesinde kurulmuş bulunan kürsülerde yetişen araştırmacılar Türkiye’nin her bölgesinden zengin derlemeler yaparak sözlü anlatım biçimleri üzerine büyük bir literatürün oluşmasına katkıda bulundular. Daha sonra buna Anadolu Üniversitesi’nde yapılan çalışmalar da eklendi. Öte yandan Kültür Bakanlığı içinde yer alan Milli Folklor Dairesi ve daha sonra kurulan Halk Kültürü Araştırma ve Geliştirme Merkezi, kendi bünyesindeki araştırmacılar eliyle sistematik derlemelere giriştiler ve büyük bir envanter oluştu. Bu büyük envanter üzerinden bugün Türkiye halk kültürünün sahip olduğu sözlü gelenek büyük ölçüde kayıt altına alınmış ve araştırmacıların dikkatine sunulmuş bulunmaktadır.
Metnin tümüne "Sözlü Anlatımlar" isimli dokümandan ulaşılabilir.
Duru, O.(haz.) (1997), Kısas-ı Enbiya. İstanbul: YKY
Emiroğlu, K. ve Aydın S.,(2003), Antropoloji Sözlüğü. Ankara: Bilim ve Sanat.
Fığlalı, E.R, (1984), İmâmiye Şîası. Ankara: Selçuk Yayınları.
AFYONKARAHİSAR/SANDIKLI’DA MAHALLİ BİR FIKRA TİPİ: HAMAMCI KAZIM AİLE İÇİ SEVGİ SÖZLERİNDEN OLUŞAN TAKMA ADLAR ÜZERİNE ANADOLU EFSANELERİNDE SULAR VE SU İMGELERİ ÜZERİNE ARKETİPSEL BİR DEĞERLENDİRME ANADOLU SAHASI TÜRK MASALLARINDA ARKAİK VE DİNSEL BİR MOTİF OLARAK DEĞİŞİM VE DÖNÜŞÜM ARŞİVİMİZDE BULUNAN 80 YIL ÖNCE HAŞİM NEZİHİ OKAY’IN ZİLE’DEN DERLEDİĞİ ZİLELİ ŞAİRLER VE BİLİNMEYEN ŞİİRLERİ AŞIK TARZI ŞİİR GELENEĞİNDE TECNİS AŞIK TARZI ŞİİR GELENEĞİNİN TEŞEKKÜLÜNE DAİR DEĞERLENDİRMELERE BİR EK: MEYHANELER ATASÖZLERİNDE KADIN ALGISI ATASÖZLERİNE İŞLEVSEL BİR YAKLAŞIM: TÜRK HALK FELSEFESİNİ ÖĞÜTLERLE ANLAMAK AYNI MOTİFİN İKİ FARKLI MÜZİK VE EDEBİYAT ÇEVRESİNDE TEZAHÜRÜ ÜZERİNE KARŞILAŞTIRMALI BİR ARAŞTIRMA “NARMANLI GELİN” ÖRNEĞİ BİNBİR GECE MASALLARI’NDA CUHA FIKRALARI VE MİZAHIN KULLANIMI ÜZERİNE ÇUVAŞ HALK KÜLTÜRÜNDE NİME (İMECE) GELENEĞİ VE NİME TÜRKÜLERİ DEDE KORKUT HİKAYELERİNDE TOPLUMSAL CİNSİYET KABULLERİ BAĞLAMINDA KADIN VE ERKEK SÖYLEMLERİ DİYALE İLİNE BAĞLI KIZLARBAT NAHİYESİNDE TÜRKMEN HALK EDEBİYATI ÖRNEKLERİNİN İNCELENMESİ GEÇMİŞTEN GÜNÜMÜZE TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI TASNİFİ İÇİNDE TÜRK HALK EDEBİYATI’NIN YERİ GELENEKSEL ANLATILARDA BİR ŞAMAN/SUFİ SİLAHI: TAHTA KILIÇ İŞLEV VE YAPISI AÇISINDAN SİNOP’TA “MÜĞREN MANİLERİ” ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME KIRGIZ HALK KÜLTÜRÜNDE BEYAZ (AK) RENK MANAS’IN HAYVANLARLA İLGİLİ EPİTETLERİ MASAL ANLATICILARININ BİLİNÇALTLARINDA ADALET KAVRAMI MASALLARIN KÖKENİ MESELESİ ÜZERİNE BAZI GÖRÜŞLER MEVLANA’NIN MESNEVİ’SİNDE YILAN VE EJDERHA MOTİFİ MEVLİDÜ’N-NEBİ ADLI ESER HALK KİTABI OLARAK DEĞERLENDİRİLEBİLİR Mİ? MİTOSTRATEJİ ÜZERİNE MİZAH-FIKRA VE KATMERLİ FIKRALAR NASREDDİN HOCA FIKRALARINDA ÖLÜM VE ÖTE DÜNYA ALGISI OSMANİYE İLİ DÜZİÇİ İLÇESİNDE Kİ KADIN TİPLEMELERİ SÖZLÜ ANLATIMLAR SÖZLÜ GELENEKTEN ELEKTRONİK ORTAMA HALK HİKAYELERİNDE ANLATICI TİPOLOJİSİ SPİRİTUAL CONSONANCE IN THE HERİTAGE OF KAZAKH AND INDİAN THİNKERS TOPLUMSAL BELLEKTE KIYAFETİN TÜRKÜSÜ TÜRK HALK ANLATMALARINDAKİ KARAKTERLERİN CİNSİYETLERİ VE OLUMSUZ KADIN KARAKTERLER HAKKINDA TESPİTLER TÜRK HALK EDEBİYATI TÜRK HALK HİKAYELERİNDE TEVRAT KAYNAKLI MOTİFLER TÜRK HALK KÜLTÜRÜNDE MOTİF ÇALIŞMALARI TÜRK SÖZLÜ ŞİİR SANATINDA KADIN YARATICILIĞININ ARKETİPLERİ TÜRKİYE, BAŞKURT, TATAR VE ÖZBEK TÜRKLERİ ARASINDA TİMUR (1336-1405) TİPİ ETRAFINDA TEŞEKKÜL EDEN EFSANELER TÜRKİYE’DE YAYIMLANAN BELLİ BAŞLI ATASÖZÜ VE DEYİM SÖZLÜKLERİNDEKİ ANA YANLIŞ VE EKSİKLERLE İLGİLİ BAZI TESPİTLER TÜRKMEN BAHŞILARINDA TİRME SÖYLEME GELENEĞİ VE TİRMELERİN DESTAN İCRASINDAKİ ROLÜ ÜZERİNE TÜRKÜLERDEKİ HAYVAN VE BİTKİLER ÜZERİNE BİR İNCELEME