Trafo İşletme ve Koruma Topraklaması - Doğansoy
Topraklama, elektrik tesisatı döşenirken yer alması gereken ve kaçak elektriğin toprağa aktarılmasını sağlayan mekanizmadır. Etkili bir şekilde çalışacak olan elektrik tesisatının önemli bir parçasıdır. Mekanizmada kullanılan iletken ile oluşacak elektrik kaçağının toprağa verilmesi esasına dayanır.
Nötr ve faz hattı olarak bilinen iki kablo elektriğinin kullanılması ve cihazların çalışmasını sağlar. Olası bir kaçak durumunda hem insanların hem de cihazların güvenliği için topraklama hattının çekilmesi gerekmektedir. Zorunlu bir ihtiyaçtır. Topraklamanın doğru ve etkili bir şekilde yapılması sonucunda oluşacak bir elektrik kaçağının bertaraf edilmesi mümkün olacaktır.
Belirli bir standarda göre ve mühendislik hesaplamaları ile yapılmalıdır. Bu şekilde yapılan bir topraklama sağlıklı bir şekilde çalışan elektrik tesisatının kurulmasını sağlar. Topraklama işleminde oluşan kaçak elektrik akımının direncini azaltmak, bu enerji boşalma işleminde meydana gelen akımın toprağa aktarmak amaçlanır. Çeşitli topraklama tesisatı yöntemleri kullanılmaktadır. Bunlar;
Kaz Ayağı şeklinde olan topraklama tesisatları,
Çubuk Elektrotla oluşturulan topraklama tesisatları,
Şerit Elektrot kullanılarak yapılan topraklama tesisatları,
Metal Elektrotlar kullanılarak yapılan topraklama tesisatları.
Bu uygulamalar oldukça dikkatli bir şekilde yapılması gerekmektedir.
Trafo topraklaması yapılırken ölçüm cihazlarının bağlantı şekilleri de büyük önem taşır. Problar kazıklara sıkı bir şekilde bağlanmalı ve bağlantı yerleri sık sık kontrol edilmelidir.
Topraklama Neden Önemli?
Günümüz de elektrik büyük bir buluş olarak hayatımıza dahil olmuştur. Ancak doğru kullanılmaması sonucunda kötü sonuçlar doğurabilir. Evlerde ve diğer yaşamsal alanlarında kullanılan elektrik, kullanım sırasında oluşan kaçaklar hem insanların hem de diğer canlıların ölümüne sebep olabilir.
Kaçakların toprağa aktarılması işlemi olan topraklama tesisatıdır. Bu durumda topraklama tesisatı yaşamı kurtarmaktadır. Güvenlik için topraklama tesisatı önemli bir ihtiyaç ve çok zorunlu bir işlemidir. Bu nedenle büyük titizlik ve profesyonellik çerçevesinden uygulanması gerekmektedir.
Topraklama ölçümü, toprak direnç test cihazı kullanılarak yapılmalıdır. Toprağın elektrik akımını geçirebilmesi sırasında tepki gösterir. Bu tepkiye Toprak Direnci denir. Toprak bakır gibi normal iletkenlere göre daha zayıf bir iletkendir. Akım için alan yeteri kadar büyükse, direnç düşük olup toprak iyi bir iletken haline getirilir. Bu sistemde iletkenler ve toprağın arasında olması gereken bir direnç söz konusudur. Tesis kurulmadan önce bu ölçümler yapılır ve gerekli hesaplamalar sonrasında tesisat kurulumu gerçekleştirilir.
Farklı bitkisel yapılarda farklı topraklama elektronlarına ihtiyaç duyulabilir.
Tesislere hassas modern bilgisayar kontrollü ekipmanlar eklemek gibi olası durumlar da elektriksel gürültüyü büyütür.
Toprak direncini etkileyen en önemli faktörlerden biride toprağın nemli olmasıdır.
İşletme tesislerinde çalışan kişileri tehlikeli dokunma gerilimlerine karşı korumak amacı ile işletme araçlarının aktif olmayan kısımlarının topraklanmasıdır. Koruma topraklaması alçak gerilim işletmelerinde temas gerilimine karşı korunma sağlamak için yapılan topraklama yöntemlerinden biridir.
İnsanları yüksek temas gerilimine karşı korumak için bir koruma topraklaması yapılmaktadır. Bunun için işletme akım devresine ait olmayan, ama bir hata durumunda gerilim altında kalabilen ve insanların temas edebilecekleri tüm cihazların ve tesis elemanlarının madeni kısımları topraklama iletken üzerinden topraklayıcıya bağlanmaktadır.
İşletme topraklaması elektrik tesislerinde işletme akım devresine ait bir noktanın topraklanması işlemine denmektedir. Cihazların ve tesislerin normal işletmeleri için bu topraklama gereklidir. Alçak gerilim şebekelerinde, trafoların sınıf noktalarının, doğru akım tesislerinde bir kutbun ya da orta iletkenin topraklanması ile yapılmaktadır.
Böylelikle sistemde, toprağa karşı meydana gelebilecek gerilimin belirli değerleri geçmesine dikkat edilmektedir. Orta ve yüksek gerilim şebekelerinde işletme topraklaması her ülkenin kendi yönetmeliğine göre değişmektedir. İşletme topraklaması direkt topraklama ve endirekt topraklama şeklinde yapılmaktadır.
Direkt Topraklama: Topraklama üzerinde topraklama empedansından başka hiçbir direnç bulunmamaktadır. Örneğin, şebekenin yıldız noktasının direkt topraklanması, bu tür bir topraklanmadır.
Endirekt Topraklama: Bu durumda topraklama endüktif, ilave bir omik ve kapasitif direnç üzerinden yapılmaktadır. İşletme topraklaması, işletme akım devresinin toprağa karşı potansiyelinin belirli bir değerde bulunmasını sağlamaktadır.