Glokom, katarakt, yaşa bağlı maküler dejenerasyon (AMD) vb. göz hastalıkları ve bunların zamanında teşhis edilmesi
Bir bakışta belirtileri, nedenleri ve tedavileri
Göz en önemli algı organımızdır ve hassas olduğu kadar karmaşık bir yapıya sahiptir. Birçok göz hastalığı görmemizi etkileyebilir ve etrafımızdaki dünyayı algılama şeklimiz üzerinde olumsuz sonuçlara neden olabilir. Bu hastalıklar arasında, kronik kuru göz, vitreus opaklıklar ve şaşılık gibi zararsız göz hastalıklarından katarakt, glokom ve maküler dejenerasyona kadar birçok hastalık sayılabilir. DAHA İYİ GÖRME açıklıyor: En sık görülen göz hastalıkları nelerdir ve bunları nasıl tespit edebilirsiniz? Bir bakışta belirtileri, nedenleri, tedavileri ve önlenmeleri.
Maküler dejenerasyon (AMD)
Glokom, göz içi basıncın aniden çok hızlı yükseldiği glokom ataklarının dışında ancak optik sinire ve/veya retinaya zaten önemli miktarda zarar verdikten sonra fark edilebilir. Tipik belirtiler arasında göz yaşarması, görüş alanının kavisli hale gelmesi ve harici olarak daralması gibi görsel bozukluklar sayılabilir. Bu, kafanızı hareket ettirmeden görebildiğiniz alandır. Bazen, görüş alanının orta kısmının görülememesine ya da parlak ışık kaynaklarına bakarken renkli halkaların görünmesine neden olabilmektedir. Belirli tip glokomlarda, etkilenen kişiler, genel netlik kaybı ve daha düşük kontrast algısı da yaşayabilmektedirler.
Akut glokom ya da glokom atağı, etkilenen gözde güçlü, ani bir basınç yükselmesi olması durumudur. Buna, kızarmış ve "sert" gözler, göz ve baş ağrısı, mide bulantısı, kusma ve göz bebeğinin sabitlenmesi (göz bebeğinin ışığa tepki vermemesi) ve ani görme kaybı gibi belirtiler eşlik edebilir.
Glokom, birçoğu yüksek göz içi basınç ve/veya optik siniri etkileyen bir dolaşım bozukluğu ile karakterize edilen farklı türlerde hastalıklara verilen genel bir isimdir. Glokom, nadir de olsa göz içi basıncın düşük olması durumunda da ortaya çıkabilmektedir. Belirli risk faktörleri göz içi basıncın yükselmesi ve buna bağlı olarak çeşitli glokom türlerinden birine yakalanma olasılığını artırmaktadır. Bunlar arasında şeker hastalığı, kalp-damar hastalıkları, göz enfeksiyonları, miyop, çeşitli kortizon tedavileri, ailede benzer vakaların görülmesi ve 65 yaşın üzerinde olmak sayılabilir.
Tedavi yöntemi, glokom türüne göre belirlenir. Göz damlaları genellikle göz içi basıncın düşürülmesine yardımcı olabilmektedir. Alternatif olarak lazer tedavisi ya da cerrahi de istenen sonuçları sağlayabilmektedir. Glokom cerrahisi genellikle lokal anestezi altında gerçekleştirilir.
Akut glokom, tıbbi açıdan acil bir durum olarak kabul edilir ve hemen tedavi edilmelidir. Aksi takdirde körlüğe neden olabilir. Hastaya, ameliyata girmeden önce göz içi basıncı düşürecek ilaçlar verilir.
Glokom önlenemez; sadece risk faktörlerinde iyileştirmeler yapılabilir. Şeker hastalığı ve yüksek tansiyon gibi kalp-damar hastalıklarını uzak tutmak, glokom gelişimi riskinin etkili biçimde azaltılmasına yardımcı olacaktır.
Katarktın hangi aşamada olduğuna bağlı olarak farklı ciddiyette belirtiler görülebilir. Tipik belirtileri arasında renklerin ve kontrastın azalması, düşük ışık koşullarında görme zorluğu, daha fazla göz kamaşması ve aydınlığa ve karanlığa daha zor uyum sağlama gösterilebilir. Bu rahatsızlıktan etkilenenler, görme konusunda ciddi zorluklar yaşarlar: derinlik kaybı, yakın mesafe (örneğin kitap vb. okurken) ve uzak mesafe (örneğin TV izlerken).
Tipik belirtileri, renklerin ve kontrastın azalmasıdır
Kataraktın birçok nedeni vardır. En sık karşılaşılan neden, gözün doğal yaşlanma sürecidir. Şeker hastalığı (tip 1 ve 2), nörodermatit gibi cilt hastalıkları, tütün ürünleri kullanımı, göz yaralanmaları, ilaçlar (ör. her türlü kortizon), beslenme yetersizliği, koroidin kronik enflamasyonu ve radyasyon (örneğin UV, X-ışını ya da kızılötesi) katarakta neden olabilmektedir. Katarakt, kalıtsal da olabilmektedir. Bu durumda, genellikle anne karnındayken kızamık gibi bir enfeksiyon gibi kalıtsal olmayan faktörlere sahiptir.
Katarakt, sadece cerrahi yöntemlerle düzgün biçimde tedavi edilebilmektedir. Matlaşan lens çıkarılıp yerine suni bir lens (genellikle akrilik ya da silikondan üretilen) takılır. Bu işlem genellikle lokal anestezi altında, ayakta tedavi kapsamında bir operasyon olarak geçekleştirilir. Önce hastalıktan daha çok etkilenen gözde operasyon yapılırken diğer göze, operasyon yapılan gözün iyileşme hızına bağlı olarak normalde birkaç gün ila birkaç hafta sonra tedavi uygulanır. v
Yaşa bağlı katarakt doğal olarak gelişen bir durumdur ve bu nedenle önlenemez. Katarakt, başka faktörlere bağlı olarak gelişmişse durum farklıdır. Tütün ürünleri kullanımı ile katarakt arasında ilişki olduğu belirlendiğinden bu tür alışkanlıkların bırakılması hastalığın önlenmesine yardımcı olacaktır. Şeker hastalığının önlenmesi için yapılması gerekenler arasında dengeli beslenme, yeterince uyku uyuma ve düzenli egzersiz sayılabilir. Göz yaralanmaları riski, tehlikeli görevler üzerinde çalışırken (örneğin delme ya da parlatma) gözlük kullanılarak azaltılabilir. UV ışınlarının verdiği zararı önlemek için tatildeyken ya da solaryuma girdiğinizde her zaman doğru kaplamaya sahip gözlükler kullanmalısınız. Örneğin güneş gözlüğü ya da dağlara gittiğinizde kayak gözlükleri takmanız gerekir.
Kuru ve ıslak olmak üzere iki tür maküler dejenerasyonu bulunmaktadır. Kuru maküler dejenerasyonu genellikle görüş alanının ortasında netliğin azalmasıyla anlaşılır. Okuma sırasında kenarlardaki harfler net görülürken ortadaki harfler hafifçe bulanıktır. Bu rahatsızlıktan etkilenenler yüzleri tanımakta zorlanırlar. Maküler dejenerasyonu ilerledikçe görme, görüş alanının ortasındaki netlik önemli ölçüde bozulana ya da tamamen yok olana kadar kademeli olarak ilerler.
Diğer yandan ıslak maküler dejenerasyonu (AMD), kuru maküler dejenerasyonunun bir sonucu olarak ortaya çıkar. Daha nadir görülüyor olsa da çok daha hızlı ilerler. Uzak ve yakın görmede önemli bozulmalarla başlar ve sonunda görme yetisi düzeltilemeyecek biçimde kaybolur. Islak AMD'nin tipik belirtisi, düz çizgilerin (örneğin pencere çerçeveleri ya da seramik derzleri) eğik biçimde görülmesidir.
Kuru maküler dejenerasyonu genellikle görüş alanının ortasında netliğin azalmasıyla anlaşılır.
Islak AMD'nin tipik belirtisi, düz çizgilerin (örneğin pencere çerçeveleri ya da seramik derzleri) eğik biçimde görülmesidir.
Kuru maküler dejenerasyonunda retinanın bir kısmı geriler, incelir ve ölür. Bu durum retinanın ortasındaki fotoreseptör hücrelerin yok olmasına neden olur. Islak maküler dejenerasyonunda koroidden makulaya doğru yeni damarlar gelişirerek kanamaya ve su tutumuna neden olur.
Maküler dejenerasyonunun tedavi edilmesi mümkün olmamasına karşın tedavi, hastalığın ilerlemesini yavaşlatabilir ya da durdurabilir.
Bununla birlikte maküler dejenerasyonu, yeni oluşan kan damalarının geri itilmesini sağlayarak makulanın bir kez daha "kuru" hale gelmesini sağlayan belirli bir ilacın göze enjekte edilmesini(intravitreal enjeksiyon) içeren bir ayakta tedavi kapsamındaki operasyon ile tedavi edilebilir. Bu tedavi, normal olarak kalıcı olmadığından yıllar boyunca düzenli aralıklarla tekrarlanmalıdır.
Maküler dejenerasyonu, tipik bir yaşla ilgili göz hastalıklarından biri olduğundan 55 yaşına gelen herkesin düzenli olarak retina kontrolüne gitmesi gerekmektedir. Bu sayede erken teşhis sağlanabilecek ve tedaviye başlanabilecektir.
Vitreus opaklık (mouches volantes, uçuşan cisimler ya da “uçan sinekler”)
Vitrous opaklık, özellikle okurken ya da gökyüzüne veya kara bakarken olmak üzere görüş alanında koyu, genellikle şeffaf noktalar, şeritler ya da kırılmamalarla fark edilir. Sanki etrafta uçuşuyor gibi görünüyor olmalarına karşın aslında gözlerinizin hareketini takip ederler. Bu fenomene, mouches volantes ya da “uçan sinekler” adı da verilmektedir.
Vitreus opaklık, görüş alanındaki koyu, genellikle şeffaf noktalar, şeritler ya da kırılmalarlarla fark edilir.
“Uçuşan sinekler” genellikle göz küresinin büyük kısmını dolduran vitreus gövdesinin (corpus vitreum) doğal olarak yaşlanmasına bağlı olarak gelişir. Bunun yüzde 98'i su ve yüzde 2'si protein bileşenleri ve bağ dokuları liflerinden oluşur. Bu bileşenler normalde suda çözünmüş halde olduğundan görünmezdirler. Zamanla vitreus gövdesi büzüşür ve sıvılaşır. Kolajen fiberleri bir araya gelir ve bir anda matlaşmaya başlar. Vitreus opaklık, genellikle yaşla ilgili bir göz hastalığıdır. 65-85 yaş aralığındaki kişilerin yaklaşık üçte ikisi bu tür şikayetlere sahiptir ve normal ya da uzağı görenlerden çok kısa mesafeyi görebilen kişileri etkilerler. Şeker hastalığı, gözün yaralanması ya da morarması ya da belirli ilaçlar vitreus opaklığına neden olabilmektedir.
“Uçuşan sinekler” genellikle rahatsız edici olarak kabul edilmesine karşın çoğu durumda zararsızdır ve tedavi edilmesi gerekmez. Opaklıkların, görüşü, dolayısıyla hayat kalitesini önemli ölçüde sınırlandırması durumunda çeşitli tedavi seçenekleri bulunmaktadır. Öncelikle vitreus gövdenin kısmen ya da tamamen alındığı ve daha sonra gözün sıvı ya da gazla doldurulduğu vitrektomi operasyonu uygulanabilmektedir. Göz doktorları, körlük riski nedeniyle bu tedaviyi önermemektedirler. Yeni ve daha az riskli bir operasyon da lazer vitreolizidir. Bu operasyon, vitreus opaklığının tedavisinde kullanılan girişimsel olmayan bir işlemdir. Lazer vitreolizi, lokal anestezi altında, ayakta tedavi kapsamında bir operasyon olarak gerçekleştirilir ve neredeyse ağrısızdır: vitreus gövdedeki opaklıkları çözündürmek ya da parçalamak için (fotodisrupsiyon) için lazer kullanılır. Vitreus çıkarmasına (vitrektomi) kıyasla bu tedavi çok daha az riske ve yan etkiye sahiptir.
Bu istisnalar acil eylem gerektirir: opaklık aniden daha yoğun hale gelirse ve sayısı artarsa ya da belirtilere ışık parlamaları eşlik ederse bu durum retina ayrılmasının ilk aşamasını gösteriyor olabilir. Bu durumda hemen bir göz muayenesi gerçekleştirilmelidir. Aynı durum, büyük siyah noktalardan oluşan bir yağmur benzeri görüntü ortaya çıkarsa da geçerlidir: hasta, görüş alanında aniden yağmura ya da dalgalanan bulutlara benzeyen çok sayıda nokta görmeye başlarsa, mümkünse hastanede bir göz doktoru tarafından hemen muayene edilmesi gereken bir vitreus kanama yaşıyor olabilir. Büyük olasılıkla size göz bebeğini daraltıcı göz damlaları verileceğinden, muayene sonrası saatlerce araba kullanamayacağınızı lütfen unutmayın.
Göz sağlığını, dolayısıyla gözün yaşlanma sürecini etkileyen bir dizi farklı etken bulunmaktadır. Bunlar arasında dengeli beslenme ve sağlıklı bir yaşam tarzı gösterilebilir. Ayrıca, sert ovalamak gibi göze fazla basınç uygulanmasından da kaçınılmalıdır.
Şaşılığın farklı türleri bulunmaktadır:
Fark edilmeyen ya da gizli şaşılık (heteroforiya)
Bu bozukluğa sahip olanlar, baş ağrısı, göz yanması ya da gözlerin aşırı çaba sarf etmesi ve bunlara eşlik eden göz yorulması gibi sorunlar yaşarlar. Bunlara ek olarak bulanık görme, gözlerde tahriş ve çift görme gibi sorunlarla da karşı karşıya kalabilirler.
Gizli şaşılıkta hastanın gözleri tam paralel olmadığından uzaysal görmede bozukluk oluşur. Beyin ve göz kasları, çift görmeyi önlemeye çalışır ve bu durum hastaların çok yorulmasına neden olur. Heteroforya görünümünü etkileyen bir dizi faktör bulunmaktadır. Bunlar arasında alkol tüketimi, stres, yorgunluk ve fizyolojik gerginlik gösterilebilir. Bilgisayar başında saatlerce çalışmak da heteroforyayı destekleyebilir.
Gizli şaşılık, genellikle gözlerin aşırı çalışması belirtisidir ve çoğu zaman tedavi edilmez. Heteroforya, bozuklukluklara neden olduğunda özel tasarlanan bir prizma gözlükle düzeltilebilir. Lenslerden en az birinde yer alan özel bir cila sayesinde tutarsız algıyı dengeler. Bu durum gözlerin hareketliliğini ve birbiri üzerindeki etkilerini iyileştirerek takan kişinin daha rahat ve daha iyi görmesine olanak tanır.
Heteroforyanın önlenmesi mümkün olmamasına karşın görme sorunları gibi sonuçlarını önlemek için çeşitli tedbirler alınabilir. Ancak görme bozukluğu gibi sonuçlarından kaçınmak için yapabileceğiniz çeşitli uygulamalar bulunmaktadır. Dolayısıyla bebeklerin ve çocukların, tedavilerine en erken biçimde başlanması için düzenli olarak kontrol edilmesi gerekmektedir.
Belirgin şaşılık (heteroforya, strabismus concomitans)
Belirgin şaşılık genellikle, bebekleri ve küçük çocukları etkiler. Strabismus concomitans, yani belirgin şaşılıkta gözler her yöne hareket edebilir ancak yine de aynı nesneye odaklı haldedir. Şaşılık açısı, her yönde birbirinin aynıdır.
Belirgin şaşılık, genellikle bebekleri ve küçük çocukları etkiler.
Belirgin şaşışıl (Strabismus concomitans), kalıtsaldır ya da uzağı görebilmenin sonucunda ortaya çıkar. Diğer olası nedenleri arasında bir gözde görme bozukluğu ya da uzaysal algıdaki kısıtlamalar gösterilebilir.
Strabismus concomitants, kapatma terapisi ile tedavi edilebilir. Sağlam olan göz, şaşı gözün düzgün görmesi için eğitilmesi amacıyla birkaç saatten birkaç güne kadar kapatılır. Dolayısıyla görme merkezi, gerektiği gibi eğitilmesini sağlayacak uyarıları alabilir.
Strabismus concomitants, önlenemez. Ancak görme bozukluğu gibi sonuçlarından kaçınmak için yapabileceğiniz çeşitli uygulamalar bulunmaktadır. Dolayısıyla bebeklerin ve çocukların, gerekiyorsa tedavilerine en erken biçimde başlanması için düzenli olarak kontrol edilmesi gerekmektedir.
Paralitik şaşılık (strabismus paralyticus, strabismus incomitans)
Paralitik şaşılıkta, bir ya da birden fazla dış göz kası ya da besleyen bir sinir, aniden çalışmamaya başlar. Aniden hastalar çift görmeden ve derinlik algısında bozulmadan şikayet etmeye başlar. Bunlara genellikle mide bulantısı, baş ağrısı, hatta baş dönmesi eşlik eder. Hastalar, ışığa karşı aşırı hassasiyet gösterebilir, gözlerini aşırı kırpabilir ve hastaların gözleri "titreyebilir" ya da yanabilir. Şaşılık açısı bakış hattına göre farklılık gösterir. Paralitik şaşılık yaşayan kişiler genellikle paralize olan kası rahatlatmak amacıyla kafalarını eğerek bu durumu telafi etmeye çalışırlar. Diğer bir deyişle, kafalarını, düz görmeye başlayabilene kadar eğdirirler.
Paralitik şaşılık genellikle bir yaralanma, nörolojik hastalık, kraniyel bir sinirde hasar ya da göz kası enflamasyonu sonucunda ortaya çıkar. Beyin ya da göz yuvasındaki dolaşım bozuklukları ya da tümörler, paralitik şaşılığa neden olabilirler.
Paralitik şaşılık tedavisi, nedenine bağlı olarak farklılık göstermektedir. Seçeneklerden biri sorunu bir prizma gözlükle düzeltmektir. Bu yöntemde merceklerin en az birine uygulanan özel bir cilalama tekniği ile tutarsız algı dengelenir. Alternatif olarak göz kaslarına bir operasyonla tedavi amaçlı nörotoksin botulinum verilebilir. Bazı durumlarda paralitik şaşılık, birkaç hafta ya da ay sonrasında kendiğinden tedavi olabilmektedir.
Önleme seçenekleri, paralitik şaşılığının nedenine bağlıdır ve burada ayrıntılı biçimde açıklanamayacak kadar farklı ve çok çeşitlidir. Uygun bir tanı için göz doktorunuza başvurabilirsiniz.
Her iki gözdeki kornea incelir ve koni şeklini alır. Deformasyonun devam etmesi, görme netliğinin azalmasına neden olacaktır. Bu durum, hastanın gözlük numarası kısa süre içinde sık sık değişiyorsa keratokonus başlangıcını gösterebilir. Her iki göz de etkileniyor olmasına karşın bozulma her zaman aynı düzeyde olmayabilir. Keratokonus, çocukluk çağında ortaya çıkabiliyor olmasına rağmen en çok 20 ile 30 yaşları arasında ortaya çıkar. Hastalığın ilerlemesi de kişiden kişiye farklılık göstermektedir. Bazı insanlar keratokonus'u sadece küçük bir görme sorunu olarak algılarken bazılarının ameliyat olması gerekebilmektedir. Genellikle artık kontakt lensler takılamaz. Hastalığın ileri aşamasındaki hastalar, görme bozukluğundan ve parlak ışık kaynaklarının etrafında halelerden, nesneler üzerinde gölge oluşumundan, çift görmeden, ışık hassasiyetinin artmasından ve düşük ışıktan ya da karanlıkta görmenin azalmasından şikayet ederler.
Hastalığın ileri aşamasındaki hastalar, görme bozukluğundan ve parlak ışık kaynaklarının etrafında halelerden, nesneler üzerinde gölge oluşumundan, çift görmeden, ışık hassasiyetinin artmasından ve düşük ışıktan ya da karanlıkta görmenin azalmasından şikayet ederler.
Keratokonus üzerinde birçok çalışma yapılmış olmasına karşın nedenleri ve risk faktörleri ile ilgili yeterli bilgi bulunmamaktadır. Olası nedenleri arasında tiroid bozukluğu ya da bir ailede birden fazla görülebildiğinden genetik yatkınlık olduğu düşünülmektedir. Keratokonus açısından önemli bir risk faktörü olarak örneğin bir alerji sırasında gözlerin uzun bir süre boyunca güçlü ve sık sık ovulması gösterilebilir.
Keratokonus tedavisi, nedenine bağlı olarak farklılık gösteriyor olmasına karşın tedaviye mümkün olduğunca erken başlanması gerekmektedir. Eğer tiroid bezinin sorumlu olduğu ortaya çıkarsa, tiroid hormonları tedavisi yardımcı olabilir. Daha ileri bir aşamada genellikle tek çözüm seçeneği kornea naklidir.
Ortaya çıkmasında genetik faktörler önemli bir role sahip olduğundan keratokonus önlenemez. Ancak, risk faktörleri azaltılabilir ve alerji durumunda hastaların gözlerini ovmaktan kaçınması ya da kaşınmayı durduracak önlemler alması gerekmektedir. Bunlar arasında hassasiyetin giderilmesi ya da uygun ilaçların alınması gösterilebilir.
Göz hastalıklarının bir göz doktoru tarafından teşhis ve tedavi edilmesi gerekmektedir. Değerlendiremediğiniz belirtiler yaşıyorsanız lütfen hemen göz doktorunuzla görüşün. Gözleriniz sağlıklıysa, bir göz doktoru, görme düzeltmesinin görüşünüzü iyileştirip iyileştirmeyeceğine karar verebilir.
Sağlıklı gözler için 10 öneri Kuru gözler ve göz yorgunluğunu önleme.
Sağlık + Koruma 02.May.2019
Glokom – körlüğün ikinci en sık nedeni hakkında bilmeniz gereken her şey. Glokom göz tansiyonunu etkileyen ciddi bir göz hastalığıdır.
Dijital Gözlük Camları – dijital yaşam tarzı için tüm gün kullanılabilecek mükemmel gözlük camları.