Diyanet İşleri Başkanlığının dinî konulardaki en yüksek karar ve danışma organı olan Din İşleri Yüksek Kurulu, Osmanlı döneminde asırlar boyunca din hizmetlerini yürütmüş Şeyhülislamlık makamına kadar uzanan köklü bir tarihe sahiptir.
Cumhuriyetin ilk yıllarında Din İşleri Yüksek Kurulunun günümüzdeki en önemli görevleri arasında sayılan fetva ve dinî yayın hizmetleri Şer’iyye ve Evkaf Vekaleti’ne bağlı olarak kurulan “Fetvâ Heyeti” ve “Tedkîkât ve Te’lîfât-ı İslâmiyye Heyeti” tarafından yürütülmüştür. Şer’iyye ve Evkaf Vekâleti’nin 3 Mart 1924’te kaldırılmasıyla Diyanet İşleri Reisliğine bağlı,başkanlığını Diyanet İşleri Reisinin yaptığı “Heyet-i Müşâvere” kurulmuştur. Heyetin ismi 1950’de çıkarılan yasa ile “Müşâvere ve Dinî Eserleri İnceleme Heyeti” olarak değiştirilmiştir.
2 Temmuz 1965 tarihinde yürürlüğe giren 633 sayılı Diyanet İşleri Başkanlığı Kuruluş ve Görevleri Hakkındaki Kanunla “Müşâvere ve Dinî Eserleri İnceleme Heyetinin” yerine, Başkanlığın en yüksek karar ve danışma organı göreviyle “Din İşleri Yüksek Kurulu” kurulmuştur. 2010 yılında kanunda yapılan değişikliklerle Din İşleri Yüksek Kurulu “Başkanlığın dini konularda en yüksek karar ve danışma organı olarak” konumlandırılmıştır.
1) İslam dininin temel bilgi kaynaklarını ve metodolojisini, tarihî tecrübesi ilegüncel talep ve ihtiyaçları dikkate alarak dinî konularda karar vermek, görüş bildirmek ve dinî soruları cevaplandırmak.
8) Diyanet İşleri Başkanı tarafından verilen diğer konularda çalışma yapmak ve görüş bildirmek
ÜYELERİMİZİN SEÇİMİ, ATANMASI VE GÖREV SÜRELERİ
Din İşleri Yüksek Kurulu, en az lisans düzeyinde dini yükseköğrenim görmüş veya dini ilimlerde temayüz etmiş on altı üyeden oluşur. Özel bir mevzuat ile Başkanlık personeli ve ilahiyat fakültelerinin dekanlarından oluşan Aday Tespit Kurulunca üye olma şartını taşıyan adaylar arasından seçimle yirmi dört aday belirlenir. Diyanet İşleri Başkanı bu adaylardan on iki tanesi ile ilahiyat fakültesi öğretim üyeleri arasından dört kişiyi üye olarak atanmak üzere tespit eder ve bakanlar kurulu tarafından bu üyelerin ataması yapılır.
Kurul üyelerinin görev süresi beş yıldır. Bir kişi en fazla iki kez Din İşleri Yüksek Kurulu Üyesi olarak atanabilir. Yeni üye atanıncaya kadar süresi biten üyenin görevi devam eder. Kurul, üye tam sayısının salt çoğunluğu ile toplanır ve mevcudun salt çoğunluğu ile karar alır.
KURUL BAŞKANI, KURUL ÜYELERİ VE KURUL UZMANLARI
Din İşleri Yüksek Kurulu kendi üyeleri arasından gizli oyla ve üye tam sayısının salt çoğunluğuyla bir başkan ve bir başkanvekili seçer. Başkan veya başkanvekilinin çeşitli sebeplerle görevinden ayrılması halinde kalan süre için aynı usulle seçim yapılır.
Din İşleri Yüksek Kurulu, kuruluşundan bugüne kadar, ilgili mevzuatlarda kendisine tevdi edilen görevleri, Başkanlığın misyon ve vizyonuna muvafık olarak en iyi şekilde yerine getirme gayreti içinde olmuştur. 6002 sayılı yasa ile 98 uzman ve 52 uzman yardımcısı kadrosu buluna Kurul’da, halen 16 Kurul Üyesi, 46 Kurul Uzmanı ve 3 Kurul Uzman Yardımcısı görev yapmaktadır.
ÇALIŞMA USUL VE ESASLARIMIZ
Din İşleri Yüksek Kurulu, Başkanlık Makamı, dört İhtisas Komisyonu ile Kurul Sekreterliğinden oluşmaktadır. Kurulumuz, gündemindeki konuları görüşmek ve karar vermek üzere her hafta bir araya gelmektedir. Kurulun olağan toplantı gündemi, üyelerin teklif ve tavsiyeleri de dikkate alınarak Kurul başkanı tarafından belirlenmektedir. Üye tam sayısının salt çoğunluğu ile toplanıp salt çoğunluğu ile karar alan kurul, Kurul Başkanının gerekli görmesi halinde olağanüstü olarak toplanabilir.
İhtisas komisyonları, bir Kurul üyesinin başkanlığında, üye, uzman ve uzman yardımcılarından oluşur. Komisyonların, çalışma alanlarıyla ilgili dinî sorulara cevap vermek; Başkanlıkça incelenmek üzere havale edilen basılı, sesli ve görüntülü eserleri dini bakımdan incelemek; uzmanlık alanlarıyla ilgili Türkiye’de ve dünyadaki yayın ve faaliyetleri takip etmek; telif, tercüme, rapor vb. yayın faaliyetlerinde bulunmak; kongre, konferans, sempozyum ve çalıştay gibi ilmî etkinlikler düzenlemek; ihtiyaç duyulan konularda karar, mütalaa ve fetva metinleri hazırlamak gibi görevleri bulunmaktadır.
Kurulumuzda 4 ihtisas komisyonu yer almaktadır:
1. İnançlar ve Dini Oluşumlar Komisyonu
2. İbadetler Komisyonu
3. Sosyal Hayat Komisyonu
4. İktisadi Hayat ve Sağlık Komisyonu
5. Kur'an-ı Kerim Meallerini İnceleme Komisyonu
Kurul Sekreterliği, ulusal ve uluslararası etkinliklerle ilgili hazırlıkları yapmak, kurulun haftalık olağan toplantılarını düzenlemek, kurum içi ve dışı yazışmaları yapmak; idari ve mali işleri yürütmek; internet sitelerini yönetmek, fiziki ve elektronik arşivi düzenlemek ve komisyonlar arasında koordinasyonu sağlamak gibi görevleri yürütmektedir.
Din İşleri Yüksek Kurulu, görevlerini en iyi şekilde yerine getirme gayreti içinde Din Şûraları, İstişare Toplantıları, Çalıştaylar, Kongreler düzenlemekte ve pek çok yayın projesine imza atmaktadır.
Din İşleri Yüksek Kurulu, bilimsel yeterlikleri ve dini hizmetleriyle tanınmış olan bilim ve din adamlarının katılımıyla Diyanet İşleri Başkanlığınca yürütülen hizmetlerin geliştirilmesi konusunda görüş oluşturmak amacıyla 5 yılda bir Din Şûrası düzenlemektedir. Din Şûrası gerekli hallerde olağanüstü olarak da toplanabilmektedir.
İlk olarak 1993 yılında düzenlenmeye başlayan Din Şûralarında “Dini Yayınlar”, “Din ve Toplum”, “Günümüzde Yeni Dinî Anlayışlar: Dinî Bilgi, Eğitim ve Din Hizmetleri” gibi önemli konular ele alınmıştır. Son olarak yapılan Olağanüstü Din Şûrasında ise “15 Temmuz Darbe Girişimi ve Din İstismarına Karşı Birlik, Dayanışma ve Gelecek Perspektifi” konusu ele alınmıştır.
Din İşleri Yüksek Kurulu küresel boyutta yaşanan bazı problemlerin çözümü için uluslararası kuruluşlarla karşılıklı diyalog ve işbirliği içerisinde geniş katılımlı kongreler düzenlemektedir. Bu bağlamda, dünya Müslümanlarının İslam’da sembol sayılan günlerde birlikte hareket etmelerini sağlamak ve yaşanan ayrılıkları ortadan kaldırmak amacıyla 28-30 Mayıs 2016 tarihinde “İstanbul’da Uluslararası Hicrî Takvim Birliği” kongresi düzenlemiştir. Kongreye İslam ülkelerinin ilgili bakanlıklarından, çeşitli fıkıh ve fetva kurullarından yetkililer, çok sayıda âlim, fakih ve astronom ile dünyadaki birçok fıkıh meclis ve akademisinden temsilciler katılmıştır.
Din İşleri Yüksek Kurulu ihtiyaç duyduğu konularda alanlarında uzman ilim adamlarını davet ederek istişare ve ihtisas toplantıları düzenlemektedir. Bu toplantılarda sunulan tebliğ ve müzakereleri de kitaplaştırarak ilim hayatına katkı sağlamaktadır. Kurul tarafından düzenlenen bazı istişare toplantıları ile konuları şunlardır:
1. Güncel Dinî Meseleler İstişare Toplantısı – I
Dini Metinlerin Yorumlanmasında Gelenekçi ve Modernist Yaklaşımlar, Çağdaş Dünyada Kadın Problemleri ile İlgili Dini Tartışmalar, İbadetlerle İlgili Güncel Tartışmalar.
2. Güncel Dinî Meseleler İstişare Toplantısı - II
Sosyal Hayatla İlgili Problemler, Dini Açıdan Problem Oluşturan Tıbbi gelişmeler, Ticari ve İktisadi Hayat Kaynaklı Dini Problemler
3. Güncel Dini Meseleler İstişare Toplantısı – III
Banka İşlemleri, Faiz ve Faiz-Enflasyon İlişkisi, Katılım Bankası İşlemleri, Altın İşlemleri İle İlgili Dini Sorunlar.
4. Güncel Dini Meseleler İstişare Toplantısı – IV
Günümüzde Helal Gıda
5. Güncel Dini Meseleler İstişare Toplantısı – V
İbadetler ve Aile Hayatı ile ilgili Bazı Meseleler
6. Güncel Dini Meseleler İstişare Toplantısı – VI
Zekât, Evlilik, Kadınların İbadet ve Sosyal Hayatı ile İlgili Farklı Görüşlerin Yeniden Değerlendirilmesi
7. Güncel Dini Meseleler İstişare Toplantısı – VII
Katılım Bankalarına Ait Bazı İşlemler, Tasarrufa Dayalı Faizsiz Finansman Sistemi, TOKİ Uygulamaları ve Kira Sertifikası
8. Güncel Dini Meseleler İstişare Toplantısı – VIII
Dinin Anlaşılması Meselesi: Sabiteler ve Değişkenler
9. Güncel Dini Meseleler İstişare Toplantısı – IX
10. Güncel Dini Meseleler İstişare Toplantısı – X
Menkul Kıymetler Borsası ve İslami Açıdan Değerlendirilmesi
Din İşleri Yüksek Kurulu ihtiyaç duyduğu konularla ilgili olarak alanında uzman kişilerin de katılımıyla çalıştaylar düzenlemektedir. Kurulun, son dönemde düzenlediği çalıştaylardan bazıları şunlardır:
1. Çağdaş İnanç Problemleri Çalıştayı (2011- Ankara)
2. Fetva, Tarihçesi, Üslubu ve Dili Çalıştayı (2011)
3. Mehdilik Çalıştayı (2012)
4. Dinde Bâtıni Yorumların Yeri Çalıştayı (2013)
5. İslam’ın Etnisite Konusuna Yaklaşımı Çalıştayı (2013)
6. Katılım Bankaları ile İlgili Bazı Problemler Çalıştayı (2014)
7. Dünyevileşme Olgusu Karşısında Din Hizmetleri Çalıştayı (2014)
8. Kur’ân Meallerinde Metod Çalıştayı (2014)
9. Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgelerindeki Güncel Dinî Problemler,
Zihniyet Değişimi ve İstismar Edilen Dinî Konular Çalıştayı (2016)
10. Dini Referans Alan Şiddet Yanlısı Hareketler Çalıştayı (2016)
11. FETÖ/PDY Dini ve Sosyo-Psikolojik Boyutları Çalıştayı (2016)
12. Hayatın Başlangıcına Dair Etik Meseleler Çalıştayı (2017)
13. Engelli İlmihali Çalıştayı (2017)
14. Tasavvuf'un Doğru Anlaşılmasına Yönelik Yayınlar Çalıştayı (2017)
15. Dini-Sosyal Teşekküller, Geleneksel Dini Oluşumlar ve Yeni Dini Akımlar Çalıştayı (2017)
16. Talak Çalıştayı (2018)
17. Hayatın Sonuna Dair Tıbbi ve Etik Meseleler Çalıştayı (2018)
18. Dini Soruları Cevaplandırma İlke ve Usulleri Çalıştayı (2018)
19. Kur'an Meallerini Toplatmayı Gerektirecek Esasların Belirlenmesi Çalıştayı (2018)
20. Gençlik ve Güncel İnanç Problemleri Çalıştayı (2019)
21. Dini Hükmü Açısından Gıdalardaki ve İlaçlardaki Katkı Maddeleri Çalıştayı (2019)
22. Medya Ahlakı Çalıştayı (2019)
Diyanet İşleri Başkanlığının dini konularda en yüksek karar ve danışma organı olarak Din İşleri Yüksek Kurulu, Başkanlığın yayın politikalarının oluşturulmasına katkı sağlamakta, yayınlayacağı görsel, sesli ve yazılı eserleri dinî ve ilmî açıdan inceleyerek yayınlanıp yayınlanmamalarına karar vermekte, dini konularda muhtelif yayın projeleri hazırlayarak Dini Yayınlar Genel Müdürlüğü tarafından bu projelerin gerçekleştirilmesine ilmi destek vermektedir. Bu anlamda Din İşleri Yüksek Kurulu, Diyanet İşleri Başkanlığının yayın faaliyetlerinde çok önemli bir rol ifa etmektedir. Bunun yanı sıra başta düzenlemiş olduğu Din Şûraları ve İstişare Toplantıları gibi ilmî faaliyetlerinin kitaplaştırılması olmak üzere yayın faaliyetlerinde de bulunmaktadır.
Kurulumuzun hazırlamış olduğu yayınlardan bazıları şunlardır:
Din Şûrası Tebliğ ve Müzakereler (I, II, III, IV, V)
Güncel Dini Meseleler İstişare Toplantıları (I, II, III, IV, V)
Çağdaş İnanç Problemleri Serisi (9 Kitap)
İslam Ahlakı, Temel Konular, Güncel Yorumlar
Sıkça Sorulan Sorular (Oruç, Kurban, Hac, Zekat, Stomalı Hastalar)