Aşırı Terleme (Hiperhidroz) – Nedenleri – Tedavi Seçenekleri
Bazı insanlarda vücudun soğutma mekanizması aşırı aktiftir , o kadar aktiftir ki normal bir insandan 4 yada 5 kat daha fazla terleyebilir. Bu durum havanın sıcak yada soğuk olması spor yapmış olmak vb nedenlerden bağımsız olarak gerçekleşir. Aşırı terleme kişi için utandırıcı , rahatsız edici , tehlikeli , anksiyete ye neden olan ve kişiyi günlük hayattaki aktivitlerden alıkoyan bir durum haline gelir. Genellikle kişinin kariyer seçimini , duygusal ilişkilerini , özgüvenini ve tüm hayatının etkiler. Bu tür aşırı terleme ciddi bir sağlık sorunudur. Bu tip aşırı terlemeye hiperhidroz denir. Nüfusun yaklaşık yüzde 3 nün aşırı terleme sorunu yaşadığı tahmin edilmektedir. Ancak bilinçsiz hastalar ve bu konuda eğitimli doktor sayısının yetersiz olması nedeniyle hastaların büyük kısmına teşhis koyulmadığı düşünülmektedir.
Hiperhidrozun iki tipi vardır. Bunlar primary ve secondary generalized
Primary focal hiperhidroz
Birincil hiperhidroz tanısı
Aşırı Terlemeye Karşı Doğal Yardımcılar
Primary hiperhidroz başka bir hastalığın neden olmadığı yada herhangi bir ilacın yan etkisi olmayan aşırı terlemedir. Kısacası nedeni bilinmeyen aşırı terlemedir. Bu tip terleme vücudun belirli bölgelerinde olur ve genellikle simetriktir yani vücudun hem sağ hemde sol tarafı etkilenir. En yaygın olarak görüldüğü bölgeler eller , ayaklar , koltuk altı , yüz ve baş bölgeleridir. Genellikle bu tip aşırı terleme sorunu olan kişiler birden fazla bölgede birden terlerler özellikle avuç içlerinde terleme olan kişilerin ayaklarında da aşırı terleme vardır.
Primary yada birincil hiperhidroz kendi içerisinde 5 e ayrılır bunlar : plamar , plantar , axillary , facial , truncal hiperhidrozdur.
Palmar hiperhidroz elleri etkileyen aşırı el terlemesine verilen tıbbı isimdir. Aşırı terlemenin en yaygın tipidir. Bu tip aşırı terlemesi olan kişilerin ellerinin tamamı değil , sadece avuç içleri terler. Genellikle ayak terlemesi ile beraber görülür , başka bölgelerde eşlik edebilir. Ayak terlemesi ile beraber görüldüğü durumlara palmoplantar hiperhidroz da denir. Kişileri sosyal olarak en çok etkileyen terleme tipidir. Sosyal olarak el sıkma , ele ele tutuşma günlük hayatta bazı nesneleri (kağıt , dokunmatik ekran vb.) tutma ve kullanmada sorun teşkil eder.
Ayakları etkileyen aşırı terlemeye medikal olarak verilen isim plantar hiperhidrozdur. Terleme ayaklarda olduğu için sosyal hayat ve gündelik işlere etkisi azdır. Uygun ayakkabı ve çoraplar giyilerek gizlenebilir-rahatlatılabilir.
Koltuk altında oluşan aşırı terlemeye verilen medikal isimdir. Aksiller hiperhidroz da denir. Koltuk altı vücutta ter bezlerinin en yoğun olduğu bölgedir. Birçok insanda fiziksel aktivite sonrası bu bölgede terleme meydana gelmektedir. Bu bölgede aşırı terleme yaşayan insanlarda herhangi bir aktivite yapmadan terleme oluşmaktadır. Koltuk altı bölgesindeki aşırı terleme elbiselerde ter izi ve koku oluşturarak kişiyi sosyal ortamda içe kapanık ve gergin hale getirmektedir.
Yüz bölgesinde oluşan aşırı terlemeye verilen medikal isimdir. Yüz bölgesindeki terleme koltuk altı , el yada ayaklardaki terlemeyi saklamak kadar kolay olmadığı için hastaları en çok rahatsız eden aşırı terleme tipidir. Yüzdeki aşırı terleme diğer kişiler tarafından yanlış anlaşılmaktadır (gerginlik , hastalık , utanma vb.).
Yüz yerlemesi yazımıza bakabilirsiniz.
Kasık kalça ve uyluk bölgesinde oluşan aşırı terlemeye verilen medikal isimdir. Bu tip aşırı terleme saklanabilse de oldukça rahatsız edicidir. Genellikle bu bölgede oluşan nemi kurulamak zaman aldığından hastalarda mantar enfeksiyonları gelişmektedir.
Özellikle el ve ayak bölgesinde oluşan birincil hiperhidroz genellikle çocukluk (3-12) ve gençlik (12-18) dönemimde başlar. İlginçtir ki aşırı terleme sorunu yaşayan kişiler geceleri (uykuda) terleme sorunu yaşamazlar. Ayrıca birincil hiperhidroz diğer aile üyelerinde görülebilir yani kalıtımsaldır nacak genellikle utandıklarından aile üyeleri bunu birbiri ile paylaşmaz.
Birincil yada ikincil hiperhidrozun olup olmadığını kendinize soracağınız basit borularla belirleyebilirsiniz. Uluslararası hiperhidroz topluluğu başkanı ve kurucu üyesi Dr. Dee Anna Glaser a göre İlk olarak kendinize sormanız gereken soru son 6 ay içerisinde herhangi bir neden olmaksızın görünür bölgesel aşırı terlemem oldu mu ? eğer cevabınız evet ise aşağıdaki belirtilerden 2 tanesinin sizde olup olmadığına bakmanız gerekir :
Terleme iki taraflı ve simetrik mi yani vücudun herk iki tarafında görülüyor mu.
Terleme günlük aktivitelerinizi engelliyor mu
Haftada en az bir kez aşırı terleme oluyor mu
Terleme başlangıcının 25 yaşından önce mi
Ailenizde terleme sorunu olan kişiler var mı
Uyku sırasında terlemeniz duruyor mu
Eğer bu sorulardan iki veya daha fazlasına evet cevabı verdiyseniz , birincil hiperhidroz olma şansınız yüksek demektir bunun için aşırı terleme konusunda bilgili bir doktorla görüşmeniz gerekmektedir. Tahminlere göre aşırı terleme sorunu olan kişilerin yüzde 90’nında birincil hiperhidroz vardır.
Bu tip aşırı terlemeye neden olan farklı bir hastalık vardır yada kullanılan bir ilacın yan etkisi olarak aşırı terleme ortaya çıkmıştır. Bu nedenle bu tip terlemeye secondary yani ikinci tip aşırı terleme denmiştir. Birincil hiperhidrozun aksine terleme genellikle daha geniş bölgelerde görülür. En önemli farklardan birisi de genellikle ikincil hiperhidroz olan kişilerde terleme geceleri (uykuda ) devam eder. Ayrıca ikincil hiperhidroz genellikle yetişkinlik (25+) döneminde ortaya çıkar. Bu tip aşırı terlemeyi tedavi etmek için yapılması gereken ilk şey terlemeye neden olan hastalığı bulmak ve tedavi etmektir.
Aşırı terleme tedavisinde kullanılan bir çok yöntem mevcuttur. Bu tedaviler arasından hastayı en az rahatsız edecek yan etkiye sahip olanları seçilmelidir.
Tedavisi için öncelikle doğru tanı konulması gerekmektedir. Bazı durumlarda birincil ve ikincil hiperhidroz benzerlik gösterdiğinden konu hakkında eğitim almış bir uzmana görünmek yapılması gereken ilk iştir. Aşırı terleme için gidilmesi gereken doktor iç hastalıkları yada cildiye bölümüdür. Doktor gerekli testleri yaptıktan sonra altta yatan hastalığı tespit edebilir. Burada önemli bir görev de hastaya düşmektedir doktora geçmişiniz ile alakalı önemli bilgileri (hastane kayıtlarında olmayan kullanılan ilaçlar , geçirdiğiniz hastalıklar , çocukluk ve gençlik döneminde oluşan stres, kaza ile ilgili sorunlar vb. ) vermelisiniz. Yapılan incelemeden sonra hastalık tespit edilip tedavi edilebilir.
İkincil hiperhidroz a neden olan hastalıklar ilaçlar ve uygulanması gereken testler hakkında daha fazla bilgi almak için lütfen tıklayınız.
Yukarıda da bahsedildiği gibi birincil hiperhidroz un tam olarak nedeni bilinmemekte ve tıp dünyası için gizemini korumaktadır. Birincil hiperhidrozun kesin tedavisi bulunamamıştır. Ancak hastaları rahatlatacak bir çok yardımcı cihaz , solüsyon vb. seçenekler yıllar içerisinde dahada geliştirilmiştir. Bu seçenekler antiperspirantlar , iyontoforez , botoks , lazer , ağızdan alınan çeşitli ilaçlar , radyo frekans , klipsli ets ameliyatı gibi seçenekler mevcuttur. Ancak bu tedavilerin sonuçları kişiden kişiye değişmektedir. Örneğin botoks tedavisinden sonuç alamayan bir hasta iyontoforez yada farklı bir tedaviden sonuç alabilmektedir.
Antiperspirantlar al , ayak , koltuk altı ve bazende yüzdeki aşırı terleme tedavisinde denenmesi gereken ilk seçenektir. Bunun en büyük nedeni diğer tedavilere göre yan etkilerinin az ve geçici olmasıdır. Ayrıca ulaşılması kolay ve ucuzdur.
Antiperspirant terleyen derinin üzerine uygulanır. Solüsyon uygulandığında derideki ter solüsyonu çözer ve gözeneklerin içine çeker. Derinin hemen altına ter çıkışını sağlayan gözenekleri tıkar. Terlemeyi sağlayan gözenekler tıkandığından terleme durur.
Antiperspirantlar reçetesiz olarak satıldığı gibi doktor tarafından verilebilir. Piyasada çok çeşitli antiperspirantlar bulunmaktadır. Bunların arasındaki fark kullanılan etkin maddenin cinsine ve miktarına göre değişir. Genellikle içerisinde metal tuzları kullanılmaktadır. Tevsite edilen kullanım şekli ilk olarak görece daha az etkili solisyoların kullanımı ile başlanması yönündedir. Ancak kullanılan solisyondan sonuç alınamazsa daha etkili olanına sırasıyla geçmek gerektiğidir. Bu durumun en büyük nedeni antiprespirantın etkisi arttıkça cildi tahriş edebilmesidir. Terleme miktarı hastayı rahatlatacak seviyeye gelene kadar daha etkili karışımların kullanılmaya devam etmesi gerekir. Ancak antiperspirantlardan hiçbir sonuç alınamaması haline iyontoforez tedavisine geçilmelidir.
Antiperspirantlar hakkında daha fazla bilgi almak için tıklayınız.
iyontoforez el ve ayak terlemesinin tedavisinde 1940 lı yıllardan beri kullanılmaktadır. Günümüze kadar geçen süreçte iyontoforez çok daha etkili ve vücudun diğer bölümlerinde kullanılabilecek bir hale gelmiştir.
İyontoforez tedavisi antiprespirantları denemiş ancak istediği sonucu alamamış ve daha etkili tedaviye ihtiyacı olan kişilere tevsiye edilir. İyontoforez el ve ayak terlemesi olan kişilerde terlemeyi önemli ölçüde azaltmaktadır. Yapılan bir çalışmada iyontoforez in hastaların yüzde 91 inde terlemeyi normal seviyeye indirdiği başka bir çalışmada ise bu seviyenin yüzde 81 olduğu tespit edilmiştir.
İyontoforez cihazı basitçe bir güç kaynağı , iki adet su dolu kap ve bağlantılarından oluşmaktadır. Güç kaynağından gelen hafif elektrik akımı sudan ve terlemenin olduğu bölgeden geçer.
İyontoforezin çeşitleri olmakla beraber genellikle kullanımı iki el yada ayağın suya daldırılması ve buradan hafif bir akım geçirilmesiyle olur. bazı iyontoforez tiplerinde akı vücuttan geçirilirken bazılarında sadece terleyen bölgeden geçirilmektedir. Vücudun farklı bölgeleri için aparatlar mevcuttur. Kullanılan akım ve süre kişiden kişiye değişmektedir. Benzer şekilde tedavinin kullanım sıklığında değişiklik göstermektedir. Bazı kişilerde başlangıçta her gün yapılıp daha sonra haftada bir ayda bir gibi ilerlerken bazı hastalar başlangıçta haftada 3 gün daha sonra haftada bir şeklinde tedaviye devam etmektedir.
İyontoforez tedavisinin ciddi bir yan etkisi yoktur. Kullanılma anında hafif elektrik çarpmaları özellikle ilk kullanımlarda aşırı kaşıntı ve tahriş oluşabilir. Kullanıma devam ettikçe uygulama yapılan bölge yan etkilere alışacaktır. İyontoforz tedavisine başlayanların en büyük sorunu tedaviyi devam ettirmek yönünde olmuştur. Belirli aralıklarla yapılan tedavide bir seansın kaçırılması etkilerinin azalmasına ve tedavide başa dönülmesine neden olmaktadır.
Cihaz ömür boyu kullanılabilir. Cihazın fiyatları 1500 tl den 10000 tl (klinik cihazlar) ye kadar değişmektedir.
İyontoforez hakkında daha fazla bilgi için tıklayınız.
Eğer iyontoforez cihazından istediğiniz sonucu elde edemezseniz bir sonraki seçenek botoks tedavisidir.
OnabotulinumtoxinA yani botoks ilk olarak 2004 yılında Amerika da koltuk altı terlemesi tedavisi için kullanılmaya başlandı.
OnabotulinumtoxinA terlemeye neden olan kimyasal salgıların geçici olarak engellenmesini sağlayan doğal , saflaştırılmış bir proteindir. Enjekte edildiği bölgede terlemeyi sağlayan kimyasalları engeller ve terleme kesilir. Botoks enjeksiyonu yüzeyseldir yani derinin hemen altına enjekte edilir.
Araştırmalar el ,yüz, koltuk altı , ayaklar ve diğer bölgelerde botoks kullanımının zararsız ve etkili olduğunu gösteriyor. Koltuk altı terlemesinde başarı oranı %82-87 civarıdır.
İlaç etkilerinin 2-4 gün içerisinde göstermeye başlıyor. Etki süresi kişiden kişiye değişmekle beraber 4-12 ay bazı nadir durumlarda 14 ay arası olabiliyor.
Araştırmalara göre botoks ellerde yüzde 80-90 oranında başarı gösteriyor. Bu işlem 6 ayda bir tekrarlanarak devam etmektedir. Ancak ellere yapılan enjeksiyon koltuk altına göre daha acılı olmakta ve geçici olarak ellerde zayıflamaya neden olmaktadır.
ellerde yüzde 80-90 oranında başarı gösteriyor. Bu işlem 6 ayda bir tekrarlanarak devam etmektedir. Ancak ellere yapılan enjeksiyon koltuk altına göre daha acılı olmakta ve geçici olarak ellerde zayıflamaya neden olmaktadır.
Botoks baş ve yüz bölgesinde uygulanabilmektedir. Ancak botoks işlemini uygulayacak kişinin bu konuda tecrübeli ve yetenekli olması gerekir. Muhtemel yan etkisi terleme yüzde asimetrik şekilde oluşabilir. Ancak bu durum ek botoks enjeksiyonu ile telafi edilebilir.
Botoks ayaklarda da uygulanabilir ancak yapılan çalışmalar ayaklarda acının çok daha fazla olduğunu ve başarı oranının yüzde 50 ye kadar düştüğünü göstermektedir.
Botoks fiyatları değişiklik göstermektedir. Ortalama her bir seans 1500 tl civarındadır. En önemli yan etkisi el ve ayaklarda uygulama sırasında yaşanan acıdır. Ortalama olarak 6 ayda bir tekrar edilmesi gerekir.
Botoks hakkında daha ayrıntılı bilgi almak için tıklayınız
2011 yılında koltuk altı terlemesi tedavisi için geliştirilmiştir. Yöntem aynı zamanda koltuk altında oluşan tüylerin ve kötü kokuya neden olan bezleri ortadan kaldırıyor. Lazer tedavisinin aksine deri rengi ne olursa olsun kullanılabiliyor.
2013 yılında yapılan bir çalışmaya göre miradry hem koltuk altı terlemesinde hemde kötü koku oluşmasını engellemekte oldukça başarılı .
2012 yılında yapılan başka bir çalışmada hastaların yüzde 90 terlemelerinde ortalama yüzde 82 düşüş olduğunu belirtti.
Miradry koltuk altı terlemesinde oldukça etkili olmasına karşın cihaz el , ayak yada vücudun diğer bölgeleri için kullanıma uygun hale getirilememiştir. Bu konuda çalışmalar devam etmekte ve önümüzdeki yıllarda sonuca ulaşması beklenmektedir.
Maradry cihazı derinin altında ter bezlerinin bulunduğu bölgeye elektromanyetik enerji gönderir. Oluşan ısı ter bezlerinin ayrışmasına neden olurken aynı zamanda derinin üst kısmının zarar görmemesi için sürekli soğutulur ve korunur. Ter bezlerinin tekrar büyümesi beklenmez yani tedavi kalıcıdır. Bazı hastalar için tek seans yeterli olmasına karşın en iyi sonuç için iki tedavi yapılabilir nadir durumlarda 3. Seansa ihtiyaç duyulur.
Tedaviye başlanmadan önce lokal anestezi uygulanır. Yöntemin uygulanması yaklaşık 1 saat sürer. Hastaların çoğu tedaviden hemen sonra normal hayatlarına ve işlerine dönebilirler. Yan etki olarak uygulanan bölgede kızarıklık yanma ve hassasiyet görülebilir. Bu etkiler birkaç gün içerisinde geçer.
Bazı aşırı terleme sorunlarını azaltmak için ağızdan alınan ilaçlardan faydalanılabilir. İlaçlar terlemeye neden olan ter bezlerinin uyarılmasını engelleyerek tüm vücuttaki terlemeyi azaltır.
İlaçlar özellikle yüz bölgesinde ve genel terlemesi olan kişilerde ayrıca iyontoforez , botoks , antiperspirant tedavilerinin denemiş ama başarısız olmuş kişilerde etkili olabilir. Ayrıca ets ameliyatı sonrası reflex terleme yaşayan kişilerde kullanılabilir.
Ancak bu ilaçlar genellikle hiperhidroz için üretilmeyen başka bir hatalık tedavisi için kullanılırken yan etkisi olarak terlemeyi engelleyen ilaçlardır. Bu tip ilaçların uzun dönem kullanımı başka sorunlara neden olabilir. Belirli organizasyon yada terlemenin hastayı etkileyeceği durumlarda ara sıra kullanılması düşünülebilir.
Bu tür ilaçlarım kullanımında genel olarak ağız kuruluğu , tat kaybı , kabızlık , bulanık görme , idrar retansiyonu ve kalp çarpıntısı görülebilir.
İlaçlar hakkında detaylı bilgi için tıklayınız.
Aşırı terleme ameliyatı tüm çareler tükendiğinde kullanılması gereken son yöntemdir. Aşırı terleme ameliyatı yan etkileri çok fazla olduğundan önerilmez. Yan etkilerinin fazla olması ve geri döndürülemez olması nedeniyle ameliyat bazı ülkeler de kısıtlanmıştır.
Aşırı terleme ameliyatı olan hastalar yan etkilerinden oldukça şikayet etmektedir en çok görülen yan etkisi ise reflex terlemedir ve vücudun daha geniş bölgesinde aşırı terleme görülür. Bazı hastalar ameliyat sırasında hayatını kaybetmiştir.
Son seçenek olarak düşünülmesinin sebebi reflex terleme (ameliyat edilen bölge hariç örneğin el terlemesi için ameliyat yapıldıysa eller hariç vücudun diğer bölgelerinde görülen terlemedir. Genellikle kalça , sırt ,kasıklar vb.) , hipotansiyon (olağandan düşük atardamar basıncı), aritmi ve ısı intoleransı gibi geri döndürülemez yan etkileridir.
Ets ameliyatı beyinden gelen sinyallerin ter bezlerine ulaşmasını engelleyerek ter bezlerinin aktif olmasını engeller. Ameliyat sırasında hastaya genel anestezi uygulanır. Koltuk altına iki minik kamera ile girilir ve doktorların ter bezlerine giden sinirleri bloke etmek (klips takılarak ) için akciğer geçici olarak çökertilir. Bu ameliyatın etkileri kalıcıdır : hiçbir başarılı sinir birleştirme ameliyatı rapor edilmemiştir.
Ets ameliyatı hedeflenen bölgedeki terlemeyi azaltmada etkili olmasına rağmen sırt , kasık , kalça , göbek , yüz, , bacaklar gibi bölgelerde teflex terlemeye neden olabilir. Refleks terleme miktarı orijinal terlemeye eşit yada daha şiddetli olabilir.
Teksas da 121 hasta üzerinde yapılan bir araştırma hastaların yüzde 80 i aşırı reflex terleme gösterdi. Hollanda da yapılan başka bir çalışmada ise koltuk altı terlemesi için ameliyat olanların yüzde 90 nında aşırı terleme gelişti ve bu hastaların yüzde 50 si terlemeyi gizlemek için günde 2 defa kıyafet değiştirdiklerini bildirdi.
Ets ameliyatı hakkında daha fazla bilgi şuradan ulaşabilirsiniz.
Aşırı terlemenin bilinen doğal tedavisi bulunmamaktadır. Aşırı terlemenin neden olduğu görüntü ve aşırı terlemeden dolayı oluşan koku kişiyi rahatsız etmektedir. Bu rahatsızlık hem fiziksel hemde psikolojiktir. Kabalık yada resmi yerlerde veya günlük yaşamda sosyal ortamda oluşan bu psikolojik etki kişinin strese girmesine ve daha çok terlemesine neden olmaktadır.
İşte bu etkileri azalmak için bazı yöntemler kullanılabilir. Bunlar :
Stress ile başetmenin yollarını bulmak.
Daha fazla terlemeye neden olan yiyecekleri azaltmak .
Koku miktarını arttıracak yiyecekleri azaltmak.
Terlemeyi göstermeyecek , koku yapmayacak kıyafetler giymek.
vitamin ve mineral eksiklikleri örneğin D vitamini ve b12 vitamini
Yararlı bir kaynak olmuş ancak anlaşıldığı üzere hala kesin bir tedavi mevcut değil.