Büro Ortamı ve Ergonomi Konusu - Açıköğretim Adalet Bölümü, Açıköğretim Adalet, Aöf Adalet Seti, AÖF Adalet Eğitim Setleri
Büro Ortamı ve Ergonomi Konusu
BÜRO ORTAMI VE ERGONOMİ KONUSU
Ergonomi insan çalışmasının bilimsel incelenmesidir. Donanım, araç-gereç, çalışma yöntemleri, yapılan iş ve iş ortamıyla etkileşim içinde olan çalışanın fiziksel ve zihinsel yeterlilikleri ve sınırlılıklarını konu alır. Daha kısa bir ifadeyle ergonomi işin insana uygun hale getirilmesi olarak da adlandırılmaktadır. Bütün çalışanlar aynı vücut ölçülerine ve fiziksel güce sahip değildirler ve herkesin sınırlılıkları vardır. Geçmişten günümüze insan boyunun her ülkede kuşaktan kuşağa uzadığı dikkate alındığında özellikle sabit düzenlemelerin her insan boyutu ve kapasitesi için uygun olması mümkün değildir. Dolayısıyla ergonomi yoluyla çalışma (iş) istasyonlarının, iş süreçlerinin, donanımın ve iş araçlarının işi yapana uygun olması sağlanmaktadır.
Büro Ortamı ve Riskler
Büro ergonomisi büro ortamları ve çalışanlarına yönelik ergonomik çalışmaları kapsar. Son yıllarda büro ergonomisinin odak noktasında bilgisayarlı çalışma ve bunun yol açtığı sorunlar yer almaktadır. İnsanlar her türlü işletme sürecinde temel öğe olarak yer alırlar ve ürün veya hizmetin kalitesine doğrudan etki ederler. Bürolarda ortaya çıkan en önemli sağlık problemi olarak İşe Bağlı İskelet-Kas Sistemi Bozuklukları gösterilmektedir. Genellikle boyunda, omuzlarda, belde, dirsekte ve özellikle bileklerde yumuşak dokulardaki (kas,tendon, bağ, sinirler ve damarlar) incinmeler ve/veya huzursuzluk, ağrı, yorgunluk, şişik, sertleşme, uyuşma, karıncalanma gibi rahatsızlıklara Birikimli (Tekrarlı) Travma Bozuklukları da denilmektedir. Bu tür rahatsızlıklara yol açabilecek ortak risk faktörleri olarak gösterilmektedir.
• İş tekrarı
• Statik (Durağan) yük ve sürekli efor (güç harcama)
• Mekanik temas stresi
Bu risk faktörlerinin açıklamaları ve büro işlerinde ve bilgisayarlı çalışma kapsamında rastlanabilecek örneklere Tablo 7.1 de yer verilmektedir.
Tablo 7.1: İskelet-Kas Sisteminde Zorlanmalar ve Örnekleri
Aynı ya da benzer hareketlerin sürekli tekrarlanması eklemlerde ve çevreleyen dokularda travmaya (örselenme) yol açabilir. Dinlenme ve iyileşme için zaman ayrılmadığı takdirde sakatlığa neden olabilir.
• Sürekli dosya ve evrak karıştırmak
• Hesap makinası kullanmak
• Elle yazı yazmak
• Elle zımbalama veya delme işlemi
• Klavye kullanarak yazı yazmak
• Fareyi hareket ettirmek ve tıklamak
• Bilgisayara ve kaynak dokümana bakmak için ileri - geri (aşağı-yukarı) baş hareketi yapmak
Statik (Durağan) Yük ve Sürekli Efor
Bilgisayarlı bürolardaki en önemli risk faktörlerinden birisi vücuda etki eden statik yüklerdir. Vücudun uzun sürede aynı pozisyonda bulunmasını kaslar sağlar. Ancak bu durumda kan sirkülasyonu azalır ve kaslardaki gerilim artar bu da var olan bir zedelenmenin artmasına neden olur. Sürekli efor ise statik yükün farklı bir biçimidir ve belirli gücün aynı noktaya uzun süre uygulanması durumudur.
• Masa üzerindeki dokümanları okumak için sürekli aşağı bakılması
• Sırt (bel) desteği olmadan dik pozisyonda oturmak
• Telefon konuşması sırasında ahizeyi sürekli tutmak
• Elde bulunan kutularla uzun mesafe kat etmek. • Ellerin klavye ya da fare konumundan daha yüksek bir yerde tutulması
• “Shift” tuşunun basılı tutulması
• Monitörden okuma esnasında başın hareketsiz tutulması
• Uzun süreler hareketsiz oturmak
Eklemlerin esnemesine yol açarak zedelenme ihtimali ortaya çıkaran pozisyonlarda çalışmak
• Sandalyede kambur veya öne eğilmiş şekilde oturmak
• Telefon ahizesini baş ve omuz arasına sıkıştırmak
• Yüksek seviyedeki bir çalışma yüzeyine yazı yazmak için kolları kaldırmak
• Ağırlık kaldırırken belden eğilmek
• Bilekler kıvrık iken klavye kullanmak
• Ekrana bakmak için başı yana çevirmek
• Elin fare ve klavye arasında aşağı yukarı hareketi yapmak
• Bilgisayara aktarmak için masa üzerinde düz olarak duran dokümanların üzerine eğilerek ulaşmak.
Mekanik Temas Stresi
Sert ve keskin yüzeylerin yumuşak vücut dokuları üzerine tendonlar, sinirler ve kan damarları - baskı yapması zedelenmeye yol açabilir ve uzun süreler devam ederse ciddi sakatlıklar söz konusu olabilir.
• Avuç içine baskı yapan lastik mühürleri kullanmak
• Tutma yerleri sert veya metal olan makasları kullanmak
• Kalça kısmına basınç yapan sandalyelerde oturmak • Klavye ya da fare kullanımı sırasında bileklerin masa kenarına yaslanması
• Dirseklerin sert sandalye kolçaklarına veya iş yüzeylerine dayalı durması
• Avuç içini klavyenin keskin kenarına dayayarak yazmak
Bürolardaki belirli oranda güç gerektiren işlerin yapılmasında ince kas dokularının kullanılması yorgunluğa, şişliklere, kasılmalara ve bağ zorlanmalarına neden olabilir.
• Kalın klasörler veya kitapları kavramak
• El ile zımbalamak ve ya mühür basmak
• 3 delikli dosyaları açmak
• Tek elle kalın dosya veya kitapları kaldırmak
• Fare ile “çekme” ve “bırakma”
• Fareyi iki tarafından sıkıca kavramak
• Klavyeye sert vuruşlar
Farklı isimler altında benzer anlamlar ifade etse de ergonomi genel olarak, insanların anatomik ve antropometrik özelliklerini, fiziksel kapasitelerini ve toleranslarını göz önüne alarak, çalışma ortamındaki tüm faktörlerin etkisi ile olabilecek psiko-sosyal stres karşısında, verimlilik ve insan- makine-çevre uyumunu en üst düzetde sağlamaya amaçlayan çok disiplinli bir çalışma alanıdır. Başta mühendislik, mimarlık, tıp, psikoloji ve sosyolojiden oluşan bu çok disiplinli yapı, insana uyumlaştırılmış ideal makine-çevre sistemi arayışı içindedir. Şüphesiz bu arayışın temel amacı, insana uyumlu bir çevre yanında en önemli üretim faktörü olan insan gücüne (ya da işgücüne) rahat, kolay ve sağlıklı bir şekilde üretim ve ekonomik faaliyetlerini sürdürebilmesini sağlayan mekan (ofis, fabrika vb.) ve donanımların (makine, teçhizat vb.) yaratılması isteğidir. İnsanın sağlıklı, güvenli ve verimli çalışması, ekonomik faaliyetlere en etkin şekilde katılabilmesi, bu ideal uyumun yakalanabilmesiyle gerçekleşmektedir.
İnsan-makine-çevre etkileşiminde söz konusu olan ideal uyumun sağlanabilmesi ve etkin bir çalışma yapılabilmesi için ergonomi tanımında geçen ve süreci doğrudan etkileyen aşağıdaki kavramların açıklanmasında yarar vardır.
Anatomi: Temel tıp bilimlerinden biri olan anatomi, insan vücudunun şeklini ve yapısını, vücuttaki organların tanımlanmasını, büyüklük ve biçim gibi özelliklerinin ortaya konması ve birbirleriyle olan ilişkilerinin belirlenmesini inceleyen bilim dalıdır. İnsanın yapısal özelliklerini dikkate almasından dolayı ergonomi için büyük önem taşır.
Antropometri: İnsanın beden ölçülerini inceleyen bilim dalıdır. Anatomik yapıya bağlı olarak insanın hareket alanının belirlenmesinde, beden ölçülerine göre çalışma mekanının ve insanın tasarıma dahil olduğu her alanın düzenlenmesinde antropometrik ölçüler dikkate alınmaktadır.
Bu yüzden, antropometrisiz bir ergonomi düşünülemez.
Fizyoloji: Çalışma ortamı ve çalışma metotlarının insan bünyesini en az etkilemesini ve insan bünyesine uygun çevre koşullarını sağlamayı amaçlamaktadır.
İş güvenliği: Her türlü araç ve donanım ile çalışma ortamının, çalışanın sağlığına yönelik tehlike oluşturmayacak şekilde düzenlenmesi açısından ergonomiye yardımcı bir birimdir.
Psikoloji: Algı, uyumluluk ve iş öğrenimi gibi konularla ergonomiye yarar sağlamaktadır.
Sosyoloji: Toplum ve toplumsal grupları yakından inceleyip ergonomiye etki eder.
Stres: İnsanı fazla zorlayan, bunaltan, sıkan, heyecanlandıran, korkutan, huzursuz hatta hasta eden pek çok negatif olguyu ifade etmekte ve ergonomide çalışan kişinin sağlığı ve verimliliği açısından önemli bir rol oynamaktadır.
Verimlilik: Bir üretim ya da hizmet sistemindeki kaynakları en iyi şekilde değerlendirerek üretmek ya da hizmet vermektir. Büro ortamının ergonomik yapısı çalışanların verimliliğini doğrudan etkilemektedir.