MUALLİM OLMAK | Prof. Dr. Hasan Kamil Yılmaz
Sizler dünyânın en değerli işini yapıyor, en değerli mesleğini icrâ ediyorsunuz. Çünkü eğitim, öğretim ve öğretmenlik her şeyden önce ilâhî, melekî ve nebevî bir iştir…
Öğretmenlik ilâhî/rabbânî bir iştir. Çünkü Allah Teâlâ, Rabb sıfatının sâhibidir ve bu sıfatıyla besleyen, yetiştiren, büyüten ve eğitendir. Kâinâtta bütün varlıkların, görünen ve görünmeyen âlemlerin Rabbı olan Allah, aynı zamanda ilk mürebbî ve ilk muallimdir. Öğretmenin ilâhî vasfı insanları ve eğittiklerini hem maddî, hem de mânevî olarak eğitmektir. Öğretmenlik ilâhî vasfı îtibâriyle rabbânî özellikler taşır. Öğretmen mesleğinde fânî olmalı ki öğrencisi onunla aynîleşebilsin.
MUALLİM/ÖRETMEN OLMANIN ÖZELLİKLERİ
1. Öğretmen Varlığını Sorgular ve Hedef Belirler
“Ben niçin varım? Ne işe yararım?” sorusuyla kendisine hedef belirler. Çünkü hedef koymak alışkanlıkların dışına çıkıp rahâtı terk edebilmektir. Nebevî bir çileye talip olmaktır. Nitekim Allah Rasûlü ömrü boyunca kendisi için hedefler belirlemiş ve bunların gerçekleşmesi için kavlî ve fiilî duâlar etmiştir. Nitekim iki Ömer’den birinin Müslüman olması, Tâif halkının soyundan mümin insanların gelmesi, Mekke halkının Müslüman olması duâ ve hedefiyle Roma, Bizans, Yemen ve İran’a İslâm’ın ulaşması temenni ve kaygıları bu türden nebevî hedeflerdir.
Öğretmen şunu bilir ki insanın kapasitesi koyduğu hedefler kadardır. İnsan için en büyük mutluluk büyük hedefler belirlemek ve onlara ulaşmaktır.
2. Öğretmen Kendini ve Yaptıklarını Hesâba Çeker
Öğretmen, kalp ve gönül sorgusuyla: “Bugün Allah için ne yaptım?” “Yaptıklarımın ne kadarı Allah için?” diye sormalıdırr. Nitekim hadîste buyrulmuştur:
“Hesâba çekilmeden önce nefsinizi hesâba çekiniz.”
3. Öğretmen Dert Sahibidir
4. Öğretmen Yaptığı İşi Güzel Yapar, Kendini Geliştirir
Allah Kur’an’da “فَأَحْسِنُوَاْ” “güzel yapınız” buyurduğu gibi, pek çok âyette muhsinleri sevdiğini bildirmektedir. Allah Rasûlü de: “ فا حسن عمل ذا ا” “Allah yaptığı işi güzel yapanı sever” buyurmaktadır.
5. Öğretmen Benlikten Geçer, “Ben”e Çarpı Atar
Benlik olan yerde bereket olmaz. “Ben, ben” diyenler insanları etrafından kaçırır. Bundan kurtuluşun yolu nefs tezkiyesidir. Öğretmen önce kendi gönlünü îmar ve tezkiye eder. Tasavvufta “iskatü’l-yâât” diye bir prensip vardır. Bu mülkiyet iddiâsından geçmek demektir. “Benim malım”, “senin malın” yok. Hepsi Allah’ın. Nefsin iki anlamı vardır:
6. Öğretmen İbnü’l-vakttır
7. Öğretmen Sevgi Abidesidir
Öğretmen sevgi ve heyecan aşılayan ve insanları ateşleyendir. İşin temeli insan sevgisidir. Çünkü Öğretmen yaratandan ötürü yaratılanları sever. Yûnus’un ifâdesiyle:
8. Öğretmen Karakter Sahibidir
Karakter davranışlardaki tutarlılığı ifade eder. Karakter insânî ilişkilerde, doğruluk, güven vefâ ve dürüstlüktür. İnsanlar dehâya hayrandır, ama karakterin peşinden gider. Nitekim es-Sâdık ve el-Emîn sıfatlarıyla karakter şâhikası olan Hz. Muhammed’in (s.a.) Kureyş müşriklerine bile: “Biz sana yalancı diyemeyiz” dedirtmişti.
9. Öğretmen Model İnsandır
Öğretmen rehberdir, otoriter değil; karizmatik ve sempatiktir. Cezâ ve sorgu hâkimi veya polis ve jandarma gibi davranmaz. Eğitmek, doğruları söylemek ya da şiddet uygulayarak zorla yaptırmak değil, yaparak örnek olmaktır. Bizde baba, hoca ve koca otoriter olarak algılanmış ve bu yüzden zaman zaman iletişim problemlerine ve şiddete davetiye çıkarılmıştır.
10. Öğretmen Paylaşandır
Başkalarının acılarını ve sevinçlerini; kendisinin imkânlarını paylaşır; sofrası, kapısı ve gönlü dâima açıktır. Öğretmen müstağnidir; yaptığı iş ve hizmetlerden karşılık beklemez ve almaz. İnsanların dertlerine ve sevinçlerine ortak olur. Nitekim Allah Rasûlü zaman zaman sorardı: “Bugün içinizden bir yetim başı okşayan, bir cenaze teşyi eden ve hasta ziyaret eden var mı?”
11. Öğretmen Hüsn-i Muâmele Sahibidir
Herkesle iyi geçinir, hoş muâmele eder. Nitekim Ra¬ma¬zan-ı Şe¬rîf’te vaaz u na¬sîhat için Er¬zu¬rum’un bir kö¬yü¬ne da¬vet edi¬len İb¬ra¬him Hak¬kı Haz¬ret¬le¬ri’ni alıp kö¬ye ge¬tir¬mek üze¬re, üc¬ret kar¬şı¬lı¬ğın¬da bu iş¬le¬ri ya¬pan gayr-ı müs¬lim bir hiz¬met¬çi gön¬de¬ril¬miş¬ti. Dönüşte İb¬ra¬him Hak¬kı Haz-ret¬le¬ri, Haz¬ret-i Ömer gibi ata nöbetleşe binmeyi teklif etti. Gayr-ı müs¬lim hiz¬met¬çi bu¬na her ne ka¬dar iti¬raz et¬ti ise de Haz¬ret:
-“Ev¬lâ¬dım, son ne¬fes¬te hâ¬li¬mi¬zin ne ola¬ca¬ğı meç¬hul! Sen köy¬lü¬le¬rin se¬ni azarlamasından en¬di¬şe edi¬yor¬sun, ben ise Al¬lah hu¬zu¬run¬da ve¬ri¬le¬cek bü¬yük he¬sap¬tan kor¬ku¬yo¬rum!” bu¬yu¬rdu ve tam kö¬ye gi¬re¬cek¬le¬ri es¬nâ¬da sı¬ra hiz¬met¬çi¬ye gel¬di. Köy¬lü¬ler¬den kor¬kan adam¬ca¬ğız, hak¬kın¬dan ferâgat et¬ti¬ği¬ni be¬lir¬te¬rek, ata bin¬me¬si¬ni ıs¬rar¬la is¬te¬diy¬se de İb¬ra¬him Hak¬kı Haz¬ret¬leri: “Sı¬ra se¬nin-dir!” de¬di ve atın önün¬de yü¬rü¬ye¬rek kö¬ye gir¬di. Halk bu hâ¬li gö¬rün¬ce, he¬men hiz¬met¬çi¬nin et¬ra¬fı¬nı sar¬dı ve: “Vay den¬siz! Genç¬li¬ği¬ne bak¬ma¬dan ata ku¬rul¬muş, şu aksakallı ih¬ti¬yar üs¬ta¬dı yü¬rüt¬mek-te¬sin ha! Bu mu se¬nin sa¬dâ¬ka¬tin! Biz böy¬le mi ten¬bih et¬tik sa¬na!.” şek¬lin¬de muh¬te¬lif ifâ¬de¬ler¬le azar¬la¬ma¬ya baş¬la¬dı.
İb¬ra¬him Hak¬kı Haz¬ret¬le¬ri me¬se¬le¬yi îzâh edince azar¬dan vaz¬geç¬ti¬ler. Bu es¬nâ¬da köy¬lü¬ler-den bi¬ri, gence:
“Bu ka¬dar fa¬zi¬le¬ti gör¬dün, bâ¬ri müs¬lü¬man olsaydın a!” de¬di.
Hiz¬met¬çi, bir¬kaç da¬ki¬ka¬lık sü¬kût¬tan son¬ra dedi ki:
“Eğer si¬zin dî¬ni¬ni¬ze da¬vet edi¬yor¬sa¬nız, as¬lâ! Ama şu mü¬bâ¬rek zâ¬tın dî¬ni¬ne da¬ha yol¬day-ken girdim bi¬le!..”
12. Öğretmen Muâhezeyi Kendine, Müsâmahayı Karşısındakine Gösterir
Beşeri ilişkilerde en kolay yol karşısındakini suçlamak ve kendinin suçsuz olduğunu iddiâ ederek ilişkileri bitirmektir. Başkalarına katlanmak ve kendi kusurunun farkına varmak ise zor ama onurlu bir iştir. Bu yüzden Öğretmen kendine yapılan kötülüklere bile iyilikle mukâbele eder. Nitekim Allah Teâlâ buyurur:
Öğretmen ayb örtücüdür. Meydanda zina eden çiftin üzerine cübbesini örterek “yorganları da yokmuş gariplerin” diyen bir anlayış.
13. Öğretmen Hoşgörülüdür, Yumuşak Sözle Konuşur
Allah Rasûlü buyurur: “Size iyilik yapana iyilik yapmak meziyet değildir. Asıl meziyet kötülük yapana da iyilik yapabilmektir.”
Merhametiniz bütün mahlûkata şamil olmadıkça cennete giremezsiniz.
Öğretmen insanlara karşı “kavl-i leyyin” ile konuşur. Nitekim Allah Teâlâ Firavun’a gönderdiği Mûsa ve Hârun’a şöyle buyurmuştu:
“Firavun’a gidin. Çünkü o, iyiden iyiye azdı. Ona yumuşak söz söyleyin, belki öğüt dinler veya çekinir.”
Öğretmen kime ve nasıl tepki verileceğini bilen ama eliyle, diliyle incinse de incitmeyendir. Nitekim Yûnus bunu şöyle ifâde eder:
14. Öğretmen Davranışla Kişiyi Birbirinden Ayırır ve Günahkâra Değil Günaha Kızar
İnsânî ilişkilerde kusûr örtücü olup yapılan yanlış ile onu yapanı birbirinden ayırmak da rahmet gereğidir. Allah Teâlâ peygamberine tâlim ettiği ahlâkta bunu emreder: “Onlar sana uymaz, karşı gelirlerse ben sizin yaptıklarınızdan uzağım, de!” Âyette “sizden uzağım de” denilmemiş olması, yanlış davranışlar sebebiyle kardeşin üstünün çizilmesine izin olmadığını anlatmaktadır. Çünkü insanın hal ve hareketlerinde meydana gelen değişiklik ve ârızî bir sürçme, bir zaaf eseri olarak ortaya çıkmışsa kişinin bundan vazgeçip düzeltmesi umulur.
Sahâbîler had cezası vere vere bıktıkları birine lanet edilince Hz. Peygamber (s.a.): “Ona lanet etmeyin, o Allah’ı ve Rasûlü’nü seviyor.” buyurdu.
Mevlânâ: Ay geceden ürkmediği için nurlandı. Işık saçmaya başladı. Gül de güzel kokuyu dikenle hoş geçindiği için kazandı.
15. Öğretmen Fedâkâr, Cefâkâr ve Özverilidir
Allah rızası için aşılamayacak güçlükleri aşmak gerektiğini bilir. Hizmet yolunda her güçlüğü aşmak gerçek fedakârlıktır. Öğretmen mazeret üretmez, iş üretir, çıkış yolu arar. İşinin eri ve kahramanıdır, çiftçi gibi ektiği tohumun derdine düşer, onu kurda kuşa yem etmez.
16. Öğretmen Kötü Sözü Lügatinden, Kötü Zannı Kalbinden Çıkarır
Zan ilişkileri bozar, araya şeytan girer. Şeytan gıybet ve nemîme ile fitne tohumları eker. Öğretmen iletişim eksikliğini giderir. Hitâbetin inceliklerinden yaralanarak insanlarda heyecan uyandırmaya çalışır.
17. Öğretmen İnsanlara Anladığı Dilde Hitap Eder
“Onlar boş ve yararsız şeylerden yüz çevirirler”
Herkese anlayacağı dille hitâb etmek nebevî bir usuldür. Nitekim Allah Rasûlü: “İnsanlara akılları ölçüsünce konuşun” buyurur. Yûnus da sözün yerine ve mahalline göre etkisini ne güzel anlatır:
18. Öğretmen Gönülden Konuşur ve Anlaşır
Hz. Mevlânâ: “Hâl / fiil dilinin kâl / söz dilinden etkili olduğunu” söyler. Yine Mevlânâ’ya göre sükût, ruhlar arasında bir konuşma ve anlaşma ifadesidir. Susmakla sözümüz daha tesirli olur. Dilsiz dudaksız konuşmalarla duygularımızı daha açık anlatabiliriz. Ehl-i kâl lüzumsuz laflar eder, ehl-i hâl kelimesiz, sessiz konuşur. Bir şâir der ki:
“Sen hamûş ol, macerayı çeşm-i giryan söy¬lesin!”
Yani, “Sen sus; macerayı ağlayan göz söylesin!”
19. Öğretmen Sahip Olduğu Şeyleri Âriyet, İşini Emânet Görür
20. Öğretmen Kırmaz, Kırılmaz; İncinmez ve İncitmez
Bugün empati denilen ve kendini başkalarının yerine koymak anlamına gelen bu duygu Öğretmenin duygudaşlığını ifade etmektedir. İnsanın kendisine yapılmasını istediği muâmeleyi başkalarına yapması; kendisine yapılmasını istemediği başkalarına yapmamasını ifâde eden bu davranış toplum içinde insanın kırmadan kırılmadan yaşamasını sağlayacak bir duygu derinliğidir. Başkasının yarasını yüreğinde hisseden başkalarının sevgisine lâyık olur. Nitekim şöyle bir menkıbe nakledilir: Bayezîd ve arkadaşları halka olmuş otururlarken birine batırılan iğne sonucu bütün arkadaşlarının dizinin kanadığı rivâyet edilir. Kardeşleriyle aynı acıyı paylaşarak empati yapan bu insanlar olaydan nasıl etkilenmişlerse vücutları kanamıştır.
İMAM HATİP LİSESİ ÖĞRETMENİ
(İnsanları) Allah’a çağıran, sâlih amel işleyen ve “Ben Müslümanlardanım” diyenden kimin sözü daha güzeldir?
Öğretmen gönül ihyâ ve inşâ etmeye bakar, çünkü aslolan gönül inşâ etmektir. Başkasını inşa derdine düşen önce kendisini inşâ etmelidir. İnşâ edeceğiniz “insan” ise işiniz zordur.
2. Dünya Malını Gaye Değil Vâsıta Görür
“Allah’ın kıyam ve kıvam vesilesi kıldığı mallarınızı beyinsizlere vermeyin.”
3. Dünya Konusunda Hasbîdir, Hesâbî Değildir
Yâr olduğuna bâr olmaz, kimseden bir şey istemez. Nitekim Allah Rasûlü Medine’ye hicret ettikten bir süre sonra yedi sekiz kadar sahâbinin bulunduğu bir mecliste onlardan “yalnız Allah’a kulluk, beş vakit namaz kılmak ve ülü’l-emre itaat etmek ve hiç kimseden bir şey istememek üzere” bey’at aldı. Râvinin ifâdesine göre: “Bu bey’ate katılanlar, asla kimseden bir şey istemedikleri gibi, savaşta kazara ellerinden kılıçları düşecek olsa bile, onu yerde bulunan kimseden istemez, yere inip alırlardı.”
Dünya ve dünya nimetleriyle ilgi konusunda Rasûlullah’ın yöntemi zühddür. Dünyaya değer vermemek, dünya nimetlerinin peşinden koşmamaktır. Nitekim Allah Rasûlü hem Allah’ın hem insanların seveceği böyle bir ameli şöyle anlatır: “Dünyaya karşı zâhid ol, Allah tarafından sevilirsin; insanların elindekine karşı zâhid ol, insanlar tarafından sevilirsin.”
Ne kadın, ne kumaş, ne altın değildir.