Bir Gün Biri Affedemeyeceğiniz Bir Şey Yaparsa
Hangi insan özellikleri erdemli sınıfına aitti? Bu soruyu elimden geldiğince cevaplayabilmem önemliydi, çünkü ancak netleşirse anlam insanlara daha bilinçli atamalar yapabilecektim. Ve böylelikle olası kırgınlıkları engelleyecektim aklımca. Babamın yapamadığını kendi kendime başaracaktım.
Fakat yanlış yoldaydım, çünkü soruyu kişiselleştirmektense evrensel bir cevap arıyordum. Yanlış yoldaydım çünkü “erdem” kelimesinin anlamı aşikar değildi; ne evrensel bir anlamı, ne de doğru bir cevabı vardı. Bu kelimenin bana ait yorumunu evrensel kabul etmemem gerekiyordu. Hatta aynı eylem, hemen hemen aynı bir tepki, bir koşul için erdemli olabilirken diğer bir koşulda hiç de yüceltilmeye laik olmayabilirdi. Aynı tutum, aynı davranış bir durumda isabetliyken başka bir durumda yakışık almayabilirdi. Denklem sabit değildi, şartlara ve insanlara bağlı olarak değişkenlik gösteriyordu. “İyi”nin karşıtını “kötü” diye biliyordum, fakat iyi gibi kötü de birden çok, dinamik ve durumsaldı. Örneğin adaletsizlik karşısında öfkelenmek erdemliyken, ortada geçerli bir neden yokken öfkelenmek hırçınlıktı. Ve affedebilmek… Çoğu durumda bağışlayıcı olabilmek üst sınıf bir erdemdi. Peki ya affetmenin bizi gaddarlaştırdığı zamanlarda? Yada affetmenin mağduru ve yaşadıklarını görmezden gelmeye denk olabileceği koşullarda? Hala bir erdem miydi? Affetmek bile amansız ve acımasız olabilirdi. Mağdur’u unutmak olarak adlandırılabilinirdi. Geçmişi bastırabilirdi. Mağdura duyarsız kalmak pahasına, caniye hassasiyet besleyebilmek, duyarlılık geliştirebilmekti. İntikamın acımasızca, affetmenin ise büyüklük olduğu konvensiyonel inançlarda bile istisnai esnekliklere yer vardı. En çok ihtiyacını duyduğum erdem bile sınıf değiştirebilirken ben bu sorunun altından nasıl kalkacaktım?
Durumsal etkenler bazen o kadar kuvvetli olurlarki varsayılan iyi özelliklerimizi, güzel eğilimlerimizi, erdemlerimizi geçersiz kılarlar. Bu sebeptendir, kendilerine ve çevrelerindekilere göre iyi olarak değerlendirilen insanların zaman zaman korkunç şeyler yapabilmeleri. Durumsal etkenlerin zaman zaman öngörülemeyen şekilde değişkenlik gösterdiği şu hayatta, anlamsızlıklara anlam verebilmek için kendimize, başkalarına atadığımız sıfatlar aslında en büyük zararı veren bize. Hayatın getirdikleri karşısında yetersiz kalan, esnekliğe karşıt sıfatlar… Ben bunu anladığım zaman farkettim, bana yapılan ve “haksızlık” olarak değerlendirdiğim hareketin akibetinde yaşadığım olağanüstü kırgınlığın üstesinden gelemememin asıl nedeninin kendime verdiğim “bağışlayıcı” sıfatı olduğunu. Bu sıfat kişiliğime bir sınırlama getiriyordu. O ana kadar kendime bağışlayıcı biri olarak anlam veren ben, karşımdakini bir türlü bağışlayamıyordum. Sınırlarımı aşamıyordum… Her şeyden önce bu uyumsuzluk, bu çelişkiydi bana acı veren, beni çıkmaza iten.
Zaman aldı, bir o kadar da gayret göstermem gerekti, fakat sorduğum soru en anlık rahatlama sağlayacak cevaplara bedel bir farkındalık getirdi beraberinde… İnsanların durumdan duruma, zamandan zamana tutarsız olabileceklerinin farkındalığını. Üstelik de bu tutarsızlığın reddinin mutluluk ihtimalini yok edebileceği, çok gerçek bir parçası olmasını hayatın…
İnsanların durumdan duruma, zamandan zamana tutarsız olabileceklerinin farkındalığını. ben de kabul ediyorum ama bunla nasil basa cikabilecegimiz degil mi zaten sorunumuz :)
çok beğendim yazınızı kendimi buldum sanki teşekkür ederim,sevgilerimle