Türkmenistanda dowam edıä​n maliıe ıetmezçiliginiň arasynda, Lebap welaıatyndaky ençeme edara-kä​rhanadan nagt puly ıygnamak işleri Milli howpsuzlyk ministrliginiň işgärleriniň jogapkärçiligine berildi.
"Lebabyň tas ähli ıangyç guııan beketlerinde, döwlet dükanlarynda, çörek bişirıän kärhanalarynda we metjitlerde pul salynıan gutularyň jogapkärçiligine indi MHM-niň işgärleri seredıär. Olar edil şol pullaryň garawuly ıaly iş wagtynda şol edaralarda oturıarlar. Bu ıagdaı 20 gün bäri dowam edıär" diıip, gizlinlik şertinde söhbetdeş bolan lebaply çeşmämiz ıangyç guııan beketleriň işgärlerine salgylanyp, 9-njy iıulda gürrüň berdi.
Agzalıan işgärler munuň sebäpleriniň welaıatda maliıe ıetmezçiliginiň ıitileşmegi, bankomatlarda nagt pul tapdyrmazlygy bilen baglanyşyklydygyny aıdıarlar.
"Häzirki wagtda bu işi MHM-niň işgärleriniň jogapkärçiligine bermek arkaly bankomatlardaky nagt pul ıetmezçiligini aradan aıyrmak maksat edinilıär" diıip, ıangyç guııan bekediň işgäri çeşmämize gürrüň berdi.
Onuň sözüne görä, mundan öň ıangyç guııan beketleriň, döwlet dükanlarynyň, çörek bişirıän kärhanalaryň we metjitleriň işgärleri üışen pullary özleri "inkasatora", ıagny bankyň pul gatnadıan işgärlerine tabşyrıardylar.
"MHM-niň işgärleri nagt pul girdeji düşümini bellige alyp, nagt pul 5 müň manada ıetse, özleri inkasatory çagyrıarlar we puly olara gowşurıarlar. Sebäbi olar ıygym kassasyna nagt puluň gelmegi azalandygy üçin indi agzalıan iş ıerleriniň işgärlerine ynanmaıarlar" diıip, ıangyç guııan bekediň işgäri aıtdy.
Şeıle-de, çeşmämiz welaıatyň bankomatlarynda nagt pul tapdyrmaıan mahaly, ıangyç guııan beketleriň we döwlet dükanlarynyň käbiriniň ilata bank kartlaryndaky puly nagtlaşdyryp bermegi hödürleıändigini hem aıtdy. İöne olar bu hyzmat üçin nagtlaşdyrylan puluň azyndan 25%-ni alyp galıarlar.
"Häzir ıangyç guııan beketlerde we döwlet dükanlarynda kartlardaky 200 manady nagtlaşdyryp bereni üçin 50 manat töleg alyp galıarlar. Farap etrabyndaky käbir dükanlar bu hyzmat üçin 60 manat talap edıärler. Dermanhanalarda terminal söwdasy ıokdugy, ıagny kartlar bilen töläp bolmaıandygy üçin adamlaryň köpüsi nagtlaşdyrylıan puluň 30%-ni hem tölemäge alaçsyz razy bolıar" diıip, çeşmämiz aıtdy.
Azatlyk Radiosy bu aıdylanlar barada Lebap welaıat häkimliginden we MHM-niň Türkmenabatdaky edarasyndan kommentariı alyp bilmedi.
Bu aralykda, Azatlygyň Ahaldaky habarçysy Gypjakda ıerleşıän döwlet eıeçiligindäki "Jeansy" kompleksiniň işgärleriniň aılyklarynyň 9-njy iıulda bank kartlaryna geçirilendigini, ıöne ony nagtlaşdyrmagyň "uly görgüdigini" habar berıär.
"Şu gün işden soň banklardaky bankomatlaryň her biriniň öňünde 20-den gowrak adam nobata durdy. İöne diňe bäş adam kartyndan pul nagtlaşdyryp bildi. Şondan soň bank işgärleri adamlara ertir gelmegi tabşyrdy" diıip, gizlinlik şertinde söhbetdeş bolan habarçy 9-njy iıulda gürrüň berdi.
Onuň sözüne görä, bu kompleksde tam süpüriji bolup işleıän bir adamyň aılygy 860 manada barabar bolup, bu dollaryň resmi kursunda $245, "gara bazaryň" nyrhynda $36 deňdir.
"Işgärler ujypsyzja aılyklarymyzy hem öz wagtynda nagtlaşdyryp bilmeıäris diıip zeırenıärler" diıip, habarçy aıtdy.
Şol bir wagtda, habarçy bu kompleksiň işgärlerine maska tikmek barada tabşyryk berlendigini, şol sebäpli şu günler olaryň şenbe we ıekşenbe günleri hem doly iş güni tertibinde işlemäge mejbur edilıändigini hem belledi.
Azatlyk Radiosy bu barada agzalıan kompleksden kommentariı alyp bilmedi.
Azatlygyň Mary welaıatynyň Baıramaly şäherindäki habarçysy hem, 10-njy iıulda bankomatlaryň öňünde 300 çemesi adamyň nobata durandygyny, käte olaryň özaralarynda uruşıandygyny hem habar berdi.
Bu aralykda, ykdysady kynçylyklaryň fonunda umydyny ıitirendigini aıdıan bir aıal maşgalanyň gatnawly köçäniň çatrygynda oturyp, ıoldan gitmekden ıüz öwürıändigini görkezıän wideo Internetde peıda boldy.
"Turkmen.news" neşiri tarapyndan 10-njy iıulda çap edilen wideoda ıaş zenany wideo düşürıän adamyň we polisiıa eşigindaki beıleki bir adamyň ondan köçäniň gyrasyna çykmagy talap edıändigini görse bolıar.
"Näme işlap ıörsü​ň​? Tur ı​eriň​den. Utanaň​okmy? Tur ö​ı​ü​ň​e git. Tur ı​oly boş​at diı​ı​ä​n..." diı​ip, wideo dü​ş​ü​rı​ä​n adam aı​dı​ar.
"Indi utanamok. Ötü​bersinler, [ulaglar] kaksynlar. Doı​dum eı​ı​ä​m..." diı​ip, ı​aş​ zenan jogap berı​ä​r.
Wideoda bu adamlary tanaıan ıaly bolup görünıän ıaş zenan olara Arslan aga we Timura aga diıip ıüzlenip, özüniň durmuşdan halys ıadandygyny aıdıar we işsizlikden, jaısyzlykdan we pulsyzlykdan şikaıat edıär.
"Hemme zatdan doı​dum eı​ı​ä​m... Iş​ sorap barsaň​, iş​ bermeı​ä​rler. Öı​ sorap barsaň​, ö​ı​ bermeı​ä​rler. Haç​ana ç​enli baş​ganyň​ gapysynda ı​aş​amaly?! Haç​ana çenli 1 manat puluň​, nanyň​ ü​stü​nde urş​up ı​aş​amaly?! Haç​ana ç​enli hö​kü​met bilen ç​ekeleş​meli?!" diı​ip, ı​aş​ zenan aı​dı​ar.
Zenan bir çagasynyň ölendigini, indi bolsa ikinji çagasyny hem ıitirmek bilen ıüzbe-ıüz bolıandygyny aıdyp, onuň iıenini gaıtarıandygyny we gyzzyryp ıatandygyny, ıöne derman almaga elinde bir köpük puluň ıokdugyny belleıär.
Aıal adamsynyň hem-de özüniň işsizdigini aıdanda, adamlar hususy kafelerde we şuňa meňzeş ıerlerde iş tapyp boljakdygyny öňe sürıärler.
Bu aralykda, Timur atly polisiıa eşigindäki adamyň bir ıere jaň edıän we telefonda gürleşıän pursady görünıär. Aıal oňa tarap seredip, "hawa bassynlar, dynaryn..." diıenden soňra wideo tamamlanıar.
Türkmenistanda üç ıyldan gowrak wagt bäri ıiti ykdysady kynçylyklar dowam edıär. Azatlygyň habarçylary we çeşmeleri soňky aılarda bu kynçylyklarynyň ıitileşendigini, munuň bilen bagly ilatyň güzeran eklenjiniň has-da agyrlaşıandygyny habar berıärler.