M.Şakir Özmazı | ERBAİN VEYA DEYİŞİMİZLE: ARP´ENİYE | Siirt, Siirt Haber | Haberleri | Haberler
ERBAİN VEYA DEYİŞİMİZLE: ARP´ENİYE
ERBAİN VEYA DEYİŞİMİZLE: ARP’ENİYE
Kış mevsiminde yağan karın bir gelinlik gibi süslediği Veleye’mizde Erbain.
Yaygın olarak kullanılmasa da geleneksel meteorolojik takvimi bilen ve kullananlarımızın bulunduğunu ve bunlardan birinin de Kadim dostlarımdan, Eğitimci Özer Fethi Çelepçıkay’ın babası Cabir Amca olduğunu duymuştum. Yerel meteorolojik bilgisinin zenginliğini benimle paylaşmak üzere bir araya geldik. Eskiye dair yaşanan şiddetli kışlar, Arapça tabirleriyle meteorolojik hesaplamaları duydukça adeta coşuyordum. Yeni yeni bilgiler öğrenmenin mutluluğunu yaşıyordum. Verdiği bilgilerden ötürü kendilerine hayırlı uzun ömürler temenni ediyorum. Bu faydalı bilgileri konularına bağlı kalarak zaman içinde inşallah bende sizlerle paylaşacağım. Öğrendim ki, Siirt’te Erbain yılbaşına bir hafta kala başlayıp 40 gün devam ettiğini göre 25 Aralıkta başlayıp 4 Şubat’ta bitiyormuş.
Evvelden Erbain, yaşlılar için çok tehlikeli günlerdi. Ölümler en çok bu dönemde yaşanırmış ve böylece de inanılırmış. Erbain çıkınca, yaşlılar kışı sağ selamet atlattıkları için sevinir, şükrederlermiş. Rahmetli dedem, Erbaini sağ-salim atlatınca, bütün eş-dost ve akrabayı davet ederek mükellef bir ziyafet verirdi. Kendi mevlid okur, komşulara akrabalara ve yoksullara özel yaptırdığı cevizli, susamlı helva, gözleme (Fatayor) ve ekmek dağıtırdı. Bir de halk inanışında Erbainde muhtaçlara tuz ve sabun dağıtılınca selametle atlatılacağına inanılırdı. Bu âdeti sürdürenler bulunmaktadır. Mesela, Annem hala bu âdeti sürdürenlerdendir.
Kış mevsiminde yenilen yemeklerin başında “Şişe Şirten” (Ayranlı Yarma), hafta sonu ise “Kıtel Fum” (Sarımsaklı Köfte), mahalli tatlılardan Rayoş meketip, varak keak, ve aside ilk akla gelenlerden.
“Mangal Kenarı Kış Gününün lalezarıdır.” sözü o günlerden kalmadır.
Evlerde ısınma aracı olarak kurulan odun sobaları ve hemen yanında köz ateş için bakırdan genişçe mangal ve içinde ateşi eşelemeye yarayan maşası. Mangalda közler toplanıp üzeri külle kapatılırdı. Üzerine baş ağrımasın diye bakır güğüm konurdu. Eşelerken maşayla ateşi ve ya sobada ateş harlanırken “En naru kifeyetuş şite” (Ateş kışın keyfidir.) derdi rahmetli dedem. Ve anlatırdı: “Zamanın birinde dost meclisinde bu söz zikredilirken nar (Ateş)’ı nar(Meyve) diye algılayan biri: “Velev kene Zivzik”(Hele hele zivzik narı olsa) deyip gaf yaptığını bilgi notu olarak aktarırdı bizlere.
Bir de yaygın bir duamız vardır: “Ya Rabbi...! Kışımızı kış, yazımızı da yaz eyle...” ne hoş bir dua. Değil mi? Küresel ısınma ve bozulan ekolojik dengeye karşı mükemmel bir dua… Yaz olmadan kışın, kış olmadan da kışın kadri bilinmez. Kış, kış gibi geçmese toprak yaz için nasıl doyacak suya “Il felç uve hamirıt ıl karf” (Kar toprağın mayasıdır.) derdi atalarımız. Yağan karla mikroplar ölürdü ve yöremizde mahalli lisanla “Tarf” denen gribal enfeksiyon hastalığından da böylelikle kurutulurduk.
Kış aylarında gecelerin uzun ve bereketli oluşu tasavvuf yolundakiler için fırsat idi. Ve tarikat büyükleri buyururlardı ki: “Kış, müridin zahiresidir” diye.
Akıllı bir adam olan şef birkaç gün sonra yakınlardaki meteoroloji istasyonuna telefon eder: "Bu kış soğuk mu geçecek sizce?" Meteorolog cevap verir: "Evet, oldukça sert geçeceğe benziyor.
"Bu cevabı alan şef derhal kabilesine döner ve kışın çok sert geçeceğini, daha çok odun parçası toplamaları gerektiğini söyler.
"Kış hala soğuk mu geçeceğe benziyor?". "Evet”ler karşıdaki: "Oldukça soğuk geçeceğe benziyor." Şef kabilesine döner ve sadece odunları değil bulabildikleri her çalı çırpıyı toplamalarını ister.
Birkaç gün sonra Meteoroloji istasyonunu tekrar arar: "Kışın sert geçeceğinden gerçekten emin misiniz?".
Adam: "Kesinlikle. Bugüne dek yaşanan en sert kışlardan birini yaşayacağız gibi görünüyor."
Nasıl bu kadar emin olabiliyorsunuz? diye sorar şef.
FEREÇ BEŞER 2011-01-10
YAZI GERÇEKTEN MÜKEMMEL...YÜCE MEVLAM YAZIMIZI YAZ,KIŞIMIZI KIŞ ETSİN...SONDA Kİ KIZILDERİLİ HİKAYESİ OLDUKÇA MÜTHİŞ..TEŞEKKÜRLER...