Ambalâj – Sayfa 2 – Foodelphi.com
Teneke Kutu Ve Levha
 Gıda sanayisinde çeşitli gıdaların işlenmesinde, depolanmasında ve ambalajlanmasında kullanılan malzemelerin hızlı olarak gelişmesine karsın, konserve endüstrisinde teneke yerine başka bir materyalin yaygın olarak kullanılması sağlanamamıştır.
 Gıdaların metal kaplarda güvenli olarak saklanabileceği 1800’lü yılların başında Fransa’da anlaşılmıştır.
 1809’da Paris’li şef ve şekerlemeci Nikolas Appert teneke kutulara konulmuş ve kaynatma ile sterilize edilmiş gıdaların uzun süre saklanabileceğini bulmuştur.
 Bir yıl sonra İngiliz Peter Durand kapatılmış silindirik kutuyu tasarladıktan sonra teneke için patent almıştır. Kalaylı levhalardan yapılmış teneke kutular ise 1840 yılından itibaren konserve sanayinde kullanılmıştır.
 Konserve üretiminde tenekenin ambalaj maddesi olarak kullanılması ile birlikte kendine özgü kimyasal bir sorun ortaya çıkmıştır. Bugüne kadar çok sayıda araştırmaya konu olan ve bu eğitimin de konusu olan bu olay ‘korozyon’ olarak adlandırılmaktadır.
 Konserve kutularında korozyon, yol açtığı sonuçlar açısından sakıncalı bir olaydır. Bu sakınca, konservenin dayanma süresinin azalmasından, kalitesinin düşmesinden ve çözünerek konserveye geçen metal iyonlarının insan sağlığına zararlı olmasından ileri gelmektedir.
Gıda ambalajı olarak kullanılan metal kutular, ana materyali veya kaplaması farklı levhalardan yapılırlar:
 Kalay kaplı teneke levhalar
 Kalaysız teneke levhalar
 Lak kaplı teneke levhalar
 Alüminyum kaplı teneke levhalar
 Alüminyum levhalar
 Diğer teneke levhalar
Teneke kutu yapısı
 Kalaylanmış teneke levhadan kalınlığına bir kesit alıp incelendiğinde 5 ayrı katmandan oluştuğu görülür. Sırasıyla çelik gövde, demir-kalay alaşımı (FeSn2), kalay, kalay oksit filmi ve yağ filmi görülür. Laklı levhalarda, bunlara bir de lak tabakası eklenmektedir.
 Tenekenin ana bölümüdür. Malzemeye direnç ve şekillendirilebilme özelliği sağlar. Orta ve düşük karbonlu çelik kullanılır. Konserve sanayisinde genellikle L, MR, MC, MS tipi olmak üzere baslıca 4 tip çelik kullanılmaktadır.
 Çelik tipi çeliğin bileşimiyle ilgilidir. Çeliğin bileşiminde yer alan iz elementlerin miktarlarına göre gruplara ayrılır. Çelik levhaların bileşiminde karbon, mangan, kükürt, fosfor, bakır ve silis bulunmaktadır. Çelik levhanın bileşiminde kükürt ve fosfor oranı arttıkça korozyon hızlanmaktadır.
 Kalaylı teneke üretiminde kullanılan çelik tabakasının önemli bir özelliği de temper derecesidir. Temper terimi kalaylı tenekelerde toplam uzama, sertlik, eğilip bükülmeye direnç gibi değişik mekaniksel özelliklerin ifade etmektedir. Bu nedenle temper terimi yerine çoğu zaman yapıldığı gibi sertlik terimini kullanmak doğru değildir. Temper derecesi, kalaylı tenekeye şekil ve form verebilme kolaylığının bir ölçüsüdür.
Kalay Demir Alaşım Tabakası
Böyle bir tabakanın varlığı korozyonun önlenmesi açısından önemlidir. Bu tabaka demir ve kalay tabakaları arasındaki elektrik akımını keserek korozyonu yavaşlatmaktadır. Çelik levha üzerine mat olarak kaplanmış kalayın, ergime sıcaklığı olan 232 °C’nin biraz üzerine, 250°C’ye ısıtıldıktan sonra aniden 50°C’ye soğutulmasıyla parlak bir teneke yüzeyi elde edilirken, demir kalay alaşım tabakası oluşur. Bu tabaka sert ve kırılgan olduğundan kalınlığının fazla olması istenmez. Gereğinden kalın olması halinde tenekeye şekil verilirken, kalay tabakasının kapatamayacağı büyüklükte çatlaklar meydana gelir.
Çelik levhaların korozyona direncini artırmak için çelik levhalar kalay ile kaplanırlar. Ancak kalayın da gerçekte korozyona tam olarak dayanıklı bir materyal olduğunu söyleyemeyiz.
Kalaylı tenekenin korozyona direnci, tenekenin kalay kaplama miktarına, kaplamanın homojen olup olmadığına, çelik gövdenin bileşimine ve gıdanın çeşidine bağlıdır. Kalaylı tenekenin ağırlık olarak % 99’u çelikten oluşmaktadır. Kalay tabakasının kalınlığı 0,0025 mm’den daha incedir (0,00038 -0,0015 mm).
Çelik levhalar ‘sıcak daldırma’ ve ‘elektrolitik’ yöntem olarak baslıca iki şekilde kalayla kaplanabilmektedir. Bugün konserve sanayi için üretilen kalaylı tenekelerin % 90’ından fazlası elektrolitik yöntemle kaplanmaktadır. Bu tür tenekelere ‘elektrolitik teneke’ denir.
Sıcak daldırma yöntemiyle, tenekeler fazla miktarda kalayla kaplanmakta, yüzeydeki kalay miktarı oldukça tekdüzelik göstermekte ve kaplama tabaksı daha az gözenek içermektedir.
Bütün bu özellikleriyle, sıcak daldırma yöntemi ile üretilen tenekeler, daha pahalı ve değerlidirler. Ancak daha hızlı ve ucuz bir üretim sağlamak ve daha az kalay harcamak amacıyla 1934 yıllarında elektrolitik kaplama yöntemi geliştirilmiştir.
Tenekelerde kalay kaplama miktarı o kadar azdır ki (24×10-4mm), bunun bir katman olarak kalınlığının ölçülmesiyle belirtilmesi olanaksızdır. Kalay kaplama, kalınlık olarak değil,1 m2 tenekenin içerdiği kalay miktarı (gram) olarak verilir.
Konserve kutularında kullanılan elektrolitik tenekelerin 1m2’lik tek yüzeyinde en az 2,8 g, en çok 11,2 g kalay kaplama bulunmalıdır. 1 m2 levhanın her iki yüzü düşünüldüğünde (çift yüz için) bu değerler iki katı olarak alınır.
Kalay kaplama her iki yüzeyde eşit miktarda olduğu gibi, farklı uygulanmış olabilir. Bu durumda daha fazla kalay içeren yüzey, kutu içini oluşturan yani gıda ile temas eden yüzey olmalıdır.
Endüstride kullanılan ambalaj materyalleri, petrol türevi ve pratikte sindirilemeyen materyallerdir. Bunlar yüksek atık oranları ile ekolojik dengeye zarar vermekte ve işletmeler için de yüksek maliyet unsurları arasında yer almaktadır. Bu olumsuzluklardan yola çıkılarak gıda kalitesinden ödün vermeden, raf ömrünü iyileştirebilecek, düşük maliyetli ve çevreci materyal arayışına girilmiştir. Biyolojik olarak sindirilebilir ve yenilebilir filmler gibi biyolojik bazlı materyaller bu arayışların sonucudur. Ancak biyolojik olarak sindirilebilir filmlerin gıda ambalajı olarak kullanımı bazı zayıf özellikleri nedeniyle sınırlıdır. Nanoteknoloji uygulamaları ile geliştirilen nanokompozit filmlerin kullanımı sonucu bu zayıf özellikler iyileştirilmektedir.
Anahtar Kelimeler: Nanokompozit, yenilebilir film, gıda, ambalaj
Kaliteli ve güvenli gıda koşulları, yalnızca üretim aşamasında değil, ambalajlama ve depolama aşamalarında da sağlanmalıdır. Depolama ve taşıma aşamalarında gerçekleşen değişimler de gıdanın kalitesi üzerine etki göstermektedir. Gıda maddesini stabil hale getirmek ve gıda kalitesini koruyabilmek amacıyla; sterilizasyon, yüksek basınç, radyasyon veya aktif ajanlar gibi birçok fiziksel ve kimyasal işlemler geliştirilmiştir (1). Bu işlemlere ek olarak depolama ve taşıma koşullarına uygun son ürünün ambalajlanması, kalite özelliklerini korumakta ve raf ömrünü uzatmaktadır. Son yıllarda geleneksel ambalajların özelliklerini geliştirme amacıyla yapılan çalışmalar yenilebilir film ve kaplamalar ile bunların nanoteknolojik ürünleri üzerinde yoğunlaşmıştır.
Gıda Ambalajları ve Mevzuatlar ( M. Buket YILMAZ )
Gıda Ambalajları ve Mevzuatlar M.Buket Yılmaz Gıda Mühendisi TSE Ambalaj Laboratuvarı Müdürlüğü
Ambalaj (TS EN 14182) Hammaddeden işlenmiş ürüne kadar, üreticiden kullanıcı veya tüketiciye kadar, ürünün bir arada tutulması, korunması, yüklenip-boşaltılması, sevk edilmesi ve tanıtılması için kullanılan herhangi bir yapıdaki herhangi bir malzemeden yapılmış bütün ürünler.
Ambalaj aşağıdakilerden oluşur; 1a) Satış ambalajı veya birincil ambalaj, satınalma noktasında, son kullanıcı veya tüketiciye bir satış birimi oluşturmak için kullanılan ambalaj. 1b) Gruplandırılmış ambalaj veya ikincil ambalaj, satış noktasında, rafları doldurma amacıyla hizmet veren veya son kullanıcı/tüketiciye mevcut haliyle satılan, satınalma noktasında belirli sayıdaki satış biriminden bir grup oluşturmak için kullanılan ambalaj
1c) Taşıma Ambalajı veya üçüncül ambalaj, fiziksel taşıma hasarlarını önlemek için belirli sayıda satış birimi veya gruplandırılmış ambalajların yükleme- boşaltma ve taşıma işlemlerini kolaylaştırmak için kullanılan ambalaj
Ambalajın Temel Fonksiyonları; l Koruma l İçerme l Performans l Bilgilendirme
Ambalaj Materyalleri; l Kağıt esaslı ambalaj malzemeleri Sargılık kağıt, poşet,torba,kutu,oluklu mukavva kutu, kasa,etiket,bant) l Metal esaslı ambalaj malzemeleri Konserve kutusu,aeresol kapları,varil, kapak, çember l Plastik ambalaj malzemeleri Kaplar,şişe, poşet, torba, bidon, varil, kapak, köpük- yastıklama malzemesi, bant, etiket l Cam ambalajlar Şişe, kavanoz, ampul, flakon l Ahşap Sandık, kasa, palet
GIDA AMBALAJI MEVZUATI 1935/2004/EC (Gıda İle Temas Eden Madde ve Malzemeler Yönetmeliği) Çerçeve Mevzuat 03.08.2012 Yönetmelik 2023/2006/EC GMP 2007/42/EC 84/500/EC PLASTİK MALZEME ELASTOMER&KAUÇUK R Selüloz Film Seramik (2012/31) (2012/31) +KAPLAMA 93/11/EEC Nitrozaminler 2005/31/EC Ek 1 10/2011/EC 78/142/EEC 372/2007/EC 282/2008/EC 1895/2005/EC VC Plastikleştirici Geri dön. plastik BADGE/BFDGE/NOGE (2002/5) Kapaklarda Migrasyon 80/766/EEC PVC’de VC 81/432/EEC 82/711/EEC 85/572/EC Gıda’da VC Migrasyon deneyi Gıda benzerleri (2005/34) 2013/35 93/8/EEC Ek 1 97/48/EC Ek 2 Kağıt&Karton Cam Aktif&Akıllı Ahşap Mantar Metal&alaşım Tekstil Tutkal Iyon-değiştirici Baskı Mürekkebi Silikon Vaks malzeme reçineler Vernik& kaplamalar
GIDA AMBALAJI MEVZUATI Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliği 29.12.2011-28157 Ambalaj Malzemeleri yatay gıda kodeksi kapsamına alındı. Yeni yönetmelik yayınlandı. Türk Gıda Kodeksi Gıda ile Temas Eden Madde ve Malzemeler Yönetmeliği 29.12.2011/28157
Gıda ile Temas Eden Madde ve Malzemeler Yönetmeliği Bu yönetmelikte genel olarak; l Madde 5: Kapsamda yer alan madde ve malzemeler iyi üretim uygulamalarına uygun olarak üretilir ve beklenen üretim koşullarında madde ve malzemeyi oluşturan bileşenlerden gıdaya insan sağlığını tehlikeye sokacak veya gıdanın bileşiminde istenmeyen değişimlere yol açacak veya duyusal özelliklerinde değişikliğe yol açacak miktarda geçiş olamaz.
Gıda ile Temas Eden Madde ve Malzemeler Yönetmeliği l Madde 6: Aktif ve akıllı madde/ malzeme için özel kurallar- – Aktif ve akıllı maddeler gıdaların bileşiminde ya da duyusal özelliklerinde değişime neden olabilir. Ancak bu değişimler Gıda Katkı maddeleri yönetmeliğine uygun olmalıdır. – Aktif ve akıllı maddelerle ilgili özel kurallar belirleninceye kadar gıdaya veya gıdanın bulunduğu ortama geçecek olan ve bilinçli olarak eklenmiş maddelerin kullanımına gıda mevzuatı çerçevesinde izin verilir, bunlar etiketleme yönetmeliğinde yer alan bileşen tanımı kapsamında değerlendirilir.
Gıda ile Temas Eden Madde ve Malzemeler Yönetmeliği – Aktif Maddeler gıdanın bileşiminde veya duyusal özeliklerinde, bozulmuş gıdayı maskelemek için tüketiciyi yanıltabilecek değişimlere neden olamaz. – Tüketilmemesi gereken kısımlarla ilgili tüketicinin ayırt edebileceği; aktif ve/veya akıllı olduklarını belirtecek şekilde etiketlenir.
Gıda ile Temas Eden Madde ve Malzemeler Yönetmeliği l Madde 7: Madde ve malzeme grupları için özel kurallar – Madde ve malzeme grupları ve üretimde kullanılacak geri dönüştürülmüş madde ve malzemelere ilişkin hususlar Bakanlıkça düzenlenir.
Gıda ile Temas Eden Madde ve Malzemeler Yönetmeliği l Madde 8: Etiketleme 1)“Gıda ile temasa uygundur” ifadesinin veya “çorba kaşığı”, “şarap şişesi” ya da “kahve makinesi için” gibi madde ve/veya malzemenin kullanımına özgü ifadelerin veya EK- 1’de yer alan sembol, 2) Gerektiğinde, güvenilir ve uygun kullanım için özel talimatlar, 3) Üreticinin, ithalatçının, işleyenin veya piyasaya arzdan sorumlu olan satıcının adının veya ticari unvanı ve adresi, 4) Madde veya malzemenin izlenebilirliğinin, 10 uncu maddede belirtilen şekilde sağlanabilmesi için uygun etiketleme veya tanımlama,
Gıda ile Temas Eden Madde ve Malzemeler Yönetmeliği l Üçüncü Bölüm: Uygunluk Beyanı, İzlenebilirlik, Koruma Tedbirleri: Madde 9: Uygunluk Beyanı -Bu yönetmelik kapsamında yer alan ve madde 7. maddeye göre belirlenen özel kurallara göre üretilmiş madde ve malzemeler ile birlikte madde ve malzemelerin bu kurallara uygun olarak üretildiklerini bildiren yazılı beyan bulundurulur ve Bakanlığın talep etmesi halinde, bu uyumu gösteren uygun dökümanlar beyan edilir.
Gıda ile Temas Eden Madde ve Malzemeler Yönetmeliği l Madde 10: İzlenebilirlik -Kontrolün kolaylaştırılması, kusurlu ürünlerin geri çağırılması, tüketicinin bilgilendirilmesi ve sorumluluğun belirlenmesi için madde ve malzemelerin üretim, işleme ve dağıtımının tüm aşamalarında izlenebilirlik sağlanır. -Teknolojik olarak uygulanabilirliği de göz önünde bulundurularak işletmeciler, üretimde kullanmak üzere tedarik ettikleri ve bu Yönetmelik kapsamında yer alan madde veya ürünleri tanımlamaya imkân veren ve uygun olduğu durumlarda, sistem ve prosedür bulundurur ve Bakanlığın talep etmesi halinde bu bilgileri beyan eder.
Gıda ile Temas Eden Madde ve Malzemeler Yönetmeliği – Piyasaya arz edilmiş olan madde ve malzemeler, izlenebilirliklerini sağlayacak uygun bir sistemle tanımlanabilir şekilde olur.
Gıda ile Temas Eden Madde ve Malzemeler Yönetmeliği l Dördüncü Bölüm: Madde 13: Geri dönüştürülmüş plastikler gıda ile temas eden madde ve malzeme üretiminde kullanılamaz. Ancak üretim çapakları, işletme dışına çıkarılmadan iyi üretim uygulamaları çerçevesinde kullanılabilir.
Gıda ile Temas Eden Madde ve Malzemeler Yönetmeliği l Gıdaya doğrudan temas etmekte olan ve piyasaya arzında gıdayı dış etkenlerden koruyan plastik madde ve malzemeler bir kez kullanılır. l Ancak plastik su damacanaları, yapı ve şekil değiştirilmeden hijyen gerekliliklerinin sağlanması koşuluyla tekrar kullanılabilir.
Gıda ile Temas Eden Madde ve Malzemeler Yönetmeliği Madde 15’de gıda ile temas eden l Kağıt esaslı madde ve malzemeler l Metal esaslı madde ve malzemeler l Cam esaslı madde ve malzemeler l Plastik madde ve malzemelerde kullanılacak boyar maddelerin özellikleri eklerinde verilmiştir.
Kağıt esaslı madde ve malzemeler l Gıdaya boyar madde geçişi olmamalı l Basılı,yazılı, yeniden işlenmiş kağıt yumurta/meyve violü hariç kullanılamaz. l Titandioksit %3 l Kurşun 20 mg/kg l Arsenik 2 mg/kg l Klorür % 0.2 l Poliklorbifenil 2mg/kg l Formaldehit 15 mg/kg’dan fazla olamaz.
Metal esaslı madde ve malzemeler l Paslanmaz çelik dışındakiler kalay veya krom/krom oksit ile kaplanmalı l Kalay en az 2.3 g/m2 2 l Krom en az 50,krom oksit en az 7 mg/m l Metalik kaplama maddelerinde Arsenik % 0.03,Antimon % 0.05,Kadmiyum% 0.001, kurşun % 0.05’den fazla olamaz. l Alüminyum folyo ve tiplerinde Al % 95 saflıkta l Kapaklarda kullanılan contalar plastik yönetmeliğine uygun olmalı.
Cam esaslı madde ve malzemeler l Ani sıcaklık değişimi en az 42 ºC olmalı l Bira, meşrubat, su ve meyve suyu şişelerinin iç basınç değerleri belirlenmiş. l Cam esaslı ambalaj malzemelerinin içindeki ürüne bağlı meydana gelebilecek basınç dikkate alınarak uygun tepe boşluğu bırakılmalı.
Plastik Malzemelerde Kullanılan Boyar Maddeler l Boyar maddeler gıdaya geçmeyecek, toksik madde içermeyecek l Kurşun, arsenik, krom,antimon, civa, kadmiyum, selenyum, baryum sınırlamalar getirilmiş. l Primer aromatik amin miktarı 500 mg/kg’ı geçemez.
GIDA İLE TEMASTA BULUNAN MADDE VE MALZEMELERE İLİŞKİN TEBLİĞLER l 2012/30- Gıda Maddeleri ile Temasta Bulunan Seramik Malzemeler Tebliği l 2012/31 – Gıda Maddeleri ile Temas Eden Rejenere Selüloz Filmlerden Yapılmış Madde ve Malzemeler Tebliği l 2012/32 -Gıda Maddeleri ile Temasta Bulunan Epoksi Türevi Madde ve Malzemeler Tebliği l 2002/05- Gıda Maddeleri ile Temas Eden ve Vinil Klorür Monomer İçeren Madde ve Malzemeler Hakkında Tebliğ l 2013/34- Gıda Maddeleri ile Temas Eden Plastik Madde ve Malzemeler Tebliği l 2013/35- Gıda Maddeleri ile Temasta Bulunan Plastik Madde ve Malzemelerin Bileşenlerinin Migrasyon Testinde Kullanılan Gıda Benzerleri Listesi Tebliği
GIDA İLE TEMASTA BULUNAN PLASTİK MADDE VE MALZEMELER TEBLİĞİ Tebliğ No : 2013/34 (17 Temmuz 2013) Geçiş süresi : 30/06/2015 Amaç Madde 1 – Bu tebliğin amacı,gıda ile temas etmekte olan,gıda ile temas etmesi beklenen veya gıda ile teması muhtemel olan plastik madde ve malzemelerin üretim, işleme ve dağıtım aşamalarında uyulması gereken kuralları belirlemektir.
GIDA İLE TEMASTA BULUNAN PLASTİK MADDE VE MALZEMELER TEBLİĞİ Madde 5 – Bu Tebliğ kapsamında yer alan plastik madde ve malzemeler, beklenen veya öngörülen kullanım koşullarında, etiketleme kurallarına uygun, izlenebilirlikle ilgili hükümlerle uyumlu olmalı.
GIDA İLE TEMASTA BULUNAN PLASTİK MADDE VE MALZEMELER TEBLİĞİ Madde 8 – Toplam migrasyon limiti: l Plastik madde ve malzemelerin bileşenlerinin gıda benzerlerine geçişi, gıda ile temas eden yüzeyin her desimetrekaresi için 10 mg.’ı 2 geçmeyecektir. ( 10 mg/dm ) l Küçük çocuk ve bebek gıdaları ile temas etmesi öngörülen malzemelerde toplam migrasyon limiti 60 mg/kg.
Migrasyon Belirli koşullar altında ambalaj materyalinden gıda maddesine kütle transferidir. Toplam migrasyon: Ambalajdan gıdaya göç eden maddelerin toplam kütlesi Spesifik migrasyon: Özellikle toksikolojik açıdan önemli olan ya da migrasyon mekanizmasını etkileyen belli bileşiklerin tespit edilmesidir.
Migrasyon Migrasyonu etkileyen parametreler; l Gıda ile ambalaj materyalinin Ø Temas Alanı Ø Temas Süresi Ø Temas Sıcaklığı l Migrasyona Hazır Parametrelerin Miktarı l Gıdanın özelliği ( yağlı,asitli vb.)
GIDA İLE TEMASTA BULUNAN PLASTİK MADDE VE MALZEMELER TEBLİĞİ Plastik madde ve malzemelerin imalatında kullanılan monomerler ile diğer başlangıç maddeleri ve katkıların listesi ve kısıtlamalar, spesifik migrasyon limitleri yönetmelik eklerinde verilmiştir.
GIDA İLE TEMASTA BULUNAN PLASTİK MADDE VE MALZEMELER TEBLİĞİ Yönetmeliğe göre, tespit edilmesi gereken bazı spesifik migrantlar; l Ftalat bileşikleri l Primer Aromatik Aminler l Bisfenol A l Ağır metaller
GIDA İLE TEMASTA BULUNAN PLASTİK MADDE VE MALZEMELER TEBLİĞİ Madde 11: Uygunluk Beyanı ve Belgeleme l Üretimde kullanılan maddelerin veya üretimde kullanımı öngörülen maddeler, l Malzemenin kullanımına ilişkin nitelikler; – Temas etmesi öngörülen gıda türleri – Gıda ile temas halinde iken uygulanan işlem süresi,sıcaklığı ve depolama koşulları – Gıda ile temas eden yüzeyin hacme oranı
GIDA İLE TEMASTA BULUNAN PLASTİK MADDE VE MALZEMELER TEBLİĞİ Uygunluk beyanı: l Test koşulları ve sonuçları l Hesaplamalar l Matematiksel Modellemeler l Güvenirliliğine ilişkin kanıtlar
GIDA İLE TEMASTA BULUNAN PLASTİK MADDE VE MALZEMELER TEBLİĞİ Gıda Üreticisi , Ambalaj Tedarikçisine; l Ambalajın hangi gıdalarla temas edeceği Gıda Benzerleri Listesi Tebliğinde( 2013/35)yer alan tablodan yararlanılarak gıdalar tanımlanmalı.( asidik, alkolik, yağlı vb.) l Gıda ile temas edeceği, süre, sıcaklık bilgilerini vermelidir.
İzmir Ambalaj Laboratuvarı l Gıda Ambalajları Laboratuvarı l Kimya Laboratuvarı l Kağıt Esaslı Ambalaj Laboratuvarı l Cam ve Plastik Ambalaj Laboratuvarı l Dağıtım Ambalajları Laboratuvarı
İzmir Ambalaj Laboratuvarı Gıda Ambalajları Laboratuvarı Bu bölümde; l Gaz kromatografi-alev iyonizasyon dedektörü (GC-FID) l Gaz kromatografi-kütle seçici dedektörü (GC-MSD), l Oksijen geçirgenlik cihazı, l Su Buharı geçirgenlik cihazı, l Infrared Spektrofotometre l UV Spektrofotometre bulunmaktadır. Gıda ambalajlarında kullanılan plastik malzemelerde toplam ve spesifik migrasyon, solvent kalıntısı, malzeme tayini ve gıdaların raf ömrünün saptanmasında büyük önem taşıyan su buharı ve oksijen geçirgenlik analizleri ve gıda ile temas eden kağıtlarda formaldehit analizleri yapılmaktadır.
İzmir Ambalaj Laboratuvarı Kimya Laboratuvarı l Tenekelerde; l Kalay, krom ve lak kaplama ağırlığı, l Yüzeysel sertlik tayini, l Kalınlık, l Sızdırmazlık testleri, l Yüzey Pürüzlülüğü Ayrıca; l Cam ambalaj malzemeleri, l Plastik ambalaj malzemeleri, l Kauçuk tıpalar, l Alüminyum ambalaj malzemelerinde gerekli kimyasal testler, ilgili cihazlar ile ulusal veya uluslararası standardlara göre yapılmaktadır.
İzmir Ambalaj Laboratuvarı Kağıt Laboratuvarı l Kağıt, karton, oluklu mukavva gibi her türlü kağıt esaslı ambalaj malzemesi ve ambalajlar 23 ± 1 ºC sıcaklık ve ve 50 ± 2 RH nem koşullarında kondisyonlandıktan sonra yine aynı koşullarda; l Gramaj, l Kalınlık, l Su emme yeteneği, l Patlama dayanımı, l Kopma mukavemeti ve uzama yüzdesi, l Katlama dayanımı, l Yırtılma dayanımı, l Taber bükülme dayanımı, l Yüzey düzgünlüğü, l Opaklık ve beyazlık testleri gerçekleştirilmektedir.
Ayrıca oluklu mukavva malzemelerde; l Delinme dayanımı, l Kenar ezilme dayanımı, l Yüzey ezilme dayanımı, l Oluk tabakası dayanım testleri ( CMT,CCT,RCT) yapılmaktadır.
İzmir Ambalaj Laboratuvarı Cam ve Plastik Laboratuvarı Cam şişe, kavanoz, ilaç şişeleri gibi ambalaj malzemeleri üzerinde; l Boyut, l İç basınç dayanımı l Düşey yük dayanımı, l Tav derecesi, l Darbe dayanımı, l Eksen kaçıklığı, l Kalınlık dağılımı, l Sıcaklık değişimine dayanım testleri yapılmaktadır. Plastik esaslı ambalaj malzemelerinde ise; l Erime akış indisi, l Isıl yapışma dayanımı, l Darbe dayanımı, l Patlama dayanımı testleri gerçekleştirilmektedir.
İzmir Ambalaj Laboratuvarı Dağıtım Ambalajları Laboratuvarı Bu bölümde kara, hava, deniz ve demir yollarında veya bu ulaşım yollarından bir kaçının bir arada olduğu dağıtım sisteminde kullanılan taşıma ambalajlarının performans deney programları hazırlanmakta ve uygulanmaktadır. l Basma dayanımı, l Titreşim testleri, l Eğik düzlem çarpma dayanımı, l Düşürme testleri gerçekleştirilmektedir. Ayrıca, ambalajların değişik şartlardaki performans deneyleri için iklimlendirme kabini, derin dondurucu, korozyon, sızdırmazlık, UV ışınına dayanım test cihazları da bulunmaktadır.
TÜRK STANDARDLARI ENSTİTÜSÜ TÜRK STANDARDLARI ENSTİTÜSÜ FAALİYET VE GÖREVLERİ ©2013 Türk Standardları Enstitüsü 43
TSE NELER YAPIYOR? •Belgelendirme Standard •Ürün Hazırlama •Personel Deney – •Sistem Laboratuvar Gözetim Metroloji ve ve Muayene Kalibrasyon Eğitim ©2013 Türk Standardları Enstitüsü 44
TÜRK STANDARDLARI ENSTİTÜSÜ Türk Standardları Enstitüsü, her türlü madde ve mamuller ile usul ve hizmet standardlarını hazırlamak gayesiyle Türkiye Ticaret Odaları, Sanayi Odaları, Ticaret Borsaları Birliği (TOBB) bünyesinde 1954 yılında kurularak çalışmalarına başlamıştır. Kısa adı TSE olan Enstitü, 22 Kasım 1960 tarihinde 132 sayılı Kanun ile bugünkü tüzel kişiliği haiz, özel hukuk hükümlerine göre yönetilen kamu kurumu niteliğini kazanmıştır. Enstitü’nün ilgili olduğu bakanlık Bilim Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’dır. Yalnız Türk Standardlardları Enstitüsü tarafından kabul edilen standardlar “Türk Standardı” adını alır. ©2013 Türk Standardları Enstitüsü 45
STANDARD NEDİR ? Standard; Üzerinde uzlaşma sağlanmış, Yetkili bir kurumca onaylanmış, Tüm ilgili tarafların katılımıyla geliştirilmiş, Ortak ve tekrarlanan kullanımlar için hazırlanmış, Ticaretin ortak dilidir! 46 ©2013 Türk Standardları Enstitüsü
“GÜÇLÜ BİR STANDARDİZASYON ALT YAPISI, GÜÇLÜ BİR TÜRKİYE !” Türkiye’de ulusal düzeyde standardizasyon çalışmalarından sorumlu kuruluş: Türk Standardları Enstitüsü Yürürlükteki Türk Standardı : 30.680 Avrupa Standardlarının Dünya Standardlarının (CEN,CENELEC) (ISO, IEC) % 99,7’si % 42 ‘si Türk Standardı olarak uyumlaştırılmıştır. AVRUPA STANDARDLARININ UYUMLAŞTIRILMASINDA AB ÜLKELERİ İÇİNDE BİRİNCİ SIRADAYIZ! ©2013 Türk Standardları Enstitüsü 47
ENSTİTÜMÜZÜN BELGELENDİRME FAALİYETLERİ Bir malın kaliteli olması, hem can ve mal güvenliğimizi korur, hem de aldığımız bu mallardan memnun kalmamızı sağlar. Türk Standardları Enstitüsü üretilen mal ve hizmetler ile sistemleri inceler ve bu incelemeler sonucu standardlara uygunluğu belgelemektedir. Belgelendirme hizmetlerine ürün belgelendirme çalışmaları ile başlayan Enstitümüz bugün belgelendirme faaliyetlerini üç ana grupta yürütmektedir: 1. Ürün/Hizmet Yeri Belgelendirmesi 2. Yönetim Sistemlerinin Belgelendirilmesi 3. Personel Belgelendirmesi ©2013 Türk Standardları Enstitüsü 48
ÜRÜN/HİZMET YERİ BELGELENDİRMESİ Türk Standardlarına Uygunluk Belgesi; Satın alınan ürünlerin üzerinde gördüğümüz bu marka o ürünün Türk Standardlarına uygun olarak üretildiğini gösterir. Ayrıca bu marka, o ürünün Türk Standardları Enstitüsü’nce garanti edilmiş olduğu anlamına gelir. ©2013 Türk Standardları Enstitüsü 49
ÜRÜN/HİZMET YERİ BELGELENDİRMESİ Kalite Uygunluk Belgesi: Türk Standardları bulunmayan konularda İmalata Yeterlilik Belgesi almaya hak kazanmış firmaların söz konusu ürünlerinin ilgili uluslararası standardlar, benzeri Türk Standardları, diğer ülkelerin milli standardları, teknik literatür esas alınarak Türk Standardları Enstitüsü tarafından kabul edilen Kalite Faktör ve Değerlerine uygunluğunu belirten ve akdedilen sözleşme ile TSEK Markası kullanma hakkı verilen firma adına düzenlenen ve üzerinde TSEK Markası kullanılacak ürünlerin ticari markası, cinsi, sınıfı, tipi ve türünü belirten, geçerlilik süresi bir yıl olan belgedir. ©2013 Türk Standardları Enstitüsü 50
ÜRÜN/HİZMET YERİ BELGELENDİRMESİ Hizmet Yeri Yeterlilik Belgesi; Hizmet yerinin imkanlarının ilgili Türk Standardı ve/veya Türk Standardları Enstitüsü tarafından hazırlanmış olan kritere uygunluğunu gösteren ve geçerliliği bir yıl olan belgedir. Laboratuvar Yeterlilik Belgesi; Laboratuvarın bağlı bulunduğu laboratuvar yetkilisi veya yetkilileri ile Türk Standardları Enstitüsü arasında varılan sözleşme çerçevesinde laboratuvarın teknik yeterliliğinin belirlenen teknik kritere uygunluğunu onaylayan, laboratuvar veya bağlı bulunduğu laboratuvar adına düzenlenen ve söz konusu laboratuvara, belirlenen kapsam çerçevesinde yeterli deney yapabileceğini gösteren, üçüncü şahıslara yönelik, geçerlilik süresi bir yıl olan belgedir. ©2013 Türk Standardları Enstitüsü 51
ÜRÜN/HİZMET YERİ BELGELENDİRMESİ TSE İyi Üretim Uygulamaları (GMP) Belgelendirmesi İyi Üretim Uygulamaları-GMP, gıda, ilaç, kozmetik, medikal cihaz gibi insan sağlığını doğrudan etkileyen ürünlerin güvenilir koşullarda ve sistemlerde üretilmesi için hazırlanmış, ürünün hazırlanmasından dağıtımına her aşamasında kontaminasyon olasılığını önlemek ve güvenilirliği artırmak amacıyla hazırlanmış koruyucu önlemler dizisidir. Türkiye’de ve uluslararası alanda kozmetik sektöründe hizmet veren firmaların iyi üretim uygulamalarını; TS EN ISO 22716 / Mayıs 2008 ”KOZMETİK-İYİ ÜRETİM UYGULAMALARI-KILAVUZ“ standardı kapsamında belgelendirilmektedir. ©2013 Türk Standardları Enstitüsü
YÖNETİM SİSTEMLERİNİN BELGELENDİRMESİ Kalite Yönetim Sistem Belgesi “Kalite Yönetim Sistem Belgesi” firma ile Enstitü arasında yapılan sözleşme çerçevesinde firma adına düzenlenen, firmanın Kalite Yönetim Sisteminin incelenerek TS EN ISO 9001:2008 serisi sistem standardına uygun bulunduğunu gösteren belgedir. Çevre Yönetim Sistem Belgesi Kuruluşun Çevre Yönetim Sisteminin incelenerek TS EN ISO 14000 Çevre Yönetim Sistemi standardına uygun bulunduğunu gösteren belgedir. ©2013 Türk Standardları Enstitüsü
YÖNETİM SİSTEMLERİNİN BELGELENDİRMESİ İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistem Belgesi TS 18001 İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi, iş kazası ve meslek hastalıklarını en aza indirmek, işçi sağlığı ve iş güvenliği ile ilgili yasal yükümlülük- lerin yerine getirilmesini sağlamak için geliştirilen bir yönetim sistemidir. Bu sistem iş yerlerindeki riskleri belirleyerek, bu riskleri azaltıcı planlar geliştirerek ve kazaları engelleyici bir dizi tedbir aldırarak, iş yerinde çalışanların, taşeronların ve ziyaretçilerin sağlığını ve güvenliğini koruma altına alır. ©2013 Türk Standardları Enstitüsü
YÖNETİM SİSTEMLERİNİN BELGELENDİRMESİ Gıda Güvenliği Yönetim Sistem Belgesi GGYS, güvenilir ürünlerin tüketiciye sunulması amacıyla düzgün işleyen bir sistemin oluşturulması ve korunması temeline dayalı bir gıda güvenliği kavramıdır. Bu sistem, bir gıda zincirinde hammadde temininden başlayarak; v gıda hazırlama, v işleme, v üretim, v ambalajlama, v depolama v nakliye gibi gıda zincirinin her aşamasında ve noktasında tehlike analizleri yapar. ©2013 Türk Standardları Enstitüsü
YÖNETİM SİSTEMLERİNİN BELGELENDİRMESİ Gıda Güvenliği Yönetim Sistem Belgesi v Gerekli yerlerde kritik kontrol noktalarını v Operasyonel ön gereksinim programlarını belirler v Bu noktaları izleyen herhangi bir problemi henüz oluşmadan önleyen, v Sistemin korunmasını sağlayarak v Belirli normlara uygun güvenilir gıdaların üretilmesini sağlayan, yem üreticileri, hasatçılar, çiftçiler, gıda bileşeni üreticileri, gıda satıcıları, gıda servisleri, hazır yemek firmaları, temizlik ve sanitasyon hizmetleri veren kuruluşlar, ambalaj malzemesi üreticileri v.b. her ölçekteki kuruluşa uygulanabilen bir gıda güvenliği sistemidir. ©2013 Türk Standardları Enstitüsü
YÖNETİM SİSTEMLERİNİN BELGELENDİRMESİ Helal Gıda Belgesi TS OIC/SMIIC 1: 2011 Helal Gıda Genel Kılavuzu belgelendirmeye esas standarddır. Et ve Et Ürünleri ile ilgili Helal Gıda Belgelendirmesi incelemelerinde standardda belirtilen şartlardan; kesilecek hayvanda olması gereken şartlar, kesim işlemini yapacak olan kasabın taşıması gereken özellikler, kesimde kullanılacak araç ve gereçler, kesimhanelerin özellikleri, kesim öncesi ve sonrası kontroller, sersemletme kuralları, kesim işlemleri, et mamullerinde kullanılan katkı maddeleri, enzimler, mikroorganizmalar, ambalaj malzemeleri, üretimde kullanılan tüm girdiler, depolama, taşıma vb. tüm hususlar İslami kurallara uygunluk ve gıda güvenliği yönüyle ele alınmaktadır. ©2013 Türk Standardları Enstitüsü
YÖNETİM SİSTEMLERİNİN BELGELENDİRMESİ Bilgi Güvenliği Yönetim Sistemi Günümüzde, sadece çalışanlarıyla değil, müşterileri, iş ortakları ve hissedarlarıyla birlikte tanımlanan kurumlarda, bilginin gizliliği, bütünlüğü ve ulaşılabilirliğine ilişkin güven ortamının yaratılması, stratejik bir önem taşımaktadır. Bilgi güvenliğini sağlamak, teknolojik çözümlerle birlikte sağlam bir güvenlik yönetim sisteminin kurulması ile mümkün olabilmektedir. Merkezi güvenlik sisteminde gerçek anlamda güvenliğin oluşturulabilmesi için şirketler, TS ISO IEC 27001 standardında belirtilen bilgi güvenliği yönetim sistemini kurarak gerçek risklerini saptayabilir ve bu risklerin giderilmesi için gereken teknoloji, politika ve prosedürleri devreye alabilirler. ©2013 Türk Standardları Enstitüsü
YÖNETİM SİSTEMLERİNİN BELGELENDİRMESİ Tıbbi Cihazlar Kalite Yönetim Sistemi Avrupa Birliğine uyum süreci içerisinde tüm tıbbi cihaz üreticileri mevcut yasal zorunlulukları karşılamak, müşteri beklentilerini karşılayabilmek, verimliliklerini artırabilmek ve yasal bir güvence oluşturabilmek için kalite sistemi kurmak ve bu kalite sistemini belgelendirmeyi hedeflemektedirler. TS EN ISO 13485 Standardına göre kalite sistem belgelendirmesi, tıbbi cihaz üreticilerinin ürünleri üzerinde CE işaretini kullanabilmeleri için bir adımdır. TS EN ISO 13485 Standardı, medikal sektörde faaliyet gösteren kuruluşlar için kalite sistemi şartlarını ortaya koymaktadır. Bu standardın temel amacı; kalite yönetim sistemleri için uyumlaştırılmış tıbbi mevzuat şartlarını kolaylaştırmaktır. ©2013 Türk Standardları Enstitüsü
YÖNETİM SİSTEMLERİNİN BELGELENDİRMESİ Müşteri Memnuniyeti Yönetim Sistemi Günümüzde global ticaretin yaygınlaşması ve benzer kuruluşların artması rekabet şartlarının daha da sertleşmesine sebep olmuştur. Bu durum, kuruluşların en önemli varlık sebebi olan müşteri kavramını daha da önemli kılmıştır. Kuruluşlar açısından müşterimizin beklenti ve şikâyetlerine kayıtsız kalmak gibi bir lüks kalmamıştır. Müşteri beklentilerinin kişiden kişiye değişmesi bu durumu kontrol etmeyi zorlaştırmakta ve sistematik bir yaklaşımı şart koşmaktadır. Müşteri beklenti ve şikayetlerinin bir sistematik dahilinde yürütülmesi ile ilgili çalışmalar dünyada 1990’lı yılların başlarında başlamıştır. 2004 yılında Dünya Standardlar Teşkilatı (ISO) ISO 10002 standardını yayınlamış ve 2006 yılında ülkemizde TS ISO 10002-2006 olarak yürürlüğe girmiştir. ©2013 Türk Standardları Enstitüsü
YÖNETİM SİSTEMLERİNİN BELGELENDİRMESİ Enerji Yönetim Sistemi Enerjinin giderek daha da büyük önem taşıdığı günümüzde, enerjinin verimli kullanılması esasına dayanan EN 16001 Enerji Yönetim Sistemi, her sektörde küçükten büyüğe her türlü işletmeye uygulanabilecek, tek başına olabileceği gibi diğer yönetim sistemleriyle entegre olarak da yürütülebilecek bir Yönetim Sistemidir. EYS, Kuruluşların enerji politikalarını belirlemesi, amaç ve hedefleri doğrultusunda oluşturduğu enerji yönetim programları çerçevesinde enerji tüketimini yönetmesi ve enerji yönetim sisteminin performansını değerlendirerek iyileştirmelerin sağlanmasına dayanmaktadır. ©2013 Türk Standardları Enstitüsü
YÖNETİM SİSTEMLERİNİN BELGELENDİRMESİ TS ISO IEC 20000-1 Bilgi Teknolojileri Hizmet Yönetim Sistemi Bu standardın amacıda bilgi teknolojileri hizmeti sunan kuruluşların veya birimlerin iç/dış müşterilerinin beklentilerini karşılama yeteneklerini ve performanslarını sürekli iyileştirmek ve geliştirmektir. Süreç tabanlı bir standart olup kalite veya bilgi güvenliği gibi standartlarla da entegre edilebilir. ©2013 Türk Standardları Enstitüsü
YÖNETİM SİSTEMLERİNİN BELGELENDİRMESİ IQNET SR 10 SOSYAL SORUMLULUK YÖNETİM SİSTEMİ Sosyal yönden sorumluluk taşımak sadece yasal beklentileri tamamen karşılamak değil; insana, çevreye ve hissedarlarla ilişkilere daha fazla yatırım yapmak şeklinde ifade edilmektedir. Çevreye duyarlı teknolojiler ve sorumluluk sahibi bir yaklaşımla yatırımları yönlendirmek, ayrıca kuruluşların rekabet gücünü arttırmaktadır. Günümüzde tüketicilerine daha yakın olmak, ticari ilişkinin ötesinde duygusal bağlar kurmak ve rakipleri arasından tercih edilebilmek için, sosyal sorumluluk önemli bir sosyal iletişim aracıdır. IQNET SR 10 ile tanımlanan paydaşlara dayanan yönetimin sağlanması gerekmektedir. Bunlara ilave olarak eğitim, çalışma koşulları, işçi – işveren ilişkileri gibi sosyal alanlarda yasal zorunlulukların ötesine geçen uygulamalar verimliliği olumlu etkilemektedir. Bu durum, yönetsel gelişimi sağlayarak sosyal kalkınmayı rekabetçi güce dönüştürmektedir. ©2013 Türk Standardları Enstitüsü
YÖNETİM SİSTEMLERİNİN BELGELENDİRMESİ TSE K 118 ÖN DÖKÜMLÜ BETONARME YAPI ELEMANLARI – KALİTE YÖNETİM SİSTEMİ Bu Standard; TS EN ISO 9001 standardının proses modeli üzerine kurulmuş olup standardın bazı maddeleri sektöre yönelik olarak daha detaylı hazırlanmıştır. Öndökümlü Betonarme Yapı Elemanlarının belgelendirilmesinde, Türkiye Prefabrik Birliği ile yapılan işbirliği çerçevesinde tüm prefabrike yapıların projelendirme, üretim ve montaj süreçleri belirlenen işbölümü çerçevesinde her iki kuruluş tarafından denetlenecek ve belgelendirilecektir.Böyle bir yönetim sistemi dünyada ilk defa ülkemizde oluşturulmuştur. ©2013 Türk Standardları Enstitüs
PERSONEL BELGELENDİRME Hazırlanan Meslek Standardlarına göre yapılan Personel Belgelendirme Hizmetleri şunlardır: Kaynakçı,Tahribatsız Muayene GBF Hazırlayıcısı (Tehlikeli kimyasalların taşınması için Güvenlik Bilgi Formu) İyi Tarım Uygulamaları Kontrolörü Organik Tarım Uygulamaları Kontrolörü ©2013 Türk Standardları Enstitüsü
GÖZETİM ve MUAYENE HİZMETLERİ Türk Standardları Enstitüsü, yurt çapında teşkilatlı birimleri vasıtasıyla yürüttüğü gözetim ve muayene hizmetlerini şunlardır : Parti Malı Uygunluk Belgesi, İthalatta Uygunluk Değerlendirmesi İhracat/İthalat İçin Yükleme Öncesi Gözetim Asansör Periyodik/Tam Muayenesi LPG Tanklarının Periyodik Muayenesi Gemilerden Tahliye İşlemlerinin Gözetimi Sera Gazı (Karbon Ayak İzi) Doğrulaması Müşteri Şartlarına Uygunluğun Üçüncü Taraf Bir Kuruluş Olarak Değerlendirilmesi, Müşteri Dostu Kuruluş (MDK) ve Müşteri Dostu Marka (MDM) Belgelendirme
GÖZETİM ve MUAYENE HİZMETLERİ Türk Standardları Enstitüsü, yurt çapında teşkilatlı birimleri vasıtasıyla yürüttüğü Gıda Maddeleri ile Temasta Bulunan gözetim ve muayene hizmetlerini şunlardır: Parti Malı Uygunluk Belgesi, İthalatta Uygunluk Değerlendirmesi İhracat/İthalat İçin Yükleme Öncesi Gözetim Asansör Periyodik/Tam Muayenesi LPG Tanklarının Periyodik Muayenesi Gemilerden Tahliye İşlemlerinin Gözetimi Sera Gazı (Karbon Ayak İzi) Doğrulaması Müşteri Şartlarına Uygunluğun Üçüncü Taraf Bir Kuruluş Olarak Değerlendirilmesi, Müşteri Dostu Kuruluş (MDK) ve Müşteri Dostu Marka (MDM) Belgelendirme
Ulaşım ve Lojistik Sistemleri ©2013 Türk Standardları Enstitüsü
Ulaşım ve Lojistik Sistemleri § Araç Tip/Proje Onayları § Tehlikeli Maddelerin; – Karayolu – Havayolu – Denizyolu – Demir yolu ile taşınmasında kullanılan araçlar, tanklar, araç üstü ekipmanlar, basınçlı kaplar, ambalajların ulusal/uluslar arası yönetmeliklere göre sertifikalandırma ve muayene işlemleri yapılmaktadır. ©2010 Türk Standardları Enstitüsü
KALİBRASYON HİZMETLERİMİZ ELEKTRİKSELCİHAZLARIN KALİBRASYONU, (Haberleşme, enerji, otomasyon ve hizmet sektörü v.b.) BOYUTSAL CİHAZLARIN KALİBRASYONU, (Otomotiv, tekstil mobilya ve hizmet sektörü v.b.) BASINÇ KALİBRASYONLARI, (Petrol, doğalgaz, taşıma ve diğer enerji ürünleri v.b.) BİOMEDİKAL CİHAZLARIN KALİBRASYONU,(Sağlık sektörü) MEKANİK CİHAZLARIN KALİBRASYONU,(İnşaat, tekstil, kablo sektörü v.b.) HACİM KALİBRASYONU, (Tıp, kimya ve ilaç sektörü v.b.) ZAMAN ÖLÇÜM CİHAZLARININ KALİBRASYONU Ph METRE KALİBRASYONU DEVİR ÖLÇÜM CİHAZLARININ KALİBRASYONU (Santrifuj) ©2010 Türk Standardları Enstitüsü
KALİBRASYON HİZMETLERİMİZ SICAKLIK KALİBRASYONU, (Ağır Sanayi, sağlık, gıda, plastik, enerji sektörü, meteoroloji ve hizmet sektörü v.b.) NEM KALİBRASYONU, (Gıda, Meteoroloji, ilaç san. v.b.) BENZİNLİ VE DİZEL MOTORLU KARATAŞITLARI EMİSYON ÖLÇÜM CİHAZLARI KALİBRASYONU MOBİL KALİBRASYON HİZMETLERİMİZ (Taşınamayan veya ölçme özelliğinden dolayı yerinde yapılacak cihazlar için mobil kalibrasyon hizmeti vermekteyiz.) ©2010 Türk Standardları Enstitüsü
LABORATUVAR ALT YAPIMIZ ÇOK GÜÇLÜ Elektrik ve Elektroteknikten Kimyaya, Gıdadan Makineye, Yapı Malzemelerinden Yangına, Isı ve Basınçlı Kaplardan Tahribatsız Muayeneye, Ambalajdan Patlayıcı Ortamlarda Kullanılan Teçhizata,Tekstilden Oyuncağa 9 farklı yerleşkede (Gebze, Pendik, Kayseri, İzmir, Çorum, Turgutlu, Denizli, Ankara Merkez ve Ankara Ostim) geniş akreditasyon kapsamına sahip toplam 19 deney laboratuvarımız; Ankara, Bursa ve Gebze’de 3 kalibrasyon laboratuvarımız bulunmaktadır. Deney Laboratuvarlarımız, 345 deney metodu ve 185 standard ile ülkemizde en fazla akreditasyon kapsamına sahiptir. ©2013 Türk Standardları Enstitüsü
LABORATUVAR ALT YAPIMIZ ÇOK GÜÇLÜ Gebze’deki laboratuvar ve deney merkezimiz uluslararası alanda takdirle karşılanan modern bir alt yapıya sahip! ©2013 Türk Standardları Enstitüsü
LABORATUVAR ALT YAPIMIZ ÇOK GÜÇLÜ ©2013 Türk Standardları Enstitüsü
LABORATUVARLARIMIZ •Elektrik – Elektroteknik •Kimya •Gıda •Makine •Yapı Malzemeleri •Isı ve Basınçlı Kaplar •Tahribatsız Muayene •Ambalaj •Ex •Tekstil ©2010 Türk Standardları Enstitüsü
LABORATUVARLARIMIZ Türk Standardları Enstitüsü (TSE) bünyesinde Gebze’de açılan Biyogenetik ve Gıda Laboratuvarı sayesinde Türkiye’deki gıda analizlerinin tamamı ilk defa tek noktada yapılabilecek. Laboratuvarda gıda madde ve mamüllerinde aranması gereken tüm analizler yapılabiliyor. Pestisit analizleri, ilaç kalıntı analizleri, su analizlerinin tamamı, tüm gıda madde ve mamüllerindeki yaş analizler, hem üreticiyi hem de tüketiciyi koruyacak tağşişe yönelik analizler gerçekleştirilebiliyor. Örneğin baldaki sahteciliği teşhis edebilecek analizlerin tamamı yapılabiliyor. Bunun dışında tüm yağ analizleri, GDO ve helal gıdaya yönelik analizlerin tamamı laboratuvarda gerçekleştirilebiliyor ©2010 Türk Standardları Enstitüsü
TSE UZMAN PORTALI http://tseuzman.tse.org.tr http://tseuzman.tse.org.tr sitesi üzerinden sayfaya üye olunabilir. Özgeçmişinizi oluşturabilirsiniz. TSE, dış uzman ihtiyaçlarını TSE UZMAN portalı üzerinden karşılıyor. ©2013 Türk Standardları Enstitüsü
TÜRK STANDARDLARI ENSTİTÜSÜ Teşekkür Ederim ©2013 Türk Standardları Enstitüsü
Ambalaj Sektör Profili ( İTO )
I. GİRİŞ Ambalajın tarihçesini incelediğimizde tarih öncesi dönemlerde şarap taşımak amacıyla kilden yapılmış olan amforalar s ınai ve sevk ambalajın ilk örneklerini teşkil etmektedirler. Tüketici ambalajının ilk örneği ise eski Mısır’da parfüm taşımak amacıyla kullanılan cam şişelerdir. Aynı dönemlerde cam ve kil d ışında kullanılan bir başka ambalaj çeşidi de tulumlardı. Sanayi devrimi ile birlikte eski çağda kullanılmaya başlanmış olan ambalaj malzemelerine kağıt, karton ve metaller eklendi. Bunu takiben 1950’den başlayarak 1970’lere kadar çok hızlı bir büyüme gösteren plastik, ambalaj sanayiinin malzeme çeşitliliği açısından olgunluk devresine girmesini sağladı. 1980’lerde ise, yeni malzeme arayışı son buldu ve araştırmacılar mevcut malzemeyi geliştirmeye yöneldiler. Böylece, ambalajlarda kullanışlılık, görünüm, hijyen, dayanıklılık, estetik ve son dönemde, çevre dostu olma özellikleri önem kazandı. a. Ürün Tanımı Ambalaj, ürünlerin d ışarıdan gelen etkilere karşı korunmas ını, kolay taşınmasını ve depolanmasını sağlamak amacıyla ağaç, cam, metal, plastik, oluklu mukavva, kağıt/karton gibi ana materyallerden oluşan ve böylelikle ürünü tamamlayan çok önemli bir unsurdur.
Çeşitli ambalaj malzemelerinin çevreye sorumsuzca atılması sonucu, çirkin görünüşün yanında, bunların doğada uzun süre bozunmamaları sebebiyle çevre kirlenmektedir. Doğaya bırakılan bir kağıt mendil 3 ayda, bir elma çöpü 6 ayda, kola kutusu 10 yılda, cam şişe 4000 yılda yok olabilmektedir .
02. Ambalaj Ve Geri Dönüşüm
02.01. Ambalaj nedir?
Ambalaj, içine konulan ürünü en iyi şekilde koruyan, temiz kalmasını ve taşınmasını kolaylaştıran, istediğimiz miktarda ürünü saklayabildiğimiz çağdaş yaşamın önemli parçası olan değerli bir malzemedir. Ambalaj sayesinde gıda maddeleri çok daha uzun süreler korunur, böylece israf edilmesini önlenir. Bu yüzden gelişmiş ülkelerde, gıda maddelerinin israflarını önlemek için, ambalaj maddesi daha çok kullanılmakta ve bu nedenle gıda maddeleri daha uzun süreler korunabilmektedir .
-Ambalaj bozulmayı önler,
-Ambalaj maliyeti azaltır,
-Ambalaj ürünün kurcalanmasını önler,
-Ambalaj koruyucu tedbirdir,
-Ambalaj hayatı kolaylaştırır.
02.02. Geri dönüştürülebilen ambalaj çeşitleri
Günlük yaşamımızda yoğun olarak kullandığımız ve geri dönüştürülebilir nitelikli ambalaj malzemeleri şunlardır .
Cam Ambalajlar: Cam ambalaj bilinen en eski ambalaj maddelerinden biridir. Camın hammaddesi silisli kumdur. Cam silis kumunun çeşitli katkı maddeleri ile birlikte yüksek sıcaklıklarda eritilerek şekillendirilmesinden meydana gelir. Cam ambalajlar içine konulan ürünün görülebilmesi nedeni ile tercih edilen bir ambalaj çeşididir. Cam şişe ve kavanozların önemli bir hammadde kaynağı kullanılmış cam şişe ve kavanozlardan oluşmaktadır. Bu nedenle cam şişe ve kavanozların geri kazanımına yardımcı olmak için cadde ve sokaklardaki cam kumbaraları kullanılmalıdır. Bu şekilde toplanan cam şişeler kırılır, yıkama ve öğütme işlemlerinden sonra cam fırınlarına yüklenir. Diğer taraftan çoğu kez kahverengi renkte olan depozitolu şişeler ise temizlenerek tekrar doldurulur. Camın geri dönüşümü ülkemizde çok uzun yıllardır yapılmakta olup yaklaşık her üç şişeden biri geri kazanılabilmektedir Yeni cam ambalaj üretiminde geri dönüştürülmüş cam kullanılarak büyük ölçüde enerji tasarrufu sağlanabilir.
Kağıt ve Karton Ambalajlar: Kağıt ve karton en çok kullanılan ambalaj malzemesi türüdür. Değerlendirilebilir nitelikli atıkların yarısından fazlasını kağıt ve karton oluşturmaktadır. Kağıdın hammaddesini selüloz adı verilen madde oluşturur. Selüloz son derece kıymetli bir madde olup kaynağı ormanlarımız ve özel yetiştirilen bitki türleridir. Bu nedenle, belki de en kıymetli atık cinsi kağıt ve kartondur. Kağıt ve karton atıkların sağlıklı bir şekilde geri kazanımını sağlamak için, diğer tüm atıklarda olduğu gibi, bu atıklarında temiz şekilde toplanması ve cinslerine göre ayrılması şarttır. Kağıt ve karton atıkların geri dönüşümü ile de önemli ölçüde enerji tasarrufu sağlanır.
Meşrubat ve İçecek kartonları: Bu ambalaj türü süt, meyve suyu gibi içeceklerin ambalajlanmasında kullanılır. Bu ambalajların %80 i kağıt ve az bir oranı da plastik ve alüminyumdan oluşmaktadır. Bu malzeme sayesinde süt ve meyve suyu gibi özellikle güneş ışığına karşı çok duyarlı olan içecekleri saklama süresi daha uzun olabilmektedir. Meşrubat ve içecek kartonları olarak adlandırdığımız bu ambalaj türü de geri dönüştürülebilir. Bu tür içecek kartonlarının atıkları küçük parçalara ayrılır ve yüksek ısıda baskıya dayanıklı levhalar haline getirilir. Geri dönüşüm işlemi sonucunda bu levhalardan masa, sandalye ve dolap gibi mobilyalar üretilebilir veya bunları inşaat sanayinde yardımcı malzeme olarak kullanmak mümkündür.
Polietilen (PE): Evlerimizde en çok kullandığımız plastik türüdür. Çamaşır suyu, deterjan ve şampuan şişeleri, motor yağı şişeleri, çöp torbaları gibi birçok kullanım alanı vardır. Geri dönüştürülmüş PE den deterjan şişeleri, çöp kutuları ve benzeri ürünler üretilebilir.
Polivinilklorür (PVC): Su ve sıvı deterjanların, bazı kimyasal maddelerin, sağlık ve kozmetik ürünlerinin ambalajlarında kullanılır. Kullanılmış PVC ambalajlarından kirli su boruları, marley ve çeşitli dolgu malzemeleri üretilir.
Polipropilen (PP): Polipropilenden deterjan kutularının kapakları, margarin kapları gibi ambalaj malzemeleri üretilir. Ayrıca dayanıklı olması ve geri dönüştürülebilirliği nedeniyle otomotiv sektöründe de önemli bir kullanım alanı bulmaktadır. Geri dönüştürülmüş PP den sentetik halı tabanı, çeşitli plastik oyuncak ve kırtasiye malzemeleri üretilir.
Polistren (PS): Evlerden kaynaklanan ambalaj atıkları içerisinde en az rastlanan ambalaj türüdür. Yoğurt ve margarin kaplarında yoğun olarak kullanılan polistrenin geri kazanımı, PE ve PP de olduğu gibi yaygın bir şekilde yapılmaktadır.
Polietilentetraftalat (PET): PET genellikle su, meşrubat ve yağ şişelerinin ambalajlanmasında kullanılır. Hafif ve dayanıklı olması nedeniyle kullanım alanı giderek genişlemektedir. Atık PET ler, sentetik elyaf ve dolgu malzemesi olarak değerlendirilebilir.
02.03. Geri Dönüşüm ve Geri Kazanım
Cam, metal, plastik, kağıt/karton gibi değerlendirilebilir gıda ambalaj atıkları çeşitli fiziksel ve kimyasal işlemlerden geçirilerek yeni bir hammaddeye veya ürüne dönüştürülebilirler. Bu atıkların bir takım işlemlerden geçirildikten sonra ikinci bir hammadde olarak üretim sürecine sokulmasına “Geri Dönüşüm” denir. Bu süreç her bir atık türü için malzemenin cins ve niteliğine göre farklılık gösterir.
Geri kazanım terimi ise tekrar kullanım ve geri dönüşüm kavramlarını da içerdiği için biraz daha geniş kapsamlıdır. Değerlendirilebilir atıkların kaynağında ayrı toplanması, sınıflandırılması, fiziksel ve kimyasal yöntemlerle başka ürünlere veya enerjiye dönüştürülmesi işlemlerinin bütünü “Geri Kazanım” olarak adlandırılır. Geri dönüştürülebilir atıklardan yeni ürün ve malzemeler üretmek için en temel konu bu atıkların oluştukları kaynakta temiz ve türlerine göre ayrılmış olarak biriktirilmesidir. Değerlendirilebilir atıklar diğer atıklar ile karıştırılırsa kirleneceği için elde edilecek yeni ürünün kalitesi düşük olur. Bu nedenle geri dönüştürülebilir atıklar, diğer atıklardan yani çöplerden ayrı ve temiz olarak toplanmalıdır .
02.03.01. Geri Dönüşümün Uygulama Aşamaları
. Tekrar kullanılabilir ambalaj atıklarının (cam, metal, plastik ve kağıt/karton) diğer atıklar ile karıştırılmadan temiz bir şekilde ayrı olarak biriktirilmelidir.
. Ayrı olarak biriktirilen bu atıklar, çöple karışmadan temiz bir şekilde belediyeler tarafından uygun araçlar kullanılarak ayrı toplanır.
. Kaynağında ayrı toplanan bu atıklar ayırma tesislerinde cinslerine göre (cam, metal, plastik, kağıt/karton olarak) sınıflandırılır. Bu üç işlem geri kazanım olarak tanımlanmaktadır.
. Geri kazanılan atıklar tekrar işlenmek ve değerlendirilmek üzere geri dönüşüm işletmelerine sevk edilir. Geri dönüşüm işlemi her malzeme türü için farklı işlemlerden oluşur.
. Geri dönüşüm işlemi çoğu kez önemli ölçüde ekonomik ve çevre kazançları oluşturur .
02.03.02. Geri Dönüşümün Yararları
Geri dönüşümün yararlarını sıralarsak:
-Doğal kaynaklarımız korunur. Kullanılmış ambalaj ve benzeri değerlendirilebilir atıkların bir hammadde kaynağı olarak kullanılması, yerine kullanıldığı malzeme için tüketilmesi gereken hammaddenin veya doğal kaynağın korunması gibi önemli bir tasarrufu doğurur. Doğal kaynaklarımız, dünya nüfusunun ve tüketimin artması sebebi ile her geçen gün azalmaktadır. Bu nedenle doğal kaynaklarımızın daha verimli bir şekilde kullanılması gerekmektedir.
-Enerji tasarrufu sağlanır. Geri dönüşüm sırasında uygulanan fiziksel ve kimyasal işlem sayısı, normal üretim işlemlerine göre daha az olduğu için, geri dönüşüm ile malzeme üretilmesinde önemli bir enerji tasarrufu sağlanır. Geri dönüşüm ile tasarruf edilen enerji miktarı atık cins ve bileşimine bağlı olarak değişmektedir. Örneğin bir alüminyum kutunun geri dönüşümü ile %90, kağıdın geri dönüşümü ile %60 oranında enerji tasarrufu sağlandığı birçok uzman tarafından ifade edilmektedir.
-Atık miktarı azalır. Geri dönüşüm sayesinde çöplüklere daha az atık gider ve buna ek olarak bu atıkların taşınması ve depolanması kolaylaşır, çünkü artık daha az çöp alanı ve daha az enerji gerekmektedir.
-Geri dönüşüm ekonomiye katkı sağlar Geri dönüşüm sayesinde hammaddelerin azalması ve doğal kaynakların tükenmesi önlenecek, böylelikle ülke ekonomisine katkı sağlanacaktır .
03. Enerji Açısından Ambalaj Ekolojik Dengesi
Endüstriyel üretim atıkların çevreye verdiği olumsuz etkiler artık doğanın çevre dengesini bozar hale gelmiştir. Günümüzde çevre atıklarından kurtulmak için geliştirilen, arıtma, geri dönüşüm ve yeniden kullanma gibi yöntemlerin yeterli olmayacağı ortaya çıkmıştır. Bu durumda yeni arayışlar ve daha kalıcı çözümler geliştirilmektedir. Son zamanlarda ortaya atılan kavram “çevre-denge” etkileridir. Endüstriyel ürünlerin yaşam sürecinde, çevre ile olan ilişkileri her aşamada incelenerek, çevreye getirdiği toplam yük etkileri değerlendirilmektedir. Ekolojik denge, çalışmalarının özünde; “çevreyi daha az etkileyen malzeme ve teknolojilerin seçimi” ana ilkesi bulunmaktadır. Çünkü bugüne kadar öngörülen yöntemler tüketim sonrası veya kirlenme olduktan sonra meydana gelen etkiyi azaltmak yönündedir. Ambalaj malzemesi ve ambalajlı ürün “çevre-denge” etkileri yönünden incelendiğinde ilginç sonuçlar ortaya çıkmaktadır. Ancak araştırmalar oldukça yenidir ve bulgular yeterince ortaya konmamıştır. Ambalajın çevreye etkisini azaltmak ve çevre uyumlu ambalajlar üretmek için aşağıdaki ilkeler öngörülebilir:
Ambalajlama Malzemeleri ( MEGEP )
1. AMBALAJIN TEMEL MALZEMELERİ
1.1. Ambalajın Tanımı
1.2. Ambalajın Tarihçesi
1.2.1. Türkiye’de Ambalajın Gelişimi
1.3. Ambalajlarda Aranan Özellikler ve Beklenen İşlevler
1.4. Ambalajlamada Genel İlkeler
1.4.1. Mamulü Koruma İlkesi
1.4.2. Gereksiz Masraflardan Kaçınma İlkesi
1.4.3. Amaca Uygun Olma İlkesi
1.4.4. İşletme Akışında Rasyonellik Sağlama İlkesi
1.4.5. Satışı ve Kullanımı Kolaylaştırma İlkesi
1.4.6. Tecrübelerden ve Gelişmelerden Yararlanma İlkesi
1.5. Ambalajın Kullanım Alanları
1.5.1. Gıda Sektöründe Ambalaj
1.5.2. Kimya Sektöründe Ambalaj
1.5.3. Giyim Tekstil Deri Sektöründe Ambalaj
1.5.4. Elektrik- Elektronik Araç Sektöründe Ambalaj
1.5.5. Diğer Sektörlerde Ambalaj
1.5.6. Ambalaj Sektörünü Etkileyen Unsurlar
1.5.6.3. Sosyal Çevre
1.5.7. Türkiye Ambalaj Sektörünün Dünyadaki Yeri
1.6. Ambalaj Maliyeti
1.6.1. Ambalaj Malzemelerinin Tedariki
1.6.2. Ambalajlamanın Depolama Masrafları
1.6.3. Doldurma Masrafları
1.6.4. Taşıma Masrafları
1.7. Ambalaj Çeşitleri
1.7.1. Yerine Getirdiği Fonksiyonlar Açısından Ambalajlar
1.7.2. Genel Ambalaj Sınıflandırılması
1.7.3. Perakende Satışta Sunum Şekline Göre Ambalajlar
1.7.4. Yapıldığı Malzeme Cinslerine Göre Ambalajlar
1.8. Ambalajlamada Kullanılan Yastıklama Malzemeleri
1.8.1. EPS Genişlemiş Polistren
1.8.3. Köpük PE
1.8.4. Hava Kabarcıklı Film
1.8.5. Tahta Yünü (Ekselsiyör)
1.8.6. Kırpık Kâğıtlar
1.8.7. Oluklu Mukavva
1.8.8. Hava Yastıkları
1.8.9. Doğru Yastıklama Malzemesi Sağlanmasında Belirlenmesi Gereken Temel Ölçütler
2. AHŞAP VE KÂĞIT KÖKENLİ AMBALAJLAR
2.1. Ahşap Kökenli Ambalajlar
2.1.1. Ahşap Ambalajlarda Temel Ölçütler
2.1.2. Ahşap Ambalaj Sağlanmasında Belirlenmesi Gereken Temel Ölçütler
2.1.3. Ahşap Kökenli Ambalaj Çeşitleri
2.2. Kâğıt ve Kâğıt Esaslı Ambalajlar
2.2.1. Sargılama Kâğıdı
2.2.2. Kâğıt Torbalar
2.2.3. Karton Kutular
2.2.4. Kâğıt Esaslı Viol ve Tepsiler
2.2.5. Kompozit Kutular
2.2.6. Oluklu Mukavva Kutular
2.2.7. Kâğıt Esaslı Variller
2.2.8. Kartlı Ambalajlar
3. CAM, PLASTİK VE METAL KÖKENLİ AMBALAJLAR
3.1. Cam Ambalajlar
3.1.1. Cam Ambalaj Tipleri
3.1.1. Cam Şişe, Kavanoz Sağlanmasında Belirlenmesi Gereken Temel Ölçütler
3.2.1. Plastik Şişe ve Kavanoz Sağlanmasında Belirlenmesi Gereken Temel Ölçütler
3.2.2. Plastik Variller
3.2.3. Plastik Tüpler
3.2.4. Plastik Filmler
3.3. Metal Ambalajlar
3.3.1. Gıdalarda Kullanılan Metal Ambalajlar
3.3.1.4. Alüminyum Kaplamalı Çelik Kaplar
3.3.2. Alüminyum Kaplar
4. AMBALAJ İŞARETLERİ VE MEVZUATI (TÜRK STANDARTLARI)
4.1. Ambalaj İşaretleri
4.2. Ambalaj Mevzuatı
4.2.1. Mevcut Durum
4.2.2. Ambalajla İlgili Türk Standartları
4.2.3. Türk Gıda Kodeksi (16.11.1997 Tarih ve 23172 Sayılı Resmî Gazete)
4.2.4. Zararlı Kimyasal Madde ve Ürünlerin Kontrolü Yönetmeliği (21634 Sayı – 11. 07. 1993)
4.2.5. Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği(14.03.1991 Tarih Ve 20814 Sayılı Resmî Gazete)
4.2.6. Dış Ticarette Mevcut Durum
4.2.7. ISO 9000’in Ambalajlama İle İlgili İlkesi
4.3. Ambalaj Standartlariyla İlgili Kuruluşlar
4.3.1. Ulusal Standardizasyon Enstitüleri
4.3.2. Ulusal Ambalaj Geliştirme Kurum ve Enstitüleri
4.3.3. Ulusal Ambalajlama ve Ambalaj Materyali İmalatçıları Dernekleri
4.3.4. Uluslararası Standardizasyon Örgütü (ISO)
4.3.5. Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO)
4.3.6. Avrupa Ekonomik Komisyonu (ECE)
4.3.7. Avrupa Ekonomik Topluluğu (AET)
4.3.8. Avrupa Serbest Ticaret Birliği (EFTA)
4.3.9. Avrupa Ambalaj Federasyonu (EPF)
4.3.10. Avrupa Oluklu Mukavva İmalatçıları Federasyonu (FEFCO)
Ambalajlama Teknolojileri ( Dr. Sena SAKLAR )
▪Birçok gıda üretim bölgelerinden farklı yerlerde ve üretim tarihlerinden farklı zamanlarda tüketilmektedir. Bu durum gıdaların muhafaza edilmelerini zorunlu kılmaktadır.
▪Gıda sanayinde ambalaj, içine konulan gıdaların, son tüketiciye, bozulmadan, güvenilir bir şekilde ulaştırılmasını ve tanıtılmasını sağlayan bir araç olarak tanımlanabilir.
▪Gıdaların ambalajlanması üretim sürecinin bir parçasıdır.
Ambalajlanmış Gıdaların Kalitesi
AMBALAJLANMIŞ GIDALARIN KALİTESİ
Paketlenmiş gıdaların kalitesi; insanların tükettikleri gıdaların değerini belirleyen özelliklerin toplamıdır.
Bu kalite faktörleri:
Dış Görünüş (renk, tazelik, ekşilik ve çürüme, tekstür, gevreklik, şişkinlik, sululuk, dayanıklılık ve doku bütünlüğü),
Lezzet (tat ve koku),
Besleyici Değerler (vitamin A ve C, mineraller, beslenmeyi dengeleyiciler),
Güvenlik (kimyasal kalıntı ve mikrobiyal kontaminasyon)
Depolama esnasında gıdaların bozulmaları; ya gıdadaki fiziksel veya kimyasal değişimlerden ya da ürün üzerinde gelişen mikroorganizmaların aktiviteleri sonucu meydana gelebilir.
Raf ömrünü etkileyen değişkenler;
Bozulma Reaksiyonlarının Oranları
Kaliteyi uzun süreli bozulmalar belirleyerek, raf ömrünü etkiler. Bu kimyasal, biyokimyasal ve mikrobiyolojik bozulma reaksiyonlarının oranları hem iç hem dış faktörlere bağlıdır.
Kalite kaybını tanımlayan genel bir denklem şu şekilde yazılabilir;
n: reaksiyonun derecesi,
(reaksiyon oranı): Zamanına karşı A’nın konsantrasyonun değişimi
(-) işaret ise, sabit bir ısıda kalite parametrelerinin büyüklüğünün zamanla azaldığını gösterir.
Diğer kinetik hesaplama yolları:
0. dereceden reaksiyonlar
(Enzimatik olmayan esmerleşme tepkimeleri)
Birinci dereceden reaksiyonlar
( Mikrobiyal faaliyetler)
Raf Ömrü Tahmini: Gıdaların raf ömrü stabil değildir, gruptan gruba göre değişebilir. Raf ömrünün doğru tahmini özellikle ürün kalitesini belirlemek için önemlidir.
Geleneksel olarak gıda paketlemenin geliştirilmesi;
Bir deneysel prosedürü,
Gıda formülasyonlarının laboratuar değerlendirmelerini,
Paketleme materyallerinin cinsini
Paket şekillerini içerir.
Bir çalışmada proses gelişmelerini hızlandırmak için; optimum gıda paket bileşimleri,
Gıdaların raf ömrünü tahmin etmede; çeşitli matematiksel modeller geliştirilerek kullanılmıştır.
Matematiksel modelleme, nümerik ifadelerle gerçek raf ömrünü temsil eder. Matematiksel sistemlerin çözümünde bir gıda paketinin istenen özelliklere sahip olduğu varsayılır.
Ürünün duyusal özellikleriyle bağlantı kurmak için çok değişkenli istatistiksel metotlar kullanılır
Su buharı transferi,
Diğer ürün ambalaj etkileşimleri ile bağlantılıdır.
Paket modeli ürün tipine uygun seçilmelidir ve paket uygunluğu analiz edilmelidir. Çevresel koşullarda değişkelikleri belirlemek için dağıtım parametreleri ölçülmelidir.
Raf Ömrünü Etkileyen Faktörler
3.Denge bağıl nemi
1. Depo koşulları
Paketlenmiş üründeki kalite değişimleri kimyasal, fiziksel, enzimatik veya mikrobiyolojik olabilir.
Paket materyalinin koruma oranı sadece paket materyalinin kimyasal kompozisyonuna bağlı değildir. Aynı zamanda depo koşullarına da bağlıdır.
Depo koşulları (sıcaklık, nem, atmosferik gaz kompozisyonu ve ışık)
Paketlenmiş gıda ürününün kabul edilebilirliğini etkiler.
Bu yüzden raflık gıdaların özellikle taşıma esnasında, depo dışında, dağıtımda ve satışta uygun bir şekilde paketlenmesi zorunludur.
Depo sıcaklığı kaliteyi korumada ve paketlenmiş ürünlerin raf ömrünü uzatma da en önemli faktördür.
Biyolojik reaksiyonlar, her 10° C’ de artış eğilimindedir.
Taşıma ve depolama esnasındaki sıcaklık değişimleri ürün solunum hızını etkiler.
Taze kesilen ürün için en sınırlayıcı duyusal bozukluk olan enzimatik esmerleşme ve buruşma düşük depolama sıcaklığıyla durdurulur.
3. Denge bağıl nemi:
Gıda bileşenleri ve çevrenin termodinamik bir etki alanı olduğu için bir bölgeden veya gıda bileşeninden diğer bir bölgeye nem kaybı veya artışı meydana gelebilir.
Su aktivitesi mikroorganizma gelişimi münasebetiyle gıdanın stabilitesini önceden belirlemek için yaygın olarak kullanılır.
Ambalajlanmış gıdalarda paketleme materyalinin su-buhar geçirgenliği nem içeriğinin ve böylece paketlenmiş gıdaların su aktivitesindeki değişimlerin kontrolünde kesin bir etmendir.
Su aktivitesi; üründeki su buharının kısmi basıncının saf suyun buhar basıncına oranı olarak tanımlanır.
Su aktivitesindeki değişiklikler arttığı zaman su transferi iyice yavaşlar.
Yani su aktivitesi denge seviyesine yaklaşır.
Bazı sistemler için denge su aktivitesi dokusal, kimyasal ve mikrobiyolojik stabilite açısından belirleyicidir.
Enzimatik olmayan esmerleşme tepkimeleri ve lipit oksidasyonu tepkimeleri su aktivitesinden fazlasıyla etkilenir.
Otooksidasyonun hem hızı hem boyutu su aktivitesi 0.3-0.5 aralığına ulaşıncaya kadar artar.
Bu noktanın üstünde oksidasyonun hızı kararlı bir duruma ulaşıncaya kadar artar.
Normal şartlarda bu su aktivitesi 0.75 olduğunda durur.
Su aktivitesi aynı zamanda ambalajlanmış gıdalarda vitamin aktivitesini belirlemede önemli rol oynar
A, B1, B2 ve C vitaminlerinin bozulma hızı su aktivitesi 0.24-0.65’in üzerine çıktıkça artar.
Askorbik asit ve riboflavin yıkımı su aktivitesi artışı ile artar.
Esmerleşme reaksiyonları genellikle düşük nem içeriğinden maksimum 0.4-0.8 su aktivitesine kadar artar ve su aktivitesini bir miktar düşürür.
4. Gaz atmosferi
Ambalajlı gıdaların duyusal özellikleri atmosferik koşullar ile indüklenen farklı fizyolojik ve biyokimyasal olaylara bağlıdır.
Lipid oksidasyonu ve enzimatik olmayan esmerleşme ambalajlanmış gıdaların duyusal kalitesinde bozulmaya yol açan önemli kimyasal reaksiyonlardır.
Atmosferik oksijen genellikle gıdaların beslenme kalitesi üzerinde zararlı bir etkiye sahiptir.
Bundan dolayı ambalajın içinde devamlı CO2 sağlanması ile veya düşük konsantrasyonda O2 ile muhafaza etmek gereklidir.
Paketlenmiş yiyeceklerin UV radyasyona ve görülebilir ışınlara maruz kalması yiyeceklerdeki vitaminlerin, proteinlerin, renklerinin hatta besleyiciliklerinin ve tatlarının azalmasına sebep olur.
Paketleme malzemelerinden dolayı meydana gelen yetersiz koruma birçok sebebe bağlıdır.
Malzeme yapısından kaynaklanan absorbsiyon(emme) özellikleri
Materyali işleme şartları
6. Aseptik paketleme
“Aseptik” kelimesi Yunanca ‘septicos’ kelimesinden türemiştir. Çürütücü mikroorganizmaların uzaklaştırılması veya yok edilmesi demektir.
Aseptik paketleme sisteminde paketleme malzemesinin sterilizasyonu kritik bir basamaktır ve bu metot aşağıdaki şekilde uygulanmalıdır.
1- Hızlıca mikrobiyal aktivite belirlenir.
2- Özellikle paketleme malzemesi ve paketleme ekipmanı yüzey temizliğine uygun olmalıdır.
3- Artıklar maksimum düzeyde ayrılmalı yani artıklar yüzeyden kolayca uzaklaştırılabilmelidir.
4- Tüketiciye herhangi bir sağlık tehlikesi olmadan sunulmalıdır.
5- Kaçınılmaz atıklar olduğu takdirde ürün kalitesinde ters etkisi olmamalıdır.
6- Paketleme ekipmanları çevresinde personel herhangi bir tehlike oluşturmamalıdır.
7- Çevreye uygun olmalıdır.
8- Yüzey temizliğinde korozif bir etkisi olmamalıdır.
9- Güvenilir ve ekonomik olmalıdır.
Başarılı bir tüketici ürününün gelişmesinde gıda paketleme önemli bir unsurdur.
Etkili bir paket; bozulmaları önlemeli ve ambalajlı gıdaların bozulmasını engellemek için oksijen, sıcaklık, ışık ve su buharı ile uygun düzeylerde etkileşmelidir.
Paket, işleme ve dağıtım koşullarına dayanabilir olmalı.
Mikrobiyolojik açıdan güvenli paketlemenin sağlanması ve gıdaların besin değerlerinin korunması ile özgün duyusal kalitelerine ulaşabilmek için daha fazla araştırma gereklidir.
Ambalaj, gıdaların raf ömrü, dağıtımı ve pazarlanmasına uygun olmalıdır.
Farklı ambalajların raf ömrü üzerindeki etkisini belirlemek için gerekli araştırmaların yapılması gerekir.
Ayrıca paket, atmosfer kompozisyonunun belirlenmesi, solunum oranlarının, depolama boyunca paketin içindeki atmosferin, farklı türlerde paketlenmiş yiyeceklerin raf ömürlerinin tahmin edilmesinde büyük öneme sahiptir.