Download "KOKLEAR İMPLANT UYGULANAN HASTALARIN İŞİTSEL PERFORMANS ANALİZLERİ"
1 T.C. ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ KULAK BURUN BOĞAZ ANABİLİM DALI KOKLEAR İMPLANT UYGULANAN HASTALARIN İŞİTSEL PERFORMANS ANALİZLERİ Dr. SÜLEYMAN ÖZDEMİR UZMANLIK TEZİ TEZ DANIŞMANI Prof. Dr. METE KIROĞLU ADANA -20062 TEŞEKKÜR Uzmanlık eğitimimde çok değerli yardımlarını ve desteklerini gördüğüm değerli hocam anabilim dalı başkanımız Sayın Prof. Dr. Levent Soylu ya, asistanlığım süresince eğitim ve öğrenimime verdikleri değerli katkıları için Sayın Prof. Dr. Can Özşahinoğlu na, Sayın Prof. Dr. Fikret Kıroğlu na, Sayın Prof. Dr. Çağatay Akçalı ya, Sayın Prof. Dr. Fikret Çetik e, Sayın Prof. Dr. Mete Kıroğlu na, Sayın Doç. Dr. Barlas Aydoğan a, Sayın Doç. Dr. Ülkü Tuncer e şükranlarımı ve saygılarımı sunarım. Tezim konusunda bilimsel katkılarını esirgemeyen Sayın Prof. Dr. Mete Kıroğlu na ve Sayın Doç. Dr. Ülkü Tuncer e tekrar teşekkür ediyorum. Çalışmadaki verilerin istatistiksel analizinde yardımlarını esirgemeyen Sayın Prof. Dr. Refik Burgut ve Arş Gör. İlker Ünal a ayrıca çalışmamın yürütülmesinde emekleri geçen uzman odyolog arkadaşlarım Rasim Şahin, Funda Ayçin, Nilay Tezer, Tülin Uslu, Demet Çelik, Sevinç Haytaç a ve diğer Halil Avcı İşitme Engelliler Merkezi çalışanlarına yardımlarından ötürü teşekkürlerimi sunarım. Asistanlığım boyunca günlerimin çok büyük bir bölümünü birlikte geçirdiğim, birlikte büyük bir özveri ile çalıştığımız asistan doktor arkadaşlarıma, ayrıca tüm KBB klinik çalışanlarına teşekkür ederim. Son olarak; bu çalışma ve ihtisasım sırasında her zaman desteğini yanımda hissettiğim eşim Uzm. Dr. Nurşah Özdemir e, bir gülüşüyle tüm dertlerimi unutturan biricik oğlum Arda ya, ayrıca sevgili ablama ve beni bu günlere getiren anne ve babama binlerce kez teşekkürü bir borç bilirim. Dr. Süleyman Özdemir Ağustos Adana i3 İÇİNDEKİLER TEŞEKKÜR i İÇİNDEKİLER ii TABLO LİSTESİ iii ŞEKİL LİSTESİ iv KISALTMA LİSTESİ v ÖZET ve ANAHTAR SÖZCÜKLER vi ABSTRACT-KEY WORDS vii GİRİŞ ve AMAÇ 1 GENEL BİLGİLER İşitmenin Fizyolojisi Dış Kulak Fizyolojisi Orta Kulak Fizyolojisi İç Kulak Fizyolojisi Normal İşitme Süreçleri ve İşitme Kayıpları Normal işitme süreçleri İşitme Kayıpları Koklear İmplantasyon Koklear İmplantasyon Nedir? Koklear İmplantın Tarihçesi Koklear İmplantların Genel Özellikleri Koklear İmplantasyonda Hasta Seçimi Ekip Çalışması Cerrahiye Hazırlık Koklear İmplant Cerrahisi Koklear İmplant Cerrahisinin Komplikasyonları Postoperatif İzlem Koklear İmplantın Ayarlanması (Fitting) İmplantasyon Sonrası Rehabilitasyon İşitsel Algı Testleri 29 GEREÇ ve YÖNTEM Çalışmada Kullanılan Testler Kullanılan İstatistiksel Yöntemler 36 BULGULAR LiP (Listening Progress Profile) Testi Bulguları MTP (Monosyllable Trochee Polysyllable) Testi Bulguları MAIS (Meaningful Auditory Integration Scale) Testi Bulguları 41 TARTIŞMA 45 SONUÇ ve ÖNERİLER 50 KAYNAKLAR 51 EKLER 58 ÖZGEÇMİŞ 69 ii4 TABLO LİSTESİ TABLO NO SAYFA NO Tablo 1: Normal işitme süreçleri 7 Tablo 2: İşitme kayıplarının sınıflandırılması 9 Tablo 3: Günümüzde kullanılan koklear implant türleri ve elektrot formları 12 Tablo 4: Hastaların genel bilgileri 33 Tablo 5: Hastaların demografik özelliklerinin sayı ve yüzdeleri 34 Tablo 6: LiP Testi ile elde edilen zamana göre ortalamalar 37 Tablo 7: MTP Testi ile elde edilen zamana göre ortalamalar 40 Tablo 8: MAIS Testi ile elde edilen zamana göre ortalamalar 42 iii5 ŞEKİL LİSTESİ ŞEKİL NO SAYFA NO Şekil 1: Kokleanın kesiti ve korti organı 6 Şekil 2: Santral işitme sisteminin afferent yollarının şeması 6 Şekil 3: Koklear implant dış ve iç parçaları 11 Şekil 4: Koklear implant cerrahisinde kullanılan insizyonlar 20 Şekil 5: Kokleostomi açılacak bölgenin şematik çizimi 21 Şekil 6: Tespit edilen koklear implant iç parçası ve operasyon sırasında cilt flebinin yatırılarak, kapatılma işlemine geçiş öncesi son görünüm. 22 Şekil 7: Postoperatif dokuzuncu günde direkt grafide koklear implant elektrotunun koklea içinde pozisyonunu gösteren görüntü. 23 Şekil 8: Operasyon öncesi ve operasyondan sonraki dönemde hastaların LiP testindeki genel performanslarının (yüzde olarak) zaman içindeki değişimi 38 Şekil 9: Operasyon öncesi ve operasyondan sonraki dönemde operasyon yaşına göre hastaların LiP Testindeki performanslarının (yüzde olarak) zaman içindeki değişimi 39 Şekil 10: Operasyon öncesi ve operasyondan sonraki dönemde hastaların MTP testindeki genel performanslarının (yüzde olarak) zaman içindeki değişimi 40 Şekil 11: Operasyon öncesi ve operasyondan sonraki dönemde operasyon yaşına göre hastaların MTP testindeki performanslarının (yüzde olarak) zaman içindeki değişimi 41 Şekil 12: Operasyon öncesi ve operasyondan sonraki dönemde hastaların MAIS testindeki genel performanslarının (yüzde olarak) zaman içindeki değişimi 42 Şekil 13: Operasyon öncesi ve operasyondan sonraki dönemde operasyon yaşına göre hastaların MAIS testindeki performanslarının (yüzde olarak) zaman içindeki değişimi 43 iv6 KISALTMA LİSTESİ C db EARS FDA GASP LiP MAIS MC MTP MUSS NRT PBK SPL SPSS SS T Loud but Comfortable Level Desibel Evaluation of Auditory Responses to Speech Food and Drug Administration Glendonald Auditory Screening Procedure Testi Listening Progress Profile Meaningful Auditory Integration Scale Most Comfortable Level Monosyllable Trochee-Polysyllable Test Meaningful Use of Speech Scale Neural Response Telemetry Phonetically Balanced Kindergarten Testi Sound Pressure Level Statistical Package for Social Sciences Standart Sapma Threshold Level v7 ÖZET Koklear İmplant Uygulanan Hastaların İşitsel Performans Analizleri Bu çalışma koklear implantlı hastaların işitsel performanslarının gelişimini analiz etmek amacıyla yapıldı. Hastaların operasyon yaşının, cinsiyetlerinin, implantasyon uygulanan kulak yönünün, uygulanan koklear implant modelinin hastaların işitsel performanslarına etkileri araştırıldı. Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi KBB Anabilim Dalı nda koklear implant operasyonu uygulanan, konjenital ve prelingual dönemde işitme kaybı gelişen ve implantasyon sonrası en az 18 ay süre ile takibi yapılan 28 hasta seçildi. Performansların değerlendirilmesinde; Dinlemenin Gelişim Profili (LiP), Tek-İki- Üç Heceli Kelimeleri Tanıma Testi (MTP) ve Anlamlı İşitsel Deneyim Skalası (MAIS) testleri kullanıldı. Operasyon yaşının, işitsel performans skorlarına etkisini değerlendirmek için hastalar iki gruba ayrıldı: Grup I (implantasyon yaşı 60 ay, ortalama 44,8 ay) ve grup II (implantasyon yaşı >60 ay, ortalama 100,6 ay). LiP test verilerinin analizinde, preoperatif değerlerle karşılaştırıldığında koklear implant kullanımının 1. ayında anlamlı yükselme saptandı (p<0,01). MTP test verilerinin analizinde, preoperatif değerlerle karşılaştırıldığında belirgin yükselişin özellikle ilk fittingden sonraki 1. ve 3. ayda olduğu bulundu (p<0,01). MAIS test verilerinde ise preoperatif değerlere göre belirgin artış özellikle 3. ayda saptandı (p<0,01). MTP test skorlarında Grup I ve Grup II de ve LiP test skorlarında Grup II de preoperatif değerlere göre ilk fitting sonrası 2. günde geçici bir azalma saptandı. Grup II nin, grup I e göre yüksek başlangıç skorları olduğu fakat grup I deki hastaların işitsel performanslarının, implant kullanımı sonrası hızla artarak ay içinde grup II deki hastaları yakaladıkları saptandı. Çalışmamızda, cinsiyetin, implantasyon uygulanan kulak yönünün, koklear implant modelinin, koklear implantasyon sonrası hastaların işitsel performansına istatistiksel olarak anlamlı bir etkileri olmadığı görüldü. Sonuç olarak, çalışmamızda operasyon yaşı ile performans gelişimi arasında negatif bir korelasyon olduğu bulundu. Küçük yaşta implantasyon uygulanan çocukların, dil gelişimlerini hızlı kazandıkları ve ileride okuma, yazma gibi eğitsel becerilerde daha fazla başarı sağladıkları gözlendi. Anahtar sözcükler: Koklear implant, işitsel performans, EARS test, erken implantasyon vi8 ABSTRACT Auditory Performance Analysis in Cochlear Implanted Patients The aim of this study is to analyze the development of auditory performance of the cochlear implanted patients. The effects of age at implantation, sex, implanted ear and model of the cochlear implant to the patients auditory performance also investigated. Twenty eight patients who had congenital prelingual onset of hearing loss and had received cochlear implant at the ENT Department of the Çukurova University Medical Faculty with 18 months follow-up were included in this study. LiP (Listening Progress Profile), MTP (Monosyllable-Trochee-Polysyllable) and MAIS (Meaningful Auditory Integration Scale) tests were performed for analyzing patient s auditory performance. To establish the effect of age at implantation to the auditory performance, patients were assigned into two groups: group I (implantation age 60 months, mean 44,8 months) and group II (implantation age >60 months, mean 100,6 months). Analysis of LiP test data showed a significant increase after 1 month of cochlear implant use compared to preoperative scores (p<0,01). Analysis of MTP test data revealed a significant improvement of word recognition after 1 and 3 months following first fitting (p<0,01). MAIS test data also revealed a significant increase after 3 months of cochlear implant use (p<0,01). A temporary decrease was observed 2 days after first fitting compared to preoperative scores in MTP test scores for group I and group II and in LiP test scores for group II. Group II had preoperatively higher test scores than younger children but after cochlear implant use the auditory performance levels of the patients in group I improved faster and equalised to those of the patients in group II after months. Our data showed that the variables like sex, implanted ear or model of the cochlear implant did not demonstrate any statistically significant effect to the auditory performance of the patients. As a conclusion, we found a negative correlation with implantation age and the auditory performance improvement in our study. We observed that children implanted at young age, have a quicker language development and then have a more success on reading, writing and other educational skills. Key words: Cochlear implant, auditory performance, EARS test, early implantation vii9 1. GİRİŞ VE AMAÇ Koklear implant, bilateral total sensörinöral işitme kayıplı, işitme cihazından fayda görmeyen hastaların duyabilmeleri için geliştirilmiş bir cihazdır 1,2. Mekanik ses enerjisini, elektrik sinyallerine dönüştürüp bunu doğrudan kokleaya aktararak, seslerin algılanmasını sağlarlar. Koklear implantasyon operasyonu sonrası implantlı hastaların dinleme ve konuşma becerilerinde implantasyon öncesine göre dikkate değer bir şekilde yükselmeler olduğu yapılan yayınlarda saptanmıştır 3-7. Konuşma ve lisan gelişimi için en kritik süreç yaşamın ilk 3 yılıdır. Bu süreçteki işitme kaybının varlığı, daha sonraki dönemlerde uzun süreli gecikmeye neden olur. İşitme kaybı olan bir çocuk, işitsel algı becerilerini geliştiremeyecek ve bunun sonucunda da sesleri tanıma, ayırdetme ve anlama becerilerinden yoksun kalacaktır. Bebeklik ve erken çocukluk döneminde işitme duyarlılığındaki azalma, santral işitme sisteminin gelişimini bozar, aynı zamanda çocuğun sosyal, duygusal, bilişsel ve akademik başarısını da olumsuz yönde etkiler 8,9. Yaşamın ilk 3 yılının konuşma ve lisan gelişiminde önemli bir süreç olması, özellikle bu dönemde işitme kaybı olan çocuklara erken tanı ile birlikte uygun amplifıkasyonun sağlanması ve eğitime başlanması gerekliliğini ortaya koymaktadır. İşitme cihazları kulağa gelen mekanik ses enerjisini mikrofon aracığıyla yükselterek, akustik ses enerjisi olarak iç kulağa iletirler ve duymaya yardımcı olurlar. Genellikle hafif, orta ve ileri derecedeki işitme kayıplarında kullanılır. İşitme cihazından fayda göremeyecek derecede ileri işitme kayıplarında ise koklear implant takılması gerekir. Bu çalışmada Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi Kulak Burun Boğaz Anabilim Dalı nda yılları arasında koklear implantasyon operasyonu uygulanan, konjenital işitme kayıplı ve işitme kaybı prelingual dönemde gelişen, koklear implant operasyonu sonrası koklear implant cihazını düzenli olarak kullanıp, eğitimlerine düzenli devam eden hastalar çalışmaya alındı. Bu kriterlere uyan ve operasyon üzerinden en az 18 aylık süre geçen 28 hasta seçildi. Bu çalışmada hastaların sesi tanıma, sesin özelliklerini ayırdetme ve kelime tanıma becerilerinin gelişimi analiz edildi. Hastaların performanslarını analiz etmek için EARS (Evaluation of Auditory Responses to Speech) test bataryası uygulandı 10. Bu test bataryası içinden; Dinlemenin 110 Gelişim Profili (Listening Progress Profile / LiP), Tek-İki-Üç Heceli Kelimeleri Tanıma Testi (Monosyllable Trochee-Polysyllable / MTP) ve Anlamlı İşitsel Deneyim Skalası (Meaningful Auditory Integration Scale / MAIS) testleri seçilerek sonuçları analiz edildi. Ayrıca, hastaların operasyon yaşının, cinsiyet farklılığının, implantasyon uygulanan kulak yönünün, uygulanan koklear implant modelinin, koklear implantasyon sonrası hastaların işitsel performansına etkileri araştırıldı. Elde edilen veriler literatür ışığında tartışıldı. 211 2. GENEL BİLGİLER 2.1. İşitmenin Fizyolojisi Atmosferde meydana gelen ses dalgalarının kulağımız tarafından toplanmasından beyindeki merkezlerde karakter ve anlam olarak algılanmasına kadar olan süreç işitme olarak adlandırılır. İşitme sistemi geniş bir bölgeyi ilgilendirir. Dış, orta, iç kulak ile merkezi işitme yolları ve işitme merkezi bu sistemin parçalarıdır 11. İşitme sırasında üç fonksiyon yerine getirilmektedir: İlk olarak orta kulakla ses titreşimleri iç kulak sıvılarına iletilmektedir. İkinci olarak iç kulakta frekansların periferik analizi yapılmaktadır (basiller membran). Üçüncü olarak da mekanik enerji, iç kulaktaki silialı hücreler tarafından elektrik enerjisine dönüştürülmektedir. Sesin alınması ve işitmenin algılanması birkaç fazda gelişmektedir 11 : 1. Atmosferde oluşan ses dalgalarının korti organına kadar iletilmesi ses enerjisi (akustik enerji) ile sağlanan mekanik bir hadisedir. 2. Korti organına ulaşan akustik enerji, nöroepitelial hücrelerde elektrik potansiyelleri şekline dönüşür. 3. Sinir lifleri bu elektrik potansiyellerini daha yukarı merkezlere iletirler. 4. Koklear çekirdeklerden, temporal lobdaki işitme merkezine gelen uyarılar birleştirilir ve analiz edilir Dış Kulak Fizyolojisi Ses dalgasının korti organına iletilmesi sürecinde başın ve vücudun engelleyici, kulak kepçesi, dış kulak yolu ve orta kulağın yönlendirici ve şiddetlendirici etkileri vardır. Her iki kulak arasındaki uzaklık interaural mesafe başın engelleyici etkisini belirgin hale getiren önemli bir faktördür. Ses yakın kulağa göre 0,6 msn lik bir zaman farkı ile diğer kulağa ulaşabilir. Başın ses dalgalarının alınmasına yaptığı diğer bir etki de gölge etkisidir. Tiz seslerin dalga boyu başın genişliğinden küçüktür. Bu yüzden tiz sesler uzak kulağa daha güçlükle ulaşır. Buna karşın pes seslerin dalga boyu başın genişliğinden büyüktür. Bunların yayılma doğrultusunun uzağında kalan kulağa ulaşması sorun oluşturmaz. Bu yüzden tiz seslerin yönü, pes seslere göre daha kolaylıkla saptanabilir. 312 Kulak kepçesi, başın yönüne göre aşağı yukarı 135 derecelik bir yay içindeki bütün sesleri toplar ve dış kulak yoluna yönlendirir. Boynuza benzeyen konka ise bir megafon görevi yapar ve ses dalgalarını dış kulak yolunda yoğunlaştırır. Bu şekilde ses dalgalarının şiddetini 6 db artırdığı sanılmaktadır. Dış kulak yolu ses dalgalarını sadece yönlendirmez aynı zamanda şiddetlendirilir. Ses dalgalarının atmosferdeki yayılması ile dış kulak yolundaki yayılması karşılaştırıldığında normal yetişkin bir insanda sesin şiddetinin arttığı ve bu artışın Hz frekansları arasında olduğu saptanmıştır. Normal yetişkin bir insanda bu şiddet artması Hz frekansları çevresinde en yüksek değerine erişmektedir frekansındaki bir ses dalgası dış kulak yolunda yaklaşık olarak db kuvvetlenmektedir. Ancak bu değerler sabit değildir; çünkü kişiden kişiye kanalın çapı ve biçimi değişmektedir. Ayrıca sesin geliş açısı da değişiklik göstermektedir Orta Kulak Fizyolojisi Ses enerjisi, dış kulak yolu vasıtasıyla kulak zarına daha yoğunlaşarak gelir. Ses dalgaları; timpan zarda titreşime yol açar. Bu titreşim, zara yapışık olan manibrium mallei vasıtası ile malleus başına ve buradan inkus başına iletilir. Hareket bundan sonra, incudostapedial eklem vasıtası ile stapes ve oval pencereye, buradan iç kulak sıvılarına iletilir. Ancak orta kulakta bu iletim sırasında, atmosferden (gaz ortamdan), perilenfe (sıvı ortama) ses dalgalarının iletimi söz konusudur. Ses dalgaları akustik rezistansı çok düşük olan atmosferden, akustik rezistansı çok yüksek olan perilenfe geçinceye kadar bir enerji kaybına uğramaktadır. Ses dalgalarının ancak 1/1000 i perilenfe geçebilmektedir. Bu ortam değişikliği sırasında 30dB işitme kaybı ortaya çıkmaktadır. Ancak; orta kulak ve kemikçikler, kendisine gelen akustik enerjiyi yaklaşık 30 db kadar yükselterek perilenfe aktarmaktadır. Bu şekilde ortam değişikliği sırasında ortaya çıkan enerji kaybı telafi edilmektedir. Bunu da şu mekanizmalar sayesinde yapmaktadır. Malleus ve inkus, ses iletimi sırasında bir manivela gibi hareket ederler ve sesi 1:1/3 oranında yükseltirler. Bu artış yaklaşık 2,5 db dir. Orta kulağın asıl yükseltici etkisi, kulak zarı ile stapes arasındaki yüzey farkından doğmaktadır. Aralarındaki oran 55: 3,2=17 dir. Yani akustik enerji timpanik membrandan oval pencereye, yüzey farkından dolayı 17 kat yükselerek geçer; bu yaklaşık 25 db lik 413 kazancı gösterir. Kemikçiklerin manivela etkisi de hesaba katıldığında, yaklaşık 27,5 db işitme kazancı oluşmaktadır. Timpanik membran titreştiği zaman ses titreşimleri pencerelere iki şekilde ulaşır. Kemikçikler yoluyla oval pencereye ve hava yoluyla yuvarlak pencereye ulaşır. Bu şekilde pencerelere ulaşan ses dalgaları arasında iletim hızının farklı olmasından dolayı faz farkı ortaya çıkar. Ses dalgaları farklı fazlarda iletildiği zaman, koklear potansiyellerin optimum seviyede olduğu tespit edilmiştir. Ses titreşimlerinin basiller membrana ulaşabilmesi için, perilenfin hareket etmesi gereklidir. Ancak stapes tabanı, titreşimi iletmek için perilenfe doğru hareket ettiği zaman, perilenfin harekete geçebilmesi için ikinci bir pencereye gerek vardır. Yuvarlak pencere membranı, stapes hareketi sırasında orta kulağa doğru bombeleşerek, perilenfe hareket imkanı sağlar İç Kulak Fizyolojisi Stapes hareketi ile başlayan ve perilenf ile iletilen mekanik dalga, basiller membranı tabandan apekse doğru hareketlendirir. Bu dalganın özelliği, amplitüdün giderek artması ve titreşimlerin belli bir bölgede maksimum amplitüde ulaştıktan sonra birden sönmesidir. Titreşimler enine ve boyuna olmak üzere yayılırlar. İletim dalgası basiller membran üzerinde stimulusun taşıdığı frekansa tekabül eden bölgede maksimum amplitüde ulaşır ve bu bölgeyi hareket ettirerek fibrilleri uyarır.(şekil 1) Kokleadaki basiller membranın tabana yakın yeri ince, kısa ve gergindir. Apekse yakın yeri ise kalın, uzun ve gevşektir. Bu nedenle basiller membranın en alt kısmı en yüksek frekanslarda; en üst kısmı ise en alçak frekanslarda uyarılır. Basiller membran titreşirken, üstündeki silialı hücreler tektoriel membrana çarpıp ayrılırlar ve sonuçta uyarılan koklea kısmında ses dalgalarının mekanik enerjisi elektro-kimyasal enerjiye dönüşür. Bu enerji de sinir impulsları doğurarak sesin 8. sinir lifleri ile merkeze iletilmesine sebep olur. Ses uyaranları taşıdıkları frekanslara göre beyindeki değişik yerlerde sonlanırlar. İşitme merkezinde de pes ve tiz seslerin alındığı yerler ayrımlaşmıştır. Yani işitme merkezi tıpkı koklea gibi özel bir tonotopisite göstermektedir. Yüksek tonlar işitme merkezinin derinliklerinde ve düşük tonlar ise yüzeylerinde sonlanır. Sesler kortekse geçtiği zaman orada önceki ses deneyimlerine göre tanınırlar. İki kulakla beyin arasındaki bağlantı çift kanallı bir sinir sistemi ile yapılır. Karışık bir yol izleyen sinirler birçok 514 noktada koklear çekirdek, süperior oliva, kollikulus inferior ve medial genikulat cisim den geçerler 11,12 (Şekil 2). Şekil 1: Kokleanın kesiti ve korti organı Şekil 2: Santral işitme sisteminin afferent yollarının şeması (Sağ kokleadan işitme korteksine kadar) 615 2.2. Normal İşitme Süreçleri ve İşitme Kayıpları Normal işitme süreçleri: Tablo 1 de yaş grubuna göre işitme süreçleri verilmiştir 13. Tablo 1: Normal işitme süreçleri YAŞ GRUBU Doğum- 3. ay İŞİTME VE ANLAMA Yüksek seslerde irkilir Konuşulduğunda susar veya gülümser Sesinizi tanıyormuş gibi görünür ve ağlıyorsa susar Sese yanıt olarak emme davranışını azaltır veya arttırır 4-6. ay Gözlerini sesin geldiği tarafa doğru oynatır Sesinizdeki ton değişikliklerine yanıt verir Ses çıkaran oyuncakları farkeder Müziğe dikkat kesilir 7. ay- 1 yaş Sesin geldiği tarafa dönüp bakar Konuşulduğunda dinler İsteklere yanıt vermeye başlar ("buraya gel, daha ister misin?" vb) 1-2 yaş Sorulduğunda vücudundaki bazı yapıları gösterir ("burun, dudak" vb.) Basit komutları yerine getirir ve basit soruları anlar ("topa vur, bebeği öp, ayakkabın nerede?" vb) Basit masalları, şarkı ve kafiyeli sözleri dinler. Adı söylendiğinde kitapta ilgili nesneyi gösterir 2-3 yaş Anlamdaki farklılığı algılar ("git-dur, iç-dış, büyük-küçük, üst-alt" vb.) İki isteği yerine getirir ("kitabı al ve masanın üstüne koy" vb.) 3-4 yaş Diğer odadan seslendiğinizde sizi duyar Televizyon veya radyodaki sesi diğer aile bireyleriyle aynı yükseklikte duyar Basit sorular anlar ("kim?, ne?, nerede?, neden?" vb) 4-5 yaş Kısa bir masalı dikkatle dinler ve hakkındaki basit sorulan yanıtlar Evde ve okulda konuşulanların çoğunu duyar ve anlar KONUŞMA Memnuniyet sesleri çıkarır ("gu" vb.) Farklı ihtiyaçlarında farklı şekilde ağlar Sizi gördüğünde gülümser "P, b, m" gibi sessizleri içeren konuşmaya benzer değişik sesler çıkarır. Heyecan ve memnuniyetsizliğini vokalize eder Yalnız kaldığında veya sizinle oyun oynarken "agu" şeklinde sesler çıkarır "tata upup bibibibi" gibi uzun ve kısa ses grupları oluşturur Dikkat çekmek için konuşma ya da ağlamaya benzemeyen sesler çıkarır Değişik sesleri taklit eder Net olmasa da "anne, baba" vb. 1-2 kelime söyler Her ay biraz daha fazla kelime söyler 1-2 kelimeli sorular sorar ("kedi nerede?, at ta mı gitti?, bu ne?" vb.) İki kelimeyi yanyana söyler ("daha mama, süt yok, anne kitabı" vb) Kelimelerin başlangıcındaki değişik ünsüzleri kullanır Herşeye söylenebilecek bir sözü vardır Birşeyler sormak veya birşey hakkında konuşmak için 2-3 kelimeli cümleler kurar Alışkın dinleyiciler konuşmasını çoğunlukla anlayabilir Sıklıkla cisimleri isimleriyle sorar veya işaret eder Anaokulundaki veya arkadaşlarının evindeki aktiviteler hakkında konuşur Aile dışındaki bireyler de çocuğun konuşmasını anlar 4 ve üstünde kelime içeren pek çok cümle kurar Hece veya kelimeleri tekrarlamadan konuşur Pek çok detay içeren cümleler kurar (" Kitaplarımı okumayı seviyorum", vb.) Belli bir konuya sadık kalacak şekilde hikayeler anlatır Diğer çocuklar ve erişkinlerle konuşur Ailenin diğer bireyleriyle aynı grameri kullanır 716 İşitme Kayıpları: İşitme kaybının tipleri 14 ; 1. İletim tipi işitme kaybı: Dış kulak ve/veya orta kulaktaki problemlerden kaynaklanır. Enfeksiyonlar (dış kulak yolu iltihapları, orta kulak iltihaplan) yabancı cisimler, buşon, kulak zarının veya kemikçiklerin sağlam olmaması bu tip işitme kaybına yol açar. 2. Sensörinöral tipte işitme kaybı: İç kulağın fonksiyon bozukluğundan kaynaklanır. Doğumsal iç kulak anomalileri, ani işitme kayıpları, yaşlılığa bağlı işitme kayıpları (presbiakuzi), gürültüye bağlı işitme kayıpları (akustik travma), ilaca bağlı işitme kayıpları (oto-toksisite), iç kulağı etkileyen enfeksiyonlar (menenjit, labirentit, kabakulak, kızamık gibi), işitme sinirinin tümörü (akustik nörinom) bu tip işitme kaybına yol açar. 3. Mikst tip işitme kaybı: Genellikle orta kulak enfeksiyonlarının veya otosklerozun iç kulağı da etkilemesi sonucu ortaya çıkar. 4. Santral işitme kaybı: İşitme siniri, beyin sapı ve beyindeki merkezlerin fonksiyon bozukluğundan kaynaklanır. İşitme Kaybının Derecesi 14 ; İşitme kaybının desibel olarak değerlendirilmesi; 0-15 db e kadar olan kayıplar: Normal, db e kadar olan kayıplar: Çok hafif, db e kadar olan kayıplar: Hafif, db e kadar olan kayıplar: Orta, db e kadar olan kayıplar: İleri, 90 db in üstündeki kayıplar: Çok ileri derece işitme kaybı olarak tanımlanır. İşitme kaybına yol açan nedenler tablo 2 de özetlenmiştir. İşitme Kaybının Tedavisi: Tedavi; işitme kaybına neden olan hastalık, işitme kaybının derecesi, tipi ve başlangıcı, hastanın yaşı, mesleği ve motivasyonu gibi faktörler göz önüne alınarak planlanmalıdır. Özellikle çocuklardaki işitme kaybının başarılı bir şekilde tedavi edilebilmesi, işitme kaybının mümkün olduğunca erken fark edilebilmesine bağlıdır. Amaç 817 çocukta duyarak ve konuşarak (oral-aural) iletişimi sağlamak, iyi bir konuşma düzeyi oluşturmak ve eğitim boyunca bu yeteneği geliştirmek ve sonuçta topluma uyumu sağlamaktır. Bazı işitme kayıplarında (effüzyonlu otitis media, otitis media sekelleri, otoskleroz gibi) medikal veya cerrahi tedavi ile işitme kaybı tedavi edilebilmektedir. İşitme kayıplarının sınıflandırılması tablo 2 de verilmiştir. Bu şekilde düzeltilemeyen işitme kayıplarında kulağa gelen sesi mikrofon aracığıyla yükselterek duymaya yardımcı olan işitme cihazları kullanılır. İşitme cihazları genellikle hafif, orta ve ileri derecedeki işitme kayıplarında faydalı olur. İşitme cihazından fayda göremeyecek çok ileri derecedeki işitme kayıplarında ise iç kulağa ameliyatla koklear implant takılması gerekir. Gelecekteki umut ise işitme kaybına neden olan genlerin tanınması ve gen tedavisidir. Tablo 2: İşitme kayıplarının sınıflandırılması KONJENİTAL İŞİTME KAYIPLARI Ailesel-Genetik Gebelik ve doğum ile ilgili Enfeksiyonlar: Rubella, toksoplazma, sitomegalovirüs, sfilis, herpes Teratojenik ilaçlar: Talidomid Hipoksi Travma Sarılık Prematürite KAZANILMIŞ İŞİTME KAYIPLARI Menenjit Kafa travması Ototoksik ilaçlar: Aminoglikozid antibiyotikler Otitis media Labirentit: Viral, kabakulak, kızamık, influenza, bakteriyel menenjit Metabolik bozukluklar Cerrahi girişimler Perilenfatik fistüller Endolenfatik hidrops Otoimmün işitme kayıpları 918 2.3. Koklear İmplantasyon Koklear İmplantasyon Nedir? Koklear implant, mekanik ses enerjisini, elektrik sinyallerine dönüştüren ve bunu doğrudan kokleaya aktararak, seslerin algılanmasını sağlayan elektronik bir cihazdır. Bu cihazlar bilateral, çok ileri derecede sensörinöral işitme kaybı olan ve konvansiyonel işitme cihazlarından çok az veya hiç yararlanamayan hastalara uygulanmaktadır. Hastaların sağlıklı, mental yönden stabil olmaları ve ameliyat sonrası rehabilitasyon programına devam edip bitirecek motivasyona sahip olmaları aranan en önemli özelliklerdir. Koklear implantlar postlingual işitme kayıplarına da uygulanabilmesine rağmen en önemli endikasyonu konjenital/prelingual işitme kayıplarıdır Koklear İmplantın Tarihçesi: İlk olarak işitsel sistemi elektriksel olarak stimüle etme girişimi 1790 larda olmuştur, Alessandro Volta her bir kulağına metal çubuklar sokmuş ve bu çubukları 50 Volt akıma bağlamıştır. Volta bu uygulaması sırasında "une recousse dans la tete" olarak tarif ettiği başı çevresinde bir patlama hissi ve çorbanın kaynamasına benzer bir ses duymuştur Djourno ve Eyries 1953 de işitme sinirini direkt olarak uyaran ilk kişilerdir. İşitme kaybı yüksek derecede olan kronik otitli bir hastaya, fasial sinire yönelik dekompresyon yapılırken, bu deneysel işlemi uygulamışlardır. Cerrahiden sonra, hastaya bir primitif sinyal jeneratörü bağlanmış, hasta kriket ya da rulet çarkı sesine benzer sesler duyduğunu ifade etmiştir 17. Dr. W. House ve Dr. J. Doyle 1961 de skala timpani yolu ile işitme sinirini uyarmayı başarmıştır. Üç yıl sonra Dr. Blair Simmons vestibüle yerleştirdiği elektrot ile işitme sinirinin modiolar segmentini direk olarak uyararak belli bir derecede tonal ayrımı başarmıştır 17,20,21. Robin Michelson 1968 de uzun süreli hayvan deneyleri ile elektrodların zararlı etkileri olmadığını belirlemiştir 16,22. Bu sonuçların cesaretlendirdiği House, bir elektrik mühendisi olan Jack Urban' la birlikte 1972 de ilk ticari olarak elde edilebilir koklear implant ve konuşma işlemcisi olan House 3M single-elektrode implantı geliştirmiştir. Bu implant 1972 den 80 lerin ortasına kadar yüzlerce kişiye uygulandı19 Dr. Graeme Clark 1969' da Melbourne Üniversitesi'nde kanal etkileşimlerini azaltacak çok kanallı intrakoklear implantı geliştirerek bu implantın tek kanallı implantlara üstünlüklerini göstermiştir. Günümüzde kanal sayısı 24 e kadar çıkartılabilmiştir. Kanal sayısındaki artışın işitmenin anlaşılabilirliği üzerine etkileri vardır. W. House 1980 yılında çocuklarda ilk kez koklear implant uygulamasını gerçekleştirmiştir. Ülkemizde ise Dr. Bekir Altay tarafından 1987 yılında Eskişehir de gerçekleştirilmiştir 23. FDA (Food and Drug Administration) koklear implantların yetişkinlerde kullanımına 1984'te, pediatrik hastalarda kullanımına ise 1990 da onay vermiştir. Diğer bir gelişme, ticari şirketlerin koklear implantlarla ilgilenmeye başlamasıdır, bu şirketlerin implantın üretimi, tamiri ve pazarlanmasına çok büyük katkısı olmuştur Koklear İmplantların Genel Özellikleri: 3): Koklear implant dış ve iç parçalar olmak üzere iki kısımdan oluşmaktadır 24 (Şekil Şekil 3: Koklear implant dış ve iç parçaları 1) Dış Parçalar: a. Alıcı mikrofon: Akustik bilgileri alarak elektriksel sinyallere dönüştürür ve konuşma işlemcisine aktarır. Mikrofon kulak arkası işitme cihazlara benzer şekilde kulağa takılan sistemin içinde yer almaktadır. Son yıllarda gürültülü ortamlarda anlamayı arttırmak için çift mikrofonlu sistemler geliştirilmeye çalışılmaktadır 17. b. Konuşma sinyal işlemcisi (Speech processor): Normal bir kimsede ses sinyalleri kokleada hazırlanır ve kodlanır. Ancak koklear implant kullanan bir kimsede koklea ve tüylü hücreler by-pass edildiği için sinyaller doğrudan işitme 1120 sinirine verilmektedir. Konuşma sinyal işlemcisi sinyali kodlayıp amplifiye ederek, iç kulak stimulasyonu için uygun hale getirir. Elektriksel uyarı daha sonra dış antene iletilir. c. Dış Anten: Gelen elektriksel uyarıyı deriden iç antene aktarır. Konuşma işlemcisinin oluşturduğu sinyaller dış antenden içeriye radyofrekans dalgaları ile aktarılmaktadır. Dış anten ve temporal kemiğin üzerindeki yuvasında bulunan alıcıuyarıcı (Receiver) arasında mıknatıs bağlantısı vardır. Bu sayede dış anten kulak arkasında sabitlenir. 2) İç (İmplante Edilen) Parçalar: a. İç Anten: Dış antenden gelen sinyalleri alıcı-uyarıcıya (Receiver) iletir. b. Alıcı-Uyarıcı (Receiver): Alıcı-uyarıcı bir kontrol kulesi gibi çalışır. Sinyalleri alır, kodlarını çözer ve elektrotlara aktarır. Ayrıca temporal kemik skuamöz parçası içine sıkıca yerleştirilmiş olan magnet parçası, dış anteni manyetik kuvvetle yerinde tutar 25. c. Elektrot Demeti: Elektriksel uyarıyı iç kulağa aktarır ve koklea içinde ilgili lokalizasyonun uyarılmasını sağlar. Elektrodlar kokleanın yuvarlak penceresine yakın (ekstrakoklear) veya skala timpani içine (intrakoklear) veya koklear nukleusun yüzeyine yerleştirilebilir. En sık olarak, elektrodlar skala timpaniye yerleştirilir, çünkü elektrodlar bu sayede kokleanın uzunluğu boyunca yerleşen işitsel nöron dendritlerine en yakın hale gelir 16. verilmiştir. Günümüzde kullanılan bazı koklear implant türleri ve elektrot formları tablo 3 te Tablo 3: Günümüzde kullanılan koklear implant türleri ve elektrot formları Cihaz tipi Elektrodlar Stimülasyon tipi İletim yolu Sayı Boşluk Konfigürasyon Nııcleus 22 0,75 mm Longitudinal Bipolar Pulsatil Transkütan Clarion mm Monopolar/ Radial Bipolar Analog/Pulsatil Transkütan Med-El mm Monopolar Pulsatil Transkütan 12 Daha göster
T.C. BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ KULAK BURUN BOĞAZ ANABİLİM DALI ODYOLOJİ, KONUŞMA VE SES BOZUKLUKLARI YÜKSEK LİSANS PROGRAMI PİLOTLARDA İŞİTME KAYIPLARININ İNCELENMESİ YÜKSEK LİSANS Detaylı KONJENİTAL İŞİTME KAYIPLARINDA GENETİK TARAMA
T.C ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ KULAK BURUN BOĞAZ HASTALIKLARI ANABİLİM DALI KONJENİTAL İŞİTME KAYIPLARINDA GENETİK TARAMA Dr. Pelin ARICI UZMANLIK TEZİ TEZ DANIŞMANI Prof. Dr. Mete Kıroğlu ADANA Detaylı YENİDOĞAN İŞİTME TARAMASI EĞİTİM KİTABI BAŞBAKANLIK ÖZÜRLÜLER ĐDARESĐ BAŞKANLIĞI SAĞLIK BAKANLIĞI DOKUZ EYLÜL ÜNĐVERSĐTESĐ GAZĐ ÜNĐVERSĐTESĐ
YENİDOĞAN İŞİTME TARAMASI EĞİTİM KİTABI BAŞBAKANLIK ÖZÜRLÜLER ĐDARESĐ BAŞKANLIĞI SAĞLIK BAKANLIĞI DOKUZ EYLÜL ÜNĐVERSĐTESĐ GAZĐ ÜNĐVERSĐTESĐ HACETTEPE ÜNĐVERSĐTESĐ MARMARA ÜNĐVERSĐTESĐ HAZIRLAYANLAR Prof.Dr. Detaylı Bu proje T. C. Avrupa Birliği Bakanlığı, AB Eğitim ve Gençlik Programları Merkezi Başkanlığı nca (Ulusal Ajans - http://www. ua.gov.
Bu proje T. C. Avrupa Birliği Bakanlığı, AB Eğitim ve Gençlik Programları Merkezi Başkanlığı nca (Ulusal Ajans - http://www. ua.gov.tr) yürütülen gençlik programı kapsamında ve Avrupa Komisyonu ndan sağlanan Detaylı İŞİTMENİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE ODYOLOJİ
İŞİTMENİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE ODYOLOJİ 16 İŞİTMENİN SUBJEKTİF DEĞERLENDİRİLMESİ Bu testler hastanın işitmesinin durumu ile ilgili hızlı bilgi verebilecek ve poliklinik şartlarında yapılabilecek basit Detaylı HAZIRLAYANLAR. Doç. Dr. Şebnem SEVİNÇ Uzm. Eğt. Ody. Filiz ASLAN Uzm. Eğt. Ody. Burcu ÖZKAN
HAZIRLAYANLAR Doç. Dr. Şebnem SEVİNÇ Uzm. Eğt. Ody. Filiz ASLAN Uzm. Eğt. Ody. Burcu ÖZKAN İçindekiler BÖLÜM 1... 1 İşitme Kaybı Nedir?... 1 İşitme Kaybı Nedenleri... 1 Prenatal (Doğum Öncesi) Dönem... Detaylı OTİSTİK ÇOCUKLARDA VESTİBÜLER REHABİLİTASYONUN ETKİSİ. Fizyoterapist Ümmühan Çöpkes
T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ FİZYOTERAPİ VE REHABİLİTASYON YÜKSEK LİSANS PROGRAMI OTİSTİK ÇOCUKLARDA VESTİBÜLER REHABİLİTASYONUN ETKİSİ Fizyoterapist Ümmühan Çöpkes YÜKSEK Detaylı GÜNÜBĠRLĠK CERRAHĠ GEÇĠRECEK ÇOCUKLARIN ANNELERĠNĠN AMELĠYAT HAKKINDA BĠLGĠ VE ANKSĠYETE DÜZEYLERĠNĠN BELĠRLENMESĠ
GÜNÜBĠRLĠK CERRAHĠ GEÇĠRECEK ÇOCUKLARIN ANNELERĠNĠN AMELĠYAT HAKKINDA BĠLGĠ VE ANKSĠYETE DÜZEYLERĠNĠN BELĠRLENMESĠ Yıldız BĠNĠCĠ Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği Anabilim Dalı Tez Danışmanı Yrd. Detaylı DOĞUM EYLEMİNDE ALT SIRT BÖLGESİNE UYGULANAN DERİSEL TERAPİ YÖNTEMLERİNİN DOĞUM AĞRISI ALGISINA VE DOĞUMUN SÜRESİNE ETKİSİ
DOĞUM EYLEMİNDE ALT SIRT BÖLGESİNE UYGULANAN DERİSEL TERAPİ YÖNTEMLERİNİN DOĞUM AĞRISI ALGISINA VE DOĞUMUN SÜRESİNE ETKİSİ Ayşenur İPEK Doğum, Kadın Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği Anabilim Dalı Tez Detaylı SAĞLIKTA ADRES BAŞ KENT SAYI 11 / BAHAR 2013. Başkent Üniversitesi Hastanesi yayınıdır.
BAŞ KENT SAĞLIKTA ADRES SAYI 11 / BAHAR 2013 Başkent Üniversitesi Hastanesi yayınıdır. TANI VE TEDAVİ BİRİMLERİ Acil Tıp Anestiziyoloji Ağrı Kliniği Aile Hekimliği Beyin ve Sinir Cerrahisi Çocuk Cerrahisi Detaylı DİL KONUŞMA GÜÇLÜĞÜ. Belirtileri Nelerdir?
DİL KONUŞMA GÜÇLÜĞÜ Konuşmanın herhangi bir çevrede benimsenen sınırın dışına çıkarak yadırganacak düzeyde bir farklılık ya da sapma göstermesi durumunda, genelde bireyde bir tür konuşma sorunu olduğu Detaylı T.C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ İÇ HASTALIKLARI ANABİLİM DALI
T.C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ İÇ HASTALIKLARI ANABİLİM DALI KANSER HASTALARINDA KEMOTERAPİNİN C-REAKTİF PROTEİN DÜZEYİNE VE YAŞAM KALİTESİNE OLAN ETKİLERİ Tez Danışmanı: Prof. Dr. Gökhan Detaylı T.C. PAMUKKALE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ ACİL TIP ANABİLİM DALI
T.C. PAMUKKALE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ ACİL TIP ANABİLİM DALI ACİL SERVİSTE MİNÖR KAFA TRAVMALI HASTALARIN ÖZELLİKLERİ VE BEYİN TOMOGRAFİSİ ÇEKİLME ENDİKASYONLARININ İNCELENMESİ UZMANLIK TEZİ DR. DUDU Detaylı BİLATERAL ABDÜKTÖR VOKAL KORD PARALİZİLİ HASTALARDA ENDOSKOPİK POSTERİOR KORDOTOMİ SONUÇLARI
T.C. ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ KULAK BURUN BOĞAZ ANABİLİM DALI BİLATERAL ABDÜKTÖR VOKAL KORD PARALİZİLİ HASTALARDA ENDOSKOPİK POSTERİOR KORDOTOMİ SONUÇLARI Dr. SALİH BAKIR UZMANLIK TEZİ TEZ DANIŞMANI Detaylı NAZAL OBSTRÜKSİYON CERRAHİSİNİN, GÜNDÜZ UYKULULUK HALİ, AKUSTİK RİNOMETRİ ÖLÇÜMLERİ VE SCL-90 R BELİRTİ TARAMA TESTİ İLE DEĞERLENDİRİLMESİ
T.C. TRAKYA ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ KULAK BURUN BOĞAZ ANABİLİM DALI Tez Yöneticisi Prof. Dr. Muhsin KOTEN NAZAL OBSTRÜKSİYON CERRAHİSİNİN, GÜNDÜZ UYKULULUK HALİ, AKUSTİK RİNOMETRİ ÖLÇÜMLERİ VE SCL-90 Detaylı FAKOEMÜLSİFİKASYONLA BİRLİKTE YAPILAN TRABEKÜLEKTOMİ AMELİYATINDA DESCEMET PANÇI KULLANIMININ CERRAHİ BAŞARIYA ETKİSİ
T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI HAYDARPAŞA NUMUNE EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ 2. GÖZ KLİNİĞİ ŞEF: PROF.DR.SUPHİ ACAR FAKOEMÜLSİFİKASYONLA BİRLİKTE YAPILAN TRABEKÜLEKTOMİ AMELİYATINDA DESCEMET PANÇI KULLANIMININ Detaylı DOĞUM KORKUSUNUN DERECESİNE GÖRE GEBELERİN ÖZ-YETERLİLİK ALGISININ KARŞILAŞTIRILMASI. Merve LAZOĞLU. Ebelik Anabilim Dalı
DOĞUM KORKUSUNUN DERECESİNE GÖRE GEBELERİN ÖZ-YETERLİLİK ALGISININ KARŞILAŞTIRILMASI Merve LAZOĞLU Ebelik Anabilim Dalı Tez Danışmanı Yrd. Doç. Dr. Serap EJDER APAY Yüksek Lisans Tezi - 2014 T.C. ATATÜRK Detaylı KABLOSUZ YEREL ALAN AĞLARINDAN KAYNAKLANAN ELEKTROMANYETİK ALANIN, İŞİTME ÜZERİNE ETKİLERİNİN ARAŞTIRILMASI DR. HASAN YILMAZ T.C.
T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI İSTANBUL OKMEYDANI EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ KULAK-BURUN-BOĞAZ KLİNİĞİ ŞEF: DOÇ. DR. İLHAN TOPALOĞLU KABLOSUZ YEREL ALAN AĞLARINDAN KAYNAKLANAN ELEKTROMANYETİK ALANIN, İŞİTME Detaylı Aslıhan ULUDAĞ. Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği Anabilim Dalı. Tez Danışmanı Doç. Dr. Fatma GÜDÜCÜ TÜFEKCİ
KONJENİTAL KALP HASTALIĞI OLAN ÇOCUKLARIN EBEVEYNLERİNDE BAKIM YÜKÜ VE YAŞAM DOYUMU İLE ALGILADIKLARI SOSYAL DESTEK ARASINDAKİ İLİŞKİ Aslıhan ULUDAĞ Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği Anabilim Dalı Detaylı T.C. PAMUKKALE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ ACİL TIP ANABİLİM DALI
T.C. PAMUKKALE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ ACİL TIP ANABİLİM DALI VERTİGOYA BAĞLI BULANTININ TEDAVİSİNDE DİMENHİDRİNAT VE METOKLOPRAMİD İN ETKİNLİĞİNİN KARŞILAŞTIRILMASI UZMANLIK TEZİ DR. DOĞAN ERÇİN DANIŞMAN Detaylı ODYOLOJİ DE KULLANILAN TEMEL KAVRAMLAR
ODYOLOJİ DE KULLANILAN TEMEL KAVRAMLAR Özet: İşitme kaybı tanısının konulması, işitme kayıplı bireylere cihaz uygulanması ve uygun rehabilitatif yaklaşım konusunda yönlendirilmesi açısından Odyoloji biliminin Detaylı ANTENATAL BAKIMIN SEZARYEN VE NORMAL VAJİNAL DOĞUM ÜZERİNE ETKİLERİNİN BELİRLENMESİ
T.C. TRAKYA ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS PROGRAMI Tez Yöneticisi Doç. Dr. N. Cenk SAYIN ANTENATAL BAKIMIN SEZARYEN VE NORMAL VAJİNAL DOĞUM ÜZERİNE ETKİLERİNİN Detaylı Değerli Koklear implant kullanıcıları, Bilindiği gibi ülkemiz vatandaşlarının sosyal güvenliği devletin Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından
Değerli Koklear implant kullanıcıları, Bilindiği gibi ülkemiz vatandaşlarının sosyal güvenliği devletin Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından sağlanmaktadır. Bu kurumda sağlık ve tedavi bölümü ise 2008 Detaylı FAKOEMÜLSİFİKASYON CERRAHİSİ ESNASINDA ARKA KAPSÜL PERFORASYONU VE ZONÜLOLİZİS GELİŞİMİ İLE PROGNOZU ETKİLEYEN FAKTÖRLER
T.C. TRAKYA ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ GÖZ HASTALIKLARI ANABİLİM DALI Tez Yöneticisi Yrd. Doç. Dr. Ömer BENİAN FAKOEMÜLSİFİKASYON CERRAHİSİ ESNASINDA ARKA KAPSÜL PERFORASYONU VE ZONÜLOLİZİS GELİŞİMİ İLE Detaylı Sağlıkta Nabız Dergisinin Değerli Okurları
2012 / Sayı: 31 ED TÖRDEN Sağlıkta Nabız Dergisinin Değerli Okurları Sa l kta Nab z Aktüel ve Sosyal T p Dergisi 2012 / Say : 31 ISSN 1308 6006 stanbul Sa l k Mensuplar Derne i Ad na SAH B ; Opt. Dr. Detaylı GÜRÜLTÜ. Doç. Dr. Çağatay GÜLER Zakir ÇOBANOĞLU. Birinci Baskı
GÜRÜLTÜ Doç. Dr. Çağatay GÜLER Zakir ÇOBANOĞLU Birinci Baskı Ankara-1994 I. Basım: 3500 Adet-1994 ISBN 975-7572-44-6 Bu kitap, Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü ve Sağlık Projesi Detaylı BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ. Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı. Neonatoloji Bilim Dalı PRETERM BEBEKLERDE POSTNATAL 1.
BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı Neonatoloji Bilim Dalı PRETERM BEBEKLERDE POSTNATAL 1. GÜNDE EL VE EL BAŞPARMAK POSTÜR ANALİZİ UZMANLIK TEZİ Dr. Esra Ben Detaylı ÖĞRENME STİLLERİ VE BEYİN TEMELLİ ÖĞRENME YAKLAŞIMININ ÖĞRENCİLERİN BİYOLOJİ DERSİNDEKİ BAŞARI VE TUTUMLARI ÜZERİNE ETKİSİ Sezgi ÇAKIROĞLU Yüksek
ÖĞRENME STİLLERİ VE BEYİN TEMELLİ ÖĞRENME YAKLAŞIMININ ÖĞRENCİLERİN BİYOLOJİ DERSİNDEKİ BAŞARI VE TUTUMLARI ÜZERİNE ETKİSİ Sezgi ÇAKIROĞLU Yüksek Lisans Tezi Orta Öğretim Fen ve Matematik Alanları Eğitimi Detaylı 2016 © DocPlayer.biz.tr Gizlilik Politikası | Hizmet koşulları | Geri bildirim