ADİGABZE TXEN -10
Farklı bakış açılarına sahip olmamızın AJITE ya da bazı yüksek ideallerin önünde engel teşkil ediyor gibi görme eğiliminize üzüldüm. Ayrıca sözünü ettiğiniz siteyi de incelemem bugün sizin hatırlatmanızla gerçekleşmiş bir durum değildir. Verilen emeği bu meyanda saygıyla takdir ettiğimi de belirteyim. Çalışmaların devamını da dilerim.
Benim bir şeyi hoşuma gittiği gibi anlayıp anlamamın konumuzla da çok ilgisi olduğunu düşünmüyorum. Ayrıca gerçekler diye vurguladığınız şeylerin sizin gerçekleriniz olduğunu da düşünmemem içinde sebep yok. Meseleyi tarihsel perspektife de taşımanın bir anlamı olmaz. Ancak Kabardey dilinin gelişmiş ve ileri olduğu iddianızın tek katılabileceğim yönü fonetik olarak en kolay öğrenilebilecek Adige diyalekti olduğudur. Sitemizde de örneğini bulabileceğiniz gibi hiç bir Adige diyalekt dilinin tam oturuşmuş dil bilgisi kurallarına sahip olmadığı gerçekliğini de göz ardı etmeyin.
Söyleminizi doğru bile kabul etsem umarım söyleminiz bütün Adige diyalektlerini bırakıp Kabardey diyalektine geçelim gibi yaklaşımını içermemektedir. Kabardey diyalektleri dışındaki diyalektlerin daha eski olduğu ve bunun avantaj değil dezavantaj olduğu fikri yeni değildir. Bu durumda anlatmak istediğinizi bırakın ben istediğim gibi anlayayım. Evet doğrudur Batı Adige diyalektleri bazılarının dezavantaj olarak gördüğü birçok kelimeye ve kullanım tarzına sahiptir. Sayın Psıne Kabardey dilinin gelişmiş olduğu ifadenize pedagojik olarak sadece telaffuzu zor olan seslerden arındığı için katılanlar vardır. Bunu da bir gelişmişlik olarak görmüyor tam tersi bir ifade kısırlığına yol açabileceğini düşünüyorum.
Kabardeyce’nin Adige dilinin diyalekti olarak kalacağı düşüncemi yadırgamanızı anlayamadım. ORTAK yazı dilini siz konuşmak istemeyebilirsiniz. Bunu da sadece benim ifademe bağlamamışsınızdır umarım. Bu konu benim dışında. Yapılan çalışmaları bende izlemeye çalışıyorum. Umarım sizde katkıda bulunursunuz. Yazınızdaki her ikisi de dilimizdir ifadesine aynen katılıyorum. Adige diyalektlerinin daha eski olduğunu söyleyen sayın Psıne Adige diyalektini Kabardeyce tek başına temsil edemez sözüne niye alınıyor anlamış değilim.
Eğer bir şeyleri yanlış anlamak istiyorsanız bunu da bölünmek ya da ajite ifadelerini gündeme almadan da yapabilirsiniz. Ortak alfabe konusunda yetkin olduğuma hele hele bir emri vaki taraftarı olduğuma dairde bir ifadem yok. 2003 yılındaki Ankara Alfabe Konferansı’ndan bile kamuoyumuzun yeteri kadar haberi yokken malumu ilan etmenin bir anlamı yok. Bende; bütün yazılı edebiyat temeli olan olmayan Adige diyalektleri de benim dilimdir, diyorum. Bunlarında yazılabilir olmasını diliyorum. BÜTÜN Adige DİYALEKTLERİ BENİM DİLİMDİR VE HEPSİ ÖNEMLİDİR.
Ade forum saytem yıts'er "Adıgabze Txen" şo'o şşham, cıri şuzexehağ, şuzenekhokhu... Khışos'oştır woleyi sş'erep. Mıre khıwujjı zi s'onep Adıgabzem yéxıl'ağewu. Şo fedewu Adıgabzem yitarih zış'ereme yadiy se sabiyts'ık'owu sıkhenağ. Sıze'unejıni nahış'u. Sıd tifeşuaşemi ar khıtfeşuaşen.
Müsaade ederseniz neyi nasıl anlayacağıma ben karar vereyim. Tartışmalarda tutarlılık esastır. Bir önceki mesajımızda söylediğimizi bir sonraki mesajımızda yok sayarak tartışamayız. Tarihsel süreci gündeme getiren ben değilim, 270-300 yıl öncesinden konuya giren sizsiniz. Adigeyce’nin daha eski ve orijinal olduğunu söyleyen de sizsiniz. Bilimadamları bunların avantaj değil dezavantaj olduğunu söylüyorlar diyorum. “Beni bağlamaz” diyorsunuz. Kabardeyce'nin (ve Besleneyce'nin) “Pedagojik açıdan gelişmiş olduğu kabul ediliyor” diyorsunuz. “Fonetik yapısı itibariyle de gelişmiş” diyorsunuz, sonrada bu doğrular karşısında da aynı “beni bağlamaz” tavrını gösteriyorsunuz. Ne diyebilirim? Benim gerçekler diye ifade ettiğim, üzerine basa basa vurgu yaptığım şeyler, dilbilim açısından “genel kabuller''dir sayın J.W. benim gerçeklerim değil.
Bunlar beni bağlamaz dediğinizde veya bu mealde ifadeler kullandığınızda, artık benim açımdan başkaca söylenecek bir şey kalmıyor. Kendisinin dışında her şeyi reddeden bir yaklaşımla hangi zeminde uzlaşma olabilir bilemiyorum.
Bu işin bir de ait hissetmekle ilgili kısmı var sayın Jade Wumar, elbete herkes kendi kullandığı biçimi öne çıkartmak ister, bunda şaşılacak, ayıplanacak bir şey de yoktur. Fakat bir müşterekte uzlaşmak genel menfaat gereği ise başka şeylere gerek kalmadan aklıselim ile tartışılır, burada bilim adamlarının söylediklerine hürmet edilir, en azından edilmesi beklenir.
Ankara'daki toplantıya gelince, isterseniz o konuyu hiç açmayın. Kafkasya'dan dil uzmanlarını getirip, sonrada onların muhalefetine rağmen 82 harfli ortak bir Latin alfabesini kabul etmek gibi önemli bir çalışmadan kamuoyunun da yeterince haberdar olmasını isterdim açıkçası. “Bütün diyalektler benimdir” sözünüze katılıyorum ama keşke bu mesajı bir önceki mesajdaki talihsiz cümleleri kurmadan önce verseydiniz. Tabii bu tür günü kurtarmak babında mesajların müşterek lisana ihtiyacımız olduğu gerçeğini değiştirmediğine bir kez daha dikkatinizi çekmek isterim.
Dzıbe Osman yidee ! Fızerxueywue fıtxe Bzem yiplhxer. Zımi adreym yibze qıuçinuwe yawujI yitqıme siqueşıjI. Dıgup$ısere, di gup$ıser wıutuk qitlhxIame abı zı quenşağe xelhqıme., Apxuediyzu qı$oxIalhekIkIe uzerıxueywue yirikIue wui ğuegu.
Pedagojik açıdan Kabardeyce’nin gelişmiş olduğunu söyledim. Öğrenilebilirlik ve öğretilebilirlik açısından bu doğrudur. Ancak bazı seslerin değişmesinin kısırlığa yol açabileceğini vurguladım. Yüzde 92 oranında hala benzerliği bulunan ve aynı kökten geldiği belli olan iki yazı oluşumundan Kabardey diyalektinin daha gelişmiş olduğunu ispatlar mısınız sayın Psıne?
Mesela Kabardey diyalekti kelime hazinesi, ön ek, son ek, kelime yapım eki ya da fiil çekimleri açısından nasıl Adigey yazı dilinden zengin ve gelişmiş bunu somut örneklerle ortaya koyar mısınız?
Devlet sistematiğinde dilin öğreniminin zorluğunun çokta önemi yoktur. Pedagojik kolaylık sadece diaspora için ufak bir avantaj olarak düşünülebilir, o kadar. Adigeyli yazarların ortaya koyduğu edebiyatında sizin ifadelerinize göre daha az gelişmiş olması gerekir bunu da ispatlar mısınız? Bilim adamlarının genel kabuller dediğiniz tespitlerinin ispatı da vardır. Bunları gündeme getirirseniz konu aydınlanacaktır. Bizde bunlara gereken değeri verebileceğiz. Genel kabullerin fiiliyata geçmesinin de olmaması acaba bu genel kabuller sadece Kabardey diyalektini öne çıkarmak anlamında söylenmiş ifadeler olabilir mi sorusunu da akla getiriyor. Ortak bir lisan ve alfabenin ancak devlet nizamı ile desteklenmiş eğitim kurumları aracılığıyla gerçekleşebileceğini bilecek kadarda gerçekçiyim. Eğer bütün diyalektler benimdir demek günü kurtarmaksa; ‘’Kabardey diyalekti Adigeyce’nin diyalektlerinden biridir’’ demek günü kurtarmaksa öyle olsun. Bu ifadelerde bir talihsizlik görmüyorum. Talihsiz açıklamayı da Kabardey diyalektinin Adige dilini tek başına temsil ettiği ve daha gelişmiş bir diyalekt olduğu ifadesidir diye düşünüyorum.
Diyalekt farklılıklarının getirdiği kelime hazinesini ve kullanım derinliğini koruyalım demek, ‘’kendi kullandığını öne çıkarmak’’ diye anlama, ayrı bir talihsizliktir. Kabardey diyalekti dışındaki diyalektler daha eski ifadesi sayın Psıne’ye ait. Kabardey dilinin 300 yıl öncede bu şeklini almaya başladığı malum. Sayın Psıne bu ayrışımın sebeplerini de bilim adamlarının ifadeleri ile de bizlere açıklarsa sevinirim.
Sayın Jade, Sayın Psıne,
Adige dili üzerine yazdıklarınızı ilgiyle takip ediyorum. Bu konu aslında yıllardır gündemde. Bununla ilgili 1992 yılında Maykop'ta yapılan tartışmaları hatırlıyorum. Anavatanda Kabardey (Doğu Adigeleri), diasporada Kuzey-Batı Adigeleri çoğunlukta. Her ikisi de aynı dilin lehçeleri olmasına karşın, zaman zaman ayrı diller gibi yansıtılmaya çalışılıyor.
Bunlar kasıtlı yapılmazsa sorun değil ama sanki bir üstünlük kurma, ‘’benim dilim senin dilini döver’’ gibi yaklaşımlarda görülüyor. Sonuç olarak kullanım açısından Kafkasya'da Kabardey lehçesi çoğunlukta, dilin orjinilatesi olarak da Batı lehçesi önem kazanmaktadır.
Bu konuda Kanadalı bilim adamı John Colarosso şöyle diyor: Popülarite açısından Kabardeyce önde olmasına rağmen, ben olsam Adige dilinde Bjedugh veya Shapsugh lehçesini tercih ederdim. Bence hem Doğu hem Batı lehçelerinin yaşaması gerekir, bununla ilgili sadece görüş belirtebiliriz, zaman gerekli olanı ayakta tutacaktır.
Sayın Psıne ve Jade,
Son günlerde CC'deki durağanlığı yazılarınızla bir nebze gideriyorsunuz teşekkürler her ikinize de. Konu ile ilgili şahsi kanaatim; aslında alfabe birliği sağlandıktan sonra meselenin büyük kısmı detay olmaktan öte gitmez, örnek olarak Türkçe yazı dili olarak kullanılan İstanbul Türkçe'si ama tek alfabe olduğu için Erzurum, Uşak, Trabzon vb ağız veya şiveleri de gündelik yaşamda yok olmadan yöresel olarak yaşamakta. Biz alfabe birliği sağlamadan yazı dilinin ADİGEY Adigece'si mi, KABARDEY Adigece'si mi konusunu tartışmak için erken olduğu kanısındayım.
Farkındasınız bu konudaki tartışma çok hızlı gelişti. Tam bir şeyler söylemeye hazırlanıyorken yeni yanıt geldi, yanıtlar birbirini izledi. Bu konuda söyleyeceklerimi ben de Haftanın Yorumu'na saklama kararı aldım. Sadece yazışanlara yanıt olmasın bir genel değerlendirme olsun istedim.
Ateşkese ne dersiniz?
Konunun tartışılmasında ateşkes tanımına varan bir düzey oluşmuşsa üzgünüm.
Yorumunuzu bekliyor tüm katılımcılara saygılar sunuyorum.
Népe şufestxırer serep khızı’uağer, khızı’uağer zı l’ıjh gore. Ordanımç’e Nawur çılem şış, Mığul’ Sadıkh yıts’er, mı l’ır khı’orer yıgu khéworer arı, yıgu khéworer arı cıri. Tawuştew tışı’ağe, tawuştew tek’odı, tawuştew tıkhenejığ terı Adıgexer! Khı’uağem ts’e fewusığ; “A new şı’er te şuşı’?” A new şı’er te şuşı’? Şıxer, şıpxhuxer, aperemç’e xet Adıgem si makhe zexéxımi, Adıge selam guape, selam ‘eş’u yésexı! A khınewujım, Adıgem nah yéğaş’uağew, nah yélhıtağew şı’er bzılhfığer arı, a bzılhfığem nıçhape si guşı’e yasehıl’e, syane yi hatırç’e: Şıpxhuxer, nıçhape se khas’orer zas’orer syan şuaxetep, syan yi leğu, yi nıbceğu zıfep’onır, bedede zereşuxemıtıjıri seş’e, l’ağexem Tha yagunahxer khafeğeğu, khenağexemi Tham psawunığe kharét, aw, se nıçhape syane yés’orem fede, néwuşı şui bınme khışua’oni, aw zıxhurem, khin zışuşımığexhow, nıçhape syan yés’orem şukhéde’u: Syan, syane lhap’, lıyéşxor khış’ışuğew Adıger dunayim tét, ar zeç’emi tıgu khéwo, se sıgu khéwo nıçhape sıkhıwosehıl’e, sıgu khéwo wo wukhıwosımıhıl’eme zıshıl’en si’ejep syan lhap’, Adıger yitekhuhağew zırızew tıkhenejığ. L’ı wuxhuği, l’ıme yaş’erer yadaş’ p’ui, sıkhıdebğeç’ığ wunem. Dunayişxor çeş mezaxew se selheğu, çıjeç’e seplhıme ts’ıfxeri selheğu, ts’ıfme tıkhızeraş’eştır te ti bze, tazerexetıştır ti xabze, tazeredek’oştır ti l’ığere ti şşhak’ore syane dax. Ti bze mek’odı tıadıgeme tıkhaş’ejırep, ti xabze mek’odı taxetıjışurep, ti l’ığe mek’odı tadek’ojışurep, şşhak’o ti’ejıpti lhepkhew şı’em yi wune tıkhinağ syane lhap’e. Ya bzeç’e yécexew, ya bzeç’e txıjıxew ts’ıfxer syane dax, ya bze khıxaxhui, ya ‘eş’ağer mazem nesığ. Bzıhafır halığum tétew Adıger tıkhenejığ syane lhap’, hakum dağe téç’ırep, bzıhafım tıtéhağew te tek’odı, tımık’odınew şufayéme, a new şı’er te şuşı’, şorıba tızibıner syane lhap’!... Wuzımıguğerem khıwoguğejırep!... Sıbğeşxığem yıts’e khısebğe’uğeme sıd xhuni syane dax? Khızşıplhağem yıts’e sıbğeş’ağeme sıd xhuni syane lhap’? Ğogum tızerék’orem tlheğuğer khısep’uağew şıtığeme ar sfırikhuni, sızere Adıgew sıkhaş’ew dunayim sırıtétıni syane dax!.. Ti’ağ, xabzer ç’etew bzıpxher khıç’eç’ew haç’eşxer, ğomılapxher yi hatırç’e haç’er khéğeblağew şıtığ haç’eşım, yézeşırem ziğepsefınew khıç’ahew şıtığ haç’eşım, of zi’em khırahıl’eti ofışxor şızebleç’ew şıtığ haç’eşım, haç’epççer syate zıfiş’ıjımi sıd fip’uağ syane lhap’? Téplher khıpfiş’ew, ts’erı’ow wuripsawow, haç’er bğehaç’ew, leğupere şıwuanere zıwo’ığım syane dax, leğupere şıwuanere bğewuçuji, ğomılapxh yi hatır khıpfamılheğujew wukhenejığ syane dax. Tışı’en fayéw dunayim tıkhetéjuğehağ, tışı’aç’em gur yéğewuzew tıkhenejığ, wuzışxow te ti’er te ti bze syane aş’u, bzer zımış’ejırem lhepkh zerimı’ejır yaneme sfya’u syane lhap’!... Ti bze ‘eş’ow, ti xabze daxe, ti ç’ale blane, ti bzılhfığe khabze, sıd ti bzecağew gum tıkhişunağ syane lhap’, tımık’odın fayéw hew tıjuğek’odıre şorıba tızibınır!... Bzer zımış’ejırem thamıç’ew nasıpınççera, zerémıpesıjew yılhepawome khıgurımı’ow bzakora, Adıge bınır bzakow khemınenew a new şı’em sfyalhe’u syane lhap’! Dunayişxor zefışıtır halığur arep, cemışxıç’e teşxı şxınım tış’ıç’ırep, tyape yaş’ığeme taplhew psawow te tıl’ağ, tımıl’enew şufayéme tyanexer te şuşı’, şorıba yızibınır syane dax!.. Wo syan mow khıwos’orer cağow wımılheğu, wui cağo sımış’enew Tham khıstırilhhağ, cenetım yi nahiş’ur wui lhedakhe triğewuçuağ, wukhısfemısakhıme ari şuk’odışt, Adıge bınır yaşumık’odınew yaneme sfyalhe’u syane lhap!... Wo si ç’al, khısep’uağer yikhuğ! Wyatere wuyateşxemre sıd yap’orer khısewo’o? Axeme guç’eğu yaxelhepti, lıyéşxor khıtaxığ, pts’ıç’e tağeguş’ui, tağeguğow tıkhağenejığ syane lhap’! L’ı değuğer zetıraxıze zexehağex, lhepkh of ya’ui ofır khırahıjağ, zewujjı yitew yaşşhe ofti zezeğığexep, Adıge bıner tızemızeğıjew tıkhenejığ syane lhap’!... Zedetş’en fay ya’ui khızedéjex, xhorşerığer yafızagow pts’ı zefawusew, pts’ım yi ç’apser pts’ıti k’okhesi zetéşeha, Adıge bıner tızereşxıjew tıkhenejığ syane dax!... Wo sşıpxhu daxex, sıgu khéwui khıfes’uağ, halığuç’i sılhe’urep şxınç’i sılhe’urep, tızerelhe’ure ti bzere ti xabzere, bzer zımış’ejırem lhepkh zerimı’ejır zejuğaş’ sşıpxhu lhap’ex! Lıw télhım khupşşhew pxelhır, lhepkhım zeri’er bınım yajuğaş’!... Thaşuéğepsew, The razı khışufexhu!
Bugün size yazdığımı söyleyen ben değilim, söyleyen bir yaşlı adam. Ürdün’den Nawur köyünden, Mığul’ Sadıkh adı, bu adamın söylemi üzüldüğüdür, üzüntüsü bizi de üzendir şimdilerde. Biz Adıgeler nasıldık, nasıl kayboluyoruz ve nasıl kaldık. Söylemine birde isim takmış; “Ey analar(ımız) neredesiniz?” Ey analarımız neredesiniz? Kardeşlerim, bacılarım, öncelikle bir Adige olarak kim sesimi duyuyorsa, Adıge selamı, tatlı selamımı veriyorum! Sonrasında ise bir Adige’nin ziyadesiyle hoş tuttuğu ve saydığı varlık olan kadın, o kadına bu gece anamın hatırına şu sözlerimi sunuyorum: Bacılarım, bu gece söylemimi ithaf ettiğim anam aranızda değil, anamın akranı ya da arkadaşı diyebileceklerinizin de aranızda çoğunlukta olmadığının farkındayım, Allah ölenlerin günahlarını affetsin, kalanlara da afiyet versin, ama benim bu gece anama diyeceklerim gibi yarında sizin çocuklarınız demesin diyorsanız, kendinizi sıkıntıya sokmaksızın, bu gece anama söyleyeceklerimi dinleyin: Anam, kıymetli anam, dünyada en büyük kötülüğe maruz kalmış milletimin hali hepimizi üzüyor, üzüntümü bu gece sana ithaf ediyorum, üzüntümü sana ithaf etmezsem ithaf edeceğim bir şeyim yok, milletim darmadağın tek tük kaldık be anam.
Adam olup da adamların yaptığını onlarla birlikte yap deyip evden saldın beni. Koca dünyayı zifiri karanlık olarak görüyorum, uzağa baksam insanları da görüyorum, insanların bizi ilk tanıyacakları özelliğimiz dilimizdir, içlerinde varoluşumuz örf-adetimiz ile, kendimizi kabul ettirmemiz ise adamlığımıza ve gücenebilmemize bağlıdır güzel anam. Dilimiz kayboluyor hemşehrilerimiz bizi hatırlamıyor tanımıyor, örf-adetlerimiz kayboluyor içlerinde duramıyoruz, adamlığımız kayboluyor kendimizi tekrar kabul ettiremiyoruz, gücenmeyi unuttuğumuzdan geldiğimiz halkların evinde kaldık değerli anam. Insanlar kendi dilleri ile okuyarak, dilleri ile yazarak, dillerini yücelttiler bu konudaki sanatları aya ulaştı be güzel anam. Ekmeğin üstündeki kırıntı gibi kaldı milletim değerli anam, fırından yağ çıkmaz, erir, kırıntılara kapılıp kayboluyoruz, kaybolmamamızı istiyorsanız, ey analarımız neredesiniz, siz değimlisiniz ki bizim ebeveynlerimiz kıymetli anam!... Ümit etmediğin sana ümit beslemez!... Yediğimin ismini bana duyursaydın ne olurdu güzel anam!... Giydiğimin ismini öğretseydin ne olurdu güzel anam!... Yolda yürüdüğümüzde gördüğümüzü bana söyleseydin o bile bana yeterdi, Adıge olduğumu bilerek dünyada yaşardım be güzel anam!... Bir zamanlar bizimde vardı, çatısı altında örfün adetin hüküm sürdüğü misafirhaneler, misafirin hatırına bütün yiyecekler sunulurdu misafirhanede, usanan dinlenmeye gelirdi misafirhaneye, işi-derdi olanın işinin halledildiği yerdi misafirhane, misafirhanenin kapısını babam kapattığında sen ne dedin bunun için kıymetli anam?
Bakışların hep bize dönük oldu, anlı-şanlı yaşayıp, misafiri ağırlayıp, elindeki tencere ile kazanı önlerine tekrar koyup da yiyecekler için hatır saydıklarını görmeden kaldın be güzel anam. Yaşamamızı isteyerek dünyaya getirdiniz bizleri, yaşantımızda ise yüreğimiz acı içerisinde kaldı, varolan en büyük acımız ise dilimiz tatlı anam, dilini bilmeyenin milleti olamayacağını analara benim için söyle kıymetli anam! Tatlı dilimiz, güzel örfümüz, delikanlı gençlerimiz, iffetli kadınımız, ne diye yaramazlığımızdan dolayı bizi ortalıkta bıraktınız, kaybolmamamızı isteyerek aslında bizleri kaybeden ebeveynlerimiz sizler değil misiniz peki!... Dili bilmeyen zavallı ve nasipsizlere, hakketmediği halde çelme takanları anlamayan dilsizlere, Adige çocuklarının dilsiz kalmaması için o analara benim için dua et kıymetli anam. Koca dünya ekmek için varolmadı, kaşıkla yiyip de yediğimizi yapamıyoruz, evvelce yapılanlara bakıp yaşarken bizler öldük,ölüyoruz, ölmememizi istiyorsanız ey analarımız neredesiniz, siz değil misiniz ebeveynlerimiz güzel anam!... Ey anam burada sana söylediklerimi sevimsizce görme, sana sevimsizlik yapmamayı Allah üzerime görev kılıp, cennetin iyisini senin topuklarına serdi. A oğlum bana söylediklerin yeter! Baba ve amcalarına söyleyeceklerin nedir diyecek misin? Onlarda merhamet yoktu, zararı bize biçtiler, yalanla bizleri sevindirip, umutlandırarak geride bıraktılar kıymetli anam! Adamlığı birbiri üzerinden alıp birbirlerine girdiler, millet işi deyip de işi kaçırdılar, hepsi içinde önder olmaktı aslında iş, anlaşamadılar, milletin çocukları olarak yine anlaşamadan kaldık değerli anam! Beraberce yapmalıyız deyip başlıyorlar, kurnazlık ortalarında birbirine yalan söylüyorlar, yalanın ipliği yalan olduğundan gitgide üzerine dolanıyor, milletimiz birbirine düşmüş bir şekilde kaldık be güzel anam!...
Ey güzel bacılarım, üzüntümü anlattım, ekmek için dua etmiyorum, aş için dua etmiyorum, beraberce dua ettiğimiz dilimiz ve örfümüz, dilini bilmeyenin milleti olmayacağını öğrenin kıymetli bacılarım! Üzerinde et olanın içinde kemik olacağını, milletimin ise neyi olması gerektiğini çocuklarınıza öğretin!...
Teşekkür ederim, Allah razı olsun!
Maf Dzibe Osman,
Verdiğiniz emeğe saygı duymamak olası değil. Ancak, dinsel öğeleri çokça ön plana çıkardığınızda asıl amaç geri plana gidiyor. Adigey'de ki camide yaşadıklarınızı anlatmanız hoş karşılanabilir. Bunu bir propaganda olarak da algılayamayız. Ancak her yazınızda dinsel öğeleri ön plana çıkarırsanız, bizi kullandığınız gibi bir algılamaya neden olur. Biz de size ve emeğinize saygı duyuyoruz.
Anlayışınız ve özveriniz için teşekkür ederiz.
Ben de teşekkür ederim sevgili hemşehrim.
Maf sayın site,
Sayın Dzıbe Osman’ın kendi güzel üslubu içerisinde yaşadıklarını ve camide olanları ifade buyurmaları isabetli olmuştur. Zira Adigey’de din kalmamış, bu anlamda hiç bir değer yok, diye düşünülmesini isteyenlere ya da bu anlamda görüş belirtenlere en iyi cevap sayın Dzıbe’nin yaşadıkları olacaktır.
Herkesin kendi sayıltıları ile kısıtladığı bir vatan anlayışını yıkmak lazım. Cami isteyene camide var başka şey isteyene de aradığı her şey var. Bu nokta çok önemli. Propaganda diye algılanıp, sizin kendinizi kullanılır hissetmenizi anlaşılabilir olmasına rağmen, klasik propaganda öğeleri açısından bakarsanız sayın Dzıbe yanlış bilinen bir konuya halkımızın büyük kısmının hassasiyetleri açısından yanıt vermiştir. Bu da propaganda sayılmamalıdır. Sonuçta takdir yinede sizin.
CircassianCanada Notu: Maf Şhalaxhue, teşekkürler. Bizde sizin gibi düşündüğümüz için sayın Dzıbe’nin yazısını aynen yayınladık. Machu.
Çınahıç'e Wumar, Se sinıbjıççeğum si khuace zesıneççığe nem'emi llıjjew sıxhuığew zı mafe gorem khejğezejımi se siçile sibze sixabze çığupşağep nibji sişhatsı cefıxer fıjıbzew xhuığewi si hadeşha ti xhexalhe khırahılhejımi tiççelaççexer khıççeremıwpççex mır xetığ auew zigi apededew tixeğeguı requeşt tittsıfıgueremi khıfereh se si benı yat'e ebjjıb nem'emi...
Dzıbe Abregim fesetxı. Her şey bir telefon konuşmasıyla başladı. Karşıdan çocuk olduğu belli olan bir ses alo diye yanıtladı beni. Biraz muzırlık işte Adigece tewşıt dedim. Tok sesle bir yanıt sıdeğuı we tewşıt diye geldi. Alışmamıştık yıllardır bir çocuğun Adığabze konuşmasına en azından Türkiye’de. Ardından se dzıbe thamatem zıfeseplahı, dedim. Ddeğgu aşığom marı mode şıs, diye yanıtladı beni olabilecek en iyi telaffuzla. Wue wıxet şşawejjıy dedim. Se aş siripşerah diye yanıtladı beni. Bu yanıt çok edebi ve xabzeye uygun bir yanıttı . Dondum kaldım. Umut adına mı umutsuzluk adına mı? Hala düşünüyorum. Çocuk sen ne yaptın bize? Sen bize neleri hatırlattın neleri… İstanbul’da büyük şehirde beni Adigece yanıtlayan bir çocuk… Aman çocuk sakın asimilasyonu globalleşmeyi falanı filanı hiç öğrenme… Çocuk sen var ya sen, son sürgünsün binlerce asırlık Adige ormanında… Sen bizi affet eğer bir gün seni unutur seni hatırlamazsak...
Wo Dzepşme Yathamatew Şhalaxhue, Wi Nıbjıç'eghum ti khuacer zewıneç'ıgha nah mış'emi, L'ıjjew wıxhughew zı mafe gorem khabghazejımi, Widzepşxer waşıghupşejınep nibji, Wi şhatsı gıfıxer fıjıbzew xhughawi wihadeşha tixhexelhem yethıl'ejıni, Widzepşxer khıpç'ewpç'en şşıdıghomi, Yape dedew
Wo Dzıbeme yaç'ale blanew Abreg, Şhalaxho yiş'erep nartıjjme wıraghuseri, Tikhyeghagufoji wo pxelh Adigegheri, Khawoghawk'itejıx nepere Adigexeri, Khyewjır Abreg blane tede wışi'emi, Khyeş' wuıgi,lheperuji,lepeç'asi, Şşıdıghomi wighuseşt Jade Wumari...
Şıd ğugu kekığer mış fedıze fıtemğeledenı mıhune zıgı adığabze reguşae şağo phelğuğeba,kıpuççağbe mektebım tıçese tezğagerem çaçe zanem feşı mıheme zıgore yaşıxıne zeom yepoğağe ğugu kekıja?
Nıbjeghu lap'e jjajıy,
Mı lhexhenım zeres'uaghem tet ç'ale wı'uç'eme ade werimi pgheş'eghuenba. abdzaxe şşawem siguı khidıfıyagh arı khızfestxıxer. wue khap'uereri te tiç'alexhuır arı. yilhes thapş blek'igh ze yeguışıpseba? yet'ane ziwıshan tewşıt? zaghorem weri zimgho guıpşısexer weri sıguı kheweghek'i. wpsaw jjajıy wepsaw. tızemnek' nibji wue sıkhuıpşeguıghu şşıdıghogeni se wue...
Wo sithamate lha'pew Jajıy,
Yewome yewoxeme zera'ome zera'otejew,ye'urer yigheş'aghow, zıgheş'aghorer yighada'ow,khazı'uaterem ps'ı ximıwsahew zı khuace gorem Deguf ya'ow zı l'ıjj gore desıgh. A lhexhanım şı ghaççe be yaş'ıştıgh.Zı mafe gorem şı ghaççe yaş'ıgh.Degufi şı ghaççer yiç'aseti yeplhınge rek'uagh şı ghaççap'om.Rek'ui wxıp'om yiwç'üagh. Şı ghaççeşıxer bleşütıx-khıbleşütıjıx.Awjire kheghezap'om khaghazejıgh.A dedem nebğı zawle yeplhak'ome khaxek'i khyewpç'ıghex Degufım; - Wo tetejj,tarı khateççın pş'oşşıre? Degufi pxhate femıhew mırewıştew yari'ojıgh. - Şıxer wxıp'om khıznesıjıxege khateççıştır şöes'ojın. Deguf zıfa'ore l'ıjjım woş'aja? L'odıkho Ehsani selam khıwo'ojıgh.Thaywopsow Khıwi'uagh. Wopsaw Jajıy wopsaw Şhalaxho...
Değerli Kardeşim Dzıbe Osman,
Yayına hazırlayıp paylaştığın tüm dokümanlar için ayrı, ayrı teşekkürlerimi sunuyorum. Lütfen kabul et. Bu teşekkürümün farklı bir dilde olmasına bakma, kalbimin sesi kendi dili ile gerektiği şekliyle emeğine teşekkür ediyor. Emeğine, bilgine sağlık değerli kardeşim. Adapazarı'ndan sonsuz selam ve saygılarımla.
l'odıko ehsan ı yı selam sışhajug yıape seşte sebeğu se sıgu yılher aş seynahdeğo yexe se agımı saçenesı xahke sıçahaxurep şı, ğoane, şı ğeneç, şı kateç, şı keğaç zıporem yape kışşışter tıthamate het zaorem kezğelheğoşter yappedede ğo ğyu tetej nah mışemı seyık sıt thamate lhape l'odıke ehsan, taneşer arı se degufım deme saçehaxuğep aş yes olhen çherep xhake yıuağer şıpkedede çekışt te tıçılağo şışem yıoğar şıdğomı şıpke kıçekığ be?
Adige Dili Günü'müz Kutlu olsun. Kendi dilimize kavuşmak ve dilimizle konuşmak dilekleri ile Adige Diline önem veren tüm hemşehrilerimizi tebrik eder saygılarımı sunarım.
Dileklerinize katılıyorum. En içten saygılarımla.
Wo dzepşme yathamatew Şhalaxho lhap'o, Wi maxhe kha'ujırep.Dzepşxer tithamate tede şi' ya'ow megumeç'ıx,methawsıxex... Wıç'eghojıghe şüa? Amırme wigu bghek'odıgha?
Mafer mewghuaye Wumar.
Aşghom woyipç' pçemaf Şhalaxho!
Bghejjxem adeçezıre çınahıççe woyipç yiuagheme şuıkhızexetaçç aşıghuem. Wepsaw zıwıshan wepsaw.
Mo khaplhe şüıkhızexetag p'uagha? Te tıkhızerezexetegagher be ş'aghe şhake khılhık'on axek'ina ç'erep?
Wopsaw bghejjme yapş wopsaw!
Ди Бзэмырэ Сэрэ Л1эщ1ыгъуэ дапщэ къадгъэщ1фьи Сэлам къытпежъэм дэ етхынщ. Ди бзэр псоужмэ ап1щ1ондэхук1э Си гугъуи ящ1у зэхэфхынщ. Мак1уэ сыхьэтыр къимыгъазэу Вагъуэм нэсыни хулъэмык1 Нэхъ згъэк1ыхьынут бзэм и гъащ1эр Арщхьэк1э зыми ар лъэмык1. Къэдгъаувы1энут а сыхьэтыр Арщхьэк1э ди бзэр гум пымык1. Сыт батэкъутэр уэ бгъэшами Уи бзэр къэ1ухук1эщ уи дунейр Бзэ симы1эжмэ си ахърэтым Жэнэт сисынуи сыхуэмей. Си щ1ыбым илъу стелъщ сэ хьэлъэ Бэлыхь 1эджэм сыхэмык1. Сэ щ1ы къатиблыр къыслъысами Си анэм и бзэр с1эщ1эмык1. Шыблэр къыщыуэм щыщ1эдзауэ Вагъуэ зэшиблым деж нэсыху- Аращ дэ гъуэгу дызытетыр Ди анэм и бзэр тхъумэжыху. К1ыщокъуэ Алим Щокъул Илхъан.
Sırtınızdaki yük ağır olduğu kadar da kutsal sayın Shokul İlhan. Belki bir çok bele da var yükünüzün yanında. 7 kat yerde eklense yükünüzün üstüne aşikar ki terk etmezsiniz ana dilinizi. Büyük kelamdır ahrette dil yoksa istemem Cennet'i, demek ama bu yüreğin derinliklerinden çıkan yiğit bir ses. Ben selam dururum bu sözleri yürekten yazana da bize aktarana da. Selam olsun Khişokho'ya selam olsun İlhan Shokul'a...
КХЪУЖЪЕЙ КЪУДАМЭ Кхъужъей къудамэ тхьэмпэ пыту Ди хэкум къиши къысхуэгъэс. Арат ц1ыхуьзым къысхуищ1эн Сызэрелъэ1ур нобэм къэс. Кхъужъей къудамэм и гъусэнут Псы уэр уэрэду си гъэы1эн. Пшынэншэу къуршхэр къеуджэк1мэ Сахэт си гугъэу сыгуф1энт. Сызыхуэныкъуэ сэ сыт щы1э- Данэм сыхэсми сыхэхэсщ. Кхъужъе къудамэ тхьэмпэ пыту Ди хэкум къиши къысхуэгъэс. Ди кхъужъеижъыр гум ихуакъым Езыр жыг уардэу щ1ым хэк1ащ Жыг щхьэк1э дыдэм сэ сыпысу Си сабиигъуэр щ1иупск1ащ. Уэлбанэ хъуамэ шк1ахъуэ пщы1эт Дыщ1эст жыг щ1агъым дыщыджэгут. Жэщ хъуамэ бзухэм я т1ысып1эт А жыгыр нобищ1этщ си нэгу. Согъазэ нобэ жыс1э защ1эу Нэгъуэщ1 къэралхэм салъо1эс. Кхъужъей къудамэ тхьэмпэ пыту Ди хэкум къиши къысхуэгъэс. К1ыщокъуэ Алим -Щхьэлыкъуэ.
Adıghexer Adıghabze txenır zışışuımğeğuıpş.
Сытым хуэдэу си гуапэ хъуа зы псалъэуха ф1эк1 мыхъуми зыгуэр зэрыжып1ар. Тхьэм уигу къэк1ым улъэ1асу уигъэпсо.
Deri kuedu diguape xhuas. Zezemıze adıyabze khaptxınu.
Зэ гуэр п1щ1ыхьэп1эу услъэгъуащи Жэщ къэс жъы1уэу согъуэлъыж. Зы гупшысэ сыхэбдзащи Си щхьэнтэр гъуру къысф1ощ1ыж.
Merak ettim bir kez rüyanıza girip de onu görmek uğruna sizi erkenden yatmaya sevk edeni... Kimmiş sizi bu düşünceye daha doğrusu bir düşünceye atanı ve o düşünce nedir ki? Tek kelime benim dilimde her şey bir başka güzel. Son günlerin moda sözüyle; ''şiir ağladı be...'', ''İlhan bey döktürdü be...''
Hakikaten güzel oluyor.