Şereflikoçhisar’da testicilik - 17 Nisan 2019, 13:40
17 Nisan 2019, 13:40 - Anasayfa // Tefekkür Haberi yazdır
Rahmetli İbrahim Hakkı Konyalı’nın Şereflikoçhisar Tarihi (1971-İstanbul) eserinde Desti Fırınları başlığıyla işlenen kısımda kısmî bilgi verilir. Testi, kil cinsi topraktan meydana gelen balçık çamurdan yapılan, geniş gövdeli, dar ağızlı, kulplu su kabıdır. Testi; Farsça “Desti” kelimesinden dilimize geçmiştir. Elde taşınan manasına gelmektedir. Testiler, emzikli veya emziksiz olarak yapılmaktadır. Bu işi yapanlar da çanakçı, çömlekçi ya da testici diye anılır.
Çark Damı diye anılan geniş mekânlarda testi yapılır. Burada çamur karılarak imal edilir ve kuruması için bekletilir. Çark damları; Sarıkaya, Sanayii ve Killik mahallelerinde toplanmıştı. Kızıl Çukur’dan kırmızı, İstiklâl Mahallesi’nden boz toprak getirilir. Kesekleri tokaçlarla dövülerek ufalanır ve elenir. Belirlenen oranda her iki toprak ve tuz, su ile karıştırılıp, ayakla çiğnenerek çamur hazırlanır. Çamurun suyu süzülür, lâzım olan kıvama gelinceye kadar kurutulduktan sonra bir köşeye yığılır. İhtiyaç olan miktarda künde tabir edilen bir topak çamur alınır. Usta, kündeyi dönen çark üzerinde işlemeye başlar. Çark, önceleri el ile çevrilirdi, sonraları motorla. Dönen çarkta, mahir ustanın eliyle biçimlenen testiler özenle bir kenara konulur. Sonra dönen çarkın üzerinde kertikli makaraya tutularak şekil ve motifler atılır. Firimeye yani kurumaya yüz tutacağı zaman kulp takılır. Bardakların ibiği bu esnada ilave edilir. Kulpsuz testiye lohlohu denir. Zımparalanır ve süsleme yapılır. Süslemede ise, çıkmaz boya kullanılır. Su geçirmesini önlemek için reçine ya da vernik sürülür. Sırlama, duruma göre fırınlama öncesi yahut sonrası yapılır.
Testiler üzerine camsı olmayan sır sürülmezse, içindeki su, testinin dışına terleme ile sızarak buharlaşır ki suyun soğumasına sebeb olur. Ayrıca hamura katılan tuz, fırınlamada ya da sonraki işlemlerde zamanla erir ve küçücük gözenekler oluşur. Oradan suyun az da olsa sızması ile testinin dışını ıslak ve nemli tutarak içerisindeki suyun ısınmamasını sağlar. Fırınlamada talaş, hışır gibi mevsime uygun yakacaklarla yapılır. Bu işin bitimi sonrası testiler soğumaya bırakılır. Fırınlama sonrası yapılacak işlemlerden sonra satışa arz edilmek üzere istif edilir.
Testilerimizin en büyük müşterisi Aksaraylı esnaflar idi. Testi çamurundan; Osman Bey, künk, Lömen Usta geyik yapardı. Tuz Gölünde bekletilerek ilginç kristaller oluşurdu. Turşu, pekmez ve peynirler için küp ve cereler kullanılır. Cere, toprak küpün küçüğüdür. Topraktan yapılmış, kulpsuz, küçük çömlek olan üzlükleri, çiçek saksıları da hatırlamak lâzım.
Yönetici tarafından yazılan bu haber, 511 defa okunmuştur.
Adımın geçmesine teşekkür ediyorum Oysa ben 13-17 yaş arası yani 1966-1970 yıllarının yaz tatillerinde dört yıl çalıştım İki yıl çırak iki yıl kalfa olarak. Ancak çanak yapar bardak yapamazdım. Yazıya memnun oldum bir eksikliği giderdi. Çok teşekkür ediyorum Ayrıca yazıyı sayfamda paylaşmak istiyorum. Selam sevgi ve saygılarımla.