2000'e Doğru Genel Yayın Yönetmeni Doğu Perinçek, çantasından çıkardığı mektubu, "Soner, şunu okur musun" diyerek uzattı. - PDF
1 SU YAYINLARI Behçet Cantürk'ün Anıları (BECO) Soner YALÇIN ISBN Yedinci Baskı : Kasım 2000 Kapak Tasarımı : Hayalgücü Tasarımevi Baskı ve Cilt : Mart Matbaacılık Sanatları Tel: (0212) Pbx Bu kitabın yayın hakları Su Yayınları'na aittir. Su Yayınları Dağıtım: Cağaloğlu Yokuşu Evren Han No: 29 / 53 Cağaloğlu İstanbul Telefax: (0212) Ankara Büro : Sağlık l Sokak No: 10/9 Sıhhiye - Ankara Tel-.(0312) Soner YALÇIN BECO Behçet Cantürk'ün Anıları ÖNSÖZ Yıl 'e Doğru Genel Yayın Yönetmeni Doğu Perinçek, çantasından çıkardığı mektubu, "Soner, şunu okur musun" diyerek uzattı. Mektup Kayseri'de askerliğini yapan Nafiz Obay isimli birisinden geliyordu. O bay Mektubunda, Almanya'da uyuşturucu mafyasının içinde yer aldığını; eroin sattığını belirtiyordu. Dergiye açıklamalarda bulunmak istediğini yazıyordu. Telefonla Obay a ulaştım. Randevulaştık. Kayseri'de bir parkla buluştuk. 40 yaşında, uzun boylu, candan bir adam. 18 yıl kaldığı Almanya'da, 8 yılını cezaevinde geçirmiş ve ardından sınır dışı edilmişti. Türkiye ile Avrupa arasındaki eroin trafiğini saatlerce konuştuk... Uyuşturucu ticaretinin merkezinde bulunmuş bir canlı tanıkla ilk kez görüşüyordum. Ve yeraltı
2 dünyasına böyle girdim!.. Anlattıklarına şaşmamak elde değildi. İş ve siyaset dünyasının, spor çevrelerinin pek çok ünlü ismi, uyuşturucu ticaretinin içinde ve hattâ başındaydı. Nafiz Obay önemli bilgiler vermişti. Ancak bunların araştırılması ve belgelendirilmesi gerekiyordu. Bu iş tam iki yıl sürdü. 9 Ağustos 1992 tarihli 2000' e Doğruda haberi kapaktan verdik: "Mafyanın merkezindeki adam anlatıyor!" Kapak büyük yankı yarattı. Çeşitli gazete ve dergiler haberden alıntı yaptı. Bu arada, yazıda adı geçen bazı kişiler tarafından dava edildim. Belgeleri mahkemeye sundum. Beraat ettim. Yeraltı dünyasını takip etmeyi bırakmadım. Bu camianın önde gelen bazı isimleriyle tanışma olanağı buldum. Yıllar geçtikçe konuyla ilgili geniş bir arşive sahip oldum. Arşivin neredeyse yarısı bir kişiye ilişkindi: Behçet Cantürk! Nihayetinde, bilgilerin belli bir olgunlaşma noktasında, Behçet Cantürk'ün yaşamının başlı başına bir kitaba konu olabileceğine karar verdim. Çalışmalarımı bu hedefe yönelttim. Ancak bu kitap salt bir "Baba" nın biyografisi olarak yazılmadı. Kanımca, Lice'den yola çıkıp, dünya çapında bir isim haline gelen Behçet Cantürk'ün serüveni, aynı zamanda Türkiye'nin son 50 yılının toplumsal tarihi ile örtüşüyor. Toplumsal ilişkilerin, siyasal ve ahlâki değerlerin yakın tarihimizdeki dönüşümünü Cantürk ekseninde anlatmaya çalıştım. Bazı çevreler Behçet Cantürk'ü sadece yeraltı dünyasının bir patronu olarak tanır. Ama pek çoklarının gözünde Cantürk, âdeta siyasal bir kişilik ve neredeyse bir "Kürt Robin Hood'u" dur! O da herkes gibi farklı kimliklerin bir bileşimiydi: Uyuşturucu kaçakçısı, başarılı işadamı, sosyal demokrat, Ermeni kökenli, Kürt milliyetçisi, "Aile" reisi, Türkiyeli... Bu çalışmada bütünün fotoğrafını sunmak istedim... "BECO/Behçet Cantürk'ün Anıları" ülkemizin, ekonomik ve sosyal yapısını anlamaya yönelik çabalara bir katkı amacıyla kaleme alınmıştır. Kitabın hazırlanmasında emeği geçen herkese teşekkür ede rim... Soner Yalçın Haziran 1996 Ankara
3 BABA REŞİT CANTÜRK Hava zifiri karanlıktı. Mekkareci Reşit Cantürk korkuyordu. Karanlıktan değildi korkusu, onu, ilk kez gittiği bu yol ürkütüyordu. Oysa kaç kez gitmişti Suriye'ye. O yolları ezbere biliyordu... Soğuktu ama terlediğini hissetti. Mendilini çıkarmayı düşündü, alnını silmek için. Vazgeçti, beyaz mendili jandarmalar görebilirdi. Canı sıkıldı, heyecanına engel olamıyordu. Fakat yüreğinin neden hızlı hızlı attığını biliyordu: Hem yola, hem de ilk kez taşıdığı bu mala yabancıydı. Yeni malın riski fazlaydı. Ancak parası çok iyiydi. Belki kazandığı bu para ile doktora gidip sık sık tutulduğu öksürük nöbetlerinden kurtulabilirdi... İlçesi Lice'de dikilecek, ekilecek toprağı yoktu.taşımacılık-la geçiniyordu. İlk başlarda Van, Muş, Malazgirt, Solhan, Kar-kova'ya mal getirip götürüyordu. Ancak mekkarecilikte fazla para yoktu. Yiyecek ekmek bile bulamadığı zamanlar oluyordu. Mekkareci Reşit Cantürk oy vermemişti ama, iktidara gelen Demokrat Parti Türkiye'nin komşuları ile ilişkilerini düzeltmişti: Sınırlar eskisi gibi sıkı korunmuyordu. Bu nedenle sınır ticareti hızla gelişiyordu. Mekkareci Reşit'in Suriye'ye mal taşıması böyle başlamıştı. Kiraladığı katırlarla defalarca Suriye'ye çay, şeker, yağ gibi yiyecek maddeleri götürmüş; gelirken ev aletleri, sigara kâğıdı, halı ve elbiselik malzemeler getirmişti. Suriyeliler özellikle yağları yüksek bir para karşılığında alıyorlardı. İş tatlıydı, fakat Mekkareci Reşit, başkalarının mallarını taşıdığı için iyi para kazanamıyordu. Ancak bu yeni güzergâh ve yeni mal, ona oldukça iyi bir kazanç kapısı açacaktı. Hemşehrisi, Liceli Bahri(1) sayesinde cebi para görecekti. Liceli Bahri, yoksul ilçenin kaderini değiştirecek ilişkiyi, tesadüf sonucu kurmuştu. Bir akşam Diyarbakır'da içki içerken, müşteri kalabalığı yüzünden aynı masayı paylaşmak zorunda kaldığı Malatyalı Vahdet'le tanıştı. Kısa zamanda dost oldular. Liceli Bahri ile Malatyalı Vahdet birkaç akşam daha beraber oldular. Bahri yeni arkadaşını Lice'ye davet etti. Oğlu Nizamet-tin'i sünnet ettirecekti, kirvesi olmasını istedi. Vahdet şaşırmıştı. "Seve seve yaparım ama bilmende yarar var, ben Aleviyim" dedi. O yıllarda Aleviler hâlâ Osmanlı korkusunu üzerlerinden atamadıklarından kimliklerini saklıyorlardı. Bahri sevinmişti: "Ne fark eder, ben de Zaza'yım!" Aleviler ile Zazalar birbirlerine çok yakındı. Özellikle Tunceli bölgesindeki Zazaların büyük çoğunluğu Aleviydi. Zaza Bahri ile Alevi Vahdet rakı kadehlerini Kürtler ve Türkler için kaldırdılar...
4 Vahdet, Lice'ye gidip arkadaşının yoksulluğunu görünce ona ortaklık teklif etti. Kuşkusuz bu ortaklık teklifinin, zamanla Liceli'yi dünyaya tanıtacağını bilmiyordu! Malatyalılar, İran'a kaçak yollardan afyon ve hint keneviri götürüyorlardı. Malatyalı Vahdet, arkadaşı Bahri'ye malların nakliyesinde taşıyıcılara ihtiyaçları olduğunu söyledi. İş oldukça kazançlıydı. Liceli Bahri düşünmeden kabul etti. İRAN'DA İLGİNÇ GELİŞME Tahran hükümeti, 1955 yılında İran toprakları üzerinde haşhaş ekimini yasaklamıştı. Büyük çapta afyon üretilen İran, aynı zamanda bu uyuşturucu maddenin büyük miktarda tüketildiği bir ülkeydi! İranlı afyonkeşler günde 2 ton afyon tüketiyordu. O yıllarda Türkiye'de uyuşturucu alışkanlığı hiç yoktu. Bu nedenle komşu İran'ın durumu oldukça şaşırtıcıydı. Bu durumun iki nedeni vardı: İran, 19'uncu yüzyılda Avrupa'dan mal ithal etmek amacıyla, dövize olan ihtiyacını gidermek için afyon satmaya başlamıştı. En iyi alıcısı ise Hindistan'dı. Afyonun iyi para etmesi üzerine, İran'da haşhaş yetiştirenlerin sayısında patlama oldu. Afyonla "yakından" tanışanlar, bitkiyi kullanmayı da alışkanlık haline getirdiler. İkinci bir neden ise; İran'da hemen hemen hiç doktor yoktu. Bu ülkede ilk tıp olculu 1850 yılında açıldı. Afyon, her türdeki hastalığa karşı ilaç olarak kullanılıyordu. İranlılar, ilaç olarak kullandıkları bu uyuşturucunun ileride alışkanlık yaratacağını bilmiyorlardı. Her iki nedenle, İran halkının büyük bir bölümü afyonkeş olmuştu. Öyle ki, İran hükümeti 1931'de "afyon çekme evleri" kurdu; salgın ülkeyi sarmıştı. Küçük köylerde bile en az 10'u aşkın afyon çekme evi vardı. Bu durum İran hükümetini kaygılandırıyordu. Sonunda afyonun ekimini ve içimini yasakladılar. Afyonkeşler ihtiyaç duydukları malı karaborsadan ve kaçakçılardan sağlamaya başladılar. Türkiye, Pakistan ve Afganistan'daki kaçakçılar hiç vakit geçirmeden İran'a afyon ve hint keneviri "ihraç etmeye" başladılar... LİCELİLERİN EKMEK KAPISI Hava ağarmaya başladı. Ne Mekkareci Reşit Cantürk, ne de katırları dinlenmiş; bütün geceyi yürüyerek geçirmişlerdi. Öksürük nöbeti başlamıştı. "Hay aksi" deyip bir küfür savurdu. Bir ağacın altında mola verdi. Birden aklına Bahri geldi. Aynı ilçeden olmanın ötesinde, birbirlerine çok yakındılar. Bu işi ona Bahri teklif etmişti. Eline, Suriye'ye götürdüğü malların değerinden bile daha fazla para geçecekti. "Ben de kısa zamanda Bahri kadar kazanabilir miyim acaba?" diye düşündü. Yıllar geçip Bahri'nin oğulları ile kendi çocuklarının bu "iş" yüzünden rekabet edeceklerini aklına bile getirmemişti... Lice küçük yerdi. Herkes Bahri'nin birden bire çok para kazanmasına anlam verememişti. Bahri bir ara kayboluyor, sonra ceplerini altınla doldurup geliyordu. Liceliler birbirlerine soruyorlardı:
5 Bahri nereden alıyor bu altınları?.. Kalktı yola koyuldu. Mekkareci Reşit Cantürk, ilk malı teslim ettiğinde anladı, Bahri'nin altınları nereden bulduğunu. İranlılar, ödemeyi altınla yapıyorlardı.. CANTURKLER Mustafa ile Havva Cantürk'ün beş çocuğu vardı. Dört erkek, bir kız: Hüseyin, Hacı Mehmet, Ahmet, Reşit ve Amine. Reşit Cantürk 1923 Lice doğumluydu. Ailesi çok yoksuldu. Katır sırtında mal taşıyorlardı. Önceleri yatan il ve ilçelerle başlayan taşıma işi, daha sonra Suriye ve İran'a kaçak mal taşımaya kadar gitti. 17 yaşında, Ahmet- Ayşe Karakoç kızı Hayriye ile 1940 yılında resmi nikâhla evlendi. Bir yıl sonra bir erkek çocuktan oldu. Adını Abdülbaki koydular. Üç yıl sonra kızları İkram doğdu. Yıl Mekkareci Reşit gönlünü bir Ermeni kızına kaptırdı.. Ayakkabı tamircisi Bagos Demirciyan, akrabalarının isteği üzerine Bingöl'den Lice'ye göçmüştü. Beş kızı vardı: Ofsana, Fikriye, Şato, Süslü ve Hatun. Reşit Cantürk'ün gönlünü çalan güzel kızın adı Harun'du. Bir gece sevdiği kızı zorla kaçırıp Kelvan mahallesindeki evine getirdi. Eşi Hayriye, üzerine kuma getirilmesine fazla ses çıkarmadı. Genç Türkiye Cumhuriyeti yasaları, o yıllarda henüz çok eşlilik töresini yıkamamıştı. Kızın babası Bagos Demirciyan da evladının zorla kaçırılmasına tepki göstermedi. Çok kızı vardı. Üstelik o yıllarda Ermenilere hep kötü gözle bakılıyor, hakaret ediliyordu. Bu nedenle çoğu akrabası, binlerce yıllık yurtlarından göçüp gitmişlerdi. Hatun'a tek üzülen, annesi İncik'di. Güzel kızının evli ve yabancı (Ermeni olmayan) bir adamın karısı olmasına çok kederlenmişti. Günlerce ağladı. Elinden birşey gelmiyordu. Ne yapabilirdi İd? Cantürkler ilçenin belalı ailelerinden biriydi. Daha geçen yıl Sağır ailesi ile silahlı çatışmaya girip, iki kişiyi öldürmüşlerdi... Reşit Cantürk, ikinci karısı Hatun'u Müslüman yaptı. İmam nikâhı kıydı. Genç karısı ile çok yakından ilgileniyor; gönlünü almaya çalışıyordu. İlk karısı Hayriye, bu güzel Ermeni kızını kıskanmaya başladı. Onu hep aşağılıyor; bazen de dövüyordu. Hayriye şanslıydı. Yine hamile kalmıştı. Üçüncü çocuğu Azet 1948 yılında doğdu. Hatun bir türlü kocasına sevindirici haberi veremiyordu. Ancak Azet'in doğumundan bir yıl sonra, kocasına müjdeyi verdi: Hamileydi yılında Hatun'un ilk çocuğu gözlerini dünyaya açtı: Nizamettin.
6 Tesadüf, Hayriye de, Hatun da 1950 yılında yine hamile kaldılar. Ve 1950 yılında Cantürk ailesine iki erkek çocuk daha katıldı. Hayriye'nin çocuğunun adını Sabit koydular. Hatun'un oğluna ise Behçet ismini verdiler. Ancak ona hep Beco dediler... Yıl Nizamettin ve Behçet öksüz kaldılar. Anneleri Hatun, merdivenlerden düşerek genç yaşta vefat etti. (2) Annelerinden çocuklarına bir tek "miras" kaldı: Nizamettin ve Behçet küçüklüklerinden başlayarak, yaşamlarının her aşamasında "Ermeni dönmesi" aşağılamasına rnaruz kaldılar. Bu iki minik çocuk, annelerinin Ermeni olması nedeniyle Cantürk ailesinde hep "ikinci sınıf insan" muamelesi gördüler. Nizamettin ve Behçet zamanla annelerinden utanır hale geldiler... GAZI İLKOKULU Tarih: 21 Şubat Ayaklanma bütün hızıyla sürüyordu. Lice ele geçiriliyordu. Beyaz bir at üzerinde dimdik duruyordu Şeyh Sait. Atın başını Lice Müftüsü Abdulhamid'in oğlu Sait Hoca çekiyordu. Atın solunda Şeyh Sait'in sekreteri, Liceli Fehmi Bilal vardı. İlçeye girişte protokol sırasında yer alan, Liceli Molla Mustafa, Lice beylerinden Hakkı ve Hüseyin at üstünde hemşehrilerine gülüm-süyorlardı. Liceliler salavat çekiyorlar, Şeyh Sait'e tezahürat yapıyorlar ve atını öpmek için birbirleriyle yanşıyorlardı... Kısa bir süre sonra Şeyh Sait isyanı bastırıldı. Şark İstiklal Mahkemesi, isyana katılanlara ağır cezalar verdi. Kimi asıldı, kimi cezaevine, kimi sürgüne gönderildi yılında Dersim hareketinin de yerle bir edilerek bastırılması, bölgede olduğu gibi, Lice'de de korkunun hakim olmasına neden oldu. Bölgedeki herkes, başkent Ankara'ya bağlılık yarışına girişti. Güvenilir olmanın en önemli göstergelerinden biri, çocukların devlet okullarına gönderilmesiydi... Mekkareci Reşit Cantürk için, çocuklarını okula göndermenin bir başka nedeni daha vardı: Yoksuldu yılında doğan Tarık'la birlikte, evdeki çocuk sayısı yediye yükselmişti. Çocuklarına ekmek kapısını ancak devlet okullarının açacağını düşünüyordu. Sırasıyla hepsini okula
7 gönderdi... Behçet, ağabeylerinin ve ablasının okuduğu Gazi ilkokuluna 1959 yılında dokuz yaşında başladı. Önce Türkçeyi, sonra okumayı ve saymayı öğrendi. Okulu sevdi. Sevmediği, arkadaşlarının ona sık sık "dönme" demeleriydi. Yılmadı. 1964/65 öğrenim yılında ilkokulu bitirdi. Okuyacaktı. Lice'de okula giden öğrenci sayısı oldukça fazlaydı. Üstelik aileler çocuklarının okumasını istiyorlardı. Bu nedenle devlet ilçeye bir de ortaokul binası yapmıştı. Reşit Cantürk, oğlu Behçet'i ortaokula kaydettirdi. Behçet'ten umutluydu. Diğer çocuklarını ortaokula yazdırmamıştı. Çünkü hiç başarılı değillerdi. Ergenlik çağına gelen Behçet, okuldan soğumaya başlamıştı. Bir tek tutkusu vardı: Silah. "Dönme" olarak tanınmaktan nefret ediyordu... Behçet, korkulan ve saygı duyulan biri olmak istiyordu. Onun doğduğu toplum, zayıflığı ve savunmasızlığı bağışlamıyordu!.. Bireysel şiddet yoluyla "onur" kazanmak, bölgedeki kültürün bir parçasıydı... İlk "fırsatı" 15 yaşında yakaladı. Kendinden beş yaş büyük Nevzat Hocaoğlu'nu, henüz ortao-kul birinci sınıf öğrencisi iken, tabancayla vurarak öldürdü yılında gerçekleşen bu olayın gerçek nedeni bilinemedi. Arkadaşı Nevzat'ı, kendisine "dönme" dediği için mi öldürmüştü? Mahkemede, "kazara vurdum" diye ifade verdi. Şanslıydı yılında çıkarılan af ile özgürlüğüne kavuş- Öldürdüğü kişinin yakınları, Behçet'ten intikam alabilirdi. "Güvenlik nedeniyle" akrabalarının yanına Diyarbakır'a gönderildi. Öğrenimine, Diyarbakır Bağlar Ortaokulu'nun ikinci sınıfından devam etti. Ancak, Diyarbakır'da fazla kalmadı. Ders yılının ikinci yarısında naklini tekrar Lice'ye yaptırdılar. Tavırları değişmişti. Arkadaşları konuşmalarına dikkat etmeliydi. Artık bir cinayeti vardı! Behçet, her türlü hakaretin öcünü alabilecek kuvvette biri oluğunu, 15 yaşında ispatlamıştı... YILMAZ GÜNEY HAYRANLIĞI Yılmaz Güney'e hayrandı. Kamalı Zeybek, Dağların Kurdu Koçero, On Korkusuz Adam ve Kara Şahin filmlerinin etkisinden günlerce kurtulamamıştı. Yılmaz Güney gibi yürüyor, onun gibi bakıyordu...
8 Ortaokulu, hiç sınıfta kalmadan 1968 yılında bitirdi. Okumak istemiyordu. Babası Resife yalvarıyordu, liseye göndermesin diye. Babası onu dinlemiyordu, çocukları içinde en zeki olanı Behçet'ti. O, okuyup büyük adam olacaktı. Zaten başlarında yeni bir bela vardı. Körtük aşireti ile araları çok kötüydü. Liceliler, her an silahların patlamasından endişe ediyorlardı. Lice'de lise yoktu. Behçet'i yine Diyarbakır'daki akrabaların yanma göndermeyi düşündüler. "Güvenli olmaz" diye vazgeçtiler. "Bingöl'deki akrabaların yanında emniyette olur" diye düşündüler yılında Bingöl Lisesi'ne kaydedildi... Sonuçta korkulan oluyor: Silahlar patlıyor. Yıllarca sürecek bu kan davasının başlama nedeni siyasiydi genel seçimleri öncesi Diyarbakır'da liste belirlemesi yüzünden tartışmalar çıkmıştı. CHP'nin, Halit Mısırlıoğlu'nu kontenjana koyması, bu partiyi Diyarbakır'da ikiye bölmüştü. Diyarbakırlı bazı CHP'liler partiye oy vermeyeceklerini söylüyorlardı. Kızgın CHP'liler arasında Cantürkler de vardı. Fırsattan yararlanan AP'li Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Refet Sezgin, 100 kişilik partili grubuyla Cantürkler ziyaret etmek için Lice'ye gelmişti. Halit Mısırlıoğlu taraftan Körtükler, Cantürkler'in AP'lileri evlerinde kabul edip, onlarla sohbet etmelerine çok bozulmuşlardı. Gerginlik tırmanmış ve tetiklere basılmıştı. Körtükler'den Halim Aydın vurularak öldürülmüştü. Ramazan ve Mehmet Han Gelirakan ise yaralanmıştı. Lice Cumhuriyet Savcılığı, Cantürkler'den- 47 kişi hakkında tutuklama kararı çıkardı. Tutuklanacak kişiler arasında, lise öğrencisi Behçet Cantürk de vardı. Dokuz kişi teslim olmadı. Behçet Cantürk firar edip, dağa kaçan dokuz kişiden biriydi. Cantürkler, "güvenlikleri için", aileden bu dokuz kişinin teslim olmasına razı olmamışlardı. Güçsüz duruma düşen aileye Körtükler saldırabilirlerdi. Dağa çıkan; Behçet Cantürk, Abdülbaki Cantürk, Gıyasettin Deniz, Sıddık Deniz, Nadir Harman, Süleyman Özkalkan, Hanifi Vuran, Abdullah Cantürk ve Halim Karagöz'e, tutuklama karan olmadığı halde, Nadir Vuran, Gıyasettin Fidan, Mehmet Özsucu, Mehmet Taşkaya, Ramazan Alacabayır, Halim Alacabayır, Cindi Hanezay, Osman Hanezay ve Mehmet Fidan da katılmışlardı. Küçük bir çete kurmuşlardı! Kan davasının sadece Behçet'e bir yaran olmuştu. 19 yaşında okulu bırakıp, dağlara çıkmıştı. Cantürkler de, dağdakiler de yaşamlarından memnundular, İlk günlerde Cantürkler'in evlerine sık sık baskın yapan jandarmalar da artık gelmemeye başlamıştı.
9 Dağda bulunan firariler boş durmuyorlardı. İran'a, Suriye'ye afyon götürüyorlardı. Güzel de para kazanıyorlardı. Üstelik olay unutulmuş görünüyordu. Artık ilçeye ziyarete bile gelmeye başlamışlardı. Hayat, 21 Şubat 1971 gününe kadar sakin sürdü. ÇETE BÖLÜNÜYOR Dağdaki grup arasında ikilik çıkmıştı. Amca çocukları Gıyasettin Deniz ile Sıddık Deniz afyon paralan yüzünden, Abdülbaki Cantürk ve Behçet Cantürk'e sitem etmeye başladılar. Cantürkler paralarını vermiyorlardı. Suç ortakları arasındaki gerilim fazla uzun sürmedi. 21 Şubat günü Lice'nin kenar mahallelerinden birinde, Cantürkler ile Denizler silahlı çatışmaya girdiler. Silah seslerini duyan aileler olay yerine koştular. Cantürklerin tabancalarından çıkan mermilerin ilk hedefi Gıyasettin Deniz oldu. Olayın daha da büyümemesi için jandarmalar havaya ateş açtılar. Bu arada, jandarmaların dur ihtarına uymayan Cantürkler'in en küçüğü 13 yaşındaki Tank Cantürk canından oldu. İki kişinin ölümüyle sonuçlanan bu olayla ilgili olarak, Diyarbakır ikinci Ağır Ceza Mahkemesi, Cantürk ve Deniz ailesinden toplam 10 kişi hakkında tutuklama karan verdi. Bu 10 kişiden biri yine Behçet Cantürk'tü. Grup arasında ihtilaf çıkıp, silahlar konuşunca dağdaki ekibin bir bölümü teslim oldu. Ancak Behçet Cantürk'ün pes etmeye niyeti yoktu yılı Cantürkler için hiç de iyi geçmiyordu. Şubat ayında kardeşleri Tarık'ı kaybetmişlerdi. Mayıs'ta babaları Reşit Cantürk'ü yitirdiler. Sık sık öksürük nöbetlerine tutulan Mekkareci Reşit vereme yenik düşmüştü. 13 Eylül İzmir Narlıdere'de askerliğini yapan Sabit Cantürk izine gelmişti. 21 Şubat'taki olay nedeniyle cezaevinde bulunan ağabeyi Azet Cantürk'ü ziyaret etmek istiyordu. Sabit Cantürk'ün Lice'ye geldiği, Deniz ailesi tarafından öğrenilmişti. Cantürkler, güvenlik için Sabit'in yanına Behçet'i verdiler. Aile büyüklerinin tahminleri doğru çıktı. Gıyasettin Deniz'in, "kanını yerde bırakmak istemeyen" Deniz ailesi, Sabit ve Behçet kardeşlere pusu kurdular. Çatışma çıktı mm çaplı Astra tabanca ile Fahrettin Bakır'ı öldüren Sabit Cantürk de, kardeşi Behçet'le birlikte dağların yolunu tuttu. Bu olay nedeniyle de, Behçet Cantürk hakkında üçüncü kez yakalama emri çıkarıldı.
10 Aksilikler Behçet Cantürk'ün yakasını bir türlü bırakmıyordu. Sarılık hastalığına yakalandı. Ancak şans yine ondan yanaydı. Hastalığı kolay atlattı. HAŞHAŞ EKİMİ YASAKLANIYOR Behçet Cantürk'ün tabancasından çıkan mermiler kaç kişinin yaşamına son vermişti? Bu cinayetleri niçin işlemişti? Bu soruların önemi yoktu! Doğu toplumlarının geleneği değil miydi: Çatışmaların gerçek nedenleri üzerinde durulmaksızın, galip çıkanın yanında olmak. Halk, çatışmalardan zaferle çıkanın yanındaydı. Çünkü, galip her zaman güçlüydü ve korkusuzdu... Teslim olan Cantürkler yargılamalar sonucu beraat etmeye başladılar. Behçet Cantürk umutlandı. Cezaevlerinden çıkan yakınları, ailelerinin can güvenliklerini sağlayabilirlerdi. Ayrıca, 12 Mart askeri darbesi nedeniyle sıkıyönetim ilan edilmişti. Jandarmalar dağlarda kendilerine rahat vermiyorlardı. Sürekli saklanmak ve kaçmak zorunda kalmışlardı. Üstelik "işler" de karışmıştı... İran, 1969 yılında topraklarında haşhaş tarımının tekrar yapılmasına izin vermişti. İlginçtir, bu kez Türkiye haşhaş ekimini yasaklıyordu. Türkiye önemli bir döviz kapısını kapatıyordu. Afyon üretiminde dünya üçüncüsüydü. Milyonlarca dolarlık geliri vardı. 90 bin aile haşhaş ekimi ile geçiniyordu. Bu aileler, Toprak Mahsûlleri Ofisi'ne; 1967'de 119 ton, 1968'de 125 ton, 1969'da 128, 1970'de 63 ve 1971 yılında da 149 ton afyon satmışlardı. Anadolu'da üretilen afyon, hem dünya ilaç pazarında, hem de uyuşturucu piyasasında çok iyi para ediyor; kapış kapış gidiyordu. Türk afyonu çok kaliteliydi. Diğer ülkeler 100 kilo afyondan, 10 kilo eroin sağlarken; Türk afyonundan, kilo "ürün" elde ediliyordu. "Esmer altın" afyon için, tehlike sinyalleri Anadolu'ya çok uzak bir yerden, Amerika Birleşik Devletleri'nden gelmişti. Amerikan Narkotik Büro şefi M. John Cuzacks, şöyle diyordu: "Amerika'da tüketilen eroinin yüzde 80'i ülkemize Fransa'dan sokulmaktadır. Bu eroinler ise Türkiye'deki haşhaş tarlalarından elde edilen afyondan yapılmaktadır." Yani, Türkiye'de haşhaş ekimi yasaklanmalıydı! Amerika kamuoyunda Türkiye aleyhtarı bir hava oluşturuldu. Amerika, Vietnam Savaşı'ndan dönen askerlerinin ve hayata yabancılaşan gençliğinin neden uyuşturucu kullandığıyla değil, kendisine "koşulsuz bağlı müttefiki" ile uğraşıyordu... Türkiye'ye karşı yıpratma savaşı başlatıldı. Amerika'nın gücü, ne "eroinin başkenti" Marsilya'daki eroin laboratuvarlarının yok edilmesine, ne de afyon kaçakçılarının merkezi, Altın Hilal (İran, Pakistan, Afganistan) ve Altın Üçgen'e (Laos, Tayland, Burma) yetiyordu. Türkiye, Amerika'nın isteğine karşı koyamıyordu. Önce afyon ekilen illerin sayısı azaltıldı.
11 1961'de ekim yapılan il sayısı 35 iken, 1970'de bu sayı 7 ile sınırlandırıldı. Başbakan Süleyman Demirel'e yoğun baskılar vardı. Demirel, "iki arada bir derede kalmıştı." Başbakan Demirel Ispartalı, Maliye Bakanı Mesut Erez Kü-tahyalı'ydı. En çok haşhaş üretilen İsparta, Kütahya, Afyon, Denizli, Uşak ve Burdur illeri, aynı zamanda AP'nin oy depo-suydu. Başbakan Demirel, yasaklamaya karşı direniyordu. Öte yandan, Amerika'da seçimler yaklaşıyordu. Başkan Ni-xon'ın tek umudu, "Amerikan gençliğini uyuşturucudan koruma" propagandasıydı. Ve 12 Mart askeri darbesinin Başbakanı Nihat Erim, Anadolu'nun binlerce yıllık geleneksel bitkisi afyonun ekimini yasaklayan karan ilan etti... Kuşkusuz, Türkiye'de afyon üretiminin yasaklanması, dünyada gitgide yayılan eroin tutkusunu azaltmadı. Ancak bunun ne önemi vardı. Önemli olan Nixon'a seçim kazandıracak bir şovdu!... TESLİM OLUYOR Cantürk aile meclisi toplandı. Behçet Cantürk, kardeşi Sabit ile birlikte teslim olacaktı. Plan yapıldı. Önce durum Lice İlçe Jandarma Komutanı Cafer Bay'a anlatıldı. Tek istekleri vardı Cantürkler'in: Çocuklarının teslim olduğunu kimse duymayacaktı. Sadece yakalandıkları duyulacaktı. 29 Aralık 1971 gecesi, jandarmalar sessizce Cantürkler'in evine geldiler. Evde bulunan Behçet ve Sabit'i kelepçeleyip götürdüler. Sorgulaması bitip mahkemeye çıkarılan Behçet ve Sabit Cantürk, 15 Ocak 1972 tarihinde cezaevine gönderildi. Diyarbakır İkinci Ağır Ceza Mahkemesi, 9 ay 10 gün sonra karara vardı. Ali oğlu Fahrettin Bakır'ın ölümü ile sonuçlanan olayda Behçet Cantürk'ün suçlu olduğunu gösteren bir belge yoktu. Sabit Cantürk'se, 6 yıl 8 aya mahkûm oldu. Halim Aydın ile Gıyasettin Deniz'in ölümleri ile sonuçlanan olayların davaları ise sürüyordu. Olaylar Behçet'in peşini bırakmıyor, onu cezaevinde de buluyordu yazının sıcağı her yanı kasıp kavuruyordu. Ancak Diyarbakır Cezaevi'ndeki havanın sıcaklığı mevsimden kaynaklanmıyordu. Yaşlı bir mahkûmun ölümü isyana dönüşmüştü. Kan dökülmesi an meselesiydi. Cezaevinin müdürü olayların bastırılması için Behçet Cantürk'ten yardım istedi. Çünkü cezaevinde bulunan tutuklu ve mahkûmların büyük bir bölümü Lice'liydi. Behçet Cantürk, hoparlörden herkesi sakin olmaya çağırdı. Beco'nun sesini duyan Liceliler, cezaevinde duruma el koydular. İsyan bastırıldı boyundaki, buğday tenli, siyah gözlü genç adam cezaevinin önemli konuklarından biri olmuştu. Çevresinde Liceliler pervane oluyordu. Cezaevi onun için iyi bir okul oldu. Başta Diyarbakır olmak üzere bölgenin önde gelen "tüccarlarıyla" tanışma fırsatını buldu. Şansı hep yanındaydı...
12 16 Ekim 1973 tarihinde nakti kefaletle serbest bırakıldı. Arkasından, 26 Nisan'da "1974 affı" çıktı, dosyaları düştü yılında iki mutluluğu bir arada yaşadı. Cezaevinden çıkar çıkmaz görücü usulüyle, resmi nikâhla evlendi. Cantürk ailesi ona uygun bir kız bulmuştu: Amcası Hüseyin'in oğlu Zeynel Cantürk'ün kızı Erdem. Zeynel Cantürk'ün diğer kızı Süreyya'yı ise ağabeyi Nizamettin'e münasip görmüşlerdi. 9 ay 10 gün sonra Behçet- Erdem çiftinin bir oğulları oldu. Adını Mehmet koydular... MEKKARECİLİK TARİHE KARIŞIYOR Behçet 'Cantürk, Diyarbakır Cezaevi'ndeki "koğuş ağalığı" nın sonucunu kısa zamanda gördü yılında cezaevinden çıktığında, Akan Otobüs İşletmesi sahipleri İhsan Güzel ve Yılmaz Turgut Uğur, daha "içerideydiler." Behçet Cantürk'ten, firmalarına hem ortak olmasını, hem de bozulan işlerini sevk ve idare etmesini istediler. Behçet Cantürk teklifi kabul etti; Akan Otobüs İşletmesi'nin üçüncü ortağı oldu. O yıllarda "mekkarecilik" artık tarihe karışıyordu... Katırlar yerlerini motorlu taşıtlara bırakıyordu... Sadece Cantürkler değildi otobüs işine girenler. Liceli bazı aileler arka arkaya otobüs alıp şirketlere ortak oluyorlardı. Ekmekçi ailesi, Laçin ailesi ile birlikte Hazar Turizm Seyahat Acentası'nı kurdular. Canpolat ailesi ve Erşenel ailesi, Özdiyar-bakır firmasına otobüs vererek ortak oldular. Delidere ailesi, otobüs alıp Kamil Koç firması ile birlikte çalışmaya başladı... Lice'de "nakliyatçılık" o kadar yaygınlaşmıştı ki, PTT müdürü bile bu işlere girmişti. Avrupa'ya paketler halinde, "posta posta" mal gidiyordu!.. 23 yaşındaki Behçet Cantürk otobüs işini çok sevdi. Hemen kolları sıvadı. Otobüs şirketleri, Diyarbakır- Elazığ, Diyarbakır-Erzurum arası yolcu taşıyorlardı. Girişimciydi. Birgün atlayıp Erzurum'a gitti. Dadaş Tu-rizm'in sahibi Bünyamin Bey'le anlaştı. Diyarbakır'a, Dadaş Turizm'in şubesini açtı. Bu nedenle kendi otobüslerini Erzurum'dan kesip Malatya güzergâhına gönderdi. Çalışkandı. Elazığ'da yeni kurulan Murat Turizm Otobüs firmasının yetkilileri ile anlaştı. O şirketin de Diyarbakır şubesini aldı. Kayseri üzerinden Ankara- İstanbul'a yolcu taşımaya başladı. Hırslıydı. Adana'ya gidip Gazanfer Bilge'yi buldu. İkna etti. Gaziantep, Şanlıurfa ve Adana'ya seferler düzenlemeye başladı. Ancak Gazanfer Bilge ile hep ihtilafa düştü. Ayrıldılar.
13 1975 yılında bir ayrılığı da ortaklarıyla oldu. En acı ayrılığı ise, aynı yılın 6 Eylül'ünde yaşadı... Karısını, oğlu Mehmet'i, ağabeyi Abdülbaki'yi ve 15 yakın akrabasını Lice depreminde kaybetti... LİCE YÜRÜYÜŞÜ 8 şiddetindeki depremde, 2 bin 385 kişi yaşamını yitirmişti. 8 bin 159 konut ve bina yıkılmıştı. Lice'deki evler, dağ yamacında kurulu olduğu için daha önce, kaya parçalarının düşmesi ile sık sık yıkılıyordu. Ancak bu kez evleri dağ yutmuştu! Deprem Lice'yi yok etmişti. Türkiye yasa bürünmüştü. Dünyanın her tarafından gelen yardımlar ilçeye gönderiliyordu. İlk günlerde yoğun bir biçimde gelen yardımların arkası kısa zamanda kesildi. Kış yaklaşıyordu. Lice'nin bir kısmı çadırda, bir kısmı battaniyelerle kışı karşılamaya hazırlanıyordu. Liceli acısını unutmuş, kışı düşünmeye başlamıştı. Evlerinin yeniden inşası için Başkent'ten yardım istiyordu. Ankara'daki hükümet, Liceli'nin çığlığını duymuyordu. O günlerde bir dedikodu kulaktan kulağa yayılıyordu: "Lice halkı solcuydu. Bu nedenle AP- MSP ve MHP'den oluşan 1. MC hükümeti, Licelilere yardım göndermeyerek, cezalandırıyordu!" Lice'de bıçak kemiğe dayanmıştı. Deprem yardımlarının yetersizliğini protesto etmek için Lice'den Diyarbakır'a yürüme fikri ortaya atıldı. Protesto yürüyüşünü dört örgüt organize ediyordu : * İlerici Gençler Derneği (İGD), * Kürdistan Ulusal Kurtuluşçuları (KUK), * Özgürlük Yolu (Türkiye Kürdistanı Sosyalist Partisi), * Kürdistan Kurtuluş Partisi (Rızgari). Behçet Cantürk, 35 kişilik yürüyüş komitesine, İGD'yi tem-silen girdi. Komite görev bölümü yaptı. Yürüyüşe katılımın fazla olması için öğretmenleri; Mekin Balaban ve Abdulbaki Kaymak, işçileri; Nazif Sanman, Aziz Akşahin, Tahsin Erdoğan, gençliği; Aydın Ergün, Resul Gelirakar, Osman Ağın örgütleyecekti. Behçet Cantürk'e, köylüleri organize etme görevi verildi. 20 Kasım 1975 günü yürüyüş yapıldı. Geniş bir katılım oldu. Yürüyüş kortejinin önünde büyük bir pankart vardı: "Depremden ölenlerin katilleri iktidardır." Katılımcılar sık sık "Kahrolsun İktidar" diye slogan atıyorlardı. Lice- Diyarbakır yürüyüşünü organize edenler hakkında, "hükümetin manevi şahsiyetini alenen
14 tahkir ve tezyif etmekten dava açıldı. Dava açılanlar arasında Behçet Cantürk yoktu. Mahkeme, rekor bir sürede, on yıl sonra 17 Ocak 1985 tarihinde kararını verdi: Beraat. Behçet Cantürk'ün, ilk örgütsel faaliyetlerde bulunmasının nedeni; "devletin Lice depremine karşı umursamaz tutumu" olarak açıklanabilir mi? Kuşkusuz hayır... Behçet Cantürk'ün yürüyüş tertip komitesinde yer almasının, "siyasallaşmasının" nedenini öğrenebilmek için, yakın ta-rihdeki siyasi gelişmelere bakmak gerekiyor : * 14 Mayıs 1950: Demokrat Parti, Kürtlerin de büyük desteğini alarak seçimleri kazandı. * 22 Eylül 1959: Aralarında Ziya Şerefhanoğlu, Naci Kut lay, Sait Elçi, Yaşar Kaya, Musa Anter, Canip Yıldırım, Emin Kotan, Medet Serhat, Nurettin Yılmaz ve Cezmi Balkaş'ın da içinde bulunduğu "49'lar" olarak bilinen Kürt aydınları yargılandı. * 27 Mayıs 1960: Silahlı kuvvetler yönetime el koydu. * l Haziran 1960: 485 Kürt gözaltına alınarak Sivas'ta bir kampa getirildi. * 19 Ekim 1960: Sürgün Yasası çıkartılarak; 485 kişiden, 55 ağa ve aşiret ileri geleni, Batı Anadolu'ya iki yıllık sürgüne gönderildi. * 13 Şubat 1961: Türkiye İşçi Partisi kuruldu. Geleneksel yapının çatırdamaya başladığı Kürt toplumunda, TİP'in "ırgatlar ve marabalar"ın partisi olduğunu açıklaması, Kürtlerden büyük destek gördü. TİP, Kürt aydınlarının da partisi olmuştu. İsyanların bastırılmasından sonra, "güvenilir olmanın koşulu olarak" okullara gönderilen Kürt çocuklarının bir bölümü "asimile olmamış," aksine kendi ulusal kimliklerini gizlemeksizin Kürt sorununu dile getirmeye başlamışlardı. Sorunu ifade edebilecekleri tek platform olarak Türkiye İşçi Partisi'ni görüyorlardı. Kürtler, yıllar sonra yeniden toplumsal mücadele sahnesine çıkıyorlardı. * 24 Ocak 1965: Mustafa Barzani ve Celal Talabani; İran, Irak, Suriye ve Türkiye topraklarında faaliyet gösterecek, merkezi bir Kürdistan Demokrat Partisi (KDP) kurulması çalışmalarını başlattı. Irak'ta kurulacak KDP, sekreterya görevini yürütecekti. Aralarında Faik Bucak, Sait Elçi, Ömer Turan, Sait Kır-mızıtoprak'ın bulunduğu Kürtler, Türkiye- KDP'yi illegal olarak kurdular. * : TİP iki yıl boyunca "Doğu mitingleri" düzenledi. TİP'in miting yaptığı 12 miting merkezinden biri Lice'ydi (24 Ağustos 1969). Liceli Tarık Ziya Ekinci, TİP"in genel sekreterliğine kadar yükselmişti. * 14 Mayıs 1969: Çoğunluğunu üniversiteli Kürt öğrencilerinin oluşturduğu Devrimci Doğu Kültür Ocakları (DDKO) kuruldu. * 12 Mart 1971: Askerler yönetime el koydu.
15 * 20 Temmuz 1971: TİP 4'üncü kongresinde, "Türkiye'nin Doğu'sunda Kürt halkı yaşamaktadır. Kürt halkı üzerinde baştan beri, hakim sınıfların, faşist iktidarların, zaman zaman kanlızulüm hareketleri niteliğine bürünen, baskı, terör ve asimilasyon politikası uygulanmıştır" diye karar alması, partinin askerler tarafından kapatılmasına neden oldu. * Nisan 1973: Ankara'da Abdullah Öcalan ve arkadaşları, Kürt sosyalistlerinin ayrı örgütlenmesini savunan ayrı bir grup oluşturmaya başladılar. * 28 Kasım 1974: Kürt öğrencileri, kapatılan DDKO yerine, Devrimci Demokratik Kültür Dernekleri'ni (DDKD) kurdular. DDKO tutuklamaları sırasında yurtdışına kaçan Kemal Bur-kay, "74 affı" ile tekrar Türkiye'ye döndü. Türkiye Kürdistanı Sosyalist Partisi'ni kurdu Haziran ayında Özgürlük Yolu adlı dergiyi çıkardı. Tıpkı Türkiye sosyalistleri gibi, Kürtler de, 70'li yıllarda hızlı bir bölünme sürecine girdiler. Kürtlerin örgütleri şunlardı: Rızgari, Kawa, KİP (daha sonra adını PPKK olarak değiştirdi), KUK, Denge Kawa, Tekoşin, Ala Rızgari, UKO (sonra PKK ismini aldı), KUK- SE, Kürdistan Halk Partisi, Pekanin... AĞALIK BEHÇET'TE Babaları Reşit ölünce, Cantürkler'in başına Abdülbaki geçmişti. Cantürkler, Lice depreminde ağabeylerini kaybedince, ailenin başına hiç tartışmasız Behçet Cantürk'ü getirdiler. Doğu toplumlarında, aile içinde hiyerarşi nasıl kurulmuş olursa olsun, en güçlü olanın üstünlüğü belirleyici oluyordu. En güçlü olan; en yaşlı aile bireyi olduğu gibi, en saldırgan ve istekli kişi de olabiliyordu. "Ağalık" için, yalnızca düşmanlarım ortadan kaldıran, güçlü ve yetenekli biri olmak yetmiyordu. Ayni zamanda herkesin babası, ağabeyi, koruyucusu, danışmanı olabilmek ve bir otorite simgesi de olmak gerekiyordu. Alçakgönüllü bir tavırla konuşan ve dinleyen, kudretini gizleyen biri olmalıydı. Yönetme sanatını bilmeliydi. Ailesine kol kanat germeliydi... Behçet Cantürk'te bu özellikler vardı.... Önce evlendi. Lice depreminde eşi ve oğlunu kaybedince, "bir daha evlenmeyeceğim" diye yemin etmişti. 5 ay sonra evlendi. Aziz- Dilber kızı, 15 Nisan 1956 doğumlu Hidayet Kaşan hemşehrisiydi. Okuma- yazması yoktu. Behçet Cantürk ikinci eşiyle görücü usulüyle evlendi. Resmi nikâh yapmadı. Hasımlarından ailesini korumak ve onların geçimlerini sağlamak için askerlik işini halletti. Para karşılığı Konya Askeri Hastanesi'nden çürük raporu aldı!
16 Askerlik sorunu ortadan kalkınca, bütün gücüyle tekrar ticarete atıldı. Otobüs firması ortaklığından ayrıldığı dönemde, kendine yeni bir iş alanı daha bulmuştu: Lice çevresindeki tütün ürününü köylüden peşin parayla alıp Tekel'e satıyordu. Ancak dikili alanlar da depremden nasiplerini almışlardı. Tütün ticaretini bıraktı. Yılmadı. Deprem konutlarının yapımı işine girdi. Kardeşleri Nizamettin, Sabit ve Azet'i de yanına aldı. Önce taşeronluk yaptılar. Müteahhit Maksut Yıldız'dan 250 konutluk bir iş aldılar. Aynı yıl bitirdiler. Behçet Cantürk, tek başına müteahhitlik yapabilecek karneye sahip oldu yılında, Lice PTT binasının yapımını teklif usulü ile aldı. Aynı yıl, ilçesine yapılacak 1600 konutun altyapı inşaatlarının ihalesini kazandı. Hepsini bir yılda bitirdi. Lice depremi, Cantürkler için çok trajik olmuştu. Yakınlarım, evlerim ve işyerleri kaybetmişlerdi. Fakat bir yıl sonra "deprem nedeniyle" para kazanmaya başlamışlardı! Behçet Cantürk, 1976 yılında, Lice'ye bağlı, Oyuklu Köyü' nün 110, Kabakaya Köyü'nün 200 konutluk inşaat ihalesini aldı. Bir yıl içinde 310 prefabrik ev yapıp teslim etti. Ankaralı Murtaza Dinçer'le, Lice'nin kanalizasyonu, Laz Osman'la (Osman Kılıç), Lice'nin adliye binası inşaatlarını yaptı. TEYZELERİYLE TANIŞIYOR! 1976 yılı, Behçet Cantürk için oldukça hareketli geçiyordu. Diyarbakır Emniyet Müdürlüğü'nden 2 yıl süreli turist pasaportu aldı. Bir yıl sonra Diyarbakırlı müteahhit Yaşar Benice ve Diyarbakır Afet İşleri Bölge Müdürü Göksel Öztürk ile birlikte, Yaşar Benice'nin Mercedes otomobiliyle Suriye'ye gitti. Nusaybin Hudut Kapısı'ndan çıkarak Suriye'nin Kamışlı ilçesine ulaştı. İki teyzesi Suriye'ye göçmüştü. Anneannesi İncik Demirciyan'dan teyzesi Süslü Nalbant-çı'nın telefonunu almıştı. Kaldığı otelden teyzesini aradı. Süs-lü'nün kocası Samo (Samuel Nalbantçı) gelip Behçet Cantürk'ü evine götürdü. Burada Behçet Cantürk'ü bir sürpriz bekliyordu. Evde, yine Kamışlı'da oturan bir diğer teyzesi Şato Palancıyan vardı. Odada duygusal bir hava oluştu. Çünkü Behçet Cantürk, teyzesi Sato'yu ilk kez görüyordu. Birkaç dakika kimse konuşmadı. Söze, Sato'nun taksi şoförlüğü yapan kocası Garo Palancıyan başladı. Depremi duyduklarında çok üzüldüklerini söyleyip. geçmiş olsun dileğinde bulundu.
17 Sonra Behçet Cantürk'e yeğenlerini tanıştırdı. Kamışlı'da ilk gecelerini, arkadaşları otelde, kendisi teyzesinin evinde geçirdi. Ertesi gün karayolu ile Halep'e hareket ettiler. Ekibe teyzesinin eşi Samo da katılmıştı. Ancak Samo'nun Halep'te özel işleri vardı. Halep'te iki gün kalıp Şam'a gittiler. Hediyeler aldılar. Behçet Cantürk, sedef bir tavla aldı. Burada iki gün kalıp, Ürdün'ün başkenti Amman'a geçtiler. Dönerken Kamışlı'ya uğrayıp, teyzelerinde yemek yeyip Türkiye'ye döndüler. İŞLER BÜYÜYOR Van depremi de, Cantürkler'e yeni iş alanları yarattı. Teklif usulü ile iş aldılar. Van- Erciş- Kozluca köyler grubundan 210 konut ve Van- Muradiye- Çaldıran grubundan 450 konutluk inşaat ihalesi aldı. Behçet Cantürk, kazandığı paralarla, 1975 yılında Lice Seyran Tepe'de 400 metrekarelik arsa ile, 1976 yılında Diyarbakır merkezde ortaklarıyla birlikte bir işhanı satın aldı. Daha sonra ortakları; Kazım Kalkan, Kamil Dakman, akrabası Mehmet Han Kozat, kardeşleri Nizamettin, Sabit ve Azet'in ortaklık paylarını da satın alarak, işhanının tek başına sahibi oldu. Adını "Cantürk İşhanı" koydu. İnşaatlarda kullanmak üzere, 3 adet BMC marka damperli kamyon, l adet Ford marka kamyon, 2 adet Fergison marka traktör ve 2 adet Mercedes otomobil satın aldı. Yatırım yapmaktan hiç çekinmiyordu. Ortak inşaat yaptıkları Trabzonlu müteahhit Mustafa Çelik ile birlikte istihkaklarını almak için Ankara'ya gittiler. Ankara Gençlik Parkı karşısındaki İller Oteli'ni bir yıllığına kiraladılar. Toprağı seviyordu yılında yine Ankara'da Sincan bölgesinde, yaklaşık 14 dönüm (13750 m2) yer ve 1978'de Diyarbakır merkez Kaynarca Köyü'nden 44 dönümlük toprak aldı yılında kardeşleri Nizamettin ve Azet'le birlikte Diyarbakır Demir Oteli'ni Mehmet Demir'den satın aldı. Burada ilginç bir rastlantıdan bahsetmek gerekiyor. İtalya'da, hükümet kuruluşu olan "Anti- Mafya Komisyonu" nun yaptığı bir araştırmaya göre, İtalyan mafyası sermaye birikimini inşaat sektöründen sağlamıştı!.. SİLAH KAÇAKÇILIĞI Anadolu, 1972'den sonra, haşhaş üretiminde önceleri sahip olduğu merkezi önemi zamanla yitirdi. Dünyadaki büyük artışa rağmen, Türkiye'de yasadışı üretim ve pazarlamada büyük düşüş yaşandı. Bu nedenle kaçakçılık zorunlu olarak şekil değiştirdi. Uyuşturucunun yerini silah aldı! Kaçakçılığın güzergâhı da değişti. Eskiden Doğu'dan Batı'ya gidiyordu. Bu kez Batı'dan Doğu'ya mal sevkıyatı yapılmaya başlandı. Genellikle Bulgaristan'dan Karadeniz kıyılarına getirilen silahlar, Türkiye üzerinden
18 Irak, İran ve Suriye'ye gönderiliyordu. Silahların bir bölümü de Türkiye " iç pazarında" alıcı buluyordu. Ancak asıl büyük piyasa, İran ve Irak'tı. İran'da Şah aleyhtarı gösteriler zamanla yerini silahlı çatışmalara bırakmıştı. İran halkı silahlanıyordu. Irak'ta silahların alıcısı Kürt gruplardı. Suriye'de ise, silahın bir bölümü radikal İslamcılara, bir diğer bölümü de Filistinlilere gidiyordu. Ortadoğu kaynıyordu. Ve silahlar "peynir ekmek gibi gidiyordu!" "Nakliyecilik" olur da, Liceliler olmaz mı? Silah kaçakçılığını önceleri "parası az" diye küçümsemişler-di. Ancak Ortadoğu'daki gelişmeler sonucu silahın değeri artıp, sevkıyat fazlalaşınca bu işe de girdiler. Önce küçük çapta iş yaptılar. Lice depremi sonrasında, inşaat yapmaya gelen Karadenizli müteahhitlerin yardımıyla, "Karadeniz Mafyası" ile tanıştılar. Büyük sevkıyatlara girdiler. Behçet Cantürk, kardeşleriyle birlikte bir yandan müteahhitlik yaparken, diğer yandan silah kaçakçılığı işlerine "hisseli" olarak girmeye başladı. Yani doğrudan işin içine girmiyor, belli bir oranda para veriyordu. Sonuçta hissesine düşen kân alıyordu. Malın yakalanma riski vardı. Bu nedenle kaçakçılar, "hisseye yazılan" adamların güvenilir olmasına dikkat ediyorlardı. Mal yakalanınca "hisse sahibinin" de parası gidiyordu. Örneğin, 5 Mayıs 1977 tarihinde Diyarbakır- Silvan yolu üzerinde Süleyman Kökarar yönetimindeki Fiat marka bir kamyonda patates ve ev eşyaları arasında (300 bin adet 7.65 Geco marka mermi, 9 bin adet 38 kalibre Smith Wesson mermi, 190 adet 7.65 Lama marka tabanca, 70 adet Belçika 14'lü tabanca, 50 adet Arjantin 14'lü tabanca ve 18 adet Ünik Fransız onlusu) ele geçirildi. Silah işinde Behçet Cantürk'ün de hissesi vardı. 5 milyon TL kaybetti. (1977 yılında, l dolar 19 TL idi.) Ancak bir sonraki, 7 bin adet Lama marka tabanca sevkıyatında 10 milyon TL kazandı. Zararını çıkarıp kâra bile geçmişti! Cantürkler iyi para kazanmaya başlamışlardı. Ancak Behçet Cantürk dışındaki kardeşler huzursuzdu. Çünkü ailenin lideri, kazanılan parayı adil bölüştürmüyordu. Yüzde 80'ini kendine lıyor; kalan yüzde 20'yi üç kardeşine pay ediyordu. Behçet Cantürk, "egoist" olmakla suçlanıyordu. Daha fazla tatsızlık Çıkmaması için ortaklığı dağıttılar. Azet Cantürk'e, Diyarbakır'da beyaz eşya satan bir mağaza açtılar. Sonny, Philips, Grundig'in bölge bayiliğini aldılar. Sabit Cantürk'e, Demir Oteli'nin işletilmesi görevini verdiler. Ancak Nizamettin Cantürk, öz kardeşini yalnız bırakmadı... DDKD'YE GİRİŞ Behçet Cantürk, hemşehrisi Zerruh Vakıfahmetoğlu'nun teklifi ile Devrimci Demokratik Kültür Dernekleri'ne üye oldu. Liceli, bir tapu müdürünün oğlu olan Zerruh Vakıfahmetoğ-lu, Behçet Cantürk'ün bilinçlenmesinde önemli bir rol oynadı. Zerruh, DDKD İstanbul şubesinin yönetimindeydi. Başında bulunduğu Yönetim Yayınları'ndan çıkan kitap ve broşürleri Behçet Cantürk'e
19 gönderiyordu. Behçet Cantürk, ekonomik durumu iyi olduğu için, üyesi bulunduğu DDKD'ye para yardımında bulunuyordu. DDKD, Eylül 1977 tarihinde Diyarbakır'da şube açmıştı. Behçet Cantürk bir yıl sonra demeğe üye oldu. Behçet Cantürk, CHP'li olarak biliniyordu. Neden, illegal Türkiye Kürdistan Demokrat Parti'nin yasal organı sayılan DDKD'ye girmişti? yılında Lice'de yerel seçim vardı. Behçet Cantürk, ağabeyi Nizamettin'in CHP'den Belediye Başkanlığı'na aday olmasını istiyordu. Nizamettin Cantürk çekiniyordu. Çünkü hasımları aşiretler, Cantürkler'e karşı birleşmiş; DDKD'nin bağımsız adayını destekleme kararı almışlardı. Kürt örgütlerine karşı çıkmak cesaret ve güç istiyordu. Benzer bir olay Siverek'te de olmuş, silahlı Kürt örgütleri Bucak aşiretini darmadağın etmişlerdi. Behçet Cantürk diretti. Nizamettin Cantürk CHP'den aday oldu. Seçimi DDKD adayı Orman Mühendisi Halit Nazmi Balkaş kazandı. Seçimlerde herhangi bir olay olmadı. Çünkü, Behçet Cantürk, DDKD'ye üye olmuştu.. Öte yandan Kürt toplumunun geleneksel yapısı da çatırdı-yordu. Aşiretlerin, Kürt örgütleri karşısında giderek güç kaybettiğini gören Behçet Cantürk, bu nedenle DDKD'ye üye oluvermişti! Behçet Cantürk, yaşamım etkileyecek bir başka Kürt örgütünün yanı başına kadar geldiğinden habersizdi... "Apocular" olarak bilinen, Ulusal Kurtuluş Ordusu, 27 Kasım 1978 tarihinde, Lice'nin Fis Köyü'nde birinci kongresini yaparak partileşme kararı alıyordu. Partinin adı, Partiya Karkeran Kurdistan (PKK), Genel Sekreteri ise Abdullah Öcalan'dı. "Kuzey Kürdistan (Doğu ve Güneydoğu Anadolu) Türkiye'nin sö-mürgesidir. Kürt sosyalistleri, Türk sosyalistleri ile birlikte değil, ayrı örgütlenmelidir. Kürt halkının kurtuluşu otonomi ya da özerklik değil, bağımsızlıkla sağlanacaktır. Hedef, bağımsız, birleşik ve sosyalist bir Kürdistan "dır" görüşünü savunuyorlardı... İSTANBUL'LA TANIŞIYOR Yıl Behçet Cantürk müteahhitliğe devam ediyordu. Artık, 600 milyon liralık iş yapabilecek "B grubu müteahhitlik karnesi" vardı.
20 Lice ilçesinin Yaprak Köyü, Kulp Narin Köyü, Hani merkez konut inşaatlarının ihalesini teklif usulüyle aldı. Yer teslimini "üe almasına rağmen, AP azınlık hükümeti, inşaatların yapımı-nı iptal etti. O da müteahhitliğe ara verdi. Ne iş yapacağına karar veremiyordu. Esnaf ve Sanatkârlar Birliği'ne bağlı, Diyarbakır Şoförler ve Otomobilciler Derne-ği'ne, 6276 sıra numarasıyla üye oldu. Bu arada, boynunun sol tarafında siyah benler çıkmaya başlamıştı. Arkadaşları, bu benlerin kanser belirtisi olabileceğini söylediler. Telaşlandı. Doktora gitti. Korktuğu olmadı. Kanser değildi. Fiziki görünümüne çok önem veriyordu. Boynundaki benleri aldırdı. Ancak doktor operasyonu iyi yapamamıştı. Benlerin izini, ölünceye kadar hep boynunda taşıdı... '79 yılının bir sonbahar günü, Şoförler ve Otomobilciler Derneği lokalinde, Diyarbakırlı işadamı Şahin Cizrelioğlu ile karşılaştı. Cizrelioğlu İstanbul'a taşınmış, Sarıyer'de Altınkum Tesisleri'ni satın almıştı. Şahin Cizrelioğlu, Behçet Cantürk'ü lokalde görünce hemen yanına oturdu. İşyerinde çalıştırdığı Licelilerden yakınmaya başladı. Liceli işçilerle arasında ihtilaf çıkmıştı. Behçet Cantürk'ten aracı olmasını istiyordu. Behçet Cantürk yardımcı olmayı kabul edince, uçağa atlayıp İstanbul'a gittiler. İlk kez İstanbul'a gelen Behçet Cantürk için, Cidde Oteli'nden yer ayrılmıştı. Ertesi gün Liceliler, Behçet Cantürk'ün "huzuruna" getirildiler... Herkesi tek tek dinledi. Depremden sonra, ekmek parası kazanmak için İstanbul'a gelmişlerdi. Ancak Lice'ye geri dönmek istiyorlardı. Hepsini, deprem konutlarına yerleştirme sözü verdi. Sorun çözüldü... Behçet Cantürk İstanbul'da bazı arkadaşlarını ziyaret etti. Bu görüşmelerin birinde, yaşamını altüst edecek bir teklifle karşılaştı... Hemşehrisi, Behçet Cantürk'e yakınıyordu: "Bizim Lice'de, maddi olarak en büyük sensin. Fakat biz bu gurbet ellerinde işsiz dolaşıyoruz. Elimizden hiçbir iş gelmiyor. Senin nakilin çok fazla. Ben sana adam ve kanal bulurum. Eğer kabul edersen, yapacağımız işten sana da iyi hisse düşer." Hemşehrisinin, "bu iş" dediği; uyuşturucu kaçakçılığıydı! Behçet Cantürk teklifi kabul etti. İş bölümü yapıldı: Bazmorfini Behçet Cantürk temin edecekti. Ayrıca malların İstanbul'a kadar getirilmesinden de sorumlu olacaktı. İstanbul'dan malları alacak kişi ise "Sarı Avni" ydi... Behçet Cantürk, "Sarı Avni" adını ilk kez duyuyordu...
Soner Yalcin - Behcet Canturkun Anilari Beco. www.cepsitesi.net. ÖNSÖZ Yıl 1990.
Soner Yalcin - Behcet Canturkun Anilari Beco www.cepsitesi.net ÖNSÖZ Yıl 1990. 2000'e Doğru Genel Yayın Yönetmeni Doğu Perinçek çantasından çıkardığı mektubu Soner şunu okur musun diyerek uzattı. Mektup