Dünya yazarı Tevfik Güngör: Enerji fiyatındaki artış, tüm fiyatların yükselmesine yol açıyor
Normal şartlar altında petrol ve bağlı enerji hammaddelerinin değeri ile bu emtiaların satışında kullanılan ana para birimi olan dolar arasında tahterevalli benzeri bir ilişki söz konusudur.
Birinin değeri düşüyorsa diğerinin artar. Ki bu sayede enerji ihraç eden ülkelerin gelirleri ve ithal edenlerin giderlerinin kur baskısı nedeniyle aşırı değişmemesi de sağlanır, arz-talep dengesi korunur.
Ancak zaman zaman olağandışı olaylar bu hassas ilişkiyi bozar. Örneğin petrol üret imi yapılan bölgelerdeki savaş bezeri gerilimler, ya da petrol ithal eden ülkenin para biriminde dünya genelinden bağımsız olarak gerçekleşen hızlı değer kayıpları.
Türkiye özellikle son 6 aydır bu iki değişkenin olumsuz taraflarının aynı anda yansımasıyla karşı karşıya kaldı. Eylül başından bu yana yurtiçinde dolar yüzde 20 yükseldi, küresel piyasalarda ise petrol fiyatları yüzde 38 arttı.
Bir başka hesapla Türkiye’nin 1 varil yani 159 litre hampetrol almak için ödediği TL tutarı yüzde 67 artmış oldu. Sanayileşmeyle kalkınma yolunu seçmiş ama petrol ve enerji kaynakları nedeniyle dışa bağımlı olan bir ülke için bu artış kuşkusuz ki kolay yenir yutulur bir şok değil.
Dünya’dan Tevfik Güngör de ‘Toplam enerji ihtiyacının yaklaşık yüzde 75’i ithalata bağımlı olduğu için, dışarıda enerji fiyatlarındaki artış, içerideki dolar fiyatındaki artış, enerji faturamızı büyütüyor’ diyor. Yazar, enerji fiyatındaki artışın, tüm fiyatların yükselmesine yol açtığını da belirtiyor.
‘Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’nın 15 Kasım 2017’de yayınladığı Ulusal Enerji Denge Tablosu’na göre, ülkemizde yıllık enerji arzı 136 milyon TEP (Ton Eşdeğer Petrol). Toplam arzın yaklaşık yüzde 40’ını petrol, yüzde 30’unu doğalgaz, yüzde 28’ini kömür oluşturuyor.
Toplam arzın sadece yüzde 25’i yerli kaynaklardan temin ediliyor. Yaklaşık yüzde 75’i ithal.’
Güngör’ün verdiği bu tabloya göre dolar fiyatlarındaki artışın her geçen gün akaryakıttan elektriğe, doğalgazdan soframıza gelen ürünlere kadar zam olarak yansıması kaçınılmaz gözüküyor.