Ana Sayfa Köşe Yazarları A. Yağmur TUNALI Dil bozgununda dilciler
05 Mayıs 2018 - 11:59
İlim adamları, dili anlamaya çalışırken, çok zaman yaşayan, yaşatılan, canlı halini unutur gibiler. Bunun sebepleri üzerinde durmak lazımdır. Her zaman verdiğim bir örnekle söyleyecek olursam, suyun iki oksijen ve bir hidrojenden meydana geldiğini bilmek, bilimin konusudur. Bize mekteplerde bunu ezberletirler. Erbâbı, laboratuarlarda suyu bu iki elemente ayırarak daha yakın bilgi elde eder. İşin dikkat edilecek tarafı, bu bilginin suyu bütün yönleriyle bilmek demek olmadığıdır. Su, ne hidrojendir, ne de oksijen. Bu bilişle suyun rengi, kıvamı gider, lezzetini duyma ve anlama da kaybolur. İçtiğimiz suların bu iki elementin böyle bir birleşmesinden meydana geldiği doğrudur; kesin bir bilgidir, fakatkullananları suyun tadını ve işlevlerini yakından bilmeye götürmez.
Hikâye malumdur: Dilcinin(gramerci) biri bir gün bir gemiye biner. Yol alırlarken, Kaptan’a sorar: “ Gramer bilir misin?”. Kaptan, “Hayır!” der. Bizimki, hazmedilmemiş malumat kuruluğuyla kasıla kasıla “Madem gramer bilmiyorsun, yarı ömrün ziyan oldu!” der.
Derken, denizde fırtına kopar ki öyle böyle değil. Dalgalar geminin üzerinden aşmaya başlar, alabora olmak an meselesidir. Gemi batacaktır. O can pazarında Kaptan gramerciyi görür ve bağırır: “Yüzme biliyor musun?”Korkudan titreyen dil bilgini, “ Hayır!” der. Kaptan’ın cevabı müthiştir: “Öyleyse bütün ömrün ziyan oldu!”
Nihad Sami Banarlı, bu örneği şöyle yorumlar:”Bu sadece bizde değil, başka yerlerde de biraz böyledir. İhtisaslarının zevkine varamamış, sırrına erememiş bazı matematikçilergibi, bazı dilbilgisi uğraşıcıları da mevzularını kuru, tatsız, somurtkan durumlara sokarlar; mesleklerini her türlü estetikten, elâstikiyetten mahrum, çirkin hallere götürürler, problemlerini gûyâ kendilerinden başkalarının çözemeyeceği sahte güçlükler içinde, çok abus gösterirler.
Türkiye’de dil mevzûları, çoğu zaman bu gramerci anlayışın pençesindedir.”
Neler olmuş ve nasıl olmuştur da herkesin dili belli bir güzelliktedir? O gün başarılan ve bugün başarılamayan nedir? Binlerce dilci ve edebiyatçımızın araştırmaları arasında bu durumu aydınlatan bir çalışmaya rastlanmaması da düşündürücüdür. Belki o devrin insanları daYahya Kemal’in ifadesiyle, “ Dillerini kâtiplere bırakıp gittiler.”. Hayır, bugün onu bile diyemeyecek haldeyiz. O dil bir kenara, belli seviyede bir Türkçe’yi edebiyatçılarımız ve dilcilerimiz de bilmiyor, söyleyemiyor ve yazamıyor. Birkaç yönden bakılabilecek bu meseleye de dokunup geçmiş olalım.
Dili iyi bilir dediklerimiz dilciler arasından çıkmayabilir.Çok iyi dilcilerimiz var. Dili bilen dilcilerimiz de eksik değil. Büyük dil âlimimiz Ahmet Bican Ercilasun onların başında gelir. Bir gün, onunla sohbet ederken bir dil profesörümüzün adı geçince, “ O Türkçe bilenlerden” deyiverdim. Sadece tebessüm etti. Bu konuda görüşlerimizin yakın olduğunu biliyorum. Demem o ki bir araştırma yapılsa, dili en iyi kullananlar listesinde ön sıralarda dilcilerin çıkmayacağı az çok bellidir. Bunu bize has bir problem gibi söylemiyorum. Örnek bizden olsa da belli oranda dünya ölçeğinde bir gerçektir.
Biraz mahcubiyetle ve kendimi tutmaya çalışarak konuyu açmaya devam edeyim. Esasen, bizde dil problemleri üzerinde analiz kabiliyeti de görünmüyor. Sentez kabiliyeti derseniz, orada da sıkıntılar var. Sanırım, yakın bir örnek ne demek istediğimi anlatacaktır. Biz, 1934’den beri bir dil kargaşası yaşadık, yaşıyoruz. Çok ağır bir dönemdir. Bize çoğa mal olmuştur. İyi ve faydalı tarafları az, zararları çok çok fazla yaşanmıştır. Üniversite yıllarımızda “Yaşayan Türkçe”yi savunan bir grup ilim adamı ve aydın arasında bu hareketin bir yıkım olduğundan bahsedilirdi. Şimdi de benzer görüşte olanlar var. O zaman yazılanlar gazete ve dergi yazısı hacminde ve çok sayıdadır. Yıllarca devam eden dil mücadelesine girişen, konusunu bilen ve seven bir avuç dilci ve aydındır. Yalnız, o yazarlar arasında o tartışmaların tabiati gereği hemen hemen uzun tahlile girişen yoktur. O zaman normaldi, sonra yazılmamasını anlamak güçtür.
Dört hafta onları dinledikten sonra çok üzülmüştüm. Derde deva şeyler duyamamıştım. Dilin tarihinde, şu veya bu dil grubunun özelliklerinde, ekinde kökünde gezindiler. Zevkine hiç mi hiç yanaşamadılar. Türkçe sevgisini duyuramadılar, ilgi uyandıramadılar. Hâlbuki, o günün kavga ortamında konuşulanlar onların söyledikleriyle ilgili değildi. Doğrudan doğruya kullandığımız dil üzerinde operasyonlar yürütülüyordu. Üstelik devlet kurumları eliyle yürütülüyordu. En başta da Millî Eğitim Bakanlığı vardı. Mesela, “hayat” diyen öğrenci Arapça konuşuyor, geçirmeyin, biz Türkçe “yaşam”ı bulduk, onu dedirteceksiniz diyorlardı. Tam bir baskı ve baskın dönemiydi.
Kapıdan çıkarken bu üzgün halle o zamanın dil asistanları bugünün büyük dilcileri Tuncer Gülensoy ve Hamza Zülfikar’la yüzyüze geldik. Dedim ki, “Hocalar, anladım ki bu dili dilciler mahvediyor!”Hamza Bey, “Bak Tuncer, duydun mu ne diyor?” dedi.