ANNE KARNINDA DUYU ORGANLARININ GELISIMI
“Insanlarda 5 ana duyu vardir. Bunlar dokunma, tat alma, koku alma, isitme ve görmedir. Bu bes duyu bireyin dis dünya ile olan iliskilerini düzenler. Duyularin anne karnindaki gelisimini tam anlami ile bilebilmek dogal olarak olanaksizdir. Ancak gözleme ve hücresel incelemeye dayali çalismalar ile bunlarin gelisimi hakkinda fikir edinilebilir.”
Gebe bir kadin bebegi ile ilgili pek çok degisik seyi merak eder. Bebegin büyüklügü, boyu, kilosu, durus sekli gibi degisik pek çok durum gibi... Anne adayini heyecanlandiran bir diger konu da bebeginin kendisini duyup duymadigi, caninin aciyip acimadigi gibi duyular ile ilgili olan durumlardir.
Anne karninda gelisen ilk duyu hangisidir?
Anne karnindaki yasamda gelisen ilk duyunun dokunma oldugu düsünülmektedir. Dokunma duyusu insanin dis dünya ile iletisiminin temel unsurudur.
Anne karnindaki bebegin dokunma duyusu ilk olarak ne zaman gelismeye baslar?
Bebekte dokunma hissinin 8. gebelik haftasi gibi çok erken bir dönemde basladigi düsünülmektedir.
Bu gelisim nasil olur, evreleri nelerdir?
Ilk dokunma hissi genelde agiz çevresinde ve yanaklarda ortaya çikar. Bu haftada bebegin yanagini olusturacak olan kismina tek bir saç teli dokundugunda bile bunu hissedebilecegi kabul edilmektedir. Onuncu haftada genital bölgede, 11. haftada avuç içlerinde ve 12. haftada ayak tabanlarinda dokunma hissi ortaya çikmistir. Bu bölgeler aslinda eriskinlerde en fazla duyu reseptörlerinin bulundugu, dokunmaya en hassas noktalardir. 17. haftaya gelindiginde karnin ve kalçalarin tamami dokunmaya karsi hassastir.
Anne karnindaki bebegin tat alma duyusu ne zaman gelismeye baslar?
Tat almadan sorumlu olan algilayicilar gebeligin 13–15. haftasinda mevcuttur ve bunlarin yapisi eriskinlerinki ile hemen hemen aynidir. Bu nedenle bebegin bu haftadan itibaren degisik tatlari ayirt edebildigi düsünülmektedir.
Tat alma duyusunun gelisimi nasil olur?
Amniyon sivisi sürekli yapim ve emilim halinde olan dinamik bir sividir ve bebek sürekli olarak bu siviyi yutmaktadir. Amniyon sivisi içinde degisik tatlara sahip olan purivik asit, laktik asit, sitrik asit, creatinin, üre, proteinler ve tuzlar vardir.
Son dönemlere ulasildiginda bebegin 24 saat içinde yuttugu amniyon sivisi miktari neredeyse 1 litreye yaklasmaktadir. Amniyon sivisinin içerigi tipki anne sütünde oldugu gibi annenin yedigi besin maddelerinin tat ve aromalarini da tasir.
Yapilan gözleme dayali incelemelerde anne adayi tatli besinler tükettikten sonra bebegin yutma hareketlerinde artis, aci ve eksi besinler tükettiginde bu hareketlerde bir miktar azalma oldugu görülmüstür. Bu durum bebegin anne karnindayken degisik tatlari ayirt edebildigi tezini kuvvetlendirmektedir.
Koku alma duyusu ne zaman gelismeye baslar, bu gelisim nasil olur?
Bebegin burnu, gebeligin 11–15. haftalari arasinda olusumunu tamamlar. Bu sirada amniyon sivisi bebegin tüm agiz, burun, geniz ve akciger yapisi içinde dolasir ve bebege degisik tat ve kokuya sahip maddeleri tasir. Bu maddeler direkt olarak tat ve koku almadan sorumlu algilayici hücreler ile temas halinde bulunarak onlari uyarirlar. Bu nedenle bebekler daha anne karnindayken degislik kokulari taniyip ayirt edebilirler.
Anne karnindaki bebegin koku alma duyusu nasildir?
Son dönemlere kadar anne karnindaki bebegin koku alma duyusunun islevsel olabilecegi düsünülmüyordu. Çünkü kokunun hava ile tasinan ve nefes alip verme ile ayirt edilebilen bir duyu oldugu kabul edilmekteydi. Ancak son yapilan arastirmalar bunun dogru olmayabilecegini, bebegin burnundaki koku almadan sorumlu algilayici sistemlerin zannedildiginden daha karmasik oldugu fark edildi.
Bu konuyla ilgili arastirmalar var mi?
Anne karninda kokularin ögrenilmesi yapilan arastirmalarda sasirtici sonuçlar elde edilmistir. Bunlardan birisi de kahvedir. Anne adayi kafeinsiz ya da normal kahve içtiginde bebeklerin kalp atim hizi ve soluk alip verme sekillerinde degisimler gözlenmistir. Bunun kahvenin kokusuna bagli olup olmadigi kesin degildir ancak kahvenin keskin kokusunun da rolü oldugu ileri sürülmektedir.
Yeni dogan bebeklerin anne sütünün kokusuna karsi zaaflari oldugu bilinmektedir ve bu durumun açiklamasi olarak anne karnindayken sütün içerigine benzer bir kokuyu hafizalarina aldiklarina inanilmaktadir.
Benzer sekilde degisik insan ve hayvan gözlemlerinde de bebeklerin annelerini kokularindan ayirt edebildikleri saptanmistir. Bütün bu gözlemler bebeklerin anne karnindayken bazi kokulari hafizalarina yerlestirdikleri tezini desteklemektedir.
Anne karnindaki bebegin isitme duyusu nasildir?
Anne karnindaki bebek amniyon sivisi, rahim duvari, anne adayinin karni gibi pek çok bariyerin arkasinda bulunmasina ragmen aslinda rahim içindeki yasam oldukça gürültülü sayilabilir. Annenin damarlarindan geçen kan, barsak ve mide sesleri rahim içindeki bebegin karsilastigi temel seslerdir. Bunlarin disinda anne adayinin ve diger kisilerin sesleri de bebege direkt olarak ulasir. Tüm bu sesler içinde dogal olarak en güçlüsü bebegin annesinin sesidir.
Isitme duyusu ne zaman gelismeye baslar, bu gelisim nasil olur?
Bebegin kulagi 8. haftada olusmaya baslar. Duyma yeteneginden sorumlu olan kemikler ve ses iletisini beyine tasiyan sinirler büyük ölçüde olusumunu tamamlar ancak bu gelisim 24. haftada tamamlanir. 25. haftadan itibaren bebek annesinin sesini duyabilmektedir. 27. haftada ise annesinin sesi disinda disaridan gelen seslere ve hatta
babasinin sesini bile duyup tepki verebilir. Ancak hem içinde bulundugu ortam hem de bebegi içinde bulundugu amniyotik sivinin olumsuz etkilerinden koruyan kremsi tabaka olan verniksin, kulaklarini tikamasi nedeni ile sesleri büyük bir olasilikla boguk olarak duymaktadir.
Anne karnindaki bebek seslere tepki verir mi? Verirse bu tepki nasil olur?
Bebegin seslere verdigi tepkiler degiskendir. Ani kapi çarpmasi ya da benzeri siddetli bir ses bebegin anne karninda aniden siçramasina neden olabilir. Benzer sekilde 5 saniye süre ile anne karnina uygulanan yüksek frekansli bir ses bebegin hem kalp atim hizinda hem de genel hareketliliginde 1 saate kadar varan artmaya neden olur.
Öte yandan reaktif duyma adi verilen durum biraz daha farklidir. Burada isitme kulaktaki kemikler yardimi ile degil ses dalgalarinin cilt ve kemikte yarattigi titresimler yardimi ile gerçeklesir. Anne karnindaki bebeklerin 16. gebelik haftasindan yani isitme sisteminin tam olarak gelisimini tamamlamasinin ardindan 8 hafta öncesinden itibaren ultrasonda seslere yanit vermesi bu sekilde açiklanabilir.
Dogumdan sonra bebegin annesinin sesine olumlu tepki vermesi ve genelde annesinin sesini duydugunda sakinlesmesi rahim içi yasamda asina oldugu ve en iyi bildigi sese verdigi tepkidir.
Anne karnindaki bebegin görme duyusu ne zaman gelismeye baslar, bu gelisim nasil olur?
Anne karnindaki yasam sirasinda en son gelisen duyu sistemi görmedir. Bebegin göz kapaklari 26. haftaya kadar kapalidir. 26. hafta civarinda bebek gözlerini açmaya baslar ve göz kirpabilir.
Bebegin gözleri 26. haftaya kadar kapali olmakla birlikte anne adayinin karni üzerine uygulanan güçlü bir isik kaynagina yanit verir. Gerçekte rahim içi mutlak karanlik degildir. Tipki sesleri geçirdigi gibi isigi da geçirmektedir. Bu nedenle bebek gündüz ile geceyi rahatlikla ayirt edebilir. 33. haftadan itibaren bebeklerin göz bebekleri isiga tepki vererek büyüyebilir ya da küçülebilir.
Tek yumurta ikizleri 26–27. haftadan itibaren anne karninda birbirlerini görebilirler, birbirlerine dokunabilirler ve hatta el ele tutusabilirler.