T.C. SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ EĞİTİM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI EĞİTİM PROGRAMLARI VE ÖĞRETİM TEZLİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI
Download "T.C. SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ EĞİTİM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI EĞİTİM PROGRAMLARI VE ÖĞRETİM TEZLİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI"
1 T.C. SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ EĞİTİM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI EĞİTİM PROGRAMLARI VE ÖĞRETİM TEZLİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI ÖĞRENME STİLLERİNE GÖRE DÜZENLENEN BEYİN TEMELLİ ÖĞRENME UYGULAMASI YÜKSEK LİSANS TEZİ İlker USTA Tez Danışmanı: Yrd. Doç. Dr. Fethi ÇELİK ISPARTA, 2008
2 iii ÖNSÖZ Eğitim Fakültesi ve Sosyal Bilimler Enstitüsü öğrencilerinin Ölçme ve değerlendirme dersindeki başarılarının öğrenme stilleri de dikkate alınarak düzenlenen beyin temelli öğrenme uygulamasındaki etkilerini incelenen bu çalışmada, tez yazma sürecinin çok zorlu bir süreç olduğunu ve bu sürecin ancak çevremizdeki insanların yardımı ve desteği ile aşılabileceğini gördüm. Araştırmamın gerçekleştirilmesi sırasında karşılaştığım güçlüklerin üstesinden gelmemde birçok kişinin katkısı olmuştur. Öncelikle çalışmamın her aşamasında yardımını, desteğini, bilgisini ve hoşgörüsünü benden esirgemeyen ayrıca çalışmamın yönlendirilmesi ve sonuçlandırılmasında büyük emeği geçen danışmanım Yrd. Doç. Dr. Fethi ÇELİK e çok teşekkür ederim. Araştırmam süresince fikirlerinden faydalandığım Yrd. Doç. Dr. Harun ŞAHİN e; araştırmamın istatistiksel çözümlemelerinde ve araştırmamın alanyazın kısmında bana yardımcı olan ve yol gösteren Yrd. Doç. Dr. Hilmi DEMİRKAYA ya; her zaman her konuda büyük desteğini gördüğüm sevgili hocam Öğr. Gör. Ziynet YILDIZ a teşekkürlerimi sunarım. Tüm tez çalışmam boyunca yanımda olan anneme ve babama çok teşekkür ederim. Ayrıca tez çalışmam sırasında bana burs desteği sağlayan TÜBİTAK a teşekkürü bir borç bilirim.
3 iv ÖZET ÖĞRENME STİLLERİNE GÖRE DÜZENLENEN BEYİN TEMELLİ ÖĞRENME UYGULAMASI İlker USTA Süleyman Demirel Üniversitesi, Eğitim Programları ve Öğretim Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, 97 Sayfa, Ağustos, 2008 Danışman: Yrd. Doç. Dr. Fethi ÇELİK Bu çalışma, Beyin Temelli Öğrenme yaklaşımı ve geleneksel öğretim yaklaşımlarına dayalı öğrenim gören Eğitim Fakültesinin Bilgisayar Öğretmenliği ve Teknoloji Eğitimi Bölümü (BÖTE) ve Sosyal Bilimler Enstitüsü Orta Öğretim Alan Öğretmenliği Felsefe Grup Öğretmenliği öğrencilerinin Ölçme ve Değerlendirme dersinde Temel Kavramlar konusuyla ilgili akademik başarıları arasında anlamlı bir farklılığın olup olmadığını ve öğrencilerin akademik başarıları ile öğrenme stilleri arasında nasıl bir ilişki olduğunu saptamak için yapılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu, Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi BÖTE 2.sınıf (29 öğrenci) öğrencilerinden oluşan bir deney ve Sosyal Bilimler Enstitüsü Orta Öğretim Alan Öğretmenliği Felsefe grubu (29 öğrenci) öğrencilerinden oluşan kontrol grubu ile yürütülmüştür. Çalışmada, araştırma problemine yanıt oluşturmak amacıyla; örnekleme alınan öğrencilerin öğrenme stillerini belirlemek amacıyla Kolb tarafından 1976 da geliştirilen ve 1985 de yeniden düzenlenen, Aşkar ve Akkoyunlu (1993) tarafından Türkiye de uygulanabilirliği kanıtlanan 12 maddeden oluşan Kolb Öğrenme Stili Envanteri (Learning Style Inventory) kullanılmıştır. Aşkar ve Akkoyunlu (1993) tarafından yapılan geçerlik ve güvenirlik çalışması sonucunda, envanterin dört boyutuna (öğrenme biçimlerine) ait güvenirlik katsayılarının (Cronbach) 0.73 ile 0.83 arasında değiştiği kanıtlanmıştır. Öğrencilerin akademik başarılarını belirlemek için de, örnekleme dahil edilen bölüm ya da anabilim dallarının ortak derslerinden olan; Ölçme ve Değerlendirme dersinden öğrencilerin aldıkları başarı testi puanları kullanılmıştır. Araştırmadan elde edilen sonuçlara göre; öğrencilerin öntest puanlarının cinsiyete, mezun olunan okul ve branş türüne göre farklılık göstermediği yalnız bölüm değişkenine göre farklılaştığı görülmüştür. Son test puanlarında ise uygulanan yönteme, bölüm değişkenine ve cinsiyet değişkenine göre farklılık gösterdiği, mezun olunan okul ve branş türüne göre değişiklik göstermediği görülmüştür. Ayrıca 15 öğrencinin 1. tip, 10 öğrencinin 2. tip, 17 öğrencinin 3. tip ve 16 öğrencinin de 4. tip öğrenme stillerine sahip olduğu belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Beyin Temelli Öğrenme, Öğrenme Stilleri,
4 v ABSTRACT İlker USTA Süleyman Demirel University, Departmant of Curriculum and Instruction, Ph.D., 97 Pages, August, 2008 Supervising Asst. Prof. Dr. Fethi ÇELİK The purpose of this work is to constitute if there is any meaningful difference between the academic successes about basic concepts ın the lesson Measurement and Evaluation of students of Computer Teaching and Tecnology Education of Education Faculty who get educated based on the Brain based learning approach and cultural teaching approach and students of middle-class Philosophy group teachers in Social Sciences Instıtue. Working group of the research has been maintaned by the experiment group including 29 students of Mehmet akif Ersoy University education faculty (second class) and control group including 29 students of social sciences Institue middleclass teachers philosophy group. In the process of this work, to set an answer for the research problem, Kolb learning style ınventory,which has been developed by Kolb in 1976 to constitute the learning styles of students who have been seen as the examples and has been rearranged in 1985, including 12 subjects and whose applicability has been proved in Turkey by Aşkar and Akkoyunlu(1993), has been used. By the upcoming result of work of validity and security by Aşkar and Akkoyunlu(1993), it has been proved that the security coefficient (Cronbach) belonging to four-dimension (learning styles) of inventory changes between 0.73 and To constitute the academical successes of students, success test points students get from the measurement and evaluation have been used. In the light of the results provided at this research study(according to the results provided at this research study), it has been seen that the pre-test points of students do not differ according to the sexs(sexuailities), school from which students graduate and branches,just differ according to the branch variable. And also ıt has been seen that ın the last test points,they differ just according to the process being practised, branch variable, and sex variables, not according to the school from which students graduate and branch style. Besides, it has been constituted that 15 students have got the first type,10 students have got second type,17 students have got third type and 16 students have got fourth type learning style. Key Words: Brain Based learning, Learning Styles
5 vi İÇİNDEKİLER Sayfa No ÖNSÖZ.. ÖZET... ABSTRACT... İÇİNDEKİLER KISALTMALAR DİZİNİ ŞEKİLLER DİZİNİ.. ÇİZELGELER DİZİNİ TABLOLAR DİZİNİ iii iv v vi ix xi xii xiii GİRİŞ 1.1. Problem Durumu Problem Cümlesi Alt Problemler Denenceler Sayıltılar Sınırlılıklar Araştırmanın Önemi. 6 BİRİNCİ BÖLÜM KURAMSAL TEMELLER 2. Öğrenme Öğrenmeye ilişkin kavramlar Olgunlaşma Performans Alışkanlık Motivasyon (Güdüleme)
6 vii 2.2. Öğrenmenin Kuramsal Temelleri Beyin İnsan Beyninin Yapısı Beynin Bölümleri Beyin Temelli Öğrenme Beyin Temelli Öğrenmenin İlkeleri Beyin temelli Öğrenmede Öğrenme- Öğretme Süreci Beyin temelli Öğrenmenin Amacı Beyin Temelli Öğrenmeye Uyumlu Model ve Stratejiler Öğrenme Stilleri Öğrenme Stillerine Dayalı Öğretimin Yararları Dunn ve Dunn Öğrenme Stilleri Modeli Grasha ve Reichmann ın Öğrenme Stilleri Modeli Reinert in Öğrenme Stilleri Modeli Jung Öğrenme Stilleri Modeli Gregorc un Öğrenme Stilleri Modeli McCharty Öğrenme Stilleri Modeli Honey ve Mumford un Öğrenme Stilleri Modeli İlgili araştırmalar İKİNCİ BÖLÜM YÖNTEM 3.1. Araştırmanın Deseni Araştırmanın Çalışma Grubu Denel İşlemler Evren ve Örneklem Veri Toplama Araçları Ölçme Aracı ve Uygulanması Verilerin Analizi... 65
7 viii ÜÇÜNCÜ BÖLÜM BULGULAR VE YORUM 4.1. Birinci Alt Probleme İlişkin Bulgular İkinci Alt Probleme İlişkin Bulgular Üçüncü Alt Probleme İlişkin Bulgular Dördüncü Alt Probleme İlişkin Bulgular Beşinci Alt Probleme İlişkin Bulgular Altıncı Alt Probleme İlişkin Bulgular Yedinci Alt Probleme İlişkin Bulgular Sekizinci Alt Probleme İlişkin Bulgular Dokuzuncu Alt Probleme İlişkin Bulgular Onuncu Alt Probleme İlişkin Bulgular On birinci Alt Probleme İlişkin Bulgular.. 77 DÖRDÜNCÜ BÖLÜM SONUÇ VE ÖNERİLER 5.1. Sonuçlar Öneriler.. 81 KAYNAKÇA 83 EKLER EK-1: Başarı Testi... EK-2: Öğrenme Stilleri Ölçeği EK-3: Öğrenme Stilleri Ölçeği Uygulama İzni Belgesi.. ÖZGEÇMİŞ
8 ix KISALTMALAR DİZİNİ SAY EA SÖZ Akd. baş. N F p sd t S Sayısal ÖSS Puan Türü Eşit Ağırlık ÖSS Puan Türü Sözel ÖSS Puan Türü Akademik Başarı Veri Sayısı F değeri (ANOVA için) Anlamlılık Düzeyi Serbestlik Derecesi t değeri (t testi için) Standart Sapma % Yüzde x One-Way ANOVA BÖTE FELSEFE BTÖ SBE KPSS KT Aritmetik Ortalama Tek Faktörlü Varyans Analizi Bilgisayar Öğretmenliği ve Teknoloji Eğitimi Felsefe Grubu Öğretmenliği Beyin Temelli Öğrenme Sosyal Bilimler Enstitüsü Kamu Personeli Seçme Sınavı Kareler Toplamı
9 x KO SY AY SK YG LSI Kareler Ortalaması Somut Yaşantı Aktif Yaşantı Soyut Kavramsallaştırma Yansıtıcı Gözlem Learnıng Style Inventory TÜBİTAK MEB Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu Milli Eğitim Bakanlığı
10 xi ŞEKİLLER DİZİNİ Şekil Sayfa No Şekil 2.1. Nöronun Yapısı 15 Şekil 2.2. İnsan Beyninin Yapısı 19 Şekil 2.3. Yaşantısal öğrenme döngüsü ve Cerebral korteksdeki yerleri 41 Şekil 2.4. Öğrenme stilleri diyagramı 43 Şekil 2.5. Öğrenme stilleri döngüsü 45 Şekil 3.1. Araştırma Deseni 59 Şekil 3.2. Öğrenme alanlarını belirleme diyagramı 64
11 xii ÇİZELGELER DİZİNİ Çizelge Çizelge 3.1. Evreni Oluşturan Öğrencilerin Cinsiyete ve Bölümlerine Göre Sayısal Dağılımı Sayfa No 61 Çizelge 3.2 Evreni Oluşturan Öğrencilerin Cinsiyete ve Mezun Oldukları Okul Türüne Göre Sayısal Dağılımı 61 Çizelge 3.3. Evreni Oluşturan Öğrencilerin Cinsiyete ve Mezun Oldukları Bölüm Türüne Göre Sayısal Dağılımı 62 Çizelge 3.4. Evreni Oluşturan Öğrencilerin Cinsiyete ve Öğrenme Stillerine Göre Sayısal Dağılımı 62
12 xiii TABLOLAR DİZİNİ Tablo Tablo 2.1. Tablo 2.2. Tablo 3.1. Tablo 3.2. Tablo 3.3. Tablo 3.4. Tablo 3.5. Tablo 3.6. Tablo 3.7. Tablo 3.8. Tablo 3.9. Geleneksel Sınıfların ve Beyin Temelli Öğrenme Sınıflarının Öğrenme Öğretme Süreçleri Bakımından Karşılaştırılması Beyin temelli öğrenmenin temel noktalarının uygulama sürecine aktarılması Deney ve Kontrol Grubu Öğrencilerinin Ön-test Puanlarına İlişkin Bağımsız Örneklemler İçin T-testi Sonuçları Deney Grubu Öğrencilerinin Cinsiyetlerine Göre Ön-test Puanlarına İlişkin Bağımsız Gruplar İçin T-Testi Sonuçları Kontrol Grubu Öğrencilerinin Cinsiyetlerine Göre Öntest Puanlarına İlişkin Bağımsız Gruplar İçin T-Testi Sonuçları Deney Grubu Öğrencilerinin Mezun Oldukları Okul Türü Değişkenine Göre Ön-test Puanlarına İlişkin Örneklemler İçin Tek Faktörlü Varyans Analizi ( One- Way- Anova) Sonuçları Kontrol Grubu Öğrencilerinin Mezun Oldukları Okul Türü Değişkenine Göre Ön-test Puanlarına İlişkin Örneklemler İçin Tek Faktörlü Varyans Analizi ( One- Way- Anova) Sonuçları Kontrol Grubu Öğrencilerinin Mezun Oldukları Branş Değişkenine Göre Ön-test Puanlarına İlişkin Bağımsız Gruplar İçin T-Testi Sonuçları Deney ve Kontrol Grubu Öğrencilerinin Son-test Puanlarına İlişkin Bağımsız Örneklemler İçin T-testi Sonuçları Deney ve Kontrol Grubu Öğrencilerinin Son- test Puanlarına İlişkin Tek Yönlü Varyans Analizi Sonuçları Deney Grubu Öğrencilerinin Cinsiyetlerine Göre Sontest Puanlarına İlişkin Bağımsız Gruplar İçin T-Testi Sonuçları Tablo Kontrol Grubu Öğrencilerinin Cinsiyetlerine Göre Sontest Puanlarına İlişkin Bağımsız Gruplar İçin T-Testi Sonuçları Sayfa No
13 xiv Tablo Deney Grubu Öğrencilerinin Mezun Oldukları Okul Türü Değişkenine Göre Sontest Puanlarına İlişkin Örneklemler İçin Tek Faktörlü Varyans Analizi ( One- Way- Anova) Sonuçları Tablo Kontrol Grubu Öğrencilerinin Mezun Oldukları Okul Türü Değişkenine Göre Sontest Puanlarına İlişkin Örneklemler İçin Tek Faktörlü Varyans Analizi ( One- Way- Anova) Sonuçları Tablo Kontrol Grubu Öğrencilerinin Mezun Oldukları Branş Değişkenine Göre Son-test Puanlarına İlişkin Bağımsız Gruplar İçin T-Testi Sonuçları Tablo Deney Ve Kontrol Grubu Öğrencilerinin Ön-Test Ve Son-Test Puanları Arasındaki İlişkiyi Göstermeye İlişkin Karışık Ölçümler İçin İki Faktörlü ANOVA Sonuçları Tablo Ön-test ve Son-test Puanlarının ANOVA Sonuçları 76 Tablo Deney ve Kontrol Grubu Öğrencilerinin Öğrenme Stilleri Dağılımı Sonuçları
14 1 GİRİŞ Cumhuriyetimizin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk, Öğretmenler! Yeni nesil sizlerin eseri olacaktır. derken, Türk insanının eğitiminde en önemli ve zor görevin öğretmenlerin sorumluluğunda olduğunu belirtmiştir. Eğitim birbiri içinde süreklilik gösteren bir yapıdır ve bu sistem özelliği gösteren yapının değerli parçalarından biri de Eğitim Fakülteleridir. Bu misyonu gerçekleştirmekle sorumlu birim olan Eğitim Fakülteleri, yalnızca öğretmenlik mesleğinin teorisini veren değil, teorik bilgiyi somutlaştırma adına öğrencilerine hem fakülte derslerinde hem de Milli Eğitime bağlı okullarda uygulama ortamı yaratarak onları hazır hale getiren bir kurumdur. Bir Eğitim Fakültesinin başarısı demek, öğrencilerinin başarısı demektir. Öğrencilerinin başarısı demek ise Türkiye nin başarısı demektir. Geçmişten günümüze eğitim sistemlerinin tüm kademelerinde öğrenmeöğretme etkinliklerini işe koşarken öğrenmenin nasıl oluştuğu, her zaman için bir araştırma konusu olmuştur. Son zamanlarda ortaya çıkan ve üzerinde ülkemizde sınırlı sayıda araştırma yapılan beyin temelli öğrenme yaklaşımı, bireyin öğrenmeöğretme süreci boyunca beynini nasıl aktif hale getirebileceği ve öğrenmede belli başlı ilkelerin işe koşulması durumunda geleneksel yöntemlere nazaran başarının nasıl daha yüksek olabileceğini amaçlamaktadır. Eğitim sisteminin en üst düzeyinde bulunan, yüksek öğretim hizmeti veren üniversitelerde, öğrenmenin gerçekleşme düzeyi, yani öğrenci başarısı; ara sınav, yarıyıl sonu sınavı, bütünleme sınavı, ek sınav, staj sınavı, muafiyet sınavı, proje ve ödev gibi yazılı, sözlü, uygulamalı ya da hem yazılı hem sözlü olan çeşitli sınavlardan öğrencilerin alacakları puanlarla saptanmaktadır. Öğretmen yeterliği eğitim kalitesini doğrudan etkileyen önemli bir unsurdur. Öğretmenlik alan bilgisi, genel kültür ve meslek bilgi ve becerisini gerektiren bir meslek dalıdır. Öğretmenlerin sahip olması gerekli olan önemli bir özellikte onların yeterli düzeyde ölçme ve değerlendirme bilgi ve becerileriyle donanık olmasıdır (Akt: Çakan, 2004: 1).
15 2 Bu çalışma, öğrencilerin öğrenme stillerinin de dikkate alınarak düzenlenen beyin temelli öğrenme uygulamasının Ölçme ve Değerlendirme dersinde öğrencilerin akademik başarıları üzerine etkisinin geleneksel yönteme göre nasıl farklılaştığını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu bölümde, araştırmaya ilişkin problem durumu, problem cümlesi, alt problemler, denenceler, sayıltılar, tanımlar, kısaltmalar, sınırlılıklar ve araştırmanın önemi yer almaktadır Problem Durumu Günümüzde, bilim ve teknolojideki hızlı değişmeler eğitim sistemlerinden beklentileri artırmakta; iyi eğitilmiş ve öğrendiklerini transfer edebilen bireylerin yetiştirilmesinin önemi gittikçe artmaktadır. Sürekli kalkınma için öğrencilerin bilgiye ulaşma, bilgiyi kazanma ve bilgiyi kullanma becerilerinin geliştirilmesi en temel konu haline gelmektedir (Fidan ve Baykul, 1994, s.10). Bu anlayışla birlikte, bilgiyi öğretmenden alan öğrenci modeli, yerini bilgiye ulaşan, istediği bilgiyi karmaşık bir bilgi ağı içinden seçip alabilen ve bu bilgiyi kullanarak sorunları çözebilen öğrenci modeline bırakmış bulunmaktadır (Korkmaz ve Kaptan, 2002, s. 91). Bireylerin yoğun bir şekilde bilgi ve uyarıcı bombardımanına tutulduğu bilgi ve teknoloji çağında, öğrencilerin, işlenmeye hazır levhalar olarak görüldüğü geleneksel eğitim anlayışı yerini, üst düzey zihinsel süreç becerilerini temel alan ve bilginin öğrenen tarafından yapılandırıldığı görüşünü savunan eğitim yaklaşımlarına bırakmaktadır. Çağdaş olarak nitelendirilebilecek olan eğitim yaklaşımlarında; öğrenci merkezli eğitim, kavrayarak öğrenme, problem çözme, eleştirel ve yaratıcı düşünme gibi kavramlar ön plana çıkmaktadır (Özden, 2005: 17). Okulların analitik ve mantıksal düşünceye ağırlık vermesinden dolayı yaratıcı yeteneklerin gölgelendiği veya köreldiği kabul edilmektedir. Bu açıdan incelendiğinde eğitim sisteminin tek tip zihinsel etkinliğe daha çok değer vererek beynin yalnızca o etkinliklerle ilgilenen kısmının başat hale gelmesine yol
16 3 açabileceği görülmektedir. Oysa eğitim sisteminden beklenen, bireylere beyinlerinin her iki yarıküresini dengeli bir şekilde geliştirme olanağı veren, herkesin öğrenme ihtiyacına karşılık verecek eğitim programları sunmasıdır (Özden, 2005: 79). Son yıllarda nöral işlemler ve bilişsel süreçler hakkında yeni görüşlerin ortaya çıkması, öğrenme sırasında oluşan deneyimlerin beyni nasıl etkilediğinin araştırılması, eğitimle ilgili problemlerin çözümüne yönelik yeni yollar sunmaktadır. Tıp ve bilişsel bilimler, yeni teknolojiler, nörolojik araştırmalar ve eğitim araştırmaları; beynin yapısını ve nasıl çalıştığını anlamamıza yardımcı olmaktadır (Tüfekçi, 2005: 18). Öğrencilerde, gelişen tıbbi teknolojilerin beyin üzerine etkisinin eğitim ortamına yansıdığı beyin temelli öğrenme yaklaşımı bireylerin öğrenmelerinden kendilerinin sorumlu tutulduğu önemli yöntemlerden biridir. Öğretmen adaylarının gözlemler sonucu büyük sıkıntılar yaşadığı derslerden biri de Ölçme ve Değerlendirme konusudur. Ezik elmanın değerinin düşmesi gibi yanlış değerlendirilen öğrencinin de değerinin düştüğü bir ortamda eğitim fakültelerinde verilen Ölçme ve Değerlendirme dersi büyük önem kazanmaktadır. Kubiszyn ve Borich (1996) öğretmenlerin bilgi ve beceri sahibi olması gereken ölçme ve değerlendirme konularını şu şekilde sıralamıştır: Farklı amaçlarla yapılması planlanan ölçmeler için hangi test türlerinin uygun olduğu, dersin yoklanması gereken hedeflerinin neler olduğunu doğru tespit edebilme, yazılı yoklama türü testlerin nasıl geliştirilmesi gerektiği bilgi ve becerisi, testlerin güvenirlik ve geçerliğinin nasıl sağlanacağı, temel test istatistikleri, test puanlarının nasıl kullanılması gerektiği ve öğrenci başarılarının ya da notlarının etkili bir iletişim tekniği kullanarak ailelere etkili ve yararlı olacak şekilde nasıl iletilmesi gerektiğidir (Çakan, 2004: 2). Bu çalışmada; öğrencilerin Ölçme ve Değerlendirme dersindeki başarılarının, uygulanan yönteme, cinsiyete, mezun olduğu okul türü ve branş türüne göre anlamlı bir fark olup olmadığı ortaya konulmakta, ayrıca öğrencilerin öğrenme stilleri belirlenerek beyin temelli öğrenme uygulamasında bu öğrenme stillerinin etkililiğini göstermek amaçlanmaktadır.
17 Problem Cümlesi Beyin Temelli öğrenme yaklaşımı ve geleneksel öğretim yaklaşımlarına dayalı öğrenim gören öğrencilerin Ölçme ve Değerlendirme dersinin Temel Kavramlar konusuyla ilgili akademik başarıları arasında anlamlı bir fark var mıdır? Bununla birlikte öğrencilerin akademik başarıları ile öğrenme stilleri arasında nasıl bir ilişki vardır? 1.3. Alt Problemler a) Ölçme ve Değerlendirme dersinde Temel Kavramlar konusundaki başarı düzeylerine göre; 1 ) Deney ve kontrol grubu öğrencilerinin bölümlerine göre ön-test puanları arasında anlamlı bir fark var mıdır? 2 ) Deney ve kontrol grubu öğrencilerinin cinsiyet değişkenine göre ön-test puanları arasında anlamlı düzeyde bir fark var mıdır? 3 ) Deney ve kontrol grubu öğrencilerinin mezun oldukları okul türü değişkenine göre ön-test puanları arasında anlamlı düzeyde bir fark var mıdır? 4 ) Deney ve kontrol grubu öğrencilerinin mezun oldukları branş türü değişkenine göre ön-test puanları arasında anlamlı düzeyde bir fark var mıdır? 5) Deney ve kontrol grubu öğrencilerinin bölümlerine göre son-test puanları arasında anlamlı bir fark var mıdır? 6 ) Deney ve kontrol grubu öğrencilerinin son-test puanları uygulanan yönteme göre anlamlı bir fark göstermekte midir? 7 ) Deney ve kontrol grubu öğrencilerinin cinsiyet değişkenine göre son-test puanları arasında anlamlı düzeyde bir fark var mıdır? 8) Deney ve kontrol grubu öğrencilerinin mezun oldukları okul türü değişkenine göre son-test puanları arasında anlamlı düzeyde bir fark var mıdır? 9 ) Deney ve kontrol grubu öğrencilerinin mezun oldukları branş türü değişkenine göre son-test puanları arasında anlamlı düzeyde bir fark var mıdır?
18 5 10) Deney ve Kontrol Grubu öğrencilerinin Ön-teste ait ortalama puanları ile Sonteste ait puanları arasında anlamlı bir fark var mıdır? b) Deney ve kontrol grubu öğrencilerinin öğrenme stilleri nasıl bir dağılım göstermektedir? 1.4 Denence(ler) 1) Ölçme ve Değerlendirme dersinde beyin temelli öğrenme yaklaşımının uygulandığı grup ile geleneksel öğretim yaklaşımının uygulandığı gruptaki öğrencilerin temel düzey öğrenme toplam erişi puan ortalamaları arasında beyin temelli öğrenme yaklaşımının uygulandığı grup lehine anlamlı bir fark vardır Sayıltılar 1) Deney ve Kontrol gruplarındaki öğrenciler veri toplama araçlarını içtenlikle cevapladıkları varsayılmaktadır. 2) Uygulama aşamasında kontrol altına alınamayan değişkenler deney ve kontrol grupları öğrencilerini eşit düzeyde etkilediği varsayılmaktadır. 3) Araştırmanın uygulaması sürecinde, deney ve kontrol gruplarındaki öğrenciler arasında araştırmanın sonuçlarını etkileyecek bir etkileşim olmadığı varsayılmaktadır. 4) Alan yazından elde edilen verilerin araştırmaya yeterli biçimde kuramsal dayanak oluşturduğu varsayılmaktadır Sınırlılıklar Bu çalışma; Öğretim Yılı Bahar Dönemi nde Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesinin BÖTE ve Sosyal Bilimler Enstitüsü Felsefe Grubu öğretmenliği öğrencileri ile sınırlıdır. 2. Eğitim Fakültesi ve SBE nde okutulan ve ortak derslerden olan Ölçme ve Değerlendirme dersinin Temel Kavramlar konusu ile sınırlıdır.
19 6 3. Bu araştırma, deney ve kontrol gruplarında eşit ve 3 hafta olmak üzere 6 ders saati ile sınırlıdır Araştırmanın Önemi Bu çalışma, Beyin Temelli Öğrenme yaklaşımı ve geleneksel öğretim yaklaşımlarına dayalı öğrenim gören Eğitim Fakültesinin Bilgisayar Öğretmenliği ve Teknoloji Eğitimi Bölümü (BÖTE) ve Sosyal Bilimler Enstitüsü Orta Öğretim Alan Öğretmenliği Felsefe Grup Öğretmenliği öğrencilerinin Ölçme ve Değerlendirme dersinde Temel Kavramlar konusuyla ilgili akademik başarıları arasında anlamlı bir farklılığın olup olmadığını ve öğrencilerin akademik başarıları ile öğrenme stilleri arasında nasıl bir ilişki olduğunu saptamak için yapılmıştır. Öğrenmenin tam olarak ne olduğunu anlamaya çalışarak, öğrenme anında insan beyninde gerçekleşen fizyolojik ve kimyasal değişimlerin neler olduğunu ve bilginin beyinde nasıl somutlaştırıldığı sorularına günümüz bilim ve teknolojisinin verdiği cevaplar ışığında eğitim ve öğretim faaliyetlerini planlamak ve geliştirmek gerekmektedir ( Avcı, 2007, 9). Öğrenme stilleri de dikkate alınarak düzenlenen Beyin Temelli Öğrenme yaklaşımı, BTÖ kavramına ayrı bir güç ve değer katacaktır. Beyinde öğrenmenin nasıl gerçekleştiğiyle uğraşan BTÖ ile öğrenmenin gerçekleşmesinde stillerin etkisinin incelendiği bu araştırma birbirini destekleyen iki kavramın birleştirilerek yeniden düzenlenmesinde etkili olacağı düşünülmektedir. Ayrıca alana katkı getirmesi açısından da önemli bir çalışma olacaktır.
20 7 BİRİNCİ BÖLÜM KURAMSAL TEMELLER Bu bölümde, öncelikle beyin ve öğrenme konusunda yapılan araştırmalar ışığında; insan beyninin yapısı, öğrenme ve ilişkili kavramlar, öğrenmenin fizyolojisi ile beyin ve öğrenmeyi etkileyen bazı önemli etkenler üzerinde durulmuştur. Daha sonra ise beyin temelli öğrenme yaklaşımının tanımı, ilkeleri, uygulama sürecine aktarılması, geleneksel öğrenme ile karşılaştırılması, beyin temelli öğrenmede değerlendirme yaklaşımları ve konu ile ilgili araştırmalar sunulmuştur. Devamında ise Temeli Yaşantısal öğrenme kuramına dayalı olan Kolb Öğrenme Stili üzerinde durulmuştur. ÖĞRENME, İLİŞKİLİ KAVRAMLAR VE ÖĞRENMENİN KURAMSAL 2. Öğrenme TEMELLERİ İnsan davranışlarının temelini oluşturan öğrenme kavramı geçmişten günümüze davranışçı ve bilişselcilerin kontrolünde açıklanmaya çalışılmıştır. Son zamanlarda dikkati çeken öğrenme stilleri ve beyin temelli öğrenme yaklaşımı öğrenmenin tanımlarına bilişsel ve nörofizyolojik yollarla yaklaşmış, öğrenmenin beyinde nasıl gerçekleştiği ve çevresel etkenlerin öğrenme stillerini nasıl etkilediği üzerinde odaklanmıştır. İnsanı toplumsal bir varlık yapan ve onu diğer canlılardan farklı kılan en önemli özelliklerden biri olan öğrenme kavramı, değişik şekillerde tanımlanmakla birlikte, psikologların çoğu öğrenmenin, bireyin çevresiyle etkileşim kurması sonucu oluştuğu ve bireyin davranışlarında değişiklik meydana getirdiği görüşünde birleşmişlerdir. Özellikle insanoğlu için son derece önemli olan öğrenme kavramının yaşamsal fonksiyonu gayet büyüktür (Özakpınar,1987, Fidan ve Erden, 1993, s ).
21 8 Öğrenmeyi Duman (2007), bireyin çevresi ile iletişim ve etkileşim sonucunda oluşan düşünce, duyuş, tutum, inanç ve davranış değişikliği olarak, Senemoğlu (1997) yine aynı şekilde çevresel etkileşimin bireyde kalıcı izli davranış değişikliği oluşturması, Binbaşıoğlu (1991), bireyin kendi yaşantılarının davranış değişikliği oluşturması, Türkoğlu (1996) da yaşantıların iyi ya da kötü nitelikte olan davranış değişikliği olarak açıklamışlardır. Öğrenme tanımları, çevresel etkileşim aracılığıyla bireyin, kendi yaşantısı yoluyla kendi davranış değişikliğini meydana getirdiği ve bunun düşünce, duyuş, tutum ve inançlarını etkilediğini göstermektedir. Bilişselciler ağırlıklı olarak öğrenme kavramının sadece etki- tepki ilişkisiyle açıklanamayacağını, öğrenmenin bilişsel ve nörofizyolojik boyutlarının da önemli olduğunu belirtmektedirler. Arık, öğrenme kavramını davranışsal, duyuşsal, bilişsel ve nörofizyolojik boyutuyla incelenmesi üzerine durmuştur. Öğrenmeyle ilgili birçok tanımlar yapılmıştır, bu tanımların başında fiziksel uyarımların beyinde nasıl oluştuğunu dikkate alarak öğrenme kavramını açıklayan çalışmalar dikkat çekmektedir. Sönmez (1998), öğrenme kavramını, fiziksel uyarımlar sonucu beyinde oluşan biyokimyasal bir değişme biçiminde vurgulamaktadır. Ayrıca istendik davranışlar nitelik ve nicelik olarak saptandıktan sonra, bunların insana, organizmaya kazandırılmasına geçilebileceğini belirtmektedir. İnsanın, organizmanın etrafında istendik davranışları sağlayacak belli uyarıcılar oluşturulur; yani çevre ayarlamasına gidilebilir. Bu uyarıcılar insan ya da organizmanın sinir sisteminde belli biyokimyasal değişikliklere yol açabileceğini ortaya koymuştur. Bu durum, öğrenme olarak tanımlanır. Öte yandan öğrenme, tekrar ya da yaşantı sonucu davranışta meydana gelen oldukça devamlı bir değişiklik olarak tanımlanır. Bu tanımda 3 önemli öğe bulunmaktadır.. Birinci olarak, öğrenme davranışta bir değişikliktir; bu değişiklik iyi davranışa doğru olabileceği gibi kötüye doğru da olabilir. İkincisi, tekrar ya da yaşantı sonucu meydana gelen bir değişikliktir; büyüme, olgunlaşma ya da sakatlanma sonucu meydana gelen değişiklikler öğrenme değildir. Üçüncü olarak da,
22 9 öğrenme ismini alabilmesi için değişikliğin oldukça devamlı olması gerekir; hayli uzun bir zaman devam etmelidir. Bu ifade; güdü, yorgunluk, fizyolojik uyum gibi kaynaklara bağlı değişiklikleri tanımın dışında bıraktığını göstermektedir ( Morgan, 1991, s. 77). Öğrenmenin özellikleri davranışta gözlenebilir bir değişme olması, davranıştaki değişmenin nispeten sürekli olması, davranıştaki değişmenin geçici bir biçimde meydana gelmemesi ve davranıştaki değişmenin sadece büyüme sonucunda oluşmaması olarak gösterilmektedir (Senemoğlu, 1997, s. 95). Aynı şekilde Ormrod (1990) da öğrenme kavramını bilgiyi işleme yaklaşımına dayalı olarak geniş bir perspektif içinde açıklayarak, öğrenmeyi mutlaka açık davranış değişmelerinin gözlenmesine gerek duyulmayan zihinsel çağrışım biçimini kapsayan ve yeni bilgilerin önceden öğrenilmiş bilgilerle ilişki kurulduğu süreç olarak değerlendirmektedir (Akt: Ekici, 2003, s.9). Sonuç olarak öğrenmenin sadece davranış değişikliği olarak nitelendirilmesi öğrenme kavramını sınırlamaktadır. 2.1 Öğrenmeye İlişkin Kavramlar Olgunlaşma Öğrenmenin gerçekleşebilmesi için gerekli unsurlardan biri olgunlaşmadır. Vücut organlarının istendik düzeye gelmesi diye nitelendirilen olgunlaşma kavramı, çevresel etkenlerin yanında kalıtsal özelliklerin de öğrenmeye etkisinin olduğunu göstermektedir. Bireyin kendisini geliştirmesinin ve çevreye uyum sağlayabilmesinin iki temel süreci olgunlaşma ve öğrenmedir. Olgunlaşma yoluyla gelişme, kalıtsal potansiyelin göreve hazır süreçler, yetenekler ve yapılara dönüşmesidir. Bu tür gelişmede çevresel yapının fazla etkisi yoktur. Organizma kendi içinden gelen etkilerle belirli bir sıra ve düzeni izleyerek değişmesini gerçekleştirir. Olgunlaşma süreci boyunca birdenbire karmaşık davranışların ortaya çıktığı ve organizmanın yeni
23 10 görevler için yeterli hale, istendik düzeye geldiği görülmektedir. Çünkü olgunlaşma öğrenmeye hazır oluşun en temel gereğidir (Akyıldız, 1994, s ). Başka bir ifadeyle olgunlaşma, vücut organlarının kendilerinden beklenen işlemini yerine getirebilecek düzeye gelmesi için, öğrenme yaşantılarından bağımsız olarak, kalıtımın etkisiyle geçirdiği biyolojik bir değişmedir (Senemoğlu, 1997, s. 12) Performans Öğrenme açısından önemli kavramlardan birisi de performanstır. Sözlük anlamıyla performans fiziksel gücün gösterilmesidir. Öğrenme açısından ise, öğrenilmiş davranışların gösterilme düzeyidir. Örneğin, yazma eylemi, öğrenilmiş olan yazma becerisinin performans olarak gösterilmesidir. Öğrenme, gözlenemeyen zihinsel bir süreç olmasına karşın, bireylerin gösterdikleri performanslarına bakarak yordama da bulunmaktadır. Bireylerin performans davranışı, motor, zihinsel ve duygusal alanlarda birbirinden bağımsız değildir. Örneğin, apatik bir çocuk, yeterli düzeyde duygusal performans gösteremez (Akyıldız, 1994; s. 23) Alışkanlık Birbirini tamamlayan iki kavram olan alışkanlık ve öğrenme, öğrenilmiş davranışların mı alışkanlık yoksa alışkanlıkların mı bir öğrenme olduğu konusunda ifade edilen açıklamalarca kesin bir çizgiyle ayrılmaz. William James e göre öğrenme, alışkanlık kavramıyla özdeş anlamdadır. Ona göre öğrenme, bireyin erken yaşlarda edindiği alışkanlıklardır. Öğrenilmiş davranışların yalın formlarından birisi de alışkanlıklardır. Belirli bir tepkiye neden olan uyaranın tekrarlı sunumu, söz konusu tepkinin gücünü artırır- azaltır. Uyarıcının sürekli sunumuna bağlı olarak irkilme ya da uyma tepkileri alışkanlık haline gelir. Uyarıcılar aynı olsa da alışkanlıklar farklı bireylerde, farklı yapılarda oluşurlar (Akyıldız, 1994; s. 24).