Suratlar we tekst Amos Çappliňki
7 kilometre çenli uzap gidıän bu tokaı ıodajygy, 888 metr beıiklikdäki Kaçkanar dagynyň depesindäki ybadathana barıar. Bu sanki topary azyk toplamak üçin ıola düşıär.
Bu “Om mane padne hum” diılip ıazylan sanskrit ıazgysy, budda ybadathanasynyň golaıdygyny bildirıär.
Buddist öwrenjeler ybadathana sokusyna (stupasyna) ıa-da mawzoleıe çokunıarlar. Ilkibaşda diňe tagta külbe halatynda bolan bu ıerler Budda heıkeli, ıaşaıyş ıerleri, umumy aşhana we sauna bilen ıaşaıyş toplum halyna gelipdir. Buthana “tälim beriş we amala aşyrylıan ıer” diımegi aňladıan, “Shad Tchup Ling” diılen at berlipdir.
Ozalky esger buddist ruhanysy Mihail Sannikow buthanany 1995-nji ıylda esaslandyrdy. 55 ıaşly baş ruhanysy Sowet goşunynyň 1979 -1989-njy ıyllar aralygyndaky Owganystan söweşinde komandir hökmünde agyr hereketleri amala aşyrypdyr. “Lama Dokshit” derejesini alan Sannikowyň aıtmagyna görä, 1987-nji ıyldaky iki söweşde “iki ok, bir pyçak we şrapnel bölegi” zerarly ıaralanmagyndan soňra goşundan aırylypdyr. Uruş onuň birnäçe ıyl aňyndan çykmady. “Käte durmuşyň adaty halatlarynda hem gabat gelıär. Uruşly filmlere tomaşa edip otyrkam näçe okuň galanyny sanap başlaıan. Beıle ıagdaılarda gije ıatmak kyn düşıär”.
Sannikowyň (ortada) Şad Tçup Ling ybadathanasynyň irki günlerinde meditasiıa sapagy geçip duran wagty.
Mihail Sannikowyň arhiwinden
Gullukdan soňra Sannikow ıönekeıje işlerde işledi we özüne bir maksat gözledi. Ol Russiıanyň Burıatiıa sebitinde alty ıyl buddizmi okady. Sannikowyň aıtmagyna görä, onuň okan döwründe buddizme ıurduň diňe gündogarynda amal edilıärdi. “Bu maňa täsin göründi, men halypama Russiıanyň orta sebitinde hem gowy adamlaryň bardygyny aıtdym. Halypam hem beıle bolsa meniň ol ıere gidip biljegimi aıtdy. Ol maňa dagyň şekilini çyzandan soňra meniň gitmeli ıerimi bellidi”.
Sannikowyň ünsden düşüren zady, şemalyň sowrup durıan dag depesiniň düıbündäki mis magdanydy.
2000-nji ıyllaryň başynda buthana täze başlanan wagty.
Ybadathananyň häzirki ıaşalıan ıeri. Alty metr aına süıümi bilen ıasalan bu Budda heıkeli, 2016-njy ıylyň ıaz paslynda tamamlandy. İumrulmak howpuna seretmezden, Kaçkanar buddistler toplumy ony gurmagy dowam edıärler. Sannikow munuň ıanynda budda mekdebini açmagy umyt edıär.
Buthanada sekiz adam dowamly ıaşaıar we başga birnäçe adam hem belli wagtlarda gelip gidıärler. Sannikowyň sözüne görä buthanada, “eger olar gowy adam bolsalar” islendik adam ıaşap biler. Olaryň düzgünlerinde, daşa ıazylyşy ıaly: alkogol, neşe serişdesi ıa-da gödek dil ulanmak bolmaıar. Topar meditasiıasi irden sagat 7-8 aralygynda we günde 5 sagat işlemeli.
Boleslaw Wawilow buthana üçin odun toplaıar. 27 ıaşly bu adam boş wagtynda massaj terapist bolup işleıär.
Wawilow “Russiıada kilisä bu günlerde biznes ıaly seredilıär. Birnäçe ıaşlar başga ruhy ıollar gözleıär” diııär.
Meniň syıahat eden wagtymda, bu köpek tokaıdan peıda boldy we ybadathanada ıatmaga başlady. Şol wagtdan bäri bu hem sanki toparyna gatnaşıar we ol öz öıjagazyna eıe boldy.
İulia Gaşewa monastyrda ıaşaıan üç aıaldan birisi. “Hakyky dünıäde” otel kabulhanasynda işleıän 30 ıaşly bu zenanyň aıtmagyna görä; ol monastyr durmuşyny saılanyny we günde 16 sagatlyk dowamly hyzmatynda; greçiha we makaron ıaly ıönekeı tagamlary taııarlaıar.
Gaşewa sokynyň (stupa) öňünde çokunıar. Ol “bu ıerdäki asudalygy adaty durmuşymda hiç wagt görmändim” diııär.
İöne bu asudalyk “Evraz” atly halkara magdan şirketine degişli şahtadaky şatyrdyly sesler zerarly harap boldy. Işçiler bu ıerden polady berkleşdirmek üçin ulanylıan demri we wanadiı elementini çykarıarlar.
Evraz rus prezidenti Wladimir Putin bilen ıakyn gatnaşygy bolan Roman Abramowiçe degişli. Şirketiň bu sebitde 6 müň işgäri bar. Şol şahtalardan birisi örüsini giňeldip barıar. Evraz şirketi girdejili bolmak üçin, buthananyň aşagynyň gazylmalydygyny aıdıar.
Karlos Koelho, Azatlyk Radiosy
Demir kirişler Evrazyň ojak fabriklerinde ıasalıar. Şirket Azatlyk Radiosynyň monastyryň aırylmagy barada beren sowalyna e-mail arkaly şeıle jogap berdi; “Kaçkanar dagyndaky binalar gönüden-göni Hususy Kaçkanar mis magdan käniniň üstünde ıerleşıär”. “Russiıa Federasiıasynyň kanunyna görä magdan känleriniň üstünde bina gurluşygy, aıratyn-da ıaşaıyş jaılaryň gurluşygy howpsuzlyk ıagdaılary sebäpli gadagan edilen. Bu mesele döwlet resmileriniň jogapkärçiligine degişli”.
Alnan surat: Evraz
Döwlet resmileriniň 2017-nji ıylyň 1-nji martynda monastyr toplumyny ıer bilen ıegsan etmegine garaşylıar. İöne bu ıagdaı örän aladaly görünıär. Sebäbi Budda heıkeliniň biznes bähbitleri sebäpli aırylmagy oňaısyz bolar.
Bu ıere ıerli turistler gelıär. Monastyra her ıylda müňlerçe jahankeşde syıahat edıär. Olaryň aglabasy ruslar. Bu ıaş çatynjalar meniň galan wagtymda bütin gijesini bu ıerde geçiren 30 kişilik toparyň agzasy.
Boleslaw Wawilow meditasiıa edıär. Buddistler turistleri üns bölüji ıaly görıär, ıöne monastyr özüniň azyk ätiıaçlary üçin we aıratyn hem häzirki döwürde monastyra ünsi çekmek üçin olary kabul edıär.
Evraz monastyry başga ıerä geçirmäge taıyndygyny aıdıar, emma Kaçkanar buddistleri önüp-ösen ıerleriniň we binalarynyň mukaddesdigini aıdıarlar. “Hatda sokynyň hem ıerini üıtgedip bolmaz”
Resmileriň we ıerli ıolbaşçylaryň pul jerimesi we monastyry aıyrmak hakyndaky talaplary Sannikow tarapyndan red edildi. Monastyryň daglyk ıerde gurulmagyna rugsat bermek hakynda resmilerde dürli pikirler bar. Monastyry halas etmek hakyndaky haıyşnama müňlerçe gol çekildi we oňa rus aıdym-saz sungatynyň ıyldyzy Boris Grebenşikow arka çykıar. Kaçkanarly ıerli ıaşaıjylaryň aıtmagyna görä, buthana şäheriň geljegine gidıän ıolda ıerleşıär. “Kaçkanaryň penşenbesi” atly gazetiň baş redaktory Lıudmila Laptewanyň Azatlyk Radiosyna gürrüň bermegine görä; bu şäherçe hut şol minerallary çykarmak üçin gurlan. Eger-de Evraz bu ıerde magdan işläp çykarmagy dowam edip bilmese, onda bu ıer ıaşamagyny bes eder.
Jan Radl tarapyndan taııarlandy. Pangea Design
2017 © AZAT İEWROPA/AZATLYK RADIOSY, INC.