Lojistiğin olmazsa olmaz elemanı kara nakliyesidir. Uzak mesafelere uçak, deniz yolu, boru hattı gibi yollarla taşınan ürünler bir noktada çıkış istasyonlarına varıncaya kadar veya varış istasyonundan tüketime ulaşıncaya kadar kara yolu ile taşınacaklardır. Tır, kamyon, kamyonet, van, küçük araç, motosiklet bile olsa neticede mallar bir kutuya konacak, bu kutular bir aracın içine veya üzerine yüklenecek, bir sürücü vasıtasıyla kara yollarımız üzerinde taşınacaktır. Araçla karayolu arasında bağlantıyı sağlayan parçalar da lastiklerdir. Lastiklerin üzerinde taşırız mallarımızı. Satın alırken bin bir dikkatle seçtiğimiz, pazarlıklarla aldığımız lastiklerimiz aracımızın üzerine takıldığı an çöpe atılacak bir yedek parça olarak nitelendirilir. Kapağı açılmış bir kolalı içecek, jelatini yırtılmış bir sigara paketi gibi olur artık. Tüketilecektir ve değersizdir.
Maliyetlerini iyi hesaplayabilen kuruluşlar için lastikler önemli bir gider kalemidir. İyi kontrol edilirse büyük bir artı değer kaynağı da olabilirler. Bu nedenle lastik ömürlerinin ölçülmesi o lastiklerle yapılan kilometrenin taşınan tonajın kayıt altına alınması gereklidir. Böylece uzun dönemde lastiklerimize ne kadar para ödediğimiz, taşıdığımız her ton malzemenin her birim kilometre için ne kadara mal olduğu ve bunun içinde de lastiklerin ne kadar pay aldığı belirlenecektir. Bu rakam hiç de küçümsenecek bir rakam değildir.
Kayıt altına aldığımız zaman belirleyeceğimiz şey ton-km başına ne kadar lastik giderimizin olduğudur. Her zaman pahalı lastik almanın daha uzun ömür beklentisi nedeniyle birim taşımada ucuz maliyet çıkartmayacağı gibi, ucuz alınan bir lastiğin ilk yatırım maliyetinin düşük olması nedeniyle ton-km hesabında ucuz çıkmayacağı da görülecektir. Bir kamyon ve yük tipi için ucuz olan lastik başka araç ve rota için pahalıya mal olabilmektedir. Amacımız hangi fiyata alırsak alalım o lastiklerin araç üzerinde mümkün olduğu kadar uzun süre, uzun kilometre ve büyük tonaj için kullanılmasını sağlamaktır. Bu da lastik ömrünün uzatılması anlamına gelmektedir. Uzun ömür uzun kilometre ve büyük tonaj anlamına gelir. Lastik seçimizi ancak farklı lastikleri deneyerek, kayıtlarını tutarak, düzgün kullanımını sağlayarak yapılabilir. Komşunuzun beğendiği lastiği veya satıcısını sevdiğiniz, size uzun vade yapan lastiği seçmeniz hatalıdır. Deneyecek ve araçlarınıza, sürücülerinize, işinize, yollarınıza, yükünüze uygun lastiği kendiniz bulacaksınız. Onlarca markanın, yüzlerce modelin bulunduğu bir pazarda bunu yapmak elbette zordur. Bu amaçla seçim kriterlerinizi daraltmalı ve seçenek sayısını azaltmalısınız. Önce ilk yatırımı düşük olması nedeniyle ucuzundan başlayıp daha sonra yavaş yavaş pahalı markalara geçmeyi öneriyorum. Aradaki farkın sizi etkilemeyeceği noktaya geldiğiniz zaman seçiminizi yapmış emeksiniz. O markada karar kılmalısınız.
Lastik maliyetini uzatmak ancak lastiğin usulüne uygun kullanımı ile sağlanabilir. Bu yazımda yanlış bildiğimiz birkaç konuyu ele alacak ve lastik maliyetlerinizi azaltacak ip uçları vereceğim. Amaç toplam lojistik giderlerimizin azaltılmasıysa lastikler de bundan payını almak zorundadır.
Lastik hava basınçları son derece önemlidir. Basınçların lastik soğukken ölçülmesi gerekmektedir. Lastik basınçlarının düşük olması lastiklerin ısınmasına, ve ani hasarlanmasına neden olur. Kış aylarında düşük basınçla çalıştırmak ıslak yolda ve buzda kaymaya neden olmaktadır. Lastik basınçlarınızı her ay mutlaka ölçmeniz gerekir. Ölçümü sabah saatlerinde araç en az 3 saat hareketsiz durumda yapmalısınız. Ölçümler için de benzin istasyonlarındaki saatlere güvenmemeniz kendi saatinizle ölçmenizi tavsiye ediyorum. Sübap kapakçıklarının sağlam ve takılı olmasına dikkat etmelisiniz. Sübapların düzgün çalışması için toza, rutubete karşı kapaklarla korunması gerekir.
Lastikler kullanıldıkça aşınır. Aşınan lastikler sertleşir ve ıslak zemine kaymalara yol açar. Lastik kanallarının yükseklikleri bize lastiklerin ne kadar daha ömrü kaldığının göstergesidir. Bu kanla yüksekliğini ölçerek yeni lastik ihtiyacınızın ne zaman doğacağını hesaplayabilirsiniz. Kanal yüksekliği 2 mm’nin altına düşünce lastiklerin kullanılması sakıncalıdır. Bazı lastiklerde lastiğin ömrünü gösteren lastik aşındıkça ortaya çıkan izler vardır. Bu izler de bizlere lastik değiştirme zamanını bildirmektedir. Lastik aşınmaları aynı zamanda bize aracın kullanımı ile ilgili bilgi vermektedir. Karşıdan bakıldığı zaman lastikler ortadan aşınmışsa hava basıncının yüksek kullanıldığı anlaşılmaktadır. İki yanı çok, orta kısmı az aşınan bir görüntü lastik basınçlarının düşük olduğunu gösterir. Sadece sağ veya sol tarafı aşınmış bir lastik rot ayarlarının bozuk olduğunu bildirmektedir. Lastiğin tüm yüzeyinde eşit bir aşınma yoksa bir kısmı az bir kısmı çok aşınmışsa bu da balans ayarlarının yapılmasına gerek olduğunu gösterir. Lastikler üzerindeki kanallara giren taş ve demir parçaları lastik aşınmalarını ve yaralanmalarını arttırır bu nedenle sık sık temizlenmesi gerekmektedir.
Lastikler araçların farklı yerlerinde farklı miktarda aşınırlar. Yeni bir lastikle eski bir lastiğin yan yana kullanılması yeni lastiğin hızla aşınmasına neden olur . Lastiklerin kullanım ömürlerini uzatmak amacıyla eşit aşınmayı sağlamak ve hepsini birden değiştirmek yararlıdır. Bunu sağlamak da her 10.000-12.000 km de bir yerlerini değiştirmek suretiyle gerçekleşir. Her aracın tipine göre farklı değiştirme planı vardır.
Lastik balanslarının sık sık kontrolü şarttır. Balansı bozuk bir lastik sadece lastiği dengesiz aşındırmakla kalmayıp aracınıza da yaratacağı titreşimle zarar verecektir. Rot ayarlarının yapılması araca kullanım kolaylığı getirecek, lastikler üzerindeki dengesizliği ortadan kaldıracak ve aşınmaları azaltacaktır. İhmal edilmemsi şarttır.
Araçların kullanım alışkanlıkları da önemlidir. Kalkışlarda ani gaza basılması, patinaj yapılması, araç hızını azaltılmasının sadece frenlerle sağlanması, vites küçültmelerinin veya büyütmelerinin zamanında yapılmaması da lastik ömrünü etkilemektedir. Kaçınılması gerekmektedir.
Son olarak milli sorunumuz olan aşırı yüklemelerden söz etmek istiyorum. Aracınıza taşıyabileceğinin üzerinde yükleyeceğiniz her fazla ton doğrudan lastikler tarafından zemine iletilmektedir. Fazla tonaj lastiklerin ısınmasına, viraj ve yokuşlarda fazla aşınmasına hatta zaman zaman patlamalarına neden olmaktadır. Yollarımıza yaptığı hasarı görmezlikten gelseniz de aracınıza yaptığı hasarı yaşayacaksınız.
Yolunuzun açık işlerinizin sürekli olmasını diliyorum.