Dilimiz ve Edebiyatımız - Kırım Türkleri
Savaşı, aradaki maddî, manevî bağların yenilenmesine hizmet eder. Diğer yandan bu sa­vaş, Rusya’ya Türkiye ve Avrupa’dan gelebilecek tehlikeleri ve tehditleri açıkça ortaya koy­duğundan Rus aydınları arasında milliyetçilik duygularının iyice güçlenmesine ve onların Çarlık yönetimi altında yaşayan Rus olmayan milletlerin Ruslaştırılması ve Hristiyanlaştı- rılması yolundaki taleplerini de kamçılar. Rusya’da 1860’lı yıllardan itibaren yeni bir Hris- tiyanlaştırma siyaseti yürürlüğe konulur.
Kırım’daki modernleşme hareketleri, doğrudan doğruya İsmail Gaspıralı’nın 1881’de yayımlanan Rusya Müslümanları adlı eseriyle ve 1883’te Bahçesaray’da yayımlamaya başla­dığı Tercüman gazetesiyle başlar. Gaspıralı’nın 1884 yılından itibaren okuma-yazma kur­suyla başlattığı eğitim faaliyetleri gittikçe genişler, çok geçmeden bütün Rusya Müslüman­ları
arasında “Usul-i Cedid” eğitim olarak adlandırılan bir “maarif” hareketine dönüşür.
İkinci Dünya Savaşı’nın sonuna doğru 18 Mart 1944’te Kırım Türkleri Kazakistan ve Özbekistan’a sürgün edilir. Sürgün edilenler yolda ve ulaştıkları yerlerde açlıktan, bakım­sızlık ve hastalıktan büyük kayıplar verir. Böylece Kırım Türklerden temizlenir. Rusya’dan getirtilen ahali Kırım’a yerleştirilir. Gaspıralı’dan itibaren oluşan modern kültür büyük öl­çüde yok edilir. Kırım Türkçesi sosyal hayatta 13 yıl boyunca, yazı ve edebiyat dili olarak kullanılamaz. Stalin’in ölümünden sonra 1957’de Özbekistan’da Lenin Bayrağı adlı gaze­te ile 1976’da da Yıldız adlı derginin çıkartılmasına izin verilir. Taşkent’te Gafur Gulam Yayınevi’nde sayısı az da olsa Kırım Tatarcası ile kitaplar basılır. Böylece sürgün dönemin­de Özbekistan’da yeniden bir Kırım Tatar edebî dili ve edebiyatı oluşmaya başlar. 1991 yı­lından sonra sürgün edilenlerin bir kısmı (2011’de tahminen 250,000 kişi), Kırım’a döne­rek orada bu yeniden doğuş hareketini devam ettirir. Türkiye ile tekrar yakın ilişkiler ku­rulur. Kırım Tatarları hâlen Kiril harflerini kullanmaktadır ama, zaman zaman Latin alfa­besiyle de süreli yayın veya kitap basılmaktadır.