Soru: Kuran-ı Kerimde Arş’tan bahsedilmektedir. Bu konuda biraz açıklama yapar mısınız?
Mahiyetinin bilinemeyeceği konusunda bütün İslâm alimleri ittifak etmişlerdir. Maddî ve cismanî ne kadar âlem varsa hepsi Kürsînin içinde kalır; Arş ise Kürsînin üstündedir, onu kaplamıştır. Maddî âlemler Kürsînin içinde kalınca, Arş’ın Kürsiyi kaplaması, içine alması, onun üstünde bulunması, elbette cismen değildir.
Resulûllah Efendimiz (asm.) yedi kat semanın, Kürsînin içinde, bir kalkanın içine atılmış yedi para gibi kaldığını ifade buyurmakla, Kürsîyi ve Arşı anlamamızın mümkün olmadığını bize ders verirler.
Bediüzzaman hazretleri, “ Kalb de bir arştır, fakat ben de arş gibiyim diyemez.” buyurarak hem insana haddini bilme dersi veriyor, hem de arşla ilgili bazı sırların yine insan kalbinde aranması gerektiğine işaret ediyor. Elbette ki bu sırlar arşın mahiyetiyle ilgili olamaz; ancak varlığıyla ilgili olabilir. Zira kalbinin ve ruhunun mahiyetini bilemeyen insan, arşı kavrama dâvâsına asla kalkışamaz.
Kalbimiz arşa gösterge. Ruhumuz ruhlar âleminden bir temsilci. Bedenimiz, kürsînin içindeki maddî âlemlerden süzülmüş bir hülâsa... Ruhun bir sıfatı olan hayat, bedenin her noktasında mevcut. Demek ki ruh, bu sıfatıyla bedeni kaplamış, kuşatmış, ihata etmiştir.
Kürsînin cismanî âlemi içine alması, belki, hava unsurunun bedenimizi kaplamasına benzetilebilir. Ama arşın kürsîyi kaplaması ve onun üstünde olması maddî hiçbir misâlle ifade edilemez. Onun küçük bir misâli ruhun bedeni kaplamasıdır ve bu kaplayış gibi, o kaplayış da insan idrakinin çok ötesindedir.
Bedene hâkim olan ruh da ilâhî iradenin emrinde. O ülkede, o’nun hükmettiği kadar kalabiliyor. Onun açtığı pencerelerden bu âlemi seyredebiliyor. Bedeni ayaklarla yürütmeye, tatları dil ile almaya, kokular için burnu kullanmaya mahkûm... Demek ki ilâhî kudret, ilim ve irade de ruhun fevkinde, ona hâkim. İlâhî sıfatların ruhun fevkinde bulunması, onu kaplaması da ruhun bedeni ihatasıyla kıyaslanmayacak kadar yücedir, yüksektir, ulvîdir.
Nasıl Kâbeye Beytullah yâni Allah’ın evi denilmesi mecazdır, ama Kâbenin varlığı da bir hakikattir. Arş ve kürsîyi de böyle değerlendirmek ve kendilerinin mevcut mahiyetlerinin ise anlaşılmaz olduğunu bilmek gerekir.