İş yerindeki amirlerimizi tenkid etmek gıybete ve kul hakkına girer mi? Hakaret içermeyen, fakat kınayan sözler söylemek de kul hakkına girer mi? | Sorularla İslamiyet
Sorularlaislami... tarafından Pt, 30/05/2011 - 00:00 tarihinde gönderildi
Gıybet, İslam dininde haramdır; kesinlikle yasaklanmıştır. Konuyu şu hadis ışığında değerlendirelim:
Demek ki yapılan bir işi, yapan kimsenin olmadığı yerde söylemek gıybettir. Yapmadığı şeyi söylemek ise hem gıybettir, hem de iftiradır; iki katlı günahtır. Fakat gıybet bazı durumlarda caizdir. Şöyleki,
1. Size yanlış yapan idarecilerinizin hatasını bertaraf edip izale edecek makamda olanlara söylemek görünüşte gıybettir. Fakat hakikatte gıybet değildir. Çünkü bir insanın size ve başkalarına olan bir yanlışı, düzeltebilecek bir makamdaki insanlara söylüyorsunuz. Aynı adamın hal ve vaziyetlerini düzeltebilecek makamda olmayan birilerine söylediğiniz zaman gıybet olur. Çünkü bunda herhangi bir fayda yoktur. Yapılan bir yanlışın düzeltilmesi değil, tamamen adamın şahsını kötülemek söz konusudur.
2. İdarede ve yönetim de olanların kötülenmesi, bu konuya bir hadisi şerifle bakabiliriz:
Konuya bu açıdan bakarsak yöneticilerin hatalarını ve eksiklerini bu işleri bilen insanların söylemesi, yazıp çizmesi daha isabetli olur. Yani o işin ehli olanlar sorumludur. Yoksa daha önemli işleri bırakıp, bizi ilgilendirmeyen konularda yoğunlaşmak hem bize, hem de başkalarına zarar verir.
3. Fasık-ı mütecahir dediğimiz, günahları aşikar ve açıktan işleyenlerin gıybeti caizdir. Ta her insan bu gibi insanları iyi tanıyıp kötülüklerinden korunsun, aldanmasın.
4. Birisi var ki sizinle iş ortaklığı yapmak istiyor veya kızınızı istiyor. Böyle bir insanı ister istemez sağlam mı değil mi, kız verilir mi verilmez mi, diye araştıracak ve ona göre kararınızı vereceksiniz. İşte bu gibi insanları sorduğunuz kişiler, size bu insanlar hakkında bildikleri her türlü iyi veya kötü sıfatlarını sıralamaları gerekir. Kötü sıfatlarını sıralamaları gıybet değil, meşveretin hakkını iadedir.
Size Bediüzzaman’ın “gıybet ayeti”nin tefsiri ile gıybetin caiz olduğu yerleri belirten yazısını gönderiyoruz. Özellikle gıybetin caiz olduğu yerleri dikkatle okursak cevabını kendimiz de bulabiliriz. Binler selamlar.
"Malûmdur: Âyetin başındaki hemze, sormak (âyâ) manasındadır. O sormak manası, su gibi âyetin bütün kelimelerine girer. Her kelimede bir hükm-ü zımnî var."
"İşte birincisi, hemze ile der: Âyâ, sual ve cevab mahalli olan aklınız yok mu ki, bu derece çirkin bir şey'i anlamıyor?"
"İkincisi, lafzıyla der: Âyâ, sevmek ve nefret etmek mahalli olan kalbiniz bozulmuş mu ki, en menfur bir işi sever?"
"Üçüncüsü, kelimesiyle der: Cemaatten hayatını alan hayat-ı içtimaiye ve medeniyetiniz ne olmuş ki, böyle hayatınızı zehirleyen bir ameli kabul eder?"
"Dördüncüsü, kelâmıyla der: İnsaniyetiniz ne olmuş ki, böyle canavarcasına arkadaşınızı diş ile parçalamayı yapıyorsunuz?"
"Beşincisi, kelimesiyle der: Hiç rikkat-i cinsiyeniz, hiç sıla-i rahminiz yok mu ki, böyle çok cihetlerle kardeşiniz olan bir mazlumun şahs-ı manevîsini insafsızca dişliyorsunuz? Ve hiç aklınız yok mu ki, kendi âzanızı kendi dişinizle divane gibi ısırıyorsunuz?"
"Altıncısı, kelâmıyla der: Vicdanınız nerede? Fıtratınız bozulmuş mu ki, en muhterem bir halde bir kardeşinize karşı, etini yemek gibi en müstekreh bir işi yapıyorsunuz?"
"Gıybet, ehl-i adavet ve hased ve inadın en çok istimal ettikleri alçak bir silâhtır. İzzet-i nefis sahibi, bu pis silâha tenezzül edip istimal etmez. Nasıl meşhur bir zât demiş:"
"Yani: "Düşmanıma gıybetle ceza vermekten nefsimi yüksek tutuyorum ve tenezzül etmiyorum. Çünki gıybet; zaîf ve zelil ve aşağıların silâhıdır."
"Gıybetin caiz olduğu yerler: Gıybet, mahsus birkaç maddede caiz olabilir:
"İşte bu mahsus maddelerde garazsız ve sırf hak ve maslahat için gıybet caiz olabilir. Yoksa gıybet, nasıl ateş odunu yer bitirir; gıybet dahi a'mal-i sâlihayı yer bitirir."(bk. Bediüzzaman, Mektubat, Yirmi İkinci Mektup, Hatime)
Bir hadiste "insanların kötülüklerini niye anlatmıyorsunuz neden diğer insanlar kötü olduklarını bilmesinler" diyor. Bu hadisi gıybetle nasıl bağdaştırırız?