Püriten Devrimi - Ayben Horozoğlu
1648 İngiliz Devrimi’nde “din”, devrimin ideolojik temelini oluşturmuştur. Püriten (bağnaz) adı da buradan gelmektedir.
İngiltere’de XVII. yüzyılda dinsel hayatın en önemli olayı, Püritenizmin gelişmesidir. Ülkede çok eskiden beri püriten ruh vardı. Püritenizmin ilk günlerinde Püritenlerin ahlaki görüşleri ile Ortaçağ Roma kilisesi astetic‘lerinin (çilecilerinin) görüşleri arasında hiçbir fark yoktu. Her ikisi de gerek dinsel ve gerek sivil otoriteye karşı sessiz tavır takınmışlardı. Kendilerine özgü görüşleri vardı ama XVII. yüzyılda Püritenizm, artık belli bir inanca dayanıyor ve kendisine ait bir ilahiyat ve hatta yine kendisine ait siyasal bir örgüt kuruyordu.
John Calvin, Cenevre’de Prebiterten bir kilise kurdu. Kalvin’cilik öğretisini cazip bulan insanlar, Cenevre’ye gittiler ve orada Prebiteryen Kalvinist sistemin nasıl işlediğini gördüler ve kendi ülkelerinde Kalvinci bir kilise kurmak amacıyla döndüler.
İskoçya’da Presbiteryen eylemin başı John Knox‘du. Knox, İskoçyalıların çoğunluğuna kendi görüşlerini kabul ettirmeyi de başarmıştır.
Püriten eğilimler daha Elizabeth döneminin ilk yıllarında kendini göstermeye başlar. İskoçya, kraliçe Elizabeth’in saltanatının son yıllarında presbiteryen oldu. Elizabeth döneminde zulüm gören püritenler, İskoç kilisesine bağlı I. Jack tahta çıkınca, yeni kralın kendilerine İngiltere’de barış içinde örgütlenme izni verileceğini sandılar. Kral Jack, Kalvinci ilkelere dayanan bir öğrenim görmüş ve bundan pek hoşlanmamıştı. Bu sistem çok sıkı ve her türlü zevke karşıydı. Bundan dolayı, İngiltere kralı olduğunda İngiltere’deki Püriten eylemi hoşgörüyle karşılamadı. Tahta geçtikten bir yıl sonra, 1604’te, Hampton Court’daki konferansta, Püritenleri reddederek, piskopos ve başpiskoposla birlikte İngiliz kilisesinin tarafını tuttu.
İngiliz Püriten ailesi tasviri, 16. yüzyıl
Kralın bu davranışı, Püritenler için, reformun temel ilkelerine yöneltilmiş bir tehditti. Bu yüzden krala olan düşmanlıkları daha da arttı. I. Jack’ın, piskoposların yetkilerini ve onların dinsel hayatın bütün biçimleri üzerindeki denetimlerini arttırmaya kararlı olduğunu göstermesinden sonra, bu düşmanlık siyasal alanlarda da gelişti.
İngiltere’deki iç savaş bir yanıyla gittikçe gelişen ve zenginleşen orta sınıf (burjuvazi) ile saray ve aristokrat sınıfı arasındaki siyasal güç mücadelesinin bir sonucuydu. Bir başka yanıyla da iç savaş, ya İngiltere’de dinin, kilisenin, piskoposlar ve başpiskoposlar tarafından yönetilmesi gibi otoriter yada kilisenin, cemaatin seçilmiş üyeleri tarafından yönetilmesi gibi temsili bir nitelik taşıması sonucuydu. I. Elizabeth, ülkesinde dinsel bir çatışma doğmasından kaçındı; I. Jack da mücadelenin şiddetlenmesine engel oldu. Ancak I. Charles zamanında başpiskopos Laud, Canterbury başpiskoposu olunca, bu mücadele önüne geçilmez bir durum aldı. Laud, kiliseyi mutlakiyetçi yapmaya karar vermişti.
Laud, Roma Katolik Kilisesi’nin öğretisine yaklaşmak istiyor ve ilerde Roma Katolik Kilisesi ile İngiliz Kilisesinin birleşmesini umuyordu. Laud, sonunda büyük bir hoşnutsuzluğa yol açtı: Kralı “The Book of Sports”den bir emir çıkarmaya ikna etti. Hıristiyan öğretisinde pazar günü çalışmak, oyun oynamak ya da dünyevi herhangi bir uğraş günahtı. The Book of Sports’dan çıkarılan bu yeni emre göre, pazar günü kiliseden sonra bazı eğlence oyunlarına izin verilmekteydi. Bu, Püritenlere göre Tanrının emirlerine itaatsizlikti. Birçok püriten papaz, The Book of Sports’u okumayı reddediyor; bazıları ise işlerini kaybetmekten korktukları için okuyorlardı. Püritenler, Tanrının buyruklarına itaat etmeye, insanların kral olsa bile, emirlerine karşı koymaya kararlıydılar. Kralın ordularına karşı dikilen Cromwell’in adamları işte bu inançlılıktaydılar.
İç Savaşı parlamento kazandı.
Otoriter kilisenin temsilcisi Laud, mutlakçı kral gücünün temsilcisi Stafford gibi öldürüldü. İngiltere on yıl, önce Püriten Parlamentonun, sonra da Cromwell’in püriten ordusunun yönetimi altında yaşadı.
← Zerdüştlük Nedir?
Semavi Dinleri Sıralar Mısınız? Peki ya Mandayya? →