Bursalı Ahmed Paşa
Meslek : Divan Şairi
Doğum : Edirne
Ölüm : 1496-97(?)
Ebeveyn : Veliyyüddin Efendi
Hayatını Bursa’da geçirmesi ve orada ölmesi nedeniyle Bursalı olarak tanınan Ahmed Paşa tahsilini tamamladıktan sonra babasının da nüfuzu sayesinde müderris olarak Bursa Muradiye Medresesi’nde ilk vazifesine başladı, ardından da Molla Hüsrev’in yerine Edirne’ye tayin edildi. Fâtih Sultan Mehmed’in tahta geçmesinden sonra kısa sürede yükselerek önce kazasker, daha sonra da padişaha musâhib ve hoca oldu. Pâyelerin en yükseğine ulaşarak vezirlik rütbesini elde etti. Fâtih’in Ahmed Paşa’ya olan kuvvetli teveccühü ve onu âdeta bir gölge gibi yanından ayırmaması pek çok kişinin kıskançlığına da sebep oldu. Böylece günün birinde talihi ters dönen Ahmed Paşa, bazı dedikodular üzerine padişahın gazabına uğradı ve tevkif edildi. Önce Bursa’da Orhan ve Muradiye medreseleri mütevelliliğine tayin edildi. Fâtih’in vefatına kadar Sultanönü, Tire ve Ankara’da sancak beyi olarak görev yapan Ahmed Paşa, II. Bayezid zamanında aynı görevle Bursa’ya tayin edildi. Bursa’da vefat eden Ahmed Paşa’nın cenazesi Muradiye Medresesi yakınında yaptırdığı türbeye defnedildi.
Ahmed Paşa, gerek tezkireciler gerekse XIX. yüzyılın ikinci yarısında Ziyâ Paşa ve Muallim Nâci tarafından Şeyhî ve Necâtî arasında yetişen şairlerin en büyüğü olarak kabul edildi. Zekasının keskinliği ve nüktedanlığı ile bilinen Ahmed Paşa divanını II. Bayezid’in emri üzerine tertip etti. Türkçe şiirleri dışında Arapça ve Farsça şiirlerde kaleme aldı. Kendisinden sonra gelen Türk şairlerine kendisini üstat olarak kabul ettirmeyi başardı. Ahmed Paşa’nın, Nevâî’nin şiirlerini gördükten sonra ona yazdığı nazirelerle şöhret bulduğu, Hasan Çelebi tarafından ve belki de ona dayanarak Nâmık Kemal, Gibb ve Browne tarafından söyleniyorsa da bu pek tabii asılsız bir iddia olarak kaldı. Zira Nevâî’nin şiirleri II. Bayezid devrinde Anadolu’ya ulaştığında Ahmed Paşa çoktan edebiyat tarihindeki yerini almıştı. Bütün bunların yanı sıra Uzun Firdevsî, Câfer Çelebi ve Latîfî, Ahmed Paşa’yı İran edebiyatının basit bir taklitçisi ve aktarmacısı olarak gördüler. Ahmed Paşa İran şairlerinden Selmân-ı Sâvecî, Kemâl-i Hucendî ve Kâtibî’nin tesirinde kaldı ve onları zaman zaman aynen tercüme etti; ancak Türk şairlerinden Ahmedî, Melîhî, Şeyhî ve Atâî’nin de etkisinde kaldı.
Kut, Günay, Bursalı Ahmed Paşa, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 2, 1989
Modern Türk kütüphaneciliğinin kuruluşunda önemli hizmetleri geçen Fehmi Ethem Karatay ilköğrenimini Divanyolu’nda Burhân-ı Terakkî Mektebi’nde gördü, ardından Galatasaray Mekteb-i Sultânîsi’ne geçerek buradan mezun oldu. Yüksek öğrenimine Sanâyi-i Nefîse Mektebi’nin mimari bölümünde başladı. Son sınıfta iken I. Dünya Savaşı’nın çıkması üzerine yedek subay olarak orduya katıldı ve Çanakkale’de görev aldı. Mayıs 1915’te Arıburnu’ndaki süngü hücumunda yaralandı, iyileştikten sonra Anafartalar Cephesi’ne gitti. Aynı yılın sonbaharında bölüğü ile Irak cephesine sevk edildi. 1917’de burada İngilizler’e esir düştü ve diğer esirlerle birlikte Hindistan’da Bellary esir kampına gönderildi. 1920 yılı Haziranı’nda esaretten kurtulup İstanbul’a döndüğünde Nişantaşı’nda Gazi Osman Paşa ve Üsküdar sultânîlerinde Fransızca öğretmenliğine başladı. Üç yıl kadar öğretmenlik yaptıktan sonra İstanbul Dârülfünunu Edebiyat Fakültesi Kütüphanesi’ni düzenlemekle görevlendirildi. Dârülfünun’un teklifi üzerine kütüphanecilik kursu görmek için Ekim 1925’te Paris’e gönderildi. Burada daha önce Amerikalılar tarafından açılan ve modern kütüphanecilik metotlarını öğreten kütüphanecilik okuluna bir yıl kadar devam etti.
Kapudan kelimesi esas itibariyle İtalyanca capitándan gelmekte olup Osmanlılar’da 15.yüzyılın ortalarından itibaren donanma kumandanı için kullanılmaya başlandı. Donanma kumandanı önceleri sancak beyi statüsünde iken Barbaros Hayreddin Paşa’nın 1534 yılında Cezayir beylerbeyi tayin edilmesinden sonra beylerbeyi rütbesinde “mirimiran-ı derya” ve ‘’kapudan” olarak paşa unvanı ile adlandırıldı. 16. ve 17. yüzyıllar boyunca bir süre Cezayir beylerbeyi, ardından kapudan paşa, 18.yüzyılın başlarından itibaren aynı zamanda kapudan-ı derya olarak da zikredildi. Ancak 1867 yılında Bahriye Nezareti’nin kurulması ile bu unvan kaldırılmıştır. Osmanlı donanmasının organize edilmesinde emeği geçen ilk kapudan, muhtemelen Yıldırım Bayezid’in 1390 yılında Gelibolu sancak beyliğiyle tersane ve donanmayı kurmakla görevlendirdiği Sarıca Paşa’dır. Bu tarihten itibaren Barbaros Hayreddin Paşa’nın Cezayir-i Bahr-i Sefid eyaletinin yönetimine ve donanma kumandanlığına getirilmesine kadar bütün kapudanların Gelibolu sancak beyi olarak donanmaya kumanda ettikleri görülmektedir. 16.yüzyılda kapudanlık genellikle denizcilikle alakası olanlara verilmekle beraber istisnaları da söz konusu olduğu görülmektedir.