İnsanların birlikte yaşama zorunluluğuna paralel olarak meydana gelen devletler de yaşayan organizmalardır. Dolayısıyla devletlerin de bir arada olmayı gerektirecek ihtiyaçları bulunmaktadır. Tarihi gelişimi içinde modern devletler sürekli olarak daha geniş bir devletler sisteminin parçası olmayı yeğlemişler, çeşitli ittifak arayışlarında bulunmuşlardır. İhtiyaçların sürüklediği bir araya gelme ve paylaşma süreci uluslararası organizasyonları ya da ileri düzeydeki teşkilatlanmalarla birlikte uluslararası kuruluşları oluşturmuştur. Uluslararası birlik ve kuruluşların hukuki dayanağını kurucu bir metin oluşturmaktadır ve buna paralel olarak kısa bir tanım yapmak icap ederse, uluslararası kuruluşlar, ‘devletlerin irade birliği içerisinde bir antlaşma ile kurdukları ve uluslararası hukuka tabi olan uluslararası tüzel kişiler’dir.
Bugün de dünya siyaseti, ülkelerin uluslararası bir veya daha fazla ‘birlik’ içinde yer almasını, bir ülkenin ulusal güvenliği ve ekonomik çıkarları için zorunlu hale getirmiştir. Genel olarak coğrafî konumların temel alındığı, yakın komşuların daha çok sıcak baktıkları bu devletlerarası iş birliklerinde, yeraltı kaynakları, ticaret alanları ve hatta kültürel değerler de önemli bir rol oynamaktadır. Aynı coğrafya içinde yer alan pek çok ülke, bu tarz örgütlerin çatısı altında kaynaklarını birleştirmekte, ortak savunma paktları oluşturmakta, farklı alanlarda iş birliğine gitmektedirler. Kurulan bu uluslararası birlik teşkilatlarıyla, barışın korunması, silahlanmanın kontrol altına alınması, uyuşmazlıkların diplomasi yoluyla çözümlenmesi, ekonomik ve sosyal kalkınmanın sağlanması, insan hakları ve demokrasi gibi evrensel değerlerin korunması hedeflenmektedir.
Bu kuruluşlar zaman içinde üye sayısının artması, kapsadıkları coğrafi alanda değişiklikler olması, işbirliği sahalarının genişlemesi gibi nedenlerle yapısal değişime uğramakta ve ihtiyaç duyulmadığı zamanlarda da dağılmaktadırlar. Tamamı 20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren kurulmuş olan bu birlik teşkilatları, bölgelerinde ve dünyada istikrar ve düzenin sağlanmasına kısmen katkıda bulunmuşlar, ekonomik ve sosyal kalkınmada rol oynamışlardır. Bu kuruluşlara üye olan ülkeler, kendilerini hem ekonomik ve askerî olarak koruma altına almakta hem de kendi bölgelerinde ve uluslararası sahada daha etkin bir pozisyon kazanabilmektedirler. Gelişmiş ülkeler bile bu tarz ortaklıklara ihtiyaç duymaktadır. Serbest ticaret alanlarının oluşturulması, bölgesel ticari anlaşmalar, gümrüklerin kaldırılması ve hatta ortak para birimine geçilmesi (AB'de olduğu gibi) üye ülkelerin geleceklerini güvence altına almaktadır. Ortak savunma paktları ise, üyelerin askerî giderlerini sınırlandırmalarına imkân tanımakta, bu alana yapılacak yatırımlar kültür ve eğitim alanına kaydırılabilmektedir.
20. Yüzyılın ikinci yarısından bu yana dünyada kurulan ve bir kısmı dağılan en önemli uluslararası birlik teşkilatları şunlardır:
D8 (Kakınmakta Olan 8 Ülke)
Karadeniz Ekonomik İşbirliği Güneydoğu Asya Birliği
Hindistan Müslümanları Birliği
Bu uluslar arası birliklere benzer bir teşkilatlanmanın Müslüman ülkeler için de önemli faydaları olacağı açıktır. Denilebilir ki, benzer bir teşkilat olarak İslâm ülkelerinin tamamının üye olduğu İslâm İşbirliği Teşkilatı (eski adı İslâm Konferansı) vardır ve faaliyettedir. Yeni bir Teşkilata ihtiyaç var mıdır? Daha sonraki yazılarımızda açıklanacağı üzere, bugün ‘işbirliği’nin daha ilerisinde bir yapıda, daha güçlü, etkili ve yetkili bir ‘Birlik’ teşkilatına ihtiyaç vardır. İslâm dünyasının bu birlik yapısı içinde yetkili ve söz sahibi bir ‘Başkan’a ihtiyacı vardır. İslâm İşbirliği Teşkilatı kendisinden beklenen etkiyi ve yaptırımı göstermemekte, çalışmaları ve kararları iyi niyet ve temennilerden öteye gitmemekte yani yetersiz kalmaktadır. Çünkü teşkilatın mevcut statüsü ve yapısı buna fırsat ve imkân vermemektedir. Hem ekonomik hem de teknolojik olarak kalkınmaya ihtiyaç duyan Müslüman ülkelerde istikrarın sağlanması için atılacak en önemli adım, İslâm dünyasının etkili ve merkezî bir teşkilat, yani ‘İslâm Birliği Teşkilatı’ adı altında ‘Birlik’ kurmaları olacaktır.
Bundan sonraki yazılarımızda, dünyadaki bu uluslararası birlik teşkilatlarını, organizasyonlarını, siyasî, ekonomik ve askerî güçlerini, yakın geçmişte bunlardan dağılanları ve yaşayanları özet olarak inceleyeceğiz. Bundan amacımız, bu birliklerin kuruluş ve amaçlarını inceleyerek ‘İslâm Birliği Teşkilatı’nın gerekliliği, benzer kuruluşların mevcut olduğu ve İslâm Birliğinin hayal olmadığı, birliğin nasıl bir yapıda olmasının gerektiği konularında fikir vermek ve İslâm dünyasının bu konuda geç kalmış olduğunu vurgulamaktır.