CAM İŞLEME PowerPoint Presentation
<iframe src="https://www.slideserve.com/embed/793676" width="600" height="497" frameborder="0" marginwidth="0" marginheight="0" scrolling="no" style="border:1px solid #CCC;border-width:1px 1px 0;margin-bottom:5px" allowfullscreen webkitallowfullscreen mozallowfullscreen> </iframe>
CAM İŞLEME - PowerPoint PPT Presentation
CAM İŞLEME. Hammaddelerin Hazırlanması ve Eritme Cam İşlemede Şekillendirme Yöntemleri Isıl işlem ve Bitirme Cam Ürünlerin Dizaynı. Camlara Genel Bakış. Cam, seramiklerin üç temel çeşidinden biridir Diğer ikisi geleneksel seramikler ve mühendislik seramikleridir.
Hammaddelerin Hazırlanması ve Eritme
Cam İşlemede Şekillendirme Yöntemleri
Isıl işlem ve Bitirme
Cam Ürünlerin Dizaynı
Camlara Genel Bakış
Cam, seramiklerin üç temel çeşidinden biridir
Diğer ikisi geleneksel seramikler ve mühendislik seramikleridir.
Camın yapısı kristal değildir(amorf)
Diğer seramik malzemeler kristal yapılıdır
Cam ürünler ticari olarak neredeyse sınırsız çeşitliliğe sahip şekillerde üretilirler
Çoğu cam ürün büyük miktarlarda üretilir:
Ampuller, İçecek şişeleri, kavanoz, tabak kase vazo vs
Cam borular (Örn. Floresan ampuller için )
Tek olarak yapılan diğer ürünler:
Dev teleskop lensleri
Camın Şekillendirme Yöntemleri
Camı şekillendirmekte kullanılan yöntemler geleneksel ve mühendislik seramikleri için olanlara oranla oldukça farklıdır.
Cam işlemede , başlıca başlangıç malzemesi olan silikaya, camsı yapı oluşturmak için diğer oksit seramikleri ilave edilir.
Cam şekillendirmede proses sıralaması:
Başlangıç malzemesi sert ve katı halden vizkoz sıvıya dönüştürülmek için ısıtılır
Daha sonra sıvı durumda iken şekil verilir.
Soğuyup katılaştığında malzeme kristal yerine camsı durumda kalır.
Cam şekillendirmede proses sıralaması
Şekil 12.1 Tipik Cam şekillendirmedeki proses sıralaması:
(1) Ham maddelerin hazırlanıp eritilmesi,
(2) Şekillendirme ve
(3) ısıl işlem.
Hemen hemen tüm camlarda ana bileşen silikadır (SiO2)
Doğal kuartz için birincil kaynak ise kumdur
Diğer bileşenler istenen bileşime ulaşılıncaya kadar ilave edilir.
Soda külü (Na2O verir), kireçtaşı (CaO verir), Alumina (Al2O3), ve çimento (K2O verir),
Hurda cam da genellikle karışıma eklenebilir (Recycled)
Eritmek üzere fırına yüklenen belli miktar başlangıç malzemesine Şarz (charge) denir ,
Camların erime sıcaklığı 1500C ila 1600C civarındadır.
Erimiş camın vizkozitesi sıcaklıkla ters orantılı olarak değişir.
Erime sonrasında şekillendirmenin hemen yapılması durumunda, fırından alınacak camın sıcaklığı, şekillendirme işleminin gerektirdiği vizkoziteye bağlı olarak ayarlanır.
Cam işlemede şekillendirme yöntemleri
Camdan ürün elde etmek için kullanılan şekillendirme yöntemleri üçe ayrılır
Parça başı üretim için ayrık yöntemler (şişe, kavanoz, tepsi ampul vb.)
Düz cam ve cam boru üretmek üzere sürekli yöntemler (cam levha, cam laboratuar gereçleri, floresan ampuller vb)
Cam –Fiber üretmek için Fiber yapım yöntemleri (yalıtım için ve fiber optik)
Parça Şekillendirme Yöntemleri
Cam üflemeyi de içeren el cam işçiliği çok eski tarihlere dayanır
Ustalık gerektiren yöntemler az sayıda değerli parçaların üretilmesinde günümüzde de kullanılmaktadır
Bunun yanında modern cam işleme yöntemlerinin çoğunda, yüksek miktarlarda ampul, şişe, cam bardak gibi tek tek parçaların üretiminde ise yüksek oranda mekanize edilmiş teknolojiler kullanılır.
Sıvama(Spinning) – metallere uygulanan Savurma (santrifuj) döküme benzer
Presleme(Pressing) – Tabak yada TV tüpü (ekranı) gibi ürünlerin seri üretiminde
Ezme_üfleme(Press-and-blow) –kavanoz gibi ağzı büyük kapların şekillendirilmesinde
Üfleme ve üfleme(Blow-and-blow) – içecek şişeleri yada ampul gibi ağzı küçük kapların şekillendirilmesinde
Döküm(Casting) – Astronomik mercekler gibi büyük parçaların şekillendirilmesinde-(çatlamayı önlemek için yavaş soğutulmaları gerekir.)
Şekil 12.2 Katot ışını tüplerinin ve TV ve bilgisayar monitörlerinin arka kısımları gibi çanak benzeri cam parçaların sıvama ile şekillendirilmesi
bir parça cam hamuru kalıbın içine düşürülür; ve
kalıbın döndürülmesiyle erimiş haldeki cam kalıp yüzeyine yayılır.
Şekil 12.3 Düz cam parçaların kalıp içinde basılması-presleme:
(1)Bir parça cam hamuru fırından kalıba düşürülür;
(2) Bir zımba kalıbı ile üzerine basılır; ve
(3) Zımba geri çekilerek bitmiş ürün kalıptan alınır (vve Fsembolleri hız ve uygulanan kuvveti göstermektedir.
Basma ve Üfleme(Press-and-Blow)
Şekil 12.4 Basma ve Üflemede işlem sırası: (1) Erimiş cam hamuru kalıba düşürülür; (2) Parison denen ön taslak basılarak şekillendirilir; (3) Kısmen şekillendirilmiş Parison boyun halkası ile tutularak şişirme kalıbına transfer edilir, ve (4) son şekle üflenerek şişirilir.
Üfleme ve Üfleme (Blow-and-Blow)
Şekil 12.5 Üfleme ve Üflemede işlem sırası: (1) Erimiş cam hamur kalıba düşürülür; (2) kalıp kapatılır; (3) İlk üfleme adımı; (4) kısmen şekillendirilmiş parça ters çevrilir ve ikinci bir şişirme kalıbına transfer edilir, ve (5)son şekle üflenerek şişirilir.
Erimiş cam yeterince akıcı ise bir kalıp içine dökülebilir
Uzay teleskoplarında kullanılan mercek ve aynalar gibi büyük ve içi dolu parçalar bu yöntemle şekillendirilir.
Soğuma ve katılaşmadan sonra mercek yüzeyleri, lepleme ve parlatma yapılarak son hale getirilir
Camların dökümü özel işler dışında pek sık kullanılmaz
Daha küçük mercekler genellikle presleme yöntemiyle yapılır
Düz ve Boru camların şekillendirilmesi
Levha ve plaka şeklindeki düz camların üretilme yöntemleri:
Düz plaka haddeleme
Yüzdürme yöntemi (Flotal cam)
Cam boru üretme yöntemi
Eritme fırınındaki cam malzeme zıt yönde döndürülen ve aralarında levha kalınlığı kadar mesafe bulunan iki merdane arasında sıkıştırılarak soğutulur, paralellik ve düzgünlük için taşlama ve parlatma ile devam edilir.
Şekil 12.6 Düz plaka haddeleme
Yüzdürme Yöntemi-Float Process
Eritilmiş haldeki cam ergimiş kalay banyosu üzerine akıtılır ve bu şekilde katılaşmaya bırakılır bu yöntemle üretilen levha camların kesitleri üniform ve yüzeyler çok düzgün olur-ilave taşlama ve parlatma gerekmez
Şekil12.7 Levha cam üretiminde kullanılan yüzdürme yöntemi
Erimiş cam içi delik dönen bir mandrelin üzerine akıtılır ve cam boru çekilirken mandrel içinden hava üflenir
Figure 12.8 Danner yöntemiyle cam boruların çekilmesi.
Cam Fiberlerin Şekillendirilmesi
Cam fiberler iki çeşittir ve her biri için farklı yöntemler söz konusudur:
Fibroz cam yünü: İçindeki fiberlerin gelişigüzel dağıldığı ısı ve akustik yalıtımında, hava filtrelerinde kullanılan yüne benzer tip
Savurmalı spreyleme yöntemiyle üretilir
Elyaf takviyeli plastikler, iplik, dokuma, ve fiber optik kablo yapımında kullanıma uygun uzun, sürekli filamentler (elyaf) şeklindekitip
Çekme yöntemiyle üretilir.
Savurmalı Spreyleme-Centrifugal Spraying
Bu yöntemde erimiş cam döndürülmekte olan ve çevresinde çok sayıda küçük delik bulunan tencereye benzer sıcak bir kalıp içine akıtılır.
Cama etkiyen merkezkaç kuvvetleri camın deliklerden dışarı akmasını sağlayarak süngerimsi bir yapı meydana getirir. Bu malzemenin ısıl ve ses yalıtımı çok iyidir
Cam elyaf çekilmesi
Platin alaşımından yapılmış ve ısıtılmış durumdaki bir plakadaki çok sayıdaki küçük delik içinden geçirilip soğutulan ve demetler halinde çekilerek makaralara sarılmak suretiyle çok küçük çaplarda (alt limit~ 0.0025 mm) sürekli cam elyaf üretilmesi mümkündür.
Şekil 12.9 Sürekli Cam elyafların çekilmesi
Isıl İşlem: Camların tavlanması
Yüksek sıcaklıklara ısıtıp burada bir süre tutarak, sıcaklık gradyenlerinin ve gerilmelerin ortadan kalkmasını beklemek ardından, yeniden gerilme oluşumundan kaçınmak için yavaş soğutma ve belirli bir sıcaklıktan sonra oda sıcaklığına daha hızlı soğutma biçiminde uygulanır.
Tavlama sıcaklıkları~ 500C
Tavlama cam işçiliğinde metal şekillendirmede olduğu gibi gerilme giderme amacıyla yapılır.
Tavlama işlemleri (lehrs ) denen tünel benzeri fırınlarda gerçekleştirilir Bu fırınlar da ürünler konveyör üzerinde yavaş bir hızla sıcak bölümlere doğru hareket ettirilir
Plastik duruma geçeceği sıcaklığın üzerine ısıtılan camın yüzeylerine hava üflenerek hızlı bir şekilde soğutulur
Yüzey soğuduğunda dış kısım kendini çekerek katılaşırken bu esnada iç kısım hala plastiktir ve dış kısma kolayca uyar
İç kısımdaki cam da soğuduğunda kendini çekecektir ancak dış kısım buna uyamayacağından iç gerilmeler ortaya çıkar, Bunlar yüzeyde basma içte çekme karakterlidir
Temperlenmiş Cam-(Tempered glass)yüzeyindeki bu artık basma gerilmeleri yüzünden, çekme gerilmelerine ve kırılmaya daha fazla direnç gösterir.
Ürünler: Yüksek bina camları, tamamen cam kapılar, güvenlik camları(otomotiv)
Case Study: Otomobil öncamı
Temperlenmiş cam kırılacak olursa, çok sayıda küçük parçalara ayrılarak dağılır
Bu parçalanmanın yaratacağı tehlikeler düşünülecek olursa araçların rüzgara karşı çalışan ön camları temperlenmiş camdan yapılmaz
Onun yerine araya polimer bir ince film olacak şekilde geleneksel camdan iki levhanın sandviç edilmesiyle üretilirler.
Bu şekildeki camda kırılma gerçekleşecek olursa kırılan cam parçacıkları aradaki polimer filme yapışık olarak kalacağından patlama ve dağılma gerçekleşmez ve bu durumda kısmi olarak ışıkta geçirebilir.
Camın bitirme işlemleri
Bitirme işlemleri taşlama, parlatma ve kesme gibi işlemlerdir
Levha şeklindeki camlar genellikle çizik izlerini yüzey hatalarını silmek ve iki yüzeyini paralelleştirmek amacıyla taşlanır ve parlatılırlar
Presleme ve üfleme ile üretilen parçalarda iki parçalı kalıp birleşme yerindeki çapakların temizlenmesinde parlatma kullanılır.
Sürekli formda üretilen levha camlar ve boruların belli boylarda kesilmesi ilk olarak cam kesme diskleri yada kesme elmaslarıyla çizilmesi, sonra bu çiziklerden camın kırılması şeklinde gerçekleştirilir.
Diğer Bitirme işlemleri
Belirli cam eşyalara çeşitli yüzey işlemleri uygulanır.
Mekanik kesme ve parlatma işlemleri ve kumlama
Kaplama (örn. Levha şeklindeki camların bir yüzü aluminyum yada gümüşle kaplanarak ayna üretimi)
Cam Parça Tasarım Esasları- I
Camın saydam oluşu ve sahip olduğu üstün optik özellikleri onu mühendislik malzemeleri içinde tek olmasa da oldukça önemli kılar
Saydamlık gerektiren uygulamalar için, ışık geçirgenliği, büyütme ve benzer optik özellikler söz konusu olduğunda cam, malzeme olarak hemen hemen rakipsizdir
Bazı ışık geçiren plastikler, tasarım gereklerine bağlı olarak cam yerine kullanılabilir
Cam Parça Tasarım Esasları - II
Cam basmaya çekmeye oranla daha fazla dayanır
Cam parçalar çekme zorlanmalarına değil basma zorlanmalarına maruz kalacak şekilde tasarımlanmalı
Cam parçalar kırılmaya neden olacak kadar yüksek gerilmelerin yada darbeli zorlamaların olduğu uygulamalarda kullanılmaz
Cam Parça Tasarım Esasları - III
Bazı cam bileşimlerine sahip camlar çok düşük ısıl genleşme katsayısına sahip olduklarından ısıl şokları tolere edebilir
Bu bileşimdeki camlar bu özelliğin önemli olduğu yerlerde kullanılmalıdır (ısıcam)
Gerilme yığılması noktalarından kaçınmak üzere dış kenar ve köşelerde büyük radyüsler kullanmak gerekir
Cam parçalarda dişler bulunabilir
Ancak bu dişler kaba olmalı
Doğal Dil İşleme - Giriş -. yılmaz kılıçaslan. sunu planı. bugün, ne yapacağız? nasıl yapılır? niçin yapmalıyız? sorularına yanıt arayarak derse giriş giriş yapacağız. ne yapacağız?. edebiyat yazım kuralları
TARIMSAL YAYIM VE BILISIM TEKNOLOJILERININ TARIMDA KULLANILMASI -2. adana il tarim m?d?rl?g? ?ift?i egitim ve yayim subesi avrupa birligi birimi olarak;. 2007\'de tarimsal yayim ve bilisim teknolojilerinin tarimda kullanilmasi adli ldv projesi
TARIMSAL YAYIM VE BILISIM TEKNOLOJILERININ TARIMDA KULLANILMASI -2. adana il tarim mdrlg ifti egitim ve yayim subesi avrupa birligi birimi olarak;. 2007\'de tarimsal yayim ve bilisim teknolojilerinin tarimda kullanilmasi adli ldv projesi 12.675