Zayıflamaya değil, sağlıklı ve mutlu olmaya çalışın
Yaşlısı, genci, kadını erkeği her gelir grubundaki insan diyet yapmaya ve fazla kilolardan kurtulmaya çalışırken, New York Times'ın sağlık muhabiri, yazdığı bir kitapta kilo kaybına yeni bir yaklaşım getiriyor.
"Seçmeniz gerekseydi şişman mı yoksa kör mü olmak mı isterdiniz?" Pennsylvania Üniversitesi'nde bir araştırmacı, eskiden obez olan bir grup kişiye sorduğu bu soru karşısında, yüzde 89 kör olmayı tercih ederdik yanıtını alınca çok şaşırdı... Ama obezlikten çok büyük çaba sarf ederek çıkmaya çalışan bu gruptakilerin yanıtlarının kendilerine göre açıklamaları belki daha da şaşırtıcıydı. "Kör olursanız diğer insanlar size yardım ediyor. Ama, şişman olunca, kimse size yardım etmek istemiyor".
Amerika'da piyasaya çıkan Rethinking Thin/İnceliği Yeniden Düşünmek adlı bir kitap, kilo kaybına yeni bir yaklaşım getiriyor ve diyet yapmanın ardındaki gerçekleri ve mitleri anlattığını iddia ediyor. Dünyanın önde gelen gazetelerinden New York Times gazetesinin sağlık muhabiri Gina Kolata tarafından yazılan bu kitapta, bazı kişilerin ellerinde olmadan şişman olduklarını belirtiliyor. Boston'da MIT'de (Massachusets Institute of Technology) obezite alanında araştırmalar yapan bir kişi, iki yıllık bir araştırmadan sonra bu kitabı yazan Kolata'ya "Bazı insanların şişman oldukları gerçeğini kabul etmeleri gerek. Eğer doğaya isyan ederlerse yaşamları boyunca diyet yapmaya mahkum olurlar. Ben, mesela, şişman bir adamın vücudundaki zayıf bir adamım" diyor.
Kitabın yazarı, art arda yaptığı araştırmalardan sonra şöyle bir iddiada bulunuyor, şişman kişiler uzun diyetlerden sonra belki biraz kilo verebiliyorlar. Ama bu çaba yine de istenen verimlilikte değil. Örneğin, Amerikan tıp dergisi JAMA'da geçenlerde yayımlanan bir araştırmada, yüksek miktarda protein ve düşük oranda karbonhidrat beslenmesine dayanan ATKİNS diyeti uygulayan ortalama bir kişinin yılda sadece 4,5 kg verebildiği belirtiliyordu. Kolata'ya göre, şişman insanların vücudunda daha çok yağ hücresi bulunuyor. Metabolizmaları normal ama iştahları daha fazla.
Kitapta, şişmanlığın genetik etkileri üzerinde de durulurken, özellikle evlat edinilen çocukların kiloları ele alınıyor. Biyolojik ebeveynleri obez olan çocukların yüzde 80'i, kendilerini evlat edinen kişiler ne kadar doğru beslerlerse beslesinler obez olma eğilimi gösteriyor.
Rethinking Thin'de obezitenin ekonomik nedenleri üzerinde de duruluyor. Özellikle, ABD'de 1980 sonrası obez kişi sayısının neredeyse iki misli arttığına dikkat çekiliyor. Bunun nedeninin yağlı yiyeceklerin daha ucuz olduğu gerçeğinden kaynaklandığı ifade edilyor ve Amerikalıların giderek daha geniş sinema koltukları ve tabutlara gereksinim duydukları ortaya çıktı deniyor. Fakirler arasında obez kişilerin bu nedenle daha fazla olduğu da vurgulanıyor. Elbette, ABD'de obezitenin artmasında sadece genler etkili olmuyor. Ülkedeki gazilyon dolarlık gıda sanayi de, bunda etkili oluyor.
New York Times sağlık muhabiri Kolata'nın kitapta dikkat çektiği bir diğer konu da, bazı kişilerin sadece acıktıkları için değil, duygusal nedenlerle acı ve stresten kurtulmak için yemek yedikleri şeklinde.
Ama, yazar kitapta ilginç bir saptama yaparak, bazı "epidemiological" verilere dayanarak şişmanlık ve ölüm oranlarına dikkat çekiyor. ABD'de normal ağırlıktaki ya da zayıf kişilerin ölüm oranının, şişmanlara göre daha fazla olduğunu söylüyor. Bu veri elbette hayli çarpıcı. Şişmanların ölüm oranlarının, zayıf insanlara göre daha az olması onların daha sağlıklı olduklarını göstermiyor tabii ki. Şişman kişilerde kalp hastalıkları, kanser çeşitleri, şeker hastalığı ve felç daha çok görülüyor. Kitapta bunun üzerinde durulmasının nedeni, ince olmanın kişinin ulaşacağı bir amaç olamayacağı ve bunun önemli olmadığı tezinin işlenmesi.
Gina Kolata'nın kitabında öne sürdüğü tezlerin hiçbiri belki bilimsel değil ama, insanların kafalarını şişmanlık yerine sağlıklı ve mutlu olmaya takmaları öğütleniyor.
Rethinking Thin/Gina Kolata/Farrar, Straus&Giroux/24 dolar, 257 sayfa
(Derleme, International Herald Tribune gazetesinden Nilay Karaelmas tarafından yapıldı.)