Zeytin servet, şöhret ve barışın sembolü… Beyaz bir güvercinin, Nuh Peygamber’in gemisine tufan sonrası ağzında zeytin dalı ile dönmesi, onu tarih boyu barışın sembolü yapmaya yetmiş. Başka bir söylenceye göre deniz tanrısı Poseidon, Atina şehrini ele geçirmek için Athena ile rekabet ediyor ve her iki tanrı da Atina’ya verebilecekleri en güzel hediye için yarışıyordu. Poseidon kutsal bir göl, Athena ise zeytin ağacı verdi. Tanrılar konseyinin kararıyla Athena galip geldi. Çünkü zeytin yüzlerce yıl yaşıyor, meyve veriyor, yaraları ve hastalıkları iyileştirebilen, teni ve tini aydınlatan zeytinyağını sunuyordu.
Küçük küçük taneleri taşıyan gövdesi, birbinden bağımsız ama kopamayan iki sevgili gibidir zeytin ağacının. Sevdasını sıkı sıkı toprağa bağlayan ağacın toprak altında kalan kısmına turp da denir. Bütün sevgisini yumru denen şişkinliklerle belli eder, kök salar derinlere. Ne yangınlara yenilir ne erozyona. Yaşını kestirmek zordur. İnsanların yürek dallarından dökülenler gibi değildir zeytin ağacının yaprakları. Hastalanmadığı sürece her mevsim yapraklı kalır. Bir yıl ürün veren ağaç çoğun daha sonraki yıl kendini dinlenmeye alır. Bir yıl az, bir yıl çok ürün vermesine periyodisite denirken halk dilinde var yılı ve yok yılı olarak anılır.
Kendiliğinden çıkan ağaca yabani ya da “delice” denir; köylülerin dağdan topladığı delice zeytini sıkıp çıkardıkları ve ilaç gibi kullandıkları yağa da “çoral”. Fatma Teyze’nin yaptığı krem aklıma düşüyor zeytini yerken. Defne yaprağı ve zeytinyağından yapılan. Ağrıyan bacakların pür şifa misafiri…
Zeytinin hikayesi Ege’de yazılmaya başlayıp Güney Marmara’ya kadar devam etmiş. Edremit’in rüzgarından, Gemlik’in havasından yararlanmış. Sofralık zeytin üretimi Bursa Gemlik’te yaygınken zeytinyağı Edremit’te yapılmış. Bilen bilir, kokusu ağırdır zeytinyağı sıkımının. Toplanan zeytinler yaprak ve kabuklarından ayrılır. Eski zamanlarda sıkmak için taş ve granitler kullanılırken günümüzde paslanmayan çelikten silindirler zeytini ezer ve hamur haline getirir. Daha sonra yoğurulan zeytine su eklenir. Yirmi ila kırk dakika zeytin yoğurulur. Santrifüj makinası dönerken su ve yağ haznede birikir. Yağ ayrılıp rafine edilir. Bir zeytin ağacının senelere karşı galebe çalan ürünü böylece sofralara konuk olur.
Yeşil veya siyah
Ömürlük ağaç zeytin.
Bir sevda kökten köke çıkan.
Bir dalı barış bir dalı derde deva.
"Ölümsüz Z" Belgeseli (2016) Yön. Ramazan Emiroğlu Yap. Nilgün Yanık Emiroğlu
Zeytinin Tarihçesi. Gemlik Zeytini.
Zeytinyağı Nasıl Yapılır. Zeytinyağı Rehberi.