Mevduat Hesabı Nedir? Mevduat Türleri Nelerdir? | İş ve Para Dünyası
Yazar: isman - 10 Ekim 2017
Bankaların kişilerden faiz ve kur farkı ödeme garantisiyle topladıkları paralar mevduat olarak anılır. Mevduatlar bankaların en önemli gelir kaynaklarıdır. Kişilerden, bir süre sonra kar elde etmeleri garantisiyle toplanan bu paralarla banka, değerlendirebileceği fon elde etmiş olur ve bu paraları karlı alanlarda, yeni yatırımlarda, kredi satma gibi yöntemlerde kullanarak kar elde eder.
Popülerliğinin yeni yeni artmasıyla artık herkesin bildiği katılım bankalarında, kişiler bankaya yatırdıkları paralardan faiz geliri elde etmek yerine, bankanın işlemlerinden ve yatırımlarından doğan kar ve zarara ortak olurlar.
Mevduat hesaplarını 5 kalemde anlatabiliriz; tasarruf mevduatı, ticari mevduat, redmi mevduat, bankalar mevduatı ve diğer mevduat. Bu sayılan mevduat türleri kendi içlerinde vadeli mevduat, vadesiz mevduat ve ihbarlı mevduat olarak üçe ayrılmaktadır. Mevduat hesaplarına aktarılacak para, illa ki bankanın bulunduğu ülkenin para birimi olmayacaktır. Mevduat hesaplarına döviz cinsi yatırımlarda da bulunulabilir.
Bankalar Kanunu çerçevesinde, bankalar ve özel yetkilendirişmiş olanların dışında, kişilerden mevduat toplanması, mevduat toplandığı reklamının yapılması ve bunun çevrede duyurulması yasaktır ve cezası bulunmaktadır. Bunun yanında yine Bankalar Kanunu çerçevesinde, banka ve banka çalışanlarının, banka içinde edindikleri kişisel müşteri bilgileri ve banka bilgileri gibi verileri dışarıya aktarmaları, başkalarına anlatmaları ya da kar elde etme amaçlı satmaları kesinlikle yasaktır ve cezası vardır. Banka ve işlemler için öğrenilen bu bilgiler, yasayla belirlenen merciler dışında hiçbir kurum ya da bireyle paylaşılamaz. Bankalar, başlıca gelir ve kazanç kaynakları olan mevduat hesaplarının sahiplerine özel ilgi ve alaka göstererek bu ilişkinin devamlılığının korumayı amaçlarlar. Aşağıda mevduat hesapları ve özellikleri detaylı olarak anlatılmaktadır.
Bankaların önemli fon kaynaklarından olan vadesiz mevduat hesapları, kişilere bu hesaplara aktardıkları fonları istedikleri gibi kullanabilme, istedikleri zaman para yatırıp istedikleri zaman para çekebilecekleri, esnek bir ortam sağlamaktadır. Maliyetleri banka için düşük olan bu mevduatlara yıl sonlarında düşük oranlarda faiz işletilmektedir. Vadesiz mevduatlarda, herhangi bir süreye bağlı olarak hesap oluşturulması ve herhangi bir süreye bağlı olarak para çekme- yatırma sınırı koyulmaz. Kişiler her an hesaplarından para çekebilir ve her an işlem yapabilirler. Bu hesaplardaki paraların her an banka müşterileri tarafından kullanılabilecek olması, bankanın bu paralardan faydalanma şansını azaltmaktadır. Aksi taktirde bankalar bu paraları değerlendirirken, hesap sahiplerinin hesaplarında işlem yapma talebiyle karşılaşırlarsa sıkıntılı durumlar oluşabilecektir. Bunun için bankaların bu hesaplardan faydalanma alanları sınırlıdır.
İhbarlı Mevduat Nedir?
Adından da anlaşılabileceği gibi kişilerin bankaya ihbar göndermelerinden sonra işlem yapabilecekleri ya da para çekebilecekleri mevduatlardır. Örnek vermek gerekirse 7 gün ihbarlı mevduatlarda mevduat sahiplerinin bankaya 7 gün öncesinden para çekeceklerini ihbar etmeleri gerekmektedir ki 7 gün sonrasında paralarını çekebilsinler.
Bankaya yatırıldıkları tarihten ileri başka bir tarihe kadar çekilmeyeceği taahhüt edilen mevduatlardır. Bu sayede banka bu paraların ne zamana kadar elinde olacağını bilebilmektedir. Bankaların gerçekleştirdikleri girişimler ve yatırımlar çoğunlukla, bu paraları ellerinde ne kadar tutacaklarını öngördükleri için bu hesaplardaki paralardan fonlanmaktadır.
TCMB’nin 30 Ocak 1997 tarih 22893 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan “Mevduat Türleri ve Kapsamı ile Vade Dilimleri Hakkında” tebliğinde şu şekilde sınıflandırılmaktadır;
1 Aya kadar vadeli ( 1 ay dâhil )
3 Aya kadar vadeli ( 3 ay dâhil )
6 Aya kadar vadeli ( 6 ay dâhil )
Yukarıda belirtildiği gibi kesin zaman aralıkları dışında oluşturulan vadeli mevduatlara bankacılık dilinde kırık vadeli mevduat denmektedir. Yine bankacılıkta, mevduar türü ihbarlı ya da vadeli olsa dahi hesap sahiplerinin bu paraları vade öncesinde kullanma ya da çekme istekleri doğrultusunda hesaplara erişim hakları bulunmaktadır. Tabi daha önce tahahüt edilen zamanlardan önce işlem yapılacağı için kişilerin kazanmış oldukları faiz gelirlerinden indirime gidilir ya da faiz gelirlerinden feragat ederler.
Bankalar, mevduat türleri içerisinde en çok vadeli mevduat hesaplarındaki paraları değerlendirme ve kar elde etme şansına sahiptirler. Hesapların ne zaman açıldığı ve ne zamana kadar bankalarında kalacaklarını bildikleri için buradaki paralarla farklı yatırımlar ve girişimler fonlanarak bankaya gelir sağlanmış olur.