İzmirli pazarcılar dert küpüne döndü - Ege Telgraf
Son dönemde yükselen gıda fiyatları vatandaşların yanı sıra esnafı da olumsuz etkiledi. Ticaret Bakanlığı’nın yayınladığı son genelgenin ardından yok olma tehdidiyle karşılaşan pazarcı esnafı sıkıntılarını anlattı
Ege Telgraf’ın sorularını yanıtlayan İzmir Pazarcılar Odası Başkanı Hamdin Erişen, İzmir’de sayısı yüz bine ulaşan pazarcı esnafı adına oldukça önemli açıklamalar yaptı ve birçok konuya dair merak edilenleri yorumladı.
Gümrük ve Ticaret Bakanlığı’nın yayınladığı genelge esnafı nasıl etkiledi?
“Genelge 2018 başından itibaren geçerli olmaya başladı. Buna göre artık tüm pazarlar kapalı olmak zorunda. Evet, yeni tesisler daha hijyenik, daha iyi olabilir ama bu geçiş sürecinde ister istemez esnaf bazı sıkıntılar çekiyor. Yeni kapalı semt pazarları eski sokak pazarlarına göre daha küçük, haliyle ürünümüzü rahatlıkça sergileyemiyoruz, tezgahlarımız küçüldü. Gelirlerimiz de düştü. Bir kere o eski sokak pazarları her şeyden önce bizim kültürümüz. Alışveriş merkezlerinin, büyük marketlerin sayısı gün geçtikçe çoğalıyor. Ama vatandaş cebine dokunduğunda semt pazarına geri dönüyor. Plastik para dediğimiz şey yani kredi kartı, borçlu yaşam kavramı artık insanları yıldırdı. Bir kere bizim ürünümüz AVM’lerden, marketlerden daha tazedir. Biz günlük ürün satıyoruz, onlar haftalık. Bizde her gün ucuzluk var.”
Semt pazarı kültürü yavaş yavaş bitiyor mu?
“Belediyelerden özellikle bu yeni dönemde çok şey bekliyoruz. İzmir büyük bir kent. Bazı ilçelerde elimiz kolumuz bağlı. Tüm belediye başkanları ile görüşüyoruz. Birçok belediye başkanı yeni seçildi. Sık sık bir araya geliyoruz. Biz hem esnafı, hem vatandaşı, hem de belediyeleri düşünüyoruz. Kendimiz için hiçbir talebimiz yok. Belediye başkanlarının muhatap alacağı kurum da biziz. Derneklerle, benzer kuruluşlarla bu iş olmaz. 5907 sayılı yasada yer alan resmi muhatapları pazarcılar odasıdır. İyi şeyler yapmak için uğraşıyoruz. Esnaf Odaları Birliği ile belediyeler bir araya geldiğinde güzel işler yapılıyor. Sokak arası pazarların üstü kapalı yeni tesislere taşınması zorunluluk. Biz elimizden geleni yapmaya hazırız. Bazı belediyelerde sıkıntılar devam ediyor. Mesela Konak Belediyesi yapmak istiyor ama ilçede semt pazarı yapacak yer yok. Ne yapalım, Konak Meydanı’na pazar kurup orada mı tezgah açalım? Bayraklı’da Özkanlar Semt Pazarı için yer yok, viyadük altı için uğraşıyoruz. Aynı sıkıntıları Üçkuyular’da yaşadık. Öyle bir sorun ki, bakanlar, belediye başkanları, milletvekilleri, başbakanlar, esnaf odaları bu sorunu aşmak için hep birlikte çalıştık. Umarız yakında sorun tıpkı Üçkuyular’da olduğu gibi çözülecek ve hiç kimse mağdur olmayacak. Katkı koyan herkese teşekkür ederiz. Esnafımıza hayırlı olsun. Belediyeler bugün artık bir pazaryeri yapabilmek için arazi kamulaştırmak zorunda kalıyor. Burada hepimizin menfaatine bir çalışma var. Semt pazarlarına zoraki ihtiyaç var. Herkes elini taşın altına koymak zorunda. Karabağlar, Buca, Karşıyaka gibi ilçeler bu yatırımları tamamladı. Konak’ta yer yokluğundan bu sıkıntı sürüyor. Olsa eminiz ki, onlar da elbet bu tesisleri yapacak. Alında bu konunun muhatabı sadece belediyeler değil. Bugün her yerde peşi, sıra AVM’ler, gökdelenler yapılıyor. Evet, bunlar hep para. Ama devlet babadır, esnafın elinden tutsun. Biz vergimizi ödüyoruz, bizler de bu ülkenin vatandaşıyız. Esnaf ekmeğinin peşinde, başka bir derdi yok. Sadece esnaf da değil, vatandaş da bu sıkıntılardan nasibini alıyor. Özkanlar Pazarı ilk kapatılacağı zaman o yöredeki halk on binlerce imza toplamıştı. Halk marketlere mahkum edilmemeli.”
Son 1 yılda patates ve soğan fiyatlarına odaklanan tartışmaları nasıl karşılıyorsunuz?
“Vatandaş gözüyle bakınca her şey ateş pahası gözüküyor. Pazarları tercih eden, bizden alışveriş eden vatandaşlarımız ekonomik olarak belirli bir gelir düzeyinin altında. Marketleri dolaşıp pazara gelen vatandaşlar bakıyor ki fiyatlar daha yüksek. Özellikle geçtiğimiz aylarda bu konuda çok fazla sıkıntı yaşadık. Patates, soğan, domates, biber, derken ucuz hiçbir şey yok. Fiyatlar yeni yeni toparlanıyor. Ama bunun sorumlusu pazarcılar değil. Özellikle Ramazan ayında olduğumuzdan ötürü zararına satış yapıyoruz. Ancak genele baktığımızda ise, fiyatlar yüksek. Herkesin çoluk çocuğu var, geçimimizi sağlamaya çalışıyoruz. Bizim pazarcılar olacak fiyatları belirleme yetkimiz yok. Her şey bir borsa gibi. İşin içinde tüccar, komisyoncu, müstahsil var. Bunlar oturup fiyatları belirliyor. Onlar da kendince haklı. Son dönemde çok fazla doğal afetle karşılaştık. Üretici artık eskisi gibi ekemiyor. Ya gücü yetmiyor, ya da borçlu. Tarlası, serası, traktörü, evi ipotekli. Mazot, gübre, ilaç derken işin içinden çıkamıyor. Her şeyin fiyatına yüzde yüz zam geldikten sonra, yüzde on indirim ne fayda eder? Böyle olunca pazara da, vatandaşa da olumsuz yansıyor.”
Son dönemde yaşanan fiyat dalgalanmalarından sorumlu tutuldunuz, stokçuluk ve fırsatçılık gibi suçlamalarla karşılaştınız. Tüm bunlara yanıtınız nedir?
“Pazarcı esnafına çok zengin, milyoner gözüyle bakan vatandaşlarımız var. Ancak bu yöndeki eleştirileri yanlış. Evet, pazarcı esnafı yeni araçlar alıyor. Ama bunlar lüks araçlar değil. Mal taşıyacak kamyonet oluyor. Sorun bakalım kaç ortak almışlar? Bir kamyonete en az 4-5 arkadaş ortak. Ben hiçbir esnaf arkadaşımız altında öyle son model lüks arabalar görmedim. Varsa da çok nadirdir. Bilin ki pazarcılığı bırakmış, arsa zengini olmuştur. Babadan kalma tarlasına imar çıkan bağı bahçeyi yüz milyonlarca liraya satıp zengin oluyor. Bilin ki, miras sahibidir. Emin olun bu paralar yaptığı işten yani pazarcılıktan kazandığı para değil. Esnaf bugün evine ekmek götürmekte zorlanıyor. Öyle bahsedildiği gibi stokçuluk falan da yapacak durumda değiliz. Esnaf tezgahta bir günde kazandığı parayı akşam alıp evine, ailesine götürüyor. Bizim böyle bir maddi gücümüz yok ki ürün stoklayalım. Çocuğunu okula bile gönderirken zorlananlar var. Pazarcının günlük mesaisi ne kadar biliyor musunuz? Sabahleyin esnafın kaçta geldiğini, akşam da kaçta gittiğini gidin bir takip edin. Çocuk babasını tanımıyor. Çünkü çocuk yatarken babası işe gidiyor, döndüğünde de çocuk yatmış oluyor, görüşemiyorlar. Bugün daha açtığı tezgah için belediyeye işgaliyesini ödeyemeyen ve borçlarını yapılandıran arkadaşlarımız var. Bir insan hem zengin, hem de borçlu olabilir mi? Emin olun, zengin olan hiç kimse bizim çektiğimiz çileye katlanmaz.”
Zincir marketler ile semt pazarları arasında haksız rekabet yaşanıyor mu?
“Her şeye rağmen İzmir Türkiye’nin her yerinden daha ucuzdur. Çünkü burası ana bir üretim bölgesi. Esnafımız aza kanaat edebiliyor. Yine de pazarcının yapabileceği bir şey yok. Marketlerde fiyatlar ucuz olabilir, çünkü sattıkları mallar piyasada tutulmayan ikinci, üçüncü kalite mallar. Ama tüketici bunu bilmiyor. Ne soğanı, ne patatesi biz tezgaha koyup pazarda satamayız. Filizlenmiş soğanlar, topraklanmış patatesler. Bunlar bizim çürük diyerek attığımız, çöpe dökülen mallar. Depodan çıkartılan, beklemiş malı satıyorlar. Biz bize gelen malın yüzde ellisini eledik, kalan yarısını, iyi olan malı satıyoruz. Hükümet stokçuluk diyor, depoları basıyoruz diyor, fiyatlar bilerek yükseltildi diyor. İyi de malı depoya koymayıp nerede bekleteceğiz? Dışarıdan ithal edilen malları da gördük. Biz karaborsa yapalım, fiyatları yükseltelim diye bir şey yok. Biz pazarcılar olarak nasıl daha kaliteli nasıl daha ucuz mal satalım diye mücadele ediyoruz. Bizim işimiz bu.”
İthal ürün ile yerli arasındaki fiyat farkı neden kaynaklanıyor?
“İthal gelen gıdaya baktığımızda tadı bizim sattıklarımızla bir mi vatandaşımız özellikle bir baksın. Adana’dan gelen karpuz ile ithal karpuzun tadı bir olur mu? Sadece fiyata bakmayın. Satılan bu malların tadı da farklı, adeta kabak gibi, yenmiyor. Ödemiş’te, Tire’de, Menemen’de ya da Antalya’da yetişen sebze meyveyi, tarlada toprakta yetişen kendi ürünümü yemek istiyorum. Fiyatlar elbette farklı, çünkü bizimkiler gerçek. Meyve sebze daha yüksek kalıyor olabilir. Ama bunu hükümet denetleyecek, tarımı ve çiftçiyi destekleyecek, denge sağlayacak. Bilinçli üretim yapılması lazım. Tarım politikalarını gözden geçirmemiz gerekiyor.”
Son dönemde organik ürünlere yönelik artan talebi nasıl karşılıyorsunuz?
“Organik diye bir şey yoktur. Bu vatandaşı kandırmaktır. İyi ürün vardır. Organik denen ürünü yetiştirmek için üretilen malı yüzde oranında 40 azaltmanız lazım. Bu da maliyeti çok yükseltir. Türkiye’de organik gübre yok ki, organik mal yetiştirilsin. Gübrede bile ilaç var. Tarlanın karayollarından kaç metre uzakta olması lazım? Mühendis arkadaşlar üzerinden uçak geçen tarlada yetişen ürün bile organik değil diyerek bilimsel açıklamalar yapıyor. Tutturmuşlar bir organik yalanı gidiyor. 20-30 yıl önce her şey organikti. Eskiden bizim köyde araba geçtiğinde koca koca adamlar gidip onun geçişini seyrediyordu. Tarım alanları korunaklıydı. Şimdi hani nerede?”
Yeni hal yasasından beklentileriniz nelerdir?
“Yasa ne getirir ya da ne götürür bilmiyoruz. Taslağın sadece bir kısmı elimize geçtiğinden detaylarını öğrenemedik. Biz alıp satarız. Bu hal olur, kooperatif olur, üretici olur. Ama kooperatifçiyle halci bir değildir. Halciler pazarcının da, manavın da, üreticinin de can simididir. Aracılar tabii ki var. Mazot, vergi, ilaç, gübre işte bunlar hep aracı. Bir tek halci mi aracı? Yıllardan beridir devletin verdiği yüzde 8. Aldıkları tüm para da bu. Onlar da çoluk çocuğunun geçimi için bu işi yapıyor. Devlet önce politikalarını gözden geçirmeli. Her şeyi dışarıdan almakla, ithal etmekle olmaz. Bugün var ama yarın sana yok derse ne olacak? Karanlıkta kalırız. Kendimiz üretmeliyiz. Gıdada ithalata mahkum kalmamalıyız.”