Kurtuluş Savaşı - Şakirpaşa Konağı
By Okan Akıncı on 10 Haziran 2019
Sık sık Kurtuluş Savaşı ‘nın Adana’da başladığını söyleniyordu. Bu görüş ise Atatürk’ün aşağıda alıntılayacağım sözüne dayandırılıyordu. Haksız değillerdi. Biz Adanalılara göre Kurtuluş Savaşı Adana’da başlatmıştır. Gelin bu olayın nasıl gerçekleştiğine bir göz atalım.
Kurtuluş Savaşı’nın Başlangıcına Dair Farklı Görüşler
Kurtuluş Savaşı’nın ne zaman ve nerede başladığına dair farklı görüşler vardır. Farklı illerimiz kendi sınırlarında başladığını ileri sürerler. Samsunlulara göre 19 Mayıs 1919’da Atatürk’ün Samsun’a ayak basmasıyla başlar. Devlet de bu görüşü resmî olarak kabul etmiş, 19 Mayıs’ı Gençlik ve Spor Bayramı ilan etmiştir.
Balıkesirlilere göre 29 Mayıs 1919’da Ali Çetinkaya Ayvalık’ta düşmana ilk kurşunu atarak savaşı başlatmıştır. İzmirlilere göre ise 15 Mayıs 1919’da Hasan Tahsin’in düşmana ilk kurşunu atmasıyla başlar. Hataylılara göreyse 19 Aralık 1918’da Mehmet Çavuş düşmana ilk ateşi açarak savaşı başlatmıştır.
Başka il ve ilçelerden de farklı görüşler sunulabilir. Adanalılara göre Kurtuluş Savaşı 31 Ekim-10 Kasım 1918 aralığında, Atatürk’ün Adana’yı ziyaretiyle başlamıştır. Atatürk Kurtuluş Savaşı için ilk örgütlenmeleri, toplantıları, planlamaları, girişimleri o günlerde Adana’da yapmıştır. Üstelik bu görüşün sağlam bir kanıtı var. O da Atatürk’ün aşağıdaki kendi sözleri.
Bende bu vekayiin ilk hissi teşebbüsü, bu memlekette, bu güzel Adana’da doğmuştur.
Hatta Hatay’da atılan ilk kurşun da aşağıda sözünü edeceğimiz üzere Atatürk’ün Adana’dan gönderdiği emir doğrultusunda gerçekleşmiştir. Şimdi bu olayın gerçekleştiği yer olan Şakirpaşa Konağı’nı yakından tanıyalım ve olayın ayrıntılarına girelim.
Şakirpaşa Konağı’nın İlk Dönemleri
Osmanlı Devleti, 1880 yılında Şakir Paşa’yı Adana Valisi olarak atadı. Şakir Paşa’nın Adana’ya çok büyük hizmetleri oldu. Şehrin sel sorununu çözdü ve tarımın gelişmesine büyük katkılarda bulundu. Şehir merkezine tren istasyonun yapılmasına katkıda bulundu. Bunların yanı sıra sanayinin gelişmesi amacıyla fabrikaların yapımı için çalışmalarda bulundu.
Kurtuluş Savaşı Sembolü Şakirpaşa Konağı
Şakir Paşa, günümüzde Şakirpaşa Mahallesi olan, o zamanlarda ise Hacı Seyit’in Bağı olarak bilinen yere kendi konağını yaptırdı. Bu konak bugün Şakirpaşa Konağı olarak bilinmekte ve Gaziantep’ten gelip Mersin’e giden D-400 Karayolu üzerinde.
Şakir Paşa’nın Adana’daki görevi bittikten sonra konak tamamen terk edilmedi. Hacı Seyit Ağa’nın Bağ Evi olarak bilindi. Daha sonra Aliye (Yerdelen) Hanım tarafından sahiplenildi.
Konağın Kurtuluş Savaşı ‘ndaki Rolü
1918’in ikinci yarısına gelindiğinde Birinci Dünya Savaşı, Osmanlı Devleti için ağır bir yenilgiyle sonuçlanmış ve şartları çok ağır olan Mondros Ateşkes Antlaşması imzalanmıştı. Mustafa Kemal (Atatürk) Paşa o dönemlerde Suriye cephesinde komutanlık ediyordu. Büyük zorluklarla da olsa düşmanı Halep’in kuzeyinde durdurmayı başarmıştı. Bu sırada kendisine İstanbul’dan gelen emir, Adana’ya gitmesi ve Alman Mareşal Liman Von Sanders’tan Yıldırım Orduları Grup Komutanlığı’nı devralmasıydı.
Bu emir doğrultusunda Atatürk, 31 Ekim 1918’de Adana’ya geldi. Bu, Atatürk’ün Adana’ya yaptığı dokuz ziyaretten ilkidir. Burada komutayı devraldı ve Şakirpaşa Konağı’nda Aliye Hanım’ın misafiri oldu.
Mondros Antlaşmasının metni burada eline geçti ve antlaşmanın kabul edilebilir gibi olmadığını gördü. Ayrıca antlaşmada Toros Tünelleri ve Kilikya(Çukurova) konularında açık olmayan hükümler bulunduğunu ve işgal edilmesine izin verilmemesi gerektiğini İstanbul’a bildirdi.
Atatürk, Liman Von Sanders ile Adana’da
4 Kasım’da Ali Fuat (Cebesoy) Paşa ile Adana Mülakatını gerçekleştirdi. 5 Kasım 1918’da ise Adana’dayken savaşın ilk emrini verdi. İskenderun’a çektiği telgrafta düşmana ateşle karşılık verilmesini emretti.
Aynı gün şehir merkezindeki Muradiye Oteli’nde bir akşam yemeğinde yaptığı konuşmada bağımsızlık için mücadele etmekte kararlı olduğunu ifade etti. Bu otelde bir menzil komutanlığı oluşturdu. (Otel ne yazık ki günümüze ulaşamadı)
8 Kasım 1918’de ise Şakirpaşa Konağı’nda ordu komutanları ve Adana’nın ileri gelenleri ile toplantı yaparak Kurtuluş Savaşı için ilk büyük hazırlıklarını başlattı.
Toplantıya Fırka Komutanı Nihat (Anılmış) Paşa, Ceyhan Askerî Fırka Komutanı Remzi Bey, Levazım Fırka Reisi Avni (Doğan), Askerî İmalathaneler Müdürü Ahmet Remzi, Nalbantzade Ahmet, Ramazanoğlu Kadri, İsmail Safa (Özler), Mücavirzade Mustafa Efendi, Merkez Komutanı Hulusi (Akdağ) ve diğer bazı zevat katıldı.
Atatürk bu toplantıda teşkilat kurulmasını ve siperler kazılmasını istedi, silah sağlama sözü verdi. Toplantıya katılan diğer kişiler de ateşli konuşmalar yaptılar. Böylece Adana Direnişinin temelleri atılmış oldu. Atatürk ise 11 günlük Adana ziyaretinden sonra trenle İstanbul’a döndü.
Şakirpaşa Konağı’nın Özellikleri
Zemin kat dâhil olmak üzere iki katlıdır. Kuzey ve güney yönünde birer girişi vardır. Tavanları ahşaptır. Orijinalinde pencereler kemerli olsa da şu an dikdörtgendir. Çatı katına ulaşan ahşap bir merdiveni vardır. Bu merdiven cihannümaya ulaşır. Cihannüma ise ahşap malzemeden yapılmış beşik çatıdır. Yapının üst örtüsü ahşap oturtma kırma çatıdır. Cihannümadan terasa açılan bir kapı da bulunmaktadır.
Osmanlının son dönemlerindeki sivil mimarinin en belirgin örneklerinden biridir.
Restorasyon ve Gramafon Müzesi
2010 yılına gelindiğinde Şakirpaşa Konağı kaderine terk edilmişti. Bina terk edilmiş ve yıkık döküktü. İçinde serseriler barınıyordu. Hatta üstüne satılık ilanı da asılmıştı. Adana’nın kültürel ve tarihî miraslarına pek de iyi sahip çıkamadığı yıllardı.
Bu durum Adana halkının tepkisine neden oldu. Yerel basında eleştiriler ve konağın neden önemli olduğuna dair yazılar yayımlandı. Bu haklı tepkiler ardından konak kamulaştırıldı. Adana Büyükşehir Belediyesi ve Çukurova Kalkınma Ajansı’nın öncülüğünde restore edildi ve müzeye dönüştürüldü.
Bugün bu müze ziyaretçilere açık durumda. İçinde toplantılar, anma törenleri ve hatta konserler de veriliyor. Hatta bu müzenin eski radyo, gramafon ve taş plak müzesi olarak kullanılmasına karar verildi.
Şakirpaşa Konağı’nda Bir Konser
Eğer Kurtuluş Savaşı’nın başladığı yeri görmek istiyorsanız ya da eski radyo, gramafonlara ilginiz varsa mutlaka ziyaret etmelisiniz.
Şakirpaşa Konağı D-400 Karayolu üzerinde, Mersin tarafına giderken hava alanını geçtikten hemen sonra, otogara varmadan önce konumlanıyor. Karayolu üzerinde olması nedeniyle ulaşımı çok kolay. Araba ile hem hava alanına hem de otogara 5-10 dakika uzaklıkta. Arabanız yoksa ya da araba kiralamadıysanız bile oradan sık sık dolmuşlar ve otobüsler geçmekte.
Şehir merkezine ise trafik durumuna göre 10-15 dakika uzaklıkta. Yakınlarda otel arıyorsanız hava alanından şehir merkezine giden yol üzerinde birkaç otel bulabilirsiniz.
Adana Gezi rehberi blog sayfası yazarları olarak tüm Adanalılara konağı gidip görmelerini, konağı gezmelerini tavsiye ederiz.
Categories: Adana Gezi Rehberi, Adana Merkez, Ören Yerleri