Boşanmada Mal Paylaşımı - Avukat Oğuzhan Yazıcı
Aile HukukuBoşanma Davası
Posted 14/01/2019 14/05/2019 Av. Oğuzhan Yazıcı
Boşanma Davası Açma Rehberi,
1. Ölüm, Evliliğin İptali ve Boşanmada Mal Paylaşımı İçin Kabul Edilen Kanuni Rejim
Evlilik sonunda mal paylaşımı için uygulanacak mal rejimi aslında sadece boşanma durumunda değil, ayrıca evliliğin iptali ve eşlerden birinin ölümü durumlarında da önem arz eder. TMK m. 202 gereği aksi kararlaştırılmadıkça eşler arasında edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır. Edinilmiş mal, her eşin bu mal rejiminin devamı süresince karşılığını vererek elde ettiği malvarlığı değerleridir. Eşlerin edinilmiş mallarına örnek olarak şunlar gösterilmiştir:
ile kurulan sandık ve benzerlerinin yaptığı ödemeler (Bunların edinilmiş mal sayılması için edinilmiş mal rejimi devam ederken ödenmelerine hak kazanılmış olmalıdır. Sigorta şirketlerinin yaptığı ödemeler hususunda ise farklı görüşler vardır.),
Kişisel mallara ise şunlar örnek gösterilmiştir:
Eşler, mal rejimi sözleşmesiyle, bir mesleğin icrası veya işletmenin faaliyeti sebebiyle doğan edinilmiş mallara dahil olması gereken malvarlığı değerlerinin kişisel mal sayılacağını kabul edebilirler. Ayrıca, yine mal rejimi sözleşmesiyle kişisel malların gelirlerinin edinilmiş mallara dahil olmayacağı da kararlaştırılabilir.
Sona erme anı: Eşlerin mal rejimi birinin vefatı veya başka bir mal rejiminin tesis edilmesi sonucunda sona erecektir. Boşanmaya veya evliliğin iptaline karar verilmiş olması durumunda sona erme tarihi, bu davaların açılma tarihi olacaktır. Yani boşanmada mal paylaşımı, boşanma davasının açılması tarihinden sonraki kazanımları kapsamayacaktır.
2. Artık değerin hesaplanması
Boşanan eşlerin birbirlerinin malına katılma alacağını belirlemek için öncelikle artık değer hesaplanmalıdır.
Artık değer, eklenmeden ve denkleştirmeden elde edilen miktarlar da dahil olmak üzere her eşin edinilmiş mallarının toplam değerinden bu mallara ilişkin borçlar çıkarıldıktan sonra kalan miktardır. Değer eksilmesi göz önüne alınmaz.
Artık değer hesaplaması her eş için ayrı ayrı yapılmaktadır. Aktif değerlerden pasif değerlerin çıkarılması sonucu artık değer bulunacaktır. Aktif değerlere i. Edinilmiş mallar, ii. Eklenecek değerler ve iii. Kişisel malın denkleştirme alacakları girmektedir.
Edinilmiş mallara yukarda zaten değinmiştik. Eklenecek değerler ve denkleştirme alacağını biraz daha açalım.
Eklenecek değerlerin geri istenmesi kazandırma veya devirden yararlanan üçüncü kişilere karşı da ileri sürülebilir. Bunun için mahkeme kararı bu kişiye iletilmiş olmalıdır.
Kişisel mallar ile edinilmiş mallar arasında denkleştirme
Kişisel mallara ilişkin borç, edinilmiş mallardan ödenmişse tasfiye sırasında denkleştirme yapılması istenebilecektir.
Her borç, ilişkin bulunduğu mal kesimini yükümlülük altına sokacaktır. Edinilmiş mallara ilişkin borçlar edinilmiş malları, kişisel mallara ilişkin borçlar kişisel malları yükümlülük altına sokacaktır. Borcun hangi kesime ait olduğu anlaşılamıyorsa edinilmiş mallara ilişkin sayılacaktır.
3. Pasif Değerin Hesaplanması
Pasif değerlere i. Eşin borçları, ii. Değer artış payı ve iii. Denkleştirme girer.
Pasif değere giren denkleştirme, kişisel mallardan edinilmiş mallara geçen değerlerden yapılır. Yukarıda buna değinmişik.
Değer artış payını anlamak için ilgili hükmü incelemek gerekmektedir:
Eğer eşlerden biri diğerinin yeni bir mal edinmesine veya zaten var olan bir malının korunmasına karşılıksız katkı yapmışsa, tasfiye zamanında bu malda meydana gelmiş olan değer artışı için yaptığı katkı oranında hak sahibi olacaktır. Eğer mal tasfiyeden önce satılmış veya bağışlanmış ise katkı yapan eşin alacak hakkı hakkaniyete göre belirlenecektir.
Eşler, yazılı bir anlaşmayla değer artışından pay almaktan vazgeçebilecekler veya pay oranını da değiştirebilirler. Bu anlaşmanın mal rejimi sözleşmesiyle aynı biçimde olma zorunluluğu yoktur.
4. Boşanmada Mal Paylaşımı Yapılırken Katılma Alacağının Hesaplanması
Taraflarca aksi kararlaştırılmadığı sürece eşler birbirinin artık değerine yarı oranında katılır. TMK m. 237 ve m. 238’de sözleşmeyle farklı oran kararlaştırılmasına ilişkin düzenleme yapılmıştır:
Madde 237- Artık değere katılmada mal rejimi sözleşmesiyle başka bir esas kabul edilebilir. Bu tür anlaşmalar, eşlerin ortak olmayan çocuklarının ve onların altsoylarının saklı paylarını zedeleyemez.
Madde 238- Mahkemece evliliğin iptal veya boşanma sebebiyle sona erdirilmesine veya mal ayrılığına geçilmesine karar verilmesi hallerinde, kanundaki artık değere katılmaya ilişkin düzenlemeden farklı anlaşmalar, ancak mal rejimi sözleşmesinde bunun açıkça öngörülmüş olması halinde geçerlidir.
Ayrıca zina veya hayata kast nedeniyle boşanma halinde, kusurlu eşin artık değerdeki pay oranının hakkaniyete uygun olarak azaltılmasına veya kaldırılmasına karar verebilir.
İki tarafın da biririne katılma alacağı için dava yöneltmesi durumunda hesaplanan katılma alacakları takas edilecektir. Bu özellik sadece eşlerin mal paylaşımı rejiminden doğan alacakları için geçerlidir. Diğer alacaklarda kendiliğinden takas uygulanması söz konusu değildir.. Ayrıca ödeme parayla yapılabileceği gibi bir mal verilmesi suretiyle de ödenebilir. Yöntemi seçme hakkı ödemeyi yapacak olan eşindir. Örneğin para yerine taşınmazın mülkiyeti verilebilir.
Katılma alacağının muacceliyet tarihi, boşanma veya mal rejiminin sona erdiği tarih olmayıp, tasfiye veya katılma alacağına yönelik açılmış bulunan davanın karar tarihidir.
Tasarruf yetkisinin kısıtlanması: Eşlerden birinin talep etmesi halinde hakim, diğer eşin belirli malları üzerindeki tasarrufların sadece talep eden eşin rızası ile yapılabileceğine hükmedebilir. Örneğin sahip olunan taşınmazların bu yolla diğer eşe sormadan satılmasının engellenmesi sağlanabilir.
Envanter yapılması istemi: Eşlerden her biri, diğerinden mallarının envanterinin resmi senetle yapılmasını isteyebilir. Bu senedi noter hazırlayacaktır. Bu envanterin malların getirilmesindeni takip eden bir sene içinde yapılmış olması halinde doğru olduğu kabul edilir.
Ödeme ve ertelenmesi: Boşanmada mal paylaşımı alacağının hemen ödenmesi önemli zorluklara yol açacaksa, uygun bir süreliğine ödemelerin ertelenmesi talep edilebilir. Gerekli görülüyorsa güvence de istenebilecektir.
6. Boşanmada Mal Paylaşımı Davası Açma Zamanı
Boşanma davası ile boşanmada mal paylaşımı davası birbirinden farklı davalardır. Dolayısıyla bunlar ayrı ayrı görülecektir. Boşanma kararı verilmeden boşanmada mal paylaşımı davası görülemeyecek; dolayısıyla aynı dilekçede hem boşanma davası hem de mal paylaşımı davası açılmak istenmişse, öncelikle boşanma davası kabul edilene kadar mal paylaşımı davası beklemede kalacaktır.
⟵Anlaşmalı Boşanma Protokolü
Boşanma Sonrası Çocuğun Velayeti⟶