54 SAKARYA: AKYAZI
AKYAZI İLÇE TANITIM
Marmara Bölgesinin Doğu Marmara alt bölgesinde, Sakarya İli sınırları içerisinde ve İl merkezinin güneydoğu kesiminde yer almaktadır.
Doğuda Hendek ve Mudurnu İlçeleri, batıda Erenler ve Karapürçek ilçeleri, kuzeybatıda Adapazarı ilçesi, güneyde Bolu-Göynük İlçesi, güneybatıda Taraklı ilçesiyle çevrilidir. İlçenin denizden yüksekliği 43 m. ve yüzölçümü 617 km²’dir. 2007 yılı sayımına göre toplam nüfusu 83.225 kişi olup, 45.496’sı (% 54,7’si) köylerde, 37.729’u (% 45,3’ü) ilçe merkezinde yaşamaktadır. Akyazı adını üzerinde kurulu bulunduğu Akova’dan almaktadır. “Yazı”nın diğer anlamı da “ova”dır. Yani Akova diğer ifade biçimiyle “Akyazı” anlamına gelmektedir.
İlçenin tabii güzellikleri arasında kurulmuş olan Altındere, Dokurcun ve Kuzuluk Beldelerindeki canlı Alabalık Üretim Tesisleri; alabalık çiftlikleri, restoran ve çay bahçeleri ile iç turizme (ziyaret eden yerli turistlere) çok yönlü hizmet etmektedir. Kuzuluk Beldesinde İhlas Holding tarafından kurulan devre mülk ve termal tesisler mevcuttur. Termal su kaynaklarının İlçenin turistik ve ekonomik faaliyetlerinde kullanılmaktadır. Yine İlçe hudutları içerisinde Acelle, Sultanpınarı ve Keremali Yaylaları ile Çiçek Yaylası görülmeye değer yerlerdendir. Ayrıca her yıl Acelle yaylasında geleneksel yayla şenlikleri düzenlenmektedir.
Kültür ve tabiat varlıları: “Mir Ali, Emir Ali Türbesi” (Ballıkaya Köyü), “Üç Şehitler Türbesi” (Taşyatak Köyü Domuzgölü mevkii), “Kerim Türbesi” (Pazarköy), “Kerem Ali Türbesi” (Keremali Tepesinin zirvesi), “Yedi Kardeşler Türbesi” (Ömercikler Mahallesi Tekke Sokak) Aksartepe Kayası (Alaağaç ve Kuzuluk Beldesi ayırımında yükselen sarp kaya. Efsanevi özelliği yüzünden define arayıcılarına hedef olmuştur). Kilise Kalıntıları (Eski bir geçmişe sahip olan Akyazı’nın dağlık bölümlerindeki yerleşim yerlerinde kilise kalıntılarına rastlanmaktadır). Yenicamii [Akyazı-Merkez], 6 Adet Çınar [Akyazı-Batak Köyü], 3 Adet Çınar [Akyazı-Çengeller Köyü].
1944 yılında çıkarılan bir kanunla Kocaeli vilayetine bağlı bir kaza olan Akyazı, 1954'te Sakarya'nın vilayet olması sebebiyle de Sakarya'ya bağlandı.
AKYAZI İLÇE TARİH
A) BİTİNYA DÖNEMİ:
Akyazı'yı da içine alan Sakarya Bölgesi, üzerinde yaşayan topluluklara bağlı olarak sırayla Misya ve Bitanya adlarını aldı. Bu adlardan en uzun ömürlüsü M.Ö. IX. yüzyıldan M.S. N. yüzyıla kadar varlığını koruyabilen "BİTİNYA" idi.Bitinler, Bedrikler ve Moriondinler'in kaynaşmasından meydana gelmiş bir toplumdur. Tarihçi Heredotes, Bitinlerin Trakyalı olduğunu ileri sürer.Bitinya, Lidya kralı Krosos'un tümüyle eline geçmiş ise de M.Ö. 546'da Lidyalıları yenilgiye uğratan Pers Kralı II. Kiros, bu bölgeyi de topraklarına katmıştır.
M.Ö. 334-332'de Pers ordularını arka arkaya yenilgiye uğratan Makedonya kralı Büyük İskender, Bitinya topraklarına da egemen oldu. Bu bölge M.Ö. 282'ye kadar İskender'in komutanlarının eline kaldı.
Roma orduları M.Ö. 85'de Sakarya bölgesine girdi. Bitinya kralı IV. Nikonedes, Roma'nın bir uydusu durumuna düştü.
Sakarya bölgesi daha sonra Roma'nın Bitinya Pontus eyaleti içinde yer aldı.
Bizans döneminde, kuzey Sakarya'nın doğusu (Akyazı, Karasu, Hendek) Regio Tersia adıyla anılmaktaydı. Bugün Akyazı'dan Sakarya'ya giderken E-5 karayolu sol kıyısında bulunan Küçük Esence (Tersia-i Sagır),Büyük Esence (Tersia-i Kebir)yerleşim yerleri bu gün toprak altında kalmıştır.395'de imparatorluk Doğu ve Batı Roma olarak ikiye ayrılınca, Sakarya bölgesi, Doğu Roma (Bizans) içerisinde yer almıştır.
B) ANADOLU SELÇUKLULARI VE OSMANLILAR DÖNEMİ
ANADOLU SELÇUKLULARI DÖNEMİ:
Bu bölge Malazgirt savaşından bir yıl sonra Artuk Bey tarafından Selçuklulara kazandırıldı(1072). Fakat Alparslan'ın ölümü üzerine Artuk Bey geri çağırıldı. Bu yüzden Sakarya bölgesi tekrar Bizanslıların eline geçti. Fakat Kutalmış oğlu Süleyman Bey tarafından 1075'ten sonra tekrar ele geçirilmiştir.
IV. Haçlı seferinde (1204) Haçlılar İstanbul'da Latin împaratorluğu kurdular, İznik'e kaçan Bizans İmparatoru Eleksios'un damadı Thedoros Laskaris burada imparatorluğu ilan etti. Bu dönemde Sakarya ve yöresi İznik-Bizans imparatorluğu sınırlan içinde kaldı. 126l'de Latin İmparatorluğu yıkılınca, Sakarya yöresinde yönetim gevşedi. Bizanslı Valiler yarı bağımsız bir duruma geldiler.
Akyazı'nın fethi konusunda değişik tarih kitaplarında şöyle anlatılmaktadır:
1- ... Osman Han Hazretleri dahi işbu muvaffakiyet-i celileden sevinerek azimetle Kara nikin, Akhisar, Kuyucak ve Ehiyazi (Akyazı) ve Kocaeli kıtasını zaptetmiştir.
2-... Biz gelelim geriye Bu taraftan Konuralp, Gazi Rahman ve Akçakoca ittifak ettiler ki, her taraftan yürüyelir, Konuralp, Gazi Rahman, Akçakoca yazı Ovasını, Korurapa'yı (Düzce), Bolu'yu ve Mudurnu ellerini fethettiler.
3- Bu bab onu beyan eder ki Osman Gazi, oğlu Orhan Gazi'yi Akyazı'ya ve Kocaeli'ne süratle gönderdi, onu bildirir. Konuralp zaman zaman çıkar Akyazı'ya hücum ederdi.
4- 717-1317'de Padişah Şehzade Orhan'ı gazaya Serdar edip harp, darp, tedbir ve güzel sevk ve idare ile Çişkara Kalesi, Sofuağzı Kalesi, Kartekin Katesi, Akyazı Nahiyesi, Kocaeli vilayeti ve Konurpay Kalesini fethetti.
5- Konuralp, Akyazı ile Konrapa ve Akova'nın beri tarafından Sakarya Nehrinin iki tarafındaki kaleleri Rumlardan aldı.
6- O sırada Sakarya Nehri ile paflagonya denilen Kastamonu havalesindeki Candaroğulları Beyliği arasında bulunan arazide
Umurhan Beyliği vardı SAKARYA 'nın doğusunda bulunan Akyazı'nın zaptı, o zamana kadar yalnız Bizanslılarla mücadele eden Osman Gazi'nin ilk defa olarak bir türk beyliğine tecavüz etmesi demektir Osmanlı istilasına uğramı? olan Umurhan Hükümetinin peyitattı Göynük kasabasıdır.
Kanuni Sultan Süleyman'ın oğulları Selim ve Beyazıt zamanında başlayan taht kavgaları, Selim tarafını tutan kapıkulu ile Beyazın tutan tımarlı sipahiler arasında çıkan kanlı çatışmalar yöre halkı üzerine. derin izler bırakmıştır.
Yine bu bölgede çıkan suhte(softa) ayaklanmaları yüzünden Akyazı ve çevre halkı çok zarar görmüştür.
Yapılan araştırmalara göre 1535'te Akyazı. Adapazarı nahiyeleri Sapanca kazasına bağlı idi. Fakat 1546 da Adapazarı, Akyazı nahiyesine bağ idi. Akyazı nahiyesi de Sapanca kazasına bağlı idi.
Sakarya yöresi, Osmanlı Devleti'nin Klasik Dönem ve 1831 Osman nüfus sayımında Cezayir-i Bahr-i Sefid Eyaletine bağlı Kocaeli Livası içinde yer almaktaydı.
1846 devlet salnamesinde. Kocaeli Livasının bu dönemde Kastamon eyaletine bağlı okluğunu kaydetmektedir.
1867 Vilayet nizamnamesinde. Kocaeli Sancağı'nın Hüdavendigar (Bursa) vilayetine bağlanmıştır (1878).
Devlet salnamesine göre Adapazarı ve Geyve'nin İzmit mutasarrıflığın bağlı olduğu anlaşılmaktadır. Bu dönemde İzmit mutasarrıflığı da doğruda İstanbul Zaptiye Müşirliğine bağlı idi 1892 Devlet Salnamesi. Kocaeli sancağının bağımsız bir sancak olduğunu belirtmektedir . Bu dönemde Adapazarı. Geyve ve Kocaeli bağımsız sancağa bağlı idi .
1899 Devlet salnamesine göre ise, Kocaeli bağımsız sancağına bağlı Adapazarı'nın nahiyeleri şunlardır: Nevs-i Adapazarı. Sapanca, Akyazı, Hendek Adapazarı, 1892 ile 1899'daki idari bölüm yerini. 1916 ve 1920 yıllarında da korudu.
Akyazı, 1944 yılında çıkarılan bir kanunla Kocaeli vilayetine bağlı bir kaza oldu. 1954'te Sakarya'nın vilayet olması sebebiyle de Sakarya'ya bağlandı .
MİLLİ MÜCADELEDE AKYAZI:
Düzce ayaklanmasının başladığı günlerde verilen bir emirle Adapazarı yöresine çağrılan Çerkez Ethem,çeşitli işleri dolayısıyla ancak Mayıs ayı sonlarında bu emre uyabildi .Yüzbaşı Mesut Bey komutasındaki çeteler de O'na yardımcı olmak üzere ikramiye üzerinden Sapancan'ın batısına ilerleyerek isyancıları yandan sıkıştırdılar.
Çerkez Ethem güçleri 23 Mayıs 1920 akşamı Sapanca ve Adapazarı'nı çatışmasız ele geçirdi .24 Mayıs'ı Adapazarında geçiren Çerkez Ethem oradan Akyazı'ya geldi. Akyazı halkı Onu kurtarıcı gibi karşıladı. Çerkez Ethem Akyazı Kuvay-i Milliye düşmanı olarak gösterilen bir vatandaşı idam ettirdiği ve daha sonra Pazarköy'e geldiği burada 3 gün kalıp at ve silah temin ettiği akabinde katılmaları kabul ederek Hasan Bey köyüne geçtiği oradan Beynevit yolu ile hendek ilçesine geçtiği o günleri yaşayan kimselerin verdiği bilgilerden anlaşılmaktadır.
AKYAZI İLÇE COĞRAFYA
4. Zamandan günümüze kadar Karadeniz'e doğru hafif eğimli olan bu alan, başta Sakarya Irmağı olmak üzere akarsuların taşıdığı maddeler ile dolarak yer yer geniş düzlükler meydana gelmiştir.
1. Oluşum : Derin bir vadinin akarsu taşıması ile dolması sonucu oluşan düzlük (Akova) olup, eğimi Karadeniz'e doğrudur.
2. Oluşum :
4. zamandaki İstanbul Boğazının oluşumu esnasında meydana gelen .kıvrım ve kırılma hareketleri Kuzuluk yöresinde volkanizma sebep olmuştur. Volkanlardan çıkan lavlar ise özel bir karaktere sahip olmak üzere silisyum buharı şeklinde gerçekleşmiştir. Silisyum, bildiğimiz kum ve çakılın kimyasal ismi olup, buhar halinde lav şeklinde püskürmüş ani soğuma ile temas ettiği tüm cisimlerin taşlaşmasına sebep olmuştur.
Bu harika oluş nedeniyle jeologların Kuzuluk yöresine ilgileri artmıştır. Kuzuluk yöresinde yapılan araştırmalarda bu bölümde bulunan fayların magmaya dikine uzandığı ve bunların uzunluklarının 15-20 km. olduğu, böylece yeryüzü sularının fay çatlakları sayesinde yerin çok derinliklerine inerek termodinamik enerji ile ısınıp kaplıcalar gibi tükenmez bir enerjinin varlığı ortaya çıkmıştır, işte bu travertenlerin de yaygın olduğu Akyazı Kuzuluk yöresi Sakarya ili alanı ile birlikte jeoloji yapısı ile Kuzey Anadolu deprem kuşağına girer.
Akyazı İlçesi'nde Sakarya ili'nin iklim özelliklerine sahiptir. Bölge hem Marmara ve hem de Karadeniz ikliminin özelliklerini taşır. Bol yağış alan Akyazı da Kış mevsiminde yüksek kesimlerde yağışlar genellikle kar şeklindedir. Sakarya bölgesinde mevsimin ilk karı Akyazı'nın yüksek kesimlerinde görülmektedir.
AKYAZI İLÇE EKONOMİ
AKYAZI İLÇE NÜFUS
Nüfus yoğunluğu ova köylerinde daha fazladır, İstanbul ve çevresindeki sanayii tesislerinin Akyazı'ya kayması ile ilçe nüfusunda gözle görülür bir artış gözlenmektedir.1997 nüfus sayımındaki büyük oranlı nüfus artışının ana nedeni sanayileşmedir, ilçe nüfusunun artışında Kuzulukta bulunan ihlas kaplıca tesislerinin de etkisi olmuştur
AKYAZI İLÇE ULAŞIM
SAKARYA RESİMLERSAKARYA FOTOĞRAFLARSAKARYA MANZAR...