Yapılan katliamlar | OZGUR YASAM
İran-Irak Savaşı’nın sekizinci yılında Enfal Operasyonu kapsamında gerçekleştirilen Halepçe Katliamı’nda, binlerce Kürt korkunç şekilde yaşamını yitirmiştir. 16 Mart 1988’de gerçekleştirilen katliam sırasında İran sınırına yakın bir bölgede bulunan Halepçeliler, Irak ordusunun yaptığı hava bombardımanından sonra sığınaklara çekildilerse de bir süre sonra helikopter ve uçaklardan atılan kimyasal gazlardan kendilerini kurtaramamışlardır. Saldırılarda en az 5,000 sivil ölmüş, 10,000’den fazla sivil yaralanmıştır. Katliamın boyutunu ve korkunçluğunu daha iyi anlayabilmek için, yine olayı yaşayanların aktardıklarına dönelim:
Nesrin Abdülkadir Muhammed isimli bir kadın, Irak Askeri Kuvvetleri helikopterlerinin Halepçe’ye bomba attığı sırada, ailesiyle beraber yaşadıklarını bir gazeteciye anlatmıştır: Iraklı peşmergeler İranlı askerlerle beraber Irak’a karşı savaştıklarından ve Irak askerleri geri çekilmek zorunda kaldığından, Nesrin ve ailesi Halepçe’deki evlerinin sığınağında bir Irak saldırısını bekliyorlardı. Saat 10 sularında, Nesrin içerisinde kameralarla görüntü alan ve fotoğraf çeken adamların bulunduğu bir helikopter gördü. Helikopter çok yakına kadar geldi, ancak geri gitti. O sırada Nesrin 16, kız kardeşi ise 15 yaşındaydı. Saldırı saat 11’de başladı ve Irak ordusu Halepçe üzerine napalm attı.. Saat ikide bombalama bitti. Nesrin yukarı kattaki mutfağa çıkarak ailesi için yemek hazırlamaya başladı. Nesrin olanları şöyle anlatmıştır: “Bombalama sonunda ses değişti. Artık ses eskisi kadar yüksek değildi. Sanki patlamaksızın düşen metal parçaları gibiydi. Bu sessizliğe bir anlam veremedik.” Halepçe’ye yakın Yulakan bölgesinde yaşayan Muhammed adında bir adam ise şöyle dedi: “Bir helikopter kasabaya geri geldi ve askerler beyaz kağıt parçaları fırlattılar.” Muhammed, askerlerin rüzgarın hızını ve yönünü ölçtüklerini anlamıştır. O sırada yiyecekleri toplayan Nesrin, rüzgarın evin içine taşıdığı garip kokular duydu. Nesrin şöyle dedi: “Başlangıçta çöp gibi kötü bir kokuydu. Sonra elma kokusu gibi güzel bir kokuya dönüştü. Ardından yumurta gibi koktu.” Aşağıya inmeden önce evlerindeki kuş kafesine baktı, kuşun ölmekte olduğunu gördü. Pencereden dışarı baktığında gördüğü manzara şaşırtıcıydı: “Çok sessizdi, ama hayvanlar ölüyordu. Koyunlar ve keçiler ölüyordu.” Nesrin sığınağa döndü: “Herkese yanlış giden bir şeyler olduğunu söyledim. Havada ters giden bir şeyler vardı.” Bombardımandan kaçmak için sığınağa saklanan ev halkı telaşlanmış, ancak sığınağı terk edememiştir. Nesrin şöyle devam ediyor: “Rahatsızlanmaya başlasak da saklanmaya devam etmeye karar verdik. Gözlerimde çok şiddetli bir acı hissettim. Kız kardeşim yüzüme yaklaştı ve ‘gözlerin kıpkırmızı’ dedi. Sonra çocuklar kusmaya başladılar. Çok fazla acı çekiyorlar ve sürekli ağlıyorlardı. Annem ağlıyordu. Sonra yaşlılar kusmaya başladı.” Her sığınağın bir gaz odasına dönüşeceğini anlayan Irak Hava Kuvvetleri, Halepçe’de kimyasal silah kullanmıştı. Nesrin şöyle devam ediyor: “Havada kimyasal maddeler olduğunu anlamıştık. Gözlerimiz gittikçe kızarıyordu ve bazılarımızın gözleri yaşarıyordu. Kaçmaya karar verdik. İneğimiz bir köşede yatıyordu. Koşuyormuş gibi hızlı hızlı nefes alıyordu. Sonbahardaymışız gibi ağaçların yaprakları dökülüyordu. Keklik ölmüştü. Etrafta yere çöken duman bulutları vardı.” Aile rüzgarın yönüne baktı ve tersi yöne koşmaya başladılar. Koşmak gittikçe zorlaşıyordu. “Çocuklar yürüyemiyorlardı, çünkü rahatsızdılar. Kusmaktan bitkin düşmüşlerdi. Onları kollarımızda taşıdık.” Şehrin diğer kısımlarında da aileler benzer durumdaydılar. Halepçe’nin kuzeyinde yaşayan Nuri Hama Ali, ailesiyle birlikte Irak ordusunun yerinden ettiği Kürtlerin bulunduğu Anab’a doğru giderken gördüklerini şöyle ifade etmiştir: “Anab’a doğru giderken çoğu kadın ve çocuk ölmeye başladı. Kimyasal bulutlar yere yakındı. Ağırdılar. Onları görebiliyorduk. Her tarafta insanlar ölüyordu. Bir çocuk daha ileri gidemeyecek duruma geldiğinde korkudan çılgına dönen ebeveynleri çocuğu yolun kenarında bırakıyorlardı. Aynı şekilde yaşlılar da bırakılıyordu. Koşuyorlar, nefes alamaz duruma geliyorlar ve ölüyorlardı.” Nesrin ve Nuri’nin yaşadıkları korkunç olaylarla ilgili izlenimleri benzer şekilde devam etmektedir. Sonunda Nesrin ve ailesinin diğer fertleri kör olmuşlardır. Nesrin annesinin İran’da gömülenler arasında olduğunu İranlıların hazırladığı bir fotoğraf albümünden öğrenebilmiştir. Kardeşlerinden beşi ölmüştür. Nesrin’in bir çocuğu olmuş, fakat kalbindeki delikten dolayı üç aylıkken çocuğu kaybetmiştir. Saddam’ın Halepçe’de kendi vatandaşlarına karşı gerçekleştirdiği bu katliam, binlerce insanın hayatını Nesrin’inkine benzer acılarla karartmıştır.
Halepçe Katliamı’nın tek sebebi bölgede yaşayan halkın Kürt olması değildir. Bölgede İslami grupların güçlü olması da Saddam’ın Halepçe’de kimyasal gaz kullanarak nüfusu ortadan kaldırmak istemesinin sebebidir. Kuzey Irak’taki en güçlü İslami örgüt Şeyh Osman Halebcevi liderliğindeki el-Hareket’ül İslamiyye fi-Kürdistani’l-Irak, Halepçe’de çok güçlüydü. İslami bir hareket, laik Baas ideolojisini benimsemiş Saddam tarafından iktidarı için tehlike olarak görülmüştür. Şiilerin muhalif olarak görülmelerinin altında İslami yönetim taraftarı olmalarının yatması gibi.
Halepçe’ye zehirli gaz saldırısı
Kimyasal gaz saldırısı sonrası
Halepçe’ye zehirli gaz saldırısı (veya Halepçe katliamı), İran-Irak Savaşı esnasında, Saddam Hüseyin‘in, 1986-1988’de Irak‘ın kuzeyinde yaşayan Kürtlere karşı düzenlettiği El-Enfal Harekâtı adlı imha operasyonunun bir parçasıdır.
Saddam Hüseyin‘in 23 Şubat – 6 Eylül 1988 tarihleri arasında El-Enfal Harekâtını şiddetlendirdiği dönemde Mart ayının ortasında İran ordusu Zafer-7 Harekâtı adlı genel taarruzu başlattı. Celal Talabani liderliğindeki Kürdistan Yurtseverler Birliği‘ne bağlı Peşmergeler de İran Ordusu ile işbirliği yaparak Halepçe kasabasına girdi.
Saddam Hüseyin İran ordusunun ilerleyişini durdurmak için Irak ordusunun Kuzey Cephesi Komutanı olan Korgeneral Alî Hasan al-Majîd al-Tikritî‘ye (batı medyası tarafından ‘Kimyasal Ali’ lakabı ile bilinir)’e zehirli gaz bombaları kullanmayı emretti.
16 Mart 1988’de zehirli gaz bombalarını taşıyan sekiz MiG-23 uçağı tarafından Halepçe kasabasına bombardıman düzenlendi. Halepçe sakinleri (çoğunluğu çocuk ve kadın), İran askerleri ve Peşmergelerle birlikte 5.000’den fazla insanın öldüğü, 7.000’den fazla insanın da yaralandığı tahmin ediliyor. Ancak Irak Savaşı‘ndan sonra bölgeye giren yabancılar tarafından bu rakamın daha da büyük olduğu tespit edildi.
Süleymaniye Üniversitesi Tıp Fakültesi öğretim üyesi Prof. Fuat Baban, 7 Aralık 2002 tarihli ‘The Sydney Morning Herald’ gazetesinde yayımlanan ‘Experiment in Evil’ başlıklı makalesinde, Halepçe’de özürlü doğum oranının Hiroşima ve Nagasaki‘nin 4-5 katı olduğunu iddia etti. Amerika ise bu iddiayı suistimal ederek Zayıflatılmış Uranyum mermilerini kullanmasını meşrulaştırmaya çalıştı.
Mart 2007’de Halepçe‘yi ziyaret eden bir Japon heyeti Hiroşima’ya yapılan atom bombası saldırısı‘ndan hasar gören Aogiri (İmparatoriçe Pavlonyası)nin fidesini hediye etti.
Asagidaki Fotografin Hikayesi:
“Bir Fotograf Bin Kelimedir” Fotograf icin Yazilacak hic bir kelime yeterli gelmiyecektir Ancak okumak isteyen fotografin kendisini okumali www.Dersim.biz
Kaynak : Ulus Gazetesi 1937 Dersim Jenosidinin en kapsamli bolumu turkler tarafindan 1938 yapildi onun icin Dersim diline “38” olarak girdi ve belki dilimize giren ilk turkce kelimelerdendi.
1938 yilindan elimizde hala Jenosidi haber veren herhangi bir gazete kupuru yoktur , bu tasaduf degildir aslindan normal , cunku Dersim jenosidi son derece planli programli bir soykirimdi ve 38 yilindan bolgeye gazeteci sokulmadi, ama 1937 yilindan Dersim hakkinda kabarik sayida yayin yapilmis anlasilan “vahsi”ve “yok” olmasi gereken Dersimlilerin soykirimi icin “Kamuoyu” hazirliklari yapilmakta yani turklerin bu oyunlari hep aynidir ilkin bir cani bir dusman yaratacaksin sonrasi kolay.
Gazete kupurlerinin kalitesi son derece iyi sayilabilir sekildedir, belki en ilginc kupur Gazate kupuru numara 25 ‘dir cunku o kupurde Dersim lideri Seyit Rizanin elazigda idam edildigi haber verilmektedir.
Dersim janosidi hakkinda denebilecek en onemli soz simdiden “hic bir sey karanlikta kalmaz” zaman Dersim toplumunun lehinedir.
Mazlum bir halki soykirimdan gecirebilirsiniz ama yenemezsiniz, cunki mazlumlarin her zaman dirayetleri ve sabirlari soykirimcilardan ustundur ve muzafferdir.
Dersim Jenosidi – Saykirimi hazirliklarini yapan turklerinin iki fotografi
1-ulasim icin yol yapimi
2-yapilan ilk askeri binalardan birinin onunde bir askeri rutbelinin fotografi
turklerin soylemleri “yollar yapiliyor, kopruler yapiliyor, kislalar yapiliyor ve medeniyet geliyor”
Bir Fotograf Bin Kelimedir -22-
Weliye Wusene Yimami (1889-1958)
Sayire Hewa Dere Laci
Kaynak: Tija Sodiri Dergisi
Sayi 5 Sayfa 79-81 Yil: 1997
“Dersimin Onemli Sairlerinden Weliye Wusene Yimami (1889-1958)
Dere Lacide Asira Demenu (Demenan asireti)Jenosidci turklere karsi Direnisini sonradan bir Destan olarak Dersim edebiyatina Kazandiran Sairlerimizdendir, bunun yanisiria Dersim edebiyetina bir cok agit kazandirmis sairimizdir”
Kaynak:Alevilik ve Kurtler 1997 Wuppertal Almanya
DERSİM’DE KIZILBAŞ KÜRTLER
Marjinalite (Aykırılaşma) ve Rafızilik
Peter J. Bumke
Sayfa 404-417 (Almanca’dan Çeviren: Müzeyyen Güzelgün)
“Dersim Dini Raa Heqi Hakkinda Bumke tarafindan 1970 li yillarda Mazgirtte yapilmis arastirma, arastirma Dersimin onemli ruhani ocaklarindan Seydanlari (Seydu) ele almakla beraber, genel Dersim dini hakkinda son derece cok bilgi vermekte”
Nazimiye Tetkik Seyahati Notleri
Kaynak: Altan 39/42 –1938 Istanbul
Hayrettin Ozdal-Necip Erdem
“Türk Okul sisteminin en azindan 1938 jenosidi kadar Dersimi yok etmek icin gelistirildigini bilmekteyiz, Dersim ’38 fiziki oldurmekti, ama turk okul sistemi Dersimin “RUHUNA” kast eden bir sistem ve Dersimlinin kalbine saplanan kahpe turk hanceriydi”
Kaynak: Dersim Jenosidi Forumu:
“Evro Dere Lacide Asmen’ra Roz Vıneto”
Dere Laci’de turkler tarafindan esir alinip sonradan katl edilen Dersimliler..elleri bagli olan No:5 Dere lacideki direnisin Senbolu haline gelen Hese Gewedir…
Sayi 1 yil 1997- Isvec Sayfa:5-20
Munzur Cem- Roportaj: Meme Jele
Qeseykerdena Civrayîle Heme Dundî, dewa Heyderû Kekliğe ra: “ROZE VE ROZE PE MA XAPİT, HATA KE MA QİR KERDÎME” “werezaye Seyîd Hesenî, ey xo est uwe ke biremo. Çi esto ke beşe nekerd, eskerî na pa kîst. Peye conî kî şî meyît kas kerd ard lewe uwe, sare ci ra kerd, çuwalo ke mîyane qatirî ra wo, est o çuwal; ma devam kerd.Tene ke mend ma zona ke Xide Heme Qizî kî kîsene. Ma ke hevikena şîme, na ra kî o guret
tene senkek ma ra fîst durî, berd tolde, na pira kîst. Sare dey kî ze aye bînî ci ra kerd, est çuwal”.
Bir Alevi Ocagi ve Asireti
Kaynak: Kirkbudak Dergisi
Sayi 6 Ankara, yil 2006
HEWA ALİYÊ GIRMİ (SOXARİYE) varyant 1-2-3
“Vazê “mêero, na zalımu dest mekuyo.
Koê Dersimi yo gırso, phano!
Tufangê ho berzo peyê phoştia ho!
Hêfê mı bijêro!
Ko ‘ve koê Dersimi, bıra bifeteliyo”
Arker: Hawar Tornêcengi
Vatoğê na (şüare), bırayê khalıkê mı Hesê Cengi’yo. “Ya de dina dina,
Bıraê mı bağıre verde hêgayi.
Zalımu kardi arde wertê Dêrsımi,
Ağlerê Dêrsımi qırrkerdi qedenayi.
Kiafıri kardia ma onte we,
Sarebırnayme jê mal u gayi” Derleyen Hawar Tornêcengi
Kaynak: Berhem, Gulane-Payiza vırene 1991, Amor 11-12
“Dağ taş acımdan tutuşmuş yanıyor
Bu karanlık delikte hiç sabah olmuyor
Düşman sesini duyuyor”
Bir Fotograf Bin Kelimedir -21-
“yapilan butun zulum bizedir”
Fotograf Kaynagi Dersim 38 Froumu:
Bir Fotograf Bin Kelimedir -20-
Fotograflarin Kaynagi: Alevilik ve Kurtler 1997 Wuppertal Almanya
Yayina Hazirlayan: Mehmet Bayrak Sayfa : 296 ve 300
“Dersimlilerin ilk fotograflarindan sayilabilecek asagidaki fotograflari 1911 yilindan Henri Rigs tarafindan “Dersim Kurtlerinin Dini”adli makalesiyle yayinlanmistir.
Harputtaki Protestan misyoner Amerikan kurumunu ziyarete gelen Dersimlilerin ozellikle toplu cektirdikleri fotograf son derece onemlidir cunki bu fotografta Dersimlilerin kendilerine ozgu elbiselerini gormekteyiz (erkeklerin) bu elbiseler zaten fotograftadan gordumuz gibi Dersime ozgudur ve rengi beyazdir elbiseler genelde Dersimliler tarafindan kendi evlerinde dikilirdi”
“Allah kimseye göstermesin gördüklerimi. Müslüman Müslüman’ı vuruyordu. Çocuklar birbirlerine sarılırlardı. Candı, ne yaparsın. Sonra çığlıkları gökyüzüne yükselirdi. Kanları sel olup akardı”
Kebecik yayinlari 1996 Ankara
1996 itibariyla Dersim Hakkinda
503 Bibliyografik Kaynak
Kaynak:Fethi Gurcan’nin Harbiyelileri
Suvari Yayincilik Ankara 2005
Nezihi Fırat (12 Bölük 4331 Yaka No Lu Öğrenci) Anlatıyor
Dr.Vet.M.Nuri Dersimi ile alakali ilginc bir anlatim, turk istihbaratinin Dersimiyi takibi onun yasami boyunca surdugune dair bir belge
Bir Fotograf Bin Kelimedir -19-
Dr.Vet.M.Nuri Dersimi’nin Butun Fotograflari
“Nuri Dersimi Suriye’ye iltica ettikten sonra Dersim jenosidi hakkinda bazi calismalar yapti ve o zaman Suriye’deki Kurt liderler ve kurumlarindan pek bir destek bulamadi. Yanliz birakildi. Buna ragmen Nuri Dersimi, Dersime olan hasretini ve sevdasini asla yitirmedi. Ve Dersim tarihi icin son derece onemli bu iki kitabi kaleme aldi.
Nuri Dersimi kendi deyimiyle vatan topraklarinin hasretiyle oldu ve “yad ellerde” topraga gomuldu”
Bir Fotograf Bin Kelimedir -18-
Dersim jenosidiyle ilgili asagida 12 fotograf gormektesiniz, bu fotograflar cesitli kitap ve dergilerden derlendi, yanliz bazi fotograflarin “hikayesi”nedir net bilinmemektedir, asagidaki her hangi bir fotograf hakkinda bir bilginiz var ise luften yazmayi ihmal etmeyiniz en kucuk bir hikaye veya bilgi Dersim Jenosidi ve onun tarihte alacagi yerini belirlemesinde onemli bir rol oynadigini unutmayiniz.
Bir Fotograf Bin Kelimedir -17-
Besa Siaye “Demenu asiretinden, Dersimde silah kusanip isgalci-soykirimci turklere karsi
savasan ve taninan iki bayandan biridir.Aleser Efendinin esi Zarife Xanimdan sonra silah kusanmasiyla un saldi, turklere karsi Demenu asiretinin kendi bolgelerini mudafaasina katildi ve turklere karsi verilen savasta un saldi Dersim halkinin kalbinde derenisin senbollerinden biri haline geldi”
Kaynak:Kocgiri Halk Kareketi 1919-1921
ilk baski 1975 4. baski 1992 Komal yayinlari istanbul
Hazirliyanlar: Komal veya Rizgari
“Dersim`in kuzey-batı parçasını oluşturan Kocgiri turklerin osmanli imparatorlugunun yerine “cumhuriyeti”kurmalarinin arifesinde Kocgiri Dersim asiretleri ankaradan resmen muhtariyet-otonomi istediler.Turklerin cevabi hizli ve kanli oldu merkez ordusunu ve ozel kuvvetleri Kocgiriye yolladilar ve Dersimlilerin bu otonomi istemleri kanla bastirildi Kocgiri de ki turk uygulamalari aslinda Dersim 1938 de turklerin merkez Dersimde gerceklestirecekleri kapsamli jenosid-soykirimin da habercisiydi”
Dersimin Tarihi Mirasi Koc Mezar Taslari.
“Bildigimiz ve tanidigimiz isgalci, jenosidci Turkler icin bu tur eylemler-icraatlar son derece normaldir. Ama tarih bize bunu bildirmektedir ki, Dersim halkina özgü mezar taslari turklerin isgalinden ve “bilimsel” tarih bildirimlerinden daha inatcidirlar. Dersim mezar taslari Dersimin onemli tarihi mirasini icermektedirler”
Kaynak:Dersim (tunceli) hakkinda 1985 tunceli valiligi ve firat universitesi tarafindan Dersimde yapilmis bir senpozyum tebligleri kitabindan.
Dersim Katliamının Tanığı Asker: Mehmet Gunes
Roportaj: Osman Acar
“Bir köy vardı. Ovacık tarafındaydı. Seyit Rıza’yı destekliyorlarmış. Bizi götürdüler o köye. Köyü insanlarla birlikte yakın dediler. Her tarafı alevlere verdiler. O esnada yangında kaçan bir kadının peşinde bir kız çocuğu ağlıyordu. Üç-dört yaşında ya vardı ya yoktu. Kız çocuk cigerlerini yırtarcasına ağlıyordu. Fakat bizim dilimizle ağlıyordu. Kadın biraz bekledi. Kız çocuğu anesine yatişecekti ki, kurşunla yere yığıldı. Komutan kahkaha atıyordu. Dinime imanıma! Kız bizim dil ile ağlamaya başladı.”
Kaynak:Zazalar Uzerine Sosyolojik Tetkikler
Hasan Resit Tankut
Kalan Yayinlari 2000 Ankara
“O zâlim Dersim’in kısır topraklan uğrunda çok şeye katlanırlar. Ölürler, öldürürler, fakat Dersim’i bırakmazlar. Çünkü bu açılmaz dağ kümesinin sakar tepelerinde ve çetin derelerinde tabiatın hari-kalannı ve esrann hayallannı tıpkı eski Allahlar kadar serbest ve korku duymadan sakınmadan seyredebiliyorlar.Çünkü onlar yalçın kayalar Allahlann durağı meşelikler mukaddes seslerin kaynağıdır. Kam, Şam ve Seyitlerin dolaştığı dereleri coşkun seller ve Allahlann durağı sakaratlan fırtına topu bekler.Bu itibarla Dersim, ebedi hamileri ve daima muzaffer ruhanileri olan mübarek bir yurttur. Âşık onu öğerken bakınız ne demiştir:Aşiretler cömert hakkın rakına Munzur baba durmuş kablegâhına Sultan baba derler bunun şahına Seslenir topları, yeli Der sim’in”
Bir Fotograf Bin Kelimedir -16-
Nokta Dergisi 28 haziran 1987
Kapak sayfasi arti sayfa 11-23 fotograflar ve yazilar
Yaziyi Hazirlayanlar:Aysenur Arslan, Hidir Goktas, Nadire Mater, Mahmut Ovur ve Seral Ozzeybek
Fotograflar:Mahmut Ovur ve Seral Ozzeybek
“yil 1987 … tunceli’nin Halbori Koyu. Dersim’i kimi yasamis, kimi anasindan, babasindan ogrenmis”
Yazan Kurmay Albay Burhan Ozkok 1937 Askeri Matbaa
“Dersim’de cozume askeri bakmaktadirlar.Ve nihayetin de artik turklerde bir “kultur” sekli alan jenosidler zinciri , baska halklari bitirmek, temizlemek, yok etmek en sonunda,Dersim toplumunu da 1938 de bulmustur.
Turklerin Dersimle ilgili planlarini seyhulislam Ebu Suud fetvalarini okumayan ve osmanlilarin Dersime seferlerini bilmeyen anliyamaz. Iste Kur.Binb Burhan Ozkok JUK raporunun evveliyatidir”
Bir Fotograf Bin Kelimedir -15-
Kaynak:Dag Ciceklerim (Anilar)400 sayfa
ikinci Baski, ogretmen dunyasi yayinlari
Kitabin tumu: http://www.dersim.biz/SAvarDagCiceklerim.pdf
“Sitede Sidika Avarin yayinlanmis kitabinin tümü, Elektornik olarak mevcuttur (asli 1200 daktilo sayfasidir kitap bunun bir ozetidir denebilir)
Ve kitap dan belki daha da onemlisi fotograflar da simdi eklenmis bulunuyor.
Bir Dersimli sairin dedigi gibi “yapilan bütün zülüm bizedir”
Beyaz katliam Dersimlinin RUHUNA Türkler tarafindan yapilmis en buyuk saldiridir
Evet Bizi RUHEN oldurmek istiyorlar Dersim dusmanlari.”
“Dersim “bedenine uflenen o ilahi ruh”olarak bilinmeli ki Dersim dini Raa Heqq de RUH asla olmez beden olur topraga karisir ama Ruh her zaman durmadan doner durur yeniden dogar iste bu noktada turk nazilerine sormak gerek Dere Lacide oldurduklerinizi gercekten oldurebildiniz mi?”
“Bu dağlarda ölmek
Bu dağlarda bizle ölenin
Bizimle beraber bu dağlarda ölenin
İmam Hüseyin yolunda yeri cennet” Bir Fotograf Bin Kelimedir -14-
“Albay Nazmi Sevgen yeminli bir Dersim dusmani olarak Dersim Jenosidine katildi. Onun istihbarat calismalarina ve cektigi fotograflarina bakilirsa calismasi Prof. Hasan Resit Tankut’un calismalarina denk dusmektedir .Bu calismalar 1926-28 yillarina tekabul etmektedir. Sevgen’in calismalari genelde istihbarat uzerinedir .Ve o sonradan Aliser efendiye duzenlenen suikastin de organizatorudur”
Albay Nazmi Sevgenin yayinladigi 33 fotograf ektedir
“Ye Sevvliya çena Sey Rızay. İye bin kuli merde. Vana,”Na mire qesey kena.” Jü thomora ho menda, hondae ke, rotey mendo. Vana, “Mı cıra vake; ovvuke çina.” Vake, “Va
vındero.” Vana, “Çena m’, eke şikina, verâ mı bıçarne qulva!”
Vana, “Ez qulva nezanon, kamji het dera?”Vana, “Heto ke roze sodıri vejino, u het dera. Eke beşe kena,
şikina mı bınĞ meyitu ra vezena, vere mı raçarne uza (qulva).”
Vana, “Tene ez çolıs biyu ke, ver bıçarni, mı beşe nâkerd.”
Binbogalarda Dersim Dini Raa Heq’e Bagli Kurmanc-Kirdas (Kurt) Aleviler hakkinda 1906-1907 bir arastirma
Sayfa 378-388- Hugo Grothe
“Onbaşı Ahmed bir Kızılbaşın evine ayak basmaya önce pek istekli görünmedi,çünkü Peygamberin buyruklarını hiçe sayıp Ramazan ayında oruç tutmayan, şarap içen insanlar ona göre değildi. Köye dönerken de bana her mutaasıp Müslimanın hazırda bulundurduğu türden, “yoldan çıkmışlar” hakkında aşağılayıcı nitelikte öyküler anlattı, örneğin kadın ve erkeklerin, rastgele birleştiği gece ayinleri gibi. Kızılbaşlarm bu ahlaksız davranışları konusunda dolaşan bilinen öykülere ilaveten Ahmed, düğünlerde de düğüne katılanlar arasında serbest cinsel ilişki geleneği sürdürüldüğü konusunda iddialarda bulunmaktaydı. Bununla da yetinmeyip, Kızılbaşlarm, evlerine misafir gelen Türke sundukları yemeğin içine tükürdükleri masalını anlattı”
Adi: Xeycane (Hatice 1 (Bir) Yasinda
Yer: Dersim -Nazimiye- Civarik Koyu
Tarih: 1938 Yaz
Ve ailenin diger 53 ferdi jenosidci turklerin katliamina ugradilar
Ya da Civarik Koyunden Bertal Efendi Ailesinin hikayesi
(Dr.Sait Kirmizitoprak’in Ailesi ayni zamanda)
Kaynak:Dersim-Civarik Iki Uclu Yasam
Peri Yayinlari 1998 Istanbul
Sayfa:Kitapda Bertal Efendi Ailesinin Katl Edilis anlatimi daginik oldugu icin cesitli sayfalarindan derlendi
“iki asker peşine taktılar. Biraz sonra, beyaz bir entari giymiş, postalları ellerinde
geldi. Nahiye müdürü; “bu ne hal Süleyman Ağa?” deyince
-Bu hak yoludur, pir yoludur, erenler yoludur, Kerbela yoludur, böyle gidilir”
Usvu Asireti Lideri Kamer (Qemer) aga turkler tarafindan surgun edildi ve surgunde vefat etti (fotografi asagida)
Qemer Aganin oglu Findiq aga turkler tarafindan tutsak edildi Seyid Riza ve diger Dersim Liderleri ile Elazigda turklerin mahkemesinde “yargilandilar” Findiq aga Seyid Riza ile beraber idam edilen Dersimlilerden..Findiq Aga ve Qemer Aga hakkinda Yakilan Agit Kirmancki orijinali ile turkce cevirisi asagidadir
Kaynak:Oykuleriyle Dersim Agitlari 1- Ankara 2002 Sayfa: 158-162
“Bizi götürecekler darağacına
Bugün soruyor bize Kırmanciye’nin davasını
Zalim bize soruyor Kırmanciye’nin davasını”
Fındık Ağamı aman götürmüşler darağacına
Fındık Ağamı asmayın, el gelsin erkekliğin seyrine
Ah aman Vuşene Seyd diyor:
“Kamer Ağa, eviyanasıca, neydi bu başımıza gelen
Beni dinle, kurşun atalım, ta ki ölelim erkekçe”
Bir Fotograf Bin Kelimedir -13-
CAPTAIN L. MOLYNEUX-SEEL, A Jorney in Dersim, (1911)
1911 yilindan Dersime bir gezi yapan SEEL’in ekte yayinladigi sekiz (8) fotografi gormektesiniz
Ayrica SEEL ic Dersimin bir de haritasini cikarmis harita Dersim Neresidir basligi altindadir
Ethnic Differentiation among the Kurds:
Kurmancî, Kizilbash and Zaza
“Until the mid-1930s, the people of Dersim lived in a situation of unrecognised independence. Each tribe had its own assembly (meclis). Altogether, those assemblies made up Dersim’s general assembly (Dersim Genel Meclisi). All the Kurdish tribes and armed units had to accept this general assembly’s decisions (Hasretyan, 1995: 261). The Dersimlis had not submitted even when Dersim was named a kaza (district) by the Ottomans in 1848 (Molyneux-Seel: 1914: 67).”
Bir Fotograf Bin Kelimedir -12- 1938 Dersim Jenosidinden Sonra turkler tarafindan
Surgun edilen binlerce Dersimli aileden Biri
Kaynak: Hawar Tornêcengi’n Ozel Arsivinden
Berhem Dergisi Sayi 5. Yayinlanmistir, 1989 Isvicre “Fotraf de Surgınê Dersimiyê 38i asênê.
Hetê veri çhep de dewa Pilemoriye Çirig (Sağlamtaş) ra Polat (Nufıse de „Rengo Arslan“ , werte de çêna xo Fatma Arslan, lewe de dewa Açireri ra ju Cênıke eve domani. Heto peyen de dewa Dağbegi ra, çê Weliyê Khali ra Ju mordem u ju Hermete. Heto raşt de ki Hermeta Rengo Arslani asena”
“Fotografta Dersim 1938 sungunleri gozukmekte
Onde sol tarafta Pulumur Cirig (saglamtas -tr-) den Polat (nufusta Arslan) ortada kizi Fatma Arslan, Fatma Arslanin ayninda Aceri koyunden bir kadin cocuguyla.
Arkadakiler: Dagbeg (Pulumur) koyunden Weliye Khali ailesinden biri ve yaninda bir bayan en sagda Arslanin esi (Fatma Arslanin Annesi)”
Serva na informasyon u Na fotrafe rindeki Wes u warbe Hawar Tornêcengi Jandarma Umum Komutanlgi’nin yayinladigi
Dersim Raporu ya da “Dersim Jenosidi El Kitabi” olarak
adlandirdirgimiz JUK Raporunun orijinal Baskisinda cok ayrintili 1938’e kadar. Dersime isgalci turkler tarafindan yapilmis askeri harekatlarin askeri haritalari bulunmakta iste asagida bu haritalardan yedi (7) tanesini gormektesiniz raporda toptan 9 harita bulunmakta
Kaynak:Welat Serhedî Ozel Arsivinden (siteye ulastirdigi icin tesekkurler)
Jandarma Umum Komutanligi Dersim Raporu
Kisaca JUK olarak Dersim Arastirmalalarinda belirtilen
Aslinda “Dersim Jenosidi El Kitabi” olan bu rapor
Gizli ve zata mahsus
Kayit altinda 100 tane basilmis
Bu bolumu surgun edilecek Asiret ve Kabile liderlerini icermekte
Yanliz 1938’de turkler bundan vaz gecip listede olan butun aileleri Dersimde Oldureceklerdi…
Kabile ,Asiret, Aile ve kisi isimleri turkler tarafindan “turkcelestirilmeye” Calisilmistir..
Kaynak: Dersim (JUK Raporu)
Kaynak Yayinlari : Istanbul 1998
Bir Fotograf Bin Kelimedir -11-
Kaynak: Ömer Kemal Ağar
Tunceli – Dersim Coğrafyası
İstanbul-Türkiye Basımevi 1940
L.M. Ozel Arsivinden
TANZİMATDAN KOÇGİRİ DİRENİŞİNE
Tij Yayinlari 1998 Istanbul
“Dersim güçleri askeri haberleşmeyi sağlayan telgraf hatlarını işlemez hale getirdiler. Çatışmalar giderek şiddetlendi, Ovacık ve Hozat kuşatıldı. Dersim kuvvetlerinin direnişi karşısında tutunamayan Neşet paşa, 4.Ordu komutanı ile haberleşerek yeni güçleri devreye soktu.Yenihan, Zile, Erzincan, Refahiye, Tercan, Kiği, Arapkir, Erzurum’daki Karahisar, Koçhisar, Hamidiye taburları 1 Haziran itibarı ile Dersim’e hareket etti. Hamidiye Alayı, Cibranlılardan oluşan 36. Alaydı. Çatışmalar giderek şiddetleniyor, fakat Osmanlı güçleri ilerliyemiyordu. Hozat yolunu dahiaçamamışlardı. 4. Ordu komutanlığı başarısızlık karşısındaGeneral Mehmet Sami komutasında Erzincan, Refahiye, Kiğiyedeklerini de Dersim’e yolladı. 34. Hamidiye Taburu da harekete geçirildi ve Ovacığ’a ulaştı. Dersim’de büyük kuvvet birikmişti.” Bir Fotograf Bin Kelimedir -10-
Asagidaki Fotograflar Dersim yurtseveri (…) Ozel arsivinden Siteye, yollanmistir Yardimleri icin tesekkurler ve islerinde basarilar…
Dersim Dini “Raa Heqi” de ozgun bir Beyit-Dema
Kirmancki ve turkce cevirisi
Kaynak: Berhem Dergisi
Sayi 6-7 yil 1993 Ankara
“Başkalarının ağaları varsa
Başkalarının beyleri varsa
Benimkisi Sultan Düzgün e Kemeri’dir
Duzgın oğul, Kureş’dir babası
Kureş’ın yerini sorarsan mekândır mekân
Kureş’in mekânından bana haber getirsin
Haydi gel, haydi gel, haydi gel!”
turk liderlerinden M.Kemal Ataturk’un
Trabzonda Dersim Jenosidi icin “Start”verdigi Harita
harita Trabzon ataturk koskunde asili bulunmakta
iki alevi örneği: varto ve koçgiri Erdal Gezik
Kaynak:Kirkbudak Dergisi 2005 Guz /Ankara
“Dersim yöresinden 17. yüzyıldan itibaren Sivas, Malatya, Maraş, Muş, Erzincan ve Erzurum gibi illere dağılan aşiretler, ilişkinin aksaması değil genişlemesini sağlamıştı“
Bir Fotograf Bin Kelimedir -9-
turkler tarafindan 1926 yilinda ankaraya davet
edilip ve gorusulen Dersim Asiret Liderleri
Sonradan Dersimde cogu turkler tarafindan katl edildi
Kaynak: Vet.Dr.Nuri Dersimi
Hatiratim (Dersim ve Kurt Milli Mucadelesine Dair)
Ozge Yayinlari Ankara 1992
Yayina hazirlayan: Mehmet Bayrak
Asagidaki Dip Not Sayfa: 232-233
Bir Fotograf Bin Kelimedir -8-
Dersim jenosidiyle ilgili 1938 de bir turk gazetesinde cikmis karikatur
turklerin katliama bakislerini gostermekte sade ve net
Kaynak: Kurdistan Tarihinde Dersim Sayfa 304
Komkar yayinleri almanya- ikinci baski 1990
Bir Fotograf Bin Kelimedir -7-
Dersimi tunceliye ceviren ve 7 ilceye indirgeyen turkler sehrin insasini
1-askeri kisla: jenosidi gerceklestirmek icin
2-okul: jenosidden arta kalanlari asimile edip turklestirmek icin
3-lojman: turk isgalci personelin durmasi icin evler
4-camii: Dersimlileri sunnilestirmek icinfotograf kaynagi: www.mamekiye.de
anlasilan fotograf 1930 sonlari -1940 baslarinda cekilmis
Dersim Jenosidine Giden Yolda Onemli Rol Oyniyan
Mimarlardan biri K.Karabekir, Dersimlilere Kin ve Nefretini Hic Saklamadan Gizlemeden Yazmasi Acisindan Enteresan Bir Rapor.
Raporun Diger Onemli Konusu Karabekirin en cok uzuldugu konu Dersimlilerin Ermenileri turk Katiamindan Kurtarma Noktasidir.
Kaynak: Dersim Raporlari / evrensel basin Yayin 2005 Istanbul
Hazirlayan Faik Bulut
Sayfa : 196-218
Kazim Karabekîr Raporu (1918)
Dersim isyanı ile ilgili istatistik! bilgiler*
Saan Aga “Bayraxtare” Kirmanciye Sero Ju Roportaj
Kaynak : Dersim Dergisi
Yil 5 Sayi 9
Subat 1999 Istanbul
“Mı be jü Khuresıci, qısle caverda, fotoğrafa de Sa-
ani guret Xozat ra gınayme raâ peyiser sonime Bes-
puxar. Ma ke amayme pe qısle Xozati ra verdime ra
ma serkerd ke Xıdırâ Lıli, Xıdıre Phırçoy jü ki Torna
ibe Miste Sate ibrahim hae dot ra ene. Kince gonini
pırae, Elemana Saani herine de ro, düzme fisega be
durda Saani vıle de dardekerdaiya”
SALİHLİ ‘de (Manisa) YAŞAYIP DERSİMİ DÜŞLEMEK
(turklerin surgun ettikleri Dersimliler)
“Bizi ilkin Hozat’a getirdiler, Hozat’tan
Elazığ’a Elazığ’da kadın çocuk herkesi çırıl
çıplak soyup saçlarımızı kestiler, saçlarımızı kestikten
sonra bizi bir hamama koydular yıkanmamız için
oradan Seydişehir köyüne götürdüler”
Yil 5 Sayi 9 Subat 1999 istanbul
Bu röportajı dergimiz adına; Hüseyin Ayrılmaz, Yeter
Koçaslan ve Mehmet Durna gerçekleştirdi.
Bir Fotograf Bin Kelimedir -6-
Dersim Jenosidini turkler uzun sureli bir hazirlik sonucu gerceklestirdiler ve ilkin Dersim liderlerini tutukladilar, 1937 yilinda Elazigda kurduklari ve yabancisi olmadigimiz “turk adaleti” kararlari sonucu bazilari asildi, asilmiyan liderler de hapse konuldu ve cogu turk zindanlarindan bir daha sag cikmadilar dahasi, kutsal Dersim topraklari bile naaslerina nasip olmadi iste bu resim turkler tarafindan olume mahkum edilmis iki Dersimlinin izmir zindaninda ki resmidir.
Sag tarafta: Rosnage Koyunden Kaliye Hemedi Ailesinden Usen (Huseyin)
Sol tarafta: Yusvan (Usvu) asiret liderlerinden Keki Aga
Resim 1938 cekilmistir
Kaynak: Tija Sodiri Dergisi yil 5 Sayi 7 yil 2001/ Istanbul -Arka Kapak
Bir Fotograf Bin Kelimedir -5-
Kaynak: Kurtler Isyan-Tenkil
1991 Istanbul – Alan Yayincilik
Bir Fotograf Bin Kelimedir -4-
turkler Tarafindan Kursunlanmis, Yan Yana Dizilmis ve Numaralanmis Dersimliler
1.Alisan Aga oglu Veli 2.Haydar Aga oglu Hasan Aga
3. Sirtikanli Mehmet
Imha tarihi Agveren (Hozat)Köyü 28.4 1938
“Na Zalimu Ma Qirr Kerdime Cendege Ma Kerde Vera Tij U Wayi”
(Lauka Xide Ale Isme)
Kaynak:(…) Ozel Arsivinden
Bir Fotograf Bin Kelimedir -3-
“Biz dedik bu kafirler (turkler) bizi toplamislar kerbelaya getiriyorlar meger kerbelayi buraya getirmisler”
Dersim 1938 Jenosidini anlatan bir Dersim agidindan, Dersimlilere gore turkler Dersimi Kerbelaya cevirmis kafirlerdir ve Dersim bir Kerbeladir 1938 de…
Dersim Jenosidi Hakkinda
1937 den 44 gazete kupuru
turkler Dersimin tanimlamasini: vahsi, oldurulen, ele gecen , isgal edilen, cahil, seh-aga ve Dersim meselesinden bahs etmekteler kendi basinlarinda ozet: Farkli bir halk ve farkli bir toprak parcasini tabir etmekteler isgal edilmesi gereken.
Jenosidden sonra 1953 de bazi gazate kupurleride eklenmistir.
Bir Fotograf Bin Kelimedir -2-
Dersim Jenosidi ile ilgili Yeni Fotograflar, turklerin Dersimde uyguladiklari Jenosid ile ilgili elimizde cok az gorsel material var cekilen fotograflar ve gazete kupurleri genelde 1937 ye aittir asil jenosidin uygulandigi 1938 turk gazeteleri adeta “susuyor” ve hemen hemen hic fotograf cekilmiyor, Faik Bulut’un “Dersim Raporlari” adli kitabina eklenen bu fotograflar Dersim Jenosidi acisindan onemli gorsel belgelerdir.
Kaynak:Dersim Raporlari -Evrensel basin yayin 3. baski 2005 istanbul
Faik Bulut Ozel Arsivinden Kaynak gosterilmeden kullanilamaz
Dersim Jenosidi-Soykirimi Anma Gunu
Her 12 Temmuz Gunu Saat 20.00 Sehitlerimizin Anisina
Saygi Durusu ve Anilarina MUM Yakma
Doğu Aleviliğinde Seyitlik ve Yakın Tarihte
“1920 sonrası Cumhuriyet’in kuruluşu ile seyitlerin çalışma alanları hızla daralacaktı. 1921’de başarısız Koçgiri isyanından sonra Sivas, Erzincan ve Malatya, 1925 Şeyh Said isyanı sonrası ise Elazığ ve Bingöl’deki Kürt Alevileri Ankara denetimine gireceklerdi. 1924’te her türden tekke ve tarikat kurumlarına karşı yürürlüğe koulan yasa ile seyitlerin bu bölgelerde rahatça dolaşıp, çıralık toplamaları tehlikeli bir girişim olmuştu. Dersim’in bir bütün olarak ablukaya alınması onun iç nüfusu-
nu da tümden zor duruma sokmuştu.
Yemos Xatune Qesey Kena I
Hawar Tornêcengi – A. Ekber Çiçek
Çıme (kaynak): Tija Sodiri-6, Gujige 1997
“Ax derdo derdo derdo, Ağgaê mıi derdo
Qemer Ağgay hepıis ra mektuve rusna,
vano: »Xortunê mıira kam weso kam merdo?«
Yemos Xatune mektuve rusnena,
vana: »Bao torê efkar nêvo,
mele usto ra bağgê tuyê Ağgdadi ra çerdo.
Qoçoğgliyê zalıimi kardi arda wertê xortunê ma”
Jenosidlerin/Soykırımların Gölgesinde Türkiye’de Ulus Devlet
Not; Evîn Çîçek’in “Jenosidlerin Gölgesinde Türkiye’de Ulus Devlet” adlı henüz basılmamış olan araştırma kitabından bir bölüm. İzinsiz alıntı yapılamaz, kullanılamaz. “Onlar konuyla ilgili olanları yanıltma başarısı gösterip, kendilerinin işledikleri bütün cinayetleri Kürtler işlemişler gibi yansıtırlar. Kırdıkları, sürgün ettikleri Kürt halkını suçlu olarak perdenin önüne yerleştirmeyi başarırlar. Dünya kamuoyuna soykırımcı bir halk olarak sunarlar. Sanki teşkilatçılar Jöntürkler değilde, Jönkürdlerdi. Sanki İttihad û Terakki Partisi, I ve II.Teşkilat-ı Mahsusa tümüyle Kürt önderler tarafından kurulup, bölümlere göre organize edilip, yönlendiriliyorlardı. Sanki 1914-18 arası katliamları yönetenler Balkanlı Enver, Talat, Cemal paşalar ve çoğunluğu Çerkez konfederasyonuna bağlı olan halklardan gelen onların çalışma arkadaşları değildirler. Sanki 1921 Koçgiri Zerdüşt-Kızılbaş Kürt soykırımını da Kürtler gerçekleştirdiler”
“Türk yönetimi tarihte gerçekleşstirdigi soykırımlar ile Kürt halkıni da ekleyerek irkçı-soven politikası ile göçü, kaçişi, kaçirtilmayi, Asya’yi, Mezopotamya’yi Kürtsüzleştirme, yerlilerinden arındirma, etnik temizleme politikasini, hep canlilar yakip yok ederek canlı tuttu. Kısacasi; Göçertme: soykirım-jenosid sözcügüyle tarif edilebilinir.Göçün yaraticılari, göçün birey üzerindeki etkilerinin bilimsel sonuçlarini da çok iyi bilen ve tecrübeli ustalarıdirlar. Her sey bilimsel olarak saptanmişstir. Sistemli, planlıi, programlı bir yok etme politikasıi mevcuttu”
1-Turk Basininda Kisaca “Nineler Cetesi” Olarakgecen Emine Kiyancicek’in Anlatimi
Dersim 1938 Jenosidine Uzanan Bir Durus…
Kaynak: Ozgur Politika gazetesi 22.5.2006
2-Egeli Dersim sürgünleri
Mavi Sürgün 3
04-10-2001 Daê, mı hêfê to guret Gaziya Welat (Frankfurt a.M.), 1980, more 2, pelge 8, more 3, p. 10;
Desmala Sure, more 10, Ocak 1994, pelge 5-8.
Na noste seweta interneti kerd hazıir. Sıima ke nostê ho de qalê na nostey kenê
(zitieren), hetê çıimêy ra na mecmua ra zuye bıinosê. Noste niya ra ravêr na mecmuau de vejiya:
——Daê, mıi hêfê to guret
Qıirkerdena Dêrsıimi çıituri biye: Saadi qesey kenê
Qeseykerdog: Ali Başar, Duisburg 1976
Nosto: Dr. Zılfi Selcan
SOYKIRIM SONRASI DERSİM Haydar Işık
“Türk askerinden nefret ediyorlardi. Su veya ayran isteyen askere verilen tas, ya kalaylaniyor, ya da kum ve külle defalarca yıkanıyordu. “Tırk” ve “Eskere Tırk” kelimeleri hakaret olarak kullanilirdi. Nefret Dersim dagları gibi yüceydi”
MELEKA HEMEDE MİIRZALİIE SILEMANİI’RE
Mespıisxane Eskeria Tirku
Asma Amnunia Vıirene 1973
Dakıile, Dakıla mı, Mela mi,Dayé
Kaynak: Kurt Millet Hareketleri ve Irakta Kurdistan ihtilali
Apec Yayinlari 1997 isvec
“Hiç şüphesiz, Dersim’de iki yıl fasılasız bir şekilde devam eden savaş,
bütün Kürt tarihinin en acı, en kanlı ve korkunç bir sayfasını teşkil eder.
Kuvvetlerin mukayese kabul etmeyen insan ve malzeme nisbetsizliği, Der-
sim’in dış dünyadan son derece uzak ve tabii hudutları dolayısıyla da dört bir
tarafından rahatlıkla muhasara edilebilinir durumu, Kürdistan’ın diğer bölge-
lerinin daha önce kısa zaman aralıklarıyla patlayan Kürt direnme savaşları
boyunca ve sonrasında, son derece zarar görmeleri ve yorgun düşmeleri…
Bunlara, o tarihlerde Nazi Almanyası’nın bütün dünya için arzettiği tehlike
dolayısıyla, herkesin kendi derdiyle meşgul bulunması ve tüm dünyanın ilerici
ve hür devletlerinin Dersim katliamına benzer durumlarda seslerini çıkarama-
mış bulunmaları da eklenmelidir.”
T.C. Devlet liderlerinden I.Inonu’nun Dersim “Kasabi” a.alpdogan’a yada turklerin Dersim jenosidini icraa etmeleri icin tayin edilen turk “Heinrich Himmler” yolladigi telgraf
Kaynak:Munzur (Dersim Etnografya Dergisi )
Sayi:23/24 Kapak -Yil 7 2005 Ankara
“Başladığımız Dersim ıslahatı işini tam muvaffakiyetle bitirme-
miz için icap ettikçe her türlü yardımları yapmaktan geri durmayaca-
ğız. İki üç sene uğraşmak icap edeceğini tasavvur etmek muvafıktır. Bil-
hassa, kışın dahi askerî vaziyet ve hakimiyetimizi muhafaza etmemiz
ve belki, şimdiye kadar yapılan sel seferlerinden farklı olmak üzere
kaşın ufak mikyasta harekât yapmaklığımız icap edecektir”
Kaynak: Degisik Yazarlarin Dusuncesi Isiginda Yeni Binyilda Dersim
Sayfa: 70-80Yayina Hazirlayan A.Dersimi Kendi yayini Almanya 2000
19. Yüzyılın 50-70 (1850-1870) yılları arasında Dersim Kürtler
(Rusya Kaynaklari acisindan enteresan bir yazi)
”1876’da, Rusya ile Osmanlı devleti arasında savaş başlamadan önce, Erzincan, Kemah, Kuzican, Ovacık, Mazgirt, Kuruçay ve Hozat kazaları Dersim’in esas idari bölgeleri idi. Bu ilçeleri, Türk makamları tarafından tayin edilen Kürt kaymakamları yönetmekteydi. Kuzican Hüseyin Beyin, Ovacık Kahraman Ağa’nm, Mazgirt Hüseyin Ağa’nm, Kuruçay Yusuf Ağa’nm, Hozat Mansur Ağa’nm idaresi altında idiler.Dersim’in iç bölgeleri gerçek anlamda bağımsızlığını koruyordu. Kaymakam Türklere vergi veriyor ise de, Şeyh Süleyman idaresi altında bulunan Dersim’in merkez bölgesi, Türk hükümetinin otoritesini tanımayı ve onlara tabi olmayı reddediyordu”
1937 isyanı Hakkında
Bir Amerikan Yorumu: ABD Elçisinin “KÜRT AŞÎRET İSYANI” Raporu
“AMERİKA BİRLEŞİK DEVLETLERİ BÜYÜKELÇİLİĞİ İstanbul,Türkiye, 25 Haziran 937
Konu: Daha önce Dersim olarak bilinen Tunceli vilayetinde başgösteren Kürt aşiret isyanı.
Sayin Dışişleri Bakanı; Washington D.C.
Kaynak: Amerikan ve Ingiliz Raporlari Isiginda
Dr. Suat Akgul
Sayfa 52-55 -Yaba Yayinlari 3 baski 2004 istanbul
Name mı Beser Arğal
Kaynak:Munzur (Dersim Etnografya Dergis) Ankara
Sayi 23-24 yil 7 2005 Sayfa 19-25
“Ağır makna na ro, gemme taramıs kene, qersuni vorene. Mal u doğuri biyo horre horre iye ke gınene ci démdinera hard iye bin ki ramene. Ma tersayme, çena xale mı ez estune ra phoşta ho, me ho est ve gemme. Kotme derre. Ma derre ro ho nave ro, heni derre ro derrero şime waru. Şime ke waru de kes çino. Pero şiye. Ma unca kotme derre ho nave ro eve a hal some dewe. Dewe ki düriya. Eve lıngu raa roza. Ma şime dewe ke çı şime, dewe fiştera cı, bon pero vesne, kıle hona teyra. Mılet péro tever ra u”
Mira vane Wuşene Bore Bineni
Qeseykerdoğ: Wuşene Bore Bineni
Arekerdoğ: Hüseyin çakmak Tariğ: 01-08-1996
Ca: Kemerobel Arşiv: Vakqfe Dersime Ğulanda
Kaynak: Munzur (Dersim Etnografya Dergisi –Ankara 16, yil 2003/4 sayfa 44-52,)
“Hesene Gewere ke pi cene, pero qelfi jüminra giredane finera raye. Werte de Kalu ki este. Rayver Seyid ağay vatene, pile Kalu vi, o rayera kuno. Esker uza sare dey cira keno. Hesene Gewere niadano ke bine gulera sare birnene, rayver can erzeno, cerenora esker vano o mal niyo, qulo, qul bine gulera nie peye vilira sare birino. Esker sare cirakeno, tey cene”
“. Vake esker vervine, şime Laç, kot me dere ke jü cınike kişiya, laze ho, davadeve di ser devi, jüyo de kezik, lewedero. Hore qum de kay keno, teneke kay keno, sono meyite mua ho ser tene cizik lino, uncia kay keno. Reyna lino ceronara qum kay keno. Ma vinetme tey niadame. Yüzbaşi vake, qarçe ci meve, o hove ho mireno. Tene seker dave esker vake bere lewede rone. Qese hona fekte vi, onbaşi ğil bi, sungi werte berkune lazekte kerd pede. Seke sunki kotve werte bérkune lazeki, cijila lezek hard u asmé lone kerd.”
Dr Suat Akgul’un (Yrd.Doc.Dr.Og.Bnb.Suat Akgul)
Kurt halkina ve Dersime Karsi 1999 yilinda kaleme aldigi, Genelkurmay askeri tarih ve stratejik etud baskanligi yayini olan dergide cikan yazisi asagidadir Ozel harpci “Dr” Suat Akgul’un yazisi hic bir soruya yer birakmamakta
Dr.Suat Akgul Dersim’ile ilgili iki kitap yayinlamistir (Amerikan ve ingiliz Raporlari isiginda Dersim ve Yakın Tarihimizde Dersim İsyanları) onun Dersimle ugrasi “gonullu” degil bir gorev oldugunu bu yazida daha iyi gormekteyiz, istihbarat uzmani Jandarma Albayi Nazmi Sevgen ve Dr.Suat Akgul “Gorev” yapiyorlar turklerin ebedi Dersim dusmanliginin “masa”sefleri..
ATATÜRK DÖNEMİNDE BÖLÜCÜLÜK VE BÖLÜCÜLÜĞE KARŞI TBMM’CE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ
Yrd.Doç.Dr.Öğ.Bnb. Suat AKGÜL
KaynakGenelkurmay askeri tarih ve stratejik etud baskanligi yayini Kasim 1999
“Özellikle köylerde ve diğer yerleşim yerlerinde vatandaşı devlete ısındıran, güven veren, saygı duyan bir yapıya kavuşturmak için etki ve propaganda gücü olan insanlardan yararlanılmalıdır. Bunlar öğretmen, imam ve komutan olarak büyük bir sempati yaratabilirler. 1939-1959 yılları arasında Elazığ, Tunceli ve Bingöl bölgesinde büyük bir fedakârlıkla görev yapan idealist öğretmen Sıdıka Avar’ın anıları “Dağ Çiçeklerim” adlı kitaptan öğrenilerek örnek dersler çıkarılmalıdır”
Kaynak:Amerikan ve Ingiliz Raporlari Isiginda
Dr.Suat Akgul (Yrd.Doc.Dr.Og.Bnb.Suat Akgul)
Not: Her ne kadar Suat Akgulun isminin onunde “Dr”olsada o Asker kokenli bir zattir..Oyle anlasiliyor ki ozel harpci Jandarma Albayi Nazmi Sevgen’nin biraktigi isi daha profesyonel devam ettiren “genelkurmay askeri tarih ve stratejik etud baskanligin” da veyahut TSK de ozellikle “Dersim Psikolojisiyle” ograsan bir “masada” uzman olarak calistigi buyuk ihtimal.. gunumuzde “disa” yayin hazirliyan onemli ozel harpcilerdendir ozellikle “Dersime” kafayi takmasi bu isin onun calistigi bir “Guruba” havale edildiginin gostergesidir ki hem MIT’te hemde TSK nin belirli yerlerinde ozel Dersimle ugrasan guruplarin olusu tartismaya bile gerek yok iste “Dr” Suat Akgul bunlardan biridir…
Yaba Yayinlari – Istanbul- 3.baski 2004
Not:Tercume ne kadar “dogru” yapilmis bilemiyoruz onu ancak belgenin ilgilizce orijinelini bulmakla mumkun, bu acidan Dersimli arastirmacilara is dusmekte..
“Her bir kabile diğerlerinden bağımsız olup bir kısmı hemen hemen Hükümetken de bağımsızdır. Alınsa da, bunlardan, bilhassa mıntıkanın iç kısımlarında yaşayan kabilelerden pek az asker ve vergi alınır. Bir kaç yıl önce bunların arasından asker alıp “Hamidiye Alayları” kurmak için çok çaba sarfedilmiş fakat Kürdler önerileri, alay düzenlemeyi reddetmişlerdir. Bunların değişmez amacı Osmanlı Hükûmeti’nden bağımsız olmaktır ve 50 yıl önce yabancı himaye sağlama ve Türkler’den kurtulma umuduyla Amerikan Misyonerleri tarafından Protestan olarak kabul edilmeleri için bir hareket başlatmışlardır”
Dersim Dili Kirmancki (zazaca) Onundeki tehlikeyi gosteren Enteresan-ironik bir yazi Kemalizmin kopyasi olan ve adina “Khurmanc Kemalizmi” dedigimiz “Lehcecilik” safsatalarini turkler gibi 30-40 yildir kirik plak gibi calip soyleyenler ozellikle okumali bu yaziyi…
“Bu noktada lehçe anlayışsı çok önem kazanıyor. Lehçe teorisi laf olsun diye savunulmuyor. Lehçe teorisi sadece dilimizin tarihsel geçmisini inkar etmiyor, bugününü ve geleceğgini de ipotek altına alıyor. Dilin özgürlesmesini engelliyor. Bu tespit aynı öçüde olmak üzere Türk ve Kürt lehçe siyaseti için geçerlidir. Belki de bazilarıi diyebilirki, Kürt Lehçe Teorisi Türklerinki gibi degil. Ne yazık ki böyle düşünenler ya safdilikler (-Ma zonê xode vanime, mordemo bê kav.) ya da dersini iyi çalısmıslar, bir halkın önce nereden bitirilebilecegini biliyorlar”
Kaynak:Munzur Gazetesi Yil 3 Sayi 44
Veyva Wusivê Ale Koyî Anlatiyor…
”Benim gibi kucaklarında bebekleri bulunan kadınlarin elleri de önlerinde bağlamışlardı”
“Kucağımdaki altı aylık kızıma isabet eden bir kurşun onun vücudunu delip geçtikten sonra göğsüme gömülmüş olmalı ki birden göğsümde bir sıcaklık hissettim. Aynı anda da bebeğim haykırdı ve başı yana kaydı. Onun ölümünden bir kaç saniye sonra da kollarım gevşedi ve onun ölüsünü taşıyamaz hale geldim. Ölü bebeğimle birlikte yere devrildiğimde sağımda ve solumda hısım-akrabalarımın ölüleri üzerime yıkıldılar “ Kaynak:Hiris Heşst ve Munzur Kan Ağglarken
http://www.zazaki.org Sitesinden alinmistir
Pile Asira Demenu Ce Cive Keji
Dersim Asira Demenu den bir ailenin sira disi yasami
Dede Cive Keji turklere esir dustu ve turk hapsinde vefat etti naasina Dersim topragi bile nasip olmadi…
Cive Kejin oglu Qemer turklere hic teslim olmadi turklere karsi savasti ve 1990 larda vefat etti..
Xeycan (hatice) kardesi Kazim ile turklere cocuk yasta esir dustuler…asagida onun anlatimlarini okuyabilirsiniz ayrica www.mamekiye.de sesli konusmasini dinleyebilirsiniz..
Foto Kaynak: www.mamekiye.de
Usene Cive Keji Dere Lacide turklere esir dustu sonradan esir dusen butun kafileyi Koo Sure getirdiler onun ve Hese Gewenin orda Kellesini kestiler bir suru kitap ve dergide “mechul” Dersimli esir olarak gecen yukardaki bu iki adet fotograf Demenu asireti Lideri Cive Keji’n turklere Dere Lacide esir dusen ogluna aittir “kalktım ki ne göreyim, bir sürü çocuk. kimisini bağırsakları dışarıda
toplamaya çalışıyor, kiminin kolu yok, ay ışığının altında kan parlıyor. ama
yine de can havliyle koşmaya çalışıyorlar. dedim “kimse yok, niye
koşuyoruz?” abim, “gaz getirip yakacaklar, bir an önce gidelim” dedi. o
çocuklar, tümü dağıldık sağa sola. bir ormanda yürümeye başladık”
Kaynak: Evrim Alatas, Ek Gündem, 23.7.2005
Dersim Alevi Kurt Mitolojisi
Raa Haq’da Dinsel Figurler
(ayrintili bilgi icin tiklayin)
Kitap Tanitim: Dersim Alevi Kurt Mitolojisi
Raa Haq’da Dinsel Figurler Erdal Gezik
Mithra-Düzgün-Munzur ve Aguçan-Kures-Bamasur
(Kaynak: Kirkbudak sayi 6, 2006)
“Bu sorular, Alevi araştırmalarında ‘Kerbela, Yavuz, ve Cumhurıyet’ konuları ötesinde ilgilenmemeyi gelenek haline getiren büyük bir kesim için, anlamsız olsa da, konuyla ilgili küçük bir grup için son derece açık, ilgiye değer ve cevaplaması kolay olmayan türdendir. Peki, Aksoy, cesaretle sıraladığı bu sorulara tatmin edici cevaplar verebilmekte midir? “
Asla Unutmamak Icin …
Hic bir soze gerek birakmiyan turklerin Dersimde isledigi Jenosidin (soykirimin) tanigi bir fotograf… Katliam icin toplanan Dersimliler Kadinlar, Cocuklar… ve arkada ellerinde silahlari turk askerleri…
Halvori Koyu 14 agustos 1938, 217 kisi katl edilmeden evel….
Kaynak : Mehmet Capanin Dere Laci Destani Album kapagi Bone Ma Arsivinden alinmistir
Etno Muzik Yapim istanbul 2005
fotografi ayrintili gormek icin yan tarafi tiklayin….
Soldan Saga: Tarih 1890 Seyit Riza (Dersim Lideri Idam:1937),
Seyit Riza’nin Babasi Seyit Ibrahim,Yusuf Aga ve Oglu .
Roportaj: Barlas BEYAZTAŞS – Ümit KAYA
Kaynak: Dersimde IKLIM Gazetesi
Dersim Dini Raa Heq ile ilgili enteresan bir Roportaj
Yayina Hazirlanyan:Emirali Yagan
Ozgur Politika Gazetesi
“Çemişgezek’e 14 Kilometre uzaklıkta, Aliboğazı’nın girişinde, üç köy ve mezralarından toplanmış çocuklar ve kadınlardan oluşan bin kişilik bir kafileyi Uskéx köyünde, bir koyun ağılına tepeleme doldurdular. Üzerine gazyağı dökülüp ateşe verilmiş boğayı ağıla saldılar. Hareket etmekte zorlanan kalabalığın ortasına dalan. boğa can havliyle ezip geçti önüne geleni, anneler kucaklarındaki bebekleri düşürdü ayak altına, o izdiham içinde ağılın çeperi patladı. Çeperden taşan, savrulan kalabalığın üzerine ağır makineliler kusmaya başladı. O kurşun yağmuru altında ne kadar zaman geçti bilmiyorum. Tekini sağ bırakmadılar. Ölü yaralı kim varsa süngülerle deşip, biçip üst üste yığdılar. Ayaklarına dolanan sabi çocukları yığının üzerine süngü uçlarına takarak savurdular. Sonra da, gözlerimizin önünde gaz döküp ölü çocuklarımızdan, kadınlarımızdan yığını ateşe verdiler.” Dersim Janosidine “EVET”diyen “Mebus” turk Bilim Adamlari (Docent, Prof. Ord. Prof)
Turklerin “ilim ve irfan” yuvalari dedikleri universitelerde docentlik, prof’luk ve Ord.profluk yapan ilim ve irfan bekcileri dahasi “etik” bekcileri ayni zamanda “Tunceli kanunlari” yapildiginda ve uygulandiginda turk parlementosunda “millet vekili”olarak yer aliyorlardi ve bir toplumun Jenoside ugratilmasina “evet”diye el kaldiriyordu…bu turk ilim ve irfani bu turk etigi olmali.
21 sirada yer alan Prof .Fahri Ecevit Kurt ve Dersim dusmani Bulent Ecevitin babasidir 48 sirada yer alan Prof. Hasan Resit Tankut yeminli Dersim dusmani ve Dersim Hakkinda cok kapsamli yazilari olan zattir o TC devletine Dersim’in yok edilmesi icin epey rapor sunan kisidirde ayni zamanda… butun listeyi gormek icin yan tarafi tiklayin..
Kaynak: Ismail Besikci
Tunceli Kanunu Ve Dersim Jenosidi
Wesanen Rewsen 1991 Bonn/Almanya
Sayfa: 141-148 Celal Bayar Basbakanlik Donemi(1937-1939)
Nursen Mazici /Der Yayinlari/istanbul Sayfa 233
“Dersimden oldukça uzak yerlerde kız ve Erkek yati Mekteplerinin de açılması ve bu mekteplerde Dersimden getirilecek olan beş yaşını doldurmus kiz ve Erkekler okutturulup böyütülmesi ve muvezi sarette yetiştirilecek olan bunlar yekdigerile Evlendirilerek Baba ve Analarından mevrus enval ve arazileri içinde birer Türk Yuvası kurmaları temin ve bu suretle Türk Kültürünün Dersimde esaslı bir surette yerleştirilmiş olacağı düşünülmektedir”
e) Gruba mensup çocuklarıi zorla bir başka gruba nakletmek (birlesmis milletlerin 1948 yilinda jenosidle ilgili aldigi kararin e bendi)
9 Aralik 1948 de imzalanmistir Kaynak: Munzur Dersim Etnografya Dergisi
BİR KUTSAL GÖREV, BIR KUTSAL HEYECAN
Dersim Harekât ve Namusumu Koruyacak Silah!
Sabiha Gokcen Ataturkle Bir Omur
Anilari Kaleme Alan Oktay Verel
2. Basim Altin Kitaplar 1996 Istanbu Sayfa 111-126
Dersim Jenosidi-Soykirimi Mimarlarindan C.Bayar’in basbakanlik donemi aslinda Dersimlilerin Jenosidini gerceklestirmek icin ozel bir gorevdir.. Celal Bayar Basbakanlik Donemi(1937-1939)
Nursen Mazici /Der Yayinlari/istanbul Sayfa: 74-86
C.Bayar “Ey Dersim halkı, eğer silahlarınızı terk ederseniz sizin için kollarımız hazırdır. Merhametimiz büyüktür, fakat gazabımız daha büyüktür. Dilediğinizi seçmek sizin elinizdedir“
turkler Dersimde gerceklestirdikleri soykirimi/Jenosidi askeri bakis acisiyla onemli bir belge arz etmekte olan asagidaki kitaptan ekte 8 kroki gormektesiniz.
Kaynak: turkiye cumhuriyetinde ayaklanmalar (1924-1938)
t.c genelkurmay harp tarihi baskanligi resmi yayinlari, seri no:8ankara gnkur. basimevi 1972°°°°490 sayfa Yayina hazirlayan Kurmay Albay R.Halli
Dersim Soykirimi-Jonosidini Konu edinen 28 haziran 1987 25 sayili Nokta Dergisinin Kapagi “50. yilinda Dersim Isyani” turklerin her zaman “isyan” dedigi olgunun “isyan” degil ozunde Planli Programli soykirim oldugu Derginin konuyu islemesinde acik bir sekilde ortaya konulmaktadir…
Dersim Lideri Sayit Rizanin Axdad daki Evinin Simdiki Hali
Kaynak:Huseyin Elci Arsivinden
Dersim Nufusunun Statigi 1935- 1940 yillari arasinda 11851 insan kayip tabiiki bu turklerin isledigi Janosidin hacmini belirlemez ancak bize cok kucuk bir ip ucu verir..
Kaynak:Tunceli 1973 il yilligi (Tunceli valiligi)Sayfa 47 -Belge ektedir-
Sanatı ve savaşı birlikte işleyen insan Alişer ve bugün de yaşamıyla Kürt kadınınca örnek alınan Zarife hanim
Kaynak:Kocgiri Ulusal Kurtulus Hareketi
Aliser Efendinin ve Zarife Xanimin turkler tarafindan kurulan tuzak sonucu olduruldukleri bolgenin/magaranin simdiki hali
Kaynak: Huseyin Elci Arsivinden
Soykirima Katilmis turk askerinin anlatimi
Kanynak: Belge ve Taniklariyla Dersim Direnisleri/istanbul
ASKER A.DEMİRTAŞ “Köylüleri topluyorduk, bir araya getirip ‘sizleri koruyacağız, kurtaracağız’ diyerek dere kenarlarına veya uygun gördüğümüz yerlere götürüp makinalı tüfeklerle tarıyorduk. Kadın, çocuk, bebe, ihtiyar, genç demeden hepsini, hepsini öldürüyorduk. Subaylar hiçbir aleviyi sag koymayın, öldürün diyorlardı. Daha sonra cesetlerin başına erler kurtlar gibi üşüşüyorlardı. Kollarını sıvazlayıp bilezik, kolye gibi altınları kapmak için hırslı bir yarış başlıyordu. Kadınlar için altın takmanın önemi büyük olduğundan kolları parçalayarak, keserek altınlar kapışılıyordu. Hatta altın dişler de alınıyordu, alevi öldürüp cennete gitmek, altınlarına da sahip olup bu dünyada da rahat yaşamak o günlerde önemliydi. Velhasıl birçok köyde benzer bu tür şeyler yapıldı. Bugün Kars’ta Dersim zenginleri var. Bunların zenginlikleri oradan kalma “”Bir gün, 4-5 yaşlarında bir çocuğu komutan bana göstererek ‘öldür’ dedi. Ben yapamam deyince, yüzbaşı rütbesindeki komutanım çocuğu ayağından tuttu. Güçlü ve kuvvetli elleriyle yanı başındaki kayalara başı gelecek şekilde kaldırıp, kaldırıp vurmaya başladı”
Dersim Jenosidi Taniklar
ŞÜKRÜ LAÇIN’İN YAŞADIKLARI
M.Kalman Sayfa 406-414 /1995 istanbulTarih
“14 Ağustos’tu. İsmi okunanları ellerinden birbirlerine bağlayarak kafile kafile götürmeye başladılar. Aradan on dakika geçmeden silah sesleri duyuldu. Patlayan bu silahların kurşunlanan o suzsuz zavallı insanların vücutlarını delik deşik ediyordu”
ASİMİLASYON POLİTİKASI MİSYONER SIDIKA AVAR
Kaynak:Belge ve taniklariyle Dersim Direnisleri Sayfa:442-51
“Eskiler yeni kardeşlere çok güzel önderlik ediyorlardı. Bilhassa lisan öğrenmede. Türkçe sorulmayan soruları cevaplandırmıyor, sorunun Türkçesini öğretip cevaplıyorlardı. Bana bile aynı usulü uyguluyor, Kürtçe bir kelimenin manasını sor­duğumda ve tercüman lazım olduğunda “Ben Kürtçe bilmiyorum” de­yip işin içinderl sıyrılıyorlardı. Hepsi de bu lisanı bildiği için utanıyor gibiydiler.” turk Misyoner Sidika Avar Amerikada Kizilderililere Uygulanan “BEYAZ“ jenosid metodunu Dersimli Kiz cocuklara uyguluyor fiziki jenosidden kat kat etkili olan “RUHI“ jenosidin bu mimarini kendi anilarindan okumak gerekiyor DAĞ ÇİÇEKLERİM (Kitabin tumu PDF formatinda Ektedir 398 sayfa)YAZAR: SIDIKA AVAR (ANILARINDAN BİREBİR DERLENMİŞTİR) Öğretmen Yayınları:15,Anılar dizisi:4 Kapak:Cemalettin GÜZELOĞLU Anti- Dersim Yayinlar Yabancilarin Gozuyle Dersim Dini
KIZILBAŞ KÜRTLERİ ZİYARET (1858)
Kaynak: Kurtler Ve Alevilik Sayfa 297-300
Yabancilarin Gozuyle Dersim Dini
DERSİM KÜRTLERİNİN DİNİ (1911)
Rev. Henry Riggs
“Bana önce biz Hıristiyanların inandı­ğı Tanrı’nın nerede bulunduğunu sordu. Ona “her yerde hazır bulunan Tanrı” fik­rimizi söyledim fakat bu onu tatmin etmedi. “Biz Tanrı’nın kullarının kalbinde bulunduğuna inanırız. Her nerede dürüst bir adam varsa onun kalbinde de bir Tanrı vardır” dedi bana. “
Kaynak Mehmet Bayrak -Alevilik ve Kurtler : Sayfa 364-371
Dersim Neresi? Cografyasi ve Etnik Yapisi Nedir?
Kirmancki Konusan Dersimlilerin Kendi Ulkeleri hakkindaki belirlemeleri sudur:
Dillerine : Kirmancki
Ulkelerine : Kirmanciye
Dinlerine: Raye, Raa Heqi, Heq, Kirmanc kelimeside Dersim dinini Belirtir
Dersim tarihi haritalari ektedir…
DERSIM OTONOM BIR COGRAFYA VE SORUNLARI
Dr. H. Çaglayan
(Bu yazi yazari tarafindan Dersim dergisinin
6.sayisinda yayinlanmak uzere kaleme alinmistir) TARİHTEN GÜNÜMÜZE DERSİM KİMLİĞİ Sait ÇİYA
Dersim Dini Yapisi Uzerine Makaleler
1-Alevilik Hakkindaki 19. Yüzyil Misyoner Kayitlarina Elestirel Bir Bakis ve Ali Gako’nun Öyküsü Ayfer Karakaya-Stump
2-Alevi Kürtler’in etnik kimligi üzerine tartisma”Aslini inkar eden haramzadedir!” Martin van Bruinessen
3–Dersim İInancıi’nda YILAN VE TARİIKAT DEĞGNEĞGİI (Munzir Comerd) Dersim Inancı’nda
(ASPARÊ ASTORÊ KIMETI /DORUAT’IN SÜVARISI)Can ile Cihanın Tanrısı, Rehberi ve Himayesidir!Dersim’in Sultanı ve Kumandanı Duzgın’dır. Ayrıca Dersim’deki Kutsal Yer ve Yatırların da Başıdır.Duzgın Aydınlığı Simgeliyor, Evdıl Musa’ysa Karanlığı!Evdıl Musa’nın Askerleri’ne Karşı Duzgın’ın Askerleri Duruyor.
(ASPARÊ ASTORÊ QIRI/ BOZAT’IN SÜVARISI)Yalnız Çharekli Aşiret Tanrısı Değil, Bütün Dünyanındır!Her Yerde Hazır ve Nazırdır!Dara Düşenin Dostu ve Kurtarıcılar Kurtarıcısıdır!Yoksulların, Yaşlıların ve Kimsesizlerin Babasıdır!ONUN RESMI MEKÂNI: BAZI DERSIM GÖLLERIDIR!Her Yıl “Hızır Ayı” Geldiğinde Dersimlileri Ziyaret Etmektedir!
1935 Dersim icin turk hukumetinin cikardigi Janosid Kanunu
Dersim Jenosidini Hazirlayan turklerin meshur tunceli kanunlari, kanunlar turk cumhurbaskani icin bile son derece radikal icralar icermekte olmali ki PKK ile savasta S.demirel “bana tunceli kanunlari aldiramazsiniz” demisti iste o turk kanunlari yada Dersimin Jenosid FERMANI
Tunceli vilâyetinin idaresi hakkında kanun
(Resmi Gazete ile neşir ve ilân : 2/1/1936 – Sayı : 3195)
Kabul Tarihi 25.XII-1935 NO 2S84
DERSİM SOYKIRIMININ KRONOLOJİSİ (Kaynak: SEYFİ CENGİZ, DERSİM VE ZAZA TARİHİ SÖZLÜ GELENEK VE TARİHSEL GERÇEK, V. BÖLÜM)
Dersime Resmi Kemalist Bakislar…
Tunceli (Dersim) meselesi hakikatla yuz yuze , cumhuriyet gazetesi 29 haziran 1937 Y.Mazhar Aren
“Onlarda zeka denilen şey, şikarını pençesinden kaçırmak, şikar olduğu pençeden kurtulmak için bazı canavarların gösterdiği insiyaki halden başka birşey addolunmamalıdu”
“Dersim, et Dersim, kabuk Dersim, Dersim’in ıslahına gerek yok. Temdide (işi uzatmaya) gerek yok. Dersim’i boşaltmak gerek. Biz yapmasak bu iş çocuklarımızın üstünde kalacaktir”
YÜZ SENELİK DERSIM İŞİ ŞİFA YOLUNDA
TAN GAZETESİ, 15 HAZİRAN 1937
Ahmet Emin YALMAN İddianamede Dersim
Kaynak:Belgelerle Dersim Raporlari Faik Bulut -Yon yayinlari 1991 Intanbul Sayfa 165-178
C. müddei umumisi (C. savcısı) Hatemi Şahamoğlu iddianemesini tavzih edeceğinden (açıklayacağından) bahsile söz istedi ve kendisine söz verildi….
Dersim Jenosidi Hakkinda 1936-38 yillarinda yayinlanmis gazete kupurlerinden 40 tanesini yayinliyoruz kupurun ustune tiklayiniz kupuru buyuk gormek icin
Bir Fotograf Bin Kelimedir -1- 1937-38 dusununun kapali kutu olan Dersimde Jenosidi isleyen turklerin cektigi 3-5 fotograf tarafli bir cekim olsada bize jenosidin hacmine isik tutmakta..
Bir Dersim jonesid agidinda soyle bir soylem vardi
“biz dedik bu kafirler (turkler) bizi toplamislar kerbelaya getiriyorlar meger kerbelayi buraya getirmisler” adli dize ve fotograflar bir butunluk arz etmekte..
Dersimlilerin Soykirimina katilan turk askerlerine verilen madalya (26.8.1938)
buyuk gorebilem icin tiklayin.
Bakiniz Ekte diger Belgeler..
KEMALİST TÜRK MİLLİYETÇİLİĞİNE KARŞI ALEVİ KÜRTLER
Dersim Aleviliği ve Mustafa Kemal’e Karşı I. Kürt Ayaklanmasi’ndaki Rolü(Koçkiri, 1919-1921) Hans-Lukas KİESER
Kaynak Munzur (Dersim etnografya dergisi) 2001 Ankara
Sayi 5 Sayfa 3-35
Kocgiri Soykirimi/ Jenodisi Hakkinda Bazi Yazilar 1-Sosyalizm Ansiklopedisi Cilt 6 sayfa 1905-7-8
2-Yazar Evin Çiçek ve “Koçgiri Ulusal Kurtuluş
Hareketi” üzerine bir değerlendirme
Dr. Ali KILIÇ Dersim Lideri Seyit Riza Hakkinda Yazilar Ve Analizlir 1-Seyit Riza Desmala Sure Dergisi Sayi 4 Yil 1992
Seyit Rizaya Resmi Bakis-Analiz
Seyit Riza ve Dersimliler Hakkinda turklerin asil dusuncesini “sansursuz” yazan ve aslinda Dersim Hakkinda turk devletinin asil fikrini temsil eden Nasit Hakki gazeteci-ajan olarak Seyit Riza Hakkindaki bu yazisi kayda deger bir yazidir
Kaynak: Nasit Hakki Derebeyi ve Dersim 1931 Ankara Sayfa:43-53
“İşte bu Seyit Rızanin dedeleri hiç bir hükümet saygısı bilmeden Sultan Hamit devrine kadar geldiler”
Dersim Lideri Seyit Rizan’nin idami
Dogum: 1862 Dersim
“Seyit Rizayi Meydana cikardik. Hava soguktu ve etrafta kimseler yoktuAma Seyit Riza Meydan insan doluymus gibi, sessizlige ve bosluga hitabetti.Evladi Kervelayme, Be gunayime, Ayvo Zulumo, Cinayeto.Evlad-i Kerbelayiz, gunahsiziz, ayiptir, zulumdur, cinayettir.)dedi.Benim tuylerim diken diken oldu. Bu yasli adam rap – rap yurudu.Cingeneyi itti.Ipi boynuna gecirdi. Sandalyeye ayagiyla tekme vurdu. Infazi yapti.”
ihsan Sabri Çağlayangil’in Anıları”Atatürk gelmeden Seyit Rıza idam edilecekti” Tanju Cılızoğlu
Dersim Lideri Seyit Rizanin Butun Fotograflari
Dersimlinin Kendi Ozune Guven Ve Gururun Diger Adi: Seyit Riza
SEYYID RIZA (1862-1937)
18 Kasım 1937’de, arala­rında oğlunun ve kardeşinin de bulunduğu toplam 11 kişi Elazığ’ın Buğday meydanında idam edildi. İdamdan sonre cenazeleri daragaclarindan indirilerek Elazig sokaklarinda halka teshir edildiktan sonar yakildi Kaynak :Sosyalizm Ansiklopedisi
Cilt 6 sayfa 1912-13
1-SON DEVRIN DIN MAZLUMLARI Son Devrin Din Mazlumlari, Büyük Doğu Yayınlari 10. basim, Nisan 1990, adlı kitabının DOGU FACİASI bölümünden aynen alınmıştır.)NECIP FAZIL KISAKÜREK
2-Seyit Rizanin Torunu Cemila Six Hesenin Kizi Anlatiyor
Kaynak Dersim Dergisi /Istanbul yil 4 sayi 8 yil 1998 Sayfa: 26-32
SENİN HİLE VE YALANLARIN İLE
BAŞA ÇIKAMADIM BU BANA DERT OLDU,
KARŞINDA DİZ ÇÖKMEDİM YA,
BU DA SANA DERT OLSUN !”
“Bir yer kazılıp düzeltilmiş, orda babamın kesik başı duruyordu”
Dersim Soykirimi/Jenosid Agitlari
Biz Dersimlilere uygulanan Soykirim-Jenosidi Halkimiz onlarca Agitta dile getirmis hem turklerin Dersimde isledikleri cinayetler ve Soykirim hakkinda soylenen agitlarin tarihi 1870 lere kadar gitmektedir ama asil en cok agit 1938 Jenosidi ustune soylenmistir asagida bir kacini ornek olarak vermis bulunuyoruz ilerde MP3 leri eklenecak bazi agitlarin
Daha detayli bilgi icin bakiniz:
1- Dersim Turkuleri-Taye Lauke Dersimi -M.Duzgun Ankara 1992- 384 sayfa
2-Taye Kilame Dersimi-M.Cem Stokholm 1993 -317 sayfa
3-Oykuleriyle Dersim Agitlari 1 -M.Ozcan Ankara 2002-464 sayfa
4- Muhtelif Dersim Dergileri (Ware-Desmala Sure-Dersim-Munzur-Iskin-Tija Sodiri)
Bir ilginc Yazi ve Mehmet Eymur’un Babasi Mazhar Eymur
“‘Kodi Deresi” Kodi Deresinden Pülür”ün görünüşü” Hozat Mezarlığı” Ovacık Mezarlığı” Pülür çocukları” yüzleri hep kapalı gezen Kürt kadın tipleri” dehalet eden bir kafile” Seyit Rıza’nın evi” Pülür”ün eski ağalarından Budala” Şam uşağı başlarından birkaç tip” Munzur suyundan geçerken” meşhur Dajık Baba'” gibi notlar düşülmüştü.
An Almost Forgotten Massacre: Dersim, 1937-38 (ingilizce)
The Suppression of the Dersim Rebellion in Turkey (1937-38)
[excerpts from: Martin van Bruinessen, “Genocide in Kurdistan? The suppression of the Dersim rebellion in Turkey (1937-38) and the chemical war against the Iraqi Kurds (1988)”, in: George J Andreopoulos (ed), Conceptual and historical dimensions of genocide. University of Pennsylvania
Press, 1994, pp. 141-170.
An Almost Forgotten Massacre: Dersim, 1937-38
Buyuk Dersim Yurtseveri Nuri Dersimi Hakkinda Enteresan
Bir Analiz Yazi (Almanca)
Mehmet Nuri Dersimi, ein asylsuchender Kurde
Veröffentlicht in H.-L. Kieser (Hg.), Kurdistan und Europa. Beiträge zur kurdischen Geschichte des 19. und 20. Jahrhunderts / Regards sur l’histoire kurde (19-20e siècles), Zürich 1997, S. 187-216.Geboren.
Dersim Ve Kurt Milli Mucadelesine Dair Hatiratim
“Sen Dersim’in Şemikan aşireti namıyla yadedilen cengâver ve kahraman bir aşiretin öz evlâdısın.”
“Cümleye üstündür eli Dersimin” -Aliser Efendi-
Kaynak: Tarih Dunyasi Tarih: Yil 1 Sayi 9– 15 Agustos 1950
kaleme alan :Jandarma Albayi Nazmi Sevgen
“Alişir; zeki, fesadcı ve cesurdur, …..Haydar Bey bu işleri yapacak, başarabilecek bir adam değildir. Perdenin arkasında Alişir vardır, asıl faal, muharrik olan odur.
Nihayet Alişiri, 1920 senesi Martında maskelerini atarak, hakikî siyasî hüviyetile Dersimde Ovacık ve Hozatta halka tahrikâmiz hitabeler verirken görüyoruz….”
(Aliser efendiye ayrilan sayfada onun butun siirleri de ilerde verilecektir ayrica Dersimde yasami hakkinda baska yazlilarda eklenecektir)
Apocalypse Now”un sahicisi
1968 yılında ABD Vietnam Savaşı’na boğazına kadar batmıştı. 500.000 askeri, tuzak dolu tropikal ormanların içerisinde, bir görünüp bir kaybolan Vietkong gerillalarıyla çarpışıyor, Vietkong hiçbir yerden tam anlamıyla temizlenemiyor, ABD yönetimi ve özellikle ordu komuta kadrosu giderek sıkışıyordu.
Bu, Amerikalıları “ceset sayma” adıyla meşhur olan yönteme sürükledi. Bölge temizlendi mi, şüpheliydi, ama ölü Vietkonglu, şüphe götürmez şekilde ölüydü. Böylece, ABD komuta kadrosunun başarıyı ceset sayarak ölçmeye yönelmesi, tek tek Amerikan askerlerine de daha büyük bir öldürme arzusu ve daha geniş bir öldürme serbestisi veriyordu.
Canlı veya ölü Amerikan askerlerinin giderek küçülen yaş ortalaması, Vietnam’ın donuk yüzlü yoksul köylülerinin üzerine sürülen “er Ryan”ların giderek anormalleşmesine, beklemedikleri anda uğradıkları saldırılar, verdikleri ağır kayıplar asabîleşmesine yolaçıyordu.
Güney Vietnam’daki Quang Ngai yöresinde Vietkong’un desteği güçlü ve yaygındı. Anlattığım manzara, bu yörenin de manzarasıydı.
Sabah 08.00’de geldiler…
16 Mart 1968 günü, Americal tümeninin Charlie bölüğü, Son My yöresindeki My Lai köyü ve çevresine yönelik bir operasyon için helikopterlere bindirildi. Bölüğe Yüzbaşı Ernest L. Medina, bölüğün 2. müfrezesine Teğmen William “Rusty” Calley komuta ediyordu. Vietkongluları “bulmak ve yok etmek”le görevlendirilmişlerdi.
Sabah saat 08.00 sularında helikopterler Charlie bölüğünün askerlerini My Lai’nin biraz uzağına indirdiler. Köy önce topa tutuldu. Sonra 1. ve 2. müfrezeler ateş ederek köye daldı.
Vietkonglu bulamadılar. Onun yerine, insan, hayvan, canlı kimi buldularsa onları yok ettiler. Yaralıları süngülemek, kızların ırzına geçmek, insanların çocuklarını saklamaya çalıştığı barakalara elbombası atmak, 100’den fazla insanı bir hendeğe doldurup taramak gibi caniyane işler yaptılar. Dört saat süren katliamın sonunda 504 insan öldürdüler. Öldürdükleri, kadınlar ve çocuklardı. Ve çok yaşlı erkekler.
Ortalıkta ne Vietkong gerillası ne gerilla olabilecek yaşta erkekler ne atılmış bir silah vardı. My Lai’de Vietkongluların bulunduğu bilgisinin nereden çıktığı, oraya gönderilen birliklere gerçekte ne emirler verilmiş olduğu, bugün bile hâlâ tam açığa çıkmadı. Bilinen, Amerikan ordusunun prestijine büyük darbe indiren işkenceler, ırza geçmeler, başka hunharlıklar ve 504 insanın katledilmiş oluşu.
Bunu beğen:Beğen Yükleniyor...	2 Yorum	»
on Ağustos 21, 2008	at 1:25 pm
youtube yi aç
Abone Ol “OZGUR YASAM” Her yeni yazı için posta kutunuza gönderim alın.