Fatma Kalpakli’s Talk | Turkish Circle
Just another lucian.uchicago.edu site
HomeAboutContact UsEventsLanguage ResourcesScholarships & Funding
← Turkish Lectures & Events This Week (January 21, 2011)
Turkish Lectures and Events This Week (February 7-11) →
Fatma Kalpakli’s Talk
Posted on January 26, 2011 by epalomaa	For those who were unable to come to Fatma Hoca’s talk, she has graciously allowed us to reprint it here. Enjoy!
Kadın Olmak ya da Olamamak
Nedir, kimdir kadın? Erkek olmayandır, o zaman erkeğin zıttıdır. Fakat peki tek bir kadın tasviri mümkün müdür? Tek bir kadın imajı var mıdır kafamızda? Kimdir kadın? Ya da kadın denince ilk akla gelen nedir? Annelik mi, yoksa Âdem ile Havva’dan bu yana gelen dişi şeytan imgesi mi? Ya da günümüzün popüler deyimiyle kariyer de yaparım, çocuk da diyen süper kadın imgesi mi? İşte tüm bu sorulara ve kadın sorununa Elif Şafak yarı-otobiyografik, Siyah Süt isimli romanında yanıt arıyor ve bizi de kendi içsel yolculuğuna davet ediyor.
Diğer bir deyişle, Elif Şafak Siyah Süt isimli romanında kadın olmak ya da olamamak nedir konusunu irdeliyor. Bu bağlamda, erkek egemen toplumda kadınlık, kadın kimliği, kadınların kimlik arayışı, kadın yazar kimliği ve kadın yazar imajı konularını gündeme getiriyor. Romanda, Elif Şafak kadın hakları savunucularının da yıllardır vurguladığı ve çelişkili buldukları diğer bir noktayı, “kadınların sadece erkekler tarafından değil, aynı zamanda kadınlar tarafından da dışlandığı” ve ötekileştirildiği gerçeğinin altını çizmektedir. Bu bildiride kimlik, aidiyet, öteki vb. kavramlar ve kadınların ötekileştirilmesi konusu Siyah Süt isimli romana dayanılarak incelenecektir.
Kadın Olmak ya da Olamamak*
Siyah süt-beyaz süt, şeytan kadın-erdemli erkek, tek doğru-binlerce yanlış yol, birlik-çokluk, uyum-kaos, biz ve ötekiler, parçalanmışlık-bütünlük işte bu zıt karşıtlar, insana kendini bir kategoriye sokma ve böylelikle bir yere ait olma hissini veren ve kendini güvende hissetme yetisini veren. Kısacası “biz ve diğerleri” ya da “biz ve ötekiler” kavramıdır ki hayatı bir yönden kolaylaştırırken diğer taraftan özellikle de kadınlar için zorlaştıran. Bu psikolojik koşullanmada iyi ve güzel olan her şey bizimle, kötü ve çirkin olan her şey de ötekiyle ilişkilendirilir (Hall 345, Leoussi 216) ve böylece insanoğlu kendini tatmin ederek mutlu olur. Ataerkil toplumlarda ise bu mekanizma şu şekle dönüşür, “kadın eşittir zayıflık, şeytanlık, duygusallık ve acizlik” iken “erkek eşittir iktidarlılık, erdemlilik, mantıklılık ve kudretliliktir”. Bu karşıtlıklar ya da Elif Şafak’ın Siyah Sütteki deyimiyle “ikilemler” (Şafak 157) şu şekilde ifade edilmiştir:
İşte bu malum ve meşum listeden birkaç örnek:
“Buna göre, erkek/kadın diye bilinen ikili, zihin/beden, etken/edilgen, akıllı/akılsız, akıl/duygu, nefsine hakimiyet/şehvet, yargılama/acıma, ve düzen/düzensizlik gibi karşıtlarla ifade edilebilmektedir” (Reis 25-26).
Ataerkil toplumlarda, bu mantık sistemin yürümesi için gereklidir ve erkeğin kadına karşı ötekileştirme metodunu kullanması doğru olmasa da elindeki otoriteyi kaybetmemesi için bir dereceye kadar anlaşılabilir. Ancak, kadının kadına karşı ötekileştirme silahını kullanması beklenmeyen ve anlaşılması zor bir süreçtir ve bu durum Siyah Süt’te şu sözlerle ifade edilir:
Öyleyse kadın olmak şu veya bu şekilde beraberinde edilgenliği, irrasyonelliği, duygusallığı getiriyor. Kadınlar hep bu sıfatlarla anlatılıyor, anlaşılıyor.
İşin tuhaf yanı, bir kadın aynaya baktığında, o da kendisini bu sıfatlarla algılıyor. Kendimizle kurduğumuz ilişki bile dolaylı, kendimizle sohbetlerimiz bile kültürel değerlerin gölgesinde.
Ve kadınlar birbirlerini gene bu sıfatlarla yargılıyor, damgalıyor. Kadınlar birbirlerine karşı ne kadar acımasız olabiliyor…
Cinsiyet temelli ikilemlerin bu kadar kanıksandığı ve “normalleştirildiği” bir ortamda, nasıl ayırt edeceğiz hakikaten neyin “normal” ve “doğal” olduğunu?
Nedir, kimdir kadın? Erkek olmayandır, o zaman erkeğin zıttıdır. Fakat peki tek bir kadın tasviri mümkün müdür? Tek bir bütün kadın imajı var mıdır kafamızda? Kimdir kadın? Ya da kadın denince ilk akla gelen nedir? Annelik mi, yoksa Adem ile Havva’dan bu yana gelen dişi şeytan imgesi mi? Ya da günümüzün popüler deyimiyle kariyer de yaparım, çocuk da diyen süper kadın imgesi mi?
İşte tüm bu sorulara ve kadın sorununa Elif Şafak da yarı-otobiyografik, Siyah Süt isimli romanında yanıt arıyor ve bizi de kendi içsel yolculuğuna davet ediyor. Romanın ana karakteri Elif, 33 yaşlarında bir kadın yazardır ve kendi bile farkında olmadan hayatını sorgulamaya başlayacaktır. Bir gün Ada vapurunda 3 çocuklu, tombul bir bayanla karşılaşır ve içgüdüsel olarak hemen şu satırları (“Evde Kalmış Kız Manifestosu” adını verdiği) karalar:
1.	Yalnızlık Allah’a mahsustur diyerek her insanı evliliğe mecbur bırakmak, insanoğlunun geliştirdiği en büyük aldatmacalardan biridir. Nuh’un Gemisi’ne çiftler halinde bindik diye, tüm yolculuğu çiftler halinde yapmak zorunda değiliz. (Şafak 35)
Tombul bayan, göz ucuyla bu satırları okur ve bir “hıh” çeker:
Öyle bir “hıh”ki bu, alıyor beni bir merak. Ne demek istedi şimdi? Hak mı verdi acaba bana? Yoksa “sen bunları yaz canım ama dünyanın düzeni başka türlü” demeye mi getirdi? Giderek ikinci ihtimal ağır basıyor. (Şafak 37)
İşte romanda, bu noktada, ötekileştirme süreci başlıyor:<