İfrat ve Tefrit Kıskacındaki Hasais Meselesi | Dirayet.com
Varlığın kendisiyle anlam kazandığı mahza hakikat olan Peygamber Aleyhisselam hiç şüphesiz ki Allah Teâlâ katında mahlûkattan kimsenin erişemeyeceği makamı haizdir. Bu ona Sünnetullah’ın bir gereği olmak üzere Allah Azze ve Celle tarafından bahşedilen bir üstünlüktür. Cenabı Hakkın, Peygamber Aleyhissalatü vesselâma ihsan buyurduğu bu üstünlükle alakalı yapılan bir takım indi yorumlar, meseleyi vuzuha kavuşturmaktan öte aslında bu meseleyi günbegün kâh ifrat vadisine sürüklüyor, kâh tefrit vadisine… Peygamberin üstünlüğü ile alakalı konuşan yahut yazan çizenler munsif bir tavırla meseleyi objektif tahlilden öte, evvelden kafasında tasarlayıp çizdiği peygamber portresini dışa yansıtmaktan başka bir şey yapmıyor aslında… Kimisi “Peygambere karizma katmayın” sloganıyla vaveyla edip, Peygamber-i zişan’ı sıradan bir beşer seviyesinde değerlendirme çabasına girerken, başkaları da ipin ucunu kaçırmak suretiyle Makamu’l Mahluk sınırını aşıp, Makamu’l Halik sınırına geçerek akıl almaz hataların kurbanı olabiliyor. Bu ifrat ve tefrit sınırında, işlerin en hayırlısı olduğu bildirilen “orta yolun” takip edilmesi elbette ki en salim cadde olarak gözüküyor.
O halde, “Peygamber Aleyhissalatü vesselâmın bir beşer olduğuna dair varit olan nasların sınırı var mıdır, Varsa nedir?” Gibi zihinlerde çukurlar oluşturmuş işgallerin cevap beklediği açığa çıkıyor. Öyleyse, Peygamber Aleyhissalatü vesselâmın beşer olması diğer insanlardan farklı bir takım özelliklerin kendisinde tezahürüne ters bir durum arz eder mi? Gibi sorular tazeliğini koruyor. Bu gibi soruların cevaplandırılması tabiidir ki, konu hakkında varit olan nassların tamamına bütüncül bir bakışla mümkün olacaktır. Durum bu iken, bu rivayetlerin sadece bir kısmını görüp Bektaşi tarzı diğerlerini görmemek en kısa ifadeyle “muhakemesizlik” olacaktır. Çünkü bu şekildeki bir yöntem, kişiyi meseleyi araştırmadan önce kafasında intaç ettiği hükme götürürse de, sağlıklı bir bilgi elde etmesine kesinkes manilik teşkil etmektedir. İşte bu konu hakkında verilen tahakkümvari hükümlerle, meselenin hakikati hevalara boğdurulmaktadır. Bu bahis hakkında konuşabilmek için, meselemiz açısından adeta sınırları teşkil eden “Makamu’l-Halik ve Makamu’l-Mahlûk” konusunu muayyen kılmamız gerektiği için onunla başlıyoruz.
Yaratıcı olan Allah Teâlâ’nın yaratılmış konumunda olan özelde insan, genelde diğer mahlûkattan ayrı bir makamda olduğu bedihidir. Ve iki makam arasını ayıran fark, aslında aynı zamanda küfürle imanın arasını ayıran farkın ta kendisidir. Bu iki makamın her birisinin kendisine ait bir takım hususiyetleri vardır. Bu hususiyetlerin beyan edilmesiyle her iki makamın kendisine mahsus olarak zikredilen özelliklerinin diğer makama nispetinden sakınılmış olur. Buna binaen diyebiliriz ki; Efendimiz Aleyhissalatü vesselâm’ı, yaratılmış diğer beşerden üstün kılan bir takım özellikleri onu nübüvvet makamından alıp, yaratıcının makamına taşımak anlamına gelmemektedir. Zira Efendimiz Aleyhissalatü vesselam bu şekildeki bir tazimi bizatihi kendisi nehyetmiş ve ” Beni Hristiyanların İbn Meryem (İsa Aleyhisselam)’i ifrat ile övdükleri gibi övmeyin”  buyurmuştur. Hadis-i Şerifte anlatılan övme Peygamberi mahlûk makamından alıp tıpkı Hristiyanların yaptığı gibi halik/yaratıcı konumuna getirmektir. Yahut yaratıcı olan Allah azze ve Celle ile oğul-baba ilişkisi kurup ona bir nevi ilahlık makamı isnat etmektir.  Aslında Peygamber Aleyhisselam bu hadis-i şerifi buyurmakla beraber kendisi hakkında yapılacak olan medhü senaların nihai hududunu belirlemiş bulunmaktadır. Muaz İbn Cebel’in (radıyallahü anh) Efendimiz’e “Yemende bir kısmı diğer kısmına secde eden adamlar gördüm, biz sana secde etmeyelim mi? Diye sorması üzerine Efendimiz “Ben bir beşerin diğer beşere secde etmesini emredecek olsaydım kadına kocasına secde etmesini emrederdim? Buyurarak bu şekilde bir beşeri ilah seviyesine çıkarıp ona ibadet edilmesine müsaade etmediğini bildirmiştir. Ve bununla birlikte belki o zamanda olmayan, fakat ileride vukuu muhtemel birçok ifrati medhlerin önünü kesmiş ve bu işin vasat çizgisini çizmiştir. Bu anlatılan kısım meselenin İfratla alakalı boyutudur. İşin bu boyutunun nefyedilmesiyle yetinen ve bakışlarını sadece ifrat cihetine kasr eden bazı kimseler savundukları tezlerle farkında olmadan madalyonun öteki yüzü tefrite düşmektedirler.
Makalenin bundan sonraki kısmında bu iki uç arasındaki orta yolun keyfiyeti belirtilecek ve sözde ifrat yapmama davası güdüp Efendimiz Aleyhissalatü vesselâmı sıradan bir beşermiş gibi gösterme gayreti ve çabası güdenlerin davalarının butlanı ifşa edilecektir.
ÖncekiHanefî Mezhebine Göre Tevessül Caiz Değil mi?
SonrakiDüşman Himayesinde Dost Vikayesi