1 Priştine, 14 Aralık 2012 Nr. Ref.: RK 330/12 KABUL EDİLMEZLİK KARARI Başvuru No: KI 84/12 Başvurucular Kosova Emekliler ve İş Malulleri Bağımsız Sendikası adına Vıçıtırın Şube Başkanı Rifat Halili Emeklilerin refah düzeyinin iyileştirilmesi ve devlet organları tarafından iş maluliyeti emeklilik hakkının elde edilmesine ilişkin başvuru KOSOVA CUMHURİYETİ ANAYASA MAHKEMESİ Mahkeme Heyeti: Enver Hasani, Başkan Ivan Čukalović, Başkanvekili Robert Carolan, Üye Altay Suroy, Üye Almiro Rodrigues, Üye Snezhana Botusharova, Üye Kadri Kryeziu, Üye Arta Rama-Hajrizi Başvurucular: 1. Başvurucu, Kosova Emekliler ve İş Malulleri Bağımsız Sendikası adına Vıçıtırın Şube Başkanı Rifat Halili dir.
2 Başvurunun Konusu 2. Kosova Cumhuriyeti Anayasa Mahkemesi ne (bundan sonra: Mahkeme ) yapılan başvurunun temel konusu Emekliler ve İş Malulleri Bağımsız Sendikası Vıçıtırın Şubesi nin emeklilerin refah düzeyinin iyileştirilmesi ve devlet organları tarafından iş maluliyeti emeklilik hakkının elde edilmesine ilişkin başvurudur. 3. Başvurucu aşağıda belirtilen meseleleri de gündeme getirmiştir: İlgili Hukuk a. Kamusal alanda istihdam edilmiş katkı payı ödeyenlerin ortalama maaşlarının % 60 ı oranında emeklilik ve maluliyetlerinin belirlenmesi; b. Halen emeklilik ve maluliyet yasası bulunmadığından yeni Emeklilik ve İş Maluliyeti Yasası nın çıkartılması; c. On üç yıldır çıkartılamayan Sağlık Sigortası Yasası nın çıkartılması. 4. Anayasa nın fıkrası, 03/L-121 sayı ve 15 Ocak 2009 tarihli Kosova Cumhuriyeti Anayasa Mahkemesi Hakkında Yasa nın (bundan sonra: Yasa ) 22. maddesi ve Kosova Cumhuriyeti Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü nün (bundan sonra: İçtüzük ) 28. kuralı. Başvuru Süreci 5. Başvurucu 18 Eylül 2012 tarihinde tamamlanmamış başvurusunu Mahkeme ye sunmuştur. 6. Başvurucudan 25 Eylül 2012 tarihinde ilgili evrakla başvurusunu tamamlaması talep edilmiştir. 7. Başvurucu 1 Ekim 2012 tarihinde talebe cevabını sunmuş ve başvurusu KI 84/12 numara ile kaydedilmiştir. 8. Mahkeme Başkanı nın 5 Ekim 2012 tarih ve GJR 84/12 sayılı kararıyla Üye Snezhana Botusharova raportör yargıç olarak görevlendirilmiştir. Başkan ın aynı tarih ve KSH 84/12 sayılı kararıyla Üyeler: Robert Carolan (başkan), Altay Suroy ve Ivan Čukalović ten oluşan Ön İnceleme Heyeti belirlenmiştir. 9. Ön İnceleme Heyeti 6 Aralık 2012 tarihinde raportör yargıcın raporunu inceledikten sonra tam kadroda toplanan Mahkeme Heyetine başvurunun kabul edilmezliğine ilişkin öneri sunmuştur. Olguların Özeti 10. Kosova Emekliler ve İş Malulleri Bağımsız Sendikası ve Kosova Bağımsız Sendikalar Birliği Kosova nın eski Anayasası na (KSÖB Resmi Gazetesi sayı 4/1974, Emeklilik ve Maluliyet Sigortası Yasası, KSÖB Resmi gazetesi sayı 26/1983 ve 26/1986, KSÖB Resmi Gazetesi sayı 44/1983) dayanarak 3 Haziran 2003 tarihinde Priştine Belediye Mahkemesinde Sırbistan Cumhuriyetine karşı dava açmışlardır. 11. Emekliler Bağımsız Sendikası Kosova Başbakanı na hitaben 7 Temmuz 2005 tarihli Kosova Meclisi kararının icrasını ve Emeklilik ve Maluliyet Sigortası Yasası nın 2
3 hazırlanmasını talep etmişlerdir (Sağlık Bakanlığına yönelik Yasa hazırlama kararı ve devlet organlarınca emeklik hizmetleri dilekçesi). 12. Daha sonra başvurucu (Sendika) Kosova Meclis Başkanı na bir mektup yazarak Emeklilik ve Maluliyet Sigortası Yasası ile 1999/24 sayı ve 12 Aralık 1999 tarihli UNMIK Yönetmeliğinin ihlalleri konusunda bilgilendirmiştir. Başvurucu Kosova Cumhurbaşkanı na da benzer bir mektup yazarak emeklilerin durumunun görüşülüp refah düzeylerinin iyileştirilmesinin araştırılmasını talep etmiştir. Sendika ya göre Cumhurbaşkanı söz konusu mesel hakkında görüşmeyi kabul etmemiştir (6/ sayılı yazı). Başvurucu daha sonraları Çalışma ve Sosyal Refah Bakanına yazarak Emeklilik ve Maluliyet Sigortası Yasası ile 1999/24 sayılı UNMIK Yönetmeliğinin uygulanmasını talep etmiştir. Başvurucu tüm siyasi partilere de yürürlükteki yasanın uygulanarak emeklilerin haklarından yaralanmalarını talep etmiştir. 13. Başvurucu, ülkedeki otoritelere sürekli yazıp emeklilik ve maluliyet haklarından yararlanmayı talep ettiğini belirtmiştir. Son olarak emekli ile malullerin memnuniyetsizliği ve taleplerinin ülke otoritelerince dikkate alınmayışı konusunda Kosova Meclisi Milletvekillerinin de bilgilendirildiklerini belirtmiştir. Başvurucunun İddiaları 14. Başvurucu, Emeklilik ve Maluliyet Sigortası ile Sağlık Sigortası yasalarının kabul edilmeyişi ve Hükümet otoritelerince iş malullerine yönelik emeklilik maaşlarının verilmesinin reddi emeklilerin şu haklarını ihlal ettiğini ileri sürmüştür: Kosova Cumhuriyeti Anayasası nın 3.1 fıkrası [Kanun Önünde Eşitlik], 7.1 fıkrası [Değerler], 16.1 fıkrası [Anayasanın Üstünlüğü], 19. madde 1 ve 2. fıkraları [Uluslararası Hukukun Uygulanması], 22. madde 1, 2 ve 3. fıkraları [Uluslararası Anlaşma ve Belgelerin Doğrudan Uygulanması], 23. madde [İnsanlık Onuru], 25.1 fıkra [Yaşama Hakkı], 27. madde [İşkence, Şiddet, İnsanlık Dışı ve Onur Kırıcı Muamelelerin Yasaklanması], 51. madde 1 ve 2. fıkra [Sağlık Güvenliği ve Sosyal Güvenlik], 84.2 fıkra [Cumhurbaşkanı nın Yetkileri] ve fıkrası [Genel Esaslar] ve İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi nin 7, 22 ve 25.1 madde ve fıkraları. Başvurunun Kabul Edilirliği 15. Mahkeme, başvurucuların şikâyeti hakkında bir karara varabilmesi için öncelikle Anayasa da belirtilip Yasa ve İçtüzükte ayrıntılarına yer verilen kabul edilirlik koşullarının yerine getirilip getirilmediğinin ele alınması gerektiğini tespit etmiştir. 16. Başvurucunun emekli ve iş malullerinin statüsünü düzenleyen sosyal politikalara ilişkin meseleleri öngörüp düzenlemekle yükümlü olan hükümet otoritesinden memnun olmadığı anlaşılmaktadır. Başvurucular emekli ve iş malullerin haklarının reddedilmesine ilişkin Çalışma ve Sosyal Refah Bakanlığı tarafından çıkartılan kararlardan da şikâyetçidir. 17. Başvurucu, Emeklilik ve Maluliyet Sigortası Yasası ve Kosova Cumhuriyeti Hükümeti ve dolayısıyla ilgili bakanlıkça Sağlık Sigortası Yasası nın çıkartılmasındaki gecikmelere ilişkin endişelerini de Mahkeme ye bildirmiştir. 18. Mahkeme, başvurucunun Anayasa ve Kosova Cumhuriyeti nde dolaysız olarak uygulanan uluslararası sözleşmelerle güvence altına alınan haklarından herhangi birinin ihlaline neden olan herhangi bir kamu otoritesi kararını belirtmediğini tespit etmiştir (bkz. Anayasa Mahkemesi Hakkında Yasa nın 48. maddesi). Başvurucu, emekli ve iş malullerinin refah düzeyinin iyileştirilmesine ilişkin sosyal politikaların 3
4 düzenlenmesiyle ilgili bir mesele gündeme getirip, Mahkeme den emekli ve iş malullerinin haklarıyla ilgili taleplerinin devlet otoritelerince neden dikkate alınmadığının açıklanmasını talep etmiştir. 19. Mahkeme bununla ilgili olarak Anayasa nın 113. madde 1. fıkrasına atıfta bulunma ister: Madde 113 [Yargı Yetkisi ve Yetkili Makamlar] 1. Anayasa Mahkemesi, yasal şekilde sadece yetkili makamlarca açılmış davalar hakkında karar verir. 20. Bu başvuruda başvurucu Mahkeme den Hükümet otoriteleri ve ilgili bakanlıkları Emeklilik ve Maluliyet Sigortası Yasasını hazırlayıp Sağlık Sigortası Yasasını çıkartmaya davet etmeyi talep etmiştir. 21. Mahkeme bununla ilgili olarak ülke yönetimi ile kuvvetlerin ayrılığı ilkesini açıkça belirlemiş olan 4. maddesine atıfta bulunma ister: Madde 4 [Yönetim Şekli ve Yetki Paylaşımı] 2. Kosova Cumhuriyeti Meclisi yasama yetkisini uygular. 4. Kosova Cumhuriyeti Hükümeti, yasaları ve devlet politikalarını uygulamakla yükümlü olup parlamenter denetime tabidir. 22. Anayasa nın 65. maddesi Kosova Cumhuriyeti Meclisinin yetkilerini şu şekilde belirlemiştir: Madde 65 [Meclisin Yetkileri] Kosova Cumhuriyeti Meclisi: (1) Yasa, karar ve diğer genel hükümleri onaylar; 23. Anayasa nın 93. maddesi Hükümetin yetkilerini de şu şekilde belirlemiştir: Madde 93 [Hükümetin Yetkileri] Hükümet şu yetkilere sahiptir: (1) Ülke iç ve dış politikasını önerir ve uygular; (3) Meclise yasa tasarıları ve diğer kararları önerir; (4) Yasaların uygulanması için kararlar ve yasal hükümler çıkartır; 24. Fakat Anayasa nın 113. maddesi komu otoritesinin herhangi bir kararı veya bir yasa hakkında anayasal denetim başvurusu yapmaya kimin yetkili taraf sayılacağını açıkça belirlemiştir. 25. Başvurucu bu başvuruda tüzel kişilik olarak hareket edip başvurusuna dayanak olarak Anayasa nın fıkrasını göstermiştir. 26. Mahkeme başvurucunun taleplerin dikkatlice inceleyip değerlendirdikten sonra tüzel kişilik olarak başvurucunun Sendika üyeleri olan emekli ve iş malullerinin hak ve çıkarlarını koruyup onları temsile yetkili meşru kişi olduğu halde, yasa çıkartma ve kabul etmeye ilişkin soyut denetim (in abstracto) başvurusu sunmaya yetkili taraf olamayacağını tespit etmiştir. 4
5 27. Bunun dışında Kosova nın hukuki anayasal düzeni, kendileri ihlallerden mağdur olmadan bir birey veya grubu temsilen kamu yararı ve anayasal düzenin korunmasına ilişkin actio popularis şeklindeki bireysel başvurulara Anayasa Mahkemesine sunmaya imkân tanımamaktadır. 28. Mahkeme bu yüzden başvurucunun emekli ve iş malullerinin statüsünün düzenlenmesine ilişkin soyut denetim başvurusu yapmaya yetkili olmadığını değerlendirerek Anayasa nın fıkrası uyarınca başvurunun kabul edilmez olarak reddedilmesi gerektiği sonucuna varmıştır. 29. Netice itibariyle Anayasa nın fıkrası, Yasa nın 20. maddesi ve İçtüzüğün 56.2 kuralı gereğince başvuru kabul edilmezdir. BU SEBEPLERDEN DOLAYI Anayasa nın fıkrası ve İçtüzüğün 56.2 kuralı gereğince Anayasa Mahkemesi nin 6 Aralık 2012 tarihinde yapılan duruşmasında oybirliğiyle: I. Başvurunun kabul edilmez olarak reddine karar verilmiştir. II. III. İşbu karar Yasanın 20.4 maddesi uyarınca taraflara bildirilip Resmi Gazetede yayımlanır. Karar derhal yürürlüğe girer. Raportör Yargıç Anayasa Mahkemesi Başkanı Snezhana Botusharova, imza Prof. Dr. Enver Hasani, imza 5