Meme kanseri meme dokusundan kaynaklanan kanser türüdür. Meme dokusundan gelişen kitlelerin çoğu iyi huyludur (kanser değildir). Meme kitlelerinin bazıları kanserdir. Sadece memede sınırlı kalıp vücuda yayılmayanlara ‘’insitu’’ meme kanseri olarak adlandırılır. Bu kanserlerde tedaviyle tamamen şifa sağlanır.
Meme kanserlerinin pek çok tipi ‘’invazif’’ kanserlerdir. Bunun anlamı kanserin vücudun diğer yerlerine yayıldığı anlamına gelir.
Meme kanseri ABD’de cilt kanserinden sonra 2.sıradadır. Türkiye’de ise akciğer kanserinden sonra 2.sıradadır. Meme kanserine bağlı ölümlerde son yıllarda erken tanı ve tarama yöntemleri nedeniyle azalmalar olmuştur. Bunlar arasında mamografiler ve meme muayeneleri (kendi kendine ve doktor tarafından yapılan) meme kanserinin erken teşhisini sağlar.
Meme kanserinin nedenlerini kesin olarak bilmemekle beraber meme kanserini arttıran bazı risk faktörlerini biliyoruz. Meme kanserlerinin yaklaşık %10’u aileseldir. Ailesel kanser vakaları ebeveynlerden gelen mutasyona uğramış genler nedeniyle olur (Mutant gen = normal şeklinden daha farklı bir forma değişmesine denir).
Ailesel Hangi Genler Meme Kanserine Neden Olur?
Tüm insanlarda BRCA1 ve BRCA2 genleri bulunur. Normalde bu genler kanser gelişimini önleyici genlerdir fakat bazı kişilerde ebeveynlerinden mutasyona uğramış olarak gelebilir. Bu kişilerde meme kanseri riski artabilir. Askenazi Yahudi kökenli kadınlarda diğer insanlara göre daha fazla mutant gen taşırlar. Bu genlerdeki mutasyonlar sadece meme kanseri değil aynı zamanda over (yumurtalık) kanseriyle de ilişkilidir.
BRCA1 ve BRCA2 genleri haricindeki bazı mutant genlerde insanlarda meme kanseri gelişimine neden olabilir. bilim adamları bazı genleri tespit etmekle beraber bazıları üzerinde çalışmalar devam etmektedir.
Aile hikayesindeki hangi ipuçları bizi ailesel meme kanseri konusunda uyarmalıdır?
Meme kanseri tespit edilen birinci derece akrabaların iki ve daha fazlasında BRCA1 ve BRCA2 geninin tespit edilmiş olması. Kalıtsal meme kenserinin diğer bir işareti birinci derece akrabalarda 50 yaşından önce meme kanseri tespit edilmesidir. Birinci derece akrabalar anne ve babanız, kardeşleriniz ve çocuklarınızdır. Eğer birinci derece akrabalarınızda meme veya yumurtalık kanseri tespit edilmişse sizde mutant gen taşıyor olabilirsiniz.
Ailede mutant genleri taşıyan herkeste meme kanseri gelişebilir mi?
Hayır. Ailenizde meme kanseri olan bir kişi olsa bile sizde gelişme riski yüksek değildir. Meme kanserine yakalanmış birinci derece akrabalarınızın çoğunda BRCA1 ve BRCA2 geni yoktur. Birinci dereceden yakınlarınızda meme kanseri varsa meme kanseri gelişme riskiniz artmıştır ancak buna rağmen pek çok insan kalıtsal meme kanseri olmamaktadır. Buda bize ek bazı faktörlerin bu durumu etkilediğini göstermektedir.
Ailemde meme kanseri var ne yapmalıyım?
Doktorunuzla aile hikayenizi paylaşın. Örneğin doktorunuz ailenizde kimlerde meme kanseri olduğunu bilmek isteyecektir. Doktorunuz akrabalarınızın hangi yaşta meme kanserine yakalandıklarını bilmek isteyecektir.
Meme kanseri geni taşıyıp taşımadığımı öğrenmeli miyim?
Seçim sizin ve doktorunuzun. Doktorunuz gen analizi yaptırmanın sizin için faydalı olacağını söylüyorsa yaptırın. Doktorunuz testin olumlu ve olumsuz yönlerini ortaya koyacaktır. Genetik uzmanıyla görüşmek faydalı olabilir.
Artmış meme kanseri riskini gösteren mutant BRCA1 ve BRCA2 genlerini taşıdığınızı öğrenmeniz psikolojik durumunuza etkisini göz önüne almalısınız. Bazı insanlar mutant gen taşıyıp taşımadıklarını bilmek isterler. Bilmek merak etmekten daha iyidir diyebilirsiniz. Eğer taşıyorsanız siz ve doktorunuz meme kanserinin erken dönemdeki belirtilerine karşı daha uyanık davranmalısınız. Ama bazı insanlar böyle bir bilgiyi öğrendiklerinde aşırı derecede kaygı gösterebilirler. Evhamlı kişiler bu konuda hissettiklerini doktorlarıyla konuşmalıdırlar. Mutasyona uğramış BRCA1 ve BRCA2 geni taşıyanlarda meme kanseri gelişme riski hala çok düşüktür.
Meme kanseri erken dönemde nasıl yakalanır?
Meme kanseri taramalarında en faydalı 2 yol vardır;
Düzenli aralıklarla mammografi çektirmek (40-50 yaş arası 2 yılda bir, 50 yaşından sonra yıllık çekilmelidir. Çeşitli risk faktörleri ve ailesel özelliklere bağlı olarak daha sık yapılabilir.)
Doktorunuz tarafından düzenli aralıklarla yapılan meme muayeneleri,
Bu 2 yöntem meme kanserini erken dönemde yakalamanın en iyi yollarıdır. Meme kanseri erken dönemde tedavisi hem kolay ve hem de daha etkilidir.
Meme kanserini yakalamanın en iyi yoludur, memedeki kitleyi büyüyüp ele gelmeden yaklaşık 2 yıl önce tespit edebilir. Mammografi röntgen filminin meme için yapılan özel bir şeklidir. Alınan radyasyon miktarı çok az ve zararsızdır. Mammografide kanser normal meme dokusundan daha koyu ve kalın olarak görülmesiyle ayırt edilir. Radyoloji uzmanları röntgen filmini inceleyerek memede kanser veya diğer problemlerin belirtilerini tespit edebilir.
Meme röntgen makinasının rafına konulduktan sonra yavaşça sıkıştırılır, memenin sıkıştırılması daha iyi bir film için gereklidir. Röntgenin çekilmesi 1-2 dakika sürer ve film makineden yaklaşık 20 dakikada çıkar.
Mammografi can acıtan bir işlem midir?
Mammografi rahatsız edici bir işlem olmakla beraber kısa süren bir işlemdir.
Hangi sıklıkta mammografi çektirmeliyim?
40-50 yaş arası 2 yılda bir,
>50 yaş üstünde yılda bir kez çekilir.
Memelerdeki hangi değişiklerde doktorunuzla konuşmalısınız?
Kendi kendinize yapılan meme muayenelerinin meme kanserini önlediğine dair kanıt olmasa da memenizde gelişen yeni belirtilerin daha erken dönemde yakalanmasına neden olacağından yapmanız önerilir. Doktorunuzla konuşmadan önce aşağıdaki listedeki değişiklerin olup olmadığını tespit ediniz.
Memelerde gözlenen değişikler
Memede ele gelen kitle veya yumru (ağrılı veya hassas olabilir),
Memelerde oluşan anormal kalınlaşmalar,
Meme ucundan gelen kanlı veya yapışkan akıntı olması,
Meme başı ve/veya meme derisinde buruşukluk veya çekilme olması,
Memelerden birinin diğerine göre büyük olması,
Memelerden birinin diğerinden aşağıda olması.