Gaiplik | Hukuki BLOG
Ana Sayfa/Özel Hukuk/Gaiplik
Türk Medeni Yasası Işığında Gaiplik Müessesesi
Samet Can ASLAN 2 hafta Önce
0 23 Okuma süresi 2 dakika
Gerçek kişilerde doğum ile başlayan kişilik ölüm olayıyla son bulur. Bu, kişiliğin doğal olarak son bulma şeklidir. Yani gerçek kişilerde hak süjesi olma (haklara ve borçlara sahip olabilme) dönemi doğum ve ölüm arasındaki süreci kapsamaktadır.
Hukukumuzda yaşamın değişkenlerine paralel olarak öyle bir durum vardır ki, bu durumun gerçekleşmesi halinde kişinin ölüp ölmediği hususunda tam olarak emin olmadığımız halde, ölümü lehine kuvvetli şüphenin bulunması yahut uzun süre haber alınamaması ve ayrıca bazı şartlarında varlığı koşuluyla kişinin ölümüne mahkeme kararıyla hüküm olunur. Bu da kişiliğin hukuki yolla sona erdirilmesidir.
Kişinin, ölümüne kesin gözle bakılmamakla beraber, muhtemel gözle bakılan ve cesedi bulunmamış kimselerin, belirli sürelerin geçmesi ile, mahkemece kişiliğinin hukuken sona erdirilmesine gaiplik denir.
Önemle belirtmek gerekir ki, kişinin ölümüne kesin gözle bakıldığı vakıalarda, gaiplik kararına lüzum kalmayacak, Türk Medeni Yasası 31. maddesinde düzenlenen Ölüm Karinesi uygulama alanı bulacaktır.
Türk hukuk sisteminde, gaiplik kararına ilişkin şartlar iki şekilde karşımıza çıkmaktadır. Görevli ve yetkili mahkeme tarafından gaiplik kararı verilebilmesi için, bu iki şarttan birinin gerçekleşmesi gerekmektedir.
Gaiplik kararı hususunda görevli mahkeme Sulh Hukuk Mahkemeleridir.
Gaiplik kararı hususunda yetkili mahkeme, kişinin Türkiye’deki son yerleşim yeri; eğer Türkiye’de hiç yerleşmemişse nüfus sicilinde kayıtlı olduğu yer; böyle bir kayıt da yoksa anasının veya babasının kayıtlı bulunduğu yer mahkemesidir.
Gaiplik kararı için gerekli şartların gerçekleşmesini takiben, ilgililerin (hakları gaiplik kararına bağlı olan kişiler, mirasçıları, vasiyet alacaklıları, eğer bu kişiler mevcut değilse devlet) görevli ve yetkili mahkemeye başvurusu üzerine, mahkeme ilan kararı verecektir.
Bahsedilen ilan kararının amacı, hakkında gaiplik kararı verilecek kişinin yahut hakkında bilgisi olanların dinlenme amacıyla mahkemeye ulaşmasıdır.
İlan kararının verilmesinin ardından mahkeme, hakkında gaiplik kararı verilecek kişinin yahut hakkında bilgisi olan kimselerin bilgi vermeleri amacıyla 6 aydan az olmamak üzere bekleme süresi takdir edecektir.
Takdir edilen sürenin dolmasıyla, hakkında gaiplik kararı verilecek kişi ortaya çıkmamış, kendisinden haber alınamamış ve öldüğü tarih de tespit edilememişse, mahkeme gaiplik kararı verecektir. Aksi takdirde gaiplik istemi düşecektir.
Gaiplik kararı, ölüm tehlikesinin gerçekleştiği veya son haberin alındığı günden başlayarak hüküm doğurur.
Gaiplik hususu, niteliği gereği ölüm gibi kesin vakıalara bağlanamaması sebebiyle hukuk alanında yaratacağı sonuçlar da ölüm olayının bağlandığı sonuçlar kadar kesin olmayacaktır.
Gaiplik kararı, hakkında verilen kişinin ölüm siciline işlenir.
Gaiplik kararı sonucunda, kararın ölüm siciline işlenmesi ile ölüme bağlı haklar aynen gaibin ölümü ispatlanmış gibi kullanılır.
Gaibin mirasa konu mal varlığı belirli bir süre ve teminat karşılığında mirasçılara teslim edilir. Gaibin ortaya çıkma ihtimali olduğundan tereke gaibin mirasçılarına zilliyet sıfatıyla teslim edilir. Mirasçıların vereceği güvence belli bir süre ile sınırlıdır.
Buna göre ölüm tehlikesi içinde kaybolma halinde mirasa konu malların tesliminden itibaren 5 yıl, kendisinden haber alınamama durumunda ise son haber alma tarihinden itibaren 15 yılla sınırlı olmak üzere hakkında gaiplik kararı verilecek kişinin mirasçıları bir güvence göstermek zorundadırlar. Bu süreler dahilinde gaip ortaya çıkarsa mirasçılar kendilerine terekeden taksim edilen payı gaibe iade edeceklerdir. Türk Medeni Yasası 584 ve 585. maddelerinde belirtilen bu süreler içerisinde gaip ortaya çıkmaz ise ya da bu arada gaip 100 yaşını doldurursa bu konuda verilmiş olan güvenceler son bulur mirasçılar terekeden kendisine pay edilen mirası kesin olarak iktisap etmiş sayılırlar.
Hakkında gaiplik kararı verilen kişinin eşi, mahkemeye başvurarak evliliğin bu sebeple feshini isteyebilecektir.
Gaiplik kararı niteliği gereği evliliği kendiliğinden sona erdirmez. Gaibin eşi medeni durum itibariyle evli gözükmekte ve ayrıca bu evliliğin mahkeme kararıyla feshi gerekmektedir. Bu konuda görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemeleridir.
Gaipliğine karar verilen bir kimsenin, daha sonra ortaya çıkması halinde, kişinin müracaatı ile mahkemece gaiplik kararı kaldırılır ve bu karara dayanılarak ilgilinin aile kütüğündeki nüfus kaydına işlenir.