Karizmatik Liderlik Kavramı | PdrGünlüğü
Anasayfa / Psikoloji / İş & Kariyer Psikolojisi / Karizmatik Liderlik Kavramı
11 Mayıs 2012	İş & Kariyer Psikolojisi Yorum Yapılmamış 1,053 defa okundu
Karizmatik liderlik, özellikle 1980?li yıllardan sonra daha çok gündeme gelmiş, liderlik davranışlarında karizmanın önemine daha çok vurgu yapılmaya başlanmıştır.
Nedir Bu Karizma Denen Şey…
Büyük liderlerdeki olağanüstü kişilik özelliklerini fark eden ve bunu ?karizma? kavramıyla sosyal bilim dünyasına aktarmaya çalışan Max Weber liberal bir dünya görüşüne sahip olsa da, modern toplumda karizmatik lidere önemli bir işlev yüklüyordu.
Karizma kelimesi köken olarak Yunanca bir kelimedir ve ?ihsan edilmiş ve bağışlanmış?, ?ilahî ilham yeteneği? anlamlarına gelmektedir.
Weber?in klâsik üçlü tipolojisinde yetki; karizmatik, geleneksel ve rasyonel-yasal olarak üçe ayrılır.Karizmatik güç yetkisi istikrarsızlık ve kaos ortamlarında ortaya çıkan bir anlayıştır.Bu tipolijide; karizmatik yetki, izleyicilerin lidere atfettiği insanüstü ayrıcalıklı özelliklerdir.Bu ilişkinin devamlılığı, liderin atfedilen bu özellikleri göstermesine bağlıdır.Teknolojik gelişmelerle karmaşıklaşan dünyada, kişilerin karizmatik liderlere yönelmesi doğaldır.
Geleneksel, meşru otoriteye şu üç özellikten üç?ü ya da birkaçı güç kazandırır:
Karizma, gelenek ve hukukun üstünlüğü. Karizmatik otorite, insanlar bir kimsenin özel niteliklerine saygı duyduklarında (karizma ?cazibe yeteneği? demektir) ve bu nitelikleri bu bireye onlar adına kullanma hakkı tanıdıklarında ortaya çıkar.
Geleneksel otorite, insanlar geçmişin geleneğine ve uygulamalarına saygı duyduklarında ve bu geleneksel değerleri simgeleyen ve ifade eden kişilerin otoritesini tanıdıklarında ortaya çıkar.Verasetle geçmiş bir statüye dayanarak ülkeleri yöneten hükümdarların ve diğerlerinin yönetme hakları, bu ilkeden kaynaklanır.
Bürokratik veya rasyonel yasal otorite insanların resmi kural ve prosedürleri kullanarak, yetkilerini kullandıklarında ortaya çıkar. Bu üç tür resmi otoritenin herhangi biri, modern örgütlerde bulunabilir. Kahramanlık göstermiş bir kişi isterse, diğerlerini yönetmeyi, yönlendirmeyi sağlayan muazzam bir karizmatik güç kazanabilir.
Bir Lideri Karizmatik Yapan Özellikler Nelerdir
Karizmatik liderlerin güçlü bir hitabet yeteneği ve imajı vardır. Karizmatik liderin özellikleri şunlardır (Cafoğlu, 1997: 138; Kılınç, 1997: 403);
Olağanüstü yeteneklere sahip,
Yüksek etkileme ve baskın olma ihtiyacı,
İnançlarının doğruluğuna ikna etme,
Kendini dava için feda etme,
Vizyona ulaşmak için yüksek maliyete katlanma.
İzleyicilerin ihtiyaçlarına önem verme,
Kriz durumlarında radikal çözümler üretebilme,
Yeteneklerinde süreklilik taşıması.
Karizmatik Lider İzleyenlerini Etkilemek İçin Hangi Yolları Kullanır?
Karizmatik liderler sosyal etkileme süreçleri olarak kişisel özdeşleşme, sosyal özdeşleşme içselleştirme ve öz fayda (self efficacy) kavramlarını kullanmışlardır:
a) Kişisel Özdeşleşme: Liderin kişisel özdeşleştirme gerçekleştirdiği izleyiciler daha ziyade özsaygınlığı, özkimliği zayıf olan ve otorite figürlerine bağımlı olma ihtiyacı yüksek kişilerdir.Kişisel özdeşleşme sonucu bu kişiler, liderin benimsediği vizyon, strateji ve tutumdan ziyade, liderin şahsına sadık hâle gelirler. Dolayısı ile de liderin ayrılması veya ölmesi durumunda,sözkonusu izleyiciler özdeşleşebilecekleri başka bir lider arayışına gireceklerdir.
b) Sosyal Özdeşleşme: Karizmatik liderler; izleyicilerinin benlik kavramları ile grubun kimliği ve paylaşılmış değerleri arasında bir bağlantı kurarak, sosyal özdeşleşmeyi arttırırlar. Yüksek düzeyli bir sosyal özdeşleşme ise bireyci bir anlayıştan çok, toplumsal anlayışa sahip olacaktır. Bunun anlamı ise izleyicinin grubun ihtiyaçlarını kendi bireysel ihtiyaçlarının üzerinde tutmaya ve kendini grubu uğruna feda etmeye istekli olmasıdır.
Sosyal özdeşleşme bayrak, amblem, üniforma gibi semboller, sloganlar, örgüt marşının ya da şarkısının söylenmesi, bayrak selamlama, dua okuma gibi ananevi merasimler ve yeni üyelerin ise başlaması gibi seremonilerle güçlendirilebilir. Bunun yanı sıra, karizmatik liderler geçmiş başarıları ile ilgili hikayeler anlatarak, örgüt üyelerinin kahramanca eylemlerinden sözederek ve kurucuların ya da eski liderlerin sembolik eylemlerine atıfta bulunarak, örgütün geçmişine gönderimde bulunur.
c) İçselleştirme: Karizmatik liderler bazen izleyicilerine yeni değerleri benimseterek etkilemeye çalışsalar da, genel olarak başvurdukları etkileme yöntemi izleyicilerin mevcut değerlerini belirginleştirme ve bunların görev hedefleriyle bağlantılandırılmasıdır. Bunun için başvurulan en temel yol ise, görev hedeflerini izleyicilerin benlik kavramlarını ve değerlerini yansıtacak ideolojik terimlerle tanımlayan bir vizyonun açıkça vurgulanmasıdır. Bu, görev hedefine ulaşmayı, izleyicilerin değerlerini ve sosyal kimliklerini ifade etme yolu haline getirir.
d) Öz fayda (Kendine Güven): Karizmatik liderler toplu öz faydayı arttırarak, izleyicilerini ortak misyonun başarılmasında diğer grup üyeleri ile işbirliğine daha istekli hâle getirir. Bunu sağlamak için de, bireysel ve toplu çabaları başarıya ulaştıracağına ilişkin beklentiyi yükseltir.
Karizmatik liderleri diğerlerinden ayıran özellik, vizyoner bakış açısına sahip olmak ve geleneksel olmayan yollardan bir vizyona ulaşma becerisidir. Karizmatik liderler daha çok katılımcı olmayan yönetim biçimlerinde ve demokratik yaşam düzeyinin olduğu ortamlarda ortaya çıkar. Kanunların, kuralların ve demokrasinin yaşandığı ülkelerde pek rastlanmaz.
Karizmatik liderlerin risk, belirsizlik ve kaos dönemlerinde ortaya çıkması doğaldır. Hitler?in karizmatik bir lider olarak ortaya çıkmasında; Almanya?nın I. Dünya Savaşında yenilmesi, yaşanan sosyo-ekonomik bunalımdan çıkışı söylemlendirmesi, özsaygısı zayıf ve güçlü sosyal kimliğe sahip olmayan genç nüfusu etkilemesi etkili olmuştur.
Karizmatik Liderler Ne zaman Ortaya Çıkar?
Karizmatik liderin ortaya çıkmasını kolaylaştırıcı koşullar şunlardır (Kılınç, 1997: 399, 403):
Değişimi zorunlu kılan ya da mevcut durumu yaşanmaz kılan kriz, kaos ya da belirsizlik koşullarının mevcudiyeti,
İzleyicilerin görev ve rollerinin ideoloji ile bağlantılandırılmış olması,
Mevcut koşullardan tatminsizlik duygusunun yoğun biçimde yaşanması (Ataletin açıkça algılanması),
Aslında mevcut olmayan bir sorunun suni olarak yaratılmış olması,
Geleneksel işgörme yol ve yöntemlerinin değerini yitirmiş olması,
İzleyicilerin kimlik ve değerlerinin liderin vizyonu ile uyumlu olması,
Örgüte bağlılığı sağlayan bir misyonun mevcudiyeti,
Örgütte çok sayıda insanın yetersizlik, korku, pişmanlık, suçluluk, düşmanlık duygularını yaşıyor olması,
Bastırılmış duygu ve tepkileri harekete geçirecek bir “dava”nın mevcut olması.
Liderliğe ilişkin yanlış bir yargı da, liderliğin sonradan öğrenilebilen bir olgu olmadığı, doğuştan olduğu şeklindedir. Herkesin lider olamayacağıdır. Bu bir yanlış inançtır. Genetik yapıdan gelen fiziksel özellikler, hırs, karizma diye nitelendirilen özellikler bir lider yaratmaz. Daha başka özelliklerin de olması gerekmektedir. Çünkü, liderlik öğrenilebilir. Herkes liderlik davranışları gösterebilir. Liderlik belli bir statüye, konuma, makama özgü bir özellik olarak algılanmamalıdır.Liderlik karizma gizemiyle birkaç kişiye verilebilen bir olgu hiç olamaz. Çünkü liderlik bir süreçtir. Herkes potansiyeli oranında, liderlik davranışlarını sergileyebilir.
Eğitim yöneticisinin gerek okul çevresiyle gerekse eğitimle ilgili çevrelerle doğrudan ilişkisi bağlamında, karizmatik bir rol yüklenmesi söz konusudur. Bu bir anlamda, bu rolü ona yükleyenlerin ihtiyaç düzeyi ile ilişkilidir. Bu süreç, genellikle tek yönlü işlemektedir, lider grubun, topluluğun kurtarıcısı olarak bir anda ortaya çıkar. Eğitim alanında karizmatik lider olma özelliği, yaşanan problemleri ve çatışmaları çözen yöneticilere atfedilmektedir.
PYGMALLION ETKİSİ (İnanırsanız Gerçekleşir Ruhu)
Bir zamanlar Kıbrıslı heykeltıraşın biri bir kadın heykeli yapar, heykelin etrafında döner ve ne de güzel olmuş der, daha sonraki günlerde de birer kez heykelinin yanına gider, onun etrafında dönerek, yine, ne de güzel olmuş der, daha sonra bu heykeli rüyasında da görmeye başlar ve artık dayanılmaz bir hevesle zamanının bütün kısmını heykelinin etrafında dönerek ve ona olan hayranlığını dile getirerek geçirir, heykeline şiirler yazar; efsaneye göre esas yaptığı şey kafasında yaşattığı ve aşık olduğu kadını yaptığı heykelle somutlaştırmaktı ama o heykelin sevdiği kadın olduğuna öyle bir inanmıştı ki; daha sonra bu heykel canlandı ve onunla beraber sonsuza kadar mutlu olacakları bir yere gittiler ve heykelin canlandığı günden sonra onları bir daha kimse görmedi. Efsaneye göre o günden beri PYGMALLION ruhu, yani inanırsanız gerçekleşir ruhu yaşamaktadır.
Karizmatik lider, izleyenlere pygmallion etkisi yapar, onlara yüksek beklentiler ve güven duygusu atfettiği oranda, onlardan daha iyi performans elde eder.
Kaynak:Dr.Tufan AYTAÇ Eğitim Teknolojileri Genel Müdürlüğü
Önceki Çizgi Film Masal ve Çocuk
Sonraki İletişimin Önemi ve Etkili İletişim
Ulaşmak için uzun zamandır çaba harcadığınız hedefe vardınız, herkes ne kadar başarılı olduğunuzu tekrar ederken …