Anayasa'nın değiştirilmesi usulü
Devlet, bir kurallar sistemidir.
Bu kurallar sisteminin en önemli parçası da hukuk kurallarıdır.
Demokratik Devlet'te, bu kurallar bütününü kapsayan sistemin, özel olarak da hukuk kuralarının önemli özellikleri var:
1- Hukuk kuralları, Demokratik Devlet'te sadece kişileri değil, Devlet ve Devlet'in organları ve devlet hizmetinde çalışanları da bağlar.
2- Demokratik Devlet'te, bu hukuk kurallarının temelinde halk vardır.
Demokraside bu hukuk kuralları, vatandaşların uyması için farklı bir güç tarafından yapılmıyor. Herkes için, yine halk-toplum- tarafından doğrudan doğruya ya da temsilcileri aracılığı ile yapılır.
İşte Demokratik hukuk ve demokrasi dışı hukuk sistemlerini ayıran temel unsur budur. Bu kurallar bütünü biçiminde oluşan sistemin adı Anayasal sistem olarak benimsenir. Anayasal sistemin temel ve en üstün belgesi de, elbette, Anayasa'dır.
Anayasa da belirli kurallar bütünüdür.
Türkiye'de 1876, 1909, 1921, 1924,1961 ve 1982 yıllarında hazırlanan yazılı anayasalar uygulanagelmektedir.
Yeryüzünde yazılı olmayan anayasalar da mevcuttur.
Anayasa, tek bir metinde toplamış olduğu için, yapılışı ve değiştirmesi diğer hukuk kurallarından farklıdır ve oldukça güçtür. Bu değişiklikler, farklı organlar tarafından ve farklı usüllerle yapılabilir. Nitekim Anayasa'nın Üstünlüğü İlkesi olarak bilinen bir ilke vardır ve bu cümleden olmak üzere, "Anayasa, kurallar sistemi içinde, diğer kurallardan, özellikle de yasalardan, genel olarak üstündür" denir.
Anayasa dediğimiz bu üstün belge, hem içindeki konular yani içeriği, hem de değiştirilme usulü yönünden, diğer kurallardan, kanunlardan farklıdır.
Bir anayasa değişikliği için, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin 2/3'ü veya 3/5'i oranında oyuyla kabul edilmesi gerekir. Bu iki oran arasında önemli bir fark vardır. Bu da değişikliği istenen maddenin halkoyuna, yani referanduma sunulması ile sonuçlanmasını doğurur.
Anayasanın değiştirilmesi usulü:
Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin üye tamsayısının 1/3'ü kadar üyesinin yazılı teklifi gereklidir. (En az 183 parlamenterin imzaladığı yazılı değişiklik önergesi gerekir)
Bu değişiklik önergesinin 330 ila 365 milletvekili tarafından kabul edilmesi ile, önerge, Cumhurbaşkanlığı'na sunulur.
Cumhurbaşkanı değişiklik önergesini kabul ederse, değişiklik önergesi, zorunlu olarak referanduma götürülecektir. Cumhurbaşkanı değişiklik önergesini red ederse önerge TBMM'ne geri döner. Yeniden oylanan önerge TBMM üye tamsayısının 2/3'ünün veya daha fazlasının (367 ve daha fazla olumlu oy) onaylaması halinde bu kez, yeniden Cumhurbaşkanlığı'na gönderilir. Cumhurbaşkanı bu yeni önergeyi isterse referanduma götürür ya da onaylar ve Resmi Gazete'de yayınlanarak yürürlüğe girmesini temin eder.
Anayasa değişikliği önergesi, ilk aşamada 367 veya daha fazla oyla Cumhurbaşkanı'na gönderildiğinde farklı işlemler yapılır.
TBMM salt çoğunluğunun üçte ikisi ve daha fazla oyla gelen önergeyi, Cumhurbaşkanı, kabul ettiği takdirde, isterse halkoyuna sunar.
Dilerse, Resmi Gazete'de yayınlanarak yürürlüğe girmesini sağlar. Cumhurbaşkanı, önergeyi redederse, TBMM'ne geri gönderir.
Bu kez TBMM'den aynı koşullarda yani üçte ikilik çoğunluk oyunu almış olan önergeyi ya kabul eder, ya da referanduma sunar.