Edebiyat Okulu: Destansı (Epik) Anlatım
Epik (destansı) anlatıma geçmeden önce "destan" ve "epik" kavramları üzerinde durmak gerekir. Destan, bir olayın olağanüstü bir şekilde anlatıldığı uzun şiirlere denir. Epik (destansı) anlatım , çoğunlukla şiirlerde, doğal ve yapma destanlarda, kahramanlık konulu mesnevilerde görülür.
Epik sözcüğü Yunanca "epope" sözcüğünden doğmuştur. Tarih öncesi devirlerde olağanüstü olayları konu alan şiirlere destan denir. İşte bu metinlerde kullanılan anlatıma da epik (destansı) anlatım denir. Son dönem Türk edebiyatında Mehmet Akif Ersoy'un "Çanakkale Destanı", Fazıl Hüsnü Dağlarca'nın "Üç şehitler Destanı" ve Kayıkçı Kul Mustafa'nın "Genç Osman Destanı" önemli yapma destanlar arasında yer alır. Bu destanlar, epik (destansı) anlatıma güzel birer örnek oluşturur.
Epik (Destansı) Anlatımın Özellikleri:
Olağanüstü olayların, destanların, koçaklamaların ele alınıp işlendiği, daha çok şiirlerde kullanılan bir anlatım tekniğidir.
Epik anlatımlarda yiğitçe, kahramanca bir söyleyiş esastır.
Epik (destansı) anlatımda abartıya başvurulur.
Bu anlatımda destan türünün yiğitçe edası sezilir.
Epik (destansı) anlatımda olağanüstü özellikler çok fazla yer alır.
Destansı (epik) anlatım, eylem ağırlıklı bir anlatımdır.
Epik anlatım, destan başta olmak üzere hikâye, roman, şiir, tiyatro türlerinde kullanılan bir anlatımdır.
Sözcükler, daha çok yan ve mecaz anlamda kullanılır. İmge, benzetme, çağrışım gibi unsurlara çok fazla başvurulur.
Olay ağırlıklı bir anlatım olduğundan epik anlatımda sürekli bir hareketlilik söz konusudur
Epik (destansı) anlatımla daha çok tarihi konular ve kahramanlıklar işlenir. Destanlar, koçaklamalar, milli marşlar anlatılırken hep epik anlatıma başvurulur.
Tarihi hadiseler ve olaylar okuyucu kitlesinde heyecan ve coşku oluşturacak şekilde ele alındığı için bu durumlarda epik anlatıma başvurulur.
Epik (destansı) anlatıma günümüzde en çok yapma destanlarda başvurulur.
Dil, sanatsal işlevde, alıcıyı harekete geçirme işleviyle kullanılır.
Destansı (epik) anlatımda betimlenen çoğunlukla "olay" veya "tarihi şahsiyetler"dir.
Epik anlatımda hitap cümleleri fazlasıyla yer alır. Yani ünlem cümleleri ağırlıktadır.
Destansı anlatım ile oluşturulan metinlerin yapı unsurları gerçeklikten uzaktır.
Epik anlatımda kişi, yer, zaman ve olay unsurları olağanüstü nitelikler taşır.
Destansı (epik) anlatımda duygular oldukça kabarıktır.
Destansı (epik) anlatım öyküleyici ve betimleyici anlatımla birlikte kullanılır.
Epik (Destansı) Anlatım ile İlgili Örnekler
Gül yüzlü bir âfetti ki her busesi lale;
Açıklama: Şiirin tamamına baktığımızda şiirde yiğitçe, kahramanca bir söyleyiş esastır. Anlatımda abartıya başvurulmuştur. "Şehitler", "yiğitler" kelimelerinin şiirde yer alması şiirin epik anlatımla oluşturulduğunun kanıtlarıdır.
"Allah'a giden yolda meleklerle karıştık.
Bizler gibi ölmüş o yiğitlerle beraber."
Yukarıdaki dizeler epik anlatımın bütün özelliklerini içerir. "Meleklerle karışma, cennet kapısından girme, ölüleri görme" sözleri olağanüstü bir anlatımı ve bir abartıyı ifade eder. Bu da epik (destansı) anlatımın en önemli unsurlarıdır.
"Şimşek gibi bir hatıra nal seslerimizden!" dizesinde de "benzetme" edebi sanatının yer alması epik anlatımın bir diğer özelliğini yansıtır.
"Girdik zaferin koynuna, kandık o visale!" cümlesinde geçen altı çizili sözcüğün mecaz anlamda kullanılması şiirin epik (destansı) anlatımla yazıldığının bir başka göstergesidir.
Şiirde çok fazla fiilin yer alması ve bunun sonucunda doğan "hareketlilik", şiirde anlatılan konunun tarihi bir konu olması, anlatılan şeyin bir "olay" olması da şiirin epik (destansı) anlatımla yazıldığının ipuçlarıdır.
Açıklama: Yukarıdaki şiirin epik (destansı) anlatımla yazıldığının birçok kanıtını şiirde görmekteyiz. "Kılıç, kavga, tüfek, yiğit, ölüm" sözcükleri hep destansı (epik) anlatımın unsurlarıdır. Şiirin genelinde hâkim olan "yiğitçe, kahramanca söyleyiş", eylemlerin ağırlıkta olması; şiirde sürekli bir hareketliliğin olması, şiirde tarihi bir konu ve kahramanlığın anlatılması, anlatımda duyguların kabarık olması şiirin epik (destansı) anlatımla oluşturulduğunun en önemli ölçütleridir.
Kustu Mehmetçik’in aylarca durup karşısına;
Açıklama: Milli ordumuzun Çanakkale Savaşı'nda gösterdiği olağanüstü kahramanlıklar şiirde konu edinilmiştir. Şiirde dil; alıcıyı harekete geçirme işlevinde kullanılmıştır. Şiirde tarihi bir olayın anlatılması ve yine olağanüstü unsurların bulunması ayrıca abartma sanatına birçok yerde başvurulması şiirin epik (destansı) anlatımla yazıldığının göstergeleridir.
Yukarıdaki dizelerde yiğitçe bir söyleyiş söz konusudur. "Hilal" kelimesiyle bayrak kastedilmiştir. Parça söylenip bütün kastedildiği için "ad aktarması" sanatına başvurulmuştur. Yine Türk askeri "Güneş"e benzetilerek de açık istiare sanatı yapılmıştır. Ayrıca ünlem cümlelerinin yer alması da epik (destansı) anlatımın başka ipuçlarıdır.
‘Gömelim gel seni tarihe’ desem, sığmazsın."
Yukarıdaki dizelerde yer alan yiğitçe söyleyiş, abartı şiirin epik (destansı) bir anlatımla yazıldığını gösterir. Yazarın düşüncesini soru yoluyla işlemesi istifham sanatına başvurulduğunu gösterir.
“Ne büyüksün ki kanın kurtarıyor Tevhid'i…
Bedr in arslanları ancak, bu kadar şanlı idi."
Yukarıdaki dizelerde de Türk askeri, Bedir'de savaşan sahabelere benzetilmiştir. Yani benzetme sanatına başvurulmuştur. Bu aynı zamanda bir abartıdır çünkü hiç kimse hiçbir bakımdan sahabelere yetişemez. "Bedir Savaşı kastedilerek bir hatırlatmada bulunulduğu için telmih sanatı yapılmıştır. Bütün bunlar da epik anlatımın unsurlarıdır.
Açıklama: Epik anlatımlardaki yiğitçe, kahramanca söyleyiş bu şiirde de yer almaktadır. Şiirin anlatımında abartıya başvurulmuştur. Şiirde ayrıca destan türünün yiğitçe edası sezilmektedir. Şiirin olay ağırlıklı olması ve şiirde yer alan hareketlilik şiirin epik (destansı) anlatımla yazıldığının göstergeleridir. Şiirde dilin, sanatsal işlevde ve yer yer alıcıyı harekete geçirme işleviyle kullanılmış olması da epik anlatımın bir diğer özelliğini yansıtır.
OĞUZ KAĞAN DESTANI'NDAN
Bu çocuk, anasının göğsünden ilk sütü emdi ve bir daha emmedi. Çiğ et, çorba ve şarap istedi. Dile gelmeye başladı. Kırk gün sonra büyüdü, yürüdü ve oynadı. Ayakları öküz ayağı gibi; beli kurt beli gibi; omuzları samur omuzu gibi; göğsü ayı vücudu gibi idi. Vücudu baştan aşağı tüylü idi. At sürüleri güder, ata biner ve av avlardı. Günlerden, gecelerden sonra yiğit oldu. (Oğuz Kağan bu defa) bir ayı yakaladı. Onu, altın kemeri ile ağaca bağladı ve gitti. Ertesi sabah, tan ağaran çağda yine geldi. Gördü ki canavar ayıyı da almış, götürmüş. O ağacın dibinde kendisi durdu. Canavar gelip başı ile Oğuz'un kalkanına vurdu. Oğuz, kargı ile canavarın başına vurarak onu öldürdü. Kılıçla başını keserek alıp gitti. Tekrar aynı yere geldiği zaman gördü ki bir sungur (ala doğan) canavarın içerisini (iç organlarını) yemektedir. Yay ile, ok ile sunguru öldürdü, başını kesti. Ondan sonra dedi ki: "Canavar geyiği yedi, ayıyı yedi, kargım onu öldürdü çünkü kargım demirdendi. Canavarı sungur yedi, yay ve okum onu öldürdü çünkü okum bakırdandı."
Açıklama: Oğuz Kağan Destanı'nda alınan yukarıdaki parçada epik (destansı) anlatımın birçok özelliği yer almaktadır. "Oğuz Kağan'ın daha beşikte iken çiğ et ve şarap istemesi, kırk gün gibi kısa bir zaman diliminde yürümesi" hadiseleri olağanüstü özellikler içerir. Bunlar da epik (destansı) anlatımın özellikleridir. Destanda birçok yerde benzetmelere başvurulmuştur. "Yüzü gök, ayakları öküz ayağı gibi, beli kurt beli gibi" örneklerinde olduğu gibi. Destanda bir hitabet üslubu sezildiği gibi bir hareketlilik de söz konusudur.
Destanda Oğuz Kağan'ın yer yer Tanrı'yla konuşması, gökten ışık inmesi, kızın gülmesi ile birlikte Tanrı'nın da gülme­si aynı zamanda kızın ağlamasıyla Tanrı'nın ağlaması epik (destansı) anlatıma örnek oluşturur.
Gönderen Türkçe Edebiyat Okulu zaman: 23:16:00