Biz T�rkmeniz-ـzeyirağalı: Federasyon Türkmen haklarını garanti etmez
Türkmen Bağımsızlar Hareketi (TBH) Başkanı ve Irak Türkmen Cephesi (ITC) Yürütme Meclisi ـyesi Kenan Şakir ـzeyirağalı, Kürtçe yayınlanan Kürdistan Rapor Gazetesine konuştu.
ـzeyirağalı, ITC’nin siyasi projesi ile Kürtler’in siyasi projesinin birbiriyle uyuşmadığı için ITC’nin şuana kadar Kürt yِnetiminde yer almadığını belirtti.
ـzeyirağalı: Bu durum yalnız Türkmenler içinde var. Her üç sene de bir kurultay yapılır. İlk kurultay 1997’de yapıldı ve sayın Vedat Arslan ITC Başkanı olarak seçildi. Şimdiye kadar 4 kurultay yapıldı. Ondan ِnceki ITC Başkanı Dr. Turhan Ketene idi. Ketene tayin yoluyla geldi. Ondan sonra uzlaşma sonucu olarak sayın Sinan Çelebi başkan oldu. İkinci Türkmen Kurultayında ITC Başkanlığına sayın Sanan Ahmet Ağa seçildi. Daha sonra Kerkük’te yapılan üçüncü Türkmen Kurultayında Dr. Faruk Abdullah , 2005’te Kerkük’te yapılan dِrdüncü Kurultayda ise Dr. Sadettin Ergeç başkanlığa seçildi. Mesele ITC Başkanını değiştirmek meselesi değil belki de delegelerin kendilerini ITC adaylığına gِstermeleridir. Eğer şartlar müsait ise ِnümüzdeki yıl ITC kurultayı yapılıp delegeler arasında seçim yoluyla yeni bir başkan seçilir. Biz demokrasiye inanıyoruz, ortada darbe sِz konusu değil. Dediğm gibi her üç yılda bir bir kurultay yapılır ve bir başkan seçilir.
Kürdistan Rapor: Sِylentilere gِre ITC’nin, Kürdistan bِlgesi siyasi sürecine katılma niyeti var. Bu sِylentinin gerçek payı var mı?
ـzeyirağalı: Türkmen halkının gerek Irak gerekse bِlge çapında hak ve gِrevleri bellidir. Bu halk aynı zamanda iktidarda da pay hakkına sahiptir. Kürt idaresine katılma arzumuz ilk değil. Biz dِrdüncü kabineye katılmayı arzuluyorduk. Bu amaçla Kürt gruplarıyla yaklaşık bir ay süren 4 büyük toplantı da yaptık. Biz hem Bağdat hem de Kürt idaresinde yer almak isteriz. Ama milli prensiplerimizden vazgeçmeden. Eğer son dِnemlerde yapılan temasları kastediyorsan benim bildiğime gِre bu konuda ciddi bir gelişme yok. Kerkük konusunda hem KDP hem de KYP ile temaslarımız var. Fakat idareye katılım konusunda henüz ciddi bir adım atılmış değil. Ama katılma arzumuz var.
ـzeyirağalı: Bu hassas bir sorudur. Şüphesizdir ki siyasette menfaat var. Ne devamlı dostluk var ne de düşmanlık. Belki de ortak menfaat var. Bir diğer konu ise ITC’nin siyasi projesi Kürt grupların siyasi projesi ile çelişiyor. Kürtler kendi milli haklarını elde etmenin federasyondan geçtiğine inanıyorlar. Fakat biz ITC olarak federasyonun Türkmen haklarını garanti etmeyeceğine inanıyoruz. Irak anayasasında federasyon maddesi var. Fakat biz , hem federasyon hem de 140. maddeyi içerdiği için anayasaya hayır dedik. ITC olarak Irak’ın toprak bütünlüğünü savunuyoruz. Türkmenler olarak Irak’ın kuzey batısından güney doğusuna uzanan bir coğrafya üzderinde yaşıyoruz. Fakat Irak’ta federasyon doğudan batıya doğru gidiyor. Kürdistan bِlgesi, orta bِlge ve güney bِlgesi gibi. Yani federasyon sistemindeki coğrafi dağılım uzunluk değil enliği gِz ِnnüde bulunduruyor. Bu da biz Türkmenlerin menfaati ile bağdaşmıyor. Çünkü biz kueyden güneye doğru bir coğrafya üzerinde yaşıyoruz. Başka bir deyişle eğer uygulanırsa federasyon halkımızı bِlür, parçalar. Eğer federasyon uygulanırsa bu durumda Türkmenler olarak iki tehlikeyle karşı karşıya kalırız. İlki Irak bِlünür, ikincisi ise Türkmenler olarak bu yapı içerisinde yok olup gideriz. Bu çerçevede Kürtler “ bizler parçalanmış bir milletiz. Her dِrt parçayı birleştirip bir devlet kurmayı istiyoruz. Fakat şartlar hala elverişli değil” gibi bir iddiaları var. Bir kısım Kürt politikacılar ise bu iddiayı bir rüya olarak gِrüyorlar. Diğer bir kısım ise bunu meşru bir hak olarak gِrüyorlar. Demek ki Kürt ve Türkmen stratejileri birbiriyle çelişiyor. Bu yaklaşım doğal olarak idarede yer almamızda bir engel olarak ِnümüze çıkar.
Kürdistan Rapor: Siyasi bakımdan Türkmenler’in Kürdistan bِlgesinde hakları ne derece garantiye alınmış durumda. Türkmenlere yalnız kültürel hakları sağlanmış gibi bِlgede bir eleştiri var ?
ـzeyirağalı: Bu soruyu Kürt idaresinde yer alan Tükmen kardeşlerimize yِneltseydiniz daha iyi olurdu diye düşünüyorum. Biz gerçekleri biliyoruz, fakat keşke onlar bu konuda izahat yapsaydılar. Bِlgede Türkmen halkının hakları ne derece garantiye alındığını bize anlatsaydılar. Dِrt parlamenterin ve birkaç bakanın idarede yer alması bence ِnemli değil, ِnemli olan bunların Türkmen halkına ne kadar yararları dokunmasıdır. Aslında dِrt parlamenterin ve iki Türkmen bakanın Kürt idaresinde yer alması hüner değil, asıl hüner bunlar kendileri için neler elde edebiliyorlar değil de Türkmen halkının beklenti ve gِrüşlerini ne derecede yansıtabiliyolar. İnsaflı her birisine bu soruyu sorarsan size “hiçbir şey” diye cevap verir. Yani Türkmenler’in hiçbir beklentileri yerine getirilmiş değil. Şuna vurgu yapmamız gerekir ki nasıl bir Kürdün yaşama hakkı varsa bir Türkmen’in de bir Asuri’nin de aynı şekil yaşama hakkı vardır. Ama Kürt grupları, bِlgedeki siyasi süreçlerini güzel gِstermek için kimilerini parayla satın alıp kendilerine imtiyazlar sağlıyorlar. Bِyle hak verilmez ki.
ـzeyirağalı: Ben satınalındıklarını kast etmiyorum, başta kendim olmak üzere Türkmen haklarını iddia edenlerin halkımızla ticaret yapmamalarını temenni ediyorum. Halkımı sırf şahsi menfaatler için kullanmamalıyım, belki de halkımın hedeflerine kavuşması yِnünde mücadele etmeliyim.
Kürdistan Rapor: ITC tarafından Türkmen bِlgesi projesi gündeme gelmiştir. Ama bu proje, gerçek zeminde uygulanmasının imkansız olduğu için eleştiriliyor. Sizin bu konudaki gِrüşünüz nedir?
ـzeyirağalı: Irak Türkmen Cephesi ve Türkmen Bağımsızlar Hareketi’nin politikaları belli. Bizler 1994’ten beri demokratik, parlamenter, çok sesli ve Türkmen meşru haklarının garantiye alındığı bir sistemden yanayız. Biz muhalefetin hem New York hem de Londra’da yapmış olduğu toplantılarda federasyonu reddetmiştik. Seçimde de benzer bir tavır sergiledik. Saddam sonrası dِnemde hazırlanan ana yasa tespit edildiğinde aynı şekil bir tutum izledik. Biz federasyona olduğu gibi, gerek coğrafya gerek mezhep gerekse milliyet esaslarına gِre kurulan bir bِlünmeye de karşıyız. Türkmen bِlgesi yِnündeki soruna gelince eğer Irak bِnurse o zaman Telafer ‘den Mendeli’ye uzanan Türkmen bِlgesini ilan edecek bir hakka sahip olmuş oluruz. Bunun ne kadar gerçekçi olup olmadığı başka bir konu. Kimi milletlerin projeleri zamanında gerçekçi değilken şimdi gerçek oldu veya gerçek olmaya doğru gidiyor. Bizimkide aynı şekil bugün gerçekçi değilse yarın gerçek olacak.
Kürdistan Rapor: ITC’den ayrılan birçok parti sizi kendi iradenize sahip olmamakla veya Türkiye tarafından yِnetilmekle suçluyorlar ?
ـzeyirağalı: Son 10-15 yılda defalarca basına mülakat verdim. Bu mülakatların hepsinde değilse birçoğunda aynı soruyla karşılaştım. Bu soruya şِyle bir cevap vermiştim. Saddam rejimi devrilmeden ِnce Irak’taki gruplar gerek maddi gerekse lojestik olsun üç, dِrt veya on taraftan yardım alıyordu. Her grubun kendilerine destek verenleri vardı. Biz de ITC olarak o gruplar gibi komşu ülkemiz Türkiye’den yardım alıyorduk. Çünkü Türkiye ile aramızda dil, din ve kültür bağlarımız vardır. Biz yanlız Türkiye’den alırken diğerleri üç veya dِrt taraftan alıyorlardı. Biz irademiz elimizde. Milletimizin menfaatiyle çelişen hiçbir kağıda imza atmam. Türkiye’den lojestik, Türkmeneli Vakfı’ndan maddi destek aldığımız doğru ama bu demek değil ki kendi irademize sahip değiliz. Aramızda gِrüşme yapılıyor gِrüş bildiriyoruz ama son kararı kendimiz veriyoruz.
ـzeyirağalı: Türkmen Bağımsızlar Hareketi (TBH), halkımızın bağrından çıkmış bir siyasi organizasyondur. Türkmen Bağımsızlar Hareketi (TBH) 1994’te kurulduğunda her kesimden binlerce Türkmen’i kendi bünyesine katmayı başardı. Tüm partilerde revizyon meydana gelir. Çatlaklar olur. Türkmen hareketinden çok sayıda arkadaşlarımız ayrıldı. Kimin iyi olup kimin iyi olmadığına tarih karar verir.
Kürdistan Rapor: Sizden ayrılan partiler, ayrılma sebebini, kendi iradelerinin kendi ellerinde olmadığına veya Türkiye’nin baskısı altında olmaya bağlıyorlar. Fakat sِylentilere gِre bunlar ITC’deki mevkilerini kaybettikleri için kalkıp kendilerine partiler kurup ayrıldılar.
ـzeyirağalı:Sorunuzun ikinci kısmı zaten bir cevap mahiyetindedir. Kimileri koltuğunu kaybettiğinde menfaatleri vurulduğunda veya kurultayda eli boş çıktığında hemen gidip bir bildiri yayınlayıp parti kuruyorlar.
Kürdistan Rapor: Türkmen Bağımsızlar Hareketi olarak, Kürdistan bِlgesi siyasi sürecinde yer alan Türkmen partilerle ilişkileriniz nasıldır?
ـzeyirağalı: Siyasi anlamda kendileriyle aramızda herhangi bir ilişki yoktur. Ancak sosyal anlamda birbirimize ziyarette bulunup hal hatır soruyoruz. Fakat bu demek değil ki biz Kürtler’in projesine karşıyız. Kürdistan siyasi sürecinde yer alan Türkmen kardeşlerimize eğer kendi milletlerinin hakkı için mücadele ediyorlarsa kendilerine elinize sağlık deriz. Ama bunların hedefi eğer kendi koltuklarını korumak ve belli mevkilere ulaşmak ise biz bunun yanında değiliz. İdari olarak Kürt grupları, bu Türkmen oluşumlara ِdediği paraları yetim ve fakir fukaraya dağıtıyorlarsa daha iyi olur diye düşünüyorum.
Kürdistan Rapor: ITC, Erbilliler’den ziyade Kerküklülere daha fazla ِnem verdiği gibi bir eleştiri ile karşı karşıyadır. Bu konuda ne sِyleyeceksiniz?
ـzeyirağalı: Bu doğru değil. Ama bunu zorla bize dayatmaya çalışıyorlar. ITC’nin üç başkanı Erbilli idi. Türkmenler içinde şu Erbilli’dir bu Kerküklü’dür şu Celavlalı’dır bu Telaferli’dir gibi bir ayrım yapılmıyor. Kerkük, çoğu Türkmenler’in yaşadığı bir kent olduğu için halkımız için daha ِnemli bir kent olabilir. Ama yine de bu demek değildir ki diğer kentler ihmal ediliyor. Kerkük’e ne kadar ِnem veriliyorsa Erbil’e ve diğer Türkmen bِlgelerine o kadar ِnem veriliyor.
Kürdistan Rapor: ITC’nin Erbil’de yeniden teşkilatlandığı,bir taraftan eski üyelerini toplayıp diğer bir taraftan ise eski kuruluşlarını faaliyete sokmaya çalıştığı sِylentileri vardır?
ـzeyirağalı: Eğer bu yapılırsa o zaman bِlge hükümetine katılım da sِz konusu olur. Ama henüz ciddi bir şey sِz konusu değil.
ـzeyirağalı: KDP siyasi bürosuyla yapmış olduğumuz bir dizi toplantıda kuruluşlarımızın iadesini talep etmiştik. Ki bunların arasında Birlikler Dairesi, Türkmenevi, Türkmeneli Radyo ve Televizyonu bulunuyor. Diğer dairelerin muhtevasını Abdülkadir Bezirgan talan etti. KDP tarafının cevabı şِyleydi: “Eğer biz ana konularda anlaşırsak bu mesele kendiliğinden çِzülür”. Yani eğer ITC ve KDP ana konularda anlaşırlarsa sِz konusu kuruluşlar ITC’ye iade edilir.
ـzeyirağalı: Bugün Erbil’de çok sayıda Türkmen kuruluşu var. Her bir millet bu kadar psikolojik baskı altındaysa elbette bu ister kadın olsun ister erkek teşkilatları olumsuz etkilenir. TBH üyeleri olduğu gibi mevcutturlar ama faaliyetleri durdurulmuş vaziyette. Yarın veya ِbür gün şartlar elverdiğinde kadın ve erkek üyelerimiz gِrevlerine dِnecekler. KDP ve KYB ile aramızda bir anlaşma sağlanırsa eski üyelerimizin ITC ve TBH’de yeniden faaliyete başlayacaklarından şüphem yoktur.