Insanligi tehdit eden salgin: Obezite
Dünya genelinde ilk kez asiri beslenen, kilolu insanlarin sayisi; yetersiz beslenen, asiri zayif insanlarla esitlendi. Uzmanlar, obezitenin artik bir salgin hastalik olma yolunda ilerledigi görüsünde.
Türkiye’nin en çok okunan dergisi National Geographic Türkiye, Agustos sayisinda dünyayi etkisi altina alan sismanlik sorununu inceledi...
Sadece ABD’de her yil 400 binden fazla insan, asiri kilonun neden oldugu hastaliklardan ölüyor. Yine arastirmalara göre, 35 yil önce ABD’de obezite hastalarinin orani yüzde 14 iken simde bu oran yüzde 31. National Geographic Türkiye dergisi, Agustos sayisinda dünya için ciddi bir tehdit haline gelen sismanlik sorununu inceledi. Dergi, obezite ya da asiri sismanlik hakkinda dogru bilinen bir çok yanlisa da isaret ediliyor.
Obezite siniri bir anlamda basit bir matematik islemin, alinan ve harcanan kalori hesabinin sonucunda ortaya çikiyor. Sismanligin ilk kuralina göre, avokadodan zeytine, o anki enerji gereksiniminden fazla olarak yenilen her sey yaga dönüsüyor. Johns Hopkins Weight Management Center’in (Johns Hopkins Kilo Kontrol Merkezi) yöneticisi Lawrence Cheskin, “Bir kalori, bir kaloridir” diyor; “ister yagdan gelsin, ister proteinden ya da karbonhidrattan”. 1,85 boyunda ve 73 kilo agirliginda olan Cheskin, hiç kilo sorunu yasamamis. “Yasamin adil oldugunu kim söyledi ki?”
Sismanligin ikinci kurali: kalori dengesini koruyamamak. Günlük ortalama 2000 kalorinin sadece yüzde 5 fazlasini tükettiginizi varsayin. Columbia Üniversitesi Tip Fakültesi Moleküler Genetik Bölümü Baskani Rudolph Leibel, “Bu sadece yüz kalori anlamina geliyor ki bu da bir bardak elma suyuna denktir,” diyor. “Ama fazladan alinan o birkaç kalori, asiri derecede kilo almaya neden olabilir.” Insan bedenindeki bir kilogramin yaklasik 7700 kaloriye denk gelmesi nedeniyle o bir bardak meyve suyu bir yilda agirliginiza fazladan 5 kilo ekler. Bunun disinda, daha hareketsiz bir yasam tarzini benimsemeniz halinde -yürümek yerine arabaya binmek, merdiven yerine asansörü kullanmak- günde 100 kalori daha az yakmaya baslarsiniz ki bu da size 5 kilo aldirir.
“Insanlarin yaktiklarindan biraz fazlasini yiyerek sismanladigini biliyoruz, ama neden böyle yaptiklarini bilmiyoruz,” diyor Leibel. “Asiri yemenin kasitli olmadigi ya da sorunlu bir çocukluk dönemi ile iliskilendirilemeyecegi inancindayim. Bu bir sekilde genlerin kendini ifade etmesi olarak degerlendirilebilir, ama genlerin kullandigi dil çok karmasik.”
Michigan Üniversitesi’nden genetik uzmani James V. Neel, 1960’larda genlerin söylediklerine kulak vermisti. Neel’in “tutumlu gen” varsayimi, bazilarimizin kalori alma ya da yakma konusunda daha tutumlu olmasini saglayan genler miras aldigimizi ileri sürüyor. Bedenlerimiz besini yaga dönüstürüp sonra da onu korumada çok basarili. Neel, bu özelligin kitlik dönemlerinde atalarimizin hayatta kalmasina yardimci oldugu görüsünde.
Ancak küresel kitliklarin yasanmadigi 21. yüzyila gelindiginde kilo almaya neden olan bu genler artik islevselligini yitirdi. Evrim bize ihanet ediyor. Belki de hiçbir zaman yasanmayacak bir kitlik için yag depoluyoruz. Johns Hopkins Tip Fakültesi profesörü Anna Mae Diehl, “Genetik bilimini yeterince anlamis olsaydik” diyor, “dogduklarinda insanlarin genetik parmak izini alip söyle diyebilirdik: Ah, bu genler çok iyi. Çok sanslisin. Canin ne isterse yiyebilirsin. Ya da: Zavalli çocuk. Hiç hamur isi yememeli”.
Uzmanlara göre obeziteyi insanligin sorunu olmaktan çikartabilecek çözüm yollari ise, genetik biliminin sifreleri çözmesinde yatiyor. Bu yol ise simdilik çok yakin gözükmüyor.
Makalenin tamamini National Geographic dergisinin sayfalarinda bulabilirsiniz.