Sosyologların ve müzikologların doğru tanımlayamadıkları 'arabesk kültürü/müziği' kavramlarının sorgulanması gerektiğine inanıyorum. Bu sorgulamayla, popüler kültürümüzün fotoğrafı çıkarılmış olacak. Popüler kültürümüzün bileşenlerini ayırt edip/onu tanıyabilmek, yaratıldığı alanları gözden geçirmek, birlikte yasadığımız yığınların sanatla kurdukları diyalogları tanımak -la mümkün olacaktır.
‘Sanattan anlamaz, sanat sevmez…’ diye anılan kitleler, arabesk müzik konserlerinde salonları dolduruyor, bu müziğin kahramanlarını her şeyden, herkesten daha çok seviyorlar, dinledikleri müziklerin cezbesiyle kendilerini jiletleyebiliyorlar, hatta intihar ediyorlar. Bu bilgilerin ışığında; ‘Arap tarzında yapılmış süsleme veya bezeme’ anlamındaki Arabesk kavramı, müzikle böylesine samimi ve canlı diyaloglar kuran kitleyi, onun seçtiği müziği gerçekten tanımlayabilir mi?
1980’lerden sonra, İbrahim Tatlıses’li yıllar başlayacak, kentsel yaşam uyumsuzlukları, çaresizlik ve umutsuzluk temaları sinemadan, televizyondan öğretilecekti. Yanık sesli delikanlılar, küçük gariban kızlar, büyük şehirlere ve kaderlerine isyan edeceklerdi. Alt kültür kendi cümlelerini kuruyordu artık ve bunlar çok acıklıydı. Bu acıklı doku olsa Arap illerinden gelirdi, onu da üst kültür değil, alt kültür tercih edebilirdi.
Alt kültür acılar çekiyor bu acıların mütercimi olarak da bu müziği tercih ediyordu… Gibi açıklamalarla yetindik.
Peki, bu acıklı tablonun sebebi neydi?
- Onlar cahil ve yoksullardı
- Onlar çaresiz ve umutsuzlardı
- Ağlamayı/ajitasyonu seviyorlardı…
Gibi cümleler, çok çalışkan sosyolog sanat eksperlerinin cevaplarıydı. Yasadıkları ülkedeki insanlara, Yemen’li, Afrikalı olmadı Meksikalı insanlar gibi yaklaşan Fransız efektli bu sosyologlarımız, birlikte yasadıkları insanların tercihlerini küçümsemeyi seviyorlardı. Küçümsedikleri, görmedikleri bu tercihler popüler olunca da; ‘ülkemiz geriliyor, sanatsal yozlaşmadır bu’ dediler. Yoksul ve çaresizlerin tercihleriyle oluşmuş bu kültür, yaratılan, icra edilen bu müzikler, yorumu, öneriyi, analizi hak etmiyorlardı bile…Tabii ki bu ilgisizliğin oluşmasına en büyük sebep, Yeşilçam’dı. –Bir ülkenin popüler kültürünü, ancak Yeşilçam imajlarıyla açıklayabilmek, 'aydınlarımızın' pek de utanıp sıkılacakları yetmezlikleri değildir,-
Onlar bizlere, yeni zamanlarımızı sinemadan gördükleri gibi anlattılar, bizler de inanmış bulunduk. Şöyle ki, Bu müziği tercih eden insanlar, köyden kente göçmüşler, geldikleri yerlerin 'basitliği“ ile şehirlerimizin' engin derinliklerini“ buluşturamamışlar, sıkışıp kalmışlardı. Batı’ya özendiklerinden elektronik soundlu müziklere de ilgi duymuşlardı. Ne hikmetse köyünden çıkıp şehre gelince 'Arabî' müzik rüzgârlarını da getirmişler ve bu müziğin fanatiği olmuşlardı.
Sanat sevmez, müzikten anlamaz insanlarımız müzikle nasıl bu kadar samimi diyaloglar kuruyordu? Bu kitlenin müzikle bu kadar samimi bağlar kuruşunu; ezilmişliklerine, cahilliklerine yormadan evvel, bu etkiyi yaratan müziği doğru tanımak, beslendiği kaynakları önyargısız-tarafsız tanıtmak gerekir.
8.4.2009 tarihinde odatv. com’da yayımlanan 'Pavlakiler' makalemizde; Arabesk Müziğe, türkülerin, ağıtların, uzun havaların kaynaklık ettiğini belirtmiş, bu müzikteki 'yanık, acıtıcı' tonların, Arabî müzikten değil bizatihi Anadolu müziğinden alındığını iddia etmiştik. Arabesk müziğimizdeki süsleme/desen seslere ve cümlelere dikkat edildiğinde, türküleri ve uzun havaları hemen çağrıştıracaktır. Bununla beraber, Arabesk müziğin, ülkenin bu kadar çeşitli katmanlarında böylesine yoğun ilgi almasının, benimsenmesinin, sebebi, tanıdık ezgiler barındırıyor olusudur.
Arabesk müziğin kitlesinin genişlemesini, yoğun anti propagandasına rağmen yükselişini/bu denli sevilişini bu tarzın ithal oluşuyla açıklayamıyoruz. Ya da yabancı etkilerle popülerleşebileceğini düşünemiyoruz.
Alt kültürün tercihi diye aşağılanan 'arabesk' 2000’li yıllarda, hitap ettiği kitlenin yanına, Duman, Teoman gibi popçuların yorumlarıyla bu kitleden tümüyle farklı, kolejli çocukları da ekleyince, yine soramadık, bu tarz müziği sevebilme potansiyelimiz neden bu kadar geniş diye. Alt kültürün tercihi, lüks kafe ve barları fethetmeyi başarmıştı.
Toplumsal ve sanatsal yozlaşmayı ifadelendiriyor dediğimiz bu tarzın gelişiminde, popüler olmasında önemli birçok eser, Ermeni ve Rum gazinolarından alınıp, Türkçe’ye çevrilen, hem Yunanistan’da hem de Ermenistan’da bizdeki kadar popüler olan eserlerdir.
Örneğin; Bir Kulunu Çok Sevdim, Ağladıkça, Meselem gibi ünlü eserleri, Marsilya veya Paris’te lüks bir barda Ermenice ve ya Rumca dinleyebilirsiniz. Bu müziği, Avrupa ve Amerika’da hiç de kentsel yaşam problemi olmayan, oldukça zengin bir kitle tercih ediyor, yıllardır. Hatta bu yarı elektronik, türkü efektli müziği de keşfeden, yorumlayıp genişleten, bu lüks Bar ve gece kulüpleridir.
Bu örnekler bizlere, 'arabesk' kavramını nasıl yanlış kullandığımızı bir daha anlatacaktır.
Bu bir kenara, kent(li)leşme sorunları yaşadığımızı, toplumsal adaletsizliklerimizin olduğunu, yarattığımız/adlandırdığımız alt kültürü hor görmeden de tartışabiliriz. Birlikte yasadığımız insanları yabancılamak, sanatsal yozlaşmanın-hastalanmanın dermanı olamaz. Halkın kendi müziği üzerinden geliştirdiği tarza da Arabî’ymiş, arabeskmiş gibi bakmak kentsel yozlaşmanın, körlüğün ta kendisidir.
İnsanlar kendilerine yakın buldukları, bir yerlerden tanıdıkları sesleri, imajları tercih ederlerken, tek kanaldan Beethoven, Mozart… Bilumum Avrupalıyı ısrar etmemiz de de hiç suç yok mudur acaba?
En iyi orkestralarımızı, salonlarımızı uyduruk bati soundlu müziklere ayırıp, bu ülkenin tek otantikliğini barlara hapsediyoruz. Müzikle ilgilenen gençlerimizi, anca müzik öğretmeni yapıyoruz. Vasat piyanistlere dünyaca ünlü deyip yalnızca onların propagandasını yapmamız, ne kadar adaletli, çağdaş ve sanatsever bir tutum değil mi?
Ağladıkça Bir Kulunu Çok Sevdim Tatlıses