İnsan Geni -Etik Açıdan Tartışmalı Bir Deneyle- Maymun Genomuna Eklendi
National Science Review'de yayımlanan araştırma, transgenik bir maymun modelini kullanarak insan beyninin gelişimini anlamaya yönelik ilk girişim örneği oldu.
Görsel Telif: Planet of the Apes
Uludağ Üniversitesi -
Çinli bilim insanları, insan beyni gelişiminde rol oynadığı düşünülen bir geni maymunlara aktararak transgenik (gen aktarımlı) makak maymunları elde etti.
27 Mart’ta (2019) National Science Review‘de yayımlanan araştırma, transgenik bir maymun modelini kullanarak insan beyninin gelişimini anlamaya yönelik ilk girişim örneği oldu.
İnsan beyni, yapılan binlerce araştırmaya rağmen hala gizemini korumaya devam ediyor. Yıllardır yapılan araştırmalar sonucu elde edilen fosil örnekleri sayesinde atalarımızdan günümüze kadar olan süreçte insan beyninin büyüyüp geliştiğini biliyoruz, ancak bu büyüme ve gelişmede hangi genlerin etkili olduğunu hala tam olarak öğrenebilmiş değiliz.
Çinli bilim insanları hem bu gizemi çözmek hem de CRISPR gibi yeni nesil gen düzenleme tekniklerinin, insanlar üzerinde gelecekte tedavi amaçlı uygulanabilirliğini görebilmek amacıyla, genleri bizim genlerimizle %98.8 oranında benzerlik gösteren maymunlar üzerinde bu deneyleri başlattılar.
Bu yeni çalışmada, Çin’deki ekip, insan beyninin gelişimi hakkında daha fazla bilgi edinmenin bir yolu olarak birçok makak maymunun genomuna MCPH1 adlı bir insan geni ekledi. Geçmişte yapılan araştırmalar, MCPH1’in beynin büyümesinde rol oynadığını ve bu gene sahip olmadan dünyaya gelen bebeklerin beyin büyüklüklerinin normalden daha küçük olduğunu ortaya koymuştu.
Geni, maymun genomuna sokmak için araştırmacılar, maymun embriyolarına geni taşıyan virüsleri enjekte ettiler ve maymunların doğal olarak gelişmesine olanak tanıdılar.
Düzenlenmiş genoma sahip embriyolardan gelişimlerini tamamlayarak doğan 11 maymundan sadece 5’i hayatta kalabildi. Bu beş maymun, insan geninin, gelişimleri ve yetenekleri üzerindeki etkisini görmek için testlere tabi tutuldu. Transgenik maymunların, beyin büyüklüklerini gözlemlemek için kullanılan MRI taramalarında, maymunların hiçbirinin beyninin normalden daha büyük olmadığı görüldü. Ancak yapılan hafıza ve işlem yürütme testlerinde, maymunların tamamının ortalamanın üzerinde bir başarı ortaya koyduğu görüldü. Araştırmayı yürüten ekipten bir araştırmacı ise, insan beyni gelişiminde önemli olduğu düşünülen SRGAP2C genini de maymunlara eklediğini, ancak sonuçlar için biraz daha beklenmesi gerektiğini belirtiyor.
Etik Sınırlarını Aşıyor
Esasında biyobilim topluluğunda beyin gelişimi ile ilgili insan genlerini maymun genlerine eklemenin etik çizgiyi aşacağı konusunda fikir birliği vardır. Primatların kullanıldığı deneyler yürütmek diğer pek çok ülkede etik kurallar açısından uygun görülmezken, Çin, yeni nesil genom düzenleme tekniklerini test etmek amacıyla etik kurallar konusunda sorumlu davranmayarak, bu anlamda tartışma yaratan çalışmalara imza atıyor.
Araştırmayı etik açıdan eleştiren bazı araştırmacılar, insan genlerinin beyin evrimine olan etkilerini incelerken; genetiği değiştirilmiş maymunları kullanmanın hiç uygun bir yöntem olmadığını ileri sürüyor. Öte yandan, bazı bilim insanları da yürütülen bu deneylerin hayvanların hayatlarını değersizleştirdiğini ve ileride ölçünün iyiden iyiye kaçabileceğini belirtiyor.
Transgenic rhesus monkeys carrying the human MCPH1 gene copies show human-like neoteny of brain development. National Science Review, (March, 2019). https://academic.oup.com/nsr/advance-article/doi/10.1093/nsr/nwz043/5420749
Chinese researchers add human brain-related gene to monkey genome in controversial experiment. MedicaXPress/Bob Yirka, (accessed April 15th, 2019). https://medicalxpress.com/news/2019-04-chinese-human-brain-related-gene-monkey.html
Chinese scientists have put human brain genes in monkeys—and yes, they may be smarter. TechnologyReview/Antonio Regalado (accessed April 15th, 2019). https://www.technologyreview.com/s/613277/chinese-scientists-have-put-human-brain-genes-in-monkeysand-yes-they-may-be-smarter/
27 Kasım 2017 Genler Açıp Kapatılarak, Sürüngen Pulları veya Kuş Tüyleri Elde Edilebiliyor
21 Kasım 2017 CRISPR-Cas9’un DNA’yı Düzenleyişi Anlık Olarak İlk Kez Görüntülendi
3 Kasım 2017 CRISPR-Cas9 Teknolojisine Genel Bakış: Bugün, Yarın ve Etik Sorunlar
28 Ekim 2017 Canlı Hücrede DNA Baz Çifti Değiştirebilen Moleküler Makine Geliştirildi
23 Ekim 2017 Işık, Gen Fonksiyonlarını Kontrol Etmek İçin Kullanılabilir
16 Ekim 2017 Değiştirilmiş DNA Nükleotidleri Yeni Malzemeler Üretebilir
7 Ekim 2017 Domuzdan İnsana Organ Naklinde Önemli Gelişmeler