ATEBETÜ L-HAKAYIK TA DÜNYA ALGISI
Download "ATEBETÜ L-HAKAYIK TA DÜNYA ALGISI"
1 - International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 7/4, Fall 2012, p , ANKARA-TURKEY ATEBETÜ L-HAKAYIK TA DÜNYA ALGISI Adem ÇATAK * ÖZET Dünya algısı öteden beri tartışıla gelmiş bir konudur. İslam düşünürleri de konuya kendi zaviyelerinden farklı yorumlar ve izahlar getirmiştir. Bu bağlamda mutasavvıfların dünya algısı ise nevi şahsına münhasır bir mahiyet arz eder. Tasavvuf düşüncesinin genel anlayış çerçevesinde ortaya konulan dünya tasavvurunun temel argümanı, dünyaya mesafeli durmaktır. Bu düşünce sistemine göre dünya, insanı Allah tan ve yaratılış gayesinden uzaklaştırmaktadır. Dünya insanı aldatan/yanıltan bir büyücü, bal kabı içinde zehir veren bir düşman ve nihayetinde insanı, insani erdemlerden uzaklaştıran bir tuzaktır. Ayrıca dünya değersiz bir meta ve Hak yolunda bir engeldir. Mutasavvıflarca ortaya konulan dünya algısı, maalesef çoğunlukla yanlış anlaşılmış ve tasavvufî düşünce, haksız eleştirilere maruz kalmıştır. Bu eleştirinin temel nedeni, zenginliğin zemmi, dünyanın değersizliği, fakirliğe övgü ve teşvik konularında mutasavvifenin ortaya koymaya çalıştığı düşünce sisteminin çoğu kez konu bütünlüğünden koparılarak değerlendirilmiş olmasıdır. Bu anlamda tasavvufi düşüncede dünya tasavvurunun mahiyeti üzerinde söz söylemek için, alanda kaleme alınmış eserlerin derinlemesine tahlili en geçerli yol olarak görülmelidir. Bu çalışma, Türk İslam Edebiyatının nadide örneklerin biri olan Atebetü l-hakayık ta ortaya konulan dünya algısını, dünyanın faniliği ve vefasızlığı, hırs ve kanaat, cömertlik ve cimrilik başlıkları altında incelemeyi amaçlamaktadır. İslami Türk Edebiyatının ilk örneklerinden biri olması bakımından dikkate şayan bir eser olan Atebetü l-hakayık, İslam inanç ve ahlak ilkelerini manzum bir hâlde ortaya koymuştur. İşlediği konuları itibarıyla, dinî-ahlaki didaktik bir eser olarak kabul edilebilecek olan Atebetü l-hakayık, Türk İslam Edebiyatı tarihinin elde bulunan ikinci eseri olmak bakımından başta Türk dili tarihi olmak üzere tarih ve edebiyat tarihi araştırmaları için büyük önemi haiz bir eserdir. Anahtar Kelimeler: Dünya, Atebetü l-hakayık, cömertlik, cimrilik, hırs, kanaat. * Yrd.Doç. Dr., GümüĢhane Üniversitesi Ġlahiyat Fak. Temel Ġslam Bilimleri Böl., El-mek:2 1178 Adem ÇATAK PERCEPTION OF THE WORLD IN ATEBETUL HAKAYİK ABSTRACT Perception of the world has long been a debated issue in Islamic Sufism/tasawwuf. Within the framework of the general understanding of the idea of Sufism, the main argument put forward about vision of the world is keeping the world at a distance. According to this view, the world estranges man of God and his aim of creation. World is a magician cheating/deceiving mankind, an enemy offering poison in honey jar and ultimately a trap keeping human being away from virtues. In addition, the world is an obstacle in the path of truth and and a worthless commodity. Perception of the world prescribed by the Sufis has generally been misunderstood and the Sufism has been subjected to unfair criticism. Basic reason for that criticism is the fact that Sufi system of thought on the issues like denouncement of richness, insignificance of the world, praise and encouragement to poverty has mostly evaluated and analyzed out of context. Indeed, to be able to judge and analyze the concept of world in Sufi thought, a careful in-depth analyses of works of Sufis is required. This study aims to examine perception of world in Atebetu l Hakayik, a rare example of Turkish-Islamic literature introducing principles of the Islamic belief and morals in a poetic way, under the headings of the transience and disloyalty of the world, ambition and contentment generosity and meanness. Atebetu l Hakayik, a religiousethical-didactic work with respect to its content, is a work of great importance for the fields of History of Turkish Language, History and Literature. Key Words: World, Atebetü'l-Hakayık, generosity, meanness, greed, contentment. Giriş Son dönemlerde Türk Ġslam Edebiyatının nadide numuneleri günümüz insanının dikkatine sunulmuģtur. Kutadgu Bilig, Mu înü l-mürîd, Nehcü l-ferâdis ve Atebetü l-hakayık bu eserlerin baģlıcalarındandır. Değerli araģtırmacılar marifetiyle bu eserlerin, tıpkıbasımları, edisyon kritikleri, çeviriyazıları yapılmıģtır. Böylece çeģitli bilim dalları araģtırmacıları, mezkûr eserlerin muhtevası üzerinde alanlarıyla ilgili araģtırmalar yaparak Türk Ġslam düģüncesi tarihi üzerinde derinlikli yorumlar yapabilme Ģansına kavuģmuģtur. Tasavvuf edebiyatı tarihi araģtırmacıları açısından zengin bir hazine görünümünde olan mezkûr eserler üzerinde birçok değerli çalıģma mevcuttur. Biz de bu çalıģmamızda Atebetü l- Hakayık ta tasavvufî düģüncenin izlerini aramaya çalıģtık. Dünya ve değeri konusu, hemen tüm felsefî düģünce sistemlerinde tartıģılmıģtır. Ġslam düģünürleri de konuya kendi zaviyelerinden farklı yorumlar ve izahlar getirmiģtir. Bu bağlamda mutasavvıfların dünya algısı nevi Ģahsına münhasır bir mahiyet arz eder. Mutasavvıflarca ortaya konulan dünya algısı, maalesef çoğunlukla yanlıģ anlaģılmıģ ve tasavvufî düģünce, haksız eleģtirilere maruz kalmıģtır. Bu eleģtirinin temel nedeni, zenginliğin zemmi, dünyanın değersizliği,3 Atebetü l-hakayık ta Dünya Algısı 1179 fakirliğe övgü ve teģvik konularında mutasavvifenin ortaya koymaya çalıģtığı düģünce sisteminin çoğu kez konu bütünlüğünden koparılarak değerlendirilmiģ olmasıdır. Bu anlamda tasavvufi düģüncede dünya tasavvurunun mahiyeti üzerinde söz söylemek için, alanda kaleme alınmıģ eserlerin derinlemesine tahlili en geçerli yol olarak görülmelidir. Aksi takdirde önyargıların ve parçacı yaklaģımların, araģtırmacıyı konu hakkında doğru neticelere ulaģtırması mümkün olmayacaktır. Bu düģünceden hareketle, Atebetü l-hakayık da dünya algısı konusunda bir inceleme yapmayı uygun bulduk. Konumuzu, dünyanın mahiyeti, faniliği, vefasızlığı, hırsın zararı ve anlamsızlığı, kanaatin güzelliği, cimriliğin çirkinliği ve cömertliğin değeri gibi alt baģlıklarla iģlemeyi planladık. Eser ve yazarı ile ilgili kısa bir bilgilendirme ile de okuyucuya, eserin yazıldığı çevre hakkında genel bir değerlendirme yapma imkânı sunmaya çalıģtık. A. Atebetü l-hakayık ve Şairi 1. Atebetü l-hakayık Ġslami Türk Edebiyatının ilk örneklerinden biri olması bakımından dikkate Ģayan bir eser olan Atebetü l-hakayık, Ġslam inanç ve ahlak ilkelerini manzum bir hâlde ortaya koymuģtur. ĠĢlediği konuları itibarıyla, dinî-ahlaki didaktik bir eser olarak kabul edilebilecek olan Atebetü l- Hakayık, Türk Ġslam Edebiyatı tarihinin elde bulunan ikinci eseri olmak bakımından baģta Türk dili tarihi olmak üzere tarih ve edebiyat tarihi araģtırmaları için büyük önemi haiz bir eserdir. 1 Orta Asya da Hakaniye lehçesiyle yazılmıģ Atebetü l -Hakayık, 12. yüzyıla aittir. 2 Tam olarak hangi yılda kaleme alındığı bilinmese de Kutadgu Bilig den tahminen elli sene sonra yazılmıģtır. Fe'ulün/ fe'ulün/ fe'ulün/ fe'ul aruz kalıbıyla yazılan eser, 14 bölüm hâlinde düzenlenmiģtir. Eserin giriģ bölümü Tevhîdle baģlar. Tevhîdi, bir na't ve dört halifenin övgüsünün yapıldığı manzume takip eder. Bu manzumeden sonra eserde, eserin kendisine ithaf edildiği, Türk ve Acem ülkelerinin meliki, emîr-i âzam Muhammed Dâd İspehsâlâr Beg'e ait övgüler ve eserin yazılıģ nedeninin anlatıldığı kısım yer alır. 4 GiriĢ bölümleri, eserin ilk 5 bölümünü teģkil eder ki bu bölümler kaside biçimiyle aa ba ca da... yazılmıģtır. GiriĢ bölümleri 80 beyitten oluģur. GiriĢ bölümlerini, dörtlüklerle kaleme alınmıģ asıl metin bölümü izler. Asıl metin, 9 bölümden oluģur. Bu bölümlerdeki dörtlükler aaba Ģeklinde kafiyelenmiģ mani tarzındadır. Asıl metin bölümü ise 101 dörtlükten meydana gelmiģtir. 5 Eserin tamamı 484 dizeden müteģekkildir. Asıl metin bölümünde iģlenen konular, müstakil baģlıklar altında verilir. Genel olarak bu baģlıklarda, ilim öğrenmek ve faydaları, cehaletin zararı, dünyanın faniliği ve vefasızlığı, cömertlik, kanaat ve alçakgönüllülüğün methi, cimrilik ve hırsın kötülüğü gibi konular iģlenir. Halka hitap etmeyi amaçladığından dil bakımından sade ve konuların iģleniģi basit düzeydedir. 6 Eserde, konusu itibarıyla dinî kavramları açıklama sadedinde Arapça ve Farsça kelimeler yer alsa da bu durum, eserin halk arasında anlaģılmasını engelleyecek düzeye asla 3 1 Nihat Sami Banarlı, Resimli Türk Edebiyâtı Târihi, Milli Eğitim Basımevi, Ġstanbul 1998, c. 1, s Ahmet Kartal - Ahmet Atilla ġentürk, Eski Türk Edebiyatı Tarihi, Dergah Yay., Ġstanbul 2005, s Mehmed Fuad Köprülü, Aybetü l-hakayık a Dair, Türkiyat Mecmuası, c. 1, yıl: 1925, s Muhammed Dad Ġspehsâlâr hakkında değerlendirmeler için bkz.: Mehmed Fuad Köprülüzade, Ahmed b. Mahmud Yükneki, Hibetü l-hakâyık, Milli Tetebbular Mecmuası, c. 2, sayı: 5, yıl: 1331, s. 372 vd.; Edib Ahmed b. Mahmud Yükneki, Atebetü l-hakayık, Haz.: ReĢid Rahmeti Arat, Türk Dil Kurumu Yay., Ankara 2006, s Banarlı, Türk Edebiyâtı Târihi, c. 1, s Tuncer Gülensoy, Atebetü l-hakâyık TDVİA, c. 4, s. 51.4 1180 Adem ÇATAK ulaģmaz. 7 Eserin asıl metninin, Türk mili zevkini 8 yansıtacak Ģekilde dörtlüklerle kaleme alınmıģ olması da ayrıca önemli bir husustur. 9 Devrin Türkçesinin bütün incelikleriyle kullanıldığı görülen eserde, his ve duygudan ziyade öğretici yön ağır basmaktadır. 10 Bu durumu Arat, umumiyetle kuru, en mütevazı duygu parıltılarından uzak, kendi iģini bilen ve vazife-ģinas bir ahlak hocası gibi, malum bir programı sonuna kadar takrir eden, sert ve bir dereceye kadar kaba ve cansız bir ifade tarzı 11 sözleriyle tafsil eder. Eser, Hibetü'l-Hakayık 12, Aybetü'l-Hakayık 13 ve Gaybetü l-hakâyık 14 adları ile de anılır. 15 Bu durum, eserin farklı el yazması nüshalarındaki isimlendirilmesinden ve farklı okumalardan kaynaklanmıģtır. Biz eseri, Arat ın da tercih ettiği Atebetü l-hakayık namıyla anmayı tercih ettik. Atebetü'l-Hakayık ibaresi, Hakikatlerin eģiği anlamına gelmektedir. Bilinen el yazması nüshaları karģılaģtırarak eseri neģreden Arat, Atebetü l-hakayık'ın Ġslami Türk edebiyatı açısından taģıdığı önem ve değeri Ģöyle ifade eder: "Atebetü l-hakayık ayrı bâbların baģlıklarından da anlaģıldığı gibi, Türk-Ġslâm muhitinin kültür çerçevesi içinde, fertlerin terbiyesi için tanzim edilmiģ olan esasları, olduğu gibi, Türkçe ve manzum olarak tekrarlayan bir ahlâk kitabıdır. Eserdeki fikirler çok defa ayet, hadis veya baģka Arapça beyitler ile tevsik edilmektedir Müellif burada fikir bakımından, kendi içtihadından ziyade, malûm olan esasları güzel bir Türkçe ile ifade etmekle iktifa etmiģtir. Eserin yazıldığı tahmin edilen devirlerde bu esasları, her okuyanın kolaylıkla anlayabileceği ve hafızasında tutacağı bir tarzda, açık bir dil ile ve manzum olarak neģretmenin bu yolun yolcuları için bir gaye olduğu düģünülürse, Edib Ahmed'in bu iģi mükemmel bir Ģekilde baģarmıģ olduğunu kabul etmek lâzım gelir. Atebetü l-hakayık'ın ne kadar büyük bir ihtiyacı karģılamıģ olduğu, eserin yazıldığı tarihten epeyi bir müddet sonra dahi bunun yeniden tanzimi ve neģri ile uğraģılmıģ olmasından, birçok ediblerin, gerek müellifin kendisinden ve gerek eserinden takdir ile bahsetmelerinden ve nihayet Türk ülkesinin muhtelif kısımlarında vücuda getirilmiģ olan nüshalarından iyice anlaģılmaktadır." 16 Atebetü l-hakayık'ın sonunda eserin metninden olmayan üç ek mevcuttur. Bu eklerin eserin Ģairine ait olmadığı anlaģılmaktadır. Bu eklerin birincisi, müellifi tespit edilemeyen bir 7 Abdülkadir Karahan, Türk Kültürü ve Edebiyatı, Milli Eğitim Bakanlığı Yay., Ġstanbul 1998, s Banarlı, Türk Edebiyâtı Târihi, c. 1, s Köprülü, Bilhassa Kutadgu Bilig den sonra aruz vezninin Türkçeye uydurulmasına çalıģıldığına ve Acemleri taklit ile bir takım eserler kaleme alındığına inandığını söyleyerek Atebetü l-hakayık ı bu türden eserlere örnek olarak verir. Eserin bir yöneticiye ithafından hareketle, Ġran tesirinin kuvvetle hüküm sürdüğü bir kültürel çevrede ortaya çıkan bu tür eserlerin halkın anlayıp anlamamasını göz ardı ederek, devrin hükümdarlarının gözüne girmek için bu üslupla yazıldığını ileri sürer. Mehmed Fuad Köprülü, Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar, Sad.: Orhan Köprülü, Diyanet ĠĢleri BaĢkanlığı Yay., Ankara 1991, s ; Bizce Atebetü l-hakayık incelendiğinde, eserde bazı Arapça ve Farsça kelimeler bulunmakla birlikte halkın anlayamayacağı kadar ağdalı ve edebî bir dil kullanılmadığı da görülür. Diğer yandan eserin muhtevası, dünyanın faniliği, kanaat ve cömertlik gibi ahlaki umdeler iken bu eserin devrin yöneticilerinin gözüne girmek ve onlardan dünyevi bir menfaat ummak üzere kaleme alındığının söylenmesi en azından bir tenakuz gibi duruyor. 10 GeniĢ değerlendirme için bkz.: Köprülü, Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar, s ; Karahan, Türk Kültürü ve Edebiyatı, s Edib Ahmed, Atebetü l-hakayık, s Necib Asım, Hibetü l-hakayık Türk Yurdu, Ġstanbul 1328, c.2, s. 744; Mehmed Fuad Köprülü, Hibetü l- Hakayık a Ait Yeni Malumat, (Türkiyat haberleri kısmında) Türkiyat Mecmuası, c. 2, yıl: 1928, s. 546; Köprülüzade, Ahmed b. Mahmud, s. 369 vd. 13 Köprülü, Aybetül Hakayık a Dair, s Gülensoy, Atebetü l-hakâyık s Edib Ahmed, Atebetü l-hakayık, s. 9-10; Karahan, Türk Kültürü ve Edebiyatı, s Edib Ahmed, Atebetü l-hakayık, s. 14.5 Atebetü l-hakayık ta Dünya Algısı 1181 dörtlüktür. Bu dörtlükte eserin Ģairi ve muhtevası hakkında bilgi verilir. ġairin doğuģtan kör olduğu ve adının Edib Ahmed olduğu açıklanır. Mezkur dörtlükte eserin, bir fil yükü altın değerinde olduğu söylenilerek eser övülür. Ayrıca eserin 14 bölümden müteģekkil olduğu da bu dörtlükten anlaģılmaktadır. Ġkinci ek de yine bir dörtlüktür. Bu dörtlüğün Ģairinin, Timur un emirlerinden Emir Seyfeddin veya Seyfeddin Barlas olması muhtemeldir. 17 Bu ihtimalin sebebi ise, Seyfî mahlası ile Türkçe ve Farsça Ģiirler yazan bu Ģairin adının, mezkûr dörtlüğün baģına sonradan ilave edilmiģ olmasıdır. Bu dörtlükte Ģair, eserin sahibi olarak ifade ettiği Edib Ahmed'i, "edipler edibi" ve "fazıllar baģı" olarak nitelendirir. Eserin sonunda yer alan eklerin üçüncüsü ise, Emir-i Kebir Sahibü r-rey ve t-tedbîr Arslan Hoca Tarhan'a ait on beyitlik bir manzumedir. 18 Arslan Hoca Tarhan, Timur devrinde devletin ileri gelen emirlerinden biridir. Arslan Hoca Tarhan, devletin Ģimal hududunda hüküm sürmüģ, önemli bir devlet adamı ve komutan olmakla birlikte devrinin fikir hayatı ve edebiyatı ile de yakından ilgilenmiģ, Ģair ruhlu bir idarecidir. 19 Arslan Hoca Tarhan ın ilavesinden, eserin Ģairinin adının Edib Ahmed, Ģairin babasının adının Mahmud, Ģairin memleketinin ise Yüknek olduğunu ve Atebetü l-hakayık ın "KâĢgarî til" ile kaleme alındığını anlıyoruz. Atebetü l-hakayık ın tesiri sadedinde, kendisinden sonra kaleme alınan Mu înü l-mürîd ve Cevâhirü l-esrâr gibi manzum eserlerin de aynı vezinde yazılmıģ olmasından hareketle Kutadgu Bilig le birlikte Edib Ahmed in eserinin açtığı çığırın kendinden sonraki eserlerde etkili olduğu söylenebilir. 20 Atebetü l-hakayık hakkında son bir değerlendirme yapmak gerekirse Ģunlar söylenebilir: Eser, dinî ve ahlaki tavsiyeleri, devrinin inanç ve kültür ortamına uygun olarak halkın anlayabileceği sadelikte manzum bir tarzda dile getirmiģtir. ġair eserinde ileri sürdüğü fikirleri ayet ve hadislerle destekler. Buradan hareketle eserin sağlam bir fikri temele dayandığı ifade edilebilir. Yazılmasından çok sonra farklı zaman ve coğrafyalarda çoğaltılması ve okunması, eserin, din eğitimi sahasında önemli bir boģluğu doldurduğunun delili sayılabilir Edib Ahmed b. Mahmud Yüknekî Kaynaklarda kimliği hakkında fazla bilgi bulunamayan Edib Ahmed, Semerkant yakınlarındaki Yüknek 22 adlı Ģehre mensup olan Mahmud adlı bir zatın oğludur. 23 ġair, adını, Edib Ahmed atım edeb pend sözüm (Adım Edib Ahmed, sözüm edep ve nasihattir.) dizesiyle dile getirir. 24 Edib Ahmed devrinde "edipler edibi, fazıllar baģı" diye tanınmıģtır. 25 Aslen Türk olan Ģairin, 26 doğuģtan âmâ olduğu ve Türkçe manzum vaazlar verdiği bilinmektedir. 17 Age., s Banarlı, Türk Edebiyâtı Târihi, c. 1, s Edib Ahmed, Atebetü l-hakayık, s Banarlı, Türk Edebiyâtı Târihi, c. 1, s. 246; Seyfullah Korkmaz, "Atabetü'l-Hakayık Türk Ġslam Edebiyatında Ġlk Türkçe Manzum Hadis Tercümesi midir"?, Türk Kültürü, Türk Kültürünü AraĢtırma Enstitüsü Yayını, sayı: 450, Ankara 2000, ss, Köprülü, Hibetü l-hakayık a Ait Yeni Malumat, s Yüknek hakkında geniģ değerlendirmeler için bkz.: Köprülüzade, Ahmed b. Mahmud Yükneki, Hibetü l-hakâyık, s ; Edib Ahmed, Atebetü l-hakayık, s Karahan, Türk Kültürü ve Edebiyatı, s Edib Ahmed, Atebetü l-hakayık, s Kartal, Eski Türk Edebiyatı Tarihi, s Tuncer Gülensoy, Edib Ahmed Yükneki, TDVİA, c. 10, s. 421.6 1182 Adem ÇATAK Yazar hakkında bilgi kaynaklarımızdan birisi olan Ali ġîr Nevâî, Edib Ahmed'in Ġmâm-ı Azam'ın talebesi olduğunu ve Ġmam-ı Azam tarafından diğer talebelerine nispetle daha çok takdir edildiğini ve diğer öğrencilere örnek gösterildiğini kaydeder ki bu bilginin tarihsel olarak doğru olması mümkün değildir. 27 Necib Asım, eserinin baģında dört halifeyi övmesinden hareketle Edib Ahmed in ehl-i sünnet mezhebinden olduğunu kaydeder. 28 Yine Edib Ahmed, Kim erse bu tört iģke bed i tikad Tutar erse ming la n ıdur men anga 29 (Her kim (onun) bu dört arkadaşı hakkında kötü itikat beslerse ona bin (kere) lanet ederim.) der. Bu sözlerinden de onun ġia ya muhalif bir düģünce yapısına sahip olduğunu anlayabiliriz. Edib Ahmed in eseri incelendiğinde onun dinî tahsil gördüğü anlaģılmaktadır. Yine eserinden hareketle onun Arapça ve Farsça bildiği, tefsir, fıkıh ve hadis gibi Ġslami ilimleri tahsil ettiği, fazilet ve takva sahibi olduğu söylenebilir. 30 ġöhreti Ali ġîr Nevâî devrine yani 15. yüzyılın sonlarına kadar devam etmiģ ve hayatı hakkındaki bilgiler menkıbeleģmiģtir. Edib Ahmed in bazı söz ve öğütlerinin halk arasında dilden dile dolaģması, onun Türk halkı üzerinde uzun yıllar süren etkisini göstermesi açısından manidardır. Edib Ahmed hakkında söylenen menkıbeler onun Ģöhretini, ölümünden sonra da asırlarca devam ettirmiģtir. Bu Ģöhretin diğer bir delili ise Atebetü'l-Hakayık'ın sonuna eklenmiģ olan manzum parçalardan hareketle, eserin 15.yüzyılda bile yazarına saygı duyularak okunan ve yararlanılan bir kitap olduğunun söylenebilmesidir Edib Ahmed in Tasavvufla İlişkisi Edib Ahmed in herhangi bir tasavvufi okula mensubiyeti hakkında elimizde yeterli bir delil yoktur. O, eserinde herhangi bir hocasından bahsetmediği gibi bir Ģeyhinden de söz etmez. Bununla birlikte Edib Ahmed in sûfî meģrep bir zat olduğunu eserini okuyanlar kolaylıkla anlar. Eserinin muhtevası hemen tamamıyla bir mutasavvıfın bakıģ açısıyla kaleme alınmıģ nasihatler bütünü görünümündedir. Bu noktadan hareketle onun zahit, mütevazı, güzel ahlak sahibi, devrinde sevilen ve hürmet edilen, vaaz ve nasihatleri insanlar tarafından hüsn-ü kabul gören muhterem bir Ģahsiyet olduğunu düģündürmektedir. Onun sûfîyane bir meģrebe sahip olduğu ortaya koyan sebepleri Ģu Ģekilde sıralayabiliriz. Edib Ahmed, eserinde mutasavvıfların Ģiar haline getirdikleri kıllet-i kelam ı ilk nasihat olarak verir. Az ve öz konuģma Edib Ahmed in büyük önem verdiği bir husus olmalı ki eserinde bu konuya ayrı bir yer vermiģtir. Yine o, hemen eserinin baģında günahkâr bir kul olduğunu itirafla Allah tan bağıģlanma dilemiģ ve kurtuluģunun inayet-i ilahiye bağlılığını ifade etmiģtir. Bilindiği üzere istiğfar ve tövbe düģüncesi mutasavvıfların üzerinde önemle durduğu bir konudur. Sûfîlerce tövbe kapısı bütün 27 Ali ġîr Nevâî, Nesâyimü l-mahabbe min Şemâyimi l-fütüvve, Haz.: Kemal Eraslan, Türk Dil Kurumu Yay., Ankara 1996, s ; Ali ġîr Nevâî nin naklinin değerlendirilmek üzere müstakil bir makale kaleme alan Köprülü, bu bilginin gerçek olmasının imkansızlığını farklı delillerle ortaya koymuģtur. Köprülü, Aybetü l-hakayık a Dair, s Asım, Hibetü l-hakayık s Edib Ahmed, Atebetü l-hakayık, s Edib Ahmed, Atebetü l-hakayık, s Köprülüzade, Ahmed b. Mahmud, s ; Edib Ahmed, Atebetü l-hakayık, s. 16-7; Banarlı, Türk Edebiyâtı Târihi, c. 1, s. 246.7 Atebetü l-hakayık ta Dünya Algısı 1183 makamların ilki olarak kabul edilmiģ ve tövbesi olmayanın hiçbir makamının olamayacağı genel kabul görmüģtür. Edib Ahmed in sûfî meģrep olduğuna delil sayılabilecek bir diğer husus ise onun dünya hakkındaki görüģleridir. Dünyayı yumuģak bir yılan benzeten Edib Ahmed dünyanın oklanması gerektiğini düģünür. Onun sahip olduğu dünya algısı ve bu çerçevede eserinde ortaya koyduğu kanaat, cömertlik gibi ahlak-ı hasene ile ilgili nasihatleri okuyucuda bir sûfîyi dinliyormuģ intibaını uyandırır. Ayrıca o, dünya malına karģı hırsa düģmenin ve cimriliğin kötülüğü hususuna da vurgu yapar. Edib Ahmed in birçok sûfî ile aynı paralelde düģündüğünü söylememiz icap eder. Örneğin kibir konusunda devrinin müellif sûfîlerinden ġeyh Ġslam la neredeyse aynı ifadeleri kullanır: Yok erdim yarattıng yana yok kılıp Ġkinç bar kılur sen mukir men munga 32 (Yok idim yarattın; yine yok edip, tekrar var edersin; bunu ikrar ederim.) diyen Edib Ahmed, ġeyh Ġslam ın, Yok erdük yarattı yana yok kılur Biligli munı mu tekebbür kurar 33 (Kıskançlık, hırs ve kibirlenme ne işe yarar? Bütün mutasavvıflar bu üçünü ayıp görmektedirler. Yok idik yarattı, yine yok kılar. Bunu bilen büyüklenir mi?) dizeleriyle aynı manayı terennüm eder. Yine fakirlere yardım konusu anlatılırken, Yunus Emre nin Bir miskini gördün ise, bir eskice verdin ise Yarın anda sana gele, Hak Ģarabın içmiģ gibi 34 mısralarındaki manayı çağrıģtırır Ģekilde, Yarag aģıngnı kiģige yitür Yarag bulsang oprak yalıngnı bütür Küç emgek tegürme kiģike kalı Sanga tegse emgek kiģidin kötür 35 (Yemeğe yarar yemek (varsa) aç insana yedir, giymeye yarar elbise bulursan, çıplapa giydir, başkasına zorluk ve zahmet çektirme, eğer sana başkası eziyet ederse tahammül et.) Ġnsanlara hizmet etmeyi tavsiye sadedinde, (Eğilene destek ver ve kesileni ekle, böyle bir adama hür insan kul olur.) derken Ahmed Yesevî nin, Kayda görseng köngli sınuk merhem bolğıl Andağ mazlum yolda kalsa hemdem bolğıl Edib Ahmed, Atebetü l-hakayık, s ġeyh Ġslam, Mu înü l-mürîd, İnceleme, Metin, Çeviri, Dizin, Tıpkıbasım, Haz.: Recep Toparlı-Mustafa ArgunĢah, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara 2008, s. 99. (Metnin günümüz Türkçesi ne çevirisi, Recep Toparlı-Mustafa ArgunĢah ın hazırladığı nüshadan alınmıģtır.) 34 Yunus Emre, Yunus Emre Divanı, Haz.: Selim Yağmur, Dergah Yayınları, Ġstanbul 2011, s Edib Ahmed, Atebetü l-hakayık, s. 67.8 1184 Adem ÇATAK (Nerde görsen gönlü kırık, merhem ol. Öyle mazlum yolda kalsa, yoldaşı ol.) dizlerini hatırlatır. Eserinden hareketle Edib Ahmed in sûfî meģrep bir Ģahsiyet olduğuna baģka deliller de verilebilir. Biz bu konuda takdiri, Edib Ahmed in eserini okuyanlara bırakarak ifade-i merama bu kadar kâfi geldiğini belirtmekle yetinelim. Öte yandan Nefehâtü l-üns adlı eseri tercüme eden Ali ġîr Nevâî nin, eserde bulunmayan bazı eģhası da ekleyerek Nefehât ı geniģlettiği ehlince malumdur. Nevâî nin Edib Ahmed i de eserinde zikretmiģ olması da bizim için dikkate alınması gereken bir husustur. 37 Sûfîlerin terceme-i hallerinin bulunduğu bu esere Nevâî, kendince önemli bulduğu mutasavvıfları eklemiģtir. Bu durum bize Edib Ahmed in, Nevâî devrinde en azından bir zahit, sûfî veya bir Ģeyh/pîr olarak kabul edildiğini gösterir. Son dönem araģtırmacıları Edib Ahmed in tasavvufla iliģkisi bağlamında net ifadeler kullanmaktan çekinseler de, Menkıbevi olarak nakledilen bilgilerden hareketle Edib Ahmed in, 15. yüzyılın ikinci yarısında bile Horasan ve Maveraünnehr bölgelerinde zahit, muttaki ve hatta evliya mertebesinde, büyük manevi nüfuz sahibi olarak tanındığı mütalaasında bulunabiliriz. 38 diyen Karahan, bu konuda cesur bir hüküm verebilmiģtir. Karahan, Bir Karahanlı devri Türk Ģairi olan Edib Ahmed in, eserinde iģlediği konulardan yola çıkarak, yaģadığı dönemde bir irģat ve bir veli gibi hareket ettiğini ve çevresinin de onu böyle kabul ettiğini söyleyebiliriz. 39 diyerek de görüģünün delillendirmede Edib Ahmed in eserinden faydalandığını ifade eder. Bütün bu değerlendirmeler neticesinde biz de Edib Ahmed i, tasavvufî neģveye sahip, muhtemelen bir Ģeyhten manevi terbiye görmüģ, devrinde insanlara örnek olmuģ, güzel ahlak sahibi, âlim ve zahit bir zat olarak tanıtabiliriz. B. Atebetü l-hakayık ta Dünya Tasavvuru 1. Atebetü l-hakayık ta Dünyanın Mahiyeti Sözlükte, alçak, 40 yakın 41 gibi manalara gelen dünya, üzerinde yaģadığımız gezegenin adıdır. 42 Istılah olarak ise ukbanın mukabili olan hayat, yeryüzündeki âlem anlamında kullanılır. 43 Dünya sözcüğü Kur an-ı Kerim de 115 yerde geçmektedir. 44 Kur an da kullanıldığı hemen her yerde üzerinde yaģadığımız, ahiret yurdunun zıddı olan dünya kastedilir. 45 Tehânevî, dünyanın çeģitli Ģekillerde tanımlandığını, bazı âlimlerin dünyayı, altın ve gümüģ olarak tanımlarken, bazılarının ise yeme-içme, giyinme ve mesken olarak tarif ettiklerini aktarır. Ancak o, altın ve gümüģün dünya olamayacağını, dünyanın, insanın nefsanî zevklerinden 36 Hoca Ahmed Yesevi, Divan-ı Hikmet, Haz.: Hayati Bice, Türkiye Diyanet Vakfı Yay., Ankara 2010, s Nevâî, Nesâyimü l-mahabbe, s Karahan, Türk Kültürü ve Edebiyatı, s Karahan, Türk Kültürü ve Edebiyatı, s Ġbn Manzur, Lisanü l-arab, Dâru l-meârif, Kahire 1119, c. 2, s Asım Efendi, Kamus Tercümesi, Ġstanbul 1305, c. 3, s Ġsmail b. Hammad el-cevherî, Mu cemü s-sıhah, Dâru l-ma rife, Beyrut 2008, s. 356; Ġbrahim, Mustafa, vd., el- Mu cemü l-vasît, Dâru d-da veti, Kahire 1972, s. 299; Ethem, Cebecioğlu, Tasavvuf Terimleri ve Deyimleri Sözlüğü, Anka Yay., Ġstanbul 2005, s Carra De Vaux, İslam Ansiklopedisi, Ġstanbul 1993, s. 669; Süleyman Uludağ, Dünya, TDVİA, Ġstanbul 1994, c. 10, s Muhammed Fuâd Abdulbâki, Mu cemü l-müfehres li Elfâzi l-kur âni l-kerîm, Dâru l-hadîs, Kahire 1988, s Ethem Cebecioğlu, Hacı Bayram Veli, Kültür Bakanlığı Yay., Ankara 1991, s. 139.9 Atebetü l-hakayık ta Dünya Algısı 1185 ibaret olduğu görüģünü serdederek dünyayı, öldüğünde seninle birlikte gelemeyecek olan ve ölümünden evvel haz aldığın her Ģey Ģeklinde tarif eder. 46 Tasavvufta dünya, insanı Allah tan alıkoyan her Ģey, imtihan yeri, ahiretin tarlası ve geçici/fani âlem gibi çeģitli Ģekillerde tanımlanmıģtır. 47 Yine insanı Allah tan uzaklaģtıran ve gaflete düģüren her Ģey, mal ve menfaat, itibar, mevki, hırs, Ģan ve Ģöhret olarak da tarif edilir. Mutasavvıflar dünyayı, yılana, zehre, cadıya ve fahiģeye benzetirler. 48 Dünya hakkında derviģler, yalan dünya/yalancı dünya tabirini kullanmıģlar 49 ve yaģlı bir kadına benzettikleri dünyayı üç talakla boģamıģlardır. 50 Ġmam Gazali dünyayı, insanlara süslü ve güzel görünerek, onları kendine çeken ve Allah a kavuģmaktan men eden çirkin bir Ģey olarak tarif eder. 51 El-Mekkî ise dünyayı, her kula heva olarak verilen bir nasip ve kalbinde yer eden arzular olarak tanımlar. 52 Mevlânâ ya göre dünya, insanları süsüyle aldatan ve onları tuzağına çeken bir büyücüdür. O bu düģüncesini Ģöyle dile getirir: Azizim! Sakın, Ģu geçici dünyanın kara iģli sevdası, karalığı, Ģu buğday gösterip arpa satan, Ģu kara yüzüne ak boya çalmıģ olan, kendisini genç gösteren Ģu yalancı, Ģu düzenci kart dünyanın sevgisi, onun kötü, kara rengi huy olmasın sana; sakın ha! 53 Yusuf Hakikî de, ĠĢbu acūzeden kim oldısa pāk dāmen Nūr-ı basįret ana būy-ı kamis-i takvā 54 beytiyle dünyayı yaģlı bir kadına benzeterek, ondan uzaklaģanın basiret nuru ve takva elbisesine ulaģacağını belirtir. Edib Ahmed de dünyayı aldatıcı bir kadına benzetir. Bazen peçesini açarak yüzünü gösteren, kendisine gönül vereni kucaklayacakmıģ gibi yapan bu kadın, birden sırtını döner ve aģığından yüz çevirir, hızla yanından uzaklaģır. Edib Ahmed, bu düģüncesini Ģu dörtlüğüyle dile getirir: Nikab kötrür ajun birer yüz açar Yazar kol kuçar teg yana terk kaçar 46 Muhammed Ali et-tehânevî, Mevsuatü Keşşâfi Istılahâti l-funûni ve l-ulûm, tahk.: Ali Dahruc, Mektebetü Lübnan NaĢirun, Beyrut 1996, c. 1, s Cebecioğlu, Tasavvuf Terimleri, s Süleyman Uludağ, Tasavvuf Terimleri Sözlüğü, Kabalcı Yayınevi, Ġstanbul 2005, s Cebecioğlu, Tasavvuf Terimleri, s Uludağ, Tasavvuf Terimleri Sözlüğü, s Tasavvufi düģüncede dünya algısı hakkında değerlendirme için bkz.: Zafer Erginli, Temel Tasavvuf Klasiklerinde Dünyâ Algısına Toplu Bir BakıĢ, Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2006, cilt: 15, sayı: 2, s ; Ali Bolat, Muhâsibî (ö. 241/855) nin el-mekâsib i Bağlamında Tasavvufta Dünyaya BakıĢ ve Hakikî Zühd AnlayıĢı, Tasavvuf: İlmî ve Akademik Araştırma Dergisi, 2003, cilt: 4, sayı: 11, s Ebû Hamîd Gazâlî, Kimya-yı Saadet, Çev.: Faruk Meyan, Ġstanbul 1979, s Ebû Tâlib el-mekkî, Kûtü l-kulûb fî Muâmeleti l-mahbûb ve Vasfu Tarîki l-mürîd ilâ Makâmi t-tevhîd, tahk.: Asım Ġbrâhim el-kiyalî, Dâru l-kütübi l-ġlmiyye, Beyrut 2005, c. 1, s Mevlânâ Celâleddin Rûmî, Mecâlis-i Seb a, Çev.: Abdulbaki Gölpınarlı, Kent Basımevi, Ġstanbul 1994, s Yusuf Hakîkî, Yusuf Hakîkî Baba Divanı, Haz.: Erdoğan Boz, Aksaray Ġl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Yay., Ankara 2009, s. 48.10 1186 Adem ÇATAK Yayınki bulıt teg ya tüģ teg hali Direngsiz keçer baht ya kuģ teg uçar 55 (Dünya bazen peçesini kaldırır ve yüzünü açar. Kucaklayacak gibi kollarını açar, fakat hemen kaçar. Baht yaz bulutu gibidir veya rüzgâr gibi boştur. Durmadan geçer veya kuş gibi uçar.) Dünyanın yüzünü açması, insanın bahtının yaver gitmesi ve iģinin âsân olması anlamındadır. Bu anlamda insanın sağlık, gençlik, makam ve zenginlik gibi nimetlere sahip olduğu dönemler, dünyanın peçesini açması olarak değerlendirilebilir. Dünyanın insandan yüz çevirmesi ve ondan uzaklaģması ise hastalık, ihtiyarlık ve fakirlik gibi sıkıntılı dönemler olarak anlamlandırılabilir. Dünyanın süsü, insanın hoģuna giden her Ģeydir. Dünyada var olan her Ģey insan için yaratılmıģtır. Dünyanın süsü de insan içindir. Doğal olarak insan, bu dünyadan ve içindekilerden faydalanacaktır. Burada eleģtirilen husus, insanın bu dünyanın süsüne ve alâyiģine aldanarak kendini tamamen bu dünyaya kaptırması ve dünyada var oluģ sebebini unutmasıdır. Edib Ahmed, dünyanın, bazen gülümseyen fakat çok geçmeden yine kaģlarını çatıp, surat asan ikiyüzlü ve sahtekâr bir insana benzediğini düģünür. ġöyle der: Ajun külçirer baz alın kaģ çatar Bir elgin tutup Ģehd birin zehr katar Asel tatrup ilkin tamak tatıtıp Kidinrek kadahka sunup zehr katar 56 (Dünya gülümser, fakat yine alın buruşturur ve kaş çatar. Bir elinde bal tutup, birinde zehir saklar. Önce baldan tattırarak, ağzı tatlandırır. Biraz sonra kadehe zehir katarak sunar.) Edib Ahmed e göre dünya, karģısındakini öldürmeye niyet etmiģ bir düģmandır. Ancak dünya, düģmanlığı açıktan yapmaz. O, dost ve yaren görünerek insanı aldatır. Bir elinde tuttuğu balı ikram ederek sahte dostluğunu izhar ederken, asıl niyetini gerçekleģtirmek üzere diğer elinde zehir saklar. Önce bal vererek insanı kendine meftun kılan dünya, balı tadan kiģinin kadehine gizlice zehrini akıtır. Balın tadındaki güzellikle zehrin acılığını gizler. Tatlı balı yiyen insan ise zehirlendiğinin farkına bile varmaz. Bu anlatımda Edib Ahmed, dünyevi zevklerin ve nimetlerin dıģ görünüģünün çok çekici, tadının lezzetli olduğunu, bu nimetlere kendini kaptırarak hırsa ve tamaha düģen insanın kendini manen helak ettiğinin farkına varamayacağını ifade etmek ister. Dikkat edilirse burada dünyanın topyekûn bir reddinden ziyade ona gönül vermenin ve kendini kaptırmanın tehlikesinden bahsedilmektedir. Bu düģünceyi Edib Ahmed Ģu Ģekilde dillendirir: Bu ajun ma körmekke körklüg taģı Velikin içinde tümen na-hoģı Bakıp taģ bezekin körüp sen munga Köngül bamakıng bil hatalar baģı 57 (Bu dünyanın da dıştan görünüşü güzeldir. Fakat içinde binlerce nahoşluk vardır. Bakıp, dış süsünü görerek, senin ona gönül bağlaman, bil ki hataların başıdır.) 55 Edib Ahmed, Atebetü l-hakayık, s Age., s Edib Ahmed, Atebetü l-hakayık, s. 57.11 Atebetü l-hakayık ta Dünya Algısı 1187 Dünyevi zevklerin ve elde edilen dünya nimetleri ilk bakıģta çok güzel olmasına aldanmamak gerekir. Bu güzel görüntünün altında nice nahoģluk ve çirkinlikler gizlenmiģ olabilir. Ġnsanın dünya nimetlerinin dıģ görünüģündeki güzelliğe kapılarak ona gönül vermesi, hayatında düģeceği hataların baģı olarak değerlendirilir. Dünyayı, yumuģak derili bir yılana benzeten Edib Ahmed, dünyaya gönül veren insanı, dokunulunca pürüzsüz ve yumuģak bir deriye sahip olan yılanın yumuģaklığına aldanan insana benzetir. Yılan teg bu ajun yılan oklagu Yokamakka yumģak içi pür agu Yılan yumģak erken yavuz fi l iter Yırak turgu yumģak tip azılmagu 58 (Bu dünya yılan gibidir. Yılanı oklamak lazımdır. (O) el ile yoklanırsa, yumuşaktır. Fakat içi zehir doludur. Yılan yumuşak olduğu hâlde, kötülük yapar. (Ondan) uzak durmalı ve yumuşak diye yanılıp tutmamalı.) Edib Ahmed, dünyevi zevklerin çekiciliğini açıklamak üzere yumuģak yılan metaforunu kullanmaktadır. Ona göre bu yumuģak görünüģün altında, insanın dünya ve ahiretini mahvedecek birçok menfilik ve çirkinlikler mevcuttur. Ġnsan dünyevi zevkleri güzel ve hoģ görerek dünyaya gönül vermemelidir. Bu anlamda tasavvufî düģüncedeki dünyanın leģ olarak tanımlanmasına oldukça yakın durur. Dünyanın aslında çirkin olduğunu beyan sadedinde ortaya konulan bu düģünceyi Ahmed Yesevî nin Ģu dizelerinde görebiliriz: IĢk otıga küygen aģık rengi uçar Ukba sarı cedel kılıb mundın köçer Munda bolgan girihlerni anda açar Resul dünya cife dedi koydum mena. 59 (Aşk ateşine yanan aşığın rengi uçar. Ahirete doğru çekip buradan geçer. Burada olan düğümlerini orada açar. Resul, Dünya leştir. dedi bıraktım ben işte.) Edib Ahmed, dünyevi zevklerin sanıldığı gibi katıksız ve saf bir neģe ve sürur kaynağı olmadığını, tadılan her zevkin ve nail olunan her nimetin, yanında birçok sıkıntı, dert ve ıstırapla geldiğini düģünür: Bu ajun mezesi katıglıg meze Ġzası öküģrek mezesi aza Asel kayda erse bile arısı Arı zehri tatgu aseldin oza 60 (Bu dünyanın tadı karışıktır. Eziyeti daha çok, tadı ise azdır. Bal nerede ise arısı beraberdir. Baldan önce arının zehri tadılır.) 58 Age., s Hoca Ahmed Yesevi, Divan-ı Hikmet, s Edib Ahmed, Atebetü l-hakayık, s. 75.12 1188 Adem ÇATAK Süçüg tattıng erse açıgka anun Birin kelse rahat kelür renc onun Aya gam katıgsız sürur umguçı Bu ajun kaçan ol umınçka orun 61 (Eğer tatlı tattın ise, acıya hazır ol. Rahat birer-birer gelirse, zahmet onar-onar gelir. Ey gam karışmamış sürur uman! Bu dünya ne zaman ümit yeri olmuştur?) AnlaĢılacağı üzere dünya, insana asla kusursuz bir mutluluk sunmayacaktır. Gamsız ve dertten uzak bir hayat uman insanın, bu emeline ulaģması mümkün değildir. Dünyada kavuģulan her nimetten sonra insan, tattığı zevklerden daha büyük bir sıkıntı ile karģılaģmaya hazır olmalıdır. Ġnsan, bu dünyada saf mutluluğa eriģeceğini ummamalı ve ondan asla vefa beklememelidir. 2. Dünyanın Vefasızlığı Dünyanın vefasızlığı düģüncesi mutasavvıflar arasında genel kabul görmüģ bir anlayıģtır. Mevlânâ, ġaģarım o kula ki, dünyanın vefasızlığını görür, azizlerini toprağa verir; Kur an okuyanlardan Herkes ölümü tadacaktır. 62 ayetini iģitir, duyar; öyle olduğu hâlde, bu kadar sevgiyle, bu kadar düģkünlükle, bu kadar hırsla dünya malını toplar? Ölülerin mezarlarını ve kefenlerini gördüğü, dostların ayrılığı tattığını anladığı hâlde, gönlünü mala, mülke ve dünyaya nasıl verir? 63 diyerek dünyanın vefasızlığına iģaret ederken, Aziz Mahmud Hüdayi ise, dünyanın vefasızlığını, Kim umar senden vefayı, Yalan dünya değil misin? Muhammed-i Mustafa'yı Alan dünya değil misin? 64 diyerek dile getirir. Yusuf Hakikî ise Ķogıl bu hubb-ı Ģehvâtı bu lezzâtı bilürsin kim Vefâ bulmıģ degüldür bir kimesne dünyeden asla 65 beytiyle dünyanın vefasızlığını anlatır. Edib Ahmed de dünyanın vefasızlığı fikrine sahiptir. Bu düģüncesini Ģöyle dile getirir: Hünerlıgka ajun vefasızrak ol Hünersızka mundın cefa azrak ol Hüner birle devlet birikmekliki Bulunmaz kamug kızda ol kızrak ol Age., s Âl-i Ġmrân,3/ Mevlânâ, Mecâlis, s Azîz Mahmûd Hüdâyî, Divân-ı İlâhiyât, Haz.: Mustafa Tatcı, Musa Yıldız, Üsküdar AraĢtırma Merkezi, Ġstanbul 2005, s Yusuf Hakîkî, Yusuf Hakîkî Baba Divanı, s Edib Ahmed, Atebetü l-hakayık, s. 76.13 Atebetü l-hakayık ta Dünya Algısı 1189 (Dünya hüner sahibi için daha çok vefasızdır. Hünersize burada cefa daha azdır. Hüner ile talihin bir araya gelmesi (ise), bulunmaz nevadirden daha nadirdir.) Ne yazdı ajunka bu sahip hüner Negüke bu anı ulaģu kınar Hasislerni kötrüp nefisni çalıp Azu kutsuz ajun karıpmu munar 67 (Hüner sahibi, dünyaya karşı ne (gibi bir) kusur işlemiştir? Niçin bu (dünya) ona durmadan eziyet çektirir? Hasisleri yükselterek, kıymetlileri yere vuruyor. Yoksa bu kutsuz dünya ihtiyarlayıp bunadı mı?) Görüleceği üzere Edib Ahmed, dünyanın vefasızlığını, hünerlinin bu dünyada itibar görememesi, baģına bin bir türlü dert ve sıkıntının gelmesi ve talihinin yaver gitmemesi ile delillendirir. Ona göre dünya, hünerli insana vefa icabı daha rahat ve güzel bir hayat sunmalıdır. Fakat durum bunun tam tersine vuku bulmaktadır. Edib Ahmed in bu düģüncesi, Hz. Peygamber in, Ġnsanlar içinde en ağır imtihana çekilenler peygamberlerdir. Sonra sırasıyla (manevi makamları itibarıyla) onları takip edenler, sonra onları takip edenler 68 mealindeki hadis-i Ģerif akla gelmektedir. Peygamberler insanların en hünerlisi oldukları hâlde bu dünyada en büyük sıkıntılara onlar katlanmıģlar, türlü bela ve dertler onların baģına gelmiģtir. Eğer bu dünyada vefa olsaydı öncelikle varlıklar içinde en hayırlılar olan peygamberlere ikram ve ihsanla davranırdı. 3. Dünyanın Faniliği Ġnsan, bu dünyaya imtihan için geçici bir süre ile gönderilmiģtir. YaratılıĢın anlamı budur. Bir insan daimî ikametgâhı zannederek bu dünyaya kapılırsa, ölüm günü acı bir gerçekle yani bu dünyanın faniliği ile karģılaģtığında hüsrana uğrayacaktır. Dünyanın faniliği düģüncesi Kur an-ı Kerim e dayanır. Kur an da, Yeryüzünde bulunan her Ģey fanidir. Ancak, yüce ve cömert olan Rabbinin varlığı bakidir. 69 buyrularak bu düģünce açıklanır. Tasavvufi düģüncede dünyanın faniliğine sıkça vurgu yapılır. Mevlânâ dünyanın faniliğini uyuyan adamın gördüğü rüya metaforuyla izah eder: Bu âlem bir rüyadır. Zanna kapılma sen. Rüyada bir el kesilse bile zararı yok. Sen, gündüzün de uykudasın. Ey yiğit bil ki uykun da uyanıklığın da uyuyan adamın rüya içinde rüya görmesine benzer. Bu adam kendisini uyumuyorum sanır. Ama bilmez ki ikinci uykudadır. Ġki kat uyku içindedir. 70 Mevlânâ, ahirete nispetle dünyanın durumunu anlatmak için bu benzetmeyi yapmıģtır. Bu dünyanın bir rüya kadar kısa ve geçici olduğunu düģünen Mevlânâ, rüyada elde edilen menfaatler ile baģa gelen sıkıntıların geçici oluģundan hareketle bu dünyaya da aynı hükmü verir. Ahmed Yesevî de dünyayı Ģom olarak nitelediği dizelerinde dünyanın geçiciliği hakkında, 67 Edib Ahmed, Atebetü l-hakayık, s Ahmed b. Hanbel, Müsned, Çağrı Yay., Ġstanbul 1992, c. 6, s Rahmân, 55/ Mevlânâ, Mesnevi, c. 3, s. 141.14 1190 Adem ÇATAK ġum dünyağa köngil bağlab kahil boldum ĠĢret birle vaderiğa cahil boldum Bu dünyanı öterini emdi bildim Ya ilahî! Afv kılğıl günahımnı 71 (Kötü dünyaya gönül bağlayıp ergin oldum. Eğlence ile vah yazık cahil oldum. Bu dünyanın geçiciliğini şimdi bildim, Ya Allah ım! Affeyle günahımı.) der. getirir: Yusuf Hakikî de dünyanın faniliğine Ģöyle değinir: Âkıbet dünye hod olur fāni Hele elden ko sen bu virānı HoĢ görelim bu cem i mestānı Eydelüm lā ilāhe illallāh 72 Edib Ahmed de dünyanın faniliği fikrine sahiptir. Bu düģüncesini o, Ģu dörtlükleriyle dile Bekasız erür bu ajun lezzeti Keçer yil keçer teg meze müddeti Yigit koca bolur yangı eskirür Kavi erse kamlur kaçar kuvveti 73 (Bu dünya lezzeti baki değildir. Zevk müddeti, yel geçer gibi geçer. Genç, ihtiyarlar ve yeni, eskir; kuvvetli çöker, kuvveti gider.) Bu ajun rıbat ol tüģüp köçgülüg Rıbatka tüģügli tüģer keçgülüg Öng arkıģ uzadı kopup yol tutup Öngi kopmuģ arkıģ neçe kiçgülüg 74 (Bu dünya, konup-göçmek için bir kervansaraydır. (İnsan) kervansaraya geçmek (gitmek) için iner. Kervanın başı kalkmış ve yolu tutarak uzaklaşmıştır. Başı kalkmış olan kervan (daha) ne kadar gecikebilir?) AnlaĢılacağı üzere Edib Ahmed e göre dünya, temelli kalınacak ve yerleģilecek bir yer değildir. Belli bir süre dinlenilip sonra yola devam edilecek bir kervansaraydır. Dünyanın kendisi baki olmadığı gibi sunduğu nimetler ve dünyadan alınacak zevkler de kalıcı değildir. O hâlde bir insanın bu fani dünyaya gönül vermesi ve devamlı kalacakmıģ gibi tüm yatırımını bu dünyaya yapması gerçekten de ĢaĢılacak bir durumdur. Dünya gibi dünya malının da fani olduğunu düģünen Edib Ahmed, bu düģüncesini ise Bu kün bar yarın yok bu dünya nengi 71 Hoca Ahmed Yesevi, Divan-ı Hikmet, s Yusuf Hakîkî, Yusuf Hakîkî Baba Divanı, s Edib Ahmed, Atebetü l-hakayık, s Age., s. 54.15 Atebetü l-hakayık ta Dünya Algısı 1191 Mening timiģing neng adınlar ongı Kamug tolgan irlür tükel eksiyür Kamug abadannıng harab ol songı 75 (Dünya malı bugün var yarın yoktur. Benim dediğin mal başkalarının kısmetidir. Her dolan azalır, her tam olan eksilir. Her mamurluğun sonu harap olmaktır.) sözleriyle dillendirir. Ġnsanın bu dünyada sahip olduğunu sandığı tüm servet ve nimetler aslında kendisine geçici bir süre için bırakılmıģ emanetler mesabesindedir. Bir müddet bu mal ve mülkü kullanacak daha sonra da bu servet baģkalarının kısmeti olacaktır. Bu kaçınılmaz sonu Edib Ahmed, dramatik bir Ģekilde Ģöyle ifade eder: Kamug kazganıglı ajun malını Yiyümedi bardı körüng halini TiĢisi kalıp bir adın er bile Ol anda yatıpan birür sanını 76 (Dünya malını kazananların hepsi (onu) yiyemeden gitti, hâllerini görün. Karısı başka bir erkek ile kalıp, onun yanında yatarak vücudunu verir.) Sening malın ol mal aģındurdukung Sanga hasret ol tek tutup turdukung Bu kün kendü süçüg bu tirmek sanga Açıg bolga yarın kodup bardukung 77 (Senin malın, öbür tarafa geçirdiğin maldır. Elinde tuttuğun (ise), senin için ancak hasrettir. Bugün, toplamak senin için tatlıdır. (Fakat) yarın bırakıp gitmek acı olur.) Dünyanın faniliğinden hareketle, dünyaya değer vermeme düģüncesi tasavvufi tefekkürde önemli bir yeri haizdir. Bu düģünceye göre dünya ve içindekilerin bugünkü hâliyle değerlendirilmesi insanı yanıltabilir. KiĢi dünyalıkların sonunu görmeli ve bu görüģün neticesi olarak da dünyaya gereğinden fazla değer atfetmemelidir. Hz. Mevlânâ bu fikri Ģöyle açıklar: Ey baharların güzelliğine ĢaĢıp kalan, güzün sarılığına ve soğukluğuna bak ġu güzel gökyüzünde dolunayı görürsün. Onun ay sonundaki hüsranını da gör Aynı Ģekilde âlemin her parçasını düģünüp ilk hâliyle son hâlini göz önünde bulundur. Kim daha çok bakarsa ahiret (sona) daha mutludur Görüyorsun, her biri ay gibi güzel yüzlü. Ġlk hâli görülünce son hâli gör. 78 Sahip olunan tüm dünyalıkların, insanın ölümüyle, elden çıkacağını ifade eden Edib Ahmed ise, dünyanın faniliğini, Neçe yir bar erdi sıgıģmaz eri Eri bardı kaldı kurug tk yiri 75 Age., s Edib Ahmed, Atebetü l-hakayık, s Age., s Mevlânâ Celaleddin Rumi, Mesnevi, Çev.: Hicabi Kırlangıç, Konya BüyükĢehir Belediyesi Yay., Konya 2007, c. IV, s16 1192 Adem ÇATAK Neçe alim erdi neçe feylesuf Kanı bu kün olar minginde biri 79 (Halkına dar gelen ne kadar yer vardı; halkı gitti, yalnız (onların) boş yeri kaldı. Ne kadar âlim, nice feylesof vardı; bugün onlar hani, (hani) binde biri?) sözleriyle açıklar. Bu ifadeleriyle Edib Ahmed adeta, ġüphesiz yeryüzüne ve onun üzerindekilere biz varis olacağız, biz! Ancak bize döndürülecekler. 80 ayetine bir telmih yapmaktadır. Edib Ahmed in dünyanın vefasızlığını, faniliğini ve sonu hakkındaki düģüncelerini açıkladıktan sonra, onun, dünya malına haris olmamanın gerekliliği ve kanaat hakkındaki düģüncelerini de incelemek istiyoruz. Zira o, dünyaya ve malının değersizliği düģüncesinden yola çıkarak, hırsın anlamsızlığını ve kötülüğünü izah eder. Ona göre, rızık belirlenmiģ olduğundan, insan, dünya hırsına kapılmamalı ve dünyadan kendine yetecek kadarla yetinmelidir. C. Atebetü l-hakayık ta Hırs ve Kanaat Edib Ahmed, hırsa düģülmemesi konusunda uyarılarda bulunur. O, tatlı dille nasihat eden bir bilge edasıyla okuyucularını hırsa karģı Ģöyle ikaz eder: Aya hırs idisi harislık nerek Ayu bir manga bu negüke kerek Tar erse king erse bitildi ruzung Harislık kılurmu munı edgürek 81 (Ey hırs sahibi, harisliğin ne lüzumu var? Bana söyleyiver, bu ne işe yarar? İster dar, ister geniş olsun, rızkın yazılmıştır. Harislik bunu daha iyi yapar mı?) Harislık ma erke yavuz haslet ol Harislık songı gam ökünç hasret ol Bu baylık çıgaylık idi kismeti Harislık tek erke kurug zahmet ol 82 (Harislik de insan için kötü bir huydur. Harisliğin sonu gam, pişmanlık ve hasrettir. Zenginlik ve fakirlik Allah ın kısmetidir. Harislik, insan için, sadece boş bir zahmettir.) Dörtlüklerden de anlaģılacağı üzere Edib Ahmed, hırsın boģ bir uğraģ olduğunu düģünür. Bu düģüncesinin temelinde ise rızkın Allah tarafından tayin ve takdir edildiği, bu takdirin değiģmeyeceği inancı yakmaktadır. Bu ifadeleriyle Edib Ahmed, Sizden birisinin yaratılıģ maddesi annesinin karnında kırk günde tamamlanır. Bir melek ona ruh üfürür. Melek, dört kelimeyle; rızkını, ecelini, amelini Ģaki ve saîd olduğunu yazmakla emrolunur 83 hadisindeki rızkın Allah ın tayin ve takdirinde olduğu inancına telmih yapar. Bu inanca göre insanın, hırs içinde haram helal ayrımı yapmadan dünya malına tamah etmesi rızkını artırmayacaktır. O hâlde insanın beyhude bir çaba olan hırsa düģmesinin anlamı yoktur. 79 Edib Ahmed, Atebetü l-hakayık, s Meryem, 19/ Edib Ahmed, Atebetü l-hakayık, s Age., s Ebû Abdullah Muhammed b. Ġsmail el-buhârî, el-câmi u s-sahîh, Çağrı Yay., Ġstanbul 1992, Kader, 1, Bed'ü'l-Halk, 6, Enbiyâ, 1.17 Atebetü l-hakayık ta Dünya Algısı 1193 Hz. Mevlânâ da hırs konusunda Edib Ahmed le aynı paralelde düģüncelere sahiptir. O, mal hırsını, eģeğin sırtındaki bir yaraya; mal ve mülkü ise eģeğin bu yarasana bağlanan ve yaraya yapıģan beze benzetir. ġöyle der: Bir bez parçası eģeğin yarsına sımsıkı yapıģtığında, onu oradan parça parça çekip çıkarmak istesen, eģek acısında çifte atar. Ondan sakınan kiģiye ne mutlu! Hele bir de elli yerinde yarası, her yaranın üstüne bağlanmıģ ıslak bir bez varsa Ev bark (mal-mülk) o beze benzer, bu hırs da yaraya. Hırsı çok olanın yarası da çok olur. 84 Ġnsanın, hırsla hareket ettiği sürece doyuma eremeyeceğini ve bu psikolojiyle hareket edenlerin, her zaman elindekinden daha fazlasını elde etmeye çalıģacağını izah etmek üzere Edib Ahmed Ģöyle der: Haris todmaz ajun nengini tirip Harislık karımaz idisi karıp Harislıknı kodur haris er kaçan Ölüp yatsa toprak içinge kirip 85 (Haris, dünya malını toplamakla doymaz. Sahibi ihtiyarladığı hâlde, harislik ihtiyarlamaz. Haris adam harisliği ancak ölüp, toprak altına girdikten sonra bırakır.) Bu dörtlüklerde harisin kendisinin ihtiyarladığı hâlde, harisliğin ihtiyarlamadığını belirten Ģu hadis-i Ģerife telmih vardır. Âdemoğlu ihtiyarladıkça onda iki Ģey gençleģir: Mala karģı hırs ve hayata karģı hırs. 86 Haris tirip armaz usanmaz bolur Harislık igining emin kim bilür Haber bar birilse eger ademi Ġki kol dinar ma ol üç kol kolur 87 (Haris mal toplamaktan yorulmak ve usanmak bilmez. Harislik hastalığının ilacını bilen var mı? Bir söz vardır: Eğer bir kimseye iki vadi dolusu dinar verilirse, o (muhakkak) üç vadi ister.) Edib Ahmed bu dörtlüklerinde harisin doyumsuzluğunu ve açgözlülüğünü açıklamak için yine bir hadis-i Ģerife atıf yapar. O, her ne kadar bir söz diyerek hadis olarak rivayet etmese de, ifadelerde yer alan hadis-i Ģerif, meģhurdur. Hadisin meali Ģöyledir: Âdemoğlu için iki vadi dolusu mal olsaydı, mutlaka bir üçüncüyü isterdi. Âdemoğlunun iç boģluğunu ancak toprak doldurur. Allah tövbe edenleri affeder. 88 Hırsın çaresi olmayan bir dert olduğunu düģünen Edib Ahmed, dünya malının, insanı bu dünyada birçok kaygı ve endiģelere sevk edeceğini; ahirette ise insana yük ve vebal olacağını, dünyada elde edilenlerin ahirette hesabının verileceğini ise Ģöyle dillendirir: 84 Mevlânâ, Mesnevi, c. 5, s Edib Ahmed, Atebetü l-hakayık, s Buhârî, Sahîh, Rikâk 5; Ebu l-huseyn b. Haccac el-kuģeyrî Müslim, el-câmi u s-sahîh, Çağrı Yay., Ġstanbul 1992, Zekât 115; Ebû Ġsa Muhammed b. Ġsa Tirmizî, Sünenü t-tirmizî, Çağrı Yay., Ġstanbul 1992, Zühd Edib Ahmed, Atebetü l-hakayık, s Buhârî, Sahîh, Rikâk 10; Tirmizî, Sünen, Zühd 27.18 1194 Adem ÇATAK Aya malka suk er yakin bil bu mal Bu kün kadgu sakınç yarın yük vebal Haram erse malıng azab ol songı Hisab ol eger bolsa malıng halal 89 (Ey mala karşı haris adam! Gerçek bil ki, bu mal bugün kaygı ve düşünce; yarın ise yük ve vebaldir. Malın haram ise sonu azaptır. Eğer malın helal ise (onun da) hesabı sorulur.) Gerçekten de bu dünyada sahip olunan malın/servetin korunması veya daha da artırılması düģüncesi, insanı, büyük tasalara düģürür. Elindekilerin kaybolacağı veya azalacağı fikri, zengini meģgul eden en büyük endiģelerdendir. Öte yandan helalinden kazanılmıģ olsa bile sahip olunan tüm dünyevî nimetlerden hesaba çekilecek olunması da diğer bir korku ve endiģe kaynağıdır. 90 Haram yollarla elde edilmiģ bir malın ise insana dünyada mutluluk vermemesi yanında ahirette azaba neden olacağı da aģikârdır. Edib Ahmed bu dörtlükleriyle Hz. Ali'den ve diğer sahabîlerden rivayet edilen Ģu sözü hatırlatmaktadır: Dünyanın helâli hesap, haramı ise azaptır. 91 Edib Ahmed, okuyucusunu tul-i emelden de sakındırır. O, ecelin, uzun emelin altında saklı olduğunu savunarak, sonsuz dünyevî hedefler peģinde koģmak yerine salih ameller iģlenmesini salık verir: Yime pendim al kel uzatma emel Emel asrasında busuglı ecel Emel timiģim dost uzun sanmak ol Uzun sanma sakın çöküģ kıl amel 92 (Gel yine öğüdümü dinle; fazla emel besleme. Emelin altında ecel saklıdır. Ey dost, emel dediğin, uzun düşünmektir. Düşünceyi uzun etme, (daha) çok amel kıl.) Ecelin, tul-i emelin altında bulunduğu düģüncesinin kaynağı da yine bir hadis-i Ģeriftir. Hadis-i Ģerif mealen Ģöyledir: Hz. Peygamber (s.) bir gün yere çubukla, kare biçiminde bir Ģekil çizdi. Sonra, bunun ortasına bir hat çekti, onun dıģında da bir hat çizdi. Sonra bu hattın ortasından itibaren bu ortadaki hatta istinat eden bir kısım küçük çizgiler attı. Resûlullah (s.) bu çizdiklerini Ģöyle açıkladı: ġu çizgi insandır. ġu onu saran kare çizgi de eceldir. ġu dıģarı uzanan çizgi de onun emelidir. (Bu emel çizgisini kesen) Ģu küçük çizgiler de musibetlerdir. Bu musibet oku, yolunu ĢaĢırarak insana değmese bile, diğer biri değer. Bu da değmezse, (insana) ecel oku değer. 93 Edib Ahmed, mal hırsına düģen ve böylece dünyayı hayatının tek anlamı hâline getiren insanın eleģtirerek, ölümle birlikte biriktirilen malın bir anlam ifade etmeyeceğini anlatır. Ona göre hayatını mal biriktirmekle heba eden insanın unutmaması gereken en önemli gerçek, biriktirdiği malın kendisine bir hayat bağıģlamasının mümkün olmadığıdır. O, Ģöyle seslenir: Ayur sen kedim ton Ģerab aģ kerek Telim mal öküģ kul kara-baģ kerek 89 Edib Ahmed, Atebetü l-hakayık, s Dünyada nail olunan tüm nimetlerden ahirette sorgulanacağı Kur an da Ģöyle bildirilir: Tekâsür, 112/8: Sonra o gün, size verilmiģ olan her nimetten sorguya çekileceksiniz. 91 Ebû Hamîd Gazâlî, İhyau Ulumiddin, Dâru Ģ-ġa b, Kahire trz., c. 5, s Edib Ahmed, Atebetü l-hakayık, s Buhârî, Sahîh, Rikâk 3; Tirmizî, Sünen, Kıyamet 23.19 Atebetü l-hakayık ta Dünya Algısı 1195 Eger yıgdıng erse umurluk tavar Burun baģka börkni keder baģ kerek 94 (Dersin ki, giyecek, yiyecek ve içecek lazımdır. Çok mal, çok kul ve cariye lazımdır. Eğer ömürlük mal yığdın ise (unutma ki), önce börkü giyecek baş lazımdır.) Hırs içinde mal biriktirme derdiyle hastalanmıģ gönüllere en iyi ilacın ölüm tefekkürü olduğunu bilen Edib Ahmed, harise seslenerek, bugün sahip olduğu tüm servetinin öldükten sonra elinden çıkacağını, mirasçılarının bütün biriktirdiklerini kendi aralarında paylaģacaklarını, defni için gerekli kefeni bile, gönülden değil de utanma belasına vereceklerini dramatik bir üslupla anlatır: Nelük malka munça suk ol bu özüng Köngülde gamıng ol tilingde sözüng Barur sen bu malıng yagıngka kalur Uyadıp birürler sarıngu bözüng 95 Nefsin mala karşı neden bu kadar haristir? Gönülde gamın ve dilinde sözün (hep) odur. (Kendin) gidersin, bu malın düşmana kalır. Sarınacak bezini de (kefen) utandıkları için verirler. Edib Ahmed in dünya hırsına düģülmemesi yönündeki nasihatlerinden, insanın iģtengüçten kalarak bir tarafa çekilmesini ve tembelliği savunduğu sonucu çıkarılmamalıdır. Tam tersine o, insanın kendi ihtiyaçlarını karģılayarak baģkasına muhtaç olmadan yaģamasının gerekliliğine inanır. Onun üzerinde durduğu konu ihtiyaçtan fazlasını tedarik etme anlamındaki hırsın kötülüğüdür. Kanaat düģüncesi mutasavvıflar arasında yaygın bir anlayıģ hâline gelmiģtir. Edib Ahmed le hemen hemen aynı dönem ve coğrafyada yaģayan ġeyh Ġslam da hırsın anlamsızlığı ve kanaatin güzelliğinin altını çizer: Aç gözlü kiģi hırsıyla özlediğini, hırsıyla bulamaz. Açgözlülük çaresi olmayan bir hastalıktır. Kanaatli insan her zaman değerlidir. Ey akıllı kiģi! Bu sözü iģit ve anla. Hz. Musa kanaat ile Allah a yakınlaģtı. Tur dağına varıp Allah la konuģtu. Kanaat Hz. Peygamberin çok yalvararak Allah tan dilediği tertemiz bir sünnetidir. Kanaat insan için tükenmez bir hazine olmasına rağmen aç gözlü kiģi, hırsı ile yaģayıp gider. Ġnsan bütün dünya malını yığsa da ne fayda? Çünkü onlar yine baģkalarına kalır. Kanaat her zaman mutluluktur. Mutluluğun aslı kanaattir. Aç gözlülük ile Karun eģkıya oldu. Aç gözlülük bu dünya için bir felakettir. 96 Sühreverdî de seyr u sülûkun Ģartlarını sayarken bunlara, dünyaya iltifatı ve yönelmeyi terk etmeyi de ekler. Ona göre, dünyadan, açlığını giderecek bir lokma ve avretini örtecek bir hırkaya kanaat edilmelidir. Bu ise helalden ve zaruret ölçüsünde olmalıdır. O, Allah ın en çok buğz ettiği kiģinin, dünyayı seven kiģi olduğunu ve onun sohbetinden Ģerden baģka bir Ģey hâsıl olmayacağını ifade eder. 97 Edib Ahmed in kanaat hakkındaki düģüncelerini ise onun Ģu dörtlüklerinden öğreniyoruz. 94 Edib Ahmed, Atebetü l-hakayık, s Age., s ġeyh Ġslam, Mu înü l-mürîd, s Adem Çatak, Şihabeddin Sühreverdi, Hayatı Eserleri ve Tasavvuf Anlayışı, GümüĢhane Üniversitesi Yay., GümüĢhane 2012, s. 94.20 1196 Adem ÇATAK Köngüldin çıkar tavar suklıkın Kedim birle tap tut karın toklukın Çıkaylık yarınlık azuk yoklukı Çıkaylık tip ayma tavar yoklıkın 98 (Mal hırsını gönlünden çıkar. Giyim ve karın tokluğu ile iktifa et. Fakirlik, yarının azığının yokluğudur. Mal yokluğuna fakirlik deme.) Bu dünya nengindin yigü kedgülük Al artuk tileme vebal yüdgülük Tarıglık tip aymıģ ajunnı resul Tarıglıkta katlan tarı edgülük (Bu dünya malından yiyecek ve giyecek (kadarını) al. Fazlasını isteme. (Fazlası) yüklenilecek vebaldir. Resul dünya için, Tarladır. demiş. 100 Tarlada çalış, çabala ve iyilik ek.) Dörtlüklerden anlaģılacağı üzere Edib Ahmed, insanın kendine yetecek kadarını almasında bir sakınca görmemektedir. Ona göre ihtiyaçtan fazlası için çabalamak kötüdür. Bu anlamdaki bir çabanın insan için bir vebal olduğunu düģünür. Yine o, bu dünyanın, hayır ve iyilik yapılarak ahiretin kazanılmasına vesile olmasıyla anlamlı bir hâle geleceği fikrindedir. Ayrıca, bu dünyadaki mal yokluğunu fakirlik olarak nitelemenin doğru olmadığını düģünür. Ona göre asıl fakirlik, ahiret azığının yokluğu veya noksanlığıdır. Ahiret azığı temin etmenin en güzel yolu da dünya tarlasında hayırlı iģlerde çalıģıp çabalamak ve iyilik etmektir. Bu dünya, hasadı ahirette yapılacak bir tarladır. Ġnsanlar bu dünyada iken yaptıkları iģlerden ahirette hesaba çekilecek ve bu hesap neticesinde de ödül ya da ceza ile karģı karģıya kalacaklardır. Ġslam ın dünya-ahiret iliģkisi düģüncesinin temelinde yer alan bu anlayıģ, insanların dünya hayatını kurarlarken, hesap verme sorumluluğu içinde hareket etmelerini sağlaması açısından çok iģlevseldir. Ayrıca bu düģünce, ahiretin elde edilmesinde, tek vesile olarak kabul etmesi bakımından, dünyayı, Müslümanlar gözünde çok değerli bir konuma yükseltmektedir. Bu anlayıģa sahip bir insanın, dünyanın değersizliği hakkındaki düģüncesini, dünyayı, ahireti kazanma vesilesi olmaktan çıkararak, tek amaç hâline getiren yaklaģımları kastettiği Ģeklinde anlamak icap eder. Edib Ahmed in dünya algısı bağlamında eserinde, dünya malını hayır ve hasenatta kullanmayı teģvik ederek cömertliği övdüğünü ve cimriliği yerdiğini tespit ettik. Bu tespitten hareketle onun dünya tasavvurunda cömertlik ve cimriliğin yerinin incelenmesi gerekliliği ortaya çıkmıģ oldu. ġimdi de Atebetü l-hakayık da cimrilik ve cömertli kavramlarının ele alınıģını inceleyeceğiz. 98 Edib Ahmed, Atebetü l-hakayık, s Age., s Hadis, kaynaklarımızda bu lafız ile bulunmamaktadır. Sehavi, kaynaklarda bu rivayeti bulamadığını belirtir. Rivayet, Ġhya da iki kez kelam-ı kibar olarak verilirken bir kez de Hz. Peygamber e ref edilir. Bkz.: ġemseddin Sehavi, el- Mekâsidü l-hasene fî Beyâni Kesîr mine l-ehâdîsi l-meşhurati ala l-elsine, Tahk.: Muhammed Osman el-haģet, Dâru l-kitabi l-arabi, Beyrut 1985, s. 351; Ebu l-fazl Zeynüddin el-irakî, el-muğnî an Hamli l-esfâr, fi l-esfâr, fî Tahrîci mâ fi l-ihyâi mine l-ahbâr, Dâru Ġbn Hazm, Beyrut 2005, s. 1354; Ġsmail b. Muhammed Aclûnî, Keşfu l- Hafa, Mektebetü l-kudsi, Kahire 1351, c. 1, s. 412. Daha göster
Söylenen her söz, içinden çıktığı kalbin kılığını üzerinde taşır. Ataullah İskenderî Söz ilaç gibidir. Gereği kadar sarf edilirse fayda veriri; gerektiğinden fazlası ise zarara neden olur. Amr bin As Sadece Detaylı Karahanlı Eserlerindeki Söz Varlığı Hakkında
4.MEKTUP MEVZUU : a) Mübarek ramazan ayının faziletleri. b) Hakikat-ı Muhammediye'nin (kabiliyet-i ulâ) beyanı.. Ona ve âline salât, selâm ve saygılar.. c) Kutbiyet makamı, ferdiyet mertebesi.. NOT : İMAM-I Detaylı 3 Her çocuk Müslüman do ar.
EKİM AY HAFTA DERS SAATİ KONU ADI KAZANIMLAR TEST NO TEST ADI 1 EDEBİYAT TARİHİ / TÜRK EDEBİYATININ DÖNEMLERE AYRILMASINDAKİ ÖLÇÜTLER 1.Edebiyat tarihinin uygarlık tarihi içindeki yerini.edebiyat tarihinin Detaylı Resulullah ın Hz. Ali ye Vasiyyeti
1) İnsanlar, dağlar gibi yerlerinden kımıldamayan cansızlar değildir. Arkadaşlar, tanışlar birbirlerinden ne kadar uzakta olursa olsun ve buluşmaları ne kadar güç olursa olsun, günün birinde bir araya Detaylı Edib Ahmed Yüknekî ve - Atabet ül Hakaayık
Edib Ahmed Yüknekî ve - Atabet ül Hakaayık Atabet ül-hakaayık 12. asrın ilk yarısında, Yüknekli Edîb Ahmed bin Mahmud tarafından yazılmış manzum bir ahlâk kitabıdır. Türk ve Acem ülkelerinin meliği- emîr-i Detaylı ALEMLERİN EFENDİSİ NİN (SAV) DİLİYLE KUR AN
Ş U B A T 25.02.203 / 0.03.203 8.02.203 / 22.02.203 Tel : 0 26 39 59 38 Faks : 0 26 334 96 96 http://pamem.meb.k2.tr ÖĞRETİM YILI : 202 / 203 İN ADI : DİN KÜLTÜRÜ VE MESLEK AHLAKI ÖĞRETMENLERİ : YAVUZ Detaylı Örnek alınacak en güzel insan Hz. Muhammed hayatı boyunca görüntüsüne ve hareketlerine dikkat etmiştir.
Örnek alınacak en güzel insan Hz. Muhammed hayatı boyunca görüntüsüne ve hareketlerine dikkat etmiştir. Görünümü Elbiseleri Hz. Peygamber çeşitli renk ve desenlerde elbiseler giymiştir. Ancak daha çok Detaylı Anlamı. Temel Bilgiler 1
İLİ : GENEL TARİH : 29.01.2016 EN GÜZEL İSİMLER O NUNDUR Aziz Müminler! Okuduğum âyet-i kerimede Yüce Rabbimiz şöyle buyuruyor: O, yaratan, yoktan var eden, şekil veren Allah tır. Güzel isimler O nundur. Detaylı Prof. Dr. Sabahattin KÜÇÜK
- International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 7/3, Summer 2012, p. I-XV, ANKARA-TURKEY Prof. Dr. Sabahattin KÜÇÜK ÖZ GEÇMĠġĠ VE YAYINLARINDAN BAZILARI Detaylı HARRAN ÜNĠVERSĠTESĠ ĠLAHĠYAT FAKÜLTESĠ HARRAN UNIVERSITY FACULTY OF THEOLOGY
HARRAN ÜNĠVERSĠTESĠ ĠLAHĠYAT FAKÜLTESĠ HARRAN UNIVERSITY FACULTY OF THEOLOGY ULUSLARARASI MEVLÂNA VE MEVLEVÎLĠK SEMPOZYUMU INTERNATIONAL SYMPOSIUM ON MAWLANA JALAL AL-DIN RUMI AND MAWLAWISM Mevlâna Celaleddin Detaylı Şeytan Der ki Ey İnsan!..
Şeytan Der ki Ey İnsan!.. Dengenin engelidir, şeytanların çengeli, Eûzu besmeledir, çengellerin engeli. KUR ÂN DİYOR Kİ! (Hesapları görülüp) iş bitirilince, şeytan diyecek ki: Şüphesiz Allah size gerçek Detaylı 3. Farz Dışında Yaptığı İbadetler
3. ÜNİTE: EN GÜZEL ÖRNEK HZ. MUHAMMED İN İBADETLERİ 3. Farz Dışında Yaptığı İbadetler KAZANIMLARIMIZ O Bu ünitenin sonunda öğrenciler Hz. Muhammed'in: O 1. Öncelikle bir kul olarak davrandığını kavrar. Detaylı MÜBDÎ. Allah MUHSÎ dir. MUHSÎ, her şeyin sayısını bilen demektir.
Hiçbir müzisyen, bülbülün ötüşünden daha güzel bir şarkı söyleyemez. Bütün bu güzel şeyleri Allah yapar ve yaratır. Allah ın güzel isimlerinden biri de HAMÎD dir. HAMÎD, övülmeye, hamd edilmeye, şükür Detaylı İZMİR İL MÜFTÜLÜĞÜ BAYAN VAAZ ÇİZELGESİ ( 2014 YILI 1. DÖNEM )
İZMİR İL MÜFTÜLÜĞÜ BAYAN VAAZ ÇİZELGESİ ( 2014 YILI 1. DÖNEM ) TARİH GÜN SAAT İLÇE YER VAİZE ADI/SOYADI 01.01.2014 Çarşamba 10:30 Bornova Debre Camii Fatma Özmen ERGEN Ölüm ve Ömür Muhasebesi 01.01.2014 Detaylı KARAHANLI ESERLERİNDEKİ SÖZ VARLIĞI HAKKINDA
1915 KARAHANLI ESERLERİNDEKİ SÖZ VARLIĞI HAKKINDA ÜŞENMEZ, Emek TÜRKİYE/ТУРЦИЯ ÖZET Karahanlı Türkçesi Türk dilinin önemli devrelerinden birisini oluşturmaktadır. Bu dönemde yazılan eserler, Türk dil tarihinin Detaylı 1-Anlatım 2-Soru ve Cevap 3-Sunum 4-Tartışma
DERS BİLGİLERİ Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS ARAP DİLİ VE EDEBİYATI I İLH 103 1 2+0 2 3 Ön Koşul Dersleri Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Türkçe Lisans Yüz Yüze / Zorunlu Detaylı Orucun Manevi Hayatımıza Katkıları
Orucun Manevi Hayatımıza Katkıları Kur ân-ı Kerim de Oruç Ey müminler! Sizden öncekilere farz kılındığı gibi, size de sayılı günler içinde Oruç tutmanız farz kılındı. Umulur ki, bu sayede, takva mertebesine Detaylı ORTA ASYA (ANONİM) KURAN TERCÜMESİ ÜZERİNDE ÖZBEKİSTAN DA YAPILMIŞ BİR İNCELEME. ТУРКИЙ ТAФСИР (XII-XII acp) *
Revak Kitabevi, 2015 Tüm hakları Revak Kitabevi ne aittir. Sertifika No: 23108 Revak Kitabevi: 30 Bektaşîlik Serisi: 4 Fakrnâme Vîrânî Abdal Yayına Hazırlayan Fatih Usluer ISBN: 978-605-64527-9-6 1. Baskı: Detaylı 11.05.2015 Pazartesi İzmir Basın Gündemi
11.05.2015 Pazartesi İzmir Basın Gündemi Prof. Dr. Köse: Organ Bağışının Dinen Sakıncası Yoktur İzmir İl Sağlık Müdürlüğü, İzmir İl Müftülüğü ve İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi İslami İlimler Fakültesi Detaylı Demodur Kırmızı yazılar sizin sipariş verirken yollamış olduğunuz yazılardır.
Demodur Kırmızı yazılar sizin sipariş verirken yollamış olduğunuz yazılardır. / /20 YAZI ARKASINDA SİZİN FOTOĞRAFINIZ KULLANILMAKTADIR En Kıymetlim, Sonsuz AĢkım Gözlerinde sevdayı bulduğum, ellerinde Detaylı Allah Kuran-ı Kerim'de bildirmiştir ki, O kadın ve erkeği eşit varlıklar olarak yaratmıştır.
İslam a göre kadınlar erkeklerden daha değersiz kabul edilmez. Kadınlar ve erkekler benzer haklara sahiptirler ve doğrusu bazı hususlarda kadınlar, erkeklerin sahip olmadığı bazı belirli ayrıcalıklara Detaylı İBADET KURBAN 9/24/2015 KURBAN BAYRAMI 2015/3. Dönem MODEL ŞAHSİYET HZ.
Ana Konu Alt Konu Tarih Vaaz Konusu Vaaz Dönem SOSYAL VE TOPLUMSAL HAYAT KOMŞU İLİŞKİLERİ 9/30/2015 KOMŞU HAKLARI SOSYAL VE TOPLUMSAL HAYAT KOMŞU İLİŞKİLERİ 9/29/2015 KOMŞU HAKLARI SOSYAL VE TOPLUMSAL Detaylı (Seni sevdiğim için eğer benden bedel isterlerse, iki cihânın mülkünü versem bile bu bedeli ödemeye yetmez.)
Ben seni sevdiğim için eğer bahâ derler ise İki cihân mülkün verem dahı bahâsı yetmeye (Seni sevdiğim için eğer benden bedel isterlerse, iki cihânın mülkünü versem bile bu bedeli ödemeye yetmez.) İki cihân Detaylı ÖZGEÇMİŞ DERECE BÖLÜM/PROGRAM ÜNİVERSİTE YIL LİSANS İLAHİYAT FAKÜLTESİ ANKARA ÜNİVERSİTESİ 1991
ÖZGEÇMİŞ ADI SOYADI: HALİM GÜL DOĞUM TARİHİ: 09/05/1964 ÖĞRENİM DURUMU: DOKTORA DERECE BÖLÜM/PROGRAM ÜNİVERSİTE YIL LİSANS İLAHİYAT FAKÜLTESİ ANKARA ÜNİVERSİTESİ 1991 Y. LİSANS SOSYAL BİLİMLER ANKARA ÜNİVERSİTESİ Detaylı Gıybet (Hadis, Tirmizi, Birr 23)
Nisa  34 Nuşûz Darabe Boşanmadan Önceki İşler Hz. Muhammed Hiç Kimseyi Dövmemiştir Dövmek Yasaklanmış Eşini Döven Hayırsızdır Ayetin Mantığı Kaynakça Kadınların Dövülmesi (Nisa  34) Konusuna Farklı Detaylı Yrd.Doç. Dr. Kıyasettin KOÇOĞLU
Yrd.Doç. Dr. Kıyasettin KOÇOĞLU Anabilim Dalı : Ġslam Mezhepleri Tarihi Doğum Yeri ve Tarihi : Bayburt / 97 Tel (Cep) : Tel (ĠĢ) : (054) 4 0 Faks : (054) 4 e-posta () : kkiyas@hotmail.com e-posta () : Detaylı 11.SINIF TÜRK EDEBİYATI DERSİ KURS KAZANIMLARI VE TESTLERİ
EKİM AY HAFTA DERS SAATİ KONU ADI YENİLEŞME DÖNEMİ TÜRK EDEBİYATI TANZİMAT DÖNEMİ EDEBİYATININ OLUŞUMU KAZANIMLAR.Osmanlı Devleti ni güçlü kılan sosyal, siyasi düzenin bozulma nedenlerini.batı düşüncesine, Detaylı KURAN YOLU- DERS 3. (Prof.Dr. Mehmet OKUYAN ın Envarul Kuran isimli 3 no lu dersinin ilk 50 dakikasının özeti)
İnsanın toplumsal bir varlık olarak başkaları ile iyi ilişkiler kurabilmesi, birlik, barış ve huzur içinde yaşayabilmesi için birtakım kurallara uymak zorundadır. Kur an bununla ilgili ne gibi ilkeler Detaylı abhackali@yahoo.com, abdurrahman.hackali@giresun.edu.tr Lisans : Ġlahiyat Fakültesi Ondokuz Mayıs Üniversitesi 1992
Prof. Dr. Abdurrahman HAÇKALI Kişisel Bilgiler Ünvanı : Adı Soyadı : Görevi : Birimi : Prof. Dr. Abdurrahman HAÇKALI Dekan Ġslami Ġlimler Fakültesi Bölüm : Anabilim Dalı : Ġslâm Hukuku İletişim Bilgileri Detaylı İnsanın çalışmaktaki gayesi ne olmalıdır? Neye ne kadar çalışmalıdır? Bu konuda önceliklerini belirlerken nelere dikkat etmelidir?
İlim dünyasına kırkın üzerinde kıymetli eser kazandıran değerli hocamız Ümit Şimşek Bey ile Müslümanların para ile ilişkisini ve dinin zenginliğe bakışını konuştuk. Türkiye nin yetiştirdiği en önemli düşünürlerden Detaylı Bu ay içinde orucu ve namazı o kişiye kolaylaştırılır. Bu ay içinde orucu ve namazı ALLAH tarafından kabul edilir.
1- Ramazan ayının birinci gecesi kılınacak namaz: Bu gecede bir kimse 2 rekat namaz kılsa, her rekatta da KADİR SÜRESİNİ okursa; ALLAHÜ Teâlâ ( cc ) o kişiye 3 türlü kolaylık verir. Bu ay içinde orucu Detaylı ŞİİR, HİKÂYE, MAKALE. Ekim 2013 Sayı 1. Yazar; HARUN ŞEN
ŞİİR, HİKÂYE, MAKALE Ekim 2013 Sayı 1 Yazar; HARUN ŞEN 1 İçindekiler KALDIRIMLAR 1... 3 DİYET... 4 ÇOCUKLARINIZA ZAMAN AYIRIN... 5 2 KALDIRIMLAR I Sokaktayım, kimsesiz bir sokak ortasında; Yürüyorum, arkama Detaylı AİLE: HAYATA AÇILAN PENCERE
Türkçe Ulusal Derlemi Sözcük Sıklıkları (ilk 1000) 14.08.2014 SIRA SIKLIK SÖZCÜK TÜR AÇIKLAMA 1 1209785 bir DT Belirleyici 2 1004455 ve CJ Bağlaç 3 625335 bu PN Adıl 4 361061 da AV Belirteç 5 352249 de Detaylı Sınıf. Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi 1. TEOG DENEME SINAVI. 8. Sınıf TEOG. Sınavına. Bizim İçin Hepiniz Özelsiniz...
ORTAOKUL 8. Sınıf Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi 1. TEOG DENEME SINAVI ORTAOKUL 8. Sınıf TEOG Sınavına H A ZI R LI K Bizim İçin Hepiniz Özelsiniz... R Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi I. TEOG Deneme Sınavı 8. Detaylı Prof. Dr. Ahmet ÖGKE
Öğrenim Durumu LİSANS Üniversite : Selçuk Üniversitesi Akademik Birim : İlahiyat Fakültesi İl : Konya Mezuniyet Yılı : 99 YÜKSEK LİSANS DOKTORA Prof. Dr. Ahmet ÖGKE Anabilim Dalı : Tasavvuf Doğum Yeri Detaylı Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı. Yayın Kataloğu
Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayın Kataloğu 2013 2 TAHRÎRU USÛLİ L-HENDESE VE L-HİSÂB EUKLEIDES İN ELEMANLAR KİTABININ TAHRİRİ Nasîruddin Tûsî (ö. 1274) Meşhur Matematikçi Eukleides in (m.ö. Detaylı Ramazan ve Bayram Ramazan Ramazan Allah a yakınlaşmak için yegane bir zaman. Allah dünyada kendisi ve insanlar arasına perdeler koymuş. Bu perdeleri açmak ve aşmak, Allah a yakınlaşmak, onu hissetmek için Detaylı YRD. DOÇ. DR. ABDÜLKERİM GÜLHAN 0266 6121000/4508. agulhan@balikesir.edu.tr
YRD. DOÇ. DR. ABDÜLKERİM GÜLHAN ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı Abdülkerim Gülhan İletişim Bilgileri Adres Balıkesir Ü. Fen Edebiyat Fakültesi Çağış Yerleşkesi Balıkesir Telefon Mail 0266 6121000/4508 agulhan@balikesir.edu.tr Detaylı Bir gün Hz. Ömer (r.a) camiye giderken bir çocuğun acele acele camiye gittiğini görür. Hz. Ömer (r.a):
Bir gün Hz. Ömer (r.a) camiye giderken bir çocuğun acele acele camiye gittiğini görür. Hz. Ömer (r.a): da: - Yavrum ne oldu niye acele acele camiye koşuyorsun? der. Bu soruya karşılık çocuk - Efendim, Detaylı SÂMİHA AYVERDİ KİMDİR? Hazırlayan: E. Seval YARDIM
SÂMİHA AYVERDİ KİMDİR? Hazırlayan: E. Seval YARDIM Handır bu gönlüm, ya misafirhane Derd konuklar, derman konuklar, hayâl konuklar, melâl konuklar; mümkün konuklar, muhal konuklar. Hele hasret, hiç çıkmaz Detaylı ZAFER TALHA ÇİMEN 8/E - 1453
Eğitimci yazar M. Emin KARABACAK ın BAYRAMLIK İSTEMEYEN ÇOCUKLAR (Çocukların Okul Başarısını Artırmada Anne Babalara Düşen Görevler) kitabından sonra ikinci kitabı BİLİNÇALTI APTALDIR ŞAKADAN ANLAMAZ kitabı Detaylı KİŞİSEL GELİŞİM NASIL BAŞLAR?
KİŞİSEL GELİŞİM NASIL BAŞLAR? Kişisel gelişim, insanın gelişimi merak etmesi, yeni insanlar tanıması, gazetede güzel yazı yazan veya kitap yazmış insanları merak ederek onları tanımak, sadece yazılarından Detaylı 2016 YILI 1. DÖNEM ÜÇ AYLIK VAAZ- IRŞAT PROGRAMI VAAZIN
Hatim-i Esam hazretleri, hocası Şakik-i Belhi hazretlerinin yanında 33 sene kalır, ilim tahsil eder. Hocası, bu zaman içinde ne öğrendiğini sorduğu zaman, sekiz şey öğrendiğini söyler ve bunları hocasına Detaylı ÖZGEÇMİŞ. Kenan Erdoğan Unvanı. Adı Soyadı. Doçent Doğum Tarihi veyeri Yozgat 01 Mart 1963 Görev Yeri
ÖZGEÇMİŞ Adı Soyadı Kenan Erdoğan Unvanı Doçent Doğum Tarihi veyeri Yozgat 01 Mart 1963 Görev Yeri Manisa Daha Önce Bulunduğu Dicle Üniversitesi Eğitim Fakültesi Araştırma Görevlisi, Celal Bayar Üniversitesi Detaylı Yaratanlar arasında şerefli bir yere sahip olan insanın yaşam hakkı da, Allah tarafından lutfedilmiş bir temel haktır.
Yaratanlar arasında şerefli bir yere sahip olan insanın yaşam hakkı da, Allah tarafından lutfedilmiş bir temel haktır. Kur'an-ı Kerimde bir kimseye hayat vermenin adeta bütün insanlara hayat verme gibi Detaylı 2014 2015 DERS YILI MEV KOLEJİ ÖZEL ANKARA ANADOLU LİSESİ VE FEN LİSESİ 10. SINIFLAR TÜRK EDEBİYATI DERSİ YARIYIL ÖDEVİ
2014 2015 DERS YILI MEV KOLEJİ ÖZEL ANKARA ANADOLU LİSESİ VE FEN LİSESİ 10. SINIFLAR TÜRK EDEBİYATI DERSİ YARIYIL ÖDEVİ 1. Alp Er Tunga öldi mü Issız ajun kaldı mu Ödlek öçin aldı mu Emdi yürek yırtılur Detaylı İslam Hukukunun kaynaklarının neler olduğu, diğer bir ifadeyle şer î hükümlerin hangi kaynaklardan ve nasıl elde edileceği, Yemen e kadı tayin edilen
İslam Hukukunun kaynaklarının neler olduğu, diğer bir ifadeyle şer î hükümlerin hangi kaynaklardan ve nasıl elde edileceği, Yemen e kadı tayin edilen Muâz b. Cebel'in Hz. Peygamber in (s.a.v.) sorduğu Detaylı KÜLTÜR SANAT-MAVİ KARANFİL-127
KÜLTÜR SANAT-MAVİ KARANFİL-127 Düzenleyen Administrator Salı, 15 Haziran 2010 Mersin Gazetesi KÜLTÜR SANAT-MAVİ KARANFİL-127 YAZIK Abidin GÜNEYLİ-Mersin Küfürün adını günah koymuşlar Etsem bana yazık etmesem Detaylı Evlenirken Nelere Dikkat Edilmeli?
Evlenirken Nelere Dikkat Edilmeli? EVLENİRKEN NELERE DİKKAT EDİLMELİ? Peygamber (sav) Efendimiz den Abdullah ibn-i Ömer RA ın bir hadisini bu münasebetle hatırlayalım, duymuşsunuzdur: (Lâ tenkihun-nisâe Detaylı SINIF DEFTERİ. Gurup. Muallim/e:
SINIF DEFTERİ Gurup Muallim/e: Yaz Okulu 2014 Devam Çizelgesi 18 Haziran 2014 Çarşamba 19 Haziran 2014 Perşembe 20 Haziran 2014 Cuma 23 Haziran 2014 Pazartesi S. No Öğrenci İsim Soyisim 1 2 3 4 5 6 7 8 Detaylı YÜZÜNCÜ YIL ÜNİVERİSTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ HAZIRLIK SINIFLARI (NORMAL VE İKİNCİ ÖĞRETİM) GÜZ MAZERET SINAV PROGRAMI
YÜZÜNCÜ YIL ÜNİVERİSTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ HAZIRLIK SINIFLARI (NORMAL VE İKİNCİ ÖĞRETİM) GÜZ MAZERET SINAV PROGRAMI 13.00-14.15 Sarf ve Nahiv 13.00-14.15 İmla İnşa ve Okuma 1-A-B-C SINIFLARI (NORMAL VE Detaylı bez gez sez tez biz çiz diz giz boz roz koz poz toz yoz çöz göz köz söz buz muz tuz büz düz güz
Son harflerini vurgulayarak okuyunuz. bak çak fak gak hak kak pak sak şak tak yak bek dek kek pek sek tek yek bık çık sık tık yık cik bas has kas mas pas tas yas kes ses pes fıs kıs his kis pis sis pus Detaylı Yard.Doç. Aralık 2000 İstanbul Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi. Doktora Ekim 1998 M.Ü.S.B. E. Temel İslam Bilimleri Hadis Anabilim Dalı
Adı Soyadı: Mustafa KARATAŞ Ünvanı: Doç.Dr. Ana Bilim Dalı: Hadis Ana Bilim Dalındaki Konumu: Öğretim Üyesi E-Posta: mkaratas@istanbul.edu.tr Web: www.mustafakaratas.com ÖĞRENİM DURUMU VE AKADEMİK ÜNVANLAR Detaylı RAMAZAN AYI ETKİNLİK TAKVİMİ
ATEŞTEN KORUNMANIN YOLU: SADAKA Arınmak için, malını (sırf Allah rızası için) veren en takvâlı (Allah ın emirlerine en uygun yaşayan) kimse ise, o (ateşin azabı)ndan uzaklaştırılacaktır. Leyl/17-18 Sevdiğiniz Detaylı BENDEN SELAM OLSUN BOLU BEYİ'NE
Kimliğiyle ilgili iki ayrı tartışma var. Birincisi, 16 ve 17'nci yüzyılda yaşadı. Yeniçeri ocağından yetişen bir şair. 1578-1590 arasındaki Osmanlı-İran savaşlarına katıldı. Bir tür ordu şairidir. Diğeri Detaylı OSMANLICA öğrenmek isteyenlere kaynaklar
Bir gün Hz. Ömer (r.a) camiye giderken bir çocuğun da acele acele camiye gittiğini görür. Hz. Ömer (r.a): - Yavrum ne oldu, niye acele acele camiye koşuyorsun? der. Çocuk da: - Efendim, namaza gidiyorum. Detaylı Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS
DERS BİLGİLERİ Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS TÜRK DİLİ I TRD103 1 2+0 2 2 Ön Koşul Dersleri Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Türkçe Lisans Yüz Yüze / Zorunlu Dersin Koordinatörü Detaylı ŞAHISLAR: Anne:Zişan, Baba:Orhan, Abla:Fehiman, Abla:Güzin, Abi:Osman, Küçük Kardeş:Fikret
ŞAHISLAR: Anne:Zişan, Baba:Orhan, Abla:Fehiman, Abla:Güzin, Abi:Osman, Küçük Kardeş:Fikret (ZİL ÜSTÜSTE ÇALAR) Fehiman:Kimooo? Güzin:Benim abla. (KAPI AÇILIR) (Heyecanlı)Müjdemi ver müjdemi ver. Fehiman:(Heyecanlı)Mektup,mektup Detaylı DİCLE ÜNİVERSİTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ DERGİSİ cilt XV, sayı 1, 2013/1
DİCLE ÜNİVERSİTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ DERGİSİ cilt XV, sayı 1, 2013/1 ULUSAL HAKEMLİ DERGİ CİLT: XV, SAYI: 1 2013/1 DİYARBAKIR / 2013 DİCLE ÜNİVERSİTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ DERGİSİ D Ü İ F D ISSN: 1303-5231 Detaylı Âyette: İnsanın ancak çalışması vardır. mûcibince;insanın önemi,ürettiği çalışması ile orantılıdır.
ÇALIŞMA VE FAİZ Âyette: İnsanın ancak çalışması vardır. mûcibince;insanın önemi,ürettiği çalışması ile orantılıdır. Toplumun varlığı ve varlığının devamı üreticiliğindedir..devamlı tüketen toplum,bu Detaylı BAYRAM Yavuz, XIV-XV.Yüzyıl Gazel Şerhleri, Klâsik Çağlar Boyunca Gazel Şerhleri, Kriter Yay., İstanbul 2009, s.11-98.
Yayınlar Uluslararası hakemli dergilerde yayınlanan makaleler (SCI & SSCI & Arts and Humanities) Uluslararası diğer hakemli dergilerde yayınlanan makaleler BAYRAM Yavuz, 16.Yüzyıldaki Bazı Divan Şairlerinin Detaylı KİTAP GÜNCESİ VIII. GELENEKSEL KİTAP GÜNLERİ SAYI:3
KİTAP GÜNCESİ VIII. GELENEKSEL KİTAP GÜNLERİ SAYI:3 Issue #: [Date] MAVİSEL YENER İLE RÖPOTAJ 1. Diş hekimliği fakültesinden mezunsunuz. Bu iş alanından sonra çocuk edebiyatına yönelmeye nasıl karar verdiniz? Detaylı Lisans Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi 1994. Y. Lisans S. Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler /Temel İslam Bilimleri/Hadis 1998
ÖZGEÇMİŞ 1. Adı ve Soyadı :Muammer BAYRAKTUTAR 2. Ünvanı : Yrd. Doç. Dr. 3. Görevi : Öğretim Üyesi/Dekan Yrd. 4. Görev Yeri : Kilis 7 Aralık Üniversitesi İlahiyat Fakültesi 5. İletişim : muammerbayraktutar@hotmail.com Detaylı Abdest alırken kep ve şapka veya kufiyenin üzerini mesh etmenin hükmü. Muhammed Salih el-muneccid
Abdest alırken kep ve şapka veya kufiyenin üzerini mesh etmenin hükmü ] ريك Turkish [ Türkçe Muhammed Salih el-muneccid Terceme: Muhammed Şahin Tetkik : Ali Rıza Şahin 202-433 ح م ملسح القبعة والكوفية Detaylı X. ULUSLARARASI YUNUS EMRE SEVGi
T.C. ESKiŞEHiR V A L i L i G i i X. ULUSLARARASI YUNUS EMRE SEVGi BİLGİ ŞÖLENi BiLDİRİLERi (06-08 MAYIS ) Hazırlayan Prof. Dr. Erdoğan BOZ ESKİŞEHİR, 2011 X. ULUSLARARASI YUNUS EMRE SEVGi BİLGİ ŞÖLENi Detaylı Journal of International Social Research, Volume: 4, Issue: 19, Fall 2011, s. 115-169.
1. Adı Soyadı: Emek ÜŞENMEZ 2. Doğum Tarihi: 26 Kasım 1981 3. Unvanı: Dr. 4. Öğrenim Durumu: Doktora (PhD) ÖZGEÇMİŞ (ÖRNEK FORM) 5. Akademik Unvanlar: Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Türk Dili ve Selçuk Detaylı Soğanım da kar gibi Elma gibi, nar gibi Kim demiş acı diye, Cücüğü var bal gibi
BİRİNCİ BÖLÜM 1 Dünya döndü Son ders zili çalınca tüm öğrenciler sevinç çığlıkları atarak okulu terk etti. İkili öğretim yapılıyordu. Sabahçılar okulu boşaltırken, öğleci grup okula girmeye hazırlanırdı. Detaylı İLÂHİYAT FAKÜLTESİ DERGİSİ
ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ İLÂHİYAT FAKÜLTESİ DERGİSİ Çukurova University Journal of Faculty of Divinity Cilt 12 Sayı 1 Ocak-Haziran 2012 ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ DERGİSİ 2012 (12/1) Ocak-Haziran Detaylı Hayatta gerek yaşayarak,gerek duyarak veya görerek,hiç kimse yoktur ki,etti de bulmadı,desin ve de denilsin.