Pandora'nın kutusundan 41 bin eser çıktı - Beyaz Tarih
Geçen yıl kültür varlıkları konusunda hem dünyada hem Türkiye’de önemli gelişmeler yaşandı ve kamuoyunun dikkati bazı önemli davalar dolayısıyla bu konuya yöneldi. Türk yetkililer ülkemizden kaçırılan 5 bin yıllık tarihi eser Yıldız Avcısı’nı geri alabilmek için bir hukuk savaşı başlattı. New York’taki dünyanın en büyük müzelerinden Metropolitan’da sergilenen bazı eserlerin çalıntı olduğu ortaya çıktı. ABD’deki Hobby Lobby adındaki antik sanat eserleri pazarlayan şirket ülkeye kaçak sokulan binlerce eseri teslim etmek ve 3 milyon dolar ceza ödemek zorunda kaldı. Bu arada kültür mirası tahribinin ilk kez savaş suçu kapsamına alınması uluslararası hukukta bir dönüm noktası oldu. Yine 2017’de Avrupa Komisyonu terörü finanse eden sanat yağmacılığının önüne geçebilmek için yeni bir tasarı hazırladı.
Bu arada kültür varlıklarının yasadışı alım satımını engellemeyi hedefleyen küresel operasyonlarda madeni para, mobilya, tablo, müzik aleti, arkeolojik buluntu ve heykel gibi 41 binden fazla eser ele geçirildi. Uluslararası Kriminal Polis Teşkilatı INTERPOL, Dünya Gümrük Örgütü (WCO) ve Europol tarafından düzenlenen Athena ve Pandora II operasyonları kapsamında 81 ülkede havaalanları ve sınır geçiş noktalarında on binlerce kontrol yapıldı. Müzayede evleri, müzeler ve özel mülkler arandı; 300’den fazla soruşturma açıldı ve 101 kişi tutuklandı. Ayrıca yasadışı kültür varlığı ticaretinde zincirin önemli bir parçası haline gelen internet siteleri de izlendi. Bu sayede 7 binin üzerinde kaçak eser ele geçirildi. İspanya’da Guardia Civil, çoğunluğu Roma İmparatorluğu dönemine ait 2 binden fazla eser buldu.
WCO Genel Sekreteri Kunio Mikuriya, kültürel varlıkların kaçakçılığına karşı mücadelede gümrük ve polis teşkilatları arasındaki işbirliğinin mükemmel sonuçlar verebildiğine dikkat çekerek, “Ortak tarihimizi ve kimliğimizi kaybederken, kaçakçılık gelirleri terörizm, çatışmalar ve diğer yasadışı faaliyetleri tetikliyor. Bu alanda çalışmaya devam edeceğiz ve yakında gümrük idareleri için ilk uzmanlaşmış küresel eğitim müfredatını sunacağız. Bir süredir ihmal edilen bir konu ancak buna daha fazla göz yumamayız” dedi.
Son yıllarda savaş ve çatışmalar yüzünden kültür varlıkları yağmalanan Suriye ve Irak gibi ülkeler önemli bir kaynak. Terör örgütlerinin bu kaynaklardan kaçırılan eserlerden elde edilen parayı silaha yatırdığı biliniyor. INTERPOL Genel Sekreteri Jürgen Stock da konuyla ilgili,”Suçlular için sanat eserlerindeki karaborsa; uyuşturucu, silah ve sahte ürünler kadar kârlı. Antik eserler terörist gruplar için büyük bir zenginliğin potansiyel kaynağı” ifadelerini kullanıyor. Son yıllarda bu konu üzerine yoğunlaşan INTERPOL kültür varlıklarının korunması için UNESCO, Uluslararası Müzeler Konseyi (ICOM), Birleşmiş Milletler Uyuşturucu ve Suç Ofisi (UNODC) ve WCO ile sıkı bir işbirliği içinde çalışıyor.