Nefeslik Fanzin Soma Özel Sayısı | | İNSANOKUR edebiyat
Ara	Nefeslik Fanzin Soma Özel Sayısı	15 Ağustos 201415 Ağustos 2014	NEFESLİK
NÜKHET EREN YARATICI YAZARLIK ATÖLYESİ SOMA ÖZEL SAYISI- 13.06.2014
?Yanan Bizdik, Siz Kömür Sandınız.? Bu söz kulaklarımızdan gitmedi, fotoğraflar hafızamıza kaydedildi. Acının tarifini yapmak, bize düşmezdi. Yapabildiğimiz, yüreğimizdeki acıyı sözcüklere dökmekti. Kocasını maden ağzında bekleyen Sema?nın anlattıkları, Gülayşen Erayda?nın şiirine konu oldu. Bir başka şiir ise Emine Demirhan?ın madenden sağ çıkan ve ambülansın sedyesini kirletmemek için çamurlu çizmesini çıkarmaya çalışan madenciye dair yazdıklarıydı.
Reşat Enis ?Afrodit Buhurdanında Bir Kadın? adlı eserinde, toplumdaki yoksulların ve işçilerin sorunlarını edebiyata taşır. Yer altı maden işçilerinin ağır çalışma koşullarını, acımasız sömürü çarkını gösterir bizlere.
? Yeni bir insan nev’i yetiştirmek lazımdı. Kara elmasa kazma sallayacak insan, maden kuyusunda doğmalı… O, gözlerini karanlığa açmalı… Ona, göklerin güzelliğini, engin denizlerin maviliğini, tabiatın renklerini, gün ışığını ve güneşi göstermemeli.? diyerek, 1937 yılından seslenir okuyucusuna. 21.yüzyılın maden işçisinin durumu da pek farklı değildir. Dört yüz metre derinden kara elması çıkarmak için kazmayı sallayan madenci, siren seslerini duyduğunda, güneşi görebileceğinden emin değildir. Onun düşündüklerini ancak hayal edebiliriz. Deli Rıza öyküsüyle Gönül Ak, hayal edebildiklerimizle bildiklerimizi birleştirip bizi uykuyla uyanıklık arasında, arafta bırakıyor.
13 Mayıs 2014 tarihi, hatırladıkça yaralarımızın kanayacağı bir gün. Televizyonda an be an haberler…
15.30 ?Soma?da özel bir şirketin işlettiği kömür madeninde çıkan yangında, dumandan etkilenen 4 işçi hastaneye kaldırıldı.?
17.55 ?Soma Kaymakamı Bahattin Aşçı, ilçedeki özel bir madende elektrik trafosundan çıkan yangın sonucu, madenin içinde bulunan 200-300 işçinin mahsur kaldığını, hastaneye kaldırılan 20 işçiden 1?inin hayatını kaybettiğini söyledi.?
14 Mayıs 274 işçi
15 Mayıs 282 işçi
16 Mayıs 284 işçi
17 Mayıs 301 maden işçisi öldü.
Sayılarla ifade edilen emekçiler. Televizyonlarının karşısında, maden ağzından sedyeyle çıkarılanları seyreden Türkiye. Çaresizliğimiz… O çaresizliğimiz içinde, birçoğumuzun yeni tanıştığı, bazılarımızın unuttuğu bir sözcük kulaklarımıza çalınıyor: Fıtrat. Derya Uçar, tasavvufta kullanılan bu kavramla yarattığı öyküsünü, dergimizde bizlerle paylaşıyor.
Sevgi Tartıcı, kısacık, fakat anlamlı dizeleriyle saf altın değerindeki madenciyi anlatırken;
?Siyah akar Zonguldak?ın deresi
diyen Orhan Veli?nin dizelerini de hatırlatıyor bizlere.
Bir başka madenci bölgesi de Zonguldak?tır. Şairleriyle, filmleriyle tanıdığımız, gökyüzünün sürekli gri, denizinin her daim fırtınalı olduğu Karadeniz kenti. Kömür havzası olarak önemini hep koruyan ve Osmanlı döneminden günümüze kadar kömür üretimine devam eden Zonguldak, ?Mükellefiyet? uygulamasıyla da hafızalarımızdaki yerini korumuştur. Son zamanların çok izlenen filmlerinden ?Kelebeğin Rüyası?, Zonguldaklı iki şairin: Rüştü Onur ve Muzaffer Tayyip Uslu?nun hayat hikâyesi üzerine kurulmuştur. Filmde, İkinci Dünya Savaşı koşullarında ?Milli Koruma Kanunu?yla madenlerdeki zorunlu çalışmayı öğreniriz. Görevli memurlar, muhtarlar aracılığıyla, köylerden işçi toplar ve bu uygulama 1947 yılına kadar devam eder. Amaçlanan üretimin artmasıdır, ama uygulama başarısızlıkla sonuçlanır. 2014 yılının dünyasında ise işçiler; 19.yüzyıl koşullarında, ekonomik zorunluluklarla inerler madenlere. Güvencesiz, önlemsiz…
Sonuç: Dört yüz otuz iki çocuk babasız. orantıSIZ adlı öyküsünde Gülayşen Erayda, bizi denizin üzerinden madenin karanlığına doğru bir yolculuğa çıkartacak. Gerçekle gerçeküstünün birbiriyle harmanlandığı, dileklerin şişelerin içine koyularak denize bırakıldığı bir öykü.
İki yüz elli milyon yılda oluştuğu söyleniyor kömürün. Çok katmanlı bir maden. Halen Anadolu?nun birçok yerinde ısınma amaçlı kullanılıyor. Enerji için kullanımı ise çok yaygın. Elektrik düğmesine her bastığımızda, madende kazma sallayan madenciler gelsin artık aklımıza. Mayıs ayının başında Zonguldak?a edebiyat gezisi düzenleyen yazarlık atölyesi için, dönüşten on gün sonrasında Soma?da yaşanan facianın etkisi daha da katmerli oldu. Kozlu madenindeki işçilerin gözlerinin akı ve dişlerinin beyazı, acıyla yazılara döküldü. Berrin Vargel ve Işık Demirtaş bu duygularla yazdılar yazılarını. Esen Balkan ise ?Ahmet? adlı öyküsüyle gördüklerini kurmacayla birleştirip anlattı bize. Ayşegül Ayman ve Seda Tülin Ötker Soma haberinin ardından duygularını paylaştılar sayfalarımızda, Ayşen Özkaya, Şaheser Yılmaz, Erdal Kuzucan ve Yasemin Öztürk şiirleriyle maden gerçeğini anlattılar.
Zonguldaklı arkadaşlarımız için yazmak, daha da zordu. Soma onlar için unutmak istedikleri acıların yeniden hatırlandığı bir tarih oldu. Hüseyin Düzenci kardeşinin başından geçenleri anlattı, Ülkü Özdoğan ise Zonguldak?ta yaşayan birinin gözüyle madenciler için bir şiir yazdı.
İlhan Berk 1946 yılında Zonguldak?ta öğretmenlik yaptığı yıllarda yazdığı bu şiirle, yer üstünü ve yer altını bütün çıplaklığıyla anlatıyor bize.
Gazete haberleriyle, televizyon programlarıyla öğrendik madencinin yaşamını. Evine girdik, ailesini tanıdık, sonra da yoksulluğuyla karşılaştık. Uzaktan da olsa dayak yemiş gibi olduk, öğrendiklerimizle. Yüzleşmek zordu, inanamadık…
Yıllar geçtikçe birbirimizden ne kadar da uzaklaşmıştık. Uzakları yakına getiren şiiriyle Tamer Kaygan, ?Havasız Kaldım? derken, bizler de nefeslerimizi tutuyoruz.
Sözün bittiği yerdeyiz. Yazarlık Atölyesinin kaleminden bunlar döküldü. İstedik ki 13 Mayıs 2014 unutulmasın. Unutulmasın ve bir daha yaşanmasın.
İnsanlığın evrensel değerlerinden biri olan sanat, sezginin ve anlatımın birliğidir. Belli bir kalıp içine sığmayan, yaşam sürdüğü müddetçe asla ölmeyecek bu koskoca ağacın dallarından biri olan edebiyat, bizleri bir araya getirdi.
2010 yılından beri Koşuyolu Mahalle Evi?nde faaliyetini sürdüren Nükhet Eren Yaratıcı Yazarlık Atölyesi?nde Türk ve dünya edebiyatı üzerine araştırmalar yapıyor, okuyor ve yazıyoruz. Adnan Özyalçıner, Ahmet Ümit, Eray Canberk, İpek Çalışlar, Sezai Sarıoğlu, Sennur Sezer ve daha pek çok değerli yazar, şair, çevirmen ve müzisyenle söyleşiler yaptık. Edebiyatımızın renkli ve maalesef unutulmuş siması Mahmut Yesari?nin eserlerine, sahaflarda ve kütüphanelerde büyük çaba harcayarak yaptığımız araştırmalarla ulaştık. Yaptığımız tüm çalışmayı, Caddebostan Kültür Merkezi?nde ?Mahmut Yesari Sempozyumu? düzenleyerek ilk adımı attık. Ardından Kocaeli Kitap Fuarı, Londra?daki Yunus Emre Türk Kültür Merkezi, Kadir Has Üniversitesi?ndeki sempozyumlarda ve İstanbul Üniversitesi Gençlik Şenliği etkinliklerinde, edebiyatımızda önemli yeri olan bu çok yönlü yazarımızı gün ışığına çıkarmaya çalıştık. Ayrıca Yesari?nin kaleme aldığı ?Pencereden Pencereye? adlı tiyatro oyununu sahneye koyduk. Bu çalışmamızın yanı sıra dünyadaki pek çok yazarı tanıdık ve okuduk. ?Tolstoy-Anna Karenina?, ?Flaubert-Madam Bovary?, ?William Faulkner-Ses ve Öfke?, ?Jane Austen-Mansfield Park? üzerine sunumlar hazırladık. Kafka, Dostoyevski ve Melville?in eserleri üzerinde karşılaştırmalı edebiyat çalışmaları yaptık. Büyülü gerçekliğin yuvası olan Latin Amerikalı yazar ve şairler: Alejo Carpentier, Junot Diaz, Carlos Fuentes, Octavia Paz, Gabriel Garcia Marquez, Maria Vargas Llosa, Pablo Neruda, Gabriela Mistral, Julio Cortazar, Jorges Louis Borges üzerine araştırma ve sunumlar yaptık. ?Isırgan Otları? eseri üzerinden Alice Munro?nun edebiyatçı kimliğini inceledik. Caddebostan Kültür Merkezi?nde ?Edebiyatta Varoluşçuluk ve Dickens?tan Bugüne Mahkemeler? başlıklı bir sunum yaptık. Nükhet Eren Yaratıcı Yazarlık Atölyesi olarak Zonguldak Kültür ve Eğitim Vakfı (ZOKEV) ile beraber, Mahmut Yesari?yi 3 Mayıs 2014 Cumartesi günü Zonguldak?ta andık. Diyarbakır Kitap Fuarı?nda ? Mahkemeler ve Adalet? başlıklı bir sunum gerçekleştirdik.
Bu yoğun çalışmalarımızın yanında öykü, şiir, anı ve denemelerimiz peş peşe geldi. Yazdıkça kurduğumuz yeni dünyalar, okudukça ve araştırdıkça, keşfettiklerimizle büyüdü. Yazar ve şair Nükhet Eren?in değerli rehberliğinde kendi yazın yolumuzda ilerliyor, özümüze ilişkin ayrıntıları içimizden çıkarıyoruz. Düşlüyor, düşünüyor ve yazıyoruz? Hocamız Nükhet Eren?in ?İstanbul Sonatı? adlı romanında yazdığı gibi: ???düşleyin siz de!?, dedi, ?birkaç satırlık küçük düşler, uzun destanların kapısını açar.???
Bir madencilik terimi olan Nefeslik?in sözlükteki açıklaması şöyle: Nefeslik; havalandırma bacası ve kaçamak yolu. Bir kapalı işletmede ocak içindeki havanın ocaktan çıkışını veya aspiratörle emilmesini sağlayan kuyu, galeri, vb. ile hava çıkış veya dönüş yolu.
Soma?da ise bir nefese ulaşmak o kadar zordu ki. Yoğun miktarda karbon monoksit soluyan işçiler ne olup bittiğini anlamadan madenin karanlığına gömüldüler. Ölüm tek nefeste gerçekleşti. O kadar üzüldük, öfkelendik ki, acımızı sözlere, kelimelere dökmekte zorlandık önce. Sonra yazalım dedik, bir nefeste. Nefesimiz yettiğince nefes olalım istedik; gidenlere, kalanlara. Ve yazdıklarımızı sizlerle paylaşmak istedik.
AHMET Esen BALKAN SONER
Ah be Ahmet! Sen asansörle inerken aşağıya, benim otobüs de bir virajı çıkıyordu. Serindi hava erkenden. Zaten sağı solu da belli olmuyor son zamanlarda, bir öyle, bir böyle. Otobüs daracık; klima dersen, vasat? Çay makinesi de bozuk. Aklımda benim çocuklar: Büyük, dershaneye başladı ama Türkçesi kötü; küçüğü halâ ?s? yi ?ç? gibi söylüyor. Adam dersen, kapalı kutu; dil dök ki on saat, bir lâf alasın ağzından. Dert çok yani, anlayacağın? Senin çocuklar sahi?
Sen, ocağa inip, çizmelerinle yürürken çamurda; benim de ayakkabımla başım dertteydi: Arkası vurmuş galiba. Sen, baretine lambanı taktığında, ben, uyuklarken güneş gözüme girmesin diye perdeyi çektim, usulca.
Sen, yemeğini yerken gazetenin üzerinde; bizim otobüs de bir pidecide durdu. Güzel miydi? Eh işte! Yemekleri meşhur diğer yerleri konuştuk, arkadaşlarla; gidilecek diğer yerleri, bizi memnun etme ihtimali olan diğer şeyleri… Sen ne kadar kazma salladın, bilmem. Kaç kilo kömür çıkardın? Yevmiyen kaç kilo kömür eder? Peki ya ölümü göze alman, var mı ona bir bedel?
Derken girdik Zonguldak?a, Kozlu?dan. Hepimizde bir heyecan; yakalamak için her ayrıntıyı, hazır ellerimizde fotoğraf makinalarımız, akıllı telefonlarımız. İlk durağımız sizin ocağın ayağıydı. Kömürü getiren vagonlar, sizi çıkaran asansör, kapıda, ?Yüz karası değil kömür karası, böyle kazanılır ekmek parası? yazısı. Çok etkilendik, sorular sorduk ilgiyle; tüm mütevazılığımızla dinleyip, ciddiyetle kafamızı salladık; hayret ettik bazen, bazen şaşırıp kaldık.
? İşçiler geliyor.? dediler, ?Bekleyin isterseniz.? Vardiya çıkış saatinizmiş tam! İşte, sen çıkıyordun sonunda asansörle, beş yüz metreden. Çok kalabalık çıktınız aşağıdan, seni aradım, bulamadım; hangisiydin, tanıyamadım; yüzünüz aynı kara, bakışınızda aynı ölümü göze alış? Hiçbirinizi ayıramadım.
Fotoğrafını çekecektim, olmadı, ellerim neredeydi, bulamadım.
Sonra, Soma?dan kara haber! Kim bilir neredeydim, ne yapıyordum, hangi sıkıntım vardı o sırada; tam trafo patladığında!
FITRAT Derya Uçar
Çocuk (10 yaşlarında, zeki bakışlı, durgun; kahvaltı sofrasında): Anne fıtrat ne demek?
Anne (40 yaşlarında, bitkin bir hâlde; mutfak tezgâhının başında, beslenme çantası hazırlamaktadır): Kızım, bu da nereden çıktı şimdi?
Çocuk: Anne, bana hep ?Soruma soruyla karşılık verme? diyorsun, aynısını yapıyorsun, farkında mısın?
Anne: Tamam da kızım, şaşırdım işte. Nereden çıktı bu soru şimdi?
Çocuk: Bak işte, yine aynısını yaptın!
Anne: Of tamam! Sor bakalım sorunu.
Çocuk: Sordum ya anne, unuttun mu?
Anne: Kızım, farkındaysan kardeşin bir haftadır hasta. Uykusuzum, kendimde değilim pek. Fıtrat mı demiştin?
Çocuk: Evet öyle demiştim. Daha doğrusu, başbakan demiş.
Anne: Başbakan mı demiş? Nereden icap etmiş?
Çocuk: Anne, sorumu cevaplamadan bir sürü yeni soru sordun ya?
Anne: Kızım, yani sen de öyle bir soru sordun ki?
Çocuk: Anne, ?Saçma soru yoktur, istediğini sorabilirsin.? demiyor muydun?
Anne: Tamam kızım tamam, öyle diyordum, sor. Fıtrat, bildiğim kadarıyla yaratılış demek. Başbakan niye fıtrat demiş pekiyi?
Çocuk: Anne, daha sorumun cevabını anlayamadım. Önce anlayayım, sonra da sen bana sorarsın.
Anne: Neresini anlamadın?
Çocuk: Hiçbir tarafını anlamadım işte.
Anne: Fıtrat sanırım yaratılışa ait, içgüdüsel olan veya bir şeyin doğasında bulunan anlamına da geliyor. Sen bir de sözlüğe veya Google?a bak istersen.
Çocuk: Baktım zaten.
Anne: Ha, şimdi de beni mi sınıyorsun, sabah sabah?
Çocuk: Anne ya, hayır tabii ki. Sözlükte de öyle bir şeyler yazıyor ve ben ondan hiçbir şey anlamadım.
Anne: Nerede geçtiğini bir söylesen, belki daha kolay anlarız. Ben sana yedi gündür toplam yedi saat uyumadım diyorum, sen bana bilmece soruyorsun.
Çocuk: Anneciğim, demin kapıdan sütle ekmeği, bir de gazeteyi içeri aldım ya, gazetenin en baş sayfasında yazıyordu. Sen kardeşimin terli pijamasını değiştiriyordun, gittim, hemen sözlüğe de baktım.
Anne: Başbakan şimdi maden kazasını unutmuş, tasavvufla mı ilgilenmeye başlamış?
Çocuk: Tasavvuf ne demek?
Anne: Ay kızım dur. Gerçekten istediğin soruyu sorabilirsin, ama şimdi kahvaltını etsen daha iyi olur. Okula geç kalacaksın yoksa.
Çocuk: Kalmam anne, daha on yedi dakika sürem var. Fıtrat daha başka ne demek olabilir anne?
Anne: Sen lütfen şunun geçtiği yeri söyler misin? Şimdi kardeşin uyanıp ağlayacak fıtratı gereği!
Çocuk: Ha, işte cümle içinde kullandın anne. Şimdi anlar gibi oldum! Öğretmenim de hep örnek vererek açıklıyor zaten. Bir örnek daha versene!
Anne (biraz düşünür): Hah, şöyle diyebiliriz: bu kadar çok soru sormak da senin fıtratında var. Çocuk olduğun için. Her şeyi öğrenmeye çalıştığın için?
Çocuk: O zaman başbakanın fıtratında ne olabilir anne?
Anne: Başbakan kendi fıtratından mı söz ediyormuş gazetede?
Çocuk: Bilmiyorum ki neyin fıtratını söylüyor.
Anne: Kızım nereye koydun şu gazeteyi, ver de bir bakalım.
Çocuk: Babam çıkarken yanına aldı ya.
Anne: Tamam o zaman, akşam bakarız. Haydi, doyduysan kalk, dişlerini fırçala.
Çocuk: Doymadım anne! Yalnız başbakan galiba Soma?daki kaza için fıtrat diyordu.
Anne: Yok canım, sen yanlış anlamışsındır.
Çocuk: Anne, hatırladım valla, başbakan, ?Bu işin fıtratında kaza vardır.? diyordu.
Anne: Olur mu evladım, koskoca başbakan demez öyle bir şey. Sen hızlıca okurken öyle anlamışsındır. Bir kere madencilik doğal bir oluşum değil ki onun fıtratı olsun. Madencilik, insanoğlunun yüzyıllar boyunca medenileşerek geliştirdiği bir sistem. Hatta bilim dalı bile denilebilir belki, tam bilemiyorum. Ama her neyse, madenciliğin bir fıtratının olduğunu kabul etsek bile, kazanın onun bir parçası olduğu söylenemez. Hele bir başbakan bunu asla söylemez, canım kızım. Bir başbakan ve ondan aşağı tüm sorumlu ve yöneticiler, aynı okulunuzdaki müdür, müdür yardımcıları, öğretmenler, memurlar ve diğer görevliler gibi, kaza olmasın diye çalışmakla yükümlüdür zaten, öyle bir şey der mi hiç! Akşama okur, anlarız, merak etme. Haydi, kalk, dişlerini fırçala.
Çocuk: Anne, tamam, dişlerimi fırçalayacağım, ama ben kesin öyle okudum.
Anne: Belki ufak bir şey gözünden kaçmıştır, kazanın fıtrat olduğunu aklı başında bir insan söyleyemez. Hele ki başbakan!
Çocuk: Anne ama söylemiş işte. Ben o kelimenin anlamını anlamayınca, tekrar tekrar okudum, o yüzden aklımda.
Anne: Tamam tamam, okumuşsundur mutlaka.
Çocuk: Anne, inanmadan söyleme, valla öyle yazıyordu.
Anne: Uzatma yavrucuğum, bakacağız akşama.
Çocuk: Anne, inan ki çok iyi hatırlıyorum.
Anne: Kızım! Artık kızacağım ama tamam dedik ya!
Çocuk (oflayarak sofradan kalkıp banyoya geçer): Anne, gerçekten çok iyi hatırlıyorum.
Anne (mutfakta kendi kendine söylenir): Şu kızın inadı! Bir şeyi yanlış anlayıp, bir de diretmez mi öyleydi diye! İnatçı keçi! Servisi kaçıracak bir de!
BİR GEZİ VE SONRASI Berrin Vargel
Edebiyat atölyesi olarak yaptığımız Zonguldak gezisinin içimizde bu kadar derin izler bırakacağından habersiz, bir mayıs sabahı yola koyulduk. Dört, beş saatlik bir yolculuktan sonra, bizi karşılayan edebiyat dostlarımızın rehberliğinde ilk durağımız Kozlu Maden Ocağı oldu. İşçilerin vardiya değişim saatiydi. Asansör gürültüyle çıktı yukarı, demir kafesler açıldı, madenciler sıra sıra geçtiler; yorgun, kara yüzleriyle. Bizse ellerimizde fotoğraf makineleri, cep telefonları, bu anları ölümsüzleştirmek adına yerlerimizi almış, ardı ardına çekiyorduk fotoğrafları. Fakat madencilerin bakışlarını görünce, birden elim durdu. Utanmıştım. Yavaşça bıraktım makinemi.
Yarım saat sonra Karadon Eğitim Madeni?ndeydik. Başımızda baretlerimiz, üzerimizde beyaz madenci ceketlerimiz ve ayağımızda biraz bol gelen çizmelerimizle madene girdik. Önümüzü sadece fenerlerimizin aydınlattığı kadar görebiliyorduk. Nemli, küflü, ağır bir havaydı soluduğumuz. Yerler çamurluydu. Yavaş yavaş ilerlerken bir yandan bilgi alıyorduk. Burası başka bir dünyaydı, güneşi, ayı, ışığı, bazen de dönüşü olmayan. Kısa bir süre kalmıştık, ama onları anlamamız için yetmişti. Üzerimizdeki madenci giysilerimizle fotoğraflar çektirdik. Bunun sadece turistik bir gezinti olmasının verdiği güven ve mutluluk fotoğraflardaki gülümseyen yüzlerimize yansımıştı. Biz de onlar gibi giyinmiştik, ama gözlerimiz öyle bakmıyordu.
Ertesi gün ellerimizde madenci heykellerimiz, yüzümüzde gülümsemeyle şehirden ayrılırken, hepimizin yüreğinde farklı bir yere oturmuştu, Zonguldak.
Aradan on gün geçmişti sadece, Soma?daki maden cinayetiyle sarsıldık. On yedi, yüz elli yedi, iki yüz otuz bir derken, ölü sayısı resmi rakamlarla üç yüz bire ulaşmıştı. Dünyanın hiç bir ülkesinde olamayacak ihmaller zinciri ve para hırsının getirdiği noktada, sözün bittiği yerdeydik. Evet, Zonguldak Kozlu?da madencilerin gözlerinde, Soma?daki işçilerin bakışlarıydı gördüğüm. Bu bakışlar bana yıllar önce gördüğüm Eric Maria Remarque?ın romanından uyarlanıp, 1930 yılında çekilen ?Batı Cephesinde Yeni Bir Şey Yok? filminin son sahnesini hatırlattı. Birinci Dünya Savaşı?nda ölen yüzlerce asker mezarlarına doğru giderken, geriye doğru dönerek, son bir bakış gönderiyorlardı bize. Tıpkı Soma?daki madenciler gibi. Bizim cephede de yeni bir şey yoktu.
DELİ RIZA Gönül Ak
? Bunca zamandır yazışıyoruz, yazmayı bırakıp da Zonguldak?a gitsek nasıl olur?
? Ciddi misiniz Nükhet Hanım, gidebilir miyiz gerçekten?
? Olur, tabii, sen bir araştırma yap istersen Ülkü.
İşte bu diyalog ile fitillenen Zonguldak gezisi fikri, önce bir soru işareti oluşturuyor kafamda. Zonguldak ve gezi kelimeleri pek örtüşmüyor benim için. Sonra durup tekrar düşünüyorum. Tarihçi yazar Ekrem Murat Zaman?ın gönüllü rehberliğinde, hiç bilmediğim ve belki de gitmeyi aklımdan bile geçirmediğim bir kente gidip oradaki edebiyatseverler ile tanışmak, madene girmek fikri heyecanlandırıyor beni. Sadece beni değil eşimi de heyecanlandırıyor madene girecek olmamız. Çok ilginç fotoğraflar çekebileceğini söylerken her türlü ekipmanını da eksiksiz hazırlamaya çalışıyor. Alt tarafı bir gecelik gezi için ciddi bir yol hazırlığı yapıyoruz. Röportaj teypleri, trimpotlar, flaşlar, fotoğraf makinesi ve daha neler neler… Cumartesi sabah Mahalle Evi?nden hareketle otobüsteki yerimizi alıyor ve Zonguldak?a doğru yola koyuluyoruz.
Şehrin girişinde Ekrem Murat Zaman karşılıyor bizi ve başlıyor anlatmaya.
Şehrin altının tamamen kömür dolu olduğunu öğreniyoruz ve pek çok evin de zaman içinde izinsiz yapıldığını. Maden ocağını ziyaret ediyoruz sonra, madencilerin devasa bir asansörle madenden çıkışlarına tanıklık ediyoruz. Eşim girilmez bölgelere girmeyi çoktan başarmış ve ilginç fotoğraflar çekmenin peşinde. Ben ise, az evvel uğradığım soyunma odasından üzerime geçirdiğim madenci kıyafetleri ile vardiya değişiminden istifade edip ocağa inecek olan madencilerle birlikte gizlice asansöre biniyor ve madene iniyorum. Başım önümde, beni fark etmesinler diye kafamı hiç kaldırmıyorum. Herkes suskun, kimse konuşmuyor, kim bilir neler geçiyor kafalarından. Geride bırakmış olduklarını bir daha görüp göremeyecekleri meçhul. Bunun hüznü dolaşıyor aralarında. Sıkıntılı bir yolculuk madene iniş, burada sanki herkes aynı yaşta, herkes tek tip? Baretleri ve elbiseleriyle birlikte, kederi de giyiyorlar üstlerine. Asansör duruyor ve madenciler iniyor, en sona ben kalıyorum. Baretimin üzerindeki ışık olmasa, yürümeyi bile beceremeyeceğim. Yerler çamurlu, içerisi nemli ve kasvetli. Ürkmediğimi söylesem yalan olur. Garip bir koku var içeride genzimi yakan. Benim gibi klostrofobisi olan birinin hangi akla hizmet edip buraya girdiğinin ise cevabı yok. Etrafımda işlerini yapan onlarca madenci var, normalde ikiden fazla kişi olursa asansöre bile binemeyen ben, bu kez madencilerin çokluğundan rahatsız olmuyorum. Hatta varlıkları bana güç veriyor. Her biri ailemden biriymiş hissiyle aralarında dolaşıyorum. Yüzleri kömür karası, birbirlerinden ayırt etmek oldukça zor, ama ben bir an göz göze geldiğimiz çakır gözlü olanının yanına gidiyorum.
?Rıza, Deli Rıza? diyor hiç şaşırmadan. Orada ne aradığım onu hiç ilgilendirmiyor.
– Kaç yaşındasın Rıza?
– Kırk beş.
– Ne zamandır çalışıyorsun madende.
– Epey zaman oldu, ne fark eder ki buradayım işte!
Cümlesini tamamlamadan bir öksürük nöbetine tutuluyor ve gözleri, yine gözlerime değiyor. Hiçbir şey onu etkileyemezmiş ya da canını yakamazmış hissine kapılıyorum birden.
?Çocuğun var mı senin?? diye soruyorum. Nefes alışları değişiyor ve öfkeleniyor. ?Tamam, anlatmak zorunda değilsin!? diyorum.
Kısa bir sessizliğin ardından, güneşli bir günde denize götürdüğü küçük kızının boğularak öldüğünü, eşinin de onu sorumlu tutup evi terk ettiğini anlatıyor. Sesi boğuk, boğazı düğümleniyor ve gözleri dolu dolu. Yalnız yaşadığını ve hemen hemen kimseyle görüşmediğini söylüyor.
– Ama herkes beni bilir buralarda.
– Madem yapayalnızsın, o halde neden burada çalışıyorsun, bir sebebin bile yok Rıza?
– Güneşe küsüm de ondan!
Maden, içindeki karanlığın devamını sağlıyor belki de. Suçunu hatırlatıyor, unutmasına izin vermiyor buradaki karanlık.
– Ne bu dünyaya ne de ötekine inancım yok benim! Kendi cezamı kendim kestim anlayacağın, gördüğün gibi, kendi cehennemimde yaşıyorum.
– Rıza, kimileri için de bir umut burası; sevdiklerinin aydınlığı, onların güneşi olsun diye çalışıyorlar madende.
– Merak etme sen, burası öyle bir yer ki, dışarıdakilerin güneşini de bir anda söndürüverir, hem de hiç buraya girmeden.
Buranın karanlığı mı Rıza?nın gönlünü karartan, yoksa gönlünün karanlığının muhafazası mı bilemiyorum.
Gözüyle işaret ederek: ?Bu adamlara ne kadar ömür biçiyorsun?? diye soruyor.
– O ne biçim soru öyle!
– Bu şartlarda insan ne kadar yaşayabilir sanıyorsun? Hem tut ki yaşadı, her an ölümle berabersin zaten burada. O da seninle iniyor madene, hemen yanı başında nefesini duyuyorsun. Seni çekip alması an meselesi anlayacağın.
– Çık buradan öyleyse ne bekliyorsun?
– Sonunda herkes ölmeyecek mi? Ben sadece bunu çabuklaştırmaya çalışıyorum. Ölmeden önce ölüyorum ki ölüm beni korkutmasın.
Belli ki burayı kendi mezarı kabul etmiş ve her gün yeniden iniyor, yeniden giriyor mezarına.
– Kim bilir belki de ölüm bir kavuşma olur, kızıma götürür beni!
Her ne kadar aksini söylese de içinde bir yerlerde hâlâ inancını sakladığını anlıyorum bu sözüyle.
– Neye inanırsan o olur Rıza, umarım senin için bir kavuşma olur.
Neler söylüyorum ben, neredeyse adamın ölümünü dileyeceğim! Gülümsüyor hafifçe.
Bir ses duyuyoruz aniden, kulakları sağır eden bir ses, bir patlama bu! Üzerimizde bir ağırlık, korkunç bir sıcaklık, çığlıklar, yanık et kokusu! Her şey birbirine karışıyor. Nefes alamıyoruz, ama acımıyor hiçbir yerimiz garip bir şekilde. Ardından güneşi görüyoruz, gözlerimiz kamaşıyor. Hatta güneşten de parlak bir ışık bu! Ilık bir rüzgâr değiyor tenlerimize, bir ferahlık hissediyoruz. Ve Rıza?nın kızını görüyoruz. Sarı saçları örülü, oturmuş çimenlerin üstüne oyun oynuyor. Başını kaldırıp bize bakıyor: ?Haydi gelin, birlikte oynayalım.? diyor. Bana uzattığı oyuncak bebeği tutuyorum. Bebeğin küçük elleri sanki can bulmuş, sıcacık, nefesini hissediyor, sesini duyuyorum. ?Anne uyan ne olur! Ben ne yaparım sensiz, beni bırakma lütfen!? Bu ses ve bu koku bana tanıdık geliyor, heyecanlanıyorum, kalbim çok hızlı atıyor, soğuk bir ter boşalıyor sırtımdan. Gözlerimi açıyorum, ellerimde oğlumun elleri, yüzüm onun gözyaşlarıyla ıslanıyor. Bağırıyor birden; ?Annem uyandı baba, bak sana gitmeyeceğini söylemiştim!? Öpüyor ıslak dudaklarıyla beni, ağlamaktan gözleri şişmiş.
Eşimi görüyorum başımı diğer yana çevirdiğimde, onun da gözleri yaşlı. Siren sesleri duyuyorum, ilaç kokusu, kolumda serumun iğnesi. ?Ne oldu böyle?? diye soruyorum.
“Aniden fenalaşıp bayılmışsınız, herkesi çok korkuttunuz en çok da oğlunuzu? diyor, ambulanstaki sağlık görevlisi.
?Zonguldak gezimize sadece biraz heyecan kattın.? diyor eşim, hafifçe gülümsemeye çalışarak.
? Az önce büyük bir patlama oldu ve ben çok garip şeyler yaşadım.
?Sanırım bayıldığın için olmalı.? diyor eşim.
Bana rüyaymış gibi gözüken şey, gerçekte yaşanmış olabilir mi acaba diye düşünüyorum. Madende dolaşan bir ruh muydu yoksa Rıza?
Hastanede geçirdiğimiz birkaç saatten sonra otelimize dönüyoruz. Ertesi sabah kahvaltıda Ekrem Bey?i görüyorum ve dayanamayıp soruyorum; ?Zonguldak?ta olan maden kazalarında ölenlerin içinde Deli Rıza adında bir madenci var mıydı??
– Hani şu küçük kızı denizde boğulmuş olan Deli Rıza mı?
– Ama siz onu nereden tanıyorsunuz ki?
?Uzaktan bir tanıdık işte, aklıma geldi de birden, o nedenle sordum. Neyse çok önemli değil,? diyorum, kısa kesmek için. Vedalaşıyoruz ve otobüsteki yerime oturuyorum. İçim buruluyor bu şehirden ayrılırken, burayı hiç unutmayacağımı geçiriyorum gönlümden. Ve içimden dua ediyorum başta Rıza, küçük kızı ve tüm maden şehitleri için.
Soma Işık Demirtaş
?Soma kömür madeninde kaza: İki yüz seksen işçi öldü, içeride kalanların durumu ve sayısı ile ilgili net bilgi yok, kurtarma çalışmaları devam ediyor.? Yıl 2014, Mayıs?ın on üçü. Bu kaçıncı maden kazası hatırlamıyorum. Kim bilir kaçıncı kez sirenler yürekleri ağıza getirdi, madencilerin şehrinde. Midemde bir kasılma, neler olduğunu, neden olduğunu anlamaya çalışıyorum, radyodan ve beyaz camdan. Dün akşam televizyon kanallarından biri, geçmişteki ölümlü maden kazalarından uzunca bir özet verdi. Görüntüler ne kadar da birbirine benziyor, sedyeyle ambulansa taşınan yaralı maden işçileri, ardından çığlıklarla kendini yere atan kadınlar, üzüntülü yüzler. Medya çalışanları da telaş içinde mikrofonları ve kameralarıyla koşturup, olan biteni bize duyurmaya uğraşıyorlar.
Mikrofon, kurbanların yakınları ve iş arkadaşlarına çevriliyor: Yorgun bitkin ve umutsuz kadınlar ağlıyor, haykırıyor; yüzü, elleri kömür karalı, baretli adamlar bir manzarayı aktarıyormuşçasına kanıksamış ve görev ciddiyetiyle anlatıyorlar, madendeki karbonmonoksit sıkışmasından, yani havasızlıktan nasıl ölündüğünü. Sonra, aynı mikrofon madenlerin sahiplerine ve onların hamilerine yöneliyor. Kravatlı, takım elbiseli, ?tertemiz? suratlı adamlar; güvenli duruşları, özenle takındıkları maskelerine rağmen, endişe kırıntıları sızmış sesleriyle, yapılan her şeyin ne kadar doğru olduğunu anlatıyorlar. En sorumlusu ?İşin fıtratı? diye açıklama yapınca, aklıma kurbanlar ve cellatlar geliyor. Kurban, kendisine sorulmadan seçilmiş, ekmek parası için onuruyla yapmak zorunda olduğu işin fıtratını ayırt edecek halde mi? Üç yüze yakın can, her birinin tek ve biricik hayatları herkes kadar değerli değil mi? Nerede insan hakları, nerede yaşama hakkı? Bu işin ?fıtratına? mahkûm olanların insanca yaşam hakları, iş güvenceleri de o işin ?fıtratına? özel olmalı. Yirmi birinci yüzyılın insan onuruna yakışan, adil hukuk kuralları, bu, cinayetten farksız ölümlerin olmayacağını temin edecek yasalarla desteklenmeli. Vahşi kârlılık hesapları kayırılmamalı. Riskini çalışanların yaşamı pahasına eksik ödeyip, kârlılığını gururla ilân edenlerden kim hesap soracak? Adaletten geçtim, oyuncak oldu erkin elinde zaten, vicdan da mı kalmadı? Yeter artık, ölümlü, acılı günlerimiz sona ersin!
YÜK Seda Tülin Ötker
Daha on gün önce gördüğümüz Zonguldak, Kozlu Maden ocağından çıkan işçilerin yüzündeki ifadeyi şimdi anladım.
Biz, karalı buralı yüzlerine bakarken ve temiz üst başımızdan utanıp, yine de fotoğraflarken, onların gözlerinin gerisindeki ?ölüm?müş. Boşluk, anlamsızlık gibi duran o bakışlarda, yorgunluk ötesi sanki zorunlu kayıtsızlık var gibiydi. ”Bu sefer de çıktık, hayattayız ama yarın yine ineceğiz.” Her gün mezarına, öbür dünyaya gidip gelmek nasıl bir yüktür, şimdi daha iyi anladım. Belki taşıdıkları kömürden de ağır.
Ama bütün bunların, bu lafların, sözlerin şimdi ne önemi var. İki yüz, belki dört yüz kişi o asansörden artık canlı çıkamayacak.
Ah ihmalin, vicdansızlığın babası, kapitalizm!
Aileler konuşmaktan kaçınıyorlarmış. Neden? Çünkü geride kalanlar yine inecekler, yine çalışacaklar ve belki yine ölecekler, bu düzen böyle devam edip gittikçe…
Kafam ağır, kafam ağrılı…
O onurlu göz akları belleğimden gitmiyor.
Kulaklarımda, o demir kapıların kapanışı, asansörün iniş sesi, burnumda Zonguldak’ın genzi yakan kömür kokusu.
İncelemeyi, sorgulamayı bile reddedenlerce (çok eminler, çok biliyorlar ya her şeyin düzgün işlediğinden) atılacak nutuklar, yalanlar, yine örtbas etmeler, unutulmayacaklar…
Oysa gerçek, tek gerçek, ölüm… Tıpkı çıkarttıkları kömür gibi bir anda yanıp, yok olan hayatlar.
Ve bunu yine göze almalarına sebep olan çaresizlikler…
Ey etkili yetkililer! Gariban madencilerin ahları kulaklarınızdan gitmesin! Gitmesin ki yeni ölümler olmasın!
orantı.SIZ Gülayşen Erayda
Baharın binbir türlü rengine eşlik eden kelebekler, kuşlar neşeyle dans ediyorlardı. Tatlı tatlı yüzünü gösteren güneş; aşkın, barışın, anlayışın, saygının yeryüzündeki her kötülüğü yeneceğini söylüyordu. Tek sıra halinde onları bekleyen tekneye bindiler. Saçı, sakalı beyazlarla ve yüzü derin çizgilerle dolu kaptan, elinde tuttuğu rakı şişesinden her biri için birer yudum alarak onları karşıladı. Ayyaş bir kaptanla denize açılacakları düşüncesi hepsinin kafasını karıştırmıştı. İçmek için vaktin biraz erken olduğunu hatırlattılar.
– Ne içkisi, ha bu mu? Yok ya! Rakı değil içindeki su, sadece su? Mereti bıraktığım sene oldu, ama şişeyi atamıyorum bir türlü. Meraklanmayın, karada değil ama denizde gözüm kapalı gidebilirim. Şu dünyanın bütün denizleri benim içimde, ezberimdedir.
Hem aldıkları cevaptan, hem de yaşlı adamın, karşısında dünya bile olsa dimdik durabileceğini hissettiren tavrından içleri rahatlamıştı
– Hava bu kadar güzelken, o kıyafetlerle pişmiyor musunuz?
Amaçlarının gezmek olmadığını kaptana hatırlattılar.
– Çok anlamam o işlerden, neyse ne! Aldığım paraya bakarım. Hadi, hadi, bu kadar muhabbet yeter. Yola çıkalım artık.
Tekne iskeleden ayrılırken, kömür karası siyahla boyadıkları yüzlerindeki tek seçilebilen yer olan rengârenk göz bebekleri, umutla parıldıyordu. Üzerlerinde madenci tulumları ve başlarında baretleriyle birbirine tıpatıp benzeyen sıradan insanların yolculuğu başlamıştı…
Kaptan, teknesine bir uçtan bir uca asılan bez afişin üstündeki büyük harflerle bezenmiş yazıyı okudu. MADEM TEK ÇARESİ MADEN, ALINMALI HER TÜRLÜ ÖNLEM! Ona söylendiği gibi sahil boyunca dolaşacak, insanların yazılanları daha iyi görebilmeleri için zaman zaman kıyıya yaklaşacaktı.
İlk duraklarında, sahilde toplananlar onları coşkuyla alkışladılar. Birkaç kişiyle başlayan destek, on dakika içinde sayıları yüzü bulan bir kalabalığa dönüştü. Kıyıdan uzaklaşırken giderek artan alkışı ve biriken kalabalığın ?Unutma, unutma!? seslerini duyan kaptan da bu coşkuya teknesinin kornasını çalarak eşlik etti.
Karınlarını doyurmak için erzaklarını da yanlarında getirmişlerdi. Teknenin küçük masasına örtü niyetine serdikleri gazete kâğıdının üstüne ellerinde ne var, ne yoksa yerleştirirlerken duydukları çocuksu heyecan yüzlerinden okunuyordu. Yumurtalar, patatesler, peynir ve simitler bir bir masadaki yerlerini alırken kaptanın öfkeli sesini duydular:
– Sakın oraya buraya dökmeyin ha! Dümendeyim diye sizi görmüyorum sanmayın, teknem için arkamdaki gözlerim de devreye girer. Her şeyimdir o benim. Ona göre!
Termoslarındaki çayı bardaklara pay ettikten sonra, kaptanı da masaya davet ettiler. Çok gönlü olmasa da guruldayan midesini susturmak için, teknenin motorunu durdurarak yanlarına gitti. Birkaç lokmadan sonra ona hayatını, işini sordular. Gerçek adını sorduklarında afalladı. Doğduğu andan itibaren onu kaptan diye çağırıyorlarmış gibi geliyordu. Daha önce hiç kimsenin, söylediklerini onlar gibi ciddi dinlemediğini düşündü. O yaşına kadar çevresindekiler ya hiç konuşmadan onunla içmişler, ya da derdini dinlemeden akıl vermeye kalkmışlardı. Onu anlamaya çalışan bu bir avuç insana kanı kaynamaya başlamıştı. Yüzlerinde ve ellerindeki siyah boya soydukları yumurtalara, patateslere de bulaşmıştı.
– Her şey kapkara oldu. Yememek lâzım onları!
Madencilerin her gün madende, havaya ve üzerlerine yapışmış kömür tozu ile karışık yedikleri yemeklerini anlattılar. Her mesai bitiminde, yeryüzüne her canlı çıkışlarında birbirlerine geçmiş olsun dediklerini anlattılar. Hiçbirinin ağaç kovuğundan çıkmadığını, onları endişeyle bekleyen, çalan her sirende onlarla beraber ecel terleri döken ailelerini anlattılar. Can pahasına yapılan bir işte çalıştıkları halde kazandıkları üç kuruş parayı anlattılar. Ona umutlarını, sevdalarını, hayallerini anlattılar.
– Ne güzel anlatıyorsunuz ama bu moruk her şeyi çabucak unutuyor. Yazıverseniz şunları?
Yazdılar. Madencileri, umutlarını, ailelerini, sevdalarını, hayallerini bir kâğıda yazdılar?
Yemek faslının ardından ikinci duraklarına gitmek için hareket ettiklerinde, birden koyu bir duman her yeri kapladı. Göz açtırmayan, hava almalarını bile engelleyen, kesif bir sis çukurunun içine düşmüşlerdi. Güneş tamamen gitmiş, her yer zifiri karanlığa bürünmüştü. Önlerini bile zorlukla görebildikleri belirsizlikte başlarındaki baretlerin ışıklarını yaktılar.
Motoru durduran kaptan, yanlarına geldi. Gençliğinde, uzak denizlerde çalışırken yakalandığı en amansız fırtınadan bile daha karanlık olan gökyüzüne baktı. Baretlerindeki ışıklarla kör karanlığa karşı durmaya çalışanlara baktı. Karanlığın içinden gelen tiz bir sesin ardından her birinin teker teker donup kalmasına baktı. Yok olan canlara, umutlara, hayallere, sevdalara, ailelere baktı. Yaşamı boyunca hiç bakmadığı gibi kendisine baktı.
Suyu boşalmış şişesini aldı. Yazdıkları kâğıdı şişenin içine koyarak, kapağını sımsıkı kapattı, denize attı. Keserini aldı. Teknesine vurmaya başladı. İçeriye dolan su yükseldikçe daha da hızlı vurdu. Tekne yavaş yavaş batarken, son kez denizde yüzen şişeye baktı?
Nefes alan her canlının, karşısında zor ayakta kalacağı bir facia, katliam yaşıyoruz.
Biz böylesine acı, keder hissederken; Soma insanının acısının korunu düşününce, kızarıyor insanın yüzü.
Somalılardan sadece kara kömür bekleyenler, belki de daha çıkacak bunca kömür varken, işlerini yarım bırakıp gittiler diye; kalanlara, tekme, tokat girişiyorlardır!
Saatlerdir televizyondan göğüs kasılmalarıyla izlediğim haberlerde madencileri gördükçe Zonguldak aklıma geliyor. Girdiğimiz maden, anlatılan hikâyeler, hepsi ama hepsi film gibi gözümün önünde. Yolculuk sırasında Ülkü ve kardeşleri Zonguldak’la ilgili anılarını anlatırken, madende bir kaza olduğu zaman çalan sirenlerden bahsetmişlerdi. ?Siren sesi duyulduğunda, herkes pencerelere çıkardı.? demişlerdi. ?Madende yakınının olup olmaması önemli değildir, çünkü hepsi zaten tanıdıktır.? diye anlatmışlardı. Haberlerde izlerken gördüm ki: Zonguldaklı madenciler de Soma’daydı. En iyi onlar anlar.
Bugün Soma’da o sirenler ne kadar acı acı ses verdiler kim bilir?
Soma?yı düşünüyorum. Soma?yı düşünmek istiyorum. Olmuyor.
Aklımdan savrulan tekme çıkmıyor. Gözümün önünden öfke, kin, hırs dolu suratlar gitmiyor. Koca koca adamların göz göre göre söyledikleri yalanlar kulaklarımda uğulduyor. Bu utanmazlık beynimi uyuşturuyor.
Sedyeye çekinerek uzatılmış bir çift çamurlu sarı çizme, hüzünle de olsa içimi ısıtır gibi oluyor. Kravatlı, siyah elbiseli, uzun boylu bir adam küllü su basıyor ısınan yüreğime, taş kesiyor.
Özür dilerim madenciden, emekçiden, gözü yaşlıdan, yetim kalmıştan, kalbi temizden, çamurlu sarı çizmelerden. Bu adamlar, bu gözünü hırs bürümüş, bu kalbi katılaşmış, bu ikiyüzlü adamlar yine çaldılar rolü. Sen en dramatik sahneyle finalini yaparken hayatının, bunlar halâ ve her zaman başrol peşinde. Kötü adam başrolde olmazdı eskiden, artık oluyor?
Kâğıt, kalem önümde, duygularsa karmakarışık, anlatmaya çalışayım? Burada içime dönüyorum. Çünkü aslında içimin, toplumun bir yansıması olduğunu biliyorum. İçimin bir kısmı, her bu kadar, yara alan ruhun yapmaya çalıştığı gibi, yaralarının üstüne vakitsiz bir kabuk çekiyor; iyileşmelerini beklemeksizin. Bir kısmı yarayı daha da oyma derdinde. Ama bu o kadar büyük bir yara ki oymaya, kanatmaya kalksan geriye senden bir şey kalmayacağından korkuyorsun. Öldürülen çocuklar, adaletsizlik, sönen hayatlar, duyarsızlık, ezilenler, ezenler, dövenler, dövülenler; son olmayacak Soma… Ben artık bu acı topu içinden Soma?yı ayrıştıramıyorum. Hiçbir şey olmamış gibi yaşamak mıdır esas olan? Çözümlenmeyeceğini bilmediğin sorunları hatırlatmak mı?
Size Hasan ağabeyimin maden hikayesini anlatmak istiyorum.
1960 senesinde Alman Hükümet yetkilileri Zonguldak’a gelip, Alman maden ocaklarında hem okutup hem de çalıştırmak için on sekiz yaşında, sağlıklı, yabancı dili Almanca olan sanat okulu öğrencilerini Almanya?ya götürmüşlerdi. Babam da ağabeyimi, nüfusta yaşını iki yaş büyütüp torpil ile Almanya?ya göndermişti. Ben, 1970 yılında mezun olup, Zonguldak kömür ocaklarında çalışan köylülerin köyünde öğretmenlik yapmaya başladığımda, Başbakan Demirel devlet memurlarına ilk defa çok büyük zam yaparak, beş yüz lira ile öğretmenliğe başlatmıştı bizleri. Bu yıllarda ağabeyim de Almanya?dan işini bırakarak, temelli Zonguldak’a dönmüştü. Ona, o zamanlar tekniker olarak Zonguldak maden ocaklarındaki yetkililer, iş başı yapması karşılığında iki bin lira ücret önermişlerdi. Babamın ısrarına rağmen ağabeyim işi kabul etmeyip, iki yüz elli liralık bir kazanç karşılığında eşini ve kızını alıp, Sinop Gerze?ye gitmiş, baba evine yerleşip, yaşamaya başlamıştı. Ben bile evdekilerle birlikte ağabeyime iki bin lira için baskı yapmıştım. Sonradan öğrendiğime göre Zonguldak maden ocaklarından daha güvenli olan Almanya?daki maden ocağında ağabeyim bir kaza sonucu, tesadüfen, yaralı olarak kurtulmuş. Aylarca Alman hastanelerinde, bize haber vermeden, tedavi görmüş.
Zonguldak maden ocaklarında çalışacağı iş yerlerini ve koşullarını gördüğü o an, orada, ?Bu ölüm ocaklarında, hiç bir para karşılığında çalışılmaz.? diye kararını vermiş.
Şimdi bir kız, bir oğlundan olan, iki kız, iki erkek torunu ve annemle birlikte sağlıklı, mutlu, asgari ücretle yaşıyor.
Benim ölümüm doğru düzgün olmayacak.
Ya bir kuşkanadı çarpacak bedenime,
Ya beş yaşındaki çocuğun elli yaşındaki bakışı
Güneşte kaskatı olmuş pamuk derisi.
Ya boşta kalan ağaç kökleri sarılacak vücuduma.
Kömür ocaklarının tozu dolacak ciğerlerime.
Pisi pisine öldürülen çocukların olmayan ahı!
Altında kalacağım yetmiş yaşındaki hamalın
Tabutlara eğilen feryatlarda boğulacağım.
Birisi tartacak aldığım havayı, içtiğim suyu,
Aşmış diyecek kotayı.
Yiyemeyen, içemeyen, yaşayamayan
Kapkara bakışlardan utanarak yaşayacağım?
Havasız Kaldım Tamer Kaygan
Bin yüz on sekiz lira otuz kuruşmuş bordrom
Unutmuşum kantin kesintisini kırk üç lira
Havasızken aklıma düştü
Kalanını da kesin, çıkamazsam
Kara ocakta dik durdum
Borcum var diye eğilmesin başım
Hanımın entarisi kaldı tek olmadık sözüm
başkaca bir borcum kalmadı bu dünyada
yoldaki toruna da derseniz artık Hasan
girmesin sakın buralara
vasiyetimdir, ismimi verin sadece
baretimi takmasın, aman!
KÖMÜR KARASI Emine Demirhan
Dün çok ağladım,
“Çizmelerimi çıkarayım mı?” diye soruyordu
Bir emekçi öbür emekçiye
Biri karalar giymişti
Topladı çizmeli ayaklarını
Sedyeye yatırdı boylu boyunca…
Onlar memleketin unutulmuşları
Gene baş başa kaldılar
Dertli kapıların ardında.
Buz gibi dehlizlerin?
Ayakların üşüdü mü eski çoraplarından kardeşim,
Biri siyahlar içindeydi
Ve beyaz sedye…
Baretin nerde madenci kardeşim?
DÖNÜŞÜM Ayşen Özkaya
Bugün aylardan Mayıs, dışarıda bahar
Yurdumdaysa anlatılamaz bir matem var
Ağaçlar filizlenmiş, çiçekler dallarında
Madencilerse Soma?da, yerin yedi kat göçük altında
İçimde an be an büyüyen kimliksiz bir öfke
Küçük gelmede lal dilim kalbimdeki fikre
Zaman gösterecek ama herkese
Göçük altında kalan o naçiz bedenlerin
Nasıl da dönüştüğünü bir gün kara elmasa
Kara elmas aslında kara yazgılı insandır
Maden altında kalan, geride bırakılandır
Kalbidir, o elmasın içinde parıldayan
Yanan aslında onlardır?
Onu kömür sananlarsa
Esas gözleri ve gönlü karalardır?
Gönül gözü açık olan insanlarla dolu bir dünyaya
Çıkacağız elbet bir gün karanlıktan aydınlığa.
SESSİZCE ÜLKÜ ÖZDOĞAN
Her siren sesi bizi üzerdi,
Her siren sesi bizi sessizliğe götürürdü.
Koşardı şehir, dağlara doğru,
Koşardı çocuk, kadın ve erkek; yalınayak ve örtüsüz.
Yerin altındaki karanlıktan çıkacakları,
Alıp gitmek için eve.
Koca şehir, sessizce beklerdi.
Altı insan, üstü insan beklerdi.
ÇIKARIN Erdal Kuzucan
Yedi kat dibine
Yüküm çok ağır
NEFESLİK Yasemin Öztürk
Güneşi görebilecek miyim bir daha,
tutabilecek miyim nişanlımın elini,
bir gül konduramadan dudağına,
gitmek varmış kaderde.
annemin bir çayını içebilsem şimdi,
demlenmiş, sobanın üzerinde,
annem, ah annem, ne ağlarsın sen şimdi,
iyi bak babama, az üzmedim onu,
bahar da geldi, ne güzel açmıştı sardunyalar,
evin önündeki kiraz meyvede,
İki tek atmıştık arkadaşlarla cumartesi akşamı,
gizli saklı Ahmet?lerin evinde.
bu kadar kısa mıydı hayat, böyle mi bitecekti,
mezarım mı olacaktı ekmek kapım,
bir nefeslikmiş dünya,
lanet olsun şu gaz maskesine,
elim kolum kalkmıyor,
yazsam bir yerlere kanla, kalemle, kömürle,
anımsayın her nefeste?
Yüz karaları, ekmek paralarıydı,
Her gün toprağın karnını deşen,
Her vardiya sonu yeniden doğan adamların.
Soma altında kalanlar!
ASANSÖR Gülayşen Erayda
Nöbette günlerdir, sabahtan akşama
Cansız bedenleri madencilerin,
Bir bir geçerken gözünün önünden,
Seçememiş kocasını, toplu cenaze töreninin içinden?
İçine içine ağlıyor, dudaklarında aynı şarkı:
?Dokuz yaşındaki Berkay?ıma,
?Getireceğim? dedim babanı?
Gitmem, gitmem, onu almadan gitmem!?
?Dün? diyor, ?temiz hava vermemişsiniz, ne olur bugün verin!?
Soma?dan gelen haberler çok ama çok elim?
Ah be asansör! Biçare yüzlerce canı,
Ah be asansör!
Sema?yı kocasıyla buluşturabilseydin?
Yazarlar: Ayşegül Ayman, Ayşen Özkaya, Berrin Vargel, Derya Uçar, Emine Demirhan, Erdal Kuzu, Esen Balkan, Gönül Ak, Gülayşen Erayda, Hüseyin Düzenci, Işık Demirtaş, Nesrin Uçar, Nükhet Eren, Seda Tülin Ötker, Sevgi Tartıcı, Şaheser Yılmaz, Tamer Kaygan, Ülkü Özdoğan, Yasemin Öztürk.
Fotoğraflar: Ersin Ak, Seda Tülin Ötker ve Sosyal Medya
Baskıya Hazırlık: Gülayşen Erayda, Nesrin Uçar, Yasemin Öztürk
Düzeltmeler: Berrin Vargel, Sevgi Tartıcı
Çizgi-karikatür: Fahrettin Erdoğan
Grafik ve Baskı: Çağdaş Matbaa
Etiketler Fanzin, Nefeslik, Nefeslik Fanzin, Soma Özel Sayısı	Yazı dolaşımı
Kedername / Osmanlı İmparatorluğu’nda Ermeni Soykırımı (1915 Hayatta Kalanların Tanıklıklarına Dair Belge Koleksiyonu) – Ermenistan Ulusal Arşivi	1913: Fırtından Önce – Florian Illies
“Nefeslik Fanzin Soma Özel Sayısı” üzerine bir yorum	ülkü özdoğan	15 Ağustos 2014 17:53	ŞAHANE OLMUŞ . TEBRİK EDERİM
RasgeleSanat ve Hayat Dergisi’nin Aralık sayısı çıktı! İnsancıl Dergisi’nin Ocak 2016 sayısı çıktı İnsancıl Dergisi?nin Aralık 2013 sayısı bayilerde? Kürtçe öykü dergisi Jehr’in dördüncü sayısı çıktı Bambu Tiyatro ve Kültür-Sanat Dergisi’nin 4.sayısı çıktı Evrensel Kültür’ün 237. sayısı (Eylül 2011) “Şiddetle Terbiye Edilen Kadın” dosya konusuyla bayilerde… Özne Felsefe Dergisi “Heidegger” konulu Bahar 2012 Sayısı (16. Kitap) çıktı. Güney Dergisi’nin 2013 yılının ilk sayısı çıktı… Nefeslik Fanzin Soma Özel Sayısı Arka sokaklar Evrensel Kültür?de İnsancıl Dergisi’nin Aralık 2014 sayısı çıktı. Bilim ve Gelecek Dergisi’nin 94.Sayısı, “Dünya Mezarı Sınıflaşma Anıtkabiri Osmanlı Sarayları” kapağıyla bayilerde… cafrande.orgMutlaka İzlenmesi Gereken 10 Tiyatro OyunuAcının götürdüğü yere git – Ece ÜremezSanal gerçeğe dönüşünce, sanal olmuyor artık; gerçek sanal oluyor – Erol AnarAnadolu Quartet & Sakina “The Bridge / Köprü” Adlı AlbümüOkunması En Zor 10 KitapBejan Matur: “Sevişmek bir sarmaşığın kalbiyle düşünmektir”Solakların sayısı neden az – Hannah Fry“Bir Sevmek Bin Defa Ölmekmiş” 3 Hürel ve “Efsane…Yeniden” AlbümüÖncelikli Okunması Gereken 30 Şiir KitabıMevlana’dan Şems’e Mektup: “Çöldeyim, susuzum, Kuyularda Yusuf’um…” bilgisavar.orgAşureyi alüminyum kaba koymayınTürk fındığı ve inciri en ölümcül gıdalar listesinde!Kuru üzümde kullanılan chlorpyrifos maddesi halk sağlığını tehdit ediyorYeşil çay içmeniz için 18 nedenDemir pekmezden, çinko köfteden!Siyah sarımsağın inanılmaz faydalarıYürüyüş kalbi koruyor, ağır spor vuruyorKedi ve köpeklerde kanser vakaları artıyor!Olgunlaşmamış meyvelerin çekirdekleri zehirliyor‘Karaciğer yetmezliklerinin çoğu önlenebilir sebeplerden’	Arşivler	Arşivler