Genelkurmay eski başkanlarından İlker Başbuğ, katılmış olduğu bir toplantıda İlahiyat Fakülteleri ve İmam Hatipler ile ilgili şu değerlendirmeyi yaptı...
“3 Mart 1924, Tevhid-i Tedrisat Kanununun 4. maddesi diyor ki, 'Yüksek din adamlarını yetiştirmek üzere İlahiyat Fakültesi, imam ve hatip yetiştirmek içinse mektepler açılacaktır.' Özellikle küçük yerlerde, köylerde, kasabalarda halk din adamlarının söylediklerine çok itibar eder. O zaman bunu yetiştireceksiniz. Peki ne olmuş? Kanun çıkıyor ve 1924'de imam hatip mektepleri açılıyor. Maalesef 1932 yılında imam hatip okulları kapatılıyor. Neden? İşte Şeyh Sait isyanı var; isyanlar var. Tamam. Bunu neden olarak kabul edebiliriz. Bu okulların kapatılmasına öğrenci sayısının düşük olmasını mazeret olarak gösterenler var ki, belki de Cumhuriyet tarihinde yapılmış en yanlış noktalardan bir tanesi. Bakın aynı zamanda 1924'te İlahiyat Fakültesi açılıyor. O da kapatılacak bir müddet sonra. Kaba çizgileriyle söylersek 30 ile 50 arasında Türkiye'de din adamı yetiştiren okul yok. Ne oluyor o zaman, işte bu adamlar çıkıyor. Cemaatler, bilmem neler, onların yetiştirdiği adamlar çıkıyor. Aydın din adamı diyorsunuz. Yok. Sıkıntı var. Bırakıyorsunuz o alanı. Alanı niye bırakıyorsunuz?"
HER GEÇEN YIL ARTTI
Başbuğ’un açıklamaları önemli, konu ile ilgili görüşlerimizi ilerleyen satırlarda aktaracağız. Yalnız ona gelmeden önce şunu ifade edelim ki, Başbuğ’un da ifade ettiği gibi tarihi Cumhuriyet öncesine kadar giden İlahiyat Fakülteleri ve İmam Hatip Okulları, 1930-1950 arası fiilen eğitim faaliyetlerini durdurmuştur. Öyle ki kuruluş fikri 1846 yılına kadar uzanan İlahiyat Fakülteleri, ancak Cumhuriyetle birlikte köklü bir biçimde Üniversite bünyesinde yerini alabilmiştir. Fakat bu durum uzun sürmemiş yaklaşık dokuz yıl sonra yani 1933 yılında İlahiyat Fakülteleri, 1936 yılında ise “İslâm Tetkikleri Enstitüsü” lağvedilmiştir. 1948 yılında açılan “İmam Hatip Yetiştirme Kursları” sonrasında İlahiyat Fakülteleri yeniden gündeme gelmiş ve 1949-1950 Eğitim döneminde bu fakülteler yeniden açılmıştır. Günümüzde ise 90’a yakın İlahiyat Fakültesi ve bu fakültelerde okuyan binlerce öğrenci bulunmaktadır.
Benzer bir tarihin İmam Hatip okulları içinde yaşandığını ifade edebiliriz. 1924 yılında kurulan İmam ve Hatip Mektepleri’nin 1930 yılında kapatılmasının ardından bu okullar ancak 1951 yılında açılabilmiştir. Güncel verilerle baktığımızda ise tam anlamıyla bir “imam hatip okulları” enflasyonu yaşandığını görebiliyoruz. Öyle ki bugün (2014-2015 Öğretim Yılı) 1219 imam hatip ortaokulunda 321.035 öğrenci bulunmaktadır. Yine Açık Öğretim İmam Hatip Liselerinde 121.938 öğrenci vardır. Toplam 1017 adet İmam Hatip Lisesi ve Anadolu İmam Hatip Lisesindeki eğitim gören öğrenci sayısı ise 546.443’tür. Nihai olarak anılan İmam Hatip Okullarında okuyan öğrenci mevcudu ise 989.416’dır.
Araştırmacı Yazar Mustafa Solak tarafından kaleme alınan ve yakın bir tarihte raflarda yerini alacağını düşündüğümüz “Cumhuriyetçilerin Laiklik Hataları” kitabı da bu noktada oldukça önemli veriler sunuyor bize. Öyle ki, Yazar’ın araştırmasına göre, “2010’dan 2015’e İmam-hatip lisesi öğrenci sayısı, 198.581’den 668.381’e çıkarak 3 katından fazlasına (% 337) yükselmiştir. Bu dönemler arasında diğer mesleki liselerde okuyan öğrenci 1.439.872’den 2.043.846’a çıkmıştır. Oransal olarak artış % 70’tir. Yani İmam-hatip lisesi öğrenci sayısındaki oransal artış diğer meslek liselerindeki oransal artışın (% 337/ % 70) neredeyse 5 katıdır. Bu oran AKP’nin imam hatipleri desteklediğinin açık kanıtlarından biridir.
AKP’nin diğer okullara göre imam-hatipleri öne çıkardığına dair bir başka örnek de imam-hatiplerde okuyan burslu öğrenci sayısındaki bariz artıştır. 2008’de burslu öğrenci sayısı 172.940 iken 2014’te 243.117’e çıkmış ve % 71 artmıştır. Din öğretiminde aynı yıllarda burslu öğrenci sayısı 2.831’den 15.107’e yükselmiş yani % 534 artmıştır.”
Bu verileri aktardık zira görüldüğü üzere İlahiyat Kökenli eğitim kurumları artık ayrımcı bir yaklaşımla gözetilmekte ve günden güne sayıları arttırılmaktadır. Bu anlamda süreç sözünü ettiğimiz eğitim kurumları lehine ilerlemiş dahası ihtiyaç, bilimsel yetkinlik vb kriterler gözetilmeksizin ortaokul başta olmak üzere bütün aşamalarda anılan okullar öne çıkarılmıştır.
Gelelim Başbuğ’un açıklamalarına. Öncelikle şunu ifade edelim ki, genel bir yargı olarak dinsel eğitimin “bilimsel” bir yaklaşım içerisinde kamu tarafından icra edilmesi bizce de oldukça elzem bir durumdur. Çünkü bu sahada faaliyetlerini sürdürmekte olan tarikat, cemaat, parti vb yapıların dayandıkları “örgütsel disiplin” onları tarihsel, bilimsel ve karşılaştırmalı bir eğitim yerine “imanı yineleme” ve “küfre karşı savaşma” paradigması içerisinde bir eğitim anlayışına sürüklemektedir. Daha da acısı çoğu tarikat/cemaat’te bu durum “şeyhin söylemlerinin” ezberinin dışına geçmemektedir. Bu anlamda bilimsel literatür taraması başta olmak üzere bütün akademik süreçlerin söz konusu eğitim faaliyetleri içinde geçerli olması oldukça önemlidir. Hâlihazırda pek çok cemaat lideri ve ileri geleninin ilahiyat kökenli kimi akademisyenleri “mezhepsiz” vb argümanlarla suçlaması da verilmekte olan eğitim anlayışının farklılığını göstermesi açısından oldukça çarpıcıdır.
FAKÜLTEDEN SADECE DİPLOMA ALMAYI AMAÇLIYORLAR
Konu bağlamında üzerinde durulması ve tartışılması gereken asıl mesele ise kamucu din eğitiminin nasıl verileceği hususudur. Çünkü ortaokuldan başlamak üzere bütün dini okullarda hala egemen olan din yorumu, geleneksel “Sünni yorum” üzerine inşa edilmektedir. İslam inancının hukuk anlayışından tutun, tefsir ve felsefe çalışmalarına kadar bu yorum hala egemendir. Bu yorum egemen olduğu sürece eğitimi veren mecranın farklı olması maalesef pek bir anlam taşımayacaktır. En azından kamu okullarından mezun olan öğrencilerin din yorumu ciddi oranda bir değişime uğramayacaktır. İlahiyat kökenli Prof.Dr. Hüseyin Atay’ın sözleri bu anlamda oldukça çarpıcıdır. Birlikte okuyalım: “Bugünkü durumda, İlahiyat Fakültelerinde de geleceğe dönük ilim yapmanın ve bilim üretmenin cılız durumda olduğunu, 17.asrın damgasını vurduğu din anlayışını aşmaya çalışanların azınlıkta kaldığını söylemek, dini ve ilmi açıdan bir gerçeği tespit etmektir. Bu anlayışı toplumdan gelen gençlik de teşvik etmekte ve çoğu zaman fakülteden sadece diploma almayı amaçlamaktadır.”
Yine şu sözlerde Atay’a aittir: “Milli Eğitim Bakanlığı’nca yürütülen dini zihniyetle Diyanet’teki ve İlahiyat Fakülteleri’ndeki dini zihniyet ve bunlara paralel olarak yarı resmi veya gizli sürdürülen dini zihniyet arasında temelde bir fark yoktur. Bu sözle gayrı resmi ve gizli dini zihniyetin, resmen okutulan ve öğretilen dini zihniyet seviyesinde olduğu kastedilmiş ve onun derecesi yükseltilmiş olmayıp resmi dini öğretim ve zihniyetin seviyesinin düşük olduğu vurgulanmak istenmiştir.”
Atay’ın sözlerine örnek olması açısından kimi ilahiyatçıların şu ibretlik sözlerini hatırlamakta fayda var. İlk örneğimiz Prof.Dr Orhan Çeker’den. Bakın Çeker, dekolteli kadınlara tecavüz edilmesi ile ilgili neler söylemiş: "Eğer kadın tahrik edici davrandıysa dekolte şekilde sokağa çıktıysa erkek sarkıntılık ettiyse suç ortaktır” diyorum. Şu sözlerde bir diğer ilahiyatçı Prof.Dr Ahmet Akgündüz’e ait:
“Devlet nizamında hakimiyet Allah’a aittir. Yani hukukun kaynağı Allah’ın iradesidir. Bu sebeplerde Müslüman devletlerde tam anlamıyla yasama organı yoktur. Sadece Allah ve Peygamberin tanıdığı sınırlı yasama yetkisi kullanılabilir.” "Kardeşlerim şimdi diziler var. Yarışma programlar var. Siz de evde, çocuklarınızla belki kızlarınızla yarışma programı adı altındaki fuhuşa, zinaya, ahlaksızlığa çağıran o programları izliyorsunuz. Düşman gelse, evinizi yıksa hayvanınızı zehirlese bunun hesabını sorarsınız. Ama onlar adalara götürdükleri kızlarla, erkeklerle o gösterdikleri hayatla sizin kızınızı zehirliyor, oğlunuzu zehirliyor. Evinizi yıkanları gidip mahkemeye şikayet ediyorsunuz da peki o yarışma programlarıyla, fuhuşu anlatan dizilerle yavrularınızın iman duvarlarını yıkan bu ahlaksızlarını, bu batı haydutlarını, bu eşkıyaları bu hınzırları neden gidip mahkemelere şikayet etmiyorsunuz neden!”
Bu sözlerin sahibi de Doktor unvanlı bir isimden İhsan Şenocak’tan başkası değil.
SOMA FACİASINI DİNEN NASIL AÇIKLIYOR
Konu bağlamında daha pek çok akademisyenin sözüne yer verilebilir. Lakin biz Prof.Dr Ahmet Güç’ün Soma Faciasında yaşamını kaybeden madencilerimizle ilgili sarf ettiği şu sözleri de zikrederek hadiseyi burada noktalamak istiyoruz. Bakın Güç, soma faciasında yaşamını kaybedenlerin durumunu “dinen” nasıl açıklıyor:
“..Nitekim bu insanlar Peygamber efendimizin ifadesi ile en helal kazanç olan alın terleriyle kendilerinin, eşlerinin çocuklarının rızkını temin etmek sureti ile kazanabilecekleri işi seçmişlerdir. Olaya buradan baktığımız açısından onlar için sevindirici bir durum. Bunlar uyuşturucu ticareti yaparken bir çatışmaya girip de ölebilirlerdi. Mafya hesaplaşmasında da ölebilirlerdi. Daha acı olaylara da şahit oluyoruz. Trafik kazalarında çok acı hayatını kaybedenler var. Yanarak hayatını kaybedenler var. Suda boğulanlar var. Buradan kendi adımıza sonuç çıkaracak olursak. Biz de böyle bir hadise ile karşılaşabiliriz. Bizi aşan bir durum. İlahi takdir. Burada yapılacak olan teslimiyettir. Dolayısıyla Allah'tan rahmet diliyoruz. Onlar şehit olmuşlardır. Şehitlik mertebesi ise önemli bir mertebedir."
Din eğitimi hususunda karşımıza çıkan bir diğer önemli sorun ise Din okulları olarak tanımlayabileceğimiz “İmam Hatip Okulları” ile İlahiyat Fakülteleri’nin kamu eğitim sistemi içerisinde yer alıp almaması ya da ne düzeyde yer alması gerektiği ile ilgili sorundur. Özellikle Avrupa ülkelerinde bu sorun ağırlıklı olarak İlahiyat fakültelerinin söz konusu sistem içerisinde yer alması “din okullarının” ise yer almaması biçiminde çözülmüştür. Bununla birlikte Avrupa ülkelerinde (Belçika, Hollanda, İngiltere vd.) dini grup ve cemaatlere bağlı özel okulların ve Kiliseye bağlı okulların da yer aldığını belirtmemiz gerekiyor. Bunun dışında başta Avrupa ülkeleri olmak üzere diğer kimi ülkelerde de okullardaki din dersleri programlarının kilise ve dini cemaatler tarafından hazırlandığı ve kiliseye bağlı okulların devlet desteği aldığı bilinmektedir. (Avusturya, İtalya, Portekiz vd.) Yine Yunanistan’da devlete ait dini liseler olduğunu ve bu liselerin amacının rahip yetiştirmek olarak belirlendiğini aktarmış olalım. Bütün bunların sonrasında şunu özellikle belirtmemiz gerekiyor ki, Avrupa ülkelerinin neredeyse tamamında “zorunlu din dersi” uygulaması bulunmamakta, öğrenciler görmek istemedikleri dersten muaf olabilmekte ya da başka bir ders seçebilmektedirler.
BAŞBUĞ'UN AÇIKLAMALARINA GERİ DÖNERSEK
Din eğitimi ve din okulları noktasında Avrupa’da genel durum bu. Dünyanın diğer ülkelerinde de manzaranın çok değişik olduğunu söyleyemeyiz. Ülkemiz açısından konuya baktığımızda ise her ne kadar İmam Hatiplerin ortaokul kısmında din ağırlıklı derslerin yoğunluğu nispeten az olsa da (haftalık 8-9 saat), lise kısmında bu ağırlık yıllar içerisinde artmakta ve 12.sınıfta verilen din dersi haftalık 14 saat olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu noktada şüpheye yer bırakmayacak biçimde söz konusu okulların “dini okullar” olduğunu ifade edebiliriz.
Başbuğ’un açıklamalarına geri dönersek söz konusu okullarla ilgili şu soruları sormamız gerektiğini düşünüyorum:
1-Anılan okullar, talebe göre belirlenecekse bu ne derecede bilimsel bir ölçüt olacaktır?
2- Söz konusu okullarda özellikle “fıkıh” derslerinde verilen eğitimler ne ölçüde bağnaz, tutucu din anlayışından uzak bir nitelik arz etmektedir?
3-Eğitimde fırsat eşitliği, kaynak transferi ve bilimsel gelişim noktasında dini okulların geldiği nokta sorgulanmadan meseleye sadece “sağlıklı din eğitimi vermek” konusunda yaklaşmak ne derecede doğru bir yaklaşımdır?
Soruları bu minvalde çoğaltmak mümkün. Bununla birlikte kanaatimizce asıl mesele, din öğretiminin siyasete, güncel gelişmelere ve dinsel sömürü politikalarına alet edilmeden verilmesi ve başta din okulları olmak üzere benzeri bütün sorunların bu perspektifte çözülmesidir. Bu noktada bir kez daha yinelemekte fayda görüyoruz ki, din öğretimi bağnaz, tutucu ve otoriter bir yaklaşımdan uzak, kamucu ve bilimsel bir yönelimle ele alınmalı; dini okullaşma meselesi de eğitimde fırsat eşitliği ve kaynak transferi gözetilerek, ilgili ülkelerin yerel, sosyolojik ve siyasal dengeleri ışığında çözüme kavuşturulmalıdır.
2- Doç. Dr. Münir KOŞTAŞ, Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi,
4- Mustafa Solak, Cumhuriyetçilerin Laiklik Hataları.Kaynaj Yayınları
5- Türkiyede siyasal İslamcılık, Dr.Abdullah Manaz,2005
10- Mehmet Zeki Aydın, Okulda Din Dersi Tartışmaları (Türkiye’de Din Dersinin Tarihi, Teorik Yapısı, Bazı Ülkelerle Karşılaştırılması) C.Ü. İlahiyat Fakültesi Dergisi XI/2 - 2007, 7-51
27,884 Bu habere tepkiniz:
ilker başbuğ aydın tonga imam hatip din eğitimi