Avrupa Birliği Koordinasyon Daire Başkanlığı Uzmanı
Gülay TÜRKOĞULLARI : Avrupa Birliği, dişhekiminin tarifi ve formasyonunu ve serbest dolaşımını bize (Sağlık Bakanlığı’na) direktiflerle bildirdi.
Sağlık Bakanlığı bünyesinde kurulu bulunan ve Avrupa Birliği ile alakalı çalışmaları yürüten AB Koordinasyon Daire Başkanlığı bünyesindeki uzmanlar ve daire başkanı Dr. Ümit GİRAY koordinasyonun çalışmaları hakkında fuar ve kongrelerde yetkilileri bilgilendiriyorlar. Bu konu için açılan panellerde soruları cevaplandırıyorlar. Bunlardan biri geçtiğimiz Antalya Diş Hekimliği Kongresinde yapıldı. Kongreye katılan ve Sağlık Bakanlığı Bünyesinde AB Koordinasyon Başkanlığında uzman olarak bulunan Gülay TÜRKOĞULLARI Diş Hekimliğinde AB normlarını anlatarak mevzuat hakkında bilgi verdi. Daha sonra konu hakkında Gülay TÜRKOĞULLARI şunları söyledi :
Bugün Türkiye olarak mallarını serbest dolaşımında oldukça fazla yükümlülüklerimizi yerine getirdik. Sağlık Bakanlığı olarak birçok mevzuatı gerçekleştirdik. Fakat bakanlık olarak kişilerin serbest dolaşımı başlığı altında da özellikle sağlık meslekleriyle ilgili çok fazla yükümlülüklerimiz bulunmaktadır Avrupa Birliğine karşı. Avrupa Birliği kişilerin serbest dolaşımını şöyle tanımlamaktadır. Avrupa Birliği tarafından kabul edilmiş olan temel özgürlükler arasında birliğe üye ülke vatandaşlarının serbest dolaşım hakkı da yer almaktadır. Avrupa Birliği vatandaşlığı kendi konumunu dolaşım özgürlüğü sayesinde güçlendirmektedir. Serbest dolaşım kavramı mesleki eğitimin yapılması, mesleki yeterliliklerin tanınması ve mesleklerin icrası konumunda Avrupanın hareket noktasını oluşturmaktadır. Burada iki gündür tartışılan, dünkü toplantılara katılamadım ama özellikle mesleki yeterliliklerin tanınması mesleklerinin icrası konularında çok fazla tartışma olmadı. Genelde tartışmaların konusu uzmanlıklarla ilgiliydi. Mesleki vasıfların tanınması Avrupa Birliğini nasıl. Bu konuda size bilgi vermek istiyorum. Avrupa Birliği iki yaklaşımdan bahsetmektedir. Birinci yaklaşım sektörel direktifler. İkinci yaklaşım ise genel sistem direktifleridir. Sektörel direktifler dediğimiz tıp doktorları, diş hekimleri, eczacılar, ebeler, hemşireler, veterinerler, mimarlar ve avukatlara özel olarak direktifler düzenlenmiştir. Daha sonra Avrupa Birliği her bir meslek grubu için direktif düzenlemenin çok zor olduğunu düşünmüş ve bütün direktifleri bir araya getirerek ve daha yumuşak bir geçiş sağlamak amacıyla genel sistem direktifleri adında yeni direktifler çıkarmaya başlamıştır. Konumuz diş hekimleri olduğu için diş hekimleri de sektörel direktifler kapsamında değerlendirilmektedir. Ve sektörel direktifler kapsamı alanında 3 direktif vardır. Bir tanesi diş hekimini tanımlar. Diş hekiminin eğitim müfredatını tanımlar. Diğer direktif diş hekiminin Avrupa Birliği ülkelerinde serbest dolaşımınının sağlanması için neler yapılması gerektiği hakkında bilgiler verir ve ülkelerin bu mevzuata uymasını sağlar. Üçüncü direktif ise şu anda gündemde olmayan Avrupa Birliğinin danışma kurulları vardır. Diş hekimliğinin danışma kurulları. Bu kurullar eğitim müfredatlarıyla ilgili çalışmalar yapmaktadır. Fakat şu anda aday ülke olduğumuz ve üye olmadığımız için danışma kurulları toplantılarına katılım sağlanamamaktadır. Ama danışma kurullarına gözlemci statüsüyle katılmayla ilgili talebimiz dışışleri bakanlığına iletilmiştir. Bu danışma kurulları tamamen bilimsel kurullardır ve üniversiteler tarafından, üniversitedeki hocalarımız tarafından temsil edilmesi gerekmektedir. İlk direktifimiz bir diş hekimi üniversiteden mezun olduğunda hangi nitelikleri taşıması gerektiğinden bahsetmektedir.
Ben bunları size tek tek aktarmak istiyorum. Diş hekimliği bilimlerine ilişkin tam bir bilgilendirme bilimsel yöntemleri ve verilerin analizinin iyi kavranması, hasta ve sağlam yapılar ve fizyolojilerin tam bir bilgiyle birleştirilmesi, insanın ağız ve diş sağlığı üzerine sosyal etkileri. Yani üniversiteden mezun olan bir diş hekimi bu formasyonu alması gerekiyor. Yine ikinci bir başlık formasyonla ilgili. Hasta ve sağlıklı dişler, çeneler,
ağızla ilgili dokuların işlevlerinin tam bir bilgisi, aynı şekilde bunların hastanın sosyal ve fiziki durumu üzerine etkisi ve genel sağlık durumuyla ilişkisi.
Yine dişler, çeneler, ağız ve çene dokularının hastalıkları, doku bozuklukları ve düzensizliklerinin tedavisinde klinik yöntemler ve disiplinlerinin tam bir bilgisi. Aynı
şekilde koruyucu yaklaşımlar, teşhis ve tedavisi yöntemlerinin tam bir bilgisi. Yine uygun gözetim altında tam bir klinik deneyimi. Avrupa Birliği bir diş hekimini tanımlarken fakülteden mezun olmuş 5 yıllık eğitim almış bir kişinin yukarıdaki saydım formasyonlarının tamamına uyması gerektiğine belirtmektedir. Uzman diş hekimliği en azından aşağıdaki şartları cevap vermektedir.
5 senelik tam zamanın teorik ve pratik eğitimin tamamlanmasından sonra başlanmalıdır.
Pratik ve teorik bir eğitimi kapsar. Yetkili kuruluşların ve organların kapsamı altında en azından 3 yıl boyunca tam zamanlı gerçekleştirilir. Bir üniversite merkezinde bir bakım eğitim ve araştırma merkezinde veya farklı durumlarda yetkili örgüt ve otoritelerce kabul edilmiş sağlık bakanı kurumlarında gerçekleştirilir. Söz konusu faaliyetlere hizmetin sorumluluğuna uzman adayı diş hekiminin kişisel katılımını içerir.
Buraya geçmeden önce Avrupa Birliğiyle kişilerin serbest dolaşımı konusunda bir haftalık bir programımız oldu. Ondan da bu konuları müzakere ettik. İşte tıp konusunda neredeyiz. Özellikle diş hekimliği ve tıpta ancak müfredat programlarının bütün üniversitelerde aynı şekilde gösterilmesi ve direktifte belirtilen müfredat programının işletilmesi söylendi. Bu aşamada şu anda bütün üniversite hocalarımız burada yapılması gereken belki kurultaya ilave edilecek şey ve oyunu da gerekiyor bu konuda. Bir tebliğ hazırlanarak bütün yukarıda saydığımız müfredatların bütün üniversitelerde eşit bir şekilde okutulması gerekmektedir. Avrupa Birliği direktifleri asgari standartları belirtmektedir. Bunu özellikle belirtiyorum. Bu programın üzerinde eğitim zaten veriliyor Türkiyede. Ben bunu biliyorum, ama bir tebliğ olarak yayınlanırsa hepsi bütün hocalarımızın, yani bütün üniversiteler bir araya gelerek
müfredat birliği sağlanır ve bu bir tebliğ olarak yayınlanırsa ve Avrupa Birliği resmi gazetesinde bu yayımlanan tebliğler iletiliyor. Serbest dolaşım kavramı gerçekleştiğinde Avrupa Birliği mevzuatına uygun diş hekimliği eğitimi verildiğinden dolayı hiçbir sıkıntıyla ileride karşılaşmayacağız.
Avrupa birliğinin ikinci direktifi de 78 686 sayılı direktifidir. Biraz önce de söylediğim gibi yanlış anlaşılmasına meydan vermemek için direktifler her zaman asgari şartlara belirler. Ülkenin her zaman sosyoekonomik durumu da direktiflerin uygulanmasında önemlidir. Ama direktifte belirtilen şartların yerine getirmekte üye ülkelerin sorumluluklarındadır. Direktif ortodonti ve ağız cerrahisini uzmanlık dalı olarak kabul etmiştir. Ülkeler de serbest dolaşım kavramından sadece ağız cerrahi ve ortodonti uzmanlarının diplomalarının karşılıklı tanınması ve mesleki niteliklerinin karşılıklı tanınması konusunda mevzuat yayınlamıştır. Şu anda biz de Türkiyede meslek standartları kurumu kurulmasıyla ilgili bir kanun çalışması mevcuttur. Bilemiyorum haberiniz var mı ama sağlık bakanlığında haberi olmayan 150 mesleğin standardı yayınlanmış. Hatta bunlardan bir tanesi de diş protez teknisyenliğidir. Fakat bu kurum resmi olarak kanunla kurulacaktır ve tüm Türkiyedeki mesleki niteliklerin tanınması meslek stantartları kurumuna bırakılacaktır ve dolayısıyla ortodonti ve ağız cerrahisinin de nitelikleri bu kurum tarafından belirlenecektir. Tabii bu kurum da sağlık bakanlığı, birlikler, üniversiteler, bütün kurumlardan temsilciler olacaktır. Kurumun çalışmasını Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı yürütmektedir. Direktif de biraz önce tartışılan bir konu vardı. İşte doktoraların tanınması veya tanınmaması. Tabelalara geçirilmesi veya geçirilmemesiyle ilgili. Direktif akademik unvanın kullanılmasıyla ilgili yine bir hüküm var. Avrupa Birliği vatandaşları geldikleri ülkelerdeki profesyonel unvanı veya unvan kısaltılması olmadığı takdirde yasal akademik unvanı kullanma hakkına sahip olacaklardır. Bizden gittiği zaman eğer doktora ya da yardımcı doçent unvanını almışsa da Avrupa Birliği ülkelerinde de aynı unvan kullanılıyorsa da unvanı kullanarak mesleğini icra edebilecektir. Bize geldiği zaman da biz ülkemizdeki hangi unvanları kullanıyorsak gelen
vatandaşa da bu unvanın kullanılmasıyla ilgili yasal zemini oluşturmak zorundayız. Avrupa Birliğinde mesleğini icra eden diş hekimlerinin kullandıkları akademik unvan ile Türkiyeye mesleğini icra etmeye gelen diş hekimlerinin unvanı ek bir eğitim gerektiren bir unvan ile çakışıyorsa kendisine yetkili otorite tarafından verilecek unvanı kullanacaktır. Ben burada bir açıklama yapmak istiyorum. Örneğin biz kriterlerimizi koymak zorundayız. Çünkü şu anda bile Almanyadan, Fransadan diş hekimleri, doktorlar, biz Fransa vatandaşı olduk, Alman vatandaşı olduk, ama ülkemizde çalışmak istiyoruz şeklinde başvurularda bulunmaktadırlar ve Avrupa Birliğinde serbest dolaşım var. Türkiye de müzakerelere başlamak üzere. Biz ne yapabiliriz. Biz kriterlerimizi koyup yasalarımızı bir an önce çıkarmak zorundayız. Çıkarmadığımız takdirde 3 yıllık eğitim alan, 2 yıllık eğitim alan kişileri de tanımak zorundayız. Böyle bir sıkıntıyla karşı karşıyayız. Çünkü biz Avrupa Birliği masasıyla müzakere ettiğimizde benim onlara sorum, biz bu yasal mevzuatı çıkarmadığımızda nasıl bir şeyle karşılaşırız diye sorduğumuzda bütün mesleki tanımaları yapmak zorundasınız. Çünkü Avrupa Birliği bunu yapıyor. Ama kriterlerinizi koyarsanız ve bu bizim yasalarımızda bunlar bu şekilde kriterlerimiz diş hekiminin en az bir 5 yıllık okul mezunu olması gerekiyor, uzmanlıklarla ilgili kriterler bu kadar. Bu rotasyonları alacak şekilde hükümler koyarsanız gelecek kişinin de size göstereceği diplomalar, sertifikalar ve diğer belgeler sizin istediğiniz nitelikte olmasını sağlayacaktır. Dolayısıyla yapmadığımız takdirde hak kaybına uğrayacağız. Biz bunu hemşirelik kanununda da çok çaba gösterdik. Hemşirelik biliyorsunuz lise düzeyinde veriliyor, üniversite düzeyinde veriliyor. Her platformda üniversite düzeyine çekilmesi, aksi takdirde Avrupa Birliğinden bize çalışmaya gelecekler ama bizdeki hemşireler Avrupa Birliğinde serbest dolaşım hakkı elde edemeyecekler.
Yerleşim hakkına ait özel hükümler: Türkiyede mesleğini ilk defa icra edecek Türk vatandaşlarından iyi hal ve davranışının belgelendirilmesi istenecekse Avrupa Birliği vatandaşlarından da bu belgeler istenecek ve yetkili bakanlar tarafından bu verilecektir. Bu sanıyorum birlikler tarafından gerçekleştirilecek. Çünkü şu anda bir de böyle talepler bize gelmektedir. İyi hal ve davranış mesleki ve disiplin cezasını veya bir cezai suçun
olup olmadığının belgelendiğini kapsıyorsa bu konudaki bilgi de ilgili ülke makamlarından talep edilecektir. Örneğin kişi mesleki olarak bir suç işlemişse biz ülke olarak ve diş hekimleri birliği veya sağlık bakanlığı, kim yetkili kılınır, mevzuat düzenlendiği zaman, düzenleyen kurum kişi hakkında bilgi talep edecek. Ama bizden gidecek kişilerle de ilgili bilgi talep edecek. O yüzden Türkiyede bir bilgi merkezlerinin kurulması gerekiyor. Avrupa Birliğine uyum çalışması için. Tıp doktorları, diş hekimleri, eczacılar, bütün mesleklerle ilgili bilgi merkezleri kurulması gerekiyor. Yerleşim hattına ait özel hükümler Avrupa Birliği vatandaşlarından mesleğini icra etmek isteyenlerden iyi karakter itibara sahip olduklarını kanıtlamalarının istenmediği durumda yetkili otoriteler gelmiş olduğu ülkenin yetkili makamlarından kanuni kayıt veya buna benzer doküman isteyecektir. Bu da yine birlikler, odalara düşen bir görev olabilir. Veya bakanlığa düşen bir görev olabilir. Yine bununla ilgili bir mevzuat yapılması gerekmektedir. Mesleki tanınma talebinde bulunan kişinin durumu hakkında ülkemizde bu kişinin mesleğini icrasını engelleyici herhangi bir şüphe hasıl olursa ilgili ülkeden durumu sorulacak ve gelecek bilgi çerçevesinde gerekli işlem yapılacaktır. Sorulacak bilgiler, bahsettiğim gibi bilgi merkezleri vardır Avrupa Birliğinde. Türkiyede de bu bilgi merkezlerine ihtiyaç vardır.
Yerleşim hakkına ait özel hükümler. Türk vatandaşlarından mesleğine başlamak veya sürdürmek isteyenlerden fizik ve ruh sağlığı belgesi istediği takdirde aynı zamanda
Avrupa Birliği makamlarının verdiği belgeler de kabul edilecektir. Avrupa Birliği mevzuatında bu belgeler göreve başlanırken kişilerden talep edilmektedir. Avrupa Birliği ülkelerinde mesleğine başlamak veya sürdürmek isteyenlerden fizik ve ruh sağlığı belgesi istenmediği durumlarda geldikleri ülkelerin yetkili otoriteleri tarafından verilen benzer bilgiler kabul edilecektir. Bu belgeler 3 aydan daha eski tarihte olması halinde belgeler geçersiz kabul edilecektir.
Mesleği icra etmek isteyen Türk vatandaşlarından bir yemin veya bir deklarasyon vermesi isteniyorsa bu yemin veya deklarasyon diğer Avrupa Birliği vatandaşları tarafından kullanılmıyorsa uygun bir yemin deklarasyonu hazırlanacaktır. Bu da birliğin veya odaların görev alanı içine girmektedir. İlgili kişinin diş hekimliği mesleğine başlaması veya sürdürebilmesine izin veren prosedür, bu prosedür gereği yapılan başvuru sonucunda ortaya çıkan gecikmelerin etkisi altında kalmadan mümkün olduğu kadar çabuk ve bu kişiyle ilgili bütün dokümanların ibraz edilmesinden sonra 3 aydan geç olmamak üzere
tamamlanmalıdır. Yani kişi başvurduğunda 3 ay içinde bütün çalışmayı tamamlayıp gerekli atanmasına yönelik işlerin başlatılması gerekmektedir.
Hizmetlerin sağlanmasına yönelik hükümler.
Hizmetlerin sağlanması açısından Türk vatandaşlarından mesleki organizasyona ait bir kayıt isteniyorsa Avrupa Birliği vatandaşlarından da otomatik, geçici kayıt, formalite icabı mesleki bir organizasyona kayıt, veya kuruluşa yönelik alternatif olarak kayıt istenebilir. Bu kaydın veya üyeliğin hizmetlerin tamamlanmasını ve gecikmesini veya hizmeti sağlayan kişiye ek bir mali ve hükümlülük getirmemesi şartıyla mümkün olacaktır. Yani kişi kendi ülkesinde birliğine ya da odasına kayıtlıysa Türkiyeye geldiğinde herhangi bir kayıt sorunu yok. Dolayısıyla burada herkesin bütün odalara, birliklere kayıt olması gerekiyor. Çünkü mesleki ahlaka ve mesleki disiplini takip edecek olan kurum sadece birliklerdir.
Yine Avrupa Birliği vatandaşları kendi ülkelerinde herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşuna kayıtlı ise bu ülkede Türkiyede herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşuyla ilişkide olmayacaktır. Ama tam tersi bizim ülkemizden giden vatandaşların için de geçerlidir.
Temel gereklerini yerine getiren diş hekimleri bilgi merkezleri kurarlar. Yerleşme durumunda ilgili kişilerin bu merkezlerle iletişim kurmaları sağlanacaktır.
Son hükümler. Üye devletler bir diş doktoru olarak atanmaları için hazır olmaları amacıyla
bir hazırlık süresini tamamlarını isteyen üye devletler, aynı şartları diğer ülke vatandaşlarından da isteyebileceklerdir. Ancak bu eğitim süresi 6 ayı geçmeyecektir. Yani mezun olan bir diş hekimi atanabilmesi için 6 aylık bir staj dönemi öngörüyor. Üye devletler bu direktifte belirtilen bilgi ve dokümanları ve resmi belgeleri verecek ve alacak, ve bunlarla ilgili olarak diğer ilgili devletler ve komisyon derhal bilgilendirilecek, yetkili ve kuruluş ve organları atamaları gerekmektedir. Yani bilgi merkezleri ve dernekler bütün bu görevleri üstlenecektir.
Benim size aktarmak istediğim genel olarak bunlar. Fakat bakanlık olarak 1219 sayılı kanunda değişiklik çalışmaları yapılmakta ve diş hekimliği tanımı, diş hekimliği uzmanlığıyla ilgili hükümler de söz konusu. O yüzden bütün bu çalışmalar gerçekten sivil toplum kuruluşları ve üniversitelerin ciddi katılımına ihtiyaç duymaktadır sağlık bakanlığı ve sizleri de bu çalışmaya davet edeceğini umuyorum. Çünkü temel sağlık hizmetlerinden yürütülüyor bu çalışma. Benim sizlere aktaracağım bunlar. Avrupa Birliği açısından müfredat birliği. Görüldüğü üzere uzmanlıklar bu şekilde. Birtakım birliklerin serbest dolaşımla ilgili konuları yerine getirmesi getiriyor. Meslek standartları kurumu kurulacak diş hekimliğinin nitelikleri tanımlanacak, uzmanlıkların nitelikleri tanımlanacak, şu anda yapılacak çok fazla işimiz var. Ben teşekkür ediyorum beni dinlediğiniz için. Saygılar sunuyorum.
Dental Gazete 17 Temmuz 2014, 00:32