Home / Türkçe / Türkiye’de Kürtleri ”Zazalık-Kürtlük” Üzerinden Ayırmaya Çalışıyorlar
ziman 28/02/2018	Türkçe, Zaravayê Zazakî Leave a comment 813 Views
Kürdolog Mutlu Can ile Zazaca Bibliyografisi üzerine konuştuk. Can, “Çalışmanın adından da anlaşılacağı gibi genel bir bibliyografya bu. 1963 ile 2017 tarihleri arasında yazılmış ve yayımlanmış metinleri esas aldık. Hem de her türde metin. Hikayeden biyografilere, folklorik metinlerden yemek tariflerine dek birçok türde rastladığımız tüm Kırmancca metinlerin kaynak bilgisine yer verdik” dedi.
DuvaR’dan Nuray Pehlivan’ın Kürdolog Mutlu Can ile söyleşisi
‘BİBLİYOGRAFYA ANA DİLİM İÇİN GEREKLİYDİ’
Evet, Kürtçenin gerek Kirmancca, gerek Kurmancca lehçesi olarak modern dönemdeki yazınsal birikimini önemli oranda Kürtçe periyodik yayınlar oluşturuyor. Kırmanccanın klasik dönem eserleri olarak sadece iki eserin varlığını biliyoruz. Biri Mela Ehmedê Xasî tarafından yazılıp 1899 yılında Diyarbakır’da basılan Mewlidu’n-Nebîyyî’l-Qureyşîyyî adlı kitap, diğeriyse 1933’ de Celadet Ali Bedirhan tarafından Şam’da basılan Osman Efendi Babij’ın yazdığı Bîyîşa Pêxamberî adlı kitaptır. Çok trajiktir ama bu iki kitap dışında 1963 yılına kadar bırakın kitabı Kırmancca bir metnin varlığından dahi söz edemiyoruz. 1963 ise başlangıç olarak sembolik bir tarihtir. Belki Güney Kürdistan’ı biraz dışarda tutabiliriz fakat Türkiye ve Avrupa’da sayıları birkaç taneyi geçmeyen kültür kurumları, vakıf, Avrupa’da kurulan kütüphaneler ve Kürt aydınlarının şahsi arşivleri ile sınırlı imkanları var maalesef. Bibliyografya konusunda ise; Türkiye’deki Kürtlerin başlı başına bir kitap olarak hazırladıkları Kürtçe ya da Kürtler üzerine bir bibliyografya ne yazık ki yok. Sayıları bir kaçı geçmeyen makale şeklinde çalışmalar var. Kürtlerle ilgili ilk bibliyografyanın 1933’ de Avrupa’da hazırlandığını görüyoruz. Özellikle 80’li yıllardan itibaren Sovyet Kürdologlarınca yapılan önemli çalışmalar var. Ciddi anlamda önemli Kürt bibliyografyalarının ise daha çok Güney Kürdistan’da yazıldığını ve yayımlandığını biliyoruz. Özetle Kürtler bibliyografya konusunda ne yazık ki oldukça zayıf durumdalar.
Bu tarihe gittiğimizde modern dönemde yayımlanan ilk iki metni görürüz. Bu metinler folklorik türde ve bu tarihte tek sayı olarak çıkan Roja Newe adlı bir gazetede yayımlanmış. 1963 tarihinin önemi buradan geliyor. Sonrasında ise 1970’li yılların ortalarına kadar neredeyse hiçbir çalışma yok. Kırmancca edebiyatının temeli 79’da çıkmaya başlayan Tîrêj adlı dergiyle atılıyor. Bu dergi son sayısı hariç Türkiye’de çıkmış. Tabi o dönem genel olarak Kürtçe yazıp çizenler Kürt siyasal hareketlerine mensup ya da yakın kimseler olduğu için 12 Eylül darbesiyle birlikte çoğunluğu kaçmak ve Avrupa ülkelerine yerleşmek durumunda kaldı.
O kadar ki bazen bir telefonun bataryasının şarjı nasıl tükenirse, enerjimin de öylesine tükendiğini hissettim. Ama insan varacağı noktanın önemini, mutluluğunu düşününce bu yorgunluğu umursamıyor. Beni motive eden başat düşünce bu çalışmanın Kırmancca için büyük bir eksikliği gidereceği gerçeği oldu. Tabii ki başta tez danışmanım Mehemed Malmîsanij olmak üzere çok sayıda kişi ve kurumun desteğini aldım. Bu vesileyle kendilerine teşekkür ederim. Tabii ki bibliyografya çalışması yoğun bir emek ve titizlik isteyen bir çalışma. Hele ki Kürtler gibi dezavantajlı bir ulusu düşündüğümüzde sanırım zorlukları daha iyi anlaşılacaktır. Bu çalışmanın hazırlanışı 3 yıllık bir zaman dilimini kapsıyor. Özellikle İstanbul ve Diyarbakır’da siyasal ve kültürel kurumlara, yayınevlerine ve bazı Kürt şahsiyetlerine ait arşivleri tek tek inceledik. İsmail Beşikçi Vakfı Kütüphanesi, Deng yayınları arşivi, Kaya Müştakhan arşivi bunlardan sadece birkaçı. Amacına uygun olması için 10 bini aşkın periyodik yayın tek tek ve sayfa sayfa tarandı. Bir de farklı aşamaları olan böylesi bir çalışma elbette yorucuydu.
Kürtçenin geçmişteki genel durumu zaten biliniyor. Kürtçenin geçmişteki genel durumu zaten biliniyor. Özal döneminde dil yasağının yayıncılık alanında kaldırılmasıyla birlikte başlayan Kürtçenin “kısmi resmi serbestlik” serüveninde 2003 yılında başlayan Avrupa Birliği müzakereleriyle birlikte önemli bir yol alınmış, çözüm süreci döneminde ise en yüksek ivme yakalanmıştı. Örneğin 2010 sonrası Türkiye’de birkaç üniversitede Kürt Dili ve Kültürü bölümleri oluşturularak hem lisans hem yüksek lisans düzeyinde her iki lehçede eğitim yapılmasının olanağı açıldı. Ancak bir yandan da devletin Zazacılık denen propagandatif anlayışı dolaylı olarak destekleyen bir refleksi gösterdiğini görüyoruz.
Previous Nesaxiya Kesayeta Paşkêş/Şermîn
Next Keyfî kî ye?