Yüz iskeletinin post natal büyüme ve gelişimi
Home / Makaleler / Yüz iskeletinin post natal büyüme ve gelişimi
By Doç. Dr. M. Özgür SAYIN | 3 Kasım 2014 | Makaleler | büyüme ve gelişme, post natal büyüme ve gelişimi, Yüz iskeleti, Yüz iskeleti post natal | Beğen | 1 Yorum | 2014-11-03 27 Nisan 2017
Postnatal büyüme doğumdan sonraki 20 yılı içerir. Bebeklik, çocukluk, adelsosan dönem. Bebeklik postnatal hayatın ilk yılıdır. Çocukluk erken (1-6 yaş), orta (6-10 yaş) ve geç (10-15,16 yaş) dönemlerde incelenebilir. Puberte geç çocukluk döneminde erkeklerde 13-14, kızlarda 12-13 yaşlarında oluşur. Adelosan dönem erkeklerde 14-20 yaşları arası, kızlarda 13-20 yaşları arasındadır.
Genel büyüme ile yüz iskeletinin büyüme ve gelişiminin ilişkisi
En hızlı büyüme beyin ve lenfatik dokuların büyümesinde olmaktadır. Hatta 10-15 yaşları arasında lenfatik dokular erişkin boyutlarının iki katına çıkmaktadır. Beyin büyümesi çok hızlı olup 8 yaşında beyin erişkin boyutunun %95 i kadardır. Boyuttaki büyümeye iç yapılardaki büyüme de eşlik eder ve 8 yaşındaki bir çocuk mental olarak neredeyse erişkin seviyesinde fonksiyon görür. Buna bağlı olarak beyni koruyan kafatasının (nörokranyum) büyümesi de hızlı olur. Buna karşın yüz iskeleti (viscerokranium, splankokranyum) büyümesi
Daha yavaş olan genel vücut büyümesiyle (boy uzunluğu artışı) paralellik göstermektedir. Ancak Bishara maksiler, mandibuler ve kafa kaidesi uzunluğu ile boy uzunluğu artışı arasındaki korelasyonların düşük olduğunu bildirmektedir. Moore ver ark. da iskeletsel matürasyonu gösteren el bilek filmleri veya boy uzunluk artışı ile dentofasiyal parametreler arasında da önemli korelasyon bulamamışlardır. Bishara adelosan büyüme atılımının mandibulada %25 ten az vakada oluştuğunu, fakat mevcudiyetinin, başlangıcının, süresinin ve büyüklüğünün doğru tahmin edilemeyeceğini (el bilek filmleriyle ve boy uzunluğu artışıyla) bu yüzden de ortodontistin anteroposterior iskeletsel bozukluklarda pubertal atılımı beklemekten ziyade tedavinin endike olduğunu düşündüğü zaman başlaması gerektiğini yazıyor kitabında.
Bir çocuğun büyüme hızı en fala prenatal dönemdedir. Doğumdan sonra büyüme hızı hızla düşer ve bluğ çağında tekrar artar. Büyüme hızının tepe noktasından 1 yıl sonra kızlarda adet görme olur.
Bluğ çağı esnasında alt çene maksimum kondiler büyüme hızı üst çene kompleksinin maksimal sutural büyüme hızının iki katından daha fazladır. Önce üst çene kompleksi sutural büyümesi sona erer sonra boy artışı ve en son da alt çene kondiler büyümesi sona ermektedir. Erkeklerde kondiler büyüme ortalama 19 yaşlarında sona ermektedir.
Kafa kubbesinin postnatal büyüme ve gelişimi
Kafa kubbesi intramembranöz kemikleşme ile yapılan çok sayıda düz kemikten oluşur. Remodeling ve büyüme primer olarak komşu kafatası kemiklerinin birleşim yerlerindeki suturlarda yapılır. Ancak büyüme sırasındaki periosteal aktivite de bu kemiklerin iç ve dış yüzeylerini değiştirir. Doğumda kafatasının yassı kemikleri nispeten gevşek bağ dokusundan oluşan fontanellerle ayrılmıştır. Bu fontaneller büyük kafatasının doğum kanalından geçmesini sağlar. Doğumdan sonra fontaneller kenarları boyunca kemik apozisyonu ile elimine olur ancak kemikler ince suturlarle erişkinliğe kadar yıllarca ayrık kalır. Küçük boyutlarına rağmen bu suturlardaki kemik apozisyonu kafa kubbesinin gelişimindeki temel mekanizmadır. En fazla gelişimi beyin gelişimine bağlı olarak 10 yaşına kadar gösterir.
Kafa kaidesinin postnatal büyüme ve gelişimi
Kafa kubbesinin aksine kafa kaidesi kemikleri kartilaj olarak oluşur ve enkondral kemikleşmeye uğrar. Ossifikasyon ilerledikçe sinkondrozis adı verile kartilaj bantları kalır. histolojik olarak sinkondrozis çift taraflı epifizyal kıkırdak görüntüsündedir. Çift taraflı kemik yapımı olur
Sfenooksipital:13-15 yaşlarında kapanır. Sfenoid kemik korpusu ve oksipital kemik kaidesi arasında bulunur.
Bilateral: Doğundan önce kapanır.Sifenoid kemiğin büyük kanatları ve gövdesi arasında bulunur.
Intrasifenoidal: Doğumdan önce kapanır. Sfenoid kemik korpusunun presfenoidal ve postsfenoidal kısmı arasında bulunur
Sphenoetmoidal: 6 yaş civarında kapanır. Sfenoid ve etmoid kemikler arasında bulunur
Intraoksipital: Oksipital kemiğin bazal ve kondilar kısımları arasındaki sinkondrosisler 5-6 yaşlarında, kondilar ve skuamal kısımları arasındaki sinkondrosisler ise 2-3 yaşlarında kapanırlar.
Böylece ön kafa kaidesi segmenti erken yaşlarda stabil hale gelir ayrıca ön kafa kaidesinin arka kafa kaidesine göre eğimi gelişim süreci boyunca önemli farklılıklar göstermez ve çakıştırmalar için kullanılır (Bjork). Sfenooksipital sinkondrozis (SOS) tüm büyüme kıkırdaklarında olduğu gibi basınç adaptasyonlu kemik büyüme mekanizması ile faaliyet gösterir. Kafa kaidesi beyin ve yüz yapılarının oluşturduğu ağırlığa destek verdiği için basınç altında kalır. SOS gelişimin çocukluk döneminde kafa kaidesine büyüme kıkırdağı olarak rol oynar. Aktivasyonu 13-15 yaşları arasında sona erir, 20 yaşından önce tamamen kemikleşir.
Bu bölgeler haricinde kafa kaidesinde apozisyonel ve rezorbsiyonel yeniden şekillenme 15-17 yaşa kadar devam eder.
Maksillanın (Nasomaksiller kompleks) post nastal büyüme ve gelişimi
Maksilla postnatal olarak tamamen intramembranöz kemikleşme ile gelişir. Kartilaj olmadığı için büyüme iki mekanizma ile oluşur:
Maksillayı kranyum ve kafa kaidesine bağlayan suturlardaki kemik apozisyonu ile olur. Maksillanın uzaydaki hareketi için esas stimulus ne olursa olsun hareket aşağıdaki suturalardaki faaliyet ile gerçekleşir.
Yüzey remodelingi ile. Kafa kubbesine göre yüzey remodelingi oldukça belirgindir ve sutural büyüme kadar önemlidir. Periosteal kemik apozisyonu ile büyüme en fazla tuber maksillaris ve alveol kemiği bölgesinde olmaktadır. Tuber maksillaris teki arkaya doğru büyümeye uyum sağlamak için zigomatik procesin arka yüzeyinde de kemik apozisyonu olur.
Ayrıca kafa kaidesindeki sfenooksipital, sfenoetmoidal ve fronto etmoidal sinkondrozisler de maksillanın postnatal gelişiminde rol oynar. Maksillanın pasif deplasmanı sinkondrozislerdeki büyüme 7 yaş civarında yavaşladığı için süt dentisyon döneminde daha önemli bir mekanizmadır.
Nasal kavitelerdeki fonksiyonel ihtiyaçları karşılayabilmek için nasal taban bütünüyle aşağı hareket eder ve yüzey rezorbsiyonu olur. Ağız içi tarafında ise kemik apozisyonu olur Buna rağmen artan yaşla damak derinliği artar. Bunun sebebi alveoler proceslerde dişlerin sürmeleriyle oluşan belirgin büyümedir.
Maksilla kranyum ve kafa kaidesine göre aşağı ve öne büyür. Aşağı ve öne hareket oluştukça suturlarda kemik yapılır. Sutur genişliği değişmez ve suturun her iki tarafında da kemik apozisyonu oluşur.
Tuberosite bölgesine kemik apozisyonu olur ve süt ve daimi molarlar için yer kazanılır. Burun tabanı ne kadar aşağı hareket ediyorsa orbita o kadar yukarı hareket eder
Maksilla aşağı ve öne yer değiştirirken değişen miktarlarda rotasyon yapar (Bjork ve Skieller, İşeri ve Solow). Çoğu bireyde bu rotasyon yukarı doğrudur. Aşağı doğru olan bireyler de vardır. Transversal yönde ise sutura palatine media ile birleşen maksiler parçalar birbirinden ayrılarak büyür ancak arka bölgede ayrılma ön bölgeden daha fazla olur ve maksilla transversal yönde de rotasyonel bir büyüme modeli gösterir. 10-18 yaşları arasındaki kesiciler bölgesindeki sağ ve sol implantlar arası uzaklık 1mm artmış, zigomatik çıkıntılardaki implantlar arasındaki uzaklık ise 3mm artmıştır
Maksilla aşağı ve öne hareket ettikçe (kafa kaidesine göre 45-60 derecelik açıyla) ön yüzeyinin çoğundan (sadece ANS çevresinde küçük bir alan hariç) kemik rezorbe olur. Bu durumu Şekil 32’ deki karikatür de açıklamaktadır. Her zaman translasyon yönünde rezorbsiyon olmaz. Bazen translasyon ve remodeling ek etki oluşturur. Örneğin ağız tavanı maksilla ile birlikte aşağı ve öne hareket ederken nasal tarafından kemik kaldırılır, ağız tarfına kemik eklenir. Ancak alveoler procesin ön kısmı rezorbsiyon bölgesidir ve ileri hareketi bir nebze azaltır
Maksillanın büyümesi ortalama olarak kızlarda 12, erkeklerde 14 yaşında hızlanır (pubertal tepe nokta). Maksillanın büyüme ile yerdeğiştirmesi ortalama olarak kızlarda 15, erkeklerde 17 yaşlarında sona erer. 8 yaşından sonra üst çenenin anterior translasyonu yılda yaklaşık 1mm olmaktadır ancak SNA hemen hemen değişmeden kalır. Çünkü Nasion ve A noktası hemen hemen aynı miktarda öne gelişir.Ön kafa kaidesine göre ise maksilla yılda 2mm inferior translasyon gösterir. Bu vertikal 2mm lik translasyonun 0,8 mm si sutural büyüme, 1.2 mm ise alveol kemiği büyümesi ile meydana gelmektedir. Burun boşluğu döşemesi yıllık 0,4 mm aşağı yer değiştirir.
Doğumda sinüs maksillaris çok küçüktür. Sinüs maksillaris iki şekilde genişleme olanağı bulur. 1. Üst çenenin orbital yüzeyinde kemik apozisyonu olurken endosteal yüzeyinde de kemik rezorbsiyonu olur ve sinüs maksillaris yukarı doğru genişler. 2. Alveol kemiğinin dik yönde aşağı doğru büyümesi ve sürekli molarların sürmelerinden sonra alveol kemiğinin endosteal yüzeyinde meydana gelen rezorbsiyonlar ile sinüs maksillaris aşağı genişler.
Nasal büyüme nasal septum kartilajındaki artışla oluşur. Ayrıca lateral kartilajlardaki proliferasyon burun şeklini değiştirir ve boyutlarını arttırır.
Maksillanın direnç merkezi zigomatik procesin tepesidir.
Mandibulanın post natal büyüme ve gelişimi
Puberte öncesinde mandibulanın büyüme ve gelişimi oldukça stabil devam eder. Ramus yüksekliği yılda 1-2 mm, korpus uzunluğu 2-3 mm artar. Mandibuler büyümenin bir özelliği de çene ucunun belirginleşmesidir. Çene ucu kontüründeki değişiklik alveoler proces ve çene ucu arasındaki bölge rezorbsiyon bölgesidir. Büyümeyle çene ucu belirginliğinin artması çene ucunun öne translasyonu (mandibulanın büyüme paterniyle ilişkili olarak) çene ucu üzerindeki alanın rezorbe olması ile oluşur. Mandibulanın bağlandığı temporal bölge ise direkt aşağı veya arkaya hareket ve çene ucu belirginliğini azaltma eğilimindedir.
Mandibula diğer yüz kemiklerine göre en fazla miktarda büyüme ve morfolojik olarak en fazla değişkenlik gösteren kemiktir. Mandibulanın displacementi sadece mandibuler kondillerin büyümesine bağlı değil aynı zamanda ön kafa kaidesine göre maksiler kompleks ve artiküler fossanın alçalmasına bağlıdır.
1.Mandibulanın büyüme ile yerdeğiştirmesi
İmplant çalışmaları mandibulanın maksillada olduğu gibi yer değiştirirken bir miktar rotasyon yaptığını göstermiştir.
Mandibula için üç farklı büyüme modeli veya rotasyonu tanımlanmıştır.
Mandibulanın yukarı ve ileriye büyüme rotasyonu modeli
Mandibular kondilde apozisyonel büyüme > maksillanın dikey yönde alçalması + maksiler ve mandibuler dikey dentoalveoler büyüme ise mandibula yukarı ve ileri doğru rotasyon yapar. Yapılan çalışmalarda bu tip büyüme rotasyonu gösteren bireylerde kondil ileri ve yukarı doğru büyümektedir.
Genelde mandibula maksillada olduğu gibi yukarı ve ileri rotasyon yapmaktadır. İleri rotasyon merkezleri:
İleri büyüme rotasyonu modelinde okluzal kontağın kesiciler bölgesinde olduğu durumlarda rotasyon merkezi alt ve üst kesici dişler bölgesinde olacak ve posterior dişlerin sürmeleri ile normal okluzyon sağlanacaktır.
Kesici dilerde okluzal kontakt yok ise rotasyon merkezi premolar bölgede veya kondilde yer almakta ve derin kapanış oluşabilmektedir.
Mandibuler kondildeki apozisyonel büyüme = maksillanın dikey yönde alçalması + maksiler ve mandibuler dikey dentoalveoler büyüme ise rotasyon meydana gelmeden mandibula translasyon yapacaktır.
Mandibulanın aşağı ve geriye büyüme rotasyonu modeli
Mandibular kondilde apozisyonel büyüme < maksillanın dikey yönde alçalması + maksiler ve mandibuler dikey dentoalveoler büyüme ise mandibula aşağı ve geriye rotasyon yapar. Rotasyon merkezi molar bölgede beya kondilde olabilir. Bu rotasyon modeli genelde kondiler büyüme yönünün arkaya doğru olduğu veya az miktarda olduğu bireylerde ortaya çıkar. Okluzal kontakt keser dişlerin overerupsiyonu ile sağlanamazsa ön açık kapanış meydana gelir.
Mandibulada büyüme ile meydana gelen yeniden şekillenme
Mandibula alt kenarı
Yukarıya ve ileri büyüme rotasyonu gösteren bireylerde gonial bölgede belirgin rezorbsiyon simfiz altında ise apozisyon meydana gelmektedir. Bu yeniden şekillenme ile mandibulanın kafa kaidesine göre yaptığı gerçek rotasyon maskelenir. Aşağı ve arkaya büyüme rotasyonu gösteren bireylerde ise gonial bölgede apozisyon mevcuttur.
Ramusun ön ve arka kenarı
Yukarı ve ileriye rotasyon gösteren bireylerde ramus arka kenarının alt yarısında apozisyon üst yarısında rezorbsiyon olur. Arkaya büyüme rotasyonu gösteren bireylerde ise Arka kenarın tümünde apozisyon ön kenar boyunca rezorbsiyon meydana gelir.
Yukarı ve ileriye rotasyon gösteren bireylerde tüm dişler yukarı ve ileriye doğru sürer. Aşağı ve arkaya büyüme rotasyonu gösteren bireylerde ise dişler yukarı doğru sürer.
Kondil büyümesi pubertal dönemin başlamasıyla hızlanır, tepe noktaya kızlarda ortalama 12.5, erkeklerde 14 yaşlarında ulaşır. Kızlarda 17, erkeklerde 19 yaşında sona erer. Kondiller arası uzaklık artışının büyük bölümü 7 yaşına kadar tamamlanır. Çünkü kondil çukurunun bulunduğu temporal kemiğin gelişiminin büyük kısmı 7 yaşına kadar tamamlanır.
Mandibulada iki foramen mentale arası genişlik 6 yaşından sonra çok az artmaktadır. İşeri ve Solow 10 bireyde 6-23 yaşları arasında mandibuler gövdenin genişliğindeki değişimleri incelemişler, mandibuler premolarların aşağısında mandibuler gövdeye yerleştirilen iki implant arasındaki mesafenin 0,7-1,7 mm araında arttığını bildirmişlerdir. 6-18 yaşları arasında ortalama artış 1,6 mm dir. Bu yaştan sonra sistematik bir artış yoktur. Bu artışın mekanizması bilinmemekle birlikte postnatal büyüme sırasında okluzal kuvvetlerin artan kuvvetlerinin mandibuler gövdede enosteal kemik remodellingini etkilediği ve sağ ve sol mandibular yarıların dışarı doğru eğilmesine sebep olduğu düşünülmüştür.
28 Şubat 2018 at 14:38
hocam ben 25.08.2003 doğumluyum yüzüm cok kucuk ve buyumuyor yuzume gore 10 11 yasindaymis gibi gozukuyorum ne yapmaliyim