Gyrgyzystan özbeklere garşy adalatsyzlykda günäkärlenıär
Etniki özbek zenan awtobus arkaly Oşdan çykyp barıar, 2010-njy ıylyň 15-nji iıuny. Paılaş
Şu gün ynsan hukuklaryny goraıjy halkara “Amnesty International” guramasy bilen “Human Rights Watch” guramasy Gyrgyzystanyň günortasynda bolan etniki çaknyşyklar bilen baglanyşykly ıurduň hökümetiniň hereketlerini tankytlaıjy hasabat ıaıratdylar.
Bu hasabatlaryň ikisem Gyrgyzystanyň günortasynda ıüz beren şol wakalaryň ıyl dönüminiň öňıanyndaky günlerde peıda boldy.
Oş we Jelal-Abat regionlarynde ıerli özbekler bilen gyrgyzlaryň arasynda bolan şol etniki çaknyşyklarda 400-den gowrak adam ölüp, müňlerçe adamlaryň hususy emläkleri weıran edilipdi.
“Amnesty International” guramasy bilen “Human Rights Watch” guramasy öz hasabatlarynda bu wakalarda ejir çekenleriň kanuny hukuklaryny dikeltmekde we adalatlylygy üpjün etmekde Gyrgyzystanyň hökümetiniň talabalaıyk hereket etmändigini aıdyp, bu ıagdaıy tankyt edıärler.
Günbatar ıurtlaryň gözegçileri, şol sanda, Gyrgyzystanyň prezidenti Roza Otunbaıewa tarapyndan döredilen ıörite komissiıa hem bu wakalarda adam we emläk taıdan esasy ıitgi çekenleriň etniki özbekler bolandygyny tassyklaıarlar.
“Henizem adalatlylyga garaşylıar”
“Amnesty International” we “Human Rights Watch” guramasy wakalarda esasy ejir çeken tarapyň özbekler bolandygyny Gyrgyzystanyň hökümetiniň boıun almagy başarmandygyny, gaıta, tersine, sud-derňew proseslerini esasan ejir çeken gyrgyzlaryň bähbidine gönükdirip, özbekleriň hukuklarynyň has-da basgylanmagyna itergi berendigini belleıärler.
“Amnesty International” guramasynyň Merkezi Aziıa regiony boıunça barlag alyp baryjy eksperti, guramanyň “Henizem adalatlylyga garaşylıar” atly ıörite hasabatynyň awtory Meısi Waışurding gyrgyz hökümetiniň tutıan bu pozisiıasynyň ıurduň günortasyndaky etniki dartgynlygyň has-da güıjemegine sebäp bolıandygyny aıdıar.
“Eger ejir çekenler adalatlylyga eıe bolup bilmeıän bolsalar, onda ıagdaıy bulaşdyrmak isleıänler üçin eden-etdilige ıol açylıan ıaly bolup görünıär. Eger mundan beıläk hem, aıratynam, prezidentlik saılawlary üçin alnyp barylıan häzirki agitasiıa-propoganda döwründe-de ozalkylary ıaly etniki taıdan tarapgöı propogandalar alnyp barylsa, onda, elbetde, etniki zorluklaryň ıene gaıtadan möwjemegi üçin ähli mümkçinlikler bar” diıip, Waışurding belledi.
“Weıran edilen adalatlylyk”
Ynsan hukuklaryny goraıjy “Human Rights Watch” guramasynyň hem “Weıran edilen adalatlylyk” ady bilen taııarlan 86 sahypalyk hasabatynda Gyrgyzystanyň syıasy we administratiw strukturalarynda özbek milletiniň wekilleriniň juda seırek bolmagynyň ıurduň günorta regionlarynda eden-etdilik atmosferasynyň döremegine has-da ıardam edendigi aıdylıar.
Bu hasabatda aıdylmagyna görä, jenaıatda güman edilıän özbekleriň tussaghanalarda gynalmalary, olara we olaryň aklawçylarynadar dogan-garyndaşlaryna fiziki hüjümleriň edilmegi ıaly wakalara ıurduň häkimiıetleri yzygiderli göz ıumup gelıärler.
Prezident Roza Otunbaıewanyň karary bilen döredilen derňew komissiıasy ıurduň günortasyndaky çaknyşyklaryň sebäpleri we netijeleri barada ıakynda, maı aıynda göwrümli bir hasabat taııarlady. Şol hasabatda etniki çaknyşyklarda ejir çekenlerden dörtden üç böleginiň özbeklerdigini görkezıän faktlar getirilıär.
Mundan daşary, hasabatda käbir hökümet strukturalaryndaky aıry-aıry kemçilikleriň etniki zorluklaryň eden-etdilikli ıagdaıda güıçlenmegine itergi berendigi aıdylıar.
Komissiıanyň şol hasabatynda 2010-njy ıylyň iıunynda amala aşyrylan käbir hüjümlere halkara kanunçylygy boıunça baha berilse, olaryň hatda ynsanıete garşy edilen jenaıat diılip hasaplanyp bilinjekdigi hem bellenipdi.
Gyrgyzystan özbeklere garşy adalatsyzlykda günäkärlenıär Back to top