SOSYAL İKTİDAR – fikirteknesi
Etiket: SOSYAL İKTİDAR
Yayım tarihi 10 Aralık 2011
SOSYAL MUHALEFET PROJEKSİYONU-16-İNSANİ ENDEKS MERKEZİ
SOSYAL MUHALEFET PROJEKSİYONU-16-
İNSANİ ENDEKS MERKEZİ
Sosyal iktidar sadece siyasi iktidara ve kamu kurumlarına karşı bir hassasiyet geliştirmez, sivil hayatta da hassasiyet geliştirir ve standart arayışına girer. Bu çerçevede, kamu kurumlarına yönelik olduğu kadar mesela işyerlerinde de “insani endeks” çalışması yapmalıdır. Çalışma hayatının her alanında bir endeks geliştirmeli ve bulunduğu şehirde bunun takipçisi olmalıdır.
Nasıl yapılabilir? Çalışma alanları tasnif edilir, her alan için iki-üç kişilik uzman gönüllüden müteşekkil “masa” oluşturulur. “İş güvenliği masası” gibi… Kamu ve sivil kuruluşların işyerlerini teftiş eder ve rapor hazırlar. Raporu kamuoyu ile paylaşır. Teftişe müsaade etmeyen kuruluşlar hakkında imkanlar dahilinde araştırma yapar ve kendilerini denetletmedikleri de raporda kayıt altına alınır.
Kuruluşların kendilerini denetletmeyeceğini düşünenler yanılırlar. Sosyal iktidar kendini ispat ettikten sonra kuruluşlar, periyodik olarak yayınlanacak olan raporlarda, denetlenmiş kuruluşlar listesinde yer almak için sıraya girerler. Çünkü kendini denetletmeyen kuruluşlar hakkına ciddi tereddütler hasıl olur ve bu durum o kuruluşa pahalıya patlar. En pahalı kıymet “itibardır”. Kuruluşlar, itibarlarını kaybederler.
Sosyal iktidar hayata müdahale etmez. Hiçbir kuruluşa veya şahsa ne yapacağını söylemez ve icbar etmez. Sadece kendi prensiplerini deklare eder ve bunların takipçisi olacağını bildirir. Hayat kendiliğinden sosyal iktidarın ekseninde şekillenmeye ve akmaya başlar. Çünkü sosyal iktidar, “itibar” üreten merkez haline gelir. İtibar zorla ve emirle gerçekleştirilemez. İtibar talep edilir.
İtibar en büyük sermayedir. Kamu veya sivil kuruluşlar itibar sahibi olmak isterler, istemelidirler. İtibarsız müessese ve şahıs, varlığını devam ettirme imkanını kaybeder. Sosyal iktidar, kanunda yazılı olmayan, zaten kanunla tesisi de imkansız olan “itibar” üzerinde çalışır. Hiçbir şahıs veya müessese, kanuna dayanarak itibar sahibi olamaz. Hukuka dayanarak meşru olduğunu iddia edebilir ama asla itibar sahibi olduğunu iddia edemez. Kanun, meşruiyet kaynağı olabilir (aslında meşruiyet kaynağı da değil) ama itibar kaynağı değildir. İtibar, şahıs veya müesseselerin, hassasiyet, hizmet, kalite ve gayret ile elde edilir. Kanunda ne yazarsa yazsın, eğer müessese kaliteli mal üretmiyorsa, insan hayatı hususunda hassasiyet sahibi değilse, hizmet vermek yerine halka külfet getiriyorsa, insanların ihtiyaçları ve problemleri için gayret göstermiyorsa, anayasanın ilk maddesine de yazsanız, itibar sahibi olamaz.
Resmiyetin yani devletin itibar kaynağı olduğu zannedilir. Derin bir yanlış anlayış var bu hususta. Bir zamanlar devlet itibar kaynağı haline gelmiş, hala o dönemlerin devam ettiğini zanneden akıl fukaraları var. Osmanlıda devlet itibar ve asalet kaynağı haline gelmiş uzun dönem. Fakat yıkılmaya başladığından itibaren ve cumhuriyetin kurulmasından sonra devlet hiç itibar kaynağı olmadı. Cumhuriyet dönemi bu konuda çok felaket… Milli bayram dedikleri günlerde okul talebelerini ve askerleri zorla meydan yerine toplamaktan başka bir itibar görüntüsü oluşturabildiler mi?
Memlekette itibar kaynağının para olduğu bir dönem yaşıyoruz. Doğrusu dünya da bu durumda… Paranın en büyük itibar kaynağı haline gelmesi, ahlaksızlaşmanın, soysuzlaşmanın, yozlaşmanın en derin hallerinden biridir. “İnsani endeks merkezi” bir taraftan kuruluşları denetlerken, diğer taraftan halktaki bu kanaat ile mücadele etmeli ve itibarın ahlak ve hassasiyette olduğunu anlatmalı. Bunu gerçekleştirmek için ciddi çalışmalar yapmalı. Çünkü bir milletin itibar kaynağı olarak neyi kabul ettiği, o halkın medeniyet ve insaniyet seviyesini gösterir. Paranın tek itibar kaynağı olduğu cemiyetler, ahlaki zafiyetin dibine inmişlerdir. Düşünsenize, resmi pezevenklik yaparak (genelevi çalıştırarak) kazanılan parayla itibar sahibi olunabilen bir toplumu… Parayı tek itibar kaynağı veya en önemli itibar kaynağı haline getirirseniz, alınteri ile kazanılan paranın uyuşturucu kaçakçılığından kazanılan paradan farkını izah edemezsiniz. İkisi de aynı banknot çünkü.
Sosyal iktidarın insani endeks merkezi fonksiyon kazanırsa, hayat sosyal iktidar merkezinde şekillenmeye başlar. Hayatın bir merkez etrafında dönmesi, ne dehşet bir güçtür.
Yayım tarihi 05 Aralık 2011
SOSYAL MUHALEFET PROJEKSİYONU-15- FİKİR ÜRETİM MERKEZİ
Kamu kurumlarının halkın problemlerini çözmek, ihtiyaçlarını karşılamak için fikir üretmeleri gerekir. Fakat kamu kurumlarının siyasi alandan üretilen ve halktan bağımsızlaşmış iktidarlar tarafından yönetilmesi, halkı fazla umursamamalarına sebep oluyor. Türkiye gibi askeri vesayete dayalı ve siyasi rejimini (Kemalist rejimi) koruma düşüncesini halkın tüm menfaatlerine önceleyen ülkelerde, silahlı ve sivil bürokrasi halktan tamamen bağımsızlaşıyor. Halktan bağımsızlaşan bir devlet örgütünün halka hizmet etmesi beklenir mi? Bunlara devletlerin hantal yapılarını da eklediğinizde halkın faydasına fikir üretmek ve onu tatbik etmek neredeyse imkansız hale geliyor.
Halk tarafından ve halkın içinde örgütlenen sosyal iktidar, dünya çapındaki stratejileri geliştirmek konusunda yetersiz olabilir ama halkın ihtiyaçlarının kahir ekseriyetini kamu kurumlarından ve devletten (ve siyasi iktidardan) daha iyi bilir, anlar ve hisseder. Problemi yaşayan insanların katkısı olmadan çözüm formülleri geliştirmeye çalışmak çok komik olmuyor mu? Bürokratlar halkın içinden çıkmıyor mu, sorusu mantıklı gelebilir ama halkın içinden çıkıp da bürokratik çerçeveye girdiğinden çok hızlı şekilde halka yabancılaştığı malum. Seksen yıllık Cumhuriyet tecrübesi bu konuda çok şey öğretti.
Sivil hayatta hem problemin kaynağı açıkça görülebilir hem de uzman insanlar bulunabilir. Bürokrasiden çok ileri imkanlar elde edilebilir. Amatörlükle profesyonellik birleştirilebilir ve çok daha iyi çözüm formülleri geliştirilebilir.
Herhangi bir iktidar (sosyal ve siyasal iktidar) başkalarının fikirlerinden faydalanabilir mutlaka. Fakat başkalarının fikirlerine muhtaç hale gelirse iktidarını kaybeder. Fikri bağlılık mali bağlılıktan çok daha derindir ve bağımsızlığı çok derinden etkiler. Bu sebeple sosyal iktidar, kendi varoluşu ve faaliyetleri için fikirlerini kendisi üretmelidir. İktidar olabilmesinin en şartı, fikir ihtiyacını kendinin karşılamasıdır.
Fikir ihtiyacını kendisi karşılamalıdır ama önce fikre ihtiyacı olduğunu bilmelidir. Türkiye’de nedense kimsenin fikir ihtiyacı içinde olduğunu görmedim. Fikirden kıymetli bir şey yok ama fikir ihtiyacı hisseden de yok.
Sosyal iktidar fikir üretim merkezi kurmalıdır. Kendisiyle ilgili olduğu kadar, halkın her türlü problemlerini araştıracak, çözümler geliştirecek, ihtiyaçlarını anlayacak ve karşılamak için teorik üretim yapacak bir merkeze ihtiyacı var. Hayatın her alanında araştırmalar yapmak, mümkün olduğunca her alanda fikri üretmek lazım. Esas iktidar fikirde ve fikir üretiminde…
İnsanlar kamu kurumlarının yaptıkları işleri beğenmemek gibi bir alışkanlığa sahipler. Yapılan işlerin bir tarafında kusur bulmakta maharet sahibidirler. “Şurası yanlış olmuş” diye konuşmaya başlıyorlar. Sorarsanız orijinal fikirleri vardır ve bundan da emindirler. Fakat kırıntı düşünceleri fikir zannediyorlar. Yapılan işin bir boyutunda bir yanlışlık olabilir ama tamamına baktığınızda o yanlışlık gibi duruna husus gereklidir belki de. Üzerinde yarım saat çalışmadıkları (düşünmedikleri) konular hakkında fikir beyan etmekten imtina etmiyorlar. Tabii ki tüm beyanları şikayet üzerine. Yani sürekli mızmızlanıp duruyorlar. Adına toplantı denilen meclisleri kadınlar hamamına çeviriyorlar, farkında değiller. Fikir üretimini ayaküstü yapılacak çok basit bir işmiş gibi görüyorlar. Dolayısıyla ne fikre ihtiyaçları var ne de fikir adamına…
Kamu kurumlarının ve siyasi iktidarların gücü, kendi bünyelerinin dışında fikir üretilmemesinden kaynaklanıyor. Devletin dışında ve sivil hayatta ciddi fikirler üretildiği takdirde siyasi alanın iktidar tekeli kırılır. Doğru, faydalı ve güzel bir fikre karşı durma gücü ve iktidarı kimse de yok. Ama kimse de fikir de yok. Dolayısıyla siyasi alanda üretilen iktidarlar gücü hoyratça kullanıyorlar. Halk da mızmızlanıp duruyor.
Fikir üretim merkezi, sivil toplum kuruluşlarını sosyal iktidara taşıyacak maniveladır. Fikir adamları olmaz, fikir üretim merkezi kurulmazsa, sivil toplum kuruluşları küçük işlerle meşgul olmaya devam ederler ve sosyal iktidarın rüyasını bile göremezler.
Yayım tarihi 03 Aralık 2011 03 Aralık 2011
Mahkemelerin iş yükü mütemadiyen artıyor. Devlet yeni mahkeme açmakla baş edemiyor. Mahkemelerdeki iş yükü artışı, nüfus artış oranından çok fazla… Ya insanların ihtilafları artıyor veya insanlar mahkemeye daha fazla gitmeye başladı. Müşahedelerime göre bu ikisi de etkili, mahkemelerin iş yükünün artmasında. Öyleyse meselenin iki boyutu var. İhtilaflar artıyor, insanlar mahkemeye daha fazla gidiyor.
Mahkemeler (yargı ve hukuk), bir cemiyette en önemli fakat en az lazım olması gereken müesseselerdir. Mahkemelerdeki dosya sayısının fazlalığı, o cemiyetin “insanileşme sürecinde” geri kaldığını gösterir. Hayattaki ihtilaf sayısının fazla olması orada “cemiyet”in teşekkül edemediğini ve insanların kalabalık halinde yaşamaya devam ettiklerini gösterir. Her insan topluluğunda (en ileri cemiyette bile) hukuk ve yargıya ihtiyaç olur. Mahkemelere ihtiyaç duyulmayacak çapta medenileşen insan toplulukları kurulamamıştır tarihte. Medeniyet, cemiyet ve ferdin seviyesi, mahkemeye duyulan ihtiyacın azlığı ile doğru orantılıdır.
Hayatta ihtilaf kaçınılmazdır. Cemiyet halinde yaşamanın tabii neticesidir ihtilaf. Tabii ki hayatın doğru inşa edilmesi ve yaşanabilir şekilde organizasyonuyla ihtilafları kaynağında kurutmak mümkün. Zaten öncelikle bu yapılmalıdır, ihtilafı meydana getiren sebepleri yok etmek gerekir. Ne var ki ihtilafsız hayat tasavvuru ve inşası kabil değil. Öyleyse ikinci safha olarak, ihtilaf ahlaki çerçevede çözülebilmelidir. Ahlaki çerçevede çözebilmek, hukuka ve mahkemeye ihtiyaç duymamaktır. İhtilaf üretmeme seviyesine göre aşağılarda kalır ama mahkemeye ihtiyaç duymadan ihtilafların çözülebilmesi, bu günün dünyasına bakıldığında çok yüksek bir seviyedir.
Ahlaki çözümün özelliği nedir? Ahlaki çözüm, karşılıklı rızaya dayanır. Karşılıklı rıza ile çözülen ihtilaf, geride tortu, kin, husumet bırakmaz. Türkiye’deki hukuk ve yargı sisteminin hiç umursamadığı nokta bu, yargılama neticesinde ortaya çıkan “mahkeme kararı”, ihtilafı çözmüyor aksine derinleştiriyor. Tarafların psikolojik dünyalarında taşınmaz bir tortu, karşı konulmaz bir husumet, zaptedilmez bir kin üretiyor. Mahkeme ve hakimler, yargılamayı bitirip kararı vermiş olmakla mesuliyetlerinin bittiğini düşünüyor. Ne keyifli bir iş…
Ahlaki çerçevede çözülen ihtilaflar, gerçekten çözülmüş oluyor. Bakiyeye bir şey bırakmıyor. Bu sebeple, bir halkın cemiyet olabilmesi ve medenileşme sürecinde mesafe alabilmesinin temel şartlarından birisi, ihtilaflarını ahlaki çerçevede ve derinliğine çözebilmenin müesseselerini, mekanizmalarını, örgütlerini, süreçlerini oluşturmaktır.
Mahkemeler ve hakimler (biraz da haklı olarak) tarafların psikolojileriyle ilgilenmezler. Oturup sohbet edemezler, tarafları anlayamazlar. Ellerinde bir hukuk metni, önlerinde de bir ihtilaf var. Mevzuatı hadiseye tatbik etmekten başka bir mesuliyet hissetmezler. Bu durum, aslında bir özürle halledilebilecek birçok ihtilafın, mahkemeye taşınmasına ve daha da derinleşmesine sebep oluyor.
Sosyal iktidar, insanların ihtilaflarını çözecek mekanizmalar, birimler, süreçler geliştirebilirse, gerçekten iktidar olur. İnsanların hukuktan ve mahkemelerden ne kadar şikayetçi olduğunu mesleğimden dolayı iyi biliyorum. İnsanları mahkemeye gitme ihtiyacından kurtarmak, ihtilafları mahkemeden önce çözebilmek, hakikaten yüksek bir iktidardır.
Hakemlik aynı zamanda mevzuatta bulunan bir müessesesidir. Yeni hukuk muhakemeleri kanununda adı “tahkim” olarak zikredilmiştir. Kanunun 407 ila 444. Maddeleri arasında tanzim edilmiştir. Sivil toplumun mevcut mevzuattaki imkanları bile kullanmadığını söylüyoruz ya, en önemli misallerinden biri budur. (Bu konuyu, başka bir açıdan inceleyen, “Şeriat mahkemelerini kurabiliriz” başlıklı yazımıza bakılabilir).
Tahkim müessesesi, ihtilafın taraflarının herhangi bir kişiyi “hakem” olarak seçmeleriyle işleyen bir sistemdir. Ülkemizde de ne yazık ki işletilebilen bir müessese değildir. Sosyal iktidar, bu müesseseye işlerlik kazandırdığında, mahkemelere daha fazla rağbet göreceğinden emin olabilir.
Sosyal iktidar, insanların ihtilaflarını da çözecek bir mercii haline geldiğinde, iktidar olabilmesi için gereken tüm şartlara sahip olur.
Yayım tarihi 02 Aralık 2011
Yayım tarihi 28 Kasım 2011
SOSYAL MUHALEFET PROJEKSİYONU-11-
SİYASİ İKTİDARIN MEŞRUİYETİ
Siyasi iktidar sosyal iktidarın yolunu açmalı, teşvik etmeli, desteklemeli, ondan faydalanmalı, halkı ona sevketmeli… Siyasi iktidar, sosyal iktidardan faydalanma yolunu seçerse, ülkeyi yönetmekte fevkalade rahatlar ve başarılı olur. Siyasi iktidar aksi yöne döner ve sosyal iktidar ile rekabet veya mücadele etmek isterse, ülkeyi yönetme maharetiyle birlikte iktidarını da kaybeder.
Siyasi alanda oluşan iktidar ile muhalefet arasındaki kan uyuşmazlığı, siyasi iktidar ile sosyal iktidar arasında olmamalıdır. Sosyal iktidarı karşısına alan siyasi iktidar, halkı yönetemez, ihtiyaçları karşılayamaz, problemleri çözemez. Tersinden de söylemek mümkün, halkı yönetemeyen, ihtiyaçları karşılayamayan ve problemleri çözemeyen siyasi iktidar, sosyal iktidarı kendine rakip olarak görür. Siyasi iktidar ile sosyal iktidar arasındaki münasebetin çeşidini (uyum veya çatışma, yardımlaşma veya mücadele) tespit eden siyasi iktidar olur. Çünkü sosyal iktidar halkın içindedir ve halkın meseleleriyle ilgilidir. Siyasi iktidar halkın meselelerine karşı nasıl tavır alırsa, sosyal iktidara karşı da aynı tavrı almış olur.
Siyasi iktidar ile sosyal iktidar arasında çatışma çıkması, siyasi rejim ile halk arasında teorik ayrışma olduğu manasına gelir. Bu sebeple siyasi iktidar ile sosyal iktidar arasındaki çatışma, teorik çerçevede meşruiyet tartışmasıdır. Siyasi iktidarın sosyal iktidara (halka) rağmen meşruiyet kaynakları oluşturması ve bunu halka zorla kabul ettirmeye çalışması, asla kabul edilebilir bir durum değildir. Halkın nasıl düşünmesine, nasıl yaşaması gerektiğine bir avuç insanın karar vermesi manasına gelen bu durum, zihni bir çarpılma, psikolojik bir hastalıktır. Hiçbir ideoloji bu hakka sahip değildir.
Siyasi iktidar ile sosyal iktidar arasındaki imtizaç, devlet denilen dev örgütün meşruiyetinin tek yoludur. Çünkü meşruiyet üreten iktidar, siyasi iktidar değil, sosyal iktidardır. Bu sebeple imtizacın uyulması gereken tarafı sosyal iktidar, uyması gereken tarafı siyasi iktidardır. Bunun dışındaki tüm imtizaç (uyum) formülleri yanlıştır ve asla meşruiyet üretmez. Sosyal iktidarın siyasi iktidara entegre hale gelmesi, siyasi iktidarın meşruiyet kazandığı anlamına gelmez, aksine o ülkede meşruiyetin kaynağı imha edilmiş olur.
Sosyal iktidarın kendi meşruiyetini siyasi iktidarda araması, kendi varoluşunu siyasi iktidara uyum göstererek gerçekleştirmesi, “meşruiyet anlayışının” tartışılmasını gerektirir. Bir ülke, meşruiyet anlayışında ihtilafa düşerse, hiçbir şey yerli yerine oturmamış demektir. O kültür ikliminde problemlerin çözümü, ihtiyaçların karşılanması ve devletin işletilebilmesi imkansızdır. Acilen yapılması gereken ilk iş, meşruiyet anlayışında bir ittifak oluşturmaktır.
Türkiye, son seksen yılında, halka rağmen, halka karşı, halkı umursamadan bir meşruiyet kaynağına sahip olabileceğini zanneden devlet örgütlenmesine gitti. Bu o kadar ileri noktalara vardı ki, insanların kıyafetleri için (mesela şapka) binlerce idam cinayeti işlendi. Bir insanın herhangi bir kıyafeti giymesi veya giymemesi hususunda idam cezası gibi bir müeyyide ile karşılaştığını hayal edebiliyor musunuz? Tarih, bu çapta bir zulmü kaydetmedi. Siyasi alanın münhasır iktidar alanı haline getirilmesinin ortaya çıkardığı cinnet halidir bunlar.
Pratikte sosyal iktidar ile siyasi iktidar arasındaki münasebetin çeşidi ve derecesi, siyasi iktidarın meşruiyet karnesini oluşturur. Bu ülkede mantığın ters oluştuğunu biliyoruz. Sosyal iktidarın siyasi iktidara muhalefet etmesi halinde kendi meşruiyetinin tartışıldığını seksen yıldır yaşadık. Sosyal iktidar, siyasi iktidara dayanarak kendine meşruiyet üretme çabasına girmiştir. Bu anlayışın yaygınlaşması ve derinleşmesi, meşruiyet kaynağının sadece siyasi alanda üretilebileceğini göstermektedir. Bu durum, iktidarı siyasi alana hasreden hastalıklı anlayışın, halkın zihni evrenini işgal etmesinden başka bir şey değildir. Yani efendilerin insanları köle yapmaya çalışmasını anlamak kabil ama kölelerin, kölelik hallerinin tabii ve meşru olduğuna inanması anlaşılır gibi değil.
Siyasi iktidarın ne olduğunu tekrarlayalım. Siyasi alanda üretilen iktidar üç parçaya bölünmüş ve kuvvetler ayrılığı prensibi gereği birbirinden ayrılmıştır. Yasama, yürütme ve yargı. Siyasi iktidar denildiğinde her nedense sadece “yürütme” anlaşılıyor. Hayır… Bu üç kuvvet de siyasi alanda ve onun vasıtasıyla üretilmiştir. Birbirlerinden farkı, aynı zeminde varolabilen farklardır. Oysa sosyal iktidar bu iktidarlarla (siyasi alanın ürettiği iktidarlarla) kaynak ve alan farkına sahiptir. Öyleyse siyasi iktidarın sosyal iktidara uyumu, halka uygun kanun yapılması (yasama kuvvetinin uyumu), halka uygun yürütmenin gerçekleştirilmesi (yürütmenin uyumu) halka uygun yargılamanın yapılması (yargının uyumu) şeklinde anlaşılmalıdır.
Sosyal iktidarın nasıl faaliyet göstereceği, sosyal muhalefeti nasıl yapacağı hususu önemlidir. Konunun yeni olmasından bu meseleyi bazı misaller üzerinden anlatmaya çalışalım.
Belediyenin yaptığı (yaptırdığı) imar uygulamalarında ciddi problemler yaşanıyor. İmar uygulaması ile insanların hakları gasp ediliyor, ihlal ediliyor, iğfal ediliyor. Tabii ki bu tür idari işlemlerin takibini mümkün kılacak hukuki yollar ve merciler var. Fakat yargı süreçlerinin uzunluğu, idare mahkemelerinin her şehirde olmamasından kaynaklanan yargılama zafiyetleri ve eksiklikleri sözkonusu. Özellikle yargı süreçlerinin uzun sürmesi insanları mağdur ediyor. Kaldı ki, yargı kararları adaleti gerçekleştirmeye de kafi gelmiyor. Hukuki anlamda adaleti gerçekleştirmekte sıkıntılar yaşandığı gibi çok zaman hukuka uygun olan işlemler ahlaka aykırı olabiliyor. İdari hukukun “yerindelik” incelemesi yapamaması, idari yargının adaleti gerçekleştirmesinde ciddi bir zafiyete uğratıyor. Doğrusu idari yargının “yerindelik” denetimi yapma yetkisinin olması da ayrı ve daha büyük problem çünkü o durumda da idari mercilerin çalışma imkanı kalmaz. Bu noktada ciddi bir paradoks var ve bu paradoksun zararını halk çekiyor.
İmar uygulamalarında vatandaşın arazisini alıp, imar uygulaması neticesinde başka bir bölgeden parsellenmiş arazi verebiliyor. Kanunun ve yargının içinden çıkması fevkalade zor bir konu… İstismar eden (edecek olan) idari ve teknik personel, bu yolla, değerli yerdeki arazinin karşılığında vatandaşa daha değersiz yerden arazi veriyor, değersiz yerdeki adama da değerli yerden arazi veriyor. Bir anda vatandaşın birisi milyonluk arazisini kaybediyor ve değersiz bir araziye ancak sahip olabiliyor diğer taraftan alçağın biri, değersiz yerdeki ucuza aldığı arazisini daha değerli yerdekiyle değiştirerek zengin oluyor.
Sosyal iktidar ve sosyal muhalefet olmadığı müddetçe, süregelen bu problemler asla çözülemez. Bu hadisenin siyasi iktidarla ilgisi çok az. Kim iktidarda olursa olsun, aşağıda (mahalli birimlerde) bu alçaklıklar günlük yapılıyor. Cemiyetin probleminin ciddi bir kısmı kanunla çözülebilir gibi değil. Hakları gasp edilen vatandaşlar, yalnız başlarına yerel yetkililerle mücadele edemiyorlar. Meseleyi siyasi iktidarın yetkili mercilerine kadar taşıyamıyorlar. Yapmaya çalıştıklarında itimat edilmiyorlar.
Sosyal iktidarlar kurulsa, kendini test etse ve güvenilir hale gelse, hem mahalli yetkililer o haltları işleyemez, hem de işlediği takdirde takibi kolay olur. Siyasi iktidara gönderilecek raporlar, güvenilir sosyal örgütlerden geldiğinde siyasi iktidar hadisenin peşine gider ve hesabını sorar. Sormazsa (yani tuz da koktuysa) siyasi iktidara karşı da muhalefet başlatılır.
Nasıl yapılmalı? Mesela imar uygulaması üzerinden gidersek, haklarının ihlal edildiğini düşünen vatandaş sivil toplum kuruluşuna başvurur. Sosyal iktidar konuyu uzmanlarına ön inceleme yaptırır ve gerçekten hak ihlali olduğuna kanaat getirirse, ilgili resmi kuruma yazı yazarak, şikayeti ve ön inceleme raporunu ekler ve konu ile ilgili izahat ister. Yazısının sonuna da şu notu ekler, “Vereceğiniz bilgilere göre son inceleme yapılacak ve rapor hazırlanacak, eğer hak ihlali olduğuna kanaat getirirsek hazırladığımız raporu, ilgili resmi kurumlara (vilayet, bakanlık, başbakanlık, cumhurbaşkanlığı) gönderilecektir. Üst mercilerden olumlu cevap alınamazsa basın bilgilendirilecek ve hukuki süreç başlatılacaktır.” Böyle bir notla beraber belediyeye gönderilen yazı, emin olun ki savcılık incelemesi kadar hatta ondan daha etkili olur. Hem yazınıza cevap verirler hem de yanlış varsa düzeltmek için hemen harekete geçerler.
Yolsuzluk ve usulsüzlük yapan, yapmaya çalışan, yapmaya niyetlenen insanların bu tür hadiseler karşısında ne kadar tedirgin olduklarını, ne kadar korktuklarını, ne kadar başlarının eğik hale geldiğini biliyorum. Çok kısa sürelerde çok ciddi mesafeler alınacağı görülecektir. Çünkü merkezi iktidar (hükümet) mahalli birimlerdeki yolsuzluklara müsamaha gösteremez. Bunu Akparti iktidarıyla ilgili olarak söylemiyorum, her hükümet bunu yapmak zorunda kalır. Hükümet üyeleri bile yolsuzluk yapan insanlar olsa mahalli idarelerdeki yolsuzluğa müsaade etmezler. Siyasetin tabiatı bunu gerektiriyor.
Yayım tarihi 23 Kasım 2011
Sosyal Muhalefet Projeksiyonu-5-Sosyal İktidarın Mevzuat Problemi
SOSYAL MUHALEFET PROJEKSİYONU-5-
SOSYAL İKTİDARIN MEVZUAT PROBLEMİ
Sosyal iktidarın bir nizam içinde inşa ve idare edilebilmesi için mevzuata uygun örgütlenmesi gerektiği açık. Mevzuatın dışındaki örgütlenmeler her zaman problem üretir. Mevzuat dışı örgütlenmeler her zaman illegaliteye sahip olmasa da, illegaliteye kayma ihtimali kolay ve fazladır. Bu sebeple mevzuat içinde kalınması şarttır.
Türkiye’deki mevcut mevzuat, sosyal iktidarın kurulmasına müsaade etmez. Siyasi alan (siyasi iktidar) kendi dışında hiçbir alanda iktidar inşasına müsaade etmeyecek bir “yetki hasisliği-cimriliği” içinde hazırlanmıştır. Mevzuat içinde kalındığı müddetçe “sosyal iktidar” inşası imkansızdır. Sosyal iktidarın en büyük paradoksu budur.
Mevzuat içinde kalma lüzumu ile mevzuat dışına taşma mecburiyeti arasında sıkışan sivil toplum kuruluşları, bu paradoksu aşamadığı için bu güne kadar sosyal iktidarı inşa edemedi. Tabii ki bundan başka da önemli sebepleri var. Ancak legalite ile illegalite arasındaki sıkışmışlık, kanundaki hak ve yetkileri bile kullanmaktan çekinen bir halk için fevkalade bir problem teşkil ediyor.
Mevzuat problemi aşıldığı takdirde sivil toplum kuruluşlarının sosyal iktidar olma istikametindeki gelişmesi hızlanacaktır. Sosyal iktidarın kurulması konusundaki ateşleyici gelişme, mevzuat probleminin kafalarda çözülmesi olacak gibi görünüyor. Siyasi iktidarın kendi yetkilerini halk lehine (mesela sosyal iktidar lehine) azaltması iyi olurdu ama bunu beklemek biraz saflık olur. Dolayısıyla sosyal iktidarın inşa edilebilmesi için mevzuatın değiştirilmesini beklemek yerine onu zorlamak gerekir. Mevzuat değişene kadar da, mevzuatın dışına çıkmadan aşılmalıdır.
Ne demek, mevzuatın dışına çıkmadan mevzuatı aşmak?
Bunun birkaç yolu var. Biri, mevzuattaki imkanları tıka basa kullanmak ve taşırmak. Türkiye’deki mevzuatın en önemli özelliği, halkın mevzuattan uzak bir hayat yaşaması, bu sebeple de mevzuattaki imkanları (yetkileri, hakları, imkanları) kullanmamasıdır. Kullanılmayan kanunun geliştirilmesi sözkonusu olmaz. Mevcut imkanlar kullanılmadan yeni imkanlar (yetkiler, haklar) talep edilmez. Halkın kendi kendini yönetmesi, ihtiyaçlarını kendinin karşılaması, problemlerini kendinin çözmesi alışkanlığı gelişmedi. Dolayısıyla her şeyi devlet beklemek kültür haline geldi. Halk kendi işlerini kendi yapmadığı için mevcut mevzuattaki imkanlar kullanılmadı.
Mevzuattaki imkanlar son sınırına kadar kullanılmaya başlanırsa, sınırın fiilen aşılması problem teşkil etmez. Zira burada sözkonusu olan kanunsuz iş yapmak değil, kanunun kifayetsizliğidir. Kanunsuz (illegal) iş yapmak ile kanunun kifayetsizliği aynı şey değildir. Kanun dairesinde başlamış bir iş, gelişerek kanunun belirlediği alanı zorlamaya ve sınırlarını patlatmaya başladığında, kanunun ihlalinden değil, kifayetsizliğinden bahsedilmeye başlanır.
Mevzuat çerçevesinde yapılmaya başlanan işlerin hacmi büyüdükçe kanun (kanunun oluşturduğu alan) dar gelmeye başlar. Aslında yapılan işin mahiyeti kanunidir ama hacmi kanunu aşmıştır. Bu durumlarda sivil toplum kuruluşları (sosyal iktidarı inşa etmek isteyenler), idarenin (kamu kuruluşları ve yetkililerinin) alanına girmeye başlar. Yapılan işler kanuna uygun olduğu (böyle başladığı) için kamu kuruluşları kendi alanlarının ve yetkilerinin bir kısmını fiilen sivil toplum kuruluşlarına devretmek zorunda kalır. Zorunda kalır çünkü yapılan iş, halkın faydasınadır ve kanunun alanı dar gelmeye başlamıştır.
Bu durumlarda kamu kuruluşlarının ve yetkililerinin alanlarının bir kısmını fiilen boşaltmamaları halinde (ki kolay kolay boşaltmak istemezler) onları halkla karşı karşıya bırakmak gerekiyor. Halkla karşı karşıya kalan devlet (kamu kurumları) iki yoldan birini tercih etmek zorundadır, ya o işi kendileri yapacaklar veya alanı boşaltacaklar. Kendileri yaparlarsa problem yok, yapmazlarsa halkla karşı karşıya kalmamak için alanı boşaltmak zorunda kalırlar.
Mevzuatın dışına çıkmadan mevzuatı aşmanın ikinci yolu, mevzuat ile başlayarak “sosyal meşruiyet” üretmektir. Meşruiyetin sadece kanunda aranması, sosyal iktidara alan bırakmaz. Meşruiyetin sadece kanunda aranması özü itibariyle problemlidir. Kanun zoruyla iş yapmak, halka rağmen olduğu takdirde, zorbalığın, eşkıyalığın, kanun marifetiyle yapılmasıdır. Diktatörlükler, zulümler ve daha birçok siyasi problemin kaynağında, meşruiyetin sadece kanunda aranacağı anlayışı var.
Sosyal meşruiyet üretmenin yollarından biri, fiili durum oluşturmaktır. Fiili durum, umumiyetle mevzuatın kifayetsiz kaldığı alanlarda meydana getirilir. Kanunu ihlal etmek şeklinde değil, kanunun zayıf ve yetersiz olduğu alanlarda fiili durum meydana getirildiğinde, devletin yapacağı fazla bir şey kalmaz. Devlet, fiili duruma müdahale etmek yerine mevzuatı değiştirmek durumunda kalır. Mevzuatın değişmesi zaman alacağı için değişene kadar o alana sosyal iktidar vaziyet eder. Böylece hem sosyal iktidar kendini inşa eder hem de devleti (siyasi iktidarı) geriletir.
Sosyal iktidarın unutmaması gereken en önemli nokta, kendi alanını kendini açmak zorunda olduğudur. Türkiye’de sivil toplum kuruluşları, cesamet olarak çok büyük fakat fonksiyon olarak çok küçüktür. Bunun temel sebebi, iktidarın, münhasıran siyasi alanda toplanmış olmasıdır. Siyasi alanın dışında iktidar inşasının mümkün olmadığına halkın inandırılmış ve inanmış olmasıdır. Halk, kendi iktidarını kendisi kurmak zorundadır. Bu sebeple, mevzuatı zorlamak gibi önemli bir işi olduğunu unutmamalıdır.
Sosyal Muhalefet Projeksiyonu-4-Anlayış ve Prensip
SOSYAL MUHALEFET PROJEKSİYONU-4-
ANLAYIŞ VE PRENSİP
Sosyal iktidar, halkın meseleleriyle karşılıksız olarak ilgilenecek bir yapıdır. Şahsi-ferdi menfaat gözetmeksizin halkın veya halkın bir kısmının meseleleriyle ilgilenecek ve onları yetkili merciler önünde dile getirecek, gerektiğinde bunun mücadelesini yapacaktır, yapmalıdır. Bu çerçevede geliştirilebilirse, cemiyetin hamiyetperver, diğerkam, derin ahlak sahibi insan kaynaklarını kendine çeker. Her halkın içinde bu tür mizaç hususiyetlerine ve ahlaki özelliklere sahip insanlar mevcut. Bunlar halka hizmet etmek istediklerinde uygun mecralar bulamıyorlar. Halkın en asil insan kaynaklarını, halka hizmet etmek imkanından mahrum bırakmak çok vahim.
İktidarı sadece siyasi alana hapsetmek, aynı zamanda hizmet etmek isteyen insanları da siyasete mecbur etmektir. Oysa siyasi iktidar aynı zamanda menfaat devşirmeye teşne olan bir yapıdır. Halka hizmet etmek isteyen insanların siyasete atılmak zorunda kalması, siyasette hizmet edecek noktalara gelmenin zorluğu dikkate alınırsa, halkı, asil insanların hizmetinden mahrum etmektir. Siyasetin paraya olan ihtiyacı, harcanan paranın daha sonra bir şekilde çıkarılmaya çalışılması, siyasette bir yerlere gelebilmek için halka, özünde yanlış olan vaatlerde bulunulması, hem siyaseti çirkinleştiriyor hem de asil insanları alanın dışına itiyor. Diğer taraftan, gerçekten halka hizmet için siyasete atılan insanlarla menfaat için siyaset yapan insanlar arasındaki farkın görünmez hale gelmesi, siyasette, alçakların önünü açarken, asil insanların da önünü kapatıyor.
Halka hizmetin maliyetini sıfıra kadar indirmek gerekiyor. Mümkün olmadığı noktada sıfıra en yakın seviyeye kadar indirmek gerekir ki, halka hizmet etmek isteyen insanlar, bu maliyeti kendi ceplerinden karşılayabilsinler. Siyaset, halka hizmetin en pahalı yollarından birisi haline geldi. Bu durum çok derinlere kadar nüfuz eden bir sistem problemidir.
Her şeyin (dinin bile) çok kolay istismar edilebildiği bir kültür ve ahlak ikliminde yaşıyoruz. Sosyal iktidar ve sosyal muhalefet yapılanmalarının da istismar edileceğini göz önünde bulundurarak, sosyal iktidar kendi mecrasına dökülene kadar bazı prensipler oluşturmak gerekiyor. Öncelikle kuruluş sürecine ilişkin prensiplerin oluşturulması şart. Nihai prensipler daha sonra kültür ve ahlakı oluşurken vazedilebilir. Burada bahsini edeceğimiz prensipler, kuruluş aşamasına ait olup, bir kısmı geçici, bir kısmı ise kalıcı mahiyettedir.
Sosyal iktidar, özünde alicenaplık, diğerkamlık, yardımseverlik gibi asil ve ahlaki kaideleri ihtiva ettiği için, iktidar tasnifinde (siyasi, iktisadi ve içtimai iktidar tasnifinde) en muteberi olmalıdır. En fazla kıymet verilen, en fazla hürmet edilen, en fazla sözü dinlenen iktidar seviyesinde olmalıdır. Kültür ve ahlakının bu şekilde oluşturulması şart çünkü aynen öyle.
Siyasi iktidar ile sosyal iktidar arasında kesin çizgiler oluşturmak gerekir. Siyasi iktidardan sosyal iktidara geçişi mümkün fakat sosyal iktidardan siyasi iktidara geçişi imkansız kılmak lazım. Hayatın yönü, aşağıdan yukarıya doğru çevrilmelidir. Siyasi iktidar, kıymet olarak, sosyal iktidarın aşağısındadır. Siyasi iktidardan sosyal iktidara geçiş, yükseliştir, buna müsaade edilmeli hatta teşvik edilmelidir. Sosyal iktidardan siyasi iktidara geçişin önü kesilmeli, hayatın yönü aşağıya çevrilmemelidir. Diğer taraftan sosyal iktidardan siyasi iktidara geçiş yolu açık olursa, sosyal iktidarın istismarı engellenemez.
Sosyal iktidarın kullanılabilmesi ve hizmet sunabilmesi için maliyet düşük tutulmalıdır. Bunun yollarını özel olarak araştırmak ve geliştirmek lazım. Örgütlenme ve faaliyet çeşitleri üzerinde ciddi araştırmalar yapılmalı. İnsanlar, “parça zamanlarında” çalışabilme imkanı bulabilmeli, buna uygun örgütlenme ve faaliyet tarzları oluşturulabilmelidir.
İnsanların parça zamanlarını önemsemek lazım. Milyonlarca insan kendini halka vakfedemez ama milyonlarca insan günde veya haftada birkaç saatini ayırabilir. Bunun ne kadar büyük bir emek ve zaman oluşturulacağı hayal edilebiliyor mu? Bu ülkede yaşayan insanların kahir ekseriyeti, işlerini aksatmamak şartıyla haftada birkaç saatini halkın hizmetine sunabilir. Bu halk alicenap bir ruha sahiptir. Bu tür imkanlar oluşturulamadığı için halk yardımsever görünmüyor, çünkü yardım etmenin örgütlenmiş imkan ve fırsatlarını bulamıyor.
Sosyal Muhalefet Projeksiyonu-3-Sosyal İktidarın Çerçevesi
SOSYAL MUHALEFET PROJEKSİYONU-3-
SOSYAL İKTİDARIN ÇERÇEVESİ
Hayatın temel alanları tasnif edilir. Bu alanların hangilerinin devlet tekeline verileceği tespit edilir. Zaruret dışındaki hiçbir alan devletin tekeline verilmez. Savunma, adalet, asayiş, imar ve benzeri zaruri alanlar devletin tekeline verilir. Zaruri olmayan tüm alanlar halka açılır. Halkın kendi organizasyonuyla tamamını veya bir kısmını yapamayacağı alanlarda devlet, halkın eksiklerini gidermek için yardım eder. Halkın kendi ihtiyaçlarını kendilerinin gidermesi, kendi problemlerini kendilerinin çözmesi için altyapı hazırlanır ve halkın organize olduğu birimler arasındaki koordinasyon ihtiyacı (gerekirse) devlet tarafından karşılanır.
Bir veya birkaç mahalle, temizlik ihtiyaçlarını kendisi karşılamak isterse, devlet o alanı halka devreder. Bunun karşılığında mahalle halkı temizlik vergisinden muaf tutulur. Bu yolla halk şehirde teşkilatlanıp tüm temizlik işlerini kendi yapmak isteyebilir. Tüm şehre yayılacak teşkilatlanmanın eksiklikleri olduğunda devlet (belediye) organizasyon işini üstlenebilir. Misalleri çoğaltın, mümkün olan her alanda bu yapılabilir. Şehrin mahalleleri veya bir bölümü, yollarını, sokaklarını, caddelerini kendileri yapmak isteyebilir. Devlet standart getirir ve o işi halka devreder.
Bütçenin vergi kısmı, kalemlere bölünür ve kendi işini yapan halk kesimleri yaptıkları iş oranında vergiden muaf tutulur veya yılsonunda vergi iade edilir. Dikkat edin, teşvik değil vergi iadesi. Yani o hizmeti yapmak için alınan vergi, yılsonunda iade edilir. Bu veya başka formüller geliştirilebilir.
İşin sırrı, devletin mümkün olan her alanı halka devretmekte istekli davranmasıdır. İktidar hasisliğine tutulmadan, halkın kendi meseleleriyle doğrudan ilgilenmesini, ihtiyaçlarını doğrudan karşılamasını ve problemlerini kendi eliyle çözmesini istemeli ve bunun kültürel altyapısını geliştirmeye çalışmalıdır.
Böyle bir çerçeve oluşturulduğunda şu hedeflere ulaşılmış olur.
*Halk, kendi işini kendinin çözebileceği seviyeye gelir. Halkın bu olgunluğa ulaşması, harikulade bir hadisedir.
*Doğrudan yönetim idealine fevkalade yaklaşılır.
*Devlet, birçok yükten kurtulur ve asıl işiyle ilgilenir. O zaman devleti yönetmek kolay olacağı için devlet ciddi işler yapabilir.
*Devletin hayata müdahale imkanı azalır. Dolayısıyla halka bir şeyleri dayatmanın altyapısı çöker ve diktatoryal temayüller geriler.
*Devletin gücü halka karşı azalır, dışarıya karşı artar. Halk, devleti canavar olarak görmez ve onunla yoğun ve devamlı bir münasebet içinde olur.
*Halka karşı iktidar kullanma imkanı azaldığı için siyaset kavga alanı olmaktan çıkar.
*Devletin faaliyet alanı ve siyasi iktidarın yetkisi küçüldüğü için halk ile devlet arasındaki husumet noktaları azalır.
*Vergi adaletsizliği giderilir, bütçe ve harcamalar şeffaflaşır.
*Usulsüzlük, yolsuzluk gibi ahlaksızlıklar mecburen azalır.
*İktidar yatay şekilde halka dağılır. Dağılan iktidar, cazibesini kaybeder ve güç ve yetki değil hizmet alanı haline gelir.
Sosyal Muhalefet Projeksiyonu-1- Cemiyet ve İktidar
SOSYAL MUHALEFET PROJEKSİYONU-1-
-CEMİYET VE İKTİDAR-
Bir ülkedeki iktidarı, sadece siyasi alanda aramak ve tüm gücü siyasi alana yığmak, cemiyet ve devleti anlamamaktır. Çünkü bu durum, totaliter siyasi rejim ve otoriter hükümet modelinin kaynağıdır. Totaliter ve otoriter yapıları engellemeyi, siyasi iktidarın dağılım denkleminde aramak, doğru değil. Siyaseti tek iktidar alanı olarak tespit etmekle zaten totaliter ve otoriter yapıyı inşa etmiş oluyoruz. Bu ihtimalde iktidar denklemini nasıl kurarsanız kurun, özünde totaliter bir siyasi rejim ve otoriter bir hükümet çıkar.
Bir ülkenin iktidar haritasının tamamını siyasi iktidarın işgal etmesi çok sıhhatsizdir. Kuvvetler ayrılığı denilen ve iktidarı üç parça halinde dağıtan ve denge kurmaya çalışan anlayış, temelde “siyasi iktidarın” paylaşılmasıdır. Oysa esas iktidar dağılımı, siyasi, içtimai ve iktisadi iktidar şeklinde tasnif ve tevzi edilen kuvvetler ayrılığı olmalıdır. Ayrıca her iktidar alanını kendi içinde tasnif ve tevzi (dağıtım) yapmak kabildir.
Sıhhatli iktidar dağılımı için iktisadi ve içtimai (sosyal) iktidarların da olması gerekir. Özellikle de içtimai iktidar çok önemlidir. Zira siyasi iktidar yetkiyle donatıldığı için hukuki koruma altındadır, bu sebeple fazla güç yığınağı var. Bu iktidarı, ülkenin tek iktidarı haline getirmek tehlikelidir. İktisadi iktidar ise menfaatinin peşine gitmekten kurtulamayacağı için halkı fazla gözetmez. İçtimai iktidar, doğrudan halkın iktidarıdır ve gücünü halkın temayül ve teveccühünden alan bir otoritedir.
İnsanlığın siyasi tecrübesi, iktidarın tek alana (siyasi alana) yığılmasından meydana gelen devasa felaketler arşividir. Bu tecrübeye paralel bir literatür ve kültürün geliştiğini görememek hüzün vericidir. Tek alana yığılan iktidarların dünya savaşları çıkardığı vakadır. Bu çapta felaketler ve tecrübelere rağmen hala iktidarı sadece siyasi alanda tutmak, oligarşik güç guruplarının hakimiyetinin devam ettiğini gösterir. Oligarkların sahip oldukları gücü bırakmaları beklenmez ama fikir ve ilim adamlarının ufkunun hala buralara kadar gelememesi, anlaşılır gibi değil.
Demokratik siyasi rejimlerin son otuz yılda keşfettiği (ve geliştirdiği) sivil toplum kuruluşları, sosyal iktidarın yolunu açmaya başladı. Fakat hala çok geride, hem de dünyanın her yerinde, “demokrasinin beşiği” diye iltifat edilen ülkeler dahil.
Sosyal iktidarın gelişmesi ve diğer iki iktidar karşısında dengeyi sağlayacak ağırlık ve güce ulaşabilmesi için “anayasal koruma” altına alınması gerekir. Sosyal iktidar, tabiatı kanun korumasına ihtiyaç duymamalıdır ve kanunla düzenlenmemelidir belki ama anayasa koruması altına alınması şarttır. Çünkü bu günkü anayasa anlayışı, iktidarı, anayasaların tespit ve tayin etmesi şeklindedir. Eğer iktidarlar anayasa ile tespit edilmeye devam edecekse, sosyal iktidarın da anayasa korumasına alınması gerekir.
Özü itibariyle sosyal iktidarın kanuna ve anayasaya ihtiyacı yoktur. Mevzuatta herhangi bir tanzim edici işlem ile çerçevelenmeden kendini inşa etmeli ve varlığını devam ettirebilmelidir. Anayasa ve kanunlarda tek bir madde olarak bile zikredilmese, varlığı tanınmasa hatta yasaklansa bile kendi kendini inşa edebilmeli ve siyasi iktidarı dengeleyebilmelidir. Bununla beraber, madem anayasa anlayışı böyledir öyleyse sosyal iktidar anayasal koruma altına muhakkak alınmalıdır.
Yeni anayasa çalışmalarının gündemde olduğu bu günlerde, üzerinde çalışıldığını görmediğimiz ama mutlaka çalışılması gereken bir alandır. Yeni anayasa çalışmaları içinde sivil toplum kuruluşlarının yer aldığı vaka. Fakat meseleyi sivil toplum kuruluşu olarak ifade edip, sosyal hayatın figüranı ve siyasi iktidarın payandası haline getirmemek gerekir. Müstakil iktidar alanı olarak tarif edilmeli ve siyasi iktidarların tamamını (hükümet ve muhalefetiyle beraber) dengeleyecek bir çerçevede ele alınmalıdır.