TEORİK VE PRATİK BOYUTLARIYLA İFADE HÜRRİYETİ
Download "TEORİK VE PRATİK BOYUTLARIYLA İFADE HÜRRİYETİ"
1 Bekir Berat Özipek TEORİK VE PRATİK BOYUTLARIYLA İFADE HÜRRİYETİ Editör Bekir Berat Özipek 12 Teorik ve Pratik Boyutlarıyla İfade Hürriyeti Editör: Bekir Berat Özipek Teorik ve Pratik Boyutlarıyla İfade Hürriyeti Liberal Düşünce Topluluğu 2003 Tüm hakları saklıdır Ağustos 2003 ISBN: Yayına Hazırlayan Halûk Kürşad Kopuzlu İç Tasarım Asuman Köse Kapak Nilüfer Korkmaz Basım Cantekin Matbaası Bu kitap Avrupa Komisyonu nun sponsorluğunda yayınlanmış olup, herhangi bir ticari amaç taşımaksızın, ücretsiz olarak ilgili kişi ve çevrelere dağıtılmaktadır. Liberal Düşünce Topluluğu GMK Bulvarı No: 108/ Maltepe - Ankara Tel: (312) Faks: (312)3 Bekir Berat Özipek İçindekiler Giriş... 1 I. Bölüm İFADE HÜRRİYETİ NEDİR? Hukukî ve Siyasî Açıdan İfade Hürriyeti...17 Norman P. Barry Demokratik Toplumda İfade Özgürlüğü: Özgürlükçü Bir Perspektif...37 Mustafa Erdoğan İfade Özgürlüğünün Sınırlarını Yeniden Düşünmek: Açık ve Mevcut Tehlike nin Tehlikeleri...49 Zühtü Arslan Liberal Demokrasilerin Zor Zaman Krizi ve İfade Özgürlüğü...67 Zühtü Arslan İnsanların Düşünce Farklılıkları Göstermesi Rahmettir...99 Ziya Paşa Bireysel Hürriyet Düşüncesi ve John Stuart Mill H. Yücel Başdemir İfade Özgürlüğü -İslâm Felsefe Tarihi Açısından 34 Teorik ve Pratik Boyutlarıyla İfade Hürriyeti Bir Sunum Mevlüt Uyanık II. Bölüm İFADE ÖZGÜRLÜĞÜNÜN FARKLI İFADE ÖRNEKLERİ: DİN, AKADEMYA VE CİNSELLİK Bir Liberal Demokraside Dinlere Neden Değer Verilmelidir? Anthony Bradney Akademik Özgürlüğün Anlamı ve Gerekliliği Bekir Berat Özipek Pornografiyi İfade Özgürlüğü Bağlamında Düşünmek Melih Yürüşen III. Bölüm AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ KARARLARINDA VE AVRUPA BİRLİĞİ POLİTİKASINDA İFADE ÖZGÜRLÜĞÜ İfade Hürriyetini Güvenceye Almak: Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi İçtihatlarında Üç Eğilim Rick Lawson Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararları Işığında İfade Özgürlüğü Vahit Bıçak Genişleme Sürecinde AB İnsan Hakları Politikası Christopher Brewin 45 Bekir Berat Özipek IV. Bölüm AVRUPA BİRLİĞİ YOLUNDA TÜRKİYE: DEĞİŞEN VE DEĞİŞMEYEN Türkiye nin Hukuk Devleti Sorunu: Hukukun Evrensel Üstünlüğüne Karşı Devletin Anayasal Üstünlüğü Yavuz Atar Düşünceyi Açıklama Özgürlüğü: Anayasal Sınırlar Açısından Neler Değişti? Osman Can Türkiye Korkularını Aşmak Zorunda Stephen Kinzer 56 Teorik ve Pratik Boyutlarıyla İfade Hürriyeti Giriş İfade hürriyetinin gerçekleştirilmesi, her şeyden önce, bizim in-san olarak ayırıcı vasıflarımızdan olan düşünmemizin ve kendi-miz için iyi olan her neyse onu sözle veya başka bir yolla ifade edebilmemizin zeminini oluşturması bakımından önemlidir. Tabiatı gereği hemcinsleriyle aynı standart özellikler göstermekle kalmayıp, farklı düşünebilen ve eyleyebilen bir varlık olarak insanın kendisini dışavurma ihtiyacı, onu insan kılan temel özelliklerinden birisidir ve sonuçlarına bakılmaksızın sadece bu sebeple bile savunulmayı hak etmektedir. Deontolojik temelden hareketle onu savunanlar için, ifade hürriyetinin diğer tüm fayda-ları söz konusu olmasaydı bile, insana insanlığını gerçekleştirme imkânı veren niteliğinden dolayı yine de vazgeçilmez olurdu. Diğer bir bakış açısıyla, onu olumlu sonuçlarından (consequentalist temelden) hareketle savunanların dikkat çektiği sonuçlar, yani ifade hürriyetinin doğrulara ulaşmanın bir aracı olması, fikirlerin çatışması yoluyla bizi hakikate ulaştırması, ekonomik gelişmeye ve açık topluma giden yolu teşkil etmesi veya bilimsel ve felsefî bilginin yeşerdiği bir zemin olması gibi faydaları, sadece onun yukarıda belirtilen değeri konusunda başkalarını ikna edici argümanlar olarak bir değer taşır. İfade hürriyetini prag-matik bir yaklaşımla savunuyor görünenlerin çoğunun da ben-zer bir zeminden hareket ettiği, bu bağlamda John S. Mill in de aslında böyle bir kaygı taşıdığı ve faydadan söz edişinin, aslında önceden tercih ettiği bu ahlâkî tutumun haklılaştırılması için başkalarını ikna etmeyi amaçladığı düşünülebilir. İster onu bizatihi bir değer olarak görüp deontolojik temelden savunanlar olsun, isterse consequentalist temelden savunanlar; ister bu iki ana yaklaşım 17 Bekir Berat Özipek biçimini eleştirerek farklı bir perspektif geliştir-meyi deneyenler olsun, isterse onu demokrasi veya hoşgörü argü-manından türetmeye çalışan diğerleri, ifade hürriyeti hepsi için önemli ve savunmayı hakeden bir değeri ifade etmektedir. İfade hürriyetine veya genel olarak onun da içinde yer aldığı insan hakları fikrine karşı çıkanlar da, tıpkı onu savunanlar gibi, farklı zeminlerden hareket ederler. Bazıları, felsefî bakımdan insanın sırf insan olmasından dolayı hak sahibi olduğu fikrini tanımayışlarının bir sonucu olarak ifade hürriyetini de değersiz görür-ken, diğer bazıları onu pratik olarak çeşitli sebeplerle önyargılı ol-dukları veya sevmedikleri kişi ve grupların cezalandırılması arzula-rının önünde engel olduğu için tanımama eğilimindedirler. Deri-sinin renginden dolayı Çinli göçmenden nefret eden beyaz Ameri-kalı, onun uğradığı haksızlıkları dile getirmesine yarayacak bir hür-riyeti kabul etmeye kolay ikna olmayacaktır. İfade hürriyetine karşı bu ikinci itiraz biçimi, genellikle, bir toplumdaki statü ve iktidar ilişkileriyle, iktisadî değerlerin paylaşımı konusundaki gerilimler-den bağımsız değildir. Zira, örneğimizdeki Çinli göçmenin sarı de-risi, çoğu kez, olumsuz iş şartlarında düşük ücretle çalışmaya hazır ve böylece 19. yüzyıl Amerikasının beyaz madencisinin işini kaybetmesine sebep olan insanın bedenini kaplamaktadır. İfade hürriyetine yönelik bu ikinci itiraz biçimiyle siyaset arasındaki ilişki ayrıca önemlidir. İfade hürriyetinin kısıtlanmasında yapısal adaletsizlik ten söz eden David J. Richards, bu kısıtlamanın, ayrımcı önyargının arka plân yapısının önemli bir görünümü olduğunu ileri sürmektedir. Transparency International ın çalışmaları da, özellikle üçüncü dünya ülkelerindeki yaygın yolsuzluk ağından istifade eden grupların, Açık top-lum ve demokratikleşme konusundaki çabalara mani olduk-larını, çünkü yolsuzlukların açık bir kamusal tartışmaya konu ol-masını istemediklerini göstermektedir. Yani insan haklarına, bu çerçevede ifade hürriyeti hakkına, onu tanımaya imkân verme-yen bir felsefî temelden hareketle karşı çıkanlar olduğu gibi, yu-karıda belirtilen gerilimler sebebiyle reddedenler de vardır ve zaman zaman bu ikincisi, başka ve çok daha kabul edilebilir gö-rünen bazı gerekçelerle (yine yukarıdaki örneğimizde, Çinli ya-bancıların 28 Teorik ve Pratik Boyutlarıyla İfade Hürriyeti Amerikan kültürünü bozdukları gerekçesiyle) görü-nürlük kazanabilir. Türkiye de de ifade özgürlüğünün önündeki problemler, sadece insan hakları, evrensel hukuk ve demokrasi kavramlarının entelektüeller, akademisyenler ve bürokratlar tarafından gereği gibi anlaşılamamasından ve dolayısıyla onlara bize özgü bir içerik kazandırılarak içlerinin boşaltılmasından kaynaklanmıyor. Başka bir ifadeyle, genel olarak özgürlükler ve bu kapsamda ifa-de özgürlüğü konusundaki sıkıntılarımızın kaynağı sadece entelektüel ve fikrî zayıflığımız değil. Öyle olsaydı, şimdiye kadar insanlığın sadece teorik tartışmalarla değil, aynı zamanda tecrübeyle ve yaşanan acılarla ulaştığı sonuca atıfta bulunarak, Türkiyeli eliti ifade özgürlüğünün iyi bir şey olduğuna ikna etmek, ardından da devleti ona saygılı bir çizgiye yaklaştırmak müm-kün olabilirdi. Öyle olsaydı, Batı dünyasıyla yüzlerce yıllık ileti-şim içindeki Türkiyeli aydın lar ve devlet adamları, siyasetin biçimlendirilmesinde tabiî hukuk, ihlâl edilemez birey hakları, sınırlı devlet gibi nosyonları es geçerek, düzen, otorite veya disiplini öncelemezlerdi. Ve yine öyle olsaydı, yirminci yüzyıl boyunca özgürlüğü mahkûm eden devletlerin kendi vatandaşlarına ve insanlığa nasıl büyük acılar yaşatarak parçalanıp yıkıldığını Yugoslayva örneğindeki gibi- görüp ders alabilirlerdi. Ama öyle değildi; özgürlüklerimizin önündeki engel onun teorik ve pratik bakımdan değerinin anlaşılmamasından (en azından sadece on-dan) kaynaklanmıyordu ve kaynaklanmıyor. Türkiye de insan haklarının ve bunlar arasında kavşak özgürlük olan ifade özgürlüğünün önündeki engeller, maddî ilişkilerden, değerlerin toplumun çeşitli kesimleri arasındaki dağıtımını sağlayan müesses nizamdan ve yine belirli bir zümrenin siyasî ve iktisadî bakımdan ayrıcalıklı konumunu muhafaza etme kaygısından da kaynaklanıyor. Bu kaygı, hak ve özgürlük nosyonlarının hâkim zümre tarafından anlaşılmak istenmemesinin maddî gerekçesini ifade ediyor. Şöyle ki, Türkiye de siyaseti belirleyen ve iktisadî hayatı kontrolünde tutan ve Kâzım Berzeg in Eski Sınıf olarak adlandırdığı merkez deki zümre, imtiyazlı konumunu sarsabilecek ve kendilerini imtiyazsız çoğunlukla eşit 39 Bekir Berat Özipek statüye indirecek bir siyasî dönüşümü -bu kapsamda demokratikleşmeyi- istememektedir. Aslında, baştan beri, insan hakları ve demokrasi, bu kesimin ayrıcalıklı konumunu meşrulaştıracak ideolojinin odağında yer alan değerler olmamış, ancak çağdaşlaşma ve muasır medeniyetlere ulaşma programında, -ulaşılması öngörülen muasır medeniyetler in hâkim değerlerinden birisi olarak- gönülsüz bir itibarı haketmiştir. Sosyal tabanı bakımından üst düzey bürokrasiyle, devletten nemalanan işadam-ları ve akademiya ve aydınlardan oluşan ve siyasî bakımdan İt-tihat Terakki geleneğinde temsil bulan bu hâkim zümre, başta çok partili hayata yeniden geçilmesi olmak üzere, baskıcı yö-netim geleneğinden uzaklaşmamızı sağlayan köklü reformları, kendi ayrıcalıklarının aşınması olarak algılayarak karşı çıkmıştır. İfade özgürlüğüyle ilgili, ağırlıklı olarak teorik yazıların yer aldığı bir kitabın sunuşuna bu özgürlüğün teorik içeriğiyle doğrudan ilgili olmayan duygusuz bir analizle başlamamın sebebi, konuyla ilgili tartışmalarda sorunun maddî boyutunun hiçbir zaman gözardı edilmemesi gereğinin altını çizmekti. Amerika da siyahlara yönelik ayrımcılık, sadece insanların eşitliği fikrine yabancı olmaktan kaynaklanmıyordu (Bağımsızlık Beyannamesini kabul edenlerle köle sahipleri büsbütün farklı kişiler de değildi; yani bilmeleri gerekeni pekâlâ biliyorlardı); ama beyaz çiftçinin eşitlik meselesine ikna olmamasının siyahı istismar gibi gayet açık bir gerekçesi vardı. Türkiye nin onlarca yıldır bir türlü çözülmeyen sorunlarla boğuşmasının, daha doğrusu bu sorunları gereği gibi tartışabilmeyi dahi başaramamasının, resmî söylemle örtüşmeyen alternatif yaklaşımın peşinen kötü niyetli ilan edilip cezalandırılmasının, bu konuların herkesin uzak durması gereken yasak bölgeler haline getirilmesinin; kısacası çözü-mün ilk şartının (yani sorunun ifade edilmesinin) engellenme-sinin felsefî olmayan gerekçeleri de iyi anlaşılmalıdır. Bütün bunları bilmek, ifade hürriyeti hakkındaki teorik çalışmaların önemini azaltır mı? Bunları bilmek, tersine, ifade hürriyetinin değerine ilişkin teorik çalışmaların ciddiye alınmasını gerektirir. Zira, Türkiye de ifade hürriyetine muhalefetin ekonomi 410 Teorik ve Pratik Boyutlarıyla İfade Hürriyeti politiğini konu alan teorik çalışmalara da ihtiyaç vardır ve bu alanda neredeyse hiç çalışma yapılmamıştır. İfade hürriyeti, -pratik faydasından bağımsız ahlâkî değeri bir yana- birilerinin grupsal çıkarlarını tüm toplumun veya ulusun çıkarı gibi gösterme çabasını teşhir etmenin, bize özgüleştirilen demokrasi ve insan hakları gibi değerlerin içinin boşaltıldığını göstermenin asgarî zemini veya başlangıç noktası olması bakımından da önemlidir. Sözü uzatmak pahasına tekrar vurgulamak istediğim husus, Türkiye de ifade özgürlüğü de dahil olmak üzere insan hakları alanında sürdürülen tartışmanın maddî temellerinin ihmal edilmemesi, konumuz açısından ifade hürriyetini gerçekleştirmenin, tek başına onun değeri konusundaki teorik iknaya bağlı olmadığı, ama buna rağmen bu konuda en ciddî çalışmaların onu savunanlar tarafından yapılmasının ve ifade hürriyetini fiilen kullanılamaz duruma getirme amaçlı teorik yaklaşımların sefaletinin çeşitli açılardan ciddî felsefî argümantasyonla teşhir edilmesinin zarurî olduğudur. * * * Bu kitabın yayımlandığı yıllar itibarıyla Türkiye, geçmişte hiç yaşamadığı türden yeni bir saflaşma ve mücadele sürecinin içinde bulunuyor. Başta ifade hürriyeti olmak üzere, insan haklarını ihlâl eden yapıyı, mevzuatı ve uygulamayı değiştirmek isteyenlerle, onu muhafaza etmeye çalışanların mücadelesi bu. Eski sağ-sol ayrımını aşan ve her kesimin kendi içinde ortadan veya kenardan bölündüğü ve her kesimden insan hakları, demokrasi ve sivil yönetim talep edenlerle, resmî ideolojiyi sağ veya sol versiyonlarıyla benimseyenlerin karşı karşıya geldikleri bu süreçte, Avrupa Birliği nin katılım için belirlediği şartlar, özgürlüklerden yana olanların elini güçlendiren ciddî bir faktör oluşturuyor. Çünkü Avrupa Birliği, söz konusu ayrıcalıklı kesimin bugüne kadar savunuyor göründüğü ve engel olarak hep ötekiler i gösterdiği Batılılaşma programı nın gereklerini yapmalarını istiyor. Dahası, ötekiler de, sürekli olarak kendi aleyhlerine işleyen bu oligarşik yapıyı değiştirme konusunda iç dinamiklerden yana bugün için daha az umutlu olduklarından dolayı, düne kadar kuşku 511 Bekir Berat Özipek duydukları Avrupa ile bütünleşme konusunda ciddî bir istek ve kararlılık gösteriyorlar. Kamuoyu araştırmaları Türkiye toplumunun önemli bir çoğunluğunun artık AB ye sıcak baktığını gösteriyor. İktisadî bakımdan toplumun en dezavantajlı kesimleriyle, etnik, dinî ve siyasî bakımdan kendilerini baskı altında hissedenler, Avrupa dan ne kadar kuşku duyarlarsa duysunlar, iç dinamiklerle makus talihlerini değiştiremeyeceklerini ve Brüksel deki bürokratların Ankara daki bürokratlara tercih edilebilir olduğunu düşünüyorlar. Burada özellikle muhafazakârlar ve İslâmcıların durumu ilgi çekici görünüyor. Türkiye deki insan hakları ihlâlleri konusunda duyarlı olan Avrupa nın kendilerini görmezden geldiğine inanan, 28 Şubat sonrası yaşadıkları baskı ve ihlâllerin Avrupa Komisyonu nun 1998 ve 1999 İlerleme Raporlarında tek cümleyle dahi yer almadığından şikâyet eden muhafazakârlar ve İslâmcılar, yine de, hiçbir şarabın şu an içtiklerinden daha kötü olamayacağı inancıyla, ağırlıklı olarak öbürünün daha iyi olduğunu düşünüyorlar. Bu kitabın baskıya hazırlandığı günlerde, muhafazakâr AK Parti Hükümeti, Kürt dili üzerindeki yasağı kaldırmayı da içeren bir uyum yasasını ilk kez MGK da görüşülmeden TBMM ye sevk etme cesaretini gösteriyordu. Bu süreçte belirginleştiği gibi, hiç kuşkusuz Eski Sınıf kendi içinde türdeş değil ve bir konuda statükocu, diğer konuda özgürlükçü olabilen grupları da içinde barındırıyor. Dolayısıyla, örneğin etnik veya dinî özgürlükler alanında herhangi bir açılıma yanaşmayanlar olduğu gibi, bunlardan birine olumlu, diğerine olumsuz bakan veya AB sürecini destekleyen gruplar da var. Bu süreçte AB kriterlerini uygulamaya istekli olanlar, bütün eleştirilerine rağmen hükümete destek veriyorlar. Kısacası, artık, iktisadî ve siyasî bakımdan ayrıcalıklı bir zümre teşkil edenlerin önemli bir bölümü, bugüne kadar söz konusu ayrıcalıklı konumlarını açıklayan Batı ile bütünleşmeye ilişkin millî hedefler konusunda aslında çok da istekli olmadıklarını belli ederken, kendi içlerinden bu konuda hâlâ istekli olanlarla ötekiler in ittifakını kaygıyla izliyorlar. Eski Sınıf ın, değişimin her türüne direnen gövdesi hiç bu kadar çıplak kalmamıştı. 612 Teorik ve Pratik Boyutlarıyla İfade Hürriyeti Burada hâkim zümreyi yalnızlaştıran genel uzlaşmanın hedefi, yani Avrupa Birliği ne girmenin iyi mi kötü mü olacağı tartışılabilir; ama oraya girmek için yap(tır)ılanlar ve bu kapsamda ifade hürriyetinin alanının genişletilmesi iyidir sonrası bir yandan özgürlüklerin alanını daraltmaya çalışırken, aynı anda reformları gönülsüzce gerçekleştirmeye çalışan yetkililer bunları Avrupalılar istiyor diye değil, kendi vatandaşlarımız için yapıyoruz deseler de, herkes biliyor ki, -tıpkı 1945 sonrası çok partili hayata geçmemizde dış dinamiklerin belirleyi-ci olduğu gibi,- değişen dünyada büsbütün izole olmaktan kor-kup Avrupa ya yaklaşmaktan başka bir çare bulamayan devlet büyüklerimiz bu değişiklikleri Avrupalılar istiyor diye yapı-yorlar. Hatta o yüzden, örneğin Terörle Mücadele Kanunu nun 8. maddesini kaldırmak zorunda kalmaktan doğan boşluğun na-sıl telâfi edilebileceği nden kaygılanıyorlar. Ama, kimin için iste-nirse istensin ve kimler tarafından yapılırsa yapılsın, ifade hürriye-tinin alanının genişletilmesi önemlidir ve desteklenmelidir. * * * Elinizdeki kitap, ifade hürriyetinin niteliği, evrensel hukuktaki yeri ve AİHS ve AİHM içtihatlarındaki kavranış ve uygulanışı ile ülkemizdeki durum ve bu konudaki gelişmelerle ilgili tebliğ ve makalelerden oluşuyor. Liberal Düşünce Toplulu-ğu nun, Avrupa Komisyonu nun katkılarıyla yürüttüğü Yasal ve Sosyal Çerçevede Türkiye de İfade Özgürlüğü konulu proje kapsamında 2001, 2002 ve 2003 yıllarında üç önemli sempozyum gerçekleştirildi. Buradaki tebliğler, ağırlıklı olarak, 8-9 Haziran 2001 tarihinde İstanbul da düzenlenen Düşünce ve İfade Özgürlüğü Uluslararası Sempozyumu nda sunuldu. Kitapta, yine aynı proje kapsamında ve yine İstanbul da 9-10 Mart 2002 tarihinde düzenlenen İfade Özgürlüğü Mağduriyetleri Sem-pozyumu nda sunulan bir tebliğle, 7-8 Haziran 2003 tarihleri arasında Ankara da düzenlenen Türkiye de İfade Özgürlüğü: Bir Gelecek Perspektifi konulu sempozyumda sunulan bir teb-liğ ve Liberal Düşünce Dergisinin 27. Sayısında yer alan üç ma-kale de yer alıyor. Yazıların gruplandırılmasında teorik olandan pratik olana doğru bir sıra 713 Bekir Berat Özipek izlendi ve genel olarak ifade hür-riyetiyle onun çeşitli alanlardaki ifade biçimlerinin ele alındığı makalelerin ardından Avrupa Birliği ve AİHS ile ilgili olanlarına yer verildi. Son bölüm ise bu teorik çerçevelerden bakıldığında görünen Türkiye yi anlatıyor. Kitapta yer alan makaleler hakkında ayrıca bilgi vermenin adetten olduğunu ve bir okuyucu olarak pek hazzetmesem de bazen bunun beklendiğini biliyorum. Bu yüzden bu bahsi Gi-riş in sonuna alarak, benim gibi okuyucuların birkaç sayfa atlayabilmesine fırsat vermek istiyorum. Kitaptaki ilk makale değerli fikir adamı Norman Barry den. Barry, ifade hürriyetinin liberal siyasî gelenekteki yerini yayın ve cinsellik gibi alanlardaki örnekler çerçevesinde tartışıyor ve ifade hürriyeti üzerindeki katı sınırlamaların, kendi gelenek ve değerlerinden emin olmayan, onları fikirlerin piyasasında rekabete sokamayan rejimler tarafından konulmuş olduğunu ifade ediyor. İlk bölümün ikinci yazısı, Türkiye de ifade hürriyetinin hem savunucusu hem mağduru olan değerli anayasa hukukçusu Mustafa Erdoğan ın tebliği. Erdoğan, Barry nin Batı düşünce dünyasındaki yerini tespit ettiği ifade hürriyetini tanımlıyor ve onun hangi temellerden hareketle savunulduğunu açıklayarak, kimi zaman ifade hürriyetinin hümanizm örneğindeki gibi iyi niyetli görünen yaklaşımlardan hareketle de kısıtlanabilmesi tehlikesine dikkat çekiyor. İlk bölümdeki diğer bir tebliğin sahibi Zühtü Arslan ise, liberal demokrasilerin ifade hürriyetine ilişkin tutumlarını felsefi ve tarihî arka plânıyla birlikte ele aldığı tebliğinde, özgürlük ve güvenlik arasında denge arayışı konusunda neden ihtiyatlı olmamız gerektiğini açıklıyor. İfade hürriyetinin zor zamanlar da kısıtlanabileceğine ilişkin yaklaşımların tutarlılığını sorgulayan Arslan, söz konusu zamanlar ın, aslında bu özgürlüğe en fazla ihtiyaç duyulan zamanlar olduğunu savunuyor. İzleyen tebliğ, yine Zühtü Arslan a ait. Önceki tebliğde değindiği sınırlama kriterini daha geniş biçimde ele alan Arslan, tek doğru anlayışına dayalı paradigmaların ve ona dayalı ideolojik devletin ifade hürriyeti bakımından oluşturduğu sakıncalara dikkat çektiği tebliğinde, yirminci yüzyılın başlarında Amerikalı yargıç Holmes tarafından 814 Teorik ve Pratik Boyutlarıyla İfade Hürriyeti geliştirilen ve AİHM kararlardında da kendisine atıfta bulunulan açık ve mevcut tehlike kriterinin, özellikle ifade hürriyetine en çok ihtiyaç duyulan olağanüstü dönemlerde muhalif seslerin bastırılmasına izin veren bulanık doğasıyla, ifade hürriyetinin sınırlandırılmasında neden sağlıklı bir kriter olmayacağını tartışıyor. Arslan ın tebliği sadece sağlam bir argümantasyona dayalı zengin içeriğiyle değil, ağırlıklı olarak hukukî tartışmayı ifade eden bir konunun, nüansı farketmeyi sağlayan şiirsel bir ifadeyle okumaya sunulması bakımından da ayrıca değerli. İlk bölümde yer verdiğimiz yazılardan birisi de bu toprakların tarihinden, yaklaşık ikiyüz yıllık bir mesafeden ifade hürriyetini savunan Ziya Paşa ya ait. İhtilâfın rahmet olduğu hadisinden yola çıkarak ifade hürriyetini temellendirdiği kısa yazısında Ziya Paşa, hem İslâmın bir gereği olarak hem de pratik faydası bakımından ifade hürriyetinin neden önemli olduğunu anlatıyor. İfade hürriyeti hakkındaki bir çalışmanın teorik bölümünde John S. Mill den söz etmemek büyük bir eksiklik olurdu. Hürriyeti, insandan bağımsız işleyen bir telosa tâbi olmak şeklinde anlayan Hegelci anlayışla, onu insanlar arası ilişkilerde somutlaşan negatif bir değer olarak kabul eden iki anlayış çerçevesinde ele alarak, bu ayrımda John S. Mill in hürriyet anlayışını tartışan Hasan Y. Başdemir in makalesi, her şeyden önce bu yönüyle önemli. Başdemir, düşünürün negatif anlamıyla ifade hürriyetini temellendirme biçimini mercek altına alarak, onun liberal gelenekteki yerine başarılı bir biçimde ışık tutuyor. Mevlüt Uyanık ise, ifade hürriyetinin bu topraklarda yeşertilebilmesi çabasında mutlaka incelenmesi gereken bir boyutu, İslâm dini ve geleneğini konu alıyor. Ziya Paşa nın kısa yazısında somutlaşan perspektifin açılımını da içeren makale, İslâm tarihindeki farklı düşünürlerin, felsefî ekollerin ve siyasî hareketlerin tartışmaları çerçevesinde ifade hürriyetinin yerini tespit etmeyi amaçlıyor. Mevlüt Uyanlık ın makalesi, uzun bir tarih içinde somutlaşan tartışmaları, bu kitabın konusuyla ilişkili yönleriyle yansıtabilmesi bakımından ayrıca önemli. 915 Bekir Berat Özipek İkinci Bölüm, ifade hürriyetinin çeşitli alanlardaki ifade biçimlerine ilişkin örnekleri konu alan tebliğlere ayrıldı. Bu bölümün ilk makalesinde Anthony Brandey, Raz ın çokkültürlülük konusundaki yaklaşımını izleyerek, devletin dinlerle ilgili olarak hoşgörü, ayrımcılık yapmama ve tasdik gibi üç politikayı izleyebileceğini belirtiyor. Locke tan günümüze uzanan çizgideki liberal bir demokraside devletin dinleri tasdik etmesinin anlamını tartışıyor. Bekir Berat Özipek in tebliği ise ifade hürriyetini akademyadaki tezahür tarzıyla ele alıyor ve geçmişten günümüze onun anlamını, özerklikle ilişkisini, ayrı bir özgürlük kategorisi olarak değerlendirilip değerlendirilemeyeceğini ve Türkiye deki yerini tartışıyor. Özipek, akademik camiadaki sorunların sadece özgürlüksüzlükten ibaret olmadığını, bir zihniyet ve ahlâkî soru-nun da mevcut olduğunu savunuyor. İfade hürriyeti konusundaki tartışmaların önemli bir boyutunu da cinselliğe ilişkin tartışmalar oluşturuyor. Melih Yürü-şen in tebliği, ifade hürriyeti ile müstehcenlik ilişkisini liberal perspektiften ele alıyor ve erotik-pornografik ayrımıyla, muhafazakâr, feminist ve diğer çevrelerden gelen yasak yanlısı argümanların tutarlılığını özgürlük kriteri bakımından sorguluyor. Yürü-şen, diğer alanlarda olduğu gibi cinsellik alanında da temel alın-ması gerekenin risk değil özgürlük olduğuna vurgu yaparak, risk-lerin de ancak ifade özgürlüğünün garanti altına alınmış olduğu toplumlarda minimize edilebileceğini güçlü bir argümantasyonla entelektüel gündeme taşıyor. Üçüncü Bölümde yer alan tebliğ ve makaleler, ağırlıklı olarak, ifade hürriyetinin AİHM kararlarında ve AB politikasındaki yeriyle ilgili. Bu bölüm, Rick Lawson un İstanbul daki ilk sempozyumda sunduğu önemli tebliğle başlıyor. Lawson, AİHM nin Sözleşme yi 1950 li yıllardaki anlaşılış biçimiyle ve hakların o dönemdeki düzeyiyle değil, dinamik biçimde yorumladığını, bu konuda iç hukuka tanınan yorumlama yetkisinin sınırlarının da bu çerçevede belirlendiğini ve Mahkeme nin özellikle son on yıldaki işleviyle bir temyiz mahkemesi gibi davranma eğiliminde olduğunu ifade et- 1016 Teorik ve Pratik Boyutlarıyla İfade Hürriyeti mektedir. Lawson un tebliği, özgürlükler ko-nusunda daraltıcı yorumlarıyla başarısız bir sınav vermekle eleştirilen Türk Anayasa Mahkemesinin dikkatine sunulur. Bu tebliğle çizilen genel çerçeve, son kırk sekiz yılda AİHM tara-fından ifade hürriyeti ile ilgili olarak alınan sekseni aşkın karar ışığında Vahit Bıçak ın tebliğinde örnek davalarla somutlaştırı-lıyor. Bıçak, özellikle sınırlamanın sınırlarını anlamamıza yar-dımcı olacak çok sayıda davada Mahkeme nin verdiği kararları mercek altına alıyor ve Türkiye de ifade hürriyetini kısıtlayan normların hâlâ yürürlükte olduğunu vurgulayarak, bu konuda Meclis in yapması gerekenin af veya erteleme gibi anlık tedbirler almak olmayıp, asıl olarak suç olmaktan çıkarma yönündeki düzenlemeler olması gerektiğine işaret ediyor. Bu bölümün son yazısı, ifade hürriyeti konusundaki Avrupa politikasını, Türkiye ye dönük yüzüyle ele alıyor. İstanbul daki sempozyumda bu çerçevede sunduğu tebliğde Christopher Bre-win, Avrupa Birliği konusundaki Türk korkuları nın anlaşılması gerektiğini ifade ederek, bazı Avrupa ülkelerinden farklı olarak Türkiye nin iktisadî ve siyasî iyileştirmeleri tamamen gerçekleştirdikten sonra Birliğe alınmasını istemenin haklılığını sorguluyor. Brewin, her şeye rağmen AB politikalarının milliyetçiliğe dönüşten çok daha fazla tercih edilebilir olduğunun altını çiziyor. Son Bölüm, Avrupa Birliği yolundaki Türkiye nin yerini konu alıyor. Bu bölüm, her şeyden önce Türkiye nin hukuk devleti ilkesi bakımından yerini tespit etmeyi amaçlayan bir makaleyle, Yavuz Atar ın makalesiyle başlıyor. Atar, hukuk devletini ve onu sağlamanın mekanizmalarını anlatarak, Türkiye pratiğinde hukuk devleti ilkesiyle mesafeyi itiraz edilmesi güç argümanlarla temellendirerek gözler önüne seriyor. Bu konudaki sorunların daha Anayasa nın başlangıç ilkelerinden başladığı ve iyileştirmelere rağmen devleti ve ideolojiyi önceleyen anlayışın korunduğu tespitini yapan Atar ın makalesi, ayrıca, korporatif yaklaşımın özgürlük bakımından taşıdığı sorunlara ve hukuk devleti ilkesi bakımından Anayasa Mahkemesi nin hatalı kararlarına dikkat çeken zengin içeriğiyle de önemli. 1117 Bekir Berat Özipek Düşünce özgürlüğünü genişletmek için yapıldığı söylenen anayasa değişikliklerinin ciddî bir etki yapıp yapmadığını ayrıntılı biçimde ele alan Osman Can ın makalesi, düşünce özgürlüğünün anayasal sınırlarını, demokratikleşme paketi çerçevesinde gerçekleştirilen söz konusu değişikliklerden önceki ve sonraki hâliyle mercek altına alıyor. Anayasa koyucunun bu konudaki düzenlemelerine hâkim olan yaklaşımdaki eksiklikleri vurgulayarak, değişikliklerin Sözleşme, AB Hukuku, AB Temel Haklar Şartı, Kopenhag Kriterleri ve Ulusal Programın gereklerini karşılamanın oldukça gerisinde olduğunun, dil yasağının kaldırılması gibi bazı olumlu adımlar atmakla beraber, diğer bazı - önemli- alanlarda ise gerileme sayılabilecek düzenlemeler içerdiğinin altını çizmektedir. Bu kitaba bir son söz yazılacak olsaydı, herhâlde en uygun başlık Türkiye korkularını aşmak zorunda olurdu. Stephen Kinzer in sempozyumda sunduğu tebliğe ait bu başlık kadar, onun içeriği de kitabı onunla bitirmek için ideal görünüyor. Kinzer, Türkiye nin, sahip olduğu çeşitlilik ve zenginliğin farkına vararak değişimin önündeki bariyerleri kaldırması durumunda, gelişmekte olan dünya için eşsiz bir model olacağını ifa-de etmektedir. * * * Bazen insanın kendisini ifade etme ihtiyacının, yaşama hakkından bile önemli olabildiğini, bu yüzden insanın ya ben öleyim mi söylemeyince? (Yunus Emre) diyebildiğini, herkesin söyleyecek ayrı bir sözü olduğunu, hem söyleyemeyen ve hem de gidemeyen kırgın ve küskün bireylerin yaşadığı -değerli fikir kadını Gülay Göktürk ün tabiriyle- Gidemeyenlerin Ülkesinin hep böyle kalamayacağını artık anlamalıyız. Böyle bir ortamda mevcut sorunlu yapıyı olduğu gibi korumaya çalışmanın hepimiz için felâket getireceğini anlatmanın yolu da yine bu anahtar veya kavşak özgürlükten geçiyor. Özgürlükler üzerinden bir saflaşmanın yaşandığı ülkemizde, içinde bulunduğumuz süreçte ifade hürriyetini tesis etmek, insan olarak sahip olduğumuz potansiyelimizi gerçekleştirmenin vazgeçilmez şartı olmasının ya- 1218 Teorik ve Pratik Boyutlarıyla İfade Hürriyeti nında, başka birçok ülkede şahit olduğumuz felaketli sonuçların yaşanmaması bakımından da kritik bir öneme sahip görünüyor. Gerçekten büyük sorunlarla karşı karşıyayız ve bunları çözebilmek için konuşmak zorundayız. Aksi hâlde yine birileri, yabancılar, bir gün bizsiz konuştuklarını çözüm diye önümüze koyduğunda, onlara TCK 312 den ceza da veremeyeceğiz. Bekir Berat Özipek 1319 Teorik ve Pratik Boyutlarıyla İfade Hürriyeti I. BÖLÜM İFADE HÜRRİYETİ NEDİR? 1520 16 Bekir Berat Özipek21 Teorik ve Pratik Boyutlarıyla İfade Hürriyeti Hukukî ve Siyasî Açıdan İfade Hürriyeti Norman P. Barry Liberal Batı toplumlarının temel özelliklerinden bir tanesi ifade hürriyetinin sebatla muhafaza edilmiş olmasıdır. Sınırlı devlet ilkesi için serbest ekonomi ve bireysel onur elzemdir. Bütün insan hakları belgelerinin can alıcı bir unsuru olmakla beraber, ifade hürriyeti hiçbir zaman liberal düşünürleri tatmin edecek kadar teminat altına alınmamıştır ve eleştiriye açık bu durum yalnıza otoriter rejimlerden değil, fakat aynı zamanda bizatihi Batı demokrasilerinin içindeki fikir hareketlerinden ve hukuk kurallarından da kaynaklanmaktadır. Varlıklarını esas olarak her türlü eleştiriyi kısıtlamak suretiyle devam ettirebilen komünist düzenler için ifade özgürlüğünün yasaklanması zorunluydu; yoksa zora dayalı kollektivist sisteme açıkça meydan okumalara müsaade edilmesi, arkalarındaki halk desteğinin kökünden sarsılmasına sebep olurdu. Öte yandan, liberal rejimler de serbest ifadeyi sınırlamıştır, gerçi taraftarları, bu sınırlamaların liberalizmin aslî değerleriyle tutarlı olduğunu her zaman iddia etmişlerdir. Liberal Düşünce, Yaz 2002, Sayı 27, s Prof. Dr., Buckingham Üniversitesi Öğretim Üyesi. 1722 Bekir Berat Özipek Batı da ifade hürriyeti, hiçbir zaman mutlak bir değer olmamıştır. Geleneksel olarak, rakip başka amaçlarla yarışmak zorunda olmuştur. Bunların bir kısmı oldukça makuldür. Meselâ, rejimin herhangi bir tehdit altında olması durumun-da, askerî sırların tamamen ifşa edilmesine müsaade edilmesi tasavvur bile edilmezdi. Böyle bir durumda, millî güvenliğin, birtakım şartlar altında liberal toplumun bir lüksü olarak düşünülebilecek başka herhangi bir şeyden önce gözetilmesi gerekir. Mamafih, hürriyete inananlar, devletin, kendisine yö-nelik haklı eleştirileri caydırmak için bunu bahane olarak kul-lanma ihtimaline karşı her zaman uyanık olmuşlardır. İngil-tere de (Britanya da), meselâ kamu görevlilerinin ifade hürri-yetine getirilmiş katı bir sınırlama olan Resmî Sırlar Kanunu çoğu zaman zararsız bilgileri dahi açıklaması yasak olan eski memurların, hükümet politikalarının bilgiyle donanmış ola-rak tartışmasını engellemek için kullanılmıştır. Jüri sistemi ba-zan hukukun katılığının biraz yumuşatılmasını sağlar. İngilte-re de Clive Ponting adında bir kişi, Falklands Savaşı sırasında Belgrano isimli bir Arjantin gemisinin batmasıyla ilgili gizli bilgileri ifşa etmişti. Hakkında cezaî kovuşturma başlatılan Ponting teknik olarak suçlu görünmesine rağmen beraat etti. Yine de kanunlar serbest tartışma önünde ciddî bir tahdit olarak durmaktadır. Buradaki kısıtlama bir kanundan kay-naklanmaktaysa da, liberallerin çokça övdükleri örf ve âdet hu-kuku (common law) da, (aşağıda ele alınacak olan) hakaret ve iftirayla ilgili kurallar örneğinde olduğu gibi, uzunca bir süre ifade hürriyetine ciddî sınırlamalar getirmiştir. Çoğu hukuk sisteminin serbest ifade ile açık bir şekilde çatışması mümkün başka kanunî hükümleri barındırdığı gerçeği Batılı değerlerin özündeki çoğulculuğu göstermektedir. Bunlardan özel önemi olan bir tanesi, mahremiyet hakkıdır. Fransız hukuku bir kişinin mütecaviz bir basından korunma hakkını o kadar sıkı bir şekilde korumaktadır ki bu basın haberciliği üstünde ciddî bir sınırlama teşkil etmektedir. Ünlü 18 Daha göster
Üç Aylık Dergi Yıl 16, Sayı 63, Yaz 2011 Takdim...3 Din Özgürlüğü, Çoğulculuk ve Liberal Demokrasi...7 Bilal Sambur Hoşgörü Üzerine Bir Kıyaslama: John Locke ve Jean Jacques Rousseau... 15 Arda Akçiçek Detaylı Liberteryenler Kürtaj Konusunda Neden Tercih Yanlısı Olmalıdır? Jan Narveson... 11
Üç Aylık Dergi Yıl 17, Sayı 67, Yaz 2012 Takdim...3 Kürtaj: Ahlâkî Bir Bataklık Wendy McElroy...7 Liberteryenler Kürtaj Konusunda Neden Tercih Yanlısı Olmalıdır? Jan Narveson... 11 Kürtaj Hakkı: Kendine Detaylı Takdim...3. LIBERALIZM VE İSLÂM İslâm-Liberalizm İlişkisi: Mustafa Erdoğan Üzerinden Bir Değerlendirme Aytekin Özel...9
Üç Aylık Dergi Yıl 18, Sayı 69-70, Kış-Bahar 2013 Takdim...3 LIBERALIZM VE İSLÂM İslâm-Liberalizm İlişkisi: Mustafa Erdoğan Üzerinden Bir Değerlendirme Aytekin Özel...9 İslâmizm, Dinperestlik ve İnsanlık Detaylı Türkiye nin Yeni Anayasasına Doğru
3 TESEV Anayasa Komisyonu Raporu Türkiye nin Yeni Anayasasına Doğru TESEV TESEV Anayasa Komisyonu Raporu Türkiye nin Yeni Anayasasına Doğru Komisyon üyeleri (alfabetik sırayla) TESEV Anayasa Komisyonu, Detaylı Savunma Hakkı. Av. Yasin DIVRAK Av. Ahmet Hasan KILIÇ TAKDĐM ( ) Av. Muharrem BALCI
( *) Savunma Hakkı TAKDĐM ( ) Av. Yasin DIVRAK Av. Ahmet Hasan KILIÇ A dalet idesine kavuşabilmenin yolu, savunma hakkının etkin bir şekilde kullanılabiliyor olmasıyla mümkündür. Savunma, muhakeme faaliyetinin Detaylı SOSYAL PİYASA EKONOMİSİ VE İSLAM DAKİ ALGILANIŞI
SOSYAL PİYASA EKONOMİSİ VE İSLAM DAKİ ALGILANIŞI 23 24 Eylül 2010, Ankara Bir Konrad-Adenauer-Stiftung Yayını Konrad-Adenauer-Stiftung e.v. Bütün hakları saklıdır. Tekrar basımı ancak Konrad-Adenauer-Stiftung Detaylı Liberteryenler Kürtaj Konusunda Neden Tercih Yanlısı Olmalıdır? Jan Narveson... 11
Üç Aylık Dergi Yıl 17, Sayı 67, Yaz 2012 Takdim...3 Kürtaj: Ahlâkî Bir Bataklık Wendy McElroy...7 Liberteryenler Kürtaj Konusunda Neden Tercih Yanlısı Olmalıdır? Jan Narveson... 11 Kürtaj Hakkı: Kendine Detaylı SDE analiz CUMHURBAŞKANI ADAYLARININ SEÇİM STRATEJİLERİNİN ANALİZİ. Sunuş. www.sde.org.tr. www.sde.org.tr. Yazarlar Hakkında.
Yazarlar Hakkında Dr. Murat YILMAZ Stratejik Düşünce Enstitüsü İç Politika ve Demokratikleşme Programı Koordinatörüdür. Türk siyasi hayatı ve fikir tarihi ile siyasi partiler üzerine çalışmalarını sürdürmektedir. Detaylı 10. YIL. Bilgi Edinme Hakkı Çalıştayı Sonuç Raporları
10. YIL Bilgi Edinme Hakkı Çalıştayı Sonuç Raporları 27 Mayıs 2013 ÖNSÖZ Demokrasinin ve Anayasamızın en temel prensiplerinden biri olan bilgi edinme hakkı, kamu yönetiminde açıklığın ve şeffaflığın sağlanması Detaylı Demokrasi Denetim Raporu
Demokrasi Denetim Raporu Genç Vatandaşlar İle Demokrasi Buluşmaları Ulusal Ajans Projesi 10-12 Nisan DEMOKRASİ DENETÇİLERİ DERNEĞİ Proje kapsamında çalıştaylar süresince katılımcıların hazırladığı raporlar Detaylı CMY. Bankalar Caddesi Minerva Han, No:2, Kat: 3 34420 Karaköy stanbul T +90 212 292 89 03 F +90 212 292 90 46 www.tesev.org.tr ISBN 978-605-5832-89-6
ermeniler.baskiya.turkce.pdf 9/14/11 5:23:43 PM C M Y CM MY CY CMY K Bankalar Caddesi Minerva Han, No:2, Kat: 3 34420 Karaköy stanbul T +90 212 292 89 03 F +90 212 292 90 46 www.tesev.org.tr ISBN 978-605-5832-89-6 Detaylı TÜRKİYE: İFADE ÖZGÜRLÜĞÜNÜN TAM ZAMANI
TÜRKİYE: İFADE ÖZGÜRLÜĞÜNÜN TAM ZAMANI Uluslararası Amnesty International Af Örgütü dünya is a çapında global movement 150 den fazla of ülke more ve than bölgede 3 million 3 milyon supporters, üyesi, destekçisi Detaylı TÜRBAN SORUNU NUN HUKUKSAL BOYUTU ANAYASAL DEĞİŞİKLİK ÇÖZÜM OLUR MU?
TÜRBAN SORUNU NUN HUKUKSAL BOYUTU ANAYASAL DEĞİŞİKLİK ÇÖZÜM OLUR MU? S. Alp Lİmoncuoğlu* Türkiye nin son 25 yılına damgasını vuran tartışmalardan biri türban sorunu dur. Çözümün yasama organına odaklanmış Detaylı  Yeni Anayasa Sürecini İzleme Raporu: Yeni Anayasada Temel İlkeler ve Hükümet Sistemi Tercihi. Ekim 2013 TESEV DEMOKRATİKLEŞME PROGRAMI
TESEV DEMOKRATİKLEŞME PROGRAMI Yeni Anayasa Sürecini İzleme Raporu: Yeni Anayasada Temel İlkeler ve Hükümet Sistemi Tercihi Ekim 2013  Yazar: Levent Köker www.anayasaizleme.org 1 İçindekiler SUNUŞ, Detaylı CARL JOACHIM FRIEDRICH
Carl J. Friedrich Sınırlı Devlet CARL JOACHIM FRIEDRICH Limited Government Çeviren: Mehmet Turhan ISBN 13: 978-975-6201-92-3 Liberte Yayınları / 182 2. Baskı: Ekim 2014; 1. Baskı: Eylül 1999 (Gündoğan Detaylı Giriş. Uluslararası Teknolojik Ekonomik Sosyal Araştırma Vakf
Giriş Anayasalar, devletlerin temel hukuk metinleri ve yol haritalarıdır. Anayasa, bir devletin yönetim biçimini ve örgütlenişini, temel kurumlarının neler olduğunu, bunların birbirileriyle olan ilişkilerini Detaylı İNSAN HAKLARI AVRUPA MAHKEMESİ KARARLARINDA ÇOĞULCULUK Prof. Dr. Sibel İnceoğlu Bilgi Üniversitesi Hukuk Fakültesi
İNSAN HAKLARI AVRUPA MAHKEMESİ KARARLARINDA ÇOĞULCULUK Prof. Dr. Sibel İnceoğlu Bilgi Üniversitesi Hukuk Fakültesi GİRİŞ Kaynağı ister ulus ister halk egemenliği anlayışına dayansın, günümüzde, demokrasi Detaylı Devletin Anatomisi, Murray N. Rothbard. Devlet Ne Değildir?
Devletin Anatomisi, Murray N. Rothbard Devlet Ne Değildir? Devlet neredeyse evrensel olarak topluma hizmet kurumu olarak görülür. Bazı teorisyenler Devleti toplumun ideal örneği olarak yüceltirler; başkaları Detaylı Avrupa da Türkiye: Bir sözden fazlası mı?
Avrupa da Türkiye: Bir sözden fazlası mı? Bağımsız Türkiye Komisyonu Raporu Eylül 2004 Bağımsız Türkiye Komisyonu Martti Ahtisaari (Bașkan) Finlandiya Cumhurbașkanı (E) Kurt Biedenkopf Saksonya Eyaleti Detaylı Kafkas Dernekleri Federasyonu. YOK OLMA TEHLİKESİ ALTINDAKİ DİLLER ve ADIGE-ABHAZ DİLLERİNİN KONUMU
Kafkas Dernekleri Federasyonu YOK OLMA TEHLİKESİ ALTINDAKİ DİLLER ve ADIGE-ABHAZ DİLLERİNİN KONUMU Ankara, 2006 YOK OLMA TEHLİKESİ ALTINDAKİ DİLLER ve ADIGE-ABHAZ DİLLERİNİN KONUMU Kafkas Dernekleri Federasyonu Detaylı Turgut Özal Dönemi Türkiye de Siyasal Liberalizm 1
Vol:3, No:6, 35-53, December, 2014 Turgut Özal Dönemi Türkiye de Siyasal Liberalizm 1 Naciye Oral* Selami Erdoğan** Özet Liberalizm, tarihsel kökenleri 17.yüzyılın başlarına dek uzanan, özellikle batılı Detaylı DANIŞTAY BAŞKANLIĞI DANIŞTAY VE İDARİ YARGI GÜNÜ 137. YIL 10 MAYIS 2005
DANIŞTAY BAŞKANLIĞI DANIŞTAY VE İDARİ YARGI GÜNÜ 137. YIL 10 MAYIS 2005 SUNUCU- Değerli konuklar, Danıştay ın 137 nci Kuruluş Yıldönümü nedeniyle düzenlenen Danıştay ve İdarî Yargı Günü kutlama törenine Detaylı Hoşgörü Üstüne Bir Mektup John Locke
Hoşgörü Üstüne Bir Mektup John Locke Çeviren: Melih Yürüşen Not: Eser Liberte Yayınları tarafından kitap olarak basılmıştır. 1 İçindekiler Sayfa 3 John Locke a Dair- Locke un Hayat Hikâyesi 6 Hoşgörü Üstüne Detaylı Bandrol Uygulaması na İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 5. maddesinin ikinci fıkrası çerçevisinde bandrol taşıması zorunlu değildir.
Bandrol Uygulaması na İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 5. maddesinin ikinci fıkrası çerçevisinde bandrol taşıması zorunlu değildir. Genel Yayın Sıra No: 232 2013/13 ISBN No: 978-605-5316-62-4 Detaylı Olmalı nın Olabilir Anlamına Gelmediği An: Yolsuzluk Karşıtı Washington Uzlaşmasının Ortaya Çıkışı *
Olmalı nın Olabilir Anlamına Gelmediği An: Yolsuzluk Karşıtı Washington Uzlaşmasının Ortaya Çıkışı * When Should Does Not Imply Can. The Making of the Washington Consensus on Corruption** Ivan Krastev*** Detaylı ÖZET SOSYAL HAKLAR VE ÖZEL OLARAK KORUNMASI GEREKEN KİŞİLER. Bülent KARA
TESEV DEMOKRATİKLEŞME PROGRAMI Yeni Anayasa Sürecini İzleme Raporu: Nasıl Bir Anayasaya Doğru Gidiyoruz? Mart 2013  Yazarlar: Etyen Mahçupyan, Mehmet Uçum, Özge Genç www.anayasaizleme.org Sunuş Özge Detaylı Avrupa'da Türkiye. Kısır döngüyü kırmak
Avrupa'da Türkiye Kısır döngüyü kırmak Bagımsız Türkiye Komisyonu Ikinci Raporu Eylül 2009 Avrupa da Türkiye: Kısır döngüyü kırmak Bağımsız Türkiye Komisyonu kinci Raporu Eylül 2009 Bağımsız Türkiye Komisyonu Detaylı SUÇ (CEZA) MUHAKEMESİ HUKUKU -Kısa Temel Konuları-
SUÇ (CEZA) MUHAKEMESİ HUKUKU -Kısa Temel Konuları- Hazırlayan Prof. Dr. Ali ŞAFAK Emekli Öğretim Üyesi Polis Akademisi Güvenlik Bilimleri Fakültesi Emekli Dekanı Ceza Hukuku ve Ceza Muhakemesi Hukuku Dersleri Detaylı Kültürlerarası Diyalog İçin Beyaz Kitap
Kültürlerarası Diyalog İçin Beyaz Kitap "Eşit Bireyler Olarak Onurlu Biçimde Bir Arada Yaşamak" Avrupa Konseyi Dışişleri Bakanları tarafından 118. Bakanlar Komitesi Oturumunda uygulamaya konulmuştur. (Strazburg, Detaylı 2016 © DocPlayer.biz.tr Gizlilik Politikası | Hizmet koşulları | Geri bildirim