Çin Ekonomisi Krizde mi? / Ekonomi - Finans / Milliyet Blog
Çin Ekonomisi gelişimi 2018 yılında %6.6 oldu. Şimdiye kadar elde edilen rakamların en düşük değerlisi. Bu rakamın üçte biri de Çin’li memurların iyimserliği dersek %4,4 kalkınma var ve bu ABD ve Almanya’da ’de %2,2-2.5 bandında gelişme görülürken sağlanan gelişmenin iyi bir rakam olduğu kesin. Çin, Deng’in ekonomide kapitalizmi benimsemesinden beri 40 yıldır çok iyi bir gelişme sağladı.
Ancak, Şimdi Çin uzmanları “Çin durakladı ve krizde” diyorlar. Youtube yayınları çok fazla sayıda ve olumsuz konuşanların dayanakları şunlar. Gelişme rakamı aslında daha düşük. Ekonomi sarsılıyor. Trump’ın ithalata koyduğu vergiler, sınırlamalar ekonomiyi sarsmaya, ihracat azalmaya başladı. Çin müzakerelerde artık daha anlayışlı olmak zorunda olduğunu anladı. ABD ile ticari alanda bir uzlaşmaya varması gerekli. Ama sorun sadece Trump değil daha derinlerdedir.
Çin’in finansal yapılanmasında batık bankalar var. Devlet şirketleri çok borçlu oldu. 2008 yılından beri kullanılan kredilerin %75’i devlet şirketlerine gitti ve bunlar verimsiz alanlarda kullanıldı. Bu hiç te iyi olmadı. Patlayan ani bir kriz ABD’de bankalara, borsaya ve iş dünyasına zarar verebilir. Ama Çin’in krizi bu tip değil. Çin’in krizi biraz daha karmaşık ve derinlerde.
Konut piyasası elde patladı. Alıcı yok. 2008’den beri yapılan evler ve kasabalar çürümeye terk edildi. Endüstride atıl kapasite var. İşçiler bir ay önceden ücretsiz izine gönderiliyor. Otomobil ve akıllı telefon satışları 20 yıldır ilk defa düşüşe geçti. Zenginler dışarıya para transfer ediyor ve en çok da ABD’den ev alıyorlar. ABD’de 30 Milyar$’lık ev satın alması oldu.
2009’dan beri borç/GDP oranının %253’lere çıkması zaten hep tehlike işareti ve yanan kırmızı ışıktı. Çin’in krize meydan okuması sonunda duracak ve kriz hasarını yapacaktır.
Kriz, Çin karakterli sosyalizmin veya Çin kapitalizminin krizidir. Başlayan kriz bir kaç yıldır zaten geliyorum diyordu. Ama hep önlenmeye çalışıldı. Başlaması geciken kriz hemen sona eremeyecektir. Bir veya birkaç yıl sürebilir. Çin’in krizi artık Dünya’nın da krizidir.
Kriz her ekonomiyi sarsar. Çin’in düşmeyecek kadar büyük olduğu, ekonominin kontrol enstrümanlarının fazla olduğu söylenir. Ancak tüm kumandalı ekonomilerin de bir tahammül sınırı vardır. Ayrıca Çin’de yerel yönetimlerin borcu ne kadar bilinmiyor. 6 trilyon $ tahmininde bulunanlar var. Altyapıya, inşaata ve ekonomiye verilen kan ve can sınıra gelmiş durumdadır. Pekin krizi geciktirmek için zaman satın alıyor ama bu da muhtemelen yetmeyecektir. Borç çöplükleriyle idare mümkün değildir.
Alınan tedbirler yetmeyecektir. Bankaların daha çok kredi vermeleri için tutmaları gerekli rezerv azaltıldı. Ama Çin borç duvarı sonsuza kadar büyüyemez. Borç duvarı, yıkılmak zorunda kalacak. Krizi geciktirmek borcun artmasına sebep oluyor, temiz bir sayfadan başlamayı zorlaştırıyor. Çin borçlanması iyi alanlarda değil verimsiz alanlarda oldu. Borçlanarak verimsiz yatırımlar yaparak gelişmek, ekonomiyi sürdürülebilir tutmak mümkün değildir. Çin’de her şeyden önce ekonomiyi yönlendiren devlet kuruluşları borç batağından çıkmalıdır. Deng bunların küçülmesini, özelleşmesini istemişti. Komünist parti bunu yeterince algılamadı.
Şimdi, Çevreci olmayan fakat çalışan fabrikalara daha toleranslı olunuyor ve kapatılmıyorlar. Ancak artık yabancı yatırımı azaldı. İşçilik şimdi pahalı bulunuyor. Vietnam, Kamboçya, Hindistan daha ucuz oldu deniliyor. Dünya ekonomisi durgunluk içinde.
Çin bu noktaya gelmeyip farklı bir yol seçebilirdi. Örneğin Yeni teknolojilerin geliştirilmesi yolu seçilebilirdi. Ancak o iş ucuz değil ve büyük çaba ve maddi kaynak gerektiriyor. Çin bunu yapmadı, ucuzu alt yapıyı ve askeri güçlenmeyi seçti. Bu kriz 2009 krizinden daha derin olacak. O krizin etkilerinin önlenmesi için trilyonlarca dolarlık yatırım planlanmıştı.
Gelinen nokta çok mu kötü: Çinin ekonomisi 2009’da GDP 5.1 trilyon dolar, borcu 9.1 trilyon dolardı. 2017de GDP 17.2 trilyon$, borcu 32.4 trilyon dolar oldu.
9 yılda ekonomi GDP bazında (17.2-5.1)/5.1=12.2/5.1=2.4 kat gelişti.
Borç bazında ise borçlar 2.6 kat arttı (32.4-9.1)/9.1= 23.3/9.1= 2.56.
Borcun artış yüzdesi, ekonominin gelişme yüzdesinden daha fazla. Arada kayıp var (2.56/2.4=1.07). Borç %6-%7 düzeyinde daha fazla artmış. Yatırımlar %6 düzeyinde daha verimsiz olmuş yorumu yapılabilir.
Olumlu hiçbir şey yok mu? Olumlu olan şey 2018’de Yuan’ın dolar karşısında %9 değer kaybetmesi. Bu ihracat artışına yardım edecek. Ama çok fazla düşüş de istenmiyor. Bu düşüş Yuan’dan kaçmaya ve Çin’den sermaye çıkışına yol açtığından fazlası istenmiyor.
Sonuç: Ekonomi doğruları belirli bir bantta kalmayı gerektiriyor. Aşırılıklar, sürdürülebilirliği olumsuz etkiliyor. Çin 2. Büyük ekonomi ve sarsılması Dünya ekonomisi için istenmez. Parası olan alıcı, ABD, kıymete bindi.