Akademîsyena ku li ser doza... DAIŞê li Mûsilê keçên êzidî... Can Dündar'ın sitesi Almanya'dan yayına... Senin 'milli iraden' düdüklü tencereyle... Suriyelilerin Suriye’si (1) İçimizdeki seslerin ozanı; Aram Tigran
Bu haber kez okundu. Yolu sevdadan ve kavgadan geçen, yürekleri ellerinde insanca bir yaşam için mücadele eden insanların bilgesi; acılarla aydınlanmış toprakların hüzünlü sesi; sevgide ve kardeşlikte birleştirmeye çalıştığı insanlık ailesinin onur üyesi…
İçimizdeki seslerin; özgürlüğe, hasrete ve aşka dair seslerin ozanı, kırılgan duygularımızın limanı, yaşama istencimizi güçlendiren ezgilerin ustası..
Nev-i şahsına münhasır özellikleriyle bir sanatçıdan fazlası tanımını hak eden; enstrüman, dil ve duygu zenginliğiyle Kürt müziğinde yeni bir ekol inşa eden; dinleyicilerine coşku ve dayanma gücü veren, ezgilerindeki estetik derinlik, direngenlik, zenginlik ve içtenlikle hem ruhumuzu besleyen hem de ümitlendiren ozan...
Aram Tigran ya da nam-ı diğer; Mamoste Aram...
Dizginlenemez Fırat’ın, dorukları karlı Ararat’ın, bin yıllardır çığlık çığlığa akan Dicle’nin ve yarası derin Aras’ın ozanı...
Sayat Nova ve Aşug Cıvan gibi seçkin Ermeni aşıkları Ermeni toplumunun dilsel ve kültürel gelişimine önemli katkılar sağladılar.
Mamoste Aram onların yarattığı değerleri özümseyip geliştirdi. Bunları Kürt kültürüyle de harmanladı. Ezgileriyle Kürt dili ve edebiyatına önemli katkılar yaptı.
Geleneksel Ermeni ve Kürt müziğinden beslenmiş olsa da bununla yetinmedi. Onları geliştirdi ve bu yolda önemli eserler üretti. Mamoste Kürt kültürünün kaynaklarına inmiş, tarihin akışı içindeki ozanları ve dengbejleri yakından incelemişti. Ermeni olmasına ve bu bilinci en ileri seviyede taşımasına rağmen yaşadığı coğrafyanın kadim kültürü olan Kürt kültürüyle bütünleşmeyi başarmıştı.
Kürtlerle Ermenilerin birbirlerinden etkilendikleri ve zaman içerisinde ortak bir kültür yarattıkları biliniyor. Bu bir gerçektir. Aram da böylesi bir ortak kültürün ürünü; halklarımızın ortak değeriydi.
Garzanlı’ydı Aram. O da Garapete Xaço gibi kılıç artığı Ermeni bir ailenin evladıydı. Garapete Xaço Batmanlı, Aram Sasonlu’ydu. 1.Paylaşım Savaşı yıllarında yaşanan Ermeni katliamında canını kurtarabilen ender insanlar arasında Aram’ın babası Tigran da vardır. Tigran, 1915’te yaşanan soykırımdan şans eseri kurtulur ve Suriye’ye sığınır.
Qamişlo kentine yerleşir ve aradan bir süre geçtikten sonra da duvar ustası olarak hayatını kazanmaya çalışır. Derken Qamişlo’da kendisi gibi Sason’dan sürgün edilen Ermeni bir kadınla evlenir ve bu evlilikten Aram dünyaya gelir.
Mamoste Aram,15 Ocak 1934’te, kerpiç duvarlı, basık tavanlı bir evde dünyayagözlerini açar. Açar açmaz da kulaklarında sürekli duyacağı ve onda derin iz bırakacak olan bir ses duyar. Babası oğlunun kulağına bir Ermeni ezgisi okur. Oğlu hayata babasının bu ezgisiyle başlar.
Devam eden gün, ay ve yıllarda yanık sesli babası oğlu için sürekli Ermeni ezgileri dillendirir. Tigran aile içindeki eğlencelerde, dost meclislerinde ve iş yerinde; fırsat bulduğu her yerde içindeki yangınları dışarı atmaya, acısını dillendirmeye çalışır.
Küçük Aram bundan çok etkilenir. Müziğe yönelir. Babasına eşlik etmeye, ondan duyduklarını onunla birlikte söylemeye çalışır. Günlerden birgün Tigran,oğlu Aram’ın eline bir cümbüş tutuşturur ve “haydi” der, “hayat seni bekliyor…”
Önce düğünlerde iş tutar Aram. Kısa sürede düğünlerin ve giderek de aşiretdivanhanelerinin aranan ismi olur. Genç yaşta ünlenir ve ünü her geçen gün biraz daha yayılır. Köyden köye, şehirden şehire gider gelir. Gittiği her yerde ezgilerini halkla birlikte üretir. Halktan insanların şiirlerini, söylencelerini, acılı yaşam öykülerinidillendirir; halktan aldığını bir kuyumcu titizliğiyle işler ve halka geri verir.
Hayatın içindeki insanlar gibi masal kahramanları da onun önemli kaynakları arasındadır. Dengbejlerin türküleri gibi cirokbejlerin öykülerinden de yararlanır.
Bundan olsa gerek geniş bir repertuarı vardır. Onun dilden dile dolaşan, nesilden nesile aktarılan sayısız parçası vardır. Kaybolup gidenlerin, zamanında kayda alınamayan eserlerinin sayısı bilinmiyor.
Bilinenlerin sayısı ise 500’ü geçiyor. Aram Tigran’ı geniş kitlelere ulaştıran ve Kürt dünyasıyla buluşturansa Erivan Radyosu’dur. 1966 yılında Ermenistan’a giden Mamoste Aram, aynı yıl Garapete Xaço, Seyda Şemedin ve Susika Simo gibi ünlü sanatçılarla birlikte Erivan Radyosu’nda çalışmaya başlar.
Kürt kültürüne yaptığı katkılardan dolayı Aram Tigran’a ‘Onur Ödülü’ verilmesi kararını alan Tev-Çand, ödül töreninde bir konuşma yapmamı istedi. Köln’deki Baran Kültür Merkezi’nde yapılan törende dilim döndüğünce Aram Tigran müziği üzerine birşeyler söylemeye çalıştım. Aram; içimizdeki aşka ve özgürlüğe dair seslerin efendisi, yolu sevdadan ve kavgadan geçen; yürekleri ellerinde mücadele eden insanların bilgesi, yaralı yüreklerin ermişidir dedim...
Mamoste Aram ne yazıkki vasiyet etmesine rağmen Amed’de toprağa verilemedi. Bunu Türk devletinin ‘mevzuatı' engelledi. Halklarımızın ortak değeri ünlü ozanımız, sözüm ona ‘vatandaş olmadığı’ için Amed’in toprağına gömülemedi. Türk devleti ona bu izni vermedi.