Bakteriler Hakkında Kısa Bilgi | Webokur
Bakteriler, bağımsız şekilde yaşam süren tek hücreli mikroorganizmalardır. Yaklaşık olarak 0,5-2 µm boyutlarına sahiptirler. Bu bakteri türlerine ve cinslerine göre farklılık gösterebilir. Büyük olanlar çoğunlukla saprofit olarak bulunur. Prokaryotik hücreleri olan bakterilerin kendilerine has hücre yapıları olur. Bakteriler çeşitli şekillerde olur. bazıları spiral, bazıları küresel, bazıları da virgül, çubuksu gibi şekillerde olur. Dünyada her türlü ortamda bakteriler bulunmaktadır. Deniz suyunun içinde, toprakta, yer kabuğunda, okyanuslarda, hayvan bağırsaklarında, radyoaktif kalıntılarının içinde, asidik sıcak su kaynaklarında yaşam süren bakteriler vardır. Normalde bir gram toprağın içinde 40 milyon bakteri hücresi, bir mililitre tatlı suyun içinde bir milyon bakteri hücresi olur. Dünyadaki biyo kütlenin çoğunluğunu bakteriler meydana getirir. Bakteri türlerinin yarısı kadarı laboratuvar ortamında kültürlenebilir. Bakteriyoloji ise bakterileri araştıran bilim adıdır. Bu alan mikrobiyolojinin bir alt dalıdır.
İnsan vücudundaki bakterilerin sayısı, insan hücrelerinin yaklaşık 10 katıdır. En fazla sindirim yolunda ve ciltte bulunurlar. Bu bakteriler insanın bağışıklık sistemi tarafından etkisiz hale getirilmiştir. Ancak bazı bakterilerde yararlıdır. Bunlara probiyotik adı verilir. Patojen olan bakteriler enfeksiyon hastalıklarına yol açarlar. Bu hastalıklar arasında cüzzam, frengi, kolera gibi hastalıklarda vardır. Solunum yolu hastalıkları en fazla rastlanan ve ölümcül etkiye sahip olan bakteriyel hastalıklardır. Bunların arasında verem hastalığı da bulunur. Antibiyotikler bakteri kökenli hastalıkların tedavisinde yaygın olarak kullanıldığından, bakterilerde antibiyotiklere karşı direnç gelişmeye başlamıştır. Endüstri alanında ise, yoğurt ve peynir yapımında, atık su arıtmasında, antibiyotik, kimyasal üretiminde bakteriler önemli bir yere sahiptir.
Monera sınıfını meydana getiren prokaryot canlılar arasında en fazla bilineni ve yaygın olanı bakterilerdir. Dünya üzerinde her alanda bakteriler bulunur. Özellikle organik atıkların fazla olduğu yerlerde, sularda bile bakteriler yoğun şekilde bulunur. Bunun yanında 80 derecenin üzerindeki kaplıcalarda, -90 derecedeki buzullarda bile bakteriler vardır. Bakteriler havayla ve su damlacıkları yardımıyla bulundukları yerden uzaklara da taşınır. Bakterileri deneylerle gözlemleyen ilk kişi 17. yüzyılda Antoni Van Lövenbuk bakterilerin şeklini de açıklamıştır. Yaşamsal olayların meydana geldiği en basit canlı grubu bakterilerdir. Tümü mikroskopik, tek hücreli canlıdır.
Bakteriler prokaryot oldukları için çekirdek zarla çevrili olup, kloroplast, mitokondri, golgi cisimciği, endoplazmik retikulum gibi organelleri bulunmaz. Bütün bakterilerin temel organeli ribozomdur. Bunun yanında canlı hücre zarı, DNA, RNA, sitoplazma bakterilerin temel yapısını meydana getirir. Bakterilerin hepsinde hücre murein denilen cansız bir çeperle sarmalanmıştır. Bu yapı bitki hücre çeperinden daha farklıdır. İçeriğinde selüloz olmaz. Bazılarının hücre çeperi dışında kapsül olur. Bu yapı bakterinin hastalık yapma ve dirençli olmasını sağlar.
Bakterilerin bir kısmı kamçıları sayesinde aktif şekilde hareket eder. Kamçıları olmayan bakterilerde bulundukları alanda pasif harekette bulunurlar. Bu açıdan bakteriler tek kamçılı, kamçısız, çok kamçılı, iki demet kamçılı şeklinde sınıflandırılır. Bakterilerin bir kısmında ise, mezozom adı verilen zar kıvrımları olur. Bu kıvrımlarda ETS enzimleri denilen oksijenli solunum enzimleri bulunur. Oksijenli solunum yapıp, mezozoma sahip olmayan bakterilerde solunum zinciri enzimleri hücre zarına tutunmuştur. Bakterilerin genel yapısı % 90 oranında sudan oluşur. Hücre zarından sudaki çözünmüş maddeler giriş çıkış yapar. Sitoplazmaya DNA lar serbest şekilde dağılmıştır. Ökaryot hücrelere göre bakterilerde daha küçük, daha fazla ribozom bulunur. Bu yüzden protein sentezi oldukça hızlı yapılır. Bakterilerin bir kısmı ototrof olduğundan, fotosentez ya da kemosentez yapar. Büyük çoğunluğu ise, heterotrof olduğundan, parazit ya da saprotif yaşam sürer.
Bakteriler nasıl sınıflandırılır?
Bakteriler sahip oldukları özelliklere göre sınıflandırılır. Bunların arasında en önemlileri şekilleri, beslenmeleri, kamçıları, boyanmaları gibi unsurlardır. Bakterilere ışık mikroskobunda bakıldığında aşağıdaki şekillerde görülebilir;
Yuvarlak şekilli olanlar (Coccus): Bu bakteriler genellikle kamçısız olur. Bel soğukluğu, zatürre bakterileri bu gruptandır.
Çubuk şekilli olanlar (Bacillus): Bu bakteriler birbirine yapışık halde ya da tek olarak bulunurlar. Şarbon, tüberküloz, tifo hastalığı bakterileri bu gruptandır.
Spiral şekilli olanlar (Spirullum): Bu bakteriler kıvrımlı olanlardı. Dişlerde bulunan spiroketler, frengi bakterileri bu gruptandır.
Virgül şekilli olanlar (Vibrio): Bunlar virgül gibi tek kıvrımlı bakterilerdir. Kolera hastalığı bakterisi bu gruptandır.
Bakterilerin boyanmalarına göre de sınıflandırılması yapılır. Özel geliştirilen boyalarla boyanabilen bakteriler Gram (+) olan, boyalarla boyanamayanlar ise Gram (-) olarak tanımlanır. Bu özel boyaların Danimarkalı bakteriyolog Gram tarafından geliştirilmesi bakterilerin bu isimle tanımlanmasına neden olmuştur.