TÜRKMENISTANYŇ HEMIŞELIK BITARAPLYGY: HYZMATDAŞLYGYŇ, HOWPSUZLYGYŇ WE DURNUKLY ÖSÜŞIŇ YGTYBARLY BINİADY
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň parasatly ıolbaşçylygynda üstünliklerden üstünliklere tarap barıan Bitarap Türkmenistan parahatçylyk, howpsuzlyk we durnukly ösüş babatdaky ählumumy tagallalara özüniň mynasyp goşandyny goşıan, sebitde we dünıäde belent abraıly hem-de täsirli döwlet hökmünde tanalıar. Munuň şeıledigine «Türkmenistan — Bitaraplygyň mekany» şygary astynda geçıän üstümizdäki ıylda amala aşyrylıan beıik işler, şol sanda dünıäniň halkara gatnaşyklary ulgamyndaky netijeli hyzmatdaşlygyň işjeň ösdürilmegi aıdyň şaıatlyk edıär.
Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplyga esaslanan daşary-syıasy ıörelgeleri iş ıüzünde hil we mazmun taıdan baılaşmak bilen bilelikde, sebitde howpsuzlygy we durnuklylygy üpjün etmegiň, hoşniıetli gatnaşyklary ıola goımagyň täsirli we netijeli guralynyň binıatlyk esaslary bolup hyzmat edıär. Şunuň bilen baglylykda, Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow şu ıylyň 14-nji ıanwarynda geçirilen «Türkmenistan we halkara guramalary: parahatçylygyň we ösüşiň hatyrasyna hyzmatdaşlyk» atly halkara maslahatda eden çykyşynda: «Bu gün türkmen Bitaraplygy sebit howpsuzlygynyň möhüm şerti bolup durıar. Bitaraplygyň binıatlaıyn esaslary BMG-niň Merkezi Aziıadaky sebiti parahatçylyk we hyzmatdaşlyk zolagyna, yklymlaıyn durnuklylygyň pugta guralyna öwürmäge gönükdirilen strategik esaslaryna laıyk gelıär. Şunuň bilen baglylykda, BMG bu ıerde bitaraplyga mahsus bolan özara düşünişmek we ynanyşmak ıagdaıyny, deňhukukly hem-de netijeli hyzmatdaşlyk babatda amatly şertleri döretmek üçin syıasy-diplomatik serişdeleri ulanıan Türkmenistanyň goldawyna hemişe bil baglap biler» diıip, aıratyn nygtady. Milli Liderimiz döwletimiziň Bitaraplygynyň taryhyna çuňňur nazar aılamak bilen, halkara gatnaşyklaryň tutuş ulgamynyň düıpli özgerıän çylşyrymly şertlerinde garaşsyzlygyny gazanan Türkmenistan üçin daşary syıasy ugruny seçip almagyň esasy meseleleriň birine öwrülendigine ünsi çekdi.
1995-nji ıylyň 12-nji dekabrynda Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleıasynyň 50-nji mejlisinde «Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplygy» atly Kararnamanyň biragyzdan kabul edilen senesinden bäri geçen taryhy döwürde biziň döwletimiz abraıly we täsirli daşary syıasaty gyşarnyksyz amala aşyrmagy, wajyp başlangyçlary öňe sürmek bilen birlikde, olary yzygiderli durmuşa geçirmegi bilen dünıäde öňdäki orunlara çykdy. 2015-nji ıylyň 3-nji iıunynda BMG-niň Baş Assambleıasynyň 69-njy mejlisinde 193 döwletiň biragyzdan goldamagy bilen «Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplygy» atly Kararnama ikinji gezek kabul edildi. Bu taryhy resminama ıurdumyzyň alyp barıan daşary syıasatynyň dünıä jemgyıetçiligi tarapyndan giňden goldanylıandygyny hem-de türkmen diplomatiıasynyň ıeten derejesini aıdyň görkezdi. 2017-nji ıylyň fewralynda Türkmenistanyň başlangyjy bilen Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleıasy tarapyndan her ıylyň 12-nji dekabryny «Halkara Bitaraplyk güni» diıip yglan edıän Kararnamanyň kabul edilmegi aıdylanlaryň aıdyň mysaly bolup durıar. Bitarap Türkmenistan halkara gatnaşyklar ulgamynda deňhukukly we özara bähbitli hyzmatdaşlygyň aıdyň, açyk we dostlukly ıörelgelerine gyşarnyksyz eıermek bilen, ygtybarly tarap hökmünde uly abraıa we ynama eıe boldy.
Hormatly Prezidentimiz ıurdumyzyň daşary syıasatynda, ilkinji nobatda, ıakyn goňşy döwletler bilen hoşniıetli goňşuçylyk we dostlukly gatnaşyklary ösdürmäge uly üns berıär. Şunuň bilen baglylykda, milli Liderimiz Türkmenistanyň parahatçylyk söıüjilikli sebit syıasatynyň maksadynyň Merkezi Aziıada giň möçberli halkara hyzmatdaşlygy ıola goımak we ösüşiň möhüm meselelerini çözmek üçin amatly geosyıasy we geoykdysady şertleri döretmäge gönükdirilendigini aıratyn belleıär. Merkezi Aziıa sebitinde wajyp orun eıeleıän Türkmenistanyň daşary-syıasy strategiıasynyň üstünlikli netijeleri milli bähbitleri üpjün etmek bilen birlikde, parahatçylygyň, howpsuzlygyň we durnukly ösüşiň hatyrasyna alnyp barylıan ählumumy tagallalara mynasyp goşant goşmagyň aıdyň mysalydyr.
Häzirki zaman şertlerinde halkara gatnaşyklary ulgamynda döreıän ıagdaılary syıasy çemeleşmeler we gepleşikler arkaly çözmegiň tarapdary bolan Türkmenistan deňhukuklylyk we özara bähbitlere hormat goımak bilen birlikde, netijeli diplomatik gurallary işe girizıär. Hormatly Prezidentimiz ıurdumyzyň diplomatik gullugyna ıokary talaplary bildirmek bilen, onuň döwrebap kämilleşmegi we netijeliliginiň artdyrylmagy, halkara gatnaşyklar ulgamynda milli bähbitleri goramak ukybynyň birkemsiz üpjün bolmagy, düıpli ylmy-tejribe binıadynyň döredilmegi we bu esasda ussat hünärmenleriň mynasyp nesliniň taııarlanylmagy baradaky meseleleri hem hemişe üns merkezinde saklaıar.
Türkmenistanyň giň gerimli halkara hyzmatdaşlygy ileri tutulıan strategik ugurlar boıunça durmuşa geçirilıär. Olar ikitaraplaıyn we köptaraplaıyn esasda alnyp barylmak bilen, ilkinji nobatda, daşary döwletleri bilen hem-de halkara guramalar, aıratyn-da, Birleşen Milletler Guramasy bilen işjeň gatnaşyklary netijeli amala aşyrmaga gönükdirilendir. Hormatly Prezidentimiziň ıolbaşçylygynda işlenilip düzülen «Bitarap Türkmenistanyň daşary syıasat ugrunyň 2017 — 2023-nji ıyllar üçin Konsepsiıasyna» laıyklykda, Türkmenistan Bitarap döwlet hökmünde öz üstüne alan halkara-hukuk borçnamalaryna daıanyp, daşary döwletler bilen gatnaşyklaryny deňhukuklylyk, birek-birege hormat goımak, özara düşünişmek ıörelgeleri esasynda guraıar.
2030-njy ıyla çenli niıetlenen durnukly ösüş boıunça ählumumy Gün tertibini Türkmenistan doly goldap çykyş edıär. Durnukly ösüş maksatlaryny işläp düzmäge maslahatçy döwlet hökmünde gönüden-göni gatnaşan Türkmenistan milli derejedäki maksatlaıyn wezipeleri hem ilkinjileriň hatarynda kesgitledi. Bu wajyp işiň çäklerinde Türkmenistanyň ministrlikleriniň we degişli pudak edaralarynyň hem-de BMG-niň ıöriteleşdirilen agentlikleriniň arasynda geňeşmeler geçirilip, Durnukly ösüş maksatlaryna ıetmek boıunça Bilelikdäki iş toparyň düzümi ylalaşyldy we tassyklanyldy.
İurdumyzda üstaşyr ulag hyzmatdaşlygyny ösdürmäge gönükdirilen iri taslamalar diňe bir ykdysady we täjirçilik taıdan bähbitliligi bilen çäklenmän, eısem, munuň özi sebitdäki we onuň çäklerinden daşardaky umumy ıagdaıa oňyn täsirini ıetirmäge, Aziıada durnuklylygy we howpsuzlygy üpjün etmäge, yklymara syıasy aragatnaşyklaryň ähli ulgamlaryna düıpli durnuklylyk bermäge möhüm geosyıasy şertdir. Türkmenistanyň kuwwatly ösüşiniň ygtybarly esaslary çalt depginler bilen ösıän we özgerıän dünıäde ıokary tehnologiıaly, sanlaşdyrylan we «ıaşyl ykdysadyıetiň» talaplaryna laıyk gelıän industrial senagatyň we degişli infrastrukturalaryň döredilmegi bilen şertlendirilıär.
Şunuň bilen baglylykda, milli ösüş üçin zerur bolan daşary şertleri üpjün etmek, Türkmenistanyň ägirt uly ıangyç-energetiki baılyklaryny dünıä bazaryna howpsuz şertlerde ıetirmek üçin degişli syıasy-diplomatik çemeleşmeleri we gepleşikler gurallaryny herekete getirmek derwaıys wezipe bolup durıar. Bu babatda döwlet Baştutanymyzyň uly goldaw tapıan energetiki başlangyçlary halkara howpsuzlygyň giň ulgamyny üpjün etmek babatynda mäkäm institusional esaslaryň döredilmegine gönükdirilendir.
Türkmenistanyň energetika diplomatiıasy globallaşmagyň hem-de tehnika we tehnologiıanyň çalt ösıän, ylymdyr öňdebaryjy ylmy barlaglaryň gazananlarynyň ornaşdyrylıan häzirki zaman şertlerindäki halkara bileleşiginiň durmuşa geçirıän toplumlaıyn tagallalarynda garalıan durnukly ösüşiň ählumumy geljegi bilen berk baglanyşyklydyr. Bu babatda dünıäniň ıurtlaryny energiıa bilen elıeterli üpjün etmek, öndüriji, üstaşyr geçiriji we sarp ediji ıurt hökmünde gyzyklanmalary sazlamaklyga degişli Türkmenistanyň Lideriniň düıpli esaslandyrylan başlangyjynyň esas goıujy ähmiıeti bar.
Türkmenistanda ekologiıa diplomatiıasynyň milli kanunçylyk we halkara-hukuk binıady kämilleşdirilıär. Daşky gurşawy goramak babatda halkara hyzmatdaşlygy ıola goımak tutuş adamzady tolgundyrıan möhüm wezipeleri çözmekde işjeň orun eıeleıän döwletimiziň daşary syıasatynyň möhüm ugurlarynyň biri bolup durıar. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň BMG-niň Baş Assambleıasynyň münberinde we Braziliıanyň Rio-de-Žaneıro şäherinde geçirilen «Rio+20» maslahatynda, İaponiıanyň Sendaı şäherinde geçirilen BMG-niň tebigy betbagtçylyklaryň töwekgelçiligini azaltmak boıunça III Bütindünıä maslahatynda we Günorta Koreıanyň Tegu şäherinde geçirilen VII Bütindünıä suw forumy ıaly iri halkara maslahatlarda öňe süren başlangyçlary hut şu ugra gönükdirilendir.
Ählumumy suw we ekologiıa meselelerini çözmekde, şol sanda Aral deňzini halas etmek üçin dünıä bileleşiginiň goldawynyň, toplumlaıyn çemeleşilmegiň we BMG-niň işjeň hem-de ulgamlaıyn gatnaşmagynyň möhümdigini tejribe görkezdi. Türkmenistan 2017 — 2019-njy ıyllarda Araly halas etmegiň halkara gaznasynda başlyklyk etdi. Gazna başlyklyk eden döwründe ıurdumyz BMG-niň çäklerinde Merkezi Aziıa ıurtlary bilen Araly halas etmek ugrunda işjeň hyzmatdaşlygy alyp bardy.
Bu günki gün Türkmenistan ählumumy ekologiıa we energetika howpsuzlygyny üpjün etmek, yklym derejeli ulag geçelgelerini döretmek, Owganystandaky ıagdaıy parahatçylykly ıol bilen çözmek, şeıle hem goňşy ıurduň ykdysady we durmuş taıdan gaıtadan dikeldilmegine hem-de onuň özara gatnaşyklaryň sebitdir dünıä ulgamyna goşulyşmagyna ıardam edıär. Bu ugurda ıurdumyzyň möhüm halkara-hukuk gurallaryny işläp taııarlamak boıunça başlangyçlarynyň dünıä bileleşiginiň giň ykrarnamasyna eıe bolıandygyny bellemek gerek.
Türkmenistanyň tagallalary, şol sanda milli Liderimiziň häzirki zaman ulag-üstaşyr geçelgelerini we logistika merkezlerini ösdürmäge, ykdysady aragatnaşyklary pugtalandyrmaga hem-de netijeli syıasy gepleşikleriň esasynda ynsanperwer meselelerinde hyzmatdaşlygy pugtalandyrmaga gönükdirilen başlangyçlaryny durmuşa geçirmekdäki ornunyň barha artıandygynyň nobatdaky subutnamasy bolup durıar.
Döwletimiziň häzirki zaman halkara gatnaşyklar ulgamyna ynamly goşulyşmagy dünıäniň döwletleri bilen giň diplomatik gatnaşyklary ıola goımak hem-de Birleşen Milletler Guramasy, İewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasy, İewropa Bileleşigi, Yslam Hyzmatdaşlyk Guramasy hem-de beıleki iri halkara düzümler bilen netijeli hyzmatdaşlygy işjeň ösdürmek bilen baglylykda amala aşyrylıar. Türkmenistanyň başlangyjy bilen döredilen BMG-niň Merkezi Aziıa üçin öňüni alyş diplomatiıasy boıunça sebit merkeziniň işi hem halkara giňişlikde, hususan-da, Birleşen Milletler Guramasynyň çäklerinde üstünlikli ösdürilıär. Merkeziň işi, esasan, Merkezi Aziıa döwletleriniň Hökümetleriniň gatnaşmagynda häzirki zaman howplaryň we wehimleriň öňüni almak üçin özara kabul ederlikli çözgütleri gözlemäge, sebitiň çäklerinde durnuklylygy hem-de netijeli döwletara gatnaşyklary pugtalandyrmakda işleri alyp barmaga gönükdirilendir. Şoňa görä-de, Birleşen Milletler Guramasy Türkmenistanyň sebitiň ıurtlary we dünıäniň beıleki döwletleri bilen parahatçylykly, dostlukly özara bähbitli gatnaşyklary ösdürmäge goşıan goşandyna, şeıle hem Merkezi Aziıada we Hazar deňzi sebitinde daşky gurşawy goramak meselelerinde durmuş-ykdysady hyzmatdaşlygy we özara hereketleri berkitmekde Türkmenistanyň ornuna ıokary baha berıär.
Hormatly Prezidentimiz ıurdumyzyň parahatçylygy we howpsuzlygy üpjün etmek boıunça tagallalar üçin iş ıüzünde möhüm ähmiıeti bolan 2021-nji ıyly — «Halkara parahatçylyk we ynanyşmak ıylyny» degişli derejede geçirmek boıunça birnäçe teklipleri işläp taııarlamak hem-de olary BMG-niň garamagyna hödürlemek barada wajyp wezipeleri öňde goıdy. Hususan-da, BMG-niň Baş Assambleıasynyň nobatdaky mejlisinde Türkmenistanyň parahatçylygy we howpsuzlygy üpjün etmekde bitaraplyk ıörelgelerini ulanmak boıunça düzgünleriň toplumyny taııarlamak babatdaky başlangyjy uly ähmiıete eıedir. Şeıle hem milli Liderimiz parahatçylygyň, howpsuzlygyň bähbidine Bitaraplygyň dostlarynyň toparyny döretmegi teklip etdi we bu başlangyjyň öňe ilerledilmegine gyzyklanma bildirıän ähli taraplar bilen ıurdumyzyň ıygjam hyzmatdaşlyk etmäge taııardygyny aıtdy.
Bu günki gün Türkmenistanyň hemişelik Bitаrаplygynyň wе оňа esаslаnаn dаşаry syıasаtynyň binıadynyň mizеmеzdigini, onuň dünıädе pаrаhаtçylygy wе durnuklylygy üpjün etmеkdе, hоşniıеtli hyzmаtdаşlygy alyp barmak üçin zerur bоlаn şеrtlеri gоldаmаkdа täsirli ornunyň we ähmiıеtiniň mundаn bеıläk hеm artjakdygyny uly ynam we buısanç bilen aıdyp bileris. Hormatly Prezidentimiz tarapyndan bildirilıän uly üns we talaplar, öňde goıulıan belent wezipeler ıurdumyzyň diplomatik gullugy ulgamynyň her bir işgärini uly hyjuw hem-de gaırat bilen döredijilikli zähmet çekmäge borçlandyrıar.