Azeri ıazyjysy 'hormatly' adyndan mahrum edildi
Azeri ıazyjysy Akram Aılisli
Azeri ıazyjysy Akram Aılisliniň tutuş ömründe gazanan üstünliklerine birnäçe gün mundan öň garaňky kölege düşdi. Ol “Daş düışler” atly romanynda Azerbaıjanyň regional garşydaşy bolan Ermenistany gowy äheňde suratlandyranlygy üçin öz hormatly adyndan we pensiıasyndan mahrum edildi.
İurtda Aılisliniň ıazan eserine gahar-gazaplar dowam edıärkä, bu roman azerbaıjanlylaryň belli bir bölegi tarapyndan öňe sürülıän – parahatçylyk ugrunda belli bir ädimler ädilmeli diıen pikirleriň hem möwjemegine getirdi.
Baku bilen İerewanyň gatnaşygy çuňňur duşmançylykly häsiıete eıe bolup, ol öz gözbaşyny iki ıurduň arasynda Daglyk-Garabagda bolan alty ıyllyk uruşdan alyp gaıdıar. Daglyk-Garabag Azerbaıjanyň territoriıasynda ermenileriň agdyklyk edıän seperatist regiony bolup, oňa häzir Ermenistan tarapyndan kontrollyk edilıär.
“Daş düışler” romany ıaňy ıakynda Orsıetiň “Družba narodow”, ıagny “Halklaryň dostlugy” atly edebiıat žurnalynda çap edildi. Romanda diňe azerbaıjanyň ermenilere garşy, ylaıta-da Bakuwdaky we Sumgaitdäki gyrgynçlyklaryň suratlandyrylmagy öıke-kinäniň artmagyna sebäp boldy.
Wideo: Ganji şäherinde Akram Aılisliniň kitaplary ıakyldy
Eser baradaky garaıyşlar
Romandan görnüşine görä, ermenileriň azerbaıjanlaryň üstüne çozuşlary, ıagny 1992-nji ıylyň fewralyndaky Hojaly gyrgynçylygy ıaly wakalar beıan edilmändir. Emma, muňa garamazdan, uruş döwründe ejir çeken käbir azerbaıjanlylar Aılisliniň kitaby barada öwgüli sözler bilen çykyş edip başladylar.
Olardan biri hem Daglyk-Garabagyň sürgüni, 31 ıaşly azerbaıjanly şahyr Günel Mowlud. Ol öz pikirini şeıle beıan edıär: “Bu roman Azerbaıjanyň bähbidine bolup biler. Elbetde, bu onuň öz pikirleri. Belkem, onuň aıdıany dogry däldir, belkem dogrudyr. İöne bu roman belli bir garaışy ıüze çykarıar. Bu, biziň belli bir zatlara gatnaşyp, şol waka bilen bagly jogapkärçiligi öz üstümize alyp biljek derejede siwilizlenendigimizi görkezer”.
Aılisliniň tarapdarlarynyň ençemesi häzirki wagtda ıurduň iň hormatlanıan ıazyjylarynyň birine gönükdirilen bu duşmançylygyň ölçeginden biynjalyk bolıan ıaly görünıär.
Kitaby ıakylyp, Aılislini raıatlygyndan dänmäge çagyryş edıän protestlerden bir hepde geçensoň, Azerbaıjanyň prezidenti Ylham Aliıewiň 75 ıaşly ıazyjyny “Halk ıazyjysy” diıen hormatly adyndan we 2002-nji ıyldan bäri her aıda berilıän 1 müň 250 amerikan dollary möçberindäki prezidentiň pensiıasyndan mahrum edıän resmi karar çykarmagy basyşlary artdyrdy.
Aliıew bu çäräniň ıazyja “Azerbaıjana degişli taryhy faktlary ıoıandygy we azerbaıjan halkynyň duıgularyny äsgermänligi üçin” berlen jezadygyny belledi.
İöne “Daş düışlerden” öňki romanlarynyň we pıesalarynyň hijisinde Ermenistan bilen bagly meseläni gozgamaıan Aılisli bolsa hökümeti, öz bitiren işlerini tutuşlaıyn inkär edip, halys çäkden geçmekde aıyplady.
“Men olardan maňa bu ady bermeklerini soramandym. Şeıle-de, olar ady maňa bu romanym üçin bermändiler. Olar ol ady maňa meniň beıleki işlerim üçin beripdiler. Onsoň bu nämäni aňladıar? Olar meniň beıleki kitaplarymy hem ıok saııarlarmy? Men hakykatdan hem bu perman ıaly zatlara garaşamokdym” diıip, Aılisli aıdıar.
Aılisliniň ıokary derejeli gümrük işgäri bolan oglunyň hem öz wezipesinden çekilmeginiň soralmagy we ıazyjynyň Bakuwyň Milli Drama Teatrynda sahnalaşdyrlymagy planlaşdyrylan “Meni söıme” atly pıesasynyň goıbolsun edilmegi bilen, oňa edilıän basyşlar has hem güıjedi.
Bu basyşlaryň Aılisliniň Bakuwyň dolandyryjy elitasyny açyk tankyt etmegi bilen hem bagly bolmagy mümkin. Sebäbi “Daş düışlerde” Ermenistan bilen Azerbaıjanyň arasyndaky konfliktden başga, Aliıewiň kakasy Geıdar Aliıewiň parahor sıyasatçydygy aıdylyp, ol intelligensiıanyň şahsy wepalylygyny satyn almak üçin olara mugt kwartira bermekde aıyplanıar.