Şehir ve İlçeler ve Marmara Bölgesi Bölümünden Bursa Dergahları ile ilgili Kısaca Bilgi
14 Mart 2010 22:14 1
Seyyid Usul Dergahı - Reyhan Paşa Zaviyesi - Pustinpûş Baba Zaviyesi
Pustinpûş Baba Zaviyesi
Osmanlı kaynaklarında Yenişehir’deki Pustinpûş Baba Zaviyesi’nin Sultan I.Murad (1362-1389) tarafından yaptırıldığı belirtilmektedir. Bu dergâhtan F.Taeschner, H.Dernschwem gibi gezginler XVI.-XVII.yüzyıllarda söz etmişlerdir. Ayrıca Matrakçı Nasuh’un 1537 tarihli minyatüründe de bu zaviyenin çizimi bulunmaktadır. Evliya Çelebi de bu zaviyeyi görmüş ve Seyehatnamesi’nde;
“Ziyaret-i sahib-i tarik al-i aba eş-şeyh hazret-i Pustin Pus Baba Horasan erenlerinden ulu sultandır ve Bursa yolunda şehrin haricinde Kılıç Dede ve Pustin Baba asitanesinde, Orhan Gazi oğlu şehzade meftundur” diye söz etmiştir.
Ekrem Hakkı Ayverdi ise XVI.yüzyıla ait tahrir defterlerindeki kayıtlara dayanarak bu zaviyenin Orhan Gazi tarafından yaptırıldığını belirtmektedir. Ayrıca, Pustinpûş Baba unvanı ile tanınan bu kişinin Seyyid Mehmed Hammari olduğuna da açıklık getirmiştir.
Bu yapı kuzey yönündeki bir dehliz ile sınırlanan büyük bir ibadet mekanı ile onun kuzey ve güneyine bitişik iki yan kanattan meydana gelmiştir. İbadet mekanı kare, giriş dehlizi ise uzunlamasına dikdörtgen, güney ve kuzeydeki kanatlar da yine dikdörtgen planlıdır. İbadet mekanı ve yan kanatlar kubbelerle örtülmüştür. İbadet mekanının doğu ekseninde giriş kapısı bulunmaktadır. Güney duvarı ortasına dikdörtgen mihrap nişi yerleştirilmiştir. İbadet mekanı doğu duvarında iki, batıda bir, kuzeyde de bir olmak üzere altlı üstlü pencerelerle aydınlatılmıştır. İbadet mekanını örten kubbede dört tromptan sekizgen kasnağa geçilmiş, bu kasnağın üzerindeki yuvarlak kuşağa da kubbe oturtulmuştur.
Yapı topluluğu bir sıra düzgün kesme taş ve üç sıra tuğla ile örülmüştür. Altlık pencere kemerleri ve kasnaklarında aynı örgü sistemi kullanılmıştır. Tüm kemerler dışarıdan tek sıra tuğla ile sınırlanmıştır.
Yenişehir ilçesinde Prf.Dr.Oktay Aslanapa başkanlığında kazı çalışmalarını yürüten İstanbul Üniversitesi ekibi, 1969 yılında bir tarla içerisinde zaviye kalıntılarını ortaya çıkarmıştır.
Burada bulunan Reyhan Paşa’nın mezar taşında 1333-1334 tarihi okunmuştur. Buna dayanılarak da bu zaviyenin XIV.yüzyılın ilk yarısında yapıldığı anlaşılmaktadır.
Topkapı Sarayı Müzesi arşivindeki belgeler arasında Reyhan Paşa’nın Yenişehir’de bir zaviye yaptırdığına dair kayıt bulunmaktadır. Ayrıca Vakıflar Genel Müdürlüğü arşivinde de Yenişehir’deki Reyhan Paşa Zaviyesi ile ilgili bir kayıt bulunmaktadır. Zaviye ile ilgili kalıntılar planı ve mimarisi ile ilgili yeterli bilgi vermemektedir.
Bursa´da XV. yüzyılda, Emir Sultan, Seyyid Nâsır, Seyyid Nimetullah, Ali Dede ve Baba Zâkir gibi dervişlerle beraber Buhara´dan gelen Seyyid Usûl tarafından kurulan Seyyid Usul Dergahı(Külliyesi tamirlerle günümüze kadar kısmen ayakta kalan ender yapılardan birisidir.
Dergâhın kurucusu Seyyid Usul´dur.
Seyyid Usûl´un hayatı hakkında fazla bilgi yoktur. Bursa hakkında bilgi veren kaynakların tamamında şu bilgiler vardır: Buhara´lı olduğu, Emir Sultan ve diğer dervişlerle beraber, Buhara´dan hacca gittiği ve hac dönüşü, birlikte Andolu´ya geldiği, şu andaki dergâhını kurarak halkı irşad ettiği, vefat ettiğinde de (894/1489) dergâhın haziresine defn edildiğidir.
Kurmuş olduğu dergâh vefatından sonra da hizmete devam etmiş, 7 Rebiülevvel 956 (5 Nisan 1549) tarihli bir kayıtta dergâhta şeyh olan Seyyid Mustafa´nın vefat ettiği, yerine ise Seyyid Mustafa adında başka birisinin göreve getirildiği ifade edilmektedir.
Zamanla harap olan dergâhın, Peri Peyker Cafer Çelebi tarafından, yan tarafına yaklaşık 1555 yılında yapılan medrese binası ilave edilmiş ve bir müddet, medrese binası olarak hizmet vermiştir. Bazı kaynaklarda dergâh binasının medreseye dönüştürüldüğü de yazılmaktadır. Bu tarihten itibaren medrese, görev yapan kimi müderrisler, diğer görevliler hakkında bilgi bulunmaktadır.
1216/1801 tarihinde Bursa´da büyük bir yangın çıkmış ve yangında Bursa´nın birçok yapılarıyla birlikte medrese olarak kullanılan Seyyid Usul Dergâhı da yanmıştır.
Bursa Gölyazı - Bursa Gölyazı Resimleri
14 Mart 2010 22:15 2
--->: Bursa Dergahları
İsmail Hakkı Dergâhı
İsmail Hakkı Dergâhı XVII.yüzyılda, İsmail Hakkı tarafından kurulmuştur. İsmail Hakkı, 1652 yılında doğmuş, çeşitli hocalardan ders almış ve tasavvufta halifelik unvanını kazanmıştır. Bundan sonra Bursa’ya yerleşmiş, kendi maddi olanakları ile bu dergâhı yaptırmıştır.
Bu dergâh semahane, çilehane, harem ve müştemilat bölümlerinden oluşmuştur. Yapı topluluğunun doğusunda bulunan harem bölümleri yıkılmıştır. Günümüzde öğrenci yurdu olarak kullanılmaktadır.
Günümüze gelebilen semahanenin bulunduğu bölümün giriş kapısı üzerinde 1722 tarihli talik yazılı yapım kitabesi bulunmaktadır:
Kale İsmail Hakkı el-Münzevi
Fi makamı salikünkad hüda
Ekberiyyüş- serefmen erşidu.
Min yediy kad kame hazelmeşhed
Bel hüve’l-faal lâ fih şerik
Vahhidu ilâhe tealâ vahhidu
Vez-kürullahe kesiren tehdedu
In eredtümiktirane fescüdu
Bi kalemi’l-fakir seyyid Âsım
Kale lit-tarih banihi fakir
Teme beytullah sallû va’büdu
Zilhicce sene 1135. (1722).
Bu kitabenin bulunduğu yuvarlak kemerli semahane girişinden sonra yine kemer alınlıklı bir kapıdan üzeri tonozla örtülü çilehane bölümüne girilmektedir. Burada üç tane niş yer almaktadır. Çilehanenin üzerindeki ve yanındaki odalar yurt olarak kullanılmıştır.
Dergâhın önüne 1964 yılında yapı ile bağdaşmayacak biçimde bir minare yapılmıştır. Dergâhın banisi İsmail Hakkı’nın mezarı bahçede bulunmaktadır.
Başçı İbrahim Mahallesi’nde, Çardak Sokağı’nda bulunan bu dergâh, oldukça geniş bir bahçe içerisindedir. Bu bahçede dikdörtgen bir alana tek katlı olarak semahane ayrı bir yapı olarak eklenmiştir. Dergâhın büyük ölçüde bir semahane bölümü vardır. Semahanenin duvarları ahşap hatıllı ve tuğla dolgulu olarak moloz taştan yapılmıştır. Üzeri alaturka kiremitli bir çatı ile örtülüdür.
Giriş kapısı ahşaptan olup, dikdörtgen pencereleri giyotin tipindedir. Semahanenin içerisi sekiz ahşap direğin taşıdığı ahşap bir kubbe ile örtülmüştür. Ahşap kubbenin eteğini beyaz zeminli, bitkisel motiflerden oluşan sülüs yazılı bir bordür çepeçevre çevirmektedir. Bu direklerin arkasında da ahşap korkulukların ayırdığı bir balkon kısmı bulunmaktadır.
Bursa Çatalfırın semtinde, Çiçek tekke Çıkmazı’nda bulunan Numaniye Dergâhını, Hekimoğlu Ali Paşa 1689-1758 yıllarında yaptırmıştır.
Dergâh oldukça geniş bir alanda iki katlı ve ahşap olarak yapılmıştır. Dergâhın kuzeybatı ve güneyinde iki avlu kapısı vardır. Bunlardan kuzeybatıdaki girişin üzerine talik yazı ile mermere 1802 tarihli onarım kitabesi yerleştirilmiştir. Bu kitabe 1.00x0.70 m. ölçüsünde olup, Şair Tahsin tarafından yazılmıştır:
Veziri Azam Sultan selim Sâlis Gazi
Cenabı âsaf-ı Yusuf Ziya Paşa İsa hu
Ki ihyayı dilü-din eylemektir daima kasdı
Aziz mısridarın olmasında sırrı hikmet şu
Ulüvv-ü himmet-i âsarıdır mânayı hayrunnas
Biri de işte ezcümle bu ziba tekkei dilcû
Heleben bildiğimse gelmemiştir bir dahi gelmez
Rehi ikbâl-i tevfik-i hudadır böyle devletlû
Hemişe mesnedinde ömrü ikbâl mezid olsun
Bu zibai tekkede virdi zeban oldukça Allah Hû
Dili pür cevher Tahsin irşad etti bu tarih
Bu dergâhtan yürü kim câyı Hakka doğru yoldur bu 1217
Haki pür maâl Mehmed Sıdkı gufire zünubühu.
Semahane girişinden çıkılan ikinci kata sonraki yıllarda bir mihrap konmuş ve burası mescide dönüştürülmüştür. Bu mescidin giriş kapısı üzerinde de Kuran’dan alınmış ayetler bulunmaktadır. Buradaki ahşap kapı Sultan III.Selim dönemine tarihlendirilmektedir. Bu bölüm, doğu duvarında altı, güney duvarında da iki pencere ile aydınlatılmıştır. Girişin sağındaki bir kapıdan da ahşap kafesli bölüme geçilmektedir. Buradaki ahşap tavanın ortasında altı köşeli yıldız ve bitkisel motiflerden oluşmuş bir tavan göbeği vardır.
Semahane ve haremin doğusunda harap durumda olan selamlık bulunmaktadır. Hamam, mutfak, hela gibi bölümler derg3ahın batısındaki avlunun etrafında sıralanmıştır.
Dergâhın vakfiyesinden öğrenildiğine göre de; üç çeşmesi bulunuyordu. Bunlardan iki tanesi günümüze gelememiş, hareme bitişik çeşmenin ise sadece ayna duvarları kalmıştır
Yeşil Külliyesi’nin yakınında bulunan bu dergâhı, 1692 yılında ölmüş olan Celveti Şeyhi Selami yaptırmıştır.
Günümüze oldukça harap durumda gelebilen bu yapının sekizgen kaideli minaresi dikkati çekmektedir. Minare iki sıra tuğla ve bir sıra moloz taştan yapılmıştır.
Dergâhın avlusunda mezarlar bulunmakta olup, bunlardan bir tanesi de Emir Sultan’ın müritlerinden Zakir Baba’ya aittir.
Bursa, Pınarbaşı semtindeki bu dergâh, Üftade Camisi ile birlikte 2.507 m2’lik bir alanı kaplamaktadır. XVI.yüzyılda Üftade tarafından yapılan dergâh, semahane, selamlık, harem, çilehane ve çeşmeden oluşuyordu. Aynı zamanda cami ile de bütünleşmiştir.
Semahane ile cami aynı çatı altında olup, bu bölüm son cemaat yeri olarak da kullanılmıştır. Semahanenin kuzeyinde olduğu sanılan selamlıktan hiçbir kalıntı günümüze gelememiştir. Çilehane ise iki katlı, kare planlı, ahşap tavanlı basit bir yapıdır.
Bursa Pınarbaşı semtinde bulunan Kalenderhane XVI.yüzyılda yapılmıştır. Banisinin ismi bilinmemektedir. Osman Gazi Ortaokulunun kütüphanesi olarak kullanılmaktadır.
Kalenderhanenin sivri kemerli alınlıkları olan üç giriş kapısı vardır. Kubbe ile örtülü olan bu yapı, sivri kemerlerin taşıdığı bir kubbe ile örtülmüştür. Yapı üç sıra tuğla, bir sıra köfeki taşından yapılmıştır. Batı duvarında üç, doğu duvarında da sivri kemer alınlıkları olan bir pencere ile içerisi aydınlatılmıştır
« Bursa Kaleleri Surları Sur Kapıları | Bursa Hanları Hakkında Bilgi »