‘Amira’nın Kızı’ 116 yıl sonra Türkçede
“Tarihi Kentler ve Ermeniler” dizisinin dördüncü kitabında yer alan on dört makale, İzmir‘e; bir zamanların bu kozmopolit liman şehrinin ticari, kültürel ve toplumsal gelişimine 13. yüzyıldan 1922’ye dek büyük katkı sağlayan Ermenilerin tarihinden bakıyor. Yervant Sırmakeşhanlıyan’ın Osmanlı Ermeni toplumunun çöküşünü haber verdiği, Ermenice romanın zirvelerinden biri olarak kabul edilen “Amira’nın Kızı” da ilk yayımından tam 116 yıl sonra Türkçede.
Ünlü tarihçi Richard G. Hovannisian tarafından derlenen 14 ciltlik “Tarihi Kentler ve Ermeniler” dizisinin dördüncü kitabı İzmir, bu kozmopolit liman şehrine, 13. yüzyılın ortalarından 1922 yılına dek İzmir’in ticari, kültürel ve sosyal hayatının en önemli aktörlerinden olan Ermenilerin tarihinden bakıyor.
Aras’tan ‘Kayıp Kentten Manevi Vatana’ ve ‘Yerp Badani Yenk’
Aras Yayıncılık’ın okurla buluşturduğu kitapta, ticari ve etnik gruplar arası ilişkiler, eğitsel ve kültürel çalışmalar ve mimarinin yanı sıra, İzmir Ermenilerinin “Aydınlanma Dönemi”ne şekil veren matbaacılık faaliyetleriyle edebi eser ve çevirileri de mercek altına alınıyor. Birinci Dünya Savaşı sırasında ve sonrasında İzmir’de yaşananlar ve 1922 Yangını bir makalede İzmirli Ermenilerin tanıklıklarında, başka bir makalede ise bu dönemde İzmir’de bulunan Henry Miller ve Ernest Hemingway’in yazılarında karşımıza çıkıyor.
Tarihi Kentler ve Ermeniler dizisinin ilk üç kitabı Bitlis ve Muş (Eylül 2016), Van (Kasım 2016) ve Harput’un (Kasım 2017) akabinde yayımlanan İzmir’i izleyecek kitaplar: Erzurum – Sivas – Diyarbakır ve Urfa – Kilikya – Karadeniz – İstanbul – Kars ve Ani – Kayseri ve Kapadokya – Küçük Asya – Musa Dağ.
Zabel Yesayan’ın romanı 115 yıl sonra Ermenice olarak yayınlandı
“İzmir beş büyük mahalleden oluşmaktaydı: Müslüman, Ermeni, Rum, Yahudi ve Frenk. Ancak bunlar kesişmeye meyilliydi ve hali vakti yerinde olanlar, hangi halktan olursa olsun, Avrupalıların da yaşadığı rıhtıma yakın mahallelerde ikamet ederdi. Haynots olarak adlandırılan Ermeni mahallesi, şehrin merkezinde, rıhtımın tam arkasındaydı. Temizliği, güzel, dayanıklı evleri ve geniş sokaklarıyla bilinirdi. 1845’teki yangından sonra boşaltılmış ve sonrasında tamamen Avrupai bir tarzla yeniden tasarlanmıştı. Farklı büyüklüklerdeki 54 bloktan meydana geliyordu, Basmahane ve Reşadiye isminde iki büyük caddeye sahipti. En büyük Türk mahallesi, karışık nüfusa sahip bazı Osmanlı şehirlerinde adet olunduğu üzere, şehrin en yüksek tepesine, yani Pagos Dağı’nın yamaçlarına konumlanmıştı ve yıkık dökük intizamsız barakalara, asmalarla çevrili ahşap evlere, eski güzel konaklara, dar ve kıvrımlı sokaklara ve eski çeşmelere sahipti. Geleneksel Müslüman kıyafetleriyle örtünmüş kadınları, nargile içen erkekleri, köşe başlarına kurdukları masalarında okuma yazma bilmeyenlere hizmet veren arzuhalcileriyle bu mahalle Binbir Gece Masalları’ndan çıkmış gibiydi. Rumların en büyük mahalleleri Mortakya ve Mezaraki’ydi. Tıpkı Ermeni mahallesi gibi burası da Batılılaşma eğilimine sahip olmakla birlikte asla buna uygun olarak yeni baştan inşa edilememiş ve benzer modernlikte bir görünüme kavuşamamıştır.” Robert H. Hewsen’ın “Ege’deki Ermeniler: Smyrna” başlıklı makalesinden.
Kaligian’dan ‘Taşnaklar ve İttihatçılar’
UCLA’de Modern Ermeni Tarihi Bölümü profesörüdür. Yayımlanmış eserleri, 14 ciltlik bu serinin yanı sıra, Armenia on the Road to Independence’ı, dört ciltlik Republic of Armenia’yı ve Ermeni tarih ve kültürü, Ermeni Soykırımı, Ortadoğu ve İslam alanlarında toplam on iki cildi kapsar. 1990’da Ermenistan Ulusal Bilimler Akademisi’ne seçilmiştir; Erivan Devlet Üniversitesi ve Artsakh Devlet Üniversitesi’nden fahri doktoraları bulunmaktadır.
Aras Yayıncılık, döneminin en parlak Ermeni yazarlarından olan ve 1915’te tutuklandıktan sonra öldürülen Yervant Sırmakeşhanlıyan’ın “Amira’nın Kızı” adlı romanını da okurla buluşturdu.
Nancy Kricorian’dan aşk acısının romanı: Ekmek ve Ateş Düşleri
120 yıl öncesinin İstanbul’u, Hagop Mıntzuri’nin anılarında
1870’de İstanbul, Hasköy’de doğan Yervant Sırmakeşhanlıyan, döneminin en parlak Ermeni yazarlarından biriydi. 1889’da Dzağig (Çiçek) adlı dergide ilk yazı denemeleri yayımlandı. Arpiar Arpiaryan, Hrant Asadur, Dikran Gamsaragan ve Krikor Zohrab gibi isimlerin dikkatini çekti. 1896’da Ermenileri hedef alan olayların yarattığı kargaşa ortamından dolayı ülkeyi terk etmek zorunda kaldı. II. Meşrutiyet’in ilan edilmesiyle 1908’de İstanbul’a döndü. Mezre’deki (Elazığ) Getronagan Okulu’nda 1913’te müdürlük yapmaya başladı. Çeşitli yazı ve öyküleriyle İstanbul Ermeni basınında yer almaya devam etti. 1915’te, Harput’un diğer önde gelen Ermenileriyle birlikte tutuklandıktan sonra öldürüldü.