Modern Para Teorisi ve Politika Önerileri - ParaAnaliz
Modern Para Teorisi, 2008 finansal krizinden sonra allak bullak olmuş neo-klasik teorilere her kaleden gol atmaya çalışıyor. ABD’de durum müsait olduğu için, her geçen gün gücünü artırıyor. Bizim coğrafyada adı sanı daha duyulmadı. Biz bir katkı yapalım dedik. Hadi başlayalım.
Bir yaz gününde, Baki DEMİREL hocam beni arayıp “Veridelisi, şu MMT’yi vatana millete anlatalım” dedi. Hikaye tam o noktada başladı.
Resim: Doç.Dr.Baki DEMİREL
2016 yılında Amerika Birleşik Devletlerinde başkanlık seçimlerinin galibi Donald Trump olsa da, dünya bu seçimlerde Bernie Sanders’i tanıma fırsatını buldu. Sanders ülkedeki mevcut 2 büyük grubun (demokratlar ve cumhuriyetçiler) uzun süredir Amerikan halkına önerdiği politikalardan daha farklı çözümler sunuyordu. Bu politikaların somut hali ise Sanders’ın ekibinden milletvekili Alexandria Ocasio-Cortez’in 2019 yılında ortaya koyduğu “New Green Deal (Yeni Yeşil Anlaşma)” dir. Yeni Yeşil Anlaşma’nın temelleri, bu yazıya konu olan Modern Money Theory (Modern Para Teorisi) tarafından üretilmiştir. Sanders grubu tarafından desteklenen grup, bu sayede 20 seneye yakındır teorik olarak çalıştıkları düşünceleri hem dünyaya yayma fırsatı bulmuş hem de dünyanın en büyük ekonomisinde düşüncelerini pratiğe dökmek için bir kapı aralamıştır. Bu yazı içerisinde Modern Para Teorisi’nin temel görüşleri anlatılmaya çalışılacaktır.
Modern Para Teorisinin kökleri 90’lı yılların sonunda Kansas şehrinde bulunan Missouri Üniversitesinde atılmıştır. Bu teorinin kurucusu resmi olarak L. Randall Wray olarak bilinmektedir. Bu teorinin kurucusu ve destekçileri daha çok internet üzerinden blog sayfalarında düşüncelerini dile getirmişlerdir. Teorinin son dönemde popüler olmasıyla birlikte blog sayfalarındaki yazılar derlenip toplanmış ve üç kitap yayımlanmıştır. Bu yazı, hazırlanırken kitaplardaki metinler esas alınmıştır.
Genel bir durum tespiti yapmak gerekirse, bu teori kendini muhasebesel eşitlikler ve operasyonel gerçeklerle açıklamaktadır. Varsayımlar ve teorik ispatlara aşina ekonomi okurları için bu yaklaşım sıradışı gelmektedir. Teorinin kurucusu, teorisinin Keynes, Marx, Innes, Knapp, Lerner, Minsky ve Godley gibi devlerin omuzlarında yükseldiğini açıkca belirtmektedir . Bu durum teorinin bir bütünlüğe ulaşmasına engel olmaktadır. Modern Para Teorisi birçok farklı kaynaktan beslenmekte ve bir bütüne odaklanmaksızın ele aldığı konulara göre farklı kaynakları ön plana çıkarmaktadır. Olumlu tarafından bakılırsa, teori yerleşmiş ekonomik akımlara ciddi bir biçimde meydan okumaktadır. Örneğin; kamunun finansmanı, vergi politikası, kamunun borçlanması, para politikası ve parasal birlik konularında ana akım ekonomik yaklaşımlarından ayrı bir çizgide yürümektedir.
Türkçe okumaktan sıkıldım. Ben ingilizce sitelerine bakmak istiyorum diyen akademisyen kardeşim için gelsin https://modernmoneybasics.com
MMT’in beyin takımını aşağıda görselleştirmeye çalıştım. Hepsi ayrı bir uzay gibi görülebilinir.
Bir dönem, twitter’da yoğun faaliyet gösteriyorlardı sonra herkes kendi kabuğuna çekildi. Yalnız şunu söylemek istiyorum. Mosler, her soruma bizzati cevap vermiştir.
Fullwiler ve Kelton ise belli müddet sonra beni engelledi. 🙂
“OFF topic : Çok dedikoduya girecek ama Öncü bir hocamız Wray için aklını kaçırmış diyor.”
Peki bu ekibin temel görüşü nedir ?
Modern Para Teorisi (MMT), Post Keynesyen para teorisinden çokça yararlanmış ve Neo-Chartalist görüşe yakın durmaktadır. Bu bağlamda MMT egemen paraya sahip ülkelerin; devlet borçlanması, bütçe açıkları ve cari işlemler gibi durumlarla kendilerini sınırlandırmamalarını önermektedir.
Dikkat; EGEMEN PARAYA sahip ülkeler için söylüyorlar. Bu anlamda, Amerika Birleşik Devletleri, Japonya ve Avustralya egemen para sahibi ülkeler statüsündedir. Yabancı para birimlerinin ülke içinde yoğun işlem gördüğü Türkiye ve Arjantin gibi ülkeler, ortak para birimini kullanan tüm Avrupa ülkeleri ve yabancı para cinsinden yüksek seviyede borç stoğuna sahip Macaristan gibi ülkeler egemen para sahibi ülke statüsünde değildirler.
MMT savunucularının temel görüşüne göre hükümetler bütçe açıklarını arttırabilir ve bunu da vergilendirme veya kamu borçlanması yoluyla finanse etmek zorunda değildirler. Bütçe açıkları enflasyon yaratmaz (ülkedeki tüm üretim faktörlerinin kullanıldığı yere kadar) ve aksine ekonomik büyüme sağlar.
Egemen ülkelerin daha büyük bütçe açıkları ve borçları olmasına rağmen, ne devlet borçlanma tahvillerindeki faiz yükselmiş ne de kredi derecelendirme kurumları tarafından verilen dereceleri indirilmiştir.
MMT, egemen para sahibi statüsündeki ülkelerin batma durumunun imkansız olduğunu ısrarla vurgulamaktadır.
Ayrıca açık bir biçimde Avrupa Birliğinde kriz yaşayan ülkelerin birlik öncesi paralarını kullanmalarını salık vermektedir. Egemen paranın serbest kur rejiminde çalışması ülkelere geniş bir politika yapma alanı sağlamaktadır. MMT, bu alanın özellikle daha fazla istihdam yaratılması için kullanılabileceğini savunmaktadır.
Sıkıldınız anladım. hemen video açalım !
MMT’in en dikkat çekici yaklaşımlarından biri de kamu harcamaları ve vergilendirme üzerindeki söylemleridir. Burada okuyucunun dikkat etmesi gereken nokta, serbest kur rejiminde egemen para kullanılmasıyla bu bölümde yazanların geçerli olacağıdır.
MMT, önce vergilerin toplanıp sonrasında kamu harcamaların yapıldığı düşüncesini kabul etmemektedir. Aksine, önce kamu harcaması yapılmalı ve sonrasında vergiler toplanmalıdır. Devletin harcama yapması için önce vergi toplamak zorunda kalmasını mantıksız bulup, devletin vergi toplamak için önce harcama yapmasını savunmaktadırlar. Bu açıdan düşünüldüğünde, hanehalkının(firmanın) vergi ödemesini gerçekleştirebilmesi için devletin önce harcama yapması gerekmektedir.
Bu işi gerçekten çok merak ettim diyenler için Mosler anlatıyor.
Modern Para Teorisi, ana akım iktisadın 2008 kriziyle birlikte ortaya çıkan yetersizliğine karşı somut politik çözüm önerileri getiren bir yaklaşımdır. Yaklaşımın en büyük şansı, hem 2008 krizinin mevcut ana akımın görüşlerini çürütmesi hem de kriz sonrasında Birleşik Devletlerdeki politik ortamın bu yaklaşımı desteklemesi olmuştur. Modern Para Teorisinin görüşleri, kendilerinde belirttiği gibi, serbest kur rejiminde egemen paraya sahip ülkelerde uygulanabilmektedir. Ülkemiz gibi dolarizasyonun yüksek olduğu ülkeler veya Avrupa Birliği gibi tek para kullanan ülkeler için bu teori herhangi bir çözüm önerisi sunmamaktadır. Teori bu durumun haricinde tartışmaya gebe bir çok varsayımı (kendi deyimleriyle operasyonel gerçekliği) içermektedir. Aynı zamanda mevcutta herhangi bir ülkede pratiğe dökülmüş şekli bulunmamaktadır. Bu makalenin yazarları, teorinin zaman içinde yapılan eleştirilere cevap verebildiği ölçüde uygulama alanı kazanacağını düşünmektedir.
Kaynak : Yılmaz, E & Demirel, Baki (2019), MODERN PARA TEORİSİ ve POLİTİKA ÖNERİLERİ, Değişim ve Dönüşüm Perspektifinden İKTİSADİ BAKIŞ, Ekin Yayınevi
Daha fazla öğrenmek istiyorum:
@StephanieKelton @DeficitOwls @ptcherneva @wbmosler @billy_blog @tymoignee @StevenHailAus @stf18 @thepublicmoney @FadhelKaboub @gladkiwi