Türkiye’de Çocuk Oyunları: Araştırmalar | Kitap Okur Yazar
Çocuk Çocuk Eğitimi E Kitap Oku Toplum
* Figen ÇOK, Müge ARTAR, Tülin ŞENER, Melike Türkan BAĞLI: Kentlerde açık alanlarda çocuk oyunları: Ankara örneği
* Melike Türkan BAĞLI: Çocuk bahçelerindeki oyun araçlarında sosyal etkileşim
* Bekir ONUR, Nermin ÇELEN, Figen ÇOK, Müge ARTAR, Tülin ŞENER DEMİR: Türkiye’de iki kentte annelerin bakış açısıyla çocukların oyuncak gereksinmesi
* Figen ÇOK, Müge ARTAR, Tülin ŞENER DEMİR: Ankara’da açık alanlarda çocuk oyunları
* Tülin ŞENER DEMİR: Okul öncesi eğitim kurumlarında oyun politikası
* Müge ARTAR: Okul öncesi öğretmenlerinin çocukların “oyun hakkı”na ilişkin tutumları
* Nermin ÇELEN: Ana babaların çocuğun “oyun hakkı”na ilişkin tutumları
* Melike Türkan BAĞLI: Televizyon ilintili çocuk oyunları üzerine bir araştırma
* Aynur OKSAL: Kuşaklar arası oyun: Yetişkin ve çocuk kültürü arasında bir köprü
* Bekir ONUR, Tülin DEMİR: Türkiye’de çocukların oyuncak sandığı: Ulusal ve küresel etkenler
* Müge ARTAR, Bekir ONUR, Nermin ÇELEN: Çocuk oyunlarında üç kuşakta görülen değişimler: Kırsal kesimde bir araştırma
* Bekir ONUR, Nermin ÇELEN, Müge ARTAR: Türkiye’de geleneksel oyuncaklar: Köy-Kent karşılaştırması
* Figen ÇOK, Müge ARTAR, Tülin ŞENER, Melike Türkan BAĞLI: Children’s outdoor games in cities
* Melike Türkan BAĞLI: Children’s social interactions on different apparants in the playgrounds
* Bekir ONUR, Nermin ÇELEN, Figen ÇOK, Müge ARTAR, Tülin ŞENER DEMİR: Children’s need for toys from mother’s viewpoint in two cities in Turkey
* Bekir Onur, Figen ÇOK, Melike T.BAĞLI, Tülin ŞENER, Müge ARTAR: Children’s outdoor games in big cities: Example of Ankara
* Tülin ŞENER: The play policies in the preschools in Ankara
* Müge ARTAR: Elementary school teacher’s attitudes toward child’s right to play
* Nermin ÇELEN: Paarents attitudes towards child’s “right to play”
* Melike Türkan BAĞLI: A research on television related games of children
* Aynur OKSAL: Intergenerational play: A bridge between adult and children culture
* Bekir ONUR, Tülin DEMİR: The national and global effects in toy box of children in Turkey
* Müge ARTAR, Bekir ONUR, Nermin ÇELEN: Changes in children’s games throught three generations: A study in a rural setting in Turkey
* Bekir ONUR, Nermin ÇELEN, Müge ARTAR: Traditional toys in Turkey: Comparison in a rural and urban settings
Ankara Üniversitesi Çocuk Kültürü Araştırma ve Uygulama Merkezi (ÇOKAUM) 1994’te kuruldu; geçen on yıl içinde başta çocuk oyunları olmak üzere çocuk kültürü alanında pek çok araştırma gerçekleştirildi. ÇOKAUM’un önem verdiği projelerden biri de Türkiye’deki oyun derlemelerini ve araştırmalarını bir araya getirip yayımlamaktı. Bu amaçla, önce Türkiye’de 1930- 2001 yılları arasında yapılmış bütün oyun derlemeleri toplandı ve kitap olarak yayımlandı. Bu kitapta 99 oyun ve tekerleme derlemesi bir araya getirilmiştir; bu sayının belirtilen tarihlerde yapılan ve yayımlanan hemen hemen bütün derlemeleri içerdiği düşünülmektedir. İkinci olarak Türkiye’de yapılan oyun araştırmalarını bir kitapta toplamak planlanmıştı; ancak, bu araştırmaların genellikle tez araştırması biçiminde olması ve çoğunun da yayımlanmaması nedeniyle sadece ÇOKAUM’un oyun araştırmalarıyla sınırlı kalması uygun görüldü.
Türkiye’de yapılan oyun derlemelerine topluca bakıldığında göze çarpan en önemli nokta, genellikle bu derlemelerin hiçbir işleme tabi tutulmadan, hiçbir eleştiri ve yorum süzgecinden geçirilmeden ham malzeme olarak bırakılmasıdır. Başka bir deyişle, bölgeler arasındaki farklılık, zaman içindeki değişim, tarihsel ya da kültürler arası karşılaştırma, etimolojik inceleme gibi hususlar çoğu zaman ihmal edilmiştir. En önemlisi de, yapılan derlemenin hiçbir kuramsal çerçeveye oturtulmamış olmasıdır. Metin And, İlhan Başgöz gibi kültür tarihi ve halk bilimi araştırmacılarının Türkiye’deki çalışmalara yönelik en önemli eleştirileri de bu noktadadır. Kuramsal bir dayanak olmadığı için yorumlama, sonuç çıkarma aşamasına ulaşılmaması dolayısıyla betimsel olmaktan öteye gidilememesi.
ÇOKAUM’un çalışmaları hem gelişim psiklojisini, hem de sosyoloji, antropoloji, etnoloji gibi diğer sosyal bilimleri temel almaktadır. “Psikolojide Oyun Araştırmaları” adıyla açtığımız yüksek lisans dersi sırasındaki çalışmalarımız bize göstermiştir ki, psikolojideki araştırmalar oyunu iki nedenle sınırlı olarak ele almaktadır. Bunlardan birincisi, psikolojide oyunun kendisinin değil oyun aracılığıyla kazanıldığı varsayılan yeteneğin ya da becerinin araştırılmak istenmesidir. Böylece oyun aracılığıyla bilişsel, toplumsal, hatta bedensel gelişimleri saptamak oyunun doğasını aydınlatmaktan daha önemli sayılmaktadır. ( Ayrıca gelişim psikolojisinde genellikle erken çocukluk çağındaki oyunla ilgilenildiğini, ileri çocukluktaki kurallı oyunların ihmal edildiğini belirtebiliriz.) Yaklaşımla ilgili bu sınırlılığın yanında yöntem bilimle ilgili bir sınırlılık daha vardır. Oyunu yapay koşullarda gözlemlemek, böylece çocukların gerçek oyun davranışlarını bir kez daha gözden kaçırmak aslında bu eksiklik günümüzde çocukla ilgili hemen hemen bütün araştırmalarda söz konusudur ve belirli bir çocuk anlayışından kaynaklanmaktadır. Çocuğu edilgin ve kültürel bağlamdan kopuk bir araştırma nesnesi olarak görmek. Böylece, Göncü’nün de dediği gibi, çocuk oyunlarını anlayabilmek için gelişim psikolojisinin sınırlarını aşmak ve konuya farklı bir yöntembilimle yaklaşmak gereği ortaya çıkmaktadır.
ÇOKAUM’un oyun araştırmaları bu sorunları olabildiğince çözmeyi hedeflemiştir. Bu kitapta yer alan araştırmaların hepsi doğrudan oyuna yöneliktir ve çocuğa sosyokültürel ortamı içinde yaklaşmaya çalışmıştır. Burada aktarılan araştırmalar, Türkiye’de çocuk oyunlarının Batı’da olduğu gibi bir modernleşme sürecinden geçmekte olduğunu, geleneksel özelliklerini gitgide yitirdiğini, dolayısıyla içeri kapandığını doğal çevreden uzaklaştığını, kurumsallaştığını göstermektedir (o kadar ki, bugün Türkiye’de okul öncesi kurumlarda başka ülkelerden çevrilmiş oyun programları uygulamaya konmaktadır.) Bu değişimin iyi mi kötü mü olduğuna ilişkin herhangi bir değer yargısında bulunmadan, değişimin ne yönde olduğunu saptamak çok önemlidir. Bu nedenle ÇOKAUM, çocuk oyunlarının bugününü ve geleceğini belirleyen gelişmeleri internet, bilgisayar oyunları, savaş oyunları gibi yeni oyun alanlarında araştırmaya önem vermektedir.
Bu kitaptaki araştırmaların çoğu ÇOKAUM’un çekirdek gibi ekibi olan akademisyenler tarafından gerçekleştirildi ve yurt içindeki ve dışındaki kongrelere bildiri olarak sunuldu, bazıları Türkçe ve İngilizce olarak yayımlandı. Bu yayınları Neslihan Güney yeniden derledi ve yayıma hazırladı (ayrıca kitaba bir de oyun araştırmaları kaynakçası ekledi.) Kök Yayıncılık’ın sahibi ve yöneticisi Celal Musaoğlu, hazırlanan kitabı ÇOKAUM adına yayımlamayı kabul etti; bu değerli katkısından dolayı kendisine teşekkür borçluyuz. Böylece Türkiye’de çocuk oyunlarını farklı bir yaklaşımla ele alan araştırmalarımızın kitap olarak da geniş bir okur kitlesine ulaşacağını ve hizmet vereceğini umuyoruz.
Hazırlayanlar: Neslihan Güney, Bekir Onur