Avrupa Malatyasporluluar Dernegi - A.M.D. - Malatyasporum.com - Content
Mezopotamya ve İç Anadolu arasında bulunan konumu,tarihi kervan yollarının geçit noktası olması ve sahip olduğu zengin su kaynakları dolayısıyla Antik Çağ'lardan günümüze kadar en eski ve ileri medeniyretlerin geliştiği yerdir Malatya. Bu özellikleriyle, Malatya çevresi bir açık hava müzesi niteliğindedir. 1931-37 yılları arasında Aslantepehöyük ve Gelinciktepe'de yapılan arkeolojik çalışmalar sonucunda gün ışığına çıkartılan eserlerin, muhafazası ve sergilenmesi amacıyla Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi'ne götürülmesiyle Malatya'da bir müze ihtiyacı doğmuştur. 1969 yılında geçici bir binada hizmete giren müze, 1979 yılında bugünkü binasına taşınmıştır. Daha sonra yapılan arkeolojik kazılardan elde edilen eserleri sergilemek için gerekli alt yapı ve teknik özellikler itibariyle ihtiyaca cevap veremeyen müzede tüm eserler teşhir edilememektedir.
Kazılar sonucunda elde edilen eserler Neolotik dönem, Tunç Çağı, ve Hitit Asur, Urartu, Roma, Bizansi, Selçuklu ve Osmanlı Dönemi medeniyetlerine aittir. Malatya Müzesi'nde bulunan nadide eserlerden bir kaçı şöyledir:
Neolotik Heykelcikler: M.Ö. 8000 yılında yapıldıkları tahmin edilen heykelcikler kireç taşından yapılmışlardır. 1985 yılında Caferhöyük'te yapılan kazılardan elde edilmişlerdir.
Kılıç ve Mızrak Uçları: Eski Tunç Dönemi'ne(M.Ö.3200) ait bronzdan yapılmış gümüş kakmalı kılıç ve mızrak uçları, Aslantepe'de ypılan kazılardan elde edilmiştir.Aslantepe höyükte Geç Kalkolitik Çağı'ndan kalma insan mezarları, Eski Tunç Çağı'na ait, bölgenin ticari merkez olduğunu gösteren mühürler..
İzzetiye mahallesi, Mücelli caddesi üzerindedir.1972 de Yusuf Ziya Paşa'nın oğlu Şadi Paşa tarafından, annesi Ayşe Hatun adına yaptırılmıştır. 14,5X7,5m boyutlarında, kesme taştan yapılmıştır. Ana mekan 4 ahşap sütunun taşıdığı ahşap bir çatı tarafından örtülür. Sonradan yapılan minaresi ve birbirine açılan iki adet tonozlu mezar vardır.
Çarşı içinde, 17.yy'ın sonlarında kiliseden camiye dönüştürülmüştür. 26X14m boyutlarında ve dikdörtgen planlıdır. Neflerin üzeri kaburgalı haç tonozlarla örtülüdür. Doğuda yer alan mihrap iptal edilerek, yerine güney duvarı üzerine yeni bir mihrap yapıldı. Kiremit çatıyla örtülüdür.
Kentin doğusundaki yapı Selçuklu Hükümdarı Alaaddin Keykubat I zamanında 1224 yılında yapılmıştır. Mimarı Mansur bin Yakup'tur. İran'daki Büyük Selçuklu camilerinin Anadolu'daki anıtsal bir örneğidir. Caminin yazıtı bugün şehir müzesindedir. Battalgazi ilçesinde yer alan cami, eyvanlı cami planlarının Anadolu'daki tek örneğidir. Plan ve yapımında kullanılan malzeme bakımından Büyük Selçukluların İran'daki cami yapım tekniğinin bir uzantısıdır. Mihrap önü kubbesi, buna bağlı eyvan ve iç avlu yapının özünü oluşturur. Eyvanın ön yüzü patlıcan moru çiniler ve tuğla dekorasyonla geometrik motiflerle süslenmiştir. Camiden dışarıya açılan,biri batıda diğeri doğuda yer alan iki anıtsal portali vardır. Tamamen tuğladan yapılan minarenin gövde kısmı ayaktadır.
Yöre halkınca 'Vaiz Ocağı-Vaiz Baba' adıyla anılır. 1394de Abdullah Hüsnü oğlu Çerkez tarafından yaptırılan camiden günümüze ulaşan tek bölüm, tuğla minaredir. Diğer bölümler yapılan tamiratlarla özgünlüğünü yitirmiştir.
Darende ilçesinin eski Darende kısmında yer alır. Ana mekanı kare olup tek bir kubbeyle kapatılmıştır. Kubbe içten tromplar,dıştan altıgen kasnak üzerine oturur.Cami içinde Şeyh Hamid-i Veli ve oğlu Halid Tayyib'in sandukaları bulunur. Minare ve cami arasında, temellerin üzerinde L planlı iki katlı medrese yer alır. İkinci kat tamamen yıkıktır. Caminin ön kısmındaki bölme Abidin Paşa tarafından yaptırılmıştır. Tek minareli olan cami, 17.yy'da yapılmış bir Osmanlı eseridir.
Eski Malatya surları içindedir. Kare bir plan üzerine oturtulmuştur. 1563 yılında yaptırılmıştır.
Sıddı Zeynep Türbesi
Battalgazi surları içinde yer alır. Sekizgen bir yapıya sahiptir,üzeri piramit bir çatı ile örtülüdür.
Battalgazi Meydanbaşı Mahallesinde eski mezarlığın içinde inşa edilmiş,kriptallı bir mezar anıtıdır. Kare plan üzerine inşa edilmiştir. Altta kripta, üstte ise ziyaret edilen türbeden oluşmaktadır. Kripta taştan diğer kısımlar ise tuğladan örülmüştür. Selçuklu dönemine aittir.
Şeyh Hamid-i Veli Cami Kitaplığı(Darende)
Darende ilçesinde Somuncu Baba Cami'in ön salonunda ceviz dolaplar içine oluşturulmuştur. Bağışlanan kitaplarda meydana gelmiş 2000 civarında el yazması, eski ve yeni harfli el baskısı kitaplardan oluşmuştur.
Hacı Hulusi Ateş Efendi Kitaplığı(Darende)
Hulusi Ateş'in evinin içindedir.3000 civarında eser vardır. Nadir el yazması eserlerden oluşmuştur.
Malatya-Sivas karayolunun sağ kanadı boyunca uzanıp geniş bir alanı kapsar. Yapımına Roma İmparatoru I.Titus zamanında başlanmıştır. Daha sonra Bizans İmparatoru Justinianus(522-565) zamanında son halini almıştır. Beşgen bir görünümde olan surlar, günümüzde çok harap durumdadır.
Doganşehir ilçesinde yer alır. Beşgen bir yapıya sahirtir. Romalılar devrinde yapılmıştır. Tamamen haraptır.
Eski Malatya Alacakapı mahallesinde dikdörtgen alan üzerine inşa edilmiştir. Açık avlu ve kapalı hol kısımlarından oluşur.Hantal ve kalın duvar örgüsünün görünümünü, pencereleri yukarıdan açılmakla giderilmeye çalışılmıştır. 1637 tarihinde IV. Murat'ın silahtarı Bosnalı Mustafa Paşa yaptırmıştır.
Hekimhan ilçesinde Malatya Sivas karayolu üzerindedir. Selçuklu Sultan Hanlarının geleneklerini devam ettiren yapı,önde revaklı kare avlu,avluyu takiben de hol kısmından oluşur. Avlunun çevresi ölçüleri birbirini tutmayan odalarca sarılmıştır. Odaların üstü beşik tonazlarla örtülü olup içlerinde birer ocak vardır.
Eski Darende ilçesinde yer alan dikdörtgen bir yapıdır.İki bölümden oluşur. Birinci bölümde karşılıklı olarak altı dükkan bulunur. İkinci bölümde karşılıklı dokuz dükkan yer alır.
Arapgir ilçesinde Büyük İsaoğlu mahallesinde yer alır. Tamamen moloz taştan yapılmıştır. İki kubbelidir. Kitabesine göre 1806 yılında yapılmıştır.
Osman Paşa Hamamı
Kitabesi olmayan hamam inşa tekniği açısından Osman Paşa Cami ile aynı döneme aittir.
Hasan Paşa(Çarşı) Hamamı
Eski Darende'de yer alan hamam dikdörtgen planlıdır. Erkek ve kadınlara ayrılmış iki bölümden oluşur. Dıştan taş içten işçiliği gösteren kubbeye geçiş tromplarla sağlanmıştır. Kitabesi olmayan hamam 1838 yılında Hacı Hüseyin Paşa'nın kardeşi Hasan Paşa tarafından yaptırılmıştır.
Tohma suyu üzerine yapılmıştır. Kesme taştan yapılmış köprünün kırkgözünden ondördü günümüzde kapanmıştır IV.Murat'ın Bağdat seferi sırasında yaptırıldığı sanılan köprü Karakaya baraj gölünün altında kalmıştır. Yazıhan'a bağlı Sinanlı köyündedir.
Malatya Orduzu semtinde yer alan tepe, şehre 4km. uzaklıktadır.1932 yılında bilimsel kazılara başlanmış günümüzde de devam etmektedir. Yapılan kazılarda geç Kalkolitik döneminden Roma dönemine kadar 7 kültür tabakası tespit edilmiştir. En önemli yerleşimi geç Hitit döneminde oluşmuştur. Bu devirde Aslatepe 'Melita' ülkesinin merkeziydi.
Orduzu semtinde yer alan tepe, Aslantepe'nin 2km kuzey doğusunda eski Tunç devri yerleşim yeridir.
Malatya'nın 31km. Kuzeydoğusunda,Fırat köyü sınırları içindedir. En üstte küçük bir Osmanlı yerleşmesinin altında Roma kenti yer alır. Urartu katında,çok sayıda boya bezekli keramik,demir silahlar ele geçirildi. En alt kat, İlk Tunç çağı kalıntılarını içerir. Höyük baraj gölünün altındadır.
Çift konili olduğu için.İkiz Höyük diye de bilinir. Malatya'nın 40km.kuzey doğusunda,bugün barajgölü altındaki Kıyıcak köyündedir. Araştırma sonuçlarına göre,ilk Tunç Çağından Bizans'a değin yerleşim alanı olarak kullanıldığı anlaşılmıştır.
Malatya'nın 24km. Kuzeydoğusundaki höyük, Karakaya baraj gölünün suları altındadır. İlk Tunç Çağı'ndan Roma dönemine kadar yerleşim yeriydi.
Malatya'nın 36km. Kuzey batısındadır. İlk Tunç Çağı yerleşmesinden çok sayıda çakmak taşı bulunmuştur.
Malatya'nın 24 km, bugün barajgölü altında kalan İmamlı Höyüğünün 1.5km doğusundadır. Son Kalkolitik çağda Orta Anadolu, Kuzey Mezopotamya ve Suriye ile ticari ilişkileri bulunan önemli bir merkezdi. İlk tunç Çağı katında ubeyd ve uruk tipi keramik,çakmak taşı araçlar bulundu. İçinde çakmak taşı atölyesi yer alan çok katlı yapı kompleksi ortaya çıkarılmıştır. Üstteki Demir çağı yerleşmesi,ortaçağ gömüt çukurlarıyla tahrip edilmiştir.
Kentin 40km. Kuzeydoğusundaki höyükte,üstte ilk tunç Çağı,üstte ise keramiksiz neolotik yerleşme saptandı. Bugün Karakaya baraj gölünün altındadır.
Akçadağ ilçe sınırları içinde çeşitli jeolojik olaylar sonucunda meydana gelen levent Vadisinde, vadi boyunca farklı büyüklükte magaralar mevcuttur.Yapılan yüzey incelemeleri sonucunda Bağköy civarınaki mağaralarda Geç Hitit Çağı'na ait olduğu düşünülen kaya kabartmaları bulunmuştur.
Copyright © Avrupa Malatyasporluluar Dernegi - A.M.D. - Malatyasporum.com Tüm hakları saklıdır.
Yayınlanma:: 2005-05-31 (4185 okuma)