"Hiçbirimiz şiddetten azade değiliz." - Güneşe Dokunan Kadınlar
Bize 6284 sayılı yasadan bahseder misiniz?
Bu kanun, şiddete uğrayan ya da şiddete uğrama tehlikesi olan kadınların, çocukların LGBT bireylerin eşlerine, eski eşlerine, ısrarlı takipçilerine ya da aile bireylerine karşı koruma kararı alabilecekleri bir kanundur. Bu koruma kararı kapsamında sığınak talep edilmesi, gizlilik kararı alınması, şiddet gösteren kişinin şiddet gören kişiden uzaklaştırılmasına ilişkin karar verilmesi, iletişim araçları ile irtibata geçmesine ilişkin engelleme kararı verilmesi, kişinin kimlik bilgilerinin gizlenmesi gibi tedbirler mevcut. Bu tedbirler aile mahkemesinden ya da en yakın karakoldan alınabilir. Karakoldan alınan tedbirler 24 saat içerisinde aile mahkemesine onaylattırılır. Burada önemli olan şey bu kanun kapsamında koruma kararı talep edebilmek için delil aranmamasıdır. Dolayısıyla somut bir şiddet olmasa dahi şiddete uğramaya tehlikesinin olması bu kararın alınması için yeterlidir. Bir diğer vurgulanması gereken nokta ise sadece fiziksel şiddetin değil ekonomik, psikolojik, cinsel şiddetin de bu kanun kapsamında şiddet olarak tanımlanmış olmasıdır.
Bu yasa sizce kadını korumak için yeterli mi?
Burada İstanbul Sözleşmesi’nden bahsetmem gerek. Kadına yönelik şiddetin önlenmesinde uluslararası bir sözleşmedir. Çok önemli tedbirler içermesi nedeniyle uluslararası olarak kabul gören çok önemli bir sözleşmedir. Bu sözleşmeye uygun olarak hazırlanan 6284 sayılı yasa aslında güzel bir yasadır. Ancak sorun bu yasanın uygulanması aşamasında ortaya çıkıyor. Koruma kararının kısa süreli olarak verilmesi, kanunda delil aranmaması açıkça belirtilmiş olmasına rağmen kimi zaman bazı yargıçların delil araması ya da bu koruma kararının ihlal edilmesi durumunda yargıçların zorlama hapsi vermeleri yönünde imtina etmeleri gibi sorunlar yaşıyoruz uygulamada.
Ceza indirimi hakkında ne düşünüyorsunuz?
İyi hallilik indirimi diye bir mesele evet var ama aynı zamanda haksız tahrik de var. Burada yaşadığımız problem, yargıçlar tarafından toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin göz ardı edilerek ve fail lehine uygulanması konusundadır. Örneğin haksız tahrik uygulanabilmesi için yargılanan kişinin diğer taraftan ciddi bir haksız fiile uğramış olması gerekiyor. Sadece yemeğe tuz koymadığı için haksız tahrik indirimini uygulayan ya da başka bir erkekle mesajlaştığı için haksız tahrik indirimini uygulayan mahkemeler var. İyi hallilik indirimiyle de hemen hemen her dosyada karşılaşıyoruz. Kişinin mahkemeye 1 kez gelmiş olması bile yeterli olabilir bu indirimin uygulanması için. Otomatik olarak, kişinin geçmişi dahi göz önünde bulundurulmadan uygulanıyor. Dediğim gibi bu kanun, uluslararası hukuki normların taşıması gereken şeyleri taşıyor. Ancak uygulayıcılar elinde farklı amaçlarla kullanılabiliyor.
Şiddet gören kadın ne yapmalı? Nereye başvurmalı?
Bir örnek üzerinden gitmek istiyorum. Boşanması davası devam eden bir kadın aynı zamanda ceza şikayeti yapabilir, koruma kararı alabilir. Şiddete uğrama tehlikesi içerisindeyseniz, Mor Çatı avukatları olarak da önerebileceğimiz şey koruma kararı talep etmenizdir. Koruma kararının ihlal edilmesi halinde bunu delillendirerek yine kararı eren mahkemeye başvurmanızdır. Eğer bu kararın ihlal edildiği mahkeme tarafından tespit edilirse kişiye zorlama hapsi verilir. 6284 kapsamındaki süreç bu şekilde ilerler. Öte yandan size hareket eden, tecavüz eden, sizi yaralayan, darp eden, taciz eden kişileri karakola şikayet edebilirsiniz. Bu durumda önce soruşturma başlatılır. Soruşturma sonucunda yeterli delil elde edilmesi halinde dava açmaya yeterli bir zemin oluştuysa iddianame düzenlenir ve ceza davası açılır. Öte yandan boşanma davanızla ilgili bir mesele varsa bu hukuk davası kapsamına girer. Onun için ayrıca dava açarsınız. Ceza davalarında gerek sanık gerek müşteki taraftaysanız devletten CMK kapsamında avukat talep etme hakkınız var. Hukuk davalarında ise eğer maddi durumunuz yeterli değilse Baro’nun adli yardım servislerinden yararlanabilirsiniz. Fakirlik belgesi karşılığında baro size avukat atar.
Siz Mor Çatı olarak neler yapıyorsunuz?
Biz şiddet başvuruları alıyoruz. Ama şiddet konusunda hukuki ve psikolojik önlemleri alması gerekenin devlet olduğunu da aklımızda tutarak bunu yapıyoruz. Onlara hukuki destek veriyoruz. Psikolojik desteğe ihtiyaçları varsa gönüllü psikologlarımızdan destek alıyorlar. Aynı zamanda bir sığınağımız var. İhtiyaç duyan kadınlar için böyle bir çalışma da yürütüyoruz. Biz Mor Çatı olarak bunları yapıyoruz ama Şiddet Önleme Merkezleri var. ŞÖNİMler. Onların da sığınakları var. Bizim Mor Çatı olarak başka şubemiz yok. Zaten bir hizmet sunmadığımız için sadece bir dayanışma gösterdiğimiz için başka bir şubemizin olmasına gerek de yok. Biz kendi kapasitemizi aşan durumlarda ŞÖNİM’e ya da diğer sığınaklara yönlendiriyoruz kadınları.
Şiddeti uygulayan bunu bilinçli olarak yapıyor. Bu noktada şiddet bir hastalık ya da genetik bir problem değil. Bunun vurgusunu feminist bir Mor Çatı avukatı olarak yapmak isterim. Şiddet sadece fiziksel değil aslında. Fiziksel şiddet bunun sadece en görünür olanı. Fiziksel şiddet, psikolojik şiddet, cinsel şiddet de koruma kanunu kapsamında ve mevzuatımızda da şiddet olarak kabul ediliyorlar. Kişinin sadece eşiniz olması gerekmiyor. Israrlı takipçiniz olabilir, aile bireyiniz olabilir, partneriniz olabilir. Şiddet gördüğünüzde mahkemeye başvurmanıza da gerek yok. İlk etapta karakola başvurabilirsiniz. “Ben şiddet gördüm, sığınak talebim var” derseniz, yer olmasa bile karakoldaki memurun o gece sizi güvenli bir yere yerleştirmesi gerekiyor. Önemli olan talepkar olabilmek ve kanunların varlığından haberdar olabilmek. Önemli olan uygulayıcılar.
Ben son olarak kadın dayanışmasının önemini vurgulamak istiyorum. Şiddet gören kadın bizden farklı değil. Ben şu an burada konuşuyorum ama 1 dakika sonra şiddet görebilirim. Hiçbirimiz şiddetten azade değiliz. Şiddet hepimizin ortak noktası. Aslında şiddet gören hepimiziz. Bu yüzden kadın dayanışması önemli. Biz bu yüzden yardım etmiyoruz, dayanışıyoruz. Asla kendilerini yalnız hissetmesin kadınlarımız. Hepimiz bu döngünün içerisindeyiz ve dayanaşarak bunun önüne geçmeye çalışıyoruz.
“Ben, kadın-erkek eşitliği illüzyonu ile büyüdüm.”