İLMİHAL | Guli Rana
Archive for the ‘İLMİHAL’ Category
ﻬஐ♥ ﷲ ♥ஐﻬ ZILHİCCE AYI ﻬஐ♥ ﷲ ♥ஐﻬ
Kur’ân-i Kerim’de Fecr sûresinde "Ve on geceye yemin olsun." ifadesinde kastedilen on gece bazi kaynaklara göre Ramazan ayinin son on günü veya Muharrem’in ilk on günü olarak belirtilse de genel görüs, bu mübarek on günün Zilhicce ayinin ilk on günü oldugudur.
Kamerî aylarin onikincisi olan Zilhicce ayi, Islâm’in bes esasindan olan hac ibadetinin yerine getirildigi aydir. Bu mübarek ayin 1’inden 10’una kadar olan zaman dilimi "leyali-i asere", yani on mübarek gecedir. 10’uncu gün ise Kurban Bayraminin ilk günüdür. Peygamber Efendimiz (sav) bugünlerin önemini söyle ifade ediyor:
"Salih amellerin Allah’a en ziyade sevgili oldugu günler bu on gündür! Ondaki her bir günün orucu bir yillik oruca (sevapça) esittir. Ondaki bir gece kiyami (ibadetle ihya edilmesi) Kadir gecesinin kiyamina (ihyasina) esittir.
"Resulullah (sav) dört seyi terk etmezdi: Asure günü orucu, Zilhicce’nin on günü orucu, her ay üç gün orucu ve sabahin iki rekât sünneti."
Ebu’d-Derda (r.a) Zilhicce ayinin önemini söyle anlatiyor: "Zilhiccenin ilk 9 günü oruç tutmali, çok sadaka vermeli, çok dua ve istigfar etmelidir. Çünkü Resulullah (sav):
Zilhicce’nin ilk dokuz günü oruç tutanin, ömrü bereketli olur, mali çogalir, çocugu belâlardan korunur, günahlari affedilir, iyiliklerine kat kat sevab verilir, ölüm aninda ruhunu kolay teslim eder, kabri aydinlanir, Mizan’da sevabi agir basar ve cennette yüksek derecelere kavusur." (Sir’a)
"Günlerin en faziletlisi arefe günüdür. Faziletçe cumaya benzer. O, cuma günü disinda yapilan yetmis hacdan faziletlidir. Dualarin en faziletlisi de arefe günü yapilan duadir. Benim ve benden önceki peygamberlerin söyledigi en faziletli söz de: Lailahe illallah vahdehu la serike lehu. (Allah birdir, ondan baska ilah yoktur, O’nun ortagi da yoktur) sözüdür." (Muvatta, Hacc 246)
"Arefe gününe hürmet edin! Arefe, Allah’in kiymet verdigi bir gündür." diyerek Allahu Teâlâ’nm kiymet verdigi günü hürmet ederek bilinçli bir sekilde yasamaya gayret etmemizi istemistir. Hürmet, verilen nimeti idrak etmekle ve verileni bilmekle, görebilmekle baslar. Arefe gününü günahlara girmeden oruçla, duayla, istigfarla geçirmek kullarini arefe gününde bagislayacagini müjdeleyen Allahu Teâlâ’ya hürmetin ve sükrün bir ifadesidir. (Deylemi)
Hazreti Ömer’in halifeligi zamaninda Yahudilerden birisi: "Ey Ömer, siz bir âyet okuyorsunuz ki, o âyet bize inseydi o günü bayram olarak kutlardik." dedi.
Bu âyet, hicri onuncu yilda, Veda Hacci’nda, arefe günü olan cuma günü ikindiden sonra, Peygamber Efendimiz Arafat’ta "Adba" adindaki devesinin üzerinde vakfede iken nazil olmustu. Deve vahyin agirligina dayanamayarak yere çökmüstü.
"Arefe günü oruç tutana, Âdem aleyhisselâmdan, Sûr’a üfürülünceye kadar yasamis bütün insanlarin sayisinin iki kati kadar sevap yazilir."
"Peygamber (sav) arefe aksami ümmetinin affedilmesi için dua etti. Duasina, ‘Muhakkak ki ben zalimden baskasini magfiret ettim.’ diye cevap verildi. ‘Zalimden ise mazlumun hakkini alirim.’ buyruldu. Resul-i Ekrem:
‘Allah’in düsmani Iblîs, Allahu Teâlâ’nin duami kabul ederek ümmetimi affettigini anlayinca topragi alip basina çalmaya ve vay sana helak oldun diye feryada basladi. Iste Seytan’in görmüs oldugum bu feryadi beni güldürdü, buyurdu."
Arefe gününe saygili olmali, o gün hacilar Arafat’ta vakfe yapip dua ederken manen onlarin yaninda oldugumuzu hissederek dualarina istirak edilmelidir. Böyle bir günde bizi günaha sokabilecek her seyden uzak kalmak gerekmektedir. "Günümüzde arefe, bayramin bir önceki günü oldugu için dünyalik telaslarin en yogun oldugu bir gün olarak yasanmaktadir. Oysa ki arefe insana verilen en kiymetli vakitlerden biridir. Bugünler ibadet ve affedilme günleridir. Hacilarin Arafat’ta "Lebbeyk (Buyur Rabbim)" diyerek dil, irk, ten ayirimi yapilmaksizin bir araya geldigi mahser gününü hatirlatan, kullugun Allahu Teâlâ’ya dualarla, telbiyelerle arz edildigi en kiymetli zaman dilimidir. Resulullah (sav) söyle buyurmustur:
"Arefe günü Resulullahın (sav) yanında bulunan bir genç, kadınları düşünüyor ve onlara bakiyordu. Resulullah (sav) eliyle birkaç defa gencin yüzünü kadınlardan çevirdi. Genç yine onlari düsünmeye basladi. Resulullah (sav):
– Kardesimin oglu, bugün öyle bir gündür ki, bugünde herkesin kulagina, gözüne ve diline sahip olursa günahlari bagislanir, buyurdu." (Müsned)
Mevlânâ’nin talebelerinden biri, hac vazifesini yapmak üzere Hicaz’a gitti. O Hicaz’da iken, evinde hanimi, arefe gecesi bir tepsi helva yapip, Mevlânâ’nin talebelerine gönderdi. Mevlânâ, helvayi kabul edip, orada bulunan bütün talebelerine bizzat kendi eliyle taksîm etti. Herkes hissesine düseni aldigi halde, tepsiden hiçbir sey eksilmedi. Alanlar tekrar aldilar, doyuncaya kadar yediler, yine eksilmedi. Bunun üzerine helva dolu tepsiyi Mevlânâ mübarek eline alip; "Bu tepsiyi sahibine göndereyim." diyerek disari çikti. Içeri girdiginde, elinde tepsi yoktu. Ertesi gün helvayi getiren hanim, tepsisini medresenin mutfaginda aratti, ancak bulamadi. Mevlânâ’yi da bunun için rahatsiz etmedi.
Aradan günler geçti, hacca gidenler dönmeye basladilar. Bu hanimin da beyi Kabe’den dönüp Konya’ya geldiginde, o tepsi esyalarinin arasindan çikti. Kadin tepsiyi görür görmez taniyip, hayretinden dona kaldi. Beyine; "Ben arefe gecesi bu tepsi ile helva yapip Mevlânâ’nin talebelerinin yemesi için göndermistim. Tepsiyi ertesi günü arattigim halde bulamadim. Nasil oldu da bu tepsi senin eline geçti?" deyince, sasirma sirasi haciya geldi. O da; "Arefe gecesi haci arkadaslarimla oturup sohbet ediyorduk. Bir ara çadirin kapisindan bir el bu tepsiyi uzatti. Biz de tepsiyi aldik, elin sahibini arastirmak da aklimiza gelmedi. Helvayi yedikten sonra tepsiyi tanidim. Kimseye vermeyip esyalarin arasina koydum. Baska bir sey bilmiyorum." dedi. Bunun Mevlânâ’nin bir kerameti oldugunu anlayinca, ona olan bagliliklari daha da artti.
"Biz her ümmet için bir kurban kesme ibadeti koyduk ki, kendilerine Allah’in rizik verdigi hayvanlari kurban ederek üzerlerine O’nun adini ansinlar. Rabbiniz tek bir ilahtir. Yalniz O’na teslim Olun." (Hacc Sûresi: 34)
"Biz kurbanlik develeri de size Allah’in (dininin) isaretlerinden yaptik. Onlarda sizin için hayir vardir. Onlar ön ayaklarini sira halinde yere basmis durumda iken üzerlerine Allah’in ismini anin (da kesin). Yanlari yere düsüp canlari çikinca da onlardan yeyin, kanaat eden (fakir)e de, isteyen (fakir)e de yedirin. Allah onlari size boyun egdirdi ki, sükredesiniz." (Hacc:36)
"Onlarin ne etleri, ne de kanlari Allah’a ulasir, fakat O’na sadece sizin takvaniz ulasir. Sizi hidâyete erdirdiginden dolayi Allah’i büyük taniyasaniz diye o, bu hayvanlari böylece sizin istifadenize verdi. (Ey Muhammed!) Güzel davrananlari müjdele!" (Hacc: 37)
Kurban, kelime olarak kurb kökünden mastardir, yaklasmak mânâsina gelir. Dini istilah olarak; Allahu Teâlâ’nin rizasini ümit edip yakinligini kazanmak için kesilen hayvana kurban denir.Peygamber Efendimiz hicretin ikinci senesinde, Sevik Gazvesi’nden dönerek Medine’ye geldiginin ertesi günü, (Zilhicce’nin onuncu günü) Müslümanlarla birlikte namazgaha çikti. Ezansiz ve kametsiz iki rekât namaz kildirdiktan sonra hutbe okudu. Bu hutbelerinde kurban kesmelerini Müslümanlara emretti. Kendileri de iki kurban kesti.
Cabir (ra) diyor ki: "Peygamber Efendimiz (sav) kurban kesme gününde boynuzlu, semiz ve burulmus iki koç kesti. Onlari kesmek için yöneldigi zaman "Ben yüzümü gökleri ve yeri yaratana dogru çevirdim, Ben Allah’a sirk kosanlardan degilim; namazim, öteki hak ibadetlerim, sagligim ve ölümüm bütün âlemlerin Rabbi olan Allah’indir. O’nun ortagi yoktur. Ve ben Müslümanlardanim. Ya Rabbi bu kurban sendendir, senin içindir, Muhammed’in ve ümmetinin adina "Bismillahi Allahu Ekber" dedi ve kurbani kesti." (et-Tac. m, 207)
Hz. Aise (r.a) rivayet ediyor ki: "Peygamber Efendimiz (sav) buyurdu: Âdemoglu, Kurban Bayrami gününde kan akitmaktan (kurban kesmekten) daha sevimli bir is ile yüce Allah’a yaklasmis degildir. Kanini akittigi hayvan kiyamet günü, boynuzlari, ayaklari ve killariyla gelecektir. Akan kan, yere düsmeden önce Allah katinda yüksek bir makama erisir. Onun için gönül hoslugu ile kurbaninizi kesiniz."
Kurban, kendilerini Allah’a yaklastiracak, kurtulusa vesile olabilecek firsatlari kovalayan ve Hakk’in rizasini talep edenler için, Allahu Teâlâ’ya götüren bir kurbiyet helezonu ve kanatlanma bayramidir. Kurban Bayrami, Hz. Ibrahim ve Ismail’den günümüze kadar, hep bir kahramanlik, fedakârlik, hasbilik ve teslimiyet sembolü olagelmistir. Hz. Mevlana teslimiyet anlayisini kurban kelimesiyle ayni anlamda kullanir: "Akli Mustafa’ya kurban et." diyerek bizi yakinlasmak için sünnet-i seniyye yoluna çagirir.
Hz. Ibrahim Mekke’deydi. Rüyasinda bir ses: "Ey Ibrahim! Allah, oglun Ismail’i kurban etmeni emrediyor." diyordu. Bu rüya Allah’tan mi, yoksa seytandan mi bilemedi. Zilhicce ayinin sekizinci günüydü. Ertesi gün, ayni vakitte ayni rüyayi görünce, rüyanin Allah’tan oldugunu anladi. Bu bir dostluk imtihaniydi. Allahu Teâlâ’nin dostluguyla sereflenen Hz. Ibrahim’den en sevgili varligini kurban etmesi isteniyordu. En sevgilinin adi Ismail oldugu için, kurban Ismail’in adiydi.
Bir ses duydu. "Allahu Ekber! Allahu Ekber!" diyordu. Basini kaldirdi: Cibril-i Emin yaninda semiz bir koç oldugu halde inmekteydi. Hamd ve sükür duygulari içinde "La ilahe illallahu vallahu ekber" dedi. Durumu fark eden Hz. Ismail, Cenab-i Hakk’a minnet ve sükranlarini dile getirerek "Allahu Ekber ve lillahil hamd" dedi.
Aradan asirlar geçmesine ragmen, bütün mü’minler Hz. Ibrahim, Hz. Ismail gibi Rabbinin rizasini umarak Zilhicce ayinin arefe günü, sabah namazindan baslayip bayramin dördüncü günü ikindi namazina kadar "ALLAHU EKBER ALLAHU EKBER LA ILAHE ILLALLAHU VALLAHU EKBER ALLAHU EKBER VELILLAHI’L HAMD" diyerek minnet ve sükranlarini Rabblerine sunarlar. Bu tekbire "tesrik tekbiri" denilir ve vaciptir.
Kurban kesemeyen kimse bayram için hazirlanir, temizlenir, namaza giderse, kurban kesme sevabini elde eder. Peygamber Efendimiz (sav): "Kurban gününü bayram olarak kutlamakla emrolundum. Onu bu ümmet için Allah bayram kilmistir." buyurmustu. Bir adam kendisine: "Ey Allah’in Resulü! Emanet olarak verilmis bir hayvandan baska bir seye sahip degilsem, onu kesebilir miyim?" diye sordu. Resulullah (sav): "Hayir, ancak saçini, tirnaklarini kisaltir, biyiklarindan alir, etek tirasini olursun. Bu da sana Allah yaninda bir kurban yerine geçer." dedi.
Kurban kesmek için biçak önceden bilenip hazirlanir ve hayvanin göremeyecegi bir yere konulur. Sonra hayvan ayaklari ve yüzü kibleye gelecek sekilde sol tarafina yatirilir. Hayvanin sag arka ayagi serbest kalmak sartiyla diger ayaklari baglanir. Bundan sonra tekbir ve tehlîl getirilir. Arkasindan "Bismillâhi Allâhu ekber" denilerek, hayvanin boynuna biçak vurulur. Nefes ve yemek borulari ile sahdamari denilen iki ana damari kesilir. Hayvan sogumaya birakilir, kaninin akmasi beklenir ve sonra derisi yüzülür. Hayvani elinden gelirse, kurban sahibinin kendisinin kesmesi edeptendir. Kendisi kesemezse bir Müslüman’a kestirir. (Mehmed Mevkufâtî, Mevkûfât, sadelestiren: Ahmed Davudoglu, Istanbul 1980, II, 331-332)
ﻬஐ♥ ﷲ ♥ஐﻬ
Bu müjdeden nasipdar olmak için özenle korunması gereken sınırlardan biri de mahremiyet.
İffetli ve hayâ sahibi olarak yaşamanın anahtarı mahremiyet.
Yüce dinimiz, güzel ahlâkın insanın fıtrî bir özelliği olduğunu vurgular. Yani insan,
yaradılışından iffetli, namuslu, hayâ sahibidir. Allah’ın verdiğine razıdır, başkalarında olana
göz dikmez. Kendisinde olanı, mahrem alanını da başkalarına göstermez.
Dinimiz, “haram”, “mahrem”, “avret” gibi kelimelerle ifade edilen hususlara hassasiyetle
eğilmiş ve bu kavramların anlattığı her ne varsa, onların uluorta sergilenmesini yasaklar.
Hususiliğinin korunmasını ve özenle muhafaza edilmesini emreder.
İşte bu, en geniş manasıyla örtünme (tesettür) emridir ve “gizlenmek, saklanmak, korunmak,
açıkta ve ortalık yerde bulunmamak” gibi anlamlara gelen bu emrin muhatabı kadın
-erkek bütün müslümanlardır.
Tesettürü Doğuran İlke Olarak Mahremiyet
Müslüman, fıtratını yani yaradılış özelliklerini muhafaza ettiği için hayâ sahibidir ve sahip
olduğu bu özellik onu bazı şeyleri başkalarının görmesinden ve dikkatini çekmekten sakındırır.
Söz gelimi, müslüman için yaşadığı ev, başkalarının serbestçe muttali olmaması gereken
“mahrem” bir ortamdır. Bu sebeple İslâm’da eve “haram” denmiş ve Efendimiz s.a.v.,
başkalarının evine (mahremiyet bölgesine) izinsiz girmeyi ve başkalarının özel hallerine muttali
olmayı yasaklamıştır. Bunu fiilen kendi özel hayatında da titizlikle uygulayan Efendimiz s.a.v.,
penceresine boydan boya çift kanatlı perde çektirmiş, kapısını da kalın ahşaptan yaptırmıştır.
Bu mahremiyete uyma hassasiyetinin, doğal olarak İslâm medeniyetinin ev ve şehir mimarisine
de yansıdığını görürüz. İslâmî mimari, evlerin önünde bulunan ve “hayat” denilen bahçeyi insan
boyunu aşan yüksek duvarlarla dışarıdan ayırmış, böylece yabancı bakışların bahçe içindeki günlük
hayata sızması engellenmiştir.
Yüce dinimizin öngördüğü bu mahremiyet, sadece evin içiyle dışı arasında cereyan eden bir
hassasiyetin ifadesi değildir. Aziz Kitabımız, aynı ev içinde yaşayanların bile birbirlerinin
mahremiyetine riayet etmeleri, hizmetçilerin ve çocukların, belli vakitlerde ebeveynin odasına
girerken izin istemeleri gerektiğini ifade buyurmuştur:
“Ey iman edenler! Emriniz altında bulunanlar ve içinizden henüz ergenlik çağına girmemiş olanlar,
sabah namazından önce, öğleyin soyunduğunuz vakit ve yatsı namazından sonra, yanınıza girecekleri
vakit sizden izin istesinler. Bunlar mahrem halde bulunabileceğiniz üç vakittir. Çocuklarınız ergenlik
çağına ulaştıklarında, öncekiler (büyükleri) izin istedikleri gibi (her geldiklerinde) izin istesinler…”
Kişinin, ev içi ahvalini yabancı gözlerden saklamak için alması gereken tedbirler nasıl birer
“tesettür” ise, toplum içinde mahrem alanımız olan vücudumuzun yabancılara teşhirini önlemek
için örtünmek de tesettürdür. İslâm alimleri, bir müslümanın vücudunun nerelerini kimlere karşı
ve nasıl örtülü bulundurması gerektiği konusunu, erkeğin erkeğe, erkeğin kadına, kadının kadına
ve kadının erkeğe karşı tesettürü olarak dört başlık halinde ele almışlardır. Bu bakımdan, tesettür
kadın-erkek her müslümanı ilgilendirir. Hiçbir müslüman erkek de tesettürden müstağni değildir.
Bununla birlikte tesettür konusu daha çok kadının erkeğe karşı tesettürü çerçevesinde yoğunlaşmıştır.
Tamamen fıtrî, yaratılıştan kaynaklanan sebeplerle kadının tesettürü konusu daha kapsamlı olarak
ele alınmıştır. İslâm dininin erkekten farklı olarak kadına daha kapsamlı bu örtünme emrinin altında
yatan temel sebep, insan tabiatında var olan ve dinimizin emir ve yasaklarına uygun olarak
şekilendirilmesi istenen şehevi arzudur. Bu arzu, kontrol altına alınmayıp terbiye edilmediği zaman
birey ve toplumların huzurunu bozacak güçte sonuçlara sebep olmaktadır. İffet, hayâ gibi duyguların
gelişmesi bu tehlikeyi bertaraf edecek ve bu duygular ancak tesettür ile belirlenen mahremiyet
alanlarında filizlenip gelişebilecektir. Yüce Rabbimiz erkekle kadını farklı yaratmıştır. Fiziksel güç,
soğukkanlılık, metanet, itidal gibi özellikler genel olarak erkekle birlikte anılırken, kadın zarafet,
duygusallık, nezaket, şefkat, merhamet gibi özelliklerle donanmıştır. Kadının bu özellikleri ön
plana çıkarıldığında, daha doğrusu “teşhir edildiğinde” haberlerde çokça örneğini gördüğümüz
türden toplumsal problemler sökün etmekte ve bundan en başta kadınlar olmak üzere bütün
toplum zarar görmektedir.
Modern hayat tarzını benimseyen toplumlarda görülen cinsellik temelli suçların, “az gelişmiş”
olarak nitelendirilen toplumlara oranla çok daha fazla olması, yukarıdaki tesbiti doğrulayan
önemli bir şahittir. Hatta ülkemizde bile şehirlerle daha küçük yerleşim birimleri arasında,
ahlâk zafiyetleri ve kadınların maruz kaldığı çirkin muameleler bakımından büyük farklılıklar
bulunduğu gözlemlenmektedir. Bu manzaranın izahını, ahlâkın ve hayâ duygusunun zaafa
uğraması yanında, art niyetli emelleri tahrik eden davranış ve giyim-kuşamlarda aramak
İslâm, insanların sadece dışa yansıyan tavır ve davranışlarını ıslah etmekle kalmaz, aynı
zamanda ve daha öncelikli olarak insanın iç dünyasını, kalbini kötü düşüncelerden ve kötülüğe
kapı açabilecek düşünce ve duygulardan arındırmayı hedefler. Kadın ve erkeği fıtraten karşı
cinse meyilli olarak yaratan Rabbimiz, insan neslinin devamını bu meyile bağlamış ve fakat
onun kontrolden çıkmaması için de sınırlar koymuştur. Bu sınırları “özgürlüğün kısıtlanması”
olarak görenler, günümüz Batı toplumlarının geneline hakim olan dejenerasyon ve çürümeyi
göz önüne getirmelidir. Örtünme, müslüman kadın için sadece yabancı bakışlara ve art niyetli
yaklaşımlara karşı bir “korunma aracı” değildir. O, kadınla erkek arasında meydana gelmesi her
an için mümkün ve muhtemel olan meşru olmayan yakınlığı engellemenin de bir aracıdır.
Bu açıdan bakıldığında, örtünmenin şekli de ortaya çıkar. Kadın-erkek arasındaki cazibeyi,
çekimi, etkilenmeyi engellemeyen örtünmenin de tesettür olmadığı anlaşılır.
Sözünü ettiğimiz bu yakınlaşmanın önüne geçmek sadece kadının görevi ve sorumluluğu değildir.
Erkek de kadın kadar sorumludur. “Mümin erkeklere söyle, gözlerini harama dikmesinler,
ırzlarını korusunlar. Çünkü bu daha temiz bir davranıştır. Şüphesiz Allah, onların yaptıklarından
haberdardır.” “Mümin kadınlara da söyle: Gözlerini haramdan sakınsınlar, ırzlarını korusunlar.
Ziynetlerini (süslerinin takılı olduğu boyun, kulak, baş, kol ve bacak gibi yerlerini) açıp göstermesinler…
” (Nur, 30-31) ayetlerinde hem erkeklere, hem kadınlara haramdan sakınmanın emredilmesi, her iki
cinsin aynı derecede hassasiyet göstermesi gerektiğini ortaya koyar. İffetli ve temiz bir toplum
oluşturmanın tek yolu budur.
Tesettür ayetinin inişinden önceki dönemde kadınlar başlarının yarısını örter, başörtüsünün
uçlarını arkadan bağlar, boyun ve gerdan kısımlarını açıkta bırakırlardı. Ayrıca ev ve dışarı
ortamlarında kadınlarla erkekler karışık bir halde bulunurdu. Tesettürü emreden yukarıda
geçen (Nur, 31) ve “Ey peygamber! Hanımlarına, kızlarına ve müminlerin kadınlarına,
(ihtiyaçları için dışarı çıkacakları zaman) dış elbiselerinden üstlerine giymelerini söyle…”
(Ahzab, 59) ayetleri ile hem erkekler, hem kadınlar harama bakmaktan sakındırıldı,
mahrem olmayan erkeklerin yanında kadınların başörtülerini yakalarının üzerine kadar
indirerek boyun ve gerdanlarını kapatmaları ve sokağa çıktıklarında da dış elbiselerini
üzerlerine almaları emir buyuruldu. Yine Nur suresi 31. ayette buyurulduğu gibi,
“…gizlemekte oldukları zinetleri anlaşılsın diye ayaklarını yere vurmasınlar” emriyle,
kadınların dikkatleri üzerlerine çekecek şekilde yürümemeleri ihtar edilmiş ve tesettürle
hedeflenen şeyin yalnızca şeklî bir düzenleme olmadığı ortaya konmuştu.
Tesettür emri inzal buyurulup da Efendimiz s.a.v. tarafından tebliğ edildiğinde, erkekler
evlerine gelip eşlerine bu ayeti haber verdiler. Sahabi hanımlar da vakit geçirmeden çarşaf
gibi şeyleri kenarlarından yırtarak başlarını ayette belirtildiği gibi örttüler. O günden sonra
tesettür müslüman kadının ayrılmaz bir parçası olmuş, onun saygınlığını,
iffet ve izzetini temsil eder olmuştur.
Dünya hayatı ne kadar garip bir seyirle ilerliyor… Geçen bir kaç asırda anlamlı, önemli, şerefli,
kıymetli ne varsa zihinlerde tam zıddıyla yer değiştirmiş durumda. Bu pervasız değişim günden
güne ahlâkımızın en kıymetli yerine sirayet ediyor. Ahlâkın en eldeğmemiş yeri, elbette kolaylıkla
nüfuz edilebilecek bir yer değildir. Bu, birinin canı her istediğinde yapabileceği bir şey değil.
Bu durum için şu örnek verilebilir: Manaya müdahele etmek, onu yıpratmak, onu ifade etmek
için kullanılan kelimelere zarar vermekle gerçekleşiyor. Dolayısıyla İslâm için önemli bir değer de
zahir, yani görünüştür. Mana ve niyet gibi batınî haller karşısında görünenin/görünüşün bir önemi yok,
demek abestir. İkisinin birbirini doğurduğu ve doğruladığı unutulmamalıdır. Tesettür gibi son derece
ciddi ve ehemmiyetli bir hadiseye “zahiri durumdur” “manadan habersizlerin işidir” gibi cümlele
r kullanarak saldırmaya çalışanlar, kendi durumunda anlamlı bir şey göremeyip kalplerinin temiz
olduğu vehmine sarılanlardır. Nasıl ki, oruç hem zahiren iç organlarımızı temizliyor ve bizi bir
disipline sokuyor, hem de batınen nefsimizi tutarak ruhumuzu temizliyorsa; tesettür de aynı
şekilde hem zahiri hem de batıni olarak bizi örtüyor. Sözün özü, tesettür zahiren her nereyi
örtüyorsa, içimizde de o yerlere mukabil gelen manevi/batıni yerlerimizi örtüyor, oradaki
ayıpları örtüyor ve gizliyor.
Günümüzde ise tesettür Allahu Tealâ’nın en çok konuşulan, tartışılan emirlerinden biri
haline gelmiştir. Sebebi ise, insanı hiç düşünmeksizin örtünmeye sevk eden iffet duygusunun
zafiyete uğramış olmasıdır. Bir refleks olarak utanma duygusuna sahip olduğu zaman, insan,
dininin yol göstermesiyle nelerden nasıl sakınacağını bilmiştir. Allah Tealâ’nın çok açık emirlerini
anlamakta zorlanmamıştır. Fakat arzuların erdeme galip olduğu zamanlarda -ki günümüz koşullarını
belirleyen durum budur- emre isyan etmek, kabul etmemek veya arzulara uygun yorumlayarak
tahrif etmek yolu seçilmiştir. Efendimiz s.a.v. şöyle buyurmuşlardır: “Fitneler, tıpkı (kamışlardan örülen)
hasır gibi, (insanların kalbine) çubuk çubuk atılır. Hangi kalbe bir fitne nüfuz ederse, onda siyah bir
leke oluşur. Hangi kalp de onu reddederse onda beyaz bir benek hasıl olur. Böylece iki ayrı kalp
ortaya çıkar: Biri cilalı mermer gibi bembeyazdır; dünyalar durdukça buna hiçbir fitne zarar veremez.
Diğeri ise, alaca siyahtır. Tepetaklak duran testi gibidir; bu kalp, ne iyiyi iyi bilir, ne de kötüyü kötü.
O, hevadan (nefsani arzulardan) kendisine ne içirilmişse, onu (hak veya batıl) bilir.” (Müslim)
Bu rivayette dikkat çekmek istediğimiz mühim bir nokta var: Rasul-i Ekrem s.a.v. Efendimiz,
fitneye bulanmış ve böylece kararmış kalbin, kendisine benimsetilmiş değerler dışında başka bir
şeyi kabul etmemesini anlatırken bir kelime kullanıyor: “İçirilmiş”
Bu kelimeyi, vücuda alınan bir sıvının çabucak kana karışması ve insanın hücrelerine nüfuz etmesi
olarak anlamak yanlış olmaz. Efendimiz s.a.v. bu kelimeyi kullanmakla, hevadan kaynaklanan değer
yargılarını benimseyen kalbi, bir anlamda şartlanmışlıkla tavsif etmiş olmaktadır. Böyle bir kalbin,
iyiyi kötüden, ma’rufu münkerden ayırt etmesini beklemek zordur.
Kalplerin safiyetini yitirmesi sonucunda da hayâsızlık yaygınlaşmıştır ve nâmahremden utanmak
yeni nesiller için anlaşılması zor, garip bir davranış kabul edilmiştir. Aksine giyinik veya çıplak
olarak kendini güzelleştirip mahrem olmayanlara göstermek, teşhir etmek, desteklenen,
rağbet edilen bir davranış olmuştur. Utanma duygusunun ortadan kalktığı bir dünya insanî
olan değerlerini kaybetmektedir. Mahremiyetine sahip çıkmayan insan saygınlığını yitirmekte,
hayatta kalabilmek için acımasız bir şekilde bencilleşmektedir. Bu durumun ne bireye,
ne topluma bir faydası olacak ve zulme maruz kalan dünyanın mahvına yol açacaktır.
Buna razı olmak, en güzel şekildeki yaratılıştan, hayvanlar gibi, hatta onlardan daha
aşağı olmaya razı olmak demektir. Fakat bu yalnızca insanın rızası olacaktır,
Cenab-ı Mevlâ’nın değil… Müslümanın gaye edindiği rıza ise insandan değil, Allah’tandır.
Allah’a teslim olanlar, her çağda ve her şartta yalnızca O’nun rızasına yönelecek,
mahremiyet sınırlarına riayet ederek korunmaya, fitneden uzak durmaya imkan bulacaklardır.
Batılı toplumlar, aile kurumunu toplumun temel yapıtaşı olmaktan çıkarmış ve oluşan boşluğu
da yuva, kreş, anaokulu gibi kurumlarla doldurmuştur. Ancak kurdukları bu model sağlıklı
sonuçlar vermemiştir. Bu toplumlarda gençlik dönemi en hassas ve en bunalımlı dönem olmuştur.
Ardından gelen orta yaş dönemi de gençlik döneminden farkı olmayan özellikler sergiler.
Batılı psikologlar “orta yaş bunalımı” dedikleri bir rahatsızlıkla uğraşıyorlar.
Ya yaşlılık dönemi? Belli bir yaşın üstündeki kişilerin artık hayattan zoraki olarak kopartıldığı,
gençlere ayak bağı olmaması için genellikle huzur evlerine hapsedildiği bu modern hayat tarzı
için ne söylenebilir? Bütün bunlar kadının aslî/fıtrî fonksiyonundan uzaklaştırılmasının,
yani aile kurumunun işlevsiz hale dönüştürülmesinin sonucu olarak görülmelidir.
Bu söylediklerimize bir de bu toplumlarda evinden koparılmış kadınların yaşadığı çok
yönlü problemleri eklemeliyiz elbette. Merhametten, şefkatten, sevgi ve saygıdan eser
taşımayan modern hayat tarzının en acımasız yüzüyle tek başına karşılaşmak durumunda
bulunan kadın için, ayakta kalabilmenin iki yolu var: Ya büyük bir değişim gösterip kadınlık
fıtratını büyük ölçüde kaybecek ya da her türlü istismar ve kullanılmayı kabullenecek.
Üçüncü şık ise büyük bir bunalım… Meseleye örtünme-açılma bağlamında baktığımızda ise
karşımıza şu manzara çıkıyor: Batılı/Batılılaşmış kadın, özgürleşmek adına üzerindeki örtüleri
öyle bir fırlatıp atmıştır ki, günlük hayatta erkeklerin bile açmadığı (hatta açmaktan utandığı)
yerlerini bile açıkta bırakmıştır. Açılmadaki bu kararlılığı sebebiyle, giyindiği zaman bile vücudunu
belli edecek elbiseleri tercihte ısrar, Batılı/Batılılaşmış kadının karakteri haline gelmiştir.
Bu gerçeği iki çarpıcı örnekle açıklayalım: isveç bir refah devleti. Vatandaşlarını koruyan yasaları,
kadın hakları konusundaki öncü tavırları ile diğer Avrupa ülkeleri arasında da sivrilen bir ülke.
Parlamentosunun ve bakanlar kurulunun yarıya yakını kadın. Kadın-erkek eşitliğini gözetmek
amacı ile kurulan özel bir daire, görevli bir hakem (ombudsman) bile var.
Ama bu ülkede yine de yeterince korunamayan, ezilen, dövülen, öldürülen kadınlar, genç kızlar var.
İstatistiklere göre, her 10 dakikada bir kadın fiziksel şiddet ile karşı karşıya kalıyor ve her yıl 52 kadın
fiziksel şiddetin sebep olduğu ağır yaralanmalar sonucu hayatını kaybediyor. İsveçli kadınların
yüzde 40’ı kadınlara yönelik şiddetin kurbanı. İsveç nüfusunun yalnızca 8 milyon olduğu göz önüne alınırsa,
kadınlara yönelik şiddetin İsveç’te büyük bir sorun olduğunu görmek hiç de zor değil.
İsveç’te cinsel suçlar nedeniyle polise yapılan ihbarların sayısı 2001 yılında 9162. Aynı suçtan
1975 yılında 2875 ihbar yapılmıştı. Yani “modern dünya”da 25 yılda suç oranında artış yüzde 200.
Norveç’te de durum aynı. Zengin bir ülke. Demir madenleri, petrolleri var.
Bazı petrol bölgelerini kullanmıyorlar, onları gelecek kuşaklara bırakmışlar.
Yani kimsenin iş-aş derdi yok. Sağlık sorunu yok. “Eh bu ülkede herkes mutlu ve müreffeh”
diyorsanız yanıldınız. En çok intiharlar Norveç’te. Kadınların en çok dövüldüğü ülke Norveç.
En çok alkoliğin olduğu ülke de Norveç. Yani varlık içinde yokluk çeken Norveç’te cinsel suçlar,
tacizler de üst düzeyde. Neden acaba? siz bir düşünün selametle
Yusuf Özcan SEMERKAND DERGİSİ
Cuma, müminler için bayram günüdür. Bu günde cuma şartlarını taşıyan mükelleflere,
cuma namazını kılmak farz-ı ayındır, herkese gereklidir. Cuma namazının farziyeti Kur’an,
Sünnet ve icma ile sabittir ki, inkâr eden dinden çıkar.
Peygamber Efendimiz (A.S.) tarafından ilk cuma namazı, Hicret esnasında,
Medine-i Münevvere yakınında, Rânuna Vadisi’ndeki bir meydanda kılınmıştır.
Hicret’ten evvel de henüz farz olmadığı halde, Mus’ab İbn Umeyr (R.A) imamlığında
Medine’de cuma namazları kılınmıştır. Üzerine cuma namazı farz olanların,
cuma ezanı okunduktan sonra, dünya işlerini bırakıp camiye gitmeleri vacib olur.
Cuma ile yükümlü olan ve namaza gitmeye engel bir özrü bulunmayan kimselerin
cumaya gitmeyerek, ezan okunup cuma namazı kılınıncaya kadar yaptıkları
işler ve alış-verişler haram olur.
Cumaya gitmenin vacib oluşu, Hanefîlere göre birinci ezanla başlar.
Diğer üç mezhebe göre ise, hatibin huzurunda okunan ikinci ezanla başlar.
Cuma günü çalışmanın, belirtilen namaz vakti dışında hiç mahzuru yoktur
Cuma namazı, dördü ilk sünnet ikisi farz ve dördü son sünnet olarak on rekattır.
Sünnetler, öğlenin ilk sünneti gibidir.
Cumayı kılanlar, aynı zamanda o günkü öğle namazını kılmış sayılır.
Cuma namazı ise öğle namazından kuvvetli bir farzdır.
Ancak herhangi bir sebeple cuma namazı kılanamazsa, o günün öğle namazı kılınır.
Bir de beş vakit namazı cemaatle kılmak sünnet olduğu halde,
cumanın farzını en az üç kişilik cemaatle kılmak, cuma namazının şartlarındandır.
Cumanın farzından önce hutbe okumak da böyledir. (1)
2- Misafir olmayıp, o yerde ikamet ediyor olmak.
Cuma kılanan yere beş kilometreden uzak olmamak da buna dahildir.
4- Hür ve serbest olmak. Esir ve mahpuslara cuma farz değildir.
Cumaya gidebilecek işçi ve memurlara farzdır.
6- Cumaya gitmeye engel, mesela hastabakıcılık, ameliyat hali,
yürümeye takati olmamak, düşman korkusu gibi bir özrü bulunmamak.
Kendilerine cuma farz olmayanlar da -meselâ kadınlar ve yolcular-
cumayı kılarlarsa, öğle namazı yerine geçer.
3- Cemaatle kılmak. Hanefîlere göre misafir de olsa en az üç mükellef erkeğin bulunması;
Şafiîlere göre ise cuma namazıyla mükellef en az kırk kişinin bulunması gerekir.
4- Cuma namazınını kıldıracak kimsenin ve kılınacak yerin, “ulû’l-emr”
vasıflı devlet başkanlığı tarafından izinli olması.
Bu izin, cuma imamlığı yüzünden ihtilaf ve çekişmenin olmaması içindir.
İzinli olan, yerine başkasını geçirebilir. Cuma izni için imkan ve şartlar olmayınca,
cemaatin rızasıyla içlerinden biri cumayı kıldırabilir.
5- Cuma kılınan yerin, şehir veya şehir hükmünde büyükçe bir yerleşim yeri olması.
Dağlarda-kırlarda cuma kılınmaz. Şehrin mescid, namazgâh ve meydanlarında dahi cuma
Şafiî, Malikî ve Hanbelî mezheblerine göre
4., 5. ve 6. maddeler cumanın sıhhat şartlarından sayılmaz. (2)
Zuhr-i ahir -veya ahir zuhur- cumanın geçerliliğiyle ilgili (şahsın kendi halleri dışındaki)
bir şüpheden dolayı, cumadan sonra “son öğle” yerine kılınan dört rekat namazdır.
Öğlenin sünneti veya farzı gibi kılınabilir. Cumanın şartları noksansa o günkü öğle yerine;
şartlar tamamsa geçmiş bir öğlenin kazası veya nafile namaz yerine geçer.
Bu namaz İslâm dünyasında asırlardır kılınagelmiştir. Sebebi şudur:
Şafiî, Malikî ve Hanbelî mezheplerine göre, Hanefîlerden de -tercih dışı kalmış-
zayıf bir görüşe göre, bir şehirde tek bir yerde cuma kılınır, cemaatin çoğalmasıyla zaruret
durumuna gelmedikçe birden fazla camide cuma kılınmaz.
Eğer birçok camide cuma kılınıyorsa şüpheyi kaldırmak için ihtiyaten “son öğle”
namazı kılmak, çoğunluk alimlerince en azından müstehab görülmüş ve isteğe bağlı bu
uygulama devam etmiştir.(3) Bugün ise ortada başka hususlar da vardır:
a) Bugün birçok ülkede resmî cuma izinleri, cuma için aranan “ulû’l-emrin izni”
yönüyle, mecazî ve sembolik olmaktan öteye geçmez.
Buralarda izinden ziyade, cemaatin rıza ve muvafakatı muteberdir.
c) Dışarıdan girmek için “herkese açık” olmayan bazı kapalı mekânlarda da cuma kılınıyor.
(Kışla, fabrika, hastane gibi.)
Evet, bugün cuma için yeterince uygulanamayan “izin”, “şehir” ve “umuma açık olma”
şartları, Hanefîler dışındaki üç mezhepte cumanın şartlarından sayılmaz.
Hakkında ittifak olmayan bazı ictihadların noksanlığı da, icma ve ittifakla kesin sabit olan
cumanın farziyetini müslümanlardan kaldırmaz.
Bu durumda, diğer mezheblerin taklidi veya zaruret icabı telfikıyla da olsa,
mümkün olan şartlarıyla cuma namazları kılınır. Ancak şüpheleri kaldırmak için
, ihtiyaten zuhr-i ahirin kılınmasında fayda vardır.
Cuma namazının ilk sünnetinden sonra cuma hutbesi okunur ki,
cumanın farz olan şartlarındandır.
Cuma kıldırmaya yetkili kişiler tarafından okunur.
Ondan sonra da ancak cemaatle ve sesli kıraatle, cumanın iki rekat farzı kılınır.
4- Cemaat huzurunda okunması. Hutbe esnasında mükellef erkeklerden en az
bir kişinin bulunması şarttır.
Hutbenin rüknü, yani farz olan temel unsuru, Hanefî mezhebine göre, en azından Allah’ı
zikir ve hamdden ibarettir. Mesela hutbe kasdiyle elhamdülillah, sübhanallah gibi tesbihatın
okunması yeterli sayılır. Fakat bu kadar kısaltmak mekruhtur, salâvatlarıyla ve
diğerleriyle belli miktarda olmalıdır.
Şafiîlerde hutbenin rükünleri: Hamd, salât, vasiyyet, ayet ve dua olmak üzere beştir.
İlk üçü her iki hutbede şarttır. Cuma kıldıran hatipler, bu hususlara dikkat etmelidir. (4)
Cuma hutbelerinin kısa tutulması (on dakika kadar) iyi olur. Hutbede İslâm adabıyla ilgisiz,
lüzumsuz sözlerden sakınmalıdır. Duruma göre, hutbenin yalnız Arapça metniyle yetinme
olabilir. Türkçe öğüt kısmı da, İslâmî esasları açıklayıcı üslupta olmalıdır.
Hutbe sırasında cemaatin konuşması caiz değildir.
Abdest duaları, bizzat Rasûl-ü Ekrem (sallallahu aleyhi ve sellem)
Efendimiz’den rivayet edilmiş olmasa da, selef-i salihînin bazen ilavelerde
bulunarak bazen de biraz kısaltarak, zaman zaman daha farklı ifadelerle
seslendirdikleri dualardır ve asıl itibarıyla yine Sevgili Peygamberimizin
mübarek sözlerine gidip dayanırlar. Hak dostlarının dilinden dökülen ve
onların engin mülahazalarının seslendirilmesinden ibaret olan bu içli niyazlar,
okuyan kimseleri çok farklı iklimlere çeker götürür, gönüllerini
en samimi hislerle doldurur ve içlerini ibadet aşk u şevkiyle donatırlar.
Namaz yolcuları, elden geldiğince bu duaları okumaya özen göstermeli
ya da hiç olmazsa onların ihtiva ettiği manaları zihinlerinden
geçirip o yüce duygularla Cenâb-ı Hakk’a yönelmelidirler.
أَعُوذُ بِاللهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ بِسْــمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِبِسْمِ
اللهِ الْعَظِيمِ وَالْحَمْدُ لِلّهِ عَلَى دِياْلإِسْلاَمِ
"Eûzü billâhi mineşşeytânirracîm, Bismillâhi’r-rahmani’r-rahîm,
Bismillâhilazîm ve’l-hamdülillâhi alâ dini’l-İslâm"
"Dergâh-ı İlâhi’den kovulmuş ve sonsuz rahmetten nasipsiz kalmış şeytandan
Allah’a sığınırım; engin rahmet sahibi ve yegâne merhametli
Rahman ü Rahîm’in adıyla başlarım; Yüce Allah’ın ismini anarak
başlarken beni İslâm dini ve akidesi üzere yarattığı için O’na hamd ederim."
"Elhamdülillâhillezi ceale’l-mâe tahûren ve ceale’l-İslâme nûran"
"Sonsuz hamd ü senâ olsun Allah’a ki, İslam’ı bizim için bir ışık
kaynağı ve suyu maddî kirlerimizden arındıran tertemiz bir nezafet vesilesi kıldı."
اَللّهُمَّ أَعِنِّي عَلَى تِلاَوَةِ الْقُرْأنِ وَذِكْرِكَ وَشُكْرِكَ وَحُسْنِ
عِبَادَتِكَاَللّهُمَّ اسْقِنِي مِنْ حَوْضِ نَبِيِّكَ كَأْساً لاَ أَظْمَأُ بَعْدَهُ أَبَداً
"Allâhümme eı’nnî alâ tilâveti’l-Kur’âni ve zikrike ve şükrike ve hüsn-i ibâdetike.
Allahümme’skınî min havdi Nebiyyike ke’sen lâ azmeu ba’dehü ebeden."
"Allah’ım, Kur’ân-ı Kerimi okuma, Seni her zaman gönülden anma,
Sana layıkıyla hamd ü senâda bulunma ve en güzel şekilde kulluk
yapma hususlarında yardımını istirham ederim.
Allahım, bana Rasûl-ü Ekrem’in havzından kana kana içmek nasip eyle;
öyle içeyim ki bir daha da ebediyyen susamayayım."
"Allâhümme erihnî râihate’l Cenneti verzuknî min naîmihâ
"Allahım, burada ruhuma ötelerin esintisini duyur, ahirette de Cennetin
hoş rayihasını koklat, onun nimetlerinden beni de rızıklandır;
Cehennemin mülevves kokusunu duyurmakla azap etme."
"Allâhümme beyyid vechî binûrike yevme tebyaddu vücûhu
evliyâike ve tesveddü vücûhu e’dâike."
"Allah’ım, dostlarının yüzlerini ağartıp nurlandırdığın, hasımlarının
çehrelerinin ise kapkara olduğu gün yüzümü ağart, beni de nurlandır."
"Allâhümme a’tınî kitâbî biyemînî ve hâsibnî hisâben yesîran."
"Allahım, hayatımın hesabını soracağın gün muhasebemi kolaylaştır
ve amel defterimi sağ elime ver."
"Allâhümme lâtu’tinî kitâbî bişimâlî velâ min verâi zahrî
velâtühâsibnî hisâben şedîden."
"Allahım amel defterimi sol elimden ya da arkamdan verme;
verme ki, koskoca bir ömrü heder etmiş talihsizler arasında yer almış
olmayayım; beni altından kalkamayacağım şekilde sorgu suale
çekerek mahcup eyleme!"
"Allâhümme harrim şa’rî ve beşerî ale’n-nâri ve ezıllinî tahte zılli
arşike yevme lâzılle illâ zıllu arşike.""Allahım, saçımı ve cildimi ateşten koru;
Senin arşının gölgesinden başka sığınılacak bir yer bulunmayan
mahşer gününde beni de arşının himayesine al."
"Allâhümmec’alnî minellezîne yestemîune’l-kavle
feyettebiûne ahseneh.""Allahım, beni faydalı sözleri dinleyip onların
en güzeline uyanlardan eyle."
"Allâhümme a’tik rakabetî mine’n-nâri vehfaznî mine’s-selâsili
ve’l-eğlâl.""Allahım, beni Cehennem ateşinden azad eyle; boynumu
ateş zincirlerinden, ayaklarımı kızgın bukağılardan koru."
"Allâhümme sebbit kademeyye ales’sırâtı yevme tezillü fîhi’l-akdâm."
"Allahım, ayakların kaydığı o gün Sırat köprüsünde ayaklarımı
kaydırma ve beni Cennete yürürken yolda kalanlardan kılma."
"Allâhümmec’allî sa’yen meşkûran ve zenben mağfûran ve
amelen makbûlen ve ticâraten len tebûr."
"Allahım, sa’y ü gayretimi bol bol ihsanlarla mükafatlandır;
günahlarımı mağfur eyle, beni bağışla; amellerimi makbul kıl,
bana kârlı bir ticaret lütuf buyur ve hiç zarar ettirme."
"Allâhümmec’alnî mine’t-tevvâbîne vec’alnî mine’l-mütetahhirîne
vec’alnî min ıbâdike’s-sâlihîn."
"Allahım, beni, sürekli tevbe eden, temizliği tabiatının bir yanı haline
getirip günahlarından arınan ve hep hayırlı işler peşinde koşturan
salih kullarından eyle."
"Eşhedü en lâilâhe illallâh ve eşhedü enne Muhammeden abdühu ve rasûlühu."
"Şehadet ederim ki, Allah yegâne ilahtır, hakiki ma’bud O’dur; yine şehadet ederim ki, Peygamber Efendimiz Hazreti Muhammed (sallallahu aleyhi vesellem) O’nun kulu ve rasûlüdür."