ŞEYHİ - HARNAME İNCELEMESİ - Edebiyat Meraklılarının Sitesi | Edebiyat Meraklılarının Sitesi
mesnevi	divan edebiyatı	şeyhi	harname	alegorik
ŞEYHİ - HARNAME
Bahar mevsimidir hemdem-i sabâ olalım
Gül ile dost kokusuyla âşinâ olalım.
Bir eşek var idi zaif ü nizâr
Dudağı arkmış u düşmüş enek
Aldı palanını vü'saldı ota
Otlayurak biraz yürüdü öte
Odlu gözler ü ger(i)lü göğüsler
Kimin halka halka yay bigi
Acebe kahır u tefekkür eder
Var idi eşek ferasetlü
Sen eşeksin ne şek hakîm-i eceli
Müşkilim var keremden etgil hal
Bugün otlukta gördük öküzler
Gerüben yürür idi göğüsler
Yok mudur gökte bizim ulduzumuz
K'olmadı yeryüzünde boynuzumuz
K'ey belâ bendine esir eşek
Dün ü gün arpa buğda işlerler
Verdi ol izzeti bulara Çalap
Et ü yağ doldu iç ü dışlarına
Tuttu yüz derdile zaîf eşek
Varayın ben de buğda işleyeyin
Aşk ile tepti girdi işlemeye
Gâh ayaklayu gâh dişlemeye
Ağaç elinde azm-ı râh etti
Tarlasını göricek âh etti
Gök ekinliği kara hâk olmuş
Bıçağın çekti kodu ayruğınu
Keski kulağını vü kuyruğunu
Dökülerek yaşı yerine kanı
Uğrayu geldi pîr eşek nagâh
Sordı halini kıldı dert ile âh
Boynuz umdum kulaktan ayrıldım.
Bir o şek var/i di za if/ ü ni zar
h)“îdi, odunda, su" gibi söcükler, ölçü zoruyla uzatılmıştır.
Bu eserde, zamanının Osmanlı sultanları olan Çelebi Sultan Mehmet ve İkinci Murat Han’a nasihat etmektedir. Padişahlara; cömertlik, adalet, dine bağlılık ve hizmetin yakıştığını söyler. Aruz vezni ile yazılmış olan Harname, dört kısımdan meydana gelir.
İlk on iki beyti tevhid ve naattır. Yirmi altı beyitlik kısmı padişahı över. Bundan sonraki kısımda ise, esas konuya geçerek; semiz, besili bir öküzün boynuzlarına imrenen çaresiz bir eşeğin, boynuz aramaya gidip, başına çeşitli olaylar geldikten sonra iki kulağı da kesilmiş olarak geri dönüşünü anlatır.
Şeyhi, bu küçük mesnevisinde; mesnevide bulunması gereken bütün özellikleri göstermiştir. Tasvirlerin çok canlı oluşu, nezaket, incelik, mükemmel alay ediş yeteneği ile Türk mizah ve hiciv edebiyatında unutulmaz bir yer almıştır.
Bu mesnevide İnsanî zaaflar hicvedilmiştir. Eserin kahramanı bir eşektir. Hak ettiğinden fazlasını ister. Çayırda gördüğü öküzlere özenir, onlar gibi olmayı ister. Fakat bu hatasının sonunda kulaklarından ve kuyruğundan olur
İnsanların imkânlar bakımından eşit olmadıkları, kiminin doğuştan imtiyazlı olduğu, kiminin ise ne yapsa yoksulluktan kurtulamadığı ana fikrinden hareketle Şeyhi şu mesajı verir: “Her şeyin mutlaka bir bedeli vardır. ”