Durmuş hekaıasynyň başlanıan ıerinde – Halkara göbek eneler gününe
Durmuş hekaıasyny her ynsanyň özi ıazıar. Bir hekaıada baş gahryman ene-ata bolsa, beılekide awtoryň iň ıakyn dosty baş keşpde sahna çykıar. Emma bu hekaıalaryň ählisiniň başlangyjynda üıtgemeıän ıekeje esasy gahryman bar – göbek ene. Şu gün, ıagny, 5-nji maıda tutuş dünıäde göbek eneleriň güni bellenilıär.
Halkara göbek eneler güni diňe bir saglyk işgärleriniň baıramçylygy bolman, eısem sagdyn eneligiň we sagdyn çagalygyň hem baıramydyr. Mylakatlylyk, mähirlilik we ünslilik bu baıramçylygyň esasy sypatlary bolup durıar. Edil göbek enelerde bolşy ıaly.
Türkmenistanda şeıle göbek eneleriň biri hem Hatyja İuwşanowa bolup durıar. Öz kärinde birnäçe onıyllygy arka atan bu zenan Mary welaıatynyň Tagtabazar etrabynyň Sandykgaçy daıhan birleşigindäki saglyk öıinde zähmet çekıär.
Sekiz çaganyň enesi bolmak bilen, ol öz hassalaryna hem şol bir mylakatlylyk we üns bilen çemeleşıär. Onuň ugur alıan şygary bolsa “mylaıymlyk we sypaıyçylyk” bolup durıar. Hatyja İuwşanowa çaga dogrulıan bölüme ilkinji gezek gelıänlere, şeıle hem yzygiderli zyıaratçylaryna mähir bilen ıaranlyk edıär.
Zenanlar çaga dogrulıan bölüme gelenlerinde howsala düşıärler. Men olary güler ıüz we mylaıymlyk bilen garşy alıaryn. Bu olara gorkyny ıeňip geçmäge we mertlik gazanmaga güıç berıär – diıip, göbek ene belleıär.
Ol şeıle etmegi öz ıaş kärdeşlerine hem öwredıär. Çaga dogurmaklyk şeıle aıratyn bir ulgam bolanlygy üçin dogurıan enäniň esasy talaby prosesiň üstünlikli tamamlanmagynda jemlenıär. Garaşylmadyk ıagdaılarda hem lukmanlaryň oňa kömek etjekdigine ynanıar.
Şol sebäpden hem göwrelilik döwründe zenanlara ıokary hilli saglyk hyzmatlaryny bermek, doguryş wagtynda gerekli kömekleri ıetirmek we adatdan daşary ıagdaılarda ıardamy wagtynda bermek göbek enelik ulgamynyň esasy wezipeleri bolup durıar. Bu agzalanlar Hatyja İowşanowanyň 1976-njy ıyldan bäri söıgüli işi-pişesine öwrüldi.
Dogduk daıhan birleşiginde ol ähli bäbeklere diıen ıaly göbek enelik etdi. Bu gün olaryň birnäçesi ulaldy we öz durmuş hekaıalarynyň ortasynda gezip ıörler. Olara daşyndan guwanıan Hatyja İuwşanowa bu barada şeıle diııär:
Bäbejigiň ıagty jahana sag-aman gelmegine kömek etmek meň üçin iň uly serpaıdyr!
Hatyja İuwşanowanyň dünıä gelmegine kömek eden çagalary, onuň ıoldaşy, obanyň 18-nji orta mekdebiniň direktory Gurban İuwşanowyň ıolbaşçylygynda kämilleşıärler. Oba halky olara bilen dürli syrlaryny we maşgala ıagdaılary bilen bagly maglumatlary ynanıarlar. Göbek enäniň aıtmagyna görä, olar özlerini ikinji ene-ata hasaplaıarlar.
Perişdejikleriň dünıä gelmegine men sebäp bolsam, olaryň dünıä düşünmeklerine ıoldaşym sebäp bolıar. Soňra olar ulalıarlar we maşgala gurıarlar. Şeılelikde biz ata we ene bolıarys. Munuň begenji bolsa, çäksizdir.
Göbek enelige ıönekeç wezipe hökmünde seretmek mümkin däl. Çaga doguryş proses aňsat geçmeıär. Haçan-da olaryň sany iki, üç bolanda ıa-da kynçylyklar we adatdan daşary ıagdaılar ıüze çykanda...
Hassalarym bilen her duşuşygym ıadymda berk saklanıar. Olaryň çagalary bilen bagtly ıaşaıandygyny görenimde bolsa, gözüme begenç göz ıaşlary aılanıar. Meniň esasy wezipäm olaryň sagdynlygyny üpjün etmek bolıar.
Bu käriň hünärmenleriniň başga-da birnäçe jogapkärçilikleri bolıar – geljekki kakalar bilen gürrüňdeşlik geçirmek, okuwçylara sapak bermek, göwreli zenanlaryň çylşyrymly soraglaryna jogap bermek. Çaganyň dogry iımitlenmegi arlygyň dogry dolanmagy, ilkinji lukmançylyk kömegini ıetirmek, çaga we enäniň özüne dogry seretmegi, kontrasepsiıa we çagalaryň arasynda wagt salmak bilen bagly müňlerçe soraglary jogaplaıarlar. Göbek eneler hem hirurg, hem terapewt, hem-de psiholog wezipesini ıerine ıetirıär.
Hatyja İowşanowanyň we onuň dünıä ıüzündäki müňlerçe kärdeşiniň saıasynda 1990-njy ıyldan bäri dünıäde ene we bäbek ölümleri yzygiderli azalıar.
Türkmenistan hökümetiniň reproduktiw saglyk ulgamyny kämilleşdirmekde alyp barıan tagallalary enäniň we çaganyň saglygyny goramak ulgamynda durnuklylygyň ıokarlanmagynda möhüm orun eıeleıär.
Soňky onıyllykda Birleşen Milletler Guramasynyň Ilat Gaznasy (UNFPA) Türkmenistanyň saglygy goraıyş we derman senagaty ministrligi bilen Halkara göbek eneler konfederasiıasynyň maslahatlarynyň çygrynda göbek enelerine berilıän bilimiň hilini ıokarlandyrmakda, okuw meıilnamasyny kämilleşdirmekde ıakyn hyzmatdaşlyk saklaıar.
Enäniň, bäbegiň, çaganyň we ıetginjekleriň saglygyny goramak boıunça 2015-2019-njy ıyllaryň Milli strategiıasynyň çäklerinde UNFPA-niň kömegi bilen göbek eneleriň iş ulgamy bilen bagly ıurtdaky lukmançylyk tejribelerine täzelikler girizildi. Munuň netijesinde enäniň ölümçilik görkezijisi görnetin peseldi.
2021-2025-nji ıyllar aralygyndaky bäşinji maksatnamanyň çäklerinde UNFPA milli hyzmatdaşlary bilen bilelikde strategiki ugurlarda täze gatnaşyklary ıola goımagy maksat edinıär. Şeıle hem reproduktiw saglygy, enäniň, bäbegiň, çagalaryň we ıetginjekleriň saglygyny goramakda 2021-2030-njy ıyllaryň milli maksatnamasynyň durmuşa geçirilmegini goldamak arkaly Türkmenistanyň Saglygy goraıyş we derman senagaty ministrligi bilen hyzmatdaşlygy ıygjamlaşdyrmagy göz öňünde tutıar.
UNFPA Türkmenistanyň Hökümeti, hyzmatdaşlary, saglyk hünärmenleri we göbek eneleri bilen bilelikde ıurdumyzda we dünıäde her bir göwreliligiň islegli bolmagy, her bir çaga dogluşyň sagdyn bolmagy, hem-de ähli ıaşlaryň öz mümkinçiliklerini doly derejede amala aşyrmagy ugrunda zähmet çekıär.
El gysyşmakdan ıüz öwürmek = saglygyňy goramakmy?
Koronawirus, ıagny COVID-19 boıunça göwrelilik, çaga dogluşy we iımitlendirmek bilen baglanyşykly ıygy-ıygydan berilıän sowallar.
Koronawirus	/ Faktlar
Семья начинается с двух равных людей