BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ VE İNTERNETİN GÜVENLİ KULLANIMI – Atlıkarınca Anaokulu, Üsküdar Altunizade Koşuyolu Kreş
Bilişim Teknolojileri ve İnternetin Bilinçli Kullanımı
Ülkemizde bilgisayar, akıllı telefon ve internet kullanımının yaygınlaşmasıyla birlikte çocukların internet karşısında geçirdikleri zamanın arttığı görülmektedir. 0-6 yaş grubu çocukların bilişim teknolojileriyle uygun bir şekilde tanıştırılması ve çocukların dijital risklerden korunması önemlidir.
Dijital aile olarak teknoloji kullanımında en çok dikkat edilmesi gereken unsurlardan birisi çocuklarımızın sağlıklarıdır. Ailelerin çocuklarının bilgisayar başında ne kadar süre kaldığı ve neler ile ilgilendiğinden haberdar olması ve onların yanında olması gerekmektedir. Mümkün ise bilgisayarların çocuk odalarında değil oturma odası gibi ortak kullanım alanlarında bulunması gerekmektedir. Çocuklarımızın uzun süre kullandığı telefon, bilgisayar, tablet gibi aletlerden dolayı yaşayabilecekleri sağlık sorunları gözlerde yorgunluk hissi, yanma ve kaşıntı, duruş bozuklukları, bel ve sırt ağrıları, ergonomik nedenli kas ağrıları, ağrıyan tendonlar, parmak, el ve dirsekler, boyunda ağrı ve tutulma, fiziksel aktivite azlığı, uyku bozukluğu ve ruhsal olarak tekrarlayan stres, internet bağımlılığı, oyun bağımlılığı, agresif (saldırgan) davranışlar, şiddet, psikolojik problemlerdir. Çocukların fazla internet ve bilişsel teknolojilerin kullanımının dikkat dağınıklığı semptomlarını arttırdığı bilinmektedir. Evde bilişsel teknolojilerin fazla kullanımı aile içi iletişim bozukluğuna sebebiyet vermektedir.
Dijital mecralarda çocukların denetimsiz bırakılmamaları son derece önemlidir. Dijital medyada içerik olarak yasadışı içerikler, intihar, uyuşturucu vb. içerik, olumsuz örnek teşkil eden karakterler, çocuğun yaş ve gelişimine uygun olmayan içerikler, bilinçaltı mesajlar olabilir. Çocukların internet kullanımları arttıkça online cinsel istismar, siber zorbalık, kötü niyetli kişilerle tanışma ve iletişim kurma gibi unsurlarla karşılaşabilecekleri ebeveynlerin dikkatinde olmalıdır. Çocukları internetin risklerinden korumak ve internetin doğru ve bilinçli kullanımı konusunda onlara yol göstermek ebeveynlerin sorumluluklarındandır.
Çocukların internet kullanımları arttıkça internetin okul çağında derslere engel olma, akademik başarının düşmesi, sosyal ilişkilerde sorunlar, sosyal beceri düzeyinin düşmesi, ahlaki problemler, zaman kaybı gibi riskleri vardır.
İnternet’in kullanımının neden olacağı sorunlar konusunda öncelikle ebeveyn tarafından bilgi sahibi olunmalı, çocukların karşılaşabilecekleri riskler konusunda uygun bir dille çocuğa bilgi paylaşımı yapılmalı, çocukların aktif olarak kullandığı siteler, uygulama ve oyunlar bilinmelidir. Çocukları internet ortamında yalnız bırakmamak çok önemlidir. Çocuklar dijital ortamda rahatsız edici bir durumla karşılaştıklarında bunu ailesi ya da güvendiği bir yetişkin ile paylaşması gerektiği konusunda bilgilendirilmeli, çocuğun internete ailenin ortak kullanım alanlarında girmesi sağlanmalı, çocuklarla iletişim halinde olunmalı, olumsuz değişimlerin gözlenmesi ve tespiti halinde uzmandan destek alınmalı, çocukların internette konuştuğu kişiler ve sosyal medyadaki arkadaşları tanınmalıdır. Ebeveynlerin oyunların sınıflandırma sistemine dikkat edip, çocuklarının yaş grubuna uygun oyunları oynadıklarına dikkat etmeleri gerekmektedir. Ebeveyn ve çocuk mümkün mertebe internette beraberce vakit geçirmeli, çocuklar internet ortamında karşılaştıkları olumsuz durumları ebeveynlerine açıklamaktan çekinmemelidir.
Çocuklarımızı risklerden korumak için çocukların kullandığı cihazlarda ve sosyal medya hesaplarında güvenlik ve gizlilik ayarlarına dikkat edilmeli, lisanslı anti-virüs programları kullanılmalıdır. Çocukların kullandığı bütün elektronik aletlerde (tablet, telefon, bilgisayar, vb.) Güvenli İnternet Hizmeti kapsamında sunulan Çocuk profili/Aile profili kullanılabilir. Çocuklara bilinmeyen kişilerden alınan e-postaların açılmaması, internette reklam olarak çıkan bağlantılara tıklanmaması ve bilinmeyen program/dosyaların indirilmemesi gerektiği öğretilmelidir.
Ebeveynlerin sağlıklı bilişim teknolojileri kullanımı doğrultusunda yapabilecekleri kural koymak ve rehberlik etmektir. Aile içinde internet kullanımına ilişkin kurallar belirlenmeli ve tüm aile fertlerince kurallara uyulmasına dikkat edilmeli, çocukların dijital ortamlarda geçirdiği zaman ve yapılan faaliyetler düzenlenmeli, çocukların yaşına uygun, eğitim ve gelişimlerine katkı sağlayabileceği değerlendirilen ve güvenilir sitelerde vakit geçirmesi sağlanmalı, çocuklara uygun internet siteleri yine onlarla beraber belirlenerek sık kullanılanlara eklenmeli, çocuklar internette karşılaşılan her bilginin doğru olmayabileceği konusunda bilinçlendirilmeli, internet ortamında ve çevrimiçi oyunlarda tanımadıkları kişilerle arkadaş olmamaları, herhangi bir görüşme yapmamaları gerektiği öğretilmelidir. Yetişkinler çocuklara teknoloji ve internetin doğru kullanımı konusunda bilgi verirken davranışlarıyla da rol model olmalıdır.
Çocukların sanal dünya yerine gerçek dünyada aktif olmalarını sağlamak önemlidir. Çocukların dijital ortamlarda geçirdiği zamanı azaltmak için onların farklı sosyal, kültürel ve sportif etkinliklere katılması desteklenmeli, aile içi etkinlikler düzenlenmeli, özellikle 3 yaşına kadar çocuklar ekrana maruz bırakılmamalı, mobil cihazlar çocuklar için bir oyuncak ya da ödül olarak görülmemelidir.
Çocuklara internet ortamında hangi bilgileri paylaşabilecekleri, hangilerini paylaşmamaları gerektiği konusunda rehberlik edilmeli, internet ortamda özel ve bazı kişisel bilgilerin (konum, hesap şifresi, kimlik numarası, okul, adres vb.) paylaşılmaması gerektiği öğretilmelidir. Çocuklara sınır koymaları, kişilerin sınırları ve mahremiyeti ihlal eden istekleri karşısında hayır diyebilmeleri öğretilmelidir.
Ailelere çocukların sosyal medyada görüntüleri ve özel bilgileri herkesin görebileceği şekilde paylaşmamaları, sosyal ağlarda gizlilik ayarlarını kontrol etmeleri tavsiye edilmektedir. İnternette yapılan paylaşımların dijital ayak izi oluşturduğu unutulmamalıdır.
İnternetin bilinçli, güvenli ve etkin kullanımının çocukların fiziksel, zihinsel, psikolojik ve sosyal gelişimi açısından önemli olduğu unutulmamalıdır. İnternet ve bilişsel teknolojiler çocuklar için eğitsel içerikler, bilgiye kolay erişim, bilgi, kültür, fikir alışverişi, haberleşme ve iletişim, geliştirilmiş öğrenme olanakları, zengin görsel materyaller, eğitsel oyunlar, akademik başarıya katkı, ders tekrarı yapabilme ve öğrenilenleri tartışabilme olanağı gibi fırsatlar sunmaktadır. Ebeveynler engelleyici ve yasaklayıcı tedbirlerden kaçınılmalı, bilişim teknolojilerinin kullanımı konusunda bilinçlendirici ve destekleyici tavır takınmalıdır.
Derleyen: Psikolog İdil Akaltın (Carleton University, Honours)
anaokulunda güvenli internet
bilgisayar oyunu ve çocuk
çoçuk ve bilgisayar