Mecmua-i Saz ü Söz
Müzik 15 Ocak 2020
Mecmua-i Saz ü Söz, Ali Ufki Bey’in hazırladığı, 16. ve 17. yüzyıl Türk sanat ve halk müziği yapıtlarının birçoğunun nota ve güftelerinin günümüze ulaşmasını sağlayan müzik derlemesi. Klasik Türk müziğinin tarihi konusunda en önemli kaynaklardan biridir.
Ali Ufki Bey güftelerin Arap harfleriyle sağdan sola yazılmasını göz önüne alarak, melodileri de sağdan sola yazmıştır. Ayrıca kendi Türkçe şiirlerinin bir bölümüyle Türk müziği tarzındaki bestelerine de bu kitapta yer vermiştir. Macmua-i Saz ü Söz’ün, Ali Ufki Bey in kaleminden çıkan tek nüshası British Museum’dadır. 1948’de tarihçi Ça­ğatay Uluçay’ın bir makaleyle tanıttığı kitap, yalnız klasik Türk müziği tarihçilerinin değil, Türk halk müziği ve edebiyatı araştır­macılarının da ilgisini çekti. Türkiye’de ilk kez 1976’da Şükrü Elçin tarafından tıpkıba­sım olarak yayımlandı.
Mecmua-i Saz ü Söz’deki saz eserlerinin bir bölümü, Kantemiroğlu Edvarı’nda da yer almıştır. Bunlar iki derlemeye az çok farklı olarak girmiştir. Mecmua-i Saz ü Söz’de 533 yapıtın notası, 22 fasla bölüne­rek verilmiştir. Fasılların sırası şöyledir: Hüseyni, Muhayyer, Neva, Uşşak, Bayati, Acem, Saba, Çargah, Segah, Rast, Mahur, Evç, Irak, Nihavend, Uzzal Nişabur, Sün­büle, Şehnaz, Nikriz, Buselik, Acembuselik, Hisar. Yapıtların yarıdan çoğu sözlü­dür. Sözsüz yapıtlar içinde peşrevler çoğun­luktadır. Sözlü yapıtlar içinde türkü ve varsağılar büyük bir yer tutar. Ayrıca murabbalar, semailer, ilahiler ve tesbihler kaydedilmiştir.
Türk halk müziğinde de derbeder adıyla da kullanılan, Klasik Türk müziğinde Arel-Ezgi Sisteminde bir makam.
Birçok konserinde Mecmua-i Saz ü Söz’ den alınmış peşrev ve semaileri seslendiren Ruhi Ayangil Türk Müziği Orkestrası ve Korosu’nun klasik sazlar eşliğindeki erkek sesleri grubu, 1988’de gene bu derlemeden alınmış 12 dinsel yapıtı ilk kez banda okumuştur.
Mecmua-i Saz ü Söz / Ayangil Türk Müziği Orkestra Korosu - Kürdili Hicazkar
Ali Ufki BeyBritish MuseumMecmua-i Saz ü SözRuhi Ayangil Türk Müziği OrkestrasıŞükrü Elçin