11.Sınıf Dil ve Anlatım Kitabı Sayfa:76,77,78,79,80,81
Arşiv 41 Takipçi | 43 Takip Kategorilerim
yazıları da bir fikri açıklayan, geliştiren yazılardır. Makalelerden ve
fıkralardan farkı, üslubun­da ve anlatımındadır. Makalenin ağırbaşlı ve
ciddi havası burada yerini tatlı bir samimiyete bırakır. Dikkat
ederseniz dostlarınızla konuşurken senli - benli bir hava içinde
dertleşir, fikirlerinizi fazla derinliğe kaçma­dan, ağır ve ilmi
çözümlemelere girişmeden ortaya serer, açıklar ve bir hal yolu bulmaya
çalışırsınız. Soh­bet yazıları da bu nitelikleri taşır: okuyucuda
yazarla sohbet ediyormuş etkisini bırakır. Gerçekten yazar okuyucu
karşısına bir arkadaş canlısı olarak çıkmış alçak gönüllü bir dosttur,
insan ruhunu, insan zaaflarını bilen, tarafsız bir görüşle gerçekleri
görebilen, ortaya serebilen, çözümleyebilen bir psikologdur.
Sohbet yazılarında da fıkralarda
olduğu gibi kişisel görüşler ortaya serilir. Yazar burada insanları
etkileyebilme yolunun samimiyet olduğunu bildiğinden yazısında önce bu
samimi havayı yaratmaya çalı­şır. Bu amaçla sıcak, samimi, kıvrak bir
anlatım yolu seçer. Dil, açık, sade ve durudur. Sohbet yazılarını
kültür seviyesi ne olursa olsun her okuyucu rahatça okuyabilir ve
anlayabilir. Fikir yazıları yazabilmek için geniş bir bilgi ve kültüre
sahip olmak gerekliliği hiç bir zaman unutulmamalı Sohbetler de bunun
yanı sıra yazarın okuyucu psikolojisini bilmesi gerekir. Öyle ki yazar,
konunun ağır­laşmaya başladığı yerde bir nükte veya fıkra koyup ilgiyi
canlı bir şekilde istenilen yöne çeker. Tecrübelerden çıkarılan
gerçekleri bir atasözü veya bir vecize ile perçinler. Yine
tecrübelerden çıkarılan gerçekle­ri ortaya sererken tarihten
faydalanır, halkı vermek isterken folklora el atar. Dostlarımızla
yaptığımız soh­betlerde de aynı usule başvurarak daima ilgi çekici,
güzel konuşan, çevresine bir şeyler verebilen bir insan olmaya çalışmaz
mıyız? İşte sohbet yazılarında da yazar aynı çabayı göstermektedir.
sohbet yazıları yazmak için samimi ve akıcı bir üslubun yanı sıra her
tarafa kol salan bir bilgi ve kültür zenginliği ister. Fikir yazılarına
"sohbet" niteliği vermek fikrin ağır temposuna bir ahenk, zevk ve çeşni
katar; okuyucuyu samimiyetine inandırdığı için rahatlıkla etki sahasına
çeker. Yazar kişisel görüşlerini ortaya sererken pişkin ve ustadır.
Okuyucunun zihnini kamçılamaya çalışırken maksadına ulaşmak için ara
sıra duygu tellerine de basmaktan çekinmez. Veya acı durumları ortaya
sererken dertleşmek kaygısıyla, teselli etmek isteğiyle ruhunu
okuyucunun ruhuna eş eder, onunla birlikte üzülür, şikayet eder. Bazen
de olayların üstüne çıkarak öğüt veren, doğru yollara ışık tutan, olgun
bir kimse durumuna geçer. Bütün gaye, okuyucuyu tatlı bir samimiyet
gösterisi ile çekmek, kendi havasına sürüklemektir. Bir sohbet yazarı
etkili olabilmek için samimi olması gerektiğine inanır; bu yolda bütün
gücünü ve zekâsını kullanarak tatlı, akıcı bir üslup yaratır."
1. Sohbet: 1.Dostça, arkadaşça konuşarak hoş bir vakit geçirme, söyleşi, yârenlik, hasbihâl, /
1. Sohbet. 2. Belli bir konuda alanla ilgili kişilerin katıldığı
bilgilendirme toplantısı. 3. Bir bilim veya sanat konusunu, konuşmayı
andıran biçimde inceleyerek anlatan edebiyat türü, sohbet.
Nükte: 1. İnce anlamlı, düşündürücü ve sakalı söz, espri. 2. Yazıda, resimde, sözde ve davranış­ta ince, derin anlam, espri
"Makaleye benzer bir yazı türüdür. Konusu daha çok gene! ya da günlük
sanat olayları­dır. Fakat konu, tez ve savunma amacı güdülmeden ve
karşılıklı konuşma havası içinde, sıcak bir dille yazılır. İnsanlar
karşılıklı konuşmayı sevdiklerinden, söyleşi türündeki yazıları okumayı
severler. İyi bildiği ve herkesin ilgilendiği bir konuda çoğu kişi
söyleşi yazabilir. Bunun için bir konuda, ne söylene­ceğini bilmenin
yanı sıra, nasıl söyleneceğini bilmek gerekir. Söylenecekler, küçük
şakalarla daha çekici duruma getirilebilir. İyi bir dinleyici olmak,
iyi bir söyleşi yazmak için önemlidir. Usta bir söyleşi yazarı çok ağır
konuları bile herkesin okuyup anlayabileceği bir duruma getirir."(Canan
İLERİ, Yazılı Anlatım Türleri I)
"Gönül ne kahve ister, ne kahvehane; gönül sohbet ister, kahve bahane!"
sözünde anlatılmak istenen, önemli olan şeyin dostlarla buluşmak ve
görüşmek sohbet etmek, dertleşmek olduğu bunun için de bir araya
gelmeye kahvenin vesile olmasıdır. İnsanlar arasında her türlü problem
iyi niyetli soh­betlerle aşılabilir. Sohbet bu anlamda insanoğlunun
manevi gıdasıdır. İnsan için hava, su ne kadar önemliyse gönül için de
sohbet o kadar önemlidir.
3. Lafa "hoşsohbet”in tarifinden girip, hoşsohbet dostlardan çıkmaya ne dersiniz
Sözünüzü kesip, size iltifat etmek
isteyenler olur. Ne diyeceğinizi, nasıl bir tavır takınacağınızı
bi­lemezsiniz. Huzursuzluğunuzun bir sebebi de, sık sık yapılan bir
Türkçe yanlışıdır. Bir sıfatı isim zan­netme hatasıdır bu. Sohbet ile
hoşsohbet'i birbirine karıştırmak diye de ifade edilebilir.
- Hoşsohbetinize doyum olmuyor, derler.
- İnsanın sizin gibi hoşsohbet sahibi dostları olmalı!
- Hoşsohbetinizden biz de faydalanalım.
- Hoşsohbetli deyince aklımıza ilk gelen siz olursunuz.
ne diyeceğini, bu bol keseden iltifatlara ne cevap vereceğini bilemez.
Teşekkür etse, adam iltifatı sahiplendi anlamında saygısızlık olur;
sohbetin tatlı yerinde Türkçe dersi verip yanlış dü­zeltmeye kalksa,
sohbetinden nasibimiz de, iri boy Dil Yâresi oldu demeniz ihtimalini
göze alarak, önce bu sevimsiz yanlışı düzeltmek, sonra da size
hoşsohbet dostlarımdan söz etmek istiyorum.
(hoş) Arapça (sohbet) karışımı bir kelimedir bu. «Sohbeti hoş olan,
güzel ve sıkmadan konuşan (insan)» demektir hoşsohbet. Yani bir
sıfattır; hoşsohbet olunur ve sohbet edilir. Ama hoş­sohbet edilmez ve
sohbet olunmaz. Sohbet isim, hoşsohbet sıfattır. Yukarıdaki
iltifatların yanlışını düzelterek söylemek gerekirse ne deriz?
o Sohbetinize doyum olmuyor.
o insanın sizin gibi hoşsohbet dostları olmalı!
o Sohbetinizden biz de faydalanalım.
o Hoşsohbet denince aklımıza ilk gelen siz olursunuz.
Sohbet "Dostça, arkadaşça konuşarak hoşça vakit geçirme, yarenlik, hasbıhal, söyleşi"dir.
Beni hoşsohbet bulduğunu söyleyenlere, önce teşekkür, hemen ardından itiraz ederim.
sıfatı sahiden hak eden birçok büyük dostum oldu. Bana hoşsohbet
demekle, farkında ol­madan onlara haksızlık etmiş oluyorsunuz. Tadına
doyulmaz, unutulmaz nice sohbette dinleyici olarak bulunmamış olsaydım
şayet, iltifatınızı seve seve kabul eder, demek bu sıfatı ben de hak
ediyorum diye bir güzel kıvanırdım. Buna hakkım yok.
halamın, amcamın, babamın anlattığı hikâyeleri dinlemeye doyamazdım.
Ama ilk masalcı-babamız Hayri (Dönmez) Ağabeydi. Ankara'daki evimizde
biz üç çocuğu halının üstünde karşısına alır, sırtı mindere dayalı,
başlardı anlatmaya... Ağzından bal akıyor deyiminin ne demek ol­duğunu
biz ondan öğrendik. Adapazarlı bir aile dostuydu, Bekârdı o zaman;
Ankara Belediyesi otobüs işletmesinde marangoz olarak çalışıyordu.
sonra rastlayacağım büyük hoşsohbetlerden biri, Kabataş Lisesi'ndeki
tarih öğretmenimiz Galip (Vardar) Hoca'ydı. Erken yaşta kaybettiğimiz
Berke Vardar ile opera sanatçısı ve yönetmen Yek­ta Kara'nın babaları.
Ortaköy'deki lisenin girişinde bir heykeli bulunan efsane öğretmen. Biz
Hz. Mu­hammedi, Fatih Sultan Mehmed'i onun tatlı dilinden öğrendik;
Kurtuluş Savaşı'nı, hikâyelerin en heye­canlısı olarak dinledik. Bugün
de mezuniyetimizden tam 60 yıl sonra biz Kabataşlılar, Galip Hoca'nın
adını anmadan edemeyiz.
Mesleğim sayesinde hoşsohbet hocalar, edebiyatçılar, oyuncular, gazeteciler, siyasetçiler tanıdım.
da anacağım bugün. Sonradan aklıma başkaları da gelecek ve bak onları
unuttum, diye dertleneceğim. Paslanmış bir hafızanın el verdiğinden
çoğunu yapamam ki...
edebiyat hocamız olan şair Faruk Nafiz Çamlıbel'den başlayalım. Benden
nihayet 31 yaş büyük olduğunu sonradan düşündüm. Ev dışında beni
ciddiye alan, Arnavutköy'de Akıntıburnu'na tepeden bakan evinin
balkonunda çay içmeye çağıran, tanıdığım ilk «çok ünlü» adamdı. Onu
dinleme­ye can atardım. Bazen Emirgan Çınaraltı'nda beni yanındaki bir
sandalyeye oturttuğu olurdu.
Fakültesi'nde (sonradan aynı gazetede yazma şerefine erdiğim) büyük
dostum Prof. Şükrü Baban; İdare Hukuk hocamız Prof. Ragıp Sarıca, belki
tatsız hukuk bahisleri arasına sıkıştırdığı se­vimli fıkralar yüzünden
hafızamızda yer eden biridir. Kimi babam yaşında olsa da, hepsine
ağabey dediğimiz meslek büyüklerinden, düşünüyorum da çok sevdiklerim
hep hoşsohbet gazetecilerdi.
iki isim var, üzerinde ısrar etmek isteyeceğim. Fıkra muharriri (ve
Gazeteciler Cemiyeti'nin değişmez başkanı) Burhan Felek usta ile spor
yazarlığının ve spikerliğinin büyük ustası Eşref Şefik. Örnekler
vermekle başlayacak ve bitecek şey değildir, onlarla sohbetin çeşidi ve
tadı. Beni de bazen yanlarına aldıkları, masalarında bulundurdukları
için onlara şükran borçluyum.
gazeteci (ve edip) büyüklerimizden Falih Rıfkı Atay, Ercüment Ekrem
Talu, Vâlâ Nurettin Vâ-Nû, Nizamettin Nazif Tepedelenlioğlu (nam-ı
diğer Deli Nizam), Ahmet Hamdi Tanpınar, Cihat Baban, Bedii Faik;
oyunculardan Vasfi Rıza Zobu, Bedia Muvahhit; siyasetçi yazar Samet
bildiğim yaşıtlarımı da bir bir sayacak yerim yok, yazık ki...
Çocuklarım, torunlarım ya­şında hoşsohbet dostlarım olduğunu da
söylemek durumundayım. İnanın sohbetin tarzı değişse de ondan aldığınız
zevk hiç eksilmiyor.
Size, hoşsohbet dostlar bereketi dilerim. Onlar olmazsa çok şey eksilir hayatımızda.
görür olmak ne demektir? Hoş görür olmak, düşüncelere, " Boş ver" diye
aldırış etmemek değildir. Böyle bir ilgisizlik insana yakışmaz. Hoş
görür olmak, bize seslenen kimsenin söylediklerini bir takim ön
yargılara dayanarak tartışmadan geri çevirmek değil, söylenenleri
dikkatle dinleyip tarafsız bir görüşle inceledikten sonra yargıya
düşüncelerini incelemeden neden geri çevirelim? Neden bu düşünceleri
küçümse­meyle karşılayalım? Onları savunmak olanak dişi midir? Biraz
olsun gerçek payı yok mudur bu sözler­de? Bize bunları söyleyen hiç mi
kafa yormadı acaba?
beğenileri birbirine uymaz. O belki kırmızıdan hoşlanır, siz yeşili
seviyorsunuzdur. O belki Wagner'in müziğini beğeniyor, siz Mozart'ı
yeğliyorsunuzdur.. Beğenileri sizinkine uymuyor diye, onu
beğenisizlikle, kabalıkla mı suçlayacaksınız? Ona kızacak mısınız? Onun
da sizin de beğendiğiniz şeyleri yansız olarak değerlendirmelisiniz.
düşünce alanında da böyledir. Bütün düşünceleri ve varsayımları bize
göre ve bazı yönleriyle savunmak olanağı vardır. Bunun için size
seslenen kimsenin düşüncelerini öyle anlayıp dinlemeden geri çevirmeye
kalkışmayınız. Onları inceleyiniz. Bakalım ne yenilikler bulacaksınız.
Doğal olarak, bütün insanların düşüncelerinde olduğu gibi, iyi ve kötü
yönler görecek, doğru ve yanlış noktalar bula­caksınız.
doğru bulduklarınızı açıkça belirtiniz, geri kalanları da güler yüzle
tartışınız. Kanıtlarınızı ortaya koyunuz; fakat karşı tarafın
kanıtlarını da dinleyiniz. Mantık kurallarına uyarak yargılayınız,
duygularınıza kapılarak değil. Konuşma, tartışma alanında, bundan başka
her türlü kural dürüstlüğe aykırıdır. Raymond de Saint LAURENT
açılmış talihim, bir tane daha geldi. Öteki gibi değil bu. Bir kere
yazan gizlemiyor ken­dini, kim olduğunu söylüyor: ismet Zeki Eyüboğlu
adında bir genç. İstanbul Bilim Yurdunda yani Üni­versitesinde
okuyormuş. Sonra da benimle eğlenmiyor, alaya almıyor beni, över gibi
gözüküp alttan alta iğnelemeğe kalkmıyor. Çıkışıyor bana, çıkışıyor ya,
haklı olarak çıkışıyor. Eski yazılarımı, şu öz-Türkçe yazılarımı
beğenirmiş, yenilerine sinirleniyor, şöyle diyor:
günkü Nokta dergisinde Ulus'tan aktarılmış bir yazınızı okudum. Ne çok
üzüldüm bilse­niz! Yoksa sizi de mi elden kaçırdık? Nerde o eski
güzelim öz-Türkçe sözler, nerde o yazınızdaki ede­biyat, ahlâk, hak,
sanat, merak, şiir gibi tatsız tuzsuz Osmanlıca sözler.
şunun bunun sözüne bakıp da düşüncelerimizi değiştiriyorsunuz? O yeni
sözleri beğenme­yenler var diye mi yazmak istemiyorsunuz? Günün birinde
bir kişi çıkıp size:
"Beğenmedim bu sesinizi" dese ona bakıp da sesinizi değiştirecek misiniz? Ne derse desin el gün. Biz yolumuza bakalım.
böyle çok şeyler söylüyor. O mektubu okurken tatlı bir duygu sardı
içimi, "mektup" değil de "beti" dediğim günleri andım. Doğru söylüyor,
iyi söylüyor o genç. Utandım kendi kendimden inandığım yoldan dönmenin
yeri mi vardı? Bu çıkışmalarına karşılık ne diyeyim de bağışlatayım
suçu mu? Var benim de bir özrüm, gelgelelim gençler anlamaz,
anlamamaları daha da iyidir. Gene söyleyelim ben. A çocuğum, ben
yaşlandım, kocadım da onun için saptım yolumdan. Bilin ki sevinerek
olmadı bu. Gene durup durup o yola özlemle bakıyorum. Bir sevgilinin
bir daha evine varamayacağınız bir sevgilinin yoluna nasıl bakılırsa
öyle bakıyorum. Biliyorum ki doğru oradadır; güzel oradadır, ancak ben
yorul­dum, dizlerim kesildi. Birde o işi başaramayacağımı anladım.
pek yalnız kaldım. Beni tutanlar, benim o yolda gitmemi dileyenler
vardı, uzaktan ses­lenmekle yetiniyorlardı. Beni özendirmek
istemelerine ne denli sevinirsem sevineyim, yanımda kimseyi görememek
üzüyordu beni. Doğrusu, büsbütün de bırakmadım o yolu. Böyle Arapça,
Farsça tilcikleri kullandığım yazılarımda gene o sevdiğim, kimini de
kendim uydurduğum tilciklere yer veriyorum. Bili­yorum, yetmez bu, en
doğrusu gene eskisi gibi öz-Türkçe yazmaktır. Onu yakında, bir dergide
sevindim o mektuba. Birkaç yıl benim yürüdüğüm bir yolu bırakmak,
istemeyenler olmasına çok sevindim. Gençler unutsun benim emeklerimi,
onları hiçe saysınlar, Arapça, Farsça tilciklerden kaçınmadığım bir
suda sevgiliden geliverecek bir esenleme gibi yüreğimi aydınlatır,
güneşler doğurur gönlümde.
yazarı Luigi Pirandello'nun bir iki oyununu görmüşsünüzdür,
hikâyelerini okudunuz mu? Bay Feridun Timur onlardan otuz altısını
dilimize çevirmiş, Millî Eğitim Bakanlığı da bastırmış. Hepsini
okumadımsa da okuduklarım çok hoşuma gitti, diyebilirim ki o yazarın
oyunlarından daha çok beğen­dim hikâyelerini. Oyunlarında yüksekten
atmayı andırır bir hal vardır. Hikâyeleri öyle değil, Pirandello
onlarda kişilerini daha iyi gösteriyor, canlandırıyor. Oyunlarında hep
bir görüşü savunmak, okuyanları, yahut seyircilerini düşündürmek ister.
Hem de çözümlenemeyeceğini söylediği meseleler üzerinde düşündürmek
ister. Bir gerginlik vardır oyunlarında, hikâyeleri ise öyle değil,
onlardaki kişiler daha canlı, okuyana daha yakın. Herhalde bana öyle
Feridun Timur da iyi çevirmiş dilimize. Belli ki İtalyanca cümleye
bağlı kalmak istememiş, her yerde değilse bile çok yerde: "Bizim
dilimizde nasıl söylemeli?" diye düşünmüş. Örneğin bir yerde:
Don Lollo hiddetten küplere
biniyordu." diyor. "Küplere binmek" deyimi sanmam ki italyancada olsun.
Daha böyle çok buluşlar var Bay Feridun Timur'un çevirisinde. Ama belli
ki daha genç bir yazar, o cesareti daima gösteremiyor, bazan
acemiliklere düşüyor. İşte bir örnek: "Don Lollo bu sözlere olmaz
diyordu. Nafile; olan olmuştu; fakat nihayet kabul etti ve ertesi sabah
şafakla beraber, âlet ve edevat :orbası sırtında olduğu halde, Zi Dima
Locası Primosole'ye geldi. Nihayet kabul etti." den önce bir "fa­kat"
koymanın ne yeri var? Hele: "avandanlığı sırtında" demek dururken "âlet
ve edevat torbası sırtın­da olduğu halde" demenin cümleye bir ağırlık
verdiğini nasıl anlamıyor? Daha böyle kusurlar var Bay =eridun
Timur'un çevirisinde, "haykırmak" sözünü çok kullanıyor, hem de
"bağırmak" yerine kullanıyor. Gene o hikâyenin bir yerinde: "Küpten
olmamak için ihtiyarı orada mevkuf mututacaktı?" diyor. Burada
mevkuf" sözü hiç yakışıyor mu? "kendisi küpten olmasın diye ihtiyarı hürriyetinden mi edecekti" diye­mez miydi?
şunu söyleyelim. "Ciddi Bir Şey Değil" adlı hikayede şöyle bir cümle
var: "Her defasında bir daha aynı hataya düşmeyeceğine dair yemin
üstüne yemin ediyor, ahdü peyman ediyor, yeniden âşık olmamak için
kahraman bir deva araştıracağını söylüyordu." Bay Feridun Timur böyle
konuşmaz elbet­te "düşmeyeceğine yemin etti ."der. Düşmeyeceğine dair
yemin etti." demez. Belki İtalyanlar öyle der, biz demeyiz. "Kahraman
deva" da ne oluyor? belli, Fransızların "remede heroique" dedikleri,
İtalyan­cada tıpkısı olabilir, Türkçede öyle denmez, başka bir şey
Pirandello'dan "Seçme Hikâyeler" de böyle ufak tefek kusurlar var, gene
de o kitap tatlı tatlı okunuyor, Bay Feridun Timur'u iyi
çevirmenlerimizden, yani mütercimleri- mizden sayabiliriz. Hele bir
şeye çok sevindim: ikinci ciltte dil birinci cilttekinden çok daha iyi.
Demek ki Bay Feridun Timur'un çevi­rileri günden güne iyileşecek. Ben
adını yeni duyduğuma göre kendisinin bir genç olduğunu sanıyorum,
bundan sonraki çevirileri elbette daha kusursuz olur. Siz de okuyun o
hikâyeleri, eğlenirsiniz, hele ikinci cildin başındaki Donna Mimma'dan
başlarsanız, bütün kitabı okumak hevesi uyanır içinizde.
Nurullah ATAÇ, Söyleşiler, TDK, 231, Ankara 1964
Hoşgörüsüzlüğe de hoşgörü mü?
bir inanca ya da bir davranışa onu kabul etmeden de hoşgörü
gösterebilir. İşin sırrı bura­dadır. Dünyada sınırsız düşünce
alternatifi, sayısız yaşam biçimi vardır
Mel Gibson'ın yönettiği 'İsa’nın
Çilesi' filmi Hazreti İsa’yı Yahudilerin öldürttüğü tezini
destekleme­si nedeniyle ciddi bir şekilde eleştiri alıyor ve her
nedense şiddetli eleştiriler bana liberal bir toplumda hoşgörülü
olmanın ne kadar önemli bir şey olduğunu anlatıyor. Peki, son
söyleyeceğimi ilk başta söy­leyeyim: her türlü hoşgörüsüzlüğe de
hoşgörülü olmak zorunda mıyız?
baştan başlayalım. Hoşgörülü olmak akıllı düşünmeyi ve karşımızdaki
yaşam biçimleri­ne saygı göstermeyi gerektiriyor. (...)
insan başkalarının kendi gibi düşünmesini, kendi gibi yaşamasını, kendi
inançlarının başkaları tarafından paylaşılmasını isteyen insandır.
(,.,)Oysa liberal bir toplumda biri bir diğerine nasıl yaşaması
gerektiğini söyleme hakkına sahip değildir. Hoşgörü liberal bir
toplumun merkezidir. Ama aynı zamanda da çelişkisidir. Liberaller her
şeyin tartışılmasını her görüşün kendini ifade hakkı bulma­sını
savunurlar. Yaratmak istedikleri demokratik topluma ancak her şeyin
konuşulması ve tartışılması yoluyla ulaşılması gerektiğini düşünürler.
Sonuç ise genellikle hoşgörünün ölümüdür. Çünkü işin içine dini, siyasi
ve ahlaki hoşgörüsüzlükler girip liberaller susturulmaya çalışır. Çünkü
dini, siyasi ve ahlaki egemenliğin önündeki en büyük engel yine
liberalizmin kendisidir. Ve burada işte baştaki soruyu bir dana sormak
gerekir: "Hoşgörülü insan hoşgörüsüzlüğe de hoşgörü göstermeli midir?"
göstermemelidir. Hoşgörü kendini, demokratik bir toplum yaratmak için
korumak zorunda­dır. Herkes görüşünü söyleyebilir ama kimse kimseye bu
görüşü zorla kabul ettiremez. Hoşgörü hoş­görüsüzlükle savaşmak
zorundadır. Hoşgörü eğitimin en nihai sonuçlarından biridir ve hoşgörü
aslında cahillikle savaşmak zorundadır. Hoşgörü eğitimli cahillerle de savaşmak zorundadır.
gencin her dediğine her yaptığına karşı çıkar. Neden? Çünkü
alışkanlıklarını değiştirmek­ten, kırk yıldır aynı şekilde
yaptıklarının artık kendine ayak bağı olacağından korkar. Korku
hoşgörü­süzlüğü, hoşgörüsüzlük korkuyu tetikler, işte bu nedenle
hoşgörü hoşgörüsüzlüğe hoşgörü gösterme­mek ve kendini savunmak
bir inancı ya da bir davranışa onu kabul etmeden de hoşgörü
gösterebilir, işin sırrı bura­dadır. Dünyada sınırsız düşünce
alternatifi, sayısız yaşam biçimi vardır. Bu düşünce alternatiflerini
Kabul etmeden yaşamalarına izin vermeliyiz. En iyi ne zaman hoşgörülü
olmayı öğreniriz biliyor musunuz? Kendimize hoşgörü göstererek...
dönersek. Mel Gibson, "İsa’yı Yahudiler öldürdü" tezini destekledi diye
hemen adamı öl­dürmek mi lazım! Tersi tezi olan varsa, çıkar söyler
olur, biter. Ya da parası varsa terzi tezde olan bir film yapar
insanlar onu da izler.(...) Mel Gibson filmi yapmadan önce "Beni
öldürürler mi?" diye düşündü mü acaba? Yoksa hoşgörünün hoşgörüsüzlükle
savaşacağından emin miydi?
Ali Atıf Bir Tempo Dergisi
Yukarıda hoş görü hakkında bir yazı okudunuz bu yazıdan hareketle hoş görü konusunda sohbet gerçekleştirebilirsiniz.
Türk ve dünya edebiyatında sohbet türünün tarihsel gelişimini, önemli temsilcilerini ve bunların eserlerini araştırınız.
Herkesin ilgisini çekebilecek günlük bir olay ya da konu ile ilgili
düşüncelerini kendince bir üs­lupla anlatarak okuyucuya konuşma havası
içinde hissettirmeden bir şeyler öğretmek, onu bilgilendir­mek amacıyla
• Yazar veya konuşmacı
anlattıklarının doğruluğuna, okuyucusu veya dinleyicisi ile olan bağına
güvenerek anlattıklarını günlük konuşma havasıyla, fakat mantık
çerçevesinden ayrılmadan basit bir üslupla anlatabilmesi,
• Sohbet yazarı veya sohbet eden konuşmacının soru sorması ve sorulara kendi cevap verme­si,
• Yazar veya konuşmacının daha çok
kendi kişisel düşüncelerini ileri sürerken küçük fıkraları ve anıları
da malzeme olarak kullanması,
Burada samimi bir üslup kullanılmıştır. Gündelik bir konuyu işlerken
sadece kişisel görüş ve düşüncenin okuyucuyla paylaşmış dolayısıyla bu
üslupta kolaylığı ve içtenliği sağlamıştır. Bu üslup sıkıcı
olmadığından ve anlam gayet açık olduğundan ve dilin bütün
imkânlarından faydalandığı için fikirleri ifade etmede daha etkilidir.
Daha önce kelimede sesler, cümlede kelimeler, paragrafta cümleler,
metinde paragraflar birer birim olduğu için paragrafların da metni
oluşturan birim olduğundan bahsetmiştik. Bu paragraflar dilbil­gisi
kuralları içinde kelimeler, kelime grupları ve cümleler arasında anlam
ilişkisiyle iç içedir. Konunun ortaya konduğu veya sezdirildiği cümle
ve cümlelerin paragrafın başlarında olduğu görülmektedir. Her paragrafı
kendisinden önce ve sonrakine bağlayan söz veya söz grupları vardır. Bu
paragraflar birbirinden bağımsız değildir. Dilbilgisel öğelerle ve
anlam ilişkisiyle birbirine bağlıdır. Örneğin birinci paragrafta
Mustafakemalpaşa Kasabasından mektupla gelen bir sual olduğu
söyleniyor, ikinci paragrafa "Doğrusu her mektupta sorulan suale hemen cevap vermek kolay o/muyo/-"cümlesiyle başlayarak bi­rinci paragrafla anlam ve dilbilgisel ilişki kurmuştur. Üçüncü paragraf "Sonunda" kelimesiyle
başlıyor. Sadece bu kelime bile bu paragrafın bir önceki paragrafın
anlamını devam ettirdiğini kanıtlamaya ye­tecek bir örnektir. Yine
dördüncü paragraf "Sonra" kelimesiyle başlıyor burada da aynı
durum söz konusudur. Bu şekilde her paragraf için anlam ve dilbilgisel
bağlantıları bulmak mümkündür.
6. Bu metinde yazarın mahalli ve kişisel söyleyişlere başvurduğu söylenemez. Ancak belki biraz zorlamayla "bir topak şeker" "bayılır, mest olurmuş" gibi ifadelerin bu tür ifadelerden olduğu düşünüle­bilir. Bu tür ifadelerin metni daha içten ve samimi yaptığı söylenebilir.
"Dünyada insanoğlu bütün güzel
hareketleri sadece bir takdir kazanmak için yapmıştır. Gerçi pa­ra
kazanmak, kazandığımız o para ile daha refahlı bir ömür sürerek rahat
etmek için çalışıyoruz gibi görünüyorsak da bütün çalışmalarımızdan
zaman zaman takdir edileceğimizi ümit etmesek geçinmek hesabına bile
olsa çalışmak hevesimiz kalmaz." cümleleri açıklayıcı anlatıma,
"Geçenlerde attan pek iyi
anlayan bir dostumla görüşüyorduk. Atlara her şeyi öğretmenin kabil
olduğunu söylüyordu. Yeter ki at istenilen bir hareketi yaptığı zaman
mükâfat alacağını kavrayabilsin." cümleleri öyküleyici anlatıma, "Onun için iyi hareketleri teşvikte cezanın tesiri takdirin, mükâfatın çok altında kalır. Yine attan an­layan o dostumuza:
— Gayet basit, dedi, ya bir topak şeker yahut da suratının okşanmasından ibaret." cümleleri söy­leşmeye bağlı anlatıma örnek gösterilebilir.
kala kala daha kolayca, mantıkla ve hayattaki tecrübelerle içinden
çıkmak mümkün olan suallere cevap vermek işi kalıyor ki
Mustafakemalpaşa kazasından bana mektup gönderen va­tandaşlarıma önce
böyle bir sual sordukları için teşekkür ederim." Şevket Rado'nun bu uzun cümlesi akıcılığı engellemiştir.
hantal vücudu, o küt yapısıyla bir at takdirden, mükâfattan anlıyor,
sırf o takdiri, o mükâfatı ka­zanmak için yapılması en zor hareketleri
yapmaya girişiyor da insan neden takdir karşısında bir duvar gibi
duygusuz kalsın?" cümlesinde aynı sözcük ikiden fazla tekrar edildiği için yine akıcılık bozulmuş­tur.
"Onlara göre de çalışan insanları takdir etmek, tebrik etmek lazımdır ki şevke gelsinler" cümle­sinde gereksiz sözcük kullanımından dolayı duruluk bozulmuştur.
Bunun dışında Şevket Rado'nun metni
yazıldığı devirde kullanılan bugün pek fazla kullanılmayan kelime ve
kelime gruplarının bazen cümlelerin anlaşılmasını zorlaştırıldığı
söylenebilir. Daha metinden birçok örnek verilebilir. Ancak aynı konu
anlatım bozukluğunda işleneceğinden bu kadar örnekle yeti­niyoruz.
Kutlu'nun metninde yine kısa cümleler kullanılmıştır. Dolayısıyla
akıcılık, duruluk-açıklık ve yalınlık bakımından ele alındığında
herhangi bir kusur görülmez.
metinde genel olarak akıcı, duru-açık ve yalın ifadelerden oluşan bir
metindir diyebiliriz. Buradan hareketle sohbet türünün üslup açısından
okuyucuyu sıkmamak kolay, anlaşılır olmak gibi bir özelliği olduğundan
metinlerin akıcılık, duruluk-açıklık ve yalınlık bakımından kusursuz
olması çok önemlidir.
"Mustafakemalpaşa kazasından birkaç kişinin beni hatırlayıp bir mesele etrafında fikrimi almaya heves etmesi, bilhassa eski hatıralarımı canlandırdığı için pek hoşuma gitti."
cümlesinde gereksiz sözcük kullanılmıştır. "Meselede" ve "almak istemesi' demek yeteli olacak­tır. Yani ''Mustafakemalpaşa
kazasından birkaç kişinin beni hatırlayıp bir meselede fikrimi almak
iste­mesi, bilhassa eski hatıralarımı canlandırdığı için pek hoşuma
gitti." şeklinde düzeltilebilir.
"Onlara göre de çalışan insanları takdir etmek, tebrik etmek lazımdır ki şevke gelsinler. Yine aşağı yukarı aynı veya yakın anlamlı sözcüklerin kullanımından kaynaklanan anlatım bozukluğu söz konusu. "Onlara göre de çalışan insanları takdir etmek lazımdır ki şevke gelsinler"şeklinde düzeltilebi­lir
ben öyle zannediyorum ki insanları iyi hareketler yapmaya teşvik
etmekte mükâfatın, yani takdirin tesiri cezanın tesirinden daha
büyüktür. Yine bu cümle de
aynı şekilde altı çizili kelimelerden biri atılarak anlatım
düzeltilebilir. Bunun dışında 4. Etkinlikte de anlatım bozukluğu olan
"ki" bağlacının ve "-ki" ekinin yazımı:
Türkçede üç çeşit "ki" vardır:
Bağlaç olan “ki", sıfat yapan "-ki" ve zamir olan(ilgi zamiri) "-ki".
Bağlaç olan "ki" daima ayrı yazılır. Sıfat yapan "-ki" ve zamir olan
"-ki" eklendiği sözcüğe bitişik yazılır.
Dilimizdeki bu üç farklı "-ki"yi birbiriyle karıştırmamak için şu pratik yöntemleri uygulayın.
Cümle içerisinde -ki'den sonra -ler
çokluk ekini getirebiliyorsanız o -ki zamir olan -ki'dir. Ayrıca zamir
olan -ki'nin bir ismin yerini tuttuğunu ve genellikle zamirlerin
üzerine geldiğini de unutmamalıyız.
yapan -ki de sıfat tamlaması kurar. Sıfat yapan -ki her zaman bitişik
yazılır. Pratik olarak önündeki isme "hangi" sorusunu yönelterek bulur
ve diğer -kilerden ayırt ederiz. Öyleyse bu sıfat yapan -ki eklendiği
sıfata daima bitişik yazılır.
Bağlaç olan "ki" ise daima ayrı
yazılır. Diğer "ki" ekleriyle karıştırmamak için cümleden çıkartırız,
cümlenin yapısında ciddi bir bozukluk olmuyorsa o "ki" bağlaç olan
"ki"dir. Ayrıca bağlaç olan ki'nin daha vurgulu söylendiğini de göz
önünde bulundurmak gerekir.
• Mademki, halbuki,oysaki.çünkü,sanki... sözcüklerindeki 'ki' ler bağlaç olmasına rağmen kalıp-aştığı için bitişik yazılır.
"de" bağlacının ve "de" bulunma durum ekinin yazımı:
"de" "da" bağlacı da tıpkı "ki"
bağlacı gibi ayrı bir sözcük olduğu için daima ayrı yazılır. Bulunma
durum eki olan "-de,-da, -de,-ta" ise eklendiği sözcüğe bitişik
yazılır, "de, da" bağlacıyla "-de,-da,-te,-ta" ekleri birbiriyle
karıştırılmamalıdır. Pratik olarak birbirinden şu şekilde ayırt ederiz:
Cümle içerisinde cümleden "de"yi çıkartırız, eğer cümlenin yapısında
bir bozukluk olmuyorsa o "de" bağlaçtır. Cümlenin yapısı bozuluyorsa o
"de" bulunma durum ekidir.
mu. mü" soru edatı eklendiği sözcükten her zaman ayrı yazılır,
kendinden sonra gelen ekler soru edatına bitişik yazılır:
edatı olan "mı, mi, mu. mü" ile fiilden fiil yapan olumsuzluk eki olan
-ma,-me'nin darlaşmış biçimi birbiriyle karıştırılmamalıdır:
edatı olan "mı, mi, mu, mü" cümleye soru anlamından başka anlamlar da
katabilir.pekiştirme görevi, zaman anlamı ve reddetme, kabullenmeme
Bazı kimseler de serçe gibidir; akılları hep darıdadır. /Bağlaç olduğu "de" için ayrı
Gönül meselesini de ne yazık ki bilgi ile hâlletmek her zaman mümkün değildir.,1 Bağlaç olan 'de" ve "ki" ayrı.
Onun için dikkat ederseniz erbabı, bu gibi hâllerde daha çok kahve falına, el falına başvururJ Hal eki olan "-de" bitişik.
Mustafakemalpaşa kazasından bana mektup gönderen vatandaş­larıma önce
böyle bir sual sordukları için teşekkür ederim. I hayattaki sıtat olan ki bitişik, kalıyor ki bağSaç oüars ki ayrı.
Sonra itiraf edeyim ki Mustafakemalpaşa kazasında oturanlardan birkaç kişi tarafından hatırlan­mam da hoşuma gitti. /Bağlaç olan "de" ve "ki" ayrı.
'dan mektup yazanlar "İnsanların büyüklerinden veya
karşılarındaki/erden tak­dir görmeye ihtiyaçları var mıdır?" diye
soruyorlar, /soru edatı olan "mı-" ayrı.
Onlara göre de çalışan insanları takdir etmek, tebrik etmek lazımdır ki şevke gelsinler. /Bağlaç olan "de" ve "ki" ayrı.
bir tatlı söz insana en büyük mükâfatlardan daha fazla gayret verdiği
hâlde zaman olur ki bir gönülsüz bakış insanı tuttuğu işten buzlar gibi
soğutuverir. /Bağlaç olan "ki" ayrı.
Bu dayaklı terbiye sisteminin sonu ne olmuş biliyor musunuz? /soru edatı olan "mı-" ayrı.
Bütün bu külfetlere o sanatkârlar sadece maaşlarını almak için mi katlanıyorlar dersiniz? soru edatı olan "mı-" ayrı.
Burada kastedilen tür olarak sohbet mi yoksa dostlar arasında yapılan
konuşmalar mı olduğu net olarak belli değildir. Ancak bir anlama
yorumlama sorusu olduğuna göre dostlar arsındaki sohbet­ten bahsediyor
olması da mümkün. Eğer önce buna cevap verecek olursak tabiî ki
konuşmayla sohbet aynı şey değildir. Sohbet dostlar arasında yapılır.
Herkesin konuşması da gerekmez. Yapılan konuş­maları dinlemekte sohbet
ortamının içinde olmak da yeterlidir. Sohbetin özünde dostluk ve sevgi
oldu­ğundan herkes bu ortamdan bir şeyler alır. Bu anlamda sohbetler
psikolojik terapilerdir. Konuşma ise tek taraflı yapılan eylemdir.
olduğu gibi karşılıklı yalnızlığı gidermek, derdi dindirmek, sevgiyi
paylaşmak ve muhab­beti arttırmak söz konusu değildir.
burada kastedilen tür olarak sohbetse yukarıda bu türün özelliklerini
vermiştik. Dolayısıyla her konuşmanın da sohbet olarak
"Günümüz modern çağında iletişim araçları yaşantımızda büyük rol
oynamaktadır. İletişim araçları en fazla ilgi gören ve en popüler boş
zaman düzenleyicisidir. Özellikle çocuklar açısından bakıldığında:
zihinsel, sosyal, duygusal hatta fiziksel alanlarda olumlu olumsuz
etkileri olduğu görül­mektedir."
internet sayesinde çocuklar ve gençler elektronik posta ve sohbet
odaları aracılığıyla ye­ni dostluklar kurmakta, arkadaşlıklarını
sürdürmekte, sosyal yaşantılarını paylaşmakta, gündelik olay­lar
hakkında sohbet etme imkânı bulmakta ve sosyal ilişkilerini
sürdürmektedirler. Ancak internetin ve diğer kitle iletişim araçlarının
dost ve arkadaş sohbetlerinin yerini almaları dolayısıyla toplumsal
ya­şamdan kendi soyutlama gibi olumsuz etkileri de vardır. Elektronik
ortamda yapılan mekanik sohbet­lerle yüz yüze yapılan göz teması olan
sıcak sohbetlerle aynı etkiyi göstermesi mümkün değil­dir. Çağımız
iletişim araçlarının sohbet etmeye ve sohbet türüne olumlu etkisinden
çok olumsuz etki­sinden söz edilebilir.
Birleşmiş Milletlerin hazırladığı Küresel Isınma Raporu'nu okudum
gazetede. Küre­sel ısınmanın etkilerinin her geçen gün daha da artması
somut verilerle gözler önüne seriliyor ve küre­sel ısınmanın etkisinin
düşünülenden çok daha fazla olacağı vurgulanıyor raporda.
marifetidir bu durum diye sorulacak olursa, tabiî ki bizim yani
insanların marifeti bu sonuç. Peki nedir bu küresel ısınma? İnsanlar
tarafından atmosfere salınan gazların sera etkisi yaratması sonucunda
dünya yüzeyinde sıcaklığın artmasına küresel ısınma deniyor. Güneş
gereğinden fazla ısıtıyor bizi.
gidecek başka yerimiz mi var? Kendi elimizle geleceğimizi yok ediyoruz.
O raporda hiçbir önlem alınmazsa bu yüzyıl sonunda küresel sıcaklığın
ortalama 2 derece artacağı tahmin ediliyor. Peki dünya sıcaklığı iki
derece artsa ne olur bilir misiniz? Kutuplardaki buzullar erir, deniz
suyu seviye­si yükselir ve kıyı kesimlerde toprak kayıpları artar. Yine
buna bağlı olarak dünyanın bazı bölgelerinde kasırgalar, seller ve
taşkınların şiddeti ve sıklığı artarken bazı bölgelerde uzun süreli,
şiddetli kuraklık­lar ve çölleşme etkili olur.
Bunlar size uzak gibi mi geliyor?
Tabii bunları direk yaşamayınca öyle gelir. Ama aslında bunları
yaşıyoruz. Biraz daha dikkatli bakarsak görebiliriz. Bakın kışın
sıcaklıklar artıyor, ilkbahar erken geli­yor, sonbahar gecikiyor,
hayvanların göç dönemleri değişiyor. Yani iklimler değişiyor. Siz bunu
hala fark etmediyseniz büyüklerinize sorun. Bakın o eski kışlardan,
baharlardan, yazlardan, hayvan türle­rinden bahsetsinler. Hep nerde o
günler diyerek anlatacaklardır.
yapabileceklerimiz de olmalı. Daha fazla geç kalmadan bir şeyler
yapabiliriz herhalde. Kendi evimizden başlayalı o zaman. Bir kere az
enerji tüketen ampullerle evimizdeki ampulleri değiş­tirmemiz lazım.
Hem de tasarruf yapmış oluruz fatura az gelir kötü mü?
şu televizyon işini halletmeliyiz. Biz bir taneden geçtik bazı evlerde
yatak odasından mut­fağa varıncaya kadar her yere televizyon almışız
sürekli ağzımızı ayırıp ona bakıyoruz. Şu televizyon sayısını azaltalım
mümkünse hiç kullanmayalı diyeceğim ama.
Klimaları kullanmamaya çalışalım mecbursak da enerjiyi en az harcayanını tercih edelim.
Asıl çarenin ne olduğunu herkes
biliyor da nasıl vazgeçeceğimizi bilmiyor. Çare şu savurganlığa bir
çözüm bulmak; elektriğinden suyuna her şeyi korkunç bir şekilde tüketme
hastalığının önüne geç­mek. Bunun önüne geçersek hem dünyayı kurtarmaya
katkımız olacak hem de cüzdanlara.
(Örnek olması açısından küresel
ısınmayla İlgili bir sohbet yazısı yazdık. Ancak herkesin farklı
yazabilmesini sağlamak amacıyla teknolojiyle ilgili bilgi verdik. Siz
okuduğunuz sohbet yazılarından ve türün özelliklerinden hareketle
aşağıdaki bilgileri kullanarak "teknolojinin insan hayatındaki olumlu
ve olumsuz sonuçları" üzerine sohbet yazınız.)
en belirgin öğesi teknoloji üretebilmektir. Teknoloji üretebildiğiniz,
bilgiyi ürün ta­sarlamada kullanabildiğiniz takdirde ticarette rekabet
üstünlüğünü, savunma sistemlerinde de caydırı­cılığı sağlayabilirsiniz.
Kimse kendisine üstünlük sağlayan bir şeyi başkasına vermeyeceğine göre
salt teknoloji transferi yaparak sanayileşmemiz ve kalkınmamız, savunma
sistemlerinde de caydırıcılığı sağlamamız olası değildir. Bu nedenle
amaç kendi teknolojimizi kendimizin üretmesi olmalıdır. Kendi
teknolojisini üreten bir sanayileşme ile ulusal ekonomiye, ülkenin
mühendislik gücüne ve ulusal tekno­lojiye en yüksek katkıyı
sağlayabilir, beyin göçünü önleyebilirsiniz. Teknolojiyi kısaca
bilimsel bilgiden yararlanarak yeni bir ürün geliştirmek, üretmek ve
hizmet desteği sağlamak için gerekli bilgi, beceri ve yöntemler bütünü
olarak tanımlayabiliriz. Bu duruma göre özgün üretim için gerekli
safhaları da dörde ayırabiliriz.
• Bilimsel bilgiye ulaşmak veya geliştirmek
• Bilgiden faydalanarak bir ürün tasarlamak (tasarım yeteneği veya teknolojisi)
• Tasarlanan bir ürünün üretim tekniklerini belirlemek (üretim teknolojisi)
geliştirmek için gerekli malzeme ve ekipmanı çeşitli kaynaklardan
bulabilirsiniz. Bu ne­denle önemli olan tasarım yeteneğine sahip
olmaktır. Tasarım yeteneğine sahipseniz her şeyi yapabilirsiniz.
Bağımsızlık da bundan sonra gelir.
ülkelerin gelişmişlik düzeyini belirlemekte ve uluslararası yarışta,
sahibine büyük bir ti­cari üstünlük sağlamaktadır. Dünya ulusları
teknoloji üretebilenler ve üretemeyenler olarak ikiye ayrıl­makta,
teknoloji üretemeyen uluslar az gelişmiş uluslar olarak
ülkelerde, ürün rekabeti, bilimsel ve teknolojik yetkinlik rekabetine
dönüşmüştür. Klasik anlamda rekabet gücünü belirleyen faktörler
arasında doğal hammadde kaynaklarının bolluğu, ucuz işçilik gibi temel
üretim faktörleri yer alırken, günümüzde ileri ve özellikli üretim
faktörleri belirleyici duruma gelmiştir. İleri üretim faktörleri,
nitelikli iş gücünü, Ar-Ge altyapısını, modern bir haberleşme ağını ve
bilişim (enformasyon) teknolojilerinin etkin kullanımını içerirken,
özellikli üretim faktörleri, belir-i alanlarda yoğunlaşmış bilgi ve
beceriye sahip iş gücü ile bilgi ve deneyim birikimini içermektedir.
Diğer yandan, başta elektronik, enerji, bilişim, uzay, biyomühendislik,
organik kimya endüstrileri gibi bilim ve teknoloji temelli" sektörler
ile bunların bir bileşkesi olan savunma sanayii, en yüksek oranda katma
değer yaratan, dolayısı ile toplumsal refaha katkıları en yüksek olan
sanayi dallan olarak ortaya akmaktadırlar.
kuramcı Pierre Levy'e göre; teknik ve kültür birbirinden ayrı olarak
asla var olamazlar. Teknolojinin tek başına bir anlamı yoktur, ancak
bir kültür içinde varolduğu zaman gerçek anlamını bulur. Teknolojik
gelişmeler çoğunlukla toplumların gelişmeleriyle doğru orantılı olarak
ilerler. Yeni teknolojilerin toplumlar ve kültürler üzerindeki ani
etkisi pek çok araştırmacının ilgisini çekmekte-dir.Andre Vitalis.
Bordeaux Üniversitesinde Medya Araştırmaları Merkezi Sorumlusu, aslında
her şeyin iki kelimeye yüklediğimiz anlamla ilgisi olduğunu vurgular;
toplum ve bilişim.Bilişim bağımsız olarak bir değişim yaratır ve toplum
bu değişime zorunlu olarak katlanır, ona uyum sağlamaya çalışır. Toplum
yeni gelişen bir teknolojiyi kabul edip etmeyeceğine, ona uyum sağlayıp
sağlayamayacağına ve onu özümseyip özümseyemeyeceğine karar verir.
Birinci görüş bizi daha çok, teknolojinin el ite bir kesim tarafından
kendi çıkarlarına uygun olarak kontrol edildiği ve sonuçta toplumun
hizmetine ancak onu kontrol edenlerin istediği ölçüde sunulduğu
kötümser (pesimist) söyleme götürür. Buna göre de, toplumun bu
sonuçlara katlanmaktan başka çaresi yoktur. İkinci görüşe göre ise.
yeni teknolojilerin, özellikle internetin bize sunduğu güç aslında
toplumun eline sunulmuş bir güçtür. Bugün yeni teknoloji­ler
sayesindedir ki, gelecek için daha demokratik, insanlar arasındaki
iletişimin daha iyi olduğu, yeni bir paylaşım türünün yaratıldığı (
elektronik posta, sohbet forumları, tartışma grupları ), değişik kültür
gruplarının kendini daha iyi tanıtma imkânı bulduğu bir toplum
yaratılabilir. Maddi dünyayı ve onun kültürel uzantıları olan, görüntü
ve imajları birbirinden ayırt edemeyiz. Bu durumda teknolojiyi bir
top­lumun ya da kültürün parçası olarak ele almak daha yerinde olur.
Bir sorunun sadece teknik olduğunu düşünmek yerine onun sosyal ekonomik
ve kültürel uzantıları olduğunu da varsaymalıyız. Böylece kültür ve
teknoloji arasındaki ilişkiye, onu kullanan, yorumlayan, benimseyen ya
da reddeden toplu­mun aktörlerini de katmış oluruz. Teknoloji
projelerin, sosyal ve kültürel bildirimlerin bir uzantısıdır.
Teknolojinin kullanımı ve varlığı, insan ilişkilerini faklı olarak
etkilemiştir. Buhar makinesi tekstil işçileri­ne 19. yüzyılda nasıl
hizmet etmişse, bugün de bilgisayarlar bireylerin iletişim kapasitesi
arttırmak için hizmet vermektedir. Sonuç olarak Fransız Kuramcı Pierre
Levy'nin de önemle altını çizdiği gibi bir teknolojinin sosyo-kültürel
etkilerinden bahsetmeden sadece teknik sonuçlarını ortaya koyamayız.
Teknoloji ve kültür arasındaki ilişki, ancak onu kullanan aktörler ve o
teknolojiyi kullandıkları ortam göz önüne alınıp incelendiğinde doğru
sadece gençleri değil, toplumun tüm katmanlarını etkiliyor. Bu olumlu
ya da olumsuz (daha çok da olumsuz) etkilenmeden, teknolojiyi,
teknoloji üreten şirketleri suçlamanın pek de doğru olmadığını
düşüyorum. Teknoloji, insanlar için hayatı kolaylaştıran büyük bir
nimet. Bunu dozajını ka­çırmadan ve doğru amaçlar için kullanmak
insanların elinde. Benzer konular gündeme gelince hep verdiğim bir
örnek var. Diyorum ki, teknoloji bizi kullanmasın, biz teknolojiyi
kullanalım! Birçok ürün ve hizmet üreten şirket var. Bu ürün ve
hizmetler içinde bize ve amaçlarımıza uygun olanları seçmek, satın alıp
almama kararını vermek bizim elimizde. Tabii ki şirketler kârlarını
maksimize etmek için, ardarda yeni ürünler ve hizmetler çıkarıyorlar.
Ardarda piyasaya çıkan ürünlerden bazen kafamız bile karışabiliyor.
Hangisini satın alacağımızı, hangisinin gerçekten bizin ihtiyaçlarımıza
cevap vereceğini tespitte zorlanıyoruz. Böyle bir kafa karışıklığıyla
karşılaşmamak için, teknolojiyle ilgili gelişmeleri takip etmek, haber
ve yorumları okumak yararlı olacaktır. Özellikle gençlerin, teknolojik
ürünleri gösteriş için bilinçsizce tükettikleri görülüyor. Yeni
piyasaya çıkan bir cep telefonunu, ailesinin ya da kendisinin ekonomik
imkânlarını zorlayarak satın alan, aylar sürecek taksitlere giren
gençler biliyorum. Bu genç­lerin tek amacı, çevresindeki arkadaşlarında
bulunanlardan aşağı kalmayacak bir ürüne sahip olmak.
yılda başta ABD ve Avrupa olmak üzere tüm dünyada bu alanda yüzlerce
araştırma ya­pıldı; hâlâ da yapılıyor. Kimi araştırmalarda dikkat
çekici sonuçlara ulaşıldı. Örneğin; 1994'te ABD ve Finlandiya'da
yapılan araştırmalar, elektromanyetik alanların çok sık etkisinde kalan
işçilerde alzheimer hastalığının normal insanlara göre erkeklerde 4,9
kat ve kadınlarda 3,4 kat daha çok görül­düğünü ortaya koydu.1998'te
gerçekleştirilen bir başka araştırmada da radyo operatörleri,
endüstriyel donanım işçileri, veri işleme aygıtı tamircileri, telefon
hattı işçileri, elektrik santraller