maskan aşireti - Aleviweb.com - Alevi Alevilik ve Aleviler Forumu
18.07.2008, 11:33 #1
maskan aşiretinden olan varmı?
30.01.2009, 12:39 #2
ugur77 nickli üyeye özel mesaj gönderin
ugur77 - Daha fazla Mesajını bul
ugur77 Kullanıcısına bu mesajı için teşekkür eden üyeler:
Şia Batınnıyye (12.07.2015)
17.07.2015, 16:49 #3
BENDE MASKAN AŞİRETİNDENİM
Maskan-ı Herdif; diğer adı ile Çalık ağıl; Bingöl’ün Yayladere ilçesine bağlı bir Anadolu köyüdür. Doğusunda Yayladere (Xorxol), Kuzeybatısında Pülümür, Güney batısında Nazimiye (Kızıl Kilise-Qısle), kuzey doğusunda Kiğı (Sukaceği) ilçeleri ile çevrilidir. Coğrafi yapısı oldukça dağlıktır. Bölgede Sülbüs dağı 2850 m, Çel Dağı 2577 m, Bağır dağı 3292 m başlıca yüksek dağlarıdır. Özlüce barajına dökülen çayı ( Çeme Herdif) en büyük akarsuyudur. Coğrafyası su bakımında oldukça zengindir. Uzun ve sert geçen kışlardan sonra, bin bir çeşit çiçeği, yeşilin her tonu ile doğa yeniden canlanır. Havası, suyu ve doğal hayatı ile bir cennet köşesidir Herdif.
Herdif’in kimler tarafından ve hangi tarihte kurulduğu tam olarak bilinmemektedir. Herdif Ermenice’de toplanma yeri anlamı taşımaktadır. Osmanlı döneminde bilinen ismi ise Hareddif'tir. Hared veya Hareddif; çok şiddetli saldırmak, hışım etmek anlamına gelmektedir.(1) Ayrıca Hared kelimesinin Zazaca'da Hard veya Herd (Yer, toprak) kelimesine yakın oluşu, bu sözcüğün Herdif bazen de Hardif olarak telaffuz edilmesine neden olmuştur. Sonuç olarak bugün Herdif (Çalıkağıl) adı; şiddetin, acıların, göçlerin yaşandığı ve gözyaşının aktığı bir coğrafyayı tarif etmektedir. Ne yazık ki, bugün bile bu kaderi yaşamaktadır.
Maskanların Herdif'e yerleşmeleri uzun bir zaman içerisinde olmuştur. Günümüzde idari olarak Bingöl'e bağlı bulunan Maskan-ı Herdif'liler, aslen Dersimli'dir. Bu yüzden Maskanların kökenlerini, Dersim'de aramak doğru bir yaklaşım olacaktır.
M.Ö. 715 yılında Med aşiretlerinin önderlerinden DAİAKKU ( Dayarikko ), Qusi, Qur Lolo, Guti, Mamai, Kardaş Haldi, Med ve Kardu aşiretlerini bir devlet çatısı altında birleştirerek Med Devletini kurdu. (2) Bugünkü İran'ın kuzeybatısı olan bölgeye eskiden Medler ülkesi anlamına gelen Medya denirdi. Med kabilesinin adı ilk kez İÖ 836'da, Asur Kralı II. Şalmanezer'e haraç ödemeye başladıkları zaman duyuldu. Asur İmparatorluğu'ndan ayrılıp kendi krallıklarını kurmaları yaklaşık 150 yıl sonraya rastlar. İÖ 612'deyse Asurlular'ın başkenti olan Ninova’yı alıp, Asur İmparatorluğu'nun kuzeyini ele geçirdiler. Zağros Dağları, Urmia gölü çevresi, İsuva’nın batısı, Kuzey İran, Doğu ve Güneydoğu coğrafyasında hüküm sürdüler.
Persler de bugünkü İran'ın güneybatısında yaşayan bir kabileydi. Krallarından biri olan Kiros (Kuruş), Med kralına karşı ayaklandı ve Medler'i yenilgiye uğratarak İÖ 550'de başkent Ekbatan'ı aldı. Med İmparatorluğu yıkıldıktan sonra da bu ulusun devamı olan halklar, yaşamlarını dağlık arazi ve yüksek yaylalarda uzun zaman sürdürmeyi başardılar.
''Dersimliler'in ataları, Deylam/Daylam'lılar olarak anılan, Hazar Denizi'nin güney batısı ile Tahran'ın kuzeyine düşen bölgede yaşayan bir toplum olarak bilinmektedir.'' (3) ''Deylem’liler, bölgedeki işgal ve gelişmelerden sonra bu bölgeyi terk ederek Fırat-Murat ve Dersim bölgesine gelip (933-1055) yerleşirler.'' (4)
Tarihçi Malmisaniz'in yaptığı araştırmalar sonucunda ''Kırd, Dimili, Zaza ve Kırmanc'' adlarının aynı topluluğun adları olduğunu belirtir.
M. Nuri Dersimli de '' Dersimlilerin Med'ler döneminde, Dersim'e gelip yerleştiklerini ve konuşma dillerinin bugün konuşulan Zazaca olduğunu belirtmektedir.''(5) Dersimlilerin Hazar Denizi’nin kıyılarından göç ettikleri ve Kürt boylarından oldukları pek çok tarihçi tarafından ileri sürülmektedir. Başlangıçta Zerdüşt olan Deylemlilerin, İslamiyeti kabullenmeleri uzun zaman almıştır. '' Bu konuda en büyük rolü, Abbasiler tarafından hakları gasp edilen Ali evlatları oynamıştır. Bunlar arasında, Abbasi halifelerinden baskı gören birçokları, hem bu baskıdan kurtulmak, hem de İslamiyeti yaymak için uygun yöre olan Deylem ülkesine gitmişlerdir. Buraya sığınan ilk Ali soyundan Yahya Bin Abd (Abdullah) dır. (791-792 yılları arasında)'' (6)
Deylemliler Alevilik ile ilk bu bölgede tanışmışlardır. Tamamen Zerdüşt'lükten kurtulamayan Deylemliler, bazı eski inanç ritüellerini, Alevilik inancı ile birleştirmişlerdir. Ziyaretlere gitmek, Çile yakmak, ateşi ve güneşi kutsal saymak bu dinden kalan kalıntılardır. Bu inanç biçimlerini Dersime taşımış ve Aleviliğin yaygın olarak Dersimde yaşanmasını sağlamışlardır.
Göçler sonucunda Dersime varan bu halkın içinde büyük ihtimalle Maskanların ataları da vardı. Maskanlıların bilinen en eski atası Qalık MEM’dir. Qalık Mem'in Dersimdeki hayatını köyümüz yaşlılarından Ali Bakbak şöyle anlatır;
''Dersime yerleşmiş olan Qalık Mem Şeyh Hasan'ın ocağına bağlanır. Burada uzun zaman hizmetkâr olarak çalışır. Sonunda Şeyh Hasan'ın huzuruna çıkıp kızı ile evlenmek için destur ister. Şeyh Hasan bu evliliği onaylar ve Qal Mem bu bölgeye yerleşir. Burada; Demen, Mas (Mos), Mustafa adında üç oğlu olur. Kaldıkları bölgeye de Qal mem'in yeri anlamında Qalmem veya Kalmen denir. Dersim isyanından sonra ise Kalan da denmiştir. Mas kan’lar burada yaşayan Demen, Mustafa ve MAS (Mos) adlı üç kardeşten, Mas'ın torunlarıdır.
Gerek inançları nedeniyle, gerekse Osmanlı devletinin bölgedeki diğer Devletlerle olan sorunları ve savaşları nedeniyle bölge sürekli bir çatışma alanı olmuştur. Baskıya ve saldırıya uğrayan insanlar, barınmak amacı ile daha sarp ve geçit vermez dağlara sığınmışlardır.
Qalık Mas'ın, Dersim bölgesine yönelen saldırılar nedeniyle Kalmem'den göç etmiş olması kuvvetli bir olasılıktır. Qalık MAS bu gün Yaylacık denilen Qılcan mezrasına gelip yerleşmiştir. O dönemde Herdif merkezinde Ermeniler yaşamaktadır. Pek çok arazi Ağalara aittir ve buralarda barınabilmek için ağalara vergi vermek gerekiyordu. Qalık Mas, başlangıçta bu bölgede barınabilmek için Kiğı (Mir) ağalarına senelik olarak canlı hayvan, yağ ve buğday benzeri ürünleri vergi olarak veriyordu. Yeni vatanlarında iyice güçlenen Maskanlar, bir süre sonra vergi vermeyi ret ettiler ve kendi bölgelerinin sahibi oldular. Maskan Aşiretinin bu bölgede ki gelişimi aşağıda, şemada gösterildiği gibi olmuştur.
Onuncu kardeş olan Qalık Sim, öksüz ve yetimdir. Ormanda Qalık Ali tarafından bulunduğu rivayet edilir. Qalık Ali ve Pirik Şehrivan tarafından büyütülmüştür. Nüfusu giderek artan Maskanlar bölgeye dağılarak çeşitli mezralar oluştururlar. Bu mezlere; Qılcanlar , Bextar, Çır, Hüseyni Mezrası, Mursan Mezrası, Derik ve Mirzali Deriğidir. Daha sonraları Herdif'e de yerleşmişlerdir. Bölgesinde bir güç haline gelen Maskanların ve diğer komşu aşiretlerin 1929-1930 yılları arasında hane sayıları ve nüfusları şöyledir;
Bugün için Maskanların yalnızca Bingöl nüfusuna kayıtlı 2574 kişi mevcuttur. Bu sayıya idari olarak Tunceliye bağlı, Qılcanlar, Bextar, Çır mezrelerinde yaşayan Maskanların nüfusları dâhil değildir. Genel olarak ele alındığında, yaklaşık 5000 kişilik bir nüfustan bahis edebiliriz.
Yeni yerleşim bölgelerinde Qalık MAS ve sonrasında gelen torunları, bölgedeki Ermeniler ve diğer Aşiretlerle iyi ilişkiler kurmuşlardır. Uzun yıllar bu barış ortamı sürdü. Daha sonraları aşağıda belirtilen nedenlerden dolayı bu barış ortamı bozulmuştur.
1- Osmanlı Devletinin aldığı yüksek vergiler.
2- Hamidiye alaylarının bölgedeki uygulamaları ve Ermenilere yönelik baskıları.
3- 1880’lerin sonlarında, özellikle Doğu İllerindeki Ermeniler arasında, Rusya’nın da desteği ile milliyetçilik akımlarının güçlenmesi, bölgeyi bir savaş ortamına sürüklemiştir.
Osmanlı devletinin Ruslarla savaşa girmesi sonucu ( Birinci Dünya savaşı 1915-1916 ), bölgede tam anlamıyla can pazarı kuruldu. Herkes kendi hayatından endişe eder duruma geldi. Ruslar Maskanların yaşam bölgesine çok yakın olan ŞEVDİN dağına kadar ilerlediler. Dersim aşiretleri, yaşanmış tüm olumsuzluklara rağmen Osmanlı kuvvetlerinin yanında yer almaya karar verdiler. Şevdin dağında yaşanan şiddetli çarpışmalarda Maskanlar da yer almışlardır. Rus askerinin, siyasi iç dengeler nedeniyle geri çekilmesi, bölgede büyük çapta can kaybının yaşanmasını önlemiştir.
Diğer yandan Herdif Merkezde yaşayan Ermeni yurttaşların bölgeden göç etmesi neticesinde, bölgenin kontrolü büyük oranda Maskanlara geçmiştir. Qalık Mas’ın Dersimden başlayan serüveni önce Qılcan daha sonrasında Mirzali Deriği, Orta Derik, Mursan Mezrası, Uşenu Mezrası ve nihayetinde Herdife yerleşmeleriyle son bulmuştur. Bu uzun ve badireli süreç sonrasında Maskanlara; Herdifte yaşayan Maskanlar anlamına gelen Moskune Herdif, yani MASKAN-I HERDİF denmiştir.
Şia Batınnıyye nickli üyeye özel mesaj gönderin
Şia Batınnıyye - Daha fazla Mesajını bul
18.07.2015, 22:20 #4
Ben Derik(orta derik) Mezraasındanım.