Download "ayxmaz/biyoloji Olumsuz yanıtları: Alerjiler - normalde zararsız maddelere tepki Otoimmün hastalıklar (Diyabet)(Kendi dokularını yok eder)"
1 Vücut Savunmasını Bağışıklık : potansiyel zararlı yabancı maddelere ve anormal hücrelere karşı vücudun ortaya koyduğu savunma yeteneğidir. Aşağıdaki faaliyetleri gerçekleştirir: virüsler ve bakterilere karşı savunma Yıpranmış hücreleri (örneğin, eski alyuvarlar) ve doku artıklarını (örneğin, yaralanma ya da Hastalık) ortadan kaldırır Anormal veya mutant hücreleri tanır ve imha eder. (kansere karşı birincil savunma) 'Yabancı' hücreleri (örneğin, organ nakli) reddeder. Olumsuz yanıtları: Alerjiler - normalde zararsız maddelere tepki Otoimmün hastalıklar (Diyabet)(Kendi dokularını yok eder) Bağışıklık sisteminin evrimi başlaması / yabancı DNAların parçalanmasında rol alan endonükleazlarla omurgasızlarda hücrelerin yabancı maddelerin tanımasına arayan almaçlar tüm hayvanlarda mikroplara saldıran, fagositler bulunur lenfositler - ilk halkalı solucanlarda görülür lektinler = antikor atalarıdır bağışıklık sistemi tam olarak köpekbalıklarında gelişti İmmun sistem canlıları çevresel patojenlerden korumak üzere evrimleşmiştir (virus, bakteri, fungi, protozoa ve çokhücreli parazitler). Bağışıklıkta rol oynayan hücreler Miyeloid (Kemik doku) hücreleri -Monosit-Makrofaj -Nötrofil -Eozinofil -Bazofil -Mast Hücreleri(kökeni belli değil) -Eritrosit -Platelet Lenfoid ( Lanfaik dokular) hücreleri -B lenfosit -T lenfosit -NK hücresi Nötrofil-boyanmaz Granüller boyanmaz Kandan dokuya geçerler Vücuda giren yabancı molekül ve mikroorganizmalara ilk ve en hızlı yanıt verir Fagositozu yaparlar Yangı olaylarına katılırlar Eozinofil-asidofilik (eozin) Asidik boyalar (eozin) ile boyanırlar Deri ve mukozalarda lokalize olurlar Parazitik ve alerjik durumlarda sayısı artar. Fagositoz yaparlar. Bazofil-bazik (hematoksilen) Bazik boyalar(hemotoksilen) ile boyanırlar Fagositoz yapmazlar. Heparin (pıhtılaşmayı önleyici), histamin (damar genişletici) ve serotonin salgılar. Allerjik reaksiyonlarda rol alırlar. Makrofajlar Makrofajlar bulundukları ortama göre farklı morfolojik yapıda ve büyüklüktedir. Protein sentezi fazladır Yüzey molekülleri nötrofiller ile aynıdır Ömürleri ortalama 100 gündür Başlıca görevleri : Yabancı maddeleri fagositozla yok etmek Nötröfillerden daha geç fagositoza başlar ömürleri boyunca sürekli ve defalarca fagositoz yaparlar Antijen tanıma ve sunma Sitokin sentezi Yara iyileşmesinde rol alırlar Makrofajlar (Kemik iliği) monosit (Kan) dokulara geçiş olgun makrofaj Bağ doku histiyosit Karaciğer Kupffer hücresi Beyin mikroglia Böbrek mezengial hücreler Lenfositler özel bağışıklık hücreleridir Lenfoid organlarda ve farklı doku ve organlarda bulunur B ve T lenfositler ve diğer alt grupları vardır B lenfosit Humoral immun yanıt verirler Lenfoid dokularda yerleşirler Bir B lenfosit üzerinde adet antijen reseptörü bulunur Uyarılmış B lenfositler plazma hücrelerine dönüşür Bazıları bellek hücrelerine dönüşür T lenfosit Hücresel bağışıklık yanıtı verirler Farklı alt tipler-farklı yüzey reseptörleri taşır Aktifleştiklerinde yardımcı ve sitotoksik T lenfositleri haline dönüşürler Sitotoksik T lenfositler Hücre içinde bulunan patojenlere karşı etkilidir Yabancı organ nakillerinde rol oynarlar Kanser hücrelerine karşı Hedef hücreyi apoptosis ile yok eder Miyeloid hücreleri Boğumlu ve düzensiz çekirdek yapısı stoplazmada fazla sayıda granül içeriği granüller farklı boyalarla boyanma özelliğine sahiptir Bellek(Anı) B ve T hücreler Uzun ömürlü hücreler Aynı antijenin 2. defa girişinde aktiftirler Farklı yüzey moleküllerine sahiptirler
2 Doğal Öldürücü (NK) Hücreler Lenfoid grubu hücredir Timusa uğramazlar Antijen reseptörü taşımazlar Hedef hücreyi apoptosis ile yok eder Bağışıklık Sistemi Doğal savunma engelleri deri mukus enzimler (lizozom) Epitel hücreler Mide ve bağırsak kanalında düşük ph Doğal direnç mekanizmaları Anatomik ve fizyolojik bariyerler Kimyasal ve biyolojik faktörler Dalağın fonksiyonu Yaş Beslenme Ateş ve akut faz reaktanları rk ve genetik etki Bakteriyel tanıma ve İnterferon Enfeksiyonlara doğal duyarsızlık Oral tolerans Fagositler ve NK hücreleri Fagositoz ve İnflamasyon (yangı) Bağışıklık sisteminin virüs ve bakteriyel enfeksiyonlarda gelişim biçimleri 1. Virüs bir hücreye girer Hücre interferon üretir İnterferon sağlam hücrelerinin reseptörlerine bağlanır hücrelerin viral mrna yı parçalayan enzimler üretir Virus (interferondan sonra) sağlam hücreye girer Virüs engelleme enzimleri aktive olur Virüsler hücrelerde çoğalmaz 2. Mikroorganizma Doğal Direnç Doğal savunma engelleri (mide asidi v.b) Nonspesifik=Genel bağışıklık( fagositoz, komplement) spesifik=özel bağışıklık ( antikor, hücresel bağışıklık) Doğuştan gelen bağışıklık sistemi Yanıt özgün değildir Etkene hızlıca ve en büyük düzeyde yanıt verilir Hücresel ve humoral olarak yanıt verilir Bağışıklık belleği bulunmaz Neredeyse yaşamdaki bütün canlı şekillerinde bulunur Kazanılmış bağışıklık sistemi Patojen ve antijene özgül yanıt verilir Etkene yanıt verilmesinde gecikme vardır Hücresel ve humoral olarak yanıt verilir Bağışıklık belleği oluşturulur Sadece gerçek çenelilerde (omurgalılarda) bulunur Bağışıklık sisteminde görev alma sırası 1.safha (Genel savunma mekanizmaları) Deri Epitel örtüler Deri ve epitel örtü salgıları 2. safha (Genel savunma mekanizmaları) Fagositik lökositler Antimikrobial proteinler İnflamatuar (Yangı) yanıt 3. safha (Özgün savunma mekanizmaları) Lenfositler Antikorlar Doğal (nonspesifik=genel) immünite: İnfeksiyon gelişiminden itibaren görev alır. Bu yanıtta rol oynayanlar; a) Makrofajlar, b) Nötrofiller, c) Doğal öldürücü hücreler, d) Plazma proteinleri. Nonspesifik=Genel Bağışıklık yanıtları 1 - İnflamasyon (Yangı)- mikroorganizmanın vücutta yayılmasına karşı alınan önlemlerdir.bu olay sonucu dokuda hasar oluşur 2 - İnterferon - viral enfeksiyona karşı hücre içi savunma proteinleridir 3 - Doğal katil hücreler- virüsle enfekte olmuş hücreleri ve kanser hücrelerini yok eder 4 - kompleman sistemi - aktive edildiğinde, vücuda zararlı yabancı madde ve hücreleri imha eder. İnflamasyon : mikrobiyal enfeksiyonlar, fiziksel ajanlar (örneğin, travma, ultraviyole radyasyon, yanıklar, ya da 'soğuk ısırmasına'), yetersiz kan akımı sonucu ortaya çıkar ve doku nekrozuna neden olabilir Amacı; etkeni (bakteri gibi) ve ortaya çıkan ürünleri (immün kompleks gibi) ortadan kaldırmak, etkeni olduğu yerde sınırlı tutmak ve kontrol sağlandıktan sonra doku hasarının tamir ve yenilenmesine olanak sağlamaktır.
3 etkileri şunlardır: Kızarıklık - iltihaplı doku, hasarlı bölgenin içindeki küçük kan damarlarının genişlemesi nedeniyle oluşur. sı, sıcaklık artışı,- bölgede artan kan akışı nedeniyle oluşur Şişme hücreler arası boşlukta aşırı sıvı birikimi Ağrı - irin, esneme ve ödem nedeniyle dokulardaki bozulma ve kısmen basınç artması sonucu oluşur fonksiyonu: işgalci organizmaları ve maddeleri yok ederek iyileşmeyi sağlamak ADS - insanlarda virüsü nedeniyle gerçekleşmiş bağışıklık yetersizliği sendromu alerji - alerjenlere karşı aşırı duyarlılık İnterferonlar Özellikle viral enfeksiyonlar karşı immun yanıttan sorumludurlar. Viral m-rna çevirisini inhibe ederek etkili Hücre dışı virüslere etki etmezler. Kazanılmış (spesifik=özel) bağışıklık: Enfeksiyon gelişiminden sonra görev alır. a) Hücresel immünite: T lenfositler. b) Hümoral immünite: B lenfositler ve plazma hücreleri. Antikorlar: Sadece B hücresi üzerinde bulunabilir. Plazma hücresi tarafından salgılanan çözünür bir molekül olabilir. Aynı antijen uygun bütün antikorlar aynı B hücresi tarafından üretilir. Antikorlar immunglobulin yapıdadırlar. Her antikor 4 polipeptid zincirinden oluşur 2 ağır zincir. 2 hafif zincir. Disülfide bağlarla bağlanmışlardır B hücresi üzerindeki yüzeye tutunmuş antikor özel bir antijeni tanıdığı zaman B hücresi olgunlaşır ve antikor salgılayan plazma hücresi haline gelir. Çevresel organlarda antijen ile karşılaşan B ve T lenfositleri aktif hale gelip hücresel ve humoral yanıtı oluştururlar. Lenfositler Mikroorganizmaları tanıma yeteneğine sahip anahtar hücreler lenfositlerdir. Lenfositlerin iki tipi vardır. 1. T- hücreleri: timus da gelişir 2. B- hücreleri: kemik iliğinde gelişir İmmunglobulin G ( g G) Kanda en yüksek oranda bulunan sınıftır Mikroorganizmaları ve toksinleri etkisiz hale getirir Plasentadan bebeğe geçerek doğal pasif bağışıklık sağlar (Rh yuşmazlığının nedeni) İmmunglobulin M ( gm) yabancı bir virüse ya da bakteriye karşı bağışıklık sisteminde oluşturulan ilk antikor tipidi En büyük immungloblin sınıfı olduğu için damarlardan kolay geçmez İmmunglobulin A (ga) En çok bulunan antikordur sindirim, solunum, idrar ve üreme sistemi salgıları, ve gözyaşları içinde bulunur anne sütü ile bebeğe geçerek doğal pasif bağışıklık sağlar Bu iki tip lenfosit Enfeksiyonlara karşı savaşta aşağıdaki yöntemleri kullanır B- hücreleri Enfeksiyona yanıtta sentezlediği antikorları kullanır. Enfeksiyon etkeni ile ilk karşılaşıldığında kanda antikor yoktur gün sonra kanda düzeyi yükselir. (primer yanıt). Aynı etken ile bir daha karşılaşıldığında 24 saat içinde kanda yüsek düzeye ulaşır (sekonder yanıt). Antikorlar bakterinin yüzey yapılarını protein/karbonhidrat/lipid) tanır Antijen (Ag): Hayvana verildiğinde bağışıklık sisteminin harekete geçmesini sağlayan moleküllere antijen diyoruz. Vücuda yabancı olmalı Genellikle büyük moleküdürler (>10,000 dalton moleküler ağırlık ), Yapıca komplekstirler (proteinler genellikle çok iyi antijendirler), Ulaşılabilir olmalılar (Bağışıklık sisteminin antijenle temas edebilmesi gerekir) İmmunglobulin E (ge) Kanda en düşük konsantrasyonda bulunur Vücut yüzeyindeki lenfoid dokulardaki plazma hücreleri tarafından üretilir ve salınır Parazitlere ve alerjik reaksiyonlarda görev yaparlar En önemli özelliği özel reseptörler bulunduran mast hücrelerine ve bazofillere bağlanabilmesidir İmmunglobulin D (gd) B lenfositleri üzerinde antijen reseptörü olarak yerleşen ve serumda spontan olarak bulunan immunglobulin sınıfıdır Enzimlere duyarlıdır ve parçalandığı için serumda saptanamaz. mmun hafıza T lefosit ve B lenfosit hafıza hücrelerine dönüşürler Hafıza hücreleri antijenlere karşı daha etkili bir savunma yapama kapasitesine sahiptirler. İkinci immun cevap,birinci immune cevaba göre daha hızlı ve etkilidir Aşılamanın temel mantığı buna dayalıdır
4 -Vücuda giren yabancı antijeni kendi yapılarında muhafaza ederler. -Yabancı antijen ile B veya T lenfositini bir araya getirmek yoluyla söz konusu antijene özgü antikor sentezi (humoral bağışıklık) ve T lenfositleri ile karakterize hücresel bağışıklığın gelişimine aracı olurlar Bağışıklık sistemi bozukluklarının başlıca belirtileri şunlardır: Kronik enfeksiyonlar Beklenmeden sık tekrarlanan enfeksiyonlar Tedaviye tam cevap vermeyen enfeksiyonlar Deri döküntüleri Gelişme geriliği Tekrarlayan apseler (yaralar) İmmun sistemi oluşturan yapılar İmmun sistem hücrelerinin üretildiği, olgunlaşma ve aktifleşme süreçlerini tamamladıkları organlar merkezi ve çevresel organlar olarak ikiye ayrılır. Merkezi organlar Kemik iliği, timus Çevresel organlar dalak, lenf ve solunum sistemi, sindirim sistemi ile mukozalara bağlı lenfoid yapıar. B- Hücresi uyarımı ve antikor salınımı 1. Antijen ve B - lenfositi üzerinde bulunan antijen reseptörü arası etkileşim 2. Yardımcı T-hücreleri tarafından üretilen sitokinler. T- hücreleri Bu hücreler vücuda giren yabancı molekülleri (virüs, bakteri ) parçalayan hücrelerdir. antikorlar ve diğer savunma sisteminin ulaşamayacağı virüs ve bakterilere karşı savunma yapar hedefleri ile doğrudan temas ederler virüsleri ile enfekte konak hücreleri hedef makrofajları etkinleştirir B lenfositlerinin antikor salgılama yeteneğini artırır nötrofil ve makrofajların kemotaksi ile yönlendirir Timusda üç farklı hücre tipi bulunur: Timositler: Olgunlaşmamış T lenfositleri olup kan dolaşımından timusa gelerek burada bir olgunlaşma ve farklılaşma süreci geçirip olgun T lenfositlerine dönüşürler. Epitel hücreler: Makrofajlar: Timositlerin olgun T lenfositlerine dönüşümleri sürecinde organizmaya zararlı olabilecek timositleri fagosite ederek olgun T lenfositlerine dönüşümüne engel olurlar. BAĞŞKLK SİSTEMİNİ OLUŞTURAN ORGANLAR a.aşı Yaptırmak: Aktif bağışıklık sağlar Zayıflatılmış ya da öldürülümüş antijen içerir. Koruyucudur. Sağlıklı kişiye uygulanır. Etkisi uzun sürelidir. b. Serum Kullanmak: Pasif bağışıklık sağlar Hazır antikor içerir Tedavi edicidir. Hasta kişiye uygulanır. (Dikkat Aşı ile farklarından Biri) Etkisi kısa sürelidir.(diğer bir fark) Bağışıklık sistemi soruları 1. Tek başına organizmaya verildiğinde kendisine karşı hücresel yada humoral bağısık yanıt oluşumunu yaran moleküller ne olarak adlandırılır? a. mmunojen b. Hapten c. Antijen d. Taşıyıcı protein e. Adjuvan 2. Aşağıdakilerden hangisi insanlarda antijen yapıda değildir? a. Bakteri hücre duvarı proteini b. Glikojen c. Sığır insulini d. Viral kapsid proteinleri e. Albumin 3. Bir molekülün antijen olabilmesi için aşağıdaki özelliklerden hangisine sahip olması gerekmez? a. Vücuda yabancı olmalı b. Partiküler yapıda olmalı c. Protein yapıda olmalı d. Organizma üzerinde patojen etkisi olmalı e. APC hücreleri tarafından tanınabilmeli 4. Yardımcı T lenfositleri tarafından sentezlenen ve başta B lenfositleri olmak üzere genel olarak tüm bağışık yanıtı düzenleyen moleküller ne olarak adlandırılır? a. Bradikinin b. Kemotaksin c. Sitokin d. Pektin e. Kinin 5. Bağışıklık sistemi hücrelerinin köken aldığı kök hücreler hangi lenfoid organda bulunur? a. Kemik iliği b. Timus c. Dalak d. Lenf nodülü e. Bursa Fabricius 6. Nonspesifik (Genel) bağışıklık sisteminde işlev gören lökositler hangi öncü hücrelerden köken alır? a. Lenfoid öncü hücre b. Miyeloid (Kemik iliği) öncü hücre c. Eritroblast d. Trombosit e. Epitel Birincil yada Merkezi Lenfoid Organlar: T ve B lenfositlerinin olgunlaşma süreçlerini tamamladıkları organlardır İkincil yada Çevresel Lenfoid Organlar: Birincil lenfoid organlarda olgunlaşmalarını tamamlamış T ve B lenfositlerinin antijen ile karşılaştıkları organlardır İkincil organlar: 7. Aşağıdaki hücrelerden hangisi dokularda fagositoz işlevinden sorumlu hücrelerdir? a. Trombosit b. Mastosit c. Eozinofil d. Makrofaj e. Monosit 8. Aşağıdakilerden hangisi Mast hücreleri tarafından salgılanan ve allerjik reaksiyonların gelişiminden sorumlu olan bir moleküldür? a. Hidrojen peroksit b. Fagozom c. Histamin d. Hidrolaz e. Lizozim
5 9. Allerjik reaksiyonlar ve anafilaktik şokun gelişiminde aşağıda sıralanan antikorlardan hangisi görev alır? a. ge b. gg c. gd d. gm e. ga 10. Aşağıdaki hücrelerden hangisi özellikle parazitler enfeksiyonlarda önemli roller üstlenen hücrelerdir? a. Bazofil b. Eritrosit c. Mastosit d. Eozinofil e. Trombosit 11. Aşağıdakilerden hangisi vücudunuzun patojenlere karşı oluşturduğu "ilk savunma hattı" olarak kabul edilemez? A.Cildi vücuda giren patojenleri durur. B.Mukus, burun boşluğunda mikropları yakalar ve akciğerlere girmesini durdurur. C.Mide asidi bazı gıdalarla giren yabancı organizmaları yok eder. D.Fagositler, kan dolaşımına giren yabancı organizmaları yok eder. E.Göz yaşı gözü enfeksiyonlara karşı korur 9. Şemada gösterildiği gibi bağışıklık yanıtı "C" adım sırasında aşağıdakilerden hangisi meydana gelir? A.Patojenler antikorları yok eder. B.Antijenler mikropları yok eder. C.Patojenler antijenleri yok eder. D.Antikorlar patojenleri yok eder. 10.mmün yanıtın son adım, "D" etiket ile belirtilen şemada B lenfosit olarak bilinen özel bir türü oluşturur. A.Antikor B lenfosit B.Antijen B lenfosit C.Bellek B lenfosit. D.Katil B lenfosit 3. Doğuştan gelen bağışıklık yanıtı ile ilgili ifadelerden hangisi doğrudur A. Antikor üretimini içerir. B. Mide asidinin mikropları yok etmesidir. C. T lenfositlerin faaliyetleri ile gerçekleşir. D. İşgalci patojenlere karşı genel bir yanıttır. E. Deriden mikropların girememesidir 4. B lenfositleri; patojenlere karşı bağışıklık sisteminin geliştirdiği hangi tip yanıtından sorumludur A.Fagositoz yapma B.T hücreler üretme C. Antikorlar üretme D. Antijenler üretme E. Lizis gerçekleştirme 5. Gelecek 6 soruya cevap vermek için aşağıdaki bilgi ve diyagram kullanın. Aşağıdaki diyagram, kazanılmış bağışıklık yanıtı oluşumunu açıklayan dört evre verilmektedir. Aşağıdaki terimler hangisi şemadaki A evresi için doğrudur? 6. Aşağıdaki terimler hangisi şemadaki B evresi için doğrudur? 7. Aşağıdaki terimler hangisi şemadaki C evresi için doğrudur? 8. Aşağıdaki terimler hangisi şemadaki D evresi için doğrudur?