El ayak ağız hastalığı yaz mevsiminde daha sık görülüyor!
Ana Sayfa Çocuk Sağlığı El ayak ağız hastalığı belirtileri ve tedavisi
Döküntülü hastalıklar çocukluk çağında sık karşılaşılan bir hastalık grubudur. Döküntülü bir hastaya yaklaşımda; hastanın geçirmiş olduğu enfeksiyonlar, aşılanma durumu, döküntülü hastayla temas öyküsü ve çevrede benzer hastalık varlığı, eşlik eden belirtiler, döküntünün niteliği ve rengi, başladığı bölge, dağılımı ve süresi sorgulanmalıdır. Alerji ve böcek ısırıkları da çocuklarda sıklıkla döküntü yapmaktadır, ancak ateşle birlikte seyretmesi enfeksiyöz hastalık olasılığını artırmakta ve el ayak ağız hastalığını düşündürmektedir. El ayak ağız hastalığı (EAAH), çocukluk yaş grubunda en sık başvuru şeklidir ve 2-10 yaş arası çocuklarda görülen bulaştırıcılığı yüksek bir döküntülü hastalıktır.
Enterovirüsler insan ve hayvanlarda hastalık oluşturan geniş bir virüs ailesidir ve bu nedenle farklı hastalıklara neden olmaktadırlar. Enfeksiyon solunum yolu sekresyonlarıyla ve fekal-oral yolla geçebilmektedir. Enterovirüs enfeksiyonları çoğunlukla ilkbahar sonu ile sonbahar başı arasında, yani yaz aylarında görülür. Virüs dünyanın birçok bölgesinde özellikle Uzak Doğu’da salgınlara yol açmakta ve bu bölgede hastalık daha ağır seyretmektedir. Tüm yaş grupları virüs ile enfekte olabilir ancak daha duyarlı olan grup küçük çocuklardır. Enterovirüs enfeksiyonlarının çoğu iyi seyirli ve ateşle seyredip kendini sınırlayan enfeksiyonlar şeklindedir.
Enteroviral hastalığın tanısı için öykü ve klinik bulgular yeterli olmakla birlikte spesifik tanı kan, idrar, BOS gibi vücut sıvı örneklerinde virüsün saptanmasıyla olur. Bu amaçla viral kültür, seroloji ve nükleik asit amplifikasyon yöntemleri kullanılabilir.
El ayak ağız hastalığı (EAAH), çocukluk yaş grubunda en sık başvuru şeklidir ve 2-10 yaş arası çocuklarda görülen bulaştırıcılığı yüksek bir döküntülü hastalıktır. Annenin kordonundan geçen antikorların koruyucu etkisi nedeni le 1 yaş altında oldukça nadirdir. En sık enterovirüs 71 veya Coxcackievirüs A grup 16 (CA16) ile meydana gelir. Ağız içerisinde dil, sert damak ve yanak mukozasında ülsere lezyonlar, el avuç içi ve ayak tabanları ve parmak uçlarında vezikülopüstüler lezyonlar ile karakterizedir (Resim-1).
Resim:1 Fotoğraf: TopNews.in
Resim-1: EAAH’da ağız içi, ayak tabanı ve parmak uçlarındaki veziküler döküntü
Döküntü nadiren kaşıntılıdır. Döküntüye ateş, baş ağrısı, kusma, halsizlik, kulak ve boğaz ağrısı, iştahsızlık ve ishal eşlik edebilir. Nadiren tüm vücuda yayılan hastalık, üç yerleşim yerinin üçünü de tutmayabilir. Her ne kadar el-ayak ve ağız hastalığı olarak tanımlansa da gluteal (bez bölgesi) bölge, diz ve dirsek tutulumu da yapabilir. Hava sıcaklığı ve nemde artış EAAH sıklığını artırır bu nedenle en sık yaz aylarında görülür. Küresel ısınmanın etkisi ile Eylül ve Ekim aylarına da uzayan bir dönemde de karşımıza çıkabilmektedir.
Hastalığın inkübasyon süresi 3-7 gündür ve genellikle iyi seyirli olup 7-10 günde kendiliğinden iyileşme eğilimindedir. Döküntüye en sık eşlik eden hafif ateş ve halsizliktir. Şiddetli olmayan olgularda ilaç özellikle antibiyotik tedavisi gerekmez. Şiddetli ağız içi lezyonlar nedeniyle oral alımda azalma ve buna bağlı sıvı kaybı görülen hastalar hospitalize edilerek serum ile destek tedavisi uygulanabilir. Ancak ateş ve döküntü nedeniyle maalesef ülkemizde pek çok hasta antibiyotik kullanmaktadır. Flora bozulduğu ve bağışıklık azaldığı için hastalık daha ağır geçmektedir. Doğru beslenme, yeterli sıvı ve uygun probiyotik kullanımı ile hastalık daha hızlı düzelmektedir.
Son yıllarda EAAH salgınlarında ve daha şiddetli seyreden olgularda artış bildirilmektedir. Özellikle enterovirüs 71 enfeksiyonlarını takiben ölümcül seyreden ensefalit, aseptik menenjit, miyokardit, pulmoner ödem görülebilir. Özellikle Asya bölgesinde, son 10 yılda enterovirüs 71’e bağlı EAAH sonrası nörolojik tutulumla seyreden hastaların sayısında artış olmuştur. Pulmoner, kardiyolojik ve nörolojik komplikasyonlar ve ölüm olgularından dolayı aşı çalışmaları özellikle enterovirüs 71’e yönelik olarak yapılmaktadır.
EAAH geçiren bir hastanın tekrar farklı bir enterovirüs serotipiyle yeniden enfekte olması olasıdır. Kötü yaşam koşulları, hijyen ve kreş gibi toplu yaşam alanları hastalık ile ilişkilidir. Aşısı olmadığı için hastalığın bulaştırıcılık oranı yüksektir. Hasta çocuğun erken saptanıp diğer kişilerle direkt temasının engellenmesi, izole edilmesi, temas ettiği alanların dezenfekte edilmesi ve sık el yıkanması bulaştırıcılığı en aza indirmek için önerilir. Özellikle gebelerde ilk 3 ayda oluşan enfeksiyon spontan düşükler veya intra-uterin gelişme geriliğine neden olabileceğinden izolasyon önem taşımaktadır.
EAAH tedavi yaklaşımı nasıldır?
Sonuç olarak döküntü çocuk polikliniklerine önemli bir başvuru nedenidir ve EAAH son yıllarda artışa geçen bir döküntülü hastalık olması nedeni ile pediatri pratiğinde önemlidir. Özellikle kreş çocuklarında ortaya çıkan ve 5 yaş ve altı çocukları etkileyen hastalık çoğunlukla kendini sınırlar ve sıvı kaybı olmadıkça tedavi gerektirmez. Ancak bulaştırıcılığın önlenmesi için hasta ve hasta yakınına özellikle bulaş yolları ve izolasyon yöntemlerinin önemi anlatılmalıdır. Antibiyotik alan vakalarda, doğal flora bozulduğu için hastalık daha uzun ve ağır seyretmektedir.
Prof Dr Metehan Özen Acıbadem Üniversitesi Atakent Hastanesi Çocuk Enfeksiyon Hastalıkları Bilim Dalı