BAŞKAN SUNUMU. Doç. Dr.Lütfü SAVAŞ ANTAKYA BELEDİYE BAŞKANI
Download "BAŞKAN SUNUMU. Doç. Dr.Lütfü SAVAŞ ANTAKYA BELEDİYE BAŞKANI"
2 BAŞKAN SUNUMU Bilindiği üzere devletin tüm kurumlarında hâkim kılınmaya çalışılan kaliteli ve modern hizmet anlayışı Belediyemizin tüm yönetim kademelerinin temel hedefi içerisinde yer almaktadır. Modern kamu yönetimi anlayışı; yönetimde etkililik ve verimlilik temelinde ele alınmaktadır. Bu anlayışın bir sonucu olarak 5393 sayılı yasa ile belediye yönetimlerini daha etkin ve verimli kılmak amacıyla, Stratejik Planlama ve Performans Programı Esaslı Yönetim anlayışı yasal zorunluluk haline getirilmiştir. Yeni kamu yönetimi anlayışı ile; süreç, yöntem ve kurallara uygun olarak yapmak ve yönlendirmek olan klasik yönetim anlayışından; performans ölçme, sorumluluk alma, kaynakları etkili ve verimli kullanma, hedef, strateji ve öncelikleri belirleme demek olan yönetim anlayışına geçilmiştir. Kaynakların etkili ve verimli kullanımı, Antakya Belediyesi nin yönetim anlayışının temelini oluşturmaktadır. Bu çerçevede bütçe hazırlama ve uygulama sürecinde mali disiplini sağlamak, kaynakları stratejik önceliklere sahip yerlere yönlendirmek, kaynakların etkililiğinin gerçekleşip gerçekleşmediğini izlemek ve bunun üzerine hesap verme sorumluluğunu geliştirmek, kurum kültürü ve kurum kimliğinin oluşumuna, gelişimine ve güçlenmesine katkıda bulanacaktır. Belediye bünyesinde daha etkin bir yönetim sisteminin oluşturulması ve geleceğe yönelik amaçlara ulaşılması bakımından önemli bir yol haritası olan Antakya Belediyesi Güncel Stratejik Planı nın, tüm Antakya ya hayırlı olması temennisinde bulunurken, bu çalışmaya emeği geçen herkese teşekkürlerimi ifade ederim. Doç. Dr.Lütfü SAVAŞ ANTAKYA BELEDİYE BAŞKANI
3 İÇİNDEKİLER 1. GİRİŞ STRATEJİK PLANLAMA MİSYON,VİZYON VE İLKELER ŞEHİR BİLGİLERİ Antakya nın Tarihi Antakya nın Coğrafi Durumu ve İklim Özellikleri Antakya nın Nüfus Yapısı Antakya nın Ekonomisi DURUM ANALİZİ Belediye Bilgileri Belediyenin Tarihi Belediyenin Kurumsal Yapısı Belediyenin Görevleri Belediyenin Mali Yapısı Belediyenin Personel Yapısı Belediyenin İmarla İlgili Bilgileri Belediyenin Teknolojik Altyapısı Belediyenin Devam Eden Yatırımları Kurum Dışı Analiz Diğer Belediyeler Karşılaştırma Sonuç ve Değerlendirmesi (BEPER) Stratejik Planlama Çalışmaları SWOT Analizi Kurumun Güçlü Yanları Kurumun Zayıf Yanları Tehditler Fırsatlar.. 50
4 5.5. Paydaş Analizi Kamu Kurum ve Kuruluşları Diğer Kurum ve Kuruluşlar Anket Çalışmaları STRATEJİK ALANLAR AMAÇLAR, HEDEFLER, PROJE VE FAALİYETLER Yönetim Çevre Koruma ve Çevre Sağlığı İmar Kentsel Koruma ve Tasarım Kentsel Altyapı Ulaşım Kültür, Eğitim ve Sosyal Hizmetler Turizm ve Dış İlişkiler İtfaiye ve Afet Yönetimi Bilgi ve İletişim Teknolojileri Yeşil Alanlar ve Parklar Güçlü Mali Yönetim İZLEME VE DEĞERLENDİRME.. 66
5 1 1. GİRİŞ Tüm dünyada toplumsal yapı ve ilişkileri derinden etkileyen hızlı bir değişim ve dönüşüm yaşanmakta olduğu bilinen bir gerçektir. 20. yüzyılın son çeyreğinde başlayan ve 21. yüzyılda da devam edeceği anlaşılan bu değişim ve dönüşüm süreci her alanda olduğu gibi kamu yönetimi düşüncesi, yapısı ve fonksiyonları üzerinde de derin etkiler bırakmış, neyi nasıl yapması gerektiğinden hareketle, devletin görevlerinde ve iş yapma yöntemlerinde değişikliklere neden olmuştur. Yeni kamu yönetimi anlayışında, yönetimde etkinlik ve verimliliği temel alınmış, geleceğin belirsizliklerine karşı hazırlıklı olma, hızlı karar alma ve sorunlara süratle uygun çözümler bulma, değişime uyum sağlamanın temel kriterleri olarak önem kazanmıştır. Bu değişim paralelinde mahalli idarelerde de bir dönüşüm ve değişimine neden olmuştur. Kamu mali yönetim sistemimize yasal düzeyde stratejik planlama kavramı ilk olarak 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile girmiştir sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununda kamu idarelerine stratejik plan hazırlama yükümlülüğü getirilmiştir sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun gerekçesinde özetle; "Kamu mali yönetiminde ortaya çıkan sorunların kaynaklarına bakıldığında bütçelerin stratejik bir perspektife dayanmayışı önemli bir faktör olarak ortaya çıkmaktadır. Geleceğe dönük amaç ve hedeflerin belirlenmediği ve bütçelerin bu amaç ve hedefleri gerçekleştirmeye yönelik bir şekilde hazırlanmadığı gözlenmektedir." ifadesi geçmektedir. Ayrıca, kamu mali yönetim sistemimizde ortaya çıkan sorunların ana kaynağı olarak; kamu idarelerinin bütçelerinin stratejik bir perspektife dayanmaması, geleceğe dönük amaç ve hedeflerin belirlenmemesi ve bütçelerin bu amaç ve hedefleri gerçekleştirmeye yönelik olarak hazırlanmaması, kanunun gerekçesinde belirtilen hususlar arasındadır. Kamu mali yönetiminde yaşanan bu sorunların ortadan kaldırılması amacıyla 5018 sayılı Kanunda, bu Kanuna tabi idarelere stratejik plan hazırlama görevi verilmiştir. Böylece kamu idarelerinin geleceğe dönük amaç ve hedeflerinin belirlenmesi, ayrıca
6 2 kurum bütçelerinin belirlenen bu amaç ve hedefleri gerçekleştirmeye yönelik bir şekilde hazırlanmasının sağlanması amaçlanmıştır sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun "Tanımlar" başlıklı üçüncü maddesinde; Stratejik plan; Kamu kurum ve kuruluşlarının orta ve uzun vadeli amaçlarını, temel ilke ve politikalarını, hedef ve önceliklerini, performans ölçütlerini, bunlara ulaşmak için izlenecek yöntemler ile kaynak dağılımlarını içeren plan olarak tanımlanmıştır. Aynı kanunun "Stratejik planlama ve performans esaslı bütçeleme" başlıklı dokuzuncu maddesinde de; "Madde 9- Kamu idareleri, kalkınma planları, programlar, ilgili mevzuat ve benimsedikleri temel ilkeler çerçevesinde geleceğe ilişkin misyon ve vizyonlarını oluşturmak, stratejik amaçlar ve ölçülebilir hedefler saptamak, performanslarını önceden belirlenmiş olan göstergeler doğrultusunda ölçmek ve bu sürecin izleme ve değerlendirmesini yapmak amacıyla katılımcı yöntemlerle stratejik plan hazırlarlar. Kamu idareleri, kamu hizmetlerinin istenilen düzeyde ve kalitede sunulabilmesi için bütçeleri ile program ve proje bazında kaynak tahsislerini; stratejik planlarına, yıllık amaç ve hedefleri ile performans göstergelerine dayandırmak zorundadırlar. Stratejik plan hazırlamakla yükümlü olacak kamu idarelerinin ve stratejik planlama sürecine ilişkin takvimin tespitine, stratejik planların kalkınma planı ve programlarla ilişkilendirilmesine yönelik esas ve usullerin belirlenmesine Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı yetkilidir. Kamu idareleri bütçelerini, stratejik planlarında yer alan misyon, vizyon, stratejik amaç ve hedeflerle uyumlu ve performans esasına dayalı olarak hazırlarlar. Kamu idarelerinin bütçelerinin stratejik planlarda belirlenen performans göstergelerine uygunluğu ve idarelerin bu çerçevede yürütecekleri faaliyetler ile performans esaslı bütçelemeye ilişkin diğer hususları belirlemeye Maliye Bakanlığı yetkilidir. Maliye Bakanlığı, Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı ve ilgili kamu idaresi tarafından birlikte tespit edilecek olan performans göstergeleri, kuruluşların
7 3 bütçelerinde yer alır. Performans denetimleri bu göstergeler çerçevesinde gerçekleştirilir." hükmü getirilmiştir. Maddenin gerekçesinde de; "Bu Madde ile Türk kamu mali yönetim sisteminde stratejik planlama ve performans esaslı bütçeleme anlayışının uygulamaya konulması amaçlanmıştır. Madde, son yıllarda hızla uygulama alanı bulan iki anlayışın Türk mali sisteminde uygulanmasını öngörmek suretiyle hesap verebilirlik ve kamu kaynaklarının kullanımında etkinlik ve verimliliğin sağlanması açısından önemli bir aşama oluşturmaktadır." denilerek, stratejik planlamadan beklenen faydalar belirtilmiştir sayılı Belediye Kanununun "Stratejik plan ve performans programı" başlıklı 41 nci maddesinde; Belediye başkanı, mahalli idareler genel seçimlerinden itibaren altı ay içinde; kalkınma planı ve programı ile varsa bölge planına uygun olarak stratejik plan ve ilgili olduğu yılbaşından önce de yıllık performans programı hazırlayıp belediye meclisine sunar. Stratejik plan, varsa üniversiteler ve meslek odaları ile konuyla ilgili sivil toplum örgütlerinin görüşleri alınarak hazırlanır ve belediye meclisi tarafından kabul edildikten sonra yürürlüğe girer. Nüfusu 'in altında olan belediyelerde stratejik plan yapılması zorunlu değildir. Stratejik plan ve performans programı bütçenin hazırlanmasına esas teşkil eder ve belediye meclisinde bütçeden önce görüşülerek kabul edilir." hükmü getirilmiştir. Söz konusu maddenin gerekçesinde de; yeni kamu yönetimi anlayışı doğrultusunda belediyelerimizde stratejik yönetim uygulanmasına geçilmesi, stratejik planların seçimlerden hemen sonra yapılması ile gelecek yönelimli ve hizmetlerin sonucuna odaklı bir yönetim anlayışının oluşturulması öngörülmektedir. Stratejik yönetimle kentlerin geleceğinin altyapı, ulaşım, çevre gibi temel hizmetler açısından uzun vadeli olarak planlanması ve çalışma programlarının bu planlara göre yapılması da belirtilen hususlar arasındadır. Stratejik planların, beldede bulunan üniversitelerin, meslek odalarının ve konuyla ilgili sivil toplum örgütlerinin görüşleri de alınarak hazırlanması, böylece
8 4 kentlerimizin geleceği hakkında halkımızın da söz sahibi olması imkânı getirilmektedir." denilmektedir. Antakya Belediyesi olarak yıllarını kapsayan Stratejik Planlama çalışması ile yukarıda ifade edilen yasal zorunlulukları yerine getirmenin yanı sıra; Antakya ya daha kaliteli, verimli ve etkin hizmet sunabilme ve sürekliliğini gerçekleştirebilmek ile geleceğin modern ve yaşanabilir Antakya sını yaratmak yolunda bir sinerji oluşturmayı hedeflemektedir. Stratejik planlamanın her aşamasında paydaşların, hemşerilerimizin, yönetici ve çalışanlarımızın etkin katılımı sağlanmıştır. 2. STRATEJİK PLANLAMA Stratejik yönetim, kuruluşun "varlık nedeni" sorgulaması ile başlayan kısa ve uzun dönemli hedeflerini tespit etmesi ile gelişen ve faaliyet planlarına kadar uzanan bir süreçtir. Bu süreç aynı zamanda zaman yönetimi, işgücü planlaması, kurum içi haberleşme planı gibi unsurları içeren kurumsal yönetim sisteminin ana hatları, bileşenleri ve başarı faktörleri konusunda bilinçlendirme sürecidir. Stratejik yönetimin esasen Vizyon, Misyon, Strateji ve Aksiyon kavramları içeren bir yönetim tekniği olduğunu söyleyebiliriz. Stratejik yönetimin en önemli özelliği, organizasyonun hem kendi durumunu, hem de organizasyon dışındaki çevrenin analizine imkân tanımasıdır. Aynı şekilde organizasyon dışındaki çevrenin de analiz edilmesi gerekir. İç ve dış durum analizi yapıldıktan sonra organizasyonun vizyon ve misyonu belirlenir; daha sonra da strateji ve aksiyon planları oluşturulur. Stratejik yönetimin amacı kurumun gelecekteki performansının artırılması, kârlılık ve verimliliğinin yükseltilmesidir. Stratejik yönetim geleceğe yönelik vizyon oluşturulmasını amaçlar. Sonra, bu vizyona ulaşılabilmesi için misyon belirlenir. Ayrıca, amaca ulaşmak için stratejiler ve aksiyon planları oluşturulmalıdır. Buna göre Stratejik planlama süreci, kurumun vizyon ve misyonunun belirlenmesi, stratejik hedeflerin ve bu hedeflere ulaşmayı sağlayacak stratejilerin
9 5 formüle edilmesi, stratejilerin uygulamaya konması değerleme ve kontrol aşamalarını içermektedir. 3. MİSYON, VİZYON VE İLKELER Misyonumuz: Tarihi ve Kültürel değerleri koruyarak, yaşanabilir bir çevre, hızlı ve güvenilir bir ulaşım, planlı bir yerleşim, sistemli bir altyapı, duyarlı, Antakyalılık bilinci oluşturmuş, bilgi ve teknolojiyi etkin yöneten, katılımcı, şeffaf ve insan merkezli bir yönetim anlayışından hareketle, modern belediyecilik anlayışını hakim kılmak. Vizyonumuz: Antakyalılık bilincine sahip, uygarlıkların mirasını yaşatan, çevreyi koruyan, bilgiyi esas alan yönetim anlayışıyla, modern, güvenilir belediye olmak. İlkelerimiz: Saygın ve güvenilir olmak, Karar alma ve uygulamada şeffaflık, İnsana ve çevreye saygılı Katılımcı bir yönetim anlayışını benimseyen, Hizmetlerde eşitlik ve adaleti gerçekleştiren, Çalışan ve vatandaş memnuniyeti odaklı bir hizmet anlayışı, Sosyal Belediyecilik anlayışını hâkim kılan, Gelişmeye açık, öğrenen ve öğreten, çözüm üreten bir kurum, Kaynaklarını etkin, yerinde ve verimli kullanan, Teknolojiyi kullanan, yenilikleri takip eden,
10 6 4. ŞEHİR BİLGİLERİ 4.1. Antakya Tarihi Antakya M.Ö. 4.yy da kurulmuş olan Antigonia adlı şehrin yerine, M.Ö. 22 Mayıs 300 de yeni bir şehir olarak kuruldu. Şehir Antakya ismini, kurucusu olan I. Seleukos Nikator un babasının ismine izafeten almıştır. Antiokheia adını taşıyan bu şehir Seleukos Devletinin merkezi oldu. Bu şehrin inşasında yıkılan Antigonia şehrinin kalıntıları, malzeme olarak kullanılmıştır. Şehrin su tesisatını oluşturmak için de kanallar yapılarak Defne çağlayanlarından su getirtilmiştir. 1 Antakya şehir planı, sokaklar kışın güneşi görecek ve yazın da Asi nehrinin rüzgârını alacak şekilde Xenarius tarafından çizilmişti. Lâskîye şehir planının da aynı olması nedeniyle bu iki şehir İkiz şehirler adıyla uzun süre anılmıştır. 2 Antakya şehri ikisi Asi kenarında, birine Makedonyalıların, diğerine Suriyelilerin yerleştirildiği toplam 4 mahalleden oluşmaktaydı. Kuruluşunu bu şekilde tamamlayan şehir M.Ö. 64 te Roma İmparatorluğuna katıldı ve İmparatorluğun Suriye eyaletinin başkenti oldu. M.S. 1.yy da Hıristiyanlık Kudüs ten sonra Antakya da da yayılmış ve burada ilk defa Hz. İsa ya inananlara Hıristiyan adı verilmiştir. 3 Antakya Türkmenlerin yerleşmesinden önce çeşitli milletlerin medeniyet merkezi olmuştur. Hititlerden Oğuzhan a, Perslerden İskender ve Seleukoslar a kadar farklı milletlerin yaşadığı Antakya, zengin kültürel değerlere sahip bir şehirdir ve 15. yy lara gelindiğinde Antakya bölgesinde yaşamakta olan Türkmen boylarının başında Avşarlar ve Bayatlar gelmekteydi. Avşarlardan olan Gündüzoğulları Amik ovasında, Özeroğulları ise İskenderun ve çevresinde yaşamaktaydılar. Özeroğulları Antakya yı ele geçirdikten kısa bir süre sonra şehri Gündüzoğullarına terk ederek geri çekildiler. Gündüzoğullarının merkezi ise, Gündüzlü adıyla anılan ve Darbısak kalesinin
11 7 kuzeydoğusuna rastlayan sulak ve yeşil bölgeydi. Ancak Gündüzoğullarının hâkimiyeti de çok uzun sürmedi. Bu Türkmen boylarının bölgeden çekilmesiyle, bölge üzerinde Osmanlı-Memluk hâkimiyet mücadelesi başlamıştır. 5 Bölgede bilinen en eski Türk varlığı, 800 lü yıllarda Abbasiler döneminde olduğu ve bu dönemde, önemli bir Türk nüfus birikiminin gerçekleştiği tarihi kayıtlardan anlaşılmaktadır. 6 Antakya Müslümanlar için de çok değerli bir şehirdi. Bunu Halife Hz. Ömer in Ebu Ubeyde ye yazdığı mektuptan da açıkça anlamaktayız. Bu mektupta Antakya da Müslümanlardan bir heyet teşkil et ve orada murabıt (savaşçı derviş) olarak görevlendir, onlara maaş vermemezlik de etme şeklinde bir ifade kullanılmıştı. Hz. Osman ın Muaviye ye yazdığı bir diğer mektupta, Antakya da Müslümanların ikamete mecbur edilmesini ve onlara arazi verilmesini isteyen bir başka ifade kullanılmıştı. 7 Antakya ilk defa 638 de, Suriye de fetihler yapan Ebu Ubeyde İbn-ül Cerrah komutasındaki İslam ordusunun şehri kuşatması ve anlaşma yapmasıyla İslam Devletinin eline geçmiştir yılları arasında, Antakya Halep e bağlı olarak Emevilerin elinde bulunuyordu. Abbasiler dönemine gelindiğinde Antakya sakin bir devir yaşadı. Bu dönemde de Antakya Kilikya nın merkeziydi. Abbasiler döneminde Halife Harun Reşid Antakya ya kadar gelmiştir. Bu halife döneminde Antakya avasım (uc-sınır bölgesi yönetimi) olarak idare edildi. 8 Abbasilerden sonra Antakya Ahmet bin Tolun tarafından zapt edildi. 877 de Tolunoğullarının daha sonra Ihşitlerin egemenliği altına giren Antakya, 944 te Hamdanoğullarının Halep koluna bağlanmıştır. Anadolu Selçuklu hükümdarı Süleyman Şah, Antakya yı 1084 te ele geçirdi. Antakya halkının çoğunluğu Hıristiyan olduğu için, Müslüman Türklerin şehri almaları karşısında son derece endişe ve korkuya kapılarak iç kaleye sığınmışlardır. Oysa Süleyman Şah kimseye kötülük yapmak niyetinde değildi. Bu niyetini askerlerine
12 8 çıkarttığı bir emirname ile açıkça ortaya koymuştur. Söz konusu emirnamede Hıristiyan halka iyi davranılması, evlerine girilmemesi, kızlarıyla nikâhla da olsa evlenilmemesi şeklinde ifadelere yer verilmiştir. 9 Ancak, Süleyman Şah ın Antakya daki hâkimiyeti fazla uzun sürmedi. Süleyman şah, 1086 da, Filistin Selçuklu hükümdarı Tutuş ile Halep civarındaki savaşta yenilerek öldü. Aynı yıl, Büyük Selçuklu Sultanı Melikşah Antakya ya gelerek bu bölgeye bir vali tayin etti yılına gelindiğinde, Suriye Selçuklularının karışıklığından yararlanan Haçlı orduları İskenderun u ve daha sonra 1098 de Antakya yı ele geçirdiler. Antakya bu sefer 170 yıl Haçlıların hâkimiyetinde kalmıştır. Hristiyanlığın merkezi haline gelen Antakya Kudüs Krallığına bağlı bir dukalık şeklinde yönetilmiştir. Uzun bir süre Haçlı hâkimiyetinde kalan Antakya 1268 de Mısır Memluk Sultanı Baybars tarafından ele geçirildi. Ancak Antakya, Müslümanların merkez olarak geliştirdikleri Şam ile rekabet edecek durumda değildi da Mercidabık ta, Osmanlı ordusu ve Memluk ordusu arasındaki savaşı, Osmanlılar kazandı. Yavuz Sultan Selim, savaşı kazandıktan sonra Halep e girdi. Ardından Antakya ve çevresini de ele geçirdi. Bundan sonra ise, Kanuni Sultan Süleyman Tebriz Seferi dönüşünde buradan geçmiştir. Kanuni nin emriyle Antakya çevresindeki Belen e cami, han, hamam ve imaret yapımı başlatılarak burası, köy haline getirildi. 11 Sokullu Döneminde ise, Antakya da imar faaliyetleri artmış ve bu dönemdeki yapıların çoğu günümüze kadar varlığını sürdürülebilmiştir. Payas ta bulunan Sokullu Külliyesi bu döneme ait bir yapı olarak, günümüzde de büyük öneme sahiptir yy da Antakya nın demografik yapısı incelendiğinde, nüfusun birkaç defa tespit edildiği ve bu tespitin 1527 den 1589 a kadar değişmediği ortaya çıkmıştır. Şehirdeki mahalle sayısına gelince; 22 ile 24 arasında değişmektedir
13 9 Osmanlı Döneminde, Antakya nın bir önemi de, hac yolunun bu bölgeden geçmesinden kaynaklanmaktaydı. Bu yol Haremeyn-i Şerifeyn ile İstanbul arasındaki bağlantıyı sağlaması nedeniyle önemini hiç yitirmemiştir. Bu yol, Şam dan, Kuzey Suriye den geçip, dağlarla Akdeniz arasından dar bir geçit aracılığıyla İstanbul a ulaşıyordu. Antakya nın ileri gelenleri, Hac dönüşünde, Surre alayı ve Hac kafilelerini Şam sınırında karşılar ve kervanı bir iki gün ağırlarlar idi. Osmanlı döneminde Antakya nın ticari durumuna gelince; oldukça iyi organize edilmiş bir esnaf teşkilatına sahipti. İşlek çarşılara sahip olan Antakya Ahilik ilkelerine göre çalışılan lonca teşkilatı ile düzenlenmişti. Ticari açıdan önemli bir geçit bölgesi olan Antakya da giren ve çıkan mallar üzerinden Bâc vergisi alınmaktaydı. Bununla birlikte, İskenderun limanı Süveydiye ve Payas iskeleleri de deniz ticareti açısından büyük önem taşımaktaydı. Ayrıca bu limanlar aracılığıyla askeri nakliyat da sağlanmaktaydı yy larda Antakya, Lâskîye, Hama, Humus civarlarında konar-göçer Türkmen aşiretleri iskân edilerek, hem üretim dengesi oluşturuldu ve hem de bazı yerleşim yerleri imar edildi. 18.yy a gelindiğinde Mısır Valisi Kavalalı Mehmet Ali Paşa nın oğlu İbrahim Paşa Osmanlı ordusunu yenerek Suriye ye ulaştı.1832 de yapılan savaşta, İbrahim Paşa, Osmanlı ordusunu yenerek bu bölgeyi ele geçirdi. İbrahim Paşa nın kurduğu düzen 1839 a Tanzimat ın ilanına kadar devam etti Tazminat Fermanının ilanı, Antakya idaresinin düzenini de etkiledi. Ancak bu fermanın etkisi çok uzun sürmedi. 19.yy başlarında İskenderun, Belen ve Antakya kazaları çevresine kadar isyan hareketleri baş göstermeye başladı. Bu bölgenin ıslahı için bir fırka oluşturuldu. Adına Fırka-ı İslahiye denilen bu ordu, isyan hareketlerini düzenli bir şekilde bastırarak isyan eden aşiretleri de itaat altına aldı. 16 I. Dünya Savaşı sonunda, 12 Kasım 1918 de Fransız hâkimiyetine geçen Hatay a M. Kemal Atatürk büyük önem vermiştir. Bu Türk şehrinin Fransız idaresine geçmesini şiddetle kınamış ve tepki göstererek; Kırk asırlık Türk yurdu düşman elinde esir
14 10 kalamaz. Tarihi sözünü söylemiştir. Ancak 1921 Ankara itilafnamesinin imzalanmak zorunda kalınması, Hatay da Fransız baskısını bir derece daha arttırdı. Bu duruma, Türk ordusu 5 Temmuz 1938 de iki koldan Hatay a girerek, müdahale etti. Bu sırada Fransa, Boğazların öneminden ve ortadoğunun en güçlü bir devleti olmasından dolayı Türkiye ile ilişkilerini yumuşatmak istiyordu. 17 Nihayet bu yakınlaşma, Hatay da Türk ve Fransız ordularının garantisi altında, Millet Meclisi seçiminin yapılmasını sağlamıştır. Seçimlerden sonra ise yeni devlet için bir cumhurbaşkanı seçilerek, Hatay Cumhuriyeti ilan edilmiştir. 18 Hatay Cumhuriyetiyle Türkiye arasında gayet yakın ilişkiler kuruldu. Hatay Meclisi, Türkiye deki Türk Medeni Kanununu aynen kabul etti. Bununla birlikte Türkiye den mali müşavirlerden yardım istemiştir ve Türkiye den gelen mali müşavirlerin yardımıyla, Hatay ekonomik düzenini kurmaya çalışmıştır. Ayrıca Türk Ceza Kanununu da yine Hatay Meclisi tarafından kabul edilmiştir. Tüm bu girişimler Hatay ın anavatana katılma isteğinden kaynaklanmıştır. Tabi ki, Türkiye de bu isteği desteklemiş ve bu yönde faaliyetlerini hızlandırmıştır. 19 Hatay Devleti ile Türkiye arasındaki münasebetler hızla gelişti. Ancak Fransa ile Türkiye arasında Hatay hakkında tereddütler mevcuttu. 23 Haziran 1939 da Hatay Millet Meclisi toplanarak anavatana katılma kararı aldı. Aynı gün Türkiye ile Fransa arasında bir anlaşma yapılarak Hatay ın Türkiye ye katılma kararı kabul edildi. Ancak, bunun karşılığında Fransa, Suriye nin bağımsızlığını garanti eden bir maddeye yer vermişti un Temmuz ayında Hatay Türkiye sınırları içinde yer almaya başlamıştır. 7 Temmuz 1939 tarih ve 3711 sayılı kanunla Hatay vilayeti kurularak Türkiye ye yeniden katılmıştır
15 Antakya Coğrafi Durumu ve İklim Özellikleri Anadolu'nun güneyinde, Türkiye Cumhuriyeti'nin sınır vilayetlerinden biri olan Hatay ilinin yönetim merkezi Antakya, 36 10' kuzey enlemi ve 36 06' doğu boylamı ile yurdumuzun en güneyinde yer alan kent niteliğindeki yerleşme merkezidir. Akdeniz iklim bölgesinin doğu ucunda, kıyıdan 22 km. kadar içerde olar kentin denizden yüksekliği yaklaşık 80 m.dir. Kuzeyde Amanos Dağları (Nur Dağları) ile güneyde Kel Dağ (Cebel-i Akra) arasında kalan Aşağı Asi Vadisi'nin başlangıcında, Kel Dağı'nın kuzeydoğusunda, 440 m. rakımlı Habib-i Neccar Dağı'nın eteklerindedir. Kentin kuzeydoğusuna doğru gelişen ve Hatay çöküntü alanının ortasında yer alan Amik Ovası, zirai potansiyeli çok yüksek kalın bir alüvoyal toprak tabakası ile kaplı olup, aynı zamanda ilin en büyük toprak düzlüğünü oluşturur. 22 Başta Asi Nehri olmak üzere, Karasu ve Afrin Çayı ile beslenen Amik Ovası'nda, yakın zamanlara kadar Amik Gölü adı ile bilinen bir göl vardı. Ancak uzunluğu 16 km., genişliği 10 km. olan gölün ve göl çevresindeki bataklıklarla beraber 310 km2'yi bulan arazinin bir bölümünün kurutulması ile göl kayboldu. DSİ tarafından yürütülen ve 1955 yılında başlayıp 1980 yılında tamamlanmış olan kurutma işlemi sonucunda elde edilen zirai verimi yüksek topraklar çiftçilere dağıtılarak tarıma açılmıştır. 23 Antik Çağ'ın Orontes'i olan günümüzün Asi Nehri'nin kaynağı, Lübnan Dağları'dır. Amanoslar ile Keldağ arasında bir yatak oluşturan Asi Nehri'nin toplam uzunluğu 380 km. olup, nehrin büyük bölümü Suriye toprakları içinde bulunmaktadır. 24 Kuzey yönünde yaklaşık 30 km. boyunca Türkiye-Suriye sınırını oluşturacak şekilde akan Asi Nehri, topraklarımıza girdikten sonra batıya döner ve bugün hemen hemen tümü kurutulmuş olan Amik Gölü'nün ayağı Küçük Asi ile birleştikten sonra güneydoğu doğrultusuna yönelir ve yaklaşık 40 km. sonra Samandağ'ın güneyinde bir delta oluşturarak Akdeniz'e kavuşur. Antik çağda küçük tonajlı nehir gemilerinin seyrüseferine imkan veren ve Antakya'yı asırlar boyu Akdeniz'e bir su yolu ile bağlanmış
16 12 olan Asi Nehri'nin bugün akıttığı ortalama su miktarı, kentin içinde 5.04 m3/sn.dir. Asi'nin Antakya içinden geçen ve bir kanal haline getirilmiş olan yatağı, yaklaşık 2 km. uzunluğunda ve m. genişliğindedir. 25 Kentin kuzeydoğusunda, üzerinde Demir Kapı'nın yer aldığı, St. Piyer Kilisesi yakınından geçen ve bir sel yatağı niteliğinde olan Hacı Kürüş Deresi ile güneybatıdaki Hamşen Deresi (Memekli Köprü'nün altından ve kışlanın yanından geçen) Habib Neccar Dağı'ndan doğarak Asi'ye doğru akan iki önemli su yatağıdır. 26 XIX. yüzyıldan beri nehrin karşı tarafında, kuzeybatıdaki düzlüklerde kurulan yeni mahallelerle büyüyerek kendi mimari karakteri içinde gelişen Yeni Antakya'yı nehir ile Habib Neccar Dağı arasında kalan Eski Antakya'ya bağlayan dört köprüden üçü, bulundukları yer ve malzemeleri itibariyle tamamıyla yeni köprülerdir. İçlerinde en eski olan dördüncü köprü ise asırlarca yaya ve araç trafiğine hizmet etmiş olan eski köprünün bulunduğu yerde, modern malzeme kullanılarak inşa edilmiş, yeni bir köprüdür. Amik Gölü'nün Asi Nehri aracılığı ile kurutulması projesi çerçevesinde, Asi'nin genişletilmesi ve yatağının taranması çalışmaları sırasında kentin Roma Çağı'ndan beri ayakta duran bu ünlü taş köprüsü (ki Diocletian zamanında yapıldığı tahmin edilir), 1972 yılında yıkılarak yerine bugünkü betonarme köprü inşa edilmiştir. 27 Tepelerin zirvelerine tırmanarak kenti çepeçevre saran sur kalıntıları ve kalesiyle kentin adeta simgesi olan ve eteklerinde Antakya nın Kurulu olduğu Habib Neccar Dağı, kenti güneybatı-kuzeydoğu istikametinde sınırlayan bir dizi tepelerin oluşturduğu doğal bir engeldir. 28 Antik Çağdaki ismi Silpius olan Habib Neccar Dağı'nı da içine alan Keldağ sırası, altyapı serpantin ve gabro gibi yeşil renkli kütlelerin oluşturduğu, üst kısımlarda ise bazalt ve kalkerin hakim olduğu jeolojik bir yapıya sahiptir. Habib Neccar'ın kuzeybatı
17 13 yamaçları, genç fayların dik basamaklar oluşturduğu parçalanmış, arızalı yüzeyler halindedir. 29 Antakya ve civarında Akdeniz iklim tipi egemendir. Bu nedenle kentte yazlar sıcak ve kurak, kışlar ılık ve yağışlı geçer. Ancak, kıyı şeridi ile dağların arka kısımları ve yükseltisi fazla olan yerler arasında iklim koşullarındaki bölgesel farklar nedeniyle Antakya'daki iklim koşulları kıyı şeridine kıyasla biraz farklılık gösterir. Bu nedenle sıcaklık, kıyılarda yüksek değerlerde kalır. Yazların, kıyı şeridine kıyasla daha serin geçmesinin bir nedeni de en sıcak ortalamaların kaydedildiği ayların aynı zamanda, Antakya'da rüzgarın en hızlı estiği ve en çok esme sayısına ulaştığı aylar oluşudur. 30 Antakya'da yıllık sıcaklık ortalaması 18.2 derecedir. En yüksek sıcaklık 26 Ağustos 1962'de 43.9 derece, en düşük sıcaklık ise 15 Ocak 1950'de derece olarak kaydedilmiştir. Yılın günü açık, günü bulutlu, 60.5 günü kapalı geçmektedir. Antakya'da yaz günleri ortalaması yılda 172 gündür. Kış günü genellikle görülmez. Donlu günler yıllık ortalaması 7 gün, karlı günler yıllık ortalaması ise 0.9 gündür. Antakya'da yıllık ortalama nem oranı %69'dur. 31 Sonbahar ve ilkbahar daha az yağış alan aylardır. Temmuz ve Ağustos aylarında hiç yağış almayan Antakya'da yıllık yağış ortalaması mm.dir. Özellikle bahar aylarındaki sağanaklar meşhur olup kısa bir süre içinde kentin sokaklarını dereler haline getirir Antakya Nüfus Yapısı Antakya nüfusu 2007 yılı nüfus sayımı sonuçlarına göre kişidir. Antakya kent nüfusunun yıllık artış oranı % 15.7 dir. 32 Merkeze bağlı köylerde ise bu oran Sanayi ve Ticaret Bakanlığı, Sanayi Araştırma ve Geliştirme Genel Müdürlüğü, Hatay Đli Gelişim Stratejisi, Ankara, 2007, s.11.
18 14 %15,1 dir. 33 Antakya bu nüfus büyüklüğü ile toplam 872 ilçe arasında 21 nci sırada olup 2004 yılı için geçerli şehirleşme oranı %41,96, okuma yazma oranı ise %87,49 dur. 34 Hatay ilinde işsizlik oranı % 6,7 dir. 35 Nüfus yoğunluğu bakımından 28 nci sıradadır. İşgücüne katılma oranı erkek nüfus için % 66 dır. Ortalama hanehalkı büyüklüğü 4.93 ile 441. sıradadır. Okuryazar oranı (%) 90 dır. Köylerde okuma yazma oranı erkek nüfus için % 93, kadın nüfus için % 76 dır. Tüm Türkiye çapındaki 872 ilçe arasında Sosyo gelişmişlik sıralamasında Antakya 120 sıradadır Antakya Ekonomisi Antakya ekonomisinde en belirgin özellik ve etkinlik ticarettir. Gerek bir sınır kenti olması, gerekse girişimci insanı sayesinde Antakya bir ticaret merkezi konumundadır. Antakya bu özelliğiyle etrafındaki 21 adet belde ve 65 köyden gelenler ile nüfusunu gündüzleri ikiye katlamakta, çok canlı ve hareketli bir yapıya kavuşmaktadır. Amik Ovasının tarımsal ürün ve potansiyeli Antakya da değerlendirilmekte, tarım ve tarıma dayalı sanayi ile tarımsal makine imalatı önemli bir ekonomik faaliyet olmaktadır. Ayrıca Antakya da el sanatları, dericilik, ayakkabıcılık ve mobilya sanayisi de gelişmiş durumdadır. 37 Antakya ve Hatay ulaştırma sektöründe Türkiye de İstanbul dan sonra en büyük araç potansiyeline sahip olup, kara yolcu ve yük taşımasında söz sahibi bir ildir a.g.e., s Đlçelerin Sosyo-Ekonomik Gelişmişlik Sıralaması Araştırması, DPT Yayını, Ankara, Nisan 2004, s Sanayi ve Ticaret Bakanlığı, Sanayi Araştırma ve Geliştirme Genel Müdürlüğü, Hatay Đli Gelişim Stratejisi, Ankara, 2007, s Đlçelerin Sosyo-Ekonomik Gelişmişlik Sıralaması Araştırması, DPT Yayını, Ankara, Nisan 2004, s
19 15 5. DURUM ANALİZİ 5.1. Belediye Bilgileri Antakya Belediye Tarihi Bir hizmet kurumu olan belediyeler, 1800 lü yıllardan itibaren altyapı hizmetlerini yerine getiren bir kurum olarak ortaya çıkmışlardır. Antakya da belediyenin kurulması ile ilgili girişimlerin tarihi oldukça eskidir. Osmanlı Devleti döneminde 1815 yılından itibaren yönetim örgütü kurulmuştur. Bilinen ilk kentin yöneticisi Hacı Ahmet Çelebi dir. Bu tarihten günümüze kadar Antakya ya yönetici ve Belediye Başkanı olarak hizmet verenlerin isimleri aşağıda belirtilmiştir. Hacı Ahmet ÇELEBİ 1815-(?) Hacı Mahmut EFENDİ (?)-(?) Halef AĞA (?) Halefzade Abdulvahit AĞA (?) Attarzade Abdulkadir EFENDİ Melekzade Hacı Faik EFENDİ Bereketzade Reşit Ağa Ziver AĞA Civelekzade Hacı Etem EFENDİ (?)-(?) Cemali Mustafa EFENDİ (?)-(?) Cemali Nihat EFENDİ (?) Türkmenzade Ahmet AĞA Halefzade Hüsnü AĞA (?)-(?) Halefzade Süreyya BEY Civelekzade Hacı Etem EFENDİ Sadık Müftü (YURTMAN) Abdullah BİLGİN Vedi Münir KARABAY ( ) Ekrem KARAMAN Selim ÇELENK
20 16 Şekip İNAL Fuat ATAHAN ( ) Adil BEREKET Muammer ÜRGEN Necmettin KUSEYRİ M. Kemal ŞEYHOĞLU Mahmut YANARAY ( ) M. Şükrü GÜÇLÜ ( ) A.Turhan ŞENEL Sami OYTUN Oğuz UYGUR Mahmut ALPAGOT Bekir KARABACAK İris Şengül ŞENTÜRK Mehmet YELOĞLU Doç. Dr. Lütfü SAVAŞ Geçmişten bugüne sürekli olarak büyüyen ve gelişen bir şehir görünümü arzeden Antakya, belediye tarihi boyunca yukarıda adları belirtilen belediye başkanlarının katkılarıyla, günümüz modern görünümüne kavuşmuştur.
21 Belediyenin Kurumsal Yapısı Belediyenin Görevleri Belediyelerin kuruluş esasları ile görevlerini düzenleyen temel yasa, tarih ve 1580 sayılı Belediye Kanunu dur. Sözkonusu yasa, 1930 yılından itibaren, gelişen koşulların zorlanması ile çeşitli değişiklere uğramış, 59. Hükümet zamanında, tarihinde kabul edilen günlü Resmi Gazete de yayımlanan ve değişiklikler yapılarak uygulanan 1580 sayılı Belediye Kanunu tarihinde yürürlükten kaldırılmıştır. Değişen ülke şartları ve yerel ihtiyaçların talebinde meydana gelen değişikler bu alanda düzenlemeler yapılmasını zorunlu hale getirmiştir. Bu beklentilere cevap verebilmesi amacıyla hazırlanarak tarihinde TBMM tarafından kabul edilen ve tarihli Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren 5272 sayılı Belediye Kanununda; hukuki sorunlar nedeniyle, uygulamaya girmesinden kısa bir süre sonra,