Türkiye'nin Konut Enerji Haritası | Yapı
Türkiye'de ve bütün dünya ülkelerindeki inşaat sektörlerinde çalışanların, kendi imar hukuklarını ve denetim kurallarını, küresel ısınma olgusunun azaltılması, hatta yok edilmesi doğrultusunda tekrar gözden geçirmeleri, bu yeni değerler doğrultusunda yeni binalar üretmeleri gerekiyor.
b>Küresel ısınmayla ilgili bildiğimiz gerçek olguları dört ayrı durumda sıralayabiliriz. Bunlar küresel ısınmanın sürdüğünün artık açıkça bilindiği, insanların oluşturduğu CO2 ve sera gazlarının bu küresel olguya katkıda bulunduğu; yerküre üzerinde CO2 gazının oluşumuna en büyük katkıyı uzun ömre sahip binaların yaptığı, üretilecek her yeni bina ile durumun daha da kötüye gideceği ve durumun son derece kritik olduğudur. Artık, bizim de içinde bulunduğumuz tüm toplumların bu duruma çözüm üretmeleri bir zorunluluk haline geldi.
Konunun aslına inmek için, öncelikle Türkiye'nin mevcut enerji ve konut-yerleşim politikalarına bakmak ve yukarıda belirtilen neden ve verilere dayalı olarak, Türkiye'deki geleneksel modern bina yönetmeliklerini, çevresel değerler ve çevre-insan etkileşimi ile fiziksel ilişki ve fosil enerji kaynaklarının kullanımını temel alarak incelemek gerekir. Bir sonraki aşamada ise, Türkiye'nin iklim bölgelerine ve verilerine dayalı yenilenebilir doğal enerji kaynaklarını kullanan ve alternatif/ sürdürülebilir kimlik (doğallık, yerellik) taşıyan konut tiplerini değerlendirmek gerekiyor.
Değişik iklim bölgelerinin yer aldığı ülkemizde, insanlar yüzyıllardır ekolojik kaygılarla doğal enerji kaynaklarını kullanarak, iklim koşullarını, topografyayı, fiziksel örüntüyü ve dokuyu, varsa yöreye özgü doğal malzemeyi temel alarak, çevreye duyarlı konutlarını ürettiler.
TOKİ başkan vekili Erdoğan Bayraktar, 17 Şubat'ta başlattığı "bahar kampanyası"nda satışa çıkardıkları konutların büyük bölümünün 'alt gelirlilere ve yoksullara yönelik yapıldığından, ödeme şartlarının uygun olduğundan ve bu nedenle bu konutların kapışılacağından' söz ediyor. Dar gelirli vatandaşların bu ucuz konutlara yerleştikten sonra tüketecekleri enerji miktarı ve oluşacak yüksek faturalar nedeniyle yaşayacakları sıkıntılar kaçınılmaz olacaktır. Uzun vadede, neredeyse konuta verdikleri para kadar, hatta daha da fazlasını on yıllarca sarf edecekleri enerjiye ödemek zorunda kalacaklar. Bu da ucuz konut sahipleri için uzun vadede daha yüksek bedel ödemek demektir.
Yine kısa bir süre önce İMP ve Arkitera'nın düzenlediği "Konut" toplantısında, TOKİ'nin son dört yıl içinde 250 bin konut inşa edip dar gelirli vatandaşlara uygun fiyatlara sattığı ve KİPTAŞ'ın konut üretimi ve halka satışı övgü ile anlatıldı, ancak konutların kalitesinden hiç söz edilmedi. Toplantıda her iki kuruma, inşa ettikleri konutlarda 'Alternatif Pasif Sistemler' kullanılıp kullanılmadığı sorulduğunda yanıt olarak, "Evet siz merak etmeyin, biz doğalgaz kullanıyoruz, kirli suları arındırıyoruz" cevabı alındı.
Görüldüğü gibi, binaların ısıtılması ve soğutulması hâlâ geleneksel, yenilenemeyen fosil kaynakları ile sağlanıyor. Bunun dışında, söz konusu kuruluşların yaptıkları konutların enerji kullanımını, sadece doğalgaz ve geri dönüşümlü su sağlama suretiyle azalttıklarını düşünmeleri, iyi niyetli olmalarına karşın bu konuda ne kadar eksik bilgiye sahip olduklarını gösteriyor.
Türkiye'de, inşaat sektöründe kendine iyi yer edinmiş, sürekli geleneksel modern bina üreten mimarlarımızın, sürdürülebilirlik konusunda daha duyarlı ve bilinçli olmaları gerekiyor. Bu mimarlardan bazıları binalarında, binanın konumuna dikkat ederek, doğal enerji kaynaklarını bu işten iyi anlayan makine mühendislerinin desteğiyle yapıyor. Ancak makine mühendisleri temel olarak sistem hesabı yaparlar, pasif sistemlerin tasarımını geliştirmezler. Sistemlerin tasarımı ve tasarıma entegrasyonu, biz mimarların sorumluluğu altındadır.
Yörenin iklimine uygun pasif sistemler, tasarımı yapılacak mekânların hangi amaçla kullanılacağına bağlı olarak, önce kullanıcılarının fiziksel ve psikolojik rahatlığı esaslarına dayandırılıp, sonra sistem "ölçüm" hesapları yapılarak bina tasarımına entegre edilmelidir. Ölçümü yapılmadan uygulamaya alınmış pasif sistemlerin sorunlu olacağı kaçınılmazdır. Bugün büyük "akıllı binalar"da, termal ısı, ışık, ses konforu artık bilgisayarlarla yönetiliyor, otomasyon sisteminin içine dahil ediliyor. Küçük binalarda ise daha ekonomik olmasından dolayı bu sistemler, yaşayanlar tarafından elle kontrol ediliyor.
Sonuç olarak, Türkiye'de ve bütün dünya ülkelerindeki inşaat sektörlerinde çalışanların, kendi imar hukuklarını ve denetim kurallarını, küresel ısınma olgusunun azaltılması, hatta yok edilmesi doğrultusunda tekrar gözden geçirmeleri, bu yeni değerler doğrultusunda yeni binalar üretmeleri gerekiyor.
Yaşam tarzımızı değiştirmeden bir çözüm mümkün mü? Geleneksel konutlara sürdürülebilir sistemleri içeren, alternatif konut üretebilen uzman mimarların yetiştirilmesi gerekiyor. Tasarımlarını yaptığım 'Sürdürülebilir Konutlar' ile çevreyi kirletmeyen, kendi enerjisini kendi üreten "karbonsuz" konutlarla zararın en aza indirilebilmesinin mümkün olduğu görüldü. Artık "karbonsuz konut" ve "karbonsuz bina" üretimlerinin gerekliliği açıkça ortadadır.
Aydan HACALOĞLU / Y. Mimar, Oregon Üni.