Siyaset İlmi – Okunası Yazılar
Sultan Alparslan ve Melikşah dönemlerinde vezirlik yapan Nizamülmülk, gerek yaşadığı devirde gerek kendinden sonraki devirlerde isminden bahsettiren ünlü bir devlet adamıdır.Şehit edildiği 1092 senesine kadar Büyük Selçuklu Devleti’ne hizmet eden tecrübe sahibi bir siyasetçidir.Bu büyük zatın hayatı boyunca edindiği tecrübe ve görüşlerinden oluşan “Siyasetname” adlı eseri bugün bile siyasetçilere yol göstermektedir. “Herkesin çoban olduğunu ve güttüğünden sorumlu olduğunu” düşünürsek, hepimiz bir yerde siyasetçi sayılırız.Biz bu kitabın herkes için faydalı olacağını düşünerek O’nun sesini bugünkü nesillere duyurmak istedik. İşte 1000 yıl öncesinden gelen derûni öğütler:
Memurlardan yakışıksızlık veya yağma vuku bulursa, eğer o kişi azarlama ve nasihat ile yola gelip gaflet uykusundan uyanırsa onu işinde tutsun; eğer uyanmazsa hiç tutmasın, onu başka bir kimse ile değiştirsin.
İmar işleri yapsın ki sevabı öteki dünyada onu bulsun, halk daima ona dua etsin.
Allah’ın nimetinin değerini bilmek O’nun rızasını gözetmektir.O’nun rızası ise halka yapılan ihsan ve adalet ile elde edilir.Halkın duası daim olunca o mülk payidar olur ve genişler.
Memurlar, kullardan mahsul elde edinceye kadar para istememeleri tavsiye edilir.Zira vaktinden önce isterlerse halk sıkıntıya düşer; ele geçecek olan mahsulü mecburen yarı fiyatına satarlar.Bundan dolayı topraksız kalır işsiz olurlar.Raiyetten biri yoksul düşerse ona borç vermeleri tavsiye edilmelidir.Ta ki yerinde kalsın evini terk etmesin ve rahat etsin.
Padişah, vezir ve mutemet adamlarının devlet işlerini usulünce idare edip etmediklerini gizlice daima sormalıdır.
Bütün kadılar padişahın naibleridir.Kadıları desteklemek padişaha vaciptir.Onlara saygı ve itibar mükemmel olmalıdır.
İstihbarat, haklarında kötü şüphe bulunmayan ve gayesi meşgul olmayan kimselerin eline diline ve kalemine bırakılmalıdır.Doğrudan doğruya padişah tarafından tayin edilmelidir.Gönül rahatlığı ile hadiseleri bildirmeleri için ücret ve aylıkları hazineden emre amade kılınmalıdır.Onların ne bildiklerini padişahtan başka bir kimse bilmemelidir.
Her tarafa tüccarlar, seyyahlar, sufiler, dervişler ve ayak satıcıları kılığında casuslar gitmeli ve hadiselerin hiç bir şekilde gizli kalmaması eğer bir şey vuku bulursa zamanında çaresine bakılması için duydukları her şeyi haber vermelidirler.
Bütün tedbirler alimler ve tecrübelilerle alınmalıdır.Birinin daha keskin zekası vardır işleri daha çabuk görebilir. Biri de daha geç anlar.
Altın işlemeli ve mücevher kakmalı silah imal etmeleri lazımdır.Elçiler geldiğinde köleleri iyi giyindirerek bu silahlar padişah tahtının etrafına dikerler.Padişahlıkta süs ve teçhizat onun kudret ve saltanat ölçüsünde olmalıdır
İtaatli bir bende 300 evlattan iyidir; çünkü evlat babanın ölümünü, bende ise efendisi için uzun ömür ister.
Elçiler sınırdan itibaren ağırlanmalıdır.Zira elçilere yapılan her şey onları göndermiş olan padişaha yapılıyormuş gibi olmalıdır.
Elçiler daha fazla kusur arayıcıdır.
Yaşlılara hürmet etmek, her birini bir yere ve makama yerleştirmek uyanık padişahların adetleri olmuştur.(tecrübe)
Aristotales İskendere: “Kalemleri senin memleketinde geçerli olan kimseleri incittiğin zaman onlara tekrar vazife verme.Zira o gizlice düşmanla bir olup seni helak etmeye kalkar.”
Melik Pervaz: “Melikler 4 grubun günahını görmemezlikten gelmemelidir.1-Memleketine kast edenler 2- Haremine kast edenler 3-Sırlarını tutamayanlar 4-Dilde melik ile gönülde melikin muhalifleriyle olan”
Askerlerin duydukları her ihtiyaç üst kumandanlarının dili ile olmalıdır.Bu sebeple onlara saygı hasıl olur.Kendi dileklerini kendileri söyleyip vasıtaya ihtiyaç kalmayınca başa saygı kalmaz
Yüksek ve büyük olan kimseler o mekana gelinceye kadar bir çok sıkıntı çekmiş olmalılar.Onlar bir yanlışlık ve hata yaptıkları zaman açıktan açığa azarlanırlarsa haysiyet kırıcılık hasıl olur.Birçok iltifat ve iyilik bu kırgınlığı tekrar yerine getiremez.Bir kimse hata yapınca derhal göz yumulması ve onu çağırarak “seni affettik, kendine dikkat et” demeleri daha uygun olur.
Gece bekçilerine, kapıcılara ve nöbetçilere son derece dikkat etmek lazımdır.Zira onlar ekseriya sıkıntı içindedirler ve tamahkar olurlar; para ile çabucak yoldan çıkarlar ve aldatılırlar
Bir şey işittikleri ya da bir şeyden şüphelendikleri zaman hakikati anlayıncaya, yalanı doğrudan ayırıncaya kadar bu hususta yavaşlık buyurmak lazımdır.Çünkü acelecilik kudretlilerin işi değil zayıfların işidir.İki hasım karşı karşıya geldikleri ve birbirleriyle konuştukları zaman padişahın temayülünün hangi tarafta olduğu onlara malum olmamalıdır.Zira sonra o hak sahibi korkar ve söz söyleyemez.Batıl sahibi cesaret kazanır ve yalan söyler.
Mülk, küfürle devam eder; zulümle devam etmez.
Her devirde iki meşguliyeti bir kişiye bir meşguliyeti de iki kişiye asla buyurmamalıdır. “İki hanımlı ev süpürülmemiş kalır, iki aile reisli ev viran olur.” “Her memuriyet için bir adam her mekan için bir söz”
Padişah düşmanla barışa yer kalacak şekilde savaşmalı; öte yandan savaşa yer bırakacak şekilde barış yapmalı; dost ile koparabilecek şekilde bağlılık kurmalı; tekrar bağlılık kuracak şekilde dostluğu bozmalıdır.
Köpek dişi kurtla zevki için dost olup ihanet ederse sürünün akıbeti berbat olur.
Zulüm mülkü; nankörlük nimeti yok eder.
Halk meliklerin dinine göredir.
Çoğalan her şeyin değeri de düşer, itibarı kalmaz.
sofuzade 8 Mart 2017 alparslan, melikşah, nizamülmülk, selçuklu, siyaset, siyaset ilmi, siyasetname
Önceki Önceki yazı: 20 Tablet Antimonotik Hap Bilgi
Sonraki Sıradaki Yazı: Yok edilmeye çalışılan bir medeniyet… Sahip çık!