Karaman'da Türk Dil Bayramı
KARAMAN'DA TÜRK DİL BAYRAMI
(Türk Yurdu Dergisi - Temmuz1963, Sayı.300, Sayfa 31-32)
KARAMAN’DA TÜRK DİL BAYRAMI
75 inci Hicret yılının son ayı olan Zilhiccede - 1277 Milâdi senesinin Mayıs ayına rastlar - Konya ovasın­da büyük bir olay geçti.
Cimri adında bir dervişi, Deşti Kıpçakta yaşamakta olan Selçuklu­ların talihsiz padişahı H. İzzettin Keykavus’un oğlu olarak ortaya çıkardılar.
Kanlı savaşlardan sonra Konya şehrini ele geçiren Türkler daha doğrusu Karaman oğlu­nun askerleri, Cimri’yi Sultan Siyavuş diye Selçuklu tahtına geçirip Karaman oğlu Mehmet bey kendisini ona vezir tâyin ettirdi.
Selçuklu tarihlerinin genişçe anlattıkları bu kanlı işler arasında gözümüzü çeken en önemli olay Mehmet beyin ortaya attığı - Dev­letin resmi yazışma dili olan Farsça yerine Türkçenin geçeceğini - dellâllar vasıtası ile ünletmesi bütün Selçuklu köyüne kentine bildirme­sidir.
21 sene evvel yayınladığımız kısaltılmış Farsça İbni Bibi Selçuklu tarihinin Türkçe ter cemesini, Karaman oğlu Mehmet beyin yüce hâ­tırasına armağan etmek suretiyle milletimizin kadirbilirliğini göstermiştik.
Zamanın politikası ve politikacıları bu armağan edişi biraz garip de olsa tepki yarat­madan geçiştirmişler, kitabımızın eleştirmesini yazanlar bilhassa bu nokta üstünde hiç duramamışlardı.
İşte bizim 21 sene evvel düşünüp ortaya at­tığımız kutsal düşünüşün bu kerre Karamanda, hükümetin de yardımı ile kutlanmakta olduğu­nu görmekliğimiz sevincimizi, kıvancımızı art­tırmaktadır.
Kudret gazetesinin 13 ve 16 Mart 1961 ta­rihli sayılarında yayınladığımız iki yazı ile Türk Dil Bayramının 700 yıllık değil, 684 senelik bir ömrü olduğunu ileri sürmüş, bunda ayak diremiştik.
Karamandaki ilgililerin 700 yıllık anma töreni yerine 684 seneyi kabul etmeleri elbette iyi olmuştur.
16 yıl sonra 700 üncü senesini kutlamamı­zı dilediğimiz bu çok önemli olayı, hava dalga­ları arasında kayıp olacak heyecanlardan ziya­de, Türk diline bilhassa Karaman oğlu Türk Devletine ait türlü yönlerden onların uygarlığı­nı söz konusu edecek eserler hazırlamak sure­tiyle anma törenleri yapılacak olursa bundan yalnız Karaman değil belki bütün dünya istifa­de eder, bizleri de o büyük dedelerin torunları olarak sevgi ile bilim dünyası alkışlar.
Karaman oğullarının yıkılışını dile geti­ren bir destanı o devre ait bir hayli vak’alara da işarette bulunduğu için bu vesile ile okurla­ra sunuyorum.
Destan hakkında yazdığım notlar onun ni­teliğini okurlara arzedecektir.
Türk Ulusu kıyamete kadar yaşayacak, sağ, esen, eğemen kalacaktır. Kanlarını bunlar için döken şehitlerimizi saygı ile analım.
KARAMAN OĞULLARI HAKKINDA DESTAN
Karamanlıya nice sorgu soruldu
Boyunlara kalın zencir vuruldu
Gedik paşa itme ilden say bizi
Vezirleri yargılara çağrılır
Aman paşa kovma ilden say bizi
Acep iller hep böylemi bozulur
Kara yazı hep böylemi yazılır
Kişi sağken mezarımı kazılır
Kanı n’oldu Karamanın beyleri
Noldu acep yayaları, seymeni
Kanı farsak, Turgut oğlu, candarı
Aman pasa sürme ilden say bizi
Yeşil bayrak Karamandan söküldü
Kale yandı, ahalisi sürüldü
İmaretin kapanır mı kapısın
Örenemi dönecektir yapısın
Bunca hayrat, hem türbesi, hepisin
Gedik paşa sürme ilden say bizi
Rum Mehmet'in sayılırımı yaptığın
Görürmüyüz bu zülümün bittiğin
Bire kâfir sana kalmaz ettiğin
Aman paşa itme ilden say bizi
Pir Ahmet bey, yetiş diye ah ider
Kasım beyle Uğuz oğlu vah ider
Karamanlı yalnız günahlar ider
Yurt kaygısı beter imiş bilene
Ağlıyorsam, inliyorsam kime ne
Diyemedim ağanı, paşanı gelene
Ocakların tütünleri tütmesin
Çobanları sürülerin gütmesin
Devre yıldız doğmuş görmüş görenler
Yazık olsun bu beyliği virenler
Yıkılmasın yurdu, evi, obası
Çiğnenmesin köyü, kendi, ovası
Karamanın işi sona erince
Destanını göz yaşı ile diyince
Gedik paşa kovma ilden say bizi.
1 — Yargı : Yargıyı bugün mahkeme anla­mına almış isek de Selçuklular gününde ceza mahkemesi demektir.
2— Farsak yahut Varsak : Torosların Bul­gar Dağı denilen kısmında oturmakta olan Türkmen aşiretleridir. Musikide kendilerinin özel bir ezgileri vardır ki, Varsağı diye zamanı­mıza kadar gelmiştir.
3 — Turgut oğlu, Karaman oğulları ile bir­likte Horasan’dan gelen büyük bir Türk oyma­ğıdır. Ilgın, Kadınhanı, Karapınar dolaylarında otururlardı. Turgutlu diye anılırlar, bunların beyleri Karaman oğulları devletinde başvezir ol­muşlar, hattâ sonra Turgut oğlu Mahmut bey Kasım beyden sonra Karaman padişahı seçil­miştir.
4 — Candar: Asker kumandanı demek olup Kastamoni padişahlarına Candaroğullan der­lerdi. Mevlâna’nın şiirlerinde türlü vesilelerle geçen bu söz kuzey Afrika’daki müslüman hü­kümetlerine de geçmiş Mısır’dan itibaren ora­larda dahi askerî kumandan olarak kullanıl­mıştır.
5 — İmaret: Karaman oğlu H. İbrahim be­yin yaptırdığı ihtişamlı bir külliye olup Müslü­man garipler orada en çok üç gün konuklana­cak, fakat bilginler istedikleri kadar oturabile­ceklerdir. Binası çok güzeldir, çinili mihrabı İs­tanbul’da Çinili köşktedir. İbrahim beyin Tür­besi dahi imaretinin yanındadır, ortada kendisi, sağında solunda iki oğlu yatmaktadır. Bundan 50 yıl evvel kazmalarla kırılan mermer hamurundan yapılmış alçılı mezar sandukalarının onarımını yarım asırdan beri beklemekten göz­lerimiz yoruldu.
6 — Rum Mehmet: Vezir Rum Mehmet pa­dişaha der: Devletli Sultanım, Mahmut paşa­nın sürdüğü evlerin çoğu yoksullardır, hem az­dır.
Bu Rum Veziri İstanbul’un intikamını al­mağa gayet arzulardı kim ehli İslâmı incide idi. Sultan Fatih dahi dedi : Var imdi nice yazar­san yaz, seni göreyim dedi. Velhasııl Larende’den, Konya’dan ziyade evler almaktan muradı ehli İslâm’ın evlerini yıktırmaktı.
Larende’yi şöyle yazdı kim, Mevlâna Hüdavendigârın oğlunu bile sürdü. Kim ol Emir Ali Çelebinin oğlu Ahmet Çelebidir. Aşıkpaşazade Tarihi S. 170.
7 — Pîr Ahmet bey: İbrahim beyden sonra Karaman padişahı olmuş, çok değerli bir in­sandır. Konyalı şair Nizami Divanda, Pîr Ah­met için uzun bir övgü kasidesi yazmış hatta orada Tuğrul bey, Sencer şah gibi büyük Selçukluların hatta bütün Türk hükümdarları ara­sında yüce yeri olan iki zatı Pir Ahmet beyin kapısına kadar getirmiş olması mübalağalı ol­sa bile Pîr Ahmet beyimizi ne kadar çok sevdi­ğini göstermesi bakımından biz kendisini ma­zur görmekteyiz.
8 — Kasım bey : en son Karaman padişa­hıdır. 888 yılının Muharremi başlarında ölmüş­tür. Larendeli şair Ayni’nin yazmış olduğu 102 mısralı ağıt, her anlamı ile Koca Baki’nin Ka­nuni Süleyman’a söylediği mersiyeden daha gü­zeldir.
9 — Uğuz Oğlu: Karaman vezirlerinden bu addaki aşiretin başıdır. Şikâri, Karadağ ya­kınında Osman oğlu çerisini nasıl bozduğunu heyecanla anlatır.
10 — Devre Yıldız doğmuş : sözü nuhuset yerine diğer bir anlamla nahsi tali karşılığı Türk kamu oyunun bulduğu güzel dilimizin bir buluşudur.
11 — Aşık Muslu : Bu destanı söyleyen Karamanlı bir şairdir. Ancak bizim elimizdeki bu destana Karaman oğlu tarihini iyi bilen bir zatin duyuşları da katılmış olduğundan eski kılığı elbette bozulmuştur. Fakat o kalem karıştıran zat tarihe karşı saygı göstermiştir