Muhiddin Ürper Hocaefendi İle Röportaj
Ne Şeyhim Ne Mıllame, Erzeli Fekire Xwade Me
Adıyaman'da halk arasında Seyda olarak bilinen muhterem Muhiddin Ürper Hocaefendi ile medreseyi ve Adıyamandaki medrese kültürünü konuştuk.
Allah rahmet eylesin Abdulmelik Fırat’ın Kürt âlimleri ile ilgili şöyle bir sözü vardı: Kürt âlimleri sahip oldukları ilim ve irfanın birçoğunu dil sorunundan dolayı bu ilim ve irfanı vefatlarıyla birlikte toprak altına götürmüşlerdir. İşte bu âlimlerden biri de yıllardır Adıyaman ve Kâhta’mızda ilim ve irşat faaliyetini yürüten Muhiddin Ürper Hocaefendi’dir. Halk arasında daha çok Seyda olarak biliniyor. Fakat Hocaefendi bizimle bu röportajı, kendisi hakkında Seyda ifadesini kullanmamak şartıyla kabul etti. Halkın, kendisine Seyda demesine hiç razı değildi. Bu bir röportajdan ziyade 15 – 20 dakikalık bir sohbettir. Aslında bu kısa sürede hocamız kendi hayat felsefesini söz üzerinde değil hal üzerine kurulduğunu ifade ediyordu. Hocaefendi yakın zamanda ameliyat geçirmişti. Dolayısıyla konuşmakta zorluk çekiyordu. Buna rağmen bizim isteğimizi geri çevirmediği için kendisine şükran borçluyuz. Bu röportajı Kürtçe yaptık çünkü hocamız kendisini Kürtçe daha iyi ifade ediyordu. Çeviri esnasında bazı yanlışlarımız olmuş ise önce hocamızdan sonra da siz değerli okuyucularımızdan özür dileriz.
Hocam İslam dünyasında özellikle bölgemizde medreseler önemli eğitim kurumlarıdır. Birçok âlim ve bilim adamı medreselerde yetişmiştir. İbni Hadun, Cabir, Mellaye, Ciziri, İbni Sina, Farabi bunlardan birkaçıdır. Bunların eserleri Batı üniversitelerinde ders kitabı olarak okutuluyor. Milletimiz medreseleri tanımıyor. Öncelikle sizi tanıyabilir miyiz? Nerelerde eğitim gördünüz?
Başarı Allah’tandır. Benim hayatım gaflet içinde geçti. Benim ömrüm boşa geçmiş. Ben çamura batmışım. Birisi beni bu çamurdan çıkarsın. “Ne şeyhim ne mıllame, erzeli fekire xwade me“ bana Seyda demeyin sadece Muhittin Hoca deyin. Ben aslen Cizreliyim. 1966 Kâhta’ya geldim. Kâhta’da fırıncı Haci İbrahim bana yardımcı oldu. O zamanın Kâhta müftüsü olan Mehmet Emin Yürek bana Kâhta’da öğrenciler için bir oda tahsis etti. O odada öğrenci okuttum. 1972’de resmi imam oldum. 7 yıl Kâhta’nın Alidam köyünde imamlık yaptım. Bu yedi yılın sonunda Adıyaman’daki yeni Mahalle Camii’ne atandım. Emekliliğime kadar bu camide görev yaptım, bu yıl yaş haddinden emekli oldum. Cizre’de meşhur Şeyh Seyda’nın halifesiyim. 7 çocuğum var. Hepsi de medrese mezunudur. (Seyda adına Mustafa Hoca ile yapılan röportaj)
Hocam, Cumhuriyetten sonra medreseler çok büyük sıkıntılar çekti. Genel olarak medreselerden bahseder misiniz?
Bu konuda bilgim yok takatim de yok. Ne Türkçe ne de Kürtçeyi biliyorum. Ben hep gafletteyim dua edin bir adam karşıma çıksın beni bu gafletten kurtarsın. Bana bir hayır kapısı açılsın. Beni bu nefsin şerrinden kurtarsın. Burası eski Doğu klasik medresesidir. Medreselerde sıra kitapları okutulur. Emsile’den başlıyor, cem-ul cevami denilen kitapla bitiriliyor. Bu eğitim 5-6 yıl sürüyor. Ve mezun olan âlim oluyor. Kur-an-ı Kerim ve Arapça bir kitabı önüne koyduğun zaman bunları tercüme edebiliyor. Tefsirini yapabiliyor. Burada 60-70 arasında medrese eğitimini alan öğrencilerimiz var. Bir de bizim vakfa bağlı öğrenci yurdumuz var. Bu yurtta kalanlar da imam hatip veya diğer düz liselere gidiyorlar. Buradaki öğrencilere Kur’an-ı Kerim öğretiliyor. İstekli olana ayrıca Arapça da öğretiyoruz.
Medreselerde neler okutuluyor?
Şeriat, tefsir, mantık, hadis, bedi, beyan, istiare vb. birçok ilim okutuluyor. İlk başlayan öğrenciye Kur-an-ı Kerim öğretilir. Sahih akide öğretilir. Doğru dini eğitim verilir.
Bölgemizdeki medreselere baktığımız zaman özellikle bazı medreselerin ön plana çıktığını görüyoruz. Bunlardan Medreseyi Sor, Tillo isimlerini sıkça duyduğumuz medreselerdir. Sizin, söylediğimiz bu medreselere bakış açınız nasıldır?
Tillo iyi bir medresedir. Akidesi ve fikri düzgündür. Bizim öğrencilerimiz de oraya eğitime giderler.
Adıyamanlıların medreseye bakış açısı nasıldır, Adıyaman’dan öğrencileriniz var mıdır?
Adıyamanlıların medreseye rağbetleri çok azdır.
Cehalettir, dünya sevgisidir. Kız erkek büyük küçük okula büyük rağbet gösterirler. Fakat medreseye karşı aynı rağbeti göstermiyorlar. Adıyaman’da medrese kültürü geçmişten beri zayıftır. Büyük âlimler yetişmemiştir.
Peki, bu sorunu aşmak için ne gibi faaliyetleriniz var?
Bizim kapımız herkese açıktır. Kim buraya gelirse Kur’an’dan başlayıp tüm dini eğitimini veririz. Kur’an, şeriat, tarikat ilmini veririz. Öğrencilerden herhangi bir ücret almıyoruz. Bizim meşrebimiz umumi bir meşrebdir. Ehl-i imanın başımızın üzerinde yeri vardır.
Günümüzdeki modern eğitim kurumlarına baktığımız zaman dini eğitimi tamamen dışladıkları veyahut dini gelişmeye engel olarak gördüklerini görüyoruz. Bu konuda neler söylemek istersiniz?
Bu yanlıştır. En önemli din-u iman ilm-u Kur’an itiba-u Nebi, ahir-u zaman. Bunlar haricinde her şey boştur, fanidir. Kur’an ve Peygamber yolundan başka kurtuluş yolu yoktur. Cumhurbaşkanı başkan kim olursa olsun iman etmemiş ise sonu hüsrandır. Fakir olsun biçare olsun kim olursa olsun Allah’ın yolundan giderse şerefli olan odur. Allah ilim, irfan, tarikat, şeriat ve ahlak istiyor. Allah yanında en değerliniz Allahtan en çok korkanınızdır. Takva nedir? Haramdan kaçınan insandır. İmanını kurtaran insandır. Allah korkusu ve sevgisi vardır.
Peki, medrese eğitiminde öğrencilerin tatil durumları nasıl?
İlkbaharda ve sonbaharda 15-20 gün tatil yapıyoruz. Yazın ve kışın tatil yok. Fakat tatile gitmek istemeyenler bu dönemlerde de eğitimine devam ediyorlar.
Öğrencilerinizin iş imkânları nasıldır? Mezun olduktan sonra iş bulabiliyorlar mı?
Medresede okuyan öğrencilerimiz dışarıdan lise diplomasını alıyorlar. Tabi genel olarak imam hatip okuluna gidiyorlar. İmam hatibi bitirenler ilahiyat ve diğer yüksek okullara devam ediyorlar. Sınava girip puanlarına göre bir devlet kurumunda iş sahibi oluyorlar. Bu sene yaklaşık 10 talebemiz imam oldu.
Medreselerin ilk dönemlerinde dini ve pozitif ilimler beraber okutulurdu. Fakat zamanla medreseler sadece dini eğitimin verildiği bir yer haline geldi. Medrese eğitimi ile beraber pozitif bilimler öğretilse daha verimli olmaz mı?
Pozitif ilimler okullarda veriliyor. Medreselerin görevi dini eğitim vermektir. Tek gaye Alllah’ı Rasulullah’ı tanıtmaktır. Her doktorun uzmanlık alanı farklıdır. Kimisi kulak doktorudur. Kimisi göz doktorudur. Dolayısıyla biz halkın din bilgisini vermekle mükellefiz.
Allah rahmet eylesin Abdulmelik Fırat’ın medrese âlimleri ile ilgili şöyle bir sözü vardır: Kürt âlimler sahip oldukları ilim irfanın çoğunu dil sorunundan dolayı kendileriyle beraber toprağın altına götürmüşler. Sahip olduğunuz tecrübeleri ilim ve irfanı gelecek nesillere aktarmak için herhangi bir çalışmanız var mıdır?
Hayır, maalesef benim böyle bir çalışmam yok. Fakat ilim adamı ailesini ve çocuklarını çok iyi eğitmesi lazım. Edep ve ahlakı, takvayı öğretmesi lazım. Farz, haram ve vacibi öğretmesi lazım.
Şimdi Muhittin Hoca’ya baktığımız zaman bir yandan camide imam diğer tarafta ders veriyor. Bir yandan da irşat faaliyetleri yürütüyor. Bu enerjinin sırrı nedir?
Bu Allah yardımıyladır. Allah bize yeterdir.
Bu ilmi faaliyeti sürdürürken ne gibi sıkıntılarla karşılaşıyorsunuz?
Allah yardım ediyor. Dolayısıyla işler kolaylaşıyor. Elhamdülillah şimdiye kadar bir sıkıntı çekmedik. Bizim sıkıntımız nefsimizdir. Ondan sıkıntı çekiyoruz.
Yönetici ve halktan ne gibi beklentileriniz var?
Bizim beklentimiz hasbunallah ve ni’mel vekil Allah’tan başka kimsemiz yok. Allah’tan başka kimseden beklentimiz de yok.
Batı dünyasına baktığımız zaman orada bir barış ortamı var. Bir refah ortamı var. Fakat İslam dünyasındaysa aynı huzur ortamını görmüyoruz. Birçok İslam ülkesinde savaş, fakirlik ve cehalet vardır. Bunu nasıl değerlendiriyorsunuz?
Kurtuluş Peygamber yoludur. Kur’an’a tabi olmaktır. Eğer Müslümanlar Kur’an ve sünnete uyarlarsa dünyanın efendisi olurlar. Fakat Müslümanlar Kur’an ve sünnetten yüz çevirip dünya menfaatine sarılmışlardır. Aralarında birlik ve beraberlik yoktur. Parça parça olmuşlardır. Birbirlerini desteklemiyorlar. Sahabeler gece gündüz Allah’ın dini için çalıştılar ve bu konuda muvaffak oldular. Allah’ın dinini dünyanın her tarafına yaydılar. Ama şimdiki Müslümanlar dünya zevk ve sefasına daldılar. İslam dünyasının büyükleri Kur’an ve sünnete uymadıkları gibi kendi aralarında da bir birlik oluşturmuyorlar. Hepsi Batıyı taklit ediyor. Allahın dinine önem vermedikleri için Allah da onlara önem vermiyor. Çünkü Allah dünyaya önem vermez. Eğer sen Allah’ın dinine önem verirsen Allah da sana dünyada önem verir. Müslümanların ahlakını televizyondan alıyorlar. İhlâs kaybolmuş. Tek amaç dünya menfaati olmuş. Bina yapmada yarışıyorlar.
Ülkemizde Kürt sorunu yıllardır tartışılan bir sorundur. Bölgeyi bilen bir âlim olarak sizin bu konunun çözümü için ne gibi önerileriniz var?
İzzet; İslam ve Kur’an’dadır. İfsat Kur’an ve İslam’dan uzaklaşmakla meydana gelmiştir. Islah tekrar Kur’an ve sünnete uymakla sağlanır. Islah Kur’an ve peygamber yoludur. İnsan Allah’ın yolundan giderse dünyada izzetli olur. Allah’ın yolundan gitmez ise dünya ve ahirette rezil olur. Allah bizi şeytanın şerrinden korusun. Bizi nefsimizle baş başa bırakmasın. İçimizi ve dışımızı nurlandırsın. Son nefeste kâmil iman nasib eylesin. La ilahe illallah hasbunellah ve ni’mel vekil.
Röportaj: Haydar BARAK / KAHTA DİYALOG GAZETESİ
Gökkuşağı Derneği Başkanı Sezai Yılmaz İle SöyleşiMedeniyet değerlerimizin yarına taşınmasında mütevazi bir katkı sunan Gökkuşağı Derneği Başkanı Sezai Yılmaz ile Röportaj
İlçe Milli Eğitim Müdürü İ. Halil Alkayış ile Röportaj