Dünya Nedir? | O Nedir Net?
Dünya Nedir: Güneş sisteminde canlıların yaşamasına uygun tek gezegen olan Dünya, Güneş Sisteminin Güneş’e en yakın üçüncü, boyut bakımından da en büyük beşinci gezegenidir. Dünya’nın Güneş’e olan uzaklığı 149.573.000 Kilometredir. Dünya’nın Güneş çevresindeki dönme hızı saniyede 29.8 km olurken, Dünya Güneş çevresindeki bir tam turunu 365 gün 6 saatte tamamlar. Dünya’nın kendi eksenindeki bir tam turu ise 23 saat 56 dakika 4 saniyedir. Dünya’nın yüzölçümü 510 milyon Kilometrekaredir. %71’i denizlerden oluşurken, kara parçaları ancak Dünya’nın %29’luk bir kısmını oluşturmaktadır. Düzgün bir küre şeklinde olmayıp; kutuplardan basık, ekvatordan ise şişkin olan Dünya’nın şekli geoid olarak adlandırılır. Dünyamızın tek uydusu ise Ay’dır.
Dünya’nın Sözlük Tanımı
Üzerinde yaşadığımız toprak ve denizler, yeryüzü
Örnek Cümle: “Biz dünyadan ayrı yaşarken dünya epey değişmiş.” – H. C. Yalçın
İnançları bir olan ülke veya insanlar topluluğu
Örnek Cümle: “Batı dünyası. Doğu dünyası.”
Örnek Cümle: “Ressamlar dünyasında onun yeri ayrıdır.”
Örnek Cümle: “Köprüye kadar kendi dünyaları içinde ne tatlı, ne özlü konuşurlardı.” – Y. Z. Ortaç (Kaynak: TDK Türkçe Sözlük)
Dünyanın ekseni yörünge düzlemine 23 27’ eğik olduğundan gece ve gündüz süreleri eşit olmamakta bu da her mevsim gece ve gündüz sürelerinin değişkenli bir yapıda olmasını sağlamaktadır. Kutuplardan basık olan Dünya’nın şekli ekvatorda biraz şişkin bir şekle dönüşür.
Geoid şeklinde olan Dünya’nın, uzaydan görünüşü mavi renkte olduğu için “mavi gezegen” olarak adlandırılmakla birlikte, bu mavilik atmosferde bulunan oksijenin güneş ışığı tarafından tayfı sonucu oluşmuştur. Güneş sistemindeki canlı popülasyonunun tek yaşayacağı gezegenin Dünya olduğu araştırmalar ve gözlemler sonucu bilinmektedir.
Dünya’nın güneş etrafındaki bir yıllık dönüşü sonucu mevsimler oluşmaktadır. Dünya’nın ekvatordaki çapının kutuplardaki çapından büyük olması Dünya’nın kendi ekseni etrafındaki yüksek dönüş hızına bağlanırken, Dünya atmosferinin %78’inden fazlasının Azot ve %21’e yakın kısmının Oksijen, kalan kısmının da değişik gazlardan meydana geldiği bilinmektedir. Dünya’daki gece gündüz süresinin eşit olduğu tek konum ekvator çizgisi olurken, kutuplarda ise altı ay gece altı ay gündüz görülür.
Dünya’nın oluşumuyla alakalı ön plana çıkan iki kuram olmakla birlikte; ilk kurama göre bir yıldızın başka bir yıldızı etkilemesiyle Dünya’nın oluştuğu belirtilirken, ikinci kurama göre de ilkel bir yıldızın kendi kendisine dışarıdan hiçbir tepkime almadan geçirdiği bir evrimle dünyanın oluştuğu varsayılmaktadır. Her iki kuramdan hareketle Güneş sistemindeki tüm gezegenlerin başlangıçta sıcak bir kor halinde bulunduğu ve zamanla soğuyarak şimdiki şekillerini aldığı varsayımları da oldukça önemlidir
Güneş sistemiyle ilgili kapsamlı ilk incelemeler bundan 200 yıl önce Laplace ve Kant tarafından yapılmaya başlanmıştır. Bu bilim insanlarının düşüncesine göre başlangıçta ilkel bir toz bulutu olan gezegenlerin dönme nedeniyle harcadığı enerji ve güç kaybının sonucunda soğuyarak bilinen gezegenlerin oluşma sürecinin ortaya çıktığı ifade edilmektedir. Genel anlamda Dünya’nın oluşumuyla alakalı araştırmalar yapan tüm bilim insanları temelde gaz ve toz bulutu kuramını ortaya koyarken başlangıçta soğuk bir kütle olarak yer alan Dünya’nın radyoaktif elementler sayesinde eridiğini, daha sonra azalan bu elementler sayesinde tekrar katılaşmaya başladığını ortaya koymuşlardır.
Düz Olarak Kabul Edilen Dünya’dan, Yuvarlak Bir Küreye
Dünya’nın oluşumu haricinde şeklinin nasıl olduğu da uzun yüzyıllar boyunca başlıca tartışma maddelerinden biri olurken bu konudaki ilk inanış Dünya’nın düz olduğu şeklindeydi. Dünya’nın düz olduğunu iddia eden görüşlere ilk bilimsel tepkiler Kopernik ve Galile tarafından gelirken, her iki bilim insanı da Dünya’nın küre biçiminde yuvarlak olduğunu kesin olarak ortaya koymayı başarmışlardır. Ancak M.Ö 600 yılına bakıldığında Pythagoras, Ay tutulmasını izlerken gölge biçimlerinden dolayı Dünya’nın da Ay ve Güneş gibi yuvarlak olduğunu ileri sürmüştür.
M.Ö 300 yılında dönemin geometri uzmanı Erastosthenes bu konuda ilk önemli yorum ve ölçmeye imzasını atmıştır. İlk yarıçap değerleri ise 9. ve 17. Yüzyılda elde edilirken, yakın tarihte Clairaut’un öne sürdüğü yer basıklığı değerleri çok uzun süre tartışıldıysa da 1957 yılında ilk kez uzaya gönderilen uydudan alınan verilerle Clairaut’un öne sürdüğü değerlerin hemen hemen aynı olduğu görüldü. Böylelikle önceden düz olarak kabul edilen Dünya’nın şeklinin yuvarlak bir küre olduğu tartışma götürmez bir gerçek olarak kanıtlanmış oldu.