Cicero'nun Yasalı Bir Siyasal Toplum Olarak Res Publicası - Konu Denizi
Cicero'nun Yasalı Bir Siyasal Toplum Olarak Res Publicası
Cumhuriyet ve Yasalar
⇒ Cicero'nun sahiplik düşüncesi etrafında· kavramlaştırdığı res publica ifadesinin kavramsal arka planını, Roma özel hukuk geleneğinin, kamusal şeylere ve mülklere göndermede bulunan res publicae ile özel mülklere ve şeylere göndermede bulunan res privatae ayrımını sağlamaktadır.
* Ager publicus, yani kamu topraklan bu kamusal mülkiyetin en iyi örneğidir. Roma'da özel ve kamusal ayrımının, Roma medeni hukukundan kaynaklı özgül bir anlamı vardır. Bu aynın Roma'da Antik Yunan'daki oikos-polis ayrımını aşan bir anlama sahiptir.
⇒ Romalı yurttaş kendi özel mülkiyeti üzerinde bir dominium sahibidir. Romalılar, bireysel çıkarlarla ilgili bir uzama tekabül eden özel alan ile yurttaşların ortak görevleri, çıkarları ve devletle ilişkilerini içeren kamusal alan arasında hem bir ayrım, hem de özgül bir işbirliği biçimi yaratmışlardır.
* Kamusal otoritenin en önemli varlık nedenlerinden biri bizzat bu özel alanın ve oradaki mülkiyet rejiminin sürdürülmesidir.
⇒ Cicero bir taraftan devlet ile halkı eşitlerken, diğer yandan devlet ile yönetimi ayrıştırmaktadır.
⇒ Cicero'nun devleti, sahiplik ilişkisinin konusu olan bir res (mülkiyet-şey) olarak düşünmesi ve mülkiyet metaforuna başvurması siyasal açıdan önemli sonuçlara sahiptir.
⇒ Söz konusu mülkiyetin (res-şey), gerçek sahibi (populus) yerine başkaları tarafından sahiplenilmesinin, hem mevcut siyasal düzenin ve özel alanın (mülkiyet rejiminin) varlığını sürdürmesi hem de siyasal özgürlükler açısından önemli sonuçlan olacaktır.
⇒ Cicero'ya göre halk ifadesi, "herhangi bir biçimde bir araya toplanmış olan rastgele bir yığını değil, ortak bir yarar ile uyum halinde olan ve hukuksal bağlarla birleşmiş bulunan hayli büyük sayıdaki insan topluluğu"nu işaret eder.
* Cicero için halk ve devletin oluşumu aynı zamanda gerçekleşmektedir. Bu nedenle res publicanın halkın mülkiyeti olması için, halkın oluşması zorunludur, yani insanlar ortak bir yarara ve hukuka/adalete sahip olarak bir arada olmalıdırlar.
⇒ Cumhuriyet/devlet, kişilerin bir halk oluşturması, bir hukuk/adalet fikrine göre bir anlaşma içinde olmalarıyla mümkündür ve tam da bu nedenle halk, cumhuriyetin güvenliğinin vazgeçilemez bir unsurudur.
⇒ Toplumu bir arada tutan bu karşılıklılığın ve ahlaki uzlaşmanın çözülmesi cumhuriyetin ortadan kalkmasına yol açacaktır. Bu anlamda cumhuriyet/devlet, hukuk bağı ile birbirine bağlanmış erdemli yurttaşların bir aradalığı üzerine kurulu bir halkın, ortak çıkarlarına (utilitas communis) göre yönetimi demektir.
⇒ Cicero bir yandan halkın kendi kamusal işleri ve çıkarları üzerindeki haklarını tanıyarak demokratik bir düşünceye kapıyı aralarken; diğer yandan bu düşüncelerini bir yönetim biçimi olarak aristokrasiyi tercihi ile birleştirmiştir.
⇒ Karar verme otoritesinin yani yönetimin kurumsallaşması, Cicero'nun bu halk-devlet özdeşliğini sürekli kılacaktır. Kendi ifadesiyle, "halkın bir örgütlenmesi demek olan devlet, (. .. ) halkın işi olan her cumhuriyet/devlet, sürekli olabilmek için bir çeşit karar verme otoritesi tarafından yönetilmelidir."
* Halk bu işi kendi başına üstlenebileceği gibi, kendini başkalarına emanet edebilir. Cicero seçilmiş bir aristokrasinin bu otoriteyi elinde tutması taraftarıdır, önemli olan bu aristokrasinin kendi bakımına emanet edilmiş olanın ortak çıkarını gözeterek yönetmesidir.
⇒ Roma'da gubemaculum (dümen) terimi ile karşılanan yönetim aynı zamanda, Cicero için civitasdan ( Cicero tarafından, toplumu oluşturan bireylerin müşterek birliği anlamında yer yer res publica ile aynı anlamda kullanılmaktadır) farklı olarak onun adına hareket eden memurları ve idarecileri de içerir. Bu memurlar ve idareciler devlet ile özdeş değillerdir, bir bakıma, kendilerinde devletin karakterini ya da maskesini taşırlar.
⇒ Cicero'ya göre, yönetim ve yasalar devletin en önemli unsurlarıdır; çünkü kendisi res publicanın istikrarını, yasalar ile geleneklere saygılı bir yönetim anlayışı üzerine kurar. Devletin salt ortak çıkar ve ortak amaçlar üzerine değil de, hukuk bağlan (yasalar) üzerine oturtulması Cicero'nun Antik siyaset düşüncesine getirdiği en önemli yeniliktir.
⇒ Yurttaşları birbirine bağlayan karşılıklı yükümlülükler hukuki bir bünyeye dönüştüğü gibi, devleti meydana getiren toplumu da hukuki bağlara sahip bir siyasal beden haline getirmektedir. Bu da beraberinde otoritenin güç değil de, hukuk üzerine temellenmesini ve hukuk ile bezenmiş olan bu otoritenin halkın kolektif gücü olmasını getirir.
⇒ O'na göre hukuk sadece anayasal bir hakkın sonucu olarak belirli kişiler ya da bir siyasal topluluk tarafından onaylanmış olan kurallar bütününü ifade eden pozitif yasalar (lex) ile sınırlı değildir, çünkü Roma'da yasalar ve adalet (iustitia) aynı zamanda yazılı yasaların ötesindeki bir alana işaret ederler.
Yayınlanma Tarihi: 24-05-2020 02:12