Buradasınız: İstanbul Keşfi > Gezi Yazıları > Topkapı Sarayı’nda Bir Gün (III.Avlu)
Topkapı Sarayı gezimize devam ediyoruz.
Babüssade kapısından içerik girerek III.Avlu yani Enderun Avlusuna geçiyoruz.
III. Avlu Bölümleri
Küçük Oda Koğuşu
Büyük Oda Koğuşu
Has Oda Koğuşu/Padişah Portreleri
Has Oda/Kutsal Emanetler
Seferli Koğuşu/Padişah Elbiseleri
Enderun Avlusuna giriş yaptığımızda hemen kapının önünde bizi Arz Odası karşılıyor ve kapının iki yanında Küçük Oda ve Büyük Oda ve Akağalar koğuşları bulunmaktadır.
Bâbüssaade’nin tam karşısında yer alan ve saçak sistemiyle bu kapıyla bütünleşen Arz Odası, Saray’da Padişahların devlet yönetimiyle olan ilişkilerinin somutlaştırıldığı en önemli mekândır. Bu odaya Arz Odası veya Arz Dîvanhanesi de denilir. Fermanlarda geçen padişah makamı anlamındaki “makam-ı muallâ” denen yerdir. Padişahlar, yabancı devlet elçilerini burada huzura kabul etmişler, sefere çıkan komutanlara Sancak-ı Şerif’i törenle yine burada teslim etmişlerdir. Arz Günleri denilen Pazar ve Salı günlerinde ve Dîvan toplantılarından sonra devlet erkânı ile özel toplantılarını burada yapmışlardır.
Enderun Saray Okulu’nda eğitim gören içoğlanları için vakıf kütüphanesi olarak, Havuz Köşkü’nün yerine Sultan III. Ahmed (1703–1730) tarafından yaptırılmıştır. Enderun Avlusu’nun merkezinde yer alan Saray’ın ilk kütüphanesi olan bu binanın, cümle kapısı üzerindeki altı beyitlik Arapça manzume, ebced hesabıyla 1719 tarihini verir. Kitabede Sultan III. Ahmed’in, içinde kitapların toplanacağı bu binayı, bilim öğrenmeyi özendirmek ve sevap kazanmak için kendi parasıyla yaptırdığı anlatılmaktadır.
Arz Odası ve III. Ahmet kütüphanesinin hemen sol tarafında Ağalar Cami ile Küçük Oda Koğuşu arasında 19. yüzyıl sonuna kadar küçük bir iç avlu olduğu bilinir. Bu avludan Kuşhane kapısıyla Harem’e geçilir. Günümüzde Harem Dairesi çıkışı olarak kullanılan kapının yanındaki mevcut Kuşhane, üst üste iki odadan meydana gelir. Üst odasındaki avluya bakan balkon 1916’da yapılmıştır. Cephe düzeni ile geleneksel kuş evlerinin büyük boyutlu bir örneğini hatırlatır. Ancak, yapının bugünkü durumu orijinal görüntüsüne uygun değildir.
Ağalar Camii, Fatih döneminde padişah, akağalar ve iç oğlanların ibadeti için yapılmıştır. Dar kenarlarda iki mekân vardır. Has oda tarafındaki mekânda ayrı bir mihrap bulunur. Diğer yandaki mekân, Seferli, Kilerli ve Hazineli ağaların ibadetine ayrılmıştır. Büyük ibadet yerinin arkasındaki üç pencere harem mescidine açılır. Burada padişahların yanı sıra Valide Sultan ve Hasekiler namaz kılmıştır.
Duvarlar 17. yüzyıl çinileri ile kaplıdır. 1881 tarihinden sonra depo olarak kullanılan yapı, 1916 yılında onarılmıştır ve 1925 yılında yeniden tamir edilen Ağalar Cami, III. Ahmed Kütüphanesi ve Saray’daki diğer kütüphanelerin buraya toplanmasıyla Yeni Kütüphane olarak isimlendirilmiştir.
Has Oda Koğuşu ve Kutsal Emanetler
Ağalar caminin hemen yanında Has Oda Koğuşu/Padişah Portreleri bulunmaktadır, yapı Fatih Sultan Mehmed tarafından yaptırılmıştır bugün içerisinde bütün padişahların portre ve tabloları bulunmaktadır.
Has Oda Koğuşuna hemen bitişik olarak Has Oda/Kutsal Emanetler dairesi bulunmakta.
Fatih Sultan Mehmed (1451–1481) döneminde padişahların Enderûn avlusundaki özel dairesi olarak yapılan Has Oda (Hırka-i Saadet Dairesi), iki katlı ve dörtlü mekân düzenine sahip bir saray köşküdür.
Hırka-i Saadet ile birlikte Hz. Muhammed’in kılıcı,oku,yayı,sakal-ı şerifi,dişi ve mühürü yine bu bölümdedir.
Kabe kilitleri örtüleri ve kapı parçaları
Hz.Fatma’nın hırkası ve Hz.Hüseyi’nin cübbesi gibi çok değerli ve önemli eserler yine bu bölümde sergilenmektedir.
Has Odadan çıktığımızda hemen yanı başında Hazina koğuşu bulunmakta
saray hâzinesinden sorumlu olan bu koğuşu Hazinedarbaşı yönetirdi. Ayrıca sarayın her türlü sanat ve zanaat eserlerini üreten Ehl-i Hiref teşkilatının da amiriydi. Hazine ile ilişkili olarak Fatih döneminden son döneme kadar saraydaki önemini ve varlığını korumuştur. Hazine Koğuşu binası ise 1856 yangınından sonra Sultan Abdülmecid’in emri ile yenilenmiştir günümüzde içerisinde çeşitli sergiler açılmaktadır.
Hazine koğuşunun sağında Kiler Koğuşu bulunmaktadır.
Kiler Koğuşu’nun amiri Kiler Kethüdası, saray mutfaklarından da sorumluydu. Kiler Koğuşu içoğlanlarının görevleri, Padişahın yemeklerinin hazırlanması, sofrasının kurulup kaldırılması, padişaha yemek sunulan değerli mutfak eşyalarının muhafaza edilmesidir. İç oğlanları padişaha macun, şurup, şerbetler, yemiş vb. yiyecekleri hazırlamanın yanında, sarayın köşkleri, daireleri ve mescitleri için mum da hazırlarlardı. Enderun hastanesinde kalan hastalar için ilaçlar da hazırlayan Kiler Koğuşu içoğlanları, Nisan ayında şifalı olduğuna inanılan “Nisan yağmuru” suyunu toplayarak padişaha sunarlardı.
Kiler koğuşunu geçip Fatih Köşkü/Enderun Hazinesi dairesine geliyoruz.
Fatih Sultan Mehmed’in 1462–63 yıllarında, Topkapı Sarayı planını oluşturacak şekilde yaptırdığı ilk yapılardan biridir.Fatih Köşkü geniş salonları, eyvan görünümlü terası, revaklı sofası; bir çift porfir sütunun gerisindeki yüksek kapısı, duvarlarındaki derin pencere ve nişleri, muhteşem oda ocağı ile İmparatorluk mimarilerine özgü çizgiler yansıtır.
Fatih Köşkü geleneksel dış sofalı ev formunun, kesme taştan, anıtsal bir uygulamasıdır.
Fatih Sultan Mehmed’in seyir köşkü olarak yaptırdığı Fatih Köşkü kısa sürede hazine eşyalarının saklandığı bir mekân haline gelmiştir.
Kaşıkçı Elması ve Hz. Osman’a atfedilen tören kılıcı bu bölümde sergilenmektedir.
Ayrıca yine padişah tahtları bu bölümün bitişiğindeki dairede bulunmaktadır fakat 2015-2016 yılları itibari ile Padişah elbiseleri ve Tahtları bölümü kapalıdır.
Fatih Köşkünün yanında Seferli Koğuşu/Padişah Elbiseleri bölümü bulunmaktadır
Enderun Teşkilatı’nın önemli bir birimi olan Seferliler, padişahların çamaşırlarını özellikle sarığını törenle yıkayan ve padişahla birlikte seferlere katılan bir koğuştur. Bu teşkilat, 1635 yılında IV. Murad tarafından kurulmuştur. Bu teşkilatla ilgili koğuş binasının 18. yüzyılın başında Sultan III. Ahmed tarafından yaptırıldığı bilinir günümüzde içerisinde padişah elbiseleri sergilenmektedir.
Bu bölüm ile III. Avlu gezimizi tamamlayıp IV.Avlu ve son bölüme geçiyoruz.
Yazının Devamı > Topkapı Sarayı’nda Bir Gün (IV. Avlu)
III.Avlu Gezi Planı