uyku bozukluğu belirtileri, uyuma davranışı, primer insomni, dissomni, dissomnia nedir, uyku bozuklukları nelerdir
Uyku çevreden gelen uyarıları algılama ve bu uyarılara cevap verme yetilerinin geçici olarak kaybedildiği, gözlerin kapalı halde olduğu, uyanıklık halinde gerçekleştirilen birçok davranışın baskılandığı haliyle ölüme benzetilen, dört farklı derinlik evresine sahip olan ve ortalama insan ömrünün 1/3’ ünü oluşturan bir davranıştır (Oral, 2012).
Uyuma Davranışının Kuramsal Açıklamaları:
Bu soruya iki farklı kuramsal cevap verilmiştir; bir kuram uykunun restoratif (yenileyici) bir davranış olduğunu söylerken bir diğer kuram ise uykunun evrimsel (uyumcul) bir davranış olduğunu söylemektedir.
Restoratif kuram uykunun bedenin fiziksel ve zihinsel olarak yenilenmesini sağladığını öne sürerken, evrimsel kuramda ise uykunun ilkel insanlarda görülen hayatta kalma çabaları sonucunda uzun yıllarca süre gelmesiyle genetik olarak yerleşmiş bir davranış olduğunu belirtmektedir (Yapıcı, 2013).
Uykuya, bedenin dinlenme ihtiyacını karşılayan bir hareketsizlik davranışı olması nedeniyle düzenli bir ritimde ihtiyaç duyulur fakat çeşitli biyolojik ve psikolojik nedenlerden dolayı kişinin yaşadığı uyku bozuklukları hayatında önemli bir sorun oluşturmaktadır.
Uyku problemleri, bir belirti olarak neredeyse her hastalıkta rastlanan ve uzun yıllardır üzerinde çalışılan bir alandır (Özgen, 2001). Uyku bozuklukları insan ruh ve beden sağlığını etkileyen birçok farklı hastalığın belirtisi olarak ya da tek başına bir hastalık olarak görülebilmektedir. Uykunun zihinsel ve bedensel dinlendirici etkisi düşünüldüğü zaman bu problemlerin tanılanması ve tedavi edilmesi gerekir (Koçu, 2009).
Uyku bozuklukları temel olarak şu başlıklar altında sınıflandırılmaktadır;
Bu bozukluk uyuma probleminin süresiyle ilgili az uyuma ya da fazla uyumayla ilgili problemlerdir (Özgen, 2001).
2- Primer İnsomnia:
Uykuya dalma, sürdürme ve uyanmayla ilgili yaşanılan problemleri kapsar. İnsomniada kişiler uyuyamamaktan ve dinlenememekten şikâyet ederler. Kronik insomniak kişiler uyusalar dahi çok yüzeysel uyuduklarını ve uyuyamayıp çok kolay uyandıklarını ifade etmektedirler (Özgen, 2001).
Primer insomniada biyolojik nedenler; metabolik sistem bozuklukları, solunum sistemi problemleri ve nörolojik problemler olarak bilinir. Psikolojik nedenler ise kişinin olumsuz yaşantılar sonucunda yaşadığı stres, kaygı, korku, endişe vs. duygularının uyuma sırasında gerekli olan sakinlik ve gevşemeye engel olması olarak açıklanabilmektedir (Özgen, 2001).
Primer insomnia tedavisi:
Uyku hijyeni sağlanarak bu bozukluk azaltılabilmektedir. Uyku hijyenini düzenleyen faktörler; düzenli bir gece uykusu, uykunun bir ritme oturtulması, uyurken çok aç ya da tok olunmamalıdır, yatak odasında çevresel faktörlerin uyumaya uygun hale getirilmesi, uyuma isteğini takıntı haline getirmemek vb. durumlardır (Özgen, 2001).
3- Primer Hipersomnia:
Kişinin gece yeterince uyumasına rağmen gündüz saatlerinde de aşırı uyuma isteği yaşaması ve uyku ataklarıyla çok fazla uyuması olarak tanımlanır. Kişide tanılanması için en az 30 gün sürmesi gereklidir (Özgen, 2001).
Bu sınıflamaya dâhil olan bozukluklar şunlardır;
Ergenlikte başlayan, yılın belirli dönemlerinde görülen ve erişkinliğe doğru azalıp ortadan kalkan, kişide aniden görülen uyuma atağıyla uyuduğunda da uyandırılmasının neredeyse imkânsız olduğu ve aniden kendi kendine uyanmanın görüldüğü bir tablodur.
Genelde 20’li yaşlarda görülen ve kişinin gece gündüz farkı olmaksızın sürekli uyumalarına rağmen uyandıklarında dinlenemedikleri bir bozukluktur.
Kişinin uyanık olduğu zamanlarda aniden gelen uyku atağıyla uyumasıdır. Katapleksi ve uyku paralizisi denen geçici felçlik halinde görülebilmektedir (Özgen, 2001).
4- Solunum Kaynaklı Uyku Bozuklukları:
Uyuma sırasında kişide meydana gelen solunum problemleridir. Bu bozukluk ölümcül olabilmektedir nitekim ani gece ölümlerinin birçoğunda solunum durması neden olarak görülür. Solunum durması durumuna uyku apnesi denmektedir. Uyku apnesi bu rahatsızlığı olan kişilerde 1 saatlik bir uykuda 5 defa görülür.
5- Sirkadiyen Uyku Ritm Bozukluğu:
Uyku ritminde yaşanan bozukluklardır, farklı şekillerde görülür.
* Uykuya dalma zamanlarında yaşanan problemden dolayı uyuma saatlerinin sürekli değişmesidir.
* Mesai saatleri esnek olan kişilerde asıl uyku zamanında uyumamaktan dolayı günün farklı saatlerinde uyuma davranışlarının görülmesidir (Özgen, 2001).
* Jet lag denilen farklı saat dilimlerinde seyahat etmekten kaynaklanan uyku problemlemleridir.
Uyku sırasında ortaya çıkan fiziksel ve ruhsal bozukluklardır. Bu bozukluklarda farklı tablolar görülür.
7- Kâbus Bozukluğu:
Kişinin kâbusla uyanmasıdır. Dış uyaran olmadan kâbusun verdiği korku duygusuyla uyanıp kısa süreli bu duygu içerisinde yaşamaktadırlar. Tedavisi psikoterapi ile mümkün olabilmektedir.
8- Uyku Terörü:
Hastaların uykunun yavaş dalga evresindeyken çığlık ve ağlamayla ani bir şekilde uyanarak yataktan kaçmaya çalışması şeklinde görülen şiddetli korku yaşamasıdır. Çocuklarda daha fazla görülür. Bu bozukluğun tedavisinde de psikoterapi oldukça etkili olmaktadır (Özgen, 2001).
Uyurgezerlik uykunun ilk evrelerinde oluşan uykudan kalkıp yürüme davranışı ve uyandığında hiçbir şey hatırlamama şeklinde görülen bir bozukluktur. Daha çok çocuklarda görülür. 12 yaş atakların arttığı yaştır. Tedavisinde antidepresanlar etkili olmaktadır (Özgen, 2001).
Koçu, L. (2009). Uyku bozukluğu olan hastalarda serum serotonin düzeyleri. (Tıpta Uzmanlık Tezi). GATA. Askeri Tıp Fakültesi. Ankara.
Özgen, F. (2001). Uyku ve uyku bozuklukları. Psikiyatri dünyası, (5), 41-48.
Oral, Z. (2012). Uzun yol otobüs sürücülerinde uyku bozukluğu sıklığının belirlenmesi. (Tıpta uzmanlık tezi). Erciyes Üniversitesi. Tıp Fakültesi. Kayseri.
Yapıcı, G. (2013). Bir maden işletmecisi çalışanlarında tanı almış uyku bozukluğu ve gündüz uykululuğu sıklığının değerlendirilmesi. Bülent Ecevit Üniversitesi. (Yüksek Lisans Tezi). Sağlık Bilimleri Enstitüsü. Zonguldak.
Giresun Üniversitesi - Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bölümü/3. Sınıf
Etiketler; #dissomnia belirtileri #dissomnia #uyku bozuklukları nelerdir #uyku nedir #primer insomnia nedir #primer hipersomnia nedir #uyku ritim bozuklukları nelerdir