Zyıanly bolsa-da, çilim çekıärler Sepleriň elıeterliligi
Halkara Zyıanly bolsa-da, çilim çekıärler Iıun 02, 2015
2030-njy ıylda dünıäde çilimkeşlikden ıylda 8 million adam ıogalar diılip, BMG-niň Bütindünıä saglyk guramasynyň (BSG) täze hasabatynda aıdylıar.
Temmäki önümleriniň zyıanyna halkara derejesinde geçen asyryň aıagynda üns artdy. Bütindünıä saglyk guramasy 1988-nji ıylda 31-nji maıy halkara temmäkisiz gün diıip yglan etdi. Çilimkeşligiň, öňüni alyp bolıan ölümlik hassalykdygy resmi derejede ykrar edildi.
Dünıäniň ençeme ıurdunda, şol sanda Türkmenistanda-da çilimkeşlige garşy döwlet syıasaty ıöredilıär, köpçülikde çilim çekmäge gadagançylyk ıaly çäreler görülıär.
Muňa garamazdan, çilimkeşlik problemasynyň aktuallygy gowşamaıar.
20-nji asyrda temmäki 100 million adamyň ölümine sebäp bolandygy aıdylıar we, BMG-niň maglumatyna görä, eger häzirki gidişine gitse, onda 21-nji asyrda temmäkiden ölıänleriň sany milliarda ıetip biler.
Şu ıyl çilimkeşlige garşy halkara güni “Temmäki önümleriniň bikanun söwdasyny bes etmeli” diıen şygar astynda geçdi. Bütindünıä saglyk guramasy bikanun çilim söwdasynyň öňüni almak arkaly arzan çilimiň azalmagyny we ilatyň az girdejili gatlaklarynyň hem-de ıaşlaryň arasynda çilimkeşligiň azalmagyny gazanyp bolar diıip hasap edıär.
Maglumata görä, şu günki gün çilimkeşleriň 80%-i az we orta girdejili ıurtlarda ıaşaıar.
Çilimkeşligiň zyıany barada aıdylanda...
Çilimiň düzümindäki zäherli maddalara degişli, hususan-da, şeıle sanlar berilıär: 20 çilimiň düzümine 130 mg nikotin, 45 gr ammiak, 0,7-1,1 mg sinil turşusy we 0,6 tutujy ys gazy we beıleki zäherli jisimler girıär. Bu maddalaryň adamynyň endamyna düşüp, saglyga ıetirıän täsiriniň netijesinde, käbir maglumatlara görä, çilimkeşleriň ömri çilim çekmeıän adamlardan orta hasapdan 9 ıyl gysga bolıar.
Çilimkeşligiň adamyň dem alyş, ıürek-damar, nerw sistemalaryna, hatda daş keşbine erbet täsir edıändigi medisina taıdan ıyllar boıy tassyklanyp gelinıär.
Emma temmäkiniň zyıany baradaky maglumatlara garamazdan, çilimkeşlik meşhur bolmagyna galıar.
Temmäki adamzadyň taryhynda öwrenneklilige getirıän iň giň ıaıran endik hasaplanıar. Temmäki önümlerini çekıärler, çeıneıärler, diliň aşagyna goııarlar, hatda ysgaıarlar. Onuň
saglyga zyıanyna garamazdan, käbir adamlar asla çilimi taşlamak islemeıärler, käbirleri bolsa, taşlansoňlar, ıene-de gaıtadan bu neşä başlaıarlar.
Munuň sebäbiniň nikotiniň adamynyň nerw sistemasyna we iımit siňdiriş hem ıürek-damar sistemasyna ıetirıän fiziki we psihiki täsiri bilen baglydygy aıdylıar.
Medisina meseleler boıunça sosial neşirleriň birinde temmäkiden saplanmagyň kynçylyklary düşündirilip, adam çilimi taşlanda, nikotina öwrenişen bedeniň nikotin ıetmezçiliginden stress ıagdaıa düşıändigi we hut şu ıagdaıda çilimkeşiň çilim çekmek üçin edıän hereketine zar bolıandygy bellenilıär. Emma çilimi taşlandygy sebäpli çilim çekmäge “hakynyň ıokdugy” ıadyna düşende, hut şeıle çykgynsyzlyk –“azarlama” adamyň köplenç çilimkeşlige gaıtadan dolanmagyna sebäp bolıar diıip, "medkarta.ru" neşiri belleıär.
Soňky döwürde çilimiň ornuny belli bir derejede kalıan, ıagny suw çilim çekmek däbi tutdy. Temmäkiniň gündogar medeniıetine mahsus bu görnüşiniň tutuş dünıä boıunça, şol sanda hatda ıaşlaryň arasynda meşhurlygy artdy.
Emma munuň hem zyıany öwrenilıär. Hususan-da, suw çilim üçin 25 gram temmäkiden ybarat adaty bir paıyň zyıanynyň 60 sany çilimiň täsirine barabardygyny ”ovrede.ru” neşiri habar berıär.
Türkmenistanda köpçülikleıin ıerlerde çilim çekmek we hatda temmäki önümlerini wagyz etmek 2000-nji ıyldan bäri gadagan.
2011-nji ıylda Türkmenistan Bütindünıä saglyk guramasynyň (BSG) “Temmäkä garşy göreşmegiň” Konwensiıasyna goşuldy, ıurtda temmäki önümleriniň bahasy azyndan 50% ıokarlandy.
Türkmen mediasy ıurtda ilatyň 8%-niň çilim çekıändigini we türkmen hökümetiniň bu görkezijini 2025-nji ıyla çenli 5% getirmegi planlaşdyrıandygyny habar berıär.
Temmäki önümleri gymmatlaıar
Nädip we nähili horlanmaly?