Türkmen-owgan gatnaşyklary: hoşniıetli goňşuçylyk we sebitde ıakynlaşmak syıasatynyň mysaly Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi / 13.04.2017 / Teswirlemeler
Döwlet Baştutanymyzyň başlangyjy bilen kabul edilen «Bitarap Türkmenistanyň daşary syıasat ugrunyň 20172023-nji ıyllar üçin Konsepsiıasynda» sebitiň döwletleri bilen özara düşünişmek we özara ynanyşmak ıörelgeleri esasyndaky hyzmatdaşlyk Merkezi Aziıada parahatçylygy hem-de howpsuzlygy saklamagyň we pugtalandyrmagyň esasy şerti bolup durıandygy bellenilıär. İurdumyzyň daşary syıasy strategiıasynda goňşy Owganystan bilen gatnaşyklary işjeňleşdirmäge aıratyn ähmiıet berilıär. Golaıda Owganystan bilen ikitaraplaıyn diplomatik gatnaşyklaryň ıola goıulmagyna 25 ıyl doldy. Türkmenistan halkara bileleşiginiň owgan halkynyň abadan durmuşyny üpjün etmäge hem-de Owganystanyň durmuş-ykdysady taıdan dikeldilmegine we durnukly ösüşine iş ıüzünde kömek bermäge gönükdirilen tagallalaryny hemmetaraplaıyn goldaıar.
Şunuň bilen baglylykda, ıurdumyz diňe parahatçylykly, syıasy-diplomatik, söwda-ykdysady we ynsanperwer usullary ulanmak arkaly bu ıurtdaky ıeňil bolmadyk ıagdaıy durnuklaşdyrmak ugrunda çykyş edıär. Şol usullar bolsa uzakmöhletli geljege gönükdirilendir. Bu işde BMG-niň öňüni alyş diplomatiıasynyň Merkezi Aziıa üçin sebit merkezine möhüm orun degişlidir. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy boıunça 2007-nji ıylyň dekabr aıynda onuň ştab-kwartirasy Aşgabatda açyldy. Parahatçylyk dörediji ıurt hökmünde abraıy barha artıan Bitarap Türkmenistanyň öz döwründe Owganystanyň içindäki gapma-garşylyklary parahatçylykly ıol bilen çözmek başlangyjy bilen çykyş edendigini hem-de özüniň paıtagtyny owganara gepleşikleriniň birnäçe tapgyrynyň geçiriljek ıeri hökmünde hödürländigini ıatlatmalydyrys. Şu geçen ıyllaryň dowamynda ıurdumyz dostlukly döwlete döredijilikli durmuşyň esaslarynyň pugtalandyrmakda hem-de ıurdy durmuş-ykdysady taıdan ösdürmekde uly kömek berip geldi we bu asylly işi dowam edıär. Elektrik energiıasynyň we suwuklandyrylan gazyň ıeňillikli bahadan iberilmegi, öz serişdeleriniň hasabyna durmuş maksatly desgalaryň, hususan-da, lukmançylyk we bilim ugurly desgalaryň gurulmagy, ıaşlaryň Türkmenistanyň okuw mekdeplerinde okamagy boıunça ıardam berilmegi hem-de Owganystanyň ilatyna yzygiderli esasda ynsanperwerlik ıükleriniň ugradylmagy munuň aıdyň subutnamysydyr. Soňky ıyllarda ıurdumyz Owganystandaky ıagdaıy çalt kadalaşdyrmak üçin täze syıasy-diplomatik gurallary işläp taııarlamak üçin tagallalary birleşdirmek, hususan-da, Birleşen Milletler Guramasynyň howandarlygynda bu ıurduň ykdysadyıetini dikeltmek boıunça uzakmöhletleıin maksatnamany işläp taııarlamak teklibi bilen çykyş etdi hem-de özüniň syıasy giňişligini zerur bolan gepleşikler üçin bermäge taııardygyny mälim etdi.
Türkmenistan soňky onıyllyklaryň dowamynda uly synaglary başdan geçiren doganlyk owgan halkyna onuň parahatçylyga, agzybirlige hem-de ylalaşyklylyga ymtylmasynda raıdaşlyk bildirip, goňşy ıurduň durmuş-ykdysady taıdan dikeldilmegine gönükdirilen anyk ädimleri ädıär, bu ıurduň sebit we halkara ykdysady giňişligine netijeli goşulyşmagyna ıardam bermek ugrunda çykyş edip, energetika we ulag ulgamlarynda Owganystanyň ykdysadyıetini we düzümini gaıtadan dikeltmäge gönükdirilen sebit ähmiıetli giň möçberli taslamalaryň başyny başlaıar.
Türkmen tarapynyň Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan (TOPH) transmilli gaz geçirijisini hem-de Türkmenistan-Owganystan-Täjigistan demir ıoluny gurmak boıunça taslamanyň başyny başlamagyny olaryň iň möhümleriniň hatarynda görkezmek bolar. Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan ugry boıunça täze turba geçirijiniň gurluşygyna 2015-nji ıylyň dekabr aıynda badalga berildi. Garaşsyz halkara bilermenleriň pikirine görä, türkmen tebigy gazynyň Günorta Aziıanyň iri ıurtlaryna uzakmöhletli iberilmegini üpjün etmäge ıardam etjek bu iri energetika taslamasynyň iş ıüzünde durmuşa geçirilmegi Türkmenistanyň ählumumy energiıa howpsuzlygynyň häzirki zaman arhitekturasyny kemala getirmäge anyk goşandy bolmak bilen, taslamama gatnaşıan ıurtlaryň ykdysady taıdan ösmegine kuwwatly itergi berer, ileri tutulıan durmuş meselelerini, hususan-da, Owganystanda täze iş orunlaryny döretmek boıunça möhüm meseleleri çözmäge ıardam berer.
Ägirt uly kuwwata eıe bolan ulag-aragatnaşyk ulgamynda hem hyzmatdaşlyk aıratyn ähmiıete eıedir. Bu ugurdaky taslamalarda ıurdumyzyň milli bähbitleri goňşy döwletleriň we tutuş Aziıa sebitiniň ösüşiniň talaplary bilen sazlaşıar. Gürrüň Türkmenistan-Owganystan-Täjigistan Aziıa halkara ulag geçelgesiniň birinji tapgyry-Atamyrat-Ymamnazar-Akina täze demir ıolunyň gurluşygy barada barıar. Bu demir ıol 2016-njy 28-nji noıabrynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň hem-de Owganystan Yslam Respublikasynyň Prezidenti Mohammad Aşraf Ganiniň gatnaşmagynda ulanmaga berildi. İurdumyzyň başyny başlan, sebit we ählumumy goşulyşmagyna gönükdirilen bu giň möçberli taslamadan hem uly durmuş-ykdysady netijä garaşylıar—geljekde Aziıanyň ulag geçelgesi Hytaıyň köp şahaly demir ıol ulgamyna we onuň üsti bilen çalt depginlerde ösıän Aziıa-İuwaş umman sebitiniň döwletlerine çykar. Şeılelikde, polat ıol sebit hem-de halkara möçberinde ulag-üstaşyr gatnawlaryň möhüm bölegine öwrülip, bu taslama gatnaşıan ıurtlaryň häzirki zaman halkara ykdysady gatnaşyklar ulgamyna işjeň goşulyşmagyna ıardam eder. Ulanmaga berlen Atamyrat-Ymamnazar-Akina demir ıolunyň umumy uzynlygy 88 kilometre barabardyr, onuň 85 kilometri Türkmenistanyň çäginden we 3 kilometri türkmen-owgan serhediniň her tarapynda ıerleşen Ymamnazar we Akina demir ıol menzilleriniň arasyndan geçıär. Täze polat ıoluň Türkmenistanda öndürilıän ıangyç serişdeleriniň, hususan-da nebit önümleriniň we suwuklandyrylan gazyň Owganystana iberilıän möçberlerini artdyrmak baradaky ylalaşygy nazara almak bilen, iki ıurduň arasyndaky haryt dolanyşygynyň möçberleriniň artdyrylmagyna ıardam etjekdigi hem-de owgan ykdysadyıetiniň dikeldilmegine kuwwatly itergi berjekdigi, durmuş meselelerini çözmäge hem-de dostlukly ıurduň ilatyny iş bilen üpjün etmäge ıardam etjekdigi şübhesizdir. Owganystanyň çäginde ıerleşıän Andhoıa çenli bu polat ıoluň böleginiň gurluşygynyň dowamyny türkmen tarapy amala aşyrar. Mundan başga-da, şu geçen ıyllaryň dowamynda türkmen elektrik energiıasy ıeňillikli şertlerde Owganystanyň demirgazyk sebitlerine iberilıär. Lebap we Mary welaıatlarynda täze kuwwatly energetika desgalarynyň gurluşygynyň tamamlanmagy bilen, elektrik energiıasynyň owgan ugry boıunça iberilıän möçberleri has-da artdyrylar.
2015-nji ıylyň maı aıynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň we Owganystan Yslam Respublikasynyň Prezidentiniň Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygynyň ıurtlary boıunça ıörite wekili Mohammad Şaker Kargaryň arasynda geçirilen duşuşygyň çäklerinde Türkmenistanyň Energetika ministrliginiň we Owganystan Yslam Respublikasynyň Energetika we suw serişdeleri ministrliginiň ıolbaşçylarynyň arasynda duşuşygyň Teswirnamasyna gol çekildi. Onda 2018-2027-nji ıyllarda Türkmenistandan elektrik energiıasyny ibermek hem-de şol döwürde eksport edilıän elektrik energiıasynyň möçberlerini dört esse artdyrmak hakyndaky çözgüt bellige alyndy. Soňky ıyllarda Türkmenistan bilen Owganystanyň arasyndaky hyzmatdaşlygyň täze many-mazmun bilen baılaşdyrylandygyny bellemelidiris. Yzygiderli geçirilıän türkmen-owgan syıasy geňeşmeleri we dürli derejede, ilkinji nobatda bolsa, ıokary derejede geçirilıän ikitaraplaıyn duşuşyklar muňa ıardam etdi. 2015-nji ıylyň 21-22-nji ıanwarynda Owganystan Yslam Respublikasynyň Prezidenti Mohammad Aşraf Ganiniň Türkmenistana bolan ilkinji döwlet sapary soňky ıyllarda has işjeňleşen döwletara gatnaşyklaryny giňeltmegiň ıolunda örän möhüm ädim boldy. Şol ıylyň awgust aıynda bolsa hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň Owganystan Yslam Respublikasyna resmi sapary boldy.
İokary derejede gazanylan möhüm ikitaraplaıyn ylalaşyklar söwda-ykdysady hyzmatdaşlygy ösdürmek üçin täze mümkinçilikleri açdy. Söwda-ykdysady we tehniki hyzmatdaşlyk boıunça bilelikdäki türkmen-owgan hökümetara toparynyň döredilmegi hem-de bar bolan kuwwatdan we bilelikdäki işiň tejribesini netijeli ulanmak üçin täze ugurlaryň gözlenilmegi hem şuňa gönükdirilendir.
Türkmen-owgan gatnaşyklarynda ynsanperwerlik ulgamdaky hyzmatdaşlyga aıratyn ähmiıet berilıär. Şol gatnaşyklar ıylsaıyn täze many-mazmun bilen baılaşdyrylıar.Däp-dessurlaryň, medeniıetiň, ruhy-ahlak gymmatlyklaryň umumyly bilen birleşen iki goňşy halkyň gatnaşyklarynyň taryhy öz gözbaşyny asyrlaryň jümmüşinden alyp gaıdıar. Hut şoňa görä-de, taraplar medeni we ylym-bilim gatnaşyklaryny yzygiderli giňeltmek, sungat ussatlarynyň wekiliıetlerini alyşmak, türkmen hem-de owgan halklarynyň özboluşly baı taryhy-medeni mirasyny öwrenmek üçin ähli şertleri döredıärler.
14.07.2017 • Maıadarlary çekmek we eksport mümkinçiliklerini artdyrmak—möhüm ykdysady ugurlar 18.06.2017 • Halkara pul gaznasy Türkmenistanyň ösüş ugruna oňyn baha berdi
24.05.2017 • Ulag düzümleri sebitleri durmuş-ykdysady taıdan ösdürmegiň möhüm şertidir 17.05.2017 • Ileri tutulıan durmuş ugurlary—milli syıasatyň esasy ıol görkezijileri
10.05.2017 • 2017-nji ıylyň apreli: döwlet Baştutanymyzyň daşary syıasat başlangyçlarynyň ugry bilen 25.04.2017 • Türkmenistanyň Birleşen Milletler Guramasynda wekilçiligi giňelıär Elekton gazety "Altyn Asyr"