Turkmen Habar Gullugy: Türkmengallaönümleri Kärhanasy
Garaşsyzlyk ıyllary içinde Türkmenistanda bugdaı önümçiligi birnäçe esse artdy. İurduň gallaçylary her ıylda ıurduň una, ıarma, çörek önümlerine, makaron önümlerine beıleki çörek önümlerine bolan içerki talabyny doly kanagatlandyrıan bugdaıy ıeterlik derejede öndürıärler. Galla hasyly ıygnalyp bolandan soňra has jogapkärli möwsüm – ıygnalan hasyly saklamak we ony gaıtadan işlemek möwsümi başlanıar. Munuň üçin ıurtda kuwwatly däne saklaıan, elewatorlar, gaıtadan işleıän toplumlar döredildi. “Türkmengallaönümleri” Döwlet birleşiginiň kärhanalary bu wezipeleri ıerine ıetirmek bilen meşgullanıar. Olaryň ygtyıarynda 19 sany däne üweıän, kabul edijileriň 6-sy, 35 sany çörek bişiriji, 2 sany makaron kärhanalary, taııar önümleri ıerleıän dükanlaryň 35-si bardyr. Döwlet birleşiginiň gaıtadan işleıän kärhanalarynyň umumy kuwwatlylygy ıylda 1130,6 müň tonna uny öndürmäge ukyplydyr. Un zawodlarynda unuň ıokary, birinji we ikinji görnüşleri, makaron önümlerini, bugdaı ıarmasyny öndürmek üçin un öndürilıär. Döwlet birleşiginiň hereket edıän makaron öndürıän kuwwatlyklar ıylda 30 müň tonna çenli önüm öndürmäge mümkinçilik berıär.
Soňky ıyllarda ıurduň bu pudagy Türkmenistanyň sebitleriniň ählisinde – Balkan, Lebap, Ahal, Daşoguz we Mary welaıatlarynda dänäni gaıtadan işleıän täze kärhanalar, ıewropanyň iň häzirki zaman enjamlary bilen üpjün edilen kärhanalary bilen üsti ıetirildi. Däneçilik, bu elbetde diňe bir bugdaı däldir – Daşoguz welaıatynyň S.Türkmenbaşy adyndaky etrapda şalyny gaıtadan işleıän toplum işe giriziler. Bu toplumyň düzümine 30 müň tonna şaly dänesini saklamak üçin ıöriteleşdirilen elewator we şalyçylyk zawody girer.
2012-nji ıylda Ahal welaıatynyň Derweze etrabynda kuwwatly elewator we Ruhabat etrabynda bugdaı dänelerini saklamak we gaıtadan işlemek üçin ıurtda iň iri önümçilik toplumy ulanmaga berildi. Onuň düzümine bir wagtyň özünde 100 müň tonna dänäni saklamaga niıetlenen elewator, degirmen, makaron bölümi, çörek bişirıän girıär. Bu toplum bu ıerde öndürilıän bugdaıy gaplamak üçin niıetlenen polietilen haltalaryny öndürıän önümçilik bölümi bilen bilelikde ulanmaga berildi.
Ondan azajyk soňra Balkan welaıatynyň Serdar etrabynda, Daşoguz welaıatynyň Görogly etrabynda we Maryda her biri ıylda 50 müň tonna gallany saklamaga we gaıtadan işlemäge niıetlenen kärhanalar ulanmaga berildi. Lebap welaıatynda bolsa, bir wagtyň özünde 100 müň tonna bugdaı saklamaga niıetlene we ıylda 80 müň tonna un öndürıän kärhana işläp başlady.
2014-nji ıylda Türkmenistanda hemmesini hasaplanyňda bir wagtyň özünde 360 müň tonna bugdaıy saklamaga niıetlenen täze elewatorlaryň birden sekizisi ulanmaga berildi. Bu ıerde alynan hasyly saklamak we ıurduň ätiıaçlyk tohumlyk bugdaılaryny saklamak üçin ähli şertler döredilendir. Gelejekde her bir welaıat iri galla saklanylıan ammarlaryň birnäçesine eıe boljakdygyny bellemelidiris. Golaı geljekde galla saklanylıan ammar Köneürgenç etrabynyň Köneürgenç şäherinde gurlar. Häzirki wagtda bolsa şol welaıatyň Boldumsaz etrabynda elewatoryň gurluşygy alnyp barylıar.
Önümleriň görnüşleri we möcberi ıylsaıyn artıar, çörek we bulka önümleriniň dürli görnüşleri bilen üpjün edilıär. Soňky ıyllaryň dowamynda ıurduň çörek bişiriji we makaron senagatyna täze tehnologiıalaryň birnäçesi ornaşdyryldy. “Türkmengallaönümleri” Döwlet birleşiginiň kärhanalarynyň onlarçasy häzirki zaman awtomatlaşdyrylan liniıalar bilen üpjün edildi. Türkmenistanyň Prezidentiniň “Duzy ıodlaşdyrmak we uny demir bilen baılaşdyrmak hakynda” Kararyna laıyklykda “Saglyk” Döwlet maksatnamasynyň çäklerinde we ilatyň arasynda ıod-demir ıetmezçilik keselleriniň öňüni almak we ıok etmek maksady bilen, İUNISEF-ň tehniki taıdan goldaw bermeginde unuň ıokary we birinji görnüşleriniň ählisi demir sulfatynyň premiksi we foliı kislotasy bilen baılaşdyrylıar.
Umuman “Türkmengallaönümleri” Döwlet birleşigi öz işini alty ugur boıunça alyp batıar, birleşigiň hünärmenleriniň tagallalary bolsa bölümlerde jemlenendir. Meselem, däne önümçiligi we taııarlamak bölümi ekiş geçirmek, dänäni ösdürip ıetişdirmek, dökün, suw bermek we hasyl ıygnamak meselelerine gözegçilik edıär. Un-ıarma we kombinirlenen iım senagaty bölümi gallany una we ıarma öwürmek çärelerine jogap berıär, şeıle hem öndürilıän önümleriň hilini üpjün edıär. Dänäni gaıtadan işleıän bölümleriniň ählisinde standartlaşdyrmak işleri alnyp barylıar. Çörek bişirıän we makaron senagaty bölümi çöregi, çörek-bulka önümlerini we konditer önümlerini bişirmek işleri bilen meşgullanıar. Hünärmenler iň gerek bolan önümi – çöregiň hiline monitoringi yzygiderli alyp barıarlar. Şonuň üçin hem çörek zawodlary, çörek bişirıän kärhanalar we makaron bölümleri umumy standartlaryň tabynlygyndadyr. Çörek önümlerini paılaıan bölüm dänäni we çörek önümlerini ıerleşdirmek, şeıle hem döwlet gaznalaryny däne bilen üpjün etmek bilen meşgullanıar. Şeıle hem hususy gurluşyk we daşary ykdysady hyzmatdaşlyk bölümleri hem bardyr.
Un-ıarma we kombinirlenen iım senagaty bölüminiň baş hünärmeni Ballyk Saparlyıewiň belleışi ıaly, dänäni ıokary hilli saklaıan we öz önümleri bilen sebitleriň çörek-bulka önümlerine bolan isleglerini doly kanagatlandyrıan iri häzirki zaman elewatorlaryň iksini her welaıatda gurmak wezipesi öňde dur. Şular ıaly toplumlaryň üsti ıygy-ıygydan tohumlyk bugdaıy arassalaıan, olary zyıan berijilerden we ösümlikleri kesellerden goraıan bölüm bilen ıetiriler. Tohumlaryň her bir görnüşine nyşan goıulıar. Bu bolsa ekiş döwründe kärendeçiler üçin örän oňaıly ıagdaıdyr.
“Türkmengallaönümleri” Döwlet birleşigi ıurduň däneçilik hojalyklaryny tohum bilen üpjün edıär. Muňa Döwlet birleşiginiň Ahal welaıatynda ıerleşıän Däneçilik ekinleri ylmy-önümçilik institutynyň işi şert döredıär. Şunuň ıaly tejribe-synag ylmy-önümçilik meıdançasy Türkmen oba hojalyk uniwersitetiniň ıanynda hem bar. Bu ıerde hem däne ekinlerini ösdürip ıetişdirmek öwrenilıär. Tejribe-synag uçastoklarynda ıurduň oba hojalyk alymlary seçme tohumçylyk gözleglerini, täze görnüşleri synagdan geçirıärler, olaryň oňaıly hillerini güıçlendirıärler. Birnäçe ıylyň içinde täze görnüşler döredildi we iş ıüzünde ornaşdyryldy. Olar häzirki wagtda Türkmenistanyň bugdaı meıdanlarynda ösdürilip ıetişdirilıär. Meselem, “Miras” (türkmen alymlary 2013-nji ıylda bugdaıyň bu görnüşinde ilkinji synag ekişini geçirdiler), şeıle hem bugdaıyň “Ak baş” atly görnüşi hem synag edildi.
Türkmenistan bugdaı bilen diňe bir özüni üpjün etmän, eısem ony dünıäniň azyklyk bazarlaryna hem iberıär. Ilatyň milli çörek önümlerine bolan ıokary talaplaryny nazara almak bilen, çörek bişirıän tamdyr ulgamy giňeldildi. Indi gyzgyn çörekler bazarlaryň ıakynda, ıagny müşderileriň gözleriniň alnynda bişirilıär.
Gönderen Turkmen Habar Gullugy zaman: 06:19