Pompeii Antik Kenti ve Vezüv Yanardağı - Özhan Öztürk Makaleleri
Pompeii 40°45′00″N 14°29′10″E Napoli kenti yakınlarında bulunan ve hâlâ kısmen gömülü olan yıkıntı halindeki antik Roma kenti 24 Ağustos 79 tarihinde Vezüv Yanardağı’nın (Monte Vesuvio) iki gün süren faaliyeti sonucu Herculaneum (Ercolano) ile birlikte volkanik kül ve cürufun altına gömülerek yok olmuştur.
Pompeii nerede? Pompeii harita
Pompeii neler görülebilir
Pompeii (W. H. Goodyear, 1846–1923)
Kayıp kent 1748 yılında tesadüfen yeniden keşfedilince Roma İmparatorluğu’da kent yaşamı hakkında detaylı bilgi edinmek mümkün olmuştur. UNESCO’nun Dünya Miras Listesi‘nde olan Pompeii İtalya’nın en popüler turistik merkezlerinden biridir. Harabelerde amfitiyatro (MÖ 80), Casa dei Vettii, Casa del Fauno, Casa del Poeta Tragico, Gymnasium, Forum, hamam, tiyatro ve Apollo tapınağı
Pompei 40°45′N 14°30′E /pomˈpɛi/ Napoli ilinde 25.397 nüfuslu (2014) bir belediye olup, Beata Vergine del Rosario di Pompei (1901), San Salvatore, Sacro Cuore di Gesù, San Giuseppe ve Santa Maria Assunta in Cielo kiliseleri ile Pompeii harabeleri görülebilir.
Pompeii website: www.pompeiisites.org/
Pompei belediyesi website: www.comune.pompei.na.it
Antiquarium di Boscoreale 40°45′41.62″N 14°28′15.2″E Boscoreale kasabasında bulunan arkeoloji müzesi olup içerisinde Pompeii, Herculaneum, Oplontis, Stabia ve Boscoreale kazılarından bulunmuş eserler sergilenmektedir. Antiquarium, Pompeii Arkeoloji İdaresi tarafından 1991 yılında açılmıştır.
Pompeii’in Son Günleri (Last Day of Pompeii) isimli tablo (Resim: Karl Brullov, 1833)
Vezüv yanardağı püskürme esnasında (1944)
Vezüv Yanardağı (Monte Vesuvio) 40°49′18.01″N 14°25′33.57″E /ˈmonte veˈzuːvjo/ Napoli körfezinde Napoli kentinin 9 km doğusunda yeralan 1,281 m yüksekliğinde aktif bir yanardağın adıdır. MS 79 yılında Pompeii, Herculaneum ve diğer Roma yerleşimlerini püskürttüğü lav, duman, taş ve külleriyle yaşanmaz hale getirmiş, tahminen 16 bin kişi hayatını kaybetmiştir. Tarihi kayıtlardan onlarca kez püskürdüğü anlaşılan dağ 1631 Kasım ayında 3 bin, 1906’da 100 kişinin ölümüne neden olurken Mart 1944’de etrafındaki köylerden San Sebastiano al Vesuvio, Massa di Somma ve Ottaviano’nın tamamını, San Giorgio a Cremano’nun ise bir kısmını yok etmiştir. Vezüv yanardağı 5 Haziran 1995’te milli park ilan edilmiş olup, zirvenin 200 m aşağısına dek karayoluyla ulaşmak
19. yüzyılda Vezüv dağında füniküler hattı
Füniküler araç, 1900
sönmüş kraterler içerisinde gezinmek ve yaya olarak zirveye tırmanmak mümkündür.
Dağa kolay ulaşım için 1880’de inşa edilen füniküler araç yolu 1944 yılında lavlar tarafından yutulmuştur. Sözleri gazeteci Peppino Turco tarafından yazılan bestesi Luigi Denza’ya ait ünlü Napoliten şarkı ‘Funiculì, Funiculà’ bu hattın açılışı onuruna yapılmıştır.
Pompeii ve Vezüv yanardağı hakkında ilginç ve önemli bilgiler
Antik Çağ’da Pompeii halkı Vezüv dağının bir volkan olduğunu bilmiyordu.
Pompeii her yıl ortalama 2.6 milyon turist tarafından ziyaret edilmektedir
Pompeii randevu evlerinden birisinde taş yatak
Pompeii villalarından birisinden duvar kabartması detay
Pompeii kurbanları asırlar sonra küllerin altından çıkarıldılar
İlk patlama sırasında Pompeii’nin 15 bin kişilik nüfusunun % 13’üne denk gelen 2 bin kişi ölmüştür.
Pompeii Antik kenti kalıntılarının bugüne dek korunmasının sebebi kentin üzerinin volkanik kül tabakasıyla kaplanmasıdır. Plinius patlamayı farklı dallarda genişleyen Akdeniz çamı ağacı formunda tasvir, havanın bazen açık bazen karanlık olduğunu ama sürekli külle dolu olduğunu bildirmiştir. Pompeii felaketi öncesinde volkan (Volcano) kelimesi bilinmiyordu yanardağ anlamında kullanılan bu isim Roma ateş ve demircilik tanrısı Vulcan’a atfen bu olaydan sonra konulmuştur.
Pompei Antik kenti, 1748 yılında Napoli Kralı III. Carlo’un sarayının inşaası sırasında işçilerce keşfedilmiştir. Pompeii Antik Kenti yılda 2.6 milyon turist tarafından ziyaret edilmektedir. Pompeii’den çıkarılan 2 bin yıllık olup, Dünya Anıtları Fonu’dan 1996, 1998 ve 2000’de maddi yardım alan sitenin korunabilmesi için bugüne dek 335 milyon $ harcanmıştır. 1819 yılında Napoli kralı I. Francis Pompeii sergisini karısı ve kızıyla ziyarete gittiğinde erotik sanat örneklerinden öylesine utanmıştır ki bazı odaların kitlenerek ziyarete kapatılması talimatını vermiştir. Pompei amfitiyatrosu günümüze ulaşan en eski Roma amfitiyatro örneğidir. 150 hektar alana yayılmış olan Pompeii Antik kenti aynı zamanda dünyanın en büyük ören yeridir. Sismik aktivite ve deniz kıyısının zamanla değişmesi sonucu
Pompeii günümzüde denizden 2 km mesafede bulunmaktaysa da Roma döneminde denize daha yakın ve Sarno nehrinin ağzında yer almaktaydı.
Pompeii kenti patlama öncesinde zengin Romalılarca ziyaret edilen bir tatil
Pompeii’de bir duvar kabartması
yerleşimiydi. Aynı zamanda kent Yaşlı Plinius’a göre Garum adlı bir balık sosunun
üretimiyle ünlenmişti. İmparator Nero’nun Pompeii’de bir villa yaptırmak istediği hatta karısı Poppaea Sabina‘nın bu kentin yerlisi olduğu da bilinmektedir.
1281 m yüksekliğinden Vezüv yanardağı yaklaşık 17 bin yaşındadır ve bugüne dek
en az 50 kez püskürmüştür. Vezüv, Avrupa kıtasındaki tek aktif volkan olup aynı zamanda dünyanın en tehlikeli yanardağlarından birisi kabul edilmektedir. 18. yüzyılda 6 kez, 19. yüzyılda 8 kez, 20. yüzyılda 1906, 1929 ve son kez 1944’de püskürmüştür.
FünikülergarumMonte Vesuvionapoli gezilecek yerlerPompeiPompei amfitiyatrosupompei hikayesipompei nasılpompei nedenpompei tarihipompei tarihi antik kentiPompei turistPompeiipompeii felaketipompeii geziPompeii harabeleripompeii neredePompeii turist sayısıUNESCO'nun Dünya Miras ListesiVesuviusvezüv püskürmeVezüv Yanardağı