“Küçük olsun bizim olsun” Prof. Dr. Gökhan Ünel Türkiye’nin kendi parçacık hızlandırıcısını yapıyor.
Parçacık fiziği nedir? Parçacık fiziği çok temel bir sorudan başlıyor. “Bu nedir?” Bu atomdur. Atom nedir? Çekirdeğin etrafındaki elektronlardır. Çekirdek nedir? İçinde proton ve nötronlar bulunur. Bunlar nedir? İçinde kuarklar olan bir şeydir. Kuark nedir? Bunun aşağısına pek inemedik işte. Kuarklar, kütlesi çok çok çok küçük enerjisi ve momentumu olan ama yükü olmayan neredeyse ışık hızında giden temel parçacıklar. 1920’lerde varlığı öneriliyor, 1950’de deneysel olarak keşfediliyor. Biz bu temel yapı taşlarının birbirleriyle nasıl etkileştiklerini araştırıyoruz.
Higgs Bozonu bulundu diye 2013’te Nobel’i verip, sonradan hala Higgs Bozonunun bulunduğuna emin olmayışımız nedir? Higgs Bozonu gibi davranıyorsa, Higss Bozonu gibi kokuyorsa, Higgs Bozonu gibi ses çıkarıyorsa o zaman büyük ihtimalle Higgs Bozonudur; ama olmayabilir de. Standart Model dediğimiz parçacıkların ne yaptığını anlatan kuram, bir tane Higgs Bozonu ile bir takım sorunları çözüyor. Ama başka kuramlar da var; diyorlar ki bir Higgs Bozonu ailesi daha olsa başka sorunlar da çözülecek. Eğer dört tane daha Higgs Bozonu olsa, bir tanenin yanında, başka sorunlar çözülecek. Yani bulunan Higgs Bozonu Standart Model’in tek başına duran Higgs Bozonu mu, yoksa çok Higgs Bozonlu başka kuramın bulabildiğimiz en hafif ilk Higgs Bozonu mu, bilmiyoruz. Kısaca aramaya devam.
2013’te saniyede 40 milyon çarpışma olduğunu bu kadar datanın hepsini yazamadığınızı çünkü teknolojinin sınırlı olduğunu söylemişsiniz. Bugüne geldiğimizde yapay zekanın ve işlemcilerin kapasitelerinin ve hızlarının inanılmaz artması ile bu sıkıntı ortadan kalkıyor mu? Evet daha fazla, en az on kat daha hızlı data yazıyoruz. Ama her detayı yazmak istemiyorum çünkü genelde ortaya sıkıcı işler çıkıyor. Bazen protonlar birbirine çarpıp, sekiyor; iç özelliklerini hiç göremiyoruz. İlginç olayları seçip yazmak istiyoruz. Şimdi hesap gücü de arttı ama analiz şeklimiz hâlâ sıkıcı. Maalesef yapay zekanın en önemli unsurlarından ‘makine öğrenme’ bugüne kadar CERN' e girmedi. Ne yazık ki 30 senelik bu deneyler dayanıklılık ve sağlamlık önemli olduğu için bu tür yeniliklere pek izin verilmiyor. Tamamen kör de değiliz, yeni yeni makine öğrenme CERN'e girmeye başlıyor.
Gençlere STEM okumaları yönünde bir mesajınız var mı? Kim ne seviyorsa onu yapsın. Seviyorum ama açılamıyorum yok, seviyorsan bilim yapacaksın yani yarın öbür gün aç kalır mıyım yok. İstersen et tokatla, en iyisi olursan mutlaka yürürsün.
Savaş veya Barış Savaş veya Barış
Kuzey Ege’nin en temel gelir kaynağı, uygarlık tarihi boyunca bolluğun, bereketi...