Japonya Para Birimi: Yen Hakkında Bilgiler | Bilgihanem
21 Mart 2018 Cevat İmren
Dünyanın 7 majör para biriminden biri olan yen, Japonya'nın resmi para birimidir. 127 milyonu aşan nüfusuyla dünyanın en kalabalık onuncu ülkesidir ve muazzam doğayla metropol yaşantısını bir arada sunmaktadır. Başkenti Tokyo'dur ve şehir özel bir statüye sahiptir. Ayrıca Tokyo 23 semte ayrılmıştır. Japonya'nın tarihi milattan önce 8000 yıllarına kadar uzanmaktadır. 538 yılında Budizm'in Kore'den adalara gelişi ise Japonya tarihi döneminin başlangıcı olarak kabul edilmektedir.
Gelenekleri, devlet yapısı, şehir yaşantısı, kültürü ve daha birçok özelliği ile Japonya, GSYİH bakımından ABD'den sonra dünyanın en büyük ikinci ekonomisine sahiptir. Aynı zamanda dünyanın en büyük dördüncü ihracatçısı ve ithalatçısı konumundadır. Ülkenin savunma bütçesi bakımından dünyada beşinci sırada ve Birleşmiş Milletler, G8, G20, APEC üyesi olduğu bilinmektedir. 2. Dünya Savaşı'nda yenilgiye uğradıktan sonra hızlı bir kalkınma ile ekonomik güçlerden biri haline gelmiştir.
Dünyanın en büyük milli ekonomilerinden birine sahip ülkelerden olan Japonya'nın para birimi, yendir. Oldukça eski tarihli para birimlerindendir ve yen kelimesi, Çin para birimi yuan kökenlidir. Japonya standartlarına göre Y harfinin okunmaması nedeniyle "en" şeklinde okunur. Anlamı ise Japoncada yuvarlak nesnedir. Bu anlam da Eski Çin madeni paralarına dayanmaktadır.
Japon yeni uluslararası piyasalarda JPY şeklinde kısaltılır ve sembolü ¥ şeklindedir. Günümüzde kullanılmıyor olsa bile yenin 100'e bölünmesiyle sen isimli alt birimi bulunmaktadır. Aynı zamanda başka bir alt birim olarak Japon yeninin 1000'e bölünmesiyle rin oluşturulmuştur. Ama günümüzde iki alt birim de kullanılmamaktadır. Japon yeninin dağıtımından ve politikasından ise Japonya Merkez Bankası sorumludur.
"Japon mucizesi" olarak tanımlanan 2. Dünya Savaşı'nda alınan yenilgi sonrası kalkınma dönemi, bugün ülkenin dünyanın en güçlü ekonomilerinden birisi olmasını sağlamıştır. Sakin, çalışkan, disiplinli, nizami ve mesafeli insanları ile yeniden bir ülke inşa edilmiştir. Dışa kapalılık ise 19. yüzyılın ikinci yarısından sonra Batılılaşma çabaları ile sonlanmıştır. Buna karşın geleneklerini, yaşam tarzlarını geliştirme çabalarını kaybetmemişlerdir.
Japonya'da 2. Dünya Savaşı sonrasında yakalanan ekonomik başarının kaynağı; istikrarlı siyasi iktidar, büyük şirket grupları, güçlü bir bürokrasidir. Bu 3 güce odaklanan ülke, cesur kararlar alarak güçlü endüstriyel yapıya kavuşmuştur. Sumo, judo, matcha çayı ile törenleri, kimonoları, origami sanatı, altın haftaları, çiçek ve ay seyretme gibi özel günleri de finansal alandaki başarılara eklenince, ülke tüm dünyanın dikkatini çeken bir yapıya sahip olmuştur. Ayrıca deprem ve tsunami gibi doğal afetlerle mücadelesine rağmen, başarısının engellenemediğini de belirtmek gerekir.
Yen, Japonya'nın resmi para birimidir ve yuan temelli bir dövizdir. Oldukça eski bir tarihe sahiptir ve günümüzde Amerikan doları ve Euro'dan sonra döviz piyasalarının üçüncü en çok işlem gören para birimidir. Aynı zamanda dolar, Euro ve sterlinden sonra gelen rezerv para birimi olarak yaygın bir şekilde kullanılmaktadır.
1870 yılında Meiji hükümetince Avrupa'daki para sistemine benzer olarak tanıtılmıştır. Bu para sistemi, Mon olarak adlandırılmıştır ve Japonya ekonomisinin modernize edilmesinin bir parçası olmuştur. 1871 tarihinde Yeni Para Birimi Yasası'nın kabulü ile eski para birimleri yürürlükten kaldırılmıştır.
Yeni para sisteminde ondalık birimler kabul edilmiş, 1,5 gram altın veya 24,26 gram gümüş olarak tanımlanan yen kurulmuştur. Eski para birimlerinin basım hakları ise idari birimlerin ellerinden alındı ve bu duruma son vermek için 1882 tarihinde Japonya Merkez Bankası kuruldu. 2. Dünya Savaşı'nın ardından yen büyük bir değer kaybıyla karşılaştı ve ekonominin yeniden istikrara kavuşması için Bretton Woods sisteminin bir parçası olarak 1 dolar 360 yen eşitliği kabul edildi.
1971 yılında Bretton Woods sisteminin terk edilmesiyle birlikte yenin dalgalanmasına izin verildi. 1973 yılına kadar 1 dolar – 271 yen eşitliği kabul edilmiş, ardından 1973 Petrol Krizi ile değer kaybı yaşanmıştır. 1980 yılına kadar da 1 dolar – 227 yen eşitliği söz konuşu olmuştur. Japonya Merkez Bankası'nın yene müdahaleleri ise 1973 yılından beri devam etmektedir ve kirli dalgalanma isimli rejim altında yönetilmektedir.
Yukarıda saydığımız hamleler, Japonya'nın kalkınmasında önemli adımlar olmuştur. Japonya Merkez Bankası, bugün sıfıra yakın faiz politikasını sürdürmektedir ve hükümetin aşırı bir anti-enflasyon politikası bulunmaktadır.
Japonya para birimi yen banknot ve madeni paralarının üzerinde yer alan ünlü isimlere de göz atmak istiyoruz. 2004 yılından beri kullanılan 10.000 yenin ön yüzünde modern Japonya'nın kurucularından kabul edilen Fukuzawa Yukicki isimli aktivist, yazar ve öğretmen yer almaktadır. Arka yüzünde ise Kyoto Bölgesi'nde bulunan ve Birleşmiş Milletler Dünya Kültür Mirası Kabul Edilen Byodo-In tapınağında bulunan bir Hoo kuşu vardır. Bu kuş, erdemi temsil eden mitolojik bir hayvandır.
2000 yenin ön yüzünde 16. Yüzyıldan kalma Shuri Kalesi kapısı bulunur ve kiraz çiçeği ile kasımpatı motifleri kullanılmıştır. Arka yüzünde ise edebiyat çalışmaları ile ünlü Murasaki Shikibu'nun tasviri bulunmaktadır. Japon paralarında bulunan ikinci kadındır; ama bu banknot, 2000 yılında yapılan G8 Zirvesi anısına çıkarıldığı için pek ortalıkta görülmemektedir. Bu nedenle 5 bin yende basılı olan kadın tasviri, tek kabul edilmektedir.
Japon yeni, Amerikan doları ve Euro'dan sonra en yüksek işlem hacmine sahip para birimidir. İthalat ve ihracat tarafında da güçlü bir ele sahip olan Japonya'nın para biriminin, neredeyse bütün dövizler karşısındaki değeri sıkı bir şekilde takip edilmektedir. Finans piyasalarında ise en çok tercih edilen dövizler arasında yer almaktadır.
Euro'nun Japon yeni karşısındaki değeri, EUR/JPY paritesi ile takip edilmektedir. Japon yeni, bu paritede de karşıt döviz konumundadır ve aslında para birimi, genel olarak karşıt döviz olarak işlem görmektedir. Bu nedenle çoğunlukla kar ve zarar, Japon yeni cinsinden hesaplanmaktadır.
Japonya ekonomisinde 2016 yılı itibariyle durgunluk görülmesine karşın, ABD'den sonra dünyanın en büyüğü olarak anılmaktadır. Aynı zamanda Japonya ekonomisinin büyüklüğü, İngiltere, Almanya ve Fransa'nın toplamı kadardır ve 4 trilyon doları aşan milli geliri ile dünyanın üçüncü büyük milli ekonomisidir. Satın alma gücü paritesi bakımından ise dördüncü büyük ekonomidir.
Japonya, "Enler Ülkesi" olarak tanımlanabilecek bir ekonomiye sahiptir. Dünyanın en büyük üçüncü otomobil üreticisi konumunda olan ülke, aynı zamanda en büyük elektronik eşya üreticisidir. Üstelik, küresel patent başvurularında çeşitli alanlardaki liderliği bulunur ve dünyanın en yenilikçi ülkelerinden birisidir. Bunlara ek olarak, dünyada en çok kredi veren ve GSYİH'e oranla kamu borcunun en yüksek olduğu ülkedir.
Japonya genel olarak 1 yıllık ticaret fazlası çalışır ve net uluslararası yatırım fazlalılığı önemli düzeydedir. Örneğin; 2010 itibariyle 13,5 trilyon dolar ile dünyadaki özel finansal varlıkların yüzde 13,7'sine sahiptir ve dünya üçüncüsüdür. Ek olarak 2015 itibariyle Fortune Global 500 listesinde 54 Japon merkezli şirket yer almaktadır. Tüm bunlara karşın ülke ekonomisi, ciddi oranda azalan bir nüfusun yarattığı sorunlarla karşı karşıyadır.
Tokyo Menkul Kıymetler Borsası, piyasa değeri ile dünyanın dördüncü büyük borsasıdır. 2292 kayıtlı şirketle de Asya'nın en büyük ikinci borsasıdır.
Japonya Merkez Bankası, Çin'den sonra 1,2 trilyon dolar civarı döviz rezervi ile dünyanın ikinci en büyük döviz rezervine sahiptir.
Tokyo Yarış Pisti'nde düzenlenen Japonya Kupası, dünyanın en yüksek kazançlı at yarışlarından birisidir.
Dünyada en çok satılan 5 gazeteden 4'ü Japon'dur.
Sudoku 1984 yılında dünyada ilk defa Japonya'da oynanmıştır ve buradan yayılmıştır.
IMF verilerine göre; Japonya'nın GSYİH oranı 2016 yılında 4,3 trilyon dolar civarındadır. Kişi başına milli gelir ise 34.414 dolardır.
Kısaca Japonya'nın Ticari İlişkileri
Japonya'nın enlerle dolu ekonomisi, üretici ülke konumu, hizmet sektörü, ithalat ve ihracat ürünleri ile dünya devlerinden biri olduğu ortadadır. En önemli ticaret ortakları ise ABD, Çin ve Güney Kore'dir. Başlıca ihracat kalemleri; taşıtlar, makine, nükleer reaktör, elektrikli ve elektronik donanımlardır. Ayrıca optik, tıp, fotoğrafçılık ile ilgili cihazlar da bu kalemler arasında yer almaktadır.
Japonya'nın en önemli ithalat kalemleri; mineral yakıtlar, yağlar, damıtma ürünler, elektrikli – elektronik donanımlar, makine, nükleer reaktör, metaller, cüruf ve küldür. Türkiye ile Japonya arasındaki ticaret hacmine baktığımız zaman, yaklaşık 4,7 milyar dolarlık bir işlem görülmektedir. İthalat oranı yaklaşık 4,3 milyar dolar civarındayken, ihracat yaklaşık 442 milyon dolardır.
Türkiye ile Japonya arasındaki ithalat – ihracat kalemleri, detayları ile burada gösterilmektedir. 31 Aralık 2017 tarihi itibariyle ülkemizdeki Japon sermayeli şirket sayısı 200 civarına ulaşmıştır. Japonya'da faaliyet gösteren Türk sermayeli şirket sayısı ise 5 adettir.
Japonya'nın dünya devi ülkelerden olması ve enlerle dolu bir ekonomisi olması, cidden göz doldurucu bir güçtür. Japonya Merkez Bankası'nın para politikaları ise tüm dünyanın nefesini tutarak takip ettiği konulardandır. Buna karşın Japon yeni, düşük değerli bir para birimidir ve bunda en büyük pay, sıfıra yakın faiz politikasının uygulanmasıdır.
Japon yeni görme imkanınız oldu mu? İlginç bir tasarımı olduğunu düşünüyor musunuz?
Düşük değerli olması, ülkenin ucuz olduğunu düşündürdü mü?
Japon yeninin, neden Türk lirası karşısında 100 adet ile hesaplandığını biliyor musunuz?
17 Mayıs 2018, 4:40 pm
Ben hiç görmedim japon yeni, o yüzden sorunuza cevap veremicem, ama yazınız süper olmuş.
http://currencyinformation.org/japanese-yen https://www.jnto.go.jp/eng/basic-info/basic-info/money.html https://matcha-jp.com/en/1359 https://www.japan-guide.com/e/e2196.html