Aslında her şey koca bir yalanmış
Geride kalan 1 Kasım seçimlerinin ardından AKP yeniden tek başına iktidarı elde etti. Kocaeli’de ise oylarını arttırarak kaybettiği 7. Milletvekilliğini de geri aldı. Kocaeli’de son yıllarda ezici bir AKP üstünlüğü var. Onun karşında ise CHP ve sol sürekl
Bu soruya cevap bulabilmek için Türkiye’de ilk demokratik seçim olarak kabul edilen 1950 seçimlerine kadar geri gitmemiz gerekiyor. 1950 Türkiye genel seçimleri, 14 Mayıs 1950 tarihinde düzenlenen ve TBMM 9. dönem milletvekillerinin belirlendiği seçim. "Gizli oy, açık tasnif" yönteminin ilk kez uygulandığı 1950 seçimleri, Türkiye Cumhuriyeti tarihinin ilk demokratik seçimi olarak kabul edilir. 1946 genel seçimlerinden sonra, Cumhuriyet tarihinde tek dereceli olarak düzenlenen ve birden fazla partinin katıldığı ikinci milletvekilliği genel seçimidir. Bu seçimde Kocaeli’de 3 parti yarıştı, Cumhuriyet Halk Partisi, Demokrat Parti ve Millet Partisi. Seçim sonucunda ise kazanan, CHP’den neredeyse iki kat fazla oy alan Demokrat Parti oldu. Bu sonuçlarla birlikte Kocaeli’de sağın güçlü olduğu dönem de başladı.
Bu kez 4 partinin (Demokrat Parti, Cumhuriyet Halk Partisi, Cumhuriyetçi Millet Partisi, Türkiye Köylü Partisi) katıldığı 1954 seçimlerinde Kocaeli’de yine ipi Demokrat Parti göğüsledi.
1957 yılında yeniden sandık kuruldu. Bu seçimlerde Demokrat Parti, Cumhuriyet Halk Partisi, Cumhuriyetçi Millet Partisi, Hürriyet Partisi seçime katıldı. 1954 seçimlerine göre Demokrat Parti’nin oyu düşse de yine kazanan onlar oldu.
15 Ekim 1961 tarihinde yapılan ve Türkiye Büyük Millet Meclisi 12. yasama dönemi için 450 milletvekili seçildiği bu seçim Türkiye tarihi için çok önemli bir seçimdi. Bir döneme damga vuran Demokrat Parti artık yoktu. Yerine ise sağda Ragıp Gümüşpala’nın genel başkanlığının yaptığı Adalet Partisi vardı. 4 partinin yarıştığı bu seçimde CHP birinci parti oldu. Kocaeli’de ise yine sağ bir parti kazandı. Adalet Partisi Kocaeli’de yüzde 44 oy alarak seçimin galibi oldu.
10 Ekim 1965 tarihinde vatandaşlar TBMM’nin 13. dönem milletvekillerini belirlemek için seçime girdi. Milli Bakiye Sistemi’nin uygulandığı bu seçimde 6 parti (Adalet Partisi, Cumhuriyet Halk Partisi, Millet Partisi, Yeni Türkiye Partisi, Türkiye İşçi Partisi, Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi) yarıştı. Milli Bakiye sistemin yanı sıra bu seçimle birlikte Türk Siyasetine uzun süre damga vuracak biri isimle de tanıştı Türkiye. O kişi Süleyman Demirel’di… 1965 seçimlerinde Kocaeli’de sağın kazandığı bir seçim olarak da tarihe geçti. Adalet Partisi Kocaeli’de de yüzde 55 oy aldı.
1969 yılında yapılan genel seçimlerde Adalet Partisi’nin oy oranı çok az düşse de Kocaeli’de yine kazanan sağ ve Adalet Partisi oldu.
12 Mart 1971 yılında verilen askeri muhtıra ve sonrası yaşanan zor günlerin ardından Türkiye 1973 yılında sandık başına gitti. Bu kez CHP’nin başında genç dinamik ve Türk Siyasi tarihinin en önemli aktörlerinden biri olacak isim vardı. “Karaoğlan” lakaplı Bülent Ecevit CHP Genel Başkanı olarak girdiği bu ilk seçimde birinci parti olarak çıktı. Kocaeli’de ise çok partili döneme geçişten sonra ilk kez sol bir parti birinci olarak çıktı. Adalet Partisi ile kafa kafaya giden seçimlerde CHP Kocaeli’de yüzde 33 oy alırken Adalet Partisi ise yüzde 32 oyda kaldı.
1977 seçimlerinde Bülent Ecevit’li CHP ile Süleyman Demirel’li AP arasında büyük bir rekabetin olduğu bir seçim oldu. Bu seçimde de ipi göğüsleyen CHP oldu. Kocaeli’de ise yine yarış başa baş geçti. Kocaeli’de CHP yüzde 43 oy oranı ile birinci olurken AP yüzde 40’ta kaldı.
12 Eylül 1980, Türkiye’de artık hiç bir şey eskisi gibi olmayacak. 12 Eylül askeri darbesi sonrası askıya alınan demokrasi 1983 yılında yapılan seçimlerle yeniden hayata döndürülmeye çalıştı. Bu seçimde ne CHP vardı ne de Adalet Partisi. Türk siyasetinin en önemli isimleri Ecevit, Erbakan, Demirel Türkeş yasaklıydı. 12 Eylül darbesini ürünü olan Anavatan Partisi vardı bu kez siyaset sahnesinde. Her şey beklenildiği gibi oldu. Turgut Özal’ın genel başkanlığını yaptığı ANAP, seçimden birinci parti olarak çıktı. Kocaeli’de ise yüzde 43 oy oranı yakalayan ANAP birinci partiydi.
12 Eylül askeri yönetimi yavaş yavaş yerini sivil demokrasiye bırakırken 1987 yılında sandık başında Türk siyasetinin yeni ve eski aktörleri bir araya geldi. Siyasi yasakların kaldırılmasının arından Bülent Ecevit Demokratik Sol Parti Genel Başkanı, Süleyman Demirel Doğru Yol Partisi Genel Başkanı, Necmettin Erbakan Refah Partisi Genel Başkanı, Alparslan Türkeş ise Milliyetçi Çalışma Partisi genel Başkanı olarak seçime girdi. Türk siyaseti bu önemli isimlerin karşında ise 1983 seçiminde binci parti olarak çıkan ANAP ve solda yeni kurulan Erdal İnönü’nün Genel Başkanlığı’nı yaptığı Sosyal Demokrat Halkçı Parti vardı. ANAP’ın yine birinci Parti çıktığı bu seçimde Kocaeli iki ayrı seçim bölgesine ayrılmıştı. Birinci bölgede ANAP yüzde 26 oy alırken ikinci bölgede ise yüzde 28 oy alabilmişti. SHP ise her iki bölgede de yüzde 27 oy oranına ulaştı.
20 Ekim 1991 yılında yapılan genel seçimler öncesinde 12 Eylül Darbesi’nin komutanı Kenan Evren Cumhurbaşkanlığını Turgut Özal’a devretmişti. ANAP’ın başında ise Mesut Yılmaz vardı. 1989 yılında yapılan yerel seçimlerde büyük oy kaybı yaşayan ANAP, 1991 seçimlerinde ise ikinci parti oldu. Süleyman Demirel’in genel Başkanlığını yaptığı DYP bu seçimden birinci parti olarak çıktı. Bu seçimde büyük bir çıkış yakalayan Doğu Perinçek’in Genel Başkanlığı’nı yaptığı Sosyalist Parti meclise giremese bile seçimin altıncı partisi oldu.
1991 seçimlerinde ise Kocaeli’de iki ayrı seçim bölgesi uygulaması yapıldı. Birinci bölgede DYP yüzde 27, ikinci bölgede ise yüzde 22 oy aldı. Birinci bölgede ikinci parti olan Refah Partisi ise ikinci bölgede ise DYP’nin az bir farkla üstüne çıkarak birinci parti oldu. Solu temsil eden iki parti olan SHP ve DSP bu seçimde her iki bölgede de alt sıralarda yer aldı.
1995 yılında yapılan seçimlerde bugün hala tartıştığımız yüzde 10 barajı ile tanıştı Türkiye. Sağın en güçlü partisi olan DYP’nin başında ise Cumhurbaşkanlığına seçilen Süleyman Demirel’in yerine gelen Tansu Çiller vardı. 1995 seçimleri büyük bir sürprizle sonuçlandı. Hızla yükselen Refah Partisi bu seçimin galibi oldu. Kocaeli’de bu kez tek seçim bölgesi uygulaması yapıldı. Kocaeli’de de Refah Partisi yüzde 31 oyla birinci parti oldu. Solda ise DSP önemli bir oy oranı yakaladı. DSP Kocaeli’de yüzde 18’le ikinci parti oldu.
18 Nisan 1999 yılında yapılan seçimde ise 1971 seçimlerinin ardından bir sol parti seçimden birinci parti olarak çıktı. Ülkeyi kurduğu azınlık hükümeti ile seçime götüren Bülent Ecevit’in Genel Başkanlığı’nı yaptığı DSP yüzde 22 oy oranı ile birinci parti oldu. Kocaeli’de de DSP yüzde 22 oyla birinci, kapatılan Refah Partisi’nin yerine kurulan Fazilet Partisi çok az farkla ikinci parti oldu. Bu seçim aynı zamanda o güne kadar ez fazla partinin katıldığı seçim oldu. 1999 seçimlerinde 20 parti yarıştı.
3 Kasım 2002 günü Türkiye bu kez erken seçim için sandık başına gitti. Seçim öncesi Fazilet Partisinde yaşanan ayrışma Türk Siyaseti’nin en önemli partisini doğurdu. Recep Tayyip Erdoğan’ın genel başkanlığında Adalet ve Kalkınma Partisi kuruldu. Yüzde 10 ülke barajlı sistemi uygulanan seçimde, yalnızca Adalet ve Kalkınma Partisi ve Cumhuriyet Halk Partisi bu barajı aşarak meclise milletvekili sokmayı başarmışlardı. Oyların yüzde 34,3'ü ile 363 milletvekilliği kazanan AKP, TBMM'nin üyelik sayısının yaklaşık yüzde 66'sını alarak liste usulü çoğunluk sisteminin uygulandığı 1950'li yıllardan sonra TBMM'deki en büyük temsil gücünü elde eden siyasi parti oldu. Bu seçimin ayrı bir özelliği de, 2002 genel seçimlerinde verilen oyların yüzde 46.33'ü mecliste temsil edilememişti.
Kocaeli’de ise AKP ülke genelinde olduğu gibi patlama yaptı. AKP, Kocaeli’de kullanılan oyların yüzde 42’sini aldı. CHP ise yüzde 18’de kaldı. Kocaeli’de sol ilk defa bu kadar dibe battı.
2007 genel seçimlerinde AKP oylarını arttırarak yine tek başına iktidar oldu. AKP yüzde 46 oyla iktidara geldi. Seçimin ikinci partisi olan CHP ise yüzde 20 oy alabildi. Yüzde 10 barajını aşan MHP’de TBMM’de girebildi. Bu seçimde 226 bağımsız aday da mecliste yer aldı. Kocaeli’de AKP oy oranını yüzde 49’a kadar çıkardı. CHP Kocaeli’de oylarını çok az arttırarak yüzde 19’a çıktı.
12 Haziran 2011'de yapılan genel seçimleri 34 yıldan sonra Türkiye'nin "erken" yapılmayan ilk genel seçimi olarak tarihe geçti. AKP bu seçimde de birinci parti oldu. AKP oyları yüzde 49’a kadar yükseltti. Kemal Kılıçdaroğlu ile seçime giren CHP’de yüzde 25 oyla ikinci parti oldu.
AKP bu seçimde Kocaeli’de ki en fazla oyunu aldı. AKP’nin kalesi haline gelen Kocaeli’de yüzde 52 oy aldı. CHP’de bu seçimde oylarını arttırarak yüzde 25’e kadar çıktı.
7 haziran 2015’de yapılan seçimlerde ise AKP tek başına iktidarı kaybetti. Cumhurbaşkanı olan Recep Tayyip Erdoğan’ın yerine AKP’nin başında Genel Başkan olarak Ahmet Davutoğlu yer aldı. AKP bu seçimde yüzde 40 oy almasına rağmen tek başına iktidar olabilmek için gerekli olan 276 sandalye sayısına ulaşamadı. CHP oyların %24,9'u ile 132 sandalye elde etti ve ikinci parti oldu fakat oy oranı ile milletvekili sayısı 2011 genel seçimlerine göre düştü. MHP oyların %16,2'si ile 80 milletvekili kazandı ve oy oranını ve sandalye sayısını bir önceki seçimlere göre %3,28 artırdı. Seçimlere ilk kez katılan Halkların Demokratik Partisi (HDP) %10 seçim barajını geçerek, aldığı %13,1 oy oranı ile Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde 80 milletvekili ile temsil edilmeye hak kazandı.
AKP Kocaeli’de yüzde 46 oy almasına rağmen 7 olan milletvekili sayısı 6’ya düştü. CHP’nin oyları ise yüzde 24’e düştü. Bu seçimde oyunu en fazla artıran MHP ve HDP oldu. HDP yurtdışında gelen oylarla birlikte 1 milletvekili bile çıkarmayı başardı.
Tek başına iktidarı kaybeden AKP, CHP ve MHP ise yaptığı görüşmeler sonucunda bir hükümet çıkaramayınca Cumhurbaşkanı Erdoğan erken seçim kararı aldı. Ve 1 Kasım günü yeniden sandık yolu göründü. 1 Kasım seçimlerinden AKP tarihin en yüksek oyunu alarak çıktı. Türkiye genelinde yüzde 49 oy alan AKP Kocaeli’de oyunu yüzde 56.5’e çıkardı. AKP 7 Haziran’da kaybettiği tek başına iktidarı 1 Kasım’da yeniden aldı.
14 Mayıs 1950’de yapılan genel seçimlerinden başlayarak yapılan tüm genel seçmeleri incelediğimizde sol partiler Kocaali’de birkaç dönem hariç birinci parti olamadı. Emek yoğun bir kent olan Kocaeli hep solun kelesi olduğu söylense de, rakamlar ve istatistikler hiç öyle demiyor. Kocaeli’nin solun kalesi olduğu söylemi ayakları yere basmayan sadece İzmit’te sıkıştırılmış bir gerçek gibi önümüzde duruyor.
Yerel yönetimlerde ise özellikle İzmit’te CHP ve geleneğinden gelen partilerin önemli başarıları görünüyor. Leyla Atakan, Erol Köse gibi CHP’li belediye başkanlarının yanı sıra İzmit’te Adalet Partili Cevdet Bağdat, ANAP’lı Necati Gençoğlu gibi isimler de belediye başkanlığı yapmıştı. Gençoğlu’nun ardından 1989 yılında belediye başkanı seçilen Sefa Sirmen ise sol bir isim olarak uzun yıllar belediye Başkanlığı yaptı. Onun ardından iki sene Hikmet Erenkaya’nın belediye başkanlığı yaptığı İzmit’te İbrahim Karaosmanoğlu ile birlikte sol belediye de tamamen yok oldu.
Kocaeli’nin ilçelerinde ise yine dönem dönem sol partilerin belediye başkanlığı yaptığı görülse de ağırlık yinede sağ partili isimlerden oldu.
Kocaeli’nin solun kalesi sözü koca bir yalandan başka bir şey değil. Artık çok ciddi ciddi bu koyuyu düşünmenin zamanı gelmedi mi?