Unutkanlığın Psikolojisi | Mustafa Sönmez - Kişisel ve Video Blog | Hayatı Kaydet!
Hepimizin şikayetçi olduğu ortak bir nokta var: Unutuyoruz. İsimleri, yerleri, yüzleri, yapmamız gereken işleri, aramamız gerek...
Hepimizin şikayetçi olduğu ortak bir nokta var: Unutuyoruz. İsimleri, yerleri, yüzleri, yapmamız gereken işleri, aramamız gereken şahısları unutup kalıyoruz... Hatta bazılarımız amnezi adı verilen "hafıza kaybı" hastalığına tutulmuş durumda. Bazı yaşlılarımız ise "bunama" olarak adlandırabileceğimiz alzaimer hastalığının pençesinde kıvranmakta.
Unutkanlığa, amneziye ya da alzaimer'e yol açan birçok faktör var. Alkol kullanımı, beyinde meydana gelen hasarlar, psikolojik ya da duygusal travmalar, depresyon, baş yaralanmaları ve genetik faktörler bunların başlıcaları. Bu yazımızda yukarıda saydığımız etmenleri açıklamak yerine unutkanlığa sebep olan ve günlük yaşantımızda yer alan faktörleri sıralayacağız.
Birincisi, gereksiz birçok veri girişi kısa süreli hafızamızı yıpratıyor. Bu durum bize gelen verile sağlam bir şekilde kaydetmede zorluk çıkarıyor ve sonunda unutkanlık baş gösteriyor. Eskilerin "mezar taşı okumayın, unutkan olursunuz" demelerindeki sebep sanırım kısa süreli hafızanın gereksiz bilgilerle kullanılıp yıpratılmamasıdır.
Kısa süreli hafızamızı aşırı bir şekilde ve gereksiz yere kullanıyoruz. Buna karşın uzun süreli hafızamızı çok ama çok az kullanıyoruz. Şimdi beraberce düşünelim, en son hangi bilgiyi uzun süreli hafızanıza aldınız? Günlerimizi öyle bir şekilde yaşıyoruz ki, uzun süreli hafızamızı neredeyse hiç kullanmıyoruz. İşyerimizde yaptığımız işler otomatikleşmiş durumda ve uzun süreli hafızamızın kullanımını gerektirmiyor. Eve geldiğimizde ise televizyonun başına geçiyoruz ve yine hafızamızı kullanmıyoruz. Telefon numaralarını da artık hafızamıza almıyoruz çünkü cep telefonlarımız var. Az kitap okuduğumuz için oradaki bilgileri hatırda tutmak gibi bir gayretimiz de maalesef yok. Güzel söz ve şiir ezberleme alışkanlığı ise artık günümüzde demode. Kıssalar ve öyküler anlatan dede ve ninelerimiz yok ki, aklımızda tutacağımız ve gelecek nesillerimize aktaracağımız hikâyelerimiz olsun. Kısacası gelişen teknoloji ve değişen kültür hafıza yetimizin kullanımını o derece azalttı ki, kullanamadığımız hafızalarımız paslandı ve artık çalışamaz oldu.
Yapılan araştırmalar gösteriyor ki, eğitim seviyesi arttıkça kişinin alzeimer hastalığına yakalanma riski azalıyor. Yani kitapla, bilgiyle muhatap olan ve çok öğrenen kişilerin hafızası daha sağlam kalıyor.
Çoğumuzun bildiği bir gerçek var: Beynimiz sağ ve sol olmak üzere iki yarım küreden oluşuyor. Bu yarım küreler "lob" olarak adlandırılıyor ve her birisinin farklı görevleri bulunuyor. Sol lob, konuşma, matematiksel işlemler, diziler, sayılar ve analiz gibi konularda çok üstündür ve mantıklı ve doğrusal çalışmaktadır. Sağ lob da, ritim, hayal kurma, renkler, boyut, hacim, müzik gibi fonksiyonlarda etkin olmaktadır. Beynin sol tarafı bilgiyi mantıklı ve doğrusal olarak işlemekte, sağ lob ise artistik (sanatsal) tarafı oluşturmakta, detaydan çok resmin bütünüyle ilgilenmekte ve bilgiyi şekil ve hayal gücüyle işlemektedir. Sağ lob duygular ve hayallerin etkisindedir ve fotografik, yani bütünsel öğrenmektedir. Bu yüzden bilgiyi sıra ile işleyen sol lob aksine sağ lobun öğrenmede çok daha hızlı ve etkilidir. Bunun yanında araştırmalar göstermiştir ki, sağ lobu alınan kişilerde hatırlama yetisi oldukça zayıflamaktadır. Çünkü tek başına resim ve şekil olmadan sol beyinin olayları hatırlaması çok zordur.
Beynimizin ağırlığı vücut ağırlığımızın % 2'si kadardır. Yani ortalama 1,5-2 kg ağırlığındadır. Ve beynimizin sağlıklı çalışabilmesi için gerekli olan en temel madde oksijendir. Hatta diyebiliriz ki beynimiz tam bir oksijen canavarıdır. Öyle ki vücut ağırlığımızın % 2'sini teşkil eden beynimiz, vücudumuzun aldığı oksijenin % 20-25'ini kullanır. Kısacası yeteri kadar oksijen alınmadığında beynimizin fonksiyonları önemli ölçüde yavaşlar ve zayıflar. Ve bu durum hafıza merkezimizi etkiler. Büyük şehirlerde ev, araba ve ofis gibi kapalı mekânlarda hayatını sürdüren bizler yeteri kadar oksijen alamamaktayız. Bu durum beyin fonksiyonlarımızı ve dolaylı olarak da hafıza yetimizi etkilemektedir.
Cinsel Faktörler Amerika'da yapılan bazı araştırmalarda aşırı ve sürekli cinsel uyarılmanın unutkanlığa sebep olduğu saptanmıştır. Cinsel uyarılma sonrasında parasempatik sinir sistemimiz aşırı bir şekilde uyarılır. Bunun neticesinde aşırı bir şekilde seks hormonları ve serotonin, dopamin ve asetilkolin adı verilen nörotransmitterler üretilir. Aşırı hormon üretimi ise beyin ve böbreküstü salgı bezlerinin dopamine-norepinephrine-epinephrine dönüşümünü yapabilmesi için aşırı bir şekilde çalışmasına sebep olur. Neticede beynimiz ve vücut fonksiyonlarımız aşırı sempatik hale gelir ki bu durum beynimize zarar verir ve unutkanlığa sebep olur.
* Hafızayı güçlendirecek teknikleri öğrenmek ve bunları uygulamak en etkili yollardan biri. Hafıza teknikleri için Ahmet Yıldız'ın Güçlü Hafıza ve Oğuz Saygın'ın Beyin Gücünü Geliştirme adlı kitapları tüm ihtiyacınıza cevap verecektir.
* Bu yazı Genç Gelişim Dergisi'nin Ekim 2007 sayısında yayımlanmıştır.
Mustafa Sönmez - Kişisel ve Video Blog | Hayatı Kaydet!: Unutkanlığın Psikolojisi