Kumla boğulup toprağa gömülenlerin hikayesi: Kumun Gecesi
Bu haber 19 Ocak 2019 - 13:57 'de eklendi.
FERSUDE – Bir Buçuk Metre ve Hasankeyf- Suyun Ölüm Tarihi belgesellerinin yönetmeni araştırmacı gazeteci, sosyolog ve yönetmen Ali Ergül’ün son belgeseli “Kumun Gecesi” ile kot kumlama işçilerini ve silikozis hastası emekçileri kayda aldı.
Silikoz hastası işçilerinin mücadelesi 2010 tarihinde Türkiye’de gündeme geldi ancak ardından elde edilen kazanımlar ilerlemedi. Ergül’ü, filmi çekmeye iten ise, 2017 yılında hayatını kaybeden silikozis hastası Faysal Demir’in ölümü oldu. Ergül, Bingöl’den başlayarak Muş, Diyarbakır, Ankara ve İstanbul’a kadar şehirlerde hastalarla görüşmüş.
Belge filminin ilk gösterimi 20 Ocak tarihinde Şişli Nazım Kültür Merkezi ve Sanat Evi’nde yapılacak. Ergül’ün ANF ile söyleşisi şu şekilde
Televizyonlara daha önce işler yaptım. Televizyon daha çok tüketen bir alan ama bağımsız olarak üçüncü belgesel bu. Birincisi “Bir Buçuk Metre” diye bisiklet ile trafikte yaşanan cinayetleri ve 2017’de Hasankeyf’i, Dicle Vadisi’ni konu alan “Suyun Ölüm Tarihi” adlı bir çalışmam oldu. Bu dönemde silikoz hastalarını merkeze alan bir belgesel çalışması yaptım.
Tabi silikoz, kot kumlama işçileri meselesi aslında 2005’te yükselen 2010’lara kadar devam eden gördüğümüz bir durumdu. Daha sonra büyük bir kazanım sağlandı, 2010’da kısmi bir kazanım sağlandı. Kot kumlama işçilerinin girişiminin mücadelesi ile bir kazanım elde edildi. Ardından bizim gündemimizden silikoz hastaları düşmeye başladı. Görmemeye başladık. Tabii bu arada 2017’nin Aralık ayında bir ölüm haberi ile tekrar başladı. Faysal Demir’in Bingöl Karlıova Çirik Köyü’nden taşınmıştı. Bu arkadaşın silikoz hastalığından hayatını kaybetmesi haberi ile ben tekrar temas kurdum.
“Kumun Gecesi” (Şeva Xîzê/The Night of the Sand) belgeselinin fragmanı. Kumla boğulup toprağa gömülen emekçilerin hikâyesi…30210:54 – 9 Kas 2018135 kişi bunun hakkında konuşuyorTwitter Reklamları’na ilişkin bilgiler ve gizlilik
Kot kumlama sektörünün Bingöl, Muş, Erzurum, Diyarbakır, Batman, Ankara ve İstanbul’da yaşayanlarda olduğunu okudum, gördüm ve öyle bir yolculuğa başladım. Bingöl’den başlayan ve o çeperde iki alanda başlayan araştırmalar yaptım. Fon, destek arayışları, bütçe arayışlarına giriştim. Aktivistlere alanda çalışma yürüten kişilerin bir fonu var, o fona başvurduk. O internet ve okumalardaki meselelerin de aslında çok yüzeysel kaldığını ve yaşanılan şeyin onlardan çok daha farklı bir şey olduğunu gördüm. Yaşanılan travma ve durumdan kaynaklı çok ağır travmatik durumlar var. Çünkü öyle bir hastalık ki tedavisi yok. Sürekli ilerleyen bir hastalık ve bir an da sizi yatağa bağımlı bir hale sokuyor. Bütün yaşam standartlarınızı değiştiriyor, ailenizin bütün yaşam standartlarını değiştiriyor ve ne yazık ki en az Türkiye’de yüzün üzerinde ölümün olduğunu fark ettim. Düşünün yani şöyle bir mesele de var; ben Faysal Demir’in hayatını kaybettiğini duyduğum dönemde Erzurum’dan da bir kişi hayatını kaybetmişti silikozdan kaynaklı. Batman’dan da bir kişi hayatını kaybetmişti ama buralar çok görünür değil. Çünkü Karlıova’nın özel bir durumu var. Şu anda 450 hasta var. Çirik köyünden, Taşlıçayır köyünden 150 hasta var. Çok ağır travmatik bir mesele var ortada ve yalnızlaşma meselesi var. 2010’dan sonra kazanım meselesinden sonra 8 yıllık bir görünmeme, bilinmeme, duyulmama meselesi var. Hastaların çoğu şunu söylüyor ‘kapımızı çalan kimse olmadı.’ Belgeselin çatısını oluşturan birazda o oldu açıkçası.
Çünkü 80’li yılların sonu, 2010’lu yıllara kadar ki süreçte yüzlerce atölyeden bahsediliyor. Çok farklı atölyelerde çalışan işçiler, atölye değiştiren işçilerde var. 2004-2005 yıllarında Kenan Temiz’in hayatını kaybedip annesinin silikoz teşhisi konulmasından sonra da daha çok göçmenlerin çalıştığını biliyoruz. Özellikle Azerbaycan’dan Azerilerin çalıştığına dair bilgiler var. Azerilerden hayatını kaybeden kaç kişi var bilinmiyor.
Bu atölyeler kapatıldı, Türkiye’de artık yok ama bu atölyeleri açan ve kuran kişilere herhangi bir hukuki yaptırım oldu mu, örneği var mı Türkiye’de?
Bir sürü gazeteci gitmiş, görüşmüşler, ‘yardımcı olacağız sesinizi duyuracağız’ demişler ama bir sonuç çıkmamış. Siz de hemen akabinde böyle bir belgesel yaptınız. Türkiye’deki bu durumu nasıl değerlendiriyorsunuz? Gerçekten gazeteciler, belgeselciler bu insanların mağduriyetini yeterince işleyemiyor mu, ya da ortada bir çıkar mı var?
Hiçbir şey vaat etmedim. Çantamı aldım, borç aldığım bir makina ile geldim. ’Kırık bir tripot ile geldim, böyle biriyim, şunu yapmak istiyorum. Yapabilirsem, bir ses olabilirsem ne mutlu bana’ dedim. ‘Bir ses olamasam da bu sefer kendime dönüp başarısızım diyeceğim’ dedim ve bunun dışında hiçbir görüşme yapılmadı onlar ile bir vaatte bulunmadık.
Aslında Türkiye’de belgeselcilik sosyal medyanın gelişmesi ile beraber gelişemedi. Belgeselciler eserlerini bir çok kaygıdan dolayı da izleyici ile buluşturmuyor. Biz Bir Buçuk Metre’yi, Ankara’da ilk gösterimini yaptığımızda bir raporla yayınladık. Gösterimi yaptık, gece internete verdik. Sosyal medyada yayınlandı. Festivallerin bazı sıkıntıları var. Ne yazık ki bir iktidar ilişkisi kuruluyor. Bu benim filmim değil, net olarak bunu söyleyebilirim. Bu üç film de benim filmim değil, aktörlerin filmidir. Ben sadece gidip onu çeken, kurgulayan kişiyim.
Festival süreci başladıktan sonra filmi sosyal medya da yayınlayıp daha çok kişiye nasıl gösterebiliriz gibi bir şeye gireceğiz ama Türkiye’de belgeselcilik bu yönde gitmiyor. Yıllar önce yapılan filmler hala yönetmenlerin evlerindeki kasetlerde duruyor. Belgeselcinin böyle bir sıkıntısı var, yaptığı işi kendine ayırma ama bu toplumsal bir mesele. Bütün doğa videolarından, belgesellerinden tutun, hak ihlali belgesellerine, onun artık sizden çıkması gerekiyor. Türkiye’de belgeselcilik bunu hiçbir zaman başaramadı bunu söyleyebiliriz.