Author Melda Bağdatlı Nisan 8, 2019
andrew strominger,entropi,foton,graviton,Malcom J. Perry,radyasyon,sacha haco,Stephen Hawking,yıldızlar
Hawking’in bilgi paradoksu üzerine üçüncü ve son makalesi, geçtiğimiz ay Sasha Haco, Stephen W. Hawking, Malcolm J. Perry ve Andrew Strominger’in imzalarıyla yayımlandı. Makaleye konu olan araştırma Hawking’in ölümünün henüz birkaç gün öncesinde tamamlanmıştı. Başlık ise şöyleydi: “Black Hole Entropy and Soft Hair”, “Karadelik Entropisi ve Yumuşak Saçlar”. “Yumuşak saçlar”, elbette ahenkle dans eden saçlarımız değildi, ilerleyen satırlarda detaylarını okuyacağınız foton saçaklarıydı.
Karadelik kabaca, dev yıldızlar ömrünü tamamlayıp kendi içine çöktüğünde ortaya çıkan aşırı yoğun, uzay-zamanda bükülmeye yol açan “şeydi”. Klasik fiziğe göre, hiçbir şey, ışığın kendisi bile karadelikten kaçamazdı, kurtulamazdı. Fakat 1970’lerde Hawking, karadeliklerin ısısı olabileceği ve içerdiği kuantum parçacıklarını yavaşça sızdırabileceği tezini ortaya attı. Bu sızdırma sonrasında “Hawking radyasyonu” olarak adlandırıldı. Yani karadelikler, buharlaşıp yok olabilir ve yaşam süresince ne yemiş yutmuş olursa olsunlar, geride her bir karadelik için birbirine eş bir vakum / boşluk bırakabilirlerdi.
2016’da Hawking ve ekibi, karadeliklerin fotonlardan, yani ışık zerrelerinden, parçacıklarından ya da gravitonlarından (varsayımsal yerçekimi parçacıkları) oluşan “yumuşak saçları” olabileceğini öne sürdü. Bu foton parçacıkları karadeliklerin olay ufkunu; hiçbir şeyin, ışığın bile kurtulamayacağı sınırı çevreliyordu. Karadeliklerin içine giren bilgi, işte bu saçlara takılıp kalabilirdi.
Bu da şu: Karadelik herhangi bir cismi, bilgiyi yuttuğunda, ısısı ve aynı nedenle entropisi veya parçacıklarının düzensizliği de değişir. Yüksek sıcaklık dereceleri parçacıkların daha hızlı hareket etmesine yol açacağından, daha fazla düzensizliğe de neden olur. Son makalede, Hawking ve ekibi, “yumuşak saçların” karadelikteki entropiyi de kaydedebildiğini gösteriyor!
“Diyelim ki doktora gittiniz ve ateşinizi ölçmek için size termometreyi tuttu. Kızılötesi bir termometre vücudunuzun ürettiği termal ısıyı saptayarak ateşinizi ölçer. Ateşe tutulan metal parçası da termal radyasyon yaydığı için kızarır.
Karadeliklerde de durum farklı değil. Belli bir ısıları var, radyasyon üretiyorlar. Isısı olan her cismin entropisi de vardır. Entropi için belki de şöyle demek yanlış olmaz: Sıcak kıpkırmızı bir metal parçasının atomlarının, tıpkı gördüğünüze benzeyen kaç tane metal parçası üretebildiğini söyleyen rakam. Stephen’ın karadeliklerin ısısı için geliştirdiği formül de karadeliklerin entropisini hesaplamaya yarıyordu.
Önceki Önceki İki Haylaz Protein Bir Araya Gelirse
Sonraki Sonraki Bir Kara Delik İlk Kez Fotoğraflandı