Ankara Adliyesi’nin önünde toplanan kalabalığın arasında yürürken insanların yüzlerine bakıyorum tek tek. 12 Eylül faşizminin işkencehanelerinde, zindanlarında yitirdiklerinin fotoğraflarını taşıyan annelerin, babaların, eşlerin, kardeşlerin, arkada
Kimle iki saniye göz göze gelseniz hemen durup anlatmaya başlıyor hikâyesini. “Oğlum…” diyor, “kardeşim…” diyor, “eşim…” diyor ve soluksuz biçimde yaşadığı acıları anlatıyor.
Alanda “Evren yetmez! İşkenceciler yargılansın” haykırışları bildik, öfkeli sloganlara karışıyor. TV kameraları, gazeteciler tek bir anı kaçırmama telaşında. Bir köşede yere oturmuş bir kadın, eğer yaşasaydı şu anda kendi yaşlarında olacak olan Erdal Eren’in fotoğrafına sarılmış alanı izliyor. 17 yaşındaydı Erdal, yaşı büyütülerek asıldığında. Öbür uçta 104 yaşındaki Berfu Ana öfkeli bakışlarla söyleniyor: “90 yaşındaymış, gelemiyormuş mahkemeye. Ben 104 yaşındayım da geldim. Getirsinler!” diyor. 32 yıldır yargılanamayan generallerin mahkemesi önünde 31 yıldır özgürleşemeyen Tahir Canan’ın torunları “12 Eylül, dedemizi geri ver” pankartını tutuyorlar. Küçük bir kıyamet bu. Bir hesap günü!
32 yıllık bir rüya, işte bu 4 Nisan günü, Ankara Adliyesi’nde 1 No’lu salonun kapısına asılan “Ankara 12. Ağır Ceza Mahkemesi, Esas No: 2012/3 Sanık Ahmet Kenan Evren… Sanık Ali Tahsin Şahinkaya… Davanın veya Suçun Nev’i: Anayasal düzeni zorla değiştirmeye kalkışmak” tabelası ile gerçekleşiyor.
Kim, nasıl değersizleştirmeye çalışırsa çalışsın Türkiye’nin demokrasi mücadelesi tarihinde milat niteliği taşıyan ve “artçıları” önümüzdeki on yıllara uzanacak bir gün bu.
Orada olmayanlar, TV kanallarından Adliye önünün “ruhunu” nasıl ve ne ölçüde hissedebildiler bilmiyorum. Benim hissettiğim ise yoğun bir acı, bir iç burulmasıydı daha çok.
Sadece “günün mana ve ehemniyetinden” kaynaklanan bir duygu yarılması değil, sağından soluna Türkiye siyasetinin sefaletini, toplumsal hafızanın iğdiş edilişini, kendi geçmişimizle yüzleşmeme inadımızı ete kemiğe bürünmüş biçimde görmenin burukluğuydu sanırım.
12 Eylül generallerini yargılamayı, sadece kendilerine ait bir hak ve ayrıcalık olarak gören tuhaf bir anlayış hakim Türkiye’de.
Ama yine ne tuhaf ki, yargılama imkânı olduğunda bunu gündeme dahi getirmeyen ve “ben zaten hesaplaştım” diyen Demirel’den şimdi hayatta olmayan Ecevit ve Erbakan’a, bugün müdahil olma kuyruğuna giren Devlet Bahçeli’den CHP’ye kadar AKP dışındaki tüm siyasi partiler 4 Nisan günü akıllara zarar bir acizlik görüntüsü sergilediler.
“AKP darbecileri yargılayamaz” diyenlerin mahkemeye sadece 1 gün kala müdahil olma sırasına girmeleri Türkiye’de muhalefetin durumunu anlamaya yetiyor. “AKP’nin gizli ajandasını” gerekçe göstererek Türkiye’nin en temel sorunu olan darbeler tarihiyle yüzleşme fırsatına Hayır diyen Türkiye solunun durumu da, Adliye önünde sergiledikleri flama, slogan yarışı da aynı ölçüde iç burucu ne yazık ki…
Son 2 yıldır “yetmez ama evet” diyenlere demediklerini bırakmayanların, “asla olmayacak” dedikleri bir mahkemenin müdahili olurken en azından nezaket göstermelerini beklemek boşuna. Nezaket bir yana, “Hayır” dedikleri bir referandumun sonucu olarak müdahil olabildikleri mahkemeyi show sahnesine çevirmelerini izlerken insanın duyguları altüst oluyor.
Bir türlü inanamadığı bir mahkemeye müdahil olma kuyruğuna giren muhalefet yine de küçümseyecek bir şeyler arıyor ve bu yargılamanın gerçek bir yargılama olmadığını, “AKP mahkemelerinin” 12 eylül generallerini gerçekten yargılayamayacağını söylüyor.
Velev ki doğru… Eğer bu iddia doğruysa, “göstermelik bir mahkemeye” neden müdahil olur ki insan? Daha da önemlisi, bugün seçime girse en az %50 alacağına garanti gözüyle bakılan muhafazakâr-sağ bir parti, darbecileri yargılamayı neden gündemine alsın ve neden böyle bir show yapsın ki?
Türkiye kamuoyu, özellikle de darbenin özel olarak formatlayarak yetiştirdiği 80 sonrası kuşak 12 Eylül’le hesaplaşmak için canını yemiyor ki? Aksine, 12 Eylül ile hesabı olan bizlere en sık söylenen şey “geçmişi deşip kurcalamanın kimseye faydası olmadığı” ve artık “geleceğe bakmamız” değil mi?
“Bu hepimizin davası” dediğim 30 lu yaşlarındaki bir arkadaş “bu benim davam değil, senin davan” demişti kızgınlıkla. Konuştuğum pek çok kişi için bu böyle… En yaygın görüş “90 yaşındaki adamlardan hesap soracağız da ne olacak?”… Sokakta bir çok insan için bu böyle. Türkiye toplumu büyük ölçüde geçmişin geçmişte kalması gerektiğine inanıyor ve 12 Eylül’ün hesabı sorulsun diyenlere kayıtsızlıkla bakıyor. 12 Eylül başta olmak üzere darbelerle hesaplaşmak, darbelere biat etmiş Türkiye kamuoyu için abesle iştigal…
Ama “mış gibi yapmayı” da seviyoruz.
Referanduma kadar işler ne kolaydı. Herkes 12 Eylül darbecilerinden hesap sorulmasını istiyordu. Gelin görün ki geçici 15. Madde kaldırılıp ta iş ciddiye bindiğinde, darbecilerin yakasına yapışma fırsatı doğduğunda herkes binbir bahane ile kenara çekiliverdi. Meydanlarda darbecilerden hesap sorulmasını isteyen onbinler, parti ve örgütler dava açılması için başvuruda bulunmaktan kaçındılar. Ta ki savcılar yapılan az sayıdaki başvuruyu dikkate alıp davayı açana kadar… Hoş, memleketin sosyal demokrat ana muhaleft partisi davanın başlamasından ancak 1 gün önce lütfen bir dosya hazırlayıp müdahil oldu 12 Eylül davasına…
Şimdi yeni moda söylem “12 Eylül faşizmi de ne ki, sivil faşizm günlerindeyiz!”. Böylece “boş işler bunlar, asıl AKP faşizmine bakın siz” demeye getiriyorlar. Geline oyna demişler, yerim dar demiş. Yer göstermişler, yenim dar demiş hesabı… Oysa eli silahlı askeri faşizmle hesaplaşamayanlar, sivil faşizmle nasıl hesaplaşabilir ki?
Şaka gibi ama, 32 yıldır miting meydanlarında dillendirilen “gün gelecek devran dönecek, darbeciler hesap verecek” sloganı, darbecilerin hesap verdiği Ankara Adliyesi önünde bir grup tarafından ısrarla atılmaya devam edildi. Yahu hesap veriyorlar zaten… Neyin “cek”i bu? Şimdi “Evren yetmez! İşkenceciler, dönemin kamu görevlileri yargılanmalı” deme zamanı… Kaldı ki demeye bile fırsat kalmadı. Dönemin kamu görevlileri için soruşturma başlatılalı 2 ay oluyor neredeyse…
Bütün bunlar olurken AKP gol üstüne gol peşinde. Mahkemenin başladığı gün darbelere gerekçe oluşturan TSK İç Hizmet Kanunu’nu değiştirme teklifini TBMM’ye sunan AKP, daha da ileri giderek 27 Mayıs, 12 Mart ve 28 Şubat’ı da kapsayan yeni bir yargılama sürecinin başlatılması için düğmeye basıyor. Sağından soluna kadar muhalefet ise AKP’nin 10 adım gerisinden nefes tüketiyor. Oysa bütün bu adımların başını muhalefet çekmeli, AKP’yi daha ileri adımlar için zorlayıp nefes aldırmamalıydı… Olmuyor… Olamıyor…
Bunun gerçek bir hesaplaşma olup olmadığını tartışaduralım; AKP, 2002’den itibaren militarizmi adım adım gerileten bir ajandayı hayata geçiriyor.
Nedeni hiç te karmaşık değil. AKP ülkedeki tek otorite olma kararlılığında ve bu hedefinin önündeki tek ciddi engel olarak orduyu görüyor.
Kendisini “kurucu irade” olarak tanımlayan ordu, Cumhuriyet tarihi boyunca nasıl tek otorite olduysa ve egemenliği kayıtsız ve şartsız kendi hakkı olarak gördüyse, bugün ülkenin yeni otoritesi olma çabasındaki AKP’yi anlamak hiç te zor değil.
Anlaşılması güç olan, AKP karşısında Orduyu ve onun temsil ettiği değerleri “makul ve makbul kılma” çabası… Eski rejimin güçleri ile günümüzün nasyonal sosyalistlerinin yaptığı tam da bu: AKP’nin karşısına ölü bir rejime hayat öpücüğü vermek… AKP ile Kemalist milliyetçilik ve çakma laiklik çizgisinde sözde mücadele yürütmek…
AKP’nin de Kemalist Ordunun da “tek otorite” olma yarışına karşı eşit mesafede duran ve her ikisinin karşısına Türkiye’nin gerçekten demokratik, gerçekten laik, gerçekten bir hukuk devleti olma mücadelesini koyan bir siyasi program umut etmek bu kadar mı imkânsız bu ülkede?