Kürdistan Bölgesi’nde başkanlık ve eşbaşkanlık sistemi – DOSYA - RojNews
Kürdistan Bölgesi’nin mevcut siyasi yönetiminde yer alan partilerde kadın kotası yüzde 30’un altındayken, bölgede eşbaşkanlık sistemi ile yönetilen diğer parti, kurum ve örgütlerde iki cinsiyetin temsilciliği ve karar alma mekanizmasındaki rolü eşit oranda.
ROZE MIHEMED / SÜLEYMANİYE
Başûrê Kürdistan yönetiminde yer alan partiler uzun bir tarihe sahip olmalarına rağmen, kadınların stratejik birimlere katılımı çok zayıf durumda. Yaptığımız araştırmaya ve Siyasi Parti Seçimleri Ofisi’nden aldığımız bilgilere göre, bölgede kendilerini İslami ve ilmî olarak adlandıran partilerdeki kadın kotası yüzde 30’un altında bulunuyor. Ve bu partilerde kadınlar başkanlık görevinden muaf bırakılıyor. Kadınlar, mecliste ve karar alma mekanizmalarında teorik olarak yer alsa da uygulamada çok zayıf bırakılıyor. Bu konuda yaptığımız araştırmalarda birtakım verilere ulaştık.
Kendilerini ‘ilmî’ olarak adlandıran partilerdeki kadın kotası oranı;
*Kürdistan Yurtseverler Birliği’nde (YNK) 52 kişiden oluşan yönetimin 9’u kadın. Bu da ortaya yüzde 17’lik bir oran olarak çıkmaktadır.
*Kürdistan Demokrat Partisi’nde (KDP) 60 kişilik yönetimin sadece 6’sı kadın. Yönetimin yüzde 10 kadınlardan oluşuyor.
*Goran (Değişim) Hareketi’nde 65 kişilik Genel Kurul’un 9’u kadın. Kadınların yüzde 13’lük bir temsilliyeti var.
Kendilerini ‘Îslamî’ olarak adlandıran partilerdeki kadın kotası oranı;
*Kürdistan İslami Birlik Partisi’nde (Yekgirtûya Îslamî ya Kurdistanê) 35 kişilik yönetimin 9’u kadın. Bu kadınlardan 5’i aldıkları oylar ile 4’ü de partinin yüzde 25’lik kota şartı ile yönetimde yer alıyor.
*Kürdistan İslami Topluluk’ta (Komela Îslamî) ise, 37 kişilik yönetim üyesinin sadece 4’ü kadın. Kadın temsiliyeti yüzde 10’dur.
Bu verilerden de anlaşılacağı gibi Kürdistan Bölgesi siyasal yönetiminde yer alan bu partilerdeki kadın kotası oranı yüzde 30’a dahi ulaşmamaktadır. Bunun yanı sıra kadınlar, hiçbir partiye başkanlık yapamıyor.
Tevgera Azadi ve Halkın Demokrasi Cephesi haricinde Başûrê Kürdistan’da bulunan diğer bütün partiler, başkanlık sistemi ile yönetilmekte ve başkanlık görevini erkekler üstlenmektedir. Tevgera Azadi dışında bölgede kadın kotası en yüksek olan parti Yekgirtûya Îslami iken, en düşük orana sahip parti ise KDP ve Komela Îslamî’dir.
* Kürdistan Özgür Toplum Hareketi (Tevgera Azadî ya Civaka Kurdistanê) kurulduğu ilk günden bu yana bir kadın ve bir erkek olmak üzere eşbaşkanlık sistemiyle yönetiliyor ve örgütleniyor. Yönetimde, kadın ve erkekler eşit oranda yer alıyor, yani Tevgera Azadi’de bulunan bütün birim ve temsilciliklerde cinsiyet kotası eşit durumda.
Tevgera Azadi Eşbaşkanı Azadî Şîlan Şakir, partilerinin esas aldığı eşbaşkanlık sistemi hakkında RojNews’e şöyle konuştu: “Tevgera Azadi’de kadın kotası erkek kotası ile eşit. Kadınlar, bu sisteme göre başkanlıkta, mecliste ve yönetim alanlarında eşit oranda yer alıyor.
‘Eşbaşkanlık sistemi Önder Öcalan’ın tezidir’
Eşbaşkanlık sistemi Önder Öcalan’ın kadınlara önerdiği ve sunduğu tezlerden birisidir. Bildiğimiz gibi iktidar, yıllardır erkekler tarafından yönetiliyor. Bu yönetim şekli, kadınları rolsüz ve iradesiz bırakmış. Eşbaşkanlık sistemini esas almamızın birincil nedeni, erkek egemen zihniyetin aşılması ve kadın kimliğine ger dönülmesidir”
* Bereya Demokrasiya Gel (Halkın Demokrasi Cephesi) de eşbaşkanlık sistemini esas alıyor. Burada da yönetim ve karar alma mekanizmalarında kadınlar ve erkekler eşit oranda yer alıyor.
*Tevgera Azadî’den sonra Kürdistan Bölgesi Çevreyi Koruma Örgütü (Rêxistina Jîngeha Herêma Kurdistanê) de eşbaşkanlık sitemine geçti.
Çevreyi Koruma Örgütü Eşbaşkanı Serwer Qeredaxî konuya ilişkin şunları söyledi: “Kadınların karar alma birimlerinde rol üstlenmesi, çevre koruma yönetiminde yer alması için eşbaşkanlık sistemine geçilmesini önderdik. 2015 yılında gerçekleştirdiğimiz ilk kongremizde eşbaşkanlık sistemine geçtik. Bu sayede bütün birimlerimizde kadınların iradesi olmadan hiçbir karar alınamıyor ve uygulamaya konulamıyor.”
*Kandil Halk Meclisi ve Kandil Belediyesi de eşbaşkanlık sistemi ile yönetilmektedir. Burada da her iki cinsiyetin eşit temsiliyeti esas alınmaktadır.
Yukarıda, Kürdistan Bölgesi’nde yer alan bazı partilerin kadın katılım oranı bilgilerini paylaştık. Bunların yanı sıra Şengal de araştırılmaya değer özel bir konudur.