Risale-i Nur ve Bediüzzaman'ın eğitim dünyamıza getirdiği çözümler
07:0608 Ağustos 2012
Bir ilim irfan okulu Risale-i Nur ve Bediüzzaman'ın eğitim dünyamıza getirdiği çözümler
Yusuf Kaplan, ülkemizdeki eğitim sistemi için “bütün burçları yıkan, ufukları yok eden, kurucu şahsiyetleri yoksayan bir beyin göçü yaşatan, pergelini şaşırmış bir yapı” olduğu tesbitinde bulunuyor ve devamla. “Örümcek ağında debelenip durmaktadır. Şizofrenik bir eğitim sistemidir” diyor.
Yusuf Kaplan, Yeni Şafak'taki devam eden yazılarında ülkemizdeki sorunları eğitim ve medeniyet perspektifinde ele alan, olayların köklerine vurgu yapan nadir düşünür ve yazarlarımızda birisi. Dr. Yusuf Kaplan, eğitim meselesinin çözümünü referans ve dayanak noktası olarak Bediüzzaman’a getiriyor ve Bediüzzaman'ın sahip olduğu kuşatıcı, ihata edici medeniyet perspektifinin, yalnızca eğitim meselesinde değil, her alanda bize taptaze ve imajinatif ufuklar sunduğuna dikkat çekiyor.
Yusuf Kaplan, Bediüzzaman’ın Medresetüzzehra projesinin sadece bir üniversite sistemi olmadığını, topyekün bir medeniyet projesi olduğunu ve bunu bizzat hayatında o ilim irfan okulunu kurarak hayata geçirdiği değerlendirmelerinde bulunuyor.
Dr. Yusuf Kaplan’ın şu tesbiti ne kadar manidar!.. “Türkiye'de, eğitim sorunlarının sığ ve dayanaksız temeller üzerinden, kısır ve zihnimizi kısırlaştırıcı bir çerçevede tartışıldığı bir zaman diliminde, Sezai Karakoç'un da, Nurettin Topçu'nun da, Bediüzzaman'ın da yaptıkları tespitlerin ve tekliflerin hiçbir şekilde gündeme gelmemesi, getirilmemesi, açıkçası, eğitim meselesinde çözümü bilmediğimizi göstermez mi?”
Peki ülkeyi ayağa kaldırmaya niyet edenler-çalışanlar; daha açık söylersek, sayın Cumhurbaşkanımızdan Başbakanımıza, Milli Eğitim Bakanı ve hatta YÖK Başkanına kadar ilgili yetkililer öncelikle; Türkiye'de, medeniyet burçlarını, entelektüel ufuklarını, kurucu şahsiyetlerini ve temellerini özümseyen ve harekete geçirebilen bir beyingücü yetiştiren köklü bir eğitim sistemini kurmak için harekete geçmeleri gerekmez mi? Sömürgeci eğitim sistemi ile daha nereye kadar gideceğiz? Neden hala eğitimde badana vari şekilsel dönüşümlerle uğraşıyoruz?
Sezai Karakoç, Türkiye'deki eğitim sisteminin temel açmazının, yönsüzlüğü yanında ve medeniyet iddialarını yitirmesi olduğunu anlatır. Türkiye'nin Maarif Davası başlıklı çalışmaya imza atan Nurettin Topçu ise, eğitim sisteminin bütün kademelerinde hâkim olan "ruhsuzluğu” ve “muhteva yokluğunu asıl sorun olarak ele alır. Bediüzzaman ise, ülkemizin tarihi açmaz ve çıkmazlarına karşı şu sözü ile formül niteliğinde bir çözüm getirirr: “Bizim düşmanımız cehalet, zarûret, ihtilaftır. Bu üç düşmana karşı sanat, marifet, ittifak silahıyla cihad edeceğiz.”
Bu yazımızda Bediüzzaman’ın Risale-i Nur eserleri ile teşkil edilen ilim irfan okulunun bazı özelliklerini ve eğitim paradigmalarını ele alacağız. Bu eserlerle yansıyan eğitim felsefe ve metodolojisinin modern eğitim değerleri içindeki yerine dikkat çekeceğiz ve ülkemiz eğitimi için çıkış noktası olması yönünü irdeleyeceğiz.
BİR İLİM İRFAN OKULU RİSALE-İ NUR
Gönüller üzerine kurulan bir okuma ve aydınlanma hareketini pekâlâ bir ‘okul’ olarak değerlendirmek mümkündür. Zaten bilgi çağının, geleceğin okulları da gitgide okul ve sınıf bağımlısı olmaktan çıkmakta, eğitim git gide her an ve her yerde, her şartta ve ömür boyu şekline dönüşmektedir.
Bu “okulun,” yani “Bediüzzaman Eğitim Sistemi”nin eğitim metotlarını günümüz eğitim değerleri açısından ele alınma ihtiyacı bulunmaktadır. Risale-i Nur külliyatı adı verilen eserlerde ele alınan hakikatleri, modern eğitim anlayışı açısından incelediğimizde karşımıza ilginç sonuçlar çıkmaktadır. Bu sonuçlar, Risale-i Nur Külliyatının neden böylesine yaygın bir şekilde okunmaya mazhar olduğunun da cevabını vermektedir bize.
Bugünkü Avrupa menşeli olarak gelişen eğitim modellerinin temel çıkmazı insanı tanıyamaması ve onun geniş iç dünyasını gözardı etmesidir. İnsan, sadece entelektüel zekâsı ve maddî varlığı ile ele alınmaktadır.
Bir fabrika gibi ya da bir bilgisayar gibi yaratılan insanın fıtratına konulan programları ve cihazları kullanabilmesi için “kullanıcı el kitabına” ihtiyaç vardır. İnsan denilen makinenin motoru, temel tahrik noktası manevî kalbidir. Kalbin inkişafı ve uyanması ile tüm diğer duygular harekete geçmektedir. Kalp aydınlatıcılığından mahrum kalan akıl, karanlıkta son derece dar bir alanda sıkışıp kalacak, potansiyelini gösterememektedir.
Bir bütün olarak değerlendirdiğimizde Risale-i Nur ilim irfan okulu; bütün eğitim sistemi, kendi geliştirdiğimiz düşünce, sanat ve hayat tasavvuru ekseninde insanımıza bir medeniyet fikri, ruhu ve iddiası kazandırmaktadır. Risale-i Nur eserleri reklam ve tüketim çılgınlığı içinde kalan ve bilgi bombardımanı ile gereksiz bilgi kirliliği karşısındaki insanımıza asıl tanıması ve öğrenmesi gerekeni sunmakta; içinde yaşadığı evreni ve kendisini tanıtarak insanı içinde yaşadığı evrene karşı kayıtsızlıktan kurtarmakta, doğru bir bakış açısı kazandırmaktadır.
Bediüzzaman, kalbin akla ışık verdiği üzerinde durur. Dolayısıyla, kalbi inkişaf etmemiş sadece entelektüel zekası gelişmiş insanlar mutlu olamadığı gibi her zaman çevresine faydalı olması mümkün olmamaktadır. Akılla beraber kalp ve sair duyguların geliştirmesi ile insan huzura kavuşmakta ve beyin faaliyetlerini arttırdığı bilimsel deneme ve çalışmalarca da teyit edilmektedir. İnsanın manevi gelişimi ve inanç ve imanının artması ile endişeler, vesveseler yerini üretkenliğe vermektedir. Bunun için başarıda salt akıl yetmiyor insan aklı kalbinin emrinde olduğu iki kanatlı bir eğitim sistemi ile şahsiyet denge kavuşmakta ve kabiliyetler ortaya çıkmaktadır. Onun içindir ki Bediüzzaman, “Vicdanın ziyası, ulûm-u diniyedir. Aklın nuru, fünun-u medeniyedir. İkisinin imtizacıyla hakikat tecelli eder. O iki cenah ile talebenin himmeti pervaz eder. İftirak ettikleri vakit; birincisinde taassub, ikincisinde hile, şübhe tevellüd eder ” diyerek bu hakikatı teyit eder.
Burada bir yanlış anlamadan söz etmeden geçemeyeceğim. Bediüzzaman, herkesin tekrar ettiği fen bilimleri ile dinî ilimler beraber okutulsun demiyordu. İkisi mezcedilsin, birlikte verilsin diyordu. Risale-i Nur eserleri aslında bir bakıma kâinat kitabının okunması ve tercümesidir. Risale okurları aynı zamanda temel manada fenleri de (fizik, kimya, biyoloji, astronomi vd.) öğrenmiş olmaktadır . Evet, Nur risalelerini sürekli okuyanlar, ilim ve fenne aşina, merak duyguları yüksek fertler halini almaktadır.
Bediüzzaman sürekli, “Fünun-ı cedideyi, ulûm-ı medaris ile mezc ve derc” etmekten söz etti. Bunu yapabilmek için öncelikle kâinatı doğru bir şekilde anlamak gerekiyordu. Bediüzzaman, Allah’ın (c.c.) kâinat üzerindeki tasarruf şeklini doğru bir bakış açısı ile çözmüş, orijinal bir varlık felsefesi ortaya koymuştu. Maddî âlemi, esma ve sıfatın bir tecellisi sayan–kendi tefekkür silsilesi içinde bunu ispat eden–bir bakış açısı ile, bilimler, yeniden yazılmalı ve anlatılmalıydı. Varlık âleminin bütünüyle tâbi olduğu büyük nizamdan, ta en küçük bir zerrenin tâbi olduğu en basit kurallara kadar her şey Allah’ın ilim, irade, kudret ve hikmetinin bir tefsiridir ve doksan dokuz esmadan birisi ya da birkaçının tecellisidir. Öyleyse bilimde faili meçhul bir cümle de kurulamaz.
Meselâ: Hakikat-ı mevcudattan bahseden Hikmet-ül Eşya, Cenâb-ı Hakk’ın (celle celalühü) “İsm-i Hakîm”inin tecelliyat-ı kübrasını müdebbirane, mürebbiyane; eşyada, menfaatlarında ve maslahatlarında görmekle ve o isme yetişmekle ve ona dayanmakla şu hikmet olabilir. Yoksa, ya hurafata inkılab eder ve malayaniyat olur veya felsefe-i tabiiye misillü dalalete yol açar.”
Risale-i Nur’da, bilgi toplumunun epistemolojik temellerinin yer aldığını görüyoruz. Bu eserlerde din ile bilim arasında varsayılan problemlerin köklü olarak çözüme kavuştuğu görülmektedir. Bizim bundan sonra yapacağımız onun yazdıklarını deşifre edebilmemizdir. Bediüzzaman İslamî paradigmanın oluşturulmasında ve bu çerçevenin sosyal bilimlere yansımasında bugün göz nuru döken nice Müslüman bilim adamının araştırdığı veya takıldığı noktaları görmüş ve çözümlerini Risale-i Nur’da sergilemiştir.
ASIL PROBLEM NEREDE?
Risale-i Nur eserlerince ortaya konulan eğitim felsefesine geçmeden önce ülkemizdeki eğitimin temelinde yer alan asıl probleme, kökteki soruna değinmek istiyorum. Ülkemizde eğitim denilince, çocuk ve gençlerimizin, doğruların (bilgilerin) tek ve sadece kendilerine belletilenlerden ibaret olduğu yolunda şartlandırıldığını söyleyebiliriz. Neyi ne zaman yapacağı, hangi dersleri ne zaman alacağı bellidir öğrencinin.
Bediüzzaman, açtığı maneviyat yolunun “tahkik mesleği” olduğunu ısrarla vurgular. Esasen bilginin (malûmat) önemi yoktur. Bediüzzaman, bilgiye yüklenilen anlamın; kazanılan bakış açısının (nazar, niyet, mana-yı harfî) önemi üzerinde durur. Mesnevi- i Nuriye adlı eserinde “ kırk senelik hayatının ve otuz senelik tahsilinin öğrendiği hulasa şeyin, nazar, niyet mana-yı harfi ve mana-yı ismi olduğunu söyler.
Bediüzzaman’a göre, kâinat, okunmak için insanların önüne açılmış, devasa, iç içe sayısız kitaplardan ibaret büyük bir kitaptır; Allah’ın her iki kitabı (Kur’an-ı Kerim ve Kâinat) okunup anlaşılması için insanın önüne konulmuştur. İslam’ın ilk emri, “oku”dur. Okumayı öğrenebilmek, ancak düşünme yeterliliğine kavuşmakla mümkün olabilir. Risale-i Nur eserleri okurlarına kendisini, hakikatleri anlama, sorgulama ve müzakere ortamı sağlaması ile zihni inkişaf ettirmekte ve bilgi üretmeyi-tefekkürü öğretmektedir. Risale-i nur okumayı sadece kitaplardan okumak olmaktan çıkarır. Hem kendisini ve hem de kainat kitabının okucuyusu haline getirir. Risale-i Nur kainat kitabının okumanın metodunu ve aletlerini sunar. Bu okuma şüphesiz en başta, nurani ve müdakkik fen olan marifetullahın talimini sağlamaktadır. Kainat kitabının okunuşunda sanat ve estetik, yüksek nizam ve daimi faaliyet sürekli nazara verilişi ferdi bir “sanat okuyucusu” haline getirir.
Dikkat edersek, eğitim dünyamızda eğitici konumunda bulunanların temel yanılgısı, eğitimi bilgiyi aktarmak olarak telakki etmeleri ve sonra da aktardıklarını öğrenciden sınav adı altında geri istemeleridir. Bediüzzaman ise, öğretmenin vazifesinin bilgiyi aktarmak değil; öğrenmenin ve bilgiye ulaşmanın yollarının öğretilmesi olduğuna dikkat çekmektedir . Kitaptaki bilgiyi aktarmak yerine püf noktaları, anahtar bilgileri sunmanın önemine vurgu yapmaktadır.
Bediüzzaman gözlenen melekesizlik, atalet ve şevksizliği, karşılıklı soru-cevap metodunun terkedilişine yani aktif ders ve öğrenme metotlarının terk edileşine bağlar: Şöyle demektedir: “Talebelerde âdemi münazara ve sual ve cevap sebebiyle şevksizlik ve melekesizlik ve atalet gibi” sonuçlar doğurmaktadır.
“İstanbul’a geldim gördüm ki, diğer şubelere nisbeten medreseler terakki etmemiştir. Bunun da sebebi; Kitaba bakarak mesele ve hüküm çıkarmak olan istidat, ilim melekesi yerine konulmuş. Talebelerde, tartışma ve soru cevap eksikliği sebebiyle şevksizlik ve atalet gibi bazı haller meydana gelmiş. Diğer merak ve hayret uyandıran kainat ilimleri veya eğlence ile vakit geçirmeyi netice veren fenler ise, hakiki lezzeti ihtiva eden bizat maksut olan, ilahi ilimler gibi tahsil olunmaz. Bunun için de ya bütün bir gayret veya tam bir meşguliyet veya müsabakayı netice veren sual ve cevap gibi içten veya dıştan bir teşvik lazımdır. Yahut iş bölümü (uzmanlık) kaidesine uygun olarak her bir talebe istidadına göre bazı branşlarla uğraşmalıdır. Ta mutehassıs (uzman) olsun, sathi olmasın. Zira her ilmin esasını teşkil eden bir sureti var. Ona ait kabiliyet ve meleke olmadığı vakti, bazı yerler noksan olan resimlere benzer. Bunun da çaresi, talebe kabiliyet ve yeteneğine uygun olan bir fenni (branşı) esas tutmalıdır. Bu fenne münasip, alakalı olan diğer fenlerden de her birinden birer fezleke (öz bilgi) alınmalı böylece diğerlerinden alınan fezlekeler kabiliyetine uygun olan esas ilim dalının tamamlaycısı olarak öğretilmelidir.. Zira her bir fezleke, müstakil bir suret teşkil etmiyor Fakat, esas sureti tekmil edebilir.”
KENDİ DEĞERLERİMİZE DÖNMENİN VE KENDİMİZE GELMENİN VAKTİDİR
Sonuç olarak, Kendi dinamiklerimizi ve değerlerimizi gözardı edip, kendimizi ithal çözümlere mahkûm görüşümüz, kendimize olan güvenimizin sarsılmasına yol açmaktadır. Ülkemizde eğitim sisteminin bekleneni vermemesi sebebiyle sürekli arayışlar ve uygulamalar gündemde oldu. Çözüm için sürekli “Batılı” ve “taklit” düzeyinde projeler uygulana geldi. Referanslar Pastolazzi, Jan Jack Rousseau, Jean Piaget, Dr. Maria Matesori gibi Batılı aydınlar oldu. Kendi kaynaklarımız bir kenarda tutuldu veya onlardan ancak “aksesuar” düzeyinde istifade edildi.
Bediüzzaman, çağımızı doğru okuyarak geçmişin rehberliğinde geleceği dokumuş ve manevî problemlere olduğu kadar eğitim problemlerine de Kur’an’ın ışığında doğru çözümler getirmeye muvaffak olmuştur. Bizim burada sunmaya çalıştıklarımız denizden bir damla misalidir.
Bediüzzaman, çağımızı doğru okuyarak geçmişin rehberliğinde geleceği dokumuş ve manevî problemlere olduğu kadar eğitim problemlerine de Kur’an’ın ışığında doğru çözümler sunmuştur. Kendi değerlerimizi yeniden keşfetme ve modern değerler ışığında ele alma zamanı geldi geçiyor. Eğitimle ilgili varsayım ve paradigmalarımızı Bediüzzaman’ın Kur’an ışığında keşfettiği değerler çerçevesinde sorgulamanın zamanı geldiği kanaatındayız.
Türkiye'de, derin nefes alabilen, bu ülkenin -Kur'ân'ın üflediği ruhla hayat bulan- medeniyet burçlarını, entelektüel ufuklarını, kurucu şahsiyetlerini ve temellerini özümseyen ve harekete geçirebilen bir beyingücü yetiştiren köklü bir eğitim sistemi haline gelmesi en büyük beklentimizdir.
Ramazan günlüğü-2Mucizat-ı Kur’âniye okumaları-3