Resmi Gazete: 10.12.1991 Sayı : 21107 (Asıl) Düstur Tertip:5 Cilt: 31 Sahife:1230
Milletlerarası Antlaşma Karar Sayısı: 91/2470
Karar Tarihi : 28/11/1991
Hükümetimiz adına 23 Eylül 1991 tarihinde imzalanan ekli "İslam Konferansı Teşkilatına Üye Ülkeler Arasında Ticaret Tercihleri Sistemi Çerçeve Anlaşma"nın onaylanması; Dışişleri Bakanlığı'nın 25/11/1991 tarihli ve EİİB-754-7443 sayılı yazısı üzerine, 31/5/1963 tarihli ve 244 sayılı Kanunun 3 üncü ve 5 inci maddelerine göre, Bakanlar Kurulu'nca 28/11/1991 tarihinde kararlaştırılmıştır.
İslam Konferansı Teşkilatına Üye Ülkeler Arasında Ticaret Tercihleri Sistemi Çerçeve Anlaşması
İşbu Anlaşmayı imzalayan İslam Konferansı Teşkilatına Üye Devletlerin Hükümetleri,
İKT Senedinin amaçlarına uygun olarak;
İKT Üyesi Devletler arasındaki Ekonomik, Teknik ve Ticari İşbirliği Genel Anlaşmasının amaç ve hükümleri doğrultusunda;
Üçüncü İslam Zirve Konferansında kabul edilen, Üye devletler arasındaki Ekonomik işbirliğini güçlendirmeye yönelik Eylem Planını dikkate alarak;
Üye Devletler arasında tedricen karşılıklı ticaret tercihleri uygulanmasına çerçeve olacak bir ticaret tercihleri Sisteminin kurulmasını tavsiye eden Ekonomik ve Ticari İşbirliği Daimi Komitesi (İSEDAK) kararlarını gözönünde bulundurarak;
İSEDAK Dördüncü Oturumunda kabul edilen, İKT Üyesi Devletler arasında bir Ticaret Tercihleri Sistemi Kurulması hakkındaki Niyet Beyanını hatırda tutarak;
Üye Devletler arasında ticaret artışının kalkınma yolunda itici bir güç, kaynakların optimal kullamında etkili bir unsur ve halklarının yaşam standardını yükseltmede önemli bir araç olduğunu kabul ederek;
En az gelişmiş İKT Üyesi Devletlerin özel gereksinimlerini hatırda tutarak;
Ticaretin serbestleştirilmesini sağlayacak kapsamlı bir bölgesel sistemin kurulmasına engelleyen coğrafi dağılımları ve gelişme düzeyi farklılıkları dolayısıyla, bir Ticaret Tercihleri sisteminin, Üye Devletler arasında ticari mübadeleleri arttırmada en uygun araç olacağını kaydederek;
Üye Devletler arasındaki işbirliğinin ve ekonomik yönden birbirini tamamlama özelliğinin güçlendirilmesinde, kendi kendine yeterliliklerinin arttırılmasında ve aralarında daha yüksek bir dayanışma düzeyi sağlanmasında, topluluk içi ticareti geliştirmenin hayati rolü olabileceğine inanarak;
İKT çerçevesindeki ekonomik işbirliğinin çeşitli alanlarında safedilen ve ticaretle dolaylı ve dolaysız ilgisi olan çabaları etkili ve devamlı bir şeklide birleştirmekte kararlı olarak;
İslam Ülkelerinin, özellikle gelişmiş ülkelerin artan korumacı tutumları karşısında, kendi gelişme hızlarına paralel olarak pazarlarını genişletmeleri ve masetme kapasitelerini arttırmaları gereğini gözönünde bulundurarak;
Her bir Üye Devletin ticaret rejimine ve ikili ve çok taraflı yükümlülüklerine gerekli riayeti göstererek;
Aralarındaki ticarette tercihli uygulama yapılmasına bir temel teşkil edecek olan, amaçlarına ulaşmaya ve hükümlerini prosedürler, düzenlemeler ve müzakere takvimleriyle yürürlüğe koymaya istekli ve kararlı oldukları işbu Anlaşmayı onaylamışlardır BÖLÜM I GİRİŞ Madde 1 Tanımlar
Metnin içeriği farklı bir yorum getirmedikçe, işbu Anlaşmada geçen sözcük ve terimler aşağıdaki anlamı taşır.
1. İKT: İslam Konferansı Teşkilatı:
2. Anlaşma: İKT Üyesi Devletler arasındaki Ticaret Tercihleri Sistemi Anlaşması;
3. Üye Devletler: İKT Üyesi Devletler;
4. Akit Devletler: İşbu Anlaşmaya taraf İKT Üyesi Devletler;
5. Katılan Devletler; İşbu Anlaşma çerçevesinde müzakere edilecek mal listelerini sunan ve sözügeçen müzakerelerin sonuçlarını onaylamış olan Akit Devletler;
6. En Az Gelişmiş Üye Devletler: İSEDAK'ın bu konuda farklı bir kararı olmadıkça, Birmeşmiş Milletler tarafından En Az Gelişmiş Ülke olarak nitelenen İKT Üyesi Devletler;
7. Tarifeler: Ulusal gümrük tarifelerinde belirlenmiş olan gümrük vergileri;
8. Tarife Benzeri Önlemler: Benzer koşullarda yerli üretiminden de tahsil edilen vasıtalı vergiler ve resimler hariç olmak üzere, dış ticaret işlemlerine uygulanan ve gümrük tarifesi gibi etkide bulunan, normal tarife dışında sadece ithalattan alınan resim ve harçlar. Belirli hizmetler karşılığında tahsil edilen ithalat harçları, tarife benzeri önlemler arasında sayılmaz.
9. Tarife Dışı Önlemler: Tarifeler ve Tarife Benzeri Önlemler dışında, ithalatı kısıtlayıcı veya yönünü önemli oranda saptırıcı etkiye sahip tedbir, yasal düzenleme veya uygulamalar;
10. Sektörel Anlaşmalar: Belirli mallarda veya nihai kullanım ya da üretim yönünden birbirine yakından bağlı mal gruplarında gerek tarifelerin, gerek tarife dışı ve tarife benzeri engellelerin kaldırılmasını veya azaltılmasını, ayrıca aynı malarda ticaretin teşvikine veya ticari işbirliğine yönelik diğer önlemlerin alınmasını öngören anlaşmalar;
11. Dolaysız Ticaret Önlemleri: Uzun ve orta vadeli akitler, karşılıklı ticaretin teşvikine yönelik önlemler;
12. İSEDAK: İKT Ekonomik ve Ticari İşbirliği Daimi Komitesi;
13. Ticaret Müzakereleri Komitesi: Katılan Devletler arasındaki dönemsel ticaret tercihleri müzakerelerinin bünyesinde sürdürüldüğü Komite. BÖLÜM II TİCARET TERCİHLERİ SİSTEMİ ANLAŞMASI Madde 2 Amaçlar 2 Amaçlar ve İlkeler
İşbu Anlaşma aşağıdaki ilkeler esas alınarak, karşılıklı ticaret tercihleri teatisi yolu ile İKT Üyesi Devletler arasında ticaretin artırılmasını amaçlar.
1. Bütün Katılan Devletlerce birbirlerine eşit ve ayırımsız muamele yapılması;
2. Ticaret Tercihleri Sisteminden eşit şekilde yararlanmalarını sağlayacak şekide, Katılan Devletler arasında çıkan eşitliğinin temini;
3. En Çok Kayırılan Ülke kuralını dikkate alarak, takvimleri uygun şekilde ve aşamalı bir yaklaşım benimsenerek karşılıklı tercihleri muamele yapılması;
4. Sadece Üye Devletlerden oluşan ülke gruplarının ticaret müzakerelerinde ortak şekilde temsil edilmesine imkan verilmesi;
5. İşbu Anlaşma uyarınca teati edilen tercihlerin sadece Katılan Devletlere tanınması;
6. Teati edilen tercihlerin tarifelerle sınırlı tutulmayıp, tedricen tarife benzeri ve tarife dışı tevizlere de teşmil edilmesi;
7. Ticaret Tercihlerinin tarımsal ve hayvansal ürünler ile mamul veya yarımamul maddeler de dahil olmak üzere, bütün mallara uygulanması;
8. Özel muamele yapılırken, Akit Devletlerin ekonomik gelişme düzeylerindeki farklılıkların dikkate alınması;
9. Kazanılan deneyim ve elde edilen sonuçlar ışığında, uygulamayı yaygınlaştırmak ve hükümklerini iyileştirmek amacıyla, İşbu Anlaşma ile kurulan Ticaret Tercihleri sisteminin belirli sürelerle gözden geçirilmesi ve devamlı olarak değerlendirmeye tabi tutulması;
10. İşbu Anlaşma kapsamında mübadele edilen mallarda, İKT kurumlarının kenid kural ve mevzuatlarına uygun olarak sağladıkları ticaret finansmanı ve ihracat kredi sigortası olanaklarından yararlanılması;
11. İşbu Anlaşma, Katılan Devletlerin üçüncü ülkelere karşı yasal yükümlülüklerine halel getirmez;
12. işbu Anlaşma, Katılan Devletlerin dahil olduğu ve olacağı tercihli ticaret düzenlemeleriniin yerine geçecek şekide algılanmayacak, bu düzenlemelere bir ilave olarak telakki edilecektir.
13. İKT Üyesi Devletlerin dahil olduğu ve olacağı yöresel, bölgesel ve bölgeler arası gruplar dahilinde uygulanan tarife, tarife benzeri ve tarife dışı tercihler esas özelliklerini korumaya devam eder. Bu tür gruplara üye ülkelerin, sözkonusu tercihleri diğer Katılan Devletlere teşmil etme yükümlülükleri ve diğer Katılan Devletlerin bunlardan yararlanma hakları yoktur. BÖLÜM III MÜZAKERELER Madde 3 Kapsam
Müzakerelerin kapsayabilceği alanlar arasında aşağıdaki unsarlar da yer alacaktır,
1. Tarife tavizleri, tarife benzeri ve tarife dışı önlemlerden verilecek tavizler;
2. Belirli malların ithalat ve ihracatına ilişkin orta ve uzun vadeli akitleri içeren dolaysız ticaret önlemlerini veya yükümlülükleri il bağdaşır nitelikte düzenlemeler yapılaması, gelişmelere ve ihtiyaca bağlı olarak daha sonraki aşamalarda düşünülebilir. Madde 4 Müzakereler
1. İSEDAK'ın kabul ettiği çalışma programına uygun olark, Ticaret Müzakereleri Komitesi tarafından dönemsel müzakereler yürütülür.
2. Müzakereler aşağıdaki yaklaşım ve prosedürlerin herhangi biri veya birkaçına göre yürütülür:
(a) Madde bazında müzakereler,
(b) Tarife genelinde indirimler,
(c) Sektören müzakereler,
(d) Orta ve uzun vadeli aktileri de içeren dolaysız ticaret önlemleri.
3. Müzakerelere öneri getirme hakkı münhasıran Tercihli Ticaret müzakerelerine katılan Akit Devletlere aittiri. Bu müzakerelerden kaynaklanan tercihler, münhasıran müzakere sonuç belgelerini onaylayan Katılan Devletlere tanınır. Madde 5 Taviz Listeleri
1. İhtiyaca göre, belirli zaman aralıklarıyla birbirini izleyen ikili görüşmeler ve dönemsel çok taraflı müzakereler yapılabilir.
2. Müzakereler sonucunda belirlenecek tercihleri uygulamalar, işbu Anlaşmaya eklenecek ve ayrılmaz bir parçasını oluşturacak olan taviz listelerinde gösterilecektir. BÖLÜM IV TEMEL KURALLAR Madde 6 En çok Kayırılan Ülke Muamelesi
1. Müzekere edilen tavizler, karşılıklı olarak en çok kayırılan ülke kuralına göne uygulanacak ve tavizlerden istifade hakkı Katılan Devletlere ait olacaktır.
2. Yukarıda 1 inci paragrafta öngörülen kurala istisna olarak, Katılan Devletlerden biri, bir veya birkaç Devletle müzakere ettiği ve bu Devletlerarası arasındaki belirli çıkarları etkileyen özel tavizleri, diğer Katılan Devletlere teşmil etmemeye karar verebilir.
3. Özel tavizlerin, işbu maddenin 2 nci paragrafında öngörüldüğü gibi genele teşmil edilmemesi halinde, bunun diğer Katılan Devletlerin ticari çıkarları üzerinde hiçbir zararlı etkisi olmayacaktır. Zarar meydana geldiği, ilgili Katılan Devletler bu zararın mahiyet ve önemini beliryerek, yeterli kantı sunmalarını müteakip konuyu İSEDAK'a getirebilirler. Böyle bir durumda, İSEDAK telafi imkanı ya da özel tavizlerin tamamen veya kısmen zarar gören Katılan devletlere teşmili de dahil olmak üzere konunun çözümüne yönelik tedbirleri almaya yetkilidir. Madde 7 Tavizlerin Değirinin Korunması
Katılan Devletler benzer yerli üretimden alınanan dahili vergiler ile, gereği kanıtlanmış anti-damping veya sübvansiyonları telafi edici vergeler hariç olmak üzere, işbu Anlaşma ile tanınan tavizlerin etkisini azaltıcak veya yok edecek nitelikteki tarife tedbirlerini ve tarife benzeri, tarife dışı veya diğer kısıtlayıcı önlemleri almayacaklardır. Made 8 Tavizlerin Değiştirilmesi veya Geri Alınması
Her Katılan Devlet, bir müzakere dönemi sonucunda saptanan tavizlerin yürürlüğe girdiği tarihten 3 yıl sonra, listesindeki herhangi bir tavizi sıınırlandırmak veya geri almak niyetini İSEDAK'a bildirebilir. Bu durumda, sözkonusu Katılan Devlet tavizi ilk müzakere ettiği Katılan Devletler ya da bu tedbirler zarar göresbilecek diğer Katılan Devletlerle, sorunun uygun şekilde çözümlenmesi amacıyla müzakere yapacaktır. Madde 9 Menşe Kuralları
Taviz listelerinde yer alan mallar, işbu Anlaşmaya eklenen ve ayrılmaz parçasını oluşturan menşe kurallarına uygun oldukları tardirde tercihleri muameleye hak kazanırlar. Madde 10 Koruma Önlemleri
1. Her Katılan Devlet, İşbu Anlaşma çerçevesinde tercihli muameleden yararlanan ithalatında beklenmedik önemli artışların dolaysız bir sonucu olarak meydana gelebilecek ciddi zararları veya zarar tehditlerini bertaraf etmek amacıyla, koruma önlemleri alabilecektir.
2. Bu maddenin 1 inci paragrafında değinilen zararlar, aşağıdaki etkenlerden biri veya bir kaçı nedeniyle meydana gelebilir:
a) Yerli malların zarar görmesi tehdidi,
b) Ödemeler dengesinin ciddi şeklide bozulması,
c) İhracatçı ülkenin damping uygulaması,
d) İhracatçı ülkenin ihracat sübvansiyonları uygulaması.
3. Bu Anlaşmanın hükümleri, her Katılan Devletin güvenlik ve sağlık konusundaki çıkarlarını korumak için gerekli gördüğü önlemleri uygulamasına engel oluşturmaz.
4. İslami şeriatın yasaklandığı, mallar ticaret müzakereleri kapsamında yer almayacaktır. Madde 11 En Az Gelişmiş Üye Devletlere Özel Muamele
Katılan Devletler, En Az Gelişmiş Üye Devletlerin özel gereksinimlerini dikkate alarak, ikili veya çok taraflı müzakerelerde bu ülkeler lehine özel tavizler tanıyacaklardır. Madde 12 Diğer İKT Kurumlarıyla İşbirliği
1. İslam Kalkınma Banası ve diğer İKT Uzman Kuruluşlarından, kendi kural ve usullerine uygun olarak, ihracat finansmanı ve ihracat kredi garantisi programları çerçevesinde, gerek işbu Anlaşma uyarınca tercihli muameleden yararlanacak mal listeleriyle ilgili ticari işlemlere, gerek üye Devletler arasındaki ikili ticaret anlaşmaları veya bölgesel düzenlemeler uyarınca tavizden yararlanan ulusal ürünlere öncelik verme olanaklarını araştırmaları talep edilecektir.
2. Aralarındaki ticari ilişkileri geliştirmek ve bu amaca yönelik finansman imkan ve garantilerinden faydalanmak amacıyla Akit Devletler, İslam Ticareti Geliştirme Merkezi ile diğer ilgili İKT kuruluşlarının program ve faaliyetleri de dahil olmak üzere, mevcut araç, program ve mekanizmalardan azami düzeyde yararlanacaklardır. BÖLÜM V İSEDAK VE TİCARET MÜZAKERELERİ KOMİTESİ Madde 13 İSEDAK ve ticaret Müzakereleri Komitesi
İSEDAK, işbu Anlaşmanın uygulanmasını denetleyecektir.
İşbu Anlaşmanın ilgili hükümleri uyarınca İSEDAK:
1. Anlaşma yürürlüğe girdiğinde, Katılan Devletlerin hükümet temsilcilerinden oluşan bir Ticaret Müzakereleri Komitesi kuracaktır. Komite, işlevlerini İşbu Anlaşmanın amaçlarına ulaşılmasını kolaylaştıracak şekilde yerine getirecektir.
2. Ticaret Müzakereleri dönemlerinin görevini ifası ile ilgili dahili kuralları belirleyecektir.
3. Yeni ticaret müzakerelesi dönemlerinin başlatılmasını kararlaştırıcak, Akit Devletlerin katılıma yönelik teklif ve taleplerini kabul ederek bütün Akit Devletlere duyuracaktır.
4. Ticaret müzakerelerinin sonuçlarını işbu Anlaşmaya eklenecek ve ayrılmaz bir parçasını oluşturacak taviz listeleri ile birlikte karar metni haline getirecektir.
5. İşbu Anlaşmanın sona ermesini veya Anlaşmada değişiklik yapılmasını tavsiye edecektir.
6. İKT ve organlarıyla, özellikle İslam Ticareti Geliştirme Merkezi ile ilgili İKT Kuruluşlarıyla, ayrıca üye Devletlerden oluşan ekonomik işbirliği amaçlı ülke gruplarıyla danışmalarda bulunulması ve işbirliğine gidilmesi için gerekli düzenlemeleri yapacaktır.
7. Gerektiğinde işbu Anlaşma hükümlerinin yorumunu yapacaktır.
8. İşbu Anlaşmaya göre üstlendiği işlevleri kısmen veya tamamen Ticaret Müzakereleri Komitesine devredecektir. BÖLÜM VI DANIŞMANLAR VE ANLAŞMAZLIKLARIN ÇÖZÜMÜ Madde 14 Danışmanlar
1. Katılan Devletlerden biri, diğer bir Katılan Devletin işbu Anlaşmanın işleyişine ilişkin herhangi bir nedenden ötürü, işbu Anlaşma uyarınca dolaysız veya dolaylı olarak hak kazandığı bir menafaatin kısmen veya tamamen kaybolduğuna kanaat getirirse, konunun uygun bir çözüme kavuşturulması amacıyla, diğer ilgili Katılan Devlete yazılı itirazda bulunabilir. Böyle bir başvuru, diğer Katılan Devletin, kendisine yapılan itiraz veya önerileri olumlu bir yaklaşımla dikkate alınmasını gerektirir.
2. Ticaret Müzakereleri Komitesi, Katılan Devletlerden birinin isteği üzerine, yukarıda 1 inci paragrafta değinilen danışmanlarda kendisiyle tatminkar bir çözüme ulaşılamayan herhangi bir Katılan Devletle danışmaya gidebilir. Ticaret Müzakereleri Komitesi dahili kuralları çerçevesinde danışma sonuçlarını İSEDAK'a sunar.
3. İSEDAK, tatminkar bir çözüme ulaşılamadığı takdirde Ticaret Müzakereleri Komitesinin raporuna veya mağdur taraın başvurusuna bağlı olarak, zararı ortadan kaldırmak için ilgili Katılan Devletlerle danışmanlarda bulunacaktır. İSEDAK, bu zararın mahiyet ve önerimini belirlemekle ve alınacak önlemler hususunda tavsiyelerde bulunmakla görevlendirilmek üzere, anlaşmazlığa taraf olmayan Katılan Devletlerden oluşacak bir Panelin kurulmasına karar verebilir. Madde 15 Anlaşmazlıkların Çözümü
İşbu Anlaşma hükümlerinin veya Anlaşma çerçevesinde kabul edilmiş hukuki bir metnin yorumlanması ve uygulanması hususunda katılan Devletler arasında çıkabilecek anlaşmazlıklar, ilgili taraflar arasında uzlaşma yoluyla dostane bir şekilde çözümlenecektir. Bir anlaşmazlığın çözümlenememesi halinde konu, anlaşmazlığa taraf ülkelerden birince Ticaret Müzakereleri Komitesine götürülebilir. Komite konuyu gözden geçirerek, bu amaçla saptayacağı kurallar çerçevesinde bir tavsiye kararı alır. Madde 9 Menşe Kuralları
Taviz listelerinde yer alan mallar, işbu Anlaşmaya eklenen ve ayrılmaz parçasını oluşturan menşe kurallarına uygun oldukları takdirde tercihli muameleye hak kazanırlar. Madde 10 Koruma Önlemleri
1. Her Katılan Devletler, işbu Anlaşma çerçevesinde tercili muameleden yararlanan ithatında beklenmedik önemli artışların dolaysız bir sonucu olarak meydana gelebilecek ciddi zararları veya zarar tehditlerini bertaraf etmek amacıyla, koruma önlemleri alabilecektir. Madde 10 Koruma Önlemleri
1. Her Katılan Devlet, İşbu Anlaşma çerçevesinde tercihli muameleden yararlanan ithatında beklenmedik önemli artışların dolaysız bir sonucu olarak meydana gelebilecek ciddi zararları ve zarar tehditlerini bertaraf etmek amacıyla, koruma önlemleri alabilecektir.
2. Bu maddeninin 1 inci paragrafında değinilen zararlar, aşağıdaki etkenlerden biri veya birkaçı nedeniyle meydana gelebilir:
b) Ödemeler dengesinin ciddi şekilde bozulması
d) İhracatçı ülkenin ihracat sübvansiyonları uygulaması,
4. İslami şeriatın yasakladığı, mallar ticaret müzakereleri kapsamında yer almayacaktır Madde 11 En Az Gelişmşi Üye Devletlere Özel Muamele
1. İslam Kalkınma Bankası ve diğer İKT Uzman Kuruluşlarından, kendi kural ve usullerine uygun olarak, ihracat finansmanı ve ihracat kredi garantisi programları çerçevesinde, gerek işbu Anlaşma uyarınca tercihli muameleden yararlanaçcak mal listeleriyle ilgili ticari işlemlere, gerek üye Devletler arasındaki ikili ticaret anlaşmaları veya bölgesel düzenlemeler uyarınca tavizden yararlanan ulusal ürünlere öncelik verme olanaklarını araştırmaları talep edilecektir.
2. Aralarındaki ticari ilişkileri geliştirmek ve bu amaca yönelik finansman imkan ve garantilerinden faydalanmak amacıyla Akit Devletler, İslam Ticareti Geliştirme Merkezi ile diğer ilgili kuruluşlarının ve faaliyetleri de dahil olmak üzere, mevcut araç, program ve mekanizmalardan azami düzeyde yararlanacaklardır. BÖLÜM V İSEDAK VE TİCARET MÜZAKERELERİ KOMİTESİ Madde 13 İSEDAK ve Ticaret Müzakereleri Komitesi
1. Anlaşma yürürlüğe girdiğinde, Katılan Devletlerin hükümet temsilcilerinden oluşan bir Ticaret Müzakeleri Komitesi kuracaktır. Komite, işlevlerini işbu Anlaşmanın amaçlarına ulaşılmasını kolaylaştıracak şekilde getirecektir.
2. Ticaret Müzakereleri Komitesi'nin görevini ifası ile ilgili dahili kuralları belirleyecektir.
3. Yeni ticaret müzakeresi dönemlerinin başlatılmasını kararlaştıracak, Akit Devletlerin katılıma yönelik teklif ve taleplerini kabul ederek bütün Akit Devletlere duyuracaktır.
6. İKT ve oranlarıyla, özellikle İslam Ticareti Geliştirme Merkezi ve ilgili İKT Kuruluşlarıyla, ayrıca üye Devletlerden oluşan ekonomik işbirliği amaçlı ülke gruplarıyla danışmanlarda bunulması ve işbirliğine gidilmesi için gerekli düzenlemeleri yapacaktır.
1. Katılan Devletlerden biri, diğer bir Katılan Devletin işbu Anlaşma hükümleri çerçevesindeki yükümlülüklerini yerine getirmemesinden veya bu Anlaşmanın işleyişine ilişkin herhangi bir nedenden ötürü, işbu Anlaşma uyarınca dolaysız veya dolaylı olarak hak kazandığı bir menfaatin kısmen veya tamamen kaybolduğuna kanaat getirirse, konunun uygun bir çözüme kavuşturulması amacıyla, diğer ilgili Katılan Devlete yazılı itarazda bulunabilir. Böyle bir başvuru, diğer Katılan Devletin, kendisine yapılan itiraz veya önerileri olumlu bir yaklaşımla dikkate almasını gerektirir.
3. İSEDAK, tatminkar bir çözüme ulaşılamadığı takdirde Ticaret Müzakereleri Komitesinin raporuna ve mağdur tarafın başvurusuna bağlı olarak, zararı ortadan kaldırmak için ilgili Katılan Devletlerle danışmanlarda bulunacaktır. İSEDAK, bu zararın mahiyet ve önemini belirlemekle ve alınacak önlemler hususunda tavsiyelerde bulunmakla görevlendirilmek üzere, anlaşmazlığa taraf olmayan Katılan Devletlerden olaşacak bir Panelin kurulmasına karar verebilir. Madde 15 Anlaşmazlıkların Çözümü
İşbu Anlaşma hükümlerinin veya Araştırma çerçevesinde kabul edilmiş hukuki bir metnin yorumlanması ve uygulanması hususunda katılan Devletler arasında çıkabilecek anlaşmazlıklar, ilgili taraflar arasında uzlaşma yoluyla dostane bir şeklide çözümlenecektir. Bir anlaşmazlığın çözümlenememesi halinde konu, anlaşmazlığa taraf ülkelerdehn birince Ticaret Müzakereleri Komitesine götürülebilir. Komite konuyu gözden geçirerek, bu amaçla saptayacağı kurallar çerçevesinde bir tavsiye kararı alır. BÖLÜM VII SON HÜKÜMLER Madde 16 Müzakerelerin Değerlendirilmesi
1. İSEDAK, Ticaret Müzakereleri Komitesinde yürütülen müzakeleri ve işbu Anlaşmanın uygulanmasında görülen gelişmeleri değerlendirecektir.
2. Muhtelif dönemsel müzakelerin sonuçlarını ve bunlarla yapılan değişiklikleri yansıtan taviz listeleri, İSEDAK tarafından yayımlanır. Madde 17 Temsil Mercii
1. İşbu Anlaşma İKT Genel Sekreterliğine teslim edilecek ve Üye Devletlerin imzasına açılacaktır. Genel Sekreterlik, bu fıkra ile işbu Anlaşmanın onay belgelerinin teslim mercii olarak görevlendirilmiştir.
2. İKT Genel Sekreteri, işbu Anlaşmanın onay belgelerinin tesliminden, yürürlüğe girme tarihinden, üyelik ve çekilme taleplerinden ve değişikliklerin kabulünden Üye Devletleri haberdar edecektir. Madde 18 Yürürlüğe Giriş
1. İşbu Anlaşma, on Akit Devletin onay belgelerinin tesliminden üç ay sonra yürürlüğe girecektir.
2. İşbu Anlaşma sonradan katılan bir üye Devlet için onay belgelerinin teslim tarihinden bir ay sonra yürürlüğe girecektir.
3. (i) Anlaşma yürürlüğe girdikten sonra, Akit Devletler taviz teatisi amacıyla aralarında ilk müzakere dönemini başlatacaklar ve başlangıç tarihinden itibaren 12 ay içinde tamamlayacaklardır.
(ii) Müzakere sonuçlarının, bu müzakerelere katılan Akit Devletlerce onaylanması gereklidir. Müzakere edilen tavizler, en az 10 Katılan Devlet tarafından onaylandıktan 3 ay sonra yürürlüğe girer.
(iii) Katılan Devlet durumuna geçmek isteyen diğer Akit Devletler, Katılan Devletlere teklif listeleri sunacaklar, Katılan Devletler ise başvuruda bulunan ülkeye birer talep listesi yöneltebileceklerdir. Bu işlem tamamlandıktan sonra, başvuru sahibi ülke bir anlaşmaya varmak amacıyla, ilgili Katılan Devletlerle müzakereler yapacaklardır. Başvuru sahibi ülkenin Katılan Devlet durumuna geçebilmesi için, daha sonra, müzakere edilen tavizleri onaylanması gerekir. Madde 19 Çekilme
Her Katılan Devlet İşbu Anlaşmadan çekilebilir. Çekilme, bu husustaki yazılı ihbarın İKT Genel Sekreterine ulaştığı günden altı ay sonra yürürlüğe girer. Madde 20 Değişikler
İşbu Anlaşma belirlenmemiş bir süre için akdedilmiştir. Maddeleri yürürlüğe giriş tarihi üzerinden 5 yıl geçmeden değiştirilemez. Anlaşmada değişiklik yapılması Katılan Devletlerin üçte ikisinin kabultüyle mümkündür. Bu değişiklikler, beş Katılan Devletin onay belgelerini teslim ettiği tarihten 3 ay sonra yürürlüğe girer. Madde 21 Ekler
Ekler işbu Anlaşmanın ayrılmaz parçasını oluşturacaktır. İşbu Anlaşmanın ekleri aşağıda sıralanmıştır.
a) Ek I : Akit Devletler
b) Ek II : Katılan Devletler
c) Ek III : Menşe Kuralları
d) Ek IV : Taviz Listeleri
İşbu Anlaşma her üç metin de eşit ölçüde geçerli olmak üzere Arapça, İngilizce ve Fransızca dillerinde yapılmıştır.
...............tarihinde tanzim edilmiştir.
İşbu Anlaşmada, belirtilen tarihlerde aşağıda imzaları bulunan yetkili kişiler tarafından imzalanmıştır. EK I: AKİT DEVLETLER EK II: KATILAN DEVLETLER EK III MENŞE KURALLARI
İKT Tercihleri Ticaret Sistemi'ne göre tercihli tavizden yararlanabilecek ürünlerin menşeinin tesbitinde aşağıdaki kurallar uygulanır.
KURAL 1: Menşein Tesbiti
Aşağıda belirtilen Menşe'e ilişkin kuralların herhangi birini taşıması koşulu ile bir Katılan Devletten diğerine ithal edilen ve kural 5'e göre sevkedilen ve tercihli ticaret sistemi kapsamına giren ürünler tercihli tavizden yararlanır:
a) Kural 2'ye göre tümüyle ihracatçı Katılan Devlette üretilen veya elde edilen ürünler; veya
b) Kural 3 veya 4'ün uygulanmasına konu olan tümüyle ihracatçı Katılan Devlette üretilmemiş veya elde edilmemiş ürünler.
KURAL 2: Tümüyle üretilmiş veya elde edilmiş ürünler
Kural 1 (a)'ya göre aşağıdaki hallerde ürünün tümüyle ihracatçı Katılan Devlette üretilmiş veya elde edilmiş olduğıu kabul edilir.
a) Topraklarından, sularından veya deniz yatağından çıkarılan ham madde veya madensel ürünler;
(1) Mineral ve metal cevherleri ile mineral yakıtlar, makina yağları ve ilgili maddeler dahil.
b) Bu üklede yetiştilmiş tarımsal ürünler; (2)
c) Bu ülkede doğmuş ve büyümüş hayvanlar;
d) Yukarkıra (c) paragrafında sözü edilen hayvanlardan elde edilen ürünler;
e) Bu ülkede avlanma veya balıkçılık yoluyla elde edilen ürünler;
f) Bu ülkenin gemileriyle açık denizden çıkarılan balıkçılık ürünleri diğer deniz ürünleri;(3)(4)
g) Münhasıran yukarıda (f) paragrafınd7a belirtilen ürünlerden bu ülkenin fabrika gemilerinde işlenen (4) (5) veya imal edinlenler;
h) Yalnızca ham maddelerin çıkarılmasına uygun bu ülkede biraraya getirilmiş kullanılmış malzemeler;
i) Bu ülkede gerçekleştirilen imalat işlemleri sonucu elde edilen artık ve döküntüler;
j) Münhasıran yukarıda (a) paragrafından (i) paragrafına kadar sıralanan ürünlerden bu ülkede üretilen mallar.
KURAL 3: Tümüyle üretilmemiş veya elde edilmemiş ürünler
a) Kural 1 (b)'ye göre, imal edilen ve işlenen ürünlerin taraf olmayan ülke menşeli veya menşei belirlenemeyen parçalarının, üretilen veya elde edilen ürünün toplamı FOB değerinin %60'ını aşmaması ve nihai imalat safhasının ihracatçı taraf ülkede gerçekleştirilmesi koşuluyla kural 3 (c) ve 4'e göre tercihli tavizden yararlanır.
a) Kural 2 (b)'ye göre, mial edilen ve işlenen ürünlerin taraf olmayan ülke menşeli veya menşei belirlenemeyen parçalarının, üretilen veya elde edilen ürünün toplam FOB değerinin %60'ını aşmaması ve nihai imalat safhasının ihracatçı tarafı ülkede gerçekleştirilmesi koşuluyla kural 3 (c) ve 4'e göre tercihli tavizden yararlanrı.
b) Tercihli Ticaret Sistemi Çevçeve Anlaşmasının 1 inci Bölümü 1 inci madde 10 uncu paragrafında tanımlanan Sektörel Anlaşmalar. (6)
c) Sözkonusu ülke menşeli olmayan malzeme, parça veya üretimin kıymeti,
i) Bu malzeme parça veya üretimin ithalat sırasındaki ispatlanabilecek CIF değeri veya,
ii) Menşei belirlenemeyen malzeme, parça ve üretimin imalat veya işlemin yapıldığı Katılan Devletteki cari emsal bedelidir.
KURAL 4: Kümülatif Menşe Kuralları
Bir ürünün imalinde kullanılan girdelerden başka bir Katılan Devlet menşeli olup, Kural 1'deki menşe koşullarını taşıyan ve bir üçüncü Katılan Devletce tercihli muamele konusu yapılan ürünler, nihai ürünün imal edildiği veya işlendiği Katılan Devlet menşeli sayılırlar. Bu durumda nihai ürünün toplam FOB değerinin en az % 60'ını nihai imalatçı Katılan Devlette gerçekleştirilmiş olması şarttır. (7)
(2) Orman ürünleri dahil.
(3) "Gemiler, bir Katılan Devletin vatandaş veya vatandaşlarınca veya devletince veya iştirakçilerince veya bu Katılan Devlette kayıtlı şahıs ortaklığı, sermaye ortaklığı veya cemiyetlerce işletilmesi koşuluyla, en az %60 hissesi bu Katılan Devletin vatandaş veya vatandaşları ve/veya devletine, veya %75'i katılan devlet vatandaşları ve/veya devleterine ait olan ticari balıkçılık gemileridir. Ancak bu tür gemilerin kiralanması/finansal kiralanması ve/veya Katılan Devletler arasında deniz avnını paylaşılmasına olanak veren ikili anlaşmalar çerçevesinde ticari balıkçılık yapan gemilerden sağlanan ürünler de tercihli tavizden yararlanır.
(4) Devlet işletmelerince işletilen gemiler veya fabrika gemiler için bir Katılan Devlet bandırası taşıma koşulu uygulanmaz.
(5) Bu anlaşmada kullanılan "fabrika gemi" deyimi; müunhasıran yukarıda (f) paragrafında sözü edilen ürünlerin işlendiği ve/veya imal edildiği gemi anlamına gelir.
(6) İKT Tercihleri Ticaret Sistemi'nde yeralan anlaşmalar çerçevesinde ticarete konu ürünler için uygulanmak üzere özel kriterlere gerek duyulabilir. Bu kriterler sektörel anlaşmalar görüşülürken gözönüne alınabilir.
(7) Yukarıdaki Kural 4'de belirtilen "kısmi" kümülatif menşe kuralı, ancak bir Katılan Devlet menşeli ürünler bir diğer ülkede tercihli muameleye konu olan nihai ürünlerin girdisi olarak kullanılmaları halinde gözönüne alınır.
KURAL 5: Doğrudan Sevkiyat
Aşağıdaki ürünler, bir Katılan Devletten doğrudan sevkedilmiş kabul edilecektir.
a) Hiçbir taraf olmayan ülke toprakları içinden geçmeksizin nakledilen ürünler;
b) Nakliyet, taraf ülke olmayan aracı bir veya birkaç ülke toprakları içinden, bu ülkede aktarma veya geçici depolama yapılmış olsun olmasın transit geçmeyi gerektiren ürnüler;
i) Ancak sözkonusu transit geçişin coğrai faktörler ve saedce nakliye şartları nedeniyle yapılmış olması;
ii) O ülkede ticarete ve tüketime konu olmaması; ve
iii) Orada yükleme ve boşaltma dışında veya malların bozulmaması için yapılması gerekli işlemler dışında hiçbir işleme tabi tutulmamış olması şarttır.
iv) Transit ülkenin Gümrük Yetkililerince düzenlenmiş belgeler yukarıda yer alan (ii) ve (iii) bendlerle delil olarak kullanılır.
KURAL 6: Ambalajlama İşlemi
Bir ürünün menşei belirlenirken ambalaj ürünle birlikte gözönüne alınır. Ancak, Ulusal Mevzuatın öngörmesi halinde ambalaj ayrıca değerlendirilir.
KURAL 7: Menşe Şahadetnamesi
Tercihli tavize hak kazanan ürünler, ihracatçı Katılan Devlet hükümetinin tayin ettiği ve Katılan Devletlerce geliştirilip onaylanan şahadetname (8) kurallarına uygun olarak diğer Katılan Devletlere bildirilen yetkili merci tarafından yayınlanan bir menşe şahadetnamesi kullanırlar.
Katılan Devletler, menşe şahadetnamesindeki girdilerin menşeini belirlerken aralarında mümkün olan her türlü işbirliğine girerler.
KURAL 8: Yasalar
Her Katılan Devlet ekonomik ve ticari ilişkide bulunmak istemediği ülkeler menşeli girdilerin kullanıldığı ürünlerin ithalini yasaklayabilir.
KURAL 9: Yeniden İnceleme
Bu kurallar geretiğinde Katılan Devletlerin 1/3'ünün talebi ile yenidne gözden geçirilebilir.
KURAL 10: Özel Kriter Oranı
Az gelişmiş ülkeler kategorisine giren Katılan Devletler menşeli ürünler için kural (3) ve (4)'de belirtilen oranlar yerine bu ülkeler % 10 oranında bir avantaj sağlanabilir. Bu durumda kural (3) için oran % 70'i, geçemez, kural (4) için ise % 50'den az olamaz. MENŞE ŞAHADETNAMESİ
1. Eşyayı gönderen (ihracatçının ticaret ünvanı, adresi, ülkesi)
2. Eşyanın gönderdiği (alıcının adı, adresi, ülkesi)Referans No:
İKT Tercihli Ticaret Sistemi (beyanname ve şahadetname) verdiği yer: ........................................ (ülke) arka sayfadaki notlara bakınız
3. (Bilinmesi halinde) taşıma aracı ve güzergahı 4. Resmi kullanım için
5. Tarife Numarası 6. Paket işaret ve numarası 7. Paket yayısı ve cinsi; tanımı 8.Menşe kriteri (arka sayfadaki notlara bakınız) 9.Gayrisafi ağırlık veya miktar 10.Fatura tarih ve sayısı
11.İhracatçının beyanı Yukarıda yer alan hususların doğruluğu ve eşyanını...................'de üretildiğini ve bu eş- (ülke) yanın ihraç edildiği...........................'nın İKT (ithal ülkesi) Tercihli Ticaret Sisteminde belirtilen menşee ilişkin koşullara uyduğunu beyan ederim.
....................................................................Yer ve tarih, yetkili kişinin imzası 12. Şahadetname Yapılan kontrol sonucunda ihracatçının beyanının doğru tasdik edilmiştir.
...................................................... Yer ve tarih, tasdik nakamının imza ve mühürü
I- Genel Kurallar:
Tercihli Tavizden yararlanabilecek ürünlerin;
a) Varış ülkenin İKT Tercihleri Ticaret Sistemi tercihli taviz listesinde tanımlanan ürünlerden olması,
b) İKT Tercihli Ticaret Sistemi menşe kurallarına uyması. Bir sevkiyatta yer alan her bir kalem bu kurallar açısından ayrı ayrı değerlendirmelidir ve
c) İKT Tercihli Ticaret Sistemi menşe kurallarında belirtilen sevkiyeta ilişkin koşulları taşıması gerekir.
Genel olarak ürünler, ihraç ülkesinden varış ülkesine 5. Kuralda belirtilen anlamda doğrudan sevk edilmelidir.
II- Menşe Şahadetnamesinin 8 Nolu Hanesine Kaydedilmesi Gereken Bilgiler
Tercihli ürünler, İKT Tercihleri Ticaret sistemi menşe kurallarının 2. Kuralına göre ihracatçı Katılan Devlette tümüyle üretilmiş veya elde edilmiş veya 3. veay 4. kurallara göre ihracatçı Katılan Devlette tümüyle üretilmemiş veya elde edilmemiş ürünlerdir.
a) Tümüyle üretilmiş veya elde edilmiş ürünler için: "A" harfi yazınız.
b) Tümüyle üretilmemiş veya elde edilmemiş ürünler için aşağıdaki hususlar yazılacaktır:
1. Kural 3'de yer alan menşe krierini taşıyan ürünler için 8. haneye "B" harfi yazılacaktır. B harfinin yanına, taraf olmayan ülke menşeli veya menşei belirsiz malzeme, parça veya üretimin toplam değeri, ihraç edilen ürünün FOB değerinin yüzdesi olarak yazılacaktır.
2. Kural 4'de yer alan menşe kriterini taşıyan ürünler için 8. haneye "C" harfi yazılacaktır. C harfinin yanına, ihracatçı Katılan Devlet menşeli olan veya sayılan toplam değer, ihraç edilen ürünün FOB değerinin yüzdesi olarak yazılacaktır.
3. Kural 10'da yer alan özel menşe kriterlerini taşıyan ürünler için 8. haneye "D" harfi yazılacaktır. EK IV TAVİZ LİSTESİ (ayrıca düzenlenmiştir.) Not: İngilizce metni 10 Ocak 1992 gün ve 21107 sayılı Resmi Gazete'dedir.