Soma Maden Faciası ve Yeraltı Maden Ocaklarında Alınması Gereken Önlemler
Download "Soma Maden Faciası ve Yeraltı Maden Ocaklarında Alınması Gereken Önlemler"
2 Soma Maden Faciası ve Yeraltı Maden Ocaklarında Alınması Gereken Önlemler GÜNAY KOCASOY Boğaziçi Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi Katı Atık Kirlenmesi Araştırma ve Denetimi Türk Milli Komitesi (KAKAD) ÖZET Maden ocaklarının özelleştirilmesi ile artan maden kazaları ve ölümleri konu ile ilgili yönetmelik şartlarının yerine getirilmediğini, iş sağlığı ve güvenliği konularına önem verilmediğini ortaya koymuştur. Soma ilçesinde 301 madencinin ölümüne neden olan kazadan bir süre sonra Ermenek ilçesinde farklı bir nedenle-su basması- maden kazası oluşmuş ve 18 maden işçisi madende mahsur kalmıştır. Hazırladığımız bu yazıda su basması konusunda alınması gereken; topuk bırakmak, yeraltı sondajları, semantasyon, set ve baraj ve ihraç makinası, sifon ve tulumbalarla su atımı yöntemleri özetlendikten sonra Soma maden ocağı kazasında tespit edilen tahkimat, havalandırma, gaz ölçüm cihazları, kaçış yolları, yaşam odaları gibi teknik yetersizlikler ve tatbikat, eğitim. vardiya değişim yeri, iletişim, denetim gibi uygulama-işletme eksiklileri ele alınmıştır. Havalandırma, yangın söndürme, basınçlı hava şebekesi, elektrik şebekesi, tozla mücadele ve acil kaçış planı gibi planları içeren acil durum planının hazırlanmamış ve gerekli tatbikatların yapılmamış olması facianın büyümesine etken sebeplerdendir. Maden işçilerinde standartlara uygun kişisel koruma donanımlarının bulunmaması, ayrıca madeni çok iyi bilen yerel kurtarma ekibinin kurulup hazırlanmamış olması, başka yörelerden gelen kurtarma ekiplerinin madeni yeterince bilemedikleri için kurtarma faaliyetinde çok yararlı olamadıkları gözlenmiştir. Yazımızda, genel olarak tüm madencilik
3 186 SOMA MADEN FACİASI VE YERALTI MADEN OCAKLARINDA ALINMASI GEREKEN ÖNLEMLER faaliyetlerinde maden kazalarının tekrarlanmaması için birçok gelişmiş ülkede uygulanan yöntemlerin ülkemizde de uygulanması, mevzuatın yeniden ILO ve diğer yönetmeliklerin şartlarına uygun hale getirilmesi, Madencilik Bakanlığının kurulması, konuda yeterli bilgilerle donanmış müfettiş ve iş güvenliği uzmanlarının yetiştirilmesi için eğitim kalitesinin yakından takip edilmesi, iç ve dış tüm denetimlerin büyük bir ciddiyetle yapılması ve caydırıcı ağır cezaların uygulanması hakkında öneriler yapılmıştır. Ayrıca idari düzenlemelere paralel olarak yeraltı madenciliğinde gerek maden ocağının açılma safhasında ve gerekse işletme aşamasında yapılması gereken teknik düzenlemeler ve alınması öngörülen önlemler sıralanmıştır. 1.GİRİŞ Son yıllarda Türkiye nin gelişmesinin önündeki engelin kamu kuruluşları olduğu düşüncesi ile birçok alanda olduğu gibi madencilik sektöründe de özelleştirmeye gidilmesi ile madencilikte sendikasızlaşma ve taşeronlaşma başlamıştır. Özel sektörün ilgili kanunların ve yönetmeliklerin öngördüğü şartları yerine getirmemesi sonucunda maden kazalarında ve bu kazalar sonucu meydana gelen ölümlerde büyük artışlar olmuştur. Manisa nın Soma ilçesinde 13 Mayıs 2014 tarihinde meydana gelen kömür madeni faciasında 301 kişi hayatını kaybetmiştir. Soma da meydana gelen maden kazası ile ilgili olarak yeraltı madenciliğindeki eksiklikler ve alınması gereken önlemler hakkında bu rapor hazırlanırken Ermenek te bir diğer maden kazası meydana gelmiştir. Bu kazanın nedeni ise Soma daki maden kazasından farklı olarak su basmasıdır. Soma daki maden kazasında su basmasının herhangi bir etkisi olmamakla beraber aynı durumun ülkemizdeki tüm madenlerde her an bir faciaya sebebiyet verme potansiyelinden dolayı bu raporda kısaca su basmasındaki eksiklikler ve alınması gereken önlemler anlatıldıktan sonra özel olarak Soma maden ocağı faciasının nedenleri ve alınması gereken önlemler ve genel olarak ülkemizdeki tüm maden ocaklarında yapılması gereken düzenlemeler anlatılacaktır. 2.MADENLERDE SU BASMASI VE ALINMASI GEREN ÖNLEMLER Madencilikte su problemi en az minerali çıkartmaya verilen önem kadar üzerinde durulması gereken bir konudur. Su problemi gerektiğinde maden ocağının kapatılmasına neden olur.
4 BOĞAZİÇİ ÜNİVERSİTESİ SOMA ARAŞTIRMA GRUBU RAPORU MADENLERDE SU ATIMI SU GELIRI KAYNAKLARI Madenlerdeki en önemli su kaynağı, atmosferik menşeli yağışlardır. Yağmur ve kar suları geçirgen tabakalardan, çatlaklardan sızarak aşağı inerek toplanır. Konglomeralı ve kumlu arazilerdeki kaynak ve fosil suları da yine yeraltındaki su gelirinin kaynakları arasındadır. Fosil suları, kömürün teşekkülü esnasında, jeolojik devirlerde tabakalar arasında sıkışıp kalmış sulardır. Ayrıca tabakalarda yoğuşmuş su buharı da üretim esnasında su halinde açığa çıkar. Madencilik bakımından önemli olan sular aşağıdaki şekilde sınıflandırılabilir: a) Yüzeye yakın sular: Yağış etkisi yeryüzüne yakın, kısımlarda daha fazladır. Üst kısımlardaki geçirgen tabakalardan süzülen sular, geçirmez tabakalarda tutularak derine geçme imkânı bulamaz. Ancak eğer yatak yeryüzüne yakın kısımlara kadar uzanıyorsa veya cevher mostra vermişse, bu durumda suların daha derinlere inip üretim sahasına girmesi mümkündür. b) Çatlak ve boşluklarda birikmiş sular: Yeraltında dik vaziyette duran çatlak ve boşlukları (kör kuyu vb. ) doldurmuş sulardır. c) Derin yeraltı suları: Deniz suyu seviyesi altında her derinlikte ve her türlü boşluklarda bulunan sular kastedilmektedir. d) Mağara suları: Deniz seviyesi üzerindeki mevcut yeraltı boşluklarında (bilhassa karstik arazide) toplanan sulardır. Madencilik için en önemli olan sular son iki grupta toplanan sulardır. Zamanında sezilip tedbir alınmazsa çok tehlikeli olabilirler MADENCILIKTE SU PROBLEMININ ÖNEMI Kömür tabakalarını örten şistler suyu az geçirmektedir ve dolayısıyla şistli kömür madenlerinde su geliri nispeten azdır (Bir ocaktaki su gelirinin şiddeti, bir senede çıkan su miktarının (m³) çıkan mineral tonajına oranı olarak ifade edilir). Normal olarak ton başına 2 m³ den az olan su geliri, örtü tabakalarının GRE veya KONG- LOMERA olması halinde 4-10 m³/ton değerinde su çıkabilir. Bu değerler bazı bölgelerde 10 ve hatta 15 m³/tona kadar çıkabilmektedir. Böylesine büyük sınırlar içinde değişebilen su gelirine etki eden birçok faktör vardır. Bunlar, kullanılan işletme metodu, arazinin jeolojik-tektonik durumu, üst taba-
5 188 SOMA MADEN FACİASI VE YERALTI MADEN OCAKLARINDA ALINMASI GEREKEN ÖNLEMLER kadaki suyun az veya çok oluşu, fiziki ve coğrafi durum, mineralin (taşın) içinde bulunan suyun miktarıdır. Aynı ocakta bile, ocağın değişik bölgelerinde yukarıdaki faktörlere bağlı olarak su gelirleri çok farklı olabilmektedir. Yeni bir ocak tesis edilirken, su gelirinin tahmin ve tayin edilmesi mutlak olarak gerekmektedir. Bu hususta daha çok ampirik metot ve yollardan hareket edilir. Tahminin isabet derecesini artırmak için; 1. Bitişik (komşu) işletmedeki su gelirini bilmek (aynı jeolojik yapı ihtimali çok fazla olduğu için bitişikte bir işletme bulunması büyük bir avantajdır), 2. Bölgeye ait hidrolojik, jeolojik ve hidra-metalürjik araştırmalarda bulunmak, 3. Jeolojik arazilerde devamlı olarak su gelirini ölçmek gereklidir. Madencilikte 1 m³/dk su gelirinin ton/yıl su atımı demek olduğu göz önüne alınırsa su probleminin önemi çok daha iyi anlaşılır OCAK SULARININ NITELIKLERI Yeraltında, maden ocaklarında rastlanılan sular genellikle temiz değildir. Madencilik faaliyetleri nedeniyle şlam gibidir. Ayrıca tuzlu ve bazen de asidik niteliktedir. Su pompajdan önce bir havuzda dinlendirilerek içindeki katı maddeler dibe çöktürülür. Ancak tuzlu suların metal aksamda oluşturacağı korozyonu önlemek için kimyevi önlemlere ihtiyaç vardır. Eğer deniz suyu bahis konusu ise suyun klor (Cl) konsantrasyonu çok fazladır KOROZYON VE KORUMA ÖNLEMLERI Tuzlu ve asidik sular, boruların ve pompanın metal kısmında korozyona neden olur. Korozyoun önlenmesi için yapılacak işlemler şunlardır: Suyun kimyevi olarak nötralize edilmesi, Korozif su ile doğrudan temas eden metal kısımların kaplanması, Pompa ve borularda, asidik etkilere dayanıklı alaşımların kullanılmasıdır. Suda tuz ve asit, özellikle sülfürik asit ve bikarbonat varsa çok korroziftir. Böyle durumlarda suyun asitliğinin giderilmesi gerekir. Bunun için, su sönmemiş kireç filtre tabakasından geçirilir (5-67 kg sönmemiş kireç/m³ su). Miktarın fazla olması duru-
6 BOĞAZİÇİ ÜNİVERSİTESİ SOMA ARAŞTIRMA GRUBU RAPORU 189 munda işlem pahalı olup ancak istisnai durumlarda kullanılır. Normal hallerde bu metod kısa sureli ani asit yükselmesi durumlarında kullanılır. Diğer bir önlem ise boru içinin bazı malzemelerle kaplanmasıdır. Kaplama malzemesi olarak ağaç, bitümlü maddeler veya çimento kullanılır. Ağaç ünitelerin genişlikleri mm. arasında değişmektedir. Boru çapına bağlı olarak ağaç kaplamanın kalınlığı da, yine mm. arasındır. Günümüzde pompa tesislerinde, çok aşındırıcı suların pompajı için başvurulan en yaygın önlemlerden biri ise, pompa ve boruların fosfor-bronz veya bakır-nikel gibi asitlere dayanıklı alaşımlarla kaplanmasıdır. Ayrıca suya bazı yağlar (örneğin Caltex) ilâve edilerek, boru iç yüzeylerinde ince bir yağ tabakası oluşturularak metal kısımların korunması sağlanır. Su içinde bulunan kum ve benzeri parçacıklar da pompa ve borularda önemli aşınmalara yol açmaktadır. Suyun havuzlarda dinlendirilmesi ile bu katı parçaların çöktürülmesi sağlanır SU GELIRINI ÖNLEME TEDBIRLERI YERALTINDA ALINACAK TEDBIRLER Topuk bırakmak Su taşıyan tabaka ile çalışılan seviye arasında en az 20 m lik topuk bırakmak ve bu tabakayı yalnız sondaj deliği ve kuyularla geçmek alınacak tedbirler arasındadır Ramble ve işletme metodu Çalışılan bölgenin tavanını teşkil eden arazi tabakalarının kırılıp çatlaması istenmiyorsa, ramble metodu ile çalışmak gerekir. Böyle bir durumda ramble çeşidinin seçimi önemlidir. Hidrolik ramblenin üstteki tabakaları taşıma kabiliyeti çok iyi olmakla birlikte, bu metot genellikle doğrultu yönünde çalışma yapılması halinde uygundur. Ayrıca, su tehlikesi bulunan yerlerde geri toplamalı metot daha uygundur. Bu metodda kuvvetli bir su basmasında daha çabuk baraj kurmak mümkündür Yeraltı sondajları Daha önce açılmış olan boşluklarda birikmiş olan suların mevcudiyetini bilmek önemlidir. Bu yerlere yaklaşırken özel tedbirlerin alınması gerekir. Bu gibi su birikintilerine, eğer imkânlar elveriyorsa, yukarıdan müdahale ederek, sondaj yapmak ve suyu akıtmak gerekir. Alttan ve yandan müdahale zorunluluğu var ise, basıncın büyük değerlere ulaşacağını dikkate almak gerekir. Böyle hallerde, açılacak deliğe etrafı çimentolanmış bir boru yerleştirilir. Bu borunun uzunluğu, arazinin sağlamlığına ve gelecek su miktarına ve basıncına bağlı olarak 3 ilâ 12 metre veya daha
7 190 SOMA MADEN FACİASI VE YERALTI MADEN OCAKLARINDA ALINMASI GEREKEN ÖNLEMLER fazla olabilir. Genellikle 15 cm çapında ve 8-10 mm et kalınlığı olan borular bu iş için yeterlidir. Bu su akıtma işi yapılırken, akacak su miktarının pompaj kapasitesi ile bağdaştırılması gerekir. Gelecek su miktarı ise boru çapına bağlıdır, Bu işlem için bir yerine, daha küçük çaplı iki-üç boru da konulabilir. Böylece su gelirini daha iyi ayarlamak mümkündür Semantasyon Ocakta çok su gelen fay sahaları beton ile doldurularak su geliri azaltılabilir. semantasyon adı verilen bu işlem sayesinde su gelirini 1/10 a kadar düşürmek mümkündür. Kazan külü su ile karıştırılıp şerbet haline getirilir ve tulumbalar vasıtasıyla önceden delinmiş deliklerden araziye enjekte edilir. Delikler 5-15 m boyunda olup içlerinde bir giriş borusu vardır. Borular delik kenarına, basınç altında şişen lastik contalarına tutturulmuşlardır. Basınç 5 kg /cm 2 den başlar ve yavaş yavaş kg/cm 2 ye kadar çıkarılır. Çimento sütü çatlaklardan dışarı çıkarsa içine bir miktar talaş karıştırılır. Çok zor durumlarda hyrock denilen patentli bir madde (Na2,SiO3,NaHCO3,SiF2) kullanılır. Bu kimyevi madde çok çabuk donmaktadır. Bu gibi suların boşaltılması esnasında, CO 2, CH 4 ve benzeri, gaz çıkışı da beklenebilir. Bu ihtimaller düşünülerek havalandırma düzenini takviye etmek ve bazı tedbirler almak gerekir. Tali havalandırma olarak üfleyici sistem tercih edilir. Yine su tahliyesi esnasında, ani bir arazi çatlaması ile beklenmedik miktarda su geleceği gibi bir ihtimal de mevcutsa, diğer bazı tedbirlere (su kapısı veya acele bir baraj yapımı için gerekli ön hazırlıklar v.s.) ihtiyaç vardır. Herhangi bir can kaybı riskine karşı, su tahliyesi işinin tatil günlerinde yapılması tercih edilmelidir. Sondajın sağlam araziden başlaması gerekir. Kömür içinde yapılan sondaj tehlikelidir. Basınç altındaki su açılmış olan deliği genişleterek çok su gelmesine neden olur Set ve barajlar Setler: Setler, komsu işletmeden gelebilecek sulara mani olmak için yapıldığı gibi, havalandırma gayesiyle veya yangın ve patlamaların bir madenden diğerine sirayet etmemesi için de yapılırlar. Set genişliği birçok faktöre bağlı olup, genel bir kaide yoktur. Barajlar: Çok su gelirine yol açan eski çalışma yerleri ile yeni şantiyeleri birbirinden tecrit etmek gerekir. Genel olarak ayak galerilerinde yapılan barajların yerlerini seçmek en önemli hususlardan biridir. Baraj yerindeki arazinin sağlam, çatlaksız ve az geçirgen olması gerekir. Kumtaşı ve konglomera çok poröz oldukları için şistli killer ise sıkı olmasına rağmen, az mukavim olduğu için uygun değildirler. En uygun yer ise kil ihtiva eden sağlam tabakalardır (killi şist gibi).
8 BOĞAZİÇİ ÜNİVERSİTESİ SOMA ARAŞTIRMA GRUBU RAPORU 191 Baraj yerinin hazırlanmasında patlayıcı madde katiyetle kullanılmaz. Aksi halde sağlam arazinin çatlatılması ihtimali ortaya çıkar. Mortopikör ve diğer el aletleri kullanılır. Bütün yumuşak kısımlar alınarak sağlam arazi bırakılır. Gerektiğinde araziye çimento enjeksiyonu yapılarak çatlaklar doldurulur. Ortam şartları ve işletme durumlarına bağlı çeşitli tipte barajlar yapılır. Başlıca baraj tipleri: a) kil barajlar, b) ağaç barajlar, c) beton barajlar, d) su kapıları tipleridir SU ATIMI YÖNTEMLERI İHRAÇ MAKINESI YOLU Bu yöntem ile az miktardaki sular ucuz ve az sermaye yatırımı kullanılarak yeryüzüne kadar çıkarılır. Baslıca dezavantajı ihraç tesisinin fazla yıpranması ve kuyu dibinde hasıl olan çamur birikintisidir. Yöntem basit bir yöntemdir. Kafesin altına takılan bir su tankı, kafesin her hareketinde hacmi kadar suyu dısarıya taşımaktadır. Tanka konulan bir otomatik vana, yüzeye gelindiğinde, kendiliğinden açılmakta ve su dışarıya boşalmaktadır. Halat, motor ve benzeri unsurların, bu ilâve su yükünü de hesaba katarak boyutlandırılması gerekir. Bazı türlerinde ise kuyuda kafesin hareket ettiği bölmeden ayrı bir bölmede ve müstakil bir vinç motoru ile hareket eden su kafes-tankları vardır. Tankın tabanı V şeklinde olup, su bu kafes tank vasıtasıyla dışarı atılır. Bu yöntem 200 metreden daha derin kuyularda ekonomik değildir SIFON METODU Sifonla su atımı bazı durumlarda kullanılan uygun bir metoddur. Bu metotda, eldeki yegane basınç, atmosfer basıncıdır. Sifon yüksekliği en fazla 8 metre olmalıdır. Bu durumda azami atmosfer basıncının teorik olarak 10,35 m olması gerekmesine rağmen buharlaşma basıncı, sürtünme kayıpları ve diğer dirençler yüzünden, bu basınç 7-8 m civarında olmaktadır. Bu sistemde borular vidalanmak suretiyle bağlanırlar. Bağlantı yerlerine kırmızı kurşun sürülerek sızdırmazlık sağlanır. Büyük tesislerde ise halka seklinde kauçuk flanşlar kullanılır. Tesiste emme süzgecinin bulunduğu yerde, suyun geri akmasına imkân vermeyen bir sübap bulunur. Böylece sifonun daima su ile dolu olarak kalması temin edilmiş olur. Tesisin en yüksek kısmında, boru içindeki havayı atmak için tertibatlar vardır. En altta ise, akış hızını ayarlayan bir vana bulunur.
9 192 SOMA MADEN FACİASI VE YERALTI MADEN OCAKLARINDA ALINMASI GEREKEN ÖNLEMLER TULUMBALARLA SU ATIMI Madencilikte kullanılan tulumbalar içinde en yaygın olanı santrifüj tulumbalardır. Pistonlu tulumbalar, verimleri daha yüksek olduğu halde çok yaygın değildirler. Tulumbalarla su atımında boru tesisatı ve onun akışa göstereceği direnç çok önemlidir. Burada su hızının çok büyük bir rolü vardır. Ermenek te su basması sonucu 18 madencinin yeraltında kaldığı kazada yukarıda anlatılan önlemler alınmış, çalışmalar yapılmış olsaydı, bu facia yaşanmamış olacaktı. 3. SOMA MADEN FACİASININ NEDENLERİ VE ALINMASI GEREKEN ÖNLEMLER Manisa nın Soma ilçesinde 13 Mayıs 2014 tarihinde meydana gelen kömür madeni faciasında 301 kişi hayatı kaybetmiştir. Madencilikte özelleştirme ve taşeron uygulaması sonucunda, işçi sağlığı ve iş güvenliği alanında standartlar önemli oranda düşmüş, daha fazla kâr ve üretim için yapılan zorlamaların yanısıra gerekli önlemler gözardı edilmiştir. İşletme ile yapılan hizmet alım anlaşmasına göre 18 milyon ton olan toplam rezervin 10 yıl içinde çıkarılması gerekmektedir. Şirket ise bu süreci dikkate almaksızın gerekli alt yapı ve mekanizasyon sistemini kurmadan günlük bin ton civarında, yılda ise 3 milyon tonun üzerinde bir üretim gerçekleştirmiştir. Daha fazla kömür üretiminin zorlanmasına TKİ tarafından yapılan rödövans anlaşmalarında işletme sahiplerine kömür alım garantisi verilmesi neden olmaktadır. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yapılan denetimler dikkatli yapılmamış, Ocaktaki eksiklikler belirlenmemiş, gerekli ikazlar ve de düzeltmeler yaptırılmadan madende çalışmalar sürdürülmüştür. Madendeki eksiklikler tamamlanıncaya kadar ocak kapatılmış olsaydı böyle bir facia yaşanmayacaktı. Madendeki teknik eksiklikler (ve bunların bazıları için öneriler) ise aşağıda sıralanmıştır: Maden ocağında bir yerde yapılan değişiklik ocağın diğer noktalarında çok değişik etkilere neden olur. Bu nedenle tüm değişikliklerin yetkili makamlara onaylattırılması gerekmektedir. Ocakta yapılan değişiklikler için onay alınmamıştır. Ocaktaki tahkimatlar ahşaptır. Yangın olasılığı olan bu tip yeraltı madenlerinde ahşap malzemenin kullanılmaması gerekir. Nitekim kazadan bir gün önce tahkimatta tamirat yapılmış, bu amaçla madende dinamit patlatılmıştır. Bu ise göçüklere ve de boşluklara neden olmuştur.
10 BOĞAZİÇİ ÜNİVERSİTESİ SOMA ARAŞTIRMA GRUBU RAPORU 193 Üretim yerlerinde nefeslik ve kaçamak yolu olarak kullanılmak üzere ikinci bir yol bulunmamaktadır. Bu sebeple kaza durumunda kurtarma çalışmaları zorlaşmakta ve bazen olanaksızlaşmaktadır. İşçiler ocaktan acil ve güvenli bir şekilde tahliye edilememektedir. Ayrıca bu durum ocak havalandırmasını da olumsuz etkilemektedir. Uygun ve yeterli havalandırma sisteminin bulunmaması ve tali havalandırmanın yanlış uygulanması (çok uzun boru hatlarında engellenemeyen kaçaklar, kısa devreye yol açan ek tali vantilatörler, vb.), bağımsız havalandırma ilkesinden (üretim işyerlerinin seri havalandırılmaması, farklı paralel kollarda yer alması) verilen ödünler özellikle çok sayıda işçinin ölümüne neden olmuştur. Soma maden ocağında üretim desandre yöntemiyle yapılmaktadır. Desandre yöntemi ile açılan galerilerde birkaç havalandırma sisteminin bulunması gerekmektedir. Soma maden ocağında ise tek giriş ve pis havanın atıldığı tek çıkış vardır. Galeride başlıyan yangın geç farkedildiği (sensörlerin değerleri iyi takip edilmediği ve de sensörlerin gösterdiği düşük O 2 ve yüksek CO değerleri gözardı edildiği için) müdahalede geç kalınmıştır. Yangının çıktığı galeri beton barajla kapatılmalı ve oksijenin kesilerek karbon monoksidin yayılması engellenmeliydi. Ancak müdahalede geç kalındığı gibi vantilatörün hava verme yönünün de değiştirilmesinde, ters yönden hava verilmesinde de geç kalınmış, hava giren yerden karbon monoksit girerek dağılmış, çok sayıda işçinin zehirlenerek ölümüne neden olmuştur. Havalandırma planları yok veya yetersizdir. Ocak içersinde özellikle kör bacalarda yeterli ve etkin havalandırma yapılmamaktadır. Projede yapılan değişiklikler, vardiyalarda çalışacak işci sayısındaki artışın onayı alınmış olsaydı, her işçi için belirlenen hava miktarı uygun olarak ayarlanmış olacaktı. Sağlıklı hava ve gaz ölçümleri yapılmamakta, kayıt altına alınmamaktadır. Algılama sensörleri, sayı olarak yetersiz olup, doğru yerlere yerleştirilmemekte, bulundukları yerler itibariyle seyrelmiş gaz ölçümleri yapmaktadırlar Ocakta uygun vasıfta gaz ölçüm cihazının bulunmaması, her vardiyada muntazam aralıklarla gaz ölçümlerinin yapılmaması/kaydedilmemesi, ferdi maskelerin bulunmaması ve/veya kullanılamaması, yangını söndürmek için su kullanılması çalışanların CH 4 (metan), CO (karbonmonoksit), CO 2 (karbondioksit), HCl (su gazı) gazlarından etkilenmesine neden olmuştur. Trafo ve tüm elektrik malzemelerin exproof olması gerekir. Trafolarda kesiciler bulunmalıdır. Soma maden ocağında üç trafo tek kesiciye bağlı olup, bir trafoda ise kesici yoktur.
11 194 SOMA MADEN FACİASI VE YERALTI MADEN OCAKLARINDA ALINMASI GEREKEN ÖNLEMLER Grizulu ocaklarda kullanılması zorunlu olan AlSz ve kendiliğinden emniyetli elektrik donanımların ve devre kesici donanımlar yeterince mevcut değildir. Grizulu ve yangına elverişli kömür damarlarında Oksijenli Tip Ferdi Kurtarıcıların (OFK) kullanılması gerekmektedir. OFK lar, dış ortamdan etkilenmeyen ve kapalı devre çalışan solunum cihazlarıdır. Kullanıcının faaliyetlerine göre kullanım süreleri değişmekte olup, oturarak bekleme durumunda 100 dakika ve 30 lt/dak debide 30 dakika koruma yapabilmektedir. Yangın ve patlamadan sağ olarak kurtulanların, yeterli eğitim ve tatbikatların yapılmamış olması nedeniyle bireysel oksijen maskelerini kullanamamaları, güvenli çıkış yollarını bulamamaları sonucu oluşan panik ölümleri arttırmıştır, Tehlikeli gazlar için erken uyarı/alarm sistemi bulunmamaktadır. Bu sebeple, gerekli tedbirler zamanında alınamamış ve ocağın acil tahliyesi sağlanamamıştır. Sensörlerde izlenen yüksek gaz oranlarına önem verilmemesi, çalışmalara devam ettirilmesi, çalışma alanını terketmek isteyen işçilerin yukarısı ile yeterli irtibat kurulamadığı için bekletilmeleri kurtulma ihtimali olanların da ölümüne neden olmuştur. Ana kaçış sistemini gösteren bir harita/plan, bütün madencilerin görebileceği bir yere, çalışılan kısımdan ana kaçış sistemine kaçışı gösteren plan ise çalışılan her yerde panoya asılmalı böylece işçilerin bilgilendirilmesi sağlanmalıdır. Bütün planlar güncellenmeli, hava kapıları, hava yönü, yollardaki değişmeler işaretlenmelidir. Kaçış yolları, hava kapıları, havalandırmadaki değişmelerle ilgili acil durum bilgilerini ve uygulamalarını artırmak ve alışkanlık sağlamak üzere kaçış tatbikatları yapılmalıdır. Acil durumlarda kaçış için yeraltına giren bütün işçiler ferdi kurtarıcılarla teçhiz edilmeli, kaçışlarda düz galerilerde 5 km/sa, desandrelerde 3 km/sa hız kaçış hızı olarak alınmalı ve buna uygun olarak ferdi kurtarıcı değiştirme veya bekleme odaları tesis edilmelidir. Bütün ocak giriş çıkışı, katlar ve lağımlar isimlendirilerek, temiz hava yönü ve kaçma istikametleri gösterilmelidir. Çalışanların işe girerken eğitime tabi tutulmaları ve her sene eğitimin tekrarlanması gerekmektedir. Konu ile eğitimi almamış olmaları çalışanların kaza anında paniğe kapılmalarına ve tam olarak ne yapmaları gerektiğini bilememelerine neden olmuştur.
12 BOĞAZİÇİ ÜNİVERSİTESİ SOMA ARAŞTIRMA GRUBU RAPORU 195 Maden Ocağının havalandırma, yangın söndürme, basınçlı hava şebekesi, elektrik şebekesi, tozla mücadele ve acil kaçış planı gibi planları içeren acil durumlarda kaçma, kurtulma ve yangından korunmak için hazırlanmış acil eylem planı mevcut değildir. Acil eylem planı hazırlanmış ve gereklli tatbikatlar yapılmış olsaydı sonuç çok farklı olabilirdi. Madencilerin kontrol odası ve diğer madencilerle iletişime geçebileceği haberleşme sistemi yeterli değildir. Acil durumlarda kurtarılana kadar uygun yerlerde beklemek için şahısların girip saklanabilecekleri sızdırmaz, havalandırılmış kurtarma odalarının (yaşam odalarının) bulunmaması önemli bir eksikliktir. Donanımlı yaşam odaları mevcut olsaydı, Soma Maden Ocağındaki ölü sayısı sadece patlama anında ölenlerin sayısı ile sınırlı olacaktı. Ocağın giriş kapısında yapılması gereken vardiya değişiminin (sırf işçileri daha fazla çalıştırmak için) üretim panolarında yapıldığı ve bu yüzden kimin işe başlayıp kimin başlamadığının bile belli olmadığı bir iş sisteminin yeraltı kömür ocağı gibi hata affetmeyen bir iş kolunda uygulandığı ortaya çıkmıştır. Bu ölümler daha fazla kömür anlayışının doğal bir sonucu olmuştur. 4. YERALTI MADENCİLİĞİ İÇİN ÖNERİLER Yeraltı madenciliğinin güvenli olarak yapılması için gerek mevzuatta belli değişikliklerin yapılması ve gerekse teknik olarak gerekli önlemlerin alınması ile maden kazalarının ve bu kazalardaki ölümlerin önüne geçilebilir. Bu nedenle yapılması gerekenler öneri olarak aşağıda sıralanmıştır MEVZUATTA YAPILMASI ÖNERILEN DEĞIŞIKLIKLER Anayasamızın 168inci maddesine göre kamu malı olan maden kaynaklarının uluslararası norm ve standartlar baz alınarak arama, araştırma, geliştirme, işletme, terk, çevresel etkileri, ruhsatlandırma ve iş güvenliği gibi hizmetlerinin yeniden tanımlanması gerekmektedir. Madencilik Bakanlığı kurulmalı, ve TKİ, MİGEM ve madencilik alanında faaliyet gösteren birimler bu kurumun bünyesinde toplanmalıdır. İşçi Sağlığı ve Güvenliği konusunda uluslararası çalışma yasaları ve sözleşmeleri (İ ILO sözleşmeleri) baz alınarak güvenlik ve iş kanununda gerekli değişiklikler yapılmadır. ILO nun başta tehlikeli ve çok tehlikeli işlere ait düzenlediği sözleşmeler
13 196 SOMA MADEN FACİASI VE YERALTI MADEN OCAKLARINDA ALINMASI GEREKEN ÖNLEMLER (ILO-167, ILO -176 gibi) TBMM de görüşülerek, kabul edilmelidir. İşçi Sağlığı ve Güvenliğine ilişkin tedbirler özenle alınmalı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı bünyesinde uzman ve deneyimli denetçiler bulunmalı. Maden ocakları belli bir sıklıkta denetlenmeli, kanuna/yönetmeliklere aykırı uygulamalara zorunlu yaptırım getirilmeli ve cezalar arttırılarak caydırıcılık sağlanmalıdır Sayılı Maden Kanunu ve Uygulama Yönetmeliğinde maden işletmelerinde Daimi Nezaretçi ve Teknik Nezaretçi bulundurulmasına ilişkin iş ve işlemler tanımlanmakta, 6331 Sayılı Kanunda ise iş güvenliği uzmanlarının görev ve yetkilerine ilişkin iş ve işlemler açıklanmaktadır sayılı Yasada teknik nezaretçi için tanımlanan görevler ile 6331 sayılı Kanunda iş güvenliği uzmanlarının yapacağı görev ve işlemlerin büyük bir bölümü örtüşmektedir. Bu husus görev ve yetki karmaşasına neden olmaktadır. Bu durumun ortadan kaldırılması amacıyla 3213 Sayılı Yasada teknik nezaretçi tarafından yürütülen iş güvenliğine ilişkin iş ve işlemler kaldırılmalı, maden işletmelerinde işçi sağlığı ve güvenliğine ilişkin özel düzenlemeler yapılmalıdır. Madencilik sektöründe özelleştirme, taşeronlaşma veya bunun bir versiyonu olan dayıbaşı gibi uygulamalar kaldırılmalıdır. İşçi sağlığı ve güvenliğine ilişkin tedbirler liselerde ve üniversitelerin mühendislik ve tıp alanları başta olmak üzere zorunlu ders haline getirilmeli, iş ve işçilerden sorumlu mühendis, mimar, doktor vb. meslek disiplinlerinin eğitim süreçleri için kendi iş kollarında yaşanan iş risklerini bilerek/görerek hareket etmeleri sağlanmalıdır. Daimi Nezaretçi, Teknik Nezaretçi, İş Güvenliği Uzmanı ve İş Yeri Hekimlerinin maaşının işveren tarafından ödenmemesi ve iş güvenliklerinin sağlanması ile ilgili düzenlemeler yapılmalıdır. Yüksek Lisans, Doktora ve İş Güvenliği Kurslarının eğitim programlarının çok iyi hazırlandığı ve uzman eğitmenler tarafından verildiği denetlenmelidir. Maden ocaklarının bulunduğu bölgelerde yöre halkına madenciliğin haricinde çalışma olanakları (tarım, el sanatları, fabrika vb) sağlanmalı, ve bu konuda çalışmalara behemehal başlanmalıdır TEKNIK ÖNLEMLER Madencilik sektöründe alınması gereken teknik önlemler, madenin açılması öncesi yapılması gereken hazırlıklar, madenin işletilmesi sırasında ve kaza sonrası alınması ve uygulanması önerilen proaktif ve reaktif önlemler aşağıda sıralanmıştır.
14 BOĞAZİÇİ ÜNİVERSİTESİ SOMA ARAŞTIRMA GRUBU RAPORU 197 Ocak ağzının yerinin seçimi doğru yapılmalıdır. Ocak girişleri, su baskınları, yangın ve dumandan korunmuş olmalıdır. Maden ocağının planı yapılarak yetkili makamlara onaylattırılmalı ve bu plan herkesin görebileceği panolara asılmalıdır. Maden ocağında bir yerde yapılan değişiklik, ocağın diğer noktalarında çok değişik etkilere neden olur. Bu nedenle tüm değişikliklerin yetkili makamlara onaylattırılması gerekmektedir. Kömürün kendiliğinden kızışma ve yanma olasılığı olan madenlerde ahşap tahkimat ve yanıcı malzemeler kullanılmamalıdır. Hava giriş kuyusundan kömür tozu girmesini önlemek üzere yerüstünde gerekli önlemler alınmalıdır. Ayrıca kuyular ve çevreleri toz birikintilerinden temizlenmelidir. Tozların havaya karışmasına engel olacak önlemler alınmadığı takdirde ocak dışında hava giriş kuyusuna 80 metreden daha yakın eleme ve ayıklama tesisi kurulmamalıdır. Grizulu veya yangına elverişli kömür damarlarının bulunduğu ocaklarda tüm çalışanlar, çalışma süresince yanlarında karbonmonoksit maskesi veya ferdi oksijen kurtarıcıları taşımalı ve kullanmalıdırlar. Metan, kapalı ocak maden işletmelerinde metan emisyonu, metan üflenmesi, ani metan çıktısı şeklinde havaya karışır. Havadaki metan ring rose alarmı, metan ölçerler, dijital metan ölçerler, alevli güvenlik lambaları ile tesbit edilir. Maden ocaklarında bu sistemin kurulması gereklidir. Üretime başlamadan önce ve üretim sırasında metan drenajı yapılmalıdır. Üretim başlamadan yapılan metan drenajı uygulamasıyla kömürün içerdiği metanın %50-90 ı emilmektedir. Kömür metan içeriğinin 10m 3 /ton dan fazla olan yerlerde mutlak surette üretim öncesi metan drenajı yapılması önerilmektedir. Metan drenajı üretime başlamadan 2-7 yıl önce yapılmalıdır. Üretim esnasında uygulanan metan drenajı ile %30-60 oranında metan gazı emilimi sağlanmaktadır. Lağımların doldurulmasından sonra ve ateşlemeden önce ölçüm yapılmalı, metan oranı %1 in altında ise lağım ateşlenmeli, üstünde ise %1 in altına düşene kadar ateşleme yapılmamalıdır. Kömür tozu bulunan veya kömür tozu oluşabilecek kömür damarlarının bulunduğu ocaklarda, ateşlenecek yerlerde lağım delikleri doldurulmadan önce taş tozu serpmek, sulamak gibi koruyucu önlemler alınmalıdır. Grizu patlamalarından oluşan yangın hızlı özel bir karışıma sahip sıvılarla söndürü-
15 198 SOMA MADEN FACİASI VE YERALTI MADEN OCAKLARINDA ALINMASI GEREKEN ÖNLEMLER lür. Kömürün çıkarıldığı galerilere yakın bir noktaya kadar çekilen borularla bu sıvı yangına püskürtülür. Madenlere fiber optik ve bakır kablo ağlarıyla takip sistemi oluşturulmalı, kurulan özel cihazlarla madenciler ve tüm araçların yerleri anlık olarak tek tek tespit edilerek facia anlarında hızla müdahele edilebilmeli. Sesli görüşmelerin yapılabildiği iletişim ağları kurulmalı, VoIP telefonlarla kurulan sistemde yedekli hatlarla bağlantının facia anlarında da kopmaması sağlanmalıdır. Patlayıcı maddeler ocaklarda kullanılabilecek özellikte olmalı, yetkili ve ehliyetli kişilerce ateşlenmeli, kurallara tam uyulmalı, ateşlemelerde gerekli güvenlik tedbirleri alınmalıdır. Çalışanların ocak içi eğimli yollarda malzeme taşınan vagonlara binmelerine, vagon kaçmalarına karşı tedbirler alınmalı, yollardaki aralıklar yeterli olmalıdır. Uygun ve yeterli tahkimat yapılmalıdır. Özellikle üretim bacalarında ve kılavuz arınlarında gereğinden de fazla açıklık bırakılmakta, akıcı arınlarda kapak tutulmamakta, akıcı tavanlarda sürme kama tekniği tam olarak uygulanmamaktadır. Ayaklarda «ilerleme kadar göçertme/dolgu yapılması» kuralı uygulanmamaktadır. Göçertmeli ayaklarda ayak göçük hattının düzgün oluşturulamaması, domuz damlarının yük almaması gibi sebeplerle arın patlaması, göçük, tavan ve yanlardan malzeme düşmeleri meydana gelmektedir. Üretim iş yerlerinde nefeslik ve kaçamak yolu olarak kullanılmak üzere yerüstü bağlantılarının ikinci bir yolu olmalıdır. Aksi durumlarda kaza anlarında kurtarma çalışmaları zorlaşmakta ve bazen olanaksızlaşmaktadır. İşçiler ocaktan acil ve güvenli bir şekilde tahliye edilememektedir. Ayrıca bu durum ocak havalandırmasını da olumsuz etkilemektedir. Maden ocağında gerekli işaret ve yönlendirme levhaları konmalıdır. Maden ocağı LED sistemi ile aydınlatılmalıdır. Maden işletmelerinde yaşanan kazaların önemli bir nedeni heyelan, kayma, blok devrilmesi, göçmedir. Bu gibi kazaların önlenmesi için ocakta üretimin yapıldığı alanlarda düzenli olarak günlük jeoteknik parametrelerin uluslararası standartlara göre toplanması, değerlendirilmesi ve risk unsurunun bulunup bulunmadığının tespit edilmesi, takip eden süreçte ise bu veriler ışığında üretimin planlaması gerekmektedir.
GRİZULU VE YANGINA ELVERİŞLİ OCAKLARDA ALINMASI GEREKLİ TEDBİRLER HAKKINDA YÖNETMELİK RG: 25.7.1996-22707 BİRİNCİ BÖLÜM
GRİZULU VE YANGINA ELVERİŞLİ OCAKLARDA ALINMASI GEREKLİ TEDBİRLER HAKKINDA YÖNETMELİK RG: 25.7.1996-22707 BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Hukuki Dayanak Tanımlar Amaçlar Madde 1 Bu Yönetmeliğin amacı, grizulu
SORGUN GRİZU KAZASI. CERTA www. atexegitim.com 1
SORGUN GRİZU KAZASI CERTA www. atexegitim.com 1 Olay 26.Mart 1995 günü saat 14:45 sıralarında SORGUN Kaplıca mevkiinde faaliyet gösteren MADSAN Kömür İşletmesinde grizu infilaki meydana gelmiştir. Olayda
İSTANBUL TEKNİK ÜNİVERSİTESİ Brifingi
Türkiye Taşkömürü Kurumu Genel Müdürlüğü Amasra Taşkömürü İşletme Müessesesi İSTANBUL TEKNİK ÜNİVERSİTESİ Brifingi 3 Mayıs 2015 Ejder ERBAY - Müessese Müdürü Giriş &Tarihçe Amasra Karboniferi ndeki ilk
2016 NİSAN SINAVI İÇİN DEĞİŞEN YÖNETMELİKLER
NİSAN SINAVI İÇİN DEĞİŞEN YÖNETMELİKLER İŞİN ACİL DURDURULMASINI GEREKTİREN DURUMLAR 1) Maden işyerlerinde acil durdurmayı gerektiren durumlar şunlardır: a) Yeraltı kömür madenlerinde birinin durması halinde
DENİZ, GÖL VEYA NEHİR ALTINDA BULUNAN MADENLERDEKİ ÇALIŞMALAR HAKKINDA YÖNETMELİK. (13.4.1997 tarih ve 22963 sayılı Resmi Gazete de yayımlanmıştır)
DENİZ, GÖL VEYA NEHİR ALTINDA BULUNAN MADENLERDEKİ ÇALIŞMALAR HAKKINDA YÖNETMELİK Amaç (13.4.1997 tarih ve 22963 sayılı Resmi Gazete de yayımlanmıştır) BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Hukuki Dayanak ve Tanımlar
KOZLU GRİZU İNFİLAKİ ve KURTARMA ÇALIŞMALARI
KOZLU GRİZU İNFİLAKİ ve KURTARMA ÇALIŞMALARI 3 Mart 1992 CERTA www. atexegitim.com 1 Kozlu maden ocağı Kozlu Zonguldak ilinin 8 km batısında yer alır. +250 ila 560 Kotları arasında 30 km 2 lik bir faaliyet
METAN DRENAJI VE KOZLU BÖLGESİNDE TATBİKATI
METAN DRENAJI VE KOZLU BÖLGESİNDE TATBİKATI Halim DEĞİRMENCİ**) Mesut ZIRTILOĞLU(**) ÖZET Kozlu Bölgesinde - 560 katı hazırlıkları başlamış, - 425/- 485 katlarında üretim faaliyetleri devam etmektedir.
Administrator tarafından yazıldı. Çarşamba, 22 Haziran 2011 18:58 - Son Güncelleme Cuma, 24 Haziran 2011 15:48
SONDAJ TEKNİĞİ Sondajın Tanımı ve Açıklaması:Bir delici uç yardımı ile yeryüzünden itibaren içeriye doğru belirli çap ve derinlikte dönen borular ile veya darbeli tel, halat ve delici uç ile kuyular açılmasına
Değerli Öğrenciler, Yrd. Doç. Dr. Gökhan AYDIN
Değerli Öğrenciler, Proje raporlarının hazırlanmasında, Karadeniz Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü nün tez yazım kılavuzu referans alınacaktır. İlgili kılavuz sizlerle paylaşılacaktır. Raporlarınızın
YANGIN RİSKİNİN MİNIMİZE EDİLMESİ İÇİN ALINMASI GEREKEN ÖNLEMLER. 1) Ambalaj emteası depoları binadan ayrı güvenli mesafede duvarları ve
X- ENDÜSTRİ ÜRÜNLERİ SAN TİC A.Ş. / TÜRKİYE 19/09/2005 Tarihinde yangın sonrası yapılan incelemelerde elde edilen eksiklikler aşağıda yazılıdır. Yangın iki ayrı ambalaj deposunda farklı zamanlarda yaşanmıştır.
KAPALI HACİMLERDE ÇALIŞMA
KAPALI HACİMLERDE ÇALIŞMA TORA PETROL Tank Temizliği Tank Otomasyon Sistemleri Tank delme & diş açma KAPALI HACİMLER Kapalı Hacim Tanımları Sürekli insan mevcudiyetinin olmadığı alanlar Sadece bir insan
YER ALTI MADEN İŞLETMELERİNDE YANGIN GÜVENLİĞİ
YER ALTI MADEN İŞLETMELERİNDE YANGIN GÜVENLİĞİ Yusuf ARSLAN NORM TEKNİK Alev ZÖNGÜR NORM TEKNİK GİRİŞ Yer Altı Maden İşletmelerinde Yangın Güvenliği Yangın Riski Oluşturan Unsurlar Algılama ve Uyarı Sistemleri
ÖLÜME YOLAÇAN MADEN KAZASI HAKKINDA TMMOB KİMYA MÜHENDİSLERİ ODASININ BÖLGEDE
SOMA MADEN OCAĞINDA MEYDANA GELEN ve YÜZLERCE ÖLÜME YOLAÇAN MADEN KAZASI HAKKINDA TMMOB KİMYA MÜHENDİSLERİ ODASININ BÖLGEDE 14-15-16 Mayıs TARİHLERİNDE YAPTIĞI İNCELEMELER SONUCU HAZIRLADIĞI TEKNİK RAPOR
Tanımlar Küçük gerilim: Tehlikeli gerilim: Alçak gerilim: Yüksek gerilim:
Tanımlar Küçük gerilim: Anma gerilimi 50 Volt a kadar olan gerilim değeridir. Tehlikeli gerilim: Etkin değeri Alternatif akımda 50 Volt un, doğru akımda 120 Volt un üstünde olan, yüksek gerilimde ise,
Maden Kazaları, Örnek Yasal Düzenlemeler, Uygulama Örnekleri ve Kaçış - Kurtarma Ekipmanları. Abidin Korkmaz Aralık 2014
Maden Kazaları, Örnek Yasal Düzenlemeler, Uygulama Örnekleri ve Kaçış - Kurtarma Ekipmanları Abidin Korkmaz Aralık 2014 1 29 Maden Kazaları, Örnek Yasal Düzenlemeler, Uygulama Örnekleri ve Kaçış-Kurtarma
1)Aşağıdakilerden hangisi işyeri bina ve eklentilerinde alınacak sağlık ve güvenlik önlemlerine ilişkin yönetmelik kapsamında değildir?
1)Aşağıdakilerden hangisi işyeri bina ve eklentilerinde alınacak sağlık ve güvenlik önlemlerine ilişkin yönetmelik kapsamında değildir? a) Kamu kurumlarının bulunduğu yapılar b) Hastane,otel,eğitim kurumlarının
YERALTI MADEN İŞLERİNİN YAPILDIĞI İŞYERLERİNDE UYGULANACAK ASGARİ ÖZEL HÜKÜMLER
YERALTI MADEN İŞLERİNİN YAPILDIĞI İŞYERLERİNDE UYGULANACAK ASGARİ ÖZEL HÜKÜMLER 1. Yeraltı çalışma planları (imalat haritası) 1.l. Yeraltı çalışmalarını açıkça gösterecek ölçekli bir yeraltı çalışma planı
ÖSİDER SOMA KAZASI RAPORU
ÖSİDER SOMA KAZASI RAPORU 1.GİRİŞ 2.SOMA İÇİN NELER YAPTIK? 3.MADEN KAZALARI VE SOMA NIN ANLAMI 4.KAZANIN TEKNİK ANALİZİ 5.KAZANIN SEBEPLERİ 6.FACİANIN SORUMLULARI 7.ÖNERİLER 1.GİRİŞ 13 Mayıs 2014 tarihinde
BACALAR, BACA YANGINLARI, SEBEPLERİ VE ÖNLENMESİ. Mak. Müh. Doğan ÖZDEMİR
BACALAR, BACA YANGINLARI, SEBEPLERİ VE ÖNLENMESİ Mak. Müh. Doğan ÖZDEMİR RESTORAN VE ENDÜSTRİYEL MUTFAK HAVALANDIRMASI Genel olarak bir mutfak havalandırma sisteminde davlumbaz, kanallar, egzoz fanı, baca
MALTEPE REZİDANS ASANSÖRLERİN REVİZYON İŞİ MÜTEAHHİTLİK HİZMETLERİ TEKNİK ŞARTNAME 1/13
MALTEPE REZİDANS ASANSÖRLERİN REVİZYON İŞİ MÜTEAHHİTLİK HİZMETLERİ TEKNİK ŞARTNAME 1/13 1.0- İŞİN KONUSU : Maltepe rezidans ta bulunan 7 adet 18362144/01, 18362144/02 18362144/03 18362144/04 18362144/05
SOMA CİNAYETİ ; BİR ÇIĞLIK BİN HIÇKIRIK. MEHMET UYGUR Maden Mühendisi MADEN MÜHENDİSLERİ ODASI İSTANBUL ŞUBESİ Y.K. ÜYESİ
SOMA CİNAYETİ ; BİR ÇIĞLIK BİN HIÇKIRIK MEHMET UYGUR Maden Mühendisi MADEN MÜHENDİSLERİ ODASI İSTANBUL ŞUBESİ Y.K. ÜYESİ NOSTALJİ Sen aziz şehrim, Uykusuz yaşadığımı bilmelisin. Bütün işçilerin Saçak altında