Anasayfa EKONOMİ İş ve gelir kaybı devasa, gelir desteği devede kulak!
EKONOMİ 25.05.2020 04:00
Covid-19’un yarattığı devasa ekonomik ve sosyal tahribat her geçen gün daha belirgin hale geliyor. Bir yandan açıklanan istatistiki veriler öte yandan yapılan çeşitli saha araştırmaları salgının ciddi bir iş ve gelir kaybına yol açtığı ortaya koyuyor. Ancak öte yandan bu devasa gelir ve iş kaybı karşısında alınan önlemler son derece sınırlı kalmış durumda. Özellikle gelir kaybını gidermeye yönelik nakdi desteklerin çok zayıf kalması salgın sürecinin beraberinde ciddi bir yoksullaşma ve gelir eşitsizliğinde artış getireceğini gösteriyor.
SALGININ YARATTIĞI İŞ VE GELİR KAYBI
Henüz düzenli veriler yayımlamamış olsa da gerek Hazine ve Maliye Bakanlığı ve Gerekse Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (AÇSHB) tarafından kamuoyu ile paylaşılan kimi sınırlı veriler salgının devasa bir iş ve gelir kaybına yol açtığını gösteriyor. AÇSHB ve İŞKUR verilerine göre salgın nedeniyle İŞKUR ödeneklerine başvuranların ve yararlananların dağılımı 18 Mayıs 2020 itibariyle şöyle:
Kısa çalışma ödeneği başvuran sayısı: 3 milyon 194 bin
Kısa çalışma ödeneği yararlanan sayısı: 3 milyon 50 bin
Nakdi ücret (ücretsiz izin) desteği yaralanan sayısı: 879 bin
İşsizlik ödeneği yararlanan sayısı: 592 bin
Toplam: 4 milyon 665 bin
4,6 milyondan fazla sigortalı işçi ve işsiz iş ve gelir kaybı nedeniyle İŞKUR ödeneklerinden yararlanmak için başvurdu.
Bunun ne anlama geldiğini daha iyi anlamak için toplam sigortalı işçi sayısına oranlamak yerinde olacaktır. SGK’ye kayıtlı toplam 14 milyon 211 bin işçinin 4 milyon 665 bini İŞKUR ödeneklerine başvurdu. Diğer bir ifadeyle sigortalı işçilerin en az yüzde 33’ü iş ve gelir kaybına uğradı. En az her üç sigortalı işçinden biri salgından doğrudan etkilendi.
Salgının yarattığı iş ve gelir kaybı karşısında sağlanan delir destekleri ne durumda? Bilindiği gibi salgının başladığı günlerde adına Ekonomik İstikrar Kalkanı adı verilen bir ekonomik paket açıklanmıştı. Önce 100 milyar TL büyüklüğünde olduğu belirtilen paketin daha sonra 250 milyar TL’yi geçtiği hatta “çarpan etkisiyle” 600 Milyar TL’yi aştığı ilan edildi. Peki bu 250 milyar TL civarındaki paketin ne kadarı doğrudan nakit desteği? Diğer bir ifadeye salgın nedeniyle devlet vatandaşın cebine ne kadar nakit para koydu?
İŞKUR ödenekleri kapsamında 4,5 milyon kişiye 6 milyar TL ödenek verilmiş. Ayrıca 5,5 milyon aileye 1000’er lira olmak üzere toplam 5,5 Milyar TL sosyal yardım yapılmış. Toplam nakit desteğinin 11,5 milyar TL olduğu görülüyor. Buna karşılım Ekonomik İstikrar Kalkanı paketinde yer alan vergi ev sigorta borcu ertelemeleri ile sağlanan kredilerin toplamı 270 milyarı aşıyor. Paket kapsamındaki kalemlerim yüzde 96’si borç ertelemesi ve kredi kolaylığı iken sadece yüzde 4’ü nakit desteğinden oluşuyor (Tablo 1).
Tablo 1: Ekonomik İstikrar Kalkanı Dağılımı
“EKONOMİK İSTİKRAR KALKANI” DAĞILIMI
1.000 TL Nakdi Yardım Desteği
5,5 Milyon Aile
Kısa Çalışma, Nakdi Ücret ve İşsizlik Ödeneği
4,5 Milyon Kişi
SSK ve Bağ-Kur Borç Ertelenmesi
Bireysel İhtiyaç Desteği
6 Milyon Kişi
Esnaf Destek Finansmanı
1,1 Milyon Esnaf
İşe Devam Finansmanı
181 Bin İşletme
Toplam Nakdi Destek (Sosyal Yardım+İŞKUR)
Toplam Kredi ve Borç Desteği/Kolaylığı
Kaynak: Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Aile Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı verilerinden derlendi.
Tablo 2: Ekonomik İstikrar Kalkanı Dağılımı
Covid-19 Kapsamında İş ve Gelir Kaybı Yaşayan İşçilere Yapılan Ödemeler
Toplam Ödenek (TL)
Kişi Başına (TL)
gelir sosyal iş İŞKUR borç kredi aile işsizlik sigorta yardım işçi salgın ödenek çalışan esnaf İŞSİZ İstanbul paket ücret ücretsiz