Görme Biçimleri • Madam Pablo
Reklamdan kapitalizme, sanatta cinsiyetten siyasete, her alanda bir “görme” kitabı. Kısa bölümler halinde keyifle okunası, lezzetli mi lezzetli bir John Berger klasiği. BBC’de yayınlanan programından uyarlanarak kitaba dönüşüyor. O belgeselin görüntüleri de var hala. Meraklıları izleyebilir. Eski kayıt olunca kitap bana daha cazip gelmişti açıkçası. Aslında kitap yarım kalmış gibi. Sonunda da zaten “siz tamamlayın” diyor. Her bölümde de bu hissediliyor ve daha konuşulacaklar vardı Berger amca diyesiniz geliyor. Berger girizgahı yapıyor, konunun açılımını bize bırakıyor. Hangi bölümden ne alıntılayacağıma karar veremedim buraya. Sanki sanatı ve görme biçimlerinin eleştirelliğini ve göz’ün önüne perde gibi inen dolarları anlamamız açısından şu bölüm iyi gibi:
“National Gallery’de Leonardo’nun Azize Anne ve Vaftizci Aziz John’la Birlikte Bakire ve Çocuk taslağının kopyaları müzedeki bütün resim kopyalarından daha çok satılmaktadır. Oysa birkaç yıl önce bu resmi yalnızca uzmanlar tanıyordu. Resmin böyle birdenbire tanınması bir Amerikalının onu iki buçuk milyon İngiliz lirasına almak istemesinden sonra oldu.
Şimdi resim bir odada tek başına asılı duruyor. Oda bir kilise gibi; resmin önünde kurşun geçirmez plastik cam var. Resim burada yepyeni bir etkililik kazanmış. Gösterdikleri -imgenin taşıdığı anlam- yüzünden değil bu. Resmin böyle etkileyici, gizemli oluşu, satış değerinden kaynaklanıyor.”
Bir de bu bölümü ekleyelim…
“Görme konuşmadan önce gelmiştir. Çocuk konuşmaya başlamadan önce bakıp tanımayı öğrenir..Ne var ki başka bir anlamda da görme sözcüklerden önce gelmiştir. Bizi çevreleyen dünyada kendi yerimizi görerek buluruz. Bu dünyayı sözcüklerle anlatırız ama sözcükler dünyayla çevrelenmiş olmamızı hiçbir zaman değiştirmez. Gördüklerimiz ile bildiklerimiz arasındaki ilişki asla durulmaz. Her akşam güneşin batışını görürüz. Dünyanın güneşe arkasını dönmekte olduğunu biliriz. Ne var ki bu bilgi bu açıklama gördüklerimize hićbit zaman uymaz…”