Download "SAYMANLIK YETK VE SORUMLULUKLARININ DEVR Hamdi Mete TU RUL Sayı tay Ba denetçisi"
1 SAYMANLIK YETK VE SORUMLULUKLARININ DEVR Hamdi Mete TU RUL Sayı tay Ba denetçisi G R 1050 sayılı Kanunun 9 uncu maddesine göre, en genel anlamıyla gelirleri toplama, giderleri hak sahiplerine ödeme ve malları saklama ile görevli saymanların, uygulamada bu i lemlerin tamamını fiilen yapmaları çok güçtür. Saymanlık müdürleri bu hizmetlerin bir kısmını, kanunların çizdi i sınırlar çerçevesinde, kendi adına ve hesabına i lem yapan yardımcılarına gördürmektedirler. Zira kamu hizmetlerinin daha etkili, verimli ve süratli yürütülmesini sa lamak, bürokrasiyi azaltmak, koordinasyon ve denetime zaman ayırmak için saymanlık müdürlerinin böyle bir uygulamaya ihtiyaçları vardır. Kanuni Dayanak : 2001 Mali Yılı Bütçe Kanununun Saymanlık Görev ve Sorumluluklarının Devri ba lıklı 59 uncu maddesi bu uygulamanın kanuni dayanaklarından birini te kil etmektedir. Bu hükme göre; 1050 sayılı Muhasebe-i Umumiye Kanunu ve di er mevzuatla saymanlara verilen görev ve yetkilerin bir kısmını gerekli görülen hallerde yardımcılarına devrettirmeye, devirle ilgili esasları belirlemeye Maliye Bakanı yetkilidir. Saymanlar hakkındaki sorumluluk, devredilen i lerle ilgili olarak görev ve yetki verilenler hakkında da uygulanır. Ayrıca Maliye Bakanlı ı Te kilat ve Görevleri Hakkında 178 sayılı KHK ye 543 sayılı KHK nin 15 inci maddesi ile eklenen Ek 18-Ek 1- ve Ek 20 nci maddelerinde; muhasebe müdürleri, saymanlık müdürleri, ve malmüdürlerinin saymanlık yetki ve sorumlulu unun Bakanlıkça belirlenecek esaslar çerçevesinde, müdür yardımcılarına devredebilecekleri, hükmüne yer verilmi tir. 48
2 Maliye Bakanlı ı Muhasebat Genel Müdürlü ü ise bu kanun hükümlerinin verdi i yetkiye dayanarak konu ile ilgili her yıl bir tebli yayınlamaktadır. Söz konusu tebli ı ı ında yetki ve sorumluluk devre ile ilgili ayrıntılar a a ıdaki bölümlerde incelenmektedir. I- SAYMANLARIN YARDIMCILARINA DEVREDEB LECE YETK LER A a ıda gösterilen i lemlerden saymanca uygun görülenler sayman yardımcılarına devredilebilecektir. (1) A- Tahsilat ve Tahsilatın Muhasebele tirilmesi lemlerinde; 1) Tahsilat fi leri ve yapılan tahsilatın muhasebele tirilmesinde düzenlenen saymanlık i lem fi leri, para ve menkul kıymetler kar ılı ında düzenlenen alındılar ile mahsup alındıları ve teslimat müzekkerelerini imzalamak, 2) Sayman mutemetleriyle ilgili olarak 2489 sayılı Kefalet Kanunu ve Devlet Muhasebesi Yönetmeli i hükümlerine göre sayman tarafından yerine getirilmesi gereken kontrol ve murakabe görevine ili kin i lemleri yapmak, B- Ödeme, ade, Mahsup ve Bunların Muhasebele tirilmesi lemlerinde; 1) Tahakkuk Müzekkeresi ve Verile Emri veya Saymanlık lem Fi i düzenlemek suretiyle yapılacak her türlü avans veya kesin ödeme ya da iade ile avans mahsuplarında, her bir belge tutarı lirayı geçmeyenlerle ilgili i lemleri sonuçlandırmak ve bu belgeleri sayman sıfatıyla imzalamak, 2) Devlet Muhasebesi Yönetmeli inin 22 nci maddesinin son paragrafında öngörüldü ü üzere, her bir belge için devredilen yetki sınırını a mamak artıyla bir kimseye aynı günde birden fazla belge ile ödemenin yapılması gerekti inde, bankadan yaptırılacak bu ödemeler için (1) Maliye Bakanlı ı Muhasebat Genel Müdürlü ünün tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanan 581 sıra no.lu tebli i. 49
3 düzenlenecek çek veya gönderme emirlerini bir sınırlamaya ba lı olmaksızın imzalamak. C- Di er lemlerde; 1) Mevzuatı gere i saymanlıklara teslim edilen banka teminat mektubu veya menkul de erlerin, bir i veya i lemin sonuçlanması nedeniyle kısmen veya tamamen ilgilisine iadesinde her bir i lem tutarı lirayı geçmeyenlerle ilgili i lemleri sonuçlandırmak, bunlarla ilgili i lemleri sonuçlandırmak, bunlarla ilgili yazıları ve muhasebele tirme belgelerini sayman sıfatıyla imzalamak, 2) Küçük ambarda pul ve de erli ka ıtların satı ı ile ilgili talepname ve di er belgeleri sayman sıfatıyla imzalamak. II- YETK VE SORUMLULUK DEVR YAPAB LECEK SAYMANLIKLAR A-Yetki ve sorumluluk devri uygulamasını herhangi bir sınırlamaya tabi olmaksızın yapabilecek saymanlıklar unlardır : (2) 1- l muhasebe müdürlükleri, 2- Bakanlık merkez saymanlık müdürlükleri, 3- Vergi dairesi müdürlükleri, 4- Büyük ehir Belediye sınırları içindeki merkez ilçe müdürlükleri, 5- Genel ve Katma Bütçe kurum saymanlıkları. B- Belli sınırların gerçekle mesi artıyla yetki ve sorumluluk devri yapabilecek saymanlıklar unlardır. (3) 1- Bütçe Daire Ba kanlıkları : Mali yıl sonunda yevmiye sayısı i geçmesi ve saymanlık yetkisi olması artıyla, (2), (3) Maliye Bakanlı ı Muhasebat Genel Müdürlü ünün tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanan 581 sıra no.lu tebli i. 50
4 2- Döner Sermaye Saymanlıkları : Mali yıl sonunda yevmiye sayısı i geçmesi ve kadroları Maliye Bakanlı ına ait olması artıyla, 3- Malmüdürlükleri : Nüfusu den fazla olan ilçelerdeki Malmüdürlüklerinde; mali yıl sonunda yevmiye sayısı i geçmesi artıyla, yetki ve sorumluluk devri yapabileceklerdir. III-YETK VE SORUMLULUK DEVR YAPAMAYACAK SAYMANLIKLAR Yukarıda belirtilenler dı ındaki saymanlıklar yetki ve sorumluluk devri uygulamasına tabi de ildirler. Örnek : l Özel dareleri ve Belediyeler. IV- SAYI TAYA KAR I SORUMLULUK Yetki ve sorumluluk devri uygulaması bir sorunu da beraberinde getirmektedir. öyle ki, Saymanın fiilen görev ba ında oldu u bir sırada bazı gider belgelerinin (verile emirlerinin) müdür yardımcıları tarafından imzalanması gibi bir durum söz konusu olup, bu ise Sayı tay a kar ı kimin sorumlu olaca ı sorusunu akla getirmektedir. Ba ka bir ifadeyle kendi yönetim döneminde (zamanı idaresinde) olmakla beraber yardımcısı tarafından imzalanmı olan bir ödeme belgesi için Sayı tay a kar ı sorumluluk, belgeyi imzalayan yardımcının mı yoksa yönetim döneminin ait oldu u saymanın mı? Bu sorunun cevabı için 1050 sayılı Genel Muhasebe Kanunu ile 832 sayılı Sayı tay Kanununun ilgili maddelerine bakmak gerekir sayılı Kanunun 9 uncu maddesinde sayman u ekilde tanımlanmı tır : 51
5 Gelirleri toplama, nakit ve malları saklama, giderleri hak sahiplerine ödeme ve teslim ve bu i lerle ilgili her türlü göndermeler ile bunlara ba lı bütün nakit ve mal i lemlerini yapan ve Sayı tay a yönetim dönemi hesabı verenlere sayman denir. Buradan anla ıldı ı üzere saymanlık sıfatını ta ımak için iki artın bir arada gerçekle mesi gerekir; 1- Tahsil, tediye ve muhafaza i lemlerini yapmak, 2- Sayı tay a kar ı yönetim dönemi hesabı vermek, Aynı kanunun 15 inci maddesinde; Defterdar, muhasebe müdürü gibi memuriyet unvanlarının saymanlık niteli ine etkisi yoktur denilmek suretiyle sayman sıfatının memuriyet unvanına ba lı olmadı ı belirtilmektedir. 832 sayılı Sayı tay Kanununun 41 inci maddesine göre ise, Sayı tay a kar ı hesap vermekle yükümlü olanlar saymanlardır. Bu üç kanun hükmünden çıkan sonucu u ekilde yorumlayabiliriz :Tahsil, tediye ve muhafaza i lemlerinden herhangi birini yapan ve Sayı tay a zaman idare hesabı veren her görevli memuriyet unvanı (Defterdar, Muhasebe Müdürü, Hesap leri Müdürü gibi) ne olursa olsun sayman addolundu una göre; saymanlık sıfatı için zamanı idarenin sahibi olmak asıldır. Zamanı idarelerine dahil i lemlerden dolayı sorumluluk ise saymanlık görevinin tabii bir sonucudur. Bu bakımdan sorumluluk, bir gider belgesini sadece imzalamı bulunmaktan de il, bununla birlikte yönetim döneminin de sahibi olmaktan do maktadır. 52
6 SONUÇ Her ne kadar yukarıda, 1050 sayılı ve 832 sayılı Kanun hükümleri do rultusunda ula ılan sonuç : Sayı tay a kar ı sorumlulu un zaman-ı idarenin sahibi olmaktan do du u eklinde ise de; yine yukarıdaki bölümlerde ifade edildi i üzere 178 sayılı KHK ile Bütçe Kanununun yetki ve sorumluluk devri ile ilgili maddeleri farklı sonuçlar do urmaktadır. Bu anlamda kanun maddeleri arasında bir çeli kinin oldu unu söylemek yanlı olmaz. Çünkü 178 sayılı KHK ile Bütçe Kanununun ilgili maddelerine göre; Saymanların kendi zaman-ı idare dönemine dahil olup yetki devri gere ince yardımcısı tarafından imzalanmı bulunan bir gider belgesinde sorumluluk belgeyi imzalayan yardımcıya aittir. Nitekim konu ile ilgili olarak Muhasebat Genel Müdürlü ünün 2001 yılında yayınladı ı 581 sıra no.lu tebli in uygulamaya ili kin di er hususlar ba lıklı (E) bölümünün ikinci maddesindeki;... yetki ve sorumluluk devrinin saymanların sorumlulu unu kaldırmayaca ı tabiidir. fadesi, kanun maddeleri arasındaki çeli kinin Muhasebat Genel Müdürlü ünün tebli ine de yansıdı ını göstermektedir. Bu noktada Bütçe Kanununun ilgili maddesinin; tereddüte mahal bırakmamak üzere, özellikle Sayı tay a kar ı sorumluluk konusunu da açıklı a kavu turacak ekilde düzenlenmesi gerekti i dü ünülmektedir. Bu sayede Bütçe Kanunu ile 1050 ve 832 sayılı Kanunlar arasında paralellik sa layaca ı ve tereddütün ortadan kalkaca ı kanaatindeyiz. 53