Hüseyin Baykara- Azerbaycan’da Yenileşme Hareketleri
Azerbaycan’ın uyanışını, yenileşmesini ve şahsiyetlerini; sosyal, ekonomik ve politik şartları ile birlikte bir metod konjonktürüne bağlı tutarak tarih sırasıyla bir araya getirmeye çalıştım.” diyerek kitabın içeriği hakkında bize bilgi vermiştir.
19.yüzyıl Azerbaycan yenileşme hareketlerini anlatan oldukça eski bu kitap, 1966 yılında Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü tarafından Ankara’da yayımlanmıştır. Hüseyin Baykara kitabın önsözünde “Azerbaycan’ın uyanışını, yenileşmesini ve şahsiyetlerini; sosyal, ekonomik ve politik şartları ile birlikte bir metod konjonktürüne bağlı tutarak tarih sırasıyla bir araya getirmeye çalıştım.” diyerek kitabın içeriği hakkında bize bilgi vermiştir. 200 sayfa olan kitapta Hanlık çağından başlanılarak Azerbaycan’ın durumu ve yaşanan gelişmeler aktarılmıştır.
Kitap bize ilk olarak Hanlık çağında Azerbaycan’ın durumu hakkında bilgi vererek başlar. Bu dönemde Azerbaycan’ın ekonomik durumundan, ipekçilikten, petrolden bahseder. Hanlık döneminde Azerbaycan’ın kültür durumundan, mollalardan ve vakıflarından bahsederek Hanlık dönemini bitirir.
Hüseyin Baykara kitabında 19.yüzyılı ikiye ayırmıştır. 19.yüzyılın birinci yarısını “uyanış” çağı 19.yüzyılın ikinci yarısına “yenileşme” çağı demiştir. Azerbaycan’da 19.Yüzyılın ilk yarısını anlatmaya başlayan yazar bu dönemin siyasi, ekonomik ve kültürel gelişmelerinden bahsetmiştir. Bunu anlatırken Azerbaycan’daki tiyatro faaliyetlerinden de bahsetmeyi unutmamış tiyatro faaliyetlerine ayrı bir başlık açmıştır. Azerbaycan’ı yenileşmeye götüren fikri kaynaklardan ve yenileşme döneminin önemli şahsiyetlerinin hayatlarından bahseder. Burada; Abbaskulu Ağa Bakihanlı, Kasım Bey Zakir, Mirza Şefi Vazeh ve İsmail Bey Kutkaşınlı hakkında önemli bilgiler verir.
19.yüzyılın ikinci yarısına geçen Hüseyin bey bu dönemde Azerbaycan’da ekonomik, siyasi, sosyal, kültürel, sanatsal faaliyetleri açıklar. Baykara daha sonra Rusya’nın idari ve politik durumu hakkında bize bilgi verir. Son olarak da Azerbaycan reformasyonu ve şahsiyetlerinden olan Hasan Bey Melik-Zade Zerdabi, Mirza Fetali Ahund-Zade ve Hacıseyit Azim Şirvani’nin hayatları hakkında bilgi verir. Baykara kitabın sonuna da okuyucular için bir Kafkasya Azerbaycanı haritası eklemiştir.
19.yüzyıl Azerbaycan’ını anlamak ve öğrenmek isteyenler için oldukça önemli bir eser olan bu kitap 1966 yılında yazılmış olmasına rağmen günümüzde hala değerini korumaktadır. Azerbaycan alanında çalışan veya bu alana ilgisi olan herkesin, bu kitabı okuyup fikir sahibi olması gerekmektedir.
Bu kitap değerlendirmesi Gamze SERTKAYA tarafından yapılmıştır.