Mustafa Kemal Atatürk - Beyaz Tarih
Kişiliği : Milli Mücadele’nin önderi, Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu ve ilk cumhurbaşkanı
Doğum : 1881 - Selanik, Yunanistan
Ölüm : 10 Kasım 1938 - İstanbul
Ebeveynler : Ali Rıza Efendi, Zübeyde Hanım
İzmir’in işgal edildiğinin ertesi günü maiyetindeki on yedi subayla birlikte Bandırma vapuruyla İstanbul’dan hareket eden Mustafa Kemal Samsun’a ulaştı. Anadolu topraklarının paylaşılacağına ilişkin haberler karşısında bölgelerini savunmak için kurulan örgütlerle temas kurmaya yöneldi. Bunun ilk ve önemli yansıması Amasya tâmimi oldu. Erzurum Kongresi’nden sonra Sivas’ta daha büyük çapta bir kongrenin düzenlenmesini öngören bu kararlar Millî Mücadele denen ulusal savaşın ilk bildirisi demekti. Onun kongre hazırlıklarıyla ilgilenip İstanbul’a dönmemesi hükümetle ilişkilerinin kopmasına yol açtı. Son Osmanlı Meclis-i Meb‘ûsan açıldı. Mustafa Kemal Meclis-i Meb‘ûsan, daha başkanını seçmeden Mîsâk-ı Millî adı verilen önemli bir metni kabul etti. Rauf Bey’i ve bütün millîcileri süratle İstanbul’dan ayrılıp Ankara’ya gelmeleri yönünde uyardı. Ankara’da bir kurucu meclisin teşkiline ilişkin olarak hazırladığı metni kolordu komutanlarına gönderdi. Mustafa Kemal’in imzasıyla yayımlanan bildiriye göre meclis her sancaktan seçilecek beşer üye ile İstanbul meclisinden gelecek üyelerin katılımıyla oluşacaktı. Damad Ferid Paşa hükümeti, Anadolu harekâtının elebaşı olarak görülen Mustafa Kemal ile arkadaşları hakkında askerî mahkemede dava açma yoluna gitti. Mustafa Kemal’in başkanlığında yapılan toplantılarda meclise Büyük Millet Meclisi adının verilmesi kararlaştırıldı. Millete ait bütün işleri görmek, memleketin ve halifeliğin kurtuluşunu sağlamak amacıyla kurulan meclisin üstünde hiçbir kuvvet mevcut olmayacaktı. Başkan seçiminde Mustafa Kemal’den başka aday gösterilmedi ve Büyük Millet Meclisi başkanı seçildi. Büyük Millet Meclisi hükümetinin kurulması ile Millî Mücadele tek bir merkeze kavuştu. Mustafa Kemal için artık en ideal rejim olarak gördüğü cumhuriyeti benimsetme ve onu geliştirme dönemi başlamıştı. Bu da ancak inkılâp sayılacak yeni atılımlarla gerçekleştirilebilecekti. Atatürk, eğitim ve kültür alanına öncelik vermekle birlikte ülkeyi ekonomik yönden kalkındırabilmek için gereken önlemleri almaya önem verdi. İlerleyen hastalığı onu, Cumhuriyet’in 15. yılını kutlama törenlerine ve 1 Kasım’da Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin yeni çalışma yılına başlamasına katılmaktan alıkoydu. 17 Ekim’de girdiği ilk komadan iki gün sonra çıktı, ancak 8 Kasım’da başlayan ikinci komayı atlatamayarak vefat etti.
Şerafettin Turan, Mustafa Kemal Atatürk, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2006, cilt.31, sf. 310-331