Kemal Tahir; Köy Enstitüleri üzerine yazdığı “Bozkırdaki Çekirdek” romanını şöyle sunar:
Köy Enstitülerinin, görünüşte, -Milli Şef- le beraber bütün tek parti yüksek idareci Kadroları tarafından tutulduğu halde, Milli Şef idaresi döneminde onun partisinin Milli Eğitim Bakanı eliyle ortadan kaldırılması, Tek Parti dönemi kuruluşlarından biri olarak düşünüldüğündendir.
Köy çocuklarından özel bir eğitimle yetiştirilecek köy öğretmenleri, tek partinin köyde gören gözü, duyan kulağı olacak, gerekirse devlet güçlerini yanlarına alarak rejim düşmanlarıyla (yani tek parti rejimi düşmanlarıyla) boğuşacaktı.
Çok partili bir dönemde böyle bir köy öğretmeninin durumu ne olur? Bunu kestirmek, bugün artık hiç kimse için güç değildir. Kaldı ki bizdeki toplumsal ve siyasal şartlar içinde Köy Enstitüleri, köylü çocuklarının çile çekme ve azla yetinme yatkınlıklarından yaralanarak, en ağır işlerde gaddarca çalıştırılıp sömürülmelerinden başka bir sonuç vermezdi. Nitekim bu deneme, son hesaplaşmada, biz Türk aydınlarının, halk düşmanlığımızı değilse bile, halka hiç acımadığımızı ispatlamıştır.
Bozkırdaki Çekirdek, işte bu çapraşık dramın romanıdır.