Linux Dünyasına Giriş | ElektroYazılım, SEO
tarafından Muhammed Yıldız | Kas 12, 2017 | Linux | 0 yorum
GNU Linux Nedir?
GNU Linux ile Windows Arasındaki Farklar
GNU Linux, Unix değildir
GNU Linux’un Tarihi
Linux Dağıtımları (Distribution)
GPU Linux, (tam doğru olmasa da) bilgisayarlarımızda kullandığımız Windows gibi bir işletim sistemidir.
Peki İşletim Sistemi Nedir? Genel bir tanım yapacak olursak işletim sistemi, donanımımızla uygulama katmanı arasında çalışan bir katmandır.
Yani işletim sistemi, donanımı kontrol eder. Klavyenin nasıl çalışacağını, mouse’un nasıl çalışacağını, ekranın nasıl çalışacağını, taktığınız bir cihazın ya da diskinizin nasıl çalışacağını, CPU’nun nasıl çalışacağını, RAM’in nasıl çalışacağını…
İşletim sistemi; bütün bu donanımlara hakim olan ve onları kontrol eden bir yazılımdır. Bunlara ek olarak bizlere bu donanımlar üzerinde uygulamaları çalıştırmaya yarayan bir ortam sunar.
Mesela siz aynı anda ofis uygulamaları, firefox ya da chrome çalıştırmış olun. Bu uygulamaların aynı anda nasıl çalışacağı, o işletim sistemini yazanlar tarafından tasarlanır ve sizlere bir ortam olarak sunulur.
Bizler bilgisayarı açtığımızda kullandığımız uygulamaları, işletim sistemi üzerinde çalıştırırız.
İnternete girip herhangi bir web sitesi açıp bir şeyler izleyelim. Biz siteden bir şeyler izlerken; bizim bilgisayarımız ile bağlandığımız sitenin sunucu bilgisayarı arasında sürekli bir veri akışı olur. Veriler bizim Ethernet kartımız üzerinden, wifi üzerinden sürekli gidip gelir.
İşte bu verilerin nasıl akacağı hangi uygulamalara gideceği (chrome mu firefox mu), kullanıcı yönetimi, ağ yönetimi gibi birçok yönetimsel araçları olan bir yazılımdır; işletim sistemi.
Basitçe ifade edecek olursak, işletim sistemi bir yazılımdır. Kodu vardır. İşletim sistemi için kod yazılır.
İşletim sisteminin donanım üzerinde çalışan bir yazılım olduğunu söyleyebiliriz. Bilgisayarımızı açar açmaz ilk işletim sistemi yüklenir.
Linux, her ne kadar Windows gibi bir işletim sistemi olsa da Linux ile Windows arasındaki farklar oldukça fazladır.
Linux bir işletim sistemidir ama Windows değildir. Bu sebeple Linux’un sunmuş olduğu ortam, Windows’un sunmuş olduğu ortam ile aynı olmak zorunda değildir. Dolayısıyla genel olarak Windows’ta çalışan uygulamalar Linux’ta; Linux’ta çalışan uygulamalar Windows’ta çalışmaz.
Linux genelde desktopda profesyonel insanlar tarafından kullanılan ve son kullanıcıya henüz çok hitap edemeyen bir işletim sistemidir. Kullanıcı dostu kavramıyla tabir edebileceğimiz Windows platformunun tekelini çok kıramamıştır.
Linux’un asıl gücü kendini Sunucu tarafında göstermektedir. Windows ile karşılaştırdığımızda Linux Sunucu tarafında oldukça yüksek bir kullanım oranına sahiptir.
Bunun en büyük sebeplerinden birisi amaca yönelik çok farklı Linux dağıtımlarının olmasıdır. Windows bu pazarda tek bir işletim sistemi olarak bu kadar Linux distrosu ile rekabet edememektedir.
Linux’un Sunucu tarafındaki performası Windows’a göre oldukça yüksektir.
Linux, çok farklı gruplar ve şirketler tarafından desteklenmektedir. Buna karşın Windows’a baktığımızda arkasında sadece Microsoft bulunur. Çok farklı gruplar tarafından desteklenmesi beraberinde bir çok avantajı da getirir.
Linux sonundaki “x” harfinden dolayı genellikle Unix ile karıştırılır. Ancak Linux, Unix değildir.
Linux ve Unix, farklı işletim sistemleridir. Farklı şekilde çalışırlar. Tasarımları farklıdır. Üreticileri farklıdır. Bir kez daha altını çizerek söyleyelim. Linux, Unix değildir.
Linux çıkmadan önce, Windows ve Unix vardı.
Linux; Finlandiyalı bir bilgisayar mühendisi olan Linus Torvalds tarafından 1991 yılında Helsinki Üniversitesinde bir öğrenciyken yazdığı bir işletim sistemi çekirdeğidir.
Linux genelde söylenirken GNU Linux olarak ifade edilir.
GNU Linux (Ci-en-yu Linux olarak değil de), Amerikalılar ve İngilizler tarafından GNU (Cinu) Linux şeklinde okunur.
Peki GNU Nedir? GNU, piyasaya yazılımsal çözümler sunan bir organizasyondur. Belli uygulamalar, işletim sistemi ile ilgili tasarımsal çözümler sunmuşlardır.
GNU’nun açılımını merak edenler için söyleyelim. GNU : “GNU is Not Unix” yani GNU, Unix değildir demektir.
GNU ayrıca insanların özgürlüğüne saygı gösteren özgür bir yazılım ve bir işletim sistemidir.
Linus Torvalds, bir çekirdek yazarak GNU işletim sisteminin eksik olan en önemli parçasını tamamlamış oldu.
GNU denilen organizasyonun Linux işletim sisteminin var olmasında çok büyük bir emeğinin olduğunu söylemeliyiz.
GNU zamanla bir lisanslama standardı haline de gelmiştir. GNU Genel Kamu Lisansı, GNU GPL / sadece GPL olarak da ifade edilir. Open Source yani açık kaynak dünyasında yaygın kullanılan bir özgür yazılım lisansıdır.
GNU aslında Copyright‘a bir tepki olarak telif feragatlı (Copyleft) olarak open source dünyasının katkıları ile ortaya çıkmış bir lisanslama standardıdır.
1983 yılında Richard Stallman tarafından geliştirilen GNU GPL lisansı, yazılımların kaynak kodu ile birlikte dağıtılması esasına dayanır.
Özgür Yazılım Vakfı (FSF) tarafından kaleme alınan GNU Genel Kamu Lisansı open source dünyasında 4 temel özgürlüğü güvence altına almayı amaçlar:
Programın sınırsız kullanılması özgürlüğü
Programın nasıl çalıştığının inecelenebilmesi ve amaçlara uygun değiştirilebilmesi özgürlüğü
Programın kopyalarının sınırsız dağıtılabilmesi özgürlüğü
Son olarak programın değiştirilmiş halinin dağıtılabilmesi özgürlüğü
Linux dağıtımları nelerdir? sorusuna geçmeden önce “dağıtım nedir? (distro nedir)” sorusunu yanıtlayalım.
Linus Torvalds, işletim sisteminin çekirdeğini yazdığında açık kaynak yolunu seçti.
Yani kaynağın herkese açık, erişilebilir olması yolunu seçti. Daha açık ifade edecek olursak bir kod yazıyorsunuz ve bu kodu internete herkesin görebileceği haliyle ve indirebileceği şekilde koyuyorsunuz. Buna benzer bir yapı düşünebilirsiniz.
GNU Linux, açık kaynak olarak internete verilince herkes kendi versiyonlarını yazmaya başladı. Linux, bir işletim sistemi çekirdeğidir. Aynı kernel (çekirdek), aynı tasarım kalıpları, aynı tasarım yapısı üzerinden değişik değişik işletim sistemleri çıkmaya başladı.
Dünyanın dört bir yanında insanlar kendi işletim sistemlerini yazmaya başladılar. Atıyorum Çin’de biri gitti kendi işletim sistemini yazdı. Amerika’da, Brezilya’da derken sayısız Linux dağıtımları (distributions) ortaya çıktı.
Ortaya çıkan bu “Linux Distributions (distro ya da dağıtım)” ların özelliği, üzerlerinde farklı paketlerin farklı dil desteklerinin bulundurmasıdır.
İşletim sistemlerinin paket yönetim sistemleri olur. Paketlerin nasıl kurulacağı nereden indirileceği gibi bilgiler bulunur.
Bütün işletim sistemlerinin dükkanları vardır. (Windows‘un, OSX’in (Apple)).
Linux dağıtımlarında da durum aynıdır. Farklı distroların farklı dükkanları bulunur. Birinde olan uygulama diğerinde olmayabilir. Dağıtımların amaçları farklı olabilir. Dolayısıyla bu Linux çeşitlerine (Linux) Distro (dağıtım) denir.
Linux dünyasında öncelikle ne yapacağınıza karar verirsiniz ve sonrasında ona göre bir dağıtım seçersiniz.
Mesela Trustix denilen bir Linux Distrosu var ve bilinen en güvenli işletim sistemlerinden bir tanesi. Amaç güvenlik ise Trustix’i kurmak en mantıklısıdır.
Mesela siz kurumsal bir firmada çalışıyorsunuz ve bir Linux distrosu kuracaksınız. Kurumsal bir firmada kullanılacak yazılımın (herhangi bir zamanda), problem çıkarması durumunda anında destek alınabilmesi gerekir.
Böyle bir derdiniz varsa RedHat Linux kurulabilir. RedHat Linux’ın teknik destek altyapısı oldukça gelişmiştir.
Mesela küçük bir işletim sistemi kuracaksınız. 50 MB lık boyutu ile Damn Small Linux(DSL Linux) devreye giriyor. Küçük bir ortamda çalıştıracaksanız bu Linux Distrosu işinizi görebilir.
Mesela üzerinde bulundurduğu Hacking Tools ile çok popüler bir Linux Distrosu olan Kali Linux var.
OSX de bir Linux kernel (Darwin) ı üzerinde çalışır. Kendine ait bir grafik arayüzü vardır, kapalı koddur. Özü itibariyle, komutları itibariyle, komut satırı itibariyle, Shell ‘i itibariyle bir Linux dağıtımının taşıdığı özellikleri taşır.
OSX Nedir? Eski ismi ile OSX yeni ismi ile macOS, Macintosh işletim sisteminin son sürümüdür. Apple firması tarafından Mac biilgisayarları için tasarlanmış bir işletim sistemidir.
Google’ın Android’i de aslında bir Linux dağıtımıdır. Cep telefonu üzerinde Linux Distrosu çalışıyor.
Linux’un da Windows gibi desktop da her amaca yönelik genel distroları olmakla birlikte genel olarak spesifik amaçlara göre kurulmaktadır.
Linux dağıtımlarının bazıları firmalar tarafından desteklenirken bazıları ise hiçbir ticari amaç gütmeyen gruplar tarafından desteklenmektedir.
Ülkemizdeki Pardus İşletim Sistemi olarak ifade edilen Milli İşletim Sistemimiz de bir Linux Dağıtımıdır.
Pardusa baktığımızda, Türkçe paketlerin daha ağırlıkta olduğunu ve son kullanıcıya yönelik bir desktop(masaüstü) uygulaması olduğunu görüyoruz. Yani Pardus, masaüstü çalışacak bir Linux dağıtımıdır.
Pardus dağıtımı, Linux çekirdeği üzerinde amaca yönelik uygulamalarla birlikte bir paket olarak gelir. Biz bu paketi kurduğumuzda üzerinde uygulamalar hazır bir şekilde gelmiş olur.
Linux’un sunucu ve desktop versiyonları olduğundan bahsetmiştik. Linux sunucu versiyonlarının çok büyük avantajlarının olduğunu söyledik. Linux genelde sunucu tarafındaki avantajından dolayı oldukça kullanılır.
Linux desktop versiyonlarında çok fazla kullanılmıyor. Günden güne yaygınlığı artsa da Linux’un özellikle sunucu tarafındaki payı tartışılmaz.
Doğru yerde doğru işletim sistemini kullanmak önemlidir.
İşletim sistemi seçerken kullanıcının alışkanlıkları ve ne amaçla kullandığı önemlidir. Son kullanıcı tarafında Linux tek başına yeterli olmamaktadır. Bunun en büyük sebeplerinden birisi yazılım dünyasının çok fazla Windows için uygulama üretiyor olmasıdır.
Dolayısıyla siz Windowsta kolaylıkla bulabileceğiniz bir uygulamayı Linux da bulamayabilirsiniz. Linux masaüstünde Pazar payı olarak zayıf kalır.
Mesela Oyunların çoğunun, Adobe Photoshop, Adobe Illustrator gibi firmaların linux versiyonlarının olmaması vs.
Linux için desktop tarafında ezici bir üstünlüğü var diyemeyiz. Kullananlar tabiki var ancak Windows kullanıcıları ile karşılaştırılamaz.
Bununla birlikte sunucu tarafında Linux oldukça güçlüdür. Linux’ u bugün bu kadar başarılı yapan, ismini duyuyor olmamızı sağlayan, biliniyor olmasını sağlayan şeylerden birisi de Linux’un sunucu tarafındaki başarısıdır.
Linux’un her farklı dağıtımı, farklı yerlerde farklı avantajlar sağlar. Çok fazla dağıtımının olması farklı dünyalarda kullanılmasını sağlamaktadır.
Windows ile karşılaştırdığımız zaman şunları da söylememiz lazım. Linux hiç boot edilmeden uzun süre(uptime) kalabilen bir işletim sistemidir.
Windows sürekli bir update çeken ve bu updatelerle giderek yavaşlayan her update den sonra restart isteyen bir işletim sistemidir. Her hafta restart etmeniz gereken bir yapıdır diyebiliriz.
Linux dünyasında 1 yıl, 2 yıl, 5 yıl, 10 yıl ve daha fazla uzun süre hiç kapatılmadan çalışan çok sayıda Linux makinaları olduğunu görebilirsiniz.
Linux bu açıdan çok kuvvetli bir işletim sistemidir.