Bitkilerde bor noksanlığı, teşhisi ve giderilmesi
Bitkilerde & Bor Noksanlığı
B orun toksik etkileri içinde bulunduğumuz yüzyılın başından beri bilinmektedir. Bitkiler için gerekli bir besin elementi olduğunun anlaşılması ise daha yenidir. Borun bitkiler için gerekli bir besin elementi olduğunun anlaşılmasını takiben, birçok bitki hastalığının gerçekte bor noksanlığından ileri geldiği tespit edilmiştir.Normal beslenen bitkiler 25 – 100 ppm arasında bor içerirler. Bitki kuru maddesinde 20 ppm bor yeterlilik sınırı olarak değerlendirilir. Bununla birlikte değişik bitki gruplarının bor kapsamı arasında önemli farklar vardır.
Ö rneğin tütünde tepe hastalığı, şeker pancarında öz çürüklüğü, elmalarda mantarlaşma çekirdek evi, karnabaharda kahverengi çürüklük, kerevizde çatlak gövde, turpta kahverengi öz, patatesin iç de kahverengi lekeler ve yoncada uç yaprakların sararması gibi hastalıklar bor noksanlığından ileri gelen beslenme bozukluklarıdır. Genellikle dikotiledon bitkilerin bor kapsamları, monoltiledon bitkilere göre daha yüksektir. Bu bitkilerin bor gereksinimleri de daha yüksek Tahıllarda bor noksanlığının seyrek görülmesinin nedeni de bu bitkilerin bor kapsamlarının ve gereksinimlerinin düşük olmasıdır.
ELMA ve ARMUT YETİŞTİRİCİLİĞİNDE BOR NOKSANLIĞI
Armut ve elma yetiştiriciliğinde bor noksanlığı benzer zararlanmalar yaparlar. Çiçek soğuktan zarar görmüş gibi aniden solar ve siyah kahve renk alırlar. Fakat bu haliyle düşmeyip bir süre dalda dururlar. Don zararları aynı görüntüyü yaratmakla beraber, don etkilenmiş çiçekler hemen dökülürler. Şiddetli noksanlık halinde yaprak çıkışı gecikir. Vegetatif büyüme noktaları ölür, sürgünler kısa olur, yapraklar küçük ve bozuk şekilli olurlar. Ancak yapraklarda kloroz görülmez. Elma ve armut meyvelerinde büyük şekil bozuklukları ve iç ve dışta mantarlaşmalar görülür. Meyveler normalden küçüktür ve bazen çatlamalar olur. Bor noksanlığından ileri gelen dış mantarlaşmalar, kalsiyum noksanlığın dan ileri gelen acı benek hastalığı ile karıştırılmamalıdır. Acı benek dalda ya çok geç dönemde, veya daha çok hasattan sonra, depolama sırasında ortaya çıkar.
Narenciye yetiştiriciliğinde bor noksanlığında, turunçgil türlerinin genç yapraklarında yan şeffaf görünümlü lekeler oluşur.
Sürgünlerde ve meyve sapında zamklanma görülür. Meyveler küçük ve sert olurlar.
ASMA YETİŞTİRİCİLİĞİNDE BOR NOKSANLIĞI
Asma yetiştiriciliğinde bor noksanlığında genç yapraklarda damarlar arasında sarı lekeler şeklimde kloroz ortaya çıkar.
Kloroz yaprak kenarlarından başlayıp ortaya doğru yayılır.
Kloroz çoğu kez şekil bozukluğu ile birliktedir.
Sonraları yaprak kenarları kahverengine döner ve kurur.
Meyve sapları kısa ve kalın olur.
Vegetatif gelişme noktalan kalınlaşır ve ölür, buna bağlı da yan sürgünlerin sayısı artar.
Ancak bu yan sürgünler de arazlı olurlar. Meyve ve salkımlarda üzüm tanelerinin çoğunluğu buruşuk ve çekirdeksizdir, sadece aralarlında birkaç tanesi normal durumdadır.
ŞEFTALİ ve KAYISI YETİŞTİRİCİLİĞİNDE BOR NOKSANLIĞI
Şeftali ve kayısı yetiştiriciliğinde bor noksanlığında meyvelerinde kahve renkli lekeler veya mantarımsı doku oluşur.
Ceviz yetiştiriciliğinde bor noksanlığında çiçekler soğuktan zarar görmüş gibi aniden solar ve siyah kahve renk alırlar.
Çilek yetiştiriciliğinde bor noksanlığında bitkide genç yapraklar küçük, uçları ve kenarları kahve renkli ve kurumuş vaziyettedir.
Çiçek az ve solgun olur.
Bor noksanlığı ile, yapraklardan asimilatların hareketi bozulur ve fotosentez süreci yavaşlar, bitkilerin çiçeklenmesi ve gübrelenmesi bozulur, boş çiçekler ortaya çıkar, bazen yumurtalıklar düşer. Tohum verimi düşer.
BUĞDAY YETİŞTİRİCİLİĞİNDE BOR NOKSANLIĞI
Tahıllar yetiştiriciliğinde bor noksanlığı fazla görülmez.
Noksanlık söz konusu olduğu zaman gövdede kısalma,
geniş yapraklarda rengin açık yeşil olması, başaklarda ve tanelerde küçülme,
başaklarda normalden uzun sure yeşil kalması gibi arazlar görülür.
Bor çoğunlukla elma meyve kalitesi ve bozuklukları ile ilişkilidir.
Mısır yetiştiriciliğinde bor noksanlığında boğum aralarının kısalması neticesinde bitkide bodurlaşma,
orta yaprakların her iki yüzünde orta damar çevresinde beyaz nekrotik lekeler görülür.
Bor püskürtmeli ağaçlardan elde edilen meyveler,
Bor yaprağı normal görünse bile Bor fazlalığı nedeniyle kalite kaybı gösterebilir.
ÇELTİK YETİŞTİRİCİLİĞİNDE BOR NOKSANLIĞI
Çeltik yetiştiriciliğinde bor noksanlığında bitkisinde boyuna büyüme geriler ve bu sebeple bitkiler çalımsı bir görünüm alır. Renkleri koyu yeşil olur. Genç yapraklarda ve büyüme noktalarında çok sayıda sarımsı beyaz renkli lekeler görülür. Lekeler yaprakların her iki yüzünde, yaprak uçlarında damar civarında yoğunlaşırlar. Yeni çıkmakta olan yapraklar tamamen beyaz, kıvrık olup açılınca alt yarıları kahverengileşir ve ölürler. Noksanlığın ileri devrelerinde, küçük beyaz klorotik lekeler tam yaşlı yapraklara da sıçrar. Bitki yeni yan dallar çıkarır, bu yan dallarda da aynı arazlar görülür. Tohum ölçümü tamamıyla durur.
ŞEKER PANCARI YETİŞTİRİCİLİĞİNDE BOR NOKSANLIĞI
Pancar yetiştiriciliğinde Bor noksanlığının sebep olduğu hastalıklar içerisinde, pancarlarda görülen öz çürüklüğü en çok bilinenidir.
Noksanlık halinde önce büyüme geriler, genç yapraklar birbirine yakın bir şekilde oluşurlar ve alt kısıma doğru daralırlar. Damarlar arasında sarımsı yeşil ve sarı renkli lekeler oluşur. Yapraklar kıvrılır. Genç ve orta yaprakların saplan üzerinde yara kabuğuna benzer, gri - koyu kahve kabarcıklar oluşur. Yumru içinde kahverengi halkalar şeklinde başlayan öz çürüklüğü, ilerledikçe dokuları tamamen öldürür ve pancarın içinde siyah çürük bir kısım oluşur. Öz çürüklüğü depolama sırasında artar. Öz çürüklüğü çok ciddi ürün kaybına neden olur.
Patates yetiştiriciliğinde bor noksanlığında bitkide boy kısalır, yan dallanma artar, bitki çalımsı bir görüntü alır.
Yapraklar kalın ve gevrek olur ve bazı durumlarda kenarları içe doğru kıvrıktır. Yaprak sapı düzleşir.
BOR FAZLALIĞI - TOKSİSİTESİ
Bor toksisitesi diğer pek çok elementin toksisitesinden daha önemlidir. Çünkü bitkiler için yeterli ve gerekli bor miktarı ile zararlı olacak toksik seviye arasındaki fark çok azdır. ( bor gübrelemesi başlı başına teknik bir gübrelemelidir. İyi bir teknik bilgiye sahip değilseniz, bitkinizde bor eksiklik veya bor fazlalığı toksisitesi yaratabilirsiniz. Onun için kendini kanıtlamış marka gübrelerden vazgeçmeyin )
Borun eksikliği gibi fazlalığı da sakıncalıdır. Toprakta 5 ppm’ den fazla bor olması bor fazlalığına işaret eder. Bu sebeple bor gübrelemesi yapılırken dikkat edilmelidir. Bor toksisitesinde yaprak uçları sararır ve nekrozlar oluşur. Belirtiler daha sonra yaprak kenarlarına ve orta damara yayılır. Yapraklar yanık bir görüntü alırlar ve erken dökülürler. Belirtiler yaşlı yapraklarda görülür.