Dış kaynak kullanımı sömürüsü: küresel emek-değer zincirleri – Intan Suwandi
Çeviri: Aylin Aydoğan 9 Ekim 2019 09:36
Tedarik zincirleri üzerindeki kontrolleri sayesinde küresel kuzeydeki çok uluslu şirketler, küresel güneydeki işçileri sömürmektedir
Giyim markası Uniqlo’nun arkasındaki Japon şirketi olan Fast Retailing, İspanyol şirket Zara’nın arkasında “piyasa değerine göre en büyük ikinci giyim üreticisi”. 2015 yılında, Uniqlo Japan’ın faaliyet karı tek başına yüzde 10,3 büyüme gösterdi. 2018 yılında, şirketin hisseleri “geçen yıla göre yüzde 75’ten fazla arttı” ve şirketin CEO’su Tadashi Yanai, 25.4 milyar dolara ulaşmıştı – 2016’daki miktarı iki katına çıkardı. Tenis yıldızı Roger Federer ve golfçü Adam Scott’la pazarlar ve destek anlaşmaları var. ”Uniqlo’nun, kendisini Avrupalı ​​rakipleriyle yüz yüze“ moda endüstrisinde etkili bir oyuncu ”olarak konumlandıran büyük hedefleri var.
Aynı dönemde, Uniqlo ürünlerini dikilen iki bin Endonezyalı işçi, ödenmeyen ücretlerle ve kıdem tazminatı ödemesiyle işten çıkarıldı. Endonezya’nın Uniqlo tedarikçisi olan işverenlerinin 2015 yılında iflas ettiği bildirildi ve çokuluslu şirketlerin “kalite sorunları” nedeniyle siparişlerini durdurduklarının bildirildi. Bu işçiler Uniqlo’nun sorumluluk almasını ve 5.5 milyon dolarlık geri ödeme ve kıdem tazminatı borcu ödemesini istedi. Kasım 2018’de Uniqlo, yalnızca herhangi bir somut sorumluluğu reddetmek için işçi temsilcileriyle görüşmeyi kabul etti. Yanai’nin zenginliği ve Federer ve Scott tarafından güvence altına alınan anlaşmaların aksine, işçiler hiçbir şey elde edemedi. Reddetmenin nedeni klasiktir: Uniqlo, bu işçilerin taleplerini yerine getirmek için yasal bir zorunluluk olmadığını iddia etti, çünkü bu hata kendi tedarikçisinin değil tedarikçisinin oldu.
Son birkaç on yıl boyunca, çok uluslu şirketlerin üretimini yurtdışındaki bağımlı tedarikçilere aldıkları kol sözleşmelerinin uygulanması, küresel emtia zincirlerini karakterize etmeye başladığından beri, bu gibi durumlar çok yaygındı. Ne de olsa, çağdaş küreselleşmiş üretim yüksek düzeyde mobil olacak şekilde tasarlanmıştır, böylece üretimin gerçekleştiği birim işgücü maliyetlerinde bir artış olduğunda hızlı bir şekilde başka yerlere kaydırılabilir.
Son zamanlarda, işçilerin, sendikaların ve onları destekleyen kuruluşların artan baskısı nedeniyle, tedarikçilerin fabrikalarının aniden kapatıldığı ve işçilerinin terk edildiği bu davaların bir kısmı, çokuluslu işçilere, işçilere ödenmeyen maaşları ve kıdem tazminatlarını ödedi. “hayır fonları” biçimi, hatta bazen onlara mesleki eğitim ya da farklı istihdam sağlayarak. Ancak çokuluslu şirketlerin bu işçileri tazmin etmeye veya kör bir bakış açmaya karar verip vermeyeceği gibi – sık sık olduğu gibi – bu sıkıntılar karşısında tek sorun bu değil. Özünde, bu gibi vakalar yalnızca işçi uygulamalarının veya şirketlerin davranış kurallarının ihlal edilip edilmediği ile ilgili değildir. Aksine, daha derin bir sorun ortaya çıkarır: kapitalist dünya ekonomisini karakterize eden karmaşık emperyalist ilişkiler.
Küresel emek-değer zincirleri
Bu ilişkileri nasıl görüyoruz? Genellikle birim emek başına düşen emeğin ortalama maliyeti olarak sunulan birim emek maliyetlerine bakarsak, küresel emtia zincirlerinin nasıl çalıştığını veya küresel emek-değer zincirleri olarak adlandırdığım şeyin bir resmini alabiliriz. Bir ücret ve verimlilik ölçümünü birleştiren son birim işgücü maliyeti verileri, küresel emek-değer zincirlerine en yüksek katılımı olan ülkelerin (ilk üçü Çin, Hindistan ve Endonezya) aynı zamanda çok düşük birim işçilik maliyetlerine sahip olduğunu göstermektedir. Aynı durum, 1995-2014 döneminde ABD’ye kıyasla birim işçilik maliyetlerinde keskin bir düşüş yaşamış Meksika dahil olmak üzere, ABD’deki diğer ülkeler için de geçerlidir; bu, yirmi yıllık emek esnekliğini yansıtmaktadır.
Bu, yalnızca bu ülkelerde ücretlerin düşük olmasının yanı sıra, üretkenliğin yüksek olduğu anlamına gelir. Bu, çok uluslu şirketler için – genellikle üçlü merkeze (Amerika Birleşik Devletleri, Batı Avrupa ve Japonya) merkezlenmiş – çok uluslu şirketlerin merkezi olduğu ülkelerde üretime yatırılan katma değerle birlikte çok daha yüksek kar marjlarına neden olur. Genel süreç, bu Kuzey ülkelerinde, değer yakalamayı içeren eşitsiz bir değişim biçimi aracılığıyla servetin biriktirilmesidir.
Fakat bu görünüşte soyut olan, dünya ekonomisinin makro çalışmaları, Endonezya işçilerinin Uniqlo için kıyafet diktiği sefaletiyle nasıl ilişkili? Küresel emek-değer zincirleri, çok-uluslu şirketlere fayda sağlayan üretim mekanizmalarına yol açar, bu da çoğunlukla zincirleri alt sözleşmeli tedarikçiler tarafından yürütülen bir süreçtir – esas olarak emeklerinin yönetimi vasıtasıyla bu zincirleri kontrol eder. Ancak, genel olarak inanılanların aksine – bu suistimalin tamamen çokuluslu şirketlerin doğrudan sorumluluğunun olmadığı taşeronlara atfedilmesi gerektiği – bu dünya çapındaki mega şirketler aslında bu işçilerin sömürülmesinde aktif oyunculardır. Genellikle “her zamanki gibi iş” olarak görülen bir dizi işlemin altında gizlenir ve bazen uluslararası standartlaştırmalar şeklinde “adil iş uygulamaları” olarak gizlenir.
Hızlı hareket eden tüketim malları üreten çok uluslu şirketlere hizmet eden Endonezya tedarikçilerimdeki örnek olay incelemelerimden, küresel emek-değer zincirleri içerisinde meydana gelen çeşitli kontrol mekanizmalarının olduğu ve genellikle iki aşamalı oldukları açık. (Bu tedarikçiler genellikle genellikle Uniqlo gibi giysiler üreten şirketlerle ilgilenen, ancak göreceğimiz gibi aynı işlemlere tabi olan terlik klişesinden uzaktırlar.) İlk olarak, çokuluslu şirketler tedarikçilerine katı koşullar ve genellikle makul olmayan talepler getirirler; ikincisi, bu şartlar ve talepler, bu tedarikçilerin fabrikalarındaki işlerin yeniden düzenlenmesine ve işçilerin sömürülmesinin artırılmasına yol açar.
Çokuluslu şirketler değer zincirlerini nasıl kontrol eder?
Bu çalışmanın sonucu, yaklaşan kitabım Değer Zincirleri: Yeni Ekonomik Emperyalizm’de okunabilir, ancak genel tablo şu şekildedir. Çok uluslu müşterilerin müşterileri olarak sahip olması, kısmen, Güney’deki tedarikçiler için, kısmen makul kar marjları ve istikrarlı hacimler nedeniyle, ancak çoğunlukla daha iyi iş anlaşmaları ve büyük sipariş tekrarları vaat eden “VIP” statüsüne bir bilet görevi gördüğü için oldukça prestijli olarak kabul edilmektedir. Bu nedenle, pek çok tedarikçi, çoğu zaman makul olmamalarına ve üretim süreçlerinde sürekli zorluklara yol açmasına rağmen, çokuluslu şirketlerin taleplerini yerine getirmeye daha fazla isteklidir.
Ve bu talepler çoğunlukla doğrudan tehditlerle değil (bunlar da mevcut olsa da) değil, 1970’lerde başlayan (bazıları 1980’lerin ortalarında tartışmakta olan) sistematik rasyonalizasyon ve esnek üretimin uygulanması yoluyla sürekli olarak yeni bilgi teknolojileri tarafından karşılanıyor daha ekonomik ve daha fazla esneklik ile karakterize olan üretim, idare ve dağıtım süreçlerini oluşturmayı amaçlamaktadır.
Örneğin, çokuluslu şirketler tarafından talep üzerine teslim empoze edilmesi nedeniyle, tedarikçilere tamponlama politikası dedikleri şeyi uygulamak için baskı uygulanmaktadır. Yani, bu tedarikçilerin mamul mallarını hazırlaması ve depolarında depolaması, sadece çok uluslu müşterileri ihtiyaç duyduğunda gönderilmesi zorunludur. Bu mallar, yalnızca müşteriler talep ettikleri zaman sevk edilmekle kalmaz, aynı zamanda tedarikçinin, müşterinin ilk tahminde kaçır��lan ürün taleplerinde ani bir artış ya da azalmaya da hazır olmaya hazır olması gerekir. Çalıştığım tedarikçilerden birinde, en büyük müşterilerinin gereksinimlerinin yüzde yirmi oranında artmasını veya azalmasını sağlayacak bir politika oluşturdular. Bu, özellikle depolama nedeniyle (hem mamullerin hem de hammaddelerin) yüksek maliyetlerle ve çoğu zaman büyük atık oluşturan üretim süreçlerinde değişikliklerin yapılması ve hem ürün israfı hem de iş kaybı ile ilgili olarak bir dizi sorun yaratır.
Bu çokuluslu şirketlere nasıl yarar sağlar? Çok uluslu şirketler, değişken piyasa taleplerini karşılamak için esnek üretimden kaynaklanan maliyetleri dışsallaştırmak için üretimlerini dış kaynaklardan kullanıyorlar. Bu şekilde, kar oranları risk altında değildir. Çokuluslu şirketler bu yükün bütünlüğünü kendilerine veya kendi iştiraklerine yerleştirmek istememektedir, çünkü bu şekilde bedelini ödemek zorundadırlar. Böylece, bu yükün büyük bir bölümünü tedarikçilerine aktarıyorlar. Tek başına bu gerçek, tedarikçinin üretkenliğini ve verimliliğini bozar ve sonuç olarak, kendi israfları içinde sürekli çatışmalarla yüzleşmek zorundadırlar, ayrıca iş organizasyonlarını bu israflı üretimden kaynaklanan zararı giderecek şekilde değiştirmek zorunda kalırlar.
Sonunda, bu işin yeniden düzenlenmesiyle işçilerin sömürülmesi yoğunlaşır. İşin bu şekilde yeniden düzenlenmesi genellikle, çalışanları ücretlerini kısarken üretkenliklerini arttırmaya zorlayabilecek stratejiler içerir. Bunu yapmanın bir yolu, fazla mesai çalışmalarını sınırlamaktır. Çok uluslu şirketler, tedarikçilerinin fazla mesai sınırlayan, bu bağımlı şirketleri bu konuda izleyen ve diğer konularda tedarikçileri denetleyen ve standardizasyon sertifikaları veren üçüncü taraf kuruluşları aracılığıyla ulusal düzenlemelere uymalarını sağlar. Sorun şu ki, çok uluslu şirketlerin esnek üretim talepleri, tedarikçileri işçilerden daha uzun saatler çalışmalarını talep etmeye zorlar. Bu sorundan kurtulmanın bir yolu, işçileri daha üretken çalışmaya zorlamak ve tedarikçiler bunu fabrika katlarında sıkı, doğrudan işçilik kontrolünün arttırılması, teşvik sisteminin uygulanması ve özel bir ölçümünün yapılması da dahil olmak üzere çeşitli yollarla yapmaktır -“üretken” çalışanları ödüllendirecek ve üretim hedeflerine ulaşamayanları cezalandıracak bireysel veya grup performansı.
Çok uluslu müşterilerin talep ettiği gereklilikleri karşılamak amacıyla, üretim noktasında uygulanan işin sürekli olarak yeniden düzenlenmesi, sonunda emekçi zincirleri içinde, emeğin Kuzey tarafından küresel sömürünün aşırı sömürülmesini kolaylaştıran önemli bir mekanizma haline geldi. Çok uluslu müşteriler, bağımlı şirketlerdeki patronlar tarafından yürütülen yönetim politikaları ve uygulamalarından avantaj elde eder. Tüm bu uygulamalar, işçileri “sadece uygulayıcılara” dönüştüren ve böylece onları savunmasız bırakan işlerin engellenmesiyle sağlanır.
Toplar ve zincirler
Uniqlo davasına geri dönmek, o zaman, şirketin iddia ettiği gibi, tedarikçilerinin zararlarını karşılama ya da işten çıkarılma işçilerini tazmin etme konusunda herhangi bir yasal zorunluluk olmadığı doğru olabilir. Ancak, zincirin başlangıcını ve sonunu oluşturan, zincirler içerisinde en fazla kontrol ve güce sahip olan aktör olarak, Uniqlo’nun arkasındaki şirket bu çalışanlardan doğrudan sorumludur. Sadece “ahlaki sorumluluklar” veya “iş etiği” veya davranış kurallarına uygunluk açısından değil, aynı zamanda çokuluslu şirketlerin doğrudan ve dolaylı olarak kontrol altına alınabilecekleri küresel emek-değer zincirlerinde meydana gelen bütün sömürücü süreci dikkate alan bir bakış açısıyla Tedarikçilerinin fabrikalarında üretimin nasıl gerçekleştiği ve tedarikçilerin maliyetlerini düşürmeleri ve işçilerin üretkenliklerini artırmaları talep edilerek işgücünün nasıl yönetilmesi gerektiği.
Küresel Kuzey’deki sermayenin, küresel Güney emeği üzerindeki kontrolünü uygulayabildiği bu süreç, bu karmaşık küresel değer zincirlerinin gücün adem-i merkezileşmesi ile nitelendirildiği iddiasının yanlış olduğunu göstermektedir. Aksine bu, Kuzey başkentinin komuta konumunda olduğu bir top ve zincir sistemidir. Eşitsizliği güçlendiren bu zincirler, bugünkü dünya ekonomimizin bir özelliğidir. Bu fenomen “küreselleşmenin” kaçınılmaz, tarafsız bir sonucu değil, Samir Amin’in sözleriyle, “devletin kontrolünü elinde tuttukları bir talepler dizisi”ni öne sürmek için sermaye ve devlet araçları tarafından kullanılan, emperyalizmin yeni bir aşamasıdır.”
Bir başka deyişle emperyalizm canlı ve iyidir. Yeni biçimler alabilir, ancak her zamanki gibi ahlaksız.
[opendemocracy.net’teki İngilizcesinden Aylin Aydoğan tarafından Sendika.Org için çevrilmiştir]