Türkiye – Yunanistan Makelesi
Ne yalan soyliyeyim Yunanistan’daki ilk gunlerimde bana nereli oldugumu sorduklarinda Turk demeye korkuyordum. Bir sure sonra bu korkumu yenip Turk oldugumu soyledigimde ise korkumun ne kadar yersiz oldugunu anladim. Tanistigim 10 Yunan’lidan 8’inin ailesinde Turkiye’den gelme Yunanlilar (Rum) vardi. Ailesi 1922 yilindaki mubadele sonucunda gelenler pek Turkce konusmamakla birlikte nine ve dedelerinden buyurken evde duyduklari bir iki kelimeyi zorla telaffuz edip benle yakinlik kurmaya ve “dost-kardes” oldugumuzu soylemeye calistilar.
1955 ve 64’ten sonra gelen ise o gunleri halen canli yasadiklari icin Turkiye’yi ve ozellikle Istanbul’u ne kadar ozlediklerini gozleri dolu dolu anlatirlardi. Turkiye dogumlu Yunan pasaportu tasiyan Rumlar, ozlemekle birlikte Turkiye’ye seyahat etmeye korktuklarini ifa ettiler. Onlar icin uzuldum. Turkiye’yi bu kadar seven, orada dogup buyumus, vatani olarak gormus bu insanlar neden Turkiye’yi terk etmek durumunda birakilmislardi!
Kayinvalidemin annesi Antalyali imis. Simdi Anyalya yat limanindaki postane onun eski evi. 1922 mubadelesi sonrasinda gelmisler. Kayinvalidem, Anna, annesinden evde surekli duydugu Turkceyi hala unutmamis, benimle sakir
sakir konusuyor. Esimin babaannesi ise Bursali. Savas sirasinda asker kiligina girip Turkiye’den Yunanistan’a geliyor ve yerlesiyor. Boyle hikayeler Yunan ailelerinde oyle cok ki… Yasadiklari tum acilara ragmen icleri ozlem ve sevgi ile dolu ve Turkiye ve Turklere karsi.
Yunanistan asagi yukari 12 milyon nufusu olan bir ulke. Hayat iklimin elverdigince hizli. Calisma saatleri, devlet daireleri haric, oldukca kisa. Ekabir bir millet, sizin anlayacaginiz. Evlilik kagitlari dolayisiyla devlet dairelerine isimiz dustu. Hic yabancilik cekmedim! Bizim ki gibi buyuk siyah defterler acildi. Isimler kutuklere islendi. Dolu kullukler ve kahve bardaklarindan baska birsey bulunmayan 5 masadaki 5 ayri kisi ayni kagida 5 ayri damga vurdu., isimizi bitirdik. Dolmus olayi olmadigi icin taksiciler dolmusculuga soyunmus, ama duraksiz. Yolunda isen aliyor, yoksa sen bilirsin. Oglen yemegi 3’te, aksam yemegi 10 gibi yeniyor. Tavernalar agzina kadar dolu, 10 masaya bir garson dusuyor. Dedim bir Turkiye’de pasalar gibi yasiyoruz. Yunanistan’da is var, isci yok. Pek cogu kendi isinin sahibi. Taksici kendi arabasini kullaniyor. Taverna sahibi hanimi mutfaga, oglani serviste gorevlendirmis, idare ediyor. Kotu servisi halkin zenginligine bagladim, ben de kendi sarayimin sultani olsam sulhicihan (sulchilisal), ederim, dedim.
Bir ulkenin zenginligi koylusunden belli olur, denilir. Yunan koyleri ve koylusu; benim zenginlik anlayisima gore (ve elde olmadan Turkiye ile yaptigim karsilastirmaya gore) son derece zengin. Eski, ahsap evler – kimisi restore edilmis- tertemiz sokaklar, cicekli balkonlar, piril piril egitimli gencler. Bizim anlayisimizca koylu demeye bin sahit ister. Ama hayatini ciftcilik, hayvancilik, balikcilik yaparak dogadan kazanan ve sehirliye sunan koylu!
Yunanistan’da hayat bir kutlamadan oburune beklenen heyecanla geciyor. Christmass, yeni yil ve Karnaval’dan sonra baharin da baslangici olan yilin en gorkemli dort gunu, Paskalya. Isa’nin carmiha gerilisi ve ruhunun Tanri katina ulasmasini sembolize eden kutlamalarin ardindan kuzular cevriliyor ve saatlerce yenilip, iciliyor.
Yunanistan’in dini olan Ortodoks Hristiyanligi en eski ve en dogulu bilinen Hristiyan dinidir. Ancak, dinin disinda doglu denebilecek baska bir oge yok Yunanistan’da. Bana gore tamamiyla bir Avrupa ulkesi. Biz Turkler hep Yunanistan ile karsilastiriz Turkiye’yi. Bize gore hayat sartlari, ekonomisi, gelenek ve gorenekleri aynidir.
Onun icin bazilarimiz bilincsiz ve bilgisizlige yakin, neredeyse ayni olduguzu dusunuruz. Halbuki bize yakin olan Rum’dur, Yunan degil. Yunanistan tarihi degisik evreler gecirmis, Nazi isgali yasamis ve 8 yillik askeri hukumeti indirerek demokratik hukumetini kurmustur. Yakinligimiz Turkiye’den giden Rum ailelerin beraberinde goturdukleri ve yasattiklari kultur, sanat ve torelerden kaynaklanir.
Iki ulke halklarinin dost olabilmesi icin, iki kisisel dost gibi birbirlerinin gecmisini, tarihini, orf ve adetlerini bilmeleri ve saygi duymalari gerektigine inaniyorum. Biz dostuz, problemler hukumetler arasinda demek kolay bir kacis bence. Demokratik bir ulkede halk kendi kendini yonetiyor ise, o hukumetin aldigi kararlar ve guttugu politika halkin sorumlulugunda olmalidir.
Esim ile tanismadan once Yunanistan hakkindaki tum bilgim okul tarih kitaplarindaki bilgiler ile kisitli idi. Turkiye’de yasadigim o kadar sene boyunca yakinligi dolayisiyla ulasim kolayligina ragmen, Yunanistan’a hic gitmemistim. Benim gibi Turkiye’de pek cok Turk var. Yunanistan hakkinda sifir bilgili bir Turk, bir Yunanli ile tanistiginda ona kucak acabilir, problemlerin hukumetler bazinda oldugunu soyleyip beraber bir raki tokusturmak isteyebilir. Ancak Yunanli, Turkiye’den gelme aile fertlerinin yasadigi bazi aci olaylardan dolayi boyle bilincsiz bir dosluktan rahatsiz olabilir. Ve eger sohbetleri, tarihi bazi noktalara dokunur, Yunanli aile acilarinin Turk tarafindan anlasilip, saygi duyulmasini talep ederse, dostlukta catlamalar olabilir. Yuzeysel duzeyde cahilce kurulan koprulerin kolayca yikilabilecegine inaniyorum.
Turkiye ve Yunanistan uzun suren onemli bir donemin ortak tarihini paylasan ve bu tarih donemince kurulmus cok guclu baglari olan birbirine komsu iki ulke. Halklarin bazen bilincsiz yakinligi cok dogal ama iliskilerimizi guclendirmek, politik ve ekonomik acidan ortak calismalar yapabilmek, sorunlarimiza cozumler bulabilmek icin birbirimizi daha iyi tanimamiz gerektigine inaniyorum. Saygi ile kurulan dostluklar daha somut ve kalici olacaktir.
28 Temmuz 2000, New York