KERLIK WE GULAGY AGYRLYK - Bedeniňi bilmek - saglygyňy berkitmek.
Eşidiş ukybynyň bozulmagy – sesleri kabul etmek we düşünmek endiklerini doly we bölekleıin ıitirmekdir. Adamyň aıdylan zady ıa-da dürli sesleri kabul etmäge bolan ukybyny doly ıitirmegine – kerlik diıilıär, eşidiş ukyby kynalyşan bolsa – gulagy agyrlyk diıilıär. Kerligiň dogabitdi we gazanylan görnüşleri bolıar:
Dogabitdi kerlik eşidiş agzasynyň içki gurluşynyň nädogry kämilleşmeginiň netijesinde ıüze çykıar. Bu ıagdaıa nesil yzarlamak faktory we çaga enäniň göwresinde entek düwünçek döwri dürli ıokançlyklaryň we zäherleıji maddalar bilen zäherlenmegi sebäp bolup bilıär. Eşidiş ukybyndan mahrum bolan çaga gürlemäni hem başarmaıar. Sebäbi sözleıiş ukybyny adam tejribe arkaly, ıagny eşiden zadyny gaıtalap öwrenıär.
Gazanylan kerlik dürli ıaşda ıüze çykyp, käbir ıokanç keselleriň: meningit, gyzamyk, hörezek, hapgyrtma, dümew; gulagyň orta bölüminiň ıiti we dowamly sowuklamasynyň (otit) gaıraüzülmesi we başga dürli sebäplere görä ıüze çykıp biler.
Adamyň eşidiş agzasynyň gurluşy anatomiki taıdan daşky, ortaky we içki bölümlerden ybaratdyr. Daşky gulak bölümine: gulak çukurjygy, eşidiş S-görnüşli ıoly, we gulak perdesi degişlidir. Bu bölümiň wezipesi gulagyň ortaky we içki bölümlerini goramakdan we ses tolkunlaryny tutup, ortaky gulak bölümine geçirmeken ybarat.
Orta gulak bölümi howa bilen dolup duran boşlugyň içinde ıerleşen ıewstahiıew turbasy we eşidiş süňkjagazlaryndan – çekiçjik, sandal, üzeňňiden durıar. Ol gulak perdesinden gelıän ses yrgyldamalaryny güıçlendirmek we geçirmek üçin hyzmat edıär.
Içki gulak bölümi süınmek şekilli penjireden, eşidiş perdesinden (ulitkadan) we kortiıew agzasyndan ybarat bolup suwuklykdan dolup durıar. Süınmek şekilli penjire eşidiş süňkjagazlaryndan ses yrgyldamalaryny kabul edıär we eşidiş perdesine geçirıär. Eşidiş perdesiniň süımjagazlarynyň yrgyldamalaryny kortiıew agzasynyň duıgur tüıjagazlary kabul edip, sesi nerw süıümleri boıunça beıniniň ses merkezine geçirıär. Netijede ses duıgusy kemala gelıär.
Eşidiş ukybynyň bozulmalarynyň görnüşleri
Eşidiş perdesi we eşidiş nerwi bozulan ıagdaıynda adam hemişelik ker bolup galıar. Görnüşine, derejesine we ıüze çykan wagtyna görä kerlik dürli toparlara bölünıär.
Konduktiw kerligi. Bu görnüşiň sebäbi sesiň içki gulak bölümine geçmegine päsgelçilik döredıän, daşky we ortaky gulak bölümleriniň zeperlenmegindedir. Ol dürli ıaşda ıüze çykıar we ıaňy dünıä inen çagada nesil yzarlamak faktorynyň täsiri ıa-da çaganyň düwünçek döwründe ıokançlyklar bilen zäherlenmeginiň netijesinde ıüze çykyp bilıär. Konduktiw kerligi gulak perdesiniň ıyrtylmagy ıa-da üç sany eşidiş süňkjagazlarynyň: çekiçjik, sandal, üzeňňiniň üzülmegi netijesinde hem döreıär. Bu görnüşiň ıene bir esasy sebäpleriniň biri, orta otit ady bilen belli bolan, orta gulak bölüminiň sowuklamasyndadyr. İokarky dem alyş ıollarynyň ıokançlygy, mysal üçin dümew (grip), gulak perdesiniň dargamagyna eltıän, orta gulakda iriň ıygnanmasyna getirip biler. İewstahiıew turbasynda (bokurdak bilen gulagy birikdirıän bölümde) dykynyň emele gelmegi ortaky gulak bölümine suwuklygyň syzmagyna getirıär we wagtlaıyn kerlik ıüze çykyp bilıär.
Orta ıaşdaky we gartaşan adamlarda konduktiw kerlige köplenç otoskleroz sebäp bolıar. Bu nesil yzarlamagyň netijesinde ıüze çykıan keselde üzeňňiniň üstünde täze çeıe ösüntgi emele gelıär we çekiçjik bilen sandala düşen sesiň wibrasiıasyna (titremegine) päsgelçilik döredıär.
Perseptiw ıa-da neırosensor kerligi. Orta gulak bölüminiň süňk düzüminiň, beınä maglumat berıän eşidiş nerwiniň ıa-da beıniniň çekge bölüminde ıerleşıän eşidiş merkeziniň zeperlenmegi netijesinde ıüze çykıar. Bu ıagdaı çaganyň dogum wagtynda kellesine ıeten zeperiň netijesi; enäniň göwrelilik döwründe geçiren gyzylja keseliniň, entek dünıä inmedik çaga ıetiren zyıanynyň netijesi; eşidiş agzalaryna täsir eden kelle çanagynyň döwülmesiniň netijesi; gyzgynyň galmagynyň, bakterial we wirus ıokançlygynyň (hapgyrtma, meningit); sifilis keseliniň soňky derejesiniň; Menıeriň keseliniň; düwnük keseliniň; dagynyk sklerozyň; käbir derman serişdeleriniň zyıanly täsiri netijesinde ortaky gulak bölümine gan inmegiň ıa-da gan lagtasynyň emele gelmeginiň netijesi bolup biler. Şeıle hem garrylyk; uzak wagtlap ıa-da yzygiderli ıygy güıçli galmagalyň içinde bolmak; galkan şekilli mäziň ıetmezçiligi netijesinde çişginliligiň döremegi kerligiň bu görnüşine sebäp bolıar.
Perseptiw kerligini başgaça nerw kerligi diıip atlandyrsalar hem, onuň ıüze çykmagynyň sebäpleriniň köpüsi nerw bilen bagly däldir. Adatça ol sensor (duıgur) kerligi bolup, diňe nerwiň zeperlenmegi netijesinde ıüze çykman, ortaky gulak bölüminiň gurluşynyň, has-da suwuklyk saklaıan eşidiş perdesiniň we ses tolkunlaryny elektrik impulsa (galpylda) öwürip, beınä geçirıän, duıgur öıjükler ıerleşıän spiral agzasynyň zeperlenmegi zerarly döreıär we ses kabul edişi bozıar.
Garyşyk kerligi. Ol öz düzüminde hem konduktiw, hem perseptiw kerligiň alamatlaryny birikdirıär.
Funksional kerligi. Bu görnüş eşidiş ulgamynda hiç bir organiki üıtgeşmeler ıüze çykmazdan, beınä zeper ıetmezden döreıär.
Arassa konduktiw kerliginden ejir çekıän adamlar sesiň has gaty çykmagyna mätäç bolıar. Içki gulak ulgamynda zeperlenme bar bolan adamlar ıokary seslere garanyňda pes sesleri gowy eşidıär, käbir sesleri bolsa ıoılan üıtgän görnüşinde kabul edıär. Kelläniň çekge bölümine, beıniniň eşidiş merkezine zeper ıeten ıagdaıynda, adam sesleri eşidıär, ıöne olary saıgaryp, düşünip bilmeıär.
Eşidiş ukybyny ıitirmegiň sebäpleri
Kerlik we gulagy agyrlyk bir gulakda-da, iki gulakda-da bolup bilıär. Eşidiş ukybynyň bozulmagyna dürli biologiki we ekologiki faktorlar sebäp bolıar.
Uzak wagtlap galmagalyň täsir etmegi. Gulagyň ses kabul edıän agzasyna ıaramaz täsir edıän we aşa agram salıan ıiti wibrasiıalar we galmagal eşidiş ukybyna zyıan ıetirıär. Uçar menziliniň ıa-da köp gatnawly ıoluň golaıynda ıaşaıan adamlar 65-75 desibell güıçdäki ses tolkunlarynyň täsirine sezewar bolıarlar. Eger şolar ıaly şertde daşarda ıa-da öıde penjireleri açyp, adamlar uzak wagtlap bolmaga mejbur bolıan bolsa, kem-kemden eşidiş ukyby peselip başlaıar. Saglyga zyıan ıetirmeıän ses tolkunlarynyň güıjüniň ahyrky çägi günüň dowamynda 70 desibell diıip hasaplanıar.
Pleıer we beıleki aıdym-saz diňlemek üçin gulaga dakylıan enjamlary uzak wagtlap ulanıan adamlaryň hem eşidiş ukyby peselıär. Olaryň gulaga täsir ediş güıji 85 desibela barabardyr (tozan sorujynyň sesiniň güıji ıaly). İöne bu gurallaryň muşdaklary wagtynda gulagy agyrlyga duçar bolanlaryny hem aňmaıarlar.
Käbir keselleriň gaıraüzülmesi netijesinde ıüze çykan kerlik. Eşidiş ulgamyny zeperlendirmäge ukyply keselleriň içinde ıiti orta otitiň we dowamly iriňli orta otitiň gaıraüzülmelerini bellemek bolar. Bu ıagdaıda ses perdesiniň we ses süňkjagazlarynyň hereketini çäklendirıän ses geçelgesinde ıara yzlary emele gelmegi ahmal. Bu bolsa öz gezeginde durnukly gulagy agyrlyga ıa-da kerlige getirıär. Eşidiş ukybyna zyıan ıetirıän sebäpleriň has giňden ıaırany ıokanç keselleriň: parotit ıa-da hapgyrtma, gyzamyk, hörezek, hemmelere belli bolan dümewiň netijesinde ıüze çykıan gaıraüzülmelerdir. İönekeı sowuklama hem käbir ıagdaılarda ses kabul etmegimizi wagtlaıynça 10-15 desibell peseldip biler. İokanç kesellerden başga guragyryly bogun çişme, Menıeriň keseli, süıjikesel, ateroskleroz doly kerlige getirip biler.
Derman serişdeleriniň täsir etmeginde ıüze çykan kerlik. Eşidiş nerwine täsir edıän antibiotikleri, buşukdyryjy serişdeleriň käbir toparyny, sowuklama garşy derman serişdelerini uzak wagtlap ulanmak eşidiş ukybyna zyıan ıetirip bilıär. Şol sebäpli olary lukmanyň gözegçiligi astynda örän seresaply ulanmaly.
Şikesleriň kerlige getirmegi. İönekeı gulak arassalamak üçin niıetlenen pamygy gödek ulanmak içki gulak bölümine zeper ıetirip biler. Şikes gulagyň özüne, şeıle hem ses tolkunlaryny kabul edıän beıniniň merkezine ıetende ses kabul etmegimize zyıan ıetıär. Şeıle-de gulaga suw gitmegiň netijesinde eşidiş gatlagynyň arkasyna ıygnanan suw gulagy agyrlyga getirip bilıär.
Eşidiş ukybyna ıaşyň täsiri. Adam garradygyça onuň gulak çukurjygy ıukalıar, ses geçelgesi daralıar, käwagt ses tolkunlarynyň geçmegine päsgelçilik döredip doly eplenip bilıär, ses perdesi bolsa galňaıar. Ortaky gulak bölüminiň süňkjagazlarynyň hereketi kynlaşıar. İöne gartaşan adamlaryň eşidiş ukybynyň peselmeginiň esasy sebäbi ses kabul ediş apparatynyň üıtgemegindedir. Onuň netijesinde eşidiş nerwisiniň işi bozulıar.
İaşyň ötüşdigiçe beıniniň ses kabul ediş merkezlerinde hem belli üıtgeşmeler bolup geçıär.
Kerligi we gulagy agyrlygy anyklamakda eşidiş ukybynyň bozulmagynyň sebäbini, ıeten zeperiň derejesini, gulagy agyrlygyň durnuklylygyny, onuň ösmegini we yza gaıtmagyny, mümkin boldugyça takyk kesgitlemeli. Kerligiň we gulagy agyrlyň ilkinji barlagyny otolaringolog-lukman geçirıär. Ol näsagy söz audiometriıasy (gepleşik we pyşyrdy ses derejesini anyklamak) bilen barlaıar we kesel ıüze çykarylandan soň surdolog lukmanyň maslahatyna ugradıar. Gulagy agyrlygyň ıeňil görnüşini anyklamak üçin audiometr, kamerton we ş.m. gurallar ulanylıar. Ses geçiriji ulgam bilen ses kabul ediji ulgamyň zeperlenmeleriniň arasynda seljerme geçirmek üçin audiometriıa we otoskopiıa usullary ulanylıar.
Eşidiş nerwiniň zeperlenmesiniň çäginiň derejesini anyklamak we beıniniň belli bir ıerine ıeten zeper zerarly ıüze çykan kerligi anyklamak üçin otonewrolog-lukmanyň maslahaty zerurdyr. Bu ıagdaıda ıörite barlaglar: çäk audiometriıasy, äheň audiogrammasy we ş.m. barlaglar geçirilıär. Kiçi ıaşly çagalarda kerligiň we gulagy agyrlygyň derejesini anyklamakda belli bir kynçylyklar döreıär. Bu ıagdaıda kompıuter audiometriıasyny we orta gulak bölüminiň akustiki impedansometriıasy (eşidiş analizatorynyň periferiıa böleginiň ses geçiriji bölümleriniň seslere bolan garşylygyny ölçeıän usulydyr) geçirilıär.
Eşidiş süňkjagazlarynyň we eşidiş perdeleriniň işine we bütewiligine zeper ıeten ıagdaıynda bejerginiň operasiıa ıoly saılanylıar. Häzirki döwürde eşidiş ukybyny doly dikeldıän ıa-da ony belli bir derejede gowulandyrıan hirurgiıa operasiıalary geçirilıär (eşidiş süňkjagazlaryny protezirleme, timpanoplastika, miringoplastika we ş.m.). Käbir ıagdaılarda doly kerlige duçar bolan adamlaryň hem eşidiş ukybyny dikeldip bolıar. Operasiıa etmekligiň görnüşi ses geçiriji ulgamynyň zeperlenmesiniň häsiıetine bagly bolıar.
Duıgur tüıjagazly öıjükler ölen ıagdaıynda, zeperlenmäň sebäbine garamazdan, eşidiş ukybyny dikeldip bolmaıar. İöne keseliň dogry anyklanan irki tapgyrlarynda derman serişdesi bilen fiziobejergini, elektrik togy bilen gyjyndyrmany we kislorod bilen bejergini utgaşdyryp ulanmak gowy netije berıär. Kerligiň we agyr iki taraplaıyn neırosensor gulagy agyrlygyň ötüşen ıagdaıynda, eşidiş ukybynyň öwezini doldurıan öňden gelıän ıeketäk usul - ses protezlerini ulanmakdyr. Ses apparatyny saılamak, gurnamak we sazlamak işi bilen ses protezirleıji lukman meşgullanıar.
Yzygiderli lukmanyň barlagyndan geçip, ses kabul etmek ukybyňy barlap durmaly. Ilkinji howsalaly alamatlar peıda bolandan lukmana ıüz tutmagy ıatdan çykarmaň. Gulak, burun, bokurdak keselleri ıüze çykanda hökman doly sagalma ıagdaıyna çenli bejergini almaly. Gulagyňyzy arassalanyňyzda örän seresap boluň, onuň üçin çem gelen zady ulanmaň. Gulagyňyzy gaty sesli, galmagally aıdym-sazlardan goraň. Pleıerde saz diňlemäňizi bir sagatdan artyk dowam etmäň, ıene bir sagat gulaklaryňyza dynç beriň. Şol wagtyň içinde eşidiş ulgamy dynç alyp ıetişıär.
Eşidiş – adamyň iň ıiti, iň kämil duıgusydyr. Onuň gurluşy örän çylşyrymly bolany üçin, häzirki zaman ses enjamlarynyň hiç biri onuň ornuny tutup bilmeıär. Saglygyňyzyň aladasyny wagtynda edip, ätiıaçly boluň. Size ömrüňiziň dowamynda ajaıyp owazlary diňläp, mährem söhbetdeşlikde bolmak miıesser etsin!
18830 gezek okalan
Menem gulagymda agyry bar
Teswirlere jogap berilse haıyrly iş etdigiñiz bolardy admi...
Mana komek gerek men gulagymy suw baseynde suw girpdi son 1sagatda zordan cykdy son bir gunden son gulagymdan irin yaly zat akdy ertesi yene akdy son gulagym esitman galdy son lukmana barp yuwdyrdym indam biraz esityade yone burnumy gysp dem...
Mana komek gerek men gulagymy suw baseynde suw girpdi son 1sagatda zordan cykdy son bir gunden son gulagymdan irin yaly zat akdy ertesi yene akdy son gulagym esitman galdy son lukmana barp yuwdyrdym indam biraz esityade yone burnumy gysp dem cykarjak bolsam gulagymdan doly vozdh cykp dur perdesi zayalandymyka doktor bilip berayinde
Mana maslahat gerek.Jigim heniz 2yasanokDumewlanligi sebapli kesele garsy bir nace dermanlary aldyk.Dumewe garsy sanjymlary etdirtdik.Inni sonda kerligin alamatlary duyup basladyk.Biz masgalamyz bolup sona nahili onuni alys carelerini edip bileris.
Gyş sowugy gulak keseliniň köplenç duşıan sowuklama keseliniň sebäbi bolıar. Aıal-gyzlar sowuk gyş aılary kellelerini ıaglyk bilen ıapyp ıörseler, erkekler aıratyn hem ıaş oglanlar kelleıalaňaç gezıärler. Şonuň üçin olarda köplenç kösençlik ıüze...
Gyş sowugy gulak keseliniň köplenç duşıan sowuklama keseliniň sebäbi bolıar. Aıal-gyzlar sowuk gyş aılary kellelerini ıaglyk bilen ıapyp ıörseler, erkekler aıratyn hem ıaş oglanlar kelleıalaňaç gezıärler. Şonuň üçin olarda köplenç kösençlik ıüze çykıar.
Oňaısyz gürleşme bolan ıagdaıynda türkmenler "ker bilen gürleşen ıaly" diıip ıaňzydıarlar.Gulak agyrlyga duçar bolan ıaşlaryň düşünişjek boluşlaryny göreniňde nebsiň agyrıar. Görer gözüň, eşidıän gulaguň barlygyna şükür edıärsiň.
Körlik dünıäniň görkünden mahrum etse, kerlik onuň sesinden ıalňyz goııar. Bular adam durmuşy üçin örän uly ıetmezçilik bolup, wagtynda geçirilmeli bejerginiň örän wajyplygyny öňe goııar.
İaş wagtymyzda keseli wagtynda bejertmän ıörensoňlar gulagyna pagta gysdyryp ıören oglan-gyzlara köp duşardyk. Gulakda dörän ıakymsyz ysdan başga hem gulak agyrlyk, soňra bolsa, kerlik bejergi geçirmezligiň ahwalaty.
Gulak injyk agzalaryň biri bolmak bilen içine suw girsede, sowuklasada, güıçliräk sesede döz gelmän kesellemek bilen bolıar. Iriňläp duran gulagy bejermeseň ahyrky netijesi kerlik.
Türkmeniň klassik şahyry Zeliliniň goşgusynda "Ker hem lezzet tapmaz assa söhbetden. Idegsiz gezmeklik köre ıaraşmaz" diıip ıazyşy ıaly ker adam belli bahasy bolmadyk dünıä sözünden mahrum bolup galaııar.