‘Baba olmak’ neden günümüzde öncesine göre daha farklı anlamlar içerir?
Yeni nesil babaları doğum öncesi kurslarda görebiliyoruz, doğum sırasında eşlerinin yanında oluyorlar, çocuklarıyla vakit geçirmeyi seviyorlar ve bunlar kulağa gayet normal mi geliyor? Evet, ama çok da uzun zamandır değil.
Geçmişe bakacak olursak, tarih öncesi zamanlarda insanlar cinsel ilişki ya da doğum ile ilgili olarak fazla bilgiye sahip değilken, babalar herhangi bir rol üstlenmiş değillerdi. Hatta Antik yunanda anneler dahi çok fazla rol almamaktaydı, çocukların eğitilmesi devletin ve askeriyenin göreviydi. Roma döneminde ise babalar doyuran, koruyan ve eğitim veren rollerine kavuşmuşlardır. Buna karşın o dönemde annelerin bu konuda çok fazla söz sahibi olmadıklarını biliyoruz. Endüstriyel devrimlerle birlikte babanın ihtiyaç giderici, annenin de bakım veren rolleri pekişmeye başlamıştır. Hukuksal olarak kadın erkek eşitliğinin oluşması ve feminist hareketlerin etkisiyle babaların ihtiyaç giderici rollerini anneler de üstlenmeye başladıkça, babanın da bakım veren rolüne geçmesi beklenmeye ve oluşmaya başlamıştır.
Son yıllarda babalar da ebeveyn olma konusunda anneler kadar iyi olabileceklerini göstermek konusunda daha isteklidirler. Her ne kadar günümüzde babalar- yani erkekler -Mars’tan, anneler -yani kadınlar -Venüs’ten gibi bir cinsiyet ayırımı söz konusu olsa da, bu konuda yapılan aile çalışmaları hep aynı sonuca işaret etmiştir: Tutarlı anne baba tutumları sağlıklı psikolojik gelişime sahip bireyler yetiştirmenin vazgeçilmezidir. Bu durumu araştırmacılar ortak ebeveynlik olarak tanımlamışlardır. Bunu şu şekilde daha anlaşılır kılabiliriz: ‘Anne ve baba kendi cinsiyetlerinin farklılığı dolayısıyla yaşayabilecekleri çocukla ilgili durumlarda oluşabilecek olası fikir ayrılıklarında önce kendilerinin uzlaşması ve çocuğun mutlak iyiliği konusunda hemfikir olduktan sonra harekete geçmesi’. Tabii ki bunu sağlayabilmek için anne babanın birbirleriyle olan iletişimi ve ilişkilerinin de iyi olması çok önemlidir.
Ancak ortak ebeveynlik anne ve babanın her zaman her şeyi birlikte ve aynı şekilde yapmaları anlamı taşımaz. Bu şekildeki uygulamaların da başarıya ulaşmadıkları görülmektedir. Ortak ebeveynlik rolünde annelerin daha çok iç huzuru, güvenilirlik, duygusal sıkıntılar ve sosyal konular için görev almaları beklenirken, babaların ise daha çok bedensel aktivite, oyunlar ve daha risk barındıran aktivitelerde görev almaları beklenir.
Bu durumu aile araştırmacıları ‘anneye güvenli bağlanma’ ve ‘baba ile iyi bir oyun ilişkisi’ olarak tanımlamışlardır. Çocuğun bağlanma süreçlerinde annenin duyarlı ve güven veren tutumları yatıştırıcı ve iyi hissettiren bir role sahipken, babanın duyarlı ve güven veren yapısı çocuğun keşfetme süreçlerine katkıda bulunmaktadır.
Peki baba rolü neden bu kadar önemlidir?
Babaların dünyaya bakışları, olayları algılayışları, ilgi alanları annelerden farklıdır. Aynı zamanda onların koruma ve güven vermenin yanında stres altındaki anneyi rahatlatma görevleri vardır. Çocuk babayla vakit geçirirken anne kendine zaman ayırarak biraz olsun rahatlarken çocuk bu sayede anneden farklı bir bakış açısını deneyimleme şansını yakalar. Yapılan çalışmalar göstermiştir ki babanın çocuğun yetiştirilmesinde aktif rol aldığı ailelerde büyüyen çocuklar diğerlerine göre çok daha empatik, kendine güvenlidirler ve hatta diğerlerine göre daha iyi zeka gelişimleri olmaktadır.
Modern çekirdek aile yapısında babanın rolü bu değişimle birlikte çok daha önem kazanmakla birlikte çok da zorlaşmıştır. Babalar aynı zamanda genellikle otorite figürü olarak da kullanılmaktadır ve anneler onları sıklıkla tehdit unsuru olarak çocuğa sunarlar. Gerçekte de annelerin yumuşak ve güçsüz davrandıkları durumlarda, babalar görevi devralarak özellikle sınır ve kurallar konusunda müdehale ederler. Bu her ne kadar çocukta kafa karışıklığı yaratacakmış gibi görünse de, annenin sonsuz sevgisinin hissedildiği ve babanın da gücünün gözlemlenerek bilinçaltında çocuğun sınırının farkına varmak zorunda kaldığı, başka bir değişle her istenilene sahip olma isteği konusunda karşısına çıkacak engellerin antremanının yapıldığı bir durum ortaya çıkar ki bu çocuğun psikolojik gelişiminde olumlu katkıda bulunan bir süreçtir. Burada ‘otorite kurmak’ anlamı karıştırılmamalıdır. Eski zamanlarda babaların çocuklarına uyguladığı, zaman zaman fiziksel-duygusal şiddete varan, çocuğun ihtiyaç ve isteklerinin ön planda tutulmadığı katı otoritenin çocukların psikolojisine ciddi zararlar verdiği tartışılmaz bir gerçektir. Bu tutum karşısında çocuk sevilmediğini hisseder ve bu durum çocukta değersizlik düşüncelerine yol açarak özgüven eksikliği doğurur. Günümüzde işe yaradığı düşünülen tutum aslında otorite olarak tanımlanamaz; burada babalar çocuklarının hayata dair oryantasyonunu kolaylaştıracak yön gösterirler. Onlar kurallar ve sınırlar koyarlar ve bu aslında bir son sözü söyleme durumudur. Bugün farklı olan ise artık eski babalık tutumlarındaki erişilemez ve kesinlikle tartışılamaz baba oteritesinin yerine çocuksu ihtiyaç ve arzuların ön planda tutulduğu, mutlak iyilik ve ihtiyaçları doğrultusunda, onların kendilerini anlatmaya imkan verildiği, evdeki diğer aile bireylerinin de söz sahibi olduğu, daha demokratik bir sınır koyma durumudur. Burada güçlü babanın ‘hayır’ı çocukta korkuya neden olmadan ona sınırını gösterir.
Kısaca özetlemek gerekirse, tarihin akışında babaların farklı roller içinde olduğunu görüyoruz. Günümüzde ise demokratikleşme süreçlerinin aileye de nüfuz etmesinin sonucu olarak, babanın aile içindeki rolü ‘yumuşamıştır’. Bu yumuşaklık sıfır otorite olarak algılanmamalıdır, aksine babanın kuvvetli yapısı çocuğun gelişimi sırasında özellikle sınır koyma konusunda etkin role sahip olmasında bir ihtiyaçtır. Burada asıl olan demokratik aile yapısının korunması, çocuğun arzu ve ihtiyaçlarının göz önünde bulundurulmasıdır.
Mutlu çocuklar ancak mutlu ebeveynler yetiştirebilir, hepinize mutlu ve sağlıklı yaşantılar dilerim.