Panik atak nedir, panik atağın zararları var mıdır?
Bu nöbet kişiye öylesine yoğun bir korku ve rahatsızlık duygusu yaşatırki; kötü bir şey olacağı veya sonunun geldiğini, öleceğini hisseder. Bu korku fırtınasını yaşayan insan doğal olarak o ortamdan ve durumdan kaçma, uzaklaşma davranışı gösterir, bir an önce yardım alınabilecek bir sağlık kuruluşuna müracat edilir…..çoğu kerede hastane, doktor gördüğünde kişide rahatlama olur ve nöbet geçebilir.
1- Beklenmedik Ataklar: Nedensiz, birden ortaya çıkan nöbetler, Panik Bozuklukta bu tür ataklar vardır.
2- Duruma bağlı olanlar: Korkulan bir kedi, köpek veya başka bir nesneyle yada bir durum karşılığında ortaya çıkar.
3- Durumsal yatkınlık gösterilen panik ataklar: Genellikle destekleyici bir etken vardır, ama her zaman panik oluşmaz, örneğin araba kullanırken panik atak oluşmaktadır, bazen araba kullandıktan sonra atak geçirmektedir.
1- Çarpıntı, kalp atışlarını duyumsama, kalbin yerinden fırlayacakmış gibi olması, göğüste basınç bazen sol kola yayılan ağrı ve uyuşmalar…
2- Terleme (Sıcak -Soğuk boşalımlar, bazen üşüme bazen alevlerin basması hissi)
3- Titreme-sarsılma-itilme hissi
4- Boğulma ve nefes alamama hali (Boğazda düğümlenme veya bir yumru, tıkanma hissi)
5- Soluğun kesilmesi (Derin nefes alma ihtiyacı havanın yetmemesi gibi hisler)
6- Göğüste daralma, sıkışma, ağrı duyumsama
7- Bunaltı, karında ağrı, şişkinlik ve gaz oluşması(Bazen mideden başlayıp boğaza doğru yayılan kalkışma rahatsızlık hali)
8- Baş dönmesi, sersemlik hissi, düşecekmiş ya da bayılacakmış gibi olma hali
9- Derealizasyon (Gerçek dışılık duyguları panik yaşandığında olaylar bir sis perdesinin gerisinde algılanır, cisimler, küçülür her şey bulanıklaşır…yada depersonalizasyon (Benliğinden ayrılmış olma hali: sanki bedenle ruh birbirinden ayrılıyor ve kişinin kendisini hissedememe, algılayamama kendisine yabancılaşma durumu oluşur….)
10- Panik anında kontrolünü kaybedeceği yada çıldıracağı korkusu (Kendisine çocuklara, çevreye zarar verme korkusu)
11- O esnada “yaşamım buraya kadarmış” duygususu-ölüm korkusu
12- Ellerde, kollarda, bacaklarda, başta ve birçok yerde uyuşmalar, yanmalar, karıncalanmalar, diken ,diken olma halleri
Panik Bozukluk Topumda ne Oranda Yaygındır?
Değişik hastalıklara bağlı olarak ortaya çıkan panik ataklar ve “sınırlı belirtili atakların” ise %15-20 arasında olduğu bildirilmektedir. Dolayısıyla gerek panik bozukluğuna bağlı gerekse diğer pisikolojik, biyolojik nedenlere bağlı panik atakların her yüz kişiden 20-25 inde görüldüğü anlaşılmaktadır. Bu oran her 4 kişiden 1′inin panik ataklı olduğu anlamına gelmektedir. Paniğin bu kadar popüler olması bu yaygınlığı ve korkutucu belirtileri olsa gerek…Panik hastalarının çoğunluğu psikiyatri dışı hekimlere başvurmaktadır. Görülen belirtiler otonomik ve fiziksel belirtiler olduğunda kalp hastalığı görünümü verebilmektedir. İlk başvurular bu yüzden dahili branşlar olmaktadır.
Panik Bozuklukta Sosyal-Demografik Özellikler
Panik atak teşhis ölçütleri
Agorafobi olmadan Panik bozukluğu tanı ölçütleri
A- Aşağıdakilerden hem(1), hem de (2) vardır:
B- Agorafobinin olması
C- Panik atakları bir maddenin (örn. kötüye kullanılabilen bir ilaç, tedavi için kullanılan bir ilaç) ya da genel tıbbi bir durumun (örn. hipertiroidizm) doğrudan fizyolojik etkilerine bağlı değildir.
D- Panik Atakları, Sosyal Fobi (örn.korkulan toplumsal durumlarla karşılaşma üzerine ortaya çıkan). Özgül Fobi (örn. özgül bir fobik durumla karşılaşma), Obsesif-Kompulsif Bozukluk (örn.buluşma üzerine obsesyonu olan birinin kir ve pslikle karşılaşması), Posttravmatik Stres bozukluğu (örn. ağır bir stres etkenine eşlik eden uyaranlara tepki tepki olarak) ya da ayrılma Anksiyetesi Bozukluğu (örn. evden ya da yakın akrabalardan uzak kalmaya tepki olarak) gibi başka bir mental bozuklukla daha iyi açıklanamaz.
Agorafobi Teşhis Ölçütleri
Penik atak türleri
Panik atak yaşayanların hepsi aynı biçimde belirti ve korku yaşamayabilirler. Araştırmalara göre paniğin alttipleri şunlardır:
-KLASİK PANİK (solunum ve kalp sistemi belirtileriyle giden…)-KOGNİTİF PANİK (bilişsel belirtilerin önde olduğu) panik-NONKOGNİTİF PANİK (bilişsel belirtilerin olmadığı panik)-NOKTURNAL PANİK (uykuda gelen ve kişiyi uyandıran panikler)-ALEKSİTİMİK PANİK-GASTRO İNTESTİNAL PANİKLER (mide, barsak sistemi belirtileriyle seyreden panik)-KORKUSUZ (nonfearful) PANİK
Kognitif panik: Bilinç sistemini etkiler. Kendisini tam algılayamama,ruhun bedenden ayrılması hissi. Etrafı sisli,cisimleri uzak farklı algılama baş dönmesi,boşlukta olma hissi görülür.Ayrıca kontrolün yitirileceği elde olmadan kötü şeylerin olabileceği , aklın kaçırılabileceği bazen ölüneceğinden korkulur.
Korkusuz (nonfearful) panik: Panik bozukluğun teşhis kriterlerini karşılayan bir durumdur. Buradaki panik ataklarda korku, anksiyete görülmez. Bu gruptakiler nöroloji, kardioloji uzmanlarına daha çok müracat ederler. Tahlillerde ve muayanede hiç bir şey saptanmaz.
Panik bozukluklu hastaların düşünce ve davranış özellikleri
Sürekli yanında birilerinin bulunmasını isteme, yalnız kalamama, sokağa çıkamama, kalabalık,
kapalı yerlere girememe, toplu taşıma vasıtalarına binememe…
1- Genetik ve ailesel nedenler.2- Biyolojik teoriler3- Psikodinamik teoriler4- Gelişimsel teoriler5- Öğrenme kuramları6- Bilişsel modeller
1- Genetik ve ailesel çalışmalar
Aynı yumurta ikizlerinde aynı anda panik bozukluk görülmesi %30-40 arası saptanmıştır.Panikte klinik belirtilerin hastaların çoğunda benzerlik göstermesi genetik nedenleri düşündürmektedir.
Diğer yandan aşırı egzersizle artan laktat panikte artmış, oksijen tüketimi, :):):):)bolik hızı artıran kafein, yohimbin ve karbondioksitinde panik atağı ortaya çıkardığı bilinmektedir.Karbondioksit beyinde katekolamin ve noradrenerjik siklusu artırarak paniğe neden olur. Panik esnasında aşırı noradrenalin salgısı olmakta ve otonomik belirtileri ortaya çıkarmaktadır. (Çarpıntı, ağız kuruluğu vs..)
Serotonin ve Panik atağın İlişkisi
Panik bozuklukta risk faktörleri, paniğe yatkın olanların belirlenmesi
-Dürtülerini sürekli bastıran insanlar -Cinselliği baskılamak, cinsel tatminsizlik ve yoğun bilinç dışı aldatma dürtüleri ve gizli homo:):):):)üel eğilimleri olanlar.
-Aşırı hırslı, sürekli başarı ile beslenen, başarısızlıklarda kendisini suçlayan yapı..NEREYE KADAR PANİK? (Paniğin seyri, gidişatı)
3-Panik atak korkusuyla yapılmayan davranışların yapılır hale gelmesi (tek başına yola
çıkabilmek, kapalı mekanlara girebilmek, yalnız kalabilmek gibi… )
Yeni kuşak, ilaçlar (efexör, seroxat, cipram, remeron, prozac, lustral, serzone, faverin, gibi.. )Bu ilaçların bir kısmı paniği tedavi eder. Hekimin yaptığı muayene ve tecrübesi sonuca en uygun ilaç seçilir. Bir ilaç her hasta da aynı sonucu vermeyebilir.
İlaçların bir kısmı (eski kuşak) başlangıçta belirtileri arttırabilir, ağız kuruluğu, sıcaklık hissi, terleme, kiloartışı , kabızlık, cinsel problemler yapabilir. Yeni kuşakta bulantı, titreme, cinsel problemler, kilo artışı gibi yan etkileri olabilir. Bunlar kalıcı değildir. Bir süre sonra azalabilirler.Panik bozuklukta ilaç tedavisinin en aşağı bir buçuk yıl olması gerekir.
İlaç tedavisi dışında -bilişsel, davranışsal, terapi’nin panikte iyi sonuç verdiği bilinmektedir.Burada kişinin bedensel belirtileri algılama ve onlara “kötü anlamlar yükleme” olayı anlatılır.Düşünce, beden ve belirtilerin ilişkisi; belirtilerini-düşünceyi nasıl etkilediği konuşulur. Yani önce hastalığın nasıl oluştuğu, belirtilerinin anlamını ne olduğu ve nelere yol açamayacağı anlatılır. Daha sonra kaçınma davranışlarının nasıl yok edileceğini geçilir. Bunları mutlaka bir terapistle birlikte yürütmek gerekir.
Panik atakla ilgili sık sorular sorular ve cevapları
-Panik atak kalp krizine yol açar mı?HAYIR
-Panik felce yol açar mı?HAYIR
-Panik anında ölebilir miyim?HAYIR
-Panik anında kendimi, kontrolümü yitirir kendime ve çevreme zarar verebilir miyim?HAYIR
-Panik atak bayılmaya sebep olur mu?HAYIR
-Deliliğe yol açar mı?HAYIR
-Uçakta panik atak gelirse ölür müyüm?HAYIR
-Tedavisi var mıdır?EVET
- İlaç beyni nasıl etkiler, düşünceyi ve davranışı nasıl değiştirir…?Beyindeki “alarm” sistemindeki hassasiyeti giderir. Bozulan dengeleri düzenleyerek aşırı bedensel duyum ve belirtileri yok eder. Aklımız beynimizden uzaklaşmaya başlar ve yaşamın diğer yanlarını tekrar görmeye algılamaya başlarız. Zamanla paniği unutur hale geliriz.
-Panik Tekrarlar mı?Biyolojik, Sosyo-kültürel-ekonomik ve psikolojik şartlar müsaitse her hastalık gibi panikte tekrarlayabilir. Fakat ciddi uzun süreli bir tedavi ile tekrar riski azalır. Ayrıca tekrarlayacaksa çok hafif tekrarlar. Kontrol edilebilir seviyede olur. Bazen doktora bile ihtiyaç duyulmaz. Tedavide paniği kontrol altına almak ve onu tanımak ne yapıp-yapamayacağını bilmek önemlidir.
-Panik şizofreniye çevirir mi?HAYIR
-Alkol alarak paniği yenebilir miyim?HAYIR (zamanla artar ve bağımlılık gelişir)
-Kendimi dine inanca versem geçer mi ?Paniğin inançsızlık ve ibadetsizlikle ilgisi yoktur. “İnançlı” insanlarda da panik yaşanır.
-Yanımda ilaç, adres ve telefonlar, su, bisküvi, tansiyon aleti vs.. taşıyorum. Olmayınca yola çıkamıyorum bir şey olur mu?Bağlanma, garantiye alma ihtiyacından yola çıkıyorsunuz. Tedavi ile yavaş yavaş bu bağlanma nesnelerinden kurtulmak, özgür ve özgüvene dayalı “sahaya” çıkmanız mümkündür.
-Spor paniği arttırır mı?HAYIR (faydası vardır)
-Seks yapabilir miyim ?EVET
-Panik geldiğinde acile gideyim mi?HAYIR (Daha önceki nöbetler nasıl geçtiyse bu nöbette geçecek)
-Panik depresyonla beraber olur mu?EVET
-Panik anında boğazım düğümleniyor, tıkanıyorum. Nefessiz kalıp ölebilirmiyim.HAYIR
-İlaçla beraber alkol alınır mı?Çoğunlukla HAYIR, fakat doktorunuza danışmakta yarar var…
-İlaçlar bağımlılık yapar mı? Hayat boyu kullanmam gerekir mi?HAYIR
-Panikten dolayı işimi değiştirip, veya bırakayım mı?HAYIR Kesinlikle işinizi bırakmayın ve değiştirmeyin.
-İlaçlar, yiyecekler içecekler boğazımı tıkar mı? Boğulur muyum?HAYIR
-Bana büyü yapılmış veya ‘cin’ çarpmış olabilir mi?Paniğin bunlarla hiçbir ilişkisi yoktur kesinlikle hocalara, büyücülere, medyumlara, biyoenerjiyle uğraşanlara gitmeyin.
Panik atakla ilgili öneriler
1- Hastalık hakkında doktorunuzdan ve yayınlardan çok iyi bilgi alın.Temel Kural: “Düşmanını Tanı”Sana ne yapıp ne yapamayacağını bil!
2- Dahili, fiziksel muayeneler ve tahlillerde hiçbir şey yoksa; bir daha tahlil yaptırmayın ve dahili muayeneye gitmeyin.
3- Her hastanın tedavi süresi, onun kişiliğine durumuna bağlı olduğundan tedavi süresini bilin ve bu süreyi en verimli bir şekilde kullanın.
4- Yakınlarınızıda doktorla görüştürün. Hastalığın sizin elinizde ve iradenizde olmadığını öğrensinler ve size “yüklenmesinler”
5- Umudunuzu ve kendinize olan güveninizi hiçbir zaman yitirmeyin. “Başaracağım, bu hastalığı yeneceğim ve yaşama sımsıkı sarılacağım. Kendime inanıyorum ve güveniyorum!”Telkinini sık sık yenileyin.
7- Her gün duş alın.
8- Yüzme imkanınız varsa yüzün.
11- Kahve, koyu çay, kolalı içeceklerden uzak durun.
13- Sizin gibi panik yaşayan insanlarla bir araya gelin. Sosyal-kültürel faaliyetlerde bulunun.
14- Panik krizini hissettiğiniz an dikkatinizi başka yere vermeye çalışın.
16- Her gün gevşeme (relaksasyon) egzersizleri yapın. Bütün vücut kaslarınızı kasıp sonra gevşetin.
17- Seks yaşamınızı canlandırın, fanaaailer üretin.