Ergenin Sorumluluk Bilinci
Ergenler kendi isteklerine ve arkadaşlık ilişkilerine çok yoğunlaştıkları bir dönem geçirirken, çoğu zaman sorumlu­luklarını önemsemezler. Bir çoğu hem bağımsızlık ister, ama hem de odasını toplamaktan bile acizdir. Dolabını araştırıp kirli lekeli giysilerini bulmak anneye kalır. Hatta akşam ya­tarken okul çantasını hazırlamak, banyo yapmak, diş fırçala­mak gibi en basit işlerini bile yaptırmak güçleşir.
Bir çok annenin şikayeti, elinde cep telefonu sürekli ar­kadaşlarıyla mesajlaşan, bundan başka hiç bir şey düşünme­yen kızlarındandır. Çoğu anne bu işlerin kendiliğinden dü­zelmesini bekler, evin hizmetçisi gibi her işe kendisi koşar. Oysa çocuk yetiştirmenin kuşkusuz en zor tarafı, onları kendi ayaklarının üzerinde durabilecek şekilde eğitip haya­ta hazırlamaktır.
Bazı annelere bakım yapmak kolay gelir, işleri yüklenir, aşırı destek olurlar. Böylece çocuğu umursamaz alıştırırlar. Günümüzde çamaşır yıkamak, ütü yapmak konusunda hiç bir şey bilmeden evlenen, evlendikten sonra bile hayatını an­nesine bağımlı yaşayan kızlar çoktur. Elbette bu aileler ge­çimsizliğe, aile içi şiddete hatta boşanmaya daha meyillidir.
Unutmayalım ki bizim çocuğumuzu kimse gelip de iş yapmaya alıştıracak değildir. Ergenlerin sosyal yönden sorumlu­luklarını öğrenmesi konusunda eğitime ihtiyaçları vardır. Bu ihtiyacı da aile karşılamak zorundadır.
Elbette ki ergenler kendi görev ve statüleri hakkında açık seçik bir fikre sahip değildir. Ne zamana kadar çocuk, ne za­man büyük sayılacaklarını bilmezler. Hatta bu durum onları mutsuz da eder; “şimdi ben çocukmuyum genç miyim” diye bocalarlar.
Bu geçişte ailenin çocuğunu “büyük olmak demek, daha çok sorumluluk, daha çok görev demektir” diye bilinçlendir­mesi ve görevlerine alıştırması gerekir.
Ayrıca gençlerin hayatta bazı kural ve kısıtlamaların ol­duğunu bilmesi ve alışması da önemlidir. Genci canı istediği saatte yatıp kalkması, istediği televizyon programını izleme­si, istediği gibi yiyip içmesi için salıvermek; anlayışlı iyi an­ne baba olmak demek değildir. Böyle davranmak gencin ilerde en küçük kural ve kısıtlamalara uyum gösterememesine neden olur.
Genellikle aileleri bu konuda üçe ayırmak mümkündür.
1- Otoriter aile
Otoriter aileler çocuklarına kural koyar ve itaat bekler. Kurallara aykırı davranışlar sert bir disiplinle karşılanır. Ku­ralların nedeninin açıklanması gerekli görülmez, çünkü bü­yüklere inanılmalıdır..
Bu tip aileler gencin kişiliğini fazlaca baskılar, kendini yö­netme becerisi geliştirmesine izin vermezler. Bu nedenle genç hep yönetilmeyi bekler. Bu gibi gençlerin aileden uzak­laştıkları zaman öz yönetimleri yoktur.
Özellikle çatışmacı bir mizaca yatkın gençler bu aile tutumuna şiddetle tepki gösterip, evden kaçabilirler. Bazıları ise yalana alışır, iki yüzlü tutum benimserler.
Bu gençler aile içinde kendilerini ifade edemedikleri için O kendilerini oldukları gibi kabul edecek kişilere sığınmak isterler. Grup onayını aşırı önemsemek, sığınmacı bir anlayış­la zamanından erken evlenmeye kalkışmak gibi davranışları görülebilir.
Bazı gençler ise ailenin beklediği gibi söz dinleyen, uy­sal kişiliktedir. Ancak bu gençlerin de sosyal hayatı sorun­ludur. Genellikle aileye bağımlıdırlar. Sosyal bir ilişki için adım atamaz, ailenin onayından bağımsız olarak ilişkisini yürütemezler.
Bu tip gençler, mesleki açıdan da başarısızdırlar. Çünkü en ufak bir hatalarının cezalandırılacağından korkarak so­rumluluk almaktan çekinirler. Hele hele yükselmek, yada söz sahibi olmak için kesinlikle girişimde bulunamazlar.
En kötüsü bu ailelerin yetiştirdiği gençler içten denetim­sizdir. Yani, ailenin etkisinden uzaklaştıklarında kendi değer­leri ve prensipleri yoktur. Örneğin aile baskısıyla sigara iç­mezler ama aileden uzaklaşınca içerler.
Çünkü sigara içmemek kendi görüşleri değildir. Kim ne derse yaptıkları için; önceleri ailenin sözünü dinledikleri gi­bi, daha sonra da başkalarının sözünü dinleyebilirler.
2 İzin verici aile
İzin verici ailelerde ise ya çok az kural vardır; ya da hiç yoktur. Anne-babalar bilerek ya da hiç ilgilenmeyerek ergen­lere canının istediği gibi davranma olanağı tanırlar.
Çocuk ne isterse alınır, ne isterse yapılır, neye izin isterse verilir. Bunun nedeni, bazen “biz yaşayamadık çocuklarımız yaşasın” gibi bir görüştür, yada ciddi bir etkisizliktir.
Bir çok zaman da bu davranış ailede iki başlılıkla ortaya çıkar. Mesela baba bazı kurallar koymak istese de anne bun­ları uygulamaz yada gizlice izin verir. Genellikle bu duruma, mesela annenin “kızının yaşadıklarından tatmin olması” gibi sağlıksız hisleri neden olur. Oysa aşırı baskıcı aile gibi, aşırı izin verici ailenin de çocuklara zararlı olduğu gözlenmiştir.
Ailede kural ve görevle karşılaşmamış çocuklar, ilerde so­runlar yaşarlar. Disiplin ortaya çıktığında genç uyum göste­remez. Bu durumda genç çoğunlukla kararsızdır; nasıl tepki vereceği önceden kestirilemez. Bir çok zaman durumun cid­diyetini kavrayamaz, idare edileceğini bekler, umursamaz davranır. Sonunda ciddi bir yaptırımla karşılaşınca panikler.
Kişiliğine bağlı olarak ya çok korkar, birden aşırı uysallaşır, ezilir. Ya da ani tepki gösterip hayatını berbat eder. Na­diren çok yüksek bir karaktere sahipse kendi kendine kural koymayı öğrenir. Hayatta bazı kural ve disiplinlere uymanın getirdiği avan­tajlar vardır. İradelilik, sabırlılık, bazı şeyleri hak etmesi ge­rektiğini bilme gibi duygusal zeka belirtisi özellikleridir bun­lar. Gençlerin bunları elde etmesi için kendi öz denetimini kurana dek; alıştıra alıştıra bazı kurallarla yönlendirilmelidir.
3- Demokratik aile
Bir de demokratik aileler vardır. İki ailenin aşırılıkların­dan uzak, ılımlı aile tipidir. Zannedildiği gibi, her şeye izin veren aile değildir. Ama çocukların kuralları rahatça sorgulayabildiği ve hislerini konuşabildiği aile tipidir.
Bu ailede büyükler uyulacak kuralları koyarken, ergenlere farklı olma, kendi davranışlarının sorumluluğunu üstlenme ve daha fazla karar verme olanakları vermeyi ihmal etmez.
Ailede kurallar istişare ile danışarak belirlenir. Anne baba iş birliği içindedir. Çocuklarla da açık yüreklilikle ko­nuşurlar.
Anne babalar kendi aralarında görüş birliği ile kesin sınır­ları belirler, bunlarda kararlı ve tutarlı davranırlar. Bunları uygulamakta çocuklar arasında adildirler. Anne baba ilkeli ve iç denetimli olmakta örnektir. Yani baba çocuğu sigara içerken görüp döverken kendisi fosur fosur içmez… öncelik­le kendisi içmeyerek güzel örnek olur, sonra bunun nedeni hakkında çocuğu da bilinçlendirir.
Bu ailelerde bazı kurallar esneklikle uygulanabilir. Mese­la genç için çok önemli olduğu anlaşılarak bazı şeylere izin verilebilir. Ama daha çok özgürlüğün şartları vardır; mesela gencin dürüst olması, sözünde durması, söylenen saatte ev­de olması gibi.
Haklar ve sorumluluklar genellikle dengelidir. Genç ol­gunlaştıkça, sorumluluklarını yerine getirdikçe daha çok hak sahibi olur. Örneğin sosyal aktivitelere daha fazla zaman ayı­rabilmesi hakkı, derslerini aksatmaması şartına bağlıdır. Eğer sorumluluklarını yerine getirebiliyorsa hayatını kendisi yönlendirmesine izin verilir.
Yine demokratik ailelerde hatalara karşı eleştirmek ve ce­zalandırmaktan çok; gencin bu olaydan ders almasına önem verilir. Böylece en ufak hatada kendine güvenini yitirmesi engellenir, hayatta böyle şeylerin olabileceği ama bir daha dikkatli olması gerektiği fikri aşılanır.
Elbette hiç bir suça ceza verilmez demek değildir. Mese­la ehliyeti yokken arabayı alıp götüren bir gence ” bir daha yapma” denmesi gülünç olur. Ya ciddi bir kaza yapsaydı; kendine veya başkasına zarar verseydi?
Ancak cezalar suça uygun olmalıdır. Asıl amaç, kendi öf­keni tatmin etmek değil, gencin hatasını anlamasına zorla­mak olmalıdır. Ceza vermek çok kötü bir şey de değildir. Gencin cezasını çekmekle vicdanen rahatlaması sağlanır.
Özetle ana-babanın yöntemleri bir ergenin bağımsızlığı gerçekleştirme yeteneğini büyük ölçüde etkilemektedir. Ana-baba otoriterlik ya da izin vericilik uçlarında yer aldı­ğında çocuklarıyla ilişkilerini güçlükler saracaktır. Demok­ratik yaklaşım olumlu bir benlik kavramını ve bağımsızlığı kolaylaştırır.
Çalışan Kadınların Çocuklarının Bakımı
Asalakların Yol Açtığı Deri Hastalıkları
Bayılma, Çocuklarda Bayılma
Madde Bağımlılığına Meyilli Çocuk ve Gençler
Yeni Doğan Bebeğin Nüfusa Bildirilmesi ve Akrabalara Bildirilmesi