8. Delil : İstishab | Haznevi.net
You are at:Home»İmam Malik»8. Delil : İstishab
8. Delil : İstishab
By admin on	 22 Şubat 2016 İmam Malik
178- İstishab Nedir :
Geçmişte sabit olan bir hüküm var, onu bildiğimizden bunun devam ettiğine hükmederiz, değiştiğine bilgimiz yok. Eğer bildiğimize hüküm etmezsek, herşey altüst olur. Satın alış veya miras yoluyla mülkiyet sabit ise, onu defeden birşey bulunmadıkça, o devam eder. Mülkiyette kimse şüphe edemez. Yoksa kimsenin bir şeyi olmaz. Bir kimsenin hayatta olduğunu biliyoruz. Onun şimdi ve gelecekte de ha­yatta olması zann-i galiptir, bunun hilâfına delil bulununcaya kadar bu devam eder. Mefkud, ortadan kaybolan bir kişi, ölümü sabit olmadıkça,” sağ sayılır. Öldüğünü gösteren delil ve emare varsa, o zaman hâkim öldüğüne hükmeder.
Bunda İbni Kayyum´a muhalif olmakla beraber, mezkûr iki istishâb nevinde Hanefîlerin muhalif olduktan hususunda ona katılırız. Onun o sözlerini de nakledelim: Hilâf-ı sabit oluncaya kadar vasıf isttshabı delildir. Hüküm sabit olur. Taharette, abdest bozulmasında, mülk ve nikâhın bekasında, zimmetin meşgul olmasındaki istishâblar böyledir. Hilafı sabit oluncaya kadar bunlar devam eder. Taharet de böyledir.: Av, suda boğulmuş bulununca yenmez, çünkü o boğularak mı öldü. attığın okla mı öldü, belli değil. Yine senin av köpeklerine başka köpek­ler karıştıysa, o av yenmez. Çünkü sen kendi köpeğini ava salarken besmele çektin, diğerleri belli değil. Çünkü asıl olan av hayvanının, avların haram olmasıdır. Onu helâi kılacak şartın bulunup bulunmadı­ğında şüphe var, istishâb yoluyla avın haram olması devam ediyor, bir suyun temiz oiup olmadığında şüphe edilse, su aslında temiz olduğun­dan, onun pis olduğu sabit olmadıkça, istishâb yoluyla temiz olduğu kabul olunur…
Fukaha arasındaki tartışmaya sebep, mesele aslında iki tearuz hâlini alıyor. Bunun örneği şu: Bir kimse namazdayken abdesti bozulup bozulmadığında şüphe etse, İmam Mâlik´e göre yeniden abdets alır. Şüpheli abdestle namazı kılamaz. Her ne kadar asıl olan burada tahare­tin istihâbla devam etmesi ise de, burada diğer bir asıl daha var ki, o da namazın zimmetinde kalmasıdır. İki asıl tearuz ediyor. Eğer siz, şek ile onu asıl olan taharet dışı çıkarmayız derseniz, Mâlik de şöyle diyor: Şek halindeki abdestle onu namaza sokmayız! Bu şek ile namazdan çıkmış sayılır. Eğer siz:Abdest almakla adam, seksiz abdesli oldu, şüpheyle hades avdet etmez, derseniz, Mâiikde şöyle der: Berâet-i zimmet asıl olması, namazın farz olmasıyla kalktı, şek ile avdet etmez…
Yine bu nev´inden bir örnek: Bir veya üçtalakmı boşadı diye şüphe etse. Mâlik´e göre üç talaktır. Cumhura göre bir talaktır ve sahih olan budur. Çünkü nikâh istishâb yoluyla var, üçte şüphe ediyor, şüpheyle yakın zail olmaz… Bu abdesle namaza girip sonra şüphelense mesele­sine benzemez. Çünkü asıl olan orada zimmetin namazla meşgul olmasıdır. Burada da: Asil olan talakla haram olmasıdır, denemez. Çünkü haram olmak, nikâhla zail olurdu…
 Karâfî, Tenkih, S. 199. Izmiri haşiyesinde türlü tarif vardır: Geçmişte sabit olan bir şeyin, halen baki olduğuna hüküm vermektir.
 Bu şu demektir: İstishâb delilini tutan kimse, sabit dan bir aslı tutuyor. Onun hakkı sabittir, onun doğruluğunu isbat için delil getirmeye kalkışmıyor, buna gerek yok, o fi´ilen değişmemiş olan hâlin değiştiğini iddia edeni bununla reddediyor. Hasmın delilini çürütecek deli! getirir. Mûteriz ise hasmın delilini meneder, isbat edinceye kadar onu kabul etmez.
 İbni Kayyım, I´lâmül-Muvakkıln, C. 1, S. 264.
 Müdevvene, C. VI, S. 135. Sâsİ Tab´ı.
 Zikrettiği bu meselelerde Hanefîler diğerleriyle ittifaktadır. Çünkü bunlarda istishâb müdafaa delilidir. Daha önce sabit olmayan bir hakkı isbat ediyor değil. Onlann bu ittifakı, vasıf istishâbı-nın delil olması aslındaki görüşte değil, belki buradaki vasıflarda istishâb Önce mukarrer olan haklan baki kılıyor, yeni bir hak kazandırmıyor da, ondandır.
 Mâlik burada iki istishâb arasında tercih yapma durumunda: Taharat istishabı, zimmette namaz istishabı.
 İ´lâmül-Muvakktîn, C. 11, S. 269. Müdevvene, C. VII, S. 13.