Muğla Tarımına Genel Bakış (2016)
Muğla İli Genel Bilgiler, 2016 ​
​Tarım Turizm ve Tarih Kenti MUĞLA​
İlimiz eşsiz doğası ve iklimi ile önemli bir turizm ve tarih kenti olmasının yanı sıra ekolojik avantajları sebebi ile de önemli bir tarım kentidir.
252.809 hektar İlimiz Tarım alanının; 120.392 hektarı meyve ve uzun ömürlü bitkiler alanı, 76.609 hektarı tarla alanı, 14.333 hektarı sebze alanı ve 3.892 hektarını da örtü altı alanı oluşturmaktadır. Meyve alanının büyük bir kısmını zeytinlikler (98.111 hektar) oluşturmaktadır.
Tarımsal üretimde yıllara göre değişiklikler meydana gelmekle birlikte zeytin, örtüaltı domates, narenciye, çam salgı balı, badem, nar ve su ürünleri İlin önemli tarımsal ürünlerdir İlimizde önceki yıllarda önemli miktarda üretimi olan tütün ve pamuk alanları daralırken zeytin ve yem bitkileri ekiliş alanları artış göstermektedir. Son yıllarda özelikle pamuk ve narenciye alanlarından nar üretimine yoğun bir geçiş gözlemlenmektedir.
Dünya Çambalı Üretiminin Başkenti olan İlimiz, Ülkemiz tarımsal üretim potansiyeli bakımından; Deniz Kültür Balıkçılığı, Çam Balı, Balmumu ve Taze Börülce Üretiminde Birinci; Bal, Nar ve Barbunya Üretimiyle İkinci; Badem, Turunç, Yulaf, Susam, Sakız Kabak, Sofralık Domates ve Kuru Börülce, Yağlık Zeytin, Avokado da Üçüncü sıradadır. Keçiboynuzu, Limon, Marul, Yeni Dünya Pazı, Roka, Mandalina ve Portakal üretiminde Ülke sıralamasında ilk beşin içinde yer almaktayız.
2016 yılında ihraç edilen bitkisel tarım ürünleri 2015 yılına göre % 20 düşüş göstermiştir. 2016 yılında 159.604 Ton ürün ihraç edilmiş olup 662 Milyon TL değerindedir.
Her yıl artarak gerçekleşen Su ürünleri ihracatı ise 2016 yılında 2015 yılına göre % 17 artmıştır. 2016 yılında 47.587 Ton ürün ihraç edilmiş olup 1 milyar 72 Milyon TL değerindedir.
İlimizde zeytincilik önemli bir geçim kaynağı oluşturmaktadır. İlimizde yaklaşık 15 milyon zeytin ağacı mevcuttur. Bu rakam ülkemiz zeytin varlığının yaklaşık % 14'ünü oluşturmaktadır. Son 8 yılda bu yol ile 1,5 milyona yakın zeytin fidanının dikilmesi sağlanmıştır. Üretimin yıldan yıla artmasının yanında İlimizde işleme ve değerlendirmeye yönelik yatırımların artıyor olması da il ekonomisi açısından sevindirici bir gelişmedir. Bu kapsamda Bakanlığımızın "Kırsal Kalkınma Yatırımlarını Destekleme Programı" çerçevesinde "Zeytinyağı Üretim Tesislerinde Teknoloji Yenileme Projesi" çalışmalarında 2 proje daha hayata geçirildi. Ülkemiz her yıl yüz milyonlarca dolar tutarında bitkisel yağ ithal etmektedir. Tüm bitkisel yağlar arasında en sağlıklı yağ olan zeytinyağının üretiminin artması gerek ithalat nedeni ile döviz kaybının azalması gerekse de insanlarımızın sağlıklı besin ihtiyacının karşılanması için önemli bir konudur.
Zeytinciliğin geliştirilmesi ve zeytinyağı kalitesinin iyileştirilmesi çalışmaları kapsamında; Zeytin hastalık ve zararlıları ile mücadele, diğer kültürel işlemler, hasat, ambalajlama konularında 8 mahallede 250 çiftçinin katılımı ile çiftçi toplantıları düzenlendi. Muğla Ticaret Odasının düzenlemiş olduğu GEKA kaynaklı Zeytin Yağı Tadım Eğitimlerine teknik eleman ve çiftçi düzeyinde katılımlar sağlanmıştır.
İlimizde seracılık özellikle Fethiye İlçemizde önemli bir geçim kaynağıdır. Bugün Antalya ve Mersin'den sonra en çok sera alanı ilimizde bulunmaktadır. Muğla'da 2016 yılında 293.863 ton tarla sebze üretimi ve 626.041 ton örtüaltı sebze üretimi gerçekleşmiştir. Muğla'da örtü altı sebze ve meyve üretimindeki en büyük pay %83 ile domatese aittir. Üreticilerimizin giderek daha da bilinçlenmesi ve de tüketicilerin de daha seçici olması nedeni ile ürünler daha sağlıklı biçimde üretilmekte ve her yıl daha fazla ihracat gerçekleşmektedir.
Bir tarım işletmesinde, bir yandan yüksek nitelikte ve ekonomik anlamda ürün yetiştirirken öte yandan yaban yaşamı ve insan için çevreyi koruyacak ve iyileştirecek biçimde üretimi yönetmeyi amaçlayan Entegre Ürün Yönetimini üreticilere benimsetmeyi amaçlayan Entegre ve Kontrollü Ürün Yönetimi Projesi İlimizde Örtüaltı ve Turunçgil alanlarında yürütülmektedir.
Köyceğiz, Dalaman, Ortaca ve Ula İlçeleri Narenciye üretiminin yoğun olarak yapıldığı ilçelerimizdir. 2016 yılında 52.651 ton limon, 249.930 ton portakal ve 12.814 ton mandarin üretimi gerçekleştirilmiştir. Özellikle ilimizde limon erkenci özelliği ile önemli bir ihracat ürünüdür. Ancak üreticilerin örgütsüz olması ve dış pazarlardaki değişimler bazı yıllarda ürünün bedelin çok altında pazarlanmasına neden olmaktadır. Portakal üretiminde de hasat döneminin kısa olması pazarlama problemlerine neden olmaktadır.
2015 yılında 70.000 dekarda 301 bin ton narenciye üretimiyle İlimiz, istatistiki verilere göre Ege Bölgesinin en büyük narenciye alanına sahiptir.
İlimizin turizm potansiyeli de dikkate alınarak geçici çeşitlerin üretiminin artırılması planlanmaktadır. Pazarlama problemlerinin çözümü için üreticilerin örgütlenmesinin sağlanması ve soğuk hava depolarının artırılması yönünde çalışmalarımız devam etmektedir. Bu kapsamda Ortaca İlçemizde 528 bin 817 TL hibe desteği sağlanarak 2 adet soğuk hava deposu daha 2014 yılında İlimize kazandırıldı.
Son yıllarda narenciye ve pamuk üretiminde yaşanan pazarlama sıkıntıları nedeni ile nar üretimi önemli bir ivme kazanmıştır. 2016 yılı İlimiz Nar üretimi 73 bin 181 tondur.
Nar ihracatının son birkaç yıldır artmasıyla fiyatlarda yaşanan yükselme, bu ivmeyi hızlandırmıştır. Gelecek yıllarda üretilen narın işlenerek değerlendirmesi amacıyla meyve suyuna yönelik yatırımlar gerekmektedir. Bu yatırımlar narenciye pazarlamasına yönelik te avantaj sağlayacaktır.
İlimiz iklim yapısı ve fazla tahrip olmamış doğası ile (Özellikle Datça) organik tarım için önemli bir potansiyele sahiptir. Toplumun kalkınmasına ve yaşam koşullarının artmasına pazarlama fırsatları ile katkıda bulunan, doğal, kültürel ve yerel değerlere saygılı Organik Tarımı geliştirmek için 2014 yılında İlimiz Köyceğiz İlçesi Çandır Mahallesinde "Çandır Turizme Dayalı Organik Köy Projesi" başlatılmış ve sertifikasyon kuruluşu ile imzalanan sözleşme ile ÇANDIR resmen organik köy olmuştur. Böylece Çandır Köyü Türkiye'deki dört organik köyden biri haline gelmiştir.
Güney Ege Kalkınma Ajansının 2014 yılı Doğrudan Faaliyet Mali Destek Programı kapsamında Milas Gıda Tarım ve Hayvancılık İlçe Müdürlüğü ile birlikte yürüttüğü "Milas'ta Sürdürülebilir Organik Zeytin Yetiştiriciliği Yapılabilecek Alanların Belirlenmesi" projesi tamamlanmıştır. Proje kapsamında Milas İlçemizin 53.000 hektar zeytinlik alanında 21.247 hektarı organik zeytin yetiştiriciliği için uygun alan olarak tespit edilmiştir. Böylelikle organik tarım projesine dâhil olan üretici sayısı da artmıştır.
Organik Tarım Çalışmaları kapsamında ayrıca ekolojik tarım konusunda çiftçi toplantıları, çiftçi şartlarında uygulamalar ve bölgesel farkındalıkların arttırılması ve kurumsal güçlendirmeler hususlarında eğitim çalışmaları gerçekleştirilmiştir.
Organik tarım doğal kaynakların sürdürülebilirliğini sağlayan, tüketiciye sağlıklı ürünler sunan bir üretim şeklidir. Organik üretim yapan çiftçi sayısı 2016 yılı son verilerine göre ise 13 İlçemizde 167 mahallede ve 88.654 dekarda 1.090 üretici tarafından 80 farklı bitkisel ürüne ulaşmıştır.
Muğla'daki ana ürünlerimiz ise; Zeytin, Badem, Susam, tıbbi bitkiler, narenciye, mısır, fiğdir.
Hayvansal Üretim açısından ise;
Arıcılıkta 10 Yetiştirici ile 2255 kovan Organik Bal üretilmiştir.
Su ürünlerinde de Organik Statüde; 3.101.528 adet çipura ve levrek üretim çalışmaları devam etmektedir.
​Ülkemizin tamamında olduğu gibi ilimizde de hayvancılık önemli bir gelir kaynağıdır. İlimizde 208.849 Sığır, 429.103 Koyun Keçi, 982.601 Adet Arı Kovanı Mevcuttur. Ticari kanatlı sayısı 771.057 dir. Bakanlığımızın son yıllarda hayvancılığa yapmış olduğu destekler gerek verimde gerekse de kalitede önemli bir artışı sağlamıştır.
Hayvancılıkta verimin artırılması ve bunun yanında gıda güvenilirliğinin sağlanması konusunda eğitim ve yayım faaliyetlerimiz ile verilen desteklemeler neticesinde işletmelerin asgari şartları taşıması yönünde çalışmalarımız devam etmektedir. 2016 yılında İl genelinde şap, kuduz, brusella, veba aşısı gibi 801.733 aşılama faaliyeti gerçekleştirilmiştir.
Çiftçi Şartlarında Üretilen Sütlerin Süt Toplama Merkezlerine Taşınması, Süt Toplama Merkezlerinden Süt İşleme Tesislerine Nakli ve Pazarlanmasında kullanılan 46 adet süt toplama aracı kimliklendirilmiş, izlenebilirlikleri sağlanmıştır.
Bakanlığımızın 2009 yılında başlattığı ve 5 yıl süre ile devam etmesi planlanan ve 40 ilde uygulanan "Koyun ve Keçilerde Verimliliği Artırma Projesi" kapsamında, Burdur İli Çavdır İlçesinde Halk Elinde Islah Projesi içinde yer alan sürülerden temin edilen 126 adet teke adayı oğlakların, yetiştiricimize kura ile dağıtımını da 2016 yılı içinde gerçekleştirdik.
İl Müdürlüğümüz Yem bitkileri açığını kapatmak ve hayvan üreticilerimizin ihtiyacı olan alternatif, kaliteli ve çeşitliliği sağlayan kaba yem bitkisi üretimini yaygınlaştırmak ve geliştirmek amacıyla dört yıldır sistemli bir şekilde çalışmalarına devam etmektedir. Bu amaçla alternatif yem bitkisi üretim çalışmalarımız kapsamında “Dane Sorgum”, “Tirinova”, “Caramba“, “Caramba Mix”, “Yem Bezelyesi”, “lenox”, “Silajlık Mısır”, “Sorgum Sudan Otu Melezi”, “Yonca”, “Hayvan Pancarı”, “Hayvan Şalgamı”, “Hayvan Yem Şalgamı” “Fiğ”, “Arpa Çeşitleri”, “Triticale”, “Yulaf Çeşitleri”, “2.ürün Silajlık Mısır” çalışmaları yaklaşık 2496 dekar alanda 413 üretici ile devam etmektedir​
Ayrıca ilimizde silaj kalitesinin iyileştirilmesi için 2014 yılında 450 da.lık silajlık mısır tohumu ve 20 adet 50 tonluk topraksız silaj örtüsü ve silaj katkısı alınarak tüm ilçelerimize dağıtılmıştır. 2015 yılında da 665 da.lık silajlık mısır tohumu dağıtılarak ekilmiş ve 24 adet 100 tonluk topraksız silaj örtüsü ve katkı maddesi bu amaçla dağıtılarak tarla günleri ile üreticiler bilinçlendirilmiştir. Çalışmalarımızın 2016 yılında 592 da'lık silajlık mısır tohumu ve 2 adet 100 tonluk topraksız silaj örtüsü ve silaj katkısı dağıtılmıştır. 2017 yılında da çalışmalarımız devam etmektedir.
2016 yılında Patates, Soğan, Kapya Biber, Yer fıstığı, Bamya, Örtü altı hibrit Salatalık, Örtü altı hibrit Karpuz, salçalık domates, yeşillik gibi sebzelerle yaklaşık 366 dekar alanda çalışmalar yapılmıştır.
Itri tıbbi ve boya bitkileri yetiştiriciliğinin yaygınlaştırılması çalışmaları kapsamında 2016 yılında 11,5 dekar alanda adaçayı, 19 dekar alanda kekik, 41 dekar alanda karabuğday ve 1 dekar alanda salep ve 38 da alanda defne demonstrasyonu kurulmuştur.
İlimiz 982.601 kovan varlığı ile ülkemiz toplam kovan varlığının yaklaşık %15’ine sahiptir. İlimizin % 64’ü ormanlarla kaplıdır. Bu ormanların % 30’u da çam balının hammaddesini sağlayan Çam Pamuklu Koşnili yani basraya ev sahipliği yapmaktadır. Dünyada üretilen çam balının %85 i, Ülkemizde üretilen çam balının % 90’i İlimizden sağlanmaktadır. Geçtiğimiz yıllarda bilinçsiz üretimden kaynaklanan kalıntı problemleri artık geride kalmış, denetim ve eğitim çalışmaları neticesinde üretimde kalite artmıştır. Yaklaşık 18 bin ton bal üretimi olan İlimizde arıcılarımız örgütlenmelerini tamamlayarak pazarlama problemlerini büyük ölçüde çözmüşlerdir.
Dünya çambalı üretim merkezi olan İlimizde 2014 yılında Güney Ege Kalkınma Ajansının (GEKA) mali desteğiyle Arı Konaklama Noktalarının Sayısallaştırılması Projesi Hayata geçirildi. Gezginci arıcılarımızın konaklama sorunlarını çözmek ve ülkemiz genelinde yaygınlaştırılmasını sağlamak amacıyla Türkiye'de ilk olma özelliği taşıyan projemiz ile Muğla'da arı konaklama noktaları tespit edilmiş olup, arıcılık faaliyetleri web tabanlı bir sistemle yürütülmektedir.
Müdürlüğümüz, Muğla Arı Yetiştiricileri Birliği ve Orman Bölge Müdürlüğü'yle müşterek yürütülen projede; İl genelinde 2.619 mevki, 2.482 üretim alanı, 599 kışlatma alanı 4 organik üretim alanı ile 2.264.610 kovan kapasiteli, yerli ve gezginci arıcılarımızın konaklayabileceği 10.043 nokta, koordinatları ile belirlenmiş ve bu noktalara arıcılarımız konaklamaya başlamıştır.
İlimizde Su Ürünleri;
Deniz Kültür Balıkçılığı üretiminde Türkiye’de birinci olan İlimizde; 2016 yılı içinde 47.587 ton İhracat (1 Milyar 72 Milyon TL) gerçekleşmekte, 89.336 ton'luk su ürünleri üretimiyle milli ekonomiye 1 milyar 236 milyon 178 bin TL katkı sağlanmaktadır. Sektörde istihdam edilen 7.000 kişi ile, toplam kapasitesi 109.000 ton olan 10 İşleme Tesisi, 350 Üretim İşletmesinde yaklaşık 89 bin ton üretim yapılmaktadır​.
Yetiştiriciliğin başladığı ilk yıllarda basit sistemler ile üretim yapan işletmeler yerini, Off-shore sistemi diye bilinen modern ve büyük yatırımları gerektiren yetiştiricilik sistemine bırakmıştır.
​İlimizde faaliyette bulunan 11 adet Su Ürünleri İşleme ve Değerlendirme Tesisinde denetim yetkisi verilen Bodrum, Milas, Köyceğiz ve Seydikemer İlçe Tarım Müdürlüklerince Bakanlığımızın Makam Olur'u ile belirlenen su ürünleri denetçileri tarafından her ay rutin denetim yapılmaktadır. HACCP revizyonu, altyapı değişiklikleri, hızlı alarm, yeni detay numaraları ve onay numarası izinleri, RF "Rusya Federasyonu'na İhracat" talepleri gereği su ürünleri işleme ve değerlendirme tesisinde İl Müdürlüğümüz personelince denetim yapılmaktadır. Yetki verilen ilçelerimiz ve İl Müdürlüğümüz personelince 2016 yılı toplam 1250 denetim yapılmıştır. Rutin Denetim sonuçları formlara işlenerek aylık olarak Bakanlığımıza gönderilmiştir. Söz konusu denetçiler tarafından 169 adet resmi ürün numunesi (balık), 51 adet resmi kullanma suyu numunesi alınmıştır.
2015 Yılı Ulusal Kalıntı İzleme Planı kapsamında yapılan 183 adet denetimde (balık çiftliklerinden ve su ürünleri işleme tesislerinin hammadde kabul alanlarındaki yetiştiricilik yoluyla elde edilmiş su ürünlerinden) 2015 yılı için planlanan 285 adet izleme numunesinin alımı 285 adet kalıntı izleme, 2 adet kalıntı geri izleme ve 1 adet yem yerine balık numunesi gönderildiğinden toplam 288 adet gerçekleştirilmiş ve bu numuneler soğuk zincir sağlanarak yetkilendirilmiş Bakanlık laboratuarlarına gönderilmiştir
Su ürünleri üretiminde çeşitliliğin sağlanması ve işleme tesislerinin geliştirilmesi ile önümüzdeki yıllarda gerek üretimi gerekse ihracat rakamlarının artırılması planlanmaktadır. İnsanlarımızın ucuz protein ihtiyacını ve bunun yanında birçok değerli besin elementini karşılamakta önemli bir yeri olan balıkçılığın çevreye duyarlı bir şekilde geliştirilmesi yönünde çalışmalarımız büyük bir hassasiyetle devam etmektedir.
Tarımsal Kaynaklı Nitrat Kirliliğine Karşı Suların Korunması Yönetmeliği" kapsamında belirlenen 38 adet izleme istasyonundan yüzey suları aylık ve yeraltı suları 3 er aylık dönemlerde olmak üzere Müdürlüğümüz personeli tarafından spektrofotometrik analizleri gerçekleştirilmiştir.
Su Ürünleri Avcılık, Gemi ve Gerçek Kişi İzin Tescil ve Denetim İşlemleri kapsamında 1250 denetleme yapılmış 24 idari para cezası kesilmiştir
2017 yılının ilk 6 ayında Muğla İli Genelinde toplam 225 Adet Amatör Balıkçı Belgesi verilmiş ve vize işlemleri yapılmıştır.
İlimizde 2017 yılı ilk 6 ayı itibariyle, geçerli durumda olan 8.129 adet belge sahibi Amatör balıkçı bulunmaktadır.
2017 yılı ilk 6 ayında Muğla İli Genelinde Ülkemizde ikamet eden yabancı uyruklu kişilere toplam 3 Adet Misafir Amatör Balıkçı Belgesi verilmiştir.
2017 yılı ilk 6 ayında Muğla İli Genelinde toplam 284 Adet Gemiler İçin Su Ürünleri Ruhsat Tezkeresinin satış ve vize işlemleri yapılmıştır. İlimizde 2017 yılı ilk 6 aylık dönem itibariyle, Gemiler İçin Su Ürünleri Ruhsat Tezkeresi geçerli olan 1.251 adet balıkçı gemisi bulunmaktadır.
İlimiz Milas ilçesinde, belli bir bölgede son yıllarda açılan artezyenlerden sağlanan acı sularla toprak havuzlarda deniz balıkları yetiştiriciliği tesislerinde, 2016 yılında toprak havuz balıkçılığı yapılan 135 adet işletme olup; yıllık kapasite yaklaşık 7.720 tondur.
İlimizde tarladan sofraya gıda güvenliğinin sağlanması çalışmaları büyük bir hassasiyetle yürütülmektedir. 2015 yılı itibariyle İl ve İlçelerimizde toplam 1377 gıda üretim işletmesi, 5592 gıda satış yeri işletmesi, 9285 adet toplu tüketim işletmesi mevcuttur.2015 yılı içerisinde rutin, Alo Gıda 174 sikayeti, Bakanlık ve il Planı kapsamında olmak üzere 13.240 denetim yapılmış, 1.169 numune alınmış, 522 cezai işlem yapılmış ve 1 adet savcılığa suç duyurusunda bulunulmuştur. 2015 yılı içerisinde 3.047 adet ihracat numunesi alınmıştır. 2017 yılı ilk 6 aylık dönem içerisinde 270 adet Alo Gıda 174 şikayeti cevaplandırılmış ve bunlardan 23 tanesi idari para cezasıyla sonuçlandırılmıştır. Ayrıca 2017 ilk 6 aylık döneminde 10.003 adet TAPDK belgesi düzenlenmiştir.
İlimizde, 352.802 ha tarım alanı sulanmaktadır. İşletmeye açılacak tesislerle bu alan daha çok artacak ve taşkın kontrolü sağlanacaktır. Ekonomik olarak sulanabilecek alanın %75'i sulanmış olacaktır.
2016 yılında İlimize toplamda 76 milyon 379 bin 624 TL tutarında tarımsal destek verilmiştir​.
​Gıda ve tarım alanında; üretici ve tüketici memnuniyetinin en üst düzeyde olmasını sağlayarak, Muğla'mızı Lider ve Ülkesel aktör haline getirmek için çalışmalarımız aralıksız olarak devam edecektir. ​​