8 Ocak 2008 , 4 dakika okuma süresi
Dinlerine sığınıp birbirlerine karşı taraf olanlar dikişleri patlamış düzene karşı çaresizliğimizin ifadesi. Psikiyatri, düzene uyumlu kişilikler kılmak sevdasından çoktan vazgeçti. İnsanları, ilaçla sakinleştiriyor, ilaçla denetliyor. Günümüzde normal olabilmek, mutlu olabilmek, patolojik bir iyimserlik ya da 'Benden sonra tufan' anlayışını gerektiriyor."
Ardından Stanford Üniversitesi'nde biyoloji ve nöroloji profesörü olan Robert Sapolsky'nin Gelecek 50 Yıl isimli kitabın "Elli Yıl Sonra Hâlâ Hüzünlü Olacak mıyız?" başlıklı bölümünde yazdıkları ile devam edelim:
"Fakat depresyon oranlarının neden artıyormuş gibi göründüğünü açıklama açısından, başlı başına kritik önem taşıyan istatistiksel bir sebep var. Bizler geçen yüzyılın sonlarında etnik toplulukların temizlenebileğini, liselerin mezbahaya çevrilebileceğini ve ABD başkanlarının aile yaşamlarının sefilce bozulabileceğini öğrendiğimiz şeffaflıktan sonra toparlanmaya çalırken, yanı başımızda çocuklarımız oturuyor. İşte size hayati iki olgu: Depresyonun görülme sıklığındaki artış en belirgin olarak geçnler ve genç yetişkinler arasında görülüyor; hayatın ilk evrelerindeki başlıca stres etkenleri yetişkinlik döneminde depresyon riskini keskinse arttırıyor. Çocukluk kişinin dışsal koşulları üzerindeki denetim gücünün erimini ve etkisini, ayrıca güvenilebilecek avuntu kaynaklarını öğrendiği dönemdir. Çocuklarımıza gittikçe daha küçük yaşlarda zehirli bir sırrı, yani dünyanın acı ve hüzünle dolu olduğunu ve bu konuda pek de yapılabilecek bir şey bulunmadığını öğrenme fırsatını vermiş bulunuyoruz. Hiçbir çocuk bu keşif karşısında kuşatıcı çemberler kurmaya bir yetişkin kadar alışık olamaz. Gösterilecek tepkilerden biri kayıtsız bir kazanım duygusu edinmek ve böylece rahat yaşamayı en iyi intikam olarak görmektir; bu eğilim başlı başına bir salgın halini almış bulunuyor. Kendi insani durumunu düşünmeyi empatiyle birleştirenler arasında daha yaygın görülen diğer tepki, kederi öğrenme eşiğini aşağıya çekmektir. Bu kederin tohumları daha şimdiden sonraki kuşa ekilmiş durumda."
Burada yazarlara hemen bir kısa ara verip bir filme bakalım: Robert Redford'un Lions for Lambs filmindeki Prof. Stephen Malley öğrencilerinden biri ile uzun ve politik bir diyaloğa girmişken karşısındaki alaycı öğrenci şöyle deyiverir:
- Önce bana bu imkanları sundular şimdi de bunları kullanıp rahat yaşadığım için vicdan azabı çekmemi istiyorlar.
Ve nihayet bu girdiyi yine bir başka önemli bilim insanının, psikoloji profesörü Mihály Csíkszentmihályi'nin Gelecek 50 Yıl isimli kitaptaki "Mutluluğun Geleceği" başlıklı yazısından bir alıntı ile bitirelim:
"Ama bazı ilginç olumsuzluklar da olabilir. Sözgelimi, mutluluğun en yaygın kabul gören tanımlarından biri, kişinin artık başka bir şeyi arzulamaması durumudur. Mutlu insanlar genelde mal mülke çok fazla değer vermez, reklam ve propagandadan daha az etkilenir, iktidar ve başarı arzusunun peşine takılmaz. Niye böyle yapsınlar ki? Zaten mutlular, öyle değil mi? Mutlu insanlardan oluşan bir toplum olasılığı, sürekli tırmanan tüketim ve asla tatmin olmayan arzu üzerine kurulu üretim sistemimizin belinden aşağı soğuk terler dökülmesine yeterli olmalıdır herhalde."
Bir gazete, iki kitap yazısı ve bir filmden ibaret dört noktayı birleştirince ortaya nasıl bir resim çıkıyor acaba?
Mihály Csíkszentmihályi'nin mutluluk tanımı aynı zamanda sanki depresyon tanımına benziyor gibi ;-)
Mutluluğu, "şehirde yaşayan hedeflerine ulaşmış bir bireyle açıklamaya çalışmak" bu kadar sığ bir mutluluk tanımına neden oluyor. Benim tanıdığım nice insan için mutluluk, sorumluluk duymadan köyünde yaşadığı yerde rahat rahat yaşayıp ölmektir. Ya da yaşarken bir mezar sahibi olmak bir kimseye mutluluk vermektedir.
Bir ara Japonya' da sanırım toplu intiharlar çok modaydı. Adamlar intihar etmek için internette tanımadıkları kimselerle buluşup gruplaşıyorlardı sonrada intihar ediyorlardı. Konunun alakadar doktorları bu durumu gelişmişliğe ve artık ortada uğruna savaşacak pek fazla birşey olmamasına bağlıyorlardı.
Aynı şekilde Amerikan kültüründe' de ufoların varolmadığını düşündükleri halde garip çöl ortamlarında ufolara el feneriyle mesaj gönderme çabasındaki tombul insanları görüyorum. Para var, huzur var, sistem oturmuş yapacak tek şey heyecan aramak, mutluluğun suyunu çıkarmak vs.