Bölge bölge Türkiye ve Türkiye Rehberi Forumunda Halk oyunları türleri - Bar Oyunları - bar oyunları hakkında - bar oyunu Konusunu Okuyorsunuz..
Halk oyunları türleri
Bar birliktelik beraberlik içeren elele tutuşarak oynanan oyunlardır. Barlar yanyana omuz omuza, elele oynanır. Asıl, estetik, mert oyunlardır. Baştaki oyuncuya "Barbaşı"sondakine "Poççik", Barbaşının yanındaki oyuncuya koltuk denilir. Barlarda ritimler 2,5,6,9,10,12 zamanlıdır. Bar oyunları için Erzurum, Ağrı, Erzincan ve çevresini gösterebiliriz.
19 Aralık 2012 13:08
Önceleri oynanmakta olan Bar oyunları 1925 yıllarında Şapka İsyanı diye anılan, 117 Erzurumlunun çeşitli cezalara çarptırılmasıyla sonuçlanan olaydan sonra, o zamanın polis müdürü Tevfik beyin yazılı bildirisi ile Bar oynamak yasaklanmıştır. Gerekçe olarak şu tez ileri sürülmüştür: “Bar halkı isyana teşvik ediyor, bunun yasaklanmasına…” Bu yasak, toplumun neşesini elinden almış, bir yıl kadar geçen bir süre içinde Bar oynanmamıştır. 30 Ağustos I926′da bir tören sonunda İhsan Yavuzer adlı bir subayın merdiven altına saklattığı davul-zurna ile Bar oynanmasına izin vermesiyle, yeniden büyük bir coşkunlukla başlanmıştır. İyi Bar oynayan oyuncular, korunmağa, kendilerine özel iş ve çıkarlar sağlanmağa ve bu nedenle yeniden yaşamasını sağlamağa çalışan ulusal değerlerin büyüklüğünü kavramış Türk çocuklarının dost elleri bir oyun geleneğimizi yok olmaktan kurtarmıştır. Bar sözcüğü yanına başka bir sözcük getirilerek çeşitli anlamı olan deyimler kullanılmıştır. Örneğin:
Bar Tutmak: Bar oyunu topluluğunu para karşılığında sözleşme ile kiralamak demektir. Düğünlere, özel eğlencelere para ile bu oyunu oynayanlar kiralanır, toplantı yapılan yerde oynatılır. Bu gelenek bugün bile sürdürülmektedir.
Bar Tutuşmak: Bar oynamak için oyuncuların ortaya çıkmalarına elenmektedir.
Barbaşı: Bar oyununu yöneten elinde mendil bulunan ve sıranın sağ başında bulunan baş oyuncu.
Bar Çeken: (Barbaşına bakınız).
Bar Ayini: Totem’e dayalı bir geleneğe bağlı olan, hayvanların (tavuk, güvercin ve başkaları) yaşamına bağlı anlamlı hareketlerin bulunduğu söylenen, Bar oyunlarına denir.
Bar Oyunu: Eğlenmeyi temel amaç edinen oyunlara denir. Bir başka deyişle eğlenmekten başka amacı olmayan oyunlara denir.
Alaca Bar: Kadınlı erkekli karışımla oynanan Bar oyunlarına denir.
Açık Bar: Bar tutuşurken oyuncuların birbirinden ayrık durmak suretiyle dizilmelerine denir.
Kapalı Bar: Bar tutuşurken oyuncuların bitişik durmak suretiyle dizilmelerine denir.
Koçak: Kars ve Çoruh dolaylarında Yallı oyununda yer alan oyuncularına verilen ad.
Yerli Barlar: Erzurum’da oynanan Bar oyunlarının tümüne verilen ad.
Yabancı Barlar: Erzurum’da oynanmakla beraber dış illerden gelen Bar oyunları.
Bar oyunu ve bu oyunla ilgili olarak çeşitli deyimler vardır. Koltuk: Barbaşının dizilişe göre hemen solunda olan oyuncuya denir. Koltukaltı: (Bakınız Koltuk).
Pöçcük : Bar dizisinin en sonundaki oyuncuya verilen addır. Erzurum dolaylarında buna Kuyruk anlamına gelmek üzere bu ad verilmiştir.
Dadaş: Kendine güvenilir, haksızlığa aman vermeyen, yiğit, gözüpek arkadaş anlamına gelen ve Bar oyununda yer alan oyuncu.
Daldaş : (bakınız, dadaş).
Kelleler: Koltukaltı ile pöçcük arasında kalan oyuncuların tümüne denir.
Sıra Oyuncuları: (Bakınız kelleler).
Sekme: Bar oyununun çabuk ve çevik hareketlerle oynanan hızlı bölümü. Çoğunlukla Bar’ın üçüncü kısmıdır.
Yelleme: Ağırlamadan sonra hızlıca oynanan iki kısımlı Bar’larda, ikinci kısma verilen ad. Sekme ile ağırlama arasındaki oyun bölümü.
Ağırlama: Bar’ın ilk bölümü. Ağır, yavaş ve titizce oynanan bölüm.
Üsteleme: Bar oyununun ikinci kısmına Bayburt ve Gümüşhane yöresinde verilen ad.
Yall: Kuzeydoğu Anadolu’dan Kars ve Çoruh bölgemizde Bar oyunları için kullanılan sözcük.
Bar Sırası: Bar’ların birbiri peşisıra oynanması gerektiğinde izlenecek geleneksel sıra.
Sağır Davul: Bar oyununda kullanılmayan davullara denir. Bir adı da Çingen Davul’ dur.
Düğün Oyunları: Kadın Bar’larına verilen ad (yöresel).
Davul Oyunları: Erzurum yöresinde Bar anlamına kullanılan bir deyimdir.
Davul Ayinleri : (Bakınız Bar Ayinleri).
Bar’ları açıklamak, özelliklerini göstermek için çeşitli ayrımlara gidilmiştir.
Yerli Yabancı Ayrımı: Bu genellikle yöresel bir ayrımdır. Halk yönünden benimsenmemiştir. Kendi oyunu ile dış oyunun karışmasını önlemek amacı ile yapılmıştır.
Buna göre Erzurum’da oynanan Barlar:
1. Yerli Barlar
2. Yabancı Barlar
Yerli Barlar: Erzurum’da oynanan Bar’lara denir.
Yabancı Barlar: Dışardan, yani Erzurum ili dışındaki illerden geldiği halde Erzurum’da oynanan ve benimsenmiş olan Bar’lardır. Örneğin “0 Olmasın Bu Olsun Barı” gibi, Bu Azerbaycan Bar ve Yallılarından olup oradan gelerek Erzurum’da oynanmağa başlanmıştır. Sonraları sanatçılar tarafından oynana oynana yerli Bar oyunlarına dönüştürülmektedir.
BAR OYUNLARI BAR AYİNLERİ
Buradaki ayrımda ise amaç, Bar oyunları ile Bar ayinlerini ayırmaktır. Bu görünüşe göre Bar Oyunu ile Bar Ayininin aynı şeyler olmadığını, Bar oyunu’ndaki içgüdü etkisiyle eğlenmek, ruhu boşaltmak, zıplamak, dönmek olduğunu, Ayin’de ise bilerek, inanarak, bir inancı anlatmak amacının bulunduğu ileri sürülmüştür. Bu nedenle Erzurum oyunlarını ikiye ayırarak:
1. Bar Oyunları
2. Bar Ayinleri diye incelemenin doğruluğu savunulmuştur.
Birinci bölümde neşeli ve kendi kendine eğlenmeyi hedef alan şu oyunlar gösterilmiştir: İkinci, Aşırma, Çingeneler, Narey, Üzundere Başbar, Sekme Barı, Köroğlu Barı, Hançer Barı, Daldalan Barı, Hoşbilezik Barı, Temirağa Barı. İkinci bölüm olan ve davul ayinleri (Bar Ayinleri) diye adlandırılan Bar’ları da Tavuk, Güvercin, Turna gibi bir takım kuşların kutsal sayıldığı dönemlerden eskiçağ insanının ve toplumun tâ Totem’e dayanan orijinal yaşantılarına ait anlamlı hareketlerin bulunduğu ileri sürülmektedir. Örneğin Tavuk Barı, Dikine Bar, Güvercin Barı – Turna Barı (İhsan Coşkun Atılcan, Turizm Dünyası, Sy. 13, s. 23).
ERKEK BARLARI – KADIN BARLARI
Bu ayrımdan amaç, erkek ve kadın Bar’larını birbirinden ayırmaktır. (Fazla bilgi için bak. Erkek Oyunları, Kadın Oyunları).
Kadın Bar’larından çoğu türkülüdür. Bunlara düğün oyunları da derler. Güfteler neşeli, alaylı ve sakalıdır. Örneğin;
•Ağca ferikler (Erzurum Barı) •Bir taş attım (Çengiler Barı) •Çift beyaz güvercin olsam (Güvercin Barı) •Kavak (Ben bir kavak, yol üstünde biterem) •İndim dereye taş bulamadım (Ayşem Barı)
Kadın Bar’larından bazıları da, erkek Bar’larının yavaşlatılmış şekilleridir. Hanım Barı gibi..
Erkek Bar’ları şöyle örneklenebilir:
•Serhoş Barı – Tamzara Barı •Birinci Bar – Delloy Barı •Dikine Bar – Uzundere Barı •İkinci Bar – Hançer Barı •Sekme Barı – Köroğlu Barı •Aşırma Barı – Duma Barı •Hoş Bilezik – Kazak Barı •Koçeri Barı – Çoban Barı •Çingeneler Barı – Nurey Barı •Daldalan Barı – Davul Barı •Narey Barı – Katana Barı •Tavuk Barı
AÇIK BAR – KAPALI BAR
Bu ayrımda, amaç, oyuncuların, diziliş sırasının niteliğini bilmeleri-ni, duruş yerlerini kolayca sağlamaktır.
Açık Bar: Bar tutuşulurken oyuncuların birbirinden uzak durmaları suretiyle dizilmeleri, bu vaziyette el ele tutuşmalarına verilen addır
Açık Bar’lara örnek: Başbar, Sarhoş Barı, Birinci Bar, Hoşbilezik Barı Sekme Barı, Çingeneler Barı, Koçeri Barı, Temirağa Barı, Narey Barı Tavuk Barı, Felek gösterilebilir.
Kapalı Bar: Bar tutuşulurken oyuncuların birbirine çok yakın durarak omuz omuza bir diziliş ile elleri aşağıdan ya da belden sarmak ve kavramak suretiyle yapılan dizilişlere verilen addır. Kapalı Bar’lara örnek olarak: Dikine Bar, Birinci, Aşırma Barı, Daldalan Barı, Tamzara Barı, Delloy ban, Uzundere Barı, Yayvan Barı gösterilebilir.
BAR DİZİLİŞİNDE DADAŞLARA VERİLEN ADLAR
Adım ve figürleri değişmez bir kural olarak sıranın Sağ başında olan Barbaşı komutla yönetir ve sıra oyuncularını denetler. Pöçcük, oyunda ikinci ağırlıktır. Barbaşı ile oyun süresince ilişki kurar.
Bar’larda geleneksel bir sıra vardır. Çalanlar bunu ezbere bilirler. Barbaşı söylemeden davul ritmini, zurna melodisini sıraya göre çalarlar. Bu sıra aynen şöyledir: (Bu sıra erkeklerin Bar sırasıdır).
1. Baş Bar – Birinci Bar – Sarhoş Barı 2. Dikine Bar – Birinci – Aşırma Barı 3. Hoş Bilezik Barı 4. Sekme Bar 5. Daldalan Barı 6. Çingeneler Barı 7. Tamzara Barı 8. Koçeri Barı-Göçeri Barı-Kürt Barı-Bitlis Koçeri Barı 9. Delloy Barı 10. TemirağaBarı 11. Yayvan Barı 12. Kör oğlu Barı 13. Uzundere Barı 14. Narey Barı 15. Hançer Barı 16. Tavuk Barı-Felek Barı (İhsan Coşkun Atılcan, Turizm dünyası, sayı: 13, Sh: 24).
Bar’larda bazı bölgelerde değişik bir sıra izlenir: – Başbar – Sarhoş Barı – Aşırma Barı – Sarhoş Barı – Dikine Bar – Nari Barı – Delloy – Sekme Barı – Temirağa Barı – Sekme Barı – Hobşilezik Barı – Tamzara Barı – Hoşbilezik Barı – Köroğlu Barı – Hakkâri Barı – Delloy Barı -Bitlis Koçerisi Barı – Hançer Barı
Halk oyunları türleri - Bar Oyunları - bar oyunları hakkında - bar oyunu Konusunu değerlendirin.
« Kız Kulesi Tarihçesi ve Hikayesi | Afyonlu Ünlüler kimlerdir »