COVİD - 19 HAPİSHANE İZLEME HAFTALIK BÜLTEN - 5 - Çağdaş Hukukçular Derneği
COVİD-19 HAPİSHANE İZLEME
HAFTALIK BÜLTEN – 5
Dünya Tabipler Birliği Lizbon Hasta Hakları Bildirgesi’ne (1981) göre: 1.a. Her insan ayrımcılık yapılmaksızın yeterli tıbbi bakım görme hakkına sahiptir.
Dünya Tabipler Birliği Tokyo Bildirgesi’ne göre: 4. Hekim, tıbbi açıdan sorumlu olduğu kişinin bakımıyla ilgili bir karar verirken klinik yönden bütünüyle bağımsız olmalıdır. Hekimin temel görevi, izlediği kişilerin sıkıntılarını azaltmaktır; kişisel, toplumsal ya da politik hiçbir güdü, bu yüce amaçtan daha üstün sayılmayacaktır
AİHM bulaşıcı hastalıkların ve özellikle de tüberküloz, hepatit ve HIV / AIDS’in yayılmasının, özellikle cezaevi ortamında bir halk sağlığı sorunu olması gerektiğini vurgulamıştır. Bu konuda Mahkeme, tutukluların cezaevine kabul edildikten sonraki makul bir süre içinde salgın hastalığın tarama testlerine ücretsiz erişebilmeleri gerektiğini savunmuştur.
AİHM sözleşmeci devletlerin, Hepatit C’nin veya diğer bulaşıcı hastalıkların hapishanede bulaşmasını önlemek için etkili önlemler almak zorunda olduğunu belirtir.
AİHM uygun donanıma sahip ve hijyenik sıhhi tesislere erişimin, mahpusların kişisel haysiyet duygusunu korumak için büyük önem taşıdığına karar vermiştir. “Hijyen ve temizlik, bireylerin bedenlerine ve uzun süredir mülklerini paylaştıkları komşularına olan saygısının ayrılmaz bir parçası olmakla kalmaz, aynı zamanda sağlığın korunması için bir koşul ve gereklilik oluşturur”.
Gerekli sıhhi önlemler, kemirgenler, pireler, bitler, tahtakuruları ve diğer haşeratlarla istilaya karşı önlemleri de içermelidir. Bu önlemler, yeterli dezenfeksiyon tesislerini, deterjan ürünlerinin tedarikini ve hücrelerin ve özellikle yatak çarşaflarının ve yatakların düzenli fumigasyon (buharla dezenfekte etme) ve muayenelerinin yanı sıra yiyecekleri tutmak için kullanılan alanları içermelidir.
Birçok davada AİHM, mahpusların bireysel bir uyku yerine sahip olmadıkları ve uyumak zorunda kaldıkları için AİHS’nin 3. Maddesinin (işkence yasağının) ihlal edildiğine karar vermiştir. AİHM, bu nedenle, her tutuklu kişinin hücrede/koğuşta ayrı bir uyku yerine sahip olması gerektiğini vurgulamıştır.
AİHM, bir mahpusa verilen gıdaların açıkça yetersiz olduğu durumlarda, bunun kendi başına Sözleşme’nin 3. Maddesi(işkence yasağı) uyarınca bir sorun doğurduğuna karar vermiştir. AİHM, mahpuslara sunulan yiyeceklerin cezaevi doktoru ve yetkili Devlet makamları tarafından düzenli olarak denetlenmesi ve mahpuslara günde üç öğün servis edilmesi ve standart veya yetersiz olmaması gerektiğini savunur.
TÜRKİYE HAPİSHANELERİNDE BAŞLICA SORUNLAR
Med Tutuklu ve Hükümlü Aileleri Hukuki ve Dayanışma Dernekleri Federasyonu (MED TUHAD-FED), İnsan Hakları Derneği (İHD), Özgürlük için Hukukçular Derneği (ÖHD) ve Çağdaş Hukukçular Derneği (ÇHD) olarak yaptığımız hapishane ziyaretleri, kurumlarımıza hapishanelerden gelen mektup ve fakslar ile mahpus yakınlarından telefon görüşmesi aracılığıyla edindiğimiz bilgilere göre genel sorunlar;
Koğuş ve koridorlar düzenli olarak temizlenmemektedir.
Temizlik ürünlerine (sabun, çamaşır suyu vb) kantin üzerinden yüksek ücretle ulaşılabilmektedir.
Spor ve sohbet gibi ortak alan etkinliklere Covid-19 önlemleri gerekçesiyle kısıtlama getiren hapishaneler mevcuttur.
Maske ve eldiven dağıtımı ülke genelinde hiçbir hapishanede düzenli olarak sağlanamamıştır.
Virüs önlemleri kapsamında havalandırmaya kısıtlama getiren hapishaneler mevcuttur. Hâlbuki CPT’nin yayınladığı ilkelerde; “gerekli olmayan faaliyetlerin askıya alınması meşru ve makul olsa da pandemi esnasında tutulan kişilerin temel haklarına eksiksiz bir şekilde saygı gösterilmelidir. …(en az bir saat) günlük açık havaya erişim hakkı bulunmaktadır”
Koğuşların kalabalıklığı, maske ve eldivene erişeme, temiz (içme) suyun sadece kantinden alınabilmesi, revir ve hastane sevklerine kısıtlama getirilmesi ve yemek problemi ise ayrımsız tüm hapishanelerde yaşanmaktadır. Aynı zamanda hücre ve koğuşların durumu da sağlıklı yaşam sürdürmeye elverişli değildir. Temizlik, hava alma, güneş alma, ısınma gibi açılardan mahpuslar bir hayli zorlanmaktadır.
Buca Kırıklar 1 Nolu F Tipi Hapishanesi’nde hastane sevkleri durdurulmuştur.
Silivri 7 Nolu ve 8 Nolu L Tipi Hapishanelerinde 7 kişilik koğuşlarda 39 veya 43 kişi kalmaktadır ancak bir koğuşta 2 tuvalet 2 banyo bulunmaktadır. Korona pozitif çıkan vakalar hastanede değil hapishane içinde karantina odalarında Katarin, Andorex ve Mucovıt ilaçları ile tedavi edilmektedir. Korona pozitif çıkanlar ile kronik rahatsızlığı olan ya da 60 yaş üstü olan mahpuslar aynı koğuşta kalmaktadır. Kantinler kapatılmış ve yeterli yiyecek verilmemektedir. Mahpusların Covid-19 testi yapılması için verdikleri dilekçelere cevap verilmemektedir.
Van Yüksek Güvenlikli ve F Tipi Kapalı Hapishanelerinde berber ihtiyacının karşılanmadığı ve mahpuslara tıraş makinesi verilmediği için tüm mahpuslar saçlarını kazıtmak zorunda kalmışlardır. Van F Tipi ve T Tipi Kapalı Hapishanelerinde haftalık telefon görüşmesi sonrası mahpuslara ince arama yapılmaktadır. Van T Tipi Kapalı Hapishanesinde 20 kişilik koğuşlarda 27 kişi kalmaktadır ve mahpuslar yerde yatmaktadır.
Kayseri Bünyan Kadın Kapalı Hapishanesi’nde kişi başı ekmek sayısı 2’den 1’e düşürülmüştür. Korona belirtileri gösteren mahpusların hastaneye sevki yapılmamıştır. Kelepçeli olarak muayeneyi reddeden bir mahpusu doktor muayene etmemiş ayrıca mahpus hakkında disiplin soruşturması açılmıştır. Çölyak hastalığı bulunan bir mahpusa glütensiz besin verilmemektedir. Ayrıca bazı infaz koruma memurlarının koğuşlara ve arama yapılan özel odaya kamera ile girdiği ve mahpusların görüntüsünü aldığı öğrenilmiştir.
Kırşehir E Tipi Kapalı Hapishanesi’nde sayımın askeri nizamda ve mahpusların onurlarını rencide edici tarzda gerçekleştirildiği, sayım için koğuşta bulunan mahpusların avluya çıkarılıp sıraya dizdirildikleri, önce sol baştan sonra sağ baştan yüksek sesle sayım yapılmaya zorlandıkları, sayım esnasında personel tarafından hakaret ve tehditlere maruz kaldıkları öğrenilmiştir. 07.05. 2020 tarihinde koğuşa sayım için gelindiğinde avluya çıkarılıp askeri düzenden sayım yapılmasının istendiği, kendilerini bu uygulamayı kabul etmemeleri üzerine koğuşa onlarca infaz koruma memurunun daha geldiği ve koğuşta bulunan 14 kişiyi de zorla koğuştan çıkardıkları, bu sırada bazı mahpuslara ters kelepçe takıldığı, tehdit ve hakarete maruz kaldıkları, koğuştan çıkarılanlardan 5 kişinin müşahede odalarına, 4 kişinin ise korona virüs karantina odası olarak kullanılan odaya alındığı, 7 Mayıs tarihinden itibaren müşahede odasına alınan mahpuslara günde sadece yarım saat soğuk su, haftada bir kez yarım saat sıcak su verildiği, bu sebeple temizlik vb. ihtiyaçlarını gideremedikleri, karantina odasına alınan 4 mahpusa her gün sayım için askeri sayım dayatmasında bulunulduğu, kabul etmedikleri için, zorla sürüklenerek avluya götürüldükleri ve burada zorla sayım alındığı, bu esnada hakaret ve tehdit edildikleri öğrenilmiştir. Kırşehir İnfaz Savcılığı ve Kırşehir Barosu ile bu hususta savunuculuk görüşmeleri gerçekleştirilmiş ve mahpusların uğradığı işkence ve kötü muameleler aktarılmıştır.
AİHM, iyi bir ceza adaletinin gerçekleştirilmesi adına, insani nitelikli bir takım tedbirlerin alınmasının gerekli olduğu durumların ortaya çıkmasının imkân dâhilinde olduğunu kabul etmekte ve özellikle ölümcül hastalığa yakalanmış kişiler veya sağlık durumu sürekli şekilde cezaevi koşulları ile uyumsuz hale gelmiş kişilerin alıkonulmaya devam etmesinin 3. madde kapsamında değerlendirilebileceğini ifade etmektedir. Mahkeme bu değerlendirmeyi yaparken şu üç unsuru dikkate almaktadır: (a) mahpusun tıbbi durumu, (b) alıkonulma devam ederken kişiye sağlanan tıbbi destek ve bakımın yeterliliği (c) kişinin sağlık durumu açısından alıkonulmaya devam edilmesinin görünümü ve sonuçları. Tüm bu koşulları ayrı ayrı değerlendiren Mahkeme herhangi birinin varlığı halinde 3. Maddenin, işkence yasağının ihlal edildiğine karar vermektedir
Bu uygulamaların da AİHS 3. Madde ve Any. 17. Maddenin ihlali olduğunu vurgulamak zorundayız. AİHM’in yerleşik içtihatlarına göre; “Devlet bir kişinin insan onuruna saygı ile bağdaşır koşullarda alı konulmasını güvence altına almak zorundadır ve kişiye uygulanan tedbirin infazında izlenecek tutum ve yöntem, kişiyi tutuklamanın doğasında kaçınılmaz olarak var olan ıstırap düzeyini aşan bir yoğunlukta sıkıntı ve zorluğa maruz bırakmamalıdır” 
Selami Keleş, Düzce T Tipi Kapalı Hapishanesi
Kalp Hastası olan mahpus, tanısı konmayan bir hastalıktan dolayı aşırı kilo kaybı yaşamaktadır. Epilepsi hastası olan sık sık epilepsi nöbeti geçiren mahpus ihtiyaçlarını kendi karşılayamamaktadır.
Abdulsamet Durak, Maraş Türkoğlu 2 Nolu L Tipi Hapishanesi
Kalp hastası olan mahpus kalp krizi geçirmiş ve anjiyo olmuştur.
Abdullah Onğulu, Afyon 1 Nolu T Tipi Kapalı Hapishanesi
Kronik astım, bronşit, Koah, Reflü, prostat ve Vertigo hastalıkları bulunan mahpusun aynı zamanda orta kulak iltihabından kaynaklı iki kulakta işitme kaybı mevcuttur ve işitme cihazı kullanmaktadır. İki gözde glokom ve ileri görme kaybı (bir gözünde %60 hasar var) olan mahpusun bir ayağı %90 engellidir.
Aysun Şahin, Düzce T Tipi Kapalı Hapishanesi
MS, Eklem romatizması, kalp ritim bozukluğu hastalığı olan mahpusun doğuştan eklem ve kalça çıkıklığı mevcut ve %48 engelli raporu vardır. Felç olma ihtimali çok yüksek olan mahpus ihtiyaçlarını başkalarının yardımı ile görüyor.
Hüseyin Sarı, Manisa Akhisar T Tipi Kapalı Hapishanesi
Kalp, Parkinson, Omurilik Eğrilmesi, Eklem, Akciğer, Bağırsak- Mide Ülseri, Astım, Reflü, Ödem, Hiper Tansiyon ve Alerji Hastalıkları bulunmaktadır.
Süreyya Bulut, Bakırköy Kadın Kapalı Hapishanesi
Kafasında şarapnel parçası bulunana mahpusun bir gözü görme fonksiyonunu yitirmiştir. Aynı zamanda Wernicke Korsakoff hastasıdır
Menderes Leyla, Tekirdağ 1 Nolu F Tipi Kapalı Hapishanesi
Tüberküloz, Migren, Ülser ve prostat hastalıkları bulunan mahpusun böbreklerinde iltihaplanma vardır. Aynı zamanda sağ tarafında güç kaybı, el ve kolda titreme vardır.
Cemil Erdem, Tekirdağ 1 Nolu F Tipi Kapalı Hapishanesi
Şeker, yüksek tansiyon, kolesterol hastalıkları, ileri derecede nefes darlığı olan ve 65 yaş üstü olan mahpus aynı zamanda gırtlak kanseridir.
Adnan Öztel, Tekirdağ 1 Nolu F Tipi Kapalı Hapishanesi
Kalp hastalığı, damar tıkanıklığı ve Behçet hastası olan mahpusun bir gözünde görme yetisi yok, diğer gözü ise %50 görmektedir.
Fatma Tokmak, Bakırköy Kadın Kapalı Hapishanesi
Mide, tansiyon ve kalp hastasıdır, iki kalp kapakçığı yerine yapay kapakçık takılmıştır. Tüm vücudunu kaplayan varisleri var.
Hasta Mahpusları Yaşadığı Özel Sorunlar;
CPT’nin Korona Virüs Pandemisi Bağlamında Muameleye İlişkin İlkelerinde; “Sağlık hizmetlerinin sağlanması bakımından da özellikle yaşlı ve önceden var olan sağlık sorunları bulunan kişiler gibi hassas ve/veya riskli gruplar göz önüne alınarak tutulan kişilerin özgül ihtiyaçlarına özel dikkat gösterilmesi gerekmektedir. Bunlar içinde, diğerlerinin yanısıra, COVID-19 taraması ve gerekli durumlarda yoğun bakım yolları bulunmaktadır. Ayrıca tutulan kişilerin şu anda ilave psikolojik destek almaları gerekmektedir.” İlkelerine rağmen mahpuslar gerek hapishane revirine çıkarılmalarında gerekse hastane sevklerinde aksamalar yaşamaktadırlar. Hasta mahpusların bu hususta vermiş oldukları şikâyet dilekçeleri çoğunlukla işleme konulmamakta hatta bazı örneklerde soruşturmaya uğramalarına neden olmaktadır.
Hapishanelerde yeterli sayıda doktor ve uzman doktor bulunmamaktadır. Pek çok hapishanede haftada sadece iki yarım gün doktor bulunmaktadır. Özellikle kalabalık hapishanelerde, bu süre yetersizdir ve hastalar başvurularından çok sonra doktora çıkabilmektedir
Raporlarında periyodik kontrol yapılmasının gerekli olduğu belirtilen hasta mahpusların bu kontrolleri, sağlık raporlarında belirtilen sürelerde yapılmamaktadır.
Yapılan işlemler çoğunlukla, tam iyileşme sağlamaktan ziyade, ağrıları azaltma, süreci uzatma, kontrol altında tutma gibi işlemlerdir. Hastalıklar kronikleşmekte, kesin tedavi sağlanamamaktadır. Bu durum hasta mahpusları gerek fiziki gerekse psikolojik olarak olumsuz etkilemekte, hastalık sürecini kötüleştirmekte ve yeni hastalıklara sebep olmaktadır.
Bazı hasta mahpusların diyet yemeklerle beslenmesi gerekmektedir. Ancak kendilerine verilen yemekler, diyetlerine uygun değildir. Maddi imkânı olmayanların durumu bu açıdan oldukça zordur. Ayrıca normal yemeklerin de kişi başına düşen miktardan daha az verildiği hapishaneler bulunmaktadır.
Bazı ağır hasta mahpusların, geçirdikleri operasyonlarda yanlarında refakatçi kalması zorunlu olmasına rağmen talepleri karşılanmamaktadır. Bu durum hastanın yaşamını dahi riske sokmaktadır.
Hastalığı nedeniyle kendi başına hayatını sürdüremeyecek durumdaki hastaların, infazın ertelenmesi başvuruları kabul edilmemektedir, bu da sağlık durumlarını kötüleştirmekte, ölüm sınırına kadar getirmektedir.
Çeşitli Hapishanelerde siyasi mahpuslar ölüm orucu eylemi yapmaktadır. Ölüm orucu eyleminin bağışıklık sistemini zayıflattığı ve salgın nedeniyle eylemi yapan kişilerin büyük risk altında olduğu bir gerçektir. Av. Aytaç Ünsal Burhaniye T Tipi Hapishanesinde adalet talebiyle 106 gündür, Av. Ebru Timtik ise Silivri Kapalı Hapishanesinde 137 gündür yine adalet talebiyle ölüm orucundadır. İzmir Şakran Kadın Hapishanesinde bulunan Didem Akman ile İzmir Şakran 1 No’lu T Tipi Hapishanesinde bulunan Özgür Karakaya adalet talebiyle 90 gündür ölüm orucundadır. Ölüm orucu yapan siyasi mahpusların bir an evvel tahliye edilmesi ve ölüm orucu taleplerinin yerine getirilmesi gerekmektedir.
Ağır hasta mahpusların salgın hastalık durumunda ciddi risk grubunda bulunması nedeniyle serbest bırakılarak infazlarının ertelenmesini, tutuklu olanların serbest bırakılmasını, Hasta mahpusların değerlendirilmeleri her koşulda sadece klinik yaklaşım ile değerlendirilmeli, alıkonulmasının uygun olmadığına dair tıbbi raporları olan mahpuslar ivedilikle salıverilmelidir. İnfaz Kanunun 16. Maddesi hasta mahpusların ihtiyacı doğrultusunda değiştirilmelidir.
Adil yargılanma talebiyle ölüm orucu eyleminin 137. gününde bulunan Av. Ebru Timtik ve 106 gününde bulunan Av. Aytaç Ünsal’ın salgın hastalık durumunda ciddi risk grubunda bulunması nedeniyle taleplerinin kabulü ile serbest bırakılmasını,
Korona virüs salgını nedeniyle aile ve avukatları ile görüşmeleri yasaklanan veya kısıtlanan tüm mahpuslara tanınmış olan 20 dakika yakınları ile telefonla görüşme hakkı, İmralı Hapishanesinde bulunan mahpuslara da Covid-19 önlemleri kapsamında sürekli olarak sağlanmalıdır.
 Cătălin Eugen Micu / Romanya, 2016, § 56; örneğin bkz. Jeladze / Gürcistan, 2012, § 44
 Salakhov ve Islyamova / Ukrayna, 2013, §§ 124-125
 Ananyev ve Diğerleri / Rusya, 2012, § 156
 Neshkov ve Diğerleri / Bulgaristan, 2015, § 243
 Ananyev ve Diğerleri / Rusya, 2012, § 146
 Dudchenko / Rusya, 2017, § 130
 Kudła / Polonya Bşv No. 30210/96
MODERN KÖLE ÇİFTLİKLERİ: ÇALIŞMA KAMPLARI
2013 yılı Mayıs ayında başlayan eylemlere polisin uluslararası standartlara ve yasalara açıkça aykırı orantısız güç… https://t.co/SFMlvtvi1V
📌Bu akşam gerçekleşecek programda Av. Yldız İmrek ve Av. Bahri Belen 'Avukatların Adil Yargılanma ve Yaşam Hakkı'nı… https://t.co/0wKjCewd1P
RT @IsciKomisyonu: Soma,Ermenek,Torunlar ve daha onlarcası devlet için doğal afet . Çünkü işçiler sermaye tarafından öldürülmez. O yüzden d…
Gözden kaçırmış olanlar için, Ayça Söylemez (@aycasoylemez) ÇHD'li avukatların 159 yıl ceza almasına sebep olan dos… https://t.co/nKOiFJ65fL
RT @CmrtesiAnneleri: 25 yıl önce bugün, 27 Mayıs 1995 tarihinde “Kayıplarımızı İstiyoruz!” diyerek Galatasaray’a çıktık. #CumartesiAnneleri…
Cezasızlık bir Türkiye gerçeği olarak her gün kendini yeniden hatırlatıyor. Ne var ki umut da mücadele de tükenmiyo… https://t.co/26DaKs4tz8
RT @ChdKadin: Salgın karşısında daha savunmasız durumda olan HIV+ bireylerin sağlıklı yaşama hakkı pandemi sürecinde daha da kısıtlanmış du…
Kadınlarla, gençlerle, işçilerle, yaşlılarla, çocuklarla, sokak hayvanlarıyla birlikte oradaydık. Yitirdiklerimizin… https://t.co/nsyP3iZkqY
RT @ChdKadin: Cinsel suçlar geçiştirildikçe, yok sayıldıkça kadına yönelik şiddet ve kadın cinayeti haberlerinin son bulması beklenemez. Fa…
Dün yaptığımız açıklamada işkencenin yaygın ve sistematik oluşunu vurgulamıştık. Çorlu'da kayda alınan bu görüntüle… https://t.co/OeLwmkENvf