Mavi Çanta | Mobbing Nedir?
Mobbing kavramı, İngilizce “mob” kökünden gelmekte olup, “Mob” sözcüğü, aşırı şiddetle ilişkili ve yasaya uygun olmayan kabalık anlamındadır. İş yaşamında maddî ve manevî çok büyük zarara yol açan duygusal taciz, yakın geçmişte başlı başına bir olgu olarak tanımlanmıştır. Mobbingin (işyerinde psikolojik taciz) kelime anlamı, psikolojik şiddet, baskı, kuşatma, taciz, rahatsız etme veya sıkıntı vermektir. Türk Dil Kurumu ise, mobbing kavramının karşılığı olarak “Bezdiri” kelimesini belirlemiş.
Mobbingin Aşamaları ise şöyle
Modern hayatın getirdiği temel sorunlardan birisi haline gelen psikolojik tacizin sonuçları ve etki alanı oldukça geniştir. Bireyler, böyle bir sorunu bilmekte, yaşamakta, ancak tanımlama ve çözüm konusunda bir adım atamamaktadır. İşyerinde psikolojik taciz, bireyin saygısız ve zararlı bir davranışın hedefi olmasıyla başlamakta ve daha sonra tacizcinin saldırgan eylemleriyle devam etmektedir. Bir sonraki aşamada da mağdur, sorunun kaynağı, problemli ya da akıl hastası olarak damgalanmaktadır. Zaman zaman saldırganlığa tacizcinin dışında yönetim veya iş arkadaşları da katılabilmektedir.
Genellikle bireyin toplumsal itibarını düşürmeye yönelik saldırgan bir ortam oluşturulmakta ve sistematik olarak baskı yaratılıp işten ayrılması sağlanmaktadır. Psikolojik tacizin birey üzerindeki duygusal ve fiziksel etkilerini; uykusuzluk, sinir bozukluğu, melankoli hali, yoğunlaşma bozukluğu, sosyal yalıtım, kendini küçümseme ve aşağılama, sosyal uyumsuzluk, çeşitli psikosomatik rahatsızlıklar, depresyon, umutsuzluk ve çaresizlik hissi, sinirlilik, öfke, huzursuzluk ve derin keder hâli olarak tanımlanmaktadır.
Mobbing insanın meslekî bütünlük ve benlik duygusunu zedeler, kişinin kendine yönelik kuşkusunu artırır, paranoya ve kafa karışıklığına neden olur, kurban kendine güven duygusunu yitirir, kendisini yalıtabilir, huzursuzluk, korku, utanç, öfke ve endişe duyguları yaşar. Mobbing, ağlama, uyku bozuklukları, depresyon, yüksek tansiyon, panik atak, kalp krizine kadar giden sağlık sorunları ve travma sonrası stres bozukluğu yaratabilir.
Psikolojik taciz, Türk Medenî Kanunu’nda açıkça düzenlenmemiş olmakla birlikte; “Dürüst Davranma” başlıklı 2. maddesindeki “Herkes, haklarını kullanırken ve borçlarını yerine getirirken dürüstlük kurallarına uymak zorundadır” şeklindeki temel ilkeden başlayarak; kişiliği vazgeçme ve aşırı sınırlamaya karşı koruyan 23. madde, saldırılara karşı koruyan 24. madde ve bu konuda açılacak davaları düzenleyen “Davalar” başlıklı 25. madde kapsamında ele alınabilmektedir.
Türk Ceza Kanunu’nun amaçları arasında yer alan “kişi hak ve özgürlüklerinin korunması” kapsamında, psikolojik tacize konu eylemlerin işleniş biçimleri ve sonuçlarına göre her biri ayrı ayrı değerlendirilmek üzere 96. maddesindeki eziyet, 105. maddesindeki cinsel taciz, 106. maddesindeki tehdit, 107. maddesindeki şantaj, 117. maddesindeki iş ve çalışma hürriyetinin ihlali, 122. maddesindeki ayırımcılık, 125. maddesindeki hakaret, 123. maddesindeki kişilerin huzur ve sükûnunu bozma, 124. maddesindeki haberleşmenin engellenmesi, 132. maddesindeki haberleşmenin gizliliğini ihlal, 133. maddesindeki kişiler arasındaki konuşmaların dinlenmesi ve kayda alınması, 134. maddesindeki özel hayatın gizliliğini ihlal, 135. maddesindeki kişisel verilerin kaydedilmesi TCK’da suç olarak sayılan fiiller arasında yer almaktadır.
Görüldüğü üzere mobbing’e uğradığını düşünen kişilerin başvurabileceği birçok hukuk maddesi bulunmaktadır.
– Mobbing mağdurunun yapabileceği en büyük hata bunu kabul etmek ve mobbing’e teslim olmaktır.
– Mobbing’e neden olan tüm davranışların gün ve saat olarak kaydedilmesi, delil oluşturulması yerinde olacaktır.
– Mobbing süresince kendinize taraftar toplamaya çalışarak şirket içinde bir tür ikilik yaratacak tavırlara girmenizi önermeyiz. Bu, sizi de haksız duruma düşürme ihtimali olan bir davranıştır.
– Şirketlerde bulunan ombdusman, akil adam ya da mentor gibi güvenilir kişilere danışıp olayın çözümlenmesini, arabuluculuk yapılmasını isteyebilirsiniz.
– Aynı şekilde mobbing’den haberi olmayan üst düzey yöneticilerin uygun bir zamanda ve uygun bir dille haberdar edilmesi faydalı olabilir. Burada, yöneticilere yasal yollara başvurulup, şirketin adının mahkemelerde geçmesinin istenmediğinin belirtilmesi güzel bir jest olacaktır.
– Tüm bunlardan da netice alınamadığı takdirde, mutlaka iş hukuku konusunda uzman bir avukattan yardım alınmalı, tüm deliller ve süreç kendisine aktarılmalıdır.
– Mahkeme aşamasına gelindi ise mahkeme süreci şirket içinde mümkün mertebe gizli tutulmalıdır. Zira bunun duyulmasının yaratacağı tepkileri ön görmek çok zordur.
Mobbing aslında çok zor bir psikolojik durum. Mobbing’e hiç maruz kalmamanızı dileriz, ama olur da maruz kalırsanız sonuna dek mücadele edin ve kanunların da yanınızda olduğunu unutmayın.
4 Şubat 2015 / İş Hayatı ve Liderlik