Gyrgyzystan: Müftiniň seks başagaılygy
Gyrgyzystanda ıurduň baş dini wekiliniň çuw ıalaňaç ıagdaıda bir aıal maşgala bilen jynsy gatnaşyga girendigine çalym edıän wideonyň ıaıramagy bilen, ıurtda nägilelikli garaıyşlar barha möwç alıar.
Ähli kişi wideodaky erkek kişiniň Gyrgyzystanyň baş müftüsi Rahmatulla-Haji Egermberdiıewdigini ykrar edip, munuň bilen ylalaşıar. Bu ıerde esasy sorag başga zatda, ıagny müftiniň söıgi meıinden humarlan ıaş aıal maşgala kim?
Tankytçylar ol aıaly İokary yslamy ruhy lideri nikasyz jynsy gatnaşyklara iteren atsyz “seks bomba” diıip häsiıetlendirdiler. Emma Egemberdiıewiň özi “Hudaıyň öňünde päkdigini”, şeıle-de şol aıal bilen eııäm dört ıyldan bäri nikalydygyny aıdıar.
Her niçikde bolsa, bu düşündiriş baş müftiniň edarasynyň daşynda ıygnanan onlarça protestçiniň gahar-gazabyny köşeşdirmekden ejiz gelene çemeli. Demonstrantlar ony zynahor diıip atlandyryp, wezipesinden çekilmegini talap etdiler.
Düıbi Bişkekde ıerleşıän “Musulmanlaryň geňeşi” atly hökümete degişli bolmadyk guramanyň agzasy Bakyt Nurdinow bu wideonyň juda elheder ıagdaılary döredendigini aıdıar: “Bu waka boıunça juda gyzgalaňly jedeller gidıär. Musulman jemgyıetiniň liderleri huk boldular. İagdaı juda çylşyrymly, olar näme diıjeklerini hem bilenoklar. Bu ilkinji gezek ıüze çykan bir ıagdaı boldy. Şeıle zatlara şaıat bolıandygymyz juda gynandyryjy”.
Täze ıyl gijesi gyrgyz websaıtlarynda peıda bolan bu wideo gizlin kamera arkaly surata düşürilene meňzeıär. Bu wideoıazgynyň soňundan ähli saıtlardan aırylandygyna garamazdan, wideodan käbir suratlar saklanyp galypdyr.
Seks wideo ıazgylary Gyrgyzystan üçin täze bir zat däl. Mundan öň “Ata-Meken” syıasy partiıasynyň lideri Omurbek Tekebaıewiň hem şuňa meňzeş ıazgylary orta çykypdy. Emma dini wekilleriň jynsy gatnaşyklaryny görkezıän wideolar ıurtda belli bir derejede uly nägilelikeriň döremegine sebäp boldy.
Egemberdiıew Haja zyıaratlary gurnamak bilen bagly alyp baran işleri üçin salgytlary tölemezlikde aıyplanyp, derňew işini gozgalandygyna garamazdan, geçen ıyl baş müfti hökmünde saılanypdy.
Egemberdiıew özüne bildirilıän aıyplamalaryň galpdygyny öňe sürıär. Şeıle-de ol bu wideoıazgynyň hem “şular ıaly oıundygyny” nygtaıar. Ol öz şahsy durmuşy bilen beıle gyzyklanıan adamlaryň kimlerdigini “juda bilmek isleıändigini” hem aıdıar. Egermerdiıew hökümet resmilerini we aňtaw işgärlerini öz şahsy işlerine garyşmakda ozal hem ençeme gezek aıyplapdy.
Gyrgyzystanyň prezidentiniň ıurduň parlamentindäki wekili Orozbek Moldaliıew ıörite matlap bilen edilıär diıilıän aıyplamalary inkär edıär. Ol ıurduň müftüleriniň öz wezipelerini ahlak üçin däl-de, şahsy bähbitleri ugrunda ulanıandyklaryny aıdıar.
Moldaliıew bu barada şeıle diııär: “Şol bir dini terbiıäni alan mollalaryň eııäm tutuş bir nesli kemala geldi. Olaryň ählisiniň hem müfti bolasy gelıär. Bu maksadyň arkasyndaky sebäp hem – Haj zyıaraty. Ol ıerde gizlin 4-6 million dollar gazanmak mümkinçiligi bar”.
Soňky wideodan soň ıurduň dünıewi hökümeti bilen Müftüligiň arasyndaky boşluk has-da ulalana meňzeıär. Gyrgyzystanyň Müftüligi döwlet tarapyndan dolandyrylsa-da, ol ıurduň ymamlary meselesinde has köp awtanomiıa ugrunda tagalla edıär.
Soňky saılanan müftüleriň hiç biri öz wezipesinde kesgtilenen bäş ıyl möhletini doly oturyp bilmedi. Ozalky müfti bu wezipeden korrupsiıa dawasy sebäpli çetleşdirildi. Ondan öňküsi bolsa, 2010-njy ıylda alnyp gaçylyp ıowuz ıenjilenden soň, aradan çykdy.