Download "DÜNYA KÖMÜR YATAKLARI GONDWANA KITASI BİTUMLU KÖMÜR YATAKLARI KUZEY AMERİKA VE AVRUPA TAŞKÖMÜR YATAKLARI"
1 DÜNYA KÖMÜR YATAKLARI GONDWANA KITASI BİTUMLU KÖMÜR YATAKLARI KUZEY AMERİKA VE AVRUPA TAŞKÖMÜR YATAKLARI
2 GONDWANA KITASI BİTUMLU KÖMÜR YATAKLARI Gondwanaland kömürlerinin çökelimi sırasındaki iklimsel koşullar, Avrupa Karbonifer kömürlerininkinden oldukça farklıdır. İklim genelde kuru ve yağışlı dönemlerin birbirini izlediği ılıman-soğuk bir nitelikteydi. Ancak, Gondwanaland çökeliminin son evrelerine doğru iklim daha ılıman, hatta sıcak ılıman hale geldi. İlk zamanlardaki bataklıkları oluşturan bodur, geniş yapraklı Glossopteris orınanları, günümüzde subarktik koşullarda bulunmaktadır. Bu, kömür içeren istifler içinde taze, bozunmamıi feldispatların varlığıyla da doğrulanmakyadır. Buna karşın Kuzey yarıkürede bulunan Lepidophyta orınanları, ağaçlar ve bunlar altında çok yoğun bir otsu gelişim sunuyorlardı ki, bu nemli tropik ve subtropik koşulları anlatmaktadır. Ek olarak, bu flora içinde büyüme çemberlerimin gelişmemiş olması Karnonifer de bu turbaların geliştiği iklimsel kuşakta belirgin mevsimsel değişimlerin olmadığını gösterınektedir. Gondwana kömürleri, Avrupa kömürlerinin tersıne kıtasal platforın havzalarda ve sert zeminler üzerinde gelişmiş olmalıdır. Bu havzalar sığ ve yavaş çökme hızına sahip havzalardı. Bu koşullar turba çökelimi için uyğun koşulları yaratmıştır. Sonuçta, Gondwanan kömürleri daha kalın gelişme şansına sahip olmuştur. Dünya nın ikinci kalın damarı (Hindistan da Sıngrauli sahastam 113 m) böyle bir yerleşimde oluşmuştur.
4 KUZEY AMERİKA VE AVRUPA TAŞKÖMÜR YATAKLARI Kuzey Amerika ve Avrupa taşkömür yatakları, hemen tamamen Karbonifer de tropikal iklimsel koşullarda oluşmuş büyük yataklanmalardır (Şekil 37). Avrupadakiler, İngiltere de bir çok irili ufaklı saha, Ruhr havzası, Donetz havzası (Rusya), Zonguldak havzasından oluşur. Kuzey Amerika da da bir çok Karbonifer yaşlı yatak bulunmaktadır. Bunlardan yalnızca Appalaşlardaki yataklar Avrupa daki toplam taşkömür rezervine eşittir.
5 İki Karbonifer Paleocoğrafya haritası
6 DÜNYA KÖMÜR ÜRETİMİ VE TÜKETİMİ Çizelge 11 ve Çizelge 12, sırasıyla dünya kömür rezervlerinin ülkelere göre dağılımıyla bu rezervin hangi ülkeler tarafından ne kadar tüketildiğini göstermektedir. Her iki çizelgede de değinilmeyen ülkelerin rakamlarının ihmal edilebilir düzeyde olduğu belirtilmelidir.
9 TÜRKİYE DEKİ KÖMÜR YATAKLARI Zonguldak Taşkömürü Havzası Rezervleri (Mton) Bölge Adı Görünür Muhtemel Mümkün Toplam rezerv Rez. rezerv Rezerv Armutçuk Kozlu Üzülmez Karadon Amasra TOPLAM
10 Zonguldak Havzası kömürlerinin ortalama kısa analiz değerleri Armutçuk Amasra Zonguldak Nem % 2 5-5,95 0,95-6,2 Kül % 5,55 10,98-20,46 5,39-5,24 Organik madde % 36,97 32,45-37,14 27,26-32 Sabit karbon % 55,70 42,07-46,50 54,93-64,96 Toplam Kükürt % 0,93-1,61 0,72-1,22 0,31-1,03 Kalorifik değer cal/gr
14 TÜRKİYE LİNYİTLERİ Yatak adı Ankara-Beypazarı Görünür rezerv(x bin ton) Muhtemel rezerv (xbin ton) Mümkün rezerv (xbin ton) Isıl değer (cal/gr) Adıyaman-Gölbaşı Bingöl-Karlıova Bolu-Mengen Çanakkale-Çan Çankırı-Orta Eskişehir-Koyunağılı Konya-Beyşehir- Seydişehir Kütahya-Seyitömer Kütahya-Tunçbilek Manisa-Soma K.Maraş-Elbistan Muğla-Milas-Yatağan Sivas-Kangal Tekirdağ-Saray TOPLAM
15 Erken Tersiyer (çoğunlukla Eosen) kömürleri Anadolu nun Erken Tersiyer (Paleojen) yaşlı kömürlerinin tamamı, Kuzey anadolu bölgesınde Erzurum dan batıda Bilecik e kadar uzanan bir zon içinde yer alır. Bu zon, kuzeye doğru dalarak yiten Neotetis okyanusunun yayönü alanını oluşturmaktadır (Şekil 40). Aynı dönemde Anadolu nun güneyini oluşturan Toroslar büyük nap hareketlerine maruz kalan bir bölge olduğundan bu bölgede kömür oluşumu izlenmemektedir.
16 Miyosen kömürleri Ülkemizdeki toplam linyit rezervinin %90 nından fazlası Neojen kömürlerinden, ve bunun yarısı da Afşin-Elbistan dolayındaki bir tek kömür havzasından oluşur. Şekil 41, Türkiye nin Orta Miyosen paleocoğrafyasını yansıtmaktadır. Orta Miyosen le (ve hatta daha erken Miyosen le) birlikte Doğuda gidişli bir denizel körfez (sivas havzası ve bunun doğu alanlara doğru uzantısı) Güneyde yine geniş bir denizel alan (Adana ve Mut havzaları) bulunur. Her iki denizel kuşakta bazı kömür oluşumları bilinmekteyse de çokça ve yaygın olarak işletilen kömürler bulunmamaktadır. Yalnızca Erzurum civarında Oltu-Narman havzasında hatırı sayılır kömür oluşumları bulunmaktadır.
18 TÜRKİYE TURBALARI MTA jeoloji mühendislerinden Sabiha Berkün ün 1992 de yaptığı bir çalışmaya göre Ülkemizdeki beli başlı turba yatakları şunlardır. Afyon-Çay-Eber gölü: Yüzeyde tamamen sucul bitkilerden (kamış, su zambağı, hasır otu) oluşur. Antalya-Kaş-Çayköy-İncirli mevkii: 1500 hektarlık bir alan kaplar. Çoğunlukla 2-2,5m yüksekliğinde kamışlarla kaplıdır. 90 cm kalınlığındaki turbanın altında greşil kil tabakası bulunur. Antalya-Elmalı-Yuvaköy-Karagöl yatağı: DSİ nin drenaj çalışması yüzünden alandaki bütün göl suyu uzaklaştırılmıştır. Böylece 10 bin hektarlık alan ortaya çıkmıştır. Turba kalınlığı en az 110 cmdır ve bunun üstten 45 cm kadarı yanmıştır. Büyük ölçüde kamış, saz, su lalesi artıklarından oluşur. Köylüler halen üzzerinde tarım yapmaktadırlar. Denizli-Acıpayam-Tarım işletmesi müdürlüğü: 2000 hektar kadar bir alanda tamemen cılız ottan türemiş turba bulunur. Bursa-Orhaniye-İznik gölü Örnek köyü: 50 cm kalınlığında turba bulunur. Kısmen yanmıştır. Samsun-Bafra-Yedigöller: 70 bin hektarlık bir alanda parça parça turba gelişmiştir. Maraş-Türkoğlu-Mine höyük köyü: Önceleri varolan bir gölün drenajıyla açığa çıkmıştır. Saz, kamış ve gelinotundan oluşmuştur. Tatlı su kavkılanm da içerir. Kars-Göle: En az 100 cm kalınlıkta otsu bitkilerden oluşan bir turbalıktır. Kars-Ardahan-Cincirop: daha 1957 de rezervi ton olarak hesaplanmıştır. Çankırı-Orta: tonluk bir rezervi bulunuyor kcal/kg kadar ısıl değere sahip. Bolu-Gerede-Yeniçağa: 10 bin hektarlık alan kaplar. En az 2,5 m kalınlıkta turba içerir. Çiçekçilik amacıyla yerinden kazılıp pazarlanmaktadır. Eskişehir-Çifteler: 1050 dekarlık alanda bulunur. Üstünde ekim yapılmaktadır. En az 1,5 m kalınlıkta bir turba gelişimi bulunuyor. Kayseri-Merkez-Ambar köyü: Sahada 1969 da jeolojik harita alımı ve iki adet te yapılmıştır. Rezervi 104 milyon tondur. Hakkari-Yüksekova: Turba 20 km2lik bir alanda bulunur. Görünür rezerv 18 milyon ton civarındadır.
Kömür Rankları. Alt bitümlü kömür: Siyah linyit, mat siyah ve genlde % nem içerir. Enerji içeriği 8,300 BTU/lb.
Kömür Rankları Linyit: Düşük kaliteli kahverengi-siyah bir kömürdür (i.e., low heat content per unit) ve yüksek nem ve uçucu madde içeriğine sahiptir. Enerji içeriği 4000 BTU/lb den azdır. Alt bitümlü
elektrik enerjisi' GENEL ENERJİ ÜRETİMİNDE KÖMÜRÜN Y ERİ maden mühendisleri odası İffü
elektrik enerjisi' ve politik yapısından soyutlanmadan verilmeye çalışılmış, gelecek konusunda da belirli yaklaşımlara gidilmiştir. Şu bir gerçektir ki; enerji üretiminde, ülkelerin kendi öz kaynaklarına