Dünyada İlk Demokrasi Hereketleri Nerde Başlamıştır?
Dünyada İlk Demokrasi Hereketleri Nerde Başlamıştır? konusu
Dünyada Ilk Demokrasi Hereketleri Nerde Başlamıştır
Atina sitesinde nüfusun bir kısmını esirler teşkil ederdi. Atina uygulaması büyük çoğunluğu site dışına itmekle kalmıyor, bu ilk örneğinde halk (demos) kavramın ayrıntılardan ayıklayarak adeta homojen bir anlama (elitizme) indirgiyordu. O bakımdan Atina�da �demos� buna hak kazanmış homojen bir kitledir. Bu homojen kitlenin sosyolojideki karşılığı �cemaat� �sınıf� ya da �klan�dır. Cemaatin sosyolojik bir olgu olduğu yerde ise birey yerine cemaatin ortak ruhu, irade ve çıkarları söz konusudur. Dolayısıyla böyle bir uygulamada bireyin çıkarları yerine sitenin çıkarları önde gelir.
Site, ortak iradesi, kolektif mülkiyet uygulaması ve doğal dayanışma boyutuyla bir çeşit cemaat toplumudur. O nedenle eski Yunan�da birey yok, klan, sınıf ve site vardır. Demokrasinin kamusal alanı olan gerçek zemininde işte bu tanımlanmış mensubiyetler yer alır. Oysa demokrasilerin ayırt edici öğesi bireydir, vatandaştır. Vatandaş kavramı aynı zamanda demokrasinin kamusal alanının en temel belirleyicisidir.
John Lock, doğal hukuku ortaya atarak, iktidarın, özellikle monarşinin Tanrısal kökenli varlık zincirlerinin bir halkası olduğu iddiasını çürüttü . Lock�a göre doğal hukuk, Tanrısal hukuk ile özdeşleşti ve tüm insanların, yaşama hakkı, belirli özgürlükler, mülkiyet sahibi olmak ve emeğinin ürünlerinden yararlanmak da dahil olmak üzere temel haklarını garanti ediyordu. Lock�a göre bu hakları güvence altına alabilmek için, sivil toplumdaki insanlar yönetimle bir sözleşme ilişkisine giriyorlardı. Vatandaş yasaya itaat etmekle yükümlüyken, yönetim de yasaları yapmak ve ülkeyi dışarıdan gelecek zararlara karşı savunmak hakkına sahipti ve bunların tümü kamusal esenlik içindi.
Bu öğreti ilerleyen dönemde iktidarı başkanlık, kongre ve yargı arasında bölen ABD Anayasasının düşünsel temellerinin oluşmasında da etkili olmuştur. Ortaçağın sonlarında İngiltere�de ilk demokrasi hareketi ile karşılaşılmıştır. Kralın hareketlerini kısıtlayarak, halka kişi hürriyeti, can ve mal güvenliği getiren bu hareket tarihte Manga Carta Libertatum olarak bilinen Büyük Hürriyet Fermanı ile gerçekleşmiştir.
Jean � Jacques Rousseau, insanların doğuştan itibaren hür ve eşit oldukları düşüncesini savunmuştur . Onun bu konudaki görüşleri demokratik düşünceye önemli katkılar olarak değerlendirilir. Bu görüş, insanlar arasında hem eşitlik anlayışının, hem de hak ve hürriyet bilincinin gelişmesinde önemli bir düşünsel aşama olarak kabul edilmektedir.
Demokrasi konusunda atılan somut adımlardan biri de Amerikan Bağımsızlık Bildirgesi�dir . 1776�da Amerika�da İngiliz kolonilerinin haklarını temsel eden bir kurul ülkeyi kendi iradesi ile yönetme arzusunu bu bildiri ile ortaya koymuştur. Daha sonraki yıllarda Fransız İnsan ve Vatandaşlık Hakları Beyannamesi demokrasi tarihinin önemli aşamalarından biridir.
Hobbes, � in demokrasiyi tanımlaması
Hobbes, ana yapıtı Leviathan' da demokrasiden çok az söz etmektedir . Çünkü zaten ileri sürdüğü kuramın demokrasiyle pek bir ilgisi yoktur. İnsanın birincil amacının nefsini korumak olduğunu ve toplumun tehlikeli ye yıkıcı ihtirasları zor yoluyla baskı altına alacak biçimde yönetilmesi gerektiğini düşünerek, siyasal gücün, emirlerine karşı gelmeye kimsenin cesaret edemeyeceği bir biçimde (Egemen diye adlandırdığı) tek bir noktada toplanmasını önermektedir. Söz konuşu düzen, Egemen'in herşeye kadir, tek ve bölünmez olmasını gerektirdiği için, Hobbes� un özlemi en iyi şekilde tek bir yöneticinin mutlak üstünlüğü (ki bu yönetici, mutlak olduğu sürece, ister I. Charles, isterse Cromwell olsun) ile gerçekleşebilir. Ancak, İngiliz îç Savaşı sonucunda meclis'in baskın çıkabileceği olasılığını da hesaba katan Hobbes, ihtiyatlı davranarak, mantığını ve siyasal konumunu korumak amacıyla, egemenliğin, almaşık olarak, «bir» sözcüğü vurgulanmak kaydıyla «bir însan'a ya da bir Meclis'e» verilebileceğini teslim etmektedir.
Rousseau ve Madison� un Dolaysız Demokrasisi
Spiril of Laws� dan sadece on dört yıl sonra yayımlanan The Social Contract (Toplumsal Sözleşme) siyasal kurama yeni ve güçlü bir hamle kazandırmıştır . Rousseau'nun işkence çekmiş kişiliği, yaşamın deneyimlerine yoğun bir duygusallıkla tepki göstermiştir ve aklına uygun gelen ilkelere ihtirasla sarılmıştır. Görüşlerini mantıktan çok duygusal bir sezgi ile belirleyerek, onları zaman zaman uygun olmayan kategorilere zorlamıştır. Fakat isyancı da olsa, taze bir hayal gücü, ona geleneğin sınırlarının ötesine geçen bir kavrayış sağlamıştır. Böyle bir insandan, genelde bir bütünlüğe varıyor gibi gözükse de, bağlantıları yer yer gevşek ve kopuk olan bir siyasal kuram türemiştir. Yer yer rastlantısal olarak birçok konuya el atmıştır. Doğrudan doğruya demokrasi konusunda söyledikleri sınırlı olduğu gibi çok"'da" Özgün değildir. Bu durum kısmen tanımındaki katılıktan ileri gelmektedir; çünkü söz konusu deyimi sözcük anlamıyla alarak, kendinden öncekilerin yaptığı gibi, halkın tüm bireylerinin doğrudan doğruya hükümet etmesi gibi sınırlı bir anlamda kullanmaktadır. Geleneksel belirlemeye uygun olan bu bakış açısına göre demokrasi, öbürleri aristokrasi ile monarşi olan üç temel türden birini oluşturmaktadır. Aynı teraneye bağlı kalarak, Rousseau, bir kimsenin iradesinin hiçbir zaman bir başkasınca temsil edilemeyeceği için, temsilciliğe dayalı bir sistemin demokratik olmadığı görüşünde de ödünsüzdür. Bu konudaki ısrarıdır ki, siyasal özgürlüğü yalnızca meclis seçimleri sırasında tattıklarını ileri sürdüğü İngilizlere karşı alaycı tavrını açıklar
Kullandığı kategorinin darlığı üzerinde durulmasa bile, Rousseau yine de dolaysız demokrasiyi yeterince incelemediği için eleştiriye açık olacaktır; bu eksiklik için de Montesquieu, Locke ya da Hobbes'dan daha fazla bir özüre sahip değildir . Onlar, görüldüğü gibi, başka bir kaynakları olmadığı için demokrasi konusundaki görüşlerini klasik antik çağdan edinmişlerdi. Oysa Rousseau, doğrudan gözleyebildiği bir başka kaynağa sahipti. Cenevre'nin bir yurttaşı olarak dünyaya gelmişti. Baştan aşağı duygusal ve romantik bir kişi olarak, doğduğu ülke ile övünüyor ve kurumlarından benimseyerek söz ediyordu. Gerçekte İsviçre�nin bazı kanton ve komünlerinde, Avrupa'nın daha önceki zamanlarından arta kalan bir şey olarak, Germanik landsgemeînde (ya da erişkin erkek yurttaşların genel toplantısı), en üst yönetici organ olmayı sürdürmekteydi. Bunun özü ve yöntemleri, rahatlıkla, ayrıntılı bir biçimde gözlenerek Atina'dan elde edilen verileri düzeltmek ya da desteklemek için değerlendirilebilirdi. Fakat Rousseau bu tür bir işin adamı değildi. Siyasal yargılarını, sistemi araştırarak değil, belli bir durumun duygularını harekete geçiren bir etki yaratması sonucunda. biçimlendirmişti. Satır aralarını okuyarak, başarılı bir demokrasi için gerekli ön koşulları yani devletin küçük olması, törelerin sade olması, sınıflarda ve zenginliklerde eşitlik elması ve lüksün ya az olması ya da hiç olmaması bir araya getirmenin güçlüğünden söz ettiği bölümde, kafasında Îsviçre�ye ilişkin örneklerin olduğu düşünülebilir. Kuşkusuz, bu koşulların yaygın bir şekilde karşılanabileceğinden hiç de umutlu değildir. Tanımından çıkıp mantıksal olarak ilerleyerek tam anlamıyla gerçek bir demokrasinin hiçbir zaman var olmadığını ve olamayacağını söylemektedir; çünkü «çoğunluğun yönetmesi ve azınlığın yönetilmesi doğal düzene aykırıdır» Psikolojik bîr değerlendirme ile şu sonuca varmaktadır: «Bir tanrılar ulusu olsaydı, demokrasi ile yönetilirdi. Böyle mükemmel bir yönetim insanların harcı değildir.» Demokrasinin bu kadar büyük bir övgü ile lanetlenmesinin, tarihte bir örneği daha yoktur.
Son olarak, bu tartışma çizgisini bırakmadan önce, bunun Amerika Birleşik Devletleri'nin kurucusu olan ideoloji üzerindeki etkisine de dikkatimizi yöneltmemiz gerekir. Anayasanın onaylanması için desteğine gerek duyulanların büyük çoğunluğuna demokrasi sözcüğü bir küfür gibi geliyordu. Gerçekten de, 1786'da New England'ın klasik eğitim görmüş beyefendilerinin Shay îsyanını Solon zamanındaki seisachtheia ile bir tuttuğu kesindi. Bu nedenle, The Federalist gazetesinin yazarları New York Eyaletindeki seçmenlerin görüşlerini etkilemeye çalışırken, önerilen Ana-yasa'yı demokratik eğilimleri çok fazla cesaretlendireceği yolundaki öldürücü eleştiriye karşı savunmak için özen gösteriyorlardı. Fakat demokrasinin ölçütleri, artık gelenekselleşmiş bir doğrultuda kesinlik kazanmış olduğu için, Madison bilinen tanımın yardımı ile güçlüğün içinden çıkabilmiştir. Rousseau'nun beğenisini kazanacak bir kuramsal saflıkla, demokrasiyi cumhuriyetten özenli bir şekilde ayırt etmiştir: «Bu iki biçim arasındaki ayrım... şudur ki bir demokraside insanlar bir araya gelerek doğrudan yönetim bulunur; bir cumhuriyette bunu temsilcileri ve ajanları aracılığı ile yaparlar. Bu nedenle demokrasi küçük bir yerle sınırlı olmak zorundadır. Cumhuriyet ise geniş bir anlamı .kapsayabilir bu mantık ve buna eşlik eden korkular nedeniyledir ki demokrasi sözcüğüne Birleşik Devletler Anayasası�nın ya da Haklar Bildirisi'nin hiçbir yerinde rastlanamaz. Kurucuların yarattığı ve hala da resmen geçerli olan, «cumhuriyetçi bir hükümet biçimidir». Çağdaş demokrasilerin en güçlüsü, demokrasi diye adlandırılmasına izin vermeyen bir düşünce ortamında dünyaya gelmiştir.
Dünyada İlk Demokrasi Hareketleri Nerede Görülmüştür? Tarihi Bilgiler 13 Nisan 2011