Kırmızı Başlıklı Kız ve Hipotermi - Acil TIP
‘Mutfak her zaman kirlidir’
Hiç soğuk kahve içtin mi. Yağmur yanına düştü mü veya dolu seni ıskaladı mı. Beklenmeyen olur ve hazırsan bir şey kaybolmaz. Patikaları senden öncekiler oluşturdu ve yollar giderek aşılır. İnsan doğadan kovuldu. Çabası bu nedenle sonsuzlukla çarpıldı. Kim korkar hain kurttan dememeli, biraz korkunun kimseye zararı yok. Kırmızı başlıklı kız ile yolculuğumuz başlıyor ortaklar. Sizin de varlığınızla koruyalım.
Of dedi kırmızı başlıklı kız. Yine mi ben gitmeliyim. Evet dedi babaannesi, sen gitmelisin. Ama yolda üşüyorum ve korkuyorum. Anlattığım yoldan gidersen güvende olursun dedi babaannesi. Elinde elma sepeti yola çıktı kırmızı başlıklı kız. Son günlerde olanları düşününce artık kuşlarla konuşabiliyor, tırtılları anlayabiliyor, ağaçlara ad verebiliyordu. Açık havayı sevdiğini hissetti ve izlenme hissinden bir türlü kurtulamadı. Etrafında oynayan çalılıklar, çıtırtılar. Giderek üşüyordu ve üşümeye hakkı olmadığını düşünmesi kendisini hiç ısıtmıyordu. Beklenen oldu ve soğuk vücudu ile bilincini kaybetti.
– İstediğiniz olmayacak dostlarım. Kırmızı başlıklı kızı mideye indirmeyeceğim. Tersine size hipotermik kırmızı başlıklı kızlara yaklaşımı anlatacağım. Çayınızı alın, müziğinizi açın ve çevresel aciller dersimizin ilk kısmı olan hipotermik hastaya yaklaşımı dinleyin, gırrrrrr.
Hipotermi her mevsim hastalığı, kış mevsimi beklenmemeli
Otuz derecenin altı kardiyak arrest ile karşılaşmak hem istenir hem istenmez. İstenir çünkü kimse sıcak oluncaya kadar ölü değildir, istenmez çünkü arrest herkesi korkutur.
Saldırgan ısıtma teknikleri bu tip hastaların soğuk ışığı olur. Ancak unutulmaması gereken ısıyı doğru ölçme konusundaki güvendir. Aksiller ısı gerilerde kaldı, özofagial ölçüm gereksiz sıcak. Rektal ısı ise donmuş feçes içinde.
‘Sonra düşme’ fenomeni kulakların düşmeyen küpesi. Periferik ısıtma genel termoregülasyon öncesi yapılır ise ektremite soğuğu kalbe dönecek ve oradan tekrar vücuda üflenecek. Sonuçta senatör bile ısınmayacak.
Periferi ısıtırsan çekirdeği kaybedersin
Soğuk miyokard hırçınlaşır ve fena halde disritmi üretir. Hele bir de kalp santral katater, kardiak travma gibi dışsal uyaranlar altında ise kimsenin gözüne uyku girmez. Öyleyse entübasyon için ne demeli. Bu girişim soğuk kalbi sarsar mı. Hayır dostlarım. Yapılan çalışmalar entübasyonun sıcak, soğuk dinlemediğini gösterdi. Aynı güvende veya güvensizlikte.
Hipotermik hastada dikkat edilmesi gerekenler mi. Evet ortaklar güzel sorular. Hiperkalemi zaten disritmi tırpanı. Bu nedenle soğuk hastalarda hiperkalemi tedavisi ivedelik kazanıyor. Koagülopati bu hastaların düşmanı, kişi kanama yatkınlığı içinde. Pıhtılaşma faktörlerini pipetle hastaya üflemenin anlamı yok. Hastayı ısıtın yeter, kanamama becerisi kendiliğinden kazanılıyor.
Soğuk hasta kolay kanar
Osborn dalgaları başa bela. Bu dalgalar denizde değil, soğuk kalbin sessiz elektrik çırpınışlarında. Otuz iki derece altında yaşamaya çalışanlar niyeti kötü çarpıntılar altında ezilebilir ve zaten kanama riski altındakine nasıl fibrinolitik verilir. İlgili yazı olan 6.Vital/Olgu 5 okunmalı.
Alkollü hipotermik maalesef ölüme daha yakın. Soğuk, diüreze neden olur. Alkol ise bu durumu şelale seyrine dönüştürür. Ilık hidrasyon etkin ancak zaten etkin kasılmayan miyokardı yetmezlik içine sokmadan.
Hipotermide pulmoner ödem kapıda
Kardiyak yaşam destek ilkeleri soğuk hastada farklı değil. Hazırlıklı olun, kardiyak tazeleştiricileriniz, elektriğiniz, pace’iniz yeterince işe yaramayacak. VF, nabızsız VT ise şoklarını hak edecek. Vücut ısısı otuz derece üstüne taşındığında elektrik şokları ritmik olarak sürdürülecek. Bradikardi sizi korkutmasın zaten hipotermikte beklenen.
Soğuk hastaya verilen ilaçların yarılanma ömrü uzar, klirensi düşer. Hasta tekrar ısıtıldığında ise düzeyleri göreceli yüksek olur. Bu durum altında ilaç toksisitesi kaçınılmaz. Peki ne yapılmalı dostlarım. İlaç verilmemeli mi. Verilmeli ancak vücut ısısı otuz derece üstünde olmalı.
Sonuç olarak kalp masajı ve elektrik her daim revaçta. Otuz derece altına ilaçta sakın. Sağkalım düşük olsa da hipotermik kurtuldu mu tam kurtuluyor, torunlarıyla gözü kapalı kahvaltı ediyor. Bu nedenle ısıtalım ortaklar kırmızı başlıklı kızı.
– Ben olmasam kırmızı başlıklı kız ölüyor muydu. Hem ısıttım, hem kurtardım ve bunu kimseden bir şey beklemeden yaptım. Yavaş yavaş gözlerini açıyor ve ben kendimi zor tutuyorum yememek için onu. Madem mideye indirmek konusunda elimden gelmiyor bir şey.
Kimse yalnız kalmamalı, kırmızı kız hiç. Vücut dengeyi seviyor. Her şey yolunda gitsin istiyor ama çevresel bana mısın demiyor. Yerçekiminden kaçınılmaz ama en azından korunulabilir. Sonraki yazılarda çevresel acillerin diğer noktaları irdelenecek ve yolumuza her şeye rağmen devam edilecek.
Silfvast T, Pettila V. Outcome from severe accidental hypothermia in southern Finland- A 10 year review. Resuscitation 2003;59:285-290.
Etikethastane öncesi tıpHipotermiısıosborn dalgası