Potasyum hidroksit yayma preparatı; Mantar kültürü; Mantar antijeni ve antikor testleri
Bir mantar enfeksiyonunu saptamak, hangi mantar veya mantarların mevcut olduğunu belirlemek, bazen duyarlılık testi için mantarı izole etme ve çoğaltma amacıyla bu test yapılabilir.
Doktor deri, akciğer veya sistemik mantar enfeksiyonundan kuşkulandığında; bazen tedaviden sonra tedavinin etkinliğini izlemek için bu test yapılır.
Numunenin nereden (nerelerden) alınacağı kuşkulanılan enfeksiyon bölgesine bağlıdır. Tipik olarak deri kazıntıları, tırnak, saç, vücut sıvıları kan numuneleri ve/veya doku biyopsi numunelerini içerir.
Mantarlar, doğada tek hücreli mayalar veya dallanmış lifçikli küf mantarları olarak bulunan mikroorganizmalardır. Ortamda 50.000 ‘den fazla mantar türü mevcut olmasına karşın 200’den az sayıda tür insanlarda hastalığa neden olmaktadır. Bunlardan yalnızca yaklaşık 20-25 tür sık görülen enfeksiyon nedenleridir.
Mantar enfeksiyonları, dokuların bir veya birden fazla sayıda mantar türü tarafından istilasını, yüzeyel deri enfeksiyonlarından ciddi derin doku, kan, akciğer veya sistemik hastalıklara kadar değişik enfeksiyonları temsil eder. Yüzeyel mantar enfeksiyonları çok sık görülmektedir. Tırnak enfeksiyonları veya genellikle bilinen atlet ayağı, kasık mantarı ve saçkıran veya ağız içinde beyaz lekeler (pamukçuk) vajinal kaşıntılar ve akıntıya neden olan kaşıntılı pullu deri enfeksiyonlarına neden olabilirler. Hastalık Kontrol ve Korunma Merkezlerine göre kadınların hemen hemen % 75’i yaşamları boyunca en azından bir maya mantarı enfeksiyonuna yakalanacaktır.
Mantarlar daha düşük sıklıkla olmak üzere ilk yerleşimlerinden daha derin dokuların içine doğru yayılabilir veya ciddi akciğer enfeksiyonları, septisemi veya vücudun herhangi bir organını etkileyebilen sistemik enfeksiyonlara yol açabilir. Akciğerlerin mantar enfeksiyonları tipik olarak mikroskopik mantar sporlarının kazaen solukla alınmasıyla başlar. Herkes ciddi akciğer ve sistemik mantar enfeksiyonlarına yakalanabilirse de hastaların çoğu yalnızca hafif -orta derecede soğuk algınlığına benzer bulgulara sahip olacaktır. Ancak, HIV/AIDS’liler gibi bağışıklıkları yetersiz kişiler, organ nakli yapılanlar, diyabet veya akciğer hastalığı gibi altta yatan hastalıkları olanlarda ağır mantar enfeksiyonu, sistemik enfeksiyon ve/veya nükseden enfeksiyon riski artmıştır.
Enfeksiyonlara tanı koymak ve tedavilerini yönlendirmeye yardımcı olma amacıyla mantarları saptamak ve tanımlamak için mantar testlerinden yararlanılır. Mantar testi tipik olarak bir lam üstündeki numunenin mikroskopik incelenmesini, bazen mantar bileşenlerini ayırt etmeye yardımcı olmak için bir preparat veya boyalı numune hazırlanmasını içerir. Bu yaklaşım enfeksiyon etkeninin bir mantar olduğunu belirlemek için bu yöntem yeterli olabildiği gibi yüzeyel enfeksiyonlarda artık başka teste gerek duyulmayabilir. Daha kesin tanının gerektiği inatçı, derin doku veya sistemik enfeksiyon olgularında daha sonra kültür, duyarlılık testleri, antijen ve/veya antikor testleri gibi ilave testler yapılabilir.
Kuşkulanılan enfeksiyon lokalizasyonuna (lokalizasyonlarına göre) numune alınır. Yüzeyel enfeksiyonlar için deri kazıntıları, kesilmiş veya tıraşlanmış tırnak veya kıl/saç, bit çubuklu tamponla toplanmış vajinal salgılar veya idrar numunesi toplanabilir. Daha derin doku, organ veya sistemik enfeksiyonlar için bir toplardamardan kan numunesi, akciğerlerden gelen balgam veya bir doku biyopsimateryali kullanılabilir. Menenjitten kuşkulanıldığında beyin-omurilik sıvısı numunesi incelenir.
Bir mantar enfeksiyonunu belirleme ve tanı koymaya, tedaviyi yönlendirmeye ve/veya bazen tedavinin etkinliğini izlemeye yardımcı olmak için mantar testleri kullanılır. Var olan birçok yüzeyel deri ve maya mantarı enfeksiyonunu belirlemek için hastanın klinik muayenesi ve numunenin incelenmesi yeterli olabilmektedir. Her zaman spesifik mikrop tanımlanamaz. Doktorun elinde birkaç topikal ve oral mantar tedavi seçeneği mevcut olup seçimini (seçimlerini) uygulama kılavuzları ve deneyimine dayandırır.
İnatçı mantar enfeksiyonlarına neden olan , daha derin dokuların içine nüfuz eden, akciğerleri etkileyen spesifik mantarları belirlemek için mantar kültürleri kullanılır. Birçok mantar yavaş çoğalır. O mantarları elde etmek için kullanılan besiyeri tipik olarak bakterilerin çoğalmasını engellemekte olup birkaç hafta mantarların üremesini desteklemesi gerekir. Hangi mantar ilacının en iyi tedavi olduğunu belirlemek için bir kültür ortamından izole edilen mantarlarla duyarlılık testi yapılır.
Hastanın halen veya yakın zamanda spesifik bir mantar enfeksiyonunun olup olmadığını belirlemek için kanda mantar antijenleri ve antikorları test edilebilir. Bu testlerle mantar kültürlerine göre daha çabuk sonuç alınmasına rağmen yalnızca spesifik bir mantar türünü test ettiklerinden doktor hangi mantar türünü test edeceğini bilmelidir. Birçok kişide etkene önceden maruz kalınması nedeniyle mantar antikorları mevcut olduğundan tek bir antikor testi halihazır enfeksiyonun varlığını doğrulamayabilir. Antikor düzeylerinin (titreleri) değişip değişmediğini anlamak için akut dönemde ve derlenme döneminde antikor testleri istenir. Sonuçların değerlendirilmesi birkaç hafta sürebilir.
Doktor hastada mantar enfeksiyonu olduğundan kuşkulandığında mantar testleri ister. Tedavinin etkinliğini değerlendirmek için tedavi sonrasında ve tedavi sırasında bu testler de istenebilir. Bazı hastalarda enfeksiyon nüksünü izlemek için mantar testleri istenebilir. Mantar ve/veya virüslerin neden olduğu enfeksiyonların birçok belirti ve bulgusu benzerdir. Bu nedenle hastalığın etkeni belli olmadığında sıklıkla mantar testleri istenir.
Deri, tırnaklar veya mukozaları ilgilendiren bulgular ortaya çıktığı takdirde: yüzeyel enfeksiyonlar için testler istenebilir. Örneğin:
Kaşıntılı, kırmızı renkte, kabuklu deri alanları
Kalınlaşmış, kırılgan ve/veya şekl bozukluğuna uğramış tırnaklar
Ağız içinde beyaz lekeler (pamukçuk)
Vajinal kaşıntı ve akıntı (maya mantarı enfeksiyonu)
Derin ve sistemik mantar enfeksiyonları etkilenmiş vücut bölümüne göre çeşitli bulgulara neden olabilmektedir.Bazı örnekler:
Akciğer enfeksiyonlartı öksürük, ateş, kas ağrıları, baş ağrıları ve döküntüler gibi soğuk algınlığına benzer bulgulara yol açabilmektedir.
Kan enfeksiyonları (septisemi) üşüme-titremke, ateş, bulantı, hızlı kalp atımlarına neden olabilmektedir.
Merkezi sinir sistemi (MSS) enfeksiyonları (menenjit) ağır inatçı baş ağrısı, ense sertliği ve ışığa hassasiyete neden olabilmektedir.
Birçok mantar enfeksiyonuna fizik muayeneye dayanarak tanı konmaktadır. Genel bulgularailaveten birçok deri enfeksiyonunun vücudun tipik yerleşimlerinde (ayak parmakları arasında atlet ayağı gibi) karakteristik belirtileri (enfekte tırnakların görünümü) vardır. Bir klinik değerlendirme doktora hangi mikroskopik hastalık etkeninin mantar enfeksiyonunaq neden olduğu söyleyemez. Birkaç laboratuvar testi bir mantar enfeksiyonunu saptayabilme, doğrulayabilme ve tedaviyi yönlendirebilmede yararlı olabilir Örneğin:
KOH prep (potasyum hidroksit çözeltisi)
Deri kazıntıları, saç veya tırnak kırpıntıları, doku, vajinal sürüntü, vücut sıvıları, balgam Numunedeki mantar olmayan unsurlar çözündürür. Bir mikroskop lamı üzerindeki maya hücreleri ve mantar hiflerini (dallanmış lifçikler) açığa çıkartır. Birincil tarama testi Mantarları saptamasına rağmen hangi spesifik mantarın mevcut olduğunu gösteremez. Hemen
Calcofluor beyaz boya Deri kazıntıları, saç veya tırnak kırpıntıları, vajinal sürüntü, vücut sıvıları, balgam Boya numunedeki mantar bileşenlerini boyar ve mor ötesi ışık altında flöresans verir. Mikroskop lamı üzerinde görüntülemeye izin verir. Mantarları görmenin daha duyarlı bir aracıdır. Mantarları saptamasına rağmen hangi spesifik mantarın mevcut olduğunu gösteremez. Hemen
Mantar Kültürü Deri,tırnak, saç kırpıntıları, vücut sıvıları, doku, vajinal sürüntü, balgam, kan Numune besiyerine ekilir ve numunede var olan herhangi bir mantarın çoğalması için kuluçka döneminden geçirilir.. Bir mantar enfeksiyonu tanısı koymak için birincil araçtır. Tanımlama testleri ve ardışık duyarlılık testi için mantarlar üretilir. Haftalar
Derin ve Sistemik Enfeksiyonlar
İnatçı derin veya sistemik enfeksiyonlarda olduğu gibi daha kesin bir tanıya gerek duyulduğunda, hangi mantarın enfeksiyona neden olduğunu ve en iyi biçimde nasıl tedavi edilebildiğini anlamak amacıyla daha kapsamlı testlere ihtiyaç duyulabilir. Bu genellikle yukarıda ve aşağıda belirtilen testlerin bir kombinasyonunu içerir.
Sistemik Mantar Enfeksiyon Testleri
Duyarlılık testleri Kültürde izole edilmiş mantar örneği Mantar kültürü sonuçlarını izler. Hastalık etkeni olan mantar saptandığında kullanılacak en etkili mantar ilacını (ilaçlarını) belirlemek için istenir. Tedaviyi yönlendirir. Kültür yaptıktan günler, haftalar sonra
Antijen testi Kan, BOS, vücut sıvıları Spesifik mantarla ilişkili proteinleri saptar. Çeşitli mantar tipleri için bu test yapılır. Spesifik mantarla oluşan enfeksiyona tanı koydurur. Gün(ler)
Antikor testi Kan, BOS, vücut sıvıları Spesifik bir mantara karşı oluşan bağışıklama yanıtını saptar. Tek bir numune istenebilir veya 2-3 hafta aralarla akut dönem ve derlenme döneminde numuneler toplanabilir. Spesifik mantarla yakın zamanda oluşmuş veya halen var olan enfeksiyona tanı koydurur, tedavinin takibi için kullanılır. Gün(ler) veya Haftalar
DNA, RNA için molekül testi Kültürde izole edilmiş mantar örneği, kan, BOS, vücut sıvıları Spesifik mantarın genetik materyalini saptar Yaygın olarak bulunmayan, bazıları yalnızca araştırma ortamındaki bazı mantarları saptar. Gün(ler) veya Haftalar
Bir KOH yayma preparatında veya beyaz Calcofluor boyasıyla mantar bileşenleri tanımlanırsa numunede bir mantar mevcut demektir. Bu mantar hastanın geçirmekte olduğu hastalık belirtilerine neden olabilir veya derinin zararsız bir koloni oluşturan mantarı olarak varlığını sürdürebilir.. Bir mantar kültüründe birden fazla mikroskopik canlının varlığı çok sayıda hastalık etkenine (patojenler) veya patojenlerle normal floranın karışımına işaret edebilir. Kültürde yalnızca normal flora varsa enfeksiyon fırsatçı bir mantarla (normal floranın bir bölümü) ilişkili veya numunede mevcut patojen atlanmış olabilir. Ayrıca hastalık başka bir nedene bağlı olabilir.
Antijen testi pozitifse tanımlanmış mantarın o kişideki enfeksiyonun etkeni olması mümkündür. Tek bir serum numunesindeki pozitif antikor testi belli bir mantara maruz kalındığını gösterebilirse de ne zaman maruz kalındığını belirtemez. akut ve derlenme dönemlerinde ölçülen iki serum numunesinde yükselen antikor düzeyleri aktif veya yakın zamanlı mantar enfeksiyonuna işaret edebilir. Bağışıklık sistemleri risk altındaki bazı enfekte hastalarda antikor konsantrasyonları beklenenden daha düşük düzeylerde olabilir.
Numunede herhangi bir mantar türü saptanamamışsa hastada ya bir mantar enfeksiyonu yoktur veya numuneden bir hastalık etkeni izole edilip test edilmesinde başarılı olunamamıştır.
Mantar enfeksiyonları sıklıkla başka bakterilergibi başka mikroplara bağlı enfeksiyonlardan ayırt edilmelidir. Bazı olgularda bir enfeksiyonda hem bakteriler hem de mantarlar mevcut olabilir. Diğer nedenleri tanımlamak veya dışlamak için kullanılabilen testler:
Gram boyaması – Mikroskopik olarak bir numunedeki bakteriler ve/veya mantarları saptamak için hızlı test uygulanır.
Bakteri kültürü – Bir bakteriyel enfeksiyonu dışlamak veya eşlik eden bir bakteriyel enfeksiyon olup olmadığını belirlemek için kullanılır.
ARB yayma preparatı ve kültürü – Tüberküloz gibi bir mikobakteri enfeksiyonundan kuşkulanıldığında bu test istenir.
Kan kültürü – Kan zehirlenmesinden (septisemi) kuşkulanıldığında uygulanır.
Mantarlar, kamuya ait yüzme havuzları ve jimnastik dolapları, terli ayakkabılar, sıkı giysiler ve deri kıvrımları gibi nemli ortamlarda yaşarlar. Doğrudan teması kısıtlayan sandaletler giyerek, sık sık çorap değiştirerek, ayakkabıları kurutarak ve vücudun nemli bölgelerini temiz ve kuru tutarak derinin mantar enfeksiyonları en alt düzeye indirebilir.
İnatçı öksürüğüm ve ateşim varsa niçin doktorum nereye seyahat ettiğimi ve hangi etkinliklerde bulunmakta olduğumu soracak ?
Bazı mantarlar farklı coğrafik bölgelerde bulunur. Kazılarda veya mağara gezintilerinde bulunuyorsanız mantar sporlarına maruz kalmış olabilirsiniz. Yakın zamanda yolculuk yapmış olsanız bile bu tespit doğru olabilir. Bazı mantarların neden olduğu akciğer enfeksiyonları maruziyetten aylar hatta yıllar sonra ortaya çıkabilir (bu konuda daha fazla bilgi için bkz (Yolcuların Hastalıkları)
Tüberküloz ile olan ilişkisi nedir?
Mantarların neden olduğu akciğer enfeksiyonlarının birçok belirti ve bulgusu tüberküloz enfeksiyonuna bağlı olabilir. Genellikle, bulgularınızın nedeni olarak mikobakteri enfeksiyonunu dışlamak için doktorunuz (ARB yayma preparatı ve kültürü gibi) bir tüberküloz testi isteyecektir. Her iki hastalığa neden olan mikroplar hem vücut içinde hem de laboratuvarda yavaş çoğalma eğilimindedir.
Niçin doktorum birçok numune alacak ?
Enfeksiyonun vücutta ne kadar uzağa yayılmış olduğunu değerlendirmek ve bazen mantarın tespit edilme olasılığını yükseltmek için birçok numune alınabilir.
Mantar enfeksiyonu eninde sonunda tedavisiz kendiliğinden iyileşecek mi?
Bazıları iyileşebilirse de tedavi edilmezse çoğu sebat eder. Akciğer ve sistemik enfeksiyonlar giderek kötüleşebilir, bulgular şiddetli olmasa bile kalıcı doku ve organ hasarına neden olabilir. Bazı derin doku enfeksiyonları tedavi edilmezse hemen hemen her zaman ölümcüldür.
Tedaviye uzun süre devam etmek gerçekten gerekli mi?
Evet. Kısa bir müddet kendinizi iyi hissetmeye başlasanız bile doktorunuzun önerilerine uymalısınız.. Maya mantarı enfeksiyonları birkaç gün ila hafta arasında iyileşebilirse de bazı mantar enfeksiyonlarının iyileşmesi sürekli tedaviye rağmen aylar hatta yıllar alabilir.
İlişkili testler: ARB smear ve kültür; BOS analizi; Duyarlılık testi; Gram boyası; Bakteriyel yara kültürü
Hastalıklar/Rahatsızlıklar: Mantar enfeksiyonları, Deri ve yara enfeksiyonları,Verem, Nontuberküloz mikobakteri, Akciğer hastalıkları, Yolcu hastalıkları