Vatandaş soruyor; “Hayat pahalılığı nereye varacak?
Enflasyon, mart ayında da tırmanmayı sürdürdü ve yüzde 11.29'a ulaştı. Hayat pahalılığı vatandaşın belini bükmeye devam ederken, GÖZLEM konuyu masaya yatırarak uzmanlara sordu: “Kalıcı mı, geçici mi?..”
GÜLÇİN KARAEGEMEN/GÖZLEM -Hayat pahalılığı vatandaşın belini bükmeye devam ediyor. Enflasyon Mart ayında da yükselişini sürdürürken, tüketici fiyatları yüzde 1.02, toptan fiyatlar ise yüzde 1.04 arttı. Yıllık enflasyon tüketici fiyatlarında son 8.5 yılın zirvesine çıkarak yüzde 11.29’a, yurt içi üretici fiyatlarında ise yüzde 16.09’a ulaştı. Açıklanan Mart ayın enflasyon rakamlarıyla birlikte, yıllık bazda Ekim 2008'den beri en yüksek düzeye ulaşıldı.
Ekonominin bugün enflasyonun, işsizlikle birlikte yükseldiği, büyümenin de aşağı yönlü olduğu bir durum içinde olduğu ifade edilirken, bu durumun giderek bozulan bir ekonomik görünümle birlikte sosyal ve toplumsal maliyetlerinin son derece yüksek olacağı bir tabloyu önümüze koyduğu belirtiliyor.
Geçtiğimiz haftadan bu yana, ekonomik performansın ölçümündeki üç temel gösterge: işsizlik, enflasyon ve büyüme rakamları... Yöntemsel değişiklikle birlikte 2016 son çeyreğindeki %3,5’a taşınan büyüme oranına rağmen, yıllık büyümede yavaşlama eğiliminin önüne geçilemedi. Bununla birlikte işsizlik ve enflasyon çift hanedeki yerine oturdu. Bugüne kadar izlenen politikaların, 2013’ten itibaren başlayan daralma eğiliminin bugün de sürmesine, gelirin, istihdamın ve yaşam kalitesinin daha da düşmesine yol açtığı vurgulanıyor.
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), 2017 yılı Mart ayında fiyatı en fazla artan ve düşen ürünleri açıkladı. Buna göre Türkiye'nin Mart ayında zam şampiyonu yüzde 27,53 artan mandalina olurken ikinci sırada yüzde 26,05 artan sivri biber oldu. Üçüncü sırada ise fiyatı yüzde 20,45 artan yeşil fasulye yer aldı. Fiyatı en fazla düşen ürünler sıralaması şöyle oldu: "Nar yüzde 20,45, portakal yüzde 18,25, muz yüzde 14,47, elma yüzde 9,64, çarliston biber yüzde 8,95, kadın gömleği yüzde 8,61, limon yüzde 8,58, yurt dışı bir hafta ve daha fazla süreli turlar yüzde 8,11, kalem yüzde 7,14, yurt içi bir hafta ve daha fazla süreli turlar yüzde 6,73, kadın spor ayakkabısı yüzde 6,19, kadın ceketi yüzde 5,88, elbise yüzde 4,66, sabun yüzde 4,64, dizel otomobil yüzde 4,46, koyun eti yüzde 4,32 ve pirinç yüzde 4,00".
Türkiye'de Mart ayında fiyatı yüzde 27,90 düşen yeşil soğan en fazla fiyatı düşen ürün olurken, ikinci sırada yüzde 24,33 düşüş gösteren kabak, üçüncü sırada ise fiyatı yüzde 18,78 düşen karnabahar yer aldı. Fiyatı en fazla düşen ürünler de şöyle sıralandı: "Ispanak yüzde 15,55, marul yüzde 12,43, kuru soğan yüzde 6,40, domates yüzde 5,74, çocuk botu yüzde 5,32, kadın botu yüzde 5,15, erkek kazağı yüzde 5,14, yumurta yüzde 4,97, kadın kabanı yüzde 4,44, anorak tipi çocuk kabanı yüzde 3,43, makyaj malzemeleri yüzde 2,89, benzin yüzde 2,85, LPG dolum ücreti yüzde 2,55, mazot yüzde 2,45, araçların tamirine ve bakımına ödenen ücretler (işçilik) yüzde 2,32, salça yüzde 1,57 ve elektrikli süpürge yüzde 1,51".
GÖZLEM Gazetesi olarak konuyu masaya yatırdık ve uzmanlara sorduk; hayat pahalılığı nereye gidiyor?
ENFLASYON TAHMİNİNİN HİÇBİR ANLAMI KALMADI
Prof Dr Ramazan Abay: Kurdaki ve gıda fiyatlarındaki yükseliş nedeniyle enflasyon 2008 yılından beri en yüksek seviyeye ulaştı. 2017 yılı enflsayon hedefi yüzde 6.5 olarak öngörülürken, Ocak-Şubat aylarındaki fiyat artışları beklentileri alt üst etmiş, mart ayına gelindiğinde aylık artış yüzde 1,2 olurken, yıllık artış yüzde 11,29 olmuştur. Olası kur artışlarının devam etmesi durumunda, üreticiler kur artışından kaynaklanan maliyetlerinin fiyatlara yansıtmaya devam edeceklerdir. Bu durum sonuçta tüketici fiyatlarına yansır, fiyat artışlarının engellenmesi olanaksızlaşır. Diğer taraftan Merkez Bankası döviz rezervlerinin brüt 91,8 milyar dolara düştüğü dikkate alınırsa, dolardaki artış hızını sıkılaştırma politikalarıyla engellenmediği durumlarda – ki böyle olma durumu yüksek- politika faizinde yapılacak her yükseltme, kuşkusuz enflasyon üzerinde artışlara neden olabilecektir.
Merkez Bankası'nın 2017 yılı için yüzde 8'lik enflasyon tahmininin görünen o ki hiçbir anlamı kalmadı. 2017 yılı için çift haneli yüzde 11-12 aralığı beklenirse isabetli bir öngörü olur kanısındayız.
BİR TARAFI TEŞVİK EDERKEN, ÖBÜR TARAFA ZARAR VERMEMELİ
Mustafa Günenç(Emekli Banka Genel Müdürü): Önümüzdeki süreçte enflasyonun daha kötü olacağını öngörüyorum. Ama esas mesele, enflasyon fırladıktan sonra tedbir almak değildir. Öncelikle enflsayonun artmasına neden olan etkenleri sayalım; Yabancı para ile borçlanıp, TL ile KOBİ'lere, çiftçilere ve tüketicilere kredi veren bankaların bu müşterileri döviz yükselince ödeyemez duruma gelirler... Genel ekonomik politikada inşaatın yanında borçlanma ile büyüme hedeflenmiş.Gelen sıcak paranın devam edeceğini öngörmüşler. Ama çeşitli nedenlerle sıcak para gelişi yavaşlayınca, döviz patlamış. Bu maliyet enflasyononu artırmış, üretici fiyatlarına yansımış. Bu olay 4-5 ay daha gidecek, enflasyon yükselecek.
Bunan ardından yeni üretimin maliyet artışları de gelecek. Ekonomi otoritesi, birnevi borçluların borçlarına takla artırarak yani piyasaya nakit çıkararak, bir yandan da her şeye teşvik vererek bu palyatif tedbirlerle işi halledebilme telaşı içine girdiler. Bunda referandumun da etkisi var.
Ülkemizde bazı işler dünyadaki gibi olmuyor; örneğin vadeli çek ve kredi kartına taksit. Vadeli satan riski üstlenmiyor, kredi kartına taksit yapan banka bu riski üstleniyor ama komisyon olarak bunu satıcıdan alıyor.
Çareler; vatandaşları ve firmaları ölçüsüz borçlanmadan uzak tutmak gerekiyor. Vergi oranlarını düşürererek, vasıtasız vergileri vergi gelirleri içinde asgari yüzde 70 seviyesine çıkarmak gerekiyor. Teşviklerde koordineli davranmak gerekiyor. Misal et fiyatları; yem pahalı olduğu için, et pahalı... Yemin ana ham maddelerinden olan soya fasülyesi ithal ediliyor, bunun yerine çiftiye bunun için teşvik verilse daha iyi olmaz mı?
ÖTV, KDV gibi dolaylı vergiler satışlar için oranları düşürülüyor. Oradaki vergi kaybının cezasını hiç alakası olmayan vatandaş da çekiyor. Ekonomimizi yönetenler, benim bu söylediklerimi biliyorlar. Temennim bu doğrulara göre ekonomimizi yönetmeleri. Eğer serbest piyasa ekonomisi isek müdahaleden uzak durmalı, bir tarafı teşvik ederken öbür tarafa zarar vermemeli.
REVİZYONLU BÜYÜME Mİ?
Mustafa Saim Uysal (Yeminli Mali Müşavir): Geçen hafta 2016 yılı büyüme oranı açıklandı. Son çeyrekte %3,5 oranında büyüyen ekonomimiz 2016 yılının tümünde %2,9 büyüdü. Beklentilerin çok üzerinde gelen büyümenin temelinde 2016 yılının son çeyreğinde yapılan katma değer vergisi, özel tüketim vergisi ve konut alımlarındaki harçlar gibi vergi indirimlerinin teşvikiyle hızlı artan konut ve otomobil satışlarının payı var.
a.TÜİK Gayrisafi Yurtiçi Hasılanın hesaplanma biçimini, altyapısını, dayanaklarını, yöntemini ve tutarlılıklarını açıklamamaktadır. Gelen eleştiriler üzerine yapılan toplantılar da iktisatçı kamuoyunu tatmin edememiştir.
c.Yeni milli gelir serisinde TÜİK veri tabanını tümüyle kamu verilerine (Gelir İdaresi, İç İşleri Bakanlığı ve BDDK) yani idari, bürokratik kayıtlara dayandırmıştır.
e.Veri kaynakları bu doğrultuda değiştirildiğinden Sanayi üretim değeri endeksleriyle, milli gelirdeki sanayi katma değerinin paralel gitmesi gerekirken bu paralellik bozulmuştur. TÜİK bu tutarsızlığı izah etmemiştir.