Mustafa Erdoğan: ‘Amaç, Kürtleri AKP’lileştirmek’ | Komeleya Çand û Integrasyon a Kurd Luzern
Mustafa Erdoğan: ‘Amaç, Kürtleri AKP’lileştirmek’
NEDEN: MUSTAFA ERDOĞAN
AKP, genellikle kendisinden daha ‘sağda’ olan partilerin ve gazetecilerin eleştirileriyle karşılaşıyor. AKP’nin demokrasi ve sivilleşme yolunda atmaya çalıştığı adımlar büyük tepki topluyor ama AKP’nin demokratikleşmede ‘ayak sürümesi’ ciddi bir biçimde sorgulanmıyor. AKP yedi yıldır tek başına iktidarda ve bu partiyi eleştirileriyle ‘geriye’ doğru çeken çok ama, onu ‘ileriye’ doğru iten çok az. Mustafa Erdoğan, AKP’ye yönelik o ‘çok az’ sayıda olan eleştirileri dile getiren biri. Türkiye’nin önde gelen entelektüellerinden olan anayasa hukukçusu Prof. Mustafa Erdoğan, AKP’nin Kürt açılımındaki hatalarını, partinin tabanındaki ve kısmen yönetimindeki tutuculuğu, kadrolarındaki milliyetçi dindarlığı, askerî vesayet karşısındaki belirsiz tavrını, ülkeyi sivilleştirmedeki ayak sürümelerini, AKP’nin açılımlardan, demokratikleşmeden ne anladığını ciddi bir biçimde eleştirerek, AKP’nin ve Türkiye’nin gerçek sorunlarını çok çarpıcı bir biçimde analiz etti. Liberal Düşünce Derneği’nin kurucularından olan Hacettepe Üniversitesi öğretim üyesi Prof. Mustafa Erdoğan anayasa teorisinin yanı sıra siyaset teorisi ve insan hakları üzerine dersler veriyor. Erdoğan’ın, ‘Türkiye’de Anayasalar ve Siyaset’ adlı kitabının yeni baskısı geçenlerde yapıldı.
NEŞE DÜZEL: Başbakan’ın “Bize gaz vermeyin” demesinden sonra, siz bir yazı yazarak AKP yönetiminde bir kafa karışıklığı olduğunu söylediniz. Ne tür bir kafa karışıklığı var AKP yönetiminde?
MUSTAFA ERDOĞAN: AKP’de hep öyle bir kafa karışıklığı var. AKP önce, bir sorunun üzerine kararlı bir biçimde gidecekmiş gibi yapıyor. Sonra bir bakıyorsunuz, ya geri adım atıyor ya da “Canım beni fazla dolduruşa getirmeyin” diyerek o sorunla ilgili bir bocalama dönemine giriyor. Oysa AKP’nin yapmak istediği bazı temel işler vardı.
Neydi o temel işler?
Mesela… Türkiye’de daha demokratik bir yönetime geçilmesi, Kürt ve Alevi meselelerinin çözümü, Avrupa Birliği’yle uyumun sağlanması, bunun için mevcut askerî vesayet rejiminin tasfiye edilmesi, Silahlı Kuvvetler’in sivil idare tarafından denetlenmesi yönünde bir niyet beyanı vardı AKP yönetiminde. Ama şimdi öyle anlaşılıyor ki, AKP yönetimi bu konuda net değil. AKP, meselelerin büyüklüğü karşısında bocalıyor ve Silahlı Kuvvetler’le ilgili konularda sürekli geri adım atıyor. Ve kendisini eleştirenleri de, “Siz bizim kurumlarla aramızı mı açmaya çalışıyorsunuz” tarzında bir tarizde bulunuyor.
En çok hangi konularda bocalıyor AKP?
En çok, Silahlı Kuvvetler’in sivil otoritenin denetimi altına alınması, askerî vesayetin tasfiye edilmesi konusunda bocalıyor. Türkiye’deki sistemin en kritik konusu da bu zaten. Bu ülkenin, Kürt ve Alevi meseleleri, işsizlik, yoksulluk gibi başka pek çok sorunu var ama… Aciliyeti bakımından en temel sorun, Silahlı Kuvvetler’in, herhangi bir Batı demokrasisinde olduğu gibi, bizde de sivil, demokratik otoritenin kesin ve tam kontrolü altına alınmasıdır. Çünkü Türkiye’nin diğer bütün sorunlarının çözümü, sistemdeki askerî vesayet sorununun çözümüne bağlıdır.
Bunları söylerken, bu tesbitleri yaparken AKP’ye de haksızlık yapmamaya çalışıyorum. Çünkü AKP bu ülkede demokratikleşme için en çok çaba harcayan siyasi parti ama… Demokrasi, AKP’nin hedeflerinden biri olsa da, diğer partiler gibi o da, demokrasiyi kendi başına bir değer olarak ele almıyor. Zaten Türkiye’de hiçbir siyasi parti demokrasiyi kendi başına bir değer olarak görmüyor. Demokrasiye böyle araçsal yaklaşılınca, demokratikleşme konusunda bir kararlılık gösterilmiyor ve ortaya bir irade zaafı çıkıyor tabii. Ayrıca Türkiye’deki sistem de siyasi partilerin ‘değişim iradesini’ kırıyor.
AKP yönetimi, partinin, Türkiye’yi demokratikleştirmeyi hedefleyen imajının canlı kalmasını istiyor.
Bu imaj canlı kalmazsa ne olur?
AKP, 28 Şubat sürecinde baskılardan bunalmış olan kendi tabanına nefes aldıramaz, onların özlemlerinin hiçbirini gerçekleştiremez. AKP, sadece kendi tabanına yönelik bir demokratikleşme ve özgürleştirme yapamaz. Kendi tabanını ferahlatabilmesi, onların ‘türban, katsayı’ gibi haklı sıkıntılarını çözebilmesi için daha genel bir desteğe ihtiyacı var AKP’nin. Bu genel destek ise, daha büyük kitlelere hitap eden işler yapmayı, ülkede daha genel demokratikleşme adımları atmayı gerektiriyor. Yani AKP’nin kendi tabanını özgürleştirebilmek için başkalarını da özgürleştirmesi gerekiyor. Geniş kitlelerin demokratikleşme talepleriyle kendi tabanının taleplerini bağdaştıran bir genel politika izlemesi gerekiyor AKP’nin.
Çözülemez ama AKP hep bunu denedi. AKP’lileştirerek bu meseleyi çözmek istiyor. Kürtlerin çoğunlukta olduğu bölgeler, belediyeleriyle ve genel seçimlerdeki oy görüntüleriyle AKP’li hale gelirse… Yani Kürtler, AKP’li olurlarsa, kimlik sorunları o kadar önemli olmaz diye düşünüyor AKP. Dile getirmiyor ama arka planda ‘din kardeşliği’nin etkili olacağını hesaplıyor. ‘Kimlik sorunu yokmuş gibi ekonomik tedbirler alırız, Kürtlere biraz da refah dağıtırız ve hepimiz bir oluruz’ diye bir strateji izliyor. ‘Bu yolla Kürt sorununu çözmesek de, sorunu rahatlatırız ve bu rahatlamanın rantını da sadece biz yeriz’ beklentisini taşıyor. AKP bu yüzden Kürt siyasi hareketinin temsilcisi konumundaki partiyi sürekli dışladı ve onu PKK’nın uzantısı olmakla itham etti. AKP, Kürtleri AKP’lileştirme politikasını hâlâ terk etmedi.
AKP’nin kendi atadığı bürokratlar mı direniyor?
AKP’nin kendi bürokrasisi de direniyor. AKP yedi senedir iktidarda… Valileri o atadı. Buna rağmen Kürt meselesinde anlayışsız ve duyarsız tutumlar sürdü. Bakın… Anayasa’da Kürtçe ifade özgürlüğünün üzerindeki yasakları kaldıran değişiklik yapıldı ama Kürtçe ifade özgürlüğü hâlâ engelleniyor. Nasıl engelleniyor diye sorarsanız… Bu anayasal hak, yönetmeliklerle engelleniyor. AKP bürokrasisinin duyarlılıklarıyla devletin duyarlılıkları aynı. Dolayısıyla, anayasanın verdiği hakkı bürokrasi önce kanunla sonra yönetmelikle kısıtlıyor. Böylece haklar kullanılamaz hale getiriliyor.
AKP yönetimi kararlı davranabilseydi, Kürt açılımı sağlıklı bir şekilde yürüyebilir miydi?
Yerel seçimlerde bölgede oyu düştü. Peki, Kürtler, PKK’yı nasıl görüyorlar?
‘Şöyle veya böyle, bu hareket olmasaydı, bizim davamızı devletin takacağı yoktu. Bize bugün verilmiş olan haklar bile verilmezdi. Devlet bizi muhatap almazdı’ diye düşünüyorlar. Ayrıca Kürtler, devletin PKK’ya sadece terörist olduğu için değil, Kürt olduğu için de hınçlı olduğunu düşünüyorlar. Dolayısıyla PKK’ya yönelik aşağılayıcı söylemi, kendi Kürt kimliklerine bir aşağılama olarak da algılıyorlar. Erdoğan bunu da fark edemedi ve o da aşağılama söylemini yer yer kullandı ve bölgede oyları düştü. Kürt meselinde, Erdoğan’ın etrafında kendisine doğru dürüst bilgi veren bir çevre yok.
Siz Başbakan Erdoğan’ın medyayla ilişkilerini ve açıklamalarını da ‘tuhaf’ buluyorsunuz. Erdoğan ne istiyor medyadan?
‘Biz zaten doğru olanı biliyoruz ve bunu da zaten yaparız. Siz doğru yaptıklarımıza aferin deyin ama bizi eleştirmeyin. Çünkü biz iyi niyetliyiz’ diye düşünüyor ve medyadan tek taraflı olarak destek bekliyor. Erdoğan’ın psikolojisiyle ilgili bir şey bu sanırım. Kendisinin meseleleri iyi niyetle çözme çabasının medya tarafından yeterince takdir edilmediğini düşünüyor ve eleştirileri kötü niyetin sonucuymuş gibi görüyor.
Medyanın darbelerle ve askerlerle ilgili haberleri başbakanı rahatsız mı ediyor?
Demokratikleşmeyi destekleyen ama bu arada hataları da söyleme dürüstlüğünü ve cesaretini gösterenleri pek istemiyor başbakan.
Siz Erdoğan’ın kafasında ‘gerçekçi’ bir strateji olduğunu söylüyorsunuz ve bu stratejinin bir işe yaramayacağını belirtiyorsunuz. Nedir bu ‘gerçekçi’ strateji?
Gerçekçi strateji dediğim, denge gözetmektir. Refah geleneğinin öteden beri uyguladığı strateji budur. Askerî vesayeti tasfiye etmek için işin gereğini açıkça yapmak yerine, dik durmak yerine, geri adım atarak başka bazı ‘yumuşak yöntemlerle’ bu işin üstesinden yavaş yavaş, sühunetle gelmeyi düşünüyorlar. Yani sorunun çözümünü, ‘şimdi gücümüz yetmez’ diyerek hep erteliyorlar ve zamana yayıyorlar. Kararlı davranmadıkları için sorun hiç çözülmüyor. 28 Şubat 1997’de de böyle oldu. Ocak ayında asker, Başbakanlık Kriz Yönetmeliği çıkardı. Ben bunu okuyunca, “İş bitti” dedim. Çünkü bu ikinci bir anayasaydı. Başbakan Erbakan bunu imzaladı, onayladı.
AKP, Refah’a benziyor mu askerle ilişkileri açısından?
AKP daha profesyonel davranıyor. Ama gene de bu tutum tamamen terk edilmiş değil. ‘Genelkurmay’ın başına mümkün olduğunca daha uygun kişilerin gelmesini sağlarsak, dengeleri fazla sarsmadan sorunun üstesinden geliriz’ düşüncesi hâlâ var. Bu, kendini kandırmaktır. Biz çok daha köklü bir meseleyle karşı karşıyayız. Dengeleri sarsmadan mevcut sistemi değiştirmek mümkün değil.
Niye vahim bulmuyorlar sizce?
Çünkü o devletçi, askerci zihniyet bu ülkede herkeste az çok var. Aslında hükümet, anayasa değişikliği yapmadan askerle ilişkilerde bazı basit düzenlemeler yapabilir ve askerî vesayetin azaltılması yolunda çok önemli bir mesafe alabilir.
Mesela ne yapabilir?
Mesela EMASYA protokolünü kaldırabilir. Üstelik bu protokolün süresi bu hükümet döneminde uzatıldı. Bu, akıl almaz bir gaflettir. Hükümet, TSK İç Hizmet Kanunu ve Yöneltmeliği’ni, TSK Personel Kanunu’nu, Askerî Şûra Kanunu’nu, Jandarma Teşkilat Kanunu’nu ve Milli Güvenlik Kurulu Genel Sekreterliği Hakkındaki Kanun’u değiştirebilir. Zaten askerî vesayetin bütün dayanakları bunlardır. Üstelik bunlar, anayasa değişikliği gerektirmiyor. Hükümet bu kanunları yeniden yapabilir. Ayrıca harp okullarının müfredatı sivil demokratik yönetim anlayışına uygun değil. Oradan yetişen herkes, kendisini Türkiye’deki sistemin vasisi olarak görüyor. Niye?
Çünkü ideolojik eğitim veriliyor. Harp okullarının müfredatını askerler kendileri hazırlıyor. Hükümet bu müfredatın “demokrasiye, insan haklarına, sivil hayata aykırı eğitim yapılamaz” diyerek nasıl Milli Eğitim’de yaptığı gibi temel kurallarını koyabilir. Daha da basit bir şey var. Başbakan, kanuna göre, Yüksek Askerî Şûra’nın başıdır. Milli Savunma Bakanı da Şûra’nın üyesidir. Peki, bunlar ne yaptılar şimdiye kadar?
Kararlara sadece şerh koydular, değil mi?
Evet. Bu gülünç bir şey. Eşitler arasındaki bir kuruldan bahsetmiyoruz ki. Askerî Şûra’nın başkanı başbakan demek, başbakanın istemediği bir karar o Şûra’dan çıkamaz demektir. Şûra, disiplinsizlik ve ahlaki durum nedeniyle askerî personeli yargı denetimine tâbi olmadan askerlikten çıkarıyor. Şimdiye dek, neden cuntacılık yapanların hiçbiri disiplinsizlik nedeniyle ordudan tasfiye edilmedi? Cuntacılığa karışmış olanların tamamını Şûra’da askerlikten atsınlar.
Sizce niye atmıyorlar?
Bunu yapmaya cesaret edemiyorlar. Atmayı bırakın, tam tersi yapıldı. Son dönemde adı bu tür karanlık işlerde geçenlerin çoğu ya terfi ettirildi ya da bekleme süreleri uzatıldı. Hükümet, ‘Silahlı Kuvvetleri zayıflatmaya, itibarsızlaştırmaya çalışıyorsun’ ithamlarından çok çekiniyor. Biliyorsunuz Baykal, stratejisini bu itham üzerine kurdu.
AKP Silahlı Kuvvetler’in vesayetini kaldırmak istiyor mu peki?
İsteseydi, MGK’yı anayasadan çıkarırdı. Çünkü MGK’yı anayasal kurum haline getirdiğinizde Silahlı Kuvvetler kendisini siyasi karar alma sürecinin olağan bir aktörü, hükümetin ortağı olarak görüyor ve temel esasları belirliyor. Mesela Milli Güvenlik Belgesi… Yenisi bu hükümet döneminde geçti.
Askerler hazırladı, Başbakanlık onayladı ve yürürlüğe girdi. Bu belge, rejimin temel belirleyicilerinden birisidir. Hükümet bu belgeyi onaylayarak, ipi boynuna kendisi geçirdi. 28 Şubat’ta Başbakan Erbakan’ın Başbakanlık Kriz Yönetmeliği’ni onaylaması gibi bir durum bu da. Hükümet EMASYA protokolü gibi Milli Siyaset Belgesi’ni de kaldırabilir. Bu belge askerlerin hazırladığı ikinci bir anayasadır. Söylemiyorlar ama Meclis bile bu belgeye aykırı davranamıyor. Belgeye aykırı olan herhangi bir yasal değişiklik Meclis komisyonlarında hemen düzeltiliyor. AKP’nin gündeminde bunu kaldırmak yok.
Anayasa Mahkemesi, başörtüsüyle ilgili anayasa değişikliğini iptal ettikten sonra, artık her konuda karar verebilir ve yapılan bütün anayasa değişikliklerini yetkisi olmadığı halde veto edebilir. Çünkü böyle bir yetkisi olduğuna çok dolambaçlı bir yoldan bir karar verdi.
AKP, anayasa konusunda sizce ne yapmalı bu durumda?
Başta AKP olmak üzere sivil toplum kuruluşları ve medyanın demokratik kesimi önümüzdeki genel seçimleri bir anayasa kampanyasına dönüştürmeli. AKP muhalefet partilerini kendi tutumlarını açıklamaya zorlamalı. Böylece herkes anayasayla ilgili kendi esaslarını ortaya koymalı. Böylece yeni meclisin yeni anayasayı yapacak bir tür kurucu meclis gibi oluşması sağlanır.
Kolaylık olsun diye adına kurucu meclis diyorum. Seçmenlerin partilere verdikleri olağan vekâlet ile anayasa yapmaları için verdikleri vekâlet farklıdır. Bu, şu demek… Herhangi bir kampanyada tartışılan sorunlarla sınırlı bir seçimden sonra kampanyada konu edilmemiş, halkın o konudaki düşünceleri gözetilmeksizin oluşturulmuş bir meclisin tümüyle yeni bir anayasa yapması temsil açısından sorunlu olabilir. Onun için önümüzdeki genel seçimin kampanyası, bu meselelerin de tartışıldığı ve herkesin görüşünü ortaya koyduğu ve seçmenin de partilerin projesini bilerek oy verdiği bir seçim olmalı ki, oluşan yeni meclis bu ülke için tümüyle yeni bir anayasa yapabilsin.
Hükmünden geçen söz: Kürtler