Artukluların kurucusu kimdir?Kısa Bilgiler | Soru Cevap
Anasayfa / Soru Cevap / Artukluların kurucusu kimdir?	Artukluların kurucusu kimdir?
Yazar: Serkan 11 Nisan 2013	Kategori:Soru Cevap
Artukluların kurucusu kimdir?
Kültür ve sanatıyla iz bırakmış uzun ömürlü beyliklerden biri Artuklu Beyliği’dir. Oğuzların Döver boyundan ünlü bir Türkmen Beyi olan Artuk Bey, Anadolu’nun fethi sırasında büyük hizmetler görmüştü. Fakat, Tutuş’la Süleymanşah’ın arasındaki savaşta Tutuş’tan yana olarak savaşı ona kazandırmış ve Süleymanşah’ın intiharına sebep olmuştu. Tutuş, Artuk Bey’in yardımına karşılık olarak onu Kudüs valisi yapmıştı. Ölüm yılı olan 1091′e kadar bu görevde kaldı.
Necmeddîn İlgazî, Nisan 1105′de Bağdad şahneliğinden azledildikten sonra Mardin’e gelerek bu şehre hâkim olmuş ve burada Artukluların “Mardin veya İlgaziyye” denilen şubesini kurmuştur (1108). İlgazî yavaş yavaş bu bölgedeki Selçuklu topraklarına hâkim oldu, 1117′de Haleb’i ele geçirdi. Beraberinde Bitlis ve Erzen hâkimi Togan Arslan’ın bulunduğu 20.000 kişilik ordu ile harekete geçerek Tell Afrin savaşında Antakya persi Roger’in kumandası altındaki Haçlılara karşı büyük bir zafer kazandı (1119). Bunu Tell Danis’de Kral II. Baudouin’e karşı kazanılan takip etti. Selçuklu sultanı Mahmûd ise İlgazî’ye Meyyâfârıkîn şehrini iktâ etmişti (1121). Daha sonra Mardin Artukluları bazan Eyyûbîlere bazan da Tükriye Selçuklularına tâbi olarak varlığını sürdürdü. Kara Arslan el-Muzaffer (1260-1292) ise, Moğolların hâkimiyetini kabûl ederek barış yaptı.
Bu beyliğe, Ermenşahlar Beyliği, Sökmenliler Beyliği de denir. Sultan Melikşah’ın amcasının oğlu olan Kutbeddin İsmail, 1080 yılında Azerbaycan genel valiliğine tayin edilmişti. Kutbeddin İsmail’in kumandanlarından olan Sökmen, Büyük Selçuklu sultanı Melikşâh’ın amcası Yâkûtî’nin oğlu olan Kutbeddîn İsmâ’il’in gulâmı (yardımcı-hizmetli) idi. Kısa zamanda kendini göstermiş ve süratle yükselerek kumandan olmuştur. Adâleti ve iyiliği ile şöhret kazanan Sökmen, Mervânîlerden Ahlat’ta hâkim olan emîrin halka kötü davranması sonucu bu şehre davet edildi. Sökmen askerleri ile Ahlat’a gelerek, şehri teslim aldı. Burada bir hükümet yani beylik kurdu. Aileye de bundan sonra Ahlat Şahları (Ahlatşahlar) ve Ermenşahlar denildi.
Sökmen Bey, 1108′de Meryafarikin’i ele geçirdi ama onun ölümünden sonra bu şehri Artuklular aldılar (1121). Ahlatşahlar komşu beyliklerle (Artuklu, Saltuklu, Mengücek beylikleriyle ) nüfuz çekişmeleri içinde geçen sürelerde güçlerini korudular. XII. yüzyılın ikinci yarısında hakimiyet sınırlarını Kars’a kadar genişlettiler. Fakat 1207 yılında, İzzettin Balaban’ın beyliği sırasında, Eyyûbîler bu beyliğe hakim oldu.
Melik Muhammed Tapar’ın başarılı hizmetlerinden dolayı Ahlat ve Van çevresini ona iktâ etmesiyle Ahlatşâhlar Beyliği kurulmuş oldu (1100). Sökmen daha sonra Haçlılara karşı yapılan savaşlara iştirak etti ve Haçlılar üzerine tertip edilen bir sefer sırasında öldü. Bu beylik emîrlerinden II. Sökmen (1128-1185)’in çocukluk yıllarının buhranlı geçmesine rağmen, daha sonra Ermenşâhlar Devleti onun zamanında en parlak devresini yaşamıştır. Selahaddîn Eyyûbî’nin genişleme siyâseti Doğu Anadolu devletleri için bir tehlike teşkil ediyordu. II. Sökmen komşu beylerle bu tehlikeyi önlemeğe çalıştı. Diğer taraftan Artuklu İlgazi’nin ölümü üzerine (1184), yerini, küçük yaştaki oğlu Hüsâmeddîn Yavlak Arslan almıştı. II. Sökmen, Yavlak Arslan’ın dayısı olması sebebiyle Artuklu ülkesinin idaresine de karışıyordu.
Eyyûbîler ise Doğu Anadolu’daki Türk devletlerini hâkimiyetleri altına almak fikrinden vazgeçmiyorlardı. Nitekim bir süre sonra II. Sökmen’in kölelerinden İzzeddîn Balaban, beyliğin idaresini ele geçirmek isterken meydana çıkan karışıklıktan yararlanmak isteyen Meyyâfârıkîn hükümdarı Necmeddîn Eyyûb, Ahlat üzerine yürüdü. Balaban ona karşı Erzurum Melîki Tuğrul-şâh’dan yardım istedi. Bu iki hükümdar Necmeddîn’i mağlûp ettiler. Ancak Tuğrul-şâh’ın da bu ülkede gözü vardı ve bu sebeple Balaban’ı öldürdü, fakat halk onu Ahlat’a sokmayarak Melik Evhad Necmeddîn Eyyûb’u davet etti. Bu suretle Eyyûbîlerin arzuları gerçekleşmiş ve Ahlatşâhlar Beyliği ortadan kalkmış oluyordu.
Benzer YazılarArtukluların kurucusu kimdir?Artuklular hakkında bilgi verir misiniz?Artuklular Hakkında Kısa BilgiBirinci beylikler kaça ayrılır?Uluğ Bey kimdir, hayatı ve çalışmaları hakkında bilgi verir misiniz?Zemanta
tweet Hakkında Serkan Önceki: Hacı Bektaş-ı Veli kimdir, hayatı ve çalışmaları hakkında bilgi verir misiniz?
Sonraki: Şahin Bey’in mücadelesi hakkında bilgi verir misiniz?