Şan olsun Paramazlara! - Halit Elçi
Published on Haziran 17th, 2020 | by Avrupa Forum 11
Şan olsun Paramazlara! – Halit Elçi
“Bundan böyle Türkiye sosyalist hareketinin tarihini 1920’den başlatarak anlatmaya kalkmak, kişinin enternasyonalizm ilkesini çiğneyip “ulusçulukla kirletilmiş” bir sosyalizm, başka bir deyişle sosyal şovenizm bataklığına gömülmüş olduğunun kanıtı sayılacaktır.”
15-16 Haziran, Türkiye işçi sınıfı tarihindeki hâlâ aşılamamış bir zirvedir. Sendikalarının kapatılması girişimini engellemek için İstanbul’un dört bir yanındaki fabrikalardan çıkan yüzbinlerce işçinin, devletin kolluk kuvvetlerinin kurduğu barikatları aşıp, üzerlerine açılan ateşle 3 arkadaşlarının öldürülmesine rağmen İstanbul’un merkezine doğru harekete geçtiği, iki gün boyunca şehre hakim olduğu benzersiz bir eylemdir. Sosyalistler, haklı olarak bu işçi direnişine büyük değer verir, her yıldönümünde anarak güncel mücadeleleriyle bağını kuran değerlendirmeler yaparlar.
Ama bir 15-16 Haziran daha vardır ki, bir avuç insan dışında sosyalist tarihçilerin, yazarların dahi neredeyse yüz yıldır habersiz olduğu, tarihin tozlu yaprakları arasında unutulmuş gibiyken gün yüzüne çıkıveren ve sosyalist hareketin tarihine ilişkin bilinenleri altüst eden trajik-politik bir olaydır. 1915’te, 15 Haziran’ı 16 Haziran’a bağlayan gece, saat 03.00 sıralarında, Ermeni sosyalist Paramaz (Madteos Sarkisyan) ve 19 yoldaşı Beyazıt Meydanı’nda idam edilmiştir. Paramaz’ın son sözleri “Siz sadece bizim vücudumuzu yok edebilirsiniz, fakat inandığımız fikirleri asla! Yaşasın sosyalizm!” olmuştur; dünyanın her yerinde idam edilen sosyalistler gibi… Onlardan 57 yıl sonra idam sehpasına çıkarken benzer sözleri haykıran Denizler gibi…
Bir yönüyle bakıldığında bu son derece şaşırtıcıdır! Çünkü Paramazların idamının üzerinden sadece yarım yüzyıl geçmiştir. 1915’ten geriye doğru giden tarih çizgisi üzerinde büyük bir devrimci-sosyalist örgütlenme deneyimi, illegal ve legal mücadele tecrübesi, fedai ve gerilla tarzı silahlı mücadele deneyimleri, silahlı halk direnişleri yaşanmıştır. Nasıl olmuş da bütün bunlar hiçbir iz bırakmadan toplumsal hafızadan silinmiştir? Nasıl olmuş da toplumun tarihini didik didik eden sosyalist, devrimci önderler bu gerçekleri görememiştir? Bunun nedenlerinin açığa çıkarılması gerekir. Ama öte yandan bütün bu mücadele ve örgütlenme biçimlerine ilişkin devletin çıkardığı derslerin ve karşı-eylemlerin bilgisinin, her an kullanıma hazır halde, devletin arşivinde, yani hafızasında yatıyor olduğundan şüphemiz olmasın!
Üç beş yıl öncesine kadar bir sosyalist için bu sorunun cevabı çok netti: 1920’de Bakü’de Mustafa Suphi ve yoldaşları tarafından kurulan Türkiye Komünist Partisi (TKP). Bugün ise bu soruya aynı cevabı verirseniz, eğer bunun nedeni bilgisizlik değilse, bu sizin ulusalcı veya sosyal şoven olduğunuzu gösterir ancak. Çünkü son yıllarda Türkiye’nin yakın tarihine ilişkin demokrat ve sosyalist yazarlar tarafından yapılan yayınlar, Türkiye sosyalist hareketinin köklerinin çok daha eskiye uzandığını ayan beyan gösterdi. Bu bilgilenme/bilgilendirme sürecinde pek çok yazarın, tarihçinin, siyasetçinin katkısı olmakla birlikte, Kadir Akın’ın 2015’te ilk baskısı yapılan “Ermeni Devrimci Paramaz” adlı kitabının[i] özel bir payının olduğunu belirtmek hakkaniyet gereğidir.
Çünkü Akın bu kitabında, çeşitli yayınlarda dağınık halde bulunan bilgilerle kendi özgün kaynaklarından aldığı bilgileri enternasyonalist politik bir perspektif içinde sentezleyerek Türkiye Sosyalist Hareketinin tarihini değiştirecek gerçekleri ortaya koydu: Osmanlı topraklarında faaliyet gösteren ilk sosyalist partiler, 1887’de kurulan Devrimci Hınçakyan Partisi ile 1890 yılında kurulan Taşnaktsütyun – Ermeni Devrimci Federasyonu’dur. Bunlardan Hınçaklar Marksist bir programa ve pratiğe sahipken, Taşnaklar daha çok Narodnik tarzda bir sosyalist-devrimcilik yolu izlemiştir. Her iki parti de II. Enternasyonal üyesidir.
• Ülke halkını oluşturan çeşitli unsurların lisanlarının resmi kurumlarca eşit tutulması,
Tags: ermeni, halit elçi, paramaz, Şan olsun Paramazlara, Sosyal Demokrat Hınçakyan Partisi, sosyalizm
“Mülksüzleştirenleri mülksüzleştirmeden” olmaz! – Murat Çakır →