Koordinat Dönüşümleri (V ) - PDF
Download "Koordinat Dönüşümleri (V )"
1 KOORDİNAT DÖNÜŞÜMLERİ ve FARKLI KOORDİNAT SİSTEMLERİ İLE ÇALIŞMA FieldGenius ile birden fazla koordinat sistemi arasında geçiş yaparak çalışmak mümkündür. Yaygın olarak kullanılan masaüstü harita ve CAD yazılımlarından alışılagelmiş datum ve benzerlik dönüşümü işlemleri için bölgesel tanımlamalar yapılabileceği gibi, genel parametreler ile ülke genelini kapsayacak dönüşüm setleri tanımlanabilir. Bu tanımlamalar mevcut nokta verilerini dönüştürmede kullanılabilir, ya da seçilen alternatif koordinat sistemine göre gerçek zamanlı nokta verisi toplanabilir. 1) DÖNÜŞÜM PARAMETRELERİNİN TANIMLANMASI FieldGenius, Helmert ve Benzerlik olmak üzere 2 farkı yönteme göre dönüşüme olanak sağlar. Dönüşüm parametrelerinin tanımlanabilmesi için ana ekrandayken SEÇENEKLER > ÖLÇME ARAÇLARI > GPS LOKAL DÖNÜŞÜM menüsü seçilmelidir. GPS Lokal Dönüşüm menüsünde kullanıcıyı üç adet seçenek karşılar. İlk sıradaki Parametreleri Değiştir seçeneği, dönüşüm için belirlenecek yöntem ve tanımlamaları içerir. GNSS Noktalarını Ayarla seçeneği ile tanımlanmış parametre seti kullanılarak projedeki mevcut noktaların dönüşüm işlemi yaptırılabilir. Son seçenek olan Parametreleri İçeri Al ile, dışarıda bir dosyada tutulan dönüşüm parametreleri proje içerisine alınabilir. Bu işlem sonucunda alınan parametreler, ilk seçenekteki tanımlama işleminin yerini alır ve mevcutta tanımlı olan parametrelerin üstüne yazılır. A) BENZERLİK DÖNÜŞÜM PARAMETLERİNİN TANIMLANMASI Bölgesel dönüşümler için benzerlik dönüşümleri tercih edilmelidir. GPS düzeltme ağlarının ITRF96 sistemi ile yayın yaptığı düşünülürse, bölgesel ED50 veya mevzi sistemler ile GPS varsayılan koordinat sistemi arasında geçiş için bu yöntem kullanılmalıdır. 1/5 Koordinat Dönüşümleri
2 Parametreleri Değiştir seçeneği ile yandaki ekrana ulaşılır. Burada Metod seçeneği ile Helmert yada Benzerlik yöntemlerinden uygun olanı seçilerek işleme devam edilir. Helmert, parametreleri bilinen genel dönüşümken, benzerlik yöntemi ile bölgesel dönüşümler tanımlanabilir. Benzerlik dönüşümünde iki farklı giriş yöntemi bulunmaktadır. Bunlardan birincisi Elle Tanım yöntemidir. Buna göre dönüşüm yapılmak istenen iki sistem arasındaki temel parametreler bilinmelidir. Bunlar; konum başlangıç ve öteleme değerleri, dönüklük ve ölçek değerleri, Kot ve eğim değerleridir. Bilinen bu değerlerin girişi yapılıp işlem onaylandığında, iki sistem arasındaki dönüşüm seti proje içerisinde tanımlanmış olur. Eğer bu parametreler bilinmiyor ise, ikinci giriş yöntemi olan Kontrol İle Parametreleri Değiştir Hesapla seçilebilir. Bu yönteme göre her iki sistemde de koordinatı bulunan yer kontrol noktalarının sisteme girişi yapılır. Yöntem seçildiğinde, elle girişi yapılan asıl parametrelerin pasif hale gelerek veri girişine kapatıldığı görülebilir. Bu yöntem seçilerek işlem onaylandığında bir önce işlem menüsüne dönülür. Ancak menüdeki seçeneklere bir yenisinin daha eklenmiş olduğu farkedilmelidir. İkinci sıraya eklenen Kontrolü Değiştir seçeneği, parametre giriş yöntemi olarak Kontrol İle Hesapla yöntemi seçildiği için menüdeki yerini almıştır. GPS Lokal Dönüşüm Menüsü Kontrolü Değiştir seçeneği ile her iki sistemde de koordinatları bilinen noktalarının tanımlanması için gerekli bölüme ulaşılır. Masaüstü CAD yazılımlarından da hatırlanacağı üzere, kontrol noktalarına ait eski ve yeni koordinatların tanımı bu bölümde yapılır. Kontrol noktalarının girileceği bu ekranda kullanıcıyı bir tablo yapısı karşılar. Girilecek koordinatların yatay ve düşeydeki hata miktarlarını gösteren bu tabloya veri girişi yapılamaz. Veri girişi yapabilmek için Kontrol Ekle butonu seçilir. Kontrol Noktaları Özet Tablosu 2/5 Koordinat Dönüşümleri
3 GNSS Control bölümü ise GPS in varsayılan olarak ölçüm yaptığı sistemi ifade eder. Cors ağlarının ITRF96 ya göre yayın yaptığı düşünülürse, bu bölüm ITRF96 datumunu ifade eder. Elle giriş ve veritabanından seçme yöntemlerine ek olarak Kontrol Noktası Giriş Ekranı gerçek zamanlı ölçme seçeneği de mevcuttur. Bu sayede anlık olarak GPS okuması yapılarak da koordinat tanımı yapılabilir. Açılan ekranda kontrol noktalarının eski ve yeni sistemler için gerekli koordinatları elle girilebileceği gibi aktif projenin nokta veri tabanından da seçilebilir. Burada Local Control, dönüştürülecek olan sistemi (Genelde ED50 yada mevzi) ifade eder. ID nokta numarası, Desc açıklama sütunudur. Eğer değerler elle girilmeyip proje noktalarından seçilecekse, Select Existing seçilmeli, grafik ekrandan yada nokta listesinden seçim yapılmalıdır. Bu bölümde ek olarak Format seçeneği mevcuttur. Buna göre coğrafi veya Kartezyen veri tipi de seçilebilir. Nokta Seçme Ekranı/Select Existing Koordinatlar girildikten sonra nokta özet tablosuna geri dönülür. Bütün noktaların koordinat değerleri girildikten sonra TAMAM butonu ile dönüşüm ana menüsüne dönülür. B) HELMERT DÖNÜŞÜM PARAMETLERİNİN TANIMLANMASI Ülke genelini kapsayan genel dönüşüm parametreleri genellikle 3 boyutlu birer dönüşüm gerektirir. Harita Genel Komutanlığı nın ülke koordinat sistemi ED50 için belirlediği 7 parametreli dönüşüm buna bir örnektir. Konum ve yükseklik bazında (xyz) öteleme ve dönüklük bilgilerinin yanında, ölçek faktörünü de hesaba katarak yapılan 7 değişkenli dönüşüm, helmert yöntemi ile yapılmalıdır. ED50 dönüşümlerinde bölgesel parametrelerin, dolayısıyla benzerlik dönüşümlerinin daha isabetli sonuçlar vereceği unutulmamalı, ancak bölgesel parametrelerin olmadığı yerlerde genel dönüşüm anlamında helmert yöntemi tercih edilmelidir. Parametreleri Değiştir menüsünden HELMERT yöntemi seçildiğinde, parametre giriş ekranında 7 adet farklı değişken gözlemlenir. Bu değişkenler; t değeri öteleme, Rx değeri dönüklük, scale değeri ise ölçek faktörünü ifade eder. Türkiye 7 Parametreli ED50 datumu için aşağıdaki ekran görüntüsündeki değerler girilmelidir. 3/5 Koordinat Dönüşümleri
4 Denklem 1 (HGK) ED50 7 PARAMETRE X ekseni etrafındaki dönüklük ε X = " Y ekseni etrafındaki dönüklük ε Y = " Z ekseni etrafındaki dönüklük ε Z = " X ekseni yönündeki öteleme t X = m Y ekseni yönündeki öteleme t Y = m Z ekseni yönündeki öteleme t Z = m Ölçek k = Helmert yada benzerlik yöntemlerinden uygun olan parametre tanımlandığında yada dışarıdan dahil edildiğinde, tanımlı olan bu parametre artık aktif projenin varsayılan dönüşüm parametresi olacaktır. C) MEVCUT PROJE NOKTALARININ DÖNÜŞTÜRÜLMESİ Elle tanımlanmış yada dışarıdan dahil edilmiş parametreleri kullanarak, proje dahilinde bulunan GNSS ile toplanmış veya elle girilmiş detay noktaları dönüştürmek istenebilir. Bu işlem için proje varsayılanında bulunan dönüşüm parametre seti kullanılacaktır. Dönüşüm ana menüsündeki GNSS Noktalarını Ayarla komutu ile, proje varsayılanı kullanılarak mevcut noktaların dönüşümü sağlanır. Bu işlem sonunda proje veritabanındaki noktalar, tanımı yapılmış ikincil koordinat sistemine dönüştürülecektir. Eğer bu noktalara bağlı çizgi veya üçgen model yüzeyleri varsa, bu objeler da noktalarla birlikte dönüşecektir. 4/5 Koordinat Dönüşümleri
5 D) HARİCİ BİR DOSYADA TUTULAN DÖNÜŞÜM PARAMETRELERİNİ PROJEYE DAHİL ETME Herhangi bir dönüşüm parametre seti tanımlamak için manuel veri girişi şart değildir. Dışarıda LOC uzantılı dosyalarda tutulan dönüşüm parametreleri, dönüşüm menüsünün son sıradaki seçeneği ile içeriye dahil edilebilir. İçeriye dahil edilen LOC dosyası, helmert parametrelerini, kontrol noktalarını ve yukarıda anlatılan tüm dönüşüm yöntemlerinin parametrelerini tutabilir. Projeye dahil edilen LOC dosyasında tanımlı parametreler aktif projenin varsayılan dönüşüm setinin üstüne yazılır. 2) TANIMLANMIŞ İKİNCİL KOORDİNAT SİSTEMİ İLE GERÇEK ZAMANLI ÖLÇME Cors ağlarında ITRF96 datumuna göre düzeltme yayınlandığını, başka datum veya sistemler için dönüşüm parametresi tanımlandığını, mevcut noktaların bu tanımlamalar kullanılarak dönüştürülebildiğini söylemiştik. Dönüşüm parametresi tanımlandıktan sonra gerçek zamanlı ölçmelerin de yeni sisteme göre devam etmesini isteyebiliriz. Düzeltme ağları hangi datuma göre yayın yaparsa yapsın, dönüşüm tanımladığımız ikincil koordinat sistemi ile ölçüm yapabilmek için ölçme modunu değiştirmemiz gerekecektir. Ölçme modları, o anki ölçme şeklimize yön veren şablon tanımlardır. Ana harita ekranının sağında yer alan araç çubuğunda, Fix, Float gibi çözümlerin yer aldığı butonun hemen üstündeki standart ölçüm yazan buton ile ölçme modlarına ulaşılabilir. Ayrıca şakül ikonu ile ulaşılan ana menüden de ölçme menülerine doğrudan ulaşmak mümkündür.bu menüdeki seçenekler arasından Yerel Dönüşüm Noktaları seçildiğinde, ana ekrandaki çözüm ikonunun değiştiği görülecektir. Artık anlık ölçümler, tanımlanmış ikincil sisteme göre dönüştürülmüş olarak yapılacaktır. 5/5 Koordinat Dönüşümleri