Osmanlının son döneminde okuma yazma oranı erkeklerde % 3 kadınlarda % 0,4 iken, 1927 yılında harf devrimi öncesinde bu oran %11 idi. Harf devriminden sonra oran yıldan yıla hızlı bir artış gösterdi. Harf devriminden sonra düzenli ve sağlıklı istatistikler tutulamadığı için kesin bir yüzdelik oran belirtilememekle birlikte her yıl düzenli bir biçimde artan bu oran 2013 yılına gelindiğinde %95,78'e yükselmiştir.
3.Eğitmen kursları - köy ilk öğretmen okulları ve köy enstitüleri kurulmasına giden süreç:
I.KÖY EĞİTMEN KURSLARI VE KÖY EĞİTMENLERİ:
1930'lu yılların ortalarında ülkemizdeki toplam 40.000 köyümüzden 35.000'inde okul yoktu. O yıllarda ülke nüfusunun %80'den fazlası kırsal kesimde yani köylerde yaşamakta idi.
Köy Eğitmen Kursları öncesinde Türkiye'de eğitimin genel durumuna bakıldığında 40.000 köyden 16.000 köyde nüfus 150'den az idi. Okul çağında bulunan çocukların %70'i fiziksel imkânsızlıklar, okulsuzluk ya da öğretmensizlik nedeni ile eğitimden uzaktı. 40.000 köyün sadece 5.000'inde okul vardı. Nüfusu 400'ün üzerinde olan birçok köyde bile ya okul ya da öğretmen yoktu. Yılda en çok 700 öğretmen yetiştirilebiliyordu. Ölen, emekliye ayrılan ya da istifa eden öğretmenler nedeniyle de öğretmen açığı giderek artıyordu.
Ülkede tek partinin var olduğu 1935 yılında CHP'nin 4. Olağan Kurultayında İlköğretimin yaygınlaştırılması ve okullaşma oranının yükseltilmesi amacı ile bir dizi kararlar alındı. 11 Haziran 1937 tarih ve 3298 sayılı yasa ile “Köy Eğitmenleri Yasası” kabul edilmiştir. Burada, yaşanmış bir olaydan hareketle köylerdeki eğitimin geliştirilmesine yönelik yapılanlara ilişkin bir not düşmek yerinde olacaktır.
Ulusal Eğitim Bakanı Saffet Arıkan ve ilköğretim Genel Müdürü kırsal gezimdeki köy gezilerinden birinde köy çocuklarının ellerindeki gazete parçasını okumaya çalıştıklarını görüp, – Çocuklara okumayı nerden öğrendiklerini sorduklarında “okumayı çavuş amcalarının öğrettiğini” söylerler. Heyecanla çavuş bulunup getirilir. Çavuş “okuma – yazmayı askerde öğrendiğini ve daha sonra da çavuş olarak askerliğini tamamladığını” belirtir. Askerlik bitip köyüne dönünce de köyümdeki çocukları okuma yazma öğretmeye çalıştığını belirtir.
Bu örnekten yola çıkılarak zaman kazanmak amacı ile askerliğini çavuş – onbaşı olarak yapmış köy gençleri 6 aylık bir eğitimden geçirildi ve kendi köylerinde eğitmen olarak göreve başlatıldı. Eğitmenler ancak ilkokul 1., 2., ve 3. sınıflara ders vereceklerdi. Köy okulunu bitiren çocukları velileri isterse daha büyük köylerde ya da beldelerde 4. ve 5. Sınıfı ilkokul öğretmenleri tarafından okuyup mezun olunca ilkokul diploması almaya hak kazanıyordu.
O yıllarda öğretmen sayısının yetersiz olduğu dikkate alındığında büyük köylere bile öğretmen gönderilemez iken nüfusu 400 den küçük olan yerlere öğretmen göndermek olanak dışı idi. Bu küçük köylerdeki çocuklara okuma yazma öğretmesi ve temel bilgiler kazandırması için eğitmen ataması yoluna gidildi. Eğitmen uygulaması giderek yaygınlaşıp başarı kazanınca, eğitmen kursları da arttırıldı.
Eğitmenlere görev yaptığı köyünde toprak, tarım araç ve gereçleri ve yeteri miktarda tohumlar verilip tarım yapması ile köylüye bölgede tarımsal faaliyetlerde öncülük yapmaları sağlandı.
1936 – 1947 yılları arasında eğitmen kurslarından toplam 8675 eğitmen mezun oldu. 1948 yılında eğitmen kurslarına son verildi. Ve birçok eğitmen görevden uzaklaştırıldı.
1932 yılında illerde “Halkevleri” kurulmasına başlandı. Yıl geçtikçe Halkevleri önem kazandı ve çok amaçlı eğitsel ve sanatsal çalışmalar yaygınlaştı.
19 Şubat 1932 günü 14 kentte Halkevi açıldı. Birinci yılın sonunda açılan halkevi sayısı 55'e çıktı. 1935 yılında halkevi sayısı 478'e ulaştı. Halkevleri 9 yıl içinde;
-65 dergi çıkardı.
-500'ün üzerinde kitap yayımladı.
-23.000'den fazla konferans gerçekleştirdi.
-12.000'den fazla tiyatro temsili gerçekleştirdi.
-9.000 civarında konser düzenleyip halka sundu.
-7.000 film gösterisi düzenledi.
-Aynı dönemde yüzlerce sanat sergisi açıldı.
-Binlerce köyümüzde kitaplıklar kurulup aynı yerde kitap okuma odaları düzenlendi.
-Bu dönemde 2.600.000 kişi 453.000 kitap okudu.
Halkevlerinde okuma yazma kursları, değişik müzik aletlerini tanıma ve farklı enstrümanlarla koro eşliğinde toplu müzik icra etme faaliyetleri, resim çalışmaları, tiyatro çalışmaları, kitap okuma ve değişik kültürel etkinlikler yaygınlaştı.
Halkevleri kapatılış süreci: 19 Şubat 1932 günü açılan halkevlerinin şube sayısı gittikçe arttı. Halkın ilgisini kazandı ve halk halkevi etkinliklerine yoğun ilgi ile katılımlar gösterdi. Halkın bu etkinliklere katılmasından kaynaklanan toplumsal muhalefetten kaygılanan Demokrat Parti ve Menderes Hükümeti 11 Ağustos 1951 tarih ve 5830 sayılı kanun ile halkevlerini kapattı. Halkevlerinin malları hazineye devredildi. 27 Mayıs 1960 askeri darbesinden sonra halkevleri bir dernek olarak 21 Nisan 1963 günü tekrar açıldı. Ülkede geniş bir örgütlenme gerçekleştirerek şube sayısı kısa sürede 1000'i aştı. Halkevleri tekrar toplumsal muhalefetin önemli merkezlerinden biri haline geldi. 12 Eylül 1980 askeri darbesi ile halkevleri tüm şubeleri ile birlikte tekrar kapatıldı. Mal varlıklarına el kondu. Yöneticileri yargılanıp 7 yıl sonra berat ettiler. 1987 yılında 24 şube ile halkevi adı ile tekrar faaliyete geçti. Bu gün 25 şehirde 73 şubesi bulunan halkevleri eski işlevlerinden uzak olarak belirli bir siyasi görüşe sahip kişiler tarafından yönetilmektedir.
Eğitmen uygulaması başarı ile sürdürülür iken 1937 yılında Milli Eğitim Bakanı Saffet Arıkan'ın hazırlattığı programa göre “Köy Öğretmen Okulları” açılmaya başlandı. 1937 yılında Eskişehir–Çifteler ve İzmir–Kızılçullu'da, 1938 yılında Edirne-Kepirtepe'de, 1939 yılında Kastamonu–Gölköy'de Köy Öğretmen okulları açıldı.
Eklenme Tarihi : 20.4.2017 11:59:53