GÖRME ENGELLİ ÖĞRENCİLER İÇİN BEDEN EĞİTİMİ DERSİNİN ÖNEMİ VE İŞLEVİ
Beden eğitiminin görme engellilerin ruh ve beden sağlığı üzerinde çok önemli ve çok olumlu etkileri vardır. Bu nedenle körler okullarında ve genel okullarda beden eğitimi derslerinin yapıldığı alanlar, tesisler görme engelli öğrencilerin durumuna uygun biçimde düzenlenmeli, gerekli özel araç gereçler sağlanmalıdır. Beden eğitimi dersi, öğrencilerin eline bir top verip oyalamak değildir. Öğrencilerin durumuna uygun; planlı, programlı çok yönlü uygulamaları kapsar.
Hareket ve egzersizler yapmayan, sportif etkinliklere katılmayan, sürekli oturan veya pasif durumda olan engelli bir çocuğun hem ruhsal hem de bedensel olarak gören akranlarıyla eşit düzeyde gelişmesi beklenemez. Bu gibi çocuklar fiziksel yönden akranlarının gerisinde kalırlar ve sosyal yönden istenen gelişmeyi sağlayamazlar. Özgüven duyguları yeterince gelişemez. Üretken, katılımcı bir kişilik kazanamazlar.
Ülkemizde genel okulların büyük bir bölümünde görme engelli öğrencilerin soyutlanarak beden eğitimi derslerine alınmaması yaygın bir uygulamadır. Maalesef bu okullardaki bazı öğretmenler görme engelli öğrencilerin çarpma, düşme, yaralanma, sakatlanma tehlikesiyle karşılaşacakları korkusu ve kaygısıyla bu gibi öğrencileri beden eğitimi derslerine almamakta yada yapabilecekleri egzersiz ve hareketler üzerinde gerekli eğitimi vermemektedirler.. Bu korku abartılmış ve yersiz bir korkudur. Her tehlikenin önlenmesi için tedbirler vardır. Bütün tedbirler alınmışsa tehlikeler de en az düzeye inecektir. Kaldı ki, gören öğrenciler de beden eğitimi derslerinde herhangi bir kazayla karşılaşma ihtimaliyle her zaman yüz yüzedirler.
Önemli olan, öğretmenin görme engelli öğrenciye hangi hareketleri hangi koşullarda, hangi yöntemlerle öğretmesi gerektiğini bilmesidir. Görme engelli çocukların beden eğitimi derslerinden soyutlanmasında ailelerin bilinçsizliğinin de önemli rolü vardır. Öğrencinin beden eğitimi derslerinden muaf sayılması için doktor raporu almaları bu yanlışlıklardan biridir. Böyle bir raporu veren doktorun bu yanlışlığa ortak olması da başka bir acı gerçektir. Genel okullarda görme engelli bir öğrencinin beden eğitimi derslerine alınmamasının ne yasal ne de eğitsel bir dayanağı vardır. İleri sürülen hiç bir mazeret böyle bir uygulamayı haklı gösteremez.
Eğitimde başarının sırrı kime neyi nasıl öğretilebileceğinin bilinmesinde ve uygulanmasında yatar. Her öğrencinin Bireysel özellikleri ne kadar iyi bilinir ve buna uygun programlar ne kadar etkin ve doğru uygulanırsa başarının da o ölçüde artacağı unutulmamalıdır.
Beden eğitimi derslerinde gören öğrenci hareketleri görerek izleme ve taklit etme olanağına sahiptir. görme engelli öğrencinin böyle bir olanağı olmadığı için vücudunu, kollarını, bacaklarını nasıl kullanacağını, nasıl hareket ettireceğini öğrenebilmesi için öğretmenin veya başka bir öğrencinin hareketleri ona göstermesi gerekir. Ayrıca görme engelli öğrenci öğretmenin veya gören arkadaşının kollarını bacaklarını, vücudunu nasıl hareket ettirdiğini elleriyle dokunarak anlayabilir.
Beden eğitimi derslerinde yaptırılan hareketler gören öğrencilere hangi bedensel, ruhsal ve sosyal yararlar sağlıyorsa görme engelli öğrencilere de aynısını sağlar. Görme engelli öğrencilerin yapamayacağı bazı göze dayalı hareketler olabilir. Diğer öğrenciler tarafından bu gibi hareketler yapılırken görme engelli öğrencinin boş oturmaması gerekir. Öğretmen, onun durumuna uygun farklı hareket ve egzersizler vermelidir. Beden eğitimi derslerinde çeşitli özel araçlardan da yararlanılabilir. Sesli toplar, özel tenis masaları ve tenis topları, sesli kaleler gibi araçları sayabiliriz.
Görme engelli öğrencilere, yaşlarına, görme düzeylerine, cinsiyetlerine, uygun olmak üzere koşma, sıçrama, atlama, frlatma, yakalama, itme, çekme, tırmanma, bazı minder hareketleri, jimnastik hareketleri, Müzikli ritim hareketleri, bazı atletizm hareketleri, ip atlama, Takla atma, amuda kalkma, köprü kurma, tek ayak üzerinde yürüme, şınal çekme, barfiks yapma, halata tırmanma, ağırlık kaldırma, iki kişilik bisiklete binme, tramlenden atlama, yüzme, güreş, okçuluk, sallanma, kayma, top oynama gibi hareketleri yapabilirler. Bu hareketlerin çeşitleri ve nasıl öğretileceği, öğretmenin yaratıcılığına bağlı olarak geliştirilebilir. Örneğin koşma hareketine görme engelli öğrenci bir arkadaşının elinden tutarak veya koluna girerek katılabilir. Ayrıca, 50 metre uzunluğunda iki tane ince boru yüksekliği bel hizasında olacak şekilde birbirine bir metre uzaklıkta karşılıklı paralel olarak uygun bir alana monte edilebilir. Bu boruların bitiş yerleri de dönüşleri kolaylaştırmak için kısa bir boruyla yuvarlak kavisli şekle getirilebilir. Böyle bir mekanizma oluşturulduğunda öğrenci sağ elini borunun üzerinde kaydırarak tek başına boruların çevresini istediği sayıda ve istediği hızda koşabilir. Koşma hareketi için bu son derece yararlı bir yöntemdir. Gaziantep körler okulunda ilkokul öğrencisiyken okul bahçesinde bu şekilde oluşturulmuş bir boru sistemi vardı ve her gün bu boruların çevresinde koşmaktan öğrenciler büyük zevk alırdı. Görme engelli öğrencilerin severek oynadığı oyunlardan biri de sesli toplarla oynanan oyunlardır. Futbol, golbol bunların başında gelir.
Genel okullarda beden eğitimi dersi öğretmeni, sınıfında görme engelli öğrenci varsa, yıllık ders planını hazırlarken onun durumunu da mutlaka dikkate almalıdır. Özellikle öğrencinin ilk başta koşma, atlama, fırlatma gibi motor becerilerini geliştiricek, grup içindeki fiziksel uyumunu güçlendirecek, kinestetic duyusunu geliştirecek çalışmalara ağırlık vermelidir. Gören öğrencilerle ortak etkinliklere katılmasını sağlayacak, sportif beceriler kazandıracak, oriyantasyon ve mobilite eğitimi yoluyla çevresini tanıma, bağımsız ve güvenli hareket etme becerileri kazandıracak, anormal davranışlarıını düzeltecek, vücut kaslarını geliştirecek, Dengeli durma ve dengeli yürüme alışkanlığı sağlayacak hedefler belirlemelidir. Bu hedeflere uygun hareket, egzersiz ve oyunlara yer vermelidir. Bu planda, hangi hareketlerin diğer öğrencilerden ayrı hangilerinin birlikte yapılacağını belirtmelidir. Ancak mümkün olduğu kadar görme engelli öğrencinin diğer öğrencilerle etkinliklere birlikte katılmasını sağlayacak çalışmalara daha fazla ağırlık vermelidir.
Görme engelli öğrenciler için önemli eğitimlerden biri de oryantasyon ve mobilite eğitimi, yani bağımsız hareket eğitimidir. Bu eğitim, her çeşit işaretlerden, farklı ip uçlarından, yönlerden, dönüşlerden, uzaklık ilişkilerinden, seslerden, kokulardan yararlanmak suretiyle çevresini tanıyabilme ve edindiği bilgi ve teknikleri kullanarak bağımsız ve güvenli hareket edebilme becerisini kapsayan bir eğitimdir. Bağımsız hareket becerisi kazanılmasında en önemli araç beyaz bastondur. Beden eğitimi derslerinde görme engelli öğrencilere mutlaka baston kullanma teknikleri öğretilmelidir. Baston kullanma becerisi olan bir görme engelli kişi çarpma, düşme gibi tehlikelerle daha az karşılaşır, kendi başına bir yerden bir yere daha kolay gidebilir. Bu nedenle beden eğitimi dersi öğretmeni baston kullanma eğitiminin nasıl verileceğini öğrenmelidir. Yazan: Halil Köseler 01.09.2011