Türkiye’yi zehirleyen bacalar, şirketleri zengin edecek! | İstanbul Çevre Konseyi
Home / Haberler / Türkiye’yi zehirleyen bacalar, şirketleri zengin edecek!
Türkiye’nin dört bir yanında ölümcül hava kirliliğine neden olan 15 termik santralin baca filtrelerinin takılması zorunluluğunu 2,5 yıl erteleyen kanun teklifinin AKP ve MHP’nin oyları ile kabul edilmesinin ardından konu bir kez daha gündeme geldi.
Düzenlemeye göre kamu ya da özel şirketlerin işlettiği kömürlü termik santraller 31 Aralık 2022 tarihine kadar bacalarına filtre takmadan havayı kirletmeyi sürdürebilecek. Peki insan sağlığı ve çevre üzerinde ölümcül etkileri bulunan santraller yaşamı nasıl etkiliyor? Bu sorunun yanıtını arayan Türkiye’nin önemli toprak bilimi ve ekoloji uzmanlarından Prof. Dr. Doğan Kantarcı, termik santrallerin uzun süredir faal olduğu Muğla bölgesinden yola çıkarak hazırladığı raporda çarpıcı sonuçlara ulaştı.
Buna göre termik santrallerin bacalarından çıkan tozlar, bölgenin önemli bir geçim kaynağı olan zeytin ağaçlarının üzerini kaplıyor ve güneş ışını almasını engelliyor. Termik santrallerin etkisine maruz kalan zeytin ağaçlarının yaprakları beş kez yıkandığı halde bulanık su elde edilirken, kül ve kükürt-dioksit içeren tozlar zeytin ağaçlarının verimini düşürüyor ve yağ kalitesini olumsuz etkiliyor.
Bölgenin bir başka önemli gelir kaynağı olan arıcılık da kömürlü termik santrallerin olumsuz etkilerinden nasibini alıyor. Prof. Dr. Kantarcı’nın raporuna göre termik santrallerin çevrelerinde üretilen çam ballarında ağır metaller arseniğe rastlandı.
Kamu ve özel sektör tarafından işletilen kömürlü termik santrallerin bacalarına Çevre Kanunu kapsamında takmaları zorunlu olan filtrelerin süresinin 2,5 yıl daha uzatılması tepkiyle karşılandı.
Özelleştirilen ve bundan sonraki süreçte özelleştirilecek olan termik santralleri de kapsayan düzenleme, AKP ve MHP’li milletvekillerin oylarıyla kabul edilen düzenlemeye göre kömürlü termik santraller 31 Aralık 2022 tarihine kadar bacalarına filtre taktırma zorunluluğundan muaf tutularak çevre ve insan sağlığını tehdit eden kül ve zehirli gazları bırakmaya devam edecek.
Yatağan Termik Santralı, Muğla.
TBMM’nde oylanan düzenleme, 21 Kasım’da kabul edilmişti. Konuyla ilgili bir açıklama yapan Temiz Hava Hakkı Platformu, geçtiğimiz Şubat ayında TBMM’nin vatandaşlara temiz hava hakkını koruyacak bir söz verdiğini anımsatarak, düzenlemede yer alan 50. maddenin Meclis’te reddedilmesi için 100 bin kişinin verdiği imzaların milletvekillerine teslim edildiğini kaydetti.
Temiz Hava Hakkı Platformu’nun öncülüğünde toplanan imzalar milletvekillerine ulaştırılmıştı.
Temiz Hava Hakkı Platformu’nun açıklamasında düzenlemede yer alan tartışmalı 50. maddeye ilişkin bilgilere de yer verildi. Buna göre 14 Mart 2013 tarihinde yürürlüğe giren 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanununun geçici 8 inci maddesinin birinci fıkrasında yer alan “31/12/2019” ibaresi “30/6/2022” şeklinde değiştirilirlen,
fıkraya “üretim faaliyeti durdurulamaz ve” ibaresinden sonra gelmek üzere “çevre mevzuatına uyuma yönelik yatırımların gerçekleştirilmemesi ve çevre mevzuatı açısından gerekli izinlerin tamamlanmaması nedeniyle” ibaresi ve ikinci cümlesinden sonra gelmek üzere şu ifadeler eklendi:
“Ancak çevre mevzuatına uyuma yönelik yatırımlara dair yapım sözleşmesi ile iş termin planını 30/6/2020 tarihine kadar Bakanlığa sunmayan üretim tesisleri bu haklardan yararlanamaz. İş termin planı sunulan üretim tesisleri Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından bu iş termin planına uyum açısından 1/7/2020 tarihinden itibaren 4 ayda bir denetlenir.
Yapılan her bir denetimde bu iş termin planına uygun olmadığı tespit edilen tesislere 9/8/1983 tarihli ve 2872 sayılı Çevre Kanununda yer alan ilgili idari para cezaları yirmi kat artırılarak uygulanır. İş termin planındaki herhangi bir işin yapımının belirtildiği süreye göre bir yıl geciktiğinin tespiti halinde üretim tesisinin faaliyeti durdurulur. Bu madde kapsamında verilen idari para cezalarına karşı dava açılması cezanın tahsil işlemlerini durdurmaz.”
Türkiye’de bulunan ve birçoğu eski teknolojiyle çalıştırılan ekonomik ömürleri dolma aşamasında olan termik santrallere 2,5 yıl daha filtresiz kirletme hakkı tanıyan düzenlemeden yararlanacak tesislerin sadece ikisi kamuya ait, geri kalanı ise özelleştirmeler kapsamında özel sektöre devredilen ya da doğrudan özel sektörün inşa ettiği tesisler. Buna göre Afşin-Elbistan A, Seyitömer, Tunçbilek ve Orhaneli termik santralleri Çelikler Holding’e,
Kangal ve Soma termik santralleri Konya Şeker’e (TORKU), Kemerköy ve Yeniköy termik santralleri Limak-İçtaş’a, Çatalağzı ve Yatağan termik santralleri ise Bereket Enerji’ye ait. Afşin-Elbistan B. santrali ile 18 Mart Çan termik santrali ise EÜAŞ bünyesinde kamu tarafından işletilen tesisler.
Muğla yöresinde 5 ayrı yerden alınan bal örneklerindeki mikro elementler. Grafik: (Prof. Dr. Doğan Kantarcı)
İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Toprak İlmi ve Ekoloji Anabilim Dalı Emekli Öğretim Üyesi Prof. Dr. Doğan Kantarcı, Muğla’daki kömür ocakları ve termik santrallerinden atmosfere salınan tozların arıcılık ve zeytinciliğe olan etkisi üzerine yaptığı bilimsel çalışmayla dikkat çekici sonuçlara ulaştı. Buna göre termik santrallerin bacalarından çıkan tozlar, bölgenin önemli bir geçim kaynağı olan zeytin ağaçlarının üzerini kaplıyor ve güneş ışını almasını engelliyor.
Termik santrallerin etkisine maruz kalan zeytin ağaçlarının yaprakları beş kez yıkandığı halde bulanık su elde edilirken, kül ve kükürt-dioksit içeren tozlar zeytin ağaçlarının verimini düşürüyor ve yağ kalitesini olumsuz etkiliyor. Bölgenin bir başka önemli gelir kaynağı olan arıcılık da kömürlü termik santrallerin olumsuz etkilerinden nasibini alıyor. Prof. Dr. Kantarcı’nın raporuna göre termik santrallerin çevrelerinde üretilen çam ballarında ağır metaller arseniğe rastlandı.
Muğla bölgesindeki termik santrallerin kömür ocakları gidere daha çok alana yayılırken insan sağlığının yanında zeytincilikten arıcılığa yaşamın birçok alanını tehdit ediyor.
Muğla halkının önemli bir geçim kaynağı olan arıcılık ve zeytinciliğin açık kömür ve taş ocaklarının yarattığı tozlar ile termik santral bacalarından havaya salınan küllerden olumsuz etkilendiğini belirten Prof. Dr. Doğan Kantarcı, konuyla ilgili yaptığı bilimsel çalışmanın sonuçları hakkında bilgi verdi.
Maden işletmelerinden oluşan tozların yaklaşık yüzde 50’sinin kamyonların taşıma yolu üzerindeki hareketten, yüzde 25’inin ise kamyonların yükleme ve boşaltılması sırasında oluştuğu bilgisini veren Kantarcı, “Bu kamyonların toprak yolda vepek de bakımlı olmayan dar Devlet yollarında oluşturacağı tozun küçümsenmeyecek miktarda olacağı, araştırma sonuçlarından anlaşılmaktadır” görüşünü dile getirdi.
Bal arılarının bitkilerden aldığı çiçek tozlarını midesine indirdiği sırada bunlara yapışan ince tozları ve baca küllerindeki ağır metalleri de aldığının altını çizen Kantarcı, “Çiçektozları ise daha iri çaplı olup, arı kovandaki yavruları proteince zengin olan bu çiçek tozları ilebesler. Arsenik ile diğer ağır metaller ve kireçtaşı tozları da çiçek tozları ile birlikte taşınır.Bunlar arı ve yavru için zararlı veya zehirleyicidir” bilgisini verdi.
Muğla bölgesindeki termik santrallerde kullanılan kömürlerdeki ağır metal içerikleri. Grafik: (Prof. Dr. Doğan Kantarcı)
Kömür ve taş ocaklarından çıkan tozlar yaprak yüzeyini kaplayarak tabaka oluşturduğunu dile getiren Kantarcı, bu durumun yaprağın güneş ışınlarını yeterince almasını önlediğini, klorofilli hücrelerin karbonhidrat ve diğer sentezlerini azalttığına işaret ederek, “Böylece zeytin ağacının beslenmesi, meyvalarının boyutu, lezzetive yağ içeriği de olumsuz etkilenmektedir. Zeytin yaprakları 5 defa yıkandıkları halde bulanıksu elde edilmiştir.
Çapı 10 mikrometreden (µm) küçük tanecikler yaprakların solunum gözeneklerindeki kapakçıklarındibine yerleşirler. Kapakçıklar kapanamaz ve yaprak solunum gözeneğinden devamlı sukaybeder (Kuraklık etkisi ve kuruma sebebi). İnce toz, kül ve kükürt dioksitçiçeğin dişi organının ağzına yerleşip, buradaki sıvıyı kuruttuğu için çiçek tozları ağızayapışamaz, yumurtalığa alınamaz ve döllenme olmadığı için meyve verimi de azalır” dedi.
Kirliliğe maruz kalan zeytin ağaçlarının yaprakları beş kez yıkandığı halde çıkan suların kirli olması dikkat çekti. Kaynak: (Prof. Dr. Doğan Kantarcı raporu.)
Güneybatı Anadolu’da iklim değişikliğinin belirgin bir ısınma ve kuraklaşma sürecinde olduğuna değinen Kantarcı, ısınan havaya bağlı olarak nem, buharlaşma ve terlemenin de arttığına işaret ederek, şunları kaydetti: “Bu kuraklaşma süreci daha fazla tozamaya sebep olmakta, çiğ ve çisentişeklindeki yağışlar ile çökelen toz miktarı da artmaktadır.Termik santralların kullandığı kömürlerde 45-46 tane ağır metal ile önemli ölçüde makroelement vardır.
Bunları büyük bölümünün çapı çok küçük olup elektrostatik filtrelerde tutulamamakta ve baca gazları ile havaya salınmaktadır.Bu çok ince boyutlu küller ve içerdiği ağır metaller insanların ve hayvanların burun ve akciğer mukozasından geçerek kana karışırlar. Aynı olay bitki yapraklarındaki solunum gözenekleri ve meyveler için de geçerlidir.
Zeytin ağaçları tozdan ve külden böyle etkileniyor. Grafik: (Prof. Dr. Doğan Kantarcı)
Sonuç olarak; bölgede arıcılığın yanında, zeytinlikler, üzüm bağları, tüm tarla ve bahçebitkileri, orman ağaçları ile çalıları atmosfere salınan tozlardan önemle etkilenmektedir.Olumsuz etkiler bitkiler ve arılar üzerinde doğrudan olduğu gibi, üretilen balların ve meyvelerin içeriğinde de belirlenmektedir.Açık ocak tozları ve termik santral baca külleri ile oluşan ortam kirliliği halkın sağlığını vegeçimini de etkileyen ekonomik boyutlardadır.“
KAYNAK : https://gazeteciyazaryusufyavuzblog.wordpress.com/2019/11/30/turkiyeyi-zehirleyen-bacalar-sirketleri-zengin-edecek/
← Metro, Gazi Mahallesi’nden neden geçmiyor?
Tüm Yaşam Savunucularını “Kanal İstanbul Projesi”ne Karşı Mücadeleye Çağırıyoruz! →