1Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Örneklem Seçme Mantığı.
... konulu sunumlar: "1Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Örneklem Seçme Mantığı."— Sunum transkripti:
1Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Örneklem Seçme Mantığı
2Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Plan •Seçim tahminleri •Evren, örneklem, analiz birimi •Örneklem seçme teknikleri •Tanımlayıcı istatistikler •Normal dağılım •Olasılık kuramı ve örneklem seçme •Örnekler
3Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri KamuoyuOy yüzdesi (%) Araştırma ŞirketiAKPCHPMHPBDP Sonar Konsensus Pollmark Genar Andy-Ar Koda SEÇİM SONUÇLARI Haziran 2011 Genel Seçim Tahminleri Kaynak: adlı adresten derlenmiştir. Yüzdeler tam sayıya yuvarlanmıştır.
4Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri ABD Başkanlık Seçimi Tahminleri Oy yüzdesi (%) Kamuoyu araştırma şirketiObamaMcCain Reuters/CSPAN/Zogby 5043 Pew Center for Research4942 Investor's Business Daily/TIPP4745 ABC News/Washington Post5443 CNN5144 Zogby Daily Tracking4944 Gallup5340 NBC News/Wall Street Journal5143 Rasmussen Daily Tracking5246 SEÇİM SONUÇLARI5346 Kaynak:
5Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Gallup Kaynak: Gallup 25 tahminin tümünde Obama’nın kazanacağını öngörmüş
6Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Kaç Denekle Görüşme Yapılmış Olabilir? •Kamuoyu araştırma şirketleri seçimler öncesi gerçek seçim sonuçlarına çok yakın tahminler yayınladılar •Türkiye’de 50 milyon, ABD’de 90 milyon seçmenin oy verme davranışını doğruya yakın tahmin etmek için bu şirketler acaba kaç kişiyle görüşmüş olabilir? •50 milyon? 10 milyon? 1 milyon? 100 bin? •Genellikle yaklaşık 2 bin! •Peki, sadece 2 bin kişiyle görüşerek milyon seçmenin seçimde nasıl oy kullanacaklarını nasıl tahmin ediyorlar?
7Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Seçim Tahminlerinin Geçmişi •Türkiye’de kamuoyu araştırma şirketleri 1980’lerde ortaya çıktı, ABD’de daha eski •Örneğin, ABD’de Literary Digest dergisi telefon rehberi ve otomobil kayıtlarından yararlanarak 1924, 1928 ve 1932 başkanlık seçim sonuçlarını doğru tahmin etti, ama 1936’da yanıldı •Gallup kota örneklem tekniğini kullanarak 1936, 1940 ve 1944 seçim sonuçlarını doğru tahmin etti, ama 1948’de Gallup da yanıldı Kaynak: Babbie, 2007, s
8Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Neden Yanıldılar? •Literary Digest dergisi 1936’da telefon ve araba sahibi 10 milyon kişiye kartpostal göndermiş ama demek ki herkes kartpostal gönderilenler gibi düşünmüyormuş. (Roosvelt) •Gallup 1948 başkanlık seçim tahminleri için 1940 yılının nüfus sayım bilgilerine dayanarak anket yapılacak kişileri saptamış, ama aradan geçen 8 yıl içinde 2. Dünya Savaşı Savaşı olmuş, köyde ve kentte yaşayan nüfusun dağılımı değişmiş (Truman) Kaynak: Babbie, 2007, s
9Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Örneklem Seçme •Hiç kimse her şeyi gözleyemez, ölçemez (pratik değil, pahalı, vs.) •Örneklem seçme neyin gözlenip neyin gözlenmeyeceğine karar verme sürecidir •1948’lere gelindiğinde artık olasılığa dayalı örneklem seçme tekniğinin daha başarılı sonuçlar verdiği görüldü •Farklı örneklem seçme tekniklerinden söz etmeden önce bazı temel tanımlar... Kaynak: Babbie, 2007, s
10Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Evren, Örneklem, Öge, Denek •Evren: Bulguları genellemek istediğimiz birimlerin tamamı (ör., Türkiye’deki 50 milyon seçmen, com.tr adresli tüm web siteleri, vs.) •Örneklem: Evreni oluşturan birimler arasından seçilen ve evreni temsil ettiği varsayılan daha küçük birimlerin toplamı •Öge: Hakkında bilgi toplanan, örneklem seçiminde kullanılan ve analizin temelini oluşturan birim •Denek: Örnekleme seçilen ögelerin her biri Evren Örneklem Denek
11Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Araştırma Evreni, Örneklem Çerçevesi •Araştırma evreni: Örneklemin seçileceği ögelerin toplamı (ör, tüm kayıtlı seçmenler) •Örneklem birimi: Örneklemin belli aşamalarında seçim için düşünülen öge ya da ögeler seti •Örneklem çerçevesi: Örneklemin ya da örneklemin belirli bir aşamasının seçileceği örneklem birimlerinin geçerli listesi •Örneklem arası: Evren büyüklüğü / örneklem büyüklüğü •Örneklem oranı: Örneklem büyüklüğü / evren büyüklüğü
12Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Gözlem Birimi, Analiz Birimi •Gözlem birimi: Veri toplama birimi, hakkında bilgi toplanacak ögeler seti •Analiz birimi: Benzer tüm birimlerin özet tanımlarını oluşturmak ve aralarındaki farkları açıklamak için üzerinde gözlem yapılan bireyler, gruplar, örgütler, nesneler •Genellikle analiz birimi ile gözlem birimi aynıdır, ör., kişi başına düşen ulusal gelir •Ama farklı da olabilir, ör., hane halkı toplam geliri (gözlem birimi bir hanede para kazanan her birey, analiz birimi ise hane, yani o hanede para kazanan tüm bireyler)
13Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Analiz Birimiyle İlgili İki Önemli Yanılgı •Analiz birimi hakkında toplanan verilerin gözlem birimlerine uygulanması (ekolojik yanılgı), ör., üniversite giriş sınavında en başarılı olan ildeki (“analiz birimi”) her öğrencinin (“gözlem birimi”) yüksek puan aldığına hükmetme •Belirli analiz birimlerinin diğerlerinden daha önemli olduğunu savunmak (indirgemecilik), ör., aklı sadece beynin fiziksel özellikleriyle açıklamak, psikolojik özelliklerini göz ardı etmek (“biyolojik indirgemecilik”)
14Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Örneklem Büyüklüğünü Etkileyen Faktörler •Araştırmanın türü (tanımlayıcı, açıklayıcı) •Analiz türü (nicel, nitel) •Evrenin benzeşik ögelerden oluşması •İncelenen olayın evrendeki yoğunluğu •Değişken sayısı •Alt grup sayısı •Yanıt oranları •Mali kaynak kısıtlılığı •Kararın önem derecesi Kaynak: Altunışık ve diğerleri, 2005, s. 128’den uyarlama
15Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri NİTEL Değerlendirmede Esas Olan Faktörler 1. Ana Kütlenin Homojenliği: • Ele alınan ana kütlenin ilgilenilen değişken/özellik bakımından homojen ya da heterojen olması örneklem hacminin belirlenmesine etki eder. Eğer ana kütlenin bütün birimleri ilgilenilen değişken itibarıyla aynı değere sahipse, bir birimin incelenmesi, amaca ulaşmak için yeterlidir. Ancak heterojenlik arttıkça, ana kütleyi temsil edebilecek bir örneklem oluşturabilmek için, örneklem hacminin de giderek büyümesi gerekir. 2. Araştırmada Verilecek Kararın Önemi: •Önemli kararlar için olabildiğince çok ve ayrıntılı bilgiye gereksinim vardır. Böyle durumlar, büyük hacimli bir örneklem üzerinden araştırma yapmayı gerekli kılar. Ancak, örneklem hacmi arttıkça maliyet ve gereksinim duyulan zaman ve nitelikli personel sayısı da artar. Burada dikkat edilmesi gereken husus, bir yandan Küçük hacimli örneklem oluşturmak suretiyle, bu örneklemin ana kütleyi temsil etmesi bakımından yetersiz kalmasını engellemek, diğer taraftan da gereksiz yere çok büyük hacimli örneklem seçerek, zaman ve maliyet yönünden kayba uğramamak için, uygun büyüklükte bir örneklem hacmini belirlemektir.
16Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri NİTEL Değerlendirmede Esas Olan Faktörler 3. Araştırmanın Yapısı: •Araştırmanın doğası da örneklem hacmi üzerinde etkilidir. Uygulamada genellikle nitel araştırmalarda küçük hacimli örneklemlerle, nicel araştırmalardaysa daha büyük hacimli örneklemlerle çalışılır. 4. Benzer Çalışmalarda Kullanılan Örneklem Hacimleri: •Örneklem hacmi, benzer çalışmalarda kullanılan örneklem hacimlerinin ortalamalarından yararlanarak da belirlenebilir. Özellikle, olasılıklı olmayan örnekleme yöntemleri kullanıldığı zaman, bu tür yaklaşım, örneklem hacmi konusunda kabaca fikir verir. 5. Kaynaklarla İlgili Sınırlayıcılar: •Örneklem hacminin belirlenmesiyle ilgili karar, zaman ve parasal imkanlarla sınırlıdır. Ancak veri derleme konusunda iyi yetişmiş eleman bulma hususu da bu bağlamda önemli sınırlayıcıdır.
17Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri NİCEL Değerlendirmede Esas Olan Faktörler
18Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri NİCEL Değerlendirmede Esas Olan Faktörler
19Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Örneklem Seçiminde Önyargılar •İlk rastlanan deneklerle görüşmek •Önyargılı (biased) olmak (yani örnekleme seçilen deneklerin “tipik” olmaması, evreni yansıtmaması) •Web aracılığıyla ya da kısa mesaj (SMS) gönderilerek yapılan kamu oyu yoklamaları / yarışmalar bu türden; evrene genellemek yanlış
20Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Olasılığa dayanmayan örneklem seçme teknikleri Olasılığa dayanan örneklem seçme teknikleri Kolaycı Kartopu Yargısal Basit rastgele Kota Sistematik Tabakalı Kümeleme Kaynak: Altunışık ve diğerleri, 2005, s. 120 Örneklem Seçme Teknikleri
21Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Olasılığa dayanmayan örneklem seçme teknikleri Olasılığa dayanan örneklem seçme teknikleri Kolaycı Kartopu Yargısal Basit rastgele Kota Sistematik Tabakalı Kümeleme Kaynak: Altunışık ve diğerleri, 2005, s. 120 Olasılığa Dayanmayan Örneklem Tasarım Türleri
22Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Kolaycı Örneklem Seçme •Araştırmacının kolayca erişebildiği deneklere, ör., sokaktaki vatandaşlara, sorulur •Evreni temsil etmeyebilir •Genelleme yapılırken dikkatli olunmalıdır
23Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Amaçlı/Yargısal Örneklem Seçme •Evrenin özelliklerini bilmeye dayalı örneklem seçimi •Özellikle anket tasarlanmasında kullanılır •Anketteki yetersizlikleri ortaya çıkarır •Bir ön testtir
24Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Kartopu Örneklem •Kazara örnekleme! •Daha çok ön araştırmalarda (niteliksel) kullanılır •Özel bir evrenden, örneğin bulunması zor deneklerden (evsizler, tinerciler, kaçak işçiler, vs.) örneklem seçilir •Birkaç denek belirlenir, onlardan yararlanılarak benzeri diğer kişilerin bilgilerine ulaşılır •“Kartopu” terimi denek sayısının giderek artması nedeniyle kullanılır
25Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Kota Örneklem Seçimi •Evrenin bilinen özelliklerine dayanan bir matris ya da tabloyla işe başlanır •Her gözdeki değişken için veriler toplanır (erkek/kadın, çeşitli yaş gruplarına göre dağılım, eğitim düzeyleri, vs.) •Her gözdeki veriler evrene oranlanır •Evrenle ilgili bilgiler güncel olmalıdır •Aksi takdirde seçilen örneklem genelleme yapılacak gerçek evreni temsil etmez •Denek seçiminde önyargı olmamalı
26Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Kota Örneklem Seçimi
27Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Olasılığa dayanmayan örneklem seçme teknikleri Olasılığa dayanan örneklem seçme teknikleri Kolaycı Kartopu Yargısal Basit rastgele Kota Sistematik Tabakalı Kümeleme Kaynak: Altunışık ve diğerleri, 2005, s. 120 Olasılığa Dayanan Örneklem Tasarım Türleri
28Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Olasılığa Dayalı Örneklem Seçimi •Temel ilke: Evreni oluşturan her ögenin örnekleme seçilme şansının eşit olması •Evreni temsil edebilme özelliği diğer yöntemlerle seçilen örneklemlerden daha fazladır •Örneklemin evreni temsil etme düzeyi (örneklem hatası) doğru olarak hesaplanabilir Kaynak: Babbie, 2007, s. 215
29Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Basit Rastgele Örnekleme
30Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Basit Rastgele Örneklem Seçimi •İadeli (yerine koyarak) – İadesiz (yerine koymadan) rassal seçim: Önceki çekilişte seçilen birimin ana kütleye iade edilip edilmemesi •Araştırmalarda ilgilenilen özellik açısından, ana kütlenin homojen olması durumunda, basit rassal örnekleme, tercih edilmesi gereken bir yöntemdir. •Örnekleme planlarında, basit rassal örnekleme yönteminin tercihini etkileyen önemli sınırlayıcılar vardır. 1.Güncel bir çerçeve oluşturmak ya da hazırlamak oldukça zordur. 2.Tanımlanan ana kütlenin birimleri geniş bir coğrafik alana yayılmışsa, basit rassal örnekleme uygulaması çok zaman alır ve veri derleme maliyeti giderek artar. 3.Eğer tanımlanan ana kütle homojen değilse, basit rassal örneklem sonuçlarının başarısı diğer olasılıklı örnekleme yöntemleri sonuçlarının başarısından düşüktür.
31Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Sistematik Örneklem Seçme
32Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Sistematik Örneklem Seçme
33Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Sistematik Örneklem Seçme •Başlangıç değeri rastgele alınır •Bir listeden her k’inci öge seçilir •Listedeki ögeler devirsel olmamalıdır (yani, örneğin, her k’inci öge aynı özellikleri taşımamalıdır)
34Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Tabakalı Örneklem Seçimi •Örnekleme planlarında AMAÇ, ana kütleyi, ilgilenilen değişken(ler) açısından en iyi temsil edebilecek örneklemi oluşturmaktır. Başka bir anlatımla, ana kütle parametre tahminine ilişkin varyansın, olabildiğince küçük olmasını sağlamaktır. •Üzerinde araştırma yapılacak ana kütle, ilgilenilen değişken(ler) yönünden heterojen olduğunda, bu imkanı veren örnekleme yöntemi tabakalı örnekleme yöntemidir. •Kota Örneklemesine çok benzer, tek farkı alt örneklem seçiminin Kota’ daki gibi KEYFİ değil RASSAL yapılmasıdır. •Tabakalı örneklemede Evreni oluşturan ögeler benzeşik gruplara ayrıldığı için evreni temsil yeteneği daha yüksektir •Sıralanmış bir listeden sistematik örneklem seçimi de tabakalı örneklem sonucunu verir •Aynı listeden basit rastgele örneklem seçersek tabakalama kaybolur
35Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Tabakalı Örneklem Seçimi Tabakalı örnekleme aşamaları: 1. Öncelikle, incelenecek özellikler açısından önemli farklılıklar gösteren N hacimli bir ana kütlenin birimlerini, birbirine daha çok benzeyen birimlerden oluşacak alt kütlelere, başka bir ifadeyle, tabakalara ayırmada kullanılacak, tabakalama değişkenleri belirlenmelidir. Burada dikkat edilmesi gereken nokta, tabakalama değişkenleri seçilirken, seçilecek değişkenlerin, bir tabakadaki birimlerinin olabildiğince homojen, farklı tabakalardaki birimlerinin de olabildiğince heterojen olmasını sağlayarak, aynı zamanda, uygulama ve ölçme kolaylığı da yaratmak suretiyle maliyeti arttırmadan, tahminleme hatasını azaltması gereğidir. Tabakalama amacıyla kullanılabi lecek değişkenlere, demografik özellik, tüketici türü, sosyoekonomik sınıf, meslek grubu, firma büyüklüğü, coğrafik yerleşim yeri vb. örnek olarak gösterilebilir.
36Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Tabakalı Örneklem Seçimi 2. Tabaka hacimleri, Kota Örneklemesinde olduğu gibi, Nh/N oranı ile belirlenirmeli, hacmleri belrlenirken,
37Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Tabakalı Örneklem Seçimi 3. Tabaka alt örneklemlerinde Kota Ö.’ de olduğu gibi nh = n.(Nh/N) formülü kullanılır. 4. Nihayet, oluşturulan alt örneklem birimleri üzerinden derlenen bilgiler kullanılarak, araştırma amaçları için gerekli olan istatistikler hesaplanır ve bu istatistiklere dayanarak, istatistiksel çıkarsamalar yapılır.
38Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Tabakalı Örneklem Seçimi ÜSTÜNLÜKLERİ •Daha önce de vurgulandığı gibi, tabakalar içi homojenlik arttıkça tabakalar içi varyanslar küçülür. Bu da ilgili ana kütle parametre tahminleyicisinin varyansını küçültür. Bu sonuca göre, heterojen kütlelerde aynı örneklem hacmi için basit rassal örnekleme uygulamasının örnekleme hatası, tabakalı örneklemenin örnekleme hatasından büyük olur. Başka bir deyişle, heterojen evrenler için tabakalı örnekleme yöntemi daha etkindir. •Tabakalı örneklemenin diğer bir üstünlüğü, ilgilenilen ana kütlenin yanı sıra,her tabaka için de ayrı bilgi elde etme olanağı sağlamasıdır. Uygulamada ana kütleye göre tabakalar için çerçeve oluşturmak daha kolay olabilir. GÜÇLÜKLERİ •Ancak sağladığı bu kolaylıklara rağmen, tabakalı örneklemenin bazı güçlükleri de vardır. Öncelikle tabakalı örnekleme uygulaması için, tabaka hacimleri ve bunların toplamı olan ana kütle hacminin bilinmesi gerekir. Bunu kolayca belirlemek her zaman mümkün olamamaktadır. Ayrıca ilgilenilen ana kütlenin homojen olup olmadığının tespit edilebilmesi için de bu ana kütle hakkında pek çok öncül bilgiye de gereksinim vardır.
39Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Küme Örneklemesi
40Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Küme Örneklemesi •Evreni tabakalamak her zaman mümkün değil •Bu durumlarda çok aşamalı küme örneklem seçimi uygulanır •Önce birincil örneklem ögeleri (ör., bir ilçedeki mahalleler) sıralanır, bu listeden basit rastgele ya da sistematik örneklem seçilir •Sonra ikincil örneklem ögeleri (ör., bir mahalledeki haneler) sıralanır, bu listeden basit rastgele veya sistematik örneklem seçilir •...
41Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Örneklemin Evreni Temsil Etmesi •Evreni oluşturan tüm birimler aynı özellikleri taşısaydı o zaman tek bir örnek seçmek yeterli olurdu, ama değil •Örnekleme seçilen deneklerin özellikleri evreni oluşturan deneklerin özelliklerine yakın olmalıdır •Büyük örneklemler küçük hata üretir •Benzeşik evren küçük hata üretir •Örneklem bulgularından evrene genelleme yapılır •Örneklem evreni ne kadar iyi temsil ederse genellemeler de o kadar isabetli olur
42Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Örneklemede HATA Kavramı
43Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Örneklemede HATA Kavramı
44Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Örneklemede HATA Kavramı
45Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Tanımlayıcı İstatistikler
46Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Parametre, İstatistik •Parametre: Verilen bir değişkenin evrendeki özet tanımı (örneğin, Türkiye’de ortalama yaşam süresi 73,8 yıl) •İstatistik: Bir değişkenin örneklemdeki değerini özetleyen tanım •Örneklem istatistiği evren parametresini tahmin etmek için kullanılır Örneklem Örneklem istatistiği Evren Ortalama: 71,76 Ortalama: 69,56 Evren parametresi
47Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Sıklık Dağılımları Notların sıklık dağılımı Not Sıklık Normal dağılım Sağa çarpık dağılımSola çarpık dağılım Kaynak: Aritmetik ortalama: 72 Ortanca (medyan): 78 Tepe değeri (mod): 78
48Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Ortalama, Varyans, Standart Sapma •Normal dağılmış veriler için aritmetik ortalama verileri en iyi özetleyen modeldir X = ∑x / n = 3588 / 50 = 71,76 •Tek tek ölçümlerin ortalamadan sapmalarının toplamı sıfırdır ∑(x i –x ) = 0 •Ortalamadan sapmaların karelerinin toplamı (sum of squared errors, SS) verilerdeki değişimi (varyans) gösterir s 2 = ∑(x i –x) 2 = 348,1861 • Varyansın karekökü standart sapmayı (s) verir s = √ 348,1861 = 18,66 • Birbiriyle ilgili olan kareler toplamı, varyans ve standart sapma aritmetik ortalamanın verileri ne kadar doğru özetlediğini ölçer ve diğer ölçüm sonuçlarıyla karşılaştırma olanağı sağlar Kaynak: Field ve Hole, 2008, 4. Bölüm
49Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Standart Hata I • Aynı evrenden seçilen farklı örneklemler farklı örneklem istatistikleri (aritmetik ortalama, varyans, standart sapma) üretir • İstatistikler evren parametresine ne kadar yakınsa o kadar iyi • Bir evrenden alınabilecek tüm örneklemlerin ortalaması evren ortalamasına (71,76) eşittir Örneklemler Evren Ortalama: 71,76 St. Sapma: 18,66 Ort: 69, Ort: 51,2 Ort: 73,75 Kaynak: Field ve Hole, 2008, s • Farklı örneklemlerden elde edilen ortalamaların standart hatası hesaplanabilir: sağdaki üç örneklem için ortalamanın standart hatası (standard error of the mean: SE )12,98 • Büyük SE değerleri örneklemlerin birbirinden farklı olduğunu ve evreni temsil etmeyebileceğini gösterir
50Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Standart Hata II • Örneklem istatistikleri nadiren evren parametresine eşit çıkar • Araştırmacılar çoğu zaman sadece bir örneklem seçerek evren hakkında genelleme yapmak isterler • Her örneklemin standart hatası örneklemin standart sapması örneklem büyüklüğünün karesine bölünerek hesaplanabilir σ X = s / √N •Ör, önceki slayttaki örneklem büyüklükleri 5, 9 ve 12 olan örneklem hatası sırasıyla 10,66, 6,10 ve 5,53’tür •Örneklem büyüklüğü arttıkça örneklem hatası azalır, yani evren parametresine daha yakın istatistikler üretir •Örneklem hatasını yarıya düşürmek için örneklem büyüklüğünü 4 kat artırmak gerekir •Ortalamanın örneklem dağılımı örneklem büyüklüğü arttıkça normal dağılıma yaklaşır (Merkezi Limit Teoremi)
51Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Normal Dağılım Kaynak: uyarlama
52Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Standart normal dağılım (SND) aritmetik ortalaması 0, standart sapması 1 olan bir normal dağılımdır. SND bazen Z dağılımı olarak da adlandırılır. Normal dağılımlar z = (X – μ) / σ formülü kullanılarak SND’ye çevrilebilir X özgün normal dağılımdan bir değer, μ özgün dağılımın aritmetik ortalaması σ özgün dağılımın standart sapması Formül her zaman SND üretir. X değerinin alındığı dağılım normal değilse, bu, dönüştürüme de yansır. Z değeri belirli bir değerin aritmetik ortalamanın kaç standart sapma altında / üstünde olduğunu belirlemek için kullanılır. Kaynak: Standart Normal Dağılım
53Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Örnekler •Notların normal dağıldığı ve sınıf ortalamasının (μ) 80, standart sapmanın (σ) 5 olduğu bir sınavdan 70 (X) aldıysanız sınıf ortalamasından 2 standart sapma daha düşük not almış olursunuz z = (X – μ) / σ = (70-80)/2 = -2. Yani sınıfın yaklaşık %98’inin notu sizinkinden daha yüksek demektir •Peki sınavdan 85 almış olsaydınız yüzde kaçlık dilimde olurdunuz? Ortalamanın 1 SS üstü, yani sınıfın yaklaşık %84’ünün notu sizinkinden daha düşük demektir •Hangi notu alsaydınız yüzde kaçlık dilimde olurdunuz? türü sorular doğrudan z tablosu kullanılarak yanıtlanabilir. Tablodan yüzdelik dilime karşılık gelen z değeri bulunur. Bu değer SS (5) ile çarpılır ve ortalamaya eklenir (eksiyse çıkarılır). Zaten z= (X – μ) / σ formülünü X = μ + (z * σ) olarak ifade ederek X’in değeri kolayca bulunabilir Doğrudan z tablosu kullanılarak alan hesapları yapılabilir 8070 Kaynak: davidmlane.com/hyperstat/normal_distribution.html Z tablosu 85
54Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Normal Dağılımın Gücü •Verilerin normal dağıldığı bir evrenden seçilen farklı örneklemlerin örneklem ortalamaları da normal dağılım gösterir: Yani ortalaması sıfır, standart hatası 1 olan bir çan eğrisi dağılımı •Ör., 100 farklı örneklem seçilse bu örneklemlerden kaçı evren parametresinin bir veya iki standart sapma altında ya da üstünde bir örneklem istatistiği üretir?
55Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Güven Aralıkları •Normal dağılım gösteren bir evrenden seçilen 100 farklı örneklemin 68’inde örneklem ortalaması evren parametresinin 1 standart hata, 95’inde 2 standart hata üstünde ya da altındadır •%68, %95, %99 sınırları güven aralıkları olarak adlandırılır •Örneklem ortalaması evreni iyi temsil ediyorsa o ortalamanın güven aralığı küçük olur, yani örneklem ortalamalarının %95’i evren ortalamasına yakın ortalamalar üretir •İyi temsil etmiyorsa güven aralığı büyük olur, yani farklı örneklemler mevcut örneklemden farklı değerler üretebilir Kaynak: Field ve Hole, 2008, s
56Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Olasılık Kuramı •Olasılık kuramına göre örneklem istatistiklerinin evren parametresine uzaklıkları ve güven aralıkları hesaplanabilir •Ör., bir üniversitede öğrencilerin YÖK’e karşı tutumunun %50 karşı, %50 taraftar olmak üzere yarı yarıya bölündüğünü varsayalım •Her öğrenciye bir numara verelim •Rastgele 100 öğrenci seçip YÖK’e karşı tutumunu (Karşı __ / Taraftar __) soralım •Örneklemin standart hatası (s): s = √ p * q / n = √ 0,5 * 0,5 /100 = 0, 05 (yani %5) n = örneklem büyüklüğü p = bir şeyin olma olasılığı q = bir şeyin olmama olasılığı
57Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri YÖK taraftarı öğrenci yüzdesi Örneklem 1 (%48) Evren parametresi %50 YÖK Örneği (n =100, s = 0,05) • Öğrencilerin %95 güvenle %48’i YÖK taraftarıdır denebilir (±%10) • %95 Güven aralığı: %38 - %58 (±%10, yani 2 SH)
58Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri 100’lük Rastgele Örneklem Seçmeye Devam YÖK taraftarı öğrenci yüzdesi Örneklem 1 (%48) Örneklem 2 (%51) Örneklem 3 (%52) Evren parametresi: %50
59Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Örneklem sayısı YÖK taraftarı öğrenci yüzdesi Evren parametresi çevresinde yer alan örneklem istatistikleri elde ederiz ve örneklem istatistikleri normal dağılıma (çan eğrisi) yaklaşır Örneklem dağılımı ile ilgili hareketli örnek: dist/index.html Devam...
60Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Yani? •Örneklem istatistiğinin evren parametresine yakın olması ama yanılma payının ±%10 olması bir üniversitedeki öğrencilerin yüzde kaçının YÖK taraftarı olduğu hakkında tahminde bulunurken önemli olmayabilir •Fakat, örneğin, seçim öncesi Obama’ya %95 güvenle oyların %52’sini (±%10) alarak seçileceğini söylemek onu rahatlatmayacaktır (yani %42-%62 arasında bir oy oranı) •100 örneklemden 5’inde oy oranı %42’den az, %62’den fazla olabilir •Daha önemlisi rakip aday 1 puan bile fazla alsa (ki %5 SH ile son derece muhtemel) Obama seçimi kaybeder •Örneklem büyüklüğü artırılarak hata payı azaltılabilir
61Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri ABD Başkanlık Seçimi (2008) Örneklem 1 (%48) Evren parametresi %50 ABD Başkanlık Seçimi Örneği (n =400, s = 0,025)* * Not: ABD’de genellikle iki partili başkanlık seçimleri yapıldığı için YÖK örneği (%50) ABD başkanlık seçimleri için de geçerli
62Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Örneklem sayısı ABD Başkanlık Seçimi (2008) ABD Başkanlık Seçimi Örneği (n =400, s = 0,025)* * Not: ABD’de genellikle iki partili başkanlık seçimleri yapıldığı için YÖK örneği (%50) ABD başkanlık seçimleri için de geçerli
63Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Yani? •Örneklem istatistikleri evren parametresine daha yakın •Bir kamu oyu şirketinin yaptığı araştırmada Obama’nın %95 güvenle oyların %53’ünü (bu sefer ±%5, 2SH) alacağını tahmin etmesi Obama için biraz daha rahatlatıcı ama seçimler hala ortada... •Bu sefer 100 örneklemden 5’inde oy oranı %48’den az, %58’den fazla olabilir (yüksek tahminlerin Obama açısından sorun olmadığı kesin!) •Yani Obama %48 oy aldığında rakibi hala oyların %49’u ile %52’sini alarak seçimi kazanabilir •Örneklem hatasını yarıya (%1,25) indirip aynı denemeyi yapalım
64Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Örneklem sayısı ABD Başkanlık Seçimi (2008) ABD Başkanlık Seçimi Örneği (n =1600, s = 0,0125)*
65Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Yani? •Aynı kamu oyu şirketinin 1600 denekle yaptığı araştırmada Obama’nın %95 güvenle oyların gene %53’ünü (bu sefer ±%2,5, 2SH) alacağını tahmin ettiğini varsayalım. Obama şimdi daha rahat... •Çünkü 100 örneklemden ancak 5’inde oy oranı %50,5’ten az, %55,5’ten fazla olabilir •Yani rakibinin seçimi kazanması çok küçük bir olasılık (ama sıfır değil) •Seçim tahminlerine bir daha bakalım
66Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Gallup da dahil bütün kamu oyu araştırma şirketleri evren parametresini bilmedikleri halde büyük çoğunlukla seçimi Obama’nın kazanacağını öngörmüşler ABD Başkanlık Seçimleri (2008) Kaynak:
67Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Ya Evren Parametresi Bilinmiyorsa? •Seçimlerde birçok kamuoyu şirketi anket yapıyor •Bir adayın / partinin oyların yüzde kaçını alırsa seçimi kazanacağı biliniyor •Ama araştırmacılar evren parametresini bilmeden ve çoğu zaman sadece denekten oluşan bir örneklem seçerek sonuçları evrene genellemek zorundalar •Peki, evren parametresinin bilinmesi önemli mi? •Bir örnek...
68Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Sigara İçme - Akciğer Kanseri İlişkisi – I •Araştırma sorusu: “Sigara içme alışkanlığıyla akciğer kanserine yakalanma arasında bir ilişki var mıdır?” •Kaç akciğer kanserli vaka olduğu, yüzde kaçının sigara içtikleri bilinmiyor •Kanserli vakaların %90’ı geçmişte sigara içmiş •%95 güvenle sigara içmekle akciğer kanseri arasında %90 ilişki vardır denebilir (±%2,5; yani ±2 SH; güven aralığı: %87,5-%92,5) Araştırma I Örneklem büyüklüğü = 1600 Örneklem istatistiği: %90 Standart Hata: %1,25 %90%87,5%92,5
69Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Sigara İçme - Akciğer Kanseri İlişkisi – II •Araştırma sorusu: “Sigara içme alışkanlığıyla akciğer kanserine yakalanma arasında bir ilişki var mıdır?” •Kanserli vakaların %85’i geçmişte sigara içmiş •%95 güvenle sigara içmekle akciğer kanseri arasında %85 ilişki vardır denebilir (±%5; yani ±2 SH; güven aralığı: %80-%90) Araştırma II Örneklem büyüklüğü = 400 Örneklem istatistiği: %85 Standart Hata: %2,5 %85%80%90
70Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Sigara İçme - Akciğer Kanseri İlişkisi – III •Araştırma sorusu: “Sigara içme alışkanlığıyla akciğer kanserine yakalanma arasında bir ilişki var mıdır?” •Kanserli vakaların %88’i geçmişte sigara içmiş •%95 güvenle sigara içmekle akciğer kanseri arasında %88 ilişki vardır denebilir (±%2,5; yani ±2 SH; güven aralığı: %85,5-%90,5) Araştırma III Örneklem büyüklüğü = 1600 Örneklem istatistiği: %88 Standart Hata: %1,25 %88%85,5%90,5
71Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Sonuç %5?.. %3?.. %2?... Sigara içme ile akciğer kanseri arasındaki ilişkinin %90, %85, %88 olması FARKEDER Mİ?! Diyelim ki evren parametresini bilmiyoruz. Yani gerçekte bütün sigara içenlerin kaçta kaçı kansere yakalanıyor bilmiyoruz. Belki hiçbir zaman da bilemeyeceğiz. Farklı araştırmalarda ilişkinin %90’lar civarında olduğu tekrar tekrar ortaya çıkacak. Belki, nadir de olsa, bazı örneklemlerde sigara içmeyle kanser arasında ilişki bulunamayacak. O zaman örneklem istatistiğini evren parametresi olarak kabul etsek ve ikisi arasında %90 ilişki vardır desek ne kadar yanılabiliriz? %90%87,5%92,5
72Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Özet •Evren, örneklem, analiz birimi •Örneklem seçme teknikleri •Tanımlayıcı istatistikler •Normal dağılım •Olasılık kuramı ve örneklem seçme
"1Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Örneklem Seçme Mantığı." indir ppt
Benzer bir sunumlar 1Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleriwww.acikders.org.tr Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Örneklem Seçme Mantığı.
BBY 207: Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri I Y.T. Örneklem Mantığı Yaşar Tonta H.Ü.
1Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Hipotez (Denence) Testleri.
BBY 207: Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri I Y.T. Örneklem Mantığı Yaşar Tonta H.Ü. Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü
Ahmet ÖZSOY Gökhan ÇAKMAK BİLİMSEL ARAŞTIRMA TEKNİKLERİ.
Bilimsel Araştırma Yöntemleri Örnekleme Yöntemleri Şener BÜYÜKÖZTÜRK, Ebru KILIÇ ÇAKMAK, Özcan Erkan AKGÜN, Şirin KARADENİZ, Funda DEMİREL.
TEST VE MADDE İSTATİSTİKLERİ Çeyrek Sapma Örnek: Öğrencilerin finalden aldığı notlar şu şekilde verilmiştir: 30, 41, 46, 56, 68, 71, 71, 74, 80, 80,
SİMÜLASYON DERS 9 Prof. Dr. Hüseyin BAŞLIGİL. Hipotez Testleri  Gerçek simülasyon problemlerinin pek çoğu için ayrıntılı veri toplama ve inceleme olanağı.
İstatistik-2 Prof.Dr. Cem S. Sütcü Marmara Üniversitesi İletişim Fakültesi Bilişim A.B.D. cemsutcu.wordpress.com.
Yrd. Doç. Dr. İmran GÖKER BİYOİSTATİSTİK-I (6BESYGS001) Bölüm 5 Örneklem ve Örneklem Dağılımları Bölüm-5-1.
Örnekleme Prof Dr Halim Kazan. Üzerinde araştırma yapılan evrenden, o evreni temsil edecek ve o evren hakkında güvenilir çıkarımlarda bulunulmasını sağlayacak.
İstatistik Tahmin ve Güven aralıkları Nokta tahmini ve aralık tahmini Tahminlerde aranan özellikleri Güven Aralıkları Kütle ortalaması için güven aralığı.
İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ 1 İKTİSAT FAKÜLTESİ İŞLETME BÖLÜMÜ ÜRETİM YÖNETİMİ PROF. DR. HALİM KAZAN VI.Hafta.
Çıkarımsal İstatistik. Bir araştırma yapmanın amacı, çalışılan örneklemden kitleye genelleme yapabilmektir. Çıkarsama yapma işlemi, olasılığa dayanan.
Örnekleme Dağılımları 1 – Ortalamaların örnekleme dağılımı 2 – Oranların örnekleme dağılımı 3 – Ortalamaların farkının örnekleme dağılımı 4 – Oranların.
OLASILIK ve OLASILIK DAĞILIMLARI. Olasılık Sonlu sayıda yinelenebilen bir denemede, olası sonuçların herhangi birinin ortaya çıkma (elde edilme) şansı.
İstatistikte Temel Kavramlar. İstatistik: Veri toplama, verileri özetleme, verileri analiz etme, verilerin analizine dayalı olarak karar verme ve geçerli.
Örneklem Dağılışları. Bir araştırma yapmanın amacı, çalışılan örneklemden kitleye genelleme yapabilmektir. Çıkarsama yapma işlemi, olasılığa dayanan istatistiksel.