⭐Çernobil in İnsan Sağlığına Etkileri
Download "Çernobil in İnsan Sağlığına Etkileri"
1 German Affiliate of International Physicians for the Prevention of Nuclear War (IPPNW) Nükleer Savaşın Önlenmesi İçin Uluslararası Hekimler Birliği (IPPNW) Almanya Şubesi Gesellschaft für Strahlenschutz e.v. Radyasyondan Korunma Derneği Çernobil in İnsan Sağlığına Etkileri Reaktör felaketinden 25 yıl sonra IPPNW Körtestraße Berlin Tel Fax E- Mail: Internet: Gesellschaft für Strahlenschutz Gorma nnstra ße Berlin Tel , Fax Internet: de2 Çernobil in İnsan Sağlığına Etkileri IPPNW ve GFS Raporu Yazarlar: Dr. rer. nat. Sebastian Pflugbeil, Radyasyon dan Korunma Derneği Henrik Paulitz, IPPNW Dr. med. Angelika Claussen, IPPNW Prof. Dr. Inge Schmitz-Feuerhake, Radyasyon dan Korunma Derneği Strahlentelex (Radyasyon Bilgi Servisi) bülteninin desteğiyle de yayımlanan Almanca son baskının çevirisidir. Çeviren: Dr.Hilal Adıgüzel Bu kitabın türkçe yayınlanmasına verdikleri destek için teşekkür ederiz: Dr. Alper Öktem, IPPNW Almanya Çevre İçin Hekimler Derneği Yeşil Düşünce Derneği Proje Ofisi Katip Çelebi Mh. Hüsnün Galip Sk. Pembe Çıkmazı No:9 D:3 Beyoğlu, İstanbul Tel: Web: web.yesildusunce.org Facebook: Twitter: Yeşil Bu kitap aşağıdaki adreslerden ücretsiz inidirilebilir: web.yesildusunce.org3 - 3 - İçindekiler Yönetici Özeti...5 DSÖ ve UAEA tarafından yayınlanan resmi verilerin güvenilmezliğine dair not...9 IPPNW ve Radyasyondan Korunma Derneği ne istiyor Giriş...12 Arasöz: Çernobil Felaketinin anahtar verileri Tasfiye memurları Radyasyon maruziyetinin sonucu olarak erken yaşlanma Kanser ve lösemi Sinir sistemi hasarları Psikolojik bozukluklar Kalp ve dolaşım sistemi hastalıkları Diğer hastalıklar Tasfiye memurlarının çocukları Bebek ölümleri Çernobil bölgesi Almanya Diğer ülkeler...30 Arasöz: Düşükler ve gebelik sonlandırmaları Genetik ve terotojenik hasar (malformasyonlar) Çernobil bölgesi Almanya...38 Arasöz: Çernobilin Avrupadaki hayvanlara etkisi Diğer ülkeler Tiroid kanserleri ve diğer tiroid hastalıkları Çernobil bölgesi Almanya Diğer ülkeler Tüm kanserler ve lösemi Çernobil bölgesi Almanya Diğer ülkeler Çernobil ve diğer hastalıklar...61 Arasöz: Almanya da Süper-GAU (olası en büyük atom santrali kazası) olsa ne olur?...644 - 4 - Kısaltmalar Bq Becquerel radyoaktif materyalin aktivitesini tarif eder ve saniyede bozunan atom çekirdeğinin sayısını verir AR Gy Gray Atfedilen risk hasta olma riskini tarif eder (excess relative risk) Gray iyonizan radyasyonun yaydığı enerji dozunu ölçümüdür. 1 Gy = 1 J/kg IAEA ICRP kişi Sv RERF Sv Sievert UNSCEAR DSÖ Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı. Uluslararası Radyolojik Korunma Komisyonu toplam doz = kişi sayısı (man) x ortalama doz (Sv). Radyasyon Etkileri Araştırma Fonu bir sievert radyasyon dozu ölçüm birimidir. Almanya da resmi olarak güvenli kabul edilen limit yıllık Sv (1mSv) tir. Birleşmiş Milletler Atomik Radyasyonun Etkileri Bilimsel Komitesi Dünya Sağlık Örgütü.5 Aralık 1989 Beyaz Rusya, Rusya federasyonu ve Ukrayna 137 Cs birikim düzeyleri haritası KAYNAK: Uluslararası Danışma Komitesi. Uluslararası Çernobil Projesi. Teknik Rapor. IAEA, Viyana (1991)6 Ukrayna Sezyum-137 ile kontamine alanlar KAYNAK: De Cort M, Dubois G, Fridman ShD, Germenchuk MG, Izrael YuA, Janssens A, Jones AR, Kelly GN, Kvasnikova EV, Matveenko II, Nazarov IM,.Pokumeiko YuM, Sitak VA, Stukin ED, Tabachny LYa. Tsaturov YuS and Avdyushin SI (1998) Atlas of Caesium Deposition on Europe after the Chernobyl Accident. EUR Report Office for Official Publications of the European Communities, Luxembourg7 Çernobil in Sağlık Etkileri IPPNW ve GFS Raporu Rapor Özeti Atom endüstrisi her yıl Çernobil gibi bir felaketin altından kalkabilir. Hans Blix, 1986 da UAEA yöneticisiyken Bu rapor Çernobil felaketinin sağlık hasarlarına yol açtığına dair makul ipuçları veren bilimsel çalışmaları değerlendirmektedir. Bu raporun yazarları yöntemsel olarak doğru ve anlaşılır analizleri seçmeye önem vermişlerdir. Daha önce bahsedilen yöntemsel zorluklar nedeniyle, amacımız UAEA tarafından verilen açıkça yanlış olanların aksine doğru istatistikler sunmak değildir. Bu rapor bize sadece Çernobilin sağlık etkilerinden bahsettiğimizde, uğraşmamız gereken sağlık etkilerinin çeşitilik ve boyutları ile ilgili ipuçları vermektedir. Çernobil felaketinden kaynaklanan radyasyona özellikle maruz kalan topluluklar a. Temizlik çalışanları (tasfiye memurları): 830,000 (Yablokov, 2010) b. 30 km alandan ve diğer aşırı kontamine bölgelerden tasfiye edilenler: 350,400 (Yablokov, 2010) c. Rusya, Beyaz Rusya ve Ukraynada yoğun radyasyona maruz kalan nüfus: 8,300,000 (Yablokov, 2010) d. Radyasyona düşük maruziyeti olan Avrupa nüfusu: (Fairlie, 2007) Çernobil nedeniyle ek radyasyona maruz kalma sonucu beklenen hastalık/sağlık hasarları a. Kanser. Yine de, pek çok kanserin latent periyodunun sene olduğunu belirtmek gerekir. Hali hazırda, sadece tiroid kanseri, meme kanseri ve beyin tümörü vakalarını görmekteyiz. Ama tasfiye memurlarında pek çok diğer organda da kanser gelişimi gözlenmiştir: prostat bezi, mide, kan kanseri, tiroid kanseri b. Genetik değişiklikler: malformasyonlar, ölü doğumlar, çocuk olmaması c. Kanser harici hastalıklar: Pek çok organ sistemi etkilenebilir; beyin hastalıkları; hızlanmış yaşlanma süreci; psikolojik bozukluklar8 Bulguların özeti 1. Düşük seviye radyasyonun (0 500 msv) etkileri sistematik olarak izlenmiş ve araştırılmıştır. Özellikle, Çernobil öncesinde düşük seviye radyasyonun genetik etkileri belirsizdi. Çernobil sonrasında hücrelerin yanı sıra, hücre içi moleküler yapıların da araştırılmasıyla bilgi düzeyi yükselmiştir.9 Buna rağmen, ICRP 100 msv dozu teratojenik hasar için limit olarak vermeye devam etmektedir. Bu iddia pek çok çalışmayla çürütülmüştür. 2. Genomik dengesizlik ve seyirci etkisi gibi hedef alınmamış etkiler bulunmuştur; radyasyondan direk etkilenmeyen hücrelerde genetik değişiklik gibi. 3. Radyasyon seviyesi azaldıkça, kanser ortaya çıkışına kadar geçen latent periyod uzamaktadır (Pierce ve Preston tarafından RERF çalışmaları çerçevesinde 2000 lerin başında tespit edilmiştir). 4. Genomik dengesizlik genlerle aktarılmaktadır ve her nesilde katlanarak artmaktadır. Etkilenen her üç cumhuriyetin (Moskova, Minsk, Kiev) araştırma merkezlerinde yapılan ve tasfiye memurları ile radyasyona maruz kalmamış annelerin çocuklarında kromozom anormalliklerini gösteren çok sayıda çalışma mevcuttur. Kümülasyon etkisinin ilk ortaya çıkışı radyasyona maruz kalan ebeveynlerin çocuklarında görülen tiroid vakaları olabilir. Ancak, bu durum henüz net değildir. 5. Kanser dışı hastalıkların insidanslarında artış bulunmuştur; özellikle kardiyovasküler ve mide hastalıkları ve nörolojik-psikiyatrik hastalık vakaları düşük seviye radyasyonun somatik etkileri olarak bulunmuştur. Sonuncusu özellikle tasfiye memurları ve onların çocuklarında yapılan bir araştırmada gözlenmiştir. 6. Rus yetkililerce verilen sayılara göre, tasfiye memurlarının %90 ından fazlası sakatlanmıştır; diğer bir deyişle en az 720,000 tasfiye memuru ciddi bir şekilde hastalanmıştır. Erken yaşlanıyor ve ortalamadan çok daha yüksek sayıda çeşitli formda kanser, lösemi, somatik, nörolojik ve psikiyatrik hastalıklara yakalanıyorlar. Pek çoğunda katarakt mevcut. Uzun latent döneme bağlı olarak, gelecek yıllarda kanserlerde belirgin artış beklenmektedir. 7. Tahminlere göre 2005 yılına dek 112,000 ila 125,000 tasfiye memuru ölmüştür. 8. Mevcut çalışmalar Çernobil sonucu gerçekleşen bebek ölümlerinin 5000 civarında olduğunu tahmin etmektedir. 9. Genetik ve teratojenik hasarlar (malformasyonlar) sadece direk etkilenen üç ülkede değil diğer Avrupa ülkelerinde de belirgin olarak artmıştır. Sadece Bavyera da Çernobil den bu yana 1000 ila 3000 arası ek doğum anomalisi bulunmuştur. Avrupa da 10,000 den fazla ciddi anomalinin radyasyonla tetiklenmiş olmasından korkmaktayız. UAEA nın Çernobil felaketi nedeniyle 100,000 ila 200,000 arası düşük gerçekleştiği sonucuna vardığı göz önüne alındığında raporlanmayan vaka sayısının yüksek olduğu tahmin edilmektedir UNSCEAR a göre Çernobil bölgesinde 12,000-83,000 arası çocuk konjenital deformitelerle doğmuştur ve dünya çapında yaklaşık 30, ,000 Çernobil ile bağlantılı genetik hasarlı çocuk vardır. Toplam beklenen hasarın sadece %10 u ilk nesilde görülebilmektedir. 11. Çernobil sonrasında Avrupa da sadece ölü doğum ve malformasyonlarda artış görülmemiş aynı zamanda erkek ve dişi embriyoların oranında da bir kayma olmuştur sonrasında belirgin olarak daha az kız çocuk doğmuştur. Kristina Voigt, Hagen Scherb bildirisi ayrıca 1986, Çernobil sonrasında Avrupa da beklenene göre 800,000 daha az çocuk doğmuştur. Scherb, bildiri tüm ülkeleri kapsamadığı için, Çernobil sonrası kayıp çocukların toplam sayısının bir milyon civarında olduğunu tahmin etmektedir. Benzer etkiler yer-üstünde yapılan nükleer silah testlerini takiben de gözlenebilir.10 Sadece Beyaz Rusya da felaketten sonra 12,000 kişide tiroid kanseri gelişmiştir. (Pavel Bespalchuk, 2007). DSÖ öngörüsüne göre, sadece Beyaz Rusya nın Gomel bölgesinde, hayatları boyunca 50,000 den fazla çocukta tiroid kanseri gelişecektir. Tüm yaş grupları bir arada değerlendirilirse Gomel bölgesinde 100,000 civarı tiroid kanseri vakası olacağı hesaba katılmalıdır. 13. Beyaz Rusya ve Ukrayna da gözlenen tiroid kanserleri temel alınarak, Malko (2007) gelecekte beklenen kanserleri hesaplamış ve radyasyon faktörünü eklemiştir ve 2056 arasında 92,627 tiroid kanseri vakası olacağı sonucuna ulaşmıştır. Bu hesaplama tasfiye memurlarının tiroid kanserlerini içermemektedir. 14. Çernobil den sonra, İsveç, Finlandiya ve Norveç te bebek ölüm oranları periyodundaki eğimle karşılaştırıldığında %15.8 lik belirgin bir artış görülmektedir. Alfred Körblein 1987 den 1992 ye kadarki süreçte 1,209 ek bebek ölümü olduğunu hesaplamıştır (95 % güven aralığı: 875-1,556). 15. Almanya da, bilim adamları Çernobil i takip eden dokuz ayda yeni doğanlarda trizomi 21 sayısında anlamlı artış saptamışlardır. Bu durum özellikle Batı Berlin ve güney Almanya da belirgindir. 16. Orlov ve Shaversky Ukrayna da üç yaş altı çocuklarda 188 beyin tümör vakasından oluşan bir seri raporlamışlardır. Çernobil den önce (1981 den 1985 e) 9 vaka sayılmıştır, yılda iki bile değil periyodunda beyin tümörü tanısı alan çocuk sayısı 179 a yükselmiştir, yılda ondan fazla. 17. Güney Almanya nın daha fazla kontamine olan alanlarında çocuklarda nöroblastoma adlı nadir görülen bir çocukluk çağı tümöründe belirgin kümelenme bulunmuştur. 18. Ukrayna da Çernobil Bakanlığı tarafından yayınlanan bir bildiride; endokrin sistem hastalıklarında (1987 den 1992 ye kadar 25 kat), sinir sistemi hastalıklarında (6 kat), dolaşım sistemi hastalıklarında (44 kat), sindirim organı hastalıklarında (60 kat), cilt ve ciltaltı hastalıklarında ( 50 kat daha fazla), kas-iskelet sistemi ve fizyolojik disfonksiyonlarda (53 kat) daha fazla vaka kayıtlandığı belirtilmiştir. Yüksek radyasyon nedeniyle orturdukları yerlerden tahliye edilenlerin %59 u 1987 yılında sağlıklı iken bu oran 1996 da %18 e inmiştir. Kontamine alanlardaki topluluklarda sağlıklı insan oranı %52 den %21 e ve özellikle dramatik olarak Çernobil nükleer serpintilerinden direk etkilenmemiş fakat ebeveynleri yüksek doz radyasyona maruz kalmış çocuklarda sağlıklı çocuk oranı 1996 da %81 den %30 a düşmüştür. 19. Birkaç yıldır tip I diyabetin çocuk ve adolesanlarda hızla arttığı raporlanmaktadır. 20. Kanser dışı hastalıklar, lösemi ve kanserlere göre çok daha fazladır. Çernobil bölgesinde felaketten etkilenen tüm nüfusun sağlık durumlarındaki değişiklikle ilgili bugüne kadar derli toplu bir değerlendirme yapılamamıştır. Genel olarak kuzey yarımküredeki insanların yaşadığı felakete yönelik değerlendirmenin eksikliğinden bahsetmeye gerek bile yok. Burada belirtilen rakamlar bir yandan aşırı yüksek gibi gözükse de, başka bakış açılarından görece düşük görülebilir. Ama bu raporda değerlendirmeye tabi tutulan bütün çalışmaların nüfusun görece küçük kesimleriyle ilgilendiği göz önünde bulundurulmalıdır. Hatta hastalık oranlarındaki sözde küçük değişiklikler bile ciddi sağlık hasarlarının göstergesi olabilir ve büyük bir nüfusta değerlendirildiklerinde çok sayıda insanın mağduriyetini gösterebilir.11 - 8 - Sonuç Büyük ölçekli, bağımsız ve uzun bir zaman dilimini kapsayan çalışmaların eksikliği mevcut durumun tam bir resminin çizilmesine izin vermese de, sayılarda bir eğilim gösterilebilir: yüksek radyasyona maruz kalan tasfiye memurları gibi insanlarda yüksek mortalite oranları ve neredeyse %100 morbidite oranları gözlenebilir. Reaktör felaketinden 25 yıl sonra kanser ve diğer hastalıklar öyle bir ölçekte ortaya çıkmıştır ki, uzun latent periyoduna rağmen felaketten sonra hızla ortaya çıktıkları bile söylenebilir. Kanser harici hastalıkların sayısı hayal edilenden çok daha çarpıcıydı. Tasfiye memurlarının erken yaşlanması, gibi yeni semptomlar, araştırmaların hala cevaplayamadığı yeni sorular ortaya çıkarmaktadır li yıllarda Çernobil nükleer felaketinin neden olduğu binlerce yeni vaka hastalık tanı alacaktır. Fark edilebilir fiziksel reaksiyonu ile sebebi arasındaki gecikme sinsidir. Çernobil felaketi sona ermekten çok uzaktadır. Ölü doğan veya bebeklik döneminde ölen, malformasyon ve herediter hastalıklarla doğan veya normal şartlarda yakalanmayacakları hastalıklarla yaşamak zorunda bırakılan binlerce çocuğun kaderi özellikle trajiktir. Çernobil nedeniyle oluşan genetik hasarlar gelecekte uzun bir süre daha dünya sorunu olmaya devam edecektir - pek çok etki gelecekte, yani ikinci veya üçüncü nesilde görülecektir. Sağlığa etkilerinin boyutu hala tam olarak bilinmese de, Fukushima nükleer felaketinin neden olduğu mağduriyet de benzer büyüklüktedir ve kendisini asıl zaman içinde gösterecektir.12 - 9 - DSÖ nün ve UAEA nın yayınladığı resmi verilerin güvenilmezliğine dair not Eylül 2005 te organize edilen Birleşmiş Milletler Çernobil Forumu nda, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı ve DSÖ Çernobil in etkileri üzerine sunulan çalışma sonuçlarında ciddi tutarsızlıklar görülmüştür. Örneğin: DSÖ ve UAEA nın basın açıklamasında, en çok etkilenen insan grubunda 4000 den fazla kanser ve lösemiye bağlı ölüm beklendiği belirtilmiştir. Ancak bu açıklama için temel alınan DSÖ raporunda gerçek ölüm sayısı 8,930 olarak verilmiştir. 8,930 ölü sayısından hiçbir gazete makalesinde bahsedilmemiştir. DSÖ raporunun alıntılandığı kaynak incelendiğinde ise, kanser ve lösemiye bağlı ölüm sayısı 10,000 ila 25,000 ni bulmaktadır. Bunlar göz önüne alındığında UAEA ve DSÖ nün resmi beyanlarında kendi verilerini manipüle ettiği sonucuna varılabilir. Çernobil in etkilerine yönelik sunumlarının gerçekle ilgisi yoktur. Çernobil Forum u, UNSCEAR ın bile eski Sovyetler Birliği dışında kalan Avrupa bölgesi için tahmin ettiği toplam dozun (radyasyon hasarı için standart ölçüm), Çernobil bölgesi verisiyle karşılaştırıldığında daha yüksek olduğu tahminini hesaba katmamaktadır. Felaketin toplam dozu %53 ü Avrupa boyunca,%36 sı Sovyetler birliğinin etkilenen bölgeleri boyunca, %8 i Asya, %2 si Afrika ve%0.3 ü Amerika ya yayılmıştır. S. Pflugbeil, zaten 2005 yılında basın açıklamaları, DSÖ raporu ve alıntı yapılan kaynaklar (Cardis ve ark.) arasında tutarsızlıklar olduğunu belirtmiştir. Bugüne kadar ne Çernobil Forumu, UAEA ne de DSÖ kendi analizleri ışığında yayınladıkları sayılara göre 2 ila 5 kat daha fazla sayıda kanser ve lösemi nedenli ölüm beklendiğini kamu oyuna bildirmeyi gerekli görmemiştir. Hatta 2011 de yaklaşık 5 yıldan sonra dahi- hiçbir BM resmi organizasyonu bu sayıları düzeltmemiştir. Çernobil in sağlığa etkileri üzerine yapılan en son UNSCEAR yayını etkilenen üç ülkede Çernobil in etkilerini araştıran pek çok çalışmanın sonuçlarını dikkate almamıştır. Sadece bir sayı- çocuk ve gençlerde 6,000 tiroid kanseri vakası ve tasfiye memurlarındaki lösemi ve kanserler medyadaki son bilgilere dahil edilmiştir. Bu nedenle 2011 de UNSCEAR komitesi şunu ilan etmiştir: Daha önceki UNSCEAR raporları kadar son 20 yılda gerçekleştirilen çalışmaların da ışığında, UNSCEAR toplumun büyük çoğunluğunun Çernobil kazası nedeniyle oluşacak ciddi bir sağlık riskinden korkmaları için bir neden olmadığı sonucuna ulaşmıştır. Tek istisna çocukluk veya gençlik döneminde radyoiyodine maruz kalanlar ve tasfiye memurları için yüksek doz radyasyona maruz kalmaları ve bu nedenle daha fazla radyasyonla indüklenmiş riski olduğu tahmin edilenler için yapılmıştır.13 IPPNW ve Radyasyondan Korunma Derneği ne talep ediyor 1. Batı hükümetleri ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı UAEO, Çernobil bölgesindeki kaza sonuçlarını birleştirmektedir. Radyasyonun sağlık üzerindeki etkilerini anlatmak için hasta insanları kullanıyor olsalar da, süper-gau kurbanlarına sağlık açısından pek az yardımda bulunuyorlar. Bir hekimin bakış açısıyla bu kabul edilemezdir. Biz bu yüzden Alman Federal Hükümeti nden, diğer Avrupa Devletleri ve Birleşmiş Milletler den Çernobil bölgesinde radyasyondan etkin olarak veya uzun dönemde acı çeken insanlara yardım etmesini talep ediyoruz. 2. Çernobil felaketinin nasıl oluştuğu ve sağlık üzerinde sonradan görülen etkileri hakkında önemli miktarda veri kamuoyuna açık değildir. Hem doğu hem de batıda gizli bilgi olarak saklanmışlardır. Bu durum Çernobil in etkileri üzerine bağımsız bilimsel analizler yapmayı son derece zorlaştırmaktadır. UAEO gibi Birleşmiş Milletlerin nükleer yandaşı organları soru işaretleri taşıyan bilimsel yöntemlerle ve Çernobil verilerini titiz bir şekilde kullanmayarak Çernobil felaketinin etkilerini küçük göstermeye çabalamaktadır. Bilimsel bir bakış açısıyla bu kabul edilemezdir. Biz bu yüzden Alman Federal Hükümeti nden, diğer Avrupa Devletleri ve Birleşmiş Milletler den bilim adamlarına, derneklere ve ilgilenen vatandaşlara Çernobil felaketi ile ilgili verilere sınırsız erişim izni vermesini talep ediyoruz. Biz bu yüzden Alman Federal Hükümeti nden, diğer Avrupa Devletleri ve Birleşmiş Milletler den Hiroshima çalışmalarına benzer olarak, Çernobil in sağlık etkilerinin seyri ve gelişimi üzerine karşılaştırmalı ve kapsamlı sürekli epidemiyolojik çalışmalar yapmasını talep ediyoruz. Bu tür çalışmalar Çernobil kazası sırasında 0-9 yaş ve yaş aralığında olanlar kadar anne karnında radyasyona maruz olan gruplara da özel önem vermelidir. 3. Çernobil felaketi, Amerika Birleşik Devletlerindeki Harrisburg nükleer enerji tesisindeki çekirdek erimesi ve özellikle Fukushimadaki mevcut nükleer felaketin yanı sıra, doğu ve batıdaki son anda önlenen bir dizi kaza, büyük bir nükleer kazanın herhangi bir zaman ve yerde olabileceğini göstermiştir. Nükleer enerjiye bel bağlayan pek çok ülke son derece yoğun nüfusludur, örneğin Japonya Çernobil bölgesinin olduğundan 15 kat daha yoğun nüfusludur. Fukushima nın sağlık üzerindeki gerçek etkileri felaketin nasıl gelişeceğine bağlıdır. Yıllar, on yıllar geçmeden etkilerin gerçek boyutunu görmek mümkün olmayacaktır. Almanya Biblis nükleer enerji tesisinde bir süper-gau yaşansaydı, Rhein-Main bölgesindeki Çernobil e göre daha yoğun olan nüfusa bağlı olarak sağlık ve ekonomik etkiler on kat daha fazla olacaktı. Bu bize nükleer enerji kullanımın genel olarak sorumsuzca olduğunu göstermektedir. Biz bu yüzden Alman Federal hükümetinden ve diğer Avrupa devletlerinden tüm nükleer enerji tesislerini olabilecek en hızlı şekilde kapatmalarını istiyoruz. süper-gau terimi tam olarak Türkçeye çevrilememektedir. GAU kısaltması Olabilecek En Büyük Kaza anlamına gelmektedir. Süper-GAU bildiğimiz anlamıyla güvenilirlik sınırları ötesine çıkar ve hayal edilenilen veya anlaşılabilenden daha büyük sonuçları vardır. Mümkün olabilecek bir çeviri azami beklenilenin ötesinde bir felaket olabilir.14 Tüzüğüne göre ana amacı, nükleer enerji kullanımını desteklemek olan Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı(UAEA) nın Fukushima daki son nükleer felaketi göz önüne alarak ajansın resmi amacını tekrar değerlendirmesini talep ediyoruz. DSÖ, iyonizan radyasyonun etkilerine ilişkin olarak UAEA ile 1959 yılında yaptığı ve DSÖ nün elini kolunu bağlayan anlaşmayı acilen iptal etmelidir. DSÖ nün birincil amacı insan sağlığı olmalıdır. Doğruyu bilmeyen biri sadece aptaldır Oysa kim doğruyu bilir ve ona yalan derse, bir suçludur. B.Brecht: Galileo Galilei15 Giriş Kamuoyunu nükleer fizyon ve füzyon konusunda şaşkın tutun. ABD Başkanı - Eisenhower Çernobil felaketi dünyayı değiştirdi. Milyonlarca insan bir gecede mağdur oldu. Çok büyük genişlikte alan yaşanamaz hale geldi. Radyoaktif bulut tüm dünyaya yayıldı. Nükleer enerji kullanımının tehlikelerine dair bir anlayış sayısız zihinde filizlendi. Her ne kadar batı Avrupa da ne yediğimizi ve çocuklarımızın oynadığı kumu düşünmek zorunda bırakıldığımızı (1989 a kadar böyle şeyler söz konusu olmazdı) unutamasak da; Çernobil Çocukları nın vasıtasıyla Ukrayna, Beyaz Rusya ve Rusya da çok daha büyük problemlerin olduğunun farkına varmaya başladık. 16 yıldır süren dayanışma ve felaketin kurbanlarına yardım etme isteği tarihsel olarak eşsiz bir olgudur. Bu rapor Çernobil felaketini izleyen radyasyon ile pek çok hastalık ve ölüm vakalarının arasındaki nedensel ilişkilerin varlığına dair makul ipuçları veren bilimsel çalışmaları değerlendirmektedir. Bu bildirinin yazarları yöntemsel olarak doğru ve anlaşılır analizlere önem vermektedir. Biz bu alandaki her tahminin doğasında büyük bir belirsizlik olduğu bakış açısını kaybetmemeye çalıştık. Yayınlanmış makaleleri dikkate aldık, ama hakemli dergilerde yayınlanmamış makalelerin genel olarak dışlanmasının adil olmadığına inanıyoruz Galileo Galilei ve Albert Einstein ın hakemli dergilerde makalelerinin kabul ettirme şansı olmamıştı. Çernobil nükleer santralinin kaybı ilk ve en önemli olarak devasa boyutlarda direk ekonomik kayıp anlamına gelmekteydi. Çernobil kaynaklı radyasyon işlenebilen geniş alanları tarımsal anlamda kullanılamaz hale getirdi. Büyük ve küçük işletmeler iş bıraktı, köy ve kasabalar terk edildi, bazıları buldozerlerle düzleştirildi. Milyonlarca insan radyasyondan etkilendi ve sahip olduğu her şeyi kaybetti: apartmanlar, evler, sosyal güvenlik. Pek çoğu işini kaybetti ve yenisini bulamadı, radyasyona maruz kalmayı tolere edemedikleri için aileler parçalandı veya Çernobil e yakınlıklarından dolayı aforoz edildiler. Çernobil mağdurlarının sayısı hakkında tartışmak alaycı olduğu kadar da aptalcadır. Sıkça alıntılanan ölü sayısının 31 olduğu bilgisinin çoktan geçerliliğini yitirmiş olduğu bilinen bir gerçektir. Eylül 2005 te bahsedilen 50 den az sayısı bile doğru olamaz. Bu sadece akut radyasyon, kanser ve lösemiyi Çernobil ölümü sayan, kabul edilemez bir yanıltmacadır. Çernobil sonrasında hastalık oranlarında belirgin ve yer yer ciddi bir artış vardır, ama tipik olarak hiçbir mağduru tedavi etmeden ve uzak mesafelerden durumu değerlendiren uzmanlar, bu oranların Çernobil sonucu olduğunu genellikle kabul etmemektedirler. Bir tasfiye memurunun yüksek doz radyasyon alıp almadığını, yıllarca hasta olup olmadığını, karısının onu terk etmesini, kızının babasının hikayesi yüzünden erkek arkadaş bulamamasını, pek çok hastalık nedeniyle acı çekmesini, doktorlar tarafından tedavisine son verilmesini ve intihara etmesinin Çernobil ölümü olarak değerlendirilip değerlendirilemeyeceği üzerinde pazarlık etmeyi reddediyoruz. Böylelikle, Çernobil ölümleri ile ilgili güvenilir veri arayışı imkansız bir görev haline gelmiştir, yine de sayı çok fazladır. Henüz Çernobil sonuçları ile ilgili tam bir resim oluşmamıştır. Önünüzdeki değerlendirme size önceden bildiklerinizi hatırlatmayı hedeflemektedir, büyük kuruluşlar tarafından verilmiş olan büyük ölçüde basitleştirilmiş ve küçümsenmiş değerleri dikkatlice ve eleştirel bir açıdan çalışmanızı sağlamayı ve bu çalışmalarla varolan büyük belirsizlikler ve boşluklar konusunda dikkatinizi çekmeyi amaçlamaktadır.16 Çernobil in sağlığa etkilerinin analizi çok sayıda ve birbirinden çok farklı nedenlerle zorluklar göstermektedir. Felaketten sonraki ilk yıllarda SSCB deki Sağlık Bakanlığı ve KGB nin, durumu değerlendirmek için gerekli hayati bilgileri tutması, gizlemesi veya tahrif etmesi ile sonuçlanan çok sayıda yasak konmuştur. Bunun bir sonucu olarak, eşsiz bilgi ve malumat kaybedilmiş ve ne kadar komplike olursa olsun bugün yapılan teorik hesaplamalarla yeri doldurulamamıştır. Felaketin resmi değerleri esas olarak Çernobil den çok uzakta Moskova da kırmızı masa düzeyinde faaliyet gösteren yapıların egemenliğindeydi. Bu değerler bugüne kadar gelen tartışmaların parçalarını belirlemekte ve tahrif etmektedir. Radyo tıp/ radyasyondan korunma ve nükleer reaktör güvenliği/nükleer teknoloji alanlarında Batı ve Doğu dan önde gelen bilim adamları taviz vermede hızlıydılar. Sonradan zorlayıcı gerçeklerin baskısına rağmen önceki değerlendirmelerini düzeltmeye hazır değillerdi veya kısmen hazırlardı. Sorumlu yetkililer toplum ve tasfiye memurlarının maruz kaldığı radyasyonu araştırmak zorunda kalmaktan gerilmişlerdi, bunun altından kalkamıyorlardı. Uygun ekipman, uzman ve zaman yoktu. Bunlara bir de belgelerin bilinçli bir şekilde tahrif edilmesi eklendi. Sağlık etkileri beklenenden farklıydı. Bugün yeniden yapılandırılması zor olan yoğun kontamine alanlardan daha az kontamine olanlara doğru önemli bir göç yaşanmıştır. Kontamine alanlar ve kontamine olmayanlar arasındaki karşılaştırılmalar bu nedenle sorgulanabilir hale gelmiştir. Sayısız telafi edici adalet girişiminde bulunulmuştur: kontamine yiyecekler temiz bölgelere gönderilmiştir ve temiz yiyecekler kontamine alanlara nakledilmiştir veya temiz ve kontamine yiyecekler karıştırılmıştır bu nedenlerle temiz ve kontamine alanlar arasındaki farklar perdelenmiştir ve artık net bir sınır çekilemez hale gelmiştir, ama kesinlikle halkın sağlığı üzerine önemli etkileri olmuştur. Rusya, Beyaz Rusya veya Ukrayna daki hiçbir hükümet Çernobil in sonuçlarını içeren kapsamlı çalışmalara ilgi göstermiyor. Dosyayı kapamayı ve kaybedilen toprakları yeniden işleyip, yeniden yerleşmeyi ve mağdurlara en az ödeme yapmayı tercih etmektedirler. Yaptıkları hataları tartışmakla ilgilenmemektedirler. Uluslararsı Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) ve Birleşmiş Milletler Atomik Radyasyon Etkileri Bilimsel Komitesi ninde bu tavrı destekleme eğilimindedir. Bu alandaki bağımsız bilimsel araştırmalar finanse edilmemekte ve önü tıkanmakta veya engellenmektedir. Rasgele radyasyon (stokastik) hasarını ispatlamak zordur. Geniş epidemiyolojik çalışmalar pahalıdır ve gerekli verilere erişim sadece devlet desteği ile mümkündür. Özellikle etkilenen üç ülkedeki yaş yapısı şiddetli değişime uğremıştır: doğum oranlarında düşüş, ölüm oranlarında artış ve erkeklerin beklenen yaşam sürelerinde 10 yıllık bir azalma görülmüştür. Bu durum kanser ve hastalık istatistiklerini karşılaştırırken hesaba katılması kolay bir durum değildir. Sovyet sistemi Çernobil le hemen hemen aynı zamanda yıkılmıştır. Sonuç olarak tüm sağlık sistemi bozulmuştur. İlaç malzemeleri, hastane ekipmanları ve tüm sosyal ve ekonomik yapı yıkılmıştır. Çok az sayıda çok zengin insan ve toprağın kontamine olup olmamasını umursamadan kendi yiyeceklerini üreterek beslenebilen artan sayıda çaresiz fakir insan vardı. Tüm bunların ülkenin sağlığı üzerinde olumsuz etkileri olmuştur. Özellikle sağlıktaki bozulmaları kesin olarak Çernobil e veya sistemdeki değişikliğe bağlamak zor, hatta imkansızdır.17 Pek çok doktor zorlukla işleyen ve düzeni bozulmuş sağlık hizmeti nedeniyle fazla çalışmaktaydı ve hüsrana uğramıştı, bu şartlar altında bilimsel sorunlara ayıracak ilgi ve enerjileri yoktu. Batı komitelerinin uzmanlarının Çernobil i deney laboratuvarı olarak algıladığı ve doktorları hastalarının tedavisinde yalnız bıraktığı duygusundaydılar. Bu doktorlar bu nedenle Batılı doktorlara bilgi verme konusunda tereddüt yaşamaktaydı. Avrupa ülkelerindeki sorumlu yetkililer Çernobil in sonuçları hakkında çalışma ya hiç yapmadılar ya da gönülsüzce katıldılar- görece daha az Çernobil radyasyonuna maruz kaldıkları bakış açısıyla onlara hiçbir şey olmayacağını farz etmişlerdi. Onlara bir şey olduğunda tüm akademik dünya tepetaklak olacaktır. Tarih bize bunun gibi bilimsel paradigma değişikliklerinin, sıklıkla ofistekilerin sert bir direnişiyle karşılaştığını söyler. Çernobil in gerçek hikayesine yaklaşmak için yapılan araştırmalarda önemli bir engel de dil bariyeridir. Rusya, Ukrayna ve Beyaz Rusya daki bilim adamlarından Rusya da yayınlanan ve Rusya daki kongrelerde tartışılan çok sayıda ciddi analiz vardır. Bunlar Batı dünyasında neredeyse tamamen dışlanmıştır, çünkü Rusça yaygın olarak anlaşılan bir dil değildir ve iyi bir çeviri yaptırılamamaktadır. Bu derlemede, yıkılan Çernobil reaktöründen açığa çıkan radyoaktif gazların ve partiküllerin (izotoplar), artmakta olan ve pek çok kişinin hastalanmasına ve ölmesine neden olan çeşitli ciddi hastalıklara yol açtığını ve halen de açmaya devam ettiğini açıkça gösteren bilimsel çalışmaları topladık. Burada değerlendirilen çalışmalar bilimsel standartlara uygundur ve pek çoğu bilimsel dergilerde yayınlanmıştır. Bu derleme kaçınılmaz olarak tamamlanmamış ve yetersizdir, sadece çeşitli sorunlara değinebilmiştir öteki türlü derleme çok daha uzun olacaktı ve okunamaz hale gelecekti. Bu yolla daha önce bilinenleri tekrar aktifleştirebilmeyi, yeni bilgi verebilmeyi ve bazılarını bağımsız çalışmaya ikna edebilmeyi ve felaket mağdurlarına nasıl yardım edilebileceğini düşündürmeyi umuyoruz.18 Arasöz: Çernobil Felaketinin anahtar verileri 1 Direk etkilenen: Beyaz Rusya 2,500,000 Ukrayna 3,500,000 Rusya 3,000, ,000 kişi tahliye edildi, 400,000 kişi evlerini kaybetti ve taşınmak zorunda kaldı 3,000,000 kişi 185,000 Bq/m 2 (5 Ci/km 2 ) den fazla kontamine alanlarda yaşamaktadır 270,000 kişi 555,000 Bq/m 2 (15 Ci/km 2 ) den fazla kontamine alanlarda yaşamaktadır Kontamine alanlar: Beyaz Rusya 30% 62,400 km 2 Ukrayna 7% 42,000 km 2 ve ormanların 40% ı Rusya, 1.6% 57,650 km 2 (Avrupa parçası nın) 21,000 km ,000 Bq/m 2 (5-15 Ci/km 2 ) ile kontamine 10,000 km 2 > 555,000 Bq/m 2 (> 15 Ci/km 2 ) kontamine Tablo: Ukrayna, Beyaz Rusya ve Rusya da 1995 te 2 radyoaktif olarak kontamine alanlara dağılan nüfus (yerliler) Cs137 (kbq/qm) Beyaz Rusya Rusya Ukrayna Toplam ,543,00 1,654,000 1,189,000 4,386, , , , , ,480 98,000 95, ,300 Toplam 1,880,000 1,983,000 1,296,300 5,159,300 Avrupa da kbq/m 2 Cs137 ile kontamine alanlar: İsveç 12,000 km 2 Finlandiya 11,500 km 2 Avuturya 8,600 km 2 Norveç 5,200 km 2 Bulgaristan 4,800 km 2 İsviçre 1,300 km 2 Yunanistan 1,200 km 2 Slovenya 300 km 2 İtalya 300 km 2 Moldava 60 km 2. Daha göster
German Affiliate of International Physicians for the Prevention of Nuclear War (IPPNW) Nükleer Savaşın Önlenmesi İçin Uluslararası Hekimler Birliği (IPPNW) Almanya Şubesi Gesellschaft für Strahlenschutz Detaylı ÇERNOBİL 20. YILI SAĞLIK RAPORU ÖZETİ
ÇERNOBİL 20. YILI SAĞLIK RAPORU ÖZETİ Çernobil felaketinin 20. yıldönümü, bu ciddi olayın halen devam etmekte olan sonuçlarını araştırmaya devam edilmesi gerektiğini göszler önüne seriyor. Yirmi yıl önce Detaylı TÜRK TABİPLERİ BİRLİĞİ HALK SAĞLIĞI KOLU AKKUYU NÜKLEER GÜÇ SANTRALİ PROJESİ ÇED RAPORU DEĞERLENDİRMESİ
TÜRK TABİPLERİ BİRLİĞİ YAYINLARI - 2014 ISBN 978-605-5867-89-8 TÜRK TABİPLERİ BİRLİĞİ HALK SAĞLIĞI KOLU AKKUYU NÜKLEER GÜÇ SANTRALİ PROJESİ ÇED RAPORU DEĞERLENDİRMESİ TÜRK TABİPLERİ BİRLİĞİ HALK SAĞLIĞI Detaylı YILLIK RAPORU AVRUPA DAKİ UYUŞTURUCU SORUNUNUN DURUMU
2007 YILLIK RAPORU AVRUPA DAKİ UYUŞTURUCU SORUNUNUN DURUMU TR 2007 YILLIK RAPORU AVRUPA DAKİ UYUŞTURUCU SORUNUNUN DURUMU Yasal bildirim Avrupa Uyuşturucu ve Uyuşturucu Bağımlılığı İzleme Merkezi nin (EMCDDA) Detaylı ÇOCUKLAR ve SAVAŞ HASUDER Çocuk Sağlığı Çalışma Grubu
2014 i EDİTÖR Dr. Burcu Tokuç HASUDER Yayın No : 2014-1 Bu kitabın tüm yasal hakları Halk Sağlığı Uzmanları Derneği ne (HASUDER) ait olup, kitapta yer alan yazı ve görüşlerle ilgili sorumluluklar yazarlara Detaylı Numune Sağlık. Çernobil Faciası ve Sonrası. Hastanelerde Performans Değerlendirme Araçları. Hayatımızdaki Radyasyon. Oruç ve Hastalıklar
Numune Sağlık Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi yayınıdır ISSN 1309-9213 EYLÜL 2010 Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Taner YILDIZ Nükleer Tıpta Kullanılan Radyoizotoplarını Türkiye de Üreteceğiz Detaylı Türkiye de Bulaşıcı Olmayan Hastalıklar ve Risk Faktörleri ile Mücadele Politikaları
T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI TEMEL SAĞLIK HİZMETLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Türkiye de Bulaşıcı Olmayan Hastalıklar ve Risk Faktörleri ile Mücadele Politikaları EDİTÖRLER Dr. Yasin ERKOÇ Sağlık Bakanlığı Müsteşar Yardımcısı Detaylı Yaşlılarda İntihar Davranışı
Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar-Current Approaches in Psychiatry 2014; 6(3):294-309 doi: 10.5455/cap.20131229101314 Yaşlılarda İntihar Davranışı Suicidal Behavior in Elderly Murat Aslan, Çiçek Hocaoğlu Detaylı Mesleksel Kanserler Sıklıkla görmezden gelinen sosyal bir yara
Mesleksel Kanserler Sıklıkla görmezden gelinen sosyal bir yara European Trade Union Institute for Research, Education, Health and Safety 5 bd du Roi Albert II 1210 Brussels Tel.: + 32 (0)2 224 05 60 Fax: Detaylı Gelecek kuşakları tehdit eden çalışma. Marie-Anne Mengeot Gazeteci. Laurent Vogel Araştırmacı, ETUI-REHS
Üretmek ve Üremek 1 Üretmek ve Üretmek Gelecek kuşakları tehdit eden çalışma Marie-Anne Mengeot Gazeteci Laurent Vogel Araştırmacı, ETUI-REHS Meral Türk Soyer Çeviri Editörü Meltem Çiçeklioğlu Kayıhan Detaylı ULUSAL D YABET STRATEJ S
2010-2020 ULUSAL D YABET STRATEJ S SONUÇ DOKÜMANI Paydaşlar Koordinasyon Kurulu D 2020 Vizyon ve Hedefler projesi, aşağıda isimleri, soyadlarının alfabetik sıralamasına göre belirtilmiş bilim insanlarından Detaylı TÜRKİYE NÜFUSUNA GÜNCEL BAKIŞ
TÜRKİYE NÜFUSUNA GÜNCEL BAKIŞ Bu rapor Nüfusbilim Derneği nin Güncel Nüfus Tartışmaları Çalışma Grubu nun ürünüdür. Çalışma grubu Birleşmiş Milletler Nüfus Fonu nun mali katkıları ile yürütülmüştür. Raporu Detaylı T.C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ İÇ HASTALIKLARI ANABİLİM DALI
T.C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ İÇ HASTALIKLARI ANABİLİM DALI KANSER HASTALARINDA KEMOTERAPİNİN C-REAKTİF PROTEİN DÜZEYİNE VE YAŞAM KALİTESİNE OLAN ETKİLERİ Tez Danışmanı: Prof. Dr. Gökhan Detaylı Sağlığı Kazanmak. Avrupa Bulaşıcı Olmayan Hastalıkların Önlenmesi ve Kontrolü Stratejisi
Sağlığı Kazanmak Avrupa Bulaşıcı Olmayan Hastalıkların Önlenmesi ve Kontrolü Stratejisi Sağlığı Kazanmak Avrupa Bulaşıcı Olmayan Hastalıkların Önlenmesi ve Kontrolü Stratejisi T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI Temel Detaylı SON GELIŞMELER: IPCC 2013 RAPORU MURAT TÜRKEŞ, ÖMER LÜTFI ŞEN, LEVENT KURNAZ, ÖMER MADRA, ÜMIT ŞAHIN
İKLIM DEĞIŞIKLIĞINDE SON GELIŞMELER: IPCC 2013 RAPORU İstanbul Politikalar Merkezi Bankalar Cadddesi No: 2 Minerva Han 34420 Karaköy, İstanbul TÜRKİYE +90 212 292 49 39 +90 212 292 49 57 ISBN: 978-605-4348-66-4 Detaylı TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ ARAŞTIRMA RAPORU. Dönem: 22 Yasama Yılı: 5. Nisan 2007
Dönem: 22 Yasama Yılı: 5 TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ TÜRKİYE DE ORTAÖĞRETİME DEVAM EDEN ÖĞRENCİLERDE VE CEZA ve İNFAZ KURUMLARINDA BULUNAN TUTUKLU VE HÜKÜMLÜ ÇOCUKLARDA ŞİDDET VE BUNU ETKİLEYEN ETKENLERİN Detaylı Sayı 4 / 2011. Başkent Üniversitesi Hastanesi yayınıdır.
Sayı 4 / 2011 Başkent Üniversitesi Hastanesi yayınıdır. BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ HASTANELERİNE BAĞLI ORGAN NAKLİ MERKEZLERİ Başkent Üniversitesi Hastanelerine Bağlı Organ Nakil Merkezlerimize nakil olmak için Detaylı Türkiye de ve bölge ülkelerinde diyabet sorunu
Türkiye de ve bölge ülkelerinde diyabet sorunu SUDE IĞDIR Türkiye Tip 1 diyabetli Dİyabet sorunu Uluslararası Diyabet Federasyonu (IDF), dünya genelinde 382 milyon yetişkinin diyabet hastası olduğunu tahmin Detaylı DÜNYADA VE TÜRKİYE DE İNTİHAR
DÜNYADA VE TÜRKİYE DE İNTİHAR intiharla mücadelede çözüm yolları MUHAMMED MURTAZA YETİŞ AK Parti Adıyaman Milletvekili Sağlık Aile Çalışma ve Sosyal İşler Komisyonu Üyesi YÖNETİCİ ÖZETİ İntihar vakalarının Detaylı Türkiye Beyin Aksiyon Grubu Bülten Sayı: 1
Türkiye Beyin Aksiyon Grubu Bülten Sayı: 1 TÜRKİYE BEYİN AKSİYON GRUBU European Brain Council, Avrupa Parlamentosu ve Konseyi onayı ile, 2014 yılını Avrupa Beyin Yılı olarak ilan etmiştir. Avrupa beyin Detaylı BAKICININ BAKIMI: BİR BAŞKASININ BAKIMINI ÜSTLENDİĞİNİZDE RUH SAĞLIĞINIZ NEDEN ÖNEMLİDİR?
BAKICININ BAKIMI: BİR BAŞKASININ BAKIMINI ÜSTLENDİĞİNİZDE RUH SAĞLIĞINIZ NEDEN ÖNEMLİDİR? Nörolojik rahatsızlığı olan kişilerin ihtiyaçlarını ve bu kişilerin bakımıyla ilgilenirken kendinize en iyi şekilde Detaylı Türkiye Sağlık Sistemi Performans Değerlendirmesi 2011
Türkiye Cumhuriyeti Türkiye Sağlık Sistemi Performans Değerlendirmesi 2011 THE WORLD BANK Mayıs 2012 . Türkiye Cumhuriyeti Türkiye Sağlık Sistemi Performans Değerlendirmesi 2011 THE WORLD BANK Mayıs 2012 Detaylı İÇİNDEKİLER. Kronik Miyelojenöz Lösemi Nedir?... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.
0 İÇİNDEKİLER Kronik Miyelojenöz Lösemi Nedir?... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Bcr-abl geni nasıl oluşur?... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Sebepler ve Risk Faktörleri... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Detaylı Ekonomi ve Dış Politika Araştırmalar Merkezi
Ekonomi ve Dış Politika Araştırmalar Merkezi Ekonomi ve Dış Politika Araştırmalar Merkezi NÜKLEER ENERJİYE GEÇİŞTE TÜRKİYE MODELİ Editör : Sinan Ülgen, EDAM Araştırmacılar : Sinan Ülgen, EDAM Prof. Dr. Detaylı ÖLÜM HIZINDA (5YAÖH) AZALMA:
ÖLÜM HIZINDA (5YAÖH) AZALMA: Aralık 2009 çocuklar için bir 5YAÖH ARALIK 2009 5YAÖH /TÜRKİYE TÜRKİYE DE 5 YAŞ ALTI ÖLÜM HIZINDA (5YAÖH) AZALMA: BİR DURUM ARAŞTIRMASI Aralık 2009 ARALIK 2009 5YAÖH /TÜRKİYE Detaylı TÜRKİYE SAĞLIKLI YAŞLANMA EYLEM PLANI ve UYGULAMA PROGRAMI 2015-2020
TÜRKİYE SAĞLIKLI YAŞLANMA EYLEM PLANI ve UYGULAMA PROGRAMI 2015-2020 ANKARA 2015 ISBN : 978-975-590-520-4 T.C. Sağlık Bakanlığı Yayın No : 960 Baskı : Anıl Reklam Matbaa Ltd. Şti. Özveren Sokak No:13/A Detaylı Mayıs - Haziran 1998 Sayı: 38
ÇALIŞMA ORTAMI İŞÇİ SAĞLIĞI İŞ GÜVENLİĞİ ERGONOMİ İŞ HİJYENİ ÇEVRE VERİMLİLİK ÇOCUK EMEĞİ İŞ HUKUKU SOSYAL POLİTİKA KALİTE TOPLUM HEKİMLİĞİ Mayıs - Haziran 1998 Sayı: 38 Fişek Sağlık Hizmetleri ve Araştırma Detaylı ELEKTROMANYETİK ALAN VE SAĞLIK ETKİLERİ
ELEKTROMANYETİK ALAN VE SAĞLIK ETKİLERİ Editör Yrd. Doç. Dr. Alpaslan TÜRKKAN Yazarlar Prof. Dr. Osman ÇEREZCİ Zerrin KARTAL Çevre Mühendisi Prof. Dr. Kayıhan PALA Yrd. Doç. Dr. Alpaslan TÜRKKAN 1 HAZIRLAYANLAR Detaylı 2016 © DocPlayer.biz.tr Gizlilik Politikası | Hizmet koşulları | Geri bildirim