Lazebura.net Lazca ve Lazlar :: Lazlarin Internetteki Sesi - Karadeniz evleri
LAZURDEN ALAMAYAN OCUK KARADENZ..
mulan 18-08-06 11:39
25 misafir ve 15 ye
nosi yangazi kenkve hiLaL klymene _lazut_08 s.m.r uzaklarda ritmin_efendisi didou nana timsah08 pukuyi_ baraha bir ben yoktum mjora_85 bakkuribere
Yamaçlarn çiçekleri Dou Karadeniz evleri Yöre halknn kültürüyle biçimlenen Dou Karadeniz evleri, yeilliklerin içinden çkan bir sürpriz gibi...
Dou Karadeniz’i görmeyenlere anlatmas zordur oralarn yeilini... Doa her vadide, her srtta sanki baka tür boyalar kullanm gibidir. Gözleriniz inili çkl tepelerin renk paletine dalp gitmiken; uzakta, aaçlarn arasndan sürmeli gözlerle sizi izleyen evleri fark edersiniz birden. çinde kpr kpr Dou Karadeniz insannn yaad; kültürüyle biçimlendirdii; elleriyle örüp yükselttii; ahapla, tala var ettii evleri...
KAPALI ‘KÜLTÜR HAVZALARI’
Dou Karadeniz köyleri, sahile paralel sradalardan denize uzanan vadi yamaçlarna yerlemitir. Köylerde düzlük saylabilecek alanlar bulmak oldukça zordur. nsanlar her eylemleri için yoku inmek ya da çkmak zorunda kalr.Eer yaadnz yerden deniz görünmüyorsa; aaçlar, tepeler ve dalar arasnda gözünüzü dinlendirecek
küçük bir yatay çizgi bile bulamazsnz. Bir vadi tabanndan akan rma izleyen yol, o vadideki tüm köylerin ortak yoludur. Yollar, ancak sahilde birleir. Bu yüzden belli bir vadi çevresinde yaayan insanlarn hemen bitiik vadilerde yaayanlarla ilikileri yok gibidir. Yani vadiler, kapal birer ‘kültür havzalar’dr. Dou Karadeniz’deki evler, köy snrlar içinde öylesine dalmtr ki, genellikle merkez denilebilecek bir alan, bir meydanck oluamamtr. Peki evler birbirine niçin bu kadar uzak Dou Karadeniz’de? nsanlarn birbirinden uzak durmak istemesi deil elbette bunun nedeni. Tek sebep, arazinin engebeli oluu. O nedenle, arazi üzerinde ev kurulan uygun yerler, komuya yakn olma kaygs düünülmeden sahiplenilmitir. Bu yaltlm ve yalnz yaama eklinin, Karadenizli’nin hrçn, mücadeleci ve bamsz kiilik yapsnn oluumuna zemin hazrlad da kabul gören bir gerçek. Böylesi bir kiilik, komularndan yardm almakszn, sorunlarn kendi bana çözebilme yetisi de kazandrmtr onlara...
nsanlar çevrelerinden derledikleri yap malzemeleri ve örendikleri tekniklerle evlerini bölgenin koullarna uyumlu ina etmeyi baarmlardr.
Evlerin mekân düzenleri de gündelik yaantnn tüm ihtiyaçlarn karlayacak ekilde çözülmütür.
KM TA, KM AHAP
Erozyonun bitkisel toprak tabakasn incelttii bölgede, ekime elverili arazi neredeyse, ev de oradadr. Evin konumuna etki eden bir baka neden ise, köyün deiik yerlerine dalm su kaynaklardr. Dou Karadeniz’de yap gelenekleri ile plan tipleri, bölge içinde farkl ekillerde çkar karmza. Bu durum, sahil boyunca da deiim gösterir. Örnein en douda Artvin’in avat ilçesinde evler tümüyle ahaptr. Yusufeli’nde yan ve arka duvarlar taa dönüür. lin sahil kesiminde ‘göz dolma’ tekniiyle yaplm duvarlar balar. Rize sahilinde yaygn olan dolma teknii, içerilere girip yükselince yerini yine ahaba brakr. Trabzon’a girer girmez de göz dolma tekniinin dörtgen kutucuklardan oluan görünümü üçgenlere, yani ‘muskal dolma’ stiline dönüür. Trabzon’un orman varl zayf olan Arakl, Düzköy vadilerinde, az da olsa tüm cepheleri ta duvarl evler vardr. Sahilde Gürcistan snrndan Trabzon yaknlarna kadar rastlanlan ahap d duvarlar, bu noktadan sonra Ordu’ya kadar yinelenmeyecektir.
Evlerdeki iç bölme duvarlar ise tüm bölgede sadece ahap malzemeden yaplmtr. Çatlar sahil boyunda kiremit; yüksek köylerdeyse ince tahta dilmeler (hartama, bedevra) ile örtülüdür.
LEVSELLK VE ESTETK BR ARADA
imdi sra, bir Dou Karadeniz evinin plannda... Srtn arkada topraa dayam, ön cephesi vadiye bakan Karadeniz evinin topraa gömülü ksm, süt hayvanlarnn barnd ahr bölümüdür. Bu katn üzeri de ev sahiplerinin yaama alandr. Kvrak zekâlaryla ünlü Karadenizliler, yatak odalarn ahr bölümünün üstüne ina ederler. Souk k gecelerinde, süt hayvanlarnn yayd sdan yararlanabilmek için... Zemin katta, evin yamaca yaslanm bölümünde döeme olarak toprak zeminden yararlanlmtr. Buras tüm gündüz eylemlerinin geçtii ‘ahane’ bölümüdür.. Ortada açk ate yanar. Buras, yemein pitii ve yendii, misafirin arland yerdir. Dardan gelebilecek her türlü tehlikeye kar korunmak için bu bölümde pencere yoktur.Bu yüzden karanlk bir mekândr; k ancak kapdan girebilir.
Evin vadiye bakan dier yarsna yatak odalar yerletirilmitir. Trabzon’un batsnda kalan köylerde yatak odalarnn kaps ahaneye açlrken; dou yörelerde, önce bir koridora, sonra yatak odalarna geçilir. Böylelikle konuklarn yatak odalarn görmesi engellenir. Rize ve Artvin sahil köylerindeyse, koridor büyük bir salona dönütürülerek ‘hayat’ adn almtr. Buras vadiyi panoramik ekilde görebilen aydnlk bir mekândr. Kn evlere kapanldnda, ancak burada geçirilebilir skc günler. Hayat bölümü sobayla stldndan, yatak odalar da scaklktan yararlanr.
Dou Karadeniz evinde gündüz ve gece eylemleri zemin katta düzenlenmitir. Ev ileri yannda sebze, çay, fndk, tütün ileriyle uraan, yakacak salayan, hayvanlar doyurma çabasnda olan insanlar, sürekli hareket halindedir. Doal olarak bir üst kat, bu uralarn yorgunluunu, yükünü artracaktr. Merdivenle çklan üst kat geleneiyalnzca Rize’nin Ardeen ve Çamlhemin köylerinde görülebilir. Buras yatak odalarnn olduu bölümdür. Bu yüzden evin yaam alan bir hayli büyümütür.
ÇAMLIHEMN KONAKLARI BR BAKA GÜZEL
Büyük ev denilince, Çamlhemin’in konaklarndan söz etmemek olmaz. lçenin merkez köylerinde 19. yüzyln sonu ile 20. yüzyln banda yaplm büyük, ihtiaml ve salam görünülü evler göz kamatryor. Bakmayn siz onlarn gösterili olmalarna... Öyle aa evi, yönetici evi falan deiller. Rusya içlerinde Moskova, Rostov ve St. Petersburg gibi kentlerde çalarak kazandklar altnlar binaya dönütüren sradan insanlardr bu konaklarn sahipleri. Saylar 30-40 kadar olan Çamlhemin konaklarnn kap kolu, pencere demiri ve renkli cam gibi aksesuvarlar Rusya’dan getirilmitir. Benzer konaklar, Trabzon’un Sürmene ve Of ilçesi sahil köylerinde de az sayda görülebilir. En ünlüleri, Sürmene’nin 4 km dousunda, hemen yol üstünde ‘Memi Aa’ konadr. Sahibi de ‘gerçek’ bir aadr... Ne yazk ki, bir dönem yaama kültürünün bu güzel örnekleri artk yok olma tehlikesiyle kar karya. Ekonomik gerekçelerle köylerinden, kasabalarndan ayrlan insanlarn evleri sahipsiz kald anda yok olma süreci de balad.
Haziran aynda Uluslararas Asya Mimarlk Konferans ve Temmuz aynda Uluslararas Mimarlar Birlii’nin düzenledii UIA 2005 Dünya Mimarlk Kongresi ile birlikte dünya mimarlar stanbul’da toplanyor. Temmuz aynda stanbul’daki Milli Reasürans Sanat Galerisi’nde Dou Karadeniz’in krsal mimarisini konu alan bir fotoraf sergisi açlacak. Eer Karadeniz’e gidemiyorsanz, bu sergiye urayn. Yaznn banda da dedik ya, anlatmas zor oralarn yeilini...
Tabii yeil yamaçlarn krmz perçemli sakinlerini de...
YAZI: MUSTAFA REAT SÜMERKAN
Yazar 'Misafir' ak 2006-06-06 13:05:22
slm bz k arkadas oznur ve ayse gresunu ve trabzonu cok seveyruk stenz mukemmel butun karadenzllere slm edeyruk opeyruk hepnz sul sul bekleyn bz geleyruk bu sene uy dulanayum sze
Yazar 'Misafir' ak 2006-05-27 22:20:07
tek kelme supersnz
Yazar 'Misafir' ak 2006-04-29 17:06:39
kltne sahip kmak gzel .fakat kimse sakn krtleri kulland gibi bizide kullanmaya kalkmasn.site gzel.Rize merkez
Gzel bir alma
Yazar saym ak 2006-03-09 15:45:24
Gzel bir alma yapmsnz, kutlarm.Doamz ve evlerimiz gzel, bende fotograflarla hasret giderdim.Teekkrler..
Adana dan-Saym zselimolu