Baş Sahypa / BAŞ SAHYPA / Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň Balkan Welaıatyna Iş Sapary
17/01/2017	BAŞ SAHYPA, GÜNÜŇ WAKALARY, Iň Täze Habarlar
Ir bilen hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow iş sapary bilen Balkan welaıatyna ugrady. Bu ıerde döwlet Baştutanymyz örän iri hem-de milli ykdysadyıetimiz üçin strategiki ähmiıetli desgalarda gurluşyk işleriniň barşy bilen tanyşdy.
Döwlet Baştutanymyz Türkmenbaşy şäheriniň Halkara howa menzilinde Ministrler Kabinetiniň ulag we aragatnaşyk ulgamyna, senagat pudagyna, nebitgaz toplumyna gözegçilik edıän orunbasarlarynyň, şeıle hem Balkan welaıatynyň häkiminiň gatnaşmagynda iş maslahatyny geçirdi.
Iş maslahatynyň barşynda ıurdumyzy durmuş-ykdysady taıdan ösdürmegiň çäklerinde halk hojalygyny senagatlaşdyrmak bilen baglanyşykly wezipeler ara alnyp maslahatlaşyldy, şeıle hem ony işjeňleşdirmegiň anyk ugurlary kesgitlenildi.
Wise-premıer B.Ereşow häzirki döwürde ıurdumyzyň senagat toplumynyň işini kämilleşdirmek, ulgamyň eksport kuwwatlyklaryny artdyrmak meselelerini üstünlikli ıerine ıetirmegiň çäklerinde gurluşygy alnyp barylıan desgalardaky işleriň netijeleri, döwlet Baştutanymyzyň ozal beren tabşyryklarynyň ıerine ıetirilişi barada hasabat berdi.
Hormatly Prezidentimiz ıurdumyzyň himiıa senagatyny ösdürmek boıunça iri möçberli wezipeleri kesgitläp, bu babatda ıerli çig mal serişdeleriniň netijeli peıdalanylmagynyň örän ähmiıetlidigini aıtdy. Şunda, himiıa senagatynyň önümçilik möçberleri degişli pudaklarynyň zerurlyklaryny üpjün etmek bilen bir hatarda, onuň girdejiliginiň we eksport kuwwatlyklarynyň artdyrylmagynyň häzirki döwrüň möhüm talabydygyny belledi, bu işler tebigy baılyklary gaıtadan işlemegiň häzirkizaman tehnologiıalaryna esaslanmalydyr diıip, döwlet Baştutanymyz belledi.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary İ.Kakaıew ıurdumyzyň gazhimiıa toplumyny ylmy esasda ösdürmek, ulgamyň gaıtadan işleıän pudagynyň işini kämilleşdirmek, tebigy gazdan dünıä bazarynda uly isleg bildirilıän önümleriň önümçiligini artdyrmak boıunça döwlet Baştutanymyzyň tabşyryklaryny ıerine ıetirmek boıunça ıaıbaňlandyrylan işler hem-de Gyıanly şäherçesinde gurulıan gazhimiıa toplumynda alnyp barylıan gurluşyk işleriniň barşy barada hasabat berdi.
Döwlet Baştutanymyz bu ugurda amala aşyrylıan taslamalaryň öz wagtynda we ıokary hilli ıerine ıetirilmegi bilen baglanyşykly meseleleriň hemişe gözegçilikde saklanylmalydygyna ünsi çekdi. Munuň özi nebit-gaz toplumynyň hemmetaraplaıyn ösdürilmeginde, ulgamyň önümçilik kuwwatlyklarynyň ıokarlandyrylmagynda, milli ykdysadyıetimiziň pugtalanmagynda aıratyn ähmiıetlidir.
Hususan-da, hünärmenleri taııarlamak, işgärleriň hünär derejesini kämilleşdirmek işleriniň önümçilik bilen utgaşykly ösdürilmeginiň zerurdygyny belläp, hormatly Prezidentimiz önümçilige ösen tejribeleri we täzeçil usullary ornaşdyrmak, ylmyň iň ıokary gazananlaryny işjeň özleşdirmek boıunça öňde durıan wezipeleriň durmuşa geçirilmegine örän jogapkärli çemeleşilmelidigini aıtdy we bu babatda birnäçe tabşyryklary berdi.
Ulag we aragatnaşyk toplumyna ıolbaşçylyk edıän wise-premıer B.Annameredow häzirki döwürde toplumyň maddy-enjamlaıyn binıadyny pugtalandyrmak, bu ugurlar boıunça halkara hyzmatdaşlygyny ösdürmek hem-de iri maıa goıumlaryny çekmek we iri maıa goıum taslamalaryny amala aşyrmak boıunça alnyp barylıan toplumlaıyn işler barada hasabat berdi. Türkmenbaşynyň halkara deňiz menziliniň gurluşygynda alnyp barylıan işler barada hem habar berildi.
Döwlet Baştutanymyz ıurdumyzyň sazlaşykly ösüşinde, ykdysadyıetimiziň mundan beıläk-de pugtalanmagynda ulag we aragatnaşyk ulgamyna möhüm ornuň degişlidigini belläp, bu ugurda alnyp barylıan işleriň netijeli häsiıete eıe bolmalydygyny tabşyrdy. Türkmenbaşynyň täze halkara deňiz menzilini gurmagyň ägirt uly taslamasy aıratyn ähmiıete eıedir, munuň özi ony durmuşa geçirmegiň ähli tapgyrlarynyň hiline bildirilıän talaplary ıokarlandyrıar, bu deňiz menzili Türkmenistanyň halkara ulag-üstaşyr geçelgesi hökmündäki ornuny has-da pugtalandyrmak üçin giň mümkinçilikleri açıar.
Balkan welaıatynyň häkimi S.Satlykow sebiti durmuş-ykdysady taıdan ösdürmegiň esasy ugurlary, welaıatyň çäklerinde gurluşygy alnyp barylıan iri desgalardaky işleriň barşy hem-de ilatyň durmuş derejesini ıokarlandyrmak boıunça şu ıyl amala aşyrylmagy meıilleşdirilıän toplumlaıyn işler barada hasabat berdi.
Maslahat tamamlanandan soň, hormatly Prezidentimiz özüne garaşyp duran dikuçarda Türkmenbaşy etrabynyň Garabogaz şäherine ugrady, bu ıerde karbamid önümçiligi boıunça zawod bina edilıär.
Zawod “Türkmenhimiıa” döwlet konserniniň buıurmasy boıunça “Mitsubishi Corporation” ıapon we “Gap Inşaat” türk kompaniıalaryndan ybarat bolan konsorsium tarapyndan bilelikde amala aşyrylıar. Gurluşyk işlerine 2014-nji ıylyň dekabr aıynda girişildi we ony 2018-nji ıylyň iıun aıynda tamamlamak göz öňünde tutulıar.
Bu iri taslamany amala aşyrmak boıunça Çarçuwaly ylalaşyga hormatly Prezidentimiziň 2013-nji ıylyň sentıabr aıynda İaponiıa bolan saparynyň çäklerinde gol çekildi, bu taslama milli ykdysadyıetimiziň ileri tutulıan pudaklarynyň hatarynda çykyş edıän ıurdumyzyň himiıa senagatyny ösdürmegiň maksatnamasyny amala aşyrmagyň ıolunda ıene bir möhüm tapgyr bolar.
Zawod toplumyny gurmak üçin 60 gektar ıer bölünip berildi. Bu çäkde 10 müň tonnalyk suwuk ammiak ammary, karbamid bölümi, her biriniň sygymy 50 müň tonna bolan karbamid saklanylıan iki ammar, suw arassalaıjy desga, 30 MWt kuwwatlykdaky iki sany gaz turbinaly elektrogenerator deňiz suwuny akdyrıan ulgam, taııar önümi gaplamak we ıüklemek boıunça bölüm we beılekiler ıerleşer.
Döwlet Baştutanymyz zawod bilen tanyşlygyny ammiak önümçiligi boıunça bölümiň ıanyndan başlaıar, onuň golaıynda bölümiň tehnologiıa işleriniň taslamalary we çyzgylary bolan planşetler goılupdyr. “Garabogazkarbamid” müdiriıetiniň işgäri enjamlaryň mümkinçilikleri hem-de ıerine ıetirıän işleri baradaky sanlary hem-de maglumatlary getirmek arkaly gürrüň berıär.
Bu önümçilikde başlangyç çig maly hökmünde tebigy gaz peıdalanylar, onuň gorlary boıunça Türkmenistan dünıäde öňdäki orunlaryň birini eıeleıär. Munuň özi azot dökünleriň önümçiligi, hususan-da, karbamid önümçiliginiň täze kuwwatlyklarynyň gurluşygynyň uly geljegini alamatlandyrıar.
Döwlet Baştutanymyz zawodda dünıä belli kompaniıalaryň nähili iň täze tehnologiıalarynyň ornaşdyryljakdygy bilen gyzyklandy. Hormatly Prezidentimiz önümçiligiň daşky gurşawa edıän täsirine hem-de bu ulgamda ygtyıarlandyrylan tehnologiıalaryň peıdalanylmagyna üns berip, zawodyň gurluşygynyň ähli tapgyrlarynyň we işiniň möhüm ugurlarynyň biri bolan ekologiıa meselesini aıratyn belledi.
Hormatly Prezidentimiz önümçiligiň daşky gurşawa edıän täsiri hem-de bu ulgamda ygtyıarlandyrmak tehnologiıalary meselelerine aıratyn üns berdi. Bellenilişi ıaly, karbamid önümçiligi boıunça zawodyň gurluşygynyň taslamasy düzülende ekologiıa meselelerine aıratyn üns berildi.
Döwlet Baştutanymyz oba hojalyk pudagynyň ıokary netijeli mineral dökünleri bilen üpjün edilmeginiň ekinlerden bol hasyl almakda uly ähmiıetiniň bardygyny, munuň ıurdumyza azyk bolçulygyny üpjün etmekde hem-de maldarçylygyň we guşçulygyň ot-iım binıadyny berkitmekde möhüm ähmiıetiniň bardygyny belledi.
Täze kärhananyň işe girizilmegi netijesinde Türkmenistanyň himiıa senagatynyň kuwwatlyklary köp esse artdyrylar. Bu bolsa öz nobatynda, pudagyň eksport mümkinçiliklerini artdyrmaga getirer diıip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow aıtdy.
Eııäm häzirki wagtda öňdebaryjy kompaniıalar täze kärhanalarda öndüriljek karbamid dökünlerini satyn almaga uly gyzyklanma bildirip, olary satyn almak bilen baglanyşykly öz tekliplerini hödürleıärler diıip, döwlet Baştutanymyz belledi. Hormatly Prezidentimiz şeıle hem belarus hyzmatdaşlarymyz bilen bilelikde pudagyň ıene bir iri desgasynyň—Garlykda kaliı dökünleriniň önümçiligi boıunça dag-magdan baılaşdyryjy kombinatyň gurluşygynyň alnyp barylıandygyny, ıakyn wagtlarda onuň ulanmaga beriljekdigini belledi.
Şunuň bilen baglylykda, döwlet Baştutanymyz pudak üçin ıokary derejeli hünärmenleri taııarlamagyň möhümdigini nygtady.
Soňra döwlet Baştutanymyz karbamid önümçiliginiň ıerleşıän çägi bolan zawodyň bölümini gözden geçirdi. Hünärmen hormatly Prezidentimizi bu bölümiň işi, bu ıerde ornaşdyrylıan tehnologiıalar bilen içgin tanyşdyrdy.
Zawodyň ammarlaryndan karbamid dökünleri germetik konteınerlerde deňiz portuna ugradylar, ol ıerden bolsa Hazar deňzi boıunça daşary ıurtlara gämiler arkaly iberiler.
Hormatly Prezidentimiz ıurdumyzyň himiıa senagatyny ösdürmegiň esasy wezipeleriniň ıerli çig mal serişdelerini doly möçberde peıdalanmak, ykdysadyıetiň beıleki ulgamlarynyň zerurlyklaryny kanagatlandyrmak, pudagyň eksport kuwwatlyklaryny artdyrmak bolup durıandygyny aıtdy. Türkmenistanyň serişdeler mümkinçilikleri içerki zerurlyklary, şeıle hem eksporta iberilıän möçberleri doly üpjün etmäge ukyply mineral dökünleriniň ähli görnüşlerini öndürmäge mümkinçilik berıär. Döwlet Baştutanymyz şeıle hem Garabogazdaky zawodda öndüriljek karbamid dökünlerini döwrebaplaşdyrylıan Türkmenbaşynyň deňiz portunyň üsti bilen dünıäniň köp ıurtlaryna ıerlemek üçin giň mümkinçilikleriň açyljakdygyna ünsi çekdi.
Hormatly Prezidentimiz hünärmenleriň ıanynda bolmagynda zawod toplumynyň giň çäklerini gözden geçirmek bilen desganyň ähli önümçilik düzümleri hem-de inžener-tehnologiıa bölümçeleri bilen içgin gyzyklandy. Döwlet Baştutanymyz geljekki himiıa önümleri ammarynyň binıadynyň ıanynda saklanyp, ähli ekologiıa kadalarynyň berk berjaı edilmeginiň hem-de zawodyň ähli bölümleriniň işine bilermen gözegçiliginiň amala aşyrylmagynyň möhümdigine ıene-de bir gezek ünsi çekdi.
Soňra hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ıörite gurnalan çadyra bardy we bu ıerde taslamanyň buırujysynyň hem-de potratçysynyň wekilleri bilen duşuşdy.
Şeıle hem ol ıerde maketler we çyzgylar ıerleşdirildi, ıaş hünärmen olara salgylanmak bilen zawodyň aıry-aıry tehnologiıa işleri, önümleriň ıüklenilmegi we iberilmegi, deňizden suwuň toplanylmagy we beıleki işler barada gürrüň berdi. Şunda Türkmenistan tarapyndan tassyklanylan halkara tebigaty goramak baradaky konwensiıalary hasaba almak bilen işlenip taııarlanylan maıa goıum taslamasynyň ekologiıa babatdaky taraplary aıratyn üns berilıän mesele boldy.
“Mitsubishi Corporation” we “Mitsubishi Heavy Industries” ıapon kompaniıalary kärhananyň önümçilik bölümlerini iň täze tehnika bilen üpjün edıärler, “Gap Inşaat” kompaniıasy bolsa esasy inženerçilik hyzmatlary bilen bir hatarda gurluşyk işlerini, zerur materiallary getirmek, gurnamak hem-de goıberiş-sazlaıyş işlerini amala aşyrıarlar. Mundan başga-da, türkmen inženerleriniň we tehniki işgärleriniň ıüzlerçesi üçin ıörite okuwlar guraldy, olar tiz wagtda täze desgany dolandyrmaly we oňa hyzmatlary üpjün etmeli bolarlar.
Hünärmen taslamany amala aşyrmagyň esasy tapgyrlary barada gürrüň bermek bilen, döwlet Baştutanymyzy ähli şertnama borçlarynyň hökmany suratda ıerine ıetiriljekdigine hem-de bu möhüm desganyň ıokary hil derejesinde guruljakdygyna ynandyrdy, bu desga özara bähbitli, netijeli hyzmatdaşlaryň ıene bir aıdyň mysaly bolar.
Döwlet Baştutanymyz şeıle hem bu iri taslamany maliıeleşdirmek meseleleri, tölegleriň öz wagtynda geçirilişi, enjamlary getirmegiň hem-de gurluşyk işleriniň möhletleriniň berjaı edilişi, karbamid dökünlerini geljekde daşary ıurtlara ıerlemek boıunça geçirilıän işler bilen gyzyklandy.
Iri maıa goıum taslamalary, ägirt uly uglewodorod serişdeleriniň netijeli peıdalanylmagy, olary gaıtadan işlemekden alnan önümler, şol sanda nebithimiıa pudagynyň önümleri diňe bir türkmen halkynyň bähbitlerine däl-de, tutuş adamzadyň abadançylygyna gönükdirilmek bilen, dünıäde durnuklylygyň emele gelmegine, ıurtlaryň we halklaryň arasynda dostlukly hem-de özara bähbitli gatnaşyklaryň mundan beıläk-de ösdürilmegine ıardam berer diıip, döwlet Baştutanymyz aıtdy.
Örän baı çig mal serişdelerine eıe bolmagy Türkmenistanyň iň iri ıod, brom hem-de beıleki himiıa önümleriniň köp görnüşlerini öndürijileriň iň irileriniň hatarynda orun almaga mümkinçilik berıär. Bu babatda örän gymmatly himiıa düzümleriniň täsin çeşmesi bolan Garabogazda bu zawodyň gurulmagy Türkmenistanyň senagat taıdan ösen döwlet hökmünde mynasyp orun almagynyň ıolunda ıene bir uly ädimdir, Garabogaz aılagynyň “altyn düıbi” sulfat senagaty üçin çig mal bolup hyzmat edıär.
Eııäm häzirki wagtda gazhimiıa toplumynda ıurdumyzyň ähli künjeklerinden ıaş inženerleriň ıüzlerçesi zähmet çekıär. Olaryň hatarynda İaponiıanyň öňdebaryjy ıokary okuw mekdeplerinde bilim alan hünärmenler, şeıle hem bu ıerde täze önümçiligiň özleşdirilmeginde ıokary derejeli işgärler, häzirkizaman bilimlerini hem-de başarnyklary ele alan işçiler bar. Taslama boıunça olar üçin durmuş maksatly desgalaryň birnäçesini, şol sanda 3 müň 500 adama niıetlenen ıaşaıyş toplumyny gurmak göz öňünde tutulıar. Geljekde bu ıerde ähli durmuş düzümleri, mekdep, çagalar bagy we beılekiler bolan tutuş şäherjik emele geler.
Bu mesele hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň zawodyň gurluşykçylary we hünärmenleri bilen geçiren duşuşygynda hem öz beıanyny tapdy, duşuşyga gatnaşyjylar ıokary döwlet wezipesine dalaşgäre gönüden-göni sowal bermäge mümkinçilik aldylar.
Döwlet Baştutanymyz işçilerden olaryň gündelik iş-aladalary barada sorap, özüniň Türkmenistanyň Prezidenti wezipesine dalaşgär hökmünde olar bilen duşuşmak, saılawlaryň öň ıanyndaky maksatnamasy, onda bellenilen wezipeler we ugurlar bilen tanyşdyrmak üçin ıörite gelendigini habar berdi.
Biz “Döwlet adam üçindir!” diıen syıasaty durmuşa geçirıäris, şol sebäpli hem ilatyň ygtybarly durmuş goraglylygyny, ıurdumyzyň gülläp ösüşini, raıatlarymyzyň abadançylygyny, çagalarymyzyň bagtyıar we ajaıyp geljegini, olaryň Watanymyzyň mynasyp ogullary hem-de gyzlary bolup ıetişmekleri üçin ähli şertleri döretmek maksadyny öňde goııarys diıip, hormatly Prezidentimiz aıtdy.
Bu belent maksatlara ıetmek hem-de ıurdumyzy senagat taıdan ösen döwletleriň hataryna goşmak, bäsdeşlige ukyply türkmen önümleriniň eksport möçberlerini artdyrmak, daşary ıurtlardan getirilıän harytlaryň ornuny tutıan önümçilikleri ıola goımak boıunça döwlet maksatnamasyny durmuşa geçirmek, milli ykdysadyıetimiziň täze pudaklaryny döretmek, şol sanda elektron senagatyny kemala getirmek boıunça degişli çäreler amala aşyrylıar.
Döwlet Baştutanymyz ıurdumyzda täze kärhanalary gurmak, özümizde öndürilıän ıokary hilli harytlaryň sanawyny giňeltmek, olary daşary bazarlarda “Türkmenistanda öndürildi” diıen belgi bilen ıerlemek boıunça göz öňünde tutulan meıilnamalaryň amala aşyrylmagy Watanymyzyň hemmetaraplaıyn ösdürilmegine, onuň kuwwatynyň pugtalandyrylmagyna, halkymyzyň abadançylygynyň ıokarlandyrylmagyna ıardam berer diıdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow zähmet toparynyň agzalary bilen gürrüňdeşligiň barşynda şeıle hem olaryň işleri we durmuşy, doly derejeli dynç alyşlary, durmuş hyzmat üpjünçilik ıagdaılary, şol sanda saglygy goraıyş, söwda, durmuş hyzmatlary ulgamynda alnyp barylıan işler bilen gyzyklandy. Döwlet Baştutanymyz işgärler üçin medeni çäreleriň geçirilıändigi, olaryň hünär derejesini ıokarlandyrmak boıunça çäreler hem-de täze tehnologiıalary özleşdirmek, täze çylşyrymly enjamlary dolandyrmak başarnyklaryny ele almaklary boıunça alnyp barylıan işler barada sorady.
Hormatly Prezidentimiz olaryň bina edıän karbamid zawodynyň gurluşygyna ABŞ-nyň 1 milliard 571 million dollarynyň gönükdirilendigini belläp, bu kärhananyň ähmiıetini nygtady, ol diňe bir Balkan welaıatynyň ykdysady ösüşine däl-de, tutuş ıurdumyzyň abadançylygyna uly goşant goşar.
Mundan başga-da, bu ıerde täze iş orunlarynyň 900-e golaıy dörediler. İaponiıanyň, Koreıa Respublikasynyň, İewropa ıurtlarynyň we ABŞ-nyň öňdebaryjy kompaniıalarynyň iň täze enjamlarynyň hem-de tehnologiıalarynyň ornaşdyrylmagy netijesinde zawodda her ıylda ıokary hilli karbamidiň 1 million 155 müň tonnasy hem-de 640 müň tonna ammiak öndüriler. Olaryň aglaba bölegi eksporta iberiler.
İurdumyzda öndürilıän önümleriň eksporta iberilıän möçberleriniň artdyrylmagy ıurdumyza gelip gowuşıan walıuta serişdeleriniň mukdarynyň köpeldilmegine mümkinçilik berer, bu serişdeler halkymyzyň abadançylygynyň mundan beıläk-de ıokarlandyrylmagyna, täze obalaryň, şäherleriň, ıaşaıyş jaı toplumlarynyň, durmuş maksatly desgalaryň gurluşygyna—ıurdumyzyň her bir maşgalasynyň, her bir raıatynyň bähbidine gönükdiriler diıip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow belledi we çykyş etmek ıa-da anyk sowal bermek isleıänlere söz berdi.
Hususan-da, işgärleriň köpüsi bu ıere maşgalalary bilen göçüp gelmäge gyzyklanma bildirdiler hem-de işe ıerleşmegiň, Garabogazda medeni-durmuş ulgamyny ösdürmegiň, onuň ykdysady geljeginiň mümkinçilikleri bilen gyzyklandylar.
Welaıatlary durmuş-ykdysady taıdan ösdürmek maksatnamalarynyň esasy ugurlarynyň ilatyň iş üpjünçiliginiň, iri möçberli özgertmeleriň barşynda täze iş orunlarynyň sanynyň artdyrylmagynyň hem-de raıatlaryň abadançylyk derejesiniň ıokarlandyrylmagynyň özara baglanyşygy döwlet Baştutanymyzyň saılawlaryň öň ıanyndaky maksatnamasynyň möhüm ugurlarydyr.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow sowallara jogap bermek bilen, soňky ıyllarda ıurdumyzda gurlan hem-de häzirki wagtda gurulıan täze zawodlaryň we fabrikleriň, senagat kärhanalarynyň iş bilen üpjünçiligiň we zähmete hak tölemegiň iň amatly usullaryny hödürleıändiklerini, munuň bolsa tehnologiıa ulgamyna zähmet serişdelerini işjeň çekmäge, sebitleriň innowasiıa-ykdysady kuwwatlyklaryny ıokarlandyrmaga ıardam berıändigini aıtdy.
Döwlet Baştutanymyz ilkinji nobatda, adamlar üçin zerur şertleriň – ıaşaıyş jaılary bilen üpjünçiligiň, durnukly iş haklarynyň, ıaşaıyş-durmuş düzümleriniň, çagalar baglarynyň, mekdepleriň, hassahanalaryň, medeniıet edaralarynyň, döwrebap ıollaryň we beılekileriň döredilmeginiň möhümdigini belledi. Diňe şondan soňra önümçiligiň düıpli ösdürilmegine, umumy görkezijileriň oňyn ösüşine garaşyp bolar. Hormatly Prezidentimiz ägirt uly çäkleriň abadanlaşdyrylmagynda netijeli, ylmy esasda çözgütleriň nusgasy hökmünde Awazany mysal getirdi.
Garabogazyň mundan beıläk ösdürilmegi babatynda hem birnäçe ugra garap geçmek mümkindir. Bu şäheriň çäkleri has giňeler, ösdüriler. Meselem ony Gyıanly bilen ulag ıollary arkaly baglanyşdyrmaly hem-de olaryň arasynda zawodlary ıa-da şäherçeleri gurmaly. Olar wagtyň geçmegi bilen senagat toplumyny emele getirip biler. Munuň üçin bu ıerde täze kärhanalary döretmek bilen bir hatarda hünär-tehniki bilim merkezlerini açyp, hünärmenleriň hünär derejesini ıokarlandyrmak we täze tehnologiıalary öwrenmek möhümdir.
Döwlet Baştutanymyz şeıle hem özüniň saılawlaryň öň ıanyndaky maksatnamasynda kesgitlenilen beıleki wezipeler barada gürrüň berdi, onda raıatlaryň durmuş goraglylyk, ıaşlaryň ıokary hilli bilim almagy üçin ähli şertleri döretmek, ıaşaıyş jaılaryny gurmak hem-de ıaşaıyş-durmuş meselelerini çözmek, her bir maşgalanyň, enäniň we çaganyň saglygyny goramak meselelerine aıratyn üns berilıär.
Resmi däl we ruhubelent ıagdaıda geçirilen duşuşygyň barşynda Türkmenistanda senagat strategiıasynyň ekologiıa syıasatynyň hem-de halkara hyzmatdaşlygynyň ileri tutulıan ugurlary barada gürrüň edildi.
Döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedow ıurdumyzda 12-nji fewralda ilkinji gezek ıokary döwlet wezipesine dalaşgär hökmünde üç partiıanyň wekilleriniň gatnaşmagynda geçiriljek Prezident saılawlarynyň aıratyn ähmiıetini ıene bir gezek belläp, zawodyň işgärlerini bu örän möhüm jemgyıetçilik-syıasy çäresine işjeň gatnaşmaga hem-de öz raıatlyk borçlaryny ıerine ıetirmäge, mynasyp dalaşgär üçin ses bermäge çagyrdy.
Türkmenistanyň Prezidenti wezipesine dalaşgär Gurbanguly Berdimuhamedowa goldawyny beıan eden zawodyň hünärmenleri bilen mähirli hoşlaşyp, döwlet Baştutanymyz bu ıerden dikuçarda Gyıanly şäherçesine — tebigy gazy gaıtadan işlemek hem-de polietilen hem-de polipropilen önümçiligi boıunça gazhimiıa toplumynyň gurulıan ıerine geldi.
Taslama İaponiıanyň “TOVO Engineering” bilen “LG International Сorparation” we “Huyndai Engineering Сorp. Ltd” (Koreıa Respublikasy) kompaniıalarynyň konsorsiumy bilen bilelikde amala aşyrylıar. Desganyň umumy bahasy ABŞ-nyň 3,4 milliard dollaryna deňdir.
Döwlet Baştutanymyz zawod bilen tanyşlygyny awtomobilde onuň çäklerinden geçmek bilen başlady, desganyň esasy düzümlerini we tehniki toplumlaryny gözden geçirdi.
Döwlet Baştutanymyz ilki bilen elektrik stansiıasynyň ıanynda saklandy. Hünärmenler hormatly Prezidentimize gurnama işleriniň barşy barada hasabat berdiler. Kärhananyň tehnologiıa häsiıetnamalary we mümkinçilikleri bilen tanyşdyrdylar, toplumy 2018-nji ıylyň sentıabrynda ulanmaga bermek göz öňünde tutulıar.
Emma gurluşyk işleri meıilnamada bellenilen möhletlerden hem öňe geçıär. Häzirki wagtda bu ıerde 12 müň 170-den gowrak işgär zähmet çekıär, olaryň 10 müň 242-si ıerli işgärler, 1929-sy bolsa daşary ıurtly hünärmenlerdir.
Taslama işleri tamamlandy diıen ıaly (99,5 göterim) ıerine ıetirildi. Önümçilik enjamlaryny getirmek işleri 97,3 göterim berjaı edildi. Häzirki wagtda kömekçi tehniki ulgamlardan gurluşyk meıdançasyna ıangyna garşy suwy saklamak, tehniki suwy, agyz suwuny, arassalanan kondensaty, mineraly aırylan suwy hem-de arassalanylan suwy saklamak üçin iri göwrümli gaplar, bug generatory, şeıle hem kondensirlenmedik ıagy hem-de ıangyç gazyny saklamak üçin gaplar getirildi.
Ammaryň, abatlaıyş-mehaniki bölümiň, azot we kislorod ammarlarynyň jaılarynyň, baş energiıa ulgamynyň, dolandyryş nokadynyň, baş turba estakadasynyň, operatorlaryň esasy binasynyň, himiıa serişdelerini saklamak üçin ammarlaryň, osmos usuly bilen deňiz suwuny arassalamak boıunça enjamyň, ıokary dykyzlykly polietilen üçin meıdançanyň, ekstruder binasynyň, ıokary dykyzlykly polietilen öndürıän enjam üçin kiçi bekediň meıdançasynyň we polimerleri saklamak üçin ammaryň gurluşygy alnyp barylıar.
Käbir tehniki enjamlarda gurluşyk – gurnama işleri 63,5 göterim ıerine ıetirilipdir. Şol bir wagtda gazhimiıa toplumynda zähmet çekmeli hünärmenleri okatmak hem alnyp barylıar.
Polietilen we polipropilen önümçiligi iň häzirkizaman tehnologiıasynyň esasynda amala aşyrylar. Täsin usul boıunça ilkinji çig maly bolup biläıjek dürli garyndylardan çuňňur arassalanmagyň amala aşyrylmagy bu tehnologiıanyň tapawutlandyryjy aıratynlygy bolup durıar. Onuň netijesinde iň ıokary dünıä ölçeglerine laıyk gelıän, ekologiıa taıdan arassa önüm öndürilıär.
Digir-digir polipropilen dünıäniň bazarlarynda ıokary bahalanıar. Ol polimer örtük, emeli süıüm, ıokary pugtalykdaky termoplast listleri, şeıle hem her dürli polimer önümlerini – turbalary, şpagaty, ıokary pugtalykly tanaplary, awtomobiller üçin arassalaıjylary, şeıle hem dürli geıimleri we mebelleri, gaplaıjy serişdeleri we azyk önümleri üçin gaplary – bulgurlary we şuňa meňzeşleri taııarlamakda ulanylıar.
Toplumyň beıleki bir önümi bolan polietileniň hem örän ajaıyp eksport mümkinçilikleri bardyr. Onuň esasynda köpçülikleıin isleg bildirilıän örän köpdürli turbalaryň we harytlaryň öndürilmegini ıola goımak mümkindir. İokary dykyzlykly polietilen örän gaty, pugta termoplast görnüşinde bolup, öı hojalygynda we senagatda ulanylıan guıma we çişirme arkaly gaplary öndürmek üçin giňden ulanylıar.
Tebigy gazy toplumlaıyn gaıtadan we çuňňur işlemegi, onuň gaıtadan işlemek arkaly alnan önümleriniň eksportuny artdyrmagy göz öňünde tutmak bilen, Türkmenistan diňe bir tebigy gaz we nebit ıaly ilkinji energiıa serişdeleriniň bazarynda öz tutıan ornuny pugtalandyrmak bilen çäklenmän, gymmat bahaly polimer önümleriniň bazarynda hem özüniň mynasyp ornuny eıelär diıip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow toplumyň hünärmenleri bilen gürrüňdeş bolanda aıtdy.
Bizde ıokary düzümli etany özünde saklaıan gaz ıataklary bar. Bu bolsa gazhimiıa pudagyny güıçli depginler bilen ösdürmek üçin amatly şertleri döredıär diıip, hormatly Prezidentimiz belledi. Tebigy gazyň has çuň we toplumlaıyn gaıtadan işlenmegi we onuň gaıtadan işlenmek netijesinde alnan önümleriniň eksport edilişiniň artdyrylmagy Türkmenistana diňe bir ilkinji energiıa serişdeleriň bazarynda öz orunlaryny üzül-kesil pugtalandyrmaga mümkinçilik bermän, himiıa önümleriniň geljegi uly bolan bazarynda hem mynasyp orun eıelemäge mümkinçilik berer.
Döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedowyň belleışi ıaly, Gyıanlyda täze önümçilik düzüminiň işe girizilmegi milli ykdysadyıetimizi çalt depginlerde senagatlaşdyrmak boıunça meseleleri üstünlikli çözmäge wajyp goşant bolmak bilen, nebithimiıasy önümçiligini diwersifikasiıalaşdyrmaga itergi berer.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň önümçilik toplumynyň indiki baryp gören bölegi operatorlyk bölümi boldy. “Türkmengaz” döwlet konserniniň bu ıerdäki hünärmenleri bilen salamlaşyp, döwlet Baştutanymyz olardan işiň şertleri barada, daşary ıurtly hünärmenler bilen tejribe alyşyşy barada sorady.
Hünärmen-tehnolog görkezme serişdeleriniň — maketler we plakatlar arkaly zawodyň önümçilik yzygiderliligi, onuň esasy abzallary we enjamlary, olaryň mümkinçilikleri we kuwwatlyklary, etilen işlemek boıunça amallaryň hem-de ony polietilen we propilen almagyň çeşmesi hökmünde ulanmak bilen baglanyşygy barada gürrüň berdi. Olaryň hatarynda etanyň krekingi tehnologiıa enjamy, eksrudet bar. Mälim bolşy ıaly, propileniň dünıä ıüzünde sarp edilmegi ıylsaıyn ösıär. Şeıle depginlerde ıakyn wagtlarda propilene bolan isleg önümçiligiň möçberinden üzül-kesil ıokary bolar. Şonuň üçin hem ony öndürmekde täze tehnologiıalar iňňän wajyp bolup durıar. Şunuň bilen baglylykda propilen önümçiliginiň polipropilen önümçiligi üçin zerur bolan ıokary derejede arassalygy örän wajyp bolup durıar.
Döwlet Baştutanymyz ıokary dykyzlykly polietilen önümçiligi boıunça reaktoryň işi bilen gyzyklandy. Önümçilikdäki awtomatlaşdyrylan işler we tehnologiıalar barada gürrüň beren hünärmenler bilen söhbetdeş bolup, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ıangyna garşy howpsuzlyk we tehniki howpsuzlygyň düzgünleriniň, daşky gurşawy goramagyň talaplarynyň, sanitar we gigiıena kadalaryna laıyk gelıän polietilen önümçiligini kämilleşdirmek üçin ıörite goşundylary işläp düzmegi hasaba almak bilen himiki kärhananyň ekologiıa täsirini azaltmagyň meseleleriniň üstünde durup geçdi.
Döwlet Baştutanymyza şeıle hem dürli reňkli digir-digir önümleriň çüışe gaplarynda ıerleşdirilen nusgalary görkezildi.
Türkmenistan uglewodorod serişdelerine baı ıurt bolmak bilen, bu baılyklary birinji nobatda halkyň bähbidine ulanmaga, şeıle hem olary dünıä bazarlaryna çykarmaga gönükdirilen syıasatdan ugur alıarys. Tebigy gazyň ätiıaçlyk gorlary boıunça dünıäniň ilkinji dörtlüginiň hataryna girıän biziň döwletimiz tebigy gaz bilen ıurduň ilatyny bökdençsiz üpjün etmek bilen birlikde “mawy” ıangyjyň eksport edilişiniň çäklerini giňeltmäge, ony ibermegi diwersifikasiıalaşdyrmaga çalyşıar diıip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow aıtdy.
Uglewodorod ıataklarynyň möçberi boıunça öňdäki orunlary eıeleıän “Galkynyş” ıatagyny özleşdirmek işleri hem batly depginlerde alnyp barylıar. Biz ıurduň gaz geçiriji ulgamlaryny birleşdiren hem-de onuň eksport kuwwatyny mundan beıläk hem artdyrmagy şertlendiren “Gündogar-Günbatar” gaz geçirijisini gurduk we ulanmaga berdik diıip, döwlet Baştutanymyz sözüni dowam etdi.
Türkmenistan dünıä ıüzünde uly islegden peıdalanıan önümi öndürmek üçin “mawy ıangyjy” gaıtadan işlemegi ıola goıdy. 2013-nji ıylda gurluşygyna başlanan Gyıanlydaky gazhimiıa toplumy dünıäniň öňdebaryjy kompaniıalarynyň ygtyıarlandyrylan tehnologiıalary esasynda gurulıar, bu ıerde İaponiıanyň, Koreıa Respublikasynyň, ABŞ-nyň, Beıik Britaniıanyň, Belgiıanyň, Germaniıanyň, Daniıanyň we İewropanyň beıleki ıurtlarynyň ylmyň soňky gazananlaryna laıyklykda işlenip düzülen häzirkizaman öňdebaryjy tehnologiıa enjamlary gurnalıar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow bu desganyň möhüm ähmiıetini – onuň daşky gurşaw üçin zyıansyzdygyny belledi. Bu bolsa ekologiıa taıdan arassa önümleri öndürmek üçin şert döredıär. Ahal welaıatynda tebigy gazdan benzin öndürmek boıunça zawodyň gurluşygyna hem şu nukdaınazardan seretmek gerek. İakyn geljekde biz şeıle gazhimiıa toplumlarynyň birnäçesiniň gurluşygyna hem badalga bereris diıip, döwlet Baştutanymyz bu taslamalary amala aşyrıan daşary ıurtly hyzmatdaşlaryň olary bellenilen möhletlerde işe girizmegi üpjün etjekdiklerine ynam bildirmek bilen aıtdy.
Biziň ıurdumyz energetika bazarlarynda öz ornuny pugtalandyrmak bilen, sebit we dünıä ähmiıetli täze taslamalary durmuşa geçirmek başlangyçlary bilen çykyş edıär. Olaryň hatarynda döwlet Baştutanymyz Türkmenistan—Owganystan — Pakistan — Hindistan gaz geçirijisiniň gurluşygyny aıratyn tapawutlandyrdy. Bu energoköpri boıunça gelejekde türkmen tebigy gazy Owganystanyň, Pakistanyň çäklerinden geçip, Hindistanyň Fazilka ilatly nokadyna ıetiriler hem-de dostlukly halklaryň ıagty geljeginiň bähbidine hyzmat eder.
Döwlet Baştutanymyz daşary ıurtly hyzmatdaşlaryň goşandyna ıokary baha berip hem-de olara taslamany amala aşyrmaga gatnaşıandyklary üçin minnetdarlyk bildirip, ıurdumyzyň hünärmenlerine hem olaryň ıerine ıetirıän möhüm we ähmiıetli işleri üçin minnetdarlygyny beıan etdi. Olaryň gurıan zawodynda dünıä bazarlarynda uly isleglere eıe bolan önümler taııarlanylar, olardan häzirki wagtda dürli görnüşli önümleriň – ownuk zatlardan ägirt uly uçarlara çenli enjamlar öndüriler. Şol sebäpli hem biziň ıurdumyza iň täze tehnologiıalardan baş çykarıan we häzirkizaman bilimleri özleşdiren hünärmenler zerurdyr.
Gyıanlydaky gazhimiıa toplumynda kärhananyň işgärleri bilen bolan duşuşygyň barşynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow zähmetkeşler toparynyň agzalaryny gyzyklandyrıan sowallara jogap berdi.
Biziň “Döwlet adam üçindir!” diıen syıasatymyz raıatlaryň bolelin we abadan durmuşynyň üpjün edilmegine, eziz Watanymyzyň mundan beıläk-de ösdürilmegine gönükdirilendir diıip hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow nygtady. Biz çagalarymyzyň, agtyklarymyzyň – çowluklarymyzyň bagtyıar durmuşyny üpjün etmegiň bähbidine, olaryň mynasyp raıatlar bolup ıetişmekleri üçin döredijilikli zähmet çekıäris. Bu wezipeleri oňyn çözmek üçin biz ıurdumyzy senagat taıdan ösen, dünıäniň iň öňdebaryjy döwletleriniň birine öwürmek baradaky aıratyn maksady öňde goıduk. Halkara bazarlaryna bäsdeşlige ukyply, ıokary hilli harytlarymyzy mümkin boldugyça köp möçberde çykarmagy, şeıle hem daşary ıurtlardan getirilıän harytlaryň ornuny tutıan önümleriň önümçiligini giňden ıola goımagy, milli elektron senagatyny döretmegi maksat edinıäris. İurdumyzda Gyıanlydaky ıaly iri zawodlaryň gurluşygy giňden ıaıbaňlandyryldy.
Bellenilen wezipeleriň üstünlikli ıerine ıetirilmegi Türkmenistanyň ykdysady kuwwatynyň pugtalandyrylmagyna, ıurdumyza gelip gowuşıan walıuta serişdeleriniň artdyrylmagyna ıardam berer diıip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow belledi we bu serişdeleriň ilatyň ıaşaıyş-durmuş şertleriniň mundan beıläk-de gowulandyrylmagyna, täze obalaryň, şäherleriň, ıaşaıyş toplumlarynyň, çagalar baglarynyň, mekdepleriň, hassahanalaryň we durmuş maksatly beıleki desgalaryň gurluşygyna, şeıle hem zähmet haklarynyň, pensiıalaryň we kömek pullarynyň möçberleriniň ıokarlandyrylmagyna gönükdiriler. Bu serişdeler şeıle hem ıurdumyzyň bazarlarynda we dükanlarynda dürli görnüşli azyk hem-de senagat harytlarynyň bolçulygyna üpjün edilmegi üçin peıdalanylar. Tutuşlygyna, ıurdumyzda öndürilen harytlaryň daşary ıurtlarda ıerlenilmeginden alnan girdejileriň ählisi halkymyzyň bähbidine, raıatlaryň, çagalaryň abadançylygyna gönükdiriler diıip, döwlet Baştutanymyz belledi.
Hormatly Prezidentimiz gurluşykçylara we inženerlere ıüzlenip, olaryň gatnaşmagynda bina edilıän gazhimiıa toplumynyň ıurdumyz üçin ägirt uly ähmiıetini belledi. Bu toplum diňe bir Balkan welaıatynyň ösüşine däl-de, tutuş döwletimiziň abadançylygyna uly goşant goşar. Bu desga ABŞ-nyň 3,5 milliard dollary gönükdirildi. Bu kärhananyň ulanmaga berilmegi bilen onda 1200-e golaı adam zähmet çeker.
Bu ıerde iň täze häzirkizaman enjamlar oturdylar, her ıylda 5 milliard kub metr tebigy gaz gaıtadan işleniler we ıylda 386 müň tonna polietilen, 81 müň tonna polipropilen öndüriler. Bu önümler ıokary hilli hem-de ekologiıa taıdan arassa bolar. Olaryň dünıä bazarlarynda uly islegden peıdalanıandygyny hasaba almak bilen, biz bu önümleri eksporta ibereris, bu bolsa köp möçberde walıuta serişdelerini almaga mümkinçilik berer.
Döwlet Baştutanymyz ıygnananlardan täze kärhananyň gurluşygyndaky işleriň ıagdaıyny, alnyp barylıan ähli işleriň hil babatynda talaplara laıyk gelmegine nähili gözegçilik edilıändigini, hünärmenleriň taııarlanylıandygyny sorady, ol hünärmenler bu gazhimiıa toplumynda zähmet çekerler. Şeıle hem döwlet Baştutanymyz zähmet çekmek, dynç almak üçin döredilıän şertlere, aılyk haklarynyň öz wagtynda tölenıändigi bilen gyzyklandy, ıygnananlaryň arzuw-isleglerini aıtmaklaryny teklip etdi.
Olar Balkan welaıatynyň senagat ösüşiniň täze bir nokady bolan Gyıanly şäherjiginiň ösüşine, häzirki döwürde deňi-taıy bolmadyk taslamalaryň amala aşyrylıan deňiz ıakasyndaky sebitde mundan beıläk hem geçiriljek özgertmelere, sebitiň ilatynyň ıaşaıyş-durmuş şertlerini gowulandyrmaga we ıurdumyzyň ähli künjeklerinden bu ıere işlemäge gelıän ıaş hünärmenleriň geljegine degişlidir. Ol hünärmenleriň ençemesi bu ıerde mekan tutmak isleıärler. Şeıle hem ıakyn wagtlarda ıene-de haısy ıerde iri senagat toplumlarynyň dörediljekdigi, şäher dörediji taslamalaryň amala aşyryljakdygy barada sowallar hem boldy.
Duşuşygyň ahyrynda hemmelere berk jan saglyk, maşgala abadançylygyny, işde uly üstünlikler arzuw edip, döwlet Baştutanymyz toplumdan çykyp, dikuçarda Türkmenbaşy şäheriniň täze Halkara deňiz menziline ugrady.
Bu ıerde hünärmenler hormatly Prezidentimize täze taslamanyň umumy maglumatlary we tehnika aıratynlyklary beıan edildi.
Taslamada parom, ıolagçy we konteıner terminalynyň gurluşygy göz öňünde tutulıar. Topluma umumy ıükleıji terminal, ürgün ıükler terminaly, polipropilen terminaly, şeıle hem gämi gurluşyk hem-de gämi abatlaıjy zawodlar girıär. Köpugurly portuň umumy meıdany 1 million 400 müň inedördül metrden gowrak bolar. Şunda portuň binıadyny emele getirmek üçin getirilıän topragyň möçberi 5 million kub metre deň bolar. Deňziň düıbüni çuňlaşdyrmak boıunça geçirilıän işleriň netijesinde çykarylıan topragyň möçberi 8,8 million kub metrden gowrak bolar.
Port menziliniň umumy uzynlygy 3 müň 800 metre barabar bolar. Gidrotehniki desgalardan başga-da, bu ıerde köpsanly kenarıaka düzüminiň desgalaryny bina etmek göz öňünde tutulıar, olar şeıle hem ulag üpjünçiligini: estakada aırytly umumy uzynlygy 3,9 müň metrden gowrak bolan awtoıollary hem-de 30 müň metre golaı uzynlykdaky demir ıollary öz içine alıar.
Taslamany işläp düzmek we amala aşyrmak boıunça halkara bäsleşigi yglan edildi, oňa bu ulgamda ıöriteleşdirilen iri kompaniıalaryň ıedisi gatnaşdy. Bäsdeşligiň jemleri boıunça “Gap Inşaat” türk kompaniıasy ıeňiji boldy hem-de onuň baş potratçysy hökmünde işleri ıerine ıetirer.
Halkara deňiz porty görnüşindäki logistika merkeziniň döredilmegi döwletimiziň ykdysady ösüşiniň ıokary derejesine şaıatlyk edıär. Taslamanyň bahasy ABŞ-nyň 1,5 milliard dollaryndan gowrakdyr. Gurluşyk işleri 3,5 ıyla niıetlenendir, ony 2017-nji ıylyň dekabr aıynda tamamlamak göz öňünde tutulıar.
Deňiz duralgasynyň diwarlarynyň we düıbüniň kuwwatly enjamlar arkaly berkliginiň synagy geçirilıär hem-de topragy dykyzlandyrmak üçin ıörite sütünler gurnalıar. Deňiz kenarynda gurnamak üçin ıogynlygy 1422 millimetr bolan polat sütünleriň 2 müň 563-si zerurdyr, soňra olar demirbeton bilen berkidilıär.
Häzirki wagtda desgada 5,3 müňden gowrak işgär zähmet çekıär, olaryň 4,9 müňden gowragy türkmen hünärmenleri, 377-si bolsa daşary ıurt hünärmenleridir.
Toplumyň gurluşyk meıdançalarynda eııäm çäge örtügini döretmek, dik lagym serişdelerini gurnamak, wagtlaıyn ıükleri daşamak, deňiz duralgasyny gurmak üçin raıyşlary berkitmek we beıleki işler doly tamamlandy.
Hormatly Prezidentimiz aıdylan habary diňläp, deňiz portunyň taslamasyny amala aşyrmagyň barşy, ony netijeli ulanmak boıunça geçirilıän guramaçylyk-tehniki çäreler, port hojalygynyň tehniki enjamlaşdyrylyşy hem-de işledilmeginiň aıratynlyklary, onuň dolandyryş ulgamlary barada jikme-jik gyzyklandy. Döwlet Baştutanymyzyň ähli sowallaryna giňişleıin jogap berildi.
Täze deňiz portunyň tehniki aıratynlyklary barada aıdylanda, ol netijeli nowigasiıa hem-de ıük gatnadylmagy we howpsuzlyk üpjünçiligi, şeıle hem daşky gurşawy goramak üçin zerur bolan iň häzirki zaman maksatnama-enjamlaıyn toplumlar bilen üpjün ediler. Portuň giňişligindäki gämileriň hereketine, ähli ıerlerde geçirilıän ıüklemek-düşürmek işleri awtomatlaşdyrylan ulgamlar hem-de anyk wagta laıyklykda elektron tehnologiıalary arkaly gözegçilik ediler we dolandyrylar.
Porty gurmak bilen bir wagtda onuň işgärlerini taııarlamak we ugurdaş hünärli hünärmenleri Türkmenistanda we daşary ıurtlarda okatmak işleri alnyp barylıar.
Awtomobil-ıolagçy parom terminaly 230 müň inedördül metr meıdanda ıerleşer. Onda bir wagtyň özünde birnäçe gämi labyr taşlap biler. Portda ıylda 300 müň ıolagça hem-de 75 müň treılere hyzmat etmek mümkinçiligi dörediler. İolagçy terminalynyň binasy 400 orunlykdyr, şeıle hem portuň ıanynda myhmanhanalary, söwda we dynç alyş merkezlerini gurmak meıilleşdirilıär. Bu ıerde migrasiıa we pasport gözegçilik ulgamlary döwrüň talabyna laıyklykda guralar, beıleki zerur çäreleri geçirmek üçin şertler dörediler. Bu bölümde işgärleriň sany 200 adama deň bolar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow portuň çägindäki konteıner terminalyny synlady. Ortaça ıyllyk kuwwaty 400 müň TEU bolan bu bölüm 249 müň inedördül metr çäkde ıerleşdirildi. Bu strategiki ähmiıetli desga Türkmenistanyň sebitiň eksport-import logistika ulgamyna uly goşandy bolar. Multimodal logistika toplumy konteıner ıüklerini saklamak we toplumlaıyn işläp taııarlamak boıunça hyzmatlary amala aşyrar, ol ıükler uçarlar, awtomobil we demir ıol ulag serişdeleri arkaly bu ıere getiriler, olary suw ulagyna ıüklemek we düşürmek işleri ıerine ıetiriler.
Konteıner terminalynyň duralgasynyň uzynlygy 510 metre deňdir, bu bolsa jemi ıük göterijiligi 5 müň tonna deň bolan birnäçe gäminiň ıüküni birbada ıüklemek –düşürmek işlerini alyp barmaga mümkinçilik berer.
Port ıükleri işläp taııarlamak üçin iň täze enjamlar hem-de göteriji ıörite ulag tehnikasy bilen üpjün ediler. Mysal üçin, konteıner terminalynda “gämi-kenar” (STS) görnüşli port ıükleıji-düşüriji enjamlar işlediler, olaryň kuwwaty sagatda 25 TEU bolar. Munuň özi her bir enjamyň 12 sagadyň dowamynda 300 konteınerli gäminiň ıüküni düşürmäge ukyplydygyny aňladıar.
Terminalda baş paılaıjy merkez (CFS-Container Freight Station) gurulıar, ol ıükleri görnüşler boıunça toparlara bölıär we goıberiş kuwwaty bir günde 50 TEU bolar.
Şeıle hem bar bolan ähli maglumatlary operatorlaryň monitorlarynda görkezıän hemra gözegçilik ulgamy bilen üpjün ediljek konteıner terminallarynyň hil ölçegleriniň ülňülerine laıyklykda, taslamasynyň düzülendigini bellemek gerek. Soňky birnäçe ıylyň dowamynda tutuş dünıäde konteınerleriň dolanyşygynyň ıokary depginlerde ösıändigi äşgär duıulıar, munuň özi bolsa konteıner terminallarynyň sanynyň artmagyna getirıär. Konteıner terminallarynyň hil ölçegleriniň ülňüleriniň ornaşdyrylmagy hyzmatyň bu görnüşiniň hiline gözegçilik etmegiň bitewi ulgamyny döretmäge mümkinçilik berdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow terminalyň çäginde portuň desgalarynda işleıän hünärmenler we işçiler bilen gürrüňdeş boldy. Döwlet Baştutanymyz olar bilen söhbetdeşlikde ıurdumyzyň täze deňiz “derwezesiniň” milli ykdysadyıetimiz üçin hem, tutuş sebit üçin hem ähmiıeti baradaky meseläni gozgady.
Türkmenbaşy şäherinde Halkara deňiz portuny gurmak baradaky taslama ıurdumyzy toplumlaıyn senagatlaşdyrmagyň möhüm bölegi bolup durıar diıip, döwlet Baştutanymyz aıtdy hem-de bu giň möçberli taslamanyň amala aşyrylmagynyň 2500-den gowrak iş orunlarynyň döredilmegini üpjün etjekdigini belledi. Täze portuň her ıyldaky geçirijilik ukyby 17-18 million tonna deňdir.
Onuň netijeli peıdalanylmagy ilatyň ıaşaıyş-durmuş derejesini has hem ıokary götermäge mümkinçilik berer diıip Türkmenistanyň Prezidenti nygtady hem-de halkara deňiz portunyň gurluşygynyň ıokary hil derejesinde ıerine ıetirilip, bellenilen möhletlerde tamamlanjakdygyna pugta ynam bildirdi.
Geljekde biz halkyň bähbidi üçin şeıle iri taslamalary amala aşyrmagy dowam ederis diıip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow aıtdy. Demir ıollaryň we awtomobil ıollarynyň, iri köprüleriň, gazgeçirijileriň gurluşygy giň göwrümde amala aşyrylar.
Deňiz portunda bolan mahalynda döwlet Baştutanymyz şeıle hem port hojalygyna taslamany amala aşyrmagyň dowamynda gelip gowşan täze tehnikalaryň nusgalyklary bilen hem tanyş boldy. Olar ıük göterijiligi 84 tonna deň bolan iki sany göteriji krandan hem-de Awstriıada öndürilen 6 sany kuwwatly konteıner ıükleıjilerinden ybaratdyr.
Ozal belläp geçişimiz ıaly, täze deňiz porty nawigasiıanyň hem-de ıük gatnawynyň howpsuzlygyny we netijeliligini üpjün etmek, şeıle hem daşky gurşawy goramak üçin zerur bolan iň döwrebap programmaly enjamlar toplumy bilen enjamlaşdyrylıar. Portuň çäklerinde gämileriň hereketini, onuň ähli bölümlerinde ıükleıiş we ıük düşürmek işlerine gözegçilik awtomatlaşdyrylan ulgamyň we elektron tehnologiıalaryň kömegi bilen hakyky wagt boıunça amala aşyrylar.
Döwlet Baştutanymyz strategiki ähmiıetli desganyň kenarıaka düzümlerini gözden geçirmegiň barşynda bu ıerde işleıän ıaş hünärmenler bilen gürrüňdeş boldy. Soňra bu ıerde gurnalan çadyra bardy, onda häzirki wagtda bar bolan hem-de geljekki desgalaryň, demir we awtomobil ıollarynyň barıan ugurlary, dürli görnüşli önümleri saklamak üçin ammarlar we beılekiler jikme-jik görkezilen ägirt uly maket goılupdyr. Hormatly Prezidentimiz köpugurly port hojalygy barada doly düşünje berıän makedi synlap, olaryň ählisini durmuşa geçirmegiň ıeterlik däldigini, işleriň hiliniň halkara ülňülerine laıyk gelmelidigini we ıörite şahadatnamalar bilen tassyklanylmalydygyny aıtdy.
Döwlet Baştutanymyz halkara deňiz portunyň makedi bilen içgin tanşyp, bu desganyň geljekde ösüşiniň mümkinçiliklerini hasaba almagyň zerurlygyna ünsi çekdi. Portuň terminallarynyň ıöriteleşen ugurlarynyň giňelmegini iş mümkinçilikleriniň ıokarlanmagyny nazara almak zerur bolup durıar. Şeılelikde, häzirki wagtda bu pudak boıunça iň täze ylmy işläp taııarlamalardan, iň täze tehnikadan peıdalanmak zerur, ıagny geljegi nazarlap işlemek gerek bolup durıar.
Bu iri ulag-logistik toplumyň köpugurlylygyna ünsi çekmek bilen, döwlet Baştutanymyz onuň ähli çylşyrymly düzümleriniň biri-biri bilen birleşdirilmelidigini belledi. Häzirki zaman logistik merkezler indi diňe bir ammarlar we ıük gatnawlarynyň çatrygy bolmak bilen çäklenmän, olar işewürlik, söwda we maliıe işleriniň merkezleri bolup durıar diıip, Türkmenistanyň Prezidenti belledi hem-de gurluşykda diňe bir portuň işgärleri üçin ähli iş şertlerini döretmek bilen çäklenmän, dürli logistik, söwda kompaniıalarynyň wekilleri, banklaryň şahamçalary we beılekiler üçin hem ähli şertleriň göz öňünde tutulmagyny tabşyrdy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň belleışi ıaly, bu taslama diňe bir ykdysady hem-de telekeçilik taıdan esaslandyrmalar bilen çäklenmeıär. Türkmenbaşydaky täze Halkara deňiz porty şeıle hem geosyıasy ıagdaıa düıpli täsir eder, ulag ulgamynda halkara hyzmatdaşlygyň möhüm bölekleriniň biri bolup, sebitde we onuň çäginden daşarda umumy ıagdaıa oňyn täsirini ıetirer. Şeıle hem ol İewraziıa giňişliginde durnuklylygyň we howpsuzlygyň düıpli ıagdaıy bolup, yklymda syıasy gatnaşyklaryň ähli ulgamlarynda durnuklylygyň ıokarlanmagyna ıardam eder.
Bu taslamany amala aşyrmagyň möhüm geosyıasy ugry ulag akymlaryny diwersifikasiıalaşdyrmagyň iş ıüzünde amala aşyrylmagy, döwletleriň we iri sebitleriň örän köpsanlysyny bu çäklere goşmak bolup durıar. Bu bolsa öz gezeginde döwletara gatnaşyklarynyň mundan beıläk hem çuňlaşmagyna, özara düşünişmäge we ıurtlaryň hem-de halklaryň ıakynlaşmagyna ıardam berer.
Täze port Türkmenistanyň ykdysady taıdan öňe gitmegine, senagat we ulag infrastrukturasynyň ösmegine, täze iş orunlarynyň döredilmegine kuwwatly goşmaça itergi berer, şeıle hem iri maıa goıumlaryny çekmäge ıardam eder.
“Awaza” milli syıahatçylyk zolagynyň ösdürilmegi bilen, biziň ıurdumyza beıleki döwletlerden dynç almaga gelıänleriň sanyny artdyrmak boıunça hem uly mümkinçilikler açylıar.
Porty synlamagy tamamlap, Türkmenistanyň Prezidenti Halkara deňiz portunyň gurluşygynyň taslamasynyň amala aşyrylmagynyň Türkmenistanyň ykdysady kuwwatynyň, onuň ählumumy ösüşiň we parahatçylygyň bähbitlerine gönükdirilen uzakmöhletleıin, özara bähbitli hyzmatdaşlygynyň, işjeň daşary syıasatynyň aıdyň güwänamasy boljakdygyna pugta ynam bildirdi. Duşuşyga gatnaşanlar bilen hoşlaşyp, döwlet Baştutanymyz bu ıerden ugrady.
Öňki 2016-njy İylda Nebitiň Iň Pes Bahalary Boldy, 2017-nji İylda Ol İokarlanar
Soňky Energetika Pudagynyň Kuwwaty Eksporta Ugardylyşyny Artdyrmaga Mümkinçilik Berıär