Öncelikle belirtelim ki, grev ve lokavtın yasak olduğu işlerde ve işyerlerinde “hiçbir şekilde” bir grev veya lokavt kararı almak mümkün değildir. Aksi halde, böyle bir karar doğrudan “kanun dışı” grev ve lokavtın “hukuki” ve “cezai” hüküm ve sonuçlarını doğurmaya başlar. Bu nedenle, grev ve lokavt yasağı bulunan bu işler ve işyerlerindeki yasaklar, “geçici” değil “sürekli”, “istisnai” değil “esas” niteliktedir. Buradaki toplu görüşmelerde taraflar anlaşamadıkları takdirde uyuşmazlığı Yüksek Hakem Kurulu çözer.
6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu (SETİSK) daha önceki 2822 sayılı Toplu İş Sözleşmesi ve Grev Lokavt Kanununda oldukça geniş bir şekilde düzenlenen “grev yasaklarını” asgari düzeye indirmiştir. Öncelikle 2822 sayılı Kanunda yer alan, ancak 6356 sayılı Kanunla kaldırılan yasakları şöylece sıralayabiliriz:
Kanuna göre, 1) aşı ve serum imal eden müesseseler, 2) noterlik hizmetleri, 3) eğitim ve öğretim kurumları, 4) çocuk bakım yerleri (kreşler) 5) huzurevleri, 6) havacılık sektörü 7)klinik, sanatoryum, prevantoryum, dispanser ve eczane gibi sağlıkla ilgili işyerlerinde bundan böyle grev ve lokavt yapılabilecektir. Bununla birlikte, 2821 sayılı Kanunda yer alan “hastane, klinik, sanatoryum, prevantoryum, dispanser ve eczane gibi sağlıkla ilgili işyerleri” içinden sadece “hastaneler” grev yasağı kapsamında bırakılmış, diğerleri grev yasağı kapsamı dışına çıkarılmıştır. Kanımızca, grev yasağı kapsamında bırakılan “hastane” deyimi “klinik, satoryum, prevantoryum,dispanser, eczane gibi sağlıkla ilgili işyerlerini” de kavramı ve kapsamı içine alacak nitelikte geniş olduğu için, kanun koyucu sadece “hastane” sözcüğü ile yetinmiş olabilir. Konunun, yine de tartışmaya açık olduğu bir gerçektir. Burada dikkat çeken husus, “huzurevlerinde” bu grevlerin “insani sorunlar yaratmadan” nasıl uygulanacağı noktasında toplanmaktadır.
İkinci kaldırılan hüküm, 2822 sayılı Kanunda yer alan “savaş halinde genel veya kısmi seferberlik süresince grev ve lokavt yapılamaz” (md.31) hükmüdür. Yasa koyucunun bu gibi hallerde olağanüstü hal valileri ile sıkıyönetim komutanlarının yetkilerini göz önünde tutarak grev ve lokavtın yasaklanıp yasaklanmama insiyatifini onlara bıraktığı anlaşılıyor.
Üçüncü önemli bir grev yasağının kaldırılması, 12.09.2010 Referandumunda Anayasanın 54. maddesinden kaldırılan hükümlerin aynısının 2822 sayılı yasada da yer almasıdır. Kaldırılan bu hükümlere göre; kanun dışı sayılan “Siyasi amaçlı grev, genel grev ve dayanışma grevi” artık “kanun dışı grev” olmaktan çıkarılnmıştır. Bunun gibi, “işyeri işgali, işi yavaşlatma, verimi düşürme ve diğer direnişler” de “kanun dışı grev” değildir. Bununla birlikte, 6356 sayılı Kanunda “kanuni grev için aranan şartlar gerçekleşmeden yapılan grev kanun dışı” sayıldığı için (SETİSK md.58/3), sendikanın yetki, toplu görüşme, arabulucu, grev ilanı aşamalarından geçmeden yapılacak “siyasi, genel, dayanışma” nitelikli grevlerin de bu anlamda “kanun dışı” sayılacağı kaçınılmaz olacaktır. Ancak, bu tür toplu hareketlerin “işçi işveren ilişkileri” sınırları içinde kalması koşuluyla “mesleki taleplerle” ortaya çıkması ve kısa süreli devam etmesi halinde, hükümete karşı bile olsa böyle bir “toplu hareketi” hukuken “grev” olarak nitelendirmek mümkün olmayacaktır. Bunun gibi, “işyeri işgali, işi yavaşlatma, verimi düşürme ve diğer direnişler” de “kanun dışı grev” olarak değil, işçinin işine ve işverenine karşı olan “sadakat borcunun” ihlali olarak değerlendirilmeli, ona göre yaptırım uygulanmalıdır.
Dördüncü kaldırılan yasak, “Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğüne, milli egemenliğe, Cumhuriyete, milli güvenliğe aykırı amaçla grev yapılamaz” hükmüdür. Ancak, böyle bir eylemin de “kanun dışı grev” sayılacağı, hatta bu tür bir eylem kararı alan ve uygulayanlar ile katılanlar ve katılmaya teşvik edenler TCK hükümlerine göre cezalandırılacağı gibi, sendikaların kapatılması da söz konusu olacaktır. Çünkü, Anayasamıza göre “Sendika ve üst kuruluşlarının tüzükleri, yönetim ve işleyişleri, Cumhuriyetin temel niteliklerine ve demokrasi esaslarına aykırı olamayacağı” gibi (Any. md.51/5); Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanununa göre “Cumhuriyetin niteliklerine ve demokratik esaslara aykırı faaliyetlerde bulunan kuruluş, merkezlerinin bulunduğu yer Cumhuriyet Başsavcısının talebi üzerine mahkeme kararı ile kapatılır” (SETİSK md.31/1).
Böylece, geriye grev yasağı kapsamı içinde kalan işyerleri şunlardan ibaret oluyor: “Can ve mal kurtarma işlerinde; cenaze işlerinde ve mezarlıklarda; şehir şebeke suyu, elektrik, doğal gaz, petrol üretimi, tasfiyesi ve dağıtımı ile nafta veya doğalgazdan başlayan petrokimya işlerinde; bankacılık hizmetlerinde; Millî Savunma Bakanlığı ile Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığınca doğrudan işletilen işyerlerinde; kamu kuruluşlarınca yürütülen itfaiye ve şehir içi toplu taşıma hizmetlerinde ve hastanelerde grev ve lokavt yapılamaz” (SETİSK md.62/1).
Not: Değerli okuyucularım. 2000 yılından bu yana 13 yıldır hemen hiç aksatmadan aralıksız GÖZLEM’de yazdığım yazılarıma, sizlerden biraz ara verme müsaadesi isteyeceğim. Size geçen yıldan bugüne kadar açıklamalarını yaptığım 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu hükümleri ile 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu hükümlerini benim de 7. baskıya hazırladığım “En Son Yargıtay Kararları Işığında İŞ HUKUKU VE UYGULAMASI” kitabıma işlemem lazım. 2013-2014 akademik yılı başında öğrencilerimin eline yetişmesi için sizlerden Eylül sonuna kadar izin istiyorum. Kalın sağlıcakla...