O Ano em Que Meus Pais Saíram de Férias (The Year My Parents Went on Vacation)
2006 yapımı, yönetmen Carlos Imperio Hamburger imzalı, 1970 yılını konu alan bir Brezilya filmi O Ano em Que Meus Pais Saíram de Férias. Askerî cunta yönetimindeki 1970 Brezilyası'nda, tam da Meksika Dünya Kupası'nın öncesinde, siyasi sebeplerden ötürü anne-babasından (solcu anne-baba kaçmak zorundadır) ayrılıp dedesinin yanında kalmak zorunda bırakılan Mauro'nun hikâyesini anlatıyor.
Nedenini anlamadığı bir şekilde, annesi ve babası "tatile" giderken, yaz tatilini dedesinin yanında geçirmek zorunda kalan 12 yaşındaki Mauro, apartmanın önünde anne-babasıyla vedalaştıktan sonra elindeki adrese baka baka dedesinin evini bulur. Tüm gücüyle kapıyı çalmasına rağmen kapıyı açan olmaz. Çaresiz bir şekilde kendi kendine oyalanıp dedesinin eve gelmesini bekleyen Mauro, dedesinin yan komşusu Shlomo'nun gelip kötü haberi vermesiyle yapayalnız ortada kalır: Dedesi o sabah ölmüştür...
Ne yapacağını bilmeden çocuğu yanına alan Shlomo, konuyu mensubu olduğu Brezilya Yahudi cemaatine taşır ve Tanrı'nın, kapısının önüne bıraktığı bu çocuğa, tıpkı Tevrat'ta anlatılan firavunun kızının Nil'in kenarında bulduğu çocuk Moishale'ye baktığı gibi Shlomo'nun bakmasına karar verilir. Zamanla Mauro mahallenin bir parçası haline gelir. Gündüzlerini dedesinin evinde geçirip sabah kahvaltılarını ve akşam yemeğini -bundan pek hoşlanmasa da- Shlomo'yla yemeye başlar. Öğle yemeklerini daha çok seviyordur, çünkü her gün başka bir komşunun evinde birbirinden güzel yemekler yemektedir.
Tam bir futbol tutkunu olan Mauro'nun en çok öne çıkan ve insanın içini burkan özelliği, içine düştüğü durumu sükunetle kabullenip, annesi-babası gelene dek, kimseye ihtiyaç duymadan kendi kendini oyalayıp eğlendirebilmesi... O yıl dünyada ilk defa uydudan yayınlanacak olan Dünya Kupası yaklaşırken, mahallenin Erkek Fatma'sı Hanna'nın yardımıyla insan içine karışan Mauro'nun heyecanı da iki katına çıkar çünkü babası kupa zamanı döneceklerini söylemiştir. Kupa başlayıp Brezilya maçlarını kazandıkça gerçek anlamda 7'den 70'e herkesin kapıldığı o futbol coşkusu, futbolun insanları birleştirici gücü, izleyenlerin içini ısıtıp yüzünü güldürürken Mauro'nun sevinci kursağında kalmaktadır çünkü annesi ve babası hâlâ ortalıkta yoktur...
Tadını kaçırmamak için buradan sonrası anlatmıyorum. Toparlamak gerekirse; günümüzde artık yitirmiş olduğumuz dostluklara, komşuluklara, yardımlaşmaya, bir gruba ait olmaya, yalnızlığa, çocukluğa, sokakta oynamaya, mahalle maçlarına, birbirine karışan hüzün ve neşeye dair bir film... Az ama öz oyunculuklarla, naif siyasi göndermelerle işlenmiş, fazlasıyla içten, kaçırılmaması gereken bir film.
dedi amonka şu saatte: 20:23
Etiketler: Brezilya, Dünya Kupası, futbol, O Ano em Que Meus Pais Saíram de Férias, sinema, The Year My Parents Went on Vacation
Avustralya kökenli yazar Peter Finlay'in "DBC (Dirty But Clean) Pierre" adıyla yayınladığı ve 2003 yılında Man Booker Ödülü'nü kazandığı Vernon God Little'ı ddarkogerry bahsedene dek -nasıl olduysa- hiç duymamıştım. Kitaptan öyle bir sevgiyle bahsetti ki hemen neymiş ne değilmiş diye araştırmaya koyuldum. (Tam bu noktada yaşanan heyecana bayılırım: "Galiba çok güzel bir kitap keşfetmek üzereyim!")
Wikipedia'ya göre eski bir sanatçı, karikatürist, fotoğrafçı ve film yapımcısı olan Peter Finlay daha sonradan dolandırıcılık ve hırsızlıkla suçlanmış ve Vernon God Little'ı, bir süre terapi görüp kendini toparlamaya çalıştığı Londra'da işsiz olduğu bir dönemde, etrafını saran kültüre karşı bir tepki olarak yazmış.
Gelelim kitaba... Texas'ın Martirio kasabasında annesiyle birlikte kendi halinde yaşayıp giden 15 yaşındaki Vernon Gregory Little'ın yaşamı, en yakın arkadaşı Jesus Navarro'nun 16 sınıf arkadaşını öldürüp sonra da intihar etmesiyle bir anda değişiyor. Tek görgü tanığı, öğretmenleri Mr. Nuckles'ın da olayın şokuyla konuşamaz hale gelmesiyle tüm şüpheler Vernon'un üzerine çekildiğinde, onun için tanıklık edecek kimse kalmıyor. Ve olaylar aniden öyle bir hızla Vernon'un aleyhine gelişiyor ki, suçsuz olduğu halde Meksika'ya kaçmaktan başka çaresi kalmıyor...
Kitap Türkçe'de "Tanrı Vernon Little" adıyla ve "Ölüm huzurunda yazılmış bir 21. yüzyıl komedisi" alt lejantıyla, Arzu Taşçıoğlu'nun çevirisiyle Plan B Yayıncılık tarafından yayımlanmış. Tanıtım yazısı şu şekilde:
"Ölüm huzurunda yazılmış bir 21. yüzyıl komedisi. Gerçek bir kara mizah. Hem adalet sistemi hem de eğitim sistemini ağır bir dille eleştiren bu "ciddi" kitabı okurken "kahkahalarla" güleceksiniz.
15 yaşındaki Vernon'ın başı dertte. 16 sınıf arkadaşı bir katliamda öldü. Medyada kariyer edinmek için her şeyi yapabilecek bir adam ve işini kaybetmemek için bir ay içinde bir müebbet suçlusu bulmak zorunda olan Şerif Yardımcısı, Vernon'ın hayatını cehenneme çeviriyor."
Kitap hakkında araştırma yaparken, kitabın en çok öne çıkan özelliğinin kara bir mizahla örülmüş alaycı ve eğlenceli dili olduğunu öğrendiğim için Türkçe çevirisini değil orijinalini okudum. Okurken de Türkçe'ye çevrilmesi epey zor olacak ya da çevrilse bile anlamından bir şeyler kaybedecek bölümlere rastladım. Kitabın adı bile buna örnek aslında. Kitabın adının Vernon God Little (God Vernon Little değil) olmasının sebebi, Vernon'un kitap boyunca, başı sıkıştığı ya da kendisiyle insafsızca dalga geçtiği yerlerde içinde bulunduğu duruma göre kendisine isimler takması ve kitabın sonunda olan olaylara bir gönderme yapması. Gregory olan diğer isminin yerine yine G ile başlayan kelimeler getiriyor sürekli. Örneğin Meksika'da bir barda sarhoş olup sızdıktan sonra sabah üzerinde kendisine ait olmayan ama cebinde 200 peso bulunan bir pantolonla uyandığında Vernon Gates Little diyor kendisine, Meksikalı kamyon şoförleriyle takılırken de Vernon Gonzales Little :) Tanrı Vernon Little diye çevrildi diye bir şey olmaz ama dediğim gibi, yazarın kurduğu küçük oyun bozulmuş oluyor...
Kitap, ana hikâye olarak suçsuz yere hüküm giydirilen ve kendisini ifade edemediği için sürekli bir şeyleri berbat eden Vernon'un başından geçenleri kara komedi tadında anlatırken, arka planda da şahane bir Amerikan medyası ve toplumu eleştirisi sunuyor. Küçük kasaba hayatı, dedikodular, birbirini çekememeler, olaylara verdikleri tepkiler, kendi çıkarları için kolayca ikna edilmeleri vs sinirinizi bozacak kadar gerçekçi...
Vernon'un annesi olacak o Doris Little, kitabı okurken beni çok zorladı. Vernon'un hayatını cehenneme çeviren asıl adam olan Eulalio Ledesma'nın Vernon'un özel hayatına bir daha çıkmamak üzere girdiği sahnede (Vernon eve döndüğünde) "Yok artık bu kadar da olmaz," deyip atacaktım kitabı elimden! Dünya üzerinde böyle bir insan, böyle bir anne olabilir mi gerçekten? Kadının neredeyse hiçbir annelik güdüsü göstermemesi belki de DBC Pierre'in bir zayıflığıdır... Ledesma, namıdiğer Lally ya da Lalito ise, insan denen yaratığın çıkarı için neler yapabileceğinin nefis bir portresini çiziyor. Doris'in arkadaşları Pam, Georgette, Leona ve Betty de "American housewife" kavramının ete kemiğe bürünmüş halleri...
Kurgunun birçok kısmının gerçeklik açısından sorunlu ve zayıf olduğunu düşünsem de, yazarın niyetinin bu olduğunu sanmadığım için bunun üzerinde fazla durmuyorum. DBC Pierre'in dili gerçekten de akıcı, zeki bir alaycılık ve kara mizah anlayışıyla süslü. Yine de şunu söylemeden geçemeyeceğim: Kitap, ilk yarısında çok sıkıldığınız ama işleri yarım bırakmayı sevmediğiniz için salondan çıkmayıp, sonunda çok beğendiğiniz filmlere benziyor. Vernon'un Meksika'ya kaçtığı bölüme kadar biraz fazla tutuk ve kuru şekilde ilerliyor ve bana kalırsa bazı bölümler fazla uzun tutulmuş, bazıları gereksiz olmuş. Ama firarın başladığı andan itibaren kitabın temposu bir anda yükseliyor ve heyecanı sonuna kadar koruyup başarılı bir kurguyla kapanış yapıyor. [Birleşik Krallık'ta yapılan bir ankete katılan 4.000 Britanyalının %35'i kitabı okumaya başladığını ama yarım bıraktığını belirtmiş; haksız sayılmam öyleyse, değil mi?]
Son tahlilde: Vernon God Little güzel bir kitap, ilk kısımlarının sabırla okunup ikinci bölümünün keyfine varılması gereken bir kitap. Hatta bana kalırsa, 15-20 yaşlarındayken okunursa daha fazla keyif alınacak bir kitap; hediye etmek isteyeceğiniz tanıdıklarınız varsa iyi bir seçim olacaktır :)
dedi amonka şu saatte: 14:14
Etiketler: DBC Pierre, kitap, MAN Booker Ödülü, Peter Finlay, Vernon God Little