Sağlık Bakanlığı Doğal Mineralli Sular Yönetmeliği ve İnsani Tüketim Amaçlı Sular Yönetmeliği’ne göre sular doğal mineralli su, insani tüketim amaçlı su, kaynak suyu, içme suyu, içme-kullanma suyu olarak ayrılır.
Yerkabuğunun çeşitli derinliklerinde uygun jeolojik şartlarda doğal olarak oluşan, bir veya daha fazla kaynaktan yeryüzüne kendiliğinden veya teknik usullerle çıkartılan, mineral içeriği, kalıntı elementleri ve diğer bileşenleri ile tanımlanan, her türlü kirlenme risklerine karşı korunmuş Doğal Mineralli Su Yönetmeliğinin 5’inci, 6’ncı ve 7’nci maddelerinde belirtilen özellikleri haiz olan ve 8’inci madde gereği onaylanan yeraltı sularına doğal mineralli su denilmektedir.
Doğal mineral sularındaki mineraller vücut tarafından tamamıyla alınıyor mu?
Bilimsel araştırmalar sudaki kalsiyumun organizma tarafından iyi bir şekilde alındığını ve kullanıldığını göstermiştir, aynı durum sudaki magnezyum için de gösterilmiştir. Öte yandan sudaki flor için buna denk çalışmalar yoktur.
Orijinal haliyle ya da işlendikten sonra, dağıtım ağı, tanker, şişe veya kaplar ile tüketime sunulan içme, pişirme, gıda hazırlama ya da diğer evsel amaçlar için kullanılan bütün sular ile suyun kalitesinin, gıda maddesinin nihai halinin sağlığa uygunluğunu etkilemeyeceği durumlar haricinde insani tüketim amaçlı ürünlerin veya gıda maddelerinin imalatında, işlenmesinde, saklanmasında veya pazarlanmasında kullanılan bütün sulara insani tüketim amaçlı su denilmektedir.
Jeolojik koşulları uygun jeolojik birimlerin içinde doğal olarak oluşan, bir veya daha fazla çıkış noktasından yeryüzüne kendiliğinden çıkan veya teknik usullerle çıkartılan ve İnsani Tüketim Amaçlı Su Yönetmeliğin 36’ncı maddesinde izin verilenler dışında her hangi bir işleme tabi tutulmaksızın Ek-1′ deki nitelikleri taşıyan, etiketleme gerekliliklerini karşılayan ve satış amacı ile ambalajlanarak piyasaya arz edilen yer altı sularına kaynak suyu denilmektedir.
Jeolojik koşulları uygun jeolojik birimlerin içinde doğal olarak oluşan, bir çıkış noktasından sürekli akan veya teknik usullerle çıkarılan ve Bakanlıkça uygun görülen dezenfeksiyon, filtrasyon, çöktürme, saflaştırma ve benzeri işlemler uygulanabilen ve parametre değerlerinin eksiltilmesi veya arttırılması suretiyle Ek-1’deki parametre değerleri elde edilen, etiketleme gerekliliklerini karşılayan ve satış amacı ile ambalajlanarak piyasaya arz edilen yer altı sularına içme suyu denilmektedir.
İçme-kullanma suyu nedir?
Genel olarak içme, yemek yapma, temizlik ve diğer evsel amaçlar ile gıda maddelerinin ve diğer insani tüketim amaçlı ürünlerin hazırlanması, işlenmesi, saklanması ve pazarlanması amacıyla kullanılan, orijinine bakılmaksızın, orijinal haliyle ya da arıtılmış olarak ister kaynağından isterse dağıtım ağından temin edilen ve Ek-1′ deki parametre değerlerini sağlayan ve ticari amaçlı satışa arz edilmeyen sulara içme-kullanma suyu denilmektedir.
Şişelenmiş doğal kaynak suyu ve çeşme suyu arasındaki en önemli farklılıklar şunlardır:
a) Doğal kaynak suyunun şişelenmiş olması, söz konusu kaynak suyuna dolum yapılabilmesi için Sağlık Bakanlığı’nın çok sıkı olan yönetmelik hükümlerine göre ruhsat alındığı, sürekli denetim altında olduğu ve halk sağlığı açısından bir risk taşımadığı yönünde bir güvencenin var olduğu anlamını taşır. Diğer taraftan çeşme suyunda bu şekilde güçlü bir güvenceden bahsetmek mümkün değildir.
d) Şişelenmiş doğal kaynak suyu sonuçta hijyenikliği, ambalajı ve markası ile tüketicinin albenisi ve güvenini kazanmak zorunda olan ticari bir maldır. Yapılan yatırımlar çok büyüktür; bazı gayri ciddi firmalar dışında aklıselim hiçbir su sanayicisi tüketicisinin sağlığını riske atarak kendi şirketinin piyasadan silinme riskini göze alamaz. Genel olarak söylemek gerekirse; çeşme suyu üretim ve hizmetinde bulunan kamunun kaliteye dönük motivasyonu özel sektördeki kadar olamamaktadır.
Yaklaşık olarak bir gün içerisinde vücut ağırlığımızın en az 1/36’si kadar su almalıyız. Örneğin 72 kg. ağırlığındaki birisinin günlük su ihtiyacı en az 2 litredir. Bu ihtiyacın bir kısmının muhtelif yiyecekler yolu ile alındığını varsaysak bile bir yetişkinin günde en az 1,5 litre su içmesi gerekmektedir. Bu miktar beslenme uzmanlarınca yetişkinlere tavsiye edilen asgari miktardır.
Vücudumuzda Suyun Rolü Nedir?
• Beynin % 75’i su / Orta derecede susuz kalmak baş ağrısı ve baş dönmesine yol açabilir.
• Kemiklerin % 22’si sudur.
• Eklemleri rahatlatır, yastıklar
Doğal kaynak sularının tadı tamamen doğaldır ve herhangi bir katkı maddesi veya kimyasal bir işlem yapılmamaktadır. Sadece doğal kaynak suları ile ilgili yönetmelikte de izin verildiği şekilde fiziksel bir işlem olan filtrasyon ve ozonlama yapılmaktadır. Filtrasyon, suyun kaynak noktasından kopup gelebilecek mikron seviyesindeki kum zerreciklerini tutmak için yapılır. Ozonlama ise dolumu yapılmış şişenin yani ürünün hijyenikliğini temin etmek amacıyla suyun içine 0,2-0,4 ppm arası miktarlarda O3 (Ozon) gazinin verilmesi işlemidir. Ozonlama yöntemi hijyen güvenliği için bütün dünyada su üreticilerinin uzun yıllardır en yaygın olarak kullandığı güvenilir bir yöntemdir. Bu işlem, şişeye su dolumun hemen öncesinde yapılmakta ve tam hijyen sağlanarak ürününün uzun süreler bozulmadan saklanabilmesine imkan vermektedir. Dolumdan sonra şişedeki suyun içinde bulunan ozon gazi, ortam sıcaklığına bağlı olarak 5-20 saat arasında kendiliğinden yok olmakta ve bildiğimiz oksijene dönüşmektedir.
Bu detaylı bir cevabi gerektiren bir sorudur. Burada 4 önemli faktörü birlikte düşünmeliyiz: a) Sise ambalajının hava geçirgenliğinin derecesi: Şişe ambalajının cinsi ve kalınlığı hava geçirgenliğini belirler. Bu da sonuçta söz konusu ambalajın diş ortam kokularına karşı korunmalı olup olmayacağını belirler. Cam şişede bu sorundan bahsedilemezken, moleküler yapılarından dolayı pet ve polikarbonat ambalajlardaki sular için diş ortam kokularına karşı korunma sağlanmalıdır. b) Suyun mineral konsantrasyonu (sert veya yumuşak oluşu) : Yumuşak suların mineral konsantrasyonu daha az ve daha saf olduklarından ortamdaki kokuları sert sulara göre daha fazla çekerler. c) Üretim aşamasında %100 hijyenin sağlanıp sağlanamadığı konusu: Eğer üretim aşamasında tam bir hijyen sağlanamaz ise, dolum esnasında suyun içinde çok az miktarda mikroorganizma kalsa bile ilerleyen günlerde suyun bozulması (yeşillenme, pamukçuk yapma gibi) kaçınılmaz olacaktır. d) Şişelenmiş suyun saklanma koşulları: Özellikle hava ve koku geçirgenliklerinden dolayı pet ambalajındaki suların iyi şartlarda saklanması gerekir; bu kalitesinin korunmasına ve dolayısıyla kullanma ömrüne olumlu etki eder.
Polikarbonat Ambalajların Sağlığa Olumsuz Etkisi Var mıdır?
Ambalaj üretim teknolojisi nedeniyle polikarbonat ambalajlardan suya Bisfenol-A (BPA) geçişi olabilmektedir. Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi EFSA, BPA ve sağlık konusunda 450’nin üzerinde çalışmayı değerlendirerek zararsız kabul edilen günlük alım miktarı (TDI) önermiştir. EFSA görüşe açtığı değerlendirmesinde BPA’nın oluşturduğu sağlık riskinin tüm nüfus gruplarında düşük olduğunu, tespit edilen en yüksek oral ve oral olmayan maruziyetin bile TDI değerinin 3-5 kat altında olduğunu belirtmektedir. EFSA’ya göre oral maruziyet tek başına TDI değerinden 5 kat daha düşüktür. Bu da normal kullanım koşullarında risk oluşturmayacak bir değerdir.
Türkiye’de şişelenen sular Sağlık Bakanlığınca ruhsatlandırılmakta ve tesisler senede bir defa Sağlık
Bakanlığı merkezi birimince, üçer aylık periyotlarla da Sağlık Müdürlükleri tarafından denetlenmekte, sağlığa aykırı bir durum tespit edildiğinde tesis kapatılmaktadır. Ayrıca Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı su damacanalarında kullanılan polikarbonat dahil bütün ambalaj maddelerine izin vermekte ve yılda en az iki defa kontrollerini yapmaktadır.
Damacana segmentinin %99’undan fazlasına hakim olan ambalaj tipi; polikarbonat hammaddesinden imal edilmiş olan 19,2 litrelik geri-dönüşlü damacana şişesidir. Üretim teknolojisi olarak enjeksiyon ve ekstrüzyon olmak üzere 2 farklı teknoloji kullanılmaktadır. Türkiye’de bu segmentte faaliyet gösteren ilk firmalar o gün için tek bir damacana sise üreticisi olmasından ve bu üreticinin sadece ekstrüzyon yöntemi ile sise imal ediyor olmasından dolayı bu ise ekstrüzyon tip şişeler ile başlamışlardır.
Ancak, artık trend daha pahalı olmasına rağmen enjeksiyon tip şişeler lehine değişmektedir. Her ne kadar enjeksiyon teknolojisinde kulp yapılamıyor olmasına rağmen (ki kulplu şişeler artık kulplu kısmın iyi yıkanıp yıkanmadığına dair soru işaretlerinden dolayı pek çok firma tarafından tercih edilmiyor) enjeksiyon şişenin dayanıklılığı, şeffaflığı ve su sızdırmaması (sise nakliye sırasında yan yatırıldığında sise boyun ölçüleri çok hassas olarak üretilebilen enjeksiyon tip şişeler kapak tarafından tam kapatılabilmektedir) nedeniyle artık enjeksiyon tip şişeler sektörde iyice ağırlık kazanmıştır. Yapılan bütün yeni damacana şişe üreten makine yatırımlarının bu yönde olduğu bilinmektedir.
Damacana şişelerinde kullanılan hammaddenin kimyasal adı polikarbonattır. Polikarbonat malzemenin kullanımına; Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı’nın yayınlamış olduğu Gıda Maddeleriyle Temasta Bulunan veya Bulunmak Üzere İmal Edilen Plastikler Hakkında Yönetmelik hükümleri gereğince izin verilmektedir. Bununla beraber tedarik edilen bu şişelerin Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı İl Kontrol Laboratuvarları tarafından Toplam Migrasyon, Ekstraksiyon, Boya geçirgenliği, Infrared Spektrumu gibi analizlerle de uygunluğu tespit edilmektedir.
Ambalajların altında geri dönüşüm logosunun içinde yer alan rakamlar, ambalaj maddesinin hangi materyalden yapıldığını gösterir.
3 rakamı polivinil klorürür (PVC), 7 rakamı ise polikarbonat (PC)’tan yapıldığını gösterir.
Bu maddeler dünyada en güvenilir ve yetkili otoritelerce kullanımına izin verilen ambalaj materyalleridir.
Son zamanlarda internette, plastik şişelerde dondurulmuş sular hakkında çeşitli uyarı mesajları dolaşmaktadır. Ancak bu dedikodular doğru olmayıp ve birer şehir efsanesidir. Dioksinler, kansere sebep olabilen ve yüksek derecede toksik maddelerdir. Doğal olarak üretilebilecekleri gibi, bazı üretim basamaklarında da oluşabilmektedir. Ancak, plastik su şişelerinin dioksin içerdiğine dair herhangi bir kanıt bulunmamaktadır.
Dondurulmuş su, plastik şişelerden dioksin serbest kalmasına neden olmaz. Genelde, herhangi bir plastik ürün kullanırken, üreticinin talimatına göre hareket edilmelidir. İnsanlar plastik şişelerden ziyade, tükettikleri suyun kalitesi hakkında daha dikkatli davranmalıdır. Pek çok insan, musluk sularını tercih etmemekte, yerine şişelenmiş suları tercih etmektedir. Bununla birlikte, şehir sularının kalite açısından bazı şişe sularından daha fazla takip edilebildiği durumlar da söz konusudur.
Ambalajlı suları (pet, damacana), olumsuz tat ve koku verebilecek her türlü ortamdan ve gıda maddesinden uzak tutmaya özen gösteriniz.
Damacana sebillerini nasıl kullanmalıyım?
19 litre damacana sular, polikarbonat şişe içerisinde tüketime sunulmaktadır. Polikarbonat ambalaj gözle görülmeyen gözenek çaplarına sahiptir ve dışarıdan hava alışverişi yapar. Damacana sebili, 19 litrelik ambalajların tüketilmesine yardımcı bir ekipmandır. Sebil muslukları ve iç kısım; ortamdaki hava ile temas ederek çalışmaktadır. Dış ortam, soyunma odaları, spor salonları, sauna vb. buharlı, nemli ve kirli tüm ortamlar; mikropların üremesine, çoğalmasına, var olmasına yardımcı olurlar. Kısacası dış ortamdaki çeşitli uygunsuzluklar (yoğun koku, toz, vb. kirler); suda olumsuz etkilere zaman zaman yol açabilmektedir. Sebil;
Ambalajlı Sular Ne Kadar Sağlıklıdır?
Türkiye’de şişelenen sular Sağlık Bakanlığınca ruhsatlandırılmakta ve tesisler senede bir defa Sağlık Bakanlığı merkezi birimince, üçer aylık periyotlarla da Sağlık Müdürlükleri tarafından denetlenmekte, sağlığa aykırı bir durum tespit edildiğinde tesis kapatılmaktadır. Ayrıca su damacanalarında kullanılan polikarbonat dahil bütün ambalaj maddelerinin izinleri Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı’nca verilmekte, yılda en az iki defa kontrollerini yapmaktadır. Bu durumda ambalajlı suların diğer sulara göre çok daha sağlıklı olduğu söylenebilir.
PET Ambalajların Sağlığa Olumsuz Etkisi Var mıdır?
Ambalajlı sularda kullanılan en önemli materyal polietilendir (PET). PET sağlık otoriteleri tarafından denetlenmiş ve izin verilmiş, gıda kullanımına uygun bir materyaldir. PET şişelerin sağlığa etkisi konusunda çıkan, BPA ve dioksin gibi kimyasallarla ilgili söylentiler gerçeği yansıtmamaktadır. Her ne kadar BPA’nın normal sınırlarda sağlığa olumsuz etkisi kanıtlanamamış olsa da PET ambalajlar üretim teknolojisi sonucunda BPA içermediği için bu tartışmanın da detayına ihtiyaç yoktur. Yine PET ambalajlar hiçbir şekilde dioksin içermez. Zararlı bir madde olduğu düşünülen dioksin oluşması için yüksek sıcaklık ve klor gerekmektedir. PET ambalaj üretiminde klor kullanımı olmadığı için dioksin de oluşmaz.