Kültürel tohumlar bir kere atıldı mı...
Kerem Akça Sibel Kekilli'nin rol aldığı Ayrılık'ı değerlendirdi
30 Mayıs 2010 Pazar, 11:26:07 Güncelleme: 11:26:07
Almanya’da yaşayan gerici bir Türk ailesinin ‘anlaşmalı evlilik’ baskısını reddeden kızlarının feminizm dozajı yüksek öyküsü. “Ayrılık”, ilk filminde Fatih Akın denli çıkış yapabilecek bir yönetmenin varlığını müjdeliyor. Öyle ki burada, eldeki hikayeyi çarpıcı hale getiren Feo Aladağ’ın konuya yaklaşımı, sinemasal tespitleri ve dramatik tansiyonu belirleme konusundaki becerisi aslında. Yönetmen dediğiniz de zaten aslen elindeki öyküden ne çıkaracağını bilendir.
Yılmaz Arslan, Kutluğ Ataman, Fatih Akın, Özgür Yıldırım ve Neco Çelik derken, “Ayrılık” (“Die Fremde”) ile son yıllarda piyasaya giren Almancı Türk yönetmenlerin arasına bir yenisi daha ekleniyor. Feo Aladağ, bu ilk filmiyle Türk ailesinin o meşhur baskıcılığını ele alıyor. Bunu yaparken de hafiften “Duvara Karşı”vari (“Gegen Die Wand”, 2004) bir ton tutturuyor. Ancak aşk ve tesadüfleri işin içine katmaktan ziyade keskin bir dram olarak belirmeyi tercih ediyor.
Aladağ, Fatih Akın kadar yetenekli bir hikaye anlatıcısı
Aslında Aladağ’ın sözünü ettiğimiz yönetmenlerden Fatih Akın’ın yolunu izleyerek hikaye anlatıcısı bir yönetmenlik stili benimsediği söylenebilir. Bu doğrultuda ilerlerken de sinemaskop formatında (sinema perdesinin en geniş ekran ya da büyük hali) çektiği filminde genelde orta planlar odaklı çalışarak karakterlerin acılarını ve sorunlarını daha iyi kavrayabilmiş. Esas amacı bir hikaye anlatmak olsa da karakter incelemeleriyle de dikkat çekiyor Aladağ burada.
Sinema gözüne sahip bir yönetmen olduğunu zaten henüz açılış sekansında ispatlıyor. Öyle ki Sibel Kekilli’nin karakteri Umay’ı ve oğlunu silahla hedef alan bir karakter, bir kare ileride otobüse atlayıp kayıplara karışıyor. Böylece bir gizem oluşurken, bu sahnenin ardından Umay’ın İstanbul’daki evine gidiyoruz. Karakterimizin “Kader”deki (2006) ‘karikatürize köylü’ karakteriyle oluşturduğu sahne kimliğini başka yöne çekebilmeyi bir türlü beceremeyen Ufuk Bayraktar’ın canlandırdığı Kemal ile zoraki birlikteliğine şahit oluyoruz orada.
Sibel Kekilli ve Settar Tanrıöğen’in performansları filmin gerçekliğini perçinlemiş
Tabii Kekilli, sinemanın feminist kadın karakterlerinden birini canlandırırken aile sözlü veya töre mantıklı evliliğe ya da birlikteliğe karşı çıkıyor. Bunun sonucunda da kardeşinin, babasının, dayısının ve ailedeki bütün erkeklerin tepkisini çekiyor. Çareyi de evden kaçmakta buluyor. Hem de beş yaşlarındaki çocuğu ile beraber...
Aslında Aladağ’ın da amacı bu kültürel ve geleneksel aile sorununa dramatik bir tonla müdahale etmek. Bunu yaparken de o açılıştaki zeki flashbackle yol alırken karakterin çektiklerini iyi oyunculukların katkısıyla devreye sokmayı beceriyor. Öyle ki başta Umay’ı canlandıran Kekilli ile onun babasını oynayan Settar Tanrıöğen olmak üzere anne rolündeki Derya Alabora ve çocuk tiplemesini çok iyi kavrayan Nizam Schiller’in çocuk tiplemesi bir hayli inandırıcılar.
Baskıcı aile sorunu, yetiştirilme döneminden başlıyor
Elbette yönetmenin filmi dramatik yapıda sonlara doğru bazı tonlama sorunları yaşıyor. İnandırıcılık dozajının kaybolduğu yerler de mevcut. Ancak nihai sonuçta gerçekçi bir dram olmayı beceriyor. Belki de Fatih Akın’ın tesadüf odaklı aktığı için bir türlü son kroşeyi vuramayan filmlerinden daha etkili bir yere oturmayı da beceriyor dramatik açıdan. Dilini biraz da ülkemizin Anadolu kesminde gerici bir bakışla yetiştirilen ailelere uzatıyor. Onların baskıcı kimliklerini eleştirmeye soyunuyor.
Böylece bir yetiştirilme sorununun mevcudiyetine dem vururken, ülkede yeni bir sistemin şart olduğuna da dikkat çekiyor aslında. Bir kere yetiştirilme gerçekleşti mi, filmin Almanca ismi ‘Die Fremde’nin tam çevirisi olan ‘yabancı’lık durumu ve Türkçe vizyon adıyla ‘Ayrılık’ devreye giriyor aslında. Bu sonuç da kaçışı zorlaştırıyor ister istemez.
Aladağ’ın filminin bu gayesini yerine getirirken mesajıyla dikkat çeken bir dram olarak belirdiği söylenebilir. Şu ana kadar konuyla ilgili çıkan en iyi yapıt, uluslararası alanda “Fratricide” ismiyle bilinen Yılmaz Arslan’ın “Brudermord”ı (2005) idi. Ancak “Ayrılık” da onun ardından “Duvara Karşı” ile aynı seviyeye yerleşiyor.
Ayrılık (Die Fremde / When We Leave)
Yönetmen: Feo Aladağ
Oyuncular: Sibel Kekilli, Nizam Schiller, Settar Tanrıöğen, Derya Alabora, Ufuk Bayraktar