Engelli olmayı bensel, zihinsel, sağır dilsizlik ve görmezler olarak dört grupta ele alıp inceleyebiliriz. UNESCO’nun yaptığı araştırmaya göre Türkiye de ülkemiz nüfusunun yüzde 14’ünün engelli olduğu anlaşılmaktadır. Bu şu durumda 10 milyon insanımız demektir. Yüksek bir rakamdır. Diğer ülkelerde de durum iç açıcı değildir. AB tarafından 2003 yılına engelliler yılı denmesi ve yıl boyunca dikkatlerin bu alana çekilmesi konunun ciddi boyutlarını ortaya koyar.
Engelli kelimesini açar ve onu tanımlamaya çalışırsak, engelli herhangi bir nedenle bedensel, zihinsel, ruhsal, duyusal, sosyal yeteneklerini çeşitli derecelerde kaybetmesi nedeniyle toplumsal yaşama uyum sağlama, günlük gereksinimlerini karşılama güçlükleri çeken koruma, bakım, rehabilitasyon ve destek hizmetlerine ihtiyaç duyan kişidir.
Önce engellilerin varlığını kabul etmemiz ve hayatın her alanında yapılan çalışma ve faaliyetlerde onların durumları göz önüne alınmalıdır. Ulaşımda binaların ve yolların mimari yapılarının düzenlenmesinde, çevre koşullarında, sağlık, istihdam ve eğitim alanlarında onların da günlük yaşamlarını normal insanlar gibi sürdürebilmeleri için gerekli tedbirler alınmalıdır. Bu alanlardaki çalışma ve düzenlemelerde önce engelliler ele alınmalıdır.
Günlük yaşantımızda bizlerin farkında olmadığı, ama engelliler için çok önemli olan ayrıntılar olabilir. Yapılacak iş önce bu konuda kapsamlı bir araştırma yapmak ve bu ayrıntıları saptamaktır. En ufak ayrıntı bile projeler yapılırken değerlendirilmeli ve uygulanabilir hale getirilmelidir. Örneğin engelli bir vatandaşımız resmi bir daireye başkasının yardımı gerekmeden gelebilmeli ve hizmet alabilmelidir. Bir tiyatro ve sinemada onlar için özel bölümler yapılmalıdır. Alışveriş merkezleri engellilere hitap edecek şekilde düzenlenmelidir. Engellilerin en çok sıkıntı çektikleri bir konuda ulaşım konusudur. Nedendir bilinmez belediyelerimiz ne kadar yüksek kaldırım yaparlarsa o kadar fazla çalışıyor imaj vermek istiyorlarmış gibi kaldırımları yüksek yapmaktadırlar. Engelliler için eğimler yapılsa da göstermelik yapılmaktadır. Şehrin genelinde uygulama yoktur. Bazen iyi uygulamaya da rastlanmaktadır. Kütahya’da yaya geçitlerinde ışıklar yandıkça şimdi bekleyin, şimdi geçebilirsiniz diye sesli uyarı sistemi görme engelli vatandaşlarımız için çok yararlı bir uygulamalıdır. Valiliğin köşesindeki Menderes Bulvarındaki geçitte iki görme özürlü vatandaşımız karşıdan karşıya geçerken yeşil ışıkta bir taksi geçti. Görme özürlü vatandaşlarımızdan biri beyaz bastonunu kaldırdı ve “yeşil ışığı görmüyor musun?” diye bağırdı. Bu haykırışta normal insanlarda bencil, kural tanımayan insanlara aslında verilen çok büyük ders vardı. Normal insan olarak bu sürücü engelli vatandaşlarımızın bu geçiş haklarına saygı gösterseydi bu haykırış olmazdı. Burada insanlarımızın bu konuda eğitimli ve bilinçlendirilmesinin ne kadar önemli olduğu ortaya çıkmaktadır: Bu olay bir yerde görme engelli vatandaşlarımızın ulaşım sorunlarının ne kadar ciddi olduğunu da göstermektedir.
Engelli vatandaşlarımızın sorunlarının yüzde 90’ını ulaşımda karşılaştıkları sorunlar oluşturmaktadır. Ulaşım sorunlarının halledilmesinden sonra engelli vatandaşlarımız alışverişe gidebilecekler, sosyal faaliyetlere katılabileceklerdir. Belki zihinsel engellilerin sorunlarının çözüme kavuşturulması biraz güç olmaktadır. Bu engellilerin de ailelerinin eğitilmesi ve kendilerine yardımcı olunmasıyla nispeten hafifletilmiş olacaktır.
Engelliler için engel durumlarına göre çözüm üretmek gereklidir. Beden özürlüler için özelikle binalara girişlerinde asansör sistemlerinin yerleştirilmesinde, alışveriş merkezlerinde raf sistemlerinin düzenlenmesinde hep kolaylık ağlayıcı tedbirler alınmalıdır. Örneğin mallar yerleştirilince cinsini, miktarını, markasını ve fiyatını sesli olarak açıklayan barkot sistemi düşünülebilir. Bedensel engellilerin araçlarına kolaylıkla monte edilebilen sepetler konabilir. Görme engellilerin kütüphanelerden bilgi ve belge alabilmeleri için çözüm yolları üretilebilir. Kolaylıkla çıktı alabilecekleri cihazlar sağlanabilir.
Engellilerin sorunlarını çözümlemeye çalışırken onları toplumun ayırıcı faaliyet ve düşüncelerden kaçınmak gereklidir. Özelikle engelli çocukları normal çocuklarla aynı ortamlarda yetiştirmeye ve eğitmeye çalışmalıdır. Tedavi gerekliyse tedavi sırasında bile toplu faaliyet ve aktivitelere, sosyal faaliyetlere ağırlık verilmelidir.
Memnuniyet verici bir gelişme 01.07.2005 tarihinde 5378 sayılı kanunun çıkarılmış olmasıdır. Kanunun amacı özürlülüğün önlenmesi, özürlülerin sağlık, eğitim, rehebilitsyon, istihdam, bakımı ve sosyal güvenliğine ilişkin sorunların çözümü, her bakımdan gelişmelerini, önlerindeki engelleri kaldırmayı sağlayacak tedbirleri alarak topluma katılmalarını sağlamak, bu hizmetlerin koordinasyonu için gerekli düzenlemeleri yapmaktır. Kanun aileleri özürlüleri özürlülere yönelik hizmet veren kurum ve kuruluşları ve diğer ilgilileri kapsamaktadır.