Söyle kim mümkin midür tağyîr takdîr-i Ḫüdâ
Aşk, âşıklara hidâyet yolunu aydınlatınca, hakikat yolunun yolcusu aşka uyar. “Onun gösterdiği yola gider”. (Fuzûlî, ilk gazelinin birinci mısraını Arapça yazmıştır. Bu İran ve Türk edebiyatlarında bir gelenektir. Fuzûlî’nin çağdaşı Ali Şir Nevâî de böyle yapmıştır.)
Aşk, o kâmil, tam neş'edir ki, daima şarapta insanı saçma sapan ve neticede kendini utandıracak sözler söyleten o hararet, o ruh hâleti "humma sayıklaması" ve neydeki sesin ondaki tesiri ancak aşktandır.
Birlik vadisi hakikatte aşk makamıdır. O aşk makamı ki orada sul­tanla dilenci arasında fark olmaz. (İlâhî aşkın gayesi Allah'ın birliğin ulaşmaktır. Onun için bu yol aşk ile elde edilir. Bu aşk makamına erişince insan, çokluk âleminde birbirinden çok uzak olan varlıkları birleştirir. Masiva âleminde en yüksek mevkii işgal eden sultan ile en aşağı mevkide bulunan dilenci birbirinden ayırt edilmez.)
Birlik sırrı insanın içinde olduğu için orada insan yalnızdır. Birlik sırrının gizli evine girebilen insan, seveni sevilenden, sevileni seven­den ayıramaz.
Ey aşk ehline melâmet (kendini kötü görme) yolunu terket diyen! Söyle, Allah’ın takdirini değiştirmek mümkün müdür?
Aşk kalemi âşıkın varlığı sözü üzerine bir çizgi çekti, yani âşıkın varlığını yok etti. Tâ ki Allah'ı ispat için ondan başkasını ortadan kaldır­mak hususu yerine getirilmiş olsun.
Ey Fuzulî, aşktan sonsuz bir zevk buldun. Çünkü Hak'ta kendini yok etmek ebedî olan Hakk'a ulaşmaktır. Ebediyyet ise sonsuzluktur. Hak adı ile başladığın her iş böyledir. Yani Hakk'ın adıyla başlanırsa iyi bir sonuç elde edilir...