Fizik ve Fizik Öğretimi http://www.fizikbilgisi.com
Ana Sayfa Sesleniş
Şu an »
Ünlü Fizikçiler » İbn-i Heysem
İbn-i Heysem ( 965 - 1038 ) Onuncu ve on birinci yüzyıllarda yetişen Müslüman fizik, matematik ve astronomi alimi. İsmi, Hasan bin Hasan bin Heysem, künyesi Ebu Ali'dir. Batı ilim dünyasında Alhazen adıyla tanındı. İbn-i Heysem, 965 (H.354) senesinde Basra şehrinde doğdu. 1038 (H.430)senesinde Kahire'de vefat etti.
Tahsile Basra'da başladı. Zamanının yüksek din ve fen ilimlerini de burada öğrendi Tahsilinin bir kısmını tamamladıktan sonra, Bağdat'a giderek bilhassa; matematik, fizik, mühendislik, astronomi, metalürji gibi fen ilimlerini öğrenip, şöhrete kavuştu. Öğrendiklerini uygulama safhasına koymak için çok gayret gösterdi. Birçok önemli neticeler ve başarılar elde etti. O zaman cehlin içinde bulunan ve karanlık günler yaşayan Avrupa ile diğer yerlere İslam alemindeki ilim, kültür ve parlak medeniyet ışıklarını sunan binlerce alimden biri de İbn-i Heysem oldu. İbn-i Heysem, gözde görme olayının mercekle mey­dana geldiğini, iki gözün birden aynı şeyi nasıl gör­düğünü, ışığın küresel ve parabolik aynalarda yansı­masını inceleyerek aydınlığa kavuşturmuştur.
İbn-i Heysem’in başarıları diğer memleket­lerde duyulunca, Mısır'da hüküm süren, Şii-Fatimi Devleti hükümdarlarından El-Hakim; kendisini Mısır'a davet etti. İbn-i Heysem, Mısır'a gitmeden önce, Nil Nehri ile ilgili bir sulama projesi ve bilim teknik çalışmalarda bulunmuş, Nil Nehrinden nasıl istifade edilebileceğini araştırmıştı. Projesi­ni Fatımi Sultanı EI-Hakim'e açıklayınca, sultan projesini gerçekleştirilmesi için ona her türlü yar­dımı yapacağını bildirdi. İbn-i Heysem, Nil Neh­ri boyunca ilmi ve teknik incelemelerde bulundu. Yaptığı projelerin başarılı bir şekilde uygulanabilmesi o günkü şartlarda mümkün olmadığını gö­rünce, hükümdardan af diledi. İbn-i Heysem, El­ Hekim'in kendisi hakkında kanaatlerinin değiş­mesinden korkarak, gözden ırak bir yere çekilip hü­kümdardan uzak durmaya karar verdi. Gizlice il­mi çalışmalarını sürdürerek birçok eser yazdı. İlim tarihçilerine göre; İbn-i Heysem’in hayatının bu dö­nemi en verimli ve başarılı devri olmuştur. İbn-i Heysem, Biruni ve İbn-i Sina ile çağdaştı.
İbn-i Heysem, çağının bütün ilimlerinde oto­riteydi. Fevkalade keskin bir görüş, anlayış, muhak­eme ve zekaya sahipti. Aristo ve Batlemyüs'ün fikirlerini inceleyerek hatalarını gösterdi. ;Şunları inceleyerek Arapça’ya tercüme etti. Ayrıca tıp il­minde de derinleşti. Geometriyi mantığa uyguladı. Euclid ve Apellenius'un geometrik ve sayısal metotlarını geliştirdi ve pratik uygulama alanla­rını işaret etti. Geometri ve matematiğin inşaatçı­lık alanında uygulanmasında katkıda bulundu. Es­ki medeniyetlerden intikal eden matematik, geo­metri ve astronomiyi tetkik ederek ilmi tenkitle­rini ortaya koydu ve bu sahalarda kendi nazariye­lerini geliştirerek ilim alemine sundu. Mesela; Aristo ve Batlemyüste ait olan dünyanın, kainatın merkezi olduğu şeklindeki görüşleri üzerindeki şüphe ve tereddütlerini ifade etti. Dünya merkez­li bir kainat sisteminin kesin olmayacağını, uzay­da daha başka sistemlerin de bulunabileceğini ve güneş sisteminin mevcut olduğunu söyledi. Nite­kim İbn-i Heysem'den yüzlerce sene sonra önce, İbn-i Şatı