EDB404U-ÇAĞDAŞ TÜRK ROMANI
EDB404U-ÇAĞDAŞ TÜRK ROMANI DERSİNİN 1. ÜNİTE DERS ÖZETİ
1. ÜNİTE - TARİHSEL ROMAN KAVRAMI VE 1950 SONRASI TÜRK EDEBİYATINDA TARİHSEL ROMAN
EdwarHallettCarr, ‘Tarih nedir?’ sorusuna ‘tarihçi ile ilgili olgular arasında kesintisiz bir karşılıklı etkileşim süreci, bugün ile geçmiş arasında bitmez bir diyalog’dur der.
Tarih bilimcisi geçmişin değerli yönlerini ortaya koyar ve insanları geçmişlerini tanımaları yönünde bilgilendirir.
Tarihsel gerçeklik önce tarihçinin, yani tarihsel olayları kaydeden kişinin değerlendirmesinden geçer. İnsanlar, tarihsel gerçeklikleri, tarihçinin yorumlarına, dünya görüşüne göre izler. Tarihsel olayların yorumu sübjektiftir.
Collingwood’a göre, her insanın eylemi tarihe konu olmaz.
İlk elde erozyona uğrayan tarih , tarihi roman aşamasında kurgu denilen ikinci bir elemeye girer.
Tarihi romancı ve tarihçi arasında yorum bakımından benzerlikler mevcuttur.
İlhan Tekeli tarihçinin görevini şöyle açıklar: ‘Tarih ancak bugünden geçişe gidilerek bir bütün olarak kavranabilir ve tarihçinin yaklaşımı da bugünden geçmişe giderek tarihi anlamak olmalıdır.’
Tarih, tarihi belgelerin yorumlanması ve yapılan araştırmaların artması ile sürekli kendini yeniler.
İlk tarihi roman: Waverley – WalterScott( Scott İskoç halkına ait efsane ve halk hikayelerini toplayarak kendi tarih bilgisi ile yoğurarak roman haline getirmiştir. )
Tarih şuuru veya tarihsel olan şimdiki zaman ile geçmiş zaman arasındaki bağlantıyı sağlar.
Romanda yazma zamanı ile vak’a zamanı arasında anlatımdan veya kullanılan dilden kaynaklanan uzaklıklar bulunur.
Postmodern anlatım tarzı: Nedim Gürsel – Boğazkesen/Fatih’in Romanı ( Burada bugün ve geçmiş iki çizgi halindedir. )
Nedim Gürsel’in bu romanına karşın; Kemal Tahir- Devlet Ana, Kemal Tahir- Yorgun Savaşçı, Tarık Buğra- Osmancık, Tarık Buğra- Küçük Ağa, Halide Edip Adıvar- Ateşten Gömlek, Ahmet Hamdi Tanpınar- Sahnenin Dışındakiler gibi romanlarda bugünün varlığını yazarın biyografik anlatımı dışında hissedemeyiz.
Romancının tarihsel bilgiyi yorumlamasında herhangi bir sınır yoktur.
Tarih, belgelerin ve daha önce yazılmış tarihlerin ışığında günün getirdikleri de hesaba katılarak yorumlanması sonucunda ortaya çıkar.
Tarihi romanda her insan tipi bir roman karakteri olabilir. Tarih metinlerinde ise durum böyle değildir.
Romanlarda dilin kullanımı da tarih metinlerine göre daha farklıdır.
Tarih gerçeği söylemek ile görevli bir disiplin ise edebi bir tür ve sanat eseridir.
Türk Edebiyatında Tarihsel Roman, 1920-1960 Arası
Tarihsel roman anlamındaki ilk örnekleri Ahmet Mithat verir. Ahmet Mithat’ın; Yeniçeriler, Hasan Mellah, Yahut Sır İçinde Esrar adlı eserleri ile Musullu Süleyman, Ahmet Metin ve Şirzad romanları konu ve kahramanları bakımından bu türün ilk örnekleridir.
Namık Kemal’in Cezmi romanı tarihi bilinçli olarak işleyen ilk romandır.
Ahmet Hikmet Müftüoğlu ve Ömer Seyfettin de daha sonraki dönemlerde bu tarzda romanlar yazmışlardır.
Cumhuriyet yıllarında ulusal tarih bilincinin uyandığı bu dönemde Türkçülüğün kökenlerine, Türk tarihine karşı duyulan ilgi daha da artar.
Tarihsel romanlar genellikle tezli eserlerdir.
Popüler tarih romanları, tarih bilgisinin yanı sıra aşk, serüven ve macera gibi unsurları da roman kurgusuna katarak, estetik ve sanat kaygılarını ikinci plana itmiş olsa bile, okurda tarih bilgisinin sevdirilmesi gibi etkileri de bulunmaktadır.
Bu dönemin önemli popüler tarihsel roman yazarları: Abdullah Ziya Kozanoğlu, Nizamettin Nazif, Turhan Tan, Vala Nurettin, Fazlı Necip, İskender Fahrettin, Peyami Safa, Sami Karayel, Hayrettin Ziya, Kemalettin Şükrü, Enver BehnanŞapolyo….
Tarihsel romanın varlığı daha çok popüler tarihsel romanlar çerçevesinde yürür.
Bu dönemin en etkili ismi: Mustafa Necati Sepetçioğlu’dur.
Sepetçioğlu’nun başlıca eserleri: Kilit, Anahtar, Kapı, Konak, Çatı, Bu Atlı Geçide Gider, Karanlıkta Mum Işığı, Darağacı, Sabır, Ebem Kuşağı, Cevahir ile Sadık Çavuş’un Buğday Kamyonu…
Sepetçioğlu tarihsel romanlarında sadece tarihsel süreci aktarmaz, o sürecin özellikle manevi değerlerinin şekillenme macerasını işler.
Bu dönemin popüler tarihsel roman türünü sürdüren diğer yazarlar: Bekir Büyükarkın, Yavuz Bahadıroğlu, Ahmet Yılmaz Boyunağa, Suzan Sözen, Zuhuri Danışman…
Tarihsel romanın etkin bir tarzda ortaya çıkışı 1980 ve sonrasıdır.
1980 ve sonrası kuşaktan birer ikişer eserle katılan Gürsel Korat, Zaman Yeli;
Felsefi derinliği olan romanları ile İhsan Oktay Anar, Puslu Kıtalar Atlası;
Tarih ve fantezinin karışımı olarak yazan Elif Şafak, Pinhan; Handan Öztürk, Yalnız Bebekler;
İstanbul’un fethini konu alan tek romanında hem doğuyu hem de batıyı Marksist bir dikkat ile eleştiren Nedim Gürsel, Boğazkesen/Fatih’in Romanı; Haldun Çubukçu, Yıldız Sayan;
Mitolojik unsurları ve halk öykülerini folklorik malzeme ile zenginleştirerek roman formu içinde okura sunan Yaşar Kemal, Fırat Suyu Kan Akıyor Baksana;
Geleneksel anlatı formlarını romana katan Nazan Bekiroğlu, Yusuf ile Züleyha;
Bunların eserlerinde anlatım tekniği bakımından farklılıklar, tarih bakış açısından ise ilgi çekici yorumlar bulunur.
Osman Gündüz bu dönemdeki tarihsel romanları başlıca şu şekilde sıralar:
Murat Erman- Beyazateş Adası
Ümit Kıvanç- Gaib Romans
Ahmet Yurdakul- Kahramanlar Ölmeli
Erol Toy- Yitik Ülkü
Şemsettin Ünlü- Yukarı Şehir
Sevinç Çokum- Bizim Diyar
Emine Efsu- Ak Topraklar
Mehmet Niyazi Özdemir- Ölüm Daha Güzeldi
Serpil Ural- Şafakta Yanan Mumlar Ormanı
Selma Fındıklı- Nereye Yüreğim?
Durali Yılmaz- Aziz Sofi
Derman Bayladı- Üçüncü Selim
Emre Kongar- Hocaefendi’nin Sandukası
Ahmet Altan- Yalnızlığın Özel Tarihi
Gürsel Korat- Zaman Yeli
Ayla Kutlu- Emir Bey ve Kızları
Erendiz Atasü- Dağın Öteki Yüzü
Nermin Bezmen- Kurt Seyit ve Shura
Ayşe Kulin- Adı Aylin
Vecdi Çıracıoğlu- Kara Büyülü Uyku
Teoman Ergül- Altının Laneti
Mehmet Fuat Umay- Bir Devrimci Doktorun Anıları
Kemal Anadol- Büyük Aydınlık
İpek Arman- Fesleğenin Uğuru
Hakkı Sunata- Gelibolu’dan Kafkaslara
Uzak dönemleri anlatan tarihsel romanlarda en çok Osmanlı dönemi işlenmiştir.
1930lardan sonra Türk okuyucusu ile birleşen popüler tarihi romanlar da Türk tarihinin bilinmeyen dönemlerini ve kahramanlarını anlatır.
Romandan ziyade tarih yazmayı amaç edinen yazarlar da olmuştur. ( Feridun Fazıl Tülbentçi )
1980 ve sonrası postmodern tarih romanlarında yeni tarihselcilik kuramı çerçevesinde Türk tarihinin evreleri anlatılır.
Yakın Türk Tarihinin Romana Yansıması
Tarihsel romanlarımızda İttihar ve Terakki, Mütareke ve Milli Mücadele çokça işlenmiştir.
Yakup Kadri, Halide Edip, Reşat Nuri, Nahit Sırrı Örik, Mithat Cemal Kuntay; yaşadıklarını, yıllar sonra bir kurgu ile sundular.
Mithat Cemal ve Reşat Nuri de yaşadıkları dönemi çok farklı boyutları ile sorgulamışlardır.
İkinci grup milli mücadele döneminde çocuk olan yazarlarımızdır: Kemal Tahir, Tarık Buğra ve Samim Kocagöz.
Atilla İlhan- Aynanın İçindekiler serisinde yakın tarihimizi bütün boyutları ile yansıtmaya çalışmıştır.
Bu dönem için kaleme alınmış romanlarda tarih anlatımlarını ideolojik nedenler ile açıklayanlar da vardır.
Çağın tanığı olan Türk romancıları topluma ibret vermek, yani eğitmek amacı ile yazmışlardır.
Milli mücadele dönemini doğrudan ya da dolaylı olarak işleyen birinci kuşak romancıların ilk özelliği olayları yaşadığı yılların sıcaklığında değil, sonuçlarına göre değerlendirmiş olmalardır.