Gönüllü Kulluk Üzerine Söylev / Antalya Ekspres
2017-12-11 2017-12-11 11 / Aralık / 2017
Etiene de la Boetie'nin (1530- 1563) "Gönüllü Kulluk Üzerine Söylev" kitabını okurken, sadece 33 yıl yaşadığı bu dünyaya öylesine bir düşünce ışığı bırakmış ki bir kez daha hayran oldum.
O bir Fransız düşünürü, yazarı, edebiyatçısı, hukukçusu ve devlet adamıdır. Yakın dostu Montaigne, Boetie'den, "Çağımızın en büyük insanıdır" diye söz eder.
Yüzlerce yıl önce yazılan ve Türkiye'de ilk baskısı 1987 yılında yapılan, Prof. Mehmet Ali Ağaoğulları tarafından Türkçeleştirilerek İmge Kitabevi'nce basılan kitaptan altını çizdiğim satırlar:
"Ülke ona kulluk etmemeye karar versin bir kere, tiran kendiliğinden yok olup gider.(...) Ülke, kendi yararına bir şeyler yapmak için varsın güçlüklere katlanmasın; tek gerekli olan kendi zararına olacak bir işe kalkışmamasıdır. Demek ki halklardır kendilerini teslim edenler, daha doğrusu ezdirenler; çünkü kulluk etmeye son verdikleri an üstlerindeki bu yükten de kurtulmuş olacaklardır.
"Eğer insanlar fazla sağır olmasaydılar, hayvanların onlara "yaşasın özgürlük" diye haykırdıklarını duyarlardı. Hayvanların birçoğu yakalandıkları anda hemen ölür.(...) Gücünün son damlasına kadar kendini savunup bir kurtuluş yolu göremeyen ve yakalanmak üzere olan bir filin dişlerini ağaçlara vurarak kırması, doğduğu gibi özgür kalma arzusunun onu düşünmeye sevk edip avcılarla pazarlık yapmaya yöneltmesinden ve eğer dişleri pahasına kurtulacaksa dişlerini özgürlüğünün fidyesi olarak vermesinden başka ne olabilir ki?
"Öküzler bile boyunduruk altında sızlanır
Kuşlar ise kafes içinde yakınır."
"Seçimle gelmiş olanlar uyruklara sanki onlar uysallaştırılacak boğalarmış gibi davranırlar; fatihler uyruklarına karşı tıpkı avlarının üzerindeki gibi haklara sahip olduklarını düşünürler; mirasçılar ise uyrukları doğal köleleriymişçesine kullanırlar."
"Eski halkların gözü kapalı inandıkları bir başka güzel martavaldan da söz etmem gerekir herhalde. Bu halklar, Epirlilerin Kralı Pyrrhus'unbir ayak başparmağının mucizeler yarattığına ve dalaklarından hasta olanları iyileştirdiğine sıkı sıkıya inanmışlardı. (...) Böylece halk, her zaman yalanları kendisi yaratmış, sonra da bunlara inanmıştır."
"Fakat tiran, kendine yakın olan diğer kişilerin alçaklaştıklarını ve kendinden lütuf dilendiklerini görür. Bu kişilerin tiranın söylediklerini yapmaları yeterli değildir; onun ne istediğini düşünmeleri ve hatta onu memnun edebilmek için düşüncelerini öngörmeleri gerekir. (...) Tiranın söylediklerine, sesine, işaretlerine, gözlerine dikkat etmeleri gerekecek ve de arzularını bilebilmek ve düşüncelerini seçebilmek için sürekli olarak tetikte bulunacaklardır. Bu mutlu bir şekilde yaşamak mıdır? Buna yaşamak denebilir mi? Bunları iyi doğmuş bir insana değil, fakat yalnızca sağduyuya sahip kişiye ya da hiç olmazsa bir insan çehresi olan kişiye söylüyorum."
Ve dostluk üzerine şöyle der Etienne de La Boetie:
"Hiç kuşkusuz, tiran hiçbir zaman ne sevilir ne de sever. Kutsal bir sözcük, aziz bir şey olan dostluk, yalnızca iyi insanlar arasında bulunur ve karşılıklı saygı ile kurulur; yapılan bir iyilikle değil de daha çok iyi bir yaşamla sürdürülür. Bir kişiyi başka birisinin güvenilir dostu kılan, onun doğruluğunu kavrayıp güvenine sahip olması ve onun iyi doğal yapısını, dürüstlüğünü ve tutarlılığını bilmesidir. Gaddarlığın, namussuzluğun, adaletsizliğin olduğu yerde dostluk olmaz. Kötüler kendi aralarında toplanınca bu bir komplo olur, yoksa bir arkadaş topluluğu değil. Birbirleriyle konuşmazlar, fakat birbirlerinden çekinirler. Dost değil suç ortaklarıdırlar."