5.Sınıf Türkçe Fiiller(Eylemler)Konu Özeti-Ders Notu
FİİLLER EYLEMLER Tanım
Varlıkların yaptıkları veya etkilendikleri işleri, hareketleri, oluşları, kılışları, durumları zamana ve kişiye bağlı olarak anlatmada kullanılan kelimelere fiil denir. denirdi, başlandı, tutacak, çıkar...
Fiiller dilin temel kelimeleridir. Fiiller mastarları ile isimlendirilirler. Mastar fiil kök veya gövdesinin “-mek, -me, İş” eklerini almış hâlidir. Bu ekler atıldığında geriye sadece fiil kalır. Bu fiiller artık zamana ve şahsa göre çekimlenmeye hazırdır. Fiil kök ve gövdelerinin, kısaca fiillerin zamana ve şahsa göre yargı bildirecek hâle getirilmesine de fiil çekimi denir. Geldim, okumuş, yazıyor, düşünmez, biliriz, sormalısın, dinle, konuşalım...
Basit çekimlerde sadece zaman ve şahıs ekleri vardır; ama birleşik çekimlerde zaman ekleriyle şahıs ekleri arasına birleşik zaman eki getirilir. Biz şimdilik basit zamanlı çekimleri göreceğiz. Fiil kipleri bittikten sonra birleşik zamanlı çekimleri de öğreneceğiz. Her fiilin bir adı vardır. Fakat bu adlar, şahıs ve zaman kavramı taşımazlar. Fiillerin sonuna “-me, -mek, -İş” ekleri getirilerek yapılan fiil adları, bu ekler çıkarılarak çekimlenirler.
Öznenin iradesiyle, bir nesne üzerinde gerçekleşen, öznenin nesneyi etkilediğini ve o nesnenin de etkilendiğini gösteren fiillerdir. Bu fiiller geçişlidir, yani nesne alarak kullanılırlar. Zaten bu bakımdan iş ve kılış bildirirler.
Öznenin süreklilik gösteren bir durumunu anlatan fiillerdir. Bu fiillerin bitmeleri için başka herhangi bir fiilin başlaması gerekir. Durum fiillerinde özne durağan hâldedir. Birçoğu, öznenin iradesi dışında gerçekleşir. Bunlar genellikle geçişsizdir, yani çoğunlukla nesne almazlar. Uyumak, uyanmak, ölmek, susmak, oturmak, yatmak, uzanmak...
b. Öğrenilen Geçmiş Zaman Öznenin görmediği, yaşamadığı, ancak başkasından duyarak anlattığı fiilleri bildirir.
Fiilin, içinde yaşanılan zamandan sonra gerçekleşeceğini, şimdilik tasarı hâlinde olduğunu bildirir. Bu “zaman”lara basit ya da ana zaman denir. Bu ana zamanların dışında bir de geniş zaman vardır ki bu, fiilin her zaman yapıldığını bildirdiği için yukarıdaki bütün zamanları kapsar, başka bir ifadeyle yukarıdaki zamanların tümü geniş zamanı oluşturur. Böylece “zaman” sayısı beşe yükselmiş olur.
Bu “zaman”ları çekimli fiillerde zaman (haber kipi) ekleri temsil eder. Bu eklerin üzerine tekrar bazı haber veya dilek kip ekleri getirilerek birleşik zamanlar oluşturulur. C. FİİLDE KİŞİ
Fiildeki hareketi gerçekleştiren ya da o hareketin içinde bulunan varlığa fiildeki kişi denir. Kişileri, çekimlenmiş, yani şahsa ve zamana bağlı olarak bir yargı bildiren fiillerin sonundaki ekler temsil eder. Bu ekler, fiillere, zaman ve dilek kip eklerinden sonra gelir. Yani önce fiillin zaman veya tasarı ifade eden bir çekimi yapılır, sonra onun hangi şahsa bağlı olduğunun belirtilmesi için şahıs ekleri getirilir. Bu, Türkçenin sondan eklemeli bir dil oluşunun göstergesidir. Fiillerde üç “kişi” vardır:
Bilinen geçmiş zaman ve şart kipi Öğrenilen geçmiş zaman, şimdiki zaman ve gereklilik kipi
İstek kipi Emir Kipi 1. tekil kişi
Yukarıdaki tabloya dikkat edilecek olursa bazı şahıs eklerinin birkaç şekilde kullanılabildiği görülecektir. Bunlar fiil çekim örneklerinde daha anlaşılır bir şekilde incelenecektir. Not: Bu şahıs ekleri tek tek öğrenilmez. Çekimli filler eklerine ayrılırken kendiliğinden ortaya çıkarlar. D. FİİLDE KİP
a. Bilinen (di’li) Geçmiş Zaman Kipi
Fiile (kök veya gövde) “–di” eki getirilerek yapılır. Bu ek bilinen geçmiş zaman ifade eder. ]Uzak ya da yakın geçmişte yapılan ve tamamlanan işleri kesinliğe bağlayarak anlatır. Araştırmalarını geçen yıl kitaplaştırarak yayımladı.
1908’de ikinci Meşrutiyet ilân edildi. Türklere Anadolu’nun kapılarını Alparslan açtı.
Olumlu: Gel-di-m, Gel-di-n, Gel-di, Gel-di-k, Gel-di-niz, Gel-di-ler
Olumsuz: Gel-me-di-m, Gel-me-di-n, Gel-me-di, Gel-me-di-k, Gel-me-di-niz, Gel-me-di-ler
Olumlu soru: Gel-di-m mi?, Gel-di-n mi?, Gel-di mi?, Gel-di-k mi?, Gel-di-niz mi?, Gel-di-ler mi?
Olumsuz soru: Gel-me-di-m mi?, Gel-me-di-n mi?, Gel-me-di mi?, Gel-me-di-k mi?, Gel-me-di-niz mi?, Gel-me-di-ler mi?
b. Öğrenilen (miş’li) Geçmiş Zaman
Fiile “-mİş” eki getirilerek yapılır.
Okula giderken otobüste uyumuşum. Bir de baktım ki okul durağını geçmişiz.
Bir varmış, bir yokmuş. Az gitmiş uz gitmiş. Çekimi:
Gel-me-miş-im Gel-me-miş-sin Gel-me-miş
Gel-miş miyim? Gel-miş misin? Gel-miş mi?
Gel-me-miş miyim? Gel-me-miş misin? Gel-me-miş mi?
Fiile “-(İ)-yor” eki getirilerek yapılır. Ünsüzle biten fiile “İ” yardımcı ünlüsüyle birlikte; ünlüyle bitenlere tek başına getirilir:
Gidiyorum, gurbeti gönlümle duya duya, Ulukışla yolundan Orta Anadolu'ya
]Bu çekimden sonra “-Dİr” bildirme eki kullanılırsa olasılık anlamı katılmış olur:
]Bu ekin yerini “-mEk-tE” ekleri alabilir:
Gördüğün gibi dinleniyoruz→dinlenmekteyiz.
Gel-mi-yor-um Gel-mi-yor-sun Gel-mi-yor
Gel-i-yor muyum? Gel-i-yor musun? Gel-i-yor mu?
Gel-mi-yor muyum? Gel-mi-yor musun? Gel-mi-yor mu?
Fiile “-ecek” eki getirilerek yapılır.
Senin altında doğdum, Senin dibinde öleceğim. Önümden çekilirsen İstanbul görünecek
]“-dir” bildirme ekiyle birlikte kullanıldığında kesinlik anlamı katar.
Yarınki maç saat 14:00’te yapılacaktır.
Olumsuz: Gel-me-y-eceğ-im Gel-me-y-ecek-sin Gel-me-y-ecek
Gel-me-y-ecek miyim? Gel-me-y-ecek misin? Gel-me-y-ecek mi?
Fiil kök veya gövdesine “-°r&rd
Ekleyen: korhan | Okunma Sayısı: 6122	Bu Kategoride En Çok Okunanlar5.Sınıf Türkçe Dil Bilgisi Konu Özeti-Ders Notu5.Sınıf Türkçe Kök-Ek Etkinlikleri5.Sınıf Türkçe Fiiller(Eylemler)Konu Özeti-Ders Notu5.Sınıf Türkçe Fiil (Eylem) Konu Özeti-Ders Notu5.Sınıf Türkçe Hikaye Haritası Çıkarma Etkinlikleri-Çalışma Sayfaları5.Sınıf Türkçe cümle Bilgisi-Cümle Çeşitleri Konu Özeti-Ders Notu5.Sınıf Türkçe İsim Tamlamaları Etkinlikleri5.Sınıf Türkçe de ve mi'nin Yazılışı Etkinlikleri-Çalışma Sayfaları5.Sınıf Türkçe Somut-Soyut-Topluluk İsimleri Etkinlikleri5.Sınıf Türkçe Neden-Sonuç Cümleleri Etkinlikleri İndir 105.Sınıf Türkçe Deyimlerin Anlamları ve Cümle Tamamlama Etkinlikleri5.Sınıf Türkçe İkilemeler-Atasözleri Etkinlikleri5.Sınıf Türkçe Eş Sesli Kelimeleri Bulma Etkinlikleri-Çalışma Sayfaları5.Sınıf 5N1K Etkinlikleri5.Sınıf Türkçe Eş ve Zıt Anlamlı Sözcükler Etkinlikleri İndir 11Cümlenin Öğeleri Etkinlikleri5.Sınıf Türkçe Sert Ünsüzlerin Yumuşaması Slaytı5.Sınıf Türkçe Ünlü Düşmesi Etkinlikleri5.Sınıf Türkçe Noktalama İşaretleri Konu Özeti Slaytı5.Sınıf Türkçe Kurallı ve Kuralsız Cümleler Etkinlikleri5.Sınıf Türkçe Ana Fikir Etkinlikleri5.Sınıf Türkçe Öznel-Nesnel Anlatım Etkinlikleri İndir5.Sınıf Türkçe Sıfatlar(önadlar)Etkinlikleri İndir5.Sınıf Türkçe Hikaye Unsurları Etkinlikleri5.Sınıf Türkçe Dilbilgisi Konu Özeti Slaytı