Ana Arı | Arı Islahı ve Tescil İşlemi - ANA ARI SATIŞI | ANA ARI ÜRETİMİ | Sertifikalı
05 Ocak 2017, 10:03
Arı Islahı ve Tescil. Ülkemizin en önemli sorunlarından birisi de arı ıslahıyla ilgili - Orta Anadolu Arı Irkı ıslah ediliyor-2015 yılında tescil için Bakanlığa sunulacak ırk için hedef kovan başı üretimi 10 kg ... Orta Anadolu arı ırkı ıslahı projesinin
Ülkemizin en önemli sorunlarından birisi de arı ıslahıyla ilgili gelişmelerin sınırlı kalmasıdır. Arı ıslahı çalışmaları, ana arıların çiftleşmelerinin control edilememesi, suni tohumlamanın güç olması gibi nedenlerle zor olmaktadır. Ülkemizde yerli ve yöresel tescil edilen arı ırkının varlığı ıslah edilmiş anlamını taşımamaktadır.
Arı genotiplerine ait Tescil işlemi, Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı tarafından 28150 sayı ve 22 aralık 2011 tarihli resmi gazetede yayınlanan Evcil Hayvan Genetik Kaynaklarının Tesciline ilişkin yönetmeliğe göre uygulanmaktadır.
Bu yönetmeliğe göre yüresel ve yerli evcil hayvanların Tescil sahibi Bakanlıktır. Ancak, yönetmeliğin ilgili maddesine göre gerçek ve tüzel kişilerin tescil alması için çeşitli ıslah uygulamaları ile oluşturulan saf ve melez tipler, hat, ekotip ve hibritler hakkında bilimsel belge, makale ve genotipi geliştiren tarafından onaylanarak ve gerekli formları doldurarak Genel Müdürlüğe başvurması gerekmektedir (http://www. resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111222-7. htm).
Bu başvuruyu takiben Hayvan Genetik Kaynaklar Komitesi tarafından Tescil süresince aday arı genotipi ve pedigrili yetiştiricilik uygulamaları, beyanlar ve genotipin devamlılık hususları Komite tarafından yetkilendirilen uzman kişilerce denetlenir. Tescil işlemi sonrasında fenotipik ve genotipik niteliklerini devam ettirmek, bu özellikleri yönünden bir örnek olmak ve bu özelliklerini döllerine geçirebildiği bilimsel olarak tespit edilerek ıslah ürününe ait işlem gerçekleşmiş olmaktadır.
Tescil, Islah işlemlerine geçmeden evvel arı ile morfolojik kriterlerin belirlenmesi ve standart olarak bölgede yetiştirilen standart arı genotiplerinden morfolojik olarak en az bir karakter yönünden farklı ve üstün olması veya DNA testi ile bu farklılığın belirtilmesi gereklidir. Geliştirilen arı genotip hattı bu özelliklerini sonraki generasyonlarda devam ettirmeli ve yeknesak bir fenotip sergilemelidir.
Bu işlemlerin belirlenmesi için uzman kişiler tarafından arının bir sezon içerisinde test edilmesi gereklidir. Islah eden kişinin ıslah ettiği arı genotipini korumakla yükümlü olması ve elinde tutmakla sorumlu olması gereklidir. Islah çalışmalarında ise ilk yapılacak işlem, ülkemizde yerli kaynakların potansiyelini görmekten geçmektedir. Ülkemiz arısının bölgelere göre sınıflandırılması ve performanslarını belirlemeden yapılan uygulamalar ıslah işlemini başarısızlığa sürükleyecektir. Bu nedenle elimizdeki arı gen kaynaklarını bölgesel olarak test ederek gerekli bilgileri toplamamız gereklidir.
Bu işlemleri yaparken arı genotiplerinin belirlenmesi, taşıdıkları gen bilgilerine de sahip olmak için moleküler çalışmalardan faydalanılmalıdır. Islah edilen materyallerin ana  baba ebeveynlerini koruyarak yapılan ana arı üretimin kontrolü yine moleküler tekniklerle sağlanmalıdır. Arı ıslahında ülkemizde en önemli kriterler; yüksek verim ve hastalık ile zararlılara dayanıklılıktır. Bunu başarmak için geniş adaptasyon kabiliyetine sahip arı genotiplerini ıslah etmek gereklidir. Islah için takip edilecek ikinci yol, verimli görülen kolonileri akrabalı yetiştirme yaparak genetik dengeyi kontrol altına almakdır. Bunların yetiştirilmesinde suni tohumlamadan faydalanılmaktadır (Haberl ve Tautz, 1998). En az iki farklı bu şekilde yetiştirilen üstün performanslı arı kolonileri arasında melezleme yaparak melez azmanlığından faydalanmak mümkündür(Ruttner, 1972). Bu şekilde oluşturulan koloniler hat olarak isimlendirilir.
Hatlar, melezlenecek ise bunlardan biri erkek koloni olarak kullanılır. Bu tip hatlara parent hat veya ebeveyn adı verilmektedir. Bunlardan ortaya çıkan yeni genotip ise hibrit arı genotipidir. Bu tip arı genotipi homojen yapıda olup ana arı üretimi bu genotiplerden sağlanabildiği gibi verimli ana arılarla herhangi üreticide bulunan verimli erkek arılar çiftleştirilerek verimlilik sağlanabilmektedir. Bu şekilde arı genotiplerine geniş adaptasyon kabiliyeti de sağlanmış olmaktadır. Islah çalışmalarının en önemli kısmı suni tohumlama ile genotiplerin melezlenmesi ve korunması aşamasıdır. Bu aşama oldukça yüksek oranda işçiliğe gerek duyulmakta ve ıslah işleminde ana arı üretimini sınırlandırmaktadır. Bu işlemin azaltılması yoluyla yapılan uygulamalar arıcılığa büyük yön verecektir.
Arı genomunda ıslahında DNA dizileme teknolojinin kullanılması bu konuda birçok biyoinformatik bilginin kullanılarak sonuca gidilmesi emek ve zaman bakımından büyük bir avantaj sağlayacaktır. Maalesef ülkemizde bugüne kadar tüm genom analizi yapılmış bir arı ırkımız olmadığı gibi karşılaştırma yapacak biyoinfromatik veri tabanımızda yoktur. Özellikle transkriptom bölgelerde yapılacak işlemler bu konuda birçok soruna kısa yönden çözüm sağlayacaktır.
Bu işlem ancak yeni nesil generasyon cihazları vasıtasıyla yapılacak genom dizileme ile ilgili SNP haritalarının belirlenmesiyle gerçekleşebilir. Bilinen bir genom ile karşılaştırma yapılarak genotiplerin ıslahında ilerleme kaydedilebilir. Arı ıslahında araç olarak kullanılacak bu işlem sayesinde arı genotipleri istenilen özellikler doğrultusunda gerekli biyoinfromatik bilgilerle yönlendirilebilir. Dünyada arı genomu üzerinde yapılan araştırmalar bu yöne kaymaktadır.
Ülkemizde bulunan arı gen kaynakları birçok farklı gen taşıdığı için çok kıymetlidir. Diğer tarafdan bu kadar zengin genetik kaynak içerisinden ıslah edilmiş bir arı genotipini bulunmaması da ülke için büyük bir kayıpdır. Islah işlemi, genotiplere ait geniş bir varyasyon elde edilmesi ve bu varyasyonu kullanılarak içlerinden en verimli genotiplerin seçilmesine dayanmaktadır. Bu varyasyon oluşturulmasında ya melezlemelerden veya gen kaynaklarından faylanılmaktadır. Daha önce ıslah edilmemiş bir populasyonda ıslah yapmak oldukça kolaydır ancak elde edilen ebeveylerin de korunması o kadar önemlidir. Son yıllarda kullanılan biyoteknolojik yöntemlerin uygulanmasıyla ebeveynler takip edilebilmekte ve korunabilmektedir.
Özellikle karakterleri kontrol eden genleri ait bilgilerin ıslah edilmemiş populasyonlarda çok çeşitli oranda bulunması ülke için bu konuda büyük bir kazançdır. Arı genotiplerinin değerlendirilmesi, ıslah edilen bir genotipin ortaya konulması anlamını taşımaktadır. Islah işlemi zor bir uygulama yöntemi olmakta ve ıslah edilen arı ebeveynlerinin korunması konusunda yüksek teknolojilerden faydalanılması gerekmektedir.
Arı genotiplerini ıslahında en çok kullanılan biyoteknolojik yöntemler moleküler genetik uygulamaları ve suni tohumlamadır. Her iki biyoteknolojik yöntem arı genotipleri içerisinde seleksiyon ile en performanslı arı ırkının seçilmesi için genetik kaynaklardan faydalanmaya ihtiyaç duymaktadır. Ülkemizin arı ıslahı konusunda çalışmaları oldukça yeni olmakla beraber, ilerlemeler çoğunlukla morfolojik kriterlerdeki değişime bağlı kalmaktadır.