23 yıllık doğa mücadelesi
‘Türkiye Çöl Olmasın’ sloganıyla, Anadolu’da yaşanan erozyon ve çölleşme tehlikesine dikkat çekmek amacıyla yola çıkan TEMA Vakfı, ülke çapında gerçekleştirdiği projelerine son hız devam ediyor. Vakıf, tüm Türkiye’yi kapsayan ‘81 ilde 81 Orman Projesi’ni 2017 senesine dek sürdürmeyi planlıyor.
TEMA Vakfı’nın temelleri iki toprak sevdalısı Hayrettin Karaca (Toprak Dede) ve A. Nihat Gökyiğit’in (Yaprak Dede) bir araya gelmesine dayanıyor. Amaçları Anadolu’da yaşanmakta olan erozyon ve çölleşme tehlikesine kamuoyunun dikkatini çekmek olan Karaca ve Gökyiğit, TEMA Vakfı’nı 1992 yılında kurdu. İkilinin hedefi bu konuda verdikleri mücadelenin devlet politikası haline gelmesine katkı sağlamaktı. TEMA’nın “Türkiye Çöl Olmasın” sloganı toplumda büyük yankı uyandırdı.
TEMA Vakfı’nın kuruluş döneminde, doğa koruma konusu ülke gündeminde maalesef bugünkü kadar öne çıkmadı. Kamuoyu doğadaki bozulmaların farkına yeni yeni varmaya başlamış, bu alanda sosyal sorumluluk kavramı henüz gelişmemişti. 1992 Haziran’ında Brezilya’nın Rio de Janeiro kentinde yapılan dünyanın ilk Yeryüzü Zirvesi, devletlerin insanın ekosistemler üzerinde yarattığı tahribatı kabul etmesi ve buna karşı verilen mücadeleleri küreselleştirerek ön plana çıkarması açısından önemli bir dönüm noktası oldu. Zirve, aynı zamanda sivil toplumun güçlü bir aktör olarak sahneye çıkmasında önemli rol oynadı. “Toprak Yaşamdır” sloganıyla bugün 23’üncü yaşını kutlayan TEMA Vakfı’nın kuruluşu işte bu zirveden sadece birkaç ay sonra gerçekleşti.
TEMA’nın varoluş nedeni yaşama yani toprağa sahip çıkmak. Türkiye’de 743 milyon ton toprağın erozyonla kaybedildiği günümüzde TEMA Vakfı, sürdürülebilir yaşam ilkesiyle yola çıkarak başta topraklar olmak üzere doğal varlıkların korunması için mücadele veriyor.
Tema Vakfı Kurucusu Hayrettin Karaca
Vakfın hedefleri arasında toprakları tehdit eden erozyon ve çölleşme tehlikesine dikkat çekmek, toprakla birlikte dünya üzerindeki ekosistemi oluşturan su, orman, biyolojik çeşitlilik gibi tüm doğal varlıkların korunması ve insan kaynaklı iklim değişikliğine dair politikaların ve toplumsal bilincin oluşturulması için çalışmak, tarım alanları, çayır ve meraları korumak ve amacı dışında kullanılmasını önlemek ve doğal varlıkların korunması için gerekli yasal düzenlemelerin yapılmasına öncülük etmek yer alıyor.
TEMA Vakfı aynı zamanda bu konulardaki mücadelesi doğrultusunda siyasi partilere, resmi ve özel kuruluşlara, eğitim kurumlarına ve basın yayın organlarına toprak erozyonunun nedenlerini anlatmayı görev ediniyor ve Türkiye’nin çöl olma tehlikesini ve bunun vahim sonuçlarını anlatıyor.
TEMA Vakfı, 81 ilde gerçekleştirdiği projelerle gündemde olan bir oluşum. Vakfın projeleri ağaçlandırma, çölleşmeyle mücadele, kırsal kalkınma ve biyolojik çeşitliliği koruma üzerine yoğunlaşıyor.
Vakıf, 2008 yılında İş Bankası sponsorluğunda hayata geçirdiği ’81 ilde 81 Orman Projesi’ni 2017 senesine kadar sürdürmeyi hedefliyor. Ormanları genişleterek erozyon ile mücadelede etkinleşme ve karbon tutumunun artırılması amacıyla yola çıkılan proje, 81 ilde 2.205.000 adet fidan dikimi ile toplamda 1470 hektar orman alanı tesis edecek. 2012 yılı sonu itibarıyla fidan dikimlerinin tamamlandığı projede 2017 yılı sonuna kadar bakım, koruma ve tamamlama çalışmaları sürdürülecek. Bu projede İş Bankası’nın sponsorluğunun yanında Orman ve Su İşleri Bakanlığı da ağaçlandırma sahalarının tesisi ve bakım çalışmalarını yürütüyor.
Vakıf, çölleşmeyle mücadele kapsamında ‘Crop-Mal’ (Marjinal Kurak Alanların Korunması için Rasyonel Fırsatlar Yaratma) projesini hayata geçirdi. Konya, Karapınar, Ereğli ve Karaman bölgelerinde 2009 ve 2012 seneleri arasımda yürütülen projede geleneksel arazi kullanımı yöntemlerinin geliştirilmesiyle çölleşmeyi önlemeye katkı verilmesi ve yöre halkına alternatif geçim kaynakları yaratılması amaçlandı. Mitsui Çevre Fonu sponsorluğunda gerçekleştirilen projede Çukurova Üniversitesi’nin ortak çalışması ile birlikte bölgenin toprak, su, bitki örtüsü ve iklim özellikleri analiz edilerek mevcut arazi kullanımının iyileştirilmesi sağlandı.
Kırsal kalkınma projeleri kapsamında vakıf, Borusan Holding iş birliği ile Afyonkarahisar’daki belirli bölgelerde çalışmalarda bulundu. 2010 – 2014 tarihlerinde yürütülen projede geleneksel ve tarımsal üretim alışkanlıkları yerine, pazardaki ihtiyacı karşılamaya yönelik çağdaş bir tarımsal üretim sistemi kurularak, bölgede yaşayan insanların gelir düzeyi ve yaşam kalitesini yükseltmek hedeflendi. Bu doğrultuda çiftçilere teorik uygulamalı eğitimler verildi. Eğitimlere 3700 çiftçi katıldı.
TEMA Vakfı, biyolojik çeşitlilik koruma projeleri kapsamında 2007–2011 tarihlerinde Kaçkar Dağları Sürdürülebilir Orman Kullanımı ve Koruma Projesi’ni hayata geçirdi. Artvin’in Yusufeli bölgesinde yürütülen projede Kaçkar Dağları’ndaki ormanlarda bulunan tüm bitki ve canlılar çeşitli üniversitelerden 20 kişilik bir uzman kadro tarafından tanımlandı. Alandaki nadir ve nesli tehlike altında olan yaban hayvanları araştırıldı.
TEMA Vakfı, toplumun her kesiminde toprak ve ekolojik okur-yazarlığın yaygınlaşması için eğitim programları geliştiriyor. 5 -14 yaş grubu çocuklar, 12 – 23 yaş arası gençler, öğretmenler ve üniversitelileri hedef kitle olarak gören vakıf, Milli Eğitim Bakanlığı ile 1999 yılından beri devam eden işbirliği dahilinde her yıl önceden planlanan beş ayrı şehirde üç gün süreli “Çevre, Toprak ve Toprak Sorunları” seminerleri düzenliyor.
Seminere Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlı okullarda görev yapan, ana sınıfı öğretmenleri, sınıf öğretmenleri, branş öğretmenleri ve idareciler katılıyor. Seminer programı başta toprak sorunları olmak üzere, bölgede öne çıkan temel çevre sorunlarını ve saha çalışmalarına odaklanıyor. Vakıf aynı zamanda geçtiğimiz senelerde ‘Okullar Hayat Olsun’ projesini hayata geçirdi. MEB’e bağlı okulların bahçelerini kapsayan projede yeşillendirme çalışmaları yapıldı. Seçilen bir pilot okulda yerel belediye ve İstanbul İl Milli Eğitim Müdürlüğü ile ortaklaşa hareket edilerek ‘Yaşam Bahçesi’ projesi oluşturuldu.
TEMA Vakfı, 1996 yılında kütüphane ve arşiv bölümlerinden oluşan Bilgi Belge Merkezi’ni kurdu. Toplumda çevre bilincinin yaygınlaşması için her türlü materyali barındıran merkezde vakfın çevre konusunda çıkan tüm haberlerinin yanında, geçmişe ve günümüze ait çevresel olayların tutulduğu bir arşiv bulunuyor. Merkezin kütüphanesinde bulunan 5000’e yakın kitap ve süreli yayın ise kurumiçi ve dışı araştırmacılara bilgi desteği sağlıyor.
TEMA Vakfı uluslararası alanda da etkin olarak faaliyet gösteriyor. Vakıf, dünyada toprak erozyonu, çölleşme, doğal varlıkların korunması ve iklim değişikliği konularındaki yeni araştırmalar, uygulamalar ve faaliyetler hakkındaki son gelişmeleri iletişim içinde olduğu uluslararası ağlar aracılığıyla izliyor. Aralarında Avrupa Çevre Bürosu, Çevre Kültür ve Sürdürülebilir Kalkınma için Akdeniz Bilgi Ofisi ve Uluslararası Doğayı Koruma Birliği’nin de bulunduğu pek çok kurum ve oluşuma üye olan TEMA Vakfı, takip ettiği yayınlar ve uluslararası seminerler sonucunda projeler uyguluyor.
TEMA Vakfı’na farklı yollardan destek olmak mümkün. Vakfın internet sitesi aracılığıyla genel bağışın yanı sıra fidan veya kullanılmış kağıt bağış da yapılabiliyor. Vakıf kullanılmış kağıt bağışı için İstanbul ve İzmir illerinde kağıt toplama kutuları temin ediyor. Vakfa destek olmanın başka bir yolu ise gönüllü olmak. Web sitesinden yapılan kayıt sonucunda gönüllüler, vakfın gerçekleştirdiği çeşitli faaliyetlere aktif rol alıyor. Web sitesi için tıklayabilirsiniz.