iştirakî: Frantz Fanon
Fanon, Fransızların elindeki Karayip Adaları’ndan biri olan Martinik’te, 1925’te dünyaya gelir. Ada, yerli halkı imha edip, şekerkamışı yetiştirmeleri için Afrika’dan köle, Hindistan’dan sözleşmeli işçiler getiren Fransızların sömürgesidir. Fanon’un politik uyanışı, 1939’da, on dört yaşında başlar. Bu dönemde sömürge karşıtı bir şair, aydın ve bir öğretmen olan, Aimé Césaire ile tanışma şansına nail olur.
Bir sonraki yıl Nazi yandaşı Vichy rejimine sadık beş bin Fransız gemici adaya çıkış yapar ve o güne dek genelde kendilerini Fransız olarak kabul eden siyahî Martinikliler, bu gemicilerin saldırgan, ahmak ve sarhoş saldırılarına maruz kalırlar. Kendi memleketlisinin bir Fransız gemici tarafından dövüldüğünü gören genç Fanon, gemicinin karşısına dikilir. Aynı Fanon, on yedisinde, faşizme karşı mücadele etmek için Hür Fransız Güçleri’ne katılır. Fanon’un öğretmenlerinden biri beyazlar arasındaki bir kavganın siyahların kavgası olmadığı hususunda öğrencilerini uyardığı gün, Fanon arkadaşlarına bu lafı eden öğretmenin “puştun teki” olduğunu söyleyip, onlara “hürriyet her nerede ve ne vakit tehdit altında ise ben kendimi ona adayacağım.” der.
Savaş sonrası Fanon, Fransa’da tıp okur ve psikiyatri alanında uzmanlaşır. İlk kitabı Kara Deri, Beyaz Maskeler'i 1952’de, yirmi yedi yaşında iken yayımlar. Kitap, siyahî karşıtı dünyada siyahî olmanın canlı tanıklığını aktarır. Martinik’ten çıkış alıp yolculuğuna Fransa’da devam eden kitap, toplumsal gerçeklik ışığında, buradaki dili, cinsel arzuyu, dünyaya iliştirilmiş mevcudiyeti ve siyahların ırkçı bir toplumda varsaydıkları takdir politikasını ve psikolojisini inceler. Muazzam bir çalışma olarak kitap, hürriyet fikrine sadakatle bağlıdır. Fanon, kitabı üniversiteye takdim eder ancak genelde akademi gençlerin zekâlarını örgütlü olarak aptallaştıran ve onların özgür çalışmalarını baltalayan bir kurum olduğu için sözkonusu çalışma kabul edilmez. Kitabın yayımcıları, kitabın şiirsel ve bildirimsel diliyle ilgilenirler. Belli bir noktada takıldıklarında Fanon, onlara şu cevabı verir: “Oradaki ifadeyi tam anlamıyla izah edemem sizlere. Bu tarz şeyler yazarken okurun sinirlerine dokunmaya çalışıyorum. Yani yazdıklarım aslında akıl dışı ve fazlasıyla hissîdir.”
Bugün artık ırkçılığın modern dünyanın teşekkülünde esaslı bir rol oynadığı ve Siyah Deri, Beyaz Maske'nin modern dünyanın en önemli kitaplarından biri olduğu ciddi akademilerce kabul edilmektedir.
Fanon'un kanaatine göre, millî kurtuluş hareketlerinin sundukları vaat, millî bilincin yerini toplumsal bilince bırakmadığı takdirde, gerçekleşme imkânı bulamaz. O, esas kabul ettiği ve insanî murad olarak nitelediği şeyi gerçek kılacak ikinci bir mücadeleye işaret eder. İlk kitabında olduğu gibi son kitabında da Fanon, insan özgürlüğüne yönelik sadakatini sürdürür.
Fanon'un eserleri, Güney Afrika’daki siyah hareketine, Amerika’daki tutsak aydınlara ve ırkçılıkla sömürgecilik karşıtı mücadele vermeye niyetlenen ama aynı zamanda bu mücadeleleri kendi dar ufuklarına hapsedip onları yozlaştırmaya çalışan yeni seçkinlere karşı direniş geliştirmek zorunda kalan tüm insanlara ilham verir.
Alevlerin ve kurşunların, devletin sıktığı kurşunların eşlik ettiği bu yol, Fanon'un insanlığa, tüm insanlığa bağlılığını yeni kuşaklara acilen yeniden hatırlatmayı emrediyor.