Telgraf istanbul - səhifə 11
Mösyö Briand Ankara itilâfnâmesi hakkında Meclis-i âyân da beyanatta bulunarak ilk müzakerelerin tarihçesini yapmış, Sevres muâhedesi mûcibince kendisine verilecek olan bir memlekette harp etmek için doksan bin asker bulundurmanın Fransa’ca mümkün olmadığını sulh meclis-i âlisine ispat ettikten sonra, Ankara murahhas göndermek hususunda ilk teşebbüsü icra ettiğini hatırlatmış ve birinci itilâfnâmenin Anadolu tarafından kabul edildiğini, ba’de’l- tezkere mükâlemât inkıta’a uğrasaydı ne gibi ahvâl tahaddüs ederdi, sualini ârad etmiştir.
Mösyö Briand General ( Gouraud )’yu bir lisan-ı sitâyişle zikr ettikten sonra ber-vech-âtî ilâve eylemiştir:
Son Ankara İtilâfnâmesi:
Fransız medeniyeti memleketi olarak telâkki ettiğimiz Suriye üzerindeki vekâletimiz icrâsına müsaittir. Biz Suriye’de halka boyunduruğumuzu geçirmek maksadıyla değil, fakat kardeş olarak bulunuyoruz.
Mösyö Briand Türklerle sulhun fevâid-i mâneviyye temin edeceğine kanidir.
Hatib sulhun müttefiklere karşı gayr-i hâlisâne bir hareketle yapılmış olmasını red ederek ber-vech-âti ilâve etmiştir:
Sulh-ı umumî için müttefiklerin haricinde hiçbir şey yapmayacağımız muhakkaktır.
[ SAÎD HALÎM PAŞA’NIN ŞEHÂDETİ HAKKINDA ]
( Journale İtalya )’dan:
Memurîn-i zabıta arasında ( …. ) tahminat deveran ediyor. ( …. ) ait olan tahminat şu merkezdedir: Katil Roma’dan tanınmaksızın diyar-ı ecnebiyyeye mufarakat etmiştir. Yahut firar için münasip bir fırsata intizâren birinin hânesinde ihtifâ etmiştir. Cinayetin Ermeni komitecileri tarafından îka olunup olunmadığı ve mahiyet-i siyasiyyeyi hâiz olup olmadığı henüz tahakkuk etmemiştir. Zabıta fi’l-i katlin İstanbul’da mı, Ermenistan’da mı, yoksa Roma’da mı tertip edilmiş olduğu hususunda mütereddid bulunuyor. Ermeni suikastçıları tarafından Prens Saîd Halîm Paşa’nın idama mahkûm olanlardan biri olduğu tahakkuk etmiş gibi görünüyor. Şimdi sıra Türk ordusunun başında bulunmuş olan ( Enver ) Paşa’ya gelecektir.
( 1 Şubat 1922, sayı.72, s.2 )
ISRAR ETMEMELİ İMİŞİZ
İngiliz matbuâtı Ankara hükûmeti Misâk-i Millî şerâitinde ısrar ettiği takdirde düvel-i müttefikanın Türk- Yunan şerâit-i sulhiyyesini kendileri ta’yine mecbur olacaklarını beyanda müttefik buluyorlar.
Yunan menâbi’inden intişar eden malumata göre, Yunanistan’ın vaziyet-i mâliyyesi oldukça vahîmdir. Maliye nezâreti artık zabıtanın maâşâtını te’diye edemeyecektir. Atina efkâr-ı umumiyyesi endişededir.
( 7 Şubat 1922, sayı.73, s.4 )
[ KİLİKYA KÂMİLEN TAHLİYE EDİLDİ ]
Kilikya, Fransız kıt’aâtı tarafından kâmilen tahliye edilmeye ( …… ) ( …… ) sına ( …….. ) tarafından ( …….. ) Türk taht-ı idaresine avdet etmiştir.
Bir menba’dan alınan malumata nazaran Ankara memurîni bütün ahaliye karşı bilâ- tefrîk-i cins ü mezhep pek büyük bir hayırhahlık göstermiştir. Fransız kıt’aâtı tarafından tahliye ameliyesi fevkalâde bir intizam dâhilinde icrâ edilmiştir. Fransa Kilikya’da kalmak istemeyen Ermeni milliyetçilerine karşı her türlü teshîlâtta bulunmuş ve bunlar hakkında fevkalâde âsâr-ı irâd etmiştir. ( Franklin Bouillon ) heyeti Kilikya’da kalan Hıristiyan ahali için icap eden bilcümle teminatı istihsal etmiştir. Hıristiyan ahali nisana kadar hizmet-i askeriyyeden istisnâ edilmiş ve muhacirlere ait emvâl ve emlâkin ziyâ’ından vikayesi temin edilmiştir. Fransa hükûmetinin Adana, Mersin ve Ayıntap’ta bulunan mümessilleri verilen teminatın icrâsına nezâret edeceklerdir. Bütün ahali sakin ve emin bulunmaktadır.
[ YUNAN İ’TİSÂFÂTI İNTİBAH HUSÛLE GETİRDİ ]
Amerikalı gazetecilerden Mister Price Hâkimiyet-i Milliye gazetesinin bir muharririne beyânât-ı âtıyye de bulunmuştur:
Aylarca emelimi Anadolu’ya ( ……….. ) teşkil ediyordu. İstanbul’dan sonra gayem Ankara oldu. ( …… ) bu gayeme eriştim. ( ……. ) bugün işte ve mes’ut ( …… ) görmek, memnun ( ………. )
Haksız hücumlara, haksız muamelelere maruz kalan Türkiye’yi ve Türkleri daima müdafaa ettim. Ve buna da devam edeceğim. İstanbul’u evvelce de tanımıştım. Fakat Anadolu’ya ilk defa olarak ayak basıyorum ve haftalarca burada kalacağım.
Amerika’da Türkiye aleyhinde, ( İzmir ) meselesi ele alınarak pek büyük propagandalar yapıldı. Fakat Yunanîlerin mezâlimi, tüyler ürperten fecâyi’i bütün Amerikalıların vicdanında büyük bir intibah husule getirmiştir. Bu Türkiye için mesut bir hadisedir.
[ HİNTLİLERİN TEBRİKATI ]
( Le ) Petit Journal’den:
Hindistan Hilâfet Konferansına riyâset eden Kasım Ağa Han İngiliz-Afgan muâhedenâmesiyle istiklâl-i tam istihsal ettiklerinden dolayı Afganîleri ve Yunanîlere karşı kazandıkları muzafferiyetten dolayı da Türkleri tebrik etmiştir.
( ENVER ) PAŞA’NIN TEVKİFİ
Petersburg’tan gelen bir habere nazaran ( Enver ) Moskova hükümetinin emri ile tevkif edilerek Rusya şehirlerinden birinde nezârete alınmıştır.
( 7 Şubat 1922, sayı.73, s.2 )
[ ANKARA İTİLAFNÂMESİ HAKKINDA ]
Lord Curzon Fransız- Ankara i’tilâfını şu yolda tensip ediyor:
Madde 1_ Tarafeyn-i akdin arasındaki hal-i harbe nihayet verilecektir, diyor. Bu şüphesiz bir mütarekeden daha vâsi’ bir manayı tanzim eder. Harbin hitâmı mütareke değil, sulhtur. Çünkü mütareke harptir. Fransa bu itilafı ile Ankara Büyük Millet Meclisi’ni tanımaktadır.
Altıncı madde_ İtilâfın yalnız Kilikya’ya şâmil olduğundan bahsetmiyor. Binâenaleyh umum Türkiye ile bir sulh akd edildiği mânâsı çıkabilir. Sekizinci madde ile İngiliz sil3ahları tarafından feth edilmiş zengin bir vilâyet Türklere iade ediliyor. Lord Curzon mütarekenin Türkiye’ye Bağdat şimendiferinin isti’mali hakkını veren maddesini tenkit ediyor.
Lord Curzon ekalliyetlerin hukuku hakkında ittihaz edilen tedâbirîn müessir olabileceğine kanaat hâsıl etmediğini ve bilhassa Bağdat şimendiferinin Türkler tarafından isti’mâlinin İngiltere için bir tehlike teşkil edeceğini bildiriyor.
( 7 Şubat 1922, sayı.73, s.3 )
PAPULAS ATİNA’YA GİDİYOR
( Neu ) gazetesinden:
Başkumandan General Papulas’a Atina’ya gelmek için on gün mezuniyet verildiği resmen tebliğ olunuyor. Papulas’ın Harbiye Nâzırı Teodokis ile bil-müşâvere ahîren İzmir’de kendisi ile General Dosmonis arasında tahaddüs eden hadiseyi hall u fasl için davet edildiği daha ziyade muhtemel bulunmaktadır.
[ YUNANİSTAN HARBE HAZIRLANIYOR ]
“Yeni Gün” yazıyor:
Yunanlılar son günlerde ihzârât-ı askeriyyelerine kemal-i germî ile devam eylemektedir. Bilhassa Aydın ve İzmir kurâsında Makedonya’dan celp edilmiş olan yedi çete reisinin faaliyette bulunarak bir teşkilât-ı hususiyye vücuda getirmeye çalıştıkları muhakkaktır. Bunlar cephe gerilerindeki Türk köylerine baskın yaparak harekât-ı askeriyyemizi işgal maksadıyla teşekkül eylemekte imişler. Diğer taraftan Sisam Rumlarından mürekkep bir çete dahi aynı maksatla İzmir’e gelmiş ve sûret-i hafiyyede Uşak cephesine sevk edilmiştir. Evvelki gün iki Yunan torpidosu ile birlikte limana gelen büyük bir nakliye gemisinden 5 bin asker ihraç edilmiş ve kışlaya yerleştirilmiştir.
Buna müteakip nakliye sefinesinden 3 batarya seri ateşli top çıkarılmış ve hemen trenle cepheye sevk edilmiştir. İzmir’deki ( Tatlısu ) varakaları yeni baştan bâkî-pervazlığa başlamıştır.
( 10 Şubat 1922, sayı.74, S.4 )
[ İSMET PAŞA’NIN BEYÂNÂTI ]
Ordumuz günden güne kuvvetleniyor. Ordumuz hâl-ı hâzırda Yunanlıları denize dökmeye hazırdır. Daha yirmi sene son neferimize kadar harbe devam edebiliriz. Çünkü Anadolu hayat ve memat ve bir namus-ı millî meselesi karşısında bulunduğunu bilir. İzmir meselesini silâhla hal etmek mecburiyetindeyiz.
[ NE KADAR ESİR VERDİK ]
Harb-i umumîde muhtelif devletler ordusuna ( 129,644 ) zabit ve neferimiz esir olmuştur. İngiliz Ordusuna esir olan ( 119,255 ) kişiden biri mirliva, ( 488 )’i ümerâ, ( 1062 ) si yüzbaşı, 1425’i mülâzım-ı evvel, 2124’ü mülâzım-ı sâni, 1184’ü zabit vekili, 149’u imam ve 112. 262’si de neferdir.
Rus Ordusu’na esir olanlar ise 4 miralay, 9 kaymakam, 41 binbaşı, 319 yüzbaşı, 278 mülâzım-ı evvel, 325 mülâzım-ı sâni, 699 zabit vekili, 10 imam, 46 kâtip ve memur, 8000 nefer; Fransız ordusuna esir olanlar cem’an 1052 zabit ve nefer, İtalya’da bulananlar dahi 3 zâbit ve 3 neferden ibarettir.
İngiltere’deki üserâmız kâmilen iade edilmiştir. En ziyade felâketlere uğrayan ve bakılmayan üserâmız Rusya’dakilerdir ki ma’at-teessüf bunlardan pek çoğu açlıktan ve soğuktan vefat etmişlerdir.
Anadolu ordusu için Avrupa’ya sipariş edilmiş olan azîm levâzımât-ı techiziyye ( Antalya) ya ihraç edilmiştir. Diğer siparişler de yoldadır.
[ ATİNA’DA ŞİDDETLİ NEŞRİYAT ]
( Moyordimisis ) gazetesinin altı sütun üzerine Yunan hükûmet-i hâzırası aleyhinde yazdığı bir fıkrada diyor ki: “Yunan evlâtları; ruhunuz yüksek, yüreğiniz korkusuz olduğu halde şimdiki fırkaların manzûme-i hükümetine birinci hücumu yapmalıyız. Biz anladık. Şimdi gafletten ayılıyoruz. Çocuklarımızın ve vatanımızın halâs ve necâtı bizim elimizdedir.”
Prooya gazetesi de bir baş makalesinde Şark meselesinin Yunanistan için pek ziyade ( gayr-ı müsait ) şerâit dâhilinde taht-ı tezekkür ve tetkike alınmakta olduğunu ve bu gayr-ı müsaid şerâitin ta’dili ancak kralın istifasıyla kabil olabileceğini yazıyor.
ATİNA VE TAARRUZUMUZ
Yunan başkomutanlığı vârid olan mevsuk malum3ata nazaran, Kuvâ-yı Millîye, Yunan şerâit-i sulhiyyesinin ilânını müte’akip derhal taarruza teşebbüs etmek üzere fevka’l-beşer bulunuyor. Atina gazeteleri, Ankara’nın Yunanistan’ın şerâitine beyan-ı muvafakat etmeyeceğini zannediyorlar.
[ TAHLİYE EDİLDİLER ]
Adana hapishanesinde mevcut mücrimîn-i siyasiyye tahliye edilmişlerdir.
Temps gazetesi Türklerle Yunanîlerin Anadolu’da yeniden muhâsemâta başlamalarına mümâna’at lüzumunda ısrar ve Türkler ile Yunanîlere şerâit-i sulhiyyeyi cebren kabul ettirmekten serâhaten vazgeçmek lâzım geldiğini beyân ediyor.
1914’te bir istilâ muharebesi için Almanya’ya iltihak eden Türkiye, bugünkü Türkiye değildir. Bâ-husus tedâbir-i zecriyye ile Şark’ta tesîs-i sulh hiçbir zaman mümkün olamaz. Cihan ihtilâlini tavsiye etmek de olmaz. Buna rağmen, başka yerlerde Sovyetler ile müzakereye ancak Rusya’ya gönderilen kuvâ-yı seferiyyelerin adem-i muvaffakiyeti anlaşıldıktan sonra karar verilmiştir. Şu halde hiçbir ihtilâl tertip ta’yin, Ankara ile müzakereye mâni hiçbir sebep yoktur.
ANKARA İ’TİLÂFI TADİL EDİLMEYECEK
Paris’ten Daily Mail gazetesine iş’ar olunduğuna göre, Başvekil Mösyö Poincaré Ankara Şark meselesini diplomasi usul-ı mûtadesıyle tetkike karar vermiştir.
Fransa hükûmeti Türk- Fransız itilafnâmesinde bir gûne ta’dilât icrâsını kabul etmediğinden i’tilafnâme Fransa- Ankara arasında imza edildiği şekilde kalacaktır.
Topçu müfettişliği emrine me’mur edilen Şehzade Abdürrahim Efendi Hazretleri Erkân-ı harbiyyey-i umumiyye dairesinde kendilerine tahsis edilmiş olan daireye gelerek î’fayı vazifeye başlamışlardır.
Londra’dan Proodos gazetesine bildiriliyor:
Haber alındığına göre akd edilecek istikraz 15 milyon İngiliz lirası miktarındadır. Ve yüzde altı 75 santim faiz ile akd edilecektir. 15 milyon liranın 2 1/2 milyonu Armstrong fabrikası tarafından verilecek ise de bu meblağ bir sene evvel Yunan hükûmetine tevdi’ edilmiş olan mühimmât-ı harbiyyeye karşılık olarak konulacaktır. Mütebaki 12 1/2 milyon lira bir banker grubu tarafından verilecektir. Bunun bir milyon lirası siparişâta ve diğer bazı masârife tahsis edilecek, 7 1/2 milyon lirası da evvelce tesellüm edilip esmânı İngiliz müessesât-ı zirâiyyesine te’diyesi lâzım gelen mühimmat-ı harbiyye karşılığı olarak alıkonulacaktır. Mütebaki diğer dört milyon lira ise İngiltere’den yeni mühimmat ve levâzım-ı mübâya’asına tahsis edilecektir. Görülüyor ki akd edilecek istikraz mebâliğinden bir şilin bile Yunan hükûmetinin kasasına girmeyecektir. İşte istikraz şerâiti bunlardır.
Atina’da bulunan ecnebî sefaretleri Yunan filosunun son faaliyeti hakkında hükûmetten mufassal rapor talep etmişlerdir. Bahriye erkân-ı harbiyyesi bu raporu tanzime memur edilmiştir.
(10 Şubat 1922, sayı.74, s. 2-3 )
YUNANİSTAN’I ENDİŞE - BAHŞ TEBLİGAT
Gonaris kendisine vâki olan teblîgattan Atina’dakileri haberdar etmiş ve kemal-i sarahatle iş’ar olunan mevaddın aksi hakkında ümit mevcut olmadığını bildirmiştir.
Buna mebnî müte’addid defalar meclis-i nüzzar ve şûrâ-yı kralî akd edilmiştir.
İsteriyadis’in Atina’ya daveti dahi bundan ileri gelmiştir. İsteriyadis’e me’muriyet-i mahsûsa ile Avrupa’ya i’zam veyahut müşkilât-ı âtiyyeyi bertaraf etmek maksadıyla yeni kabinenin teşkili teklif edilecektir. Şerâit-i hâzıra tahtında İsteriyadis’in yeni kabinenin teşkilini kabul etmesi muhtemeldir. Atina mehâfil-i hükûmetinde büyük bir endişe ve telâş hüküm sürmektedir.
ŞARK MEKTEBİ HAKKINDA
Şark memleketlerine ta’yin edilecek sefir, konsolos ve ataşeleri yetiştirmek üzere Şark mektebine mahsus programların tanzimi ikmal edilmiştir. Dersler ticarî ve şehbenderî, hukukî, tarihî ve Şark lisanlarından ibaret olacaktır.
Lloyd George, Gonaris’e müttefiklerinden muâvenet ümit etmemesini söylemiş.
Mevsûk bir menba’dan haber alındığına göre İngiltere başvekili, Yunanistan’ın vaziyeti hakkında Gonaris’e artık kat’î yü’ı müfât ve vâzih beyanâtta bulunmuş ve 920 Teşrin-i sânisinde icrâ edilen intihabat ile tahaddüs eden hal ve vaziyet tebeddül nıkatü’l- nazarına göre mesâil-i mu’allâkanın hal ve faslını ümit etmesi el-hâletü hâzihi mümkün olmadığını suret-i kat’iyyede dermeyan eylemiştir.
Umum müttefiklerin de iştirak ettiği Yunan hükûmetince mâlum olmalıdır. Diğer istihbârata nazaran Yunan düyûnâtına müte’allik hususâttan ma’da istikraz akdi gayr-ı mümkün bulunmaktadır. İngiliz sermayedârları Yunan hükümetince kabul edilmesi gayr-ı mümkün olan birtakım şartlar dermeyan etmektedir.
ANADOLU’DAN BİR PROTESTO
Te’lif ve Tercüme Encümeni tarafından İstanbul Darülfünûn’una âtîdeki protesto telgrafnâmesi keşîde edilmiştir:
İstanbul Darülfünûn’una milletimizle alâka-yı mâneviyyesi olduğunu defaâtle ve bizzat ilândan ve mensubiyetinden istinkâf ettiği bir millet nâmına Sevres muâhedesini imza etmek zillet ve hıyanetini irtikâptan çekinmeyen ve binâenaleyh milletimizi hiçbir suretle temsil sebebiyetini hâiz bulunmayan Rıza Tevfik’in İsviçre’de in’ikad edecek beynelmilel ahlâk kongresine i’zam edileceğini haber aldık. Vâki ise şiddetle protesto eder ve bu karardan sarf-ı nazar edilmesini kemal-i tehâlükle bekleriz.
( 22 Şubat 1922, sayı.75, s.4 )
Bulgar Makedonya cemiyet-i hayriyyesinin mürevvic-i efkârı olarak Sofya’da münteşir ( Makedonya ) gazetesi son nüshalarının birinde ( Anadolu hâdisâtı karşısında Makedonyalılar ) diye neşr ettiği bir makalede, istiklâli için mücâhede ve mübâreze meydanına atılan Anadolu’nun hâl-ı hâzırda Makedonya ile bir münasebet ve alâkası olmamakla beraber emperyalizme, yabancı tasallut ve istilâlara karşı koyan böyle bir hareket-i milliyyenin tabiaten ve mantıken Makedonyalılarca dikkat ve alâka ile takip edilmesi ve bundan alınacak ders-i ibret ve intibahın Makedonyalı her fertçe mazhar-ı kabul olması lüzumu belîğ bir lisanla zikre tavsiye edilmektedir.
( 22 Şubat 1922, sayı.75, s.2 )
AMERİKA SERMAYEDARLARININ TEŞEBBÜSÂTI
İstanbul gazetelerinde okunduğuna göre İstanbul’daki Amerika Ticaret Odası Reisi ile Ankara hükûmeti arasındaki müzakerât hitam bulmuştur. Bu müzakerât mûcibince üç Amerikan şirketi 100 milyon dolar sermaye vaz’ ederek Nâfia nezâreti tarafından gösterilen yerlerde şimendifer hatlarını tesis edeceklerdir. En mühim şimendifer hatları ( Ankara - Bolu ) ( Konya – Antalya ) ( Ankara – Kayseri – Sivas ) hatları olacaktır. Müdîran ecnebî ve diğer memurlar Türk olacaktır. Şimendifer imtiyazının müddeti elli senedir.
( 22 Şubat 1922, sayı.75, s.3 )
[ ANKARA HÜKÛMETİ VE İTİLÂF DEVLETLERİ ]
Şark-ı karîb ile sulh akd etmek ve Türkiye’yi teskin ederek İslâm âlemi ile münasebât-ı tabîyye temin etmek zamanı gelmiştir.
Avrupa medeniyetinin başlıca mümessilleri sıfatıyla müttefikler, uyanmakta olan Müslümanlığın müphem hissiyâtıyla mütehassis olan bu silsile-i akvâma karşı ihtiyar edecekleri vaziyeti kararlaştırmalarıdırlar. Uzun bir zaman uyuyan İslâm, Garp medeniyetinin temasıyla garip ve mütehâlif temenniyât ile yeniden kesb-i hayat etmiştir.
Hâl-ı hâzırda bu medeniyetin ruhu İslâm milletlerine, en ziyade Büyük Britanya ve Fransa’nın vesâtetiyle sereyan etmektedir. Bu memleketlerin vaziyeti bunların iftirak ve ittihâdı İslâm âleminin Avrupa’ya karşı müteveccih muhtelif ve henüz gayr-ı muayyen aksülamellerini tayin edecektir.
İslâm milletleri Garp medeniyeti havzasında donarak onları yabancı ve tehlikeli tesiratâ maruz bırakmamak için Büyük Britanya ve Fransa birlikte hareket etmek, birlikte konuşmak mecburiyet-i kat’iyyesindedirler. Tabir-i diğerle itilâfın devam ve bekası için Fransa ve İngiltere’nin Şark-ı karîb’de ve bilhassa Türkiye hakkında edecekleri siyasete dair itilâf etmeleri lâzımdır.
Mesele ( Cannes )’de müzakere edilecektir. Hükûmetin bu müzakere dolayısıyla Ankara itilafnâmesi hakkında İngiltere ve Fransa arasında cereyan eden muhâberâtı bir beyaz kitap halinde neşr etmiş olması muhtemeldir.
Fransa’nın Kuvâ-yı Millîye ile münferit bir itilafnâme akd etmesi, hükûmetimiz tarafından müttefiklerin menâfi’-i müşterekesini ve Türkiye ile umumî bir sulh akdi muhal add olmuştur.
Kuvâ-yı Millîye’nin Müttefikler tarafından dermeyan olunacak metâlib-i ma’kuleye karşı ibraz edecekleri mukavemeti teşeddüb hususunda Ankara itilafnamesinin tesiratı ziyadesiyle aşikârdır.
Şüphesiz Fransız dostlarımız sû-i tefehhümler vuku’una sebep olan nîm-resmî memurlarının harekâtından haberdardırlar. İngiltere ve Fransa arasında vuku’ bulan muhaberâttan Ankara itilafnâmesinin bir sulh muâhedesi olmaması ve bu itilâfnâme mûcibince Ankara hükûmetinin tanınmaması itilafnâmenin sırf muhal olması, İngiltere’nin mandası altında bulunan arazi yani Irak hakkında Fransa’nın İngiltere’ye karşı husumetkârâne harekâta müsaade etmemesi, Ankara itilafnâmesiyle beraber akd olunduğu şâyi’ olan hafî muâhedelerin esassız olması, Fransa hükûmetinin sulh muâhedesinin kat’i surette tebliği esnasında evvelce müzakere olunan muâhedenin, yani ( Sevres ) muâhedesinin menâtık-ı nüfûz hakkındaki müselles itilâfnâmesinin nazar-ı itibara alınması prensibini kabul etmesi gibi memnuniyet bahş hususat tavazzuh etmiştir.
İşte cihetten muhaberâtın netâyici şâyân-ı memnuniyet olunduğu teslim edilir. Tarafeyn nezdinde hesaba katılacak birtakım yanlışlar daha varsa da bunlar Türkiye ile umumî bir sulh akdine hiç olmaz ise mâni teşkil etmezler. İlâve etmek isteriz ki, Türkiye ile akd olunacak herhangi bir sulhta, Türkiye’de kalması muhtemel olan Hristiyan ekalliyetlere icap eden teminatı almak için Garp devletlerinin vahdetlerini müessir surette tezahür ettirmeleri iktiza eder.
Kilikya’nın 3 Kânun-i sânide Fransızlar tarafından hitam bulan tahliyesine kadar Hristiyanlar aleyhinde mezâlim îkâ’ olunmadığı şayân-ı mülâhazadır. Gerçi Hristiyanların mühim bir kısmı kaçmıştır. Fakat hâl-ı hâzırda kalanlar tehlikeye maruz değildirler.
Teminat mahiyeti itibariyle haiz-i kat’iyet değil ise de Müttefikler arasındaki vahdetin tezahürü bunlara daha fazla tesir bahş eder.
Ankara itilafnâmesinin tevlid ettiği müşkilât bir derece izale olunduktan sonra, Büyük Britanya ve Fransa’nın Türkiye ile sulh akd etmek meselesine müttehiden yapacakları işin mes’uliyet-i azamisini derpîş ederek, temas etmeleri lâzımdır. Bu iki memleketten birinin bazı hususî menâfi’-i milliyyesinin teminine hasr edeceği bir fırsat değildir. Uyanmakta olan Şark için İngiltere ve Fransa Avrupa’yı temsil etmektedir.
Bunaların şekl-i faaliyeti Şarklıların dimağına bu memleketler arasında had bir surette ihtilâf-ı efkâr mevcut olduğunu işrab ederse bunun neticesi İslâm âleminde huzursuzluk tezâyüdüyle tebeyyün edecektir.
İslâm milletinin ekserisinin el-hâletü hâzihi Büyük Britanya, Fransa ve Rusya’nın taht-ı hâkimiyetinde olması şâyân-ı dikkattir. Büyük Britanya ve Fransa’nın sıkı bir vahdet dâhilinde icrâ-yı hareketle İslâm âlemine Garp medeniyetinin vahdetini ihsas etmeleri ve Türkiye’ye karşı takip edecekleri siyasetin müdafaa ve inkişafından her iki milletin müstesna bir surette mesul oldukları medeniyetin en yüksek prensiplerini ifade etmesi mübrem bir zarurettir.
( 9 Mart 1922, sayı.76, s.4 )
[ ANADOLU VE JAPONYA ]
Ankara hükûmetinin Japonya ile münasebat-ı siyasiyye ve ticariyye tesisine karar verdiğini ve keyfiyet Büyük Meclis-i Millîce tasvip olunduğu takdirde Japonya’ya bir heyet-i mahsusa i’zam olunacağını ( Cagadamard ) yazıyor.
Milenyos İstanbul’a muvâsalatını müteakip rüesâ-yı ruhâniyye nâmına kendisine tevcih-i hitap eden Kadıköy metropolidine şu mukabelede bulunmuştur:
Bir idare-i hükûmet için değil, fakat icap ederse istihzar-ı hayat etmek ve dâr-ı fenâya doğru pîşvâ olmak için geliyorum.
Millî intizar ve emellerimizin eşiğine vâsıl olmuş bulunduğumuz bir sırada bâb-ı mesdûdu ve milletin beş yüz senelik işkencelerini bana hatırlatmanız kalbimi parçaladı.
Hepimiz çoktan beri açılmasını beklediğimiz bâb-ı mesdûdun eşiğinden geçmek için geliyorum. Bir rüya gibi dağılan millî hülya ve mefkûrelerimizin en vahîminde bulunduğumuz için kalbiniz zaafa uğramasın.
Milenyos Kıbrıs’ta iken daima desîse, siyaset ve şeytanet düşünürdü. En nihayet dört yüz seneden beri gizlenen sefil ihtirasları bütün ûfunetiyle meydana çıkarmıştır.
Fakat iyi bilmelidir ki, bundan sonra hiçbir Türk-Osmanlı idaresi ruhanî safvet melekesine kanmayacaktır.
ADANA’DA ( KOTON İDROFİL ) FABRİKASINA VAZ’-I YED EDİLMİŞTİR
Harb-i umumîde Almanya’dan celp edilerek muvâza’a suretiyle ( Bodosaki )’ye teslim edilen pamuk fabrikası hakkında İstanbul Mebusu Rıza Bey’in meclisteki beyanâtı hükümetçe nazar-ı dikkate alınarak tahribat neticesinde mezkûr fabrika meydana çıkarılarak vaz’-ı yed edilmiştir.
[ Ankebut: Bodosaki harb esnasında Adana’da kazanmış olduğu milyonlarla ahîren İstanbul’da Pera Palas otelini satın almıştır. Kadro haricine çıkarılan Venizelosçu zabitlerin maâşâtını vermeyi ta’ahhüd eden bu Bodosaki’dir.]
Mütarekeden on beş gün evvel sevk edilen ve Kilikya’da kalan mensucât, kundura ve urba fabrikalarının taharrî ve meydana ihraç edilmeleri için sarf-ı mesaî edilmektedir.
MİLLÎ DÂVÂLARININ MECRASI
Hükûmet millî mesaînin tarz-ı cereyanı hakkında hiçbir malumat vermemektedir.
Efkâr-ı umûmiyye heyecan ve tevessül içinde bulunmakta devam ediyor. Millî dâvânın bir mecrâ-yı gayr-i müsaid takip etmesinden Trakya ile Anadolu’da hâsıl olan aksülamel pek derindir.
Trakya’nın en esaslı beldelerinde mitingler akd edilmiş, Rumlar artık hiçbir vech ile hürriyetlerinin tahdit edilmesine tahammül edemeyeceklerine dair ahd ü peymanda bulunmuşlardır.
[ GONARİS HÜKÛMETİNE ŞİDDETLİ HÜCUMLAR ]
Yunan meselesinin suret-i tesviyesi hakkında dermeyan edilen mütâlaât burada tesiri mûcib olmuştur. Liberal gazetesi kemal-i şiddetle hücum etmekte ve hükümet-i mezkûrenin on seneden beri kanlı mücadelât ile iktitaf edilmekte olan semerâtı imha etmek üzere olduğunu dermeyan eylemektedir.
Bildirilen teklifler dairesinde kabine Meclis-i mebusanda ispat-ı vücut edecek olursa mevki’-i ıskat edilecektir.
[ ŞARK DA CEBİR VE ŞİDDETTEN EBEDİYEN FERAGAT ETMELİ ]