Nurzen Amuran: Yeni sistemle birlikte TBMM’nin denetim yetkisi zayıflatıldı. Ancak yasama yetkisini de kullanırken yasa teklifleri üzerinde yeterince çalışma ve tartışma ortamları sağlanamıyor. Bu hafta yoğun bütçe görüşmeleri devam ederken TBMM de neler oluyor, Kırklareli Milletvekili Sayın Türabi Kayan’la konuşalım istedik.
Sayın Kayan, konuşma sürelerinin kısaltılması yanında bazı yasa tekliflerinin TBMM’ne içtüzüğüne uygun şekilde getirilmediği, yasalaşmasında iktidar milletvekillerinin acele hareket ettikleri iddia ediliyor.
Siz de bu sorunu TBMM kürsüsünde gündeme getiren milletvekillerinden birisiniz. Sözgelimi bir yasa teklifiyle ilgili tali komisyonun görüşü alınmadan Plan ve Bütçe Komisyonunda görüşüldüğünü söylemiştiniz. Bu durumda teklif yasalaşırken gözden kaçan eksiklikler nasıl giderilecek, eksiklerin tamamlanması veya hataların düzeltilmesi için yeni bir yasal düzenlemeye mi gerek duyuluyor, sözgelimi İhale yasası bu nedenlerden ötürü en çok değişen yasalardan biri değil mi? Siz yeni sistemdeki çalışma yöntemlerinden memnun musunuz, TBMM’nin daha etkin çalışabilmesi için neye ihtiyacı var?
Türabi Kayan: Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin denetim gücü soru önergeleri ile araştırma önergeleri ile gensoru ile ve Sayıştay raporlarını inceleyip ona göre tavır alması ile olur. Yeni sistemi ile (Cumhurbaşkanlığı Sistemi) gensoru kalktı, bütçe görüşmeleri yapılırken Sayıştay raporlarının Meclis’e sunulması Sarayın ve Bakanlıkların keyfine göre belirleniyor. Nitekim geçtiğimiz 2 yıl Sayıştay Raporları Meclis’e gelmeden bütçeler görüşülüp karara bağlandı. Soru ve Araştırma Önergeleri Saray’ın, Bakanlıkların isteği ve AKP-MHP’lilerin oyları ile otomatik olarak reddediliyor.
Yasada denetleme var fakat uygulamada yok…
Sizin de dediğiniz gibi, yasaların hazırlanıp TBMM’ne sunuluşu yasa yapma tekniğine çoğu zaman uyulmadan yapılıyor. Acele ile acemi eller ile yapılıyor.
Maalesef böyle oluyor. Tali Komisyonda görüşülmeden Plan ve Bütçe Komisyonuna getiriliyor.
Bu şekilde eksik ve hatalı şekilde yasalar Meclisten geçiyor ve yasalaşıyor. Bu konuda uyarılarımız dikkate alınmıyor. Hal böyle olunca belli bir zaman sonra hatalı ve eksik olan yasalar tekrar Meclis gündemine geliyor. Meclis ha bire yasalarda düzeltme yapıyor.
İhale yasasının sürekli değişmesi yanlış ve hatadan kaynaklanıyor değil. Her ihaleyi yaparken, ihale hangi firmaya verilecek ise onun şartlarına göre ihale yasası düzenleniyor.
Yapılan ihale yasaları bir fecaat!
Meclisin bu çalışma yöntemi Türkiye Cumhuriyeti’ne değil, Çadır Devletine yakışır bir yöntemdir!
Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin daha etkin çalışması için temel hak ve hürriyetlere inanmış, demokrasiyi, çağdaş bir hukuk devleti anlayışını benimsemiş iktidarlar ile olur. AKP gibi çağın gerisinde kalmış iktidarlar ile değil…
Amuran: Yeni sistemle birlikte Bakanlarımız dışardan atandılar. Bu atamaların siyasi ve idari sonuçları oldu. Sözgelimi üst düzey bürokratların liyakat ve deneyime göre atanmamasının bazı sorunları gündeme getirdiği öne sürülüyor. Bütçe görüşmeleri sırasında bu durum eleştirilere yol açtı. Plan ve Bütçe Komisyonundaki çalışmalara siz de katıldınız. Yeni sistemle neler değişti, sözgelimi sorularınıza verilen yanıtlar sizi tatmin etti mi?
Kayan: Evet yeni sistem bakanları dışarıdan atıyor (Meclis içerisinden, seçilmiş kişilerden değil). Böyle olunca siyasi tecrübesi olmayan, halkı tanımayan ve halkın zamana göre verdiği refleksleri bilmeyen bakanlar gelip işin başına geçiyor. Müsteşarlık müessesi de kaldırıldığından, o işte yoğrulmuş, olgunlaşmış insanların elinden geçmediği için ve hatta liyakat sahibi olmayan insanların elinden geçtiği için işler hep sarpa sarıyor.
Komisyonda ve Genel Kurulda bakan arkadaşlarımıza sorular soruyoruz, (sormakta istemiyoruz fakat yasamayı sağlamak için soruyoruz), oysa sorduğumuz sorunun muhatabı karşımızdaki kişi değil. Çünkü halkın karşısına çıkıp programını açıklamış, nasıl yapacağını belirtmiş ve toplumdan oy isteyip alarak karşımıza gelmiş insanlar değiller. Onlar da sorduğumuz soruları alıp Saraydaki seçilmişe götürüp O’nun kararları ile hareket ediyorlar.
Bu da her yaptığımız işi sakat doğuruyor. Hiçbir sorumuza tatminkar bir cevap alamıyoruz. Bu da meclisi ve ülkemizi durağan hale getirdi.
Amuran: Yıllardır Plan ve Bütçe Komisyonlarında ilk olarak Cumhurbaşkanlığı bütçesi görüşülürdü... Bu yıl komisyonda en son ele alınan bütçe oldu. Neden?
Kayan: Evet doğru, yıllardır Plan ve Bütçe Komisyonunda Cumhurbaşkanlığı Bütçesi ele alınırdı. Bu yıl son olarak ele alındı. Çünkü Erdoğan’ın her şeyi, Cumhuriyetin kurallarından her şeyi değiştirmek gibi akılalmaz bir huyu var. Son güne bıraktılar ki gece gündüz çalışmaktan yorulmuş Meclis ve izlemekten bıkkınlık oluşmuş toplumun dikkatinden kaçırıp bir an önce Meclis’ten geçirilmesi telaşından. Çünkü Cumhurbaşkanlığı Bütçesi dudak uçuklatacak kadar büyük…
Amuran: Siyasi iktidar, 2020 bütçesinin “vatandaşlara hizmeti esas alan bir bütçe olma özelliği” taşıdığını öne sürüyor. Katılıyor musunuz, Plan ve Bütçe görüşmelerinde dile getirilen hedefler sizi tatmin etti mi?
Kayan: 2020 bütçesi vatandaşlara hizmeti esas alan bir bütçe olmaktan çok, popülist yaklaşımlar ve toplumun gözünü boyayıp oyunu almaya dayalı bir anlayış ile yapılmıştır. Geçtiğimiz 2019 yılı bütçesinin 81 milyar lira açık vermesi öngörülmüştü. Fakat bu öngörüyü çok aşarak 125 milyar lirayı buldu. Dolayısı ile bu yıl 2020 bütçesinde ki 139 milyar liralık açık inandırıcı ve tatmin edici değil. Çünkü daralan ekonomide öngördüğünüz vergileri toplayamayabilirsiniz. Harcamalar tahmini bütçeye göre yapılacağından 2020 bütçesinde muazzam bir açık olması söz konusu. Bu da devletin iflası demektir.
Amuran: Bu yılın bütçe görüşmelerinde en fazla gündeme getirilen konulardan ve eleştirilerden biri Diyanet İşleri Başkanlığı’na ayrılan kaynak oldu. Diyanet’e verilen kaynağın bu denli büyük olması din merkezli bir siyasetin ağırlıklı olarak uygulandığını göstermez mi?
Kayan: Bütçe büyüklüğüne göre yapılan sıralamada 8 bakanlığın bütçesini geride bıraktığı görülüyor. Diyanet’in personel sayısı bu yıl 179 bine yükselmiş. Sekiz ayda Diyanet personeli için devletin kasasından 5,7 milyar TL çıkmış. 2019’un tamamında personele 8,5 milyar TL ve 2020 yılında 9,4 milyar TL ödeme yapılması öngörülmüş. Diyanet İşleri Başkanlığı’nın personel sayısı da bütçesi de neden yüksek, diye sordunuz. Çünkü İktidar samimi dindar değil. Dine, çıkarlarına hizmet etmesi bağlamından bakıyor. O nedenle bütçesinin de personel sayısının da büyüklüğü bundan. Kendi yeteneksizliklerini ve beceriksizliklerini örtme aracı olarak kullanıyorlar. Diyanet personelinde hiçbir açık yokken eğitimde öğretmen, araç-gereç ve bina açığı olması ve bilerek kapatılmaması hep bundan.
Amuran: Oysa bir ülkenin kalkınma ölçütlerinde biri eğitim ve sağlığa verilen önemdir.2020 yılı bütçesinden eğitime ayrılan pay bütçenin %16,1’i olacak denilmişti. Bütçeden eğitime ayrılan kaynağın 176,1 milyar TL olduğu öne sürüldü. Bugünkü eğitim sisteminin yeniden organizasyonunda bu bütçe yeterli mi sizce?
Kayan: 2020 yılı bütçesinde Milli Eğitime ayrılan pay kesinlikle yeterli değildir. Çünkü iktidara geldikleri 2002 yılından bu yana tam 17 yıldır ertelenen yapılacaklar, bir yıllık bütçe ile kapatılacak gibi değil.
Amuran: 2020 yılında bütçeden sağlığa ayrılan pay bütçenin yüzde 17,2 olarak öngörüldü. Bir rüyanın gerçekleşmesi gibi gösterilen şehir hastanelerinin bugünkü durumu ortada ve sağlık sektörü önemli ticari kazanç alanı haline getirildi. Bugün seçmenlerinizden sağlıkla ilgili size ulaştırılan sorunlar neler?
Kayan: 2020 yılı bütçesinden sağlığa ayrılan pay vatandaşa “sakın hasta olma” diyor. Ya da hastalandığında “yat da öl daha iyi“ demektir. Şehir hastaneleri tamamen sağlık bahanesi ile vatandaşı soyma sistemidir. Şehir hastaneleri ile devlet hastanelerinin işlevsizleştirilmesi sağlıkta kangren yaratmıştır. En çok şikayet edilen konu hasta bakıcıların sayısının azlığı, hemşire sayısının azlığı, ameliyata hazırlayacak teknik personel eksikliği, ilaçların bulunamaması, bazı ameliyatlarda kullanılacak malzemelerin bulunamamasının ameliyatların yapılmasını ağırlaştırması.
Amuran: 2020 yılı bütçesinde, tarıma ayrılan kaynakta önemli artışa gidildiği söylendi. Sözgelimi çiftçilerin tarımsal krediye erişiminde hem artış olacağı, hem de maliyetlerin önemli bir kısmının kamu bütçesinden finanse edileceği vaat edildi. Siz de uzun yıllar tarımla uğraştınız. Hibrit tohumlardan tutun eskiyen sulama teknikleri yüzünden su probleminden başlayarak karşılaşılan pek çok sorun var. Çiftçilerimizin öncelikle dile getirdikleri sorunlar neler?
Kayan: Evet 2020 yılı bütçesinden tarıma ayrılan kaynağın artışından bahsediliyor. 2002 yılında bu yana hükümetlerin çiftçiye vermesi gereken para 125 milyar TL’dir. Devletin önce çiftçiye bu borcunu ödemesi gerekir. Bu 125 milyar TL de çiftçimizin bütün borçlarına denk gelmektedir. Artış yok, artan miktarda çiftçiyi uyutma var. Hibrit tohum çiftçiyi, tohum şirketlerine mahkum etmektedir. Bu da devlet eliyle yapılmaktadır. Sulama sistemlerimizin %20’si iptidai yöntemlerdir. Bunlar hem işi zorlaştırmakta, hem de gereksiz su sarfiyatı doğurmaktadır. Yağmurlama ve salma sulama dediğimiz yöntemler aşırı su tüketimi doğurmakta ve ayrıca bitkiye verildiği sanılan suyun buharlaşmasına yol açmaktadır. Yapılan barajlarımızda sulama sistemlerimize geçiş %35 düzeyindedir. %65’i hala Ferhat’ın Şirin’i beklediği gibi suyu beklemektedir. Hükümet de bu işte ayak diremekte ve bu ayak diremeyi iş yapmakmış gibi göstererek halkı kandırmaktadır.
Amuran: 2020 yılı bütçesinin tanıtımında, kamu çalışanları ve emeklilerin gelirlerinin artırılarak enflasyon karşısında ezdirilmemesinin temel prensip olduğu vurgulanmasına karşın, enflasyon düşük gösterilerek bu hedefin boşa çıktığı görülmektedir. Memur ve emekliler için nasıl bir yıl geçecektir?
Kayan: Memur ve emekliler için kapkara bir yıl geçecektir. Çünkü ekonomi çökmüş, işsizlik almış başını gitmiş, para dönüyor, devlet vergi toplayamıyor, habire vergi yapılandırması ile meşgul hükümet. Ayrıca çeşitli kalem oyunları ile enflasyonu düşük göstermekte ve maaşlara yapılacak zammı da düşük tutmaktadır. Fakat dışarıda mal ve hizmetlerin fiyatları kalem oynatarak düzenlenmiyor. Gerçek enflasyon emekli ve emekçinin canını yakıyor. Kara kışla birlikte kara günler de kapıda.
Amuran: Evet dediğiniz gibi vergi oranları artıyor ve yeni vergiler gündemde. Oysa milletimiz ödediği verginin nerede kullanıldığını bilmek istiyor. Ödeme gücünü aşan vergiler var. Bu durum, ekonomik zorluklar dışında toplumsal ve sosyal sorunlar ortaya çıkarmaz mı?
Kayan: Hükümet popülist politikalarla hadsiz harcamalar yapıyor. Bunları karşılamak için de ha bire vergileri arttırıyor ve vergi koyuyor. Vatandaşın beli hem bükülüyor, hem de kemer sıkmaktan dolayı kopacak noktaya geldi. Bu da psikolojik bunalımlardan kaynaklanan intiharlara ve sosyal patlamalara doğru bir gidişatın sinyallerini veriyor. TÜSİAD bile bunun farkında ama hükümet farkında değil.
Amuran: TBMM Genel Kurulunda bütçe görüşmeleri başlarken, atanmış yani seçimle gelmemiş Cumhurbaşkanı Yardımcısının, Cumhurbaşkanı yerine, bütçenin sunuş konuşması yapmasını siyaseten siz nasıl yorumladınız?
Kayan: Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulu’nda 2020 bütçe sunuş konuşmasını Cumhurbaşkanı Yardımcısının yapması, siyasi iktidarın (siz buna Saray’ın da diyebilirsiniz), bütçe yapma, devlet yönetme konusunda ne kadar ciddi olduğunun ve TBMM’ye ne kadar önem verdiğinin bir göstergesidir(!) Yeni sistemin demokrasiye ne kadar bağlı olduğunun da bir kanıtıdır.
Amuran: Gündemde tartışılan birkaç konu var. Onlara da değinelim. Sayın Babacan ile Davutoğlu kuracakları yeni partilerle siyasete devam etmek istiyorlar. AKP ile aralarında siyasi diyalogların sert geçeceği anlaşılıyor. Davutoğlu’nun bir önerisi oldu: Devleti yöneten Cumhurbaşkanı dahil yönetimde olan bazı siyasilerin ve yakınlarının malvarlığının açıklanması talebiydi. Bu talep karşılanacak mı?
Kayan: Saray tarafından son günlerde kuruluş aşamasında olan partilere karşı muazzam bir tahammülsüzlük söz konusu. Ayrılıp parti kurmaya çalışan aktörlere önce çağrı yapıldı; olmayınca baskı yöntemi başladı. Tabii bir cevabı olacaktı… Oldu da… Davutoğlu, mal varlıklarının açıklanmasını önerdi. Çoluk çocuk ve kardeşleri de dahil ederek. Amaç, soygunun büyüklüğünü göstermekti. Köşeye iyi sıkıştırdı ve yumuşak karınlarından yakaladı. Bundan sonrasını birlikte izleyeceğiz.
Amuran: Kadınlara yönelik şiddet ve kadın cinayetlerinin artış nedenleri üzerinde de konuşalım. Siyasi iktidar mensuplarının kadına yönelik bazı söylemleri, bazı din adamı geçinen yobazların sosyal medyada yer alan sözde dinsel içerikli anlatılarıyla kadına biçilen rol, bu cinayetlerin ve kadına yönelik şiddetin artmasında rol oynamadı mı?
Kayan: Fiziki olarak toplumun en zayıf fertleri kadınlar ve çocuklardır. Siyasi iktidarın, iktidarını sürdürmek için bulduğu yöntem, dini taassupla toplumu uyutup kendi devranını sürdürmektir. Bu düzen, üretmez, çalışmaz, paylaşmaz, birlik yaratmaz. Ayrışma, bozuşma, üretimsizlik, tembellik, paylaşmama ve yetirememeyi doğurur. Yetiremeyince asabilik, sinirlilik, tahammülsüzlük, saldırı ve şiddet ortaya çıkar. Sonuç olarak, bu durum, fiziken zayıf olana saldırma; yetirememenin yarattığı daralma ve stresin şiddete dönüşmesi halidir. Artık burada dinle uyuşturma da yetersiz kalmakta, “eksik” diye tanımladığı kişiye saldırma başlar. Sözde din adamları ve dini baskı aracı olarak kullanılan siyaset erbabının da telkinleri ile durum toplumsal cinnete dönüşür.
Amuran: Yasalar, şiddet suçuna en ağır cezaları önermesine rağmen yargılanma aşamasında duruşmalar sırasında mahkeme heyetine gösterilen saygı cezanın indiriminde takdir hakkını etkiliyor. Bu da toplumsal tepkilere yol açıyor. Yargının da kadına bakışı burada öne çıkıyor. Nedir olanlar?
Kayan: Yasaların şiddetin nev’ine göre en ağır şekilde yaptırım öngörmesi, fakat iyi hal indirimi uygulaması yasa ile yapılan bir hiledir. Hile hiçbir zaman doğru sonuç doğurmaz. Bu nedenle, ne kadına, ne de çocuklara şiddette indirim olmaz. Bilakis suç oranlarında artış olur. Çünkü iyi hal indirimi şiddet uygulayana koruma kalkanıdır. İyi hal indirimi aynı zamanda ahlak erozyonuna da yol açar. Çünkü iyi hal indirimini bilen şiddeti uyguladıktan sonra ceza indirimi olsun diye, alçakça iyi insan rolünü oynar.
Amuran: 2020 yılında nasıl bir Türkiye bekliyorsunuz. Siyasi platformda beklentileriniz neler?
Kayan: 2020 yılının, siyasi iktidarın yetersizliğinden, yönetememezliğinden, baskılarından bunalan toplumumuzun, baskılara ve zulme dayanamayıp zincirlerini kıracağı bir yıl olacağını tahmin ediyorum. Bu düzeni bozan, iktidardan kurtulmanın yolu da bu olacaktır.
Amuran: Erken seçim umudunu taşıdığınızı anlıyorum. Yoğun bütçe görüşmeleri devam ederken bize de zaman ayırdığınız için teşekkürler.
Kayan: Ben teşekkür ederim.
Türabi Kayan CHP Nurzen Amuran