Download "Üriner sistem taş hastalığı tedavisindeki ilerlemelerin Anadolu da uygulanabilme durum analizi: Batı Karadeniz bölgesi örneklemesi ile son 10 yıl"
1 138 Turk J Urol 2015; 41(3): DOI: /tud GENERAL UROLOGY Original Article The case study in the applicability of the improvements in the treatment of urinary system stone diseases in Anatolia: the last ten years with the sample of Western Black Sea region Üriner sistem taş hastalığı tedavisindeki ilerlemelerin Anadolu da uygulanabilme durum analizi: Batı Karadeniz bölgesi örneklemesi ile son 10 yıl Sadi Turkan 1, Lokman İrkılata 2, Ozan Ekmekmekçioğlu 3, Halil Lütfi Canat 4, Cem Dilmen 5, Muharrem Özkaya 6 1 Kastamonu Anatolia Hospital, 2 Clinic of Urology, Samsun Training and Research Hospital, Samsun, Turkey 3 İsfendiyar Anadolu Hospital, 4 Clinic of Urology, Münif İslamoğlu State Hospital, 5 Karatekin Hospital, Çankırı, Turkey 6 Clinic of Urology, Atatürk State Hospital, Sinop, Turkey Submitted: Accepted: Correspondence: Sadi Turkan, Copyright 2015 by Turkish Association of Urology Available online at ABSTRACT Objective: The prevalence of stone diseases is high in Turkey. Thanks to the technological improvements and to the increase in the number of qualified and experienced specialists in the last thirty years, there has been an increase in the application of minimally invasive methods in the stone disease surgery. This study, with a sample survey of Western Black Sea region, aims at revealing the changes and improvements in the treatment of stone diseases in different centers in Anatolia within the last ten years. Material and methods: Six centers in 4 of the provinces of the Western Black Sea Region were selected and the patients files were retrospectively analyzed. The treatment methods that were recommended for and/or applied to the patients diagnosed with urinary stone diseases were recorded by years. The urinary stone diseases were divided into three separate groups; kidney, ureters and bladder. Treatment options were recorded into categories as open surgery, percutaneous nephrolithotripsy, retrograde intrarenal surgery, semirigid ureterorenoscopy, flexible ureterorenoscopy, and ESWL. Results: A total of patients with stone diseases have been treated in the above-mentioned centers for the last 10 years. The distributions of the stone diseases in relation to their localization were as follows: - kidney stones: 9040 (34.7%), ureter stones: (58.6%), and bladder stones: 1740 (6.7%). As for the distribution of the treatment in relation to the treatment methods, it was seen that open surgery for 1032 (4%) patients, endoscopic surgery for (58%) patients, and ESWL for 9974 (38%) patients had been applied. While URS and PCNL are currently the commonly used treatment methods in the Western Black Sea Region, RIRS has begun to be used in a limited number of patients for the last 3 years. Conclusion: Though being a little late, the advances in endrourology offer practical applications in the Western Black Sea region as well. Although this study suggests implications for the evaluating of the periphery outcomes of the improvements in stone disease treatments, for the planning of training schemes, and for equipment planning, further research based on more data from more centers is needed to have a nation-wide perspective. Keywords: Endoscopy; stone disease; treatment; urinary tract. ÖZ Amaç: Ülkemizde taş hastalıkları prevalansı yüksektir. Son 30 yılda gerçekleşen teknolojik gelişmelerle beraber, deneyimli uzman sayısının da artmasıyla taş hastalığı cerrahisin-de minimal invaziv metodların uygulanması artmıştır. Biz bu çalışmamızda Batı Karadeniz bölgesi örneklemi ile Anadolu da farklı merkezlerde, taş hastalığı tedavisinde son 10 yılda yaşanan değişimleri ve gelişmeleri göstermeyi amaçladık. Gereç ve yöntemler: Batı Karadeniz bölgesi nin 4 ilinde 6 merkez seçildi ve hasta dosyaları retrospektif olarak tarandı. Üriner sistem taş hastalığı tanısı alan hastalara önerilen ve/veya yapılan tedavi metotları yıllara göre kaydedildi. Üriner sistem taş hastalıkları böbrek, üreter ve mesane olmak üç grup oluşturuldu. Tedavi seçenekleri açık cerrahi, Perkütan nefrolitotomi (PCNL), retrograd intrarenal cerrahi (RIRC), semirijit üretorskop ile üreterorenoskopi (URS), fleksibl üreteroskop ile URS ve Extracorporeal shock wave lithotripsy (ESWL) olarak kaydedildi. Bulgular: Son 10 yılda bu merkezlerde taş hastası tedavisi yapılmıştır. Lokalizasyona göre dağılımları böbrek taşı 9040 (%34,7), üreter taşı (%58,6) ve mesane taşı 1740 (%6,7) olarak tespit edildi. Tedavi yöntemlerine göre dağılımı ise 1032 (%4) açık cerrahi, (%58) endoskopik ve 9974 (%38) ESWL idi. Bölgemizde URS, PCNL artık yaygın olarak uygulanan yöntemler iken RIRC son 3 yılda sınırlı sayıda uygulanmaya başlanmıştır. Sonuç: Endoürolojide sağlanan ilerlemeler biraz geç de olsa bölgemizde de pratik uygulamada görülmeye başlanmıştır. Ülke genelini yansıtması için geniş seriler ve daha çok merkeze ihtiyaç olmakla birlikte, taş hastalığı tedavisinde sağlanan ilerlemelerin periferdeki yansımalarını değerlendirme, eğitim faaliyeti ve ekipman planlamasında bu çalışmanın yol göstermesini beklemekteyiz. Anahtar kelimeler: Endoskopi; taş hastalığı; tedavi; üriner sistem.
2 Turkan et al. The case study in the applicability of the improvements in the treatment of urinary system stone diseases in Anatolia: the last ten years with the sample of Western Black Sea region 139 Giriş Ülkemizde taş hastalığı oldukça yoğun olup prevalansı %14,8 olarak bildirilmiştir.  Genel olarak tüm dünyada bu oranın %1-13 arasında değiştiği tahmin edilmektedir.  Ülkemizde yapılan bir epidemiyolojik çalışmada taş hastalığının Türkiye de endemik olduğu, en fazla Akdeniz, Karadeniz ve Güneydoğu da görüldüğü bildirilmiştir.  Bu nedenle üriner sistem taş hastalığı üroloji pratiğimizde önemli bir yere sahiptir. Özellikle son 30 yılda, teknolojik gelişmelere paralel olarak üriner sistem taş hastalıkları tedavisinde de önemli ilerlemeler oldu. Dünya genelinde 1970 li yıllarda uygulanmaya başlayan minimal invaziv teknikler, ülkemizde 1980 li yıllardan sonra günlük pratiğe girmeye başladı. Ayrıca radyolojik görüntüleme yöntemlerinde elde edilen teknolojik ilerlemeler de ürolojik taş tedavisindeki gelişmelere katkı sağladı.  Dünyada ulaşılan tüm ürolojik gelişmeler, ülkemizde üniversite ve eğitim hastaneleri tarafından çok yakından takip edilip, düzenlenen eğitim toplantıları ve kurslar ile de bilginin yaygınlaştırılmasına çalışılmaktadır. Ancak üriner sistem taş hastalığındaki gelişmelerin Anadolu da uygulanabilme durumu ve ulaşılabilirliği tam olarak bilinmemektedir. Biz bu çalışmamızda Batı Karadeniz bölgesi örneklemesi ile Anadolu da farklı merkezlerde, taş hastalığı tedavisinde son 10 yılda yaşanan değişimleri ve gelişmeleri göstermeyi amaçladık. Extracorporeal shock wave lithotripsy (ESWL) olarak ayrıldı. Üreter taşı grubu için tedavi seçenekleri açık cerrahi, semirijit üretorskop ile üreterorenoskopi (URS), fleksibl üreteroskop ile URS, ESWL olarak belirlendi. Mesane taşı grubunda ise açık cerrahi ve endoskopik sistolitotripsi tedavi seçenekleri olarak kaydedildi. Bu dönemde üriner sistem taş hastalığı tanısı alan fakat poliklinik takibi yapılan, medikal tedavi ile spontan düşmeye bırakılan hastalar çalışmaya alınmadı. Bulgular Batı Karadeniz bölgesi 4 il, 6 hastanede yılları arasında üriner sistem taş hastalıkları tanı ve tedavisi yapılmıştır. Taşların lokalizasyonlarına göre dağılımları böbrek taşı 9040 (%34,7), üreter taşı (%58,6) ve mesane taşı 1740 (%6,7) olarak tespit edildi. Tüm taşların tedavi yöntemlerine göre dağılımı ise 1032 (%4) açık cerrahi, (%58) endoskopik ve 9974 (%38) ESWL şeklinde olduğu görüldü. Bu üç tedavi yönteminin yıllara göre dağılımı Tablo 1 ve Şekil 1 de gösterilmiştir. Taş lokalizasyonuna göre ayrılarak oluşturulan gruplara bakıldığında Böbrek taşı tedavisinde yıllara göre dağılım Tablo 2 ve Şekil 2 de, Üreter taşı için Tablo 3 ve Şekil 3 de Mesane Taşı için ise Tablo 4 ve Şekil 4 de gösterilmiştir. Gereç ve yöntem Batı Karadeniz bölgesinde dört ilde (Kastamonu, Çankırı, Sinop, Samsun), altı ayrı merkez seçildi. Hastanelerin 3 ü özel, 2 si devlet, 1 i de eğitim ve araştırma hastanesi statüsünde idi. Bu hastanelerde genel dağılım yıllara göre değişmiş olmakla birlikte 2014 yılı için kadrolu 16 üroloji uzmanı çalışmaktaydı. Belirlenen bu hastanelerin hasta dosyaları retrospektif olarak tarandı. Üriner sistem taş hastalığı tanısı olan hastalara medikal tedavi ile spontan düşmeye bırakılan, takip edilen önerilen ve/veya yapılan tedavi metotları yıllara göre kaydedildi. Üriner sistem taş hastalıkları böbrek, üreter ve mesane olmak üzere üç ayrı lokalizasyon için ayrı gruplar oluşturuldu. Böbrek taşı grubu için tedavi seçenekleri açık cerrahi, Perkütan nefrolitotomi (PCNL), retrograd intrarenal cerrahi (RIRC) ve Şekil 1. Üriner sistem taş hastalıkları tedavi yöntemlerinin yıllara göre dağılımı Tablo 1. Üriner sistem taş hastalıkları tedavi yöntemlerinin yıllara göre dağılım tablosu Toplam n (%) Açık cerrahi (4) Endoskopi* (58) ESWL (38) Toplam *Endoskopi (Ureterorenoskopi, Perkütan nefrolitotomi, Retrograd intrarenal cerrahi) ESWL: Extracorporeal shock wave lithotripsy
3 140 Turk J Urol 2015; 41(3): DOI: /tud Tablo 2. Böbrek taşı tedavilerinin yıllara göre dağılım tablosu Böbrek taşı tedavi yöntemi Toplam % Açık cerrahi ,9 Perkütan nefrolitotomi ,9 RIRC ,3 ESWL ,9 Toplam ESWL: Extracorporeal shock wave lithotripsy, RIRC: Retrograd intrarenal cerrahi Tablo 3. Üreter taşı tedavi yöntemlerinin yıllara göre dağılım tablosu Üreter taşı tedavi yöntemi Toplam % Açık cerrahi ,0 Semirijit üreteroskop ile URS ,6 Fleksibl üreteroskop ile URS ,5 ESWL ,0 Toplam URS: Ureterorenoskopi, ESWL: Extracorporeal shock wave lithotripsy Tablo 4. Mesane taşı tedavi yöntemlerinin yıllara göre dağılım tablosu Üreter taşı tedavi yöntemi Toplam % Açık cerrahi ,6 Endoskopik sistolitotripsi ,4 Toplam Şekil 2. Böbrek taşı tedavi yöntemlerinin yıllara göre dağılım Tartışma Ülkemizde özellikle 1980 lerden sonra taş hastalığı cerrahisinde, endoskopik ve minimal invaziv yöntemlerde belirgin bir gelişme sağlanmıştır. Uzmanlıklarını son yıllarda alan ürologların eğitim süreçlerinde öğrendiği minimal invaziv endoskopik teknikleri başarılı bir şekilde uygulaması, diğer ürologların da Şekil 3. Üreter taşı tedavi yöntemlerinin yıllara göre dağılım çeşitli kurslar ve kısa eğitimlerle sonradan öğrenmesi, ülkemizde taş tedavisinde bu yöntemlerin yaygın bir şekilde uygulanmasına yol açmıştır. Yine son yıllarda üniversitelerin artışı ile ülkemizde taş tedavisinin gelişmiş ülkeler düzeyini takipte faydalar sağlamıştır. Üriner sistem taş hastalığı tedavisinde birçok yöntem kullanılmaktadır. İzlem ve medikal tedavinin yanı sıra ESWL, açık cerrahi (piyelolitotomi, nefrolitotomi, anatro-
4 Turkan et al. The case study in the applicability of the improvements in the treatment of urinary system stone diseases in Anatolia: the last ten years with the sample of Western Black Sea region 141 Şekil 4. Mesane taşı tedavi yöntemlerinin yıllara göre dağılım fik nefrolitotomi, üreterolitotomi, sistolitotomi) ile endoskopik yöntemler (PCNL, RIRC, URS, sistolitotripsi) uygulanabilmektedir. Açık cerrahi yöntemleri, strüktürel anomalilerin varlığında (Ureteropelvik Junktion darlığı gibi ), büyük staghorn taşlarda, büyük proksimal üreter ve mesane taşlarında tercih edilebilir.  Ülkemizde PCNL, 1987 yılında ilk olarak Sağlam ve arkadaşları tarafından uygulanmasından bu yana yaygın olarak uygulanmaktadır.  2011 yılında Gürbüz ve ark.  tarafından İstanbul da yapılan kesitsel bir çalışmada birçok klinikte PCNL operasyonunun yapıldığı bildirilmiştir. Ayrıca 2008 yılında ülkemiz genelinde tüm hastaneleri kapsayan bir çalışmada, böbrek taşlarına yönelik operasyonların %39,1 nin açık cerrahi, %60,9 nun PCNL olarak gerçekleştirildiği ve eğitim ve araştırma hastanelerinde PCNL nin devlet hastanelerine göre belirgin derecede daha fazla yapıldığı yayınlanmıştır.  Bizim çalışmamızda %22,9 gibi uygulama oranı düşük görünse de PCNL nin son beş yıllık süreçte daha fazla uygulanmaya başladığı ve buna karşın açık cerrahi oranının giderek düştüğü, 2014 yılı için %0,6 olduğu görülmektedir. Böbrek taşlarının birçoğu ilk tanı konulduğunda 2 cm den daha küçük boyutta olduğundan, çalışmamıza dahil olan merkezlerde ESWL oranının %69,9 gibi dikkat çekici oranda yüksek olduğu görülmektedir. Genel olarak bakıldığında üriner sistem taşları için bu oran %38,3 tespit edildi. Bölgemizde tüm üriner sistem taş hastalıklarında üreter taşı oranının %58,6 gibi yüksek olduğu ve bunun da %74 gibi yüksek bir oranda endoskopik olarak tedavi edildiği görüldü. Bu nedenle tüm üriner sistem taş hastalıklarının tedavisinde ESWL ikinci sırada görülmektedir. Çalışmamızda üreter taşlarına yönelik açık cerrahi oranının %2 gibi belirgin derecede düşük oranda olduğu dikkati çekmektedir. Bu durum uzmanların çoğunun üreterorenoskop kullanımını ihtisasları süresince veya sonradan aldıkları kurslarla eğitimlerini tamamladıklarını ve yaygın bir şekilde uyguladıklarını göstermektedir. Ancak fleksibl URS ile taş tedavisi son 3 yılda uygulanmaya başladığından dolayı çok sınırlı sayı ve oranda olduğu görülmektedir. Güner ve ark.  2008 de yaptığı çalışmada da, ülke genelinde URS oranı %91,8, üreterolitotomi oranı ise %8,2 olarak saptanmıştır. Çalışmamızın sonuçları ile karşılaştırıldığında son yıllarda daha az oranda açık cerrahi uygulaması olması ülkemizin endoürolojik müdahalelerdeki ilerlemesini göstermektedir. Mesane taşlarına yönelik olarak günümüzde açık cerrahi, endoskopik sistolitotripsi, perkütan sistolitotomi ve nadiren ESWL yöntemleri uygulanmaktadır. Çalışmamızda endoskopik sistolitotripsi yönteminin bölgemizde diğer yöntemlerden belirgin derecede daha fazla uygulandığı dikkat çekmektedir (%88,4). Bazı çalışmalarda 2 cm den küçük mesane taşlarına ESWL nin uygulanması önerilmiştir.  Ancak çalışmamızda yer alan kliniklerde bu yöntemin uygulanmadığı görülmüştür. Büyük mesane taşlarına açık cerrahi veya perkütan sistolitotomi önerilmektedir.  Çalışmamızda açık mesane taşı cerrahisi %11,6 olarak bulunmuştur. Bu oran bölgemizde halen büyük mesane taşlarının saptandığını göstermektedir. Fleksibl URS, dünya genelinde 1980 lerden sonra holmium YAG laserin de kullanıma girmesiyle yaygınlaşmaya başlamıştır.  Böbrek taşlarında PCNL nin olası ciddi komplikasyonlarından kaçınılmasından dolayı, 20 mm den küçük ve ESWL ye dirençli böbrek taşlarında fleksibl-urs alternatif tedavi seçeneği haline gelmiştir. Ülkemizde RIRC, kuruluş maliyetinin yüksek olması, deneyim eksikliği nedeniyle ekipman arızası oluşabilmesi ve eğitim hastanelerinde de henüz yeterince uygulanmıyor olması gibi sebeplere bağlı olarak bölgemizde de yaygın uygulanamadığını görüyoruz. Fakat yüz güldürücü olan böbrek taşları tedavisinde son 10 yıllık ortalaması %1,3 olan RIRC ın son yıl oranının %8,3 lere yükselmiş olmasıdır. Ayrıca fleksibl-urs ekipmanın ucuzlaması, yaygınlaşması ve cerrahi deneyimin de artışı ile birlikte, üst üriner sistem taşlarına yönelik RIRC uygulamasının da artacağını düşünüyoruz. Çalışmamızın limitasyonları belirli bir bölge ve sınırlı sayıda hastanede toplanan verilerle yapılmış olmasıdır. Ülkemizin bölgeler ve iller ölçeğinde homojen olmadığını da düşünürsek ülke genelini yansıtmaktan çok üriner sistem taş hastalığı tedavisinde sağlanan ilerlemelerin periferde yansımalarını değerlendirmede yol gösterici olacaktır. Daha geniş seriler ve merkezlerle yapılacak çalışmalarla, ürolojik cerrahi pratiğinin merkezlerden ülke genelinde homojonize edilebilmesi, eğitim faaliyetleri ve ekipman planlamalarında da kullanılabilmesi mümkün olabilecektir. Etik Komite Onayı: Retrospektif inceleme olduğundan etik onay alınmamıştır. Hasta Onamı: Yazılı hasta onamı bu çalışmaya katılan hastalardan alınmıştır. Yazar Katkıları: Fikir - S.T., L.İ.; Kaynaklar - S.T., L.İ., O.E.; Malzemeler - S.T., L.İ., O.E., H.İ.C., C.D., M.Ö.; Veri toplanması ve/ veya işlemesi - S.T., O.E.; Analiz ve/veya yorum - S.T., O.E.; Literatür taraması - S.T., O.E.; Yazıyı yazan - S.T., O.E., H.İ.C., C.D., M.Ö.; Eleştirel İnceleme - S.T., L.İ., O.E. H.İ.C., C.D., M.Ö. Çıkar Çatışması: Yazarlar çıkar çatışması bildirmemişlerdir. Finansal Destek: Yazarlar bu çalışma için finansal destek almadıklarını beyan etmişlerdir.
5 142 Turk J Urol 2015; 41(3): DOI: /tud Ethics Committee Approval: Due to the retrospective nature of this study, ethics committee approval was waived. Informed Consent: Written informed consent was obtained from patient/patients who participated in this study. Author Contributions: Concept - S.T., L.İ.; Funding - S.T., L.İ., O.E.; Materials - S.T., L.İ., O.E., H.İ.C., C.D., M.Ö.; Data Collection and/ or Processing - S.T., O.E.; Analysis and/or Interpretation - S.T., O.E.; Literature Review - S.T., O.E.; Writer - S.T., O.E., H.İ.C., C.D., M.Ö.; Critical Review - S.T., L.İ., O.E. H.İ.C., C.D., M.Ö. Conflict of Interest: The authors declared no conflict of interest. Financial Disclosure: The authors declared that this study has received no financial support. Kaynaklar 1. Tefekli A, Tok A, Altundere F, Barut M, Berberoğlu Y, Müslümanoğlu AY. Üriner sistem taş hastalarında yaşam tarzı ve beslenme alışkanlıkları. Türk Üroloji Derg 2005;31: Strope SA, Wolf JS Jr, Hollenbeck BK. Changes in gender distribution of urinary stone dissease. Urology 2010;75: [Crossref] 3. Akinci M, Esen T, Tellaloğlu S. Urinary stone dissease in Turkey: an updated epidemiological study. Eur Urol 1991;20: Sertkaya Z, Kaba S, Öztürk Mİ, Koca O, Kaya C, Karaman Mİ. Yıllara göre kliniğimizde yapılan taş ameliyatlarında değişim. Yeni Üroloji Derg 2014;9: Onal B, Citgez S, Tansu N, Emin G, Demirkesen O, Talat Z, et al. What changed in the management of pediatric stones after the introduction of minimally invasive procedures? A single-center experience over 24 years. J Pediatr Urol 2013;9: [Crossref] 6. Gürbüz C, Öztürk Mİ, Koca O, Yıldırım A, Ateş F, Eryıldırım B, et al. Böbrek taşı tedavisinde güncel durum: İstanbul dan kesitsel bir tarama. Turkish Journal of Urology 2011;37: Güner ND, Alp T, Aydın A, Demir M, Aydın S. Treatment modalities for the upper urinary system stone dissease in Turkey. Turkish Journal of Urology 2010;36: [Crossref] 8. García Cardoso JV, González Enguita C, Cabrera Pérez J, Rodriguez Miñón JL, Calahorra Fernández FJ, Vela Navarrete R. Bladder calculi. Is extracorporeal shock wave lithotripsy the first choice treatment? Arch Esp Urol 2003;56: Hussain I, El-Faqih SR, Shamsuddin AB, Atassi R. Primary extracorporeal shockwave lithotripsy in management of large bladder calculi. J Endourol 1994;8: [Crossref] 10. Matlaga BR, Assimos DG. The treatment of lower pole renal calculi in Rev Urol 2002;4:
ÜRİNER SİSTEM TAŞI OLAN HASTALARDA AMELİYAT SONRASI AĞRI TANILAMASI
1 T.C. İNÖNÜ ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ ÜRİNER SİSTEM TAŞI OLAN HASTALARDA AMELİYAT SONRASI AĞRI TANILAMASI YÜKSEK LİSANS BİTİRME PROJESİ GÜLER YILDIZ HEMŞİRELİK ANABİLİM DALI DANIŞMAN Yrd.