OSMANLIDA TUĞRA Osmanlı Medeniyeti Bilgi Bankası Osmanlı Tarihi Hakkında Bilgile
Tuğra, Osmanlıda, Padişahların kullandıkları ve kendi isimlerinin yazıldığı bir imzadır. osmanlı'da tuğranın yeri şüphesiz tartışılamaz. şöyle ki yaptıkları mimari eserlere, fermanlara vb. yerlerde kullanılmıştır. Tuğra bize Osmanlının hat sanatıyla, estetikle ve zerafetle ne kadar içli dışlı olduğunun bir kanıtıdır.
2- Tuğranın Beyzeleri: Tuğranın sol tarafında bulunan ve genellikle Han ve Bin kelimelerindeki nün harflerinin bazen de başka bir kelimedeki dal harfinin teşkil ettikleri kavislere verilen isimdir. Bazı tuğralarda beyzeler tuğra şeklini tamamlayan işaretlerdir.
3- Tuğranın Tuğları: Tuğranın üst tarafındaki elif harfi şeklindeki çizgilerin adıdır. Bunlar, bir tuğra dışında her tuğradan üç adet olarak görülmektedir. Tuğlar bazı tuğralarda hiçbir harf- ifade etmeyen ve sadece şekli tamamlayan işaretlerde olabilir. OSMANLI DEVLET DÜZENİNE ÜÇ TUĞ HÜKÜMRANLIK alametidir. Tuğralarda bulunan,üç tuğ geleneği de bu alametin Tuğralarda yansıması olarak da düşünülebilir.
4- Tuğranın Kolları: Beyzelerin devamı olan ve "muzaffer" kelimesinin üzerinden geçerek sağa doğru paralel uzanan kısımlara verilen isimdir. Bunlara hançere adı da verilir.
Tuğranın gelişmesi incelendiğinde, her tuğranın bir evvelki padişah tuğrasına mümkün olduğu kadar benzetilmek için gayret sarf edildiği görülür. Tuğraya giren yenilikler bile çok defa bu benzetmeyi sağlamak için yapılmıştır.
EL MUZÂFFER DAİMA tabiri: Daima Muzaffer olan, galip gelen anlamında Arapça bir tamlamadır. II. Murat'tan sonra bütün tuğra metinlerinde görülmektedir.
Tuğralarda harfler noktasız yazılır. İlk tuğralarda bazı harflerin noktaları belirli biz düzen olmadan konulmuştur. Hatta bazı harfler noktasız, bazı harfler noktalı yazılmıştır, iç ve dış beyzeleri meydana getiren nün harfi için ilk tuğra örneklerinde bazen tek bazen çift nokta konmuştur. Ortadaki tek nokta zamanla süs halini almış ve Fatih’in tuğralarında metne "daima" kelimesinin girmesi ile nokta kalkmıştır.
1- Padişah ve Babaların İsimleri:
Tuğra, padişahın yazılı alameti, bir çeşit imzası olduğuna göre metindeki en önemli kelimeler, padişahın kendi adıyla babasının adıdır. Bu ikisinin okunması çok defa tuğranın hangi padişaha ait olduğunun anlaşılmasına yetmektedir. İlk tuğralarda metin sadece bu iki isim ile oğlu manasına gelen "bin" kelimesinden ibaret idi (Orhan bin Osman gibi.). İsimler tuğranın seresinde yer alır. Tuğra metni genellikle aşağıdan yukarıya doğru okunacak şekilde istif edilir. Tuğra sahibinin adı altta, babasının ki üstte bulunur. Bazı tuğralarda bu isimler iç içe girmiş, bazılarında ise bir satır halinde yazılmıştır.
Arapça oğul manasına gelen bir kelimedir. Tuğralarda padişahın babasının isminin önüne gelir (Orhan bin Osman "Osman oğlu Orhan" gibi-).
Han, eski Türklerde hükümdara verilen bir unvandır. Osmanlı padişahları da bunu kullanmışlardır. Han unvanı ilk defa I. Bayezit'in tuğrasında görülmektedir. (BAYEZİD BİN MURAD HAN gibi)
4- Şah Kelimesi:
Selim'in isminde Şah yoktur. Şehzadeliğinden çektirdiği tuğralarda Şah unvanını kullanmıştır. Padişah olduktan sonra tuğra metnine Şah unvanı girmiş, "Şah" kelimesi iki defa tekrar edilmiştir. (Selim Şah Bin Süleyman Şah Han El Muzaffer Daima gibi)
I. Selim'den itibaren (1512 - 1520)
Nişancılık: Osmanlı Devlet teşkilatındaki "Kalemiye" sınıfının en yüksek altın makamlarından biri nişancılık idi. Bu memuriyette bulunanlara Nişancı, Tevki, Muvakki veya Tuğra denilirdi.
18. asrın başına kadar nişancılar, devletin eski ve yeni kanunlarını ve merasimlerini en iyi bilen, şeriat ve hukuk kanunlarım telif edebilen ve Divan’da bu konuda fikir ve görüşlerinden faydalanılan kimselerden seçilirlerdi.
Padişahlar birine sevgi ve iltifat olsun diye tuğrasını meşketmeyi (tuğra çekme alıştırmaları) emrederlerdi. Bu bir teveccüh idi. Vezir tayin edilenlerin tuğra çekmeyi mest etmeleri usuldendi ve buna "Meşk-i Tuğra" denirdi.
2. Abdülhamid, 3. Plevne savaşından sonra bu unvanı almış ve de çıkartılan ”Rusya Muharebesi” madalyaları üzerindeki tuğraların sağ ve üst köşelerine ”El Gazi” mahlası konmuştur.
Sultan 5. Mahmud mahlas kullanan üçüncü sultandır. Tahta çıkışının ilk günü kendisine sunulan tuğrada sağ üst köşede Reşadmahlası bulunmaktadır. Bu mahlasını resmi evraklarda, binalarda, paralarda ve tuğranın kullanıldığı her yerde tuğrası ile birlikte kullanmıştır.
i böyle bir DEVLET-İ ALİ OSMANİYE'YE böyle bir imza yakışırdı.