ELEKTRİK ARIZA SERVİSİ TEMEL BİLGİLER
Elektrik Nedir:İki cismin birbirine sürtünmesiyle, sıkıştırma gibi herhangi bir mekanik etki sırasında veya ısının bazı kristallere olan tesiri sebebiyle meydana gelen ve tesirini, çekme, itme, mekanik, kimyasal veya ısı olayları şeklinde gösteren bir enerji çeşitielektrik İnsanlar elektriği yüzyıllar önce kehribarın, mesela, kumaşa sürtünmesinden sonra toz ve kıl gibi hafif cisimleri kendisine çekmesi olayı ile tanımışlardır. Bu deneyi ilk yapan Yunanlı filozof ve bilgin Thales (M.Ö. 640-546) bu olayın sadece kehribarla ilgili olduğunu sanmış ve elektron (Yunanca kehribar) adını kullanmıştır. Aradan yıllar geçtikten sonra elektriğin kanunları bulunmuştur. Sürtme ile meydana gelen statik (durgun) elektrikten başka akan elektriğin bulunuşu İtalyan bilgini A. Volta'nın yaptığı deneylerle başlar. Bu bilgin ilk elektrik pilini ve bundan da ilk elektrik akımını elde etmeyi başarabildi. Çok eski bir geçmişi bulunmasına rağmen 1890'ların fizikçileri bile Elektrik nedir? sorusunu kendilerine sormaktaydılar. Çeşitli teorilerle cevaplanmaya çalışılan bu soru, nihayet modern atom teorisinin ortaya atılmasından sonra bugünkü anlamda cevaplanabildi. Bohr ve Rutherford'un atom modeline göre her atom pozitif yüklü protonlar ile yüksüz nötronlardan meydana gelen bir çekirdek ve bunun etrafında dönen negatif elektrikle yüklü elektronlardan müteşekkildir. Atom normal halde nötr, yani yüksüzdür. Çünkü proton sayısı ile elektron sayısı eşittir. Elektrik akımı bugünkü bilgilerle şu şekilde açıklanabilir: İletkenler dediğimiz maddeler grubunda atomların dış yörüngelerindeki elektronlar, bir atomdan diğer komşu bir atoma rastgele ve serbestçe hareket ederler. Bu elektronlara serbest elektronlar denir. Aktif Güç: Bu terim, Görünür Gücü, Birlesik Güç ve bilesenlerinden veya Aktif Gücü, Reaktif Güçten ayirmak gerektiginde, güç anlaminda kullanilir. Bkz. Amper Saat. Amper (A): Bir elektrik akiminin akis siddetini gösteren birim. Bir Amper, bir ohm'luk dirençten geçen bir voltluk potansiyelin farkiyla üretilen akim miktaridir; Elektrik akimi saniyede bir coulomb hiziyla akar.Amper-Saat (Ah): Bir saat için bir Amper kullanimi. Amper Saat Ölçüm Cihazi: Bir elektrik ölçüm cihazi, zamana bagli olarak, baglandigi bir devrenin akiminin entegralini ölçer ve kaydeder. Görünür Güç (volt amp): Bir ac devresine uygulanan gerilim ve akimin ürünü. Görünür güç veya volt-amper, devrenin gerçek gücü degildir, çünkü güç faktörü hesaplama sirasinda dikkate alinmamistir. Bant genisligi: Iletim yolunun veri tasima kapasitesi, saniye basina bit veya bayt olarak ölçülür. Kalibrasyon: Ölçüm degerinin, tatbik edilen degerler için tanimlanan bir aralikta olmasini saglayacak sekilde bir cihazin ayarlanmasi. Kapasitans: 1) Iletken üzerine uygulanan yükün, potansiyeldeki ilgili degisime olan orani. 2) Kondansatörün herhangi bir iletkeni üzerindeki yükün, iletkenler arasindaki potansiyel farkina orani. 3) Elektrik yükü toplayabilme özelligi. Kondansatör: Kapasitansi bulunan bir elektrikli cihaz. Katot: 1) Elektron yayan ya da negatif iyon çikaran ve pozitif iyonlarin bir volta piline ya da benzer bir cihaza hareket ederek burada toplandiklari negatif elektrot. 2) Pilin negatif kutbu. CEE: Elektrik Ekipmanlarinin Onayi için Kurallar ile ilgili Uluslararasi Komisyon A.B.D.'nin sadece gözlemci olarak katildigi, bölgesel, Avrupa güvenlik ajansi. Iletkenlik: Iletkenin, genellikle ayni boyuttaki yumusak bakirin iletkenligine olan orani ile ifade edilen elektrik tasima özelligi. Iletken: 1) Elektrik akimini tasimak için uygun bir tel veya teller kombinasyonu. Iletkenler, yalitilmis veya çiplak olabilir. 2) Elektronlarin üzerinden akmasina izin veren herhangi bir madde. Yayilma Mesafesi: Iki iletken arasinda, onlari ayiran cihaz boyunca ölçülen en kisa uzaklik. Yayilma Mesafesi, normalde yalitkanlar veya yalitim burçlari için kullanilan bir tasarim parametresidir. Crest Faktörü: Maksimum degerin etkin degere orani. Bu, kullanilan araligin tam ölçek degerinin kati olarak ifade edilen ve bir test cihazinin dogrusal islem yapabildigi giris araligini ifade eder. Crest faktörü = Maksimum deger/Dogru RMS degeri Sinüzoidal dalga için; Crest faktörü = 141/100 = 1,41. DC:1) Dogru akim. 2) Sadece bir yönde akan akim. Desibel (dB): Elektrik sinyal seviyesi veya ses hassasiyetindeki degisim büyüklügünü ifade etmek için kullanilan bir birim. 1:10 gerilim orani -20dB'e, 10:1 gerilim orani 20dB'e, 100:1 gerilim orani 40dB'e ve 1000:1 gerilim orani 60dB'e esittir. Güç (P), gerilimin (V) karesi ile orantili oldugundan, 10:1 güç orani 20dB'e degil, 10dB'e esittir. dBm: Bir miliwatt'a göre desibel orani. dBm ne kadar yüksek olursa, cihazlar da o kadar yüksek güç iletir veya alir. Dielektrik: 1) Iki iletken arasindaki herhangi bir elektriksel yalitim ortami. 2) Elektriksel yalitim veya ayirma saglamak için kullanilan bir ortam. Dielektrik Sabiti: Bir maddenin, dielektrik sabiti bir olan bir vakuma göre dielektrik dayanimini gösteren sayi. Dielektrik Testi: Yalitim sistemini dogrulamak için kullanilan bir test. Belirli bir süre boyunca belirli bir büyüklükte uygulanan bir gerilim. Dielektrik Dayanimi: Yalitkanlarin ve ara parçalarin parlama veya delinme olmadan, tanimlanan asiri yüksek gerilimlere karsi belirli bir süre (aksi belirtilmedikçe bir dakika) dayanma kabiliyeti. Diyot: Dogrusal olmayan akim-gerilim özellikleri gösteren iki terminalli bir yari iletken (düzeltici) cihaz. Bir diyotun fonksiyonu, akima bir yönde izin vermek ve karsi yönde durdurmaktir. Bir diyotun terminallerine anot ve katot adi verilir. Farad: Bir coulomb degerine esit bir miktarda elektrik yüklendiginde, bir voltun potansiyel farkini ortaya çikaran bir kondansatörün kapasitans degeri. Frekans: Ac sistemlerinde, hertz ile gösterilen (saniye basina döngü) akimin yön degistirme hizi; Bir dalga biçiminin tam döngülerinin sayisinin birim zamandaki ölçümü. Toprak: 1. Topraga baglanmak anlamina gelen elektriksel terim. 2. Bilerek veya bilmeden, bir elektrik akimini ya da ekipmani topraga ya da toprak yerine geçen bir iletkene baglamak için kullanilan bir iletken baglantisi. Harmonik: Gerilimin, ana dalga frekansinin kati olan bir sinüzoit bileseni. Harmonikler asil olarak günümüzün modern elektrikli ekipmanlarinin dogurdugu bir sonuçtur. Günümüzün elektronik cihazlari, eskiden elektronik olmayan cihazlarin yaptigi gibi düz, sinüzoidal bir sekil yerine, akimi "darbeli" bir sekilde çekmek üzere tasarlanmistir. Bu darbeler, gerilimde bozulmalarla sonuçlanan, bozuk akim dalga biçimlerine sebep olmaktadir. Akim ve gerilim harmonikleri, kablolarda, baglantilarda, motorlarda ve transformatörlerde asiri isinma ve devre kesicilerin istemsiz açmasi gibi sorunlara sebep olabilir. Henry (H): Endüktansin metre-kilogram-saniye birimi, saniyede bir Amper siddeti ile degisen bir devredeki akimin ürettigi bir voltluk elektromotor kuvvetinin endüktansina esittir. Hertz (Hz): 1) Frekansin, saniyede bir döngüye esit olan birimi. 2) Alternatif akimda, pozitif ve negatif kutuplarin bir saniyedeki degisim sayisi. IEC: Uluslararasi Elektroteknik Komisyonu. Endüktans: 1) Bir devrenin, akimdaki bir degisikligin bir elektromotor kuvvet yarattigi özelligidir. 2) Empedansin manyetik bileseni. Kalkis Akimi: Empedansin yük direncinin normal çalisma degerine yükselmesinden önce yasanan akimdaki ilk dalgalanma. Izolasyon:1) Bir devredeki iletkenleri birbirinden ayirmak için iletken üzerinde kullanilan iletken olmayan bir madde. 2) Yalitimli kablolarin üretiminde kullanilan iletken olmayan malzeme. kilo: Bin (1000) sayisini gösteren bir ön ek. kVA: 1) Bin Volt Amper ile ifade edilen Görünür Güç. 2) Kilovolt Amper degeri, bir transformatörün nominal gerilimde ve frekansta, belirlenen sicaklik artisini asmadan üretebildigi çikisi gösterir. kVAR: kVAR, gerilim ve akim akisinin tam olarak senkronize olmadigi veya ayni fazda yer almadigi durumlarda ortaya çikan ek reaktif akim akisi degeridir. kW: Gerçek Güç, Kilowatt (kW) birimi ile gösterilir. kWh: Kilowatt Saat, bir saat içinde bin watt kullanilmasidir. LED: Isik Yayan Diyot. Megohmmetre: Bir DC gerilimi uygulayan ve iletkenin ya da ekipmanin yalitimi ile saglanan direnci (milyon ohm'luk birimlerle) ölçen bir test cihazi. Ohm (?) : Bir voltluk gerilime ve bir Amperlik akima sahip bir devrenin direnci olarak tanimlanan elektrik direnç birimi. Ohm Kanunu: U=IR; I=U/R; R=U/I; Burada U = Devreye uygulan gerilim, I = Devrenin akim hizi ve R = devre direnci. Ohm Kanunu gerilim düsüslerini, hata akimlarini ve bir elektrik devresinin diger özelliklerini hesaplamak için kullanilir. Tepe - Tepe: Ac dalga formunun pozitif tepe noktasiyla negatif tepe noktasi arasindaki büyüklügü. PF: Güç Faktörü. Faz Açisi: Takim ve gerilim dalga sekilleri arasinda derece veya radyan ile ölçülen açisal yer degistirme. Faz Rotasyonu: Faz rotasyonu, bir Çok Fazli Sistemin rotasyonunu tanimlar ve genellikle saat yönünün tersinde "1-2-3" seklinde belirtilir. Amerika Birlesik Devletleri'ndeki kamu hizmeti kuruluslari, her bir fazi tanimlamak için "1-2-3" yerine "A-B-C" kullanirlar. Ancak, 1, 2 veya 3 yerine "A" kullanilan A-B-C, A-C-B veya C-B-A seklinde farkli ifadeler de bulunmaktadir. Avrupa, bu faz isimlerini tanimlamak için R-S-T gösterimini kullanmaktadir. Polarite:1) Gerilimin bir referans potansiyeli (+) ile olan iliskisini gösteren elektrik terimi. 2) Transformatörler açisindan Polarite, akimin yüksek gerilim terminalleri üzerinden alçak gerilim terminalleri yönüne dogru akisini gösterir. Güç Faktörü:Üretilen giris geriliminin (volt), giris akimi (amp) ile çarpimina karsilik, tüketilen enerji miktarinin (watt) orani. Diger bir deyisle güç faktörü, kullanilan enerjinin hatlardan geçen enerjiye göre yüzdesidir. Sisteme kondansatör eklendiginde, balast bobinlerinin endüktif etkisi degiserek, bir Normal Güç Faktörü (NPF) sistemi Yüksek Güç Faktörü (HPF) sistemine dönüstürülür. Aralik:En düsük kalibrasyon noktasinin en yüksek kalibrasyon noktasina oraniyla gösterilen nominal çalisma sinirlari. Gerçek Güç:Bir AC devresinde sabit bir süre içinde ani olarak üretilen volt ve amperin ortalama degeri. Referans araligi :Transdüktörün yerlesik hatalara iliskin gerekliliklere uyum sagladigi bir etki miktarina iliskin degerleri içeren belirli bir aralik. Referans degeri:Transdüktörün yerlesik hatalara iliskin gerekliliklere uyum sagladigi bir etki miktarina iliskin tek bir deger içeren belirli bir aralik. Referans Kosullari:Performans testi yapmak ya da ölçüm sonuçlarinin karsilastirmasinin geçerli olmasini saglamak için belirlenen transdüktör kullanim kosullari. Artik Akim:Çok fazli bir sistemde, tüm hat akimlarinin cebirsel toplami. Direnç:Akim hizinin aksine, ohm ile gösterilir. Kare Ortalamalarinin Kökü (RMS): Alternatif akim veya gerilimin etkin degeri. RMS degeri, ayni güç aktarimini saglayan AC akim veya gerilimini, bir DC akim veya gerilimi ile esitler. Kisa Devre:1. Topraklanmamis iletkenin baska bir iletkenle ya da topraklanmis bir nesneyle temas etmesiyle ortaya çikan yük. 2. Farkli potansiyelin iki noktasi arasinda bilerek ya da bilmeden yapilan göreli olarak düsük empedansin olagandisi baglanmasi. THD:THD (%THD, Toplam Harmonik Bozulma)  esas degerin yüzdesi olarak ifade edilen ve tüm harmonik frekans akim veya gerilimlerinin esas akim veya gerilime olan katkisi. True RMS: Alternatif akim ve gerilimlerin çogu, ayni zamanda RMS (Kare Ortalamalarinin Kökü) olarak da adlandirilan etkin degerlerle ifade edilir. Bu etkin deger, alternatif akim ve gerilim degerlerinin karelerinin ortalamasinin kare köküdür. Birçok redresörlü tip devreli pens metrede, AC ölçümleri için RMS degerlerine göre kalibre edilmis ölçekler bulunur. Ancak bunlar gerçekte, gerilim veya akimin bir sinüs dalgasi oldugunu varsayarak, giris geriliminin veya akiminin ortalama degerini ölçerler. Etkin degerin ortalama degere bölünmesiyle elde edilen sinüs dalgasi dönüsüm faktörü 1,1'dir. Giris akimi veya gerilimi sinüs dalgasindan farkli bir biçime sahipse, bu cihazlar hata verir. Gerilim; Volt: 1) Elektrik kapasitesi veya elektrik yükü, Volt*Amper ile gösterilir. 2) Volt Amper degeri, bir transformatörün nominal gerilimde ve frekansta, belirlenen sicaklik artisini asmadan üretebildigi çikisi gösterir. VAR: Volt Amper Reaktif. Ayrica bkz. "Reaktif Güç". Volt:Elektromotor kuvvetin bir birimi. Bir ohm dirençli bir Amperlik akim üretmek için gereken elektrik potansiyeli. Gerilim Düsmesi:Takim akarken bir devredeki gerilim kaybi. Watt: 1) Ac ölçümlerinde etkin güç (Watt ile ölçülür) gerilim, akim ve güç faktörüne esittir (akim ve gerilim arasindaki faz açisinin kosinüsü). Watt=E*I *COS(f). Bir Watt, hem voltu hem de amperi göz önünde bulunduran güç birimidir ve bir Amperlik akimin bir voltluk potansiyel farki boyunca aktigi bir devrenin gücüne esittir. 2) Bir joule/saniye.