Kokuya Genel Bakış | KreatifBiri
Ayşe Tekin 21/11/2018 Bilim, BilimselBiri
Biz insanlar mükemmel varlıklarız. Evrim ya da yaratılışçılık bize özel. Tüm düşünceler insanlar için yaratılmış. Her şey sadece insanı mükemmel kılmak için var. Ve her şey insanla son bulur. Bu sözler bence çok yanlıştır. Çünkü bu dünyada, evrende sadece insanlar yok. Bir sürü canlı var. Bu canlıların yanı sıra doğal bir düzen var. Bu düzen ise hala insanlara etki ediyor. Bu hafta ise insanın diğer canlılara göre mükemmel olmadığının göstergesi olan koku duyusundan ve ne olduğundan bahsedeceğim. Haftaya da nasıl evrimleştiğini anlatacağım. Takipte kalın 😉
Koku, genelde çok küçük konsantrasyonlarda havada çözülmüş olarak bulunan kimyasal maddelerin her biridir. Bu kimyasal maddeler minik partiküller halinde bulunur. Nefes aldığımızda ise burun deliklerimizden girerek, çözünüp beynimize giden mesajlara dönüşürler.
Havadaki koku moleküllerini nefes aldığımızda burnumuzun arkasında bulunan özelleşmiş nöronlara iletiriz. Bu nöronların üzerinde havayla temas halinde yüzey alanı arttırıcı kirpikler bulunur. Bu kirpiklere ulaşan moleküllerin oluşturduğu sinyal beyne direkt olarak iletilir. Bunun etkisi ise iki basamaklı bir süreçte ele alınabilir. Birincisi Fizyolojik faz; burundaki stimulus bölgesinin reseptörler ile hissetmesi. Ardından ikinci Psikolojik faz başlar. Stimuluslar insan beyninin koku almadan sorumlu bölgesi tarafından uyarılır ve çalışması sağlanır.
Gece hayvanları toprak altı canlıları ve bazı deniz canlılarının yaşamları gereği evrimsel süreçte gözleri çok iyi değildir. Bunun sonucunda koku duyuları daha iyi gelişmiştir. Avlarını kokularından bulabilir ve yerini tespit edebilirler. Bu duyu reseptörlere göre kıyaslandığında insanlarda 350 farklı işlevsel reseptör bulunurken, farelerde 1300 farklı tür, köpeklerde ise 125-220 milyon farklı tür koku reseptörü bulunmaktadır. Tazılarda bu sayı 300 milyona kadar çıkmaktadır. Ayrıca köpekler koku konsantrasyonlarına, insanlardan 100 milyon kat daha fazla hassastırlar. Yani insanlar bu işte çok da iyi değildir.
Koku minik partiküllerden oluşsa da yaşamımız üzerinde büyük bir etkisi vardır. Aldığımız kokular ruh halimizi ve belli döngüleri düzenlerler. Feromon dediğimiz kokuları her canlı yayar ve bu kokulara göre üreme döngüleri ve sosyal hayatları düzenlenir. Örnek verecek olursak karşımızdakinin bize çekici gelmesinin bir sebebi de yaydığı bu kokudur. Birlikte yaşayan kadınların adet döngüsünün yakın olması da bu sebeptendir. Diğer hayvanlardan örnek verecek olursak, bitkiler olgunlaştıklarında yaydığı kokularla etrafındaki diğer bitkilerin de olgunlaşmasını sağlarlar. Arılarda ise kolonideki bireylerin sevk ve idaresini sağlamak, arı ailesini bal sezonuna hazırlamak, işçi arıları polen toplamaya teşvik etmek, koloninin su ihtiyacı vb. bütün işler feromonlar ile yapılır.
Ayrıca koku hafızamızda yer edinir ve kokularla anılarımız canlanabilir. Güzel koku bizi rahatlatıp mutlu ediyorken kötü kokular rahatsız ve tetikte olmamızı sağlıyor.
Yazar Ayşe Tekin
Arılar Canlılık İçin Neden Bu Kadar Önemli?