Farklı Emek Kategorileri Açısından Kadın Yoksulluğu - PDF
Download "Farklı Emek Kategorileri Açısından Kadın Yoksulluğu"
1 Farklı Emek Kategorileri Açısından Kadın Yoksulluğu Fatime GÜNEŞ 1 Özet: Bu çalışmanın temel amacı, kadınların yoksulluğa karşı mücadelede emeklerini üretim ve yeniden üretim süreçlerinde nasıl kullandıklarını analiz etmektir. Ayrıca farklı emek kategorileri (düzenli, düzensiz gelir kazanan ve ev kadınları) açısından kadınların yoksulluk deneyimleri arasında önemli bir farklılık olup olmadığı incelenmektedir. Kadın yoksulluğu kadın emeğinin üretim ve yeniden üretim süreçlerinde çift yönlü değersizleştirilmesi olarak kavramsallaştırılmaktadır. Bu inceleme ev kadını, düzenli ve düzensiz gelir elde eden 105 kadınla yapılan alan araştırmasına dayanmaktadır. Araştırmanın sonuçlarına göre, farklı emek kategorileri açısından kadınların refah düzeyleri ve yoksulluğa karşı emek kullanma biçimleri sadece bir derece sorunudur. Ancak bütün kadınlar yeniden üretim süreçlerinde yaşam maliyetlerini aşağıya çekmek için yoğun emek harcamaktadır. Anahtar kelimeler: Kadın Yoksulluğu, Üretim, Yeniden Üretim, Kadın Emeğinin Değersizleşmesi Woman s Poverty in terms of Different Labor Categories Abstract: The main aim of this study is to analyse how women use their labor in the production and reproduction processes against poverty. Moreover, it is examined whether there is an important difference among women s poverty experiences in terms of different labor categories (regular, irregular income earner women and housewives). Woman s poverty is conceptualized as double devalorization of woman s labor in the production and reproduction processes. This examination depends on the survey which was conducted with 105 women who are housewives, regular and irregular income earner. According to research results, women s welfare level and forms of labour used against poverty are just a matter of degree in terms of different labor categories. However, all women have spent intensive labour in order to decrease the living costs in the reproduction process. Key words: Woman s Poverty, Production, Reproduction, Devalorization of Woman s Labour. 1 Yard.Doç.Dr., Anadolu Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Sosyoloji Bölümü. Çalışma ve Toplum, 2011/2 2172 1. GİRİŞ Kadın ve yoksulluk arasındaki ilişkinin keşfi ile yeni sermaye birikim modellerinin uygulamaya konulması arasında şüphesiz önemli bir ilişki vardır. Bu keşif yoksulluğun kadınlaşması kavramı ile ifade edilmektedir. Yoksulluk onu yaşayanlar açısından nasıl yeni bir olgu değilse, kadın yoksulluğu da kadınlar açısından yeni bir deneyim değildir li yılların başlarında uygulamaya konulan yeni sermaye birikim modelleri ve yeniden yapılanma süreci adı altında hayata geçirilen bir dizi politikalar, gelişmiş kapitalist ve azgelişmiş ülkelerde yaşayan insanların yaşam koşullarını derinden etkilemiştir. Piyasa ilişkilerinde görülen yeni liberalleşme süreci, devlet girişimciliğinin özelleşmesi, hükümet harcamalarının daraltılması, eğitim, sağlık, ulaşım ve altyapı gibi toplumsal hizmetlerin maliyetinin yükselmesi, işsizlik, düşük ücretler, üretilen mal ve hizmetlerin fiyatlarındaki artış, sadece işçi sınıfı ailelerin yaşam düzeyini ve kalitesini bozmakla kalmamış, bu hanelerde yaşayan kadın ve çocukların daha çok yoksullaşmasına neden olmuştur. Bu çalışmada, kadın ve yoksullaşma arasındaki ilişki, temel olarak iki soru etrafında sorgulanmaktadır. Birincisi, kadınlar üretim ve yeniden üretim süreçlerinde kullandıkları emekleriyle yoksulluğa karşı nasıl mücadele etmektedir? İkincisi, farklı emek kategorileri (düzenli gelir getiren bir işte çalışan kadınlar, düzensiz gelir getiren herhangi bir işte çalışan kadınlar, gelir getiren herhangi bir işte çalış(a)mayan ev kadınları) açısından, kadınların yoksulluktan etkilenmeleri ve/veya yoksulluk deneyimleri arasında önemli bir farklılık var mıdır? Çalışmanın birinci bölümünde, kadın yoksulluğunun kavramsal çerçevesi metalaşan kadın emeği ve eviçi emeği başlıkları altına ortaya konulmaktadır. İkinci bölümde, farklı emek kategorileri açısından kadın ve yoksulluk arasındaki ilişki üretim ve yeniden üretim süreçlerinde incelenecektir. Bu inceleme, esas olarak 2005 yılının Nisan ve Haziran ayları arasında 105 kadınla gerçekleştirilen bir alan araştırmasının sonuçlarına dayanarak yapılacaktır. Araştırmada veriler niceliksel ve niteliksel yöntemle toplanmıştır. 2. KADIN YOKSULLUĞUNUN KAVRAMSAL ÇERÇEVESİ Analiz birimi olarak emek piyasası ve hane, kadınların yoksulluk deneyimlerinin kavramsal ve metodolojik düzeyde sorgulandığı temel alanları oluşturmaktadır. Klasik yoksulluk çalışmalarının aksine birçok feminist araştırma (Brannen ve Wilson, 1987; Daly, 1989; Glendinning ve Millar, 1992) kadınların erkeklere göre daha yoksul, yoksulluk deneyimlerinin de erkeklerden farklı olduğunu ortaya koymaktadır Metalaşan Kadın Emeği Emekgücünün enformelleşmesi, kadın yoksulluğunu sermaye birikim süreçleri açısından anlamamıza yarayan önemli bir kavramdır. İhracata yönelik 2183 kalkınma politikaları ve yapısal uyum süreçleri ile işgücünün kadınlaşması arasında önemli bir ilişki vardır (Standing, 1989). Birçok araştırma (Standing, 1989; Joekes ve Watson, 1994; Joekes, 1995; Çağatay ve Özler, 1995), 1980 sonrası uluslararası pazar için üretim yapan sektörlerde kadınların işgücü piyasalarına katılım oranlarının arttığını, kadınların erkeklere göre daha çok istihdam edildiğini ortaya koymaktadır. Kadınların düşük ücretli ve güvencesiz işlerde çalışarak esnek üretim süreçlerinin bir parçası haline gelmeleri, kuşkusuz sermayenin kârlılığı açısından önem taşımaktadır. Piyasa ekonomisindeki yeniden yapılanma süreçleri, sermayenin kadın emeği üzerinden rekabet üstünlüğünü güçlendirmektedir (Standing, 1989; Razavi, 1999). Birincisi, ekonomik rekabet emek maliyetlerinin aşağıya çekilmesi yönünde firmalar üzerinde baskı yaratmaktadır. İkincisi, hükümetler yabancı sermaye yatırımlarını çekici hale getirmek için emek standartlarını düşüren düzenlemelere gitmektedir (Carr ve diğ., 2000:125). Yeni enformelleşen istihdam koşullarında kadınların gelir ve çalışma koşulları erkeklere göre daha eşitsizdir (Tokman, 1989; Çağatay ve Özler, 1995). Özellikle formel imalat sektöründe birçok kadın, altsözleşmeli işçi olarak kayıtdışı çalışmaktadır. Düşük ücretler, uzun çalışma süreleri bu sektörlerde kadınların yoksullaşmasını derinleştirmektedir (Beneria ve Feldman, 1992). Kadın olmak, enformel sektörde çalışmak ve yoksul olmak birbiriyle örtüşen olgulara dönüşmektedir (Carr ve diğ., 2000:127). Kadın emeği, üretim sürecinde ve özellikle enformel sektörde toplumsal olarak düşük statülü iş alanlarında yoğunlaşmaktadır. Kadınların yaptıkları bu işler (temizlik, çocuk bakımı, bulaşıkçılık vb.) ev içindeki konumlarıyla da örtüşürken (Daly, 1989; Payne, 1991; Lonsdale, 1992; Moser, 1992; Baden ve Milward, 1997) aynı zamanda toplumsal cinsiyete bağlı işbölümünü de güçlendirmektedir. Kadınların gelir getiren faaliyetlerde daha fazla yer almaya başlaması ile ekonomik krizlerin neden olduğu, hane gelirlerindeki azalma arasında önemli bir ilişki vardır. Kötüye giden ekonomik koşullar, erkeklerin azalan gelirleri ve/veya işsizlikleri ailede çalışan kişi sayısının artmasına neden olurken, özellikle de kadınlar gelir getiren işlerde emeklerini daha fazla kullanmak zorunda kalmaktadır sonrası ekonomik krizlerin olumsuz etkilerine karşı kadın emeğinin ücretli çalışma hayatına katılması, yoksullukla başa çıkmak için geliştirilen stratejiler arasında tartışılmaktadır (Beneria, 1992; Chant, 1994; Gonzalez de la Rocha, 1994; Rodriguez, 1994; Florence, 1996; Humphery, 1996; Jaiyebo, 2003). Bunun yanı sıra, reel ücretlerin düşmesi kadınların işgücüne katılımını etkilemekle birlikte, birçok gelişmekte olan ülkede kadınların açık işsizlik oranları da hâlâ çok yüksektir (Baden ve Milward, 1997:33). Türkiye de de erkeklere göre kadınların aktif işgücü olarak üretim sürecine katılım oranları da hâlâ düşüktür. Resmi istatistiklere göre, 2010 yılı Eylül döneminde Türkiye genelinde erkeklerde işgücüne katılım oranı %-71,1, kadınların işgücüne katılma oranı ise % 27,9 dur. Yüksekokul ve fakülte mezunu kadınların işgücüne katılma oranı da (%70,8) erkeklerin katılım oranının (%84,2) altında kalmaktadır (TÜİK, 2010). 2194 Toplumsal cinsiyete dayalı işbölümü kadınların eviçi ve ev dışındaki emek kullanım biçimlerini ve onların yoksullaşmasını etkileyen bir faktördür (Daly, 1989; Millar ve Glenndinng, 1989; Payne, 1991; Glendinning ve Millar, 1992; Londsale, 1992; Ruspini, 1999). Cinsiyete dayalı işbölümü sonucunda kadınlara ev içinde yüklenen sorumluluklar (çocukların bakımı, yemek, temizlik, alışveriş gibi günlük ev işleri) ve bu işlerde kadınların harcadığı zaman, onların gelir getiren işlerde çalışmasına çoğu zaman engel olmaktadır (Crompton, 1997). Çocuk bakımı kadınların çalışmalarını ve işten ayrılmalarını etkilemektedir. Birçok kadın, doğumdan sonra çalıştıkları işi bırakmak zorunda kalmakta ve çocukları okul çağına geldikten sonra tekrar çalışmaya başlamaktadır (Hakim, 1996, aktaran Bradshaw ve diğ., 2003:14). Kadınların temel rollerinin eviçinde tanımlanması, onların üretim sürecindeki konumlarını ele alış biçimlerini ideolojik olarak etkilemektedir. Kadınlar kazandıkları gelirleri temel olarak ailenin geçimlik ihtiyaçlarının karşılanmasında kullanırken, çalışıyor olmalarını sadece aile ekonomisine bir katkı olarak görmektedirler. Erkeklerin geliri ise hanenin geçimi için temel kazanç kaynağı olarak tanımlanmaktadır (Payne, 1991:70) Eviçi Kadın Emeği Kadın yoksulluğunun deşifre edildiği hanede kadınlar üretim sürecinde gelir getiren işlerde çalışıyor olmalarına rağmen, yoğun olarak emeklerini kullanmaya devam etmektedir. Özellikle yoksul hanelerde, ailenin geçimi için gerekli mal ve hizmetlerin tedarik edilmesi ve yaşam maliyetlerinin aşağıya çekilmesi sürecinde kadın emeği yoksulluktan daha çok etkilenmektedir. Yoksulluğa karşı emekleriyle mücadele eden, yoksulluğun yükünü ve sıkıntısını çeken ve yoksulluğu idare eden kadınların deneyimleri erkeklerden farklıdır. Klasik yoksulluk çalışmaları haneyi homojen bir bütün ve ortak tüketim alanı olarak değerlendirdiği için, haneye aktarılan kaynakların hangi mekanizmalar ve süreçlerle aktarıldığını, bu kaynakların bölüşüm ve tüketim ilişkilerinde yaşanan toplumsal cinsiyet temelli eşitsizlikleri ihmal etmektedir (Daly, 1989; Payne, 1991; Ruspini, 1999). Klasik yoksulluk çalışmaları, hane ekonomisini piyasa ekonomisinin önermeleri çerçevesinde ele almaktadır. Bu anlayış içinde, hane içinde yer alan üyelerin ortak amacı, hanenin ortak faydasını azami düzeye çıkarmaktır. Daha fazla kazanç sağlamak için, üretken kaynakların kullanımı ve hane üyelerinin emeği, verimlilik ilkesine göre düzenlenir. Diğer bir deyişle, formel ekonomide olduğu gibi; üretim ve yeniden üretim alanlarında emeğin düzenlenmesi, rasyonellik ilkesine bağlı olarak bilgi, beceri, eğitim ve deneyim çerçevesinde gerçekleşmektedir (Katz, 1997; Jefferson ve King, 2001). Aynı şekilde, hanenin ortak refahını azamiye çıkarmak için kazancın hane üyeleri arasında eşit bir şekilde bölüştürüldüğü ve bütün üyelerin karar sürecindeki tercih haklarının eşit olduğu varsayılmaktadır. Oysa aile içinde emeğin kullanımı toplumsal cinsiyet, yaş ve statüye bağlı olarak değişmekte (Moser, 1993:22); kaynakların ve emeğin tahsisi, karar süreçlerine 2205 katılım, belli güç ilişkileri etrafında gerçekleşmektedir (Wolf, 1992:15). Feminist bakış açısı ile yapılan birçok alan araştırması, hane içinde yaşanan toplumsal cinsiyet temelli gelir ve tüketime dayalı eşitsizlikleri ampirik olarak ortaya koymaktadır (Folbre, 1986; Evans, 1991; Dwyer ve Bruce, 1988, Kabeer, 1991). Düşünülenin aksine, hane kendi içinde homojen bir birim olmayıp; iktidar, çıkar, kaynak ve hakların kullanımı üzerine rekabet ve çatışmanın yaşandığı bir alandır (Chant, 2003). Klasik hane ekonomisi anlayışının eleştirisi, yoksulluk ve toplumsal cinsiyet arasındaki ilişkinin görünür kılınmasına hizmet etmiştir. Kadınlar hane içinde üretken kaynaklara (toprak, sermaye vb.) ulaşmada, üretim ve tüketim ilişkilerinde, hane içi kaynakların bölüşümü (Baden ve Milward, 1997) ve paranın kontrolünde erkeklere göre daha dezavantajlıdır (Pahl, 1980, 1983, 1989; Piachaud, 1982; Vogler ve Pahl, 1994; Vogler, 1998). Paranın idaresi ve kontrolü toplumsal cinsiyet ilişkilerini içerir. Erkekler parayı kontrol ederken, kadınlar parayı idare etmektedir (Daly, 1989:27). Özellikle yoksul hanelerde, ihtiyaçların karşılanması için az ya da olmayan paranın idaresi (Bora, 2002) kadınların sorumluluğundayken, hanenin geliri yükseldikçe bunun denetim ve kontrolü erkeğin eline geçmektedir. Parayı idare etmek kadınlar için bir yük iken, yüksek gelirin kontrolü erkeğin gücünü ifade etmektedir (Payne, 1991:35; Pahl, 1980:319). Gerekli mal ve hizmetlerin karşılanmasında harcanan para toplumsal cinsiyet temelli eşitsizlikleri içermektedir. Kadınlar kazançlarını ailenin ve çocukların gereksinimlerini (gıda, giysi, okul masrafları, ev eşyası vb) karşılamak için kullanırken, kendi özel ihtiyaçlarından vazgeçmektedir (Piachaud, 1982). Aynı şekilde birçok niteliksel araştırma, kadınların yiyecek tüketiminde öncelikleri çocukları ve eşlerine bıraktıklarını ortaya koymaktadır (Land, 1983; Charles ve Kerr, 1987; Brennen ve Wilson, 1987; Graham, 1987). Kadınlar açısından kıt kaynakların idaresi oldukça stresli bir süreçtir ve kadınların ruhsal ve fiziksel sağlıklarını olumsuz etkilemektedir (Payne, 1991; Cropmton, 1997). Bu çalışmada, kadın yoksulluğu, üretim ve yeniden üretim süreçlerinde gerçekleştirilen kadın emeğinin çift yönlü değersizleştirilmesi olarak kavramsallaştırılmaktadır. Kapitalist üretim sürecinde erkeğe ödenen ücretin emeğin ve ailenin yeniden üretimi, diğer bir deyişle geçimlik mal ve hizmetleri karşılamaya yetecek miktarın altında kalması kadın emeğinin metalaşması üzerinde baskı yapmaktadır. Metalaşan kadın emeği de sermayenin değerlenmesi adına, hak ettiğinin altında bir ücret alarak değersizleştirilmektedir. Bunun yanı sıra kadınların çoğu, hanenin yeniden üretimi için gerekli mal ve hizmetlerin temini ve tüketiminde evde yoğun emek ve zaman harcamaktadır. Kadınların eviçinde yaşam için zorunlu işlere harcadıkları emek hanenin geçimine önemli bir katkı yapmakla birlikte, kadın emeği tarafından yaratılan bu değer görünmez kılınmaktadır. Oysa aynı faaliyetler piyasa içinde gerçekleştiğinde bir değere sahiptir. Kadınlar eviçinde kullandıkları emeklerinin karşılığını alamadıkları için emekleri değersiz kılınmaktadır. Eviçinde karşılığı 2216 ödenmeyen ve üretim sürecinde hak ettiği değerin altında gelir elde eden kadın emeği çift yönlü değersizleştirilmektedir. 3.YÖNTEM, BULGULAR VE YORUM Bu bölümde, farklı emek kategorileri (düzenli gelir getiren işlerde çalışan, düzensiz gelir getiren işlerde çalışan ve gelir karşılığı çalış(a)mayan ev kadınları) açısından kadınların üretim ve yeniden üretim süreçlerinde kullandıkları emekleriyle yoksulluğa karşı nasıl mücadele ettikleri analiz edilecektir. Ayrıca, farklı emek kategorileri arasında yer alan kadınların yoksulluktan etkilenmeleri ve/veya yoksulluk deneyimleri arasında önemli bir farklılık olup olmadığı sorgulanmaktadır. Kadın yoksulluğu, kadının içinde yaşadığı hanenin toplumsal ve ekonomik yapısından bağımsız ele alınamayacağı için, bilgisine başvurulan kadınlar seçilirken kocalarının ücret karşılığı çalışma durumu da göz önünde bulundurulmuştur. Emeğin yeniden üretiminin önemli unsurlarından biri olan üretim sürecine katılma, bu araştırmada gelir getiren işin niteliği açısından kavramsallaştırılmaktadır. Diğer bir deyişle, formel ve enformel istihdam kavramları yerine kadın ve erkeğin çalışma durumu düzenli ve düzensiz gelir kazanma kavramları etrafında tanımlanmaktadır. Yeni emek süreçlerinde, formel ve enformel sektör kavramsallaştırması, emeğin üretim sürecindeki konumunu anlamamız açısından sınırlılıklara sahiptir. Bugüne kadar, formel sektör içinde yer alan emek tam zamanlı, düzenli, örgütlü ve güvenceli olarak ele alınırken, düzensiz, kısa zamanlı, güvencesiz, geçici, örgütsüz nitelikteki emek enformel sektör içinde düşünülmüştür. Yeni sermaye birikim modelleri, emeğin enformelleşmesi çerçevesinde emek süreçlerinin değişmesine neden olmuştur. Günümüzde birçok kişi formel sektörde düzensiz, geçici ve sözleşmeli işçi olarak çalışırken, gelir istikrarı ve örgütlülük güvencesinden de mahrum kalmaktadır. Formel istihdamdaki azalma ya da önceki formel çalışma ilişkilerinin enformelleşmesi, enformel istihdamın yükselmesine neden olmuştur. Enformel sektörde kendi hesabına çalışma biçimlerinin yanı sıra, ücretli istihdama, özellikle de düzenli işçilik gibi çalışma biçimlerine; rastlamak mümkündür Araştırma Yöntemi ve Süreci Bu inceleme, 2005 yılının Nisan ve Haziran aylarında Eskişehir de 105 kadının bilgisine başvurarak elde edilen verilere dayanmaktadır. Araştırma öncesi 10 kadınla pilot çalışma yapılmıştır. Araştırma çoğunlukla Eskişehir in gelir düzeyi açısından düşük mahalleri olan Gültepe, Yıldıztepe, Emek, Fevzi Çakmak, Tunalı ve Yeşiltepe de yaşayan kadınlarla gerçekleştirilmiştir. Araştırmacı kadınlara ulaşmak için kartopu örneklem tekniğini kullanmıştır. Görüşme genellikle anket formundaki yapı izlenerek gerçekleşmiştir. Görüşme formu beş ana bölümden oluşmaktadır: 1.Hanenin sosyo-ekonomik bilgisi: eğitim, yaş, konut, mülkiyet ve eşya bilgisi 2. Kadın ve erkeğin son on yıllık çalışma deneyimleri 3. Kadının eviçi emeği, yaşam maliyetlerinin aşağıya çekilmesi, tüketim kalıpları, borç ve tasarruf7 Kadın ve toplumsal yeniden üretim süreçleri 5. Güç ve karar verme süreçleri, şiddet ve sağlık. 5. Yoksulluk ve kadın yoksulluğu algısı. Sorular açık ve kapalı uçlu olarak hazırlanmıştır. Her bir katılımcı beni diğer kadınla tanıştırdı. Bu güven ortamının yaratılması açısından önemliydi. Ayrıca katılımcı, diğer kadına hem benim hakkında hem de araştırma hakkında bilgi verdiği için; tanışma süresinin kısa tutulmasını sağladı. Görüştüğüm kadınların sayısı fazla olduğu için, bazı durumlarda mahalle muhtarlarının bilgisine başvurdum. Aynı şekilde muhtarın beni kadınlarla tanıştırması, katılımcının evine rahatlıkla misafir olmamı sağladı. Görüşmenin zamanını, yerini ve saatini daha çok kadınlar belirledi. Kadınların çoğuyla evlerinde sohbet ettim. Ancak, çalışan bazı kadınlarla da işyerlerinde görüşme yapmak zorunda kaldım. Mevsimlik işçi olarak çalışan kadınlar haftanın yedi günü çalıştığı için, görüşme tarlada kadınların çalıştıkları sırada yapıldı. Tarlada yarım kalan sohbetler akşam kadınların evlerinde tamamlandı. En kısa görüşme bir saat sürdü. 25 kadınla görüşme yaparken kayıt cihazı kullandım. Bazen geleceğimi daha öncede bilen kadınlar komşularını da eve davet etmişlerdi. Bu durumlarda, kendiliğinden odak araştırma grupları oluştu. Böyle anlarda kadınla yaptığım görüşmeyi yarım bıraktım. Kadınlarla beraber, geçim sıkıntısına karşı neler yaptıkları, emeklerini nasıl kullandıkları ve verdikleri çabanın onlar üzerindeki etkileri üzerine konuştuk. Yazının analiz kısmında, görüşülen kadınların tümü için takma isim kullanılmıştır Hanelerin Sosyo-Ekonomik Arkaplanı Bilgisine başvurulan toplam 105 kadından, 30 u düzenli, 30 u düzensiz gelir getiren işlerde çalışmaktadır. 45 kadın ise çalış(a)mayan ev kadınıdır. Hanede yaşayan ortalama kişi sayısı dörttür. Aileler, hane tipi açısından çekirdek aile modelini yansıtmaktadır. Kadınların (%83,3) ve erkeklerin (%90) büyük çoğunluğu yaş dilimi içerisinde yer almaktadır. Kadınların ve erkeklerin hemen hepsi emek güçlerini kullanabilme potansiyeline uygun yaştadır. Hanelerin çoğunda çocuklar eğitim çağında olup, yaşamlarını aileye bağımlı olarak sürdürmektedir. Kadınların erkeklere göre eğitim düzeyleri düşüktür. Kadınların çoğunluğu sadece okur-yazar (%5,7) ve ilkokul mezunudur (%73,3). Erkekler arasında ise sadece okuryazar olanların oranı %58 dir. Kadınların yarıdan fazlası köy ve kasaba doğumlu (%61,9) olup, 1980 sonrası genellikle Eskişehir in çevresinde yer alan köy, ilçe ve şehirlerden kente göç etmişlerdir. Haneler arasında kırda ve kentte taşınmaz mülk sahipliği çok düşüktür (%16,3). Özellikle, düzensiz gelir elde eden ve işsiz ailelerde dayanıklı tüketim mallarına sahip olan hanelerin sayısı çok azdır. Konut sahipliği oranı düşüktür (%23,8) ancak birçok hane tanıdık ve yakın akrabalarının evinde kira vermeden (%32,4) oturmaktadır. Düzensiz gelir elde eden ve işsiz hanelerde kiracılık oranı (%56,5) yüksektir. Konutların çoğunda oda sayısı yetersizdir. Çocuklar için ayrı odası olmayan hanelerin oranı %64,8 dir. Hanelerin %43,8 inde ise tuvalet evin dışındadır. 2238 224 Farklı Emek Kategorileri Açısından Kadın Yoksulluğu 3.3. Üretim Süreci ve Metalaşan Kadın Emeği Düzenli Gelir Elde Eden Kadınlar Düzenli gelir elde eden kadınların (30) çoğunluğu hizmet sektöründe temizlik işçisi (sözleşmeli ve kadrolu), aşçı, bulaşıkçı, çocuk bakıcısı ve ev temizlikçisi olarak çalışmaktadır. İşgücü piyasaları çerçevesinde kadın yoksulluğunun tartışıldığı yazında da belirtildiği (Daly, 1989; Payne, 1991; Lonsdale, 1992; Moser, 1992) gibi, kadınların çoğu toplumsal olarak düşük statülü iş alanlarında çalışmaktadır ve yaptıkları bu işler ev içindeki konumlarıyla örtüşmektedir. Kamu sektöründe memur ve fabrikada işçi olarak çalışan kadınların sayısı yüksek değildir. Görüşülen kadınların yarısının kocası düzenli, diğer yarısı ise düzensiz gelir kazanmaktadır. Kapitalist toplumda emeğin yeniden üretiminin temel koşullarından birisi ücretli çalışma biçimidir. Ücret karşılığı çalışan erkek, kendisinin ve ailesinin yeniden üretimini sağlamak için gerekli mal ve hizmetleri piyasadan karşılamaktadır. Üretim sürecinde kendisi de metalaşmış erkek emeği, ürettiği mal ve hizmetlerin karşılığı olarak ailenin yeniden üretimini sağlamak için gerekli miktarın altında bir kazanç sağlamaktadır. Erkeğin yetmeyen geliri hanenin geçimi için kadın emeğinin metalaşması üzerinde bir baskı oluşturmaktadır. Kadın ve yoksulluk yazınında (Beneria, 1992; Chant, 1994; Gonzalez de la Rocha; 1994; Rodrigues, 1994; Florence, 1996; Humphery, 1996; Moser, 1998; Jaiyebo, 2003) dikkat çekilen, kadınların gelir getiren işlerde çalışması ile düşen reel ücretler, erkeğin işsiz kalması ve kötüye giden ekonomik koşullar arasındaki ilişkiyi bu araştırmanın bulguları da desteklemektedir. Araştırmada düzenli gelir elde eden kadınların hepsinin çalışmaya başlama nedenleri arasında şunlar yer almaktadır: ekonomik zorluklar, geçim sıkıntısı ve kocalarının kazançlarının ailenin geçimi için yetersiz olması ve erkeğin işsizliği. Nuriye 42 yaşında, 17 ve 18 yaşlarında iki çocuk annesi. Eşi bir kamu kuruluşunda memurdur. Kendisi ise, yedi senedir bir lokantada yemek pişirerek ailesinin geçimi için düzenli olarak çalışmaktadır. Aslında ücret karşılığı çalışmaya on sene önce başlamıştır. İlk yıllarda, ara ara ev temizliği, hafta sonları büro temizliği yaparak düzensiz olarak para kazanmıştır. Nuriye nin çalışmasının en önemli nedeni, eşinin aldığı ücretin geçinmelerine yeterli olmamasıdır. Tek maaş artık günümüzde yetmiyor ki. Çalışmak zorunda kaldım. Kocam sadece bir memur. Kazancı çok az. İki çocuk okuyor. Eğer ben çalışmasaydım napardık. Çalışmanın dışında ne yapabilirm ki! Kadınların çalışmaları ile hane refahının göreli olarak artması arasında bir ilişki olsa bile bu, kadınların ve kocalarının kazandıkları gelirin miktarına, türüne (düzenli-düzensiz) ve özellikle de emek piyasasında kalma sürelerine bağlı olarak değişebilmektedir. Daha da önemlisi, hane refahı göreli artıyorsa, bu kadınların ev içinde harcadıkları yoğun emek, yaptıkları fedakârlıklar ve kendi kişisel refahlarından vazgeçmesi sayesinde olmaktadır.9 Gülhan (41) on iki yıldır bir soba fabrikasında düzenli işçi olarak çalışmaktadır. Yüksel de Gülhan gibi imalat sektöründe on altı yıldır işçi olarak çalışmaktadır fakat çalışmaya ilk defa 22 yaşındayken tarla işlerine giderek başlamıştır. Bilgisine başvurulan kadınlar arasında tek sendika üyesidir. Ücretli çalışma yaşamına katılmaları hanenin göreli refahını artırsa bile kadın olarak yaşamlarında çektikleri sıkıntı ve zorlukları şöyle dile getirmişlerdir: Bu evi ben aldım. Her şeyi ben yaptım. Oğluma arabayı da ben aldım. Ben çalışmasaydım olmazdı. İmkânsızdı. Kadın tutumlu olmalı. Onun parası bugün var yarın yok. Bak hasta(kocası) gördün. (Yüksel) Kocamı fabrikada çalışırken işten attılar. Tazminat verdiler. Bir süre onunla idare ettik, geçindik. Sonra çalışmaya başladım. İlkin bir yer bilmezdim. Şimdi her şeyi biliyorum. Yıpranıyordum ama idare ederim. Çocuk alıştı. O zamanlar yalnız kalırdı. Küçüktü. Evi yaptırdık. Kocamın aldığı parayla bu arsayı aldık. Çok çalıştım. Gece çalışırdım fabrikada. Gündüzleri tuğla taşırdım. İşçilere yemek yap, çay yap. Bu günlere gelene kadar çok çektim. Buraya (Eskişehir e 1981 yılında göç ediyorlar) ilkin geldiğimde çalışsaydım keşke. (Gülhan) Kadının çalışması ailenin göreli refahını yükseltmesine rağmen, kadın ve erkeğin düzenli gelir kazanması, emek piyasasında kalma sürelerinin uzun olması hanenin yoksullaşmasını ve geçim sıkıntısını azaltmamaktadır. Türkiye de kamu sektöründe de düşen reel ücretler ve kazanç seviyesinin geçimlik mal ve hizmetlerinin maliyetinin altında kalması düzenli gelir elde eden toplumsal kesimin gittikçe yoksullaşmasına neden olmuştur. Belma (38) on dokuz yıldır memur olarak çalışmaktadır. Kocası da özel bir şirkette uzun süredir düzenli gelir kazanmakta. Belma, bu sürecin kendi yaşam deneyimi açısından sonuçlarını şöyle ifade etmektedir: Gelirimiz yaşamamız için yetmiyor. Kocamın annesinin babasının evinde oturuyoruz. İki odası var. Kızım ve oğlum için ayrı bir oda yok. En azından kira derdimiz yok. Memur olmak Türkiye de aç olmaktır. Devamlı kredi kartına bağlı yaşıyoruz. Başka seçenek yok ki. Bazen acaba çok mu harcıyoruz diye merak ediyorum. Bazen düşünüyorum. Emin değilim. Ayakkabı almak zorundayım. Düzenli çalışan kadınların önemli bir kısmının hizmet sektöründe temizlik işçisi olarak çalışmakta olduğu görülmüştür. Ancak kadınlar aynı işi yapmalarına rağmen, işin statüsü açısından ikiye ayrılmaktadır. Birinci gruptaki kadınlar, çalıştıkları kurumda işçi kadrosuna geçmiş, düzenli ücret alan, sosyal ve sendikal haklara sahip, gelecek açısından göreli olarak iş güvenliğine sahiptir. İkinci gruptaki kadınların, çalıştıkları kamu kurumuyla, verdikleri hizmetin dışında; hukuki olarak hiç bir bağlantıları yoktur. Bu kadınlar özel bir temizlik şirketine bağlı sözleşmeli işçi olarak çalışmaktadır. 22510 Piyasa ekonomisinin yeniden yapılanma süreçleri, sermayenin kadın emeği üzerinden rekabet üstünlüğünü güçlendirmektedir (Standing, 1989; Razavi, 1999). İşveren tarafından emeğin maliyetlerini aşağıya çekmek için izlenen politika olarak, kadınlar senede bir kere işten çıkarılmakta ve daha sonra ilk defa işe başlıyor gibi gösterilmektedir. Sözleşmeli olarak çalışılması, kadrolu çalışan işçi kadınlar gibi düzenli gelir kazanıyor olmalarına rağmen; kadınların her an işten çıkarılma ve sözleşmelerinin iptal edilmesi korkusuyla yaşamalarına neden olmaktadır. Sevinç bir kamu kuruluşunda temizlik işçisi olarak çalışmaktadır. Sözleşmeli işçi statüsünde özel bir şirket elemanıdır. Her sene bir kere sözleşmesi iptal edilmekte ve bir ay sonra sanki yeni işe başlıyor gibi tekrar işe alınmaktadır. Sevinç nin eşi aynı kurumda kadrolu işçi olarak çalışmaktadır. En büyük istediği, eşi gibi kadrolu işçi statüsünde çalışmaktır. Önceleri kadrolu işçi olmak bu kadar zor değildi. O zamanlar çocuklarım küçüktü. Onlara bakacak kimse yoktu. Kocam burda çalışıyor. Şimdi çok pişmanın. Keşke o zamanlar buraya başlasaydım. Şirkete başladığımda küçük kızım sekiz yaşındaydı. Diğer iki kızım büyümüştü. Ancak küçük kız da okula başlayınca çalışmaya başladım. Okul masrafları çoğaldı. Yetmiyor. Ben çalışmasaydım bu evi de alamazdık. Çok çektim. Allah a çok şükür şimdi çalışıyorum. Ne olacağımız belli değil. Bir bakmışsın yarın işten çıkardılar. (Sevinç) On sene önce Eskişehir e göç eden Sacide de (40) Sevinç gibi bir kamu kuruluşunda sözleşmeli temizlik işçisi olarak çalışmaktadır. Kocası iş buldukça inşaat işçisi olarak çalışıyor. Üç aydır işsiz olan eşi, yirmi gün önce bir inşaatta çalışmaya başlamıştır. Sacide evin geçimini ayda ortalama kazandığı 400 TL ile sürdürmektedir. Ancak, her an işten atılma ve işsiz kalma korkusuyla yaşamını sürdürmektedir. Bir devlet işinde, sigortalı çalışmak isterdim. Geleceğim garantili olurdu. (Sacide) Emek maliyetleri aşağıya çekilerek sermayenin kârlılık oranını yükseltmek için uygulanan sözleşmeli ve geçici işçi çalıştırma politikası, imalat sektöründe de görülmektedir. Formel imalat sektöründe birçok kadın altsözleşmeli işçi olarak kayıtdışı çalışmaktadır. Düşük ücretler, uzun çalışma süreleri bu kadınların yoksullaşmasını derinleştirmektedir (Beneria ve Feldman, 1992). Gülhan ın çalıştığı fabrikada 250 ye yakın işçi çalıştırılmaktadır. Ancak, onun gibi kadrolu işçi statüsünde olan işçilerin sayısı yüksek değildir. Gülhan, kendini geçici çalışan işçilere göre daha şanslı hissetmektedir. Çünkü; İş bitince, maaşları da kesiliyor. Üzülüyorum. Onların da çoluğu çocuğu var. Beni işten çıkarsalar bile para vermek zorundalar Patron Buraya sendika gelirse kapatırım diyor. (Gülhan) Sermayenin yatırım ve kârlılık oranlarını artırmak için, sözleşmeli, geçici, sigortasız, güvencesiz işlerde istihdam olanaklarını artıran ve emek standartlarını düşüren yeni düzenlemeler, işgücünün örgütlülük gücünü de zayıflatmaktadır. Bu 22611 tür işlerde çalışan örgütsüz kadın emeği ücretler seviyesini artırmak için verilecek sınıf mücadelesinin dışında kalmaktadır. Aldığı ücrete razı olmak zorunda olan kadın emeği, ailesinin geçimi için yeterli olmayan geliri diğer zamanlarda ek işler yaparak artırma yoluna gitmektedir. Düzenli gelir elde eden kadınların çoğu, ortalama yaşam standartlarının altında kalan gelirlerini artırmak için özellikle hafta sonları ek işler yapmaktadır. Kadınların yaptıkları ek işler arasında, ev ve büro temizliği, tarlada işçilik ilk sırada yer almaktadır Düzensiz Gelir Elde Eden Kadınlar Düzensiz gelir elde eden kadınların (30) çoğunluğu ise tarlada mevsimlik işçilik ve iş buldukça ev temizliği yaparak yaşamlarını kazanmaktadır. Temizlik işinde çalışan ve tarlada işçilik yapan kadınlar dışında çocuk bakıcılığı yapan iki kadın, hamamda kese yapan ve seyyar satıcı olarak yaşamını kazanan birer kadınla görüşülmüştür. Düzensiz gelir elde eden kadınların yarısının kocası düzenli, diğerlerinin kocası ise düzensiz gelir kazanmaktadır. Kadınlar tarafından eviçinde yapılan çocuk bakımı, yemek, temizlik, alışveriş gibi günlük işler ve kadınların bu işlere harcadığı zaman, eğitim düzeyleri, yaşları, ev içinde tanımlanan kadın ve erkek rollerinin ideolojik olarak benimsenmesi; eğitim düzeyleri, yaşları, işgücü olarak emek piyasasında yer almalarını etkilemektedir (Ecevit, 1990; Crompton, 1997; Lordoğlu ve Minibas, 1999; Hakim, 1996, aktaran Bradshaw ve diğ., 2003). Bu faktörler aynı zamanda kadınların güvencesiz, düşükücretli ve düzensiz işlerde istihdam edilmelerini de etkilemektedir (Kalaycıoğlu ve Rittersberger-Tılıç, 2001). Kadınlar genellikle temizlik işçisi olarak çalışmaktadır. Kadınlar yaptıkları işleri düşük statülü işler olarak görmektedir. Bunun yanı sıra, kendilerini ücretli işçi olarak değil ev kadını olarak tanımlamaktadır (Ecevit, 1990). Düzenli gelir elde eden diğer kadınlar gibi, düzensiz gelir elde eden kadınlar da ekonomik zorluklar, hayat pahalılığı, geçim sıkıntısı ve kocalarının kazançları ailenin geçimi için yeterli olmadığı için çalışmak zorunda kalmaktadır. Kadınların, yaşları, eğitim düzeyleri ve eviçi sorumlulukları onların geçici, düzensiz ve güvencesiz işlerde çalışmalarını etkileyen diğer faktörler arasındadır. Nurten (41) ise 11 yıldır tarlada mevsimlik işçi olarak çalışıyor. Kocasının aldığı asgari ücret dört kişilik nüfusun geçimi için yeterli değildir. Napcan çalışmayıp. Elim ayağım tutuyor. Bir adamın maaşı yeter mi? Onun eline bakmıyom. Akşama kadar çalış, çalış toprakda. Oğlanın biri okuyor. Diğeri daha yeni işe girdi. Hayat pahalı. İki çocuk. Paramın kıymetini bilecen. Ben şimdi etrafıma bakıyom, adama diyom ki, ben enayi miyim. Allah aşkına çalışıyom. Keşke okumuş olsaydım diyom. Ben çok çile çektim. Benim suyum yoktu, ben karın altında çamaşır yıkadım. Onun için de malımın kıymetini bilirim. 22712 Bahar (45) on yedi senedir mevsimlik işçi olarak tarla işlerine gitmektedir. Kocası bir inşaat firmasında işçi olarak çalışmaktadır. 23 yaşındaki erkek çocuğu ise işsizdir. Bak bu oğlan çalışmıyor. İş yok. Mesleği yok. Okumadı. Devlet işine almıyorlar. Liseyi bile bitiremedi. Mecbur çalışıyom. Yarın bir gün evlenecek. Nasıl evlensin. Para yok. Bu adamın maaşı boğazımıza yetmiyor. Romatizmam var. Bacaklarım ağrıyor. 17 senedir tarlalarda çalışıyorum. Suların içinde. Tarlada halimizi gördün. Çalışmayana para yok. (Bahar) Tarlada mevsimlik işçi olarak çalışan kadınların çalışma dönemleri Mayıs ve Eylül ayları arasında değişmektedir. Tarla işinde kadınlar yoğun emek harcamalarına rağmen, bir günlük çalışma karşılığı aldıkları ücret 12 ile 15 TL arasında değişmektedir. Kadınlar tarlada yaklaşık 12 saat çalışmaktadır. Bütün kadınlar haftanın yedi günü ağır koşullar altında yoğun emek harcamaktadır. Çalışma koşullarının ağır olmasının yanı sıra, düzensiz gelir elde eden kadınların yaşadığı en önemli sorunlardan biri sosyal güvenceden yoksun olmalarıdır. Bir de sigortam olsaydı. Çalıştığım bütün yıllar boşa gitti. Şimdi emekli olmuştum. Ben de kocamın sigortasına güveniyorum. O emekli olunca, maaşı bize yeter. (Bahar) Bağdagül (42) kadınlar hamamında haftada 2 gün ve günde yaklaşık 15 saate yakın çalışmaktadır. Düzensiz ve güvencesiz çalışan diğer kadınlar gibi emeklilik ve sosyal güvencesinin olmaması onun içinde çok önemli yoksunluktur. Ev yaptırıyorduk. Elimiz dardı. O zaman bahçelere çalışmaya gittim. Borcumuz çoktu. Çocuklar büyüdükçe masrafları arttı. Çocukların üçü de okula gidiyor. Kızların dershane paralarını ben ödüyorum. Sigortam olaydı. Dışarıdan yatıramadık. O kadar çok kazanmadım. İhtiyaçlar bitmiyor ki. Evin dışında düzensiz işlerde çalışan kadınların önemli bir kısmı, evde para karşılığı dantel gibi el işleri yaparak kazançlarını artırmak ve evin geçimini sağlamak için uğraş vermektedir. Düzenli ve düzensiz gelir elde eden kadınların yarısı çalışmanın onları geçim sıkıntısından kurtardığını ifade etmiştir. Ancak kadınlar geçim sıkıntısından kurtulmayı daha önceki yıllara, yani kendilerinin çalışmadığı dönemi düşünerek yanıtlamışlardır. Hiç yoktan iyidir, Öncesine göre biraz daha iyi, Ben çalışmasam ne yapardık, açlıktan ölürdük, Hiç olmazsa pazar param çıkıyor, Çocuğumun okul harçlığını çıkarıyorum, Yetmese de idare ediyoruz gibi ifadeler kadınların hâlâ geçim sıkıntısı çektiklerini göstermektedir. Kadınların çalışması ya da gelir kazanmasını sağlayan iş olanaklarının yaratılması, Dünya Bankası nın yoksulluğu azaltılmak için önerdiği stratejiler arasında yer almaktadır. Kadınların çalışması ya da gelir kazanmasını sağlayan iş olanaklarının yaratılması tek başına kadın yoksulluğunu azaltmak için yeterli olamamaktadır. Bundan dolayı, kadınların yaptığı işlerin niteliği, çalışma koşulları, 22813 elde ettikleri gelirin miktarı geliştirilecek politika ve stratejilerde dikkate alınmalıdır. Kadın emeğinin değersizleştirilmesi, kadınların çalışmasını hanenin geçimi için sadece ek bir gelir ve katkı olarak gören toplumsal cinsiyetçi ideoloji, emek politikalarıyla emekgücü örgütlülüğün zayıflatılması, değersizleştirilen kadın emeğinin ücretler seviyesini yükseltmek için gerekli sınıf mücadelesinden mahrum bırakılması kadınların yoksullaşmasını derinleştirmektedir Evlerin Çalış (a) mayan Kadınları Türkiye de kadınların emek piyasasına katılamamalarının önündeki engellerle ilgili yazında da yer verildiği gibi, ataerkil ideoloji kadının yerini evin içinde tanımlarken erkeği evi geçindirmekle sorumlu birey olarak görmektedir. Kadınların işgücüne katılması hem aile onurunu hem de erkeğin aile reisliğini tehdit eden bir unsur olarak görülmektedir (Erman, Kalaycıoğlu ve Rittersberger-Tılıç, 2002). Bunun yanı sıra, kadınların eğitimsizliği, geleneksel ilişki ağları ve toplumsal baskılar kadınların işgücüne katılmalarına engel olan diğer faktörler arasında yer almaktadır (Akın, Kardam ve Toksöz, 1998). Daha da önemlisi bütün bu engellere direnen ve geçim sıkıntısından dolayı işgücü piyasasında yer almak isteyen kadınlar için ekonominin yapısal engelleri (Ecevit, 1990) kadınların iş bulmasını zorlaştırmaktadır. Aşağıdaki alıntılar, çalışmayan kadınların hangi nedenlerle çalışmadıklarını ortaya koymaları açısından kayda değer: Eşim izin vermiyor, cebimde param olurdu, özgürce harcardım. Şu anda evde dantel örüyorum, yumağı 5 TL. Evlenmeden önce çalışmıştım ama kocam çalışmama izin vermediği için ayrılmıştım. (Çağla: Kocası düzenli gelir kazanıyor) Eşim izin vermiyor, çocuklarımın durumunu toparlamak için, ekonomik gelir elde ederdim, bana da çok faydası olurdu. Geçen sene bir yıl denedim, ekmek fabrikasında kasiyer olarak çalıştım. O sıralar eşimden ayrılmaya kalkmıştım ama kaynanam çocuklarıma bakmadı. 7 ay annemin yanına gittim, belki bir iş bulsaydım geri dönmezdim, ekonomik nedenlerden dolayı geri döndüm, şu anda eşimle beraberiz. Eşim çok baskı yapıyor. (Müzeyyen: Kocası düzensiz gelir kazanıyor) Çalışmayı çok istiyorum ama çocuklarımdan dolayı çalışamıyorum. Onları bırakacak kimse yok. Eşim asgari ücret alıyor. Eşime bağlı olmaktansa kendi gelirim olurdu, istediğimi alırdım. Evlenmeden önce köyde tarlada çalışmıştım. O parayla da çeyizimi yaptım. (Şebnem: Kocası düzenli gelir kazanıyor) Maddi açıdan çalışmak isterdim, sosyal güvencem olurdu, çocuklara gelecek olurdu. Bir bayan iki ayağının üzerinde dikilebilmeli. Çocuklarım engel. Onlara çok zaman gidiyor. Bazen merdiven silmeye gidiyorum. İki sene önce bir sene temizliğe gittim. Yaşlı kaynanama bakıyorum. Çocuklarda küçük. (Defne: Kocası düzenli gelir kazanıyor) Çalışmayı istiyorum. Özellikle evden kurtulmak için, ama izin vermiyorlar. 3 aile birlikte oturuyoruz. Yarın bir gün kocamı terk etmek gerekirse, çocuklarımı 22914 yanıma alabilmek için para kazanmam lazım. Belediyenin kurslarına bu yüzden geliyorum. Bu işleri öğreneyim ki para kazanayım ilerde. İş bulmak zor. Evde dantel, örgü, oya yapıyorum ama parası çok değil. Evlenmeden önce sadece 3 ay tezgâhtarlık yapmıştım. (Hülya: Kocası düzensiz gelir kazanıyor) Geçim sıkıntısından kurtulmak için iş arıyorum. Konfeksiyon ve dikiş atölyelerine başvurdum. Arkadaşımın küçük terzi dükkânı var iş bulana kadar onun yanında çalışacağım. (Altun: Kocası İşsiz) Ev kadını terimi, ideolojik olarak kadın ve işsizlik ilişkisini gizleyen bir kavramdır. Hem yoksulluk çalışmalarında hem de makro ölçekli istatistiksel analizlerde kadınların işsizliğini gizleyen bir içeriğe sahiptir. Bu araştırmalarda, aktif olarak iş arayanlar işsiz olarak nitelendirilmektedir. (Ecevit. 1998:57). Kadınların çoğu aktif olarak iş aramasalar bile, çalışmak istemektedir. İşsizlik kavramının tanımına (aktif olarak iş aramasalar bile, çalışmayı istemek) bağlı olarak kadın işsizlik oranları, resmi istatistiklerin ortaya koyduğu oranlardan daha yüksek çıkabilmektedir (Ecevit, 1998). Kendileriyle görüşülen ev kadınlarının hemen hepsi üretim sürecinde aktif olarak yer almak istemektedir. Ücretli bir işte çalışmak istiyor musun? sorusuna verilen hayır yanıtlarının arkasında kadınların çalışmasını engelleyen nedenler yatmaktadır. Bu nedenler arasında, çocukların bakımı, erkeğin izin vermemesi, yaşının uygun olmaması, hastalık ve yapısal faktörlerin neden olduğu iş bulamama ilk sıralarda yer almaktadır. Cevaplayıcılar, Hayır, çocuklarım çalışmama engel, hayır, çünkü kocam çalışmama izin vermiyor, hayır, yaşım çalışmam için uygun değil, hastayım hasta olmasam çalışırdım, yaşım da geçti, hani iş var mı? gençler iş bulamıyor, iş yok ki gibi cevaplarla bu nedenleri dile getirmektedirler. Kadınların çalışmak isteme nedenleri ise özellikle geçim sıkıntısından kurtulmak, özgürleşmek, kendi parasına sahip olmak, diğer bir deyişle eşlerine bağımlı olmadan kazandıkları parayı özgürce harcamak, kendi geleceklerini güvence altına almak ve daha da önemlisi ev ekonomisine kendi deyişleriyle katkıda bulunmaktır. Nitekim çoğu yaşamlarının bir döneminde kısa da olsa ücretli bir işte çalışmış veya fırsat buldukça evde para karşılığı oya, dantel, örgü gibi işler yaparak ailenin geçimi için az da olsa para kazanmıştır Yeniden Üretim Sürecinde Kadın Emeğinin Artan Yükü Eviçi Emeğin Yoğunlaşması Kadınlar emeklerini, gelir getiren faaliyetlerde kullanmalarının yanı sıra, toplumsal yeniden üretimin gerekliliklerini yerine getirmek için ev içinde de yoğun bir biçimde çalışmaktadır. Emekgücünün yeniden üretimi (üretim sırasında tüketilen işgücünün ertesi güne hazır hale getirilmesi) için gerekli mal ve hizmetlerin tedarik edilmesi, üretimi ve bunların tüketilebilir hale getirilmesi (alışveriş, yemek pişirmek, ev temizliği, çamaşır yıkamak, ütü, bulaşık vb. işler), 23015 gelecek kuşakların yetiştirilmesi (çocuk bakımı ve yetiştirilmesi), yaşlı ve hastaların bakımı ev içinde kadın emeği üzerinden gerçekleşmektedir. Yoksulluk koşullarında kadın emeğinin eviçi bakım ve üretim faaliyetleri daha fazla yoğunlaşmaktadır (Ecevit, 1998:67). Dışarıda gelir karşılığı çalışan ve çalış(a)mayan kadınların hemen hepsi yemeğin hazırlanması, bulaşık, evin temizlenmesi, çamaşırların yıkanması, ütü, çocukların bakımı ve yetiştirilmesi, alışveriş gibi işlerde yoğun emek ve zaman harcamaktadır. Bazı hanelerde, özellikle dışarıda çalışan kadınların yaşadığı hanede hafta sonları evde kız çocukları ev işlerinde annelerine yardımcı olurken, evin bakım ve tamir işleri genellikle erkekler tarafından yapılmaktadır. Ev işlerinin yanı sıra kadınların çoğu, çocukların derslerine de yardımcı olmakta, okul ve öğretmenle kurulması gereken iletişimde aktif rol üstlenmektedir. Ev kadınları, dışarıda gelir karşılığı çalışmadıkları için ev işlerini kendileri tarafından yapılması zorunlu işler olarak görmektedir. Gelir elde eden kadınların çoğu, ev işlerini kadın ve erkeğin birlikte paylaşması gereken işler olarak düşünmesine rağmen, erkeklerin bu işleri yapmamasından dolayı zorunlu olarak kendilerinin yaptıklarını belirtmişlerdir. Yapılan başka bir araştırmada da (Safa, 1995), ekonomik krizler sonucu çalışmaya başlayan kadınların ailenin geçimine önemli katkı yaptıklarını erkeklerin kabul etmesine rağmen, çocukların bakımı ve ev işlerini kadınlarla paylaşmadıklarını ortaya koymaktadır. Dışarıda ağır koşullarda çalışan birçok kadın ev işlerinden şikâyetçi olsa da, bunları ya yapmak zorunda kalmakta ya da birçok durumda yeniden üretim faaliyetleri, kadın ve erkek tarafından eşit şekilde paylaşılmak yerine, kız çocukları ve akraba emeği kullanılarak yeniden organize edilmektedir. Ben daha önce hiç çalışmadığım için, benim işim ev işleri, sanki hiç çalışmamış gibi. O eve geldiği zaman çekip pijamasını, kumandayı alıp yatağa yatabiliyor. Ben daha kapıdan girip üzerimi çıkarıp doğru mutfağa, yemek bulaşıktı, temizlik yani her şey, sorumluluk tabii. Kızlar büyüdüğü için yardımcı oluyorlar. Eşim bu konuda (ev işleri) yardımcı olmuyor bana. (Sevinç: Düzenli gelir kazanıyor. Kocası: Düzenli gelir kazanıyor) Kızım Nisan ayında doğdu ben Mayıs ayında bahçeye gitmeye başladım. Çocuk bahçelerde büyüdü. Çok sıkıştığımda annemlere götürüyordum. O zamandan beri hem evde hem tarlada çok çile çektim. Benim çektiğim çileyi hiç kimse çekmemiştir yani. (Reyhan: Düzensiz gelir kazanıyor. Kocası Düzensiz gelir kazanıyor). Zaman, özellikle dışarıda gelir elde eden kadınların yaşadığı en önemli yoksunluktur. Songül fabrika da işçi olarak çalışmaktadır. Son aylarda işlerin yoğunluğu nedeniyle hafta sonları da fabrikada mesai yapmaktadır. Benim hafta sonum falan yok. Genelde hiç boş kalmıyorum. Hep çalışıyorum. Pazar günleri de yemek, çamaşır, bulaşık, temizlik öyle geçiyor. Eşim daha rahat o hafta sonu vakit ayırabilir. Anlamıyor. Benim durumumu 23116 anlayamaz ki. Benim öyle hiç etkinliğim yok. Yani hiç özel bir şeyim yok. Çarşıya gitmek falan yok. Çarşıya dolaşmaya gitmek ayrı, ben işim olduğu için bir şeyler almaya gitmek için ayrı. İş için gidiyorum. Kalmıyor. Vaktim kalmıyor. (Songül: Düzenli gelir kazanıyor. Kocası: Düzenli gelir kazanıyor) Zaman yetmiyor. Sabah sekizde kalkıyorum. Evde kaldığım gün, kahvaltımı ederim, temizliğimi yaparım, sonra da yemeğimi yaparım. Yani günüm yetiyor. Artar bile. Çalıştığım zaman tabii bahçede iş bitmiyor. Sabah 5 de kalkıyorum. Akşama kadar tarlada çalış, o bahçenin işi hiç bitmez. Eve çok yorgun geliyorum. Çalışmaktan bıktım gibi bir şey yani. (Reyhan: Düzensiz gelir kazanıyor. Kocası: Düzensiz gelir kazanıyor) Gelir elde eden (düzenli-düzensiz) kadınlar hem dışarıda çalışarak hem de eviçi üretim ve bakım işlerini de üstlenerek çift yönlü yükün altında ezilmektedir. Ev kadınları dışarıda gelir getiren bir işte çalışmasalar bile onlar da eviçinde yaşam maliyetlerini aşağıya çekmek için yoğun emek harcamaktadır Konutun Yoksulluğu Kadının Yoksunluğu Konut bireyin ve hanenin toplumsal yeniden üretimi için gerekli maddi kaynaklardan biridir. Konut özellikle ev kadınlarının bütün günlerini ve gelir elde eden kadınların iş dışındaki zamanlarını hane halkının var olması için gerekli yeniden üretim işlerini gerçekleştirdikleri bir mekândır. Kötü inşa edilmiş, yetersiz altyapı hizmetlerine sahip, sayıca az odadan oluşan konutlar, aile bireylerinin uyumak, çalışmak, dinlenmek gibi ihtiyaçlarını insanca karşılayabilmesi için yetersizdir. Bu durum, kadınların eviçi emeklerine baskı yaratarak kadınların ev işlerinde daha çok emek harcamasına neden olmakta ve onları insanca yaşam koşullarından mahrum bırakmaktadır. Bu evde yaşamaktan bıktım artık. Bütün gün çalışıyorum. Eve bile dönmek istemiyorum. Çok eski bir ev. Temizle temizle görünmüyor bile. Kızım eve arkadaşlarını bile çağıramıyor. Her şeyden bıktım artık. Bazen intihar etmeyi bile düşünüyorum. Çekiyorum. Gördün eve yeni geldim. O dışarıda.. düşün.. düşün.. her gün her şey aynı.. Ne pişireceğim diye başım ağrıyor. (Sacide: Düzenli gelir kazanıyor. Kocası: Düzensiz gelir kazanıyor) Kadınların hepsi oturdukları konutun fiziksel koşullarından şikâyetçidir. Düzenli-düzensiz gelir elde eden kadınlar ve ev kadınlarının, konutlarda yaşadıkları problem ve sıkıntıları dile getirme biçimlerinde önemli bir farklılık yoktur. Aşağıdaki alıntılar gelir elde eden (düzenli-düzensiz) kadınların ve ev kadınlarının yaşadıkları konut yoksulluğunun kendileri açısından nasıl bir yoksunluğa dönüştüğünü ortaya koymaktadır: Düzenli gelir elde eden kadınlar: Az güneş görüyor, bodrum olduğu için, daha üst katlarda oturmayı isterdim., Suyu yok mutfağı yok, banyo mutfak aynı yeri kullanıyoruz., Bahçeli olduğu için böcek hiç bitmiyor., 23217 Ev dar, oda sayısı az, benim istediğim ayrı yatak odası, ayrı salon, ayrı çocuk odası., Mutfak dolapsız her şey dağınık., Ev çok eski hangi birini anlatayım., Önce çocuklar için ayrı bir oda lazım, üst üste olmuyor., Ev yerden, bahçesi var pislik içinde, odalar dar., Çocuklar ders çalışamıyor. Düzensiz gelir elde eden kadınlar: Rutubetli, dar, yetmiyor, kalabalığız., Ev çok kötü, güneş görmüyor, çatı akıyor., Banyo ve tuvalet aynı nerde yıkanacaz, küçük., Tuvaleti dışarıda, duvarlar çatlak, depremden sonra oturulmaz raporu verildi. Soba ile ısınmak zor., Yeni bina olsun isterdim, ısınması zor., Soğuk, plansız, ev eski, oda sayısı az., Ev küçük ve karanlık, tuvaletin suları antreye taşıyor., Çocuklar için ayrı bir odam olsaydı, misafirim geldiğinde çok zor oluyor. Ev kadınları: Çok rutubetli, badana tutmuyor., Ev yaşanacak gibi değil, çok küçük, çok eski bir ev., Bir oda olsa iyi olurdu., Isınamıyoruz, birinci kat soğuk oluyor, soba ile ısınmıyor, fakat yine de yeterli., Kaloriferli olmaması problem, ısınmak zor., Ev çok kötü tavan başımıza göçecek, banyosu yok, yıkanmak sorun oluyor., Bodrum katı, karanlık ev arıyorum çıkmak için., Ev çok soğuk, çatısı da akıyor Geçim Stratejisi mi? Kaynakların Yoksulluğu nun İdaresi mi? Geçim stratejisi 2 kavramı yoksulluk araştırmalarının çoğunda yaygın şekilde kullanılmaktadır. Snell ve Starking (2001:10-11), yoksullukla başa çıkma stratejilerini, yoksul toplumsal ve ekonomik koşullar içindeki hane ve bireylerin toplumun genel refah düzeyinin altında kalmamak için, stratejik olarak geliştirdikleri davranışlar olarak tanımlamaktadır. Lingman a (2005:11) göre, geçim stratejileri, yaygın olarak kadınlar tarafından, ekonominin kötüleştiği zamanlarda hanenin konumunu güvence altına alma girişimidir. Kavram daha çok, yaşam koşullarını bozan içsel ve dışsal faktörlere karşı, yaşam seviyesini korumak ya da devingenliği yükseltmek için, hanelerin yaptıkları düzenlemeler (Lingman, 2005:16) anlamında kullanılsa da, geçim stratejileri kavramına ihtiyatlı ve eleştirel bir mesafeden bakmak yararlı olacaktır. Çünkü kavram hem yoksulların kaynaklarına fazlaca önem vermekte, hem de yetersiz kaynakları idare etmek için mücadele eden kadın emeğinin yükünü ve sömürüsünü gizlemektedir (Güneş, 2010). İncelenen haneler içinde düzenli-düzensiz gelir elde eden ve çalış(a)mayan ev kadınlarının hepsi sınırlı ve yetersiz kaynakları ailenin geçimini sağlayabilmek için 2 Geçim stratejileri ve kaynakların yoksulluğ u nun kuramsal tartış maları için bkz. Gonzalez de la Rocha (2001) From the Resources of Poverty to the Poverty of Resources? The Erosion of a Survival Model, Latin American Perspective, Vol. 28, No:4: Güne (2010) Yoksullukla Baş a Çıkma Stratejileri, Kaynakların Yoksulluğ u ve Kadın Emeğ i, folklore/literature, 64 (4),18 yoksulluk koşullarında harcadıkları emek yoğunluğu arasında önemli bir farklılık yoktur. Hanelerin ortalama aylık kazançları 400 ve 950 TL arasında değişmektedir. Dışarıda gelir karşılığı çalışan ve çalış(a)mayan bütün kadınlar geçim için gerekli mal ve hizmetlerin karşılanması için yeterli olmayan bu geliri, gıda, giysi, temizlik maddeleri, yakacak, elektrik/su tüketimi ve ulaşım gibi temel ihtiyaçların karşılanması için idareli kullanmak zorunda kalmaktadır. İdareli kullanmak, idare etmek birçok durumda ihtiyaçlardan (hanenin ihtiyaçlarının yanı sıra, kadının kendi özel ihtiyaçları da) tamamen vazgeçmek anlamına gelmektedir. Kadınlar, çoğu zaman tüketilen ürün ve hizmetlerin kullanımından kısıntıya gitmekte ve bazı ürünleri ev içinde kendi emekleriyle üreterek kaynakların yoksulluğunu idare etmektedir (Güneş, 2010). Gıda Düzenli gelir elde eden hanelerde kadınlar, elektrik/su, ısınma, ulaşım, giysi gibi ihtiyaçların karşılanmasında kısıntı yaparken, özellikle gıda tüketiminde kısıntı yapmadıklarını belirtmişlerdir. Nebahat ın, yok yemekten kısmam yok yapmam, her şeyden yaparım ama boğazımızdan kısmayız. Bir tek boğazımız için çalışıyoruz cümlesi, birçok kadın tarafından değişik şekilde ifade edilmiştir. Ancak, kadınlar için, sucuk, sosis, hafta da en az 1 2 kere et ve balık yemek lüks tüketime girmektedir. Kadınlar kahvaltı malzemelerini, sebze ve meyve ihtiyaçlarını genellikle pazardan ve ucuz dükkânlardan karşılamaktadır. Çoğu kadın, sebze ve meyve ihtiyaçlarını daha ucuza karşılamak için pazara genellikle akşamüzeri ve kapanmasına yakın çıkmaktadır. Adam bir miktar para getirecek kâr edicez. Mesela ekmekten sütten sudan. Ondan sonra yetirmeye idare edicez, gayret edicez. Adam geldi mi gayret ederim peynir, ekmek yerim, bugün yemek yerine kahvaltı yaparım. Beyim para getirir, eee ne yapayım, bana der şunu şunu al, liste yaparım. Şunu şu kadar aldım, bunu böyle yaptım, ee öyle lüksümüz yok da ekmek, şeker en çok da peynir ucuzundan ama. (Müesser: Ev kadını. Kocası: Düzensiz gelir kazanıyor) Pazara doğru dürüst çıkamıyorum. Komşudan satın alıyorum. Bahçeleri var. Onlar daha ucuza veriyor. Yazın çalıştığım tarladan getiriyorum. Bakkaldan ekmekle bazen yoğurt alıyorum. Ekmeği de belediyeden alıyorum yani. Peynir, zeytin doğru dürüst alamıyoruz. Balı hiç alamıyoruz. Kızartma yapıyorum genellikle. Kışında hamur yapıyorum çoğunlukla. (Hanife: Düzensiz gelir kazanıyor. Kocası: Düzensiz gelir kazanıyor) En son alışverişe üç ay önce çıktım. Pazara da bir ay önce gittim. Bak bu haftayla pazara gitmeyeli dört hafta olmuş. Bu hafta da gidemeyeceğim. Bubam aldı. Biraz o verdi. Kayınbabamın emekli maaşı nereye yetecek. O aldı üç beş parça bi şey. (Selma: Düzensiz gelir kazanıyor. Kocası: İşsiz) 23419 Bazı yoksulluk çalışmalarında da (Rodriguez, 1994; Gonzalez de la Rocha, 1994; Florence, 1996) hanelerin satın alma gücü azaldığı için, kadınların süt, yumurta, peynir, et, balık, pirinç, bal, meyve gibi ürünlerin tüketiminde kısıntıya gittiği ve bunların düzenli tüketilemedikleri ortaya konulmaktadır. Piyasadan elde edilen mal ve hizmetlerin maliyetlerinin aşağıya çekilmesinde kullanılan kadın emeği, ev içinde geçimlik malların üretiminde de yoğun olarak kullanılmaktadır. Evde üretilen ürünler arasında ekmek, salça, tarhana, erişte, turşu, yoğurt, reçel ve konserve ilk sıralarda yer almaktadır. Nurgül ev kadını ve kocası düzensiz gelir kazanıyor. Kendisi evde geçimlik ürün üreten kadınlardan sadece birisidir. Nurgül aldığı bir çuval unla yaptığı ekmek ile ailesinin 6 haftalık ekmek ihtiyacını karşılamaktadır. Fırınlarda pişirilen ve aynı gün içinde satılamayan ekmekler, ertesi gün normal fiyatının altında satılmaktadır. Hane nüfusu kalabalık bazı aileler sayıca fazla ekmek tükettikleri için, fırından bir gün önce üretilmiş bu ucuz ekmekleri satın almaktadır. Yasemin, bir kamu kuruluşunda temizlik işçisi olarak düzenli gelir kazanmaktadır. Kocası düzensiz para kazanıyor. O da, diğer birçok evkadını ve işsiz hanelerde yaşayan kadınlar gibi; evde ekmek yaparak maliyetleri aşağıya çekmek için yoğun zaman ve emek harcamaktadır. Günde ortalama 4 ekmek tüketiyoruz. Belediye büfesi uzak olduğu için gidip alamıyoruz. Ekmeği genellikle, çoğunlukla kendim yaparım. Ayrıca, her hafta hamur işi yaparım. 50 kiloluk un alıyorum Devamlı yaparsam ayda bir çuval un gider. 50 kg una 28 TL para ödüyorum. Eğer her gün ekmeğe para versem ne yapar. 48 TL bak ayda 20 TL kârım oluyor. O 20 TL ile ben başka şeyler alırım. (Yasemin: Düzenli gelir kazanıyor. Kocası: Düzensiz gelir kazanıyor) Kadının dışarıda gelir kazanamadığı erkeğin işsiz ya da iş buldukça çalıştığı hanelerde gelir miktarı yetersiz olduğu için, çok az kadın evde tarhana, erişte, yoğurt, konserve ve reçel gibi ürünleri üretebilmektedir. Kadın ve yoksulluk araştırmalarında, hane içinde kaynakların tahsisi ve tüketiminde toplumsal cinsiyet temelli eşitsizlikler yaşandığı ortaya çıkarılmıştır (Folbre, 1986; Evans, 1991; Dwyer ve Bruce, 1988, Kabeer, 1991). Birçok niteliksel araştırmanın kadınların yiyecek tüketiminde öncelikleri çocukları ve eşlerine bıraktıklarını ortaya koyduğu gibi (Land, 1983; Charles ve Kerr, 1987; Brennen ve Wilson, 1987; Graham, 1987, Güneş, 2010), bu çalışma kapsamında ziyaret edilen hanelerde de gıda tüketiminde toplumsal cinsiyet temelli eşitsizlikler yaşanmaktadır. Kadınların çoğu, yiyecek tüketiminde önceliği çocuklarına ve kocalarına bırakmaktadır. Kadınlarla yapılan görüşmelerde, özellikle pahalı ve eve az miktarda giren gıda ürünlerinin (et, meyve gibi) tüketiminde önceliği çocuk ve kocalarına bıraktıkları gözlenmiştir. Kadınların bu davranışlarını anne olmak, erkek düşünmez ki, ama erkek çalışıyor, ana yüreği dayanmaz, bilmem ki hiç düşünmedim ama hep böyle olmaz mı? annem de böyle yapardı gibi cümleler ile 23520 açıklamaktadır. Klasik yoksulluk çalışmalarının haneyi piyasa ekonomisinin önermeleri çerçevesinde değerlendiren ilkeleri, özellikle de hanenin ortak refahını azamiye çıkarmak için kaynakların hanedeki bireyler tarafından eşit şekilde bölüşüldüğü varsayımı, kadınların diğer kaynakların tüketiminde olduğu gibi yiyecek tüketiminde önceliklerinden vazgeçmelerini açıklamakta yetersizdir. Giysi Kadınlar genellikle hane bireylerinin giysi ihtiyaçlarını karşılamak için, ucuzluğundan dolayı özellikle mahalle pazarlarını tercih etmektedir. Bazı kadınlar arasında giysi ihtiyaçlarının karşılanmasında, aile ve akrabalar arası dayanışma ve yardımlaşma ilişki ağları kullanılmaktadır. Türkiye de yapılan bazı yoksulluk araştırmalarında da yoksullukla mücadelede, toplumsal ilişki ağlarıyla bağlantıya geçen kadın emeğinin rolü vurgulanmıştır (ODTÜ, 2000; Baysu, 2002; Kalaycıoğlu ve Rittersberger-Tılıç 2002). Bu araştırmada da toplumsal ilişki ağları, özellikle de, anneanne, dede, teyze, dayı, amca, kız kardeş gibi durumu görece daha iyi olan yakın akrabalar, özellikle de çocukların ayakkabı, çorap, önlük, çanta gibi temel ihtiyaçlarının karşılanmasında az da olsa destek olmaktadır. Kadın ve erkeğin çalışmadığı hanelerde ikinci el kullanılmış giysi tüketimi daha yaygındır. Bu hanelerin bir kısmı, giysi (ikinci el kullanılmış) ihtiyaçlarını belediyeden sağlanan yardımlarla karşılamaktadır. Nermin ve kocası düzenli gelir kazanıyor. Çalışıyorsun ama üst başa gelince para yetmiyor. Önce çocuklar sonra biz. Taksitle alıyorum. İşyerinde olmuyor. Bakıyorsun çevrene herkes güzel giyinmiş. Pazardan alıyorum bazen ucuz oluyor. Mağazadan aldığımda olur. Dikiş bilirim ama yapmıyorum. Emeğe yazık. Hazır daha ucuz. Saniye ve kocası düzensiz gelir kazanıyor. Giysiden vazgeçtik artık. Yeri geliyor bir çorap alamıyorsun ayağına. Kardeşim Almanya da yaşıyor. Yazın tatile gelirken bize getirir. Kendinin olmayanlarını bana verir. Hepsi de yeni. Yıka yıka giy. Bayram geldi mi pazara giderim, çocuklar için ordan alırım. Feyza haftada iki gün temizliğe gidiyor. Kocasının kendine ait küçük bir dükkânı var fakat ortalama kazancı düşük olduğu için aylık kirasını ödemekte bile zorlanmaktadır. Çocuklara alıyorum. Onları mahrum bırakmamak için. Mesela bu gün terlik alacaktım kendime. Vazgeçtim kocama ayakkabı aldım. O da akşam 11 lere kadar çalışıyor. Akşam konuştuk onunla. Kefenim var ayakkabım yok demişti. Hadi dedim o yararlansın. O gidip kendi başına bir şey almaz. Ben kendimden vazgeçtim ona aldım. Raziye evkadını kocası ise 3 aydır işsiz. Üst-baş düzgün alamıyorum. Düzgün okula yollayamıyorum. Çocukların düzgün ayakkabısı yok. Belediyeden ya da okuldan bazen yardım verirlerse 236 Daha göster
YOKSULLUKLA BAŞA ÇIKMA STRATEJİLERİ, KAYNAKLARIN YOKSULLUĞU VE KADIN EMEĞİ
folklor/edebiyat, cilt:16, sayı:64, 2010/4 YOKSULLUKLA BAŞA ÇIKMA STRATEJİLERİ, KAYNAKLARIN YOKSULLUĞU VE KADIN EMEĞİ Fatime Güneş ** 1. GİRİŞ Hane geçim stratejileri kavramı, özellikle 1980 sonrası gelişmekte Detaylı Kadın işçiler. Dr. Nilay ETİLER Kocaeli Üniversitesi
Kadın işçiler Dr. Nilay ETİLER Kocaeli Üniversitesi Toplumsal cinsiyete dayalı işbölümü İkincil konum Hizmet ve bakım ağırlıklı işler Doğurganlık özelliği Küresel Cinsiyet Eşitsizliği raporu 124. sırada Detaylı EMEK ARAŞTIRMA RAPORU-2
İşsizlik ve İstihdam Raporu-Eylül 2016 İşsizlikte patlama! İki yılda 473 bin yeni işsiz! Geniş tanımlı işsiz sayısı 6 milyonu aştı Tarım istihdamı 420 bin, imalat sanayi 47 azaldı Toplam istihdam artışının Detaylı KAYIT DIŞI İSTİHDAM ARAŞTIRMASI 2011
KAYIT DIŞI İSTİHDAM ARAŞTIRMASI 2011 www.macnamar.com Kale Mah. Kaptanağa Sok. Mecit Turan İş Merk. No: 5/86 Samsun Tel : 362 431 91 61 Fax: 362 431 91 61 1. Araştırmanın Kimliği... 1 1.1. Araştırmanın Detaylı TÜRKIYE NIN EN BÜYÜK KULLANıLMAYAN
TÜRKIYE NIN EN BÜYÜK KULLANıLMAYAN POTANSIYELI : KADıNLAR T.C. Devlet Planlama Teşkilatı Dünya Bankası TEMEL BULGULAR Türkiye deki birçok kadın çalışmak istiyor ancak çalışmalarını engelleyen bazı zorluklarla Detaylı İşsizlik ve İstihdam Raporu-Ağustos 2016
İşsizlik ve İstihdam Raporu-Ağustos 2016 Geniş tanımlı işsiz 5 milyon 660 bin İstihdam artışında kamu lokomotif! Tarım dışı genç kadın işsizliği yüzde 24,8! Özet 15 Ağustos 2016, İstanbul Türkiye Devrimci Detaylı ULUSLARARASI İŞÇİ DAYANIŞMASI DERNEĞİ. Meslek Liseliler Ne Yaşıyor? Ne İstiyor? Boyun Eğme. Mücadele Et!
C.Can Aktan (ed), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını, 2002. DEVLET PLANLAMA TEŞKİLATI NIN GELİR DAĞILIMINDA ADALETSİZLİK VE YOKSULLUK SORUNUNA YAKLAŞIMI (SEKİZİNCİ Detaylı KADIN EMEKÇ LER N TALEPLER...
KADIN EMEKÇ LER N TALEPLER D SK/GENEL- SEND KASI Emekçi kadınların sorunları gün be gün artmaktadır. Kapitalizmin yoğun saldırıları ve ataerkil sistem, kadın ve erkek arasındaki eşitsizliği derinleştirerek, Detaylı Araştırma Notu 16/191
Araştırma Notu 16/191 7 Mart 2016 REİSİ KADIN OLAN 1,2 MİLYON HANE YOKSUNLUK İÇİNDE YAŞIYOR Gökçe Uysal * ve Mine Durmaz ** Yönetici özeti Gerek toplumsal cinsiyet eşitliği gerekse gelecek nesillerin fırsat Detaylı KADINLARIN TEMEL ÖZELLİKLERİ VE STATÜLERİ 3
KADINLARIN TEMEL ÖZELLİKLERİ VE STATÜLERİ 3 Attila Hancıoğlu ve Banu Akadlı Ergöçmen Bu bölümde, Türkiye de kadınların durumuna ilişkin bilgi verilmesi amaçlanmaktadır. Bölümde yer alan bilgiler, üreme Detaylı İŞSİZLİKTE PATLAMA!: AKP İşsizlikle Mücadelede Başarısız!
İşsizlik ve İstihdam Raporu-Kasım 2016 15 Kasım 2016, İstanbul İŞSİZLİKTE PATLAMA!: AKP İşsizlikle Mücadelede Başarısız! İşsizlik son beş yıldır düzenli olarak artıyor! Son bir yılda 435 bin yeni işsiz! Detaylı (5) Meslek Lisesi (6) İmam Hatip Lisesi (7) Ön lisans (8) Lisans
Değerli Katılımcı; Bu anket çalışması Türkiye de çalışmakta olan ya da çalışmak isteyip iş bulamayan gençliğinin eğitim olanakları, çalışma şartları ve sosyal durumları üzerine bilimsel araştırma yapma Detaylı Türkiye nin Gizli Yoksulları 1
PLATFORM NOTU'14 / P-1 Yayınlanma Tarihi: 11.03.2014 * Türkiye nin Gizli ları 1 Thomas Masterson, Emel Memiş Ajit Zacharias YÖNETİCİ ÖZETİ luk ölçümü ve analizine yeni bir yaklaşım getiren iki boyutlu Detaylı TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ
Sayfa 1 Gözden Geçirme Notları 2010 Yılı Gençlerin İşsizlik ve İstihdam İstatistikleri İstatistik Kurumu (TÜİK) Hanehalkı İşgücü İstatistikleri veri tabanı 2010 yılı sonuçlarına göre ülkemizde gençlerin Detaylı KILIÇDAROĞLU K.MARAŞ'TA
KILIÇDAROĞLU K.MARAŞ'TA Chp Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu, Kahramanmaraş ın Elbistan İlçesi nde siyaseti sadece insan için yaptıklarını, iktidara gelmeleri halinde terörü sonlandırıp ülkeye huzuru getireceklerini Detaylı İşsizliğin Önlenemeyen Yükselişi: Son Beş Yılın Zirvesi
İşsizlik ve İstihdam Raporu-Aralık 2016 15 Aralık 2016, İstanbul İşsizliğin Önlenemeyen Yükselişi: Son Beş Yılın Zirvesi Son Beş Yılda Bir Milyon Yeni İşsiz Geniş Tanımlı İşsiz Sayısı 6 Milyon 373 Bin Detaylı TİSK İŞGÜCÜ PİYASASI BÜLTENİ YILLIK 2015 (SAYI: 36)
TİSK İŞGÜCÜ PİYASASI BÜLTENİ YILLIK 2015 (SAYI: 36) (2015 Yıllık TÜİK HİA Verilerinin Değerlendirilmesi) Türkiye İstatistik Kurumu nun (TÜİK) 2015 Hanehalkı İşgücü İstatistikleri, 23 Mart 2016 tarihli Detaylı 2012 İŞ YERİNDE KADIN ARAŞTIRMASI RAPORU. Mart, 2012
Kadın İstihdamı: Sorun Alanları, Çözüm Önerileri Ülker Şener 13.02.2013 Temel sorun alanları Toplumsal yapı: kadın olmaya yüklenen anlam ve toplumsal cinsiyet rolleri İşgücü talebinden kaynaklı sorunlar: Detaylı İşsizlik ve İstihdam Raporu-Haziran 2016
İşsizlik ve İstihdam Raporu-Haziran 2016 İmalat sanayiinde istihdam azalıyor! Bölgesel işsizlikte ürkütücü tablo! Özet 15 Haziran 2016, İstanbul Türkiye Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu Araştırma Detaylı İŞSİZLİKTE TIRMANIŞ SÜRÜYOR!
İşsizlik ve İstihdam Raporu-Ekim 2016 17 Ekim 2016, İstanbul İŞSİZLİKTE TIRMANIŞ SÜRÜYOR! İki yılda 457 bin yeni işsiz! Geniş tanımlı işsiz sayısı 6.3 milyonu aştı Tarım istihdamı 291 bin, imalat sanayi Detaylı İşten Atılan Asil Çelik İşçilerinin okuduğu basın açıklaması: 15/03/2012
15 Mart 2012 Perşembe günü işlerinden atılan Asilçelik işçileri Bursa nın Orhangazi ilçesi cumhuriyet meydanında basın açıklamasıyla İşimizi İstiyoruz talebini dile getirdikleri ve işlerine geri dönene Detaylı Bin Yıl Kalkınma Hedefleri Açısından Türkiye de Çalışma Yaşamında Kadınların Durumu
Bin Yıl Kalkınma Hedefleri Açısından Türkiye de Çalışma Yaşamında Kadınların Durumu Prof.Dr. Gülay Toksöz A.Ü. SBF Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Bölümü BKH Hedef 3: Cinsiyet Eşitliği ve Kadınların Detaylı Amasya da Kadın İstihdamının Artırılmasına Destek Projesi. Ülker Şener 1 Temmuz 2011, Amasya
Amasya da Kadın İstihdamının Artırılmasına Destek Projesi Ülker Şener 1 Temmuz 2011, Amasya Projenin Hedefleri Projenin hedefi: Amasya da çalışmayan ama çalışmak isteyen ya da aktif olarak iş arayan 300 Detaylı Türkiye de Kadın İşgücünün Durumu: Kocaeli Örneği
T.C. ANKARA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ KADIN CALISMALARI ANABİLİM DALI Türkiye de Kadın İşgücünün Durumu: Kocaeli Örneği Yüksek Lisans Bitirme Projesi Derya Demirdizen Proje Danışmanı Prof. Detaylı GENEL SOSYOEKONOMİK GÖRÜNÜM
GENEL SOSYOEKONOMİK GÖRÜNÜM 2014 yılı Adrese Dayalı Nüfus Sayımı na göre Afyonkarahisar ın nüfusu 706.371 dir ve ülke genelinde 31. sıradadır. Bu nüfusun 402.241 i il ve ilçe merkezlerinde, 304.130 u ise Detaylı Kadınlar ikinci bir şansı hak ediyor!
Kadınlar ikinci bir şansı hak ediyor! Hem kadınlar kazansın, hem ülkemiz. Çünkü Biz Büyük Bir Aileyiz. www.aile.gov.tr www.gonulelcileri.gov.tr Toplumsal cinsiyet eşitliğine ilişkin yapılan pek çok hukuksal Detaylı ŞANLIURFA BELEDİYESİ. Mehmet Fevzi Yücetepe Şanlıurfa Belediye Başkan Yardımcısı
ŞANLIURFA BELEDİYESİ Mehmet Fevzi Yücetepe Şanlıurfa Belediye Başkan Yardımcısı Şanlıurfa da Göç Olgusu Şanlıurfa da Göç Olgusu Şanlıurfa daki göç olgusu ağırlıklı olarak Köyden Kente Göç eksenlidir. EKOSEP Detaylı Kadın İstihdamının Sorun Alanları Amasya Örneği. Ülker Şener 03.05.2011
HKIMLIK Hane kimlik numarası (Hane anahtar değişkeni) 7 FKIMLIK Fert kimlik numarası (Fert anahtar değişkeni) 9 FB010 Anket yılı 4 2011-2012-2013-2014 FB100 FB110 FE030 FS010 FS020 Ferdin medeni durumu Detaylı TÜBİTAK BİLİMSEL ARAŞTIRMA PROJESİ KONUT KULLANICI ANKETİ
TÜBİTAK BİLİMSEL ARAŞTIRMA PROJESİ KONUT KULLANICI ANKETİ İyi günler, ismim... ARİMA Araştırma dan geliyorum. TÜBİTAK 113K799 Nolu Türkiye de Konut Kalitesinin İyileştirilmesine Yönelik Kullanıcı Davranışlarının Detaylı ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΙΤΑΙ ΑΠΟ ΕΞΙ ( 6 ) ΣΕΛΙΔΕΣ
ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2011-2012 Μάθημα: Τουρκικά Επίπεδο: 1 Διάρκεια: 2 ώρες Ημερομηνία: Detaylı Türkiye İş Kurumu İşverenlere Sunulan Hizmetler Kadri KABAK İzmir Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürü kadri.kabak@iskur.gov.tr
Türkiye İş Kurumu İşverenlere Sunulan Hizmetler Kadri KABAK İzmir Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürü kadri.kabak@iskur.gov.tr 28 Nisan 2015 İşgücü Piyasasının Fotoğrafını Çekiyoruz! Yılda en az 2 kez, tüm Detaylı ANKARA ÜNİVERSİTESİ TÖMER TÜRKÇE ÖĞRETİM ARAŞTIRMA VE UYGULAMA MERKEZİ TÜRKÇE SINAVI
ANKARA ÜNİVERSİTESİ TÖMER TÜRKÇE ÖĞRETİM ARAŞTIRMA VE UYGULAMA MERKEZİ TÜRKÇE SINAVI T105004 ADI SOYADI NOSU UYRUĞU SINAV TARİHİ ÖĞRENCİNİN BÖLÜM Okuma Dinleme Yazma Karşılıklı Konuşma Sözlü Anlatım TOPLAM Detaylı Kütahya nın Sosyo-Ekonomik Göstergeleri
Kütahya nın Sosyo-Ekonomik Göstergeleri Dr. Mehmet AKYOL Manisa Bölge Müdürü Sunum İçeriği Nüfus Demografik Yapı Eğitim Kültür Sağlık İşgücü Sanayi Dış Ticaret Tarım Motorlu Taşıtlar Enerji Çevre Nüfus Detaylı Hayata Destek Derneği 27 Haziran 2014 Gezici ve Geçici Mevsimlik Tarımda Çocuk İşçiliği Toplantısı Politika Önerileri
Hayata Destek Derneği 27 Haziran 2014 Gezici ve Geçici Mevsimlik Tarımda Çocuk İşçiliği Toplantısı Politika Önerileri 1. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından izleme ve önleme mekanizmalarının Detaylı Halkın sofrasındaki pahalanma TÜİK enflasyonunu üçe katlıyor HALKIN ENFLASYONU ALDI BAŞINI GİTTİ
Umut Oran Basın Açıklaması 09.11.2013 Halkın sofrasındaki pahalanma TÜİK enflasyonunu üçe katlıyor HALKIN ENFLASYONU ALDI BAŞINI GİTTİ Ekim sonu itibariyle TÜFE bazında yıllık enflasyon yüzde 7.71 olarak Detaylı İç göçün sosyal, ekonomik ve mekansal yansımaları
tepav türkiye ekonomi politikaları araştırma vakfı İç göçün sosyal, ekonomik ve mekansal yansımaları Güven SAK Ankara, 11 Kasım 2009 Slide 2 Çerçeve Mesele nedir? Kentlerin hızla artan önemi ve kentleşme Detaylı Türkiye de Kadın İşgücünün Durumu: Kocaeli Örneği
T.C. ANKARA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ KADIN CALISMALARI ANABİLİM DALI Türkiye de Kadın İşgücünün Durumu: Kocaeli Örneği Yüksek Lisans Bitirme Projesi Derya Demirdizen Proje Danışmanı Prof. Detaylı Türkiye de Kadın İstihdam Sorununa Çözümler LİZBON SÜRECİ ve KADIN GİRİŞİMCİLİĞİ
Türkiye de Kadın İstihdam Sorununa Çözümler LİZBON SÜRECİ ve KADIN GİRİŞİMCİLİĞİ TOBB Kadın Girişimciler Kurulu Kongresi Ankara, 25 Ağustos 2008 Y.Doç.Dr. İpek İlkkaracan İstanbul Teknik Üniversitesi Kadının Detaylı Sayı: 2009/18 Tarih: 09.08.2009 Aileler krize borçlu yakalandı; sorunu işsizlik katladı
Sayı: 2009/18 Tarih: 09.08.2009 Aileler krize borçlu yakalandı; sorunu işsizlik katladı - Ekonomik krizin şiddeti devam ederken, krize borçlu yakalanan aileler, bu dönemde artan işsizliğin de etkisi ile Detaylı ECZANELER DURUM ANKETİ
ECZANELER DURUM ANKETİ Anketin yapıldığı il veya ilçe: Eczacının cinsiyeti: Eczacının kaç yıldır serbest eczacılık yapmakta olduğu: Varsa eczacının eczacılık eğitimi dışında aldığı eğitimler: 1- Yıllık Detaylı TİSK İŞGÜCÜ PİYASASI BÜLTENİ YILLIK 2014 (SAYI: 32)
TİSK İŞGÜCÜ PİYASASI BÜLTENİ YILLIK 2014 (SAYI: 32) (2014 Yıllık TÜİK HİA Verilerinin Değerlendirilmesi) AÇIKLAMA TÜİK, Şubat 2014 döneminden itibaren Hanehalkı İşgücü İstatistikleri nde yeni zaman serisi Detaylı ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΙΤΑΙ ΑΠΟ ΕΠΤΑ (7) ΣΕΛΙΔΕΣ
ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΤΟΥΡΚΙΚΑ ΕΠΙΠΕΔΟ: B ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 2 ώρες ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: Detaylı YEŞİL KART: TÜRKİYE NİN EN MALİYETLİ SOSYAL POLİTİKASININ GÜÇLÜ ve ZAYIF YANLARI. Yönetici Özeti
Araştırma Notu 09/39 24.06.2009 YEŞİL KART: TÜRKİYE NİN EN MALİYETLİ SOSYAL POLİTİKASININ GÜÇLÜ ve ZAYIF YANLARI Seyfettin Gürsel, Burak Darbaz, Ulaş Karakoç Yönetici Özeti Yeşil Kart uygulaması, herhangi Detaylı İNSANİ GELİŞMEYİ SÜRDÜRMEK:! EĞİTİM VE İŞGÜCÜ PİYASASI GÖSTERGELERİ İTİBARİYLE TÜRKİYE NİN PERFORMANSININ DEĞERLENDİRİLMESİ!
İNSANİ GELİŞMEYİ SÜRDÜRMEK:! EĞİTİM VE İŞGÜCÜ PİYASASI GÖSTERGELERİ İTİBARİYLE TÜRKİYE NİN PERFORMANSININ DEĞERLENDİRİLMESİ!! IŞIL KURNAZ" GAZİ ÜNİVERSİTESİ UNDP 2014 İNSANİ GELİŞME RAPORU# TÜRKİYE TANITIM Detaylı Araştırma Notu #011. Seyfettin Gürsel *, Selin Pelek. Yönetici özeti
65 60 Araştırma Notu #011 21 Temmuz 2008 KAYIT DIŞI İSTİHDAMIN EKONOMİK VE TOPLUMSAL ÖZELLİKLERİ Seyfettin Gürsel *, Selin Pelek Yönetici özeti Son dönemde aktif sigortalı sayısında artış gözlenmekle beraber Detaylı Araştırma. DİSK-Birleşik Metal İş. v 8 Mart gelirken kadın çalışanların durumu. No: 2 6.3.2003
DİSK-Birleşik Metal İş v 8 Mart gelirken kadın çalışanların durumu Araştırma No: 2 6.3.2003 Türkiye de kadınlar 2000 li yıllarda hala birçok yasal ve geleneksel ayrımcılıkla karşı karşıya bulunuyor. 1980 Detaylı C.C.Aktan (Ed.), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını, 2002.
C.C.Aktan (Ed.), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını, 2002. TÜRKİYE DE İŞÇİ VE MEMUR KONFEDERASYONLARININ YOKSULLUK SINIRI KONUSUNDAKİ ARAŞTIRMALARININ SONUÇLARI Ülkemizde Detaylı TOPLUMSAL CİNSİYET TOPLUMDA KADINA BİÇİLEN ROLLER VE ÇÖZÜMLERİ
445 TOPLUMSAL CİNSİYET TOPLUMDA KADINA BİÇİLEN ROLLER VE ÇÖZÜMLERİ Aydeniz ALİSBAH TUSKAN* 1 İnsanların bir biçimde sınıflanarak genel kategoriler oturtulması sonucunda ortaya çıkan kalıplar ya da bir Detaylı Çağla Ünlütürk- Pamukkale Üniversitesi TÜRKİYE REFAH REJİMİ VE SOSYAL DIŞLANMA
Çağla Ünlütürk- Pamukkale Üniversitesi TÜRKİYE REFAH REJİMİ VE SOSYAL DIŞLANMA Sunuş Planı 1) Türkiye Refah Rejimi: Kapsayıcı mı, Dışlayıcı mı? 2) Refah Hizmetlerinden Dışlanma Boyutuyla Sosyal Dışlanma Detaylı İŞÇİLERİN 3 ACİL TALEBİ VAR!
TEMMUZ 2016 İŞÇİLERİN 3 ACİL TALEBİ VAR! Taşeron işçilere kayıtsız şartsız kadro! Kıdem tazminatıma dokunma! Zorunlu Bireysel Emeklilik Sistemi ne hayır! TAŞERON İŞÇİLERE KAYITSIZ ŞARTSIZ KADRO! AKP hükümeti Detaylı TRC2 BÖLGESİ NDE İŞSİZLİK ORANI ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME
TRC2 BÖLGESİ NDE İŞSİZLİK ORANI ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME Hamit BİRTANE Uzman Mart 2012 TRC2 BÖLGESİ NDE İŞSİZLİK ORANI ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME Günümüz ekonomilerinin en büyük sorunlarından biri olan Detaylı Maliye Bakanı Sayın Mehmet Şimşek in Konuşma Metni
GSO-TOBB-TEPAV Girişimcilik Merkezinin Açılışı Kredi Garanti Fonu Gaziantep Şubesi nin Açılışı Proje Değerlendirme ve Eğitim Merkezi nin Açılışı Dünya Bankası Gaziantep Bilgi Merkezi Açılışı 23 Temmuz Detaylı TR63 BÖLGESİ MEVCUT DURUM ANALİZİ DEMOGRAFİK GÖSTERGELER
Sayfa 1 Gözden Geçirme Notları 2006 Yılı Çocuk İşgücü İstatistikleri İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından periyodik olarak gerçekleştirilmekte olan Hanehalkı İşgücü Anketine, modüler bir uygulama olarak Detaylı Sosyal Politikayı Yeniden Düşünmek! NEDEN?
Sosyal Politikayı Yeniden Düşünmek! NEDEN? -Nereden?- Sosyal Sorunlar? İşsizlik, yoksulluk, ayırımcılık. Sosyal sınıflar, tabakalar, gruplar? İşsiz, yaşlı, çocuk, engelli. Yasalar, kurumlar, araçlar? -Anayasa, Detaylı ÇALIŞAN MEMNUNİYETİ ANKETİ
ÇALIŞAN MEMNUNİYETİ ANKETİ Türk Sağlık-Sen tarafından Sağlık kurum ve kuruluşlarında yüz yüze yöntemiyle düzenlenen Çalışan Memnuniyet Anketi ne toplam 4.940 kişi katılmıştır. Katılımcıların yüzde 54,1 Detaylı AKILLI KÖY PROJESİ SAHA ÇALIŞMASI ÖN SONUÇLARI
AKILLI KÖY PROJESİ SAHA ÇALIŞMASI ÖN SONUÇLARI Ziyaret ve Toplantı (16 Haziran 2015) Anket ve Köy Envanteri (Temmuz 2015) Doç. Dr. F. Handan Giray SDÜ Ziraat Fakültesi Tarım Ekonomisi Bölümü Isparta ZİYARET Detaylı BİRLEŞİK METAL-İŞ B İ RLEŞİK METAL İŞÇİLERİ SENDİKASI UNITED METALWORKERS UNION
BİRLEŞİK METAL-İŞ B İ RLEŞİK METAL İŞÇİLERİ SENDİKASI UNITED METALWORKERS UNION ARAŞTIRMA DİZİSİ 2004/1 TÜRKİYE GENELİ VE İSTANBUL İÇİN 4 KİŞİLİK AİLENİN ASGARİ GEÇİM HARCAMASI Sendikamız 4 kişilik bir Detaylı EVLET PLANLAMA ÖRGÜTÜ 2006 NÜFUS VE KONUT SAYIM SONUÇLARINA GÖRE REVİZE EDİLMİŞ EKİM 2004 HANEHALKI İŞGÜCÜ ANKETİ SONUÇLARI.
11 MART 2011 D EVLET PLANLAMA ÖRGÜTÜ EKİM 2010 HANEHALKI İŞGÜCÜ ANKETİ SONUÇLARI Devlet Planlama Örgütü İstatistik ve Araştırma Dairesi tarafından Ekim 2010 tarihinde uygulanan Hanehalkı İşgücü Anketi Detaylı Çalışma alanları. 19 kasım 2012
Çalışma alanları 19 kasım 2012 Çalışma alanları Hizmet alanları Sanayi alanları Tarım tarımsal üretim tarım+ticaret kenti Sanayi imalat sanayi atölyeden hafif sanayi fabrikaya ağır sanayi seri üretim (fordizm) Detaylı TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞINA
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞINA 25.08.1999 tarih ve 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu nda Değişiklik Yapılması ve Ek Madde Eklenmesine Dair Kanun Teklifi ve gerekçesi ilişikte sunulmuştur. Detaylı Katılımcının Yaşı n % 21-30 114 21.6 31-40 152 28.8 41-50 208 39.5 51+ 53 10.1 TOPLAM 527 100.0
12 Eczacı Profili-1998-2007 II. 1998 ARAŞTIRMASI BULGULARI ll.l.toplumsal VE EKONOMİK ÖZELLİKLER Katılımcının Yaşı n % 21-30 114 21.6 31-40 152 28.8 41-50 208 39.5 51+ 53 10.1 TOPLAM 527 100.0 Tabloda Detaylı EVLET PLANLAMA ÖRGÜTÜ EKİM 2014 HANEHALKI İŞGÜCÜ ANKETİ SONUÇLARI
08/05/2015 D EVLET PLANLAMA ÖRGÜTÜ EKİM 2014 HANEHALKI İŞGÜCÜ ANKETİ SONUÇLARI Devlet Planlama Örgütü İstatistik ve Araştırma Dairesi tarafından Ekim 2014 tarihinde uygulanan Hanehalkı İşgücü Anketi sonuçlarına Detaylı TİSK İŞGÜCÜ PİYASASI BÜLTENİ NİSAN 2013 (SAYI: 23) I. SON BİR YILDA İŞGÜCÜ PİYASASINDAKİ GELİŞMELER (OCAK 2013 İTİBARİYLE) a. İŞGÜCÜ KOMPOZİSYONU:
TİSK İŞGÜCÜ PİYASASI BÜLTENİ NİSAN 2013 (SAYI: 23) (Ocak 2013 TÜİK HİA Verilerinin Değerlendirilmesi) Türkiye İstatistik Kurumu nun (TÜİK) Ocak 2013 Hanehalkı İşgücü İstatistikleri, 14 Nisan 2013 tarihli Detaylı Erken Yaşlardaki Evlilikler ve Gebelikler
Erken Yaşlardaki Evlilikler ve Gebelikler Banu Akadlı Ergöçmen, Prof.Dr. İlknur Yüksel Kaptanoğlu, Doç.Dr. 20 Mart 2015 Erken Evlilik/Çocuk Yaşta Evlilik Çocuk yaşta evlilik, fiziksel, fizyolojik ve psikolojik Detaylı KADINLARIN ÇOK YÖNLÜ GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ KATILIMCI PROFİLİ RAPORU
KADINLARIN ÇOK YÖNLÜ GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ KATILIMCI PROFİLİ RAPORU AĞUSTOS 2009 Kadınların Çok Yönlü Güçlendirilmesi Projesi Kursiyerlerinin Demografik Özellikleri Kadınların Çok Yönlü Güçlendirilmesi Detaylı ( ) 20 ve altı ( ) 21-25 ( ) 26-30 ( ) 31-35 ( ) 36-40 ( ) 41 ve üzeri
T.C. AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI BEYKENT ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ Değerli Katılımcı, Bu anket, Beykent Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İşletme Yönetimi Anabilim Dalı İnsan Kaynakları Detaylı TÜİK in 2012 yılı verisine göre İstanbul da 15 ve yukarı yaştaki nüfusun işgücüne katılım oranı %51,1 iken işsizlik oranı %11,3 tür.
3.7. EKONOMİK YAPI Sosyal ve ekonomik politikalar üzerinde güçlü bir etkisi olan yaşam kalitesi kavramı, şehir ve bölge planlaması, sosyal ve/veya ekonomik göstergelere ilişkin araştırmalar, zihinsel ve Detaylı SUNUŞ. Birleşik Metal İşçileri Sendikası Genel Yönetim Kurulu
SUNUŞ İşyeri sendika temsilcileri, işyerinde çalışan işçilerin mevzuattan, toplu iş sözleşmelerinden doğan her türlü hak ve çıkarlarını korumakla görevli olan, sendikasının örgütlenmesi ve güçlenmesi için Detaylı 2002 HANEHALKI BÜTÇE ANKETİ: GELİR DAĞILIMI VE TÜKETİM HARCAMALARINA İLİŞKİN SONUÇLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ
TÜRKİYE EKONOMİ KURUMU TARTIŞMA METNİ 2003/6 http://www.tek.org.tr 2002 HANEHALKI BÜTÇE ANKETİ: GELİR DAĞILIMI VE TÜKETİM HARCAMALARINA İLİŞKİN SONUÇLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ Zafer Yükseler Aralık, 2003 Detaylı KIRKLARELİ İLİ MESLEKİ TEKNİK EĞİTİM MEMNUNİYET ANKETİ NİSAN 2014
KIRKLARELİ İLİ MESLEKİ TEKNİK EĞİTİM MEMNUNİYET ANKETİ NİSAN 2014 Sayın katılımcı, bu araştırma Kırklareli İl Milli Eğitim Müdürlüğü tarafından gerçekleştirilmektedir. Anketi cevaplamak için ayırdığınız Detaylı ÇALIŞMA EKONOMİSİ II
ÇALIŞMA EKONOMİSİ II KISA ÖZET KOLAYAOF DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. Detaylı www.ankaraisguvenligi.com
İş sağlığı ve güvenliği temel prensiplerini ve güvenlik kültürünün önemini kavramak. Güvenlik kültürünün işletmeye faydalarını öğrenmek, Güvenlik kültürünün oluşturulmasını ve sürdürülmesi sağlamak. ILO Detaylı BELEDİYELERDE İŞTEN ÇIKARTILAN İŞÇİLERİN EKONOMİK-SOSYAL DURUMLARINA İLİŞKİN BİR ARAŞTIRMA
Genel-İş Emek Araştırma Dergisi, 2005/1 105 BELEDİYELERDE İŞTEN ÇIKARTILAN İŞÇİLERİN EKONOMİK-SOSYAL DURUMLARINA İLİŞKİN BİR ARAŞTIRMA Hülya Yeşilgöz Bilindiği gibi, küreselleşme sürecinin bir sonucu olan Detaylı Türkiye de işsizler artık daha yaşlı
Türkiye de işsizler artık daha yaşlı Esen Çağlar, Ozan Acar, Haki Pamuk Mart 2007 2001 krizinden günümüze Türkiye ekonomisinde iki önemli yapı değişikliği birlikte yaşanmıştır. Bir yandan makroekonomik Detaylı Araştırma Notu 16/190
Araştırma Notu 16/190 ASGARİ ÜCRET ETKİSİ GENÇLERDE VE KADINLARDA YOĞUNLAŞIYOR Seyfettin Gürsel * Gökçe Uysal ve Melike Kökkızıl Yönetici Özeti Bu araştırma notunda Ocak 2016'dan itibaren geçerli olan Detaylı 3. Veri Seti Yapısı, Fert, 2012 (Kesit Veri) (15 + Yaştaki Fertler) (GYK12_F)
BULTEN Her hane için verilen numara (Bülten numarası) 5 1...17562 FERT_ID Fert kimlik numarası (Bülten no + Fert sıra no) 7 FB010 Anket yılı 4 2012 FB030 Fert için ağırlık katsayısı 4 Format 4.7 FB100 Detaylı 10SORUDA AİLE SİGORTASI
10 SORUDA AİLE SİGORTASI T.C. ANAYASASI MADDE 60: Herkes, sosyal güvenlik hakkına sahiptir. Devlet, bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri alır ve teşkilatı kurar. 1. AİLE SİGORTASI Nedir? Aile Sigortası, Detaylı İstanbul İli. Trafik Eğilimleri Anketi
LOJİSTİK UYGULAMALARI VE ARAŞTIRMALARI MERKEZİ İstanbul İli Trafik Eğilimleri Anketi Şubat, 2014 Fikri Mülkiyet Hakları Saklıdır ÇALIŞMA EKİBİ Bülent TANLA (Danışman) Prof. Dr. Okan Tuna (Koordinatör-Raportör) Detaylı Asuman Beksarı. Türkiye nin İlk ve Tek Kadın Karides Yetiştiricisi. Yaşamdan Kesitler Sema Erdoğan. J. Keth Moorhead
Yaşamdan Kesitler Sema Erdoğan Türkiye nin İlk ve Tek Kadın Karides Yetiştiricisi Asuman Beksarı J. Keth Moorhead Hiç kimse başarı merdivenlerini elleri cebinde tırmanmamıştır. sözünü Asuman Beksarı için Detaylı ERDOĞAN YÜKSEL KOSGEB Çanakkale Müdürü
ERDOĞAN YÜKSEL KOSGEB Çanakkale Müdürü 2011 Şubat 2012 Şubat Sayı % Sayı % Toplam 22.802 100,0 23.338 100,0 Ücretli veya yevmiyeli 14.001 61,4 14.668 62,9 İşveren 1.192 5,2 1.228 5,3 Kendi hesabına 4.685 Detaylı MEMURUN HAYATI BORÇ ÖDEMEKLE GEÇİYOR! Yazar Editör Pazartesi, 20 Ocak 2014 07:48
Pazartesi 20 Ocak 2014 07:48 Türkiye Kamu-Sen Ar-Ge Merkezi nin yaptığı araştırma kamu görevlilerinin meslek haya tlarını borç ödeyerek geçirdiklerini ortaya koydu Yüzde 97 si borçlu olan memurların 60 Detaylı 2013 YILI Faaliyet Raporu
222 YILI Raporu YILI YILI R a proayili rpuo r u 223 İçindekiler 8 Mar t Dünya Emekçi Kadınlar Günü 10 Kasım Atatürk ü Anma G ı d a G ü v e n l i ğ i Pa n e l i ( 1 9 O c a k 2 0 1 3 ) P l a s t i k K a Detaylı (22 Aralık 2012, Cumartesi) GRUP A. 2012-2013 Türkçe Ortak Sınavı Lise Hazırlık Sınıfı
2012-2013 Türkçe Ortak Sınavı Lise Hazırlık Sınıfı AÇIKLAMALAR 1. Soruların cevaplarını kitapçıkla birlikte verilecek optik forma işaretleyiniz. 2. Cevaplarınızı koyu siyah ve yumuşak bir kurşun kalemle Detaylı TÜRKİYE İŞ KURUMU GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
TÜRKİYE İŞ KURUMU GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 1 SUNUM PLANI İşe Yerleştirme Hizmetleri İstihdam Teşvikleri Kısa Çalışma Ödeneği 2 İŞE YERLEŞTİRME HİZMETLERİ 3 İŞE YERLEŞTİRME HİZMETLERİ İş arayanların kayıtlarının Detaylı E İTLİK VE ÇALI MA YA AMINDA KADINLAR
E İTLİK VE ÇALI MA YA AMINDA KADINLAR Prof. Dr. Yıldız Ecevit ODTÜ Kadın Çalışmaları ABD Başkanı ODTÜ Sosyoloji Bölümü Öğretim Üyesi Denizli Sanayi Odası,D&S for DWE AB Hibe Projesi Meslek Sahibi kadınlar Detaylı ULUSAL ÖLÇEKTE GELIŞME STRATEJISINDE TRC 2 BÖLGESI NASIL TANIMLANIYOR?
YEREL KALKINMA POLİTİKALARINDA FARKLI PERSPEKTİFLER TRC2 BÖLGESİ ULUSAL ÖLÇEKTE GELIŞME STRATEJISINDE TRC 2 BÖLGESI NASIL TANIMLANIYOR? BÖLGESEL GELIŞME ULUSAL STRATEJISI BGUS Mekansal Gelişme Haritası Detaylı Araştırma Notu 13/156
Araştırma Notu 13/156 01 Kasım 2013 ALTIN HARİÇ CARi AÇIK DÜŞÜYOR Zümrüt İmamoglu, Barış Soybilgen ** Yönetici Özeti 2011-2013 yılları arasında altın ithalat ve ihracatında görülen yüksek iniş-çıkışlar Detaylı TÜRKİYE İŞVEREN SENDİKALARI KONFEDERASYONU AYLIK EKONOMİ BÜLTENİ www.tisk.org.tr
TİSK AYLIK EKONOMİ BÜLTENİ- MART 2016 (SAYI: 85) GENEL DEĞERLENDİRME 31.03.2016 Ekonomi ve İşgücü Piyasası Reformlarına Öncelik Verilmeli Gelişmiş ülkelerin çoğunda ve yükselen ekonomilerde büyüme sorunu Detaylı EUROSTUDENT ULUSAL ARAŞTIRMASI: TÜRKİYE SONUÇLARI
EUROSTUDENT ULUSAL ARAŞTIRMASI: TÜRKİYE SONUÇLARI Prof. Dr. Nezih Güven (ODTÜ, Rektör Danışmanı) Doç. Dr. Ayşe Gündüz Hoşgör (ODTÜ,Sosyoloji Blm.) Y. Doç. Dr. Mustafa Şen (ODTÜ, Sosyoloji Bölümü) Bağlantı Detaylı KAMU İSTİHDAM BÜLTENİ
18.08.2014 KAMU İSTİHDAM BÜLTENİ Giriş Türkiye işçi sınıfı güvencesiz, esnek ve kuralsız çalışma koşullarının giderek arttığı, taşeronlaşmanın yaygınlaştığı, sendikalaşma olanaklarının giderek azaldığı, Detaylı Emekliler her gün 1 4 saatlerini internette geçiriyor. Emekliler günde 1 4 saat bilgisayar başında. Emekliler bilgisayar ve interneti seviyor
Basın Bülteni Banu Sürüel, Capitol Halkla İlişkiler Gaye Kökten, Intel Türkiye Tel: 212 339 83 83 Tel: 212 349 15 00 banu.suruel@ogilvy.com Gaye.Kokten@intel.com Emekliler her gün 1 4 saatlerini internette Detaylı 2017 © DocPlayer.biz.tr Gizlilik Politikası | Hizmet koşulları | Geri bildirim