İtalya, AB, Trump ve krize giden yol | Bağımsız medya eleştiri sitesi
İtalya, AB, Trump ve krize giden yol...
İtalya, AB, Trump ve krize giden yol
05 Aralık 2016 Pazartesi | SERBEST KÜRSÜ
Kamuoyu yoklamaları bu kez yanılmadı ve beklendiği gibi İtalya başbakanı Matteo Renzi, siyasi geleceğini ortaya koyma pahasına yapılmasını istediği halkoylamasında yenilgiyi kabul etti.
Eğer oylama sonucu farklı olsaydı, İtalya, AB veya Avro açısından bir şey değişecek miydi? Muhtemelen hayır, yalnızca krize gidişin temposu değişebilirdi, ama gelişmelerin yönü değil.
Bu durumun nedenlerine bakarsak, listeyi şöyle sıralamak mümkün:
• İtalyan bankaları muazzam bir geri dönüşsuz kredi dağını umutsuzca aşmaya çalışıyor. Ülkenin bankaları toplam kredi tutarının yaklaşık beşte birini tehsil edemiyor ve bu bankaların normal işlemlerini sürdürebilmeleri için 40 milyar Avroluk destek fonuna ihityaçları var, bu miktarın piyasadan temini olanaksız, hem siyasi istikrarsızlık hem de ekonomik performansın başarısızlığı yüzünden. Avrupa Merkez Bankası'nın bu fonu İtalyan bankalarına sağlaması olanaksız, çünkü a) istenmeyen bir emsal oluşturacaktır, b) Almanya buna kesinlikle karşı çıkacaktır.
• Alman ve Fransız bankaları İtalyan bankalarının bunalımından büyük ölçüde etkilenecekler, çünkü İtalyanlar bankalararası piyasalarda Avro bölgesinin bu en büyük iki ekonomisine 83 milyar Avro borçlanmış durumdalar.
• Burada, Almanya'nın zücccaciyedeki kendi filini hatırlamakta yarar var: Deutsche Bank. 2016 yılı boyunca bu bankanın hisse senetleri yüzde 80 civarında değer kaybetti, ama daha önemlisi Deutsche Bank 2008'deki büyük krizden sonra, zor durumdaki Amerikan bankalarından yaklaşık 60 trilyon dolar tutarındaki karşılıksız borcu yok pahasına satın almıştı. "Derivatives" olarak bilinen bu borç senetleri bankanın taşımak zorunda olduğu en büyük kambur, ama daha da önemlisi bankanın ABD yönetimiyle olan pazarlığının nasıl sonuçlanacağı. (ABD yönetimi 2008 krizine yol açan ipotek borçlarının yaratılmasında oynadığı rol nedeniyle Deutsche Bank'tan 15 milyar dolar ceza ödemesini istiyor, Deutsche Bank bu cezayı üçte birine indirmeye uğraşıyor. Obama yönetimi bu pazarlığın sonuçlandırılmasını Trump'ın başkanlık dönemine bıraktı.)
• Yunanistan'ın borç krizi 2017'nin ilk aylarında yeniden patlak verecek: Ocak'ta yeniden erken seçim görünüyor komşumuzda ve seçim sonrası kim hükümet olursa olsun, ülkenin borçlarının önemli bir bölümünün silinmesini isteyecek, Almanya karşı çıkacak ve Yunanistan'ın Avro bölgesini terketmesi yeniden ve bu kez çok ciddi olarak gündeme gelecek. Eğer Yunanistan Avro'yu ve AB'yi terketme kararı alırsa, en az bir kaç ülke için daha boşanma yolunu açmış olacak: Muhtemelen İtalya, Macaristan, bir olasılık Hollanda ve Danimarka..Tabii buna Fransa'da baharda yapılacak seçimlerde aşırı sağın önemli ölçüde oy kazanma olasılığı da eklenince, AB'nin ve Avro'nun geleceğinin neden belirgin bir biçimde karardığını görmek mümkün. (Europol Avrupa'da İslamcı terör eylemleri tehdidinde artış olduğunu açıkladı. Bu eylemlerin bir ikisinin yüksek can kaybıyla Fransa veya Belçika'da gerçekleşmesi, aşırı sağcı Marine Le Pen'in cumhurbaşkanlığı şansını, dolayısıyla Fransa'nın bile AB'den çıkışı olasılığı gündeme getireceğini da hatırlamak gerek.)
AB ve Avro'nun içler acısı durumu göz önündeyken, Atlantik'in öte yakasında da durumun, bütün pembe gözlüklere karşın daha umut verici olduğunu söylemek olanaklı değil. Evet, Trump'ın başkanlığa seçilişinin ardından ABD borsaları adeta patladı, dolar beklenmedik bir hızla değerlendi ama bu gelişmeleri freni patlamış bir kamyonun hız kazanmasına benzetmek çok da yanlıs olmaz, çünkü kamyon ya bir duvara toslayacak ya da bir dönemeçte devrilecek.
• Kasım ayındaki seçimlerden sonra, Trump'ın alt yapı yatırımlarını hızlandıracağı ve 2008 krizinden sonra kabul edilen Dodd-Frank yasasıyla yatırım bankalarına getirlen kısıtlamaların kaldırılacağı beklentisiyle yatırımcılar S&P, Dow Jones ve Nasdaq endekslerini rekorlara taşıdılar. Borsa endekleri yükseldikçe Amerikan doları da değer kazandı. Bu tablo oldukça pembe gibi görünse de, aslında Amerkan ekonomisi için tehlike çanlarının daha da yüksek perdeden çalmaya başlayacağının göstergeleri. Çünkü:
o Trump yönetimi vaad ettiği gibi alt yapı yatırımlarını hızlandırırsa, bunu sadece ABD'nin bütçe açığını artırarak yapabilir. Obama döneminde ABD'nin yıllık bütçe açığı iki trilyon, borcu da 20 trilyon dolari astı. Seçim kampanyasında vergileri önemli ölçüde kısacağını vaad eden milyarder yeni başkan, "aşağısı sakal, yukarısı bıyık" ikilemiyle karşı karşıya, vergileri kısıp borçlanarak yatırımlara yönelirse, yükselen bütçe açığı; yatırımlar için vergileri artırırsa kamuoyu ve Kongre tepkisi.
o Hızla yükselmeye devam eden doların ağırlığını ne ABD ekonomisi, ne AB, ne de gelişmekte olan ülkeler taşıyamayacak. Türkiye'de son bir kaç haftada yaşayarak öğrendiğimiz gibi, yükselen dolarla ödenecek borçların maliyeti hemen bütün gelişmekte olan ülkelerin sırtında ağır bir kambur oluşturuyor. Öte yandan, ABD seçim kampanyasının son iki haftasında uluslararası bono piyasasında fiyatların hızla düşmesi ve bono faizlerinin tirnmanması, ABD merkez bankası FED'İ faizleri daha hızlı ve büyüyen oranlarda artırmaya zorlayacak, FED faiz oranlarını artırdıkça doların değer kazanması hızlanacak.
o Doların değer kazanması ilk bakışta ABD'ye yarar gibi görünse de, kazın ayağı öyle değil: Unutulmaması gereken nokta, ABD'nin dünyanın en borçlu ekonomisi olduğu gerçeği; faizler yuikseldikçe ABD'nin borç yükü de ağırlaşıyor. ABD Hazine bonoları ise artık eskisi gibi çekici değil, uluslararası ticarette teminat olarak kullanımında artık bu bonolar bir kaç yıl öncesinde olduğu gibi kayıtsız koşulsuz kabul görmüyor.
Trump, ABD'yi daha yürürlüğe girmemiş olan Trans-Pasifik Serbest Ticaret anlaşmasından çekeceğini açıklamakla yol açacağı gelişmeleri acaba hesapladı mı? ABD kamuoyuna küreselleşme karşıtı mesajlar vererek oy kazanan yeni ABD Başkanı, Asya'da ticaretin önderliğini Çin'in ele geçirmesini önleyebilecek mi? Doğu ve Güneydoğu Asya ülkeleri ideolojik olarak ABD'ye yakın olabilirler ve güvenlik açısından ABD şemsiyesi altında yaşamaya devam etmek isteyebilirler, ama ideoloji ve güvenlik karın doyurmuyor, Çin bölgesel ticaretin önderliğini ele alır, hele de Yuan'I Pasifik bölgesi ticaretinin başat dövizi olarak kabul ettirebilirse, 2017 uluslararası ekonomik dengelerin kökten değişeceği bir yıl olabilir.
Bu arada Vladimir Putin'in Trump'la yaşadığı balayı da Rusya'ya karşı Ukrayna'deki kriz nedeniyle uygulanan yaptırımların hafiflemesine yol açarsa, bazı AB ülkeleri bu gelişmeden kuşkusuz çok memnun olacaklar ve muhtemelen dev Rusya pazarına yeniden ihracata başlayarak ekonomilerine ivme kazandırmaya çalışacaklar. Bu da uluslararası petrol piyasalarında ağırlığı giderek daha fazla hissedilen Moskova'nın küresel ekonomideki konumunu güçlendirebilecek.
2017 kesinlikle çok ilginç bir yıl olacak.