Futzalyň taryhy | Türkmenistanyň Sport we ıaşlar syıasaty ministrligi
-Aslynda mini-futbol bilen futzal aıry-aıry görnüşler bolsa-da, soňlugy bilen olar birleşdirilip, FIFA-nyň garamagyndaky ıaryşlaryň sanawyna goşulypdyr. Bu görnüşleriň taryhy bilen gyzyklanyp, degişli çeşmelerde futzaly esaslandyran hökmünde anyk şahsyıetiň adynyň tutulmaıandygyna şaıat bolduk. İöne onuň İewropa ıaıramagyna Awstriıanyň futbol ıygyndysynyň tälimçisi sebäp bolupdyr diılip maglumat berilıär. Ol 1958-nji ıylda Şwesiıada guralan futbol boıunça dünıä çempionatynyň geçıän döwri tejribe alyşmak maksady bilen Braziliıanyň ıygyndysynyň türgenleşigine syn etmäge barypdyr. Şol wagt olar iki topara bölünip, sportzalda futbol oınaıan ekenler. Bu oıun awtriıaly tälimçä ıarapdyr. Ol Watanyna gaıdyp gelensoň, ıurduň çäginde birnäçe gezek birinjilik gurapdyr. Şondan soň futzal İewropa we beıleki yklymlara ıaırapdyr. Şu ıerde FIFA-nyň ykrar eden futzal oınunyň we AMF diılip atlandyrylıan Bütindünıä futzal assosiasiıasynyň (Asociación Mundial de Futbol de Salon) baıdagy astynda deçıän futzal ıaryşlarynyň bardygyny aıtmak gerek. AMF-niň futzaly Urugwaıyň Montewideo şäherinde döredilip, onuň wagyz edilmegine Huan Karlos Seriani saldamly goşant goşupdyr.
-Futzal näme diımek we nähili oınalıar?
-Sportuň futzal görnüşi indi bir asyra golaı wagt bäri sportuň muşdaklaryna bellidir. Onuň meıdançasynyň boıy 36-40 metre, ini 18-20 metre deňdir. Her toparda 5 adam meıdança çykyp, olaryň biri derweze goraıar. Beıleki oıunçylar goragçy, hüjümçi diılip aıratyn atlandyrylmaıar. Sebäbi olaryň hemmesi bilelikde hüjüm edip, hemmesi hem bilelikde goranıar. Derwezäniň ini 3 metre, boıy 2 metre barabar bolıar. Her bir oıun iki döwürden ybarat bolup, olaryň her biri 20 minut dowam edıär. Bu oıunda pökgüli hokkeıdäki ıaly, derwezeçini meıdançadaky oıunçylaryň biri bilen çalşyp oınamak düzgüniniňem bardygyny ıatladıarys. Saıtlaryň birinde («www.fcbarcamania.lv«) AMF tarapyndan FIFA-nyň futzalynyň her toparda oınaıan oıunçylarynyň sany esas edilip alynmak bilen «Futzal 5» diılip atlandyrylıandygy habar berilıär.
-Futzalyň taryhyna bagyşlanan işlerde onuň XX asyryň 30-njy ıyllarynda Günorta Amerikada dörändigi aıdylıar. Bilermenler FIFA-nyň futzalynyň döremegine kenarıaka futboly sebäp bolandyr diıip çaklaıarlar. Görnüşleriň ikisiniňem Braziliaıda kän ıyllar bäri uly meşhurlykdan peıdalanıandygy bu çaklamanyň hakykatdan üzňe däldigini nygtamaga esas berıär (şu ıerde AMF-niň futzalynyň ıaıramagyna Urugwaıda we Paragwaıda köp iş edilendigini ıatlamak gerek). Sportuň futzal görnüşi boıunça geçirilıän dünıä çempionatlarynda Braziliıanyň üstünlikli çykyş edıändigi onuň ussatlarynyň Günorta Amerikada ıaşaıandygyny aıtmaga esas berıär. Şeıle-de, Paragwaı (Günorta Amerikanyň futzal federasiıasy Paragwaıyň Asunsıon şäherinde esaslandyrylypdyr), Urugwaı ıaly döwletleriň hem dünıä birinjiliklerinde üstünlikli çykyş edıändiklerini bellemelidiris.
-Futzal boıunça ilkinji oıun nirede geçirildi?
-Futzalyň taryhy boıunça ylmy iş ıazan alym Denis Kulakowyň maglumatlaryna salgylansaň, futzaly kän ıyllar bäri Braziliıada oınap gelenem bolsalar, ilkinji tejribe duşuşygy 1958-nji ıylda Wenada guralypdyr. İöne onuň düzgünleri işlenip, biragzydan tassyklanylıança ıene-de 40 ıyl gerek bolupdyr. Diňe 1988-nji ıylda futzalyň düzgünleri tassyklanyp, 1989-njy ıylda FIFA tarapyndan ilkinji dünıä çempionaty geçirilipdir. AMF-niň baıdagy astyndaky ilkinji dünıä çempionaty 1982-nji ıylda geçirilipdir.
-Futzal näme üçin olimpiıa oıunlarynyň maksatnamasyna girizilmeıär?
-Futzal ıapyk binalarda we söweş sungaty boıunça Aziıa oıunlarynyň maksatnamasyna girıär. İapyk binalarda we söweş sungaty boıunça Aziıa oıunlarynyň maksady bolsa sportuň Olimpiıa maksatnamasyna kabul edilmedik görnüşlerini wagyz etmekden ybarat. İöne bu ady agzalan oıunlardaky görnüşleriň derejesini peseltmeıär. Olaryň arasynda ıakyn ıyllarda Olimpiıa «maşgalasynyň» agzasy bolmaga mynasyp görnüşlerem az däl. Şolaryň biriniň futzaldygyny aıtmak gerek.
-Türkmenistanda Garaşsyzlygyň ilkinji ıyllarynda diňe şäherleriň birinjiligi derejesinde ıaryşlar geçirilıärdi. Diňe soňky birnäçe ıylda sportuň bu görnüşi giň gerime eıe boldy. Şeılelikde, Türkmenistanyň milli ıygyndysy Aziıanyň çempionatlaryna, Aziıa oıunlaryna yzygiderli gatnaşıan döwletleriň birine öwrüldi. Soňky ıyllarda ıurdumyzyň futbol federasiıasy tarapyndan Türkmenistanyň çempionaty, Aşgabat şäheriniň açyk çempionaty we welaıatlaryň birinjilikleri yzygiderli guralıar. Şol ıaryşlaryň jemi boıunça milli ıygyndymyz düzülip, ol halkara ıaryşlarynda çykyş etmek bilen ıylsaıyn kämilleşıär. Olaryň golaıda Horwatiıada tamamlanan halkara ıaryşynyň finalyna çykandygy hem bu aıdylanlary tassyklaıandyr. Häzirki wagtda horwatiıaly tälimçi Robert Grdowiç tarapyndan tälim berilıän futzal ıygyndymyz öňdäki Aziıa çempionatyna ykjam taııarlyk görıär.