Biyolojik Saat-Sosyal Davranışlar
Hücre,Organizma ve Metabolizma
Hücre,Organizma ve Metabolizma-ORGANELLER
Tüm zamanlar 730332
IP niz :
(2008 Aralık ayından itibaren)
Şuanda 34 konuk çevrimiçi
Videoları seyredemeyen windows tabanlı ziyaretçilerimizin adobe flash player eklentisini güncellemeleri gerekebilir.
Adobe Flash Player eklentisini sitesinden yüklemek için tıklayın
Pazar, 25 Ocak 2009 23:23 | | |
Canlıların metabolik olayları ve davranışları, dış çevredeki dögüsel değişikliklerden etkilenir. Bu değişiklikler, bazı sinyallerle, canlıların davranışlarını kurmakta ya da tetiklemektedir. Sonuçta fizyolojik ve davranışsal tepkiler ortaya çıkar.
Fizyolojik ve davranışsal tepkilerin 24 saat sürecinde,belli bir dizgi içinde tekrarlanmasına "günlük döngü" adı verilir.Günlük döngünün düzeni yani belli bir dizgi içinde olayların gerçekleşmesi "biyolojik saat" ile gerçekleştirilir.
Biyolojik saatin düzenini ise bünyesel ve çevresel faktörler birlikte etkilerler.Bünyesel faktörlere örnek olarak hormonlar verilebilir.Çevresel faktörlere örnek olarak sıcaklı,ışık
Bazı hayvanlarda gözelenen aylık döngüler de biyolojik saatle kontrol edilmektedir.Bayanlarda ki menstrual döngü bu duruma örnek olarak verilebilir.
Yine bazı hayvan ve bitkilerde gözlenen yıllık döngüler de biyolojik saatle gerçekleştirilmektedir.Kış uykusu (hibernasyon) ve yaz uykusu (estivasyon) olayları da bu kapsamda örnek verilebilir.
iNSANDA GÜNLÜK DÖNGÜ(Aşağıda verilen olaylar normal yaşayan bir yetişkin için örneklendirilmiştir)
03:00 =>Kalp atımı ortalama 52-65 atım/dak. dır.Vücudun güç birikimi ve enerji düzeyi en yüksek değerinde, fakat O2 kullanımı en düşük değerindedir.
04:00 =>Kortizol salınımı artar.Bronşların daralması görülür.Bu durum normalde sorun oluşturmazken,astım ve kalp yetmezliğinde tehlikeli bir süreçtir.Tansiyonda yükselme ve kalp damarlarında gerilme görüldüğünden, kalp krizi riski de artabilmektedir.
05:00 =>Kortizol seviyesi gündüz seviyesinin 6 katına kadar artar.Vücut canlılık kazanmaya başlar.Enerji kazanımı yeterli seviyeye ulaşmıştır.Böbrekler yüksek çalışma temposuna ulaşmıştır.
06:00 =>Kortizolün artan salgısı,kalp atışlarını artırır ve tansiyon da yükselişe geçer.Kanda glikoz ve amino asit artar.Böylece metabolizma hızlanır.Biyolojik saat tam yol ileri komutu ile organizmayı hızla harekete geçirir.
07:00 =>Sindirim sisteminin faaliyeti artar.Mide ve bağırsaklarda sindirim olayları hızlanır.Sindirim sistemi yenecek kahvaltı için hazırlanır.Bu zaman diliminde alınan enerjinin kilo yapmamasının nedeni,vücudun ihtiyacını karşılamak için kullanılmasıdır.
08:00 =>Kalp rahatsızlığı olanlar için tehlikeli bir zaman dilimidir.Yaşa ve beslenmeye bağlı damar sertleşmesi ve tıkanmaları artar.Damarlar nikotine çok duyarlı olduğundan bu saatlerde sigara içilmemelidir.
09:00 =>Kortizol seviyesi yine yüksektir.Savunma hücreleri en dinç durumlarındadırlar.Koruyucu aşıların bu saatlerde yapılması etkilerini artırır.
10:00 =>Zihin ve ruhi verimliliğe bağlı aktifliğin en yüksek olduğu dilimdir.Öğrenme,anlama faaliyetleri çok rahat gerçekleşir.
11:00 =>Aktivite zirve durumundadır.En zor ve ağır problemler rahatlıkla çözülür.
12:00 =>Verimlilikte belirgin bir düşme görülür.Dinlenme ihtiyacı hissedilir.Sindirim sistemi yenecek yemek için hazırlanır.
13:00 =>Verimlilik günlük ortalamanın %20 altına düşmüştür.Organizma gevşemiş, sinirler gerilmiş ve bitkinlik belirmiştir.Tüm organlar yavaş çalışır.Organizma yoğunlukla yenen yemeğin sindirimi ile ilgilenir.
14:00 =>Dikkat azalmış ve uyku isteği artmıştır.Bu saatlerde uyunan uyku,gece uykusunun dört kat değerindedir.
15:00 =>Yeni bir aktivasyon dalgası yayılır.Verimlilik sabah saatleri kadar olmasa da artar.Uzun süreli hafıza bu saatlerde çok verimli durumdadır.
16:00 =>Vücut dinç,kuvvetli ve yüksek verimliliğe sahiptir.Kan basıncı artmış dolaşım hızlanmıştır.
17:00 =>Organların faaliyeti üst düzeydedir.Pankreas en aktif sürecindedir.Saç ve tırnaklar en çok bu saatte uzar.
18:00 =>Vücut sıcaklığı düşmeye başlar.Yorgunluk baş gösterir.
19:00 =>Tansiyon ve nabız yavaşça düşmeye başlar.Sinir sistemi üzerine etkili ilaçların etki seviyesi yüksektir. Sindirim sistemi yenecek yemek için hazırlanır.
20:00 =>Sürücüler ortalama 95 milisaniyelik tepki süresi ile günün en hızlı sürecindedirler.Alerji ilaçları ve antibiyotiklerin alınması için uygun bir süreçtir.
21:00 =>Sindirim organları yavaşlar.Bu saat ve sonraki süreçlerde yenen yiyeceklerin sindirilmesi aksar.
22:00 =>Savunma sistemi faaliyeti azalmıştır.Çocukların en geç bu saatte uyuması gerekmektedir.Çocuklarda uykuya daldıktan 1 saat sonra büyüme hormonu salgılanır ve bu durum gece boyunca 3-4 defa tekrarlanır
23:00 =>Tam dinlenme sürecidir.Parasempatik sinir sistemi vücudun kontrolünü ele almıştır.Metabolik faaliyetler en alt düzeyde devam etmektedir.
24:00 =>Vücut savunmasız bir şekilde dinlenme modundadır.
01:00 =>Verimlilik en alt düzeydedir.Çalışmaya devam edenlerin hata yapma ihtimali çok yüksektir.
02:00 => Dinlenme modu devam etmektedir.Uyku sürecinde deri kendini yeniler,yaralar hızla tedavi edilir.Çalışanlarda görme ve dikkat zayıflar.
Aynı türden iki yada daha fazla canlının etkileşimi ile sosyal davranışlar ortaya çıkar.Verileri güncel olan ve araştırmaya devam edilen bir alandır.Sosyal davranışları sosyete başlığı altında incelemek doğru olacaktır.
Populasyon içerisinde sosyal statü farklılığı vardır ve her birey bu statüsünün gereğini yerine getirir.İyi organize edilmiş sosyetelerde bireyler arası tam bir iş bölümü söz konusudur.
A.Sosyetelerde Haberleşme: Balinalar ses ve şarkılarla haberleşir.Ses üreten ve algılayabilen tüm hayvanlar için, ses iletişimde önemli rol oynar.Ayrıca davranışlarla (örn. kuşlarda eşini cezbetme davranışları) ya da kimyasal maddeler ile (örn. böceklerde feromon) iletişim kurulur.Dişi ipek böceğinin salgıladığı feromon 3 km. alanda bulunan erkeği etkiler.
Bal Arılarında iletişim :Kovanın uzağında besin alanı bulan işçi arı,bulduğu besin ortamını kovanda yaptığı iki çeşit dans ile diğer işçi arılara çok net olarak bildirir.
Bunlardan halka(Çember) dansı, kısa mesafelerdeki (50 m civarında) besin kaynakları için yapılır,yön ve uzaklık belirtmez.
Sallanma dansı (titreşim dansı=abdomenin sağa-sola sallanması ve kanatların titreşimi ) ise 8 biçiminde yapılır.Bu dans hem yön hemde mesafe bilgisi verir.Dansın, kovanın düşey yüzeyindeki doğruya olan açısı, yön beliritirken, dans sırasında yapılan abdomen ve kanat titreşimleri de mesafe belirtir.Abdomenin titreşim sayısı türlere göre farklı mesafeler işaret eder
Aşağıda bu konuda yapılmış bilimsel deneyden bir bölüm izleyebilirsiniz.
Halka dansında yön yerden yukarı doğru ise,besin güneş ile aynı yönde; aşağı doğru ise,besin güneşe ters yöndedir.Eğer besin kaynağı güneş yönünde ve güneşin sağında 400 lik bir açıda ise;halka dansında bu durum şöyle belirtilir:Güneş ile kovan arasındaki dik doğrultuda çizilen sanal bir çizgiden 400 lik sağa doğru sapma ile halka dansı yapılır.
Üstteki resimde üç farklı noktaya yerleştirilmiş besin kaynaklarını belirtmek için yapılan halka dansları gösterilmiştir.Kaynak : Genel Biyoloji ,W.KEETON-J.GOULD, Çeviri : Prof.Dr.A.DEMİRSOY-Prof.Dr.İsmail TÜRKAN-Prof.Dr.Ertunç GÜNDÜZ. 5. Baskı 2. Cilt Sayfa:1101
Uzaklık ise titreşimin süresi yada her seferdeki titreşim sayısı ile bildirilir.Farklı bal arısı alt türlerinde her bir kanat titremesi farklı mesafeleri belirtir. Örneğin. Apis mellifera carnica(Alman bal arısı) için her kanat titremesi yaklaşık 40m. , Apis mellifera lingustica(İtalyan bal arısı) için 25m. , Apis mellifera fasciata (Mısır bal arısı) için 15m. belirtir.
Bu dans dilinin çözülmesi ile;kovandaki arı sürüsünü istenen bir noktaya yönlendirebilmek için, robot arıların kullanılması söz konusudur.
Konuyu arı sosyetesi üzerinden işlemeye devam edersek, daha bütünleyici olacaktır.Arı sosyetesinde,1 kraliçe arı ve yaklaşık 80.000 kısır işçi arı yer alır.Erkek arılar az olarak sadece eşleşme döneminde üretilir,eşleşmeden sonra kovana alınmazlar.Yani arı sosyetesi dişierkil bir sosyetedir.İşçi arılardan genç olanlar, bir hafta kadar larva ve pupa bakımı ile ilgilenirler.Sonra balmumu ile petek örme işini yaparlar.Olgun işçi arılar ise kovana nektar ve bal özü taşımakla görevlidirler.İşçi arılar yaklaşk 40 gün yaşarlar. Kraliçe arı ise kovandaki peteklere yumurta üretmekle sorumludur.
Pirimatlarda çok gözlenen sosyetik bir durumdur.Ayrıca kedigillerde de (örneğin:aslanlarda) görülür.Hayvanlarda liderlik genellikle doğrudan kuvvet ile ilişkilidir.
D.Sosyetelerde Yaşama Alanı Belirleme ve Savunma
Tüm hayanların, hemen hiç ayrılmadıkları ve tüm ihtiyaçlarını giderdikleri coğrafi alana "Yaşama Alanı" denir.Alan türlere göre farklı yöntemlerle işaretlenir.(Dışkılama,idrar,tüy bırakma, özel koku bırakma gibi).Yaşama alanları, göç eden kuşlarda olduğu gibi,mevsimsel olarak değişebilir.
E.Sosyetelerde Üreme ve Yavru Bakımı
Davranışlar sosyetelere özgü olarak değişmektedir.Hayvan türlerine göre değişik üreme davranışları söz konusudur.Kuşlarda eş seçimi ve yavru bakımı sosyetik davranışlara örnek verilebilir.
Aşağıda erkek cennet kuşunun dişisini eşleşmeye ikna etmesi davranışlarını izleyebilirsiniz.
Bazı hayvan türlerinde, sadece erkek liderin eş seçme ve eşleşme hakkı vardır.
En Sosyetik tür, Homo sapiens yani "modern insan"dır.
Kategori: BİYOMEDYA / Biyomedya
9.SINIF SON EKLENENLER
10.SINIF SON EKLENENLER
OYUN HAMURU BÖLÜNME ANİMASYONLARI
MİTOZ BÖLÜNME ANİMASYONLARI
Merve DÖNMEZ-Hücre Bölünmesi
Copyright © 2012. Tum makalelerin içerik hakkı biyom.net'e aittir.
Pazartesi, 25.06.2018 | Biyom.NeT.....A.B..