Sason'da halkın anlattığı çok sayıda efsane mevcut. Bir süredir bu efsanelerin derlenmesi için çaba sarf ediyorum. Ters lalelerle ilgili köylülerin anlatımından güzel bir derleme. Ben yeniden düzenleyerek katkı sunmaya çalıştım. Emeği geçenlere teşekkür ediyorum.( Behcet Çiftçi)
Toroslardan Zağroslara, dağların arasındaki kayalıklarda turuncu bir renk gözleri kamaştırır. Kimilerine göre “ağlayan gelin”dir, kimilerine göre ise “hüzün çiçeği”, kimilerine göre de her sabah göbeğinden su yaydığı için “ağlayan lale”... Hem Müslümanlarca hem de Hıristiyanlarca kutsal bir çiçek olarak bilinir çarmıha gerilen İsa’yı sembolize ettiği için…
Sason’da ters lalelerin yetiştiğini duyanlar önce şaşırır, sonra da görmek için kendini dağlara tırmanırken bulur ilkbahar mevsiminde. Yapraklarında her kültürün motiflerini saklayan ters laleler üzerine sürü ile efsaneler anlatılır.
Kelhasan Köyü’nden yaşayan İbrahim’in ömrü Mereto ve Helkıs dağlarında çobanlık yapmakla geçerdi. Hayvancılık ailenin tek geçim kaynağı olduğu için İbrahim Çoban, işine gerekli önemi verirdi. Kışın kendi köyü olan Kelhasan’da sürülerini ağılda besler, bahar mevsiminde ise yemyeşil bir köy olan Ermeni köyü Vartanuz’da koyunlarını güderdi. İbrahim Çoban, baharla birlikte kendi köyünden çok geniş meraları olan Vartanuz Köyü’nde daha çok zaman geçirirdi.
Vartanuz Köyü’nün zengin tüccarı Adran Ağa'nın dünyalar güzeli bir kızı varmış. Kız o kadar güzelmiş ki, O’nu bir gören bin gönülden vurulurmuş. Bu güzel kızın ismi de Besna idi. Besna’nın annesi Seta Hatun, kendisini eşi ve çocuklarının hizmetine adamış bir hanımefendiydi.
Köyün çevresinde çobanlık yapan İbrahim, bir gün çeşmede kızı görünce mutluluktan içi içine sığmaz olur, sonra Besna’ya âşık olduğunu anlar. Besna da gönlünü yiğit mi yiğit, yakışıklı mı yakışıklı bu çoban İbrahim’e kaptırır. İbrahim Çoban ve Besna, iki sevdalı, gizli gizli buluşur ve aşkları günden güne büyürmüş.
Besna, önceden köy çeşmesinde su doldurmaktan nefret ederken, İbrahim’e gönlünü verdiği andan beri onunla görüşmek için can atar olmuş ve erkenden köy çeşmesinden su doldurmaya gidermiş. Saatlerce İbrahim’le beraber kırları, bayırları gezer, akşam vaktine yakın su testilerini doldurup evinin yolunu tutardı. Bahar aylarında Vartanuz Köyü, bin bir çiçekle rengârenk olur ve kokularıyla insanı büyülerdi. İki âşık, bu manzarayı hayranlıkla seyreder ve su misali akan zamana içerlenirlerdi.
Sonbahar yerini yavaştan kışa bırakırken hafiften esen rüzgârlar da İbrahim’in ayrılığının habercisiydi. Bahar ayına kadar kendisini düşünmesi için Besna, İbrahim’e köylerinde açan birbirinden güzel lale soğanlarını verir ve kendi köyüne ekmesini ister. İbrahim, her yıl Besna’nın vermiş olduğu bu lale soğanlarını kimsenin zarar vermemesi için Kelhasan Köyü’nün yüksek kayalıklarının yamaçlarında ekerdi. Bu lalelere gözü gibi bakar, Besna’sının kokusunu lalelerle içine çekerdi. Yıllarca bu aşk böyle devam etti ve İbrahim’in lale bahçesi her geçen gün daha büyüleyici bir hal alır.
İbrahim Çoban, bu özleme son vermek için Besna’yı istemeye karar verir. Fakat bu öyle kolay bir karar değildi. Durumu ailesine anlattığında çok büyük bir tepkiyle karşılaşır. İbrahim’in ailesi evlenme kararını Besna’nın din değiştirip Müslüman olması şartıyla kabul eder.
İlkbaharla birlikle İbrahim Çoban, sürüsüyle birlikte heyecanla Vartanuz’a yol alır ve durumu Besna’ya anlatır. Besna, aşkı karşısında Müslüman olmayı kabul eder ve durumu annesine anlatır. Bu durum karşısında gözyaşlarına boğulan anne, inançları gereği bu evliliğin olamayacağını söyler kızına. Bunun üzerine Besna, üzüntüden yemeden içmeden kesilir. Durumun vahameti karşısında Seta Hatun, olanları Adran Ağa’ya anlatır. Çok öfkelenen babası din değişikliğinin kabul edilebilir bir yanının olmadığını ve kendi dinlerine mensup olmayan birine kızlarını veremeyeceğini söyler.
Adran Ağa, kızının İbrahim Çoban’la görüşmemesi için odasından bir daha çıkmasına izin vermez. Seta Hatun, olanları bir bir anlatır İbrahim’e. Bunun üzerine İbrahim, Besna’yı kaçırmaya karar verir. Gece yarısı Besna’yı evinden kaçırır ve köyüne doğru zorlu bir yolculuk yapar.
Seta Hatun, sabahın erken saatinde Besna’nın odasında olmadığını fark eder ve feryat figan aileyi ayağa kaldırır. Vartanuz ahalisi Adran Ağa öncülüğünde her yerde güzeller güzeli Besna’yı aramaya koyulur. Arayışlar boşunadır artık, kız kaçırılmıştır.
Kelhasan Köyü’nde, Besna din değiştirerek Müslüman olur ve İbrahim’le imam nikâhıyla evlenir. Böylece aileler arasında onarılmaz yaralar açan sorunun ilk adımı atılır. Adran Ağa, silahlanıp İbrahim’in Köyü Kelhasan’a doğru yola çıkar. Köye vardıklarında İbrahim’in akrabaları Adran Ağa’ya yalvarır yakarır gençleri birbirlerinden ayırmasın diye. Ama engel olamazlar ve Adran Ağa, kızını almadan bir yere gitmeyeceğini söyler.
Durumun ciddiyetini anlayan kara sevdalılar, Kelhasna’nın keskin ve sivri kayalıkların bulunduğu dağlara tırmanır. Besna ve İbrahim, el ele tutuşarak kayalıklardan kendilerini aşağıya atarlar. Paramparça olan vücutları İbrahim’in ektiği lale bahçesine dağılır, lale bahçesi kısa sürede kan gölüne döner. Bir süre sonra görenleri şaşkına çeviren bir olay olur: Güzel laleler boyunlarını büküp âşıkların kanlarına doğru gözyaşı akıtmaya başlar. Aşkları için canlarını veren Besna ile İbrahim’in çiçeği, boynu bükük ağlayan lale “ters lale” olmuş o gün bugündür. Ve Sason’un yüksek kayalıklarında, her baharın gelişinde, insanlara kötü kokular yayarak bu ölümsüz aşkı bir daha hatırlatır.
BU EFSANENİN DERLENMESİNDE KATKISI OLANLARA TEŞEKKÜR EDER, BUNUN GİBİ SASON’DA DERLENMEYİ BEKLEYEN NİCE SÖZLÜ EDEBİYAT ÜRÜNÜNÜN YAZIYA AKTARILMASI DİLEĞİYLE…
DÜZENLEYEN: BEHCET ÇİFTÇİ
besna çayoğlu 9 ay önce yorumlandı
adıma bak be!!! kaderimiz aynı olmasın bari
Nuran demir 12 ay önce yorumlandı
çok duygulandım . görmeden aşık olduğum ters öalenin hikayesi yüreğimi titretti
dah çok merak etmeye başladım
u arım sopanından bulur yetiştiririm .
behçet hocam başka efsaneleridi hikayeleştirmeö
sevgiler selamlar hoş kalın hoşça kalın
Nuran Demir 2 yıl önce yorumlandı
siirtli ninemizin anlattığı masalı duymak ne güzel . çocukluğuma gittim
besna 2 yıl önce yorumlandı
cok güzel ya hikayesi
Neşet Arslan 2 yıl önce yorumlandı
ters laleni̇n efsanesi̇ çok ama bu da çok güzel, arşivime kattım.