Kurtuluş Savaşının ilk muharip uçak filosu Uşak 'ta Kuruldu
Kurtuluş Savaşı’ nın ilk muharip uçak filosu olan Kartal Hava Müfrezesi’ nin kuruluş sürecini anlatalım:
Kuvva-i Havaiye Şubesi Kuruluşu
Uşak’ta kurulan savunma cephesine Kuva-i Seyyare Komutanlığı’na bağlı 23. Fırka(Tümen) komutasına Orgeneral İzzettin Çalışlar memur edilmişti. Uşak’ın batısında İtecik Dağı eteklerine yerleştirilen birliklerle yapılacak bir savunma hattı planlanıyordu.
Uşak savunmasını yapacak birliklere hava desteği sağlayacak bir hava birliğinin teşekkülüne ihtiyaç görüldü.
Yüzbaşı Fazıl’ın arzu ve isteği üzerine bu müfrezeye “Kartal” ismi verilmiş, tayyarelerin gövdelerinin sağ ve sol yanlarına yağlı boya ile pençelerinde birer bomba taşıyan, uçar vaziyette kartal resimleri yapılmıştı. Kartal Hava Müfrezesi; Hava Kuvvetlerinde amblem kullanan ilk uçuş birliği olur.
“Kartal Hava Müfrezesi” ismiyle kurulan bu hava birliği; “Kuvva-i Milliye Ordusunun İlk Hava Kuvveti“ hüviyetindedir. Batı Cephesinde kurulan ilk hava birliği Kartal Hava Müfrezesi olmuştur.
Kartal Hava Müfrezesi Filosu Uşak Hava Meydanında
“Kartal Hava Müfrezesi” teşkilinde yer alan bu uçaklar; Yıldırım Ordular Grubu emrinde Filistin Cephesinde görev yapan Alman Paşa Tayyare Bölüklerinden kalma tek kişilik av uçakları olup diğerlerine göre iyi durumda olduğundan kısa zamanda uçuşa hazır duruma getirilebilen uçaklar idi.
Yüzbaşı Fazıl komutasında faaliyetlere başlayan Uşak’ta ki “Kartal Müfrezesi” Vecihi Hürkuş, Halil (Ziver), Behçet ve Hayrettin Beylerden oluşmaktadır.
Kartal Hava Müfrezesinden; Albatros D- II, Aeg C-IV, Avro 504 ve Pfalz D-III tipi tayyareler bulunmaktadır. 15 gün sonra da iki kişilik bir keşif uçağı da müfrezeye katılacaktı.
31 Temmuz 1920: İstiklal Savaşı’ nın İlk Hava Saldırısı Demirci Savaşı
İstiklal Savaşı’ nın İlk Hava Saldırısı konusunda birçok muteber kaynak Kartal Hava Müfrezesi pilotlarında Vecihi Bey’in Alaşehir Tren İstasyonunu bombalaması harekatını gösterir.
Manisa Celal Bayar Üniversitesi Eğitim Fakültesi Öğretim Görevlisi Dr. İsmail Oğuz, Kuvâ–yı Milliye‘nin Batı Anadolu’daki faaliyetleri özelinde “İsmail Oğuz, “Demirci’de Kuva-yı Milliye’nin Örgütlenmesi ve Faaliyetleri” isimli çalışmasında ; Uşak’ta ki Kartal Hava Müfrezesinin Demirci yakınlarında Simav Dağlarının Akça-kertik Geçidi’ne yakın Cevizlik mevkinde ki savaşa verdiği hava desteği olduğunu iddia eder.
Kartal Hava Müfrezesi;keşifler sırasında görülen önemli düşman hedeflerine bomba ve makineli tüfeklerle taarruzlar yaptığı gibi, özellikle Demirci Muharebesinde kara birliklerini destekleme vazifesi alan uçaklar çok alçaktan yaptıkları bomba ve makineli tüfek atışlariyle düşman birliklerini dağıtmış ve topçu mevzilerini susturmak suretiyle kara birliklerine yardımda bulunmuştu.(http://www.cengizcetintas.com/203.html)
15 Ağustos 1920: Alaşehir tren İstasyonu Saldırısı
23. Tümen komutanı Albay İzzettin Bey, Kartal Müfrezesine Eşme-Kula – Alaşehir yöresinin keşfi emrini vermesiyle Uşak Havalananından kakan Vecihi Hürkuş Kurtuluş savaşının bu ilk hava görevini “Güzel Bursa” isimli uçağı ile yapacaktır.
Saat 08’de havalanan “Güzel Bursa” yarım saat sonra Kula’ya varır. Burayı taradıktan sonra Alaşehir Ovası’na yönelir. Haziran ayından beri Yunan işgali altında bulunan Alaşehir’deki düşman birliklerine ait küçük kuvvetleri not alan Vecihi Hürkuş, istasyon civarındaki kalabalığı fark eder. Bu kalabalığı daha iyi görebilmek için alçalır.
İstasyona yeni gelen bir tabur trenden inmektedir.Vecihi Hürkuş, ardı ardına iki bombayı düşman kuvvetleri üzerine bırakır. Bu ani baskın karşısında düşman askerleri şaşkına döner. Bu şaşkınlıktan daha fazla yararlanmak isteyen Vecihi Hürkuş 50 metreye kadar alçalarak makineli tüfeğini boşaltmaya başlar.
Yere o kadar yakındır ki korku içinde kaçan düşman askerlerini tek tek geçebilmektedir. Makineli tüfeğini boşaltarak üsse dönen Vecihi Hürkuş, “Güzel Bursa” ile gerçekleştirdikleri ve başarıyla geçen bu ilk görevi arkadaşlarına coşkuyla anlatır.
20 Ağustos 1920: Demirci Muharebesi
20 Ağustos 1920’de “Güzel Bursa” Simav bölgesinin keşfi için tekrar havalanır. Bu uçuşta Vecihi Hürkuş’a arkadaşı Halil Bey’de kendi tayyaresiyle eşlik edecektir. Simav bölgesinde iki kol halinde yapılan keşifte düşman birliklerine rastlamazlar. Yere inip raporlarını verdikten sonra kumandanlıktan gelen bir telgraf, düşman tayyarelerinin Simav vadisi’nde denetimimiz altındaki bir alaylık çadırlı ordugâha iki bomba attığı haberini bildirir. Bunun üzerine saat 18.00’de Vecihi Hürkuş tekrar havalanır.
Demirci’de bulunan düşman birliğini ve birliğin yedek kuvvetlerini bombalar Yere indiğinde arkadaşları yeni gelen bir telgraf yazısından heyecanla bahsederler: “Geç vakit Demirci mıntıkasında uçan bir tayyaremiz, yere sürünürcesine, düşmana bomba ve makineli tüfek ateşi ile hücum ederek, birçok oktalarda toplananları dağıtmış ve aynı zamanda kıtalarımız üzerinde büyük bir tesir bırakmıştır.”
Kartal Hava Müfrezesini Yunan Generali Neder, Kurtuluş Savaşı hatıralarında bu olayı şöyle anlatmıştı. “Aynı gün saat 10.15’te iki bin Türk askeri Demirci’deki bölüklerimize taarruz etti. Cepheyi yarmak istiyorlardı. Simav yönünden gelen bir Türk uçağı Demirci’de bulunan birliği ve birliğin yedek kuvvetlerini bombaladı.
21 Ağustos 1920: Demirci Muharebesine devam
21 Ağustos 1920’de Kartal Hava Müfrezesinden Pilot Yüzbaşı Fazıl Bey ve Sivil Pilot Vecihi Bey uçakları ile Demirci bölgesi üzerinde uçarak muharebe sahasında Yunan kuvvetlerini bomba ve makineli tüfek ateşine tuttular.
İki tayyarenin etkisi şüphesiz ki daha büyük olacaktır. 45 dakika sonra hedeflerine ulaşan tayyareciler yerde iki tarafın kıyasıya bir topçu düellosu ile karşılaşırlar. Tayyarecilerimiz iki koldan Yunan topçu mevzilerine bomba ve makineli tüfek atışında bulunurlar. Bu hücum sonrasında dağılan düşman birlikleri panik içerisinde kaçışırlar. Yukarıda iki tayyareci neşe içinde onları seyretmektedir.
Vecihi Hürkuş, kısa bir süre içinde, 13 sorti daha yaparak 20 saatlik muharebe uçuşunu tamamlar. İstanbul’da bulunan yakınları İstanbul Hükümeti’nin rahat vermemesi nedeniyle Eskişehir’e kaçmak zorunda kalmışlardır. Bu haberle izinli olarak Uşak’tan Eskişehir’e gider.
27 Ağustos 1920: Yunan Eline Geçmesin diye Uçak Yakıyoruz
Kartal Hava Müfrezesine 27 Ağustos 1920 günü AEG C-IV tipi keşif uçağı katılmıştı. Konya’dan trenle bölüğe gönderilen (A. E. G.) tipindeki iki kişilik keşif uçağı meydanda uçuşa hazırlanmakta iken, düşmanın Uşak’a yaklaşması üzerine, henüz uçacak bir durumda olmadığından. Yunanlıların eline geçmemesi için yakıldı.
29 Ağustos 1920: Uşak’ın İşgali
Yunan ordusu çok büyük kuvvetlerle Uşak üzerine yürüyerek 29 Ağustos 1920’de kenti işgal eder. Kartal Hava Müfrezesi; elindeki tayyareleri trenle Afyon’a nakletmek zorunda kalarak 12. Kolordu emrinde Uşak-Gediz yöresinde hava keşfi görevlerine devam ettiler. Bundan sonra Kartal Hava Müfrezesi lağvedilerek II. Tayyare Bölüğü olarak adlandırılacaklardı.
Uşak Hava Meydanı Yunan Hava Kuvvetlerine Geçiyor
Kartal Hava Müfrezesi’nin Uşak’ta ki hava alanı bu sefer Yunan Uçaklarına imkan olmuştu. Yunan Ordusu 1.Kolordu merkezi haline gelen Uşak kazası havaalanına 3 ncü Tayyare Taburu yerleşir.
Yunan Ordusunun Uşak, Afyonkarahisar, Kütahya ile Bursa’da uçuş pistleri, Anadolu’da 30’a yakın uçağı vardı. Atina’da yedekte bekletilen 39 uçak daha eklendiğinde Yunanlıların 69 uçaklık bir hava gücü olduğu görülür. Bu uçakların bir kısmı bombardımanda da kullanılabiliyordu.
Baker Boys – Clinton Angus
MİLLİ MÜCADELE DÖNEMİNDE EŞME (1919-1923)YÜKSEK LİSANS TEZİ/ Burhanettin ŞENLİ
TANMAN Sıtkı, Türk Havacılık Tarihi İstiklal Harbi 1918-1923 2.Cilt 2.Kitap, Hv.Bsm., Eskişehir, 1953
Kartal Hava Müfrezesi Kurtuluş Savaşının ilk muharip uçak filosu Tarih Uşak Hava Meydanı
Önceki Yazı Uşakta Bor Madeni Var mı?
Sonraki Yazı Atatürk Uşak Türk Ocağında Kemalizme Karşı