Türkiye 'Enerji'sini Boşa Harcıyor
Yenilenebilir enerji kanunu neden çıkmıyor biliyor musunuz? Çünkü kanun çıkarsa elektrik üretiminde yenilenebilir enerjinin payı bir anda hızla artacak. Bu olursa da hükümet şu anda bile ihtiyacın üzerinde bir seviyeye ulaşmış bulunan doğalgazı kullanacak yer bulamayacak.
- Boş ver şimdi Polanyi'yi falan, iki gündür Enerji Arenası'nı takip etmiyor muydun. Onu yazsana! Hem Enerji Bakanı "Türkiye iki yıldır ‘enerji'sini boşa harcadı" demedi mi. Al işte çok güzel başlık olur sana. Türkiye enerjsini boşa harcadı!
Kısa bir sessizlik oluyor önce. Düşünüyorum; neden olmasın?
- Ee olur aslında. Peki madem...
Yalçın Doğan da soruyor: Yasa neden çıkmıyor?
Cuma günü Parametre'de konuğum Ayşe Buğra'ydı. Kaan Ağartan ile birlikte yayına hazırladıkları "21. Yüzyılda Karl Polanyi'yi Okumak (Bir Siyasal Proje Olarak Piyasa Ekonomisi) isimli derleme kitap üzerinden kriz sonrası ekonomik yapı ve devletin ekonomi içindeki rolü meselesini tartıştık. Maksadım aslında bu tartışmanın ortaya çıkardığı çarpıcı sonuçları sizlere aktarmaktı. (Şimdi okurken fark ettim de pek heyecanlı bir konu değilmiş galiba.)
İzin iki yıldır çıkmadı
Leydim söylemeseydi belki de aşağıdaki satırları yazmayı hiç düşünmeyecektim. Söz dinleyip araştırmaya başladığım için anladım nasıl büyük bir oyunun içinde hapsolduğumuzu... Temel maksadı vatandaşının refahı olması gereken bir yönetimin, yaptığı politika hatalarının vebalini nasıl vatandaşının omuzlarına yıktığını...
Cumartesi günü şöyle yazmış Yalçın Doğan Hürriyet'teki köşe yazısında:
"Rüzgâr santralları için devletin vermesi gereken izin iki yıldır bekliyor. İhale yapılacaktı, yapılmıyor. Yasa çıkacaktı, çıkmıyor. Neden ve ne bekleniyor, belli değil."
Ama ben de bu soruyu sorarak başladım araştırmaya. Rüzgârı arkama alıp daldım mevzuat ummanına. Ve artık biliyorum neden yasanın bir türlü çıkmadığını. Müsaadenizle kısaca anlatayım.
Yasayı Hazine istemedi. Ama neden?
Hazine'nin son anda bu yasaya karşı çıktığı ve yasanın bu nedenle beklemeye alındığı biliniyor. Enerji Bakanı da 4-5 Kasım tarihlerinde STEAM tarafında düzenlenen 11. Enerji Arenası toplantısında bunu teyit etti. Fakat bakan bu itirazın gerekçesi konusunda bilgi vermedi.
Fakat eğer söylenenler doğruysa, bu kanuna karşı çıkan Hazine yetkilisinin -artık her kimse bu yetkili- vebali büyük. Yatacak yeri yok derler ya hani, tam öyle.
Hazine'nin görünürde iki itirazı var. Birincisi, yenilenebilir enerji kaynaklarından elde edilen elektrik için verilen taban fiyatları yüksek bulmuş. İkincisi ise yatırımlarında yerli ekipman kullanan ve yurtiçinde Ar-Ge yapan şirketlere teşvik verilmesini "Bu teşvik AB mevzuatına aykırı, zinhar olmaz" diyerek kabul etmemiş.
Ama uzmanlara göre bu iki konu kanunu kilitlemeye yetecek kadar önemli değil. Basit bir-iki kararname ile düzenlenebilecek mevzular... Gerçi yerli üretimin teşvik edilmesine Hazine'nin karşı çıkması da ayrı bir garabet ama neyse bu başka bir yazı konusu.
Doğalgaz bitmeden kanun çıkmayacak
İşin asıl önemli kısmı ise hükümetin yaptığı bir tercih.
Bu tercih ise şöyle şekilleniyor:
Türkiye bu yıl ciddi bir doğalgaz fazlasıyla karşı karşıya. Deyim yerindeyse kulaklarından doğalgaz fışkıracak noktaya gelmiş durumda. "E, ne var bunda; fazlasını satar" demeyin. Türkiye sadece Azerbaycan'dan aldığı Şahdeniz gazını satabiliyor. Kısacası bu gazın tüketilmesi gerek.
Bu arada yasanın çıkmasını bekleyen onlarca şirket var. Yasa çıktığı anda yatırımlar hızla başlayacak. Rüzgâr ve güneş enerjisi yatırımları çok kısa sürede tamamlanabiliyor. Yani yatırımlar hızla devreye girecek. Elektrik üretiminde bu kaynakların payı arttıkça da doğal olarak doğalgazın payı düşecek.
Bu, bir politika tercihi
Bu arada elektrik tüketimi kriz nedeniyle ciddi oranda azalmış durumda. Bu azalış doğalgazın elektrik üretimindeki payının daha da düşmesi anlamına gelecek. Bir uzman bu durumu şu sözlerle yorumluyor:
"Bu bir politika tercihi. Anlaşılan Hazine bir süreliğine doğalgaz çevrim santrallarını destekleme kararı almış."
Hem zorla kullandırıyorlar hem pahalı satıyorlar.
Yeri gelmişken Botaş'ın yüzde 70 zam istediği yönündeki haberi de bir açıklığa kavuşturalım. Biliyorsunuz her kamu kuruluşu gibi Botaş da her yıl Hazine'ye bir strateji sunar ve kâr hedefini açıklar. Botaş da bunu yaptı ve bu kâr hedefine ulaşmak için de doğalgazda yüzde 70 oranında bir artış olması gerektiğini söyledi. Ama nihayetinde bir kamu kurumu olan Botaş, siyasetçi ne derse onu yapmak zorunda. Yani bu artış oranı hükümet isterse 50'ye de çekilebilir sıfır seviyesine de.
Fakat bu, doğalgazda fiyat artışı olmayacağı anlamına gelmiyor. Enerji piyasasında yer alan herkes en geç ocak ayı başında bir zam olacağını düşünüyor. Konuşulan zam oranları ise yüzde 70 değilse bile tüketici, hele de dar gelirliler açısından hiç de azımsanamayacak seviyelerde olacak.
Yani hem zorla doğalgaz tükettirecekler bize hem de bunu ekstra pahalı fiyatlardan yaptıracaklar.
Not: Leydim yazıyı okuduktan sonra dedi ki, "Onlar için kazan-kazan, bizim için de kaybet-kaybet formülü işliyor desene."