Informasiıalar biziň durmuşymyzda
Informasiıa informatikanyň ilkinji we düıpli düşünjeleriniň biridir. Informasiıa düşünjesine gysgaça kesgitleme bermek ıa-da ony bir sözlem bilen beıan etmek mümkin däldir. «Informasiıa» sözi biziň dilimizde «habar bermek, düşündirmek, mälim etmek, maglumat bermek» diıen manylary berıär.
Okuwçylar ıa-da talyplar üçin informasiıanyň esasy çeşmesi kitaplardyr. Kitaplardaky informasiıalary sarp edijiler bolup okuwçylar, talyplar çykyş edıärler. Doly we dogry kabul edilen informasiıa sarp edijä ygtybarly netijeleri çykarmagyna ıardam edıär. Informasiıa anyk, aıdyň bolmalydyr.
Informasiıalaryň doly däl ıa-da anyk bolmazlygy kabul edijiniň nädogry netijeleri çykarmagyna getirıär. Sapak wagtynda köçeden geçıän ulaglaryň sany barada maglumat toplamaga gyzyklanmak informasiıanyň talaplaryna laıyk gelmeıär. Informasiıa jedweller (tablisalar) görnüşlerinde hem bolup biler. Çyzgylar we saz eserleri, kitaplar we suratlar, sahna eserleri we kinofilmler — bularyň barysy-da informasiıalaryň beıan edilişiniň görnüşleridir. Olar, esasan, üç görnüşden ybaratdyr, ıagny tekst informasiıasy, grafiki informasiıa, ses informasiıasy.
Biz köplenç tekst informasiıalary bilen işleıäris. Olary toplaıarys, kompıuterlere girizıäris. Biziň berıän her bir informasiıamyzy kompıuter 0 we 1 sanlardan ybarat bolan, ikilik hasaplama ulgamynda saklaıar. Ony gerek wagty ulanyp, şeıle hem sarp edijä ugradyp bilıäris. Informasiıalary 0 we 1 sanlar arkaly aňlatma onuň kody diııäris. Informasiıalaryň kody ulgamlaıyn blokda şekile öwrülıär we ol monitorda bize düşnükli bolan ıazgyda görünıär. Berilıän informasiıalara onuň göwrümine görä, kompıuter öz ıadyndan belli bir ölçegde orun berıär.
Kompıuter informasiıalarynyň iň kiçi ölçeg birligine bit diıilıär. «Bit» sözi «binary digit» (ikilik san) diıen iki sany iňlis sözünden gysgaldylyp düzülendir. Bir simwoly kodlamak üçin, adatça, 1 baıt möçberde informasiıa ulanylıar.
Grafiki maglumatlar monitoryň ekranynda nokatlaryň (pikselleriň) köplüginden emele gelıän şekil görnüşinde beıan edilıär. Her pikseliň kody onuň reňki baradaky maglumatlary özünde saklaıar. İönekeı ıagdaıda, ıagny ak we gara reňkler bilen şekillendirilende, pikseliň kody iki baha eıe bolıar: 0 — ak reňk (ekrana çykmaıar), 1 — gara reňk (ekrana çykıar). Diımek, ony kompıuteriň huşunda saklamak üçin 1 bit ıeterlik bolıar.
Her bir kompıuteriň ses platasy, mikrofony we ses çykarıan düwmesi bar. Kompıuteriň sanly informasiıalaryny ıazyp, ıatda saklap we printerde çykaryp, köpeldip bolıar. Sesli faıllary redaktirlemek we diňlemek üçin ıöriteleşdirilen programmalar ulanylıar.
Kompıuter nol we birlik san maglumatlary bilen elektrik impulslary arkaly işleıär. Biziň eşidıän sesimiz üznüksizdir. Ses —– bu amplitudasyny we ıygylygyny üıtgedıän tolkundyr. Kompıuteriň diskine sesi ıazmak üçin ony san görnüşe geçirmelidir. Bu iş üçin analog — sana öwrüji ulanylıar. Diske ıazylan sesi eşitdirmek üçin sanly maglumaty san görnüşinden analog duıduryş görnüşe geçirmeli bolıar.
Görşümiz ıaly, biziň tutuş durmuşymyz dürli informasiıalary toplamakdan, olary gaıtadan işlemekden we sarp edijilere geçirmekden ybarat bolup durıar. Bedew bady bilen ösüşlerden-ösüşlere batly gadam urıan Türkmenistanyň milli bilim ulgamy sanly tehnologiıalara geçirilıär.
Bu işde informasiıalar sanly bilim ulgamynyň esasy hereketlendirijisi, material binıady bolup hyzmat edıär. Informasiıalary toplamak bilen ähli ulgamlarda maglumatlaryň elektron hyzmatyndan peıdalanmaga mümkinçilik döreıär. Uzak aralykdan elektron baglanyşyklary guramak, teleköpri arkaly sapaklary, maslahatlary, konferensiıalary geçirmek ygtybarly ıola goıulıar.
İaşlar üçin bilim almaga, öwrenmäge, döretmäge giň mümkinçilikler döredip berıän hormatly Arkadagymyzyň belent başynyň aman bolmagyny, haıyrly işleriniň rowaçlyklara beslenmegini arzuw edıäris.
Daşogzuň Beki Seıtäkow adyndaky mugallymçylyk mekdebiniň mugallymy.