REKLÂM BİR SANAT MIDIR? Araş. Gör. Birgül ALICI Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Güzel Sanatlar Fakültesi, Sinema ve Televizyon Bölümü
Download "REKLÂM BİR SANAT MIDIR? Araş. Gör. Birgül ALICI Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Güzel Sanatlar Fakültesi, Sinema ve Televizyon Bölümü"
1 Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt:12, Sayı:1, Mart 2014 Beşeri Bilimler Sayısı CBÜ SOSYAL BİLİMLER DERGİSİ Yıl : 2014 Cilt :12 Sayı :1 REKLÂM BİR SANAT MIDIR? Araş. Gör. Birgül ALICI Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Güzel Sanatlar Fakültesi, Sinema ve Televizyon Bölümü ÖZ Antik Çağ Dönemi nden neredeyse Yeni Çağ ın sonlarına kadar sanat ile zanaat kavramları birbirinden ayrı düşünülmezken güzel sanatlar teriminin ortaya çıkmasıyla birlikte sanat kavramı teknik nesne ve süreçlerden farklı görülmeye başlanmıştır. Tarihsel süreçte özellikle sanat kavramına çok farklı anlamların yüklenmesi, çeşitli sanat akımlarının doğmasını sağlarken, bu durum aynı zamanda neyin sanat olup neyin olmadığı tartışmalarının da günümüze gelmesini sağlamıştır. Bu çerçevede çalışmada antik çağda sanat ve zanaat kavramlarının birlikte yorumlanmasının, endüstri çağında sanat kavramının zanaatten ayrı düşünülmeye başlanmasının, teknoloji çağında sanatın âdeta geri dönüşüm misali teknikle / metayla yeniden iç içe geçmesinin yarattığı dönüşüme ve reklâmın sanat ve zanaat yönüyle ilgili görüşlere yer verilmiştir. Çalışmada öncelikle tarihsel bir gelişim süreci izlenerek sanatın ve zanaatın ne olduğu, sonra reklâmın sanat mı zanaat mı olduğu soruları sorularak yanıtlar aranmaya çalışılmıştır. Sanatın ahlâki, psikolojik ya da sosyolojik amaçlarının olması gerektiği konusundaki görüşlerin, zamanla sanatta sanatçının özgür bırakılması ya da sanatın kendisine karşı koymanın da bir sanat olduğu gibi değişimlere uğradığı bulgularına erişilmiş, sanatın amacından ve özelliklerinden ayrı, üretim-tüketim döngüsüne hizmet eden reklâmın, sanatı bir araç olarak kullanıp dönüşüme uğrattığı ve dolayısıyla bir sanat olmadığı sonucuna varılmıştır. Anahtar Kelimeler: Reklâm, Sanat, Zanaat IS ADVERTISING AN ART? ABSTRACT From Ancient times to almost until the late period of the New Age, art and craft were not thought as separate concepts, but with the emergence of "fine arts" as a term, the notion of art began to seem different from technical objects and processes. Attributing very different meanings especially to the concept of art in historical period helped various art movements emerge and this situation also gave birth to the discussion of what art is and what it is not. In this context, this study gives a brief summary of views about the interpretation of the concept of art and craft in ancient ages; the emergence of the distinction between the concept of art and craft in the industrial age; conversion of art by interlacing with goods again with a technique almost like recycling in the technology age and opinions about the aspect of art and craft in advertising. 902 Celal Bayar Üniversitesi This study tried to find answers by asking at first what art and craft is by following historical process and then by asking whether advertising is art or craft The opinion that art should have moral, psychological or sociological objectives has led to changes such as liberating the artist in art. It is concluded that advertising which serves to production-consumption cycle and distinct from purpose and characteristic of art used art as a tool and cause changes and consequently it is not art. Keywords: Advertising, Art, Craft. 1. GİRİŞ Ġnsanlık tarihi kadar eski olan sanat, insanın geçirdiği evrimle birlikte her dönemde ve her toplumda farklı yorumlanabilmiģtir. Antik Çağ da sanat zanaat özdeģliğinden sonra Yeni Çağ ın sonlarında toplumsal üretimden ve teknik nesnelerden kopan sanat, daha sonra sanat için sanat, toplum için sanat, bilim için sanat gibi farklı akımlarla ifade edilmiģ ve artık günümüzde yaģamla iç içe geçmiģ, piyasadan ayrı düģünülemez hâle gelmiģtir. Sanatın bu türden dönüģümler yaģamasında etkili olan siyasi, sosyal ve ekonomik koģulların ardında Ģüphesiz üretim tüketim döngüsünün iģlemesi için gerekli olan faaliyetler yer almaktadır. ĠĢte bu noktada reklâmın önemi anlaģılmaktadır. Çünkü günümüz tüketim toplumudur ve reklâm tüketim toplumunun baģ tacı olarak beslendiği bu topluma hizmet etmektedir. Dolayısıyla var olan kapitalist düzene hizmet eden reklâmın bağımsız bir sanat olarak var olduğunu düģünmek gerçekçi bir yaklaģım olmayacaktır. Reklâmın sanat mı zanaat mı olduğu tartıģması gibi fotoğrafçılığın, doktorluğun vb. sanat mı zanaat mı olduğu tartıģmalara da günümüzde oldukça sık rastlanmaktadır. Bunun nedenlerinden en önemlisi Ģüphesiz ortaya konan yaratıcı yeteneğin sanat ve zanaat arasındaki çizgiyi sorgulamaya baģlamasıdır. Bu çalıģma reklâmın sanat olup olmadığı sorusuna ıģık tutması, güncelliği ve konuyla ilgili yeterli çalıģmanın bulunmaması nedeniyle önem kazanmaktadır. ÇalıĢmada reklâmın sanat mı /zanaat mı olduğunun belirlenmesi amaçlanmaktadır. ÇalıĢmanın amacı gereği öncelikle sanat, zanaat kavramlarının tanımına ve tarihsel süreçte öne çıkan kuramcılar ile sanatçıların sanat ve zanaat hakkındaki görüģlerine yer verilirken, daha sonra reklâmın tanımı, reklâmda sanat ve zanaat tartıģmalarından çeģitli yorum ve açıklamalar sunulacak tartıģma ve sonuç bölümünde de konunun genel bir değerlendirilmesi yapılacaktır. ÇalıĢmada amaca uygunluğu, durum tespitini ve araģtırmanın iç geçerliliğini sağlamak bakımından nitel araģtırma yöntemlerinden döküman inceleme yöntemi kullanılmıģtır. ÇalıĢmanın hipotezi ise Reklâm, sanatı tüketim toplumunun hizmetinde bir araç olarak kullanıp metalaģtırmaktadır Ģeklinde belirlenmiģtir. Durum tespiti ve ihtiyaç belirleme, esas uygulama ve izleme değerlendirme aģamalarında diğer veri toplama araçlarıyla elde edilen bulguların geçerlilik ve güvenirliliğini arttırmak ve böylece araģtırmanın iç geçerliliğini sağlamaktır. 913 Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt:12, Sayı:1, Mart 2014 Beşeri Bilimler Sayısı 2. SANAT VE ZANAAT ÜZERİNE Eski düģünce tarzlarında sanat kelimesinin karģıtı olarak zanaat yerine doğa kullanılmıģtır. Bu eski sanat anlayıģı bugün de kısmen etkilerini sürdürmekte, tıp ya da aģçılık gibi kimi faaliyetler hâlâ bir sanat olarak nitelendirilebilmektedir. Beceri ve zarafetle icra edilen her türlü insan etkinliğini iki bin yılı aģkın bir süredir sürdüren sanat kavramı, 18. yüzyılda güzel sanatlar kategorisi (Ģiir, resim, heykelcilik, mimarlık, müzik) ve zanaatlar ile popüler sanatlar (ayakkabıcılık, nakıģçılık, hikâye anlatıcılığı, popüler Ģarkılar, vesaire) olmak üzere bir bölünme gerçekleģtirmiģtir. Bu bağlamda esin, hayal gücü, özgürlük ve deha gibi Ģiirsel vasıflar sanatçıya atfedilirken, beceri, kurallar, taklit ve hizmet gibi mekanik vasıflar zanaatçıya bırakılmıģtır (Shiner, 2004: ). Günümüze kadar süregelen sanat zanaat tartıģmaları, özellikle sanatın anlamına farklı boyutlar eklerken, pop art, soyut sanat gibi birçok sanatsal açılımın da ortaya çıkmasına zemin hazırlamıģtır Sanat ve Zanaat Kavramları Sanat kelimesi Arapça da sana a kökünden gelen "yapmak, üretmek" anlamında bir kelimedir (Akdoğan, 2003: 214). Sanat aynı zamanda herhangi bir etkinlik ya da iģin yapılmasıyla ilgili yöntemlerin, bilgilerin ve kuralların tümü olarak tanımlanabilir. Eski çağlardan günümüze sanat sözcüğünün art arda edindiği anlamlar, doğanın ürünleri yanında insanoğlunun yaptığı ürünlerin belirlenmesini sağlayan teknik ustalık (tekhne) ile duyular aracılığıyla algıladığımız nesneleri bir beğeni yargısına göre seçmeye ve sıralamaya yönelen, özel duygu arasındaki ayrımlaģmanın bir sonucu olarak ortaya çıkmıģtır (Bozkurt, 1995: 15). Yunanca tekhne ( zanaat ) sözcüğü, bir Ģey ortaya koyma, yaratma amacı taģıyan ve doğru bir plâna göre yönlendirilmiģ bir beceri anlamına gelmektedir. Tekhne, sanatın yalnızca bir bölümünü karģılamaktadır. Eskiçağlarda bir hammaddenin elle iģlenmesi ve bir yarar amacı gözetilerek ona biçim verilmesi anlamında sanat ve zanaat birbirine benzer etkinlikler olarak benimsenmiģtir. Nitekim latince ars anlamına gelen sanatla yunanca tekhne anlamına gelen zanaat, etimoloji açısından pratik kurallarla belirlenmiş bir zanaatı uygulama anlamına gelmektedir. Bu bağlamda Platon ve Aristoteles gibi antik düģünürler de, sanat ve zanaati aynı anlamda düģündüklerinden Eskiçağ larda sanat nesneleri ile teknik nesneler arasında herhangi bir kopma olmamıģtır. Sanat ve zanaat özdeģliği, Aydınlanma Çağı yla birlikte Fransızca kökenli beaux arts (güzel sanatlar) kavramının ortaya çıkmasıyla; yani bir yarar amacı olan nesnelerin üretilmesiyle, kullanım için değil de, yalnızca hoģlanmak amacıyla seyredilmek için nesneler üretilmesinin ayrılması sonucunda ortadan kalkmıģtır. (Bozkurt, 1995: 17-18). Günümüzde sanat karşı kültür (anticulture) olarak, zanaat ise aynı üründen birden fazla üretme, pratik yapmakla el becerisini geliģtirme, arz-talep bakımından ihtiyaç için üretim yapma, önceden ürünün Ģeklinin ve bedelinin belli olması, ürün çizgisinin dıģına çıkamama gibi özellikleri ile karģımıza çıkmaktadır (Eraslan, 2009: 375). 924 Celal Bayar Üniversitesi 2.2. Sanat ve Zanaat Tartışmaları Sanat, kiģiyle nesnel gerçekliğin arasındaki estetik iliģki Ģeklinde tanımlanır. Nesnel gerçeklik, sanatçıdaki estetik biçimlerle yansımaktadır. KiĢiye, topluma ve toplumsal yaģama sıkı bir biçimde bağlı olan sanatta öz ve biçim, duyusalla düģünsel, soyutla somut, ulusal olanla evrensel olan içiçedir ve birbirinden ayrılmaz bir bütündür. Sanatçının tüm bu diyalektik karģıtlıkları ise uyumlu bir bütüne kavuģturma Ģekli ile içinde bulunduğu tarihsel dönemin ve koģulların yarattığı dünya görüģüne bağlı olmaktadır (Hançerlioğlu, 1982:364). Sanat ve zanaat tartıģmalarının baģlangıcı Antik Çağ ın Yunan düģünürlerine dayandırılmaktadır. Ancak o dönemde sanat ve zanaat ayrı düģünülmemiģtir. Sanayi Devrimi ni izleyen 18. ve 19. yüzyıllar, güzel sanatlar teriminin kullanılmaya baģlanması ile birlikte zanaat ilk kez ayrı bir kategoride düģünülmüģtür ve günümüze kadar sanat ve zanaatın yaģadığı değiģim ve etkileģim onlar hakkında var olan tartıģmaları yeniden gün yüzüne çıkarmıģtır Antik Çağ Antik Çağ felsefesinin Sokrates, Platon, Aristoteles gibi ünlü düģünürleri evren yerine insanı temel alan sorulara yönelerek sanatla ilgili önemli görüģler ortaya koymuģlardır. Bu düģünürlerden biri olan Platon (Eflâtun) sanatı bir kopyayı tekrar kopya etmek, imgeyi tekrar imgelemek Ģeklinde tanımlamıģ ve sanatın bir yansıtma (mimesis) olduğunu ifade etmiģtir (Kavuran, 2003: 226). Sanat onda, gerçeğin kendisine ulaģma imkânını vermediğinden önemsizdir. Platon a göre, sağlam bir zanaatkârlığın ürünü olan eģyalar, çocukluktan itibaren zihinlerimize uyum duygusunu aģılayarak bize fayda sağlarken, taklitçi (mimetik) sanat her zaman kötüye sevketmektedir. Sanatın görünüģleri sorgulamak yerine onları safça ve bilerek kabul ettiğini belirten Platon, sanatçıları da kötü Ģeyleri taklit etme yönüyle ve dünyadaki kötülüğün toplamını arttırmakla suçlamaktadır (Murdoch, 2008: 14-15) Platon un öğrencisi gerçekçi bir düģünür olan Aristoteles e göre; evren ancak algıladıklarımız sayesinde bilinebilir ve bu yüzden sanat, bir taklit ürünü değildir. Mesela güzel, ancak güzel nesneleri temaģa ederek tanınabilir (Demiralp, 2006: 163). Aristoteles e göre sanatın katharsis dediği ruhu ezici üzüntülerden, çeģitli iç baskılardan kurtaran ve böylece insana manevi muafiyet sağlayan bir görevi vardır. Aristoteles sanatı eğitime ve ahlâka bağlı görmekte, Platon da olduğu gibi sanatın amacının kendi olmadığını savunmaktadır. Ona göre sanatın amacı eğitimde ve siyasettedir (Yetkin, 2007:11). Aristoteles, insanın doğal yapısı itibâriyle hazzının peģine düģerken aģırı ya da eksik olanı tercih etmekte olduğunu söylemiģtir ve bu yüzden ona göre doğru olarak orta hedeflenmelidir. Yoksa ahlâksızlık olur. Yani onda sanat orta yı hedef edinmelidir (Akboğa, 2012: 3). Aristoteles in kuramında eksik olan, imgelemin yaratıcılığına iliģkin daha zengin bir kavrayıģ ve sanatsal sürecin entellektüel bilinç ve zanaat bilgisinden büyük çapta beslense de güç bir uyarlama süreci olduğunun farkına varılmasıdır (Eco, 1999: 170). 935 Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt:12, Sayı:1, Mart 2014 Beşeri Bilimler Sayısı Sanatın baģlarda zanaat kavramı içinde kabul edilmesi sanatını icra edeni de ister istemez zanaatçı çerçevesine alırken, bu çerçeve sanatçı tanımını tam karģılayamamıģtır. Çünkü zanaatçının ürettiği nesne, doğada mevcut olan bir kısım hammaddelerin teknik yardımıyla bir araya getirilmesinden ibarettir. Öte yandan ortaçağda yine sanat zanaat kavramı birlikte değerlendirilmiģtir. Bu çağda plastik sanatlar ayrımı henüz yapılmamıģtır ve bu sanatlar zanaatçılar tarafından uygulanan mekanik sanatların bir bölümü hâlindedir. Tam anlamıyla el sanatı sayılan meslekler ile ürünleri estetik bir nitelik taģıyan sanatlar ise ancak Rönesans döneminde Ġtalya da birbirinden ayrı olarak görülmeye baģlamıģtır (Uğurlu,2008: 249,251) Endüstri Çağı ( 18 ve 19. Yüzyıl ) Yeniçağın neredeyse sonlarına kadar, bir iģlev adına ustası gibi yapan ya da yapabilen insan, sanatçı diye nitelendirilmiģtir; yani sanatçı olmak bir teknik beceri edinmiģ olmakla eģdeğer tutulmuģtur (Erinç, 1998: 82-83). 18. yüzyıl da Alman düģünür Kant ın Yargıgücünün Eleştirisi ( Kritik Der Urteilskrfat, 1790 ) adlı eserindeki eleģtiri, sanat güzelliğinin hakiki kavranıģı için bir baģlangıç noktası oluģturmuģtur (Wilhelm ve Hegel, 1994: 60). Kant, bu eserinde hem sanatla bilgiyi hem de sanatla tekniği birbirinden ayırmıģtır ve sanatın özgür, zanaatın ise paraya bağlı olduğunu ifade etmiģtir (Bozkurt, 1995: 121). Sanatın insanın hayal gücünü geliģtirerek hakikate ulaģtıracağını söyleyen bir baģka Alman düģünür Hegel ise sanatı biricik ve tamamı ile ihtiyaçların dıģında görmektedir (Akboğa, 2012:4). Diğer yandan Nietzche 1872 de yazdığı Die Geburt der Targödie de (Tragedya nın DoğuĢu) adlı eserinde Schopenhauer le birlikte sanatın, bilimin ve felsefenin yanılsama biçimleri olduğunu söylemiģ, sanatın özü belli türden bir yalandadır demiģtir. Ona göre bu yalan, yaģamı iyiye doğru değiģtirerek yaģanır hale getiren bir yalandır ve yaģam ancak sanatın yanıltmaları sayesinde yaģanabilir hâle gelmektedir. Böylece anlatım ve yargı aracı olarak sanat, zihinsel bir yaratıģ hâline gelirken, toplumsal üretim ve teknik nesnelerden de kopuģ yaģamıģtır (Bozkurt, 1995: 18-19, 155). Sanatın ahlâk ile olan iliģkisi Antik Çağ düģünürlerinden sonra birçok kez dile getirilmiģ, insanların davranıģlarını betimleyerek ahlâksal ilkelere destek olan ve olumsuzluklarla savaģan (Ziss, 2011: 54) bu etkileģim, endüstri ve teknoloji çağı düģünürlerini de etkilemiģtir. Sanat Nedir? adlı kitabında ünlü Rus yazar Tolstoy, sanatı Ġnsanın bir zaman duymuģ olduğu bir duyguyu kendinde canlandırdıktan sonra aynı duyguyu baģkalarının da duyabilmesi için hareket, çizgi, renk, ses ya da sözcükler aracılığı ile onlara aktarması (San,2003:83) Ģeklinde tanımlamıģtır. Platon a yakın görüģleriyle Aynı devrin bütün insanlarında müģterek, hayır ve Ģerre müteallik dini hissin iyi olduğuna hükmettiği hisleri naklediyorsa san at iyidir diyen ünlü yazar Tolstoy, günümüzde sanatın araç olarak kullanımı ile ilgili de ( reklâmda olduğu gibi ), San at bir mesleğin meram vasıtası olunca, en mühim ve kıymetli sıfatı olan 946 Celal Bayar Üniversitesi samimiyeti çok azalmıģtır ve hemen kaybolmuģtur diyerek bu durumda sanattan söz edilemeyeceğini ima etmiģtir (Yetkin, 1940: 39). Diğer yandan idealist felsefeci Bergson sanatı, hakikate ulaģmanın bir yolu, bir merdiveni olarak görmektedir. Ona göre sanat, nesnelerin ve olayların dıģ unsurlarını ya da faydayı öne çıkardığı için insanı hakikate ulaģtırmaz, hakikate ulaģtırması için sanat, her türlü menfaat kaygılarından uzaklaģmıģ olmalıdır (Aydoğdu, 2006:179). Genel olarak çağdaģ idealist estetikçilere göre sanat, gerçek dünyadan ve onun yasalarından bağımsız özel bir estetik gerçeklik kurmaktadır. Nitekim Amerikan eleģtirmeni Everett Ballard Sanat gerçeğin yansısı değil, tersine bireyin benini dile getirmekte sadece bir araçtır Ģeklindeki eski idealist savı savunarak modernizmi sanatsal yaratının özünü en iyi karģılayan eğilim olarak gördüğünü ifade etmiģtir (Ziss, 2011: 25). Görülen gerçek dünyayı değil de, hayâl edilen (ideâlleģtirilen) olağanüstü bir dünyanın yansıtılmasını savunan yansıtma kuramı, bu doğrultuda genel olarak iki dönemde incelenmektedir. Birinci dönem Platon ve Aristoteles in gerçeklik anlayıģını çeģitli Ģekillerde yorumlayan 18. yüzyıla kadar olan dönemdir. Ġkinci dönem ise, yansıtma kuramını romantizm e tepki olarak Marksist estetik anlayıģla açıklayan dönemdir. Zola, Balzac ve Flaubert gibi yazarlar, plastik sanatlarda ise resimde Corot, Courbet, Millet ve Daumier gibi sanatçılar bu anlayıģın öncüleri olmuģlardır. Marksist estetiğe göre eğer sanatçı gerçekleri yansıtacaksa bunu bütün yönleriyle, iğrenç, ayıp demeden yansıtmalıdır ve sanatında gerçeklik bilimden de beslenmelidir. Sanatçı tıpkı laboratuvarda deney yapan bilim adamı gibi tarafsızlığını korumalı, gözlemlerinin sonucunu olduğu gibi anlatmalıdır. Marksist estetikçiler, sanatı özellikle ikinci dönemde bir propaganda aracı olarak benimsemiģ ve eyleme öncelik vermiģlerdir. Marksist sanat anlayıģında özellikle Marx, Engels ve Plehanov gibi ünlü düģünürler, sanat yapıtının oluģumuyla birlikte yeni ve farklı sanat türlerinin ortaya çıkmasını da maddi ve ekonomik süreçlerle açıklamıģlardır (Ötgün, 2008: ). Bu süreci takiben 18. yüzyılın sonlarına doğru ortaya çıkan ve sanata, sanatçı merkezinde yaklaģan romantizm akımı ise, sanatı sanatçının kiģisel heyecan ve duygularının bir dıģavurumu olarak tanımlamaktadır. Bunun için sanatçının özgür olması gerektiğini vurgulayan romantizm, modernizmin ortaya çıkıģına da zemin hazırlamıģtır (Ötgün, 2008: 161). Böylece zihinsel bir yaratıģ olarak toplumsal üretimden ve teknik nesneden kopan sanat, hem toplumsal iliģkilerin hem de imalât dünyasına olan bağıntının zayıflamıģ olduğunu göstermiģtir (Bozkurt, 1995: 19). Daha sonra romantizmin muhalifleri olan Baudelaire gibi Ģairler ve Th. Gautier gibi geç dönem romantiklerinin taraftar olduğu (Yetkin, 1940: 40) ve 19. yüzyıl baģlarında Benjamin Constant ın ilk kez Journal inde (1804) ifade ettiği sanat için sanat görüģü yaygınlaģmıģtır ve bu görüģ sanatın, sanat amacından baģka bir amaca hizmet ettiği takdirde soysuzlaģacağını öne sürmüģtür (Bozkurt, 1995: 20). Artık 19. yüzyılın sonlarında sanatta karģı 957 Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt:12, Sayı:1, Mart 2014 Beşeri Bilimler Sayısı karģıya gelen iki hiyerarģi ilkesi söz konusudur. Bunlar: Sanatsal üretim alanını politik ve ekonomik olarak (örneğin burjuva sanatı) hâkimiyeti altına alanların benimsemiģ olduğu heteronom ilke ve özel bir sermaye türü ile donanmıģ, ticari baģarıyı taviz vermek olarak görenlerin benimsediği (mesela sanat için sanat) ekonomiden bağımsız olma derecesiyle özdeģleģtirilen otonom ilkedir (Bourdieu, 2007: 548). Fischer (2003: 69) e göre bilim için bilim, sanat için sanat, üretim için üretim gibi ilkelerin hepsinin gerisinde piyasa gizlenmektedir. Bu nedenle de sanat için sanat akımında tek kolla kapitalist düzenden kopmanın aldatıcı çabası ve kapitalist düzenin üretim için üretim ilkesinin doğrulanması söz konusudur. Sanatı psikolojik/ruhsal süreçlerle izah eden düģünürler de bulunmaktadır. Bunlardan Guyau ya göre sanatın, ruhtaki içe atılmıģ değerleri salıverme ve kendi içine kapanmıģ olan ruha insanlığın ve toplumun bir parçası olduğunu hissettirme gibi psikolojik ve toplumsal faydaları bulunmaktadır. Freud ise, Guyeau gibi birbirine karģıt olan duyguların bir arada zamandaģ olarak bulunduklarını görerek, din ve aile baskıları altında serbestçe ortaya çıkamayan erotik duyarlılığın bir yönden sanatı yarattığını bir yönden de ruhun karmaģasını açığa vurarak bireyleri bilinçsiz bir hayattan bilinçli bir hayata kavuģturmak gibi bir amaca hizmet ettiğini söylemiģtir (Ongun, 1972: 95). Sanatın varoluģunu bilinçaltı ve bilinçdıģı nedenlere dayandıran Freud un psikoanalitik yaratıcı düģünce kuramına iliģkin görüģleri daha sonra Ernst Kris ve Lawrence Kubie tarafından geliģtirilmiģtir. Kris, yaratıcı süreçte geçici olarak mantıksal ve rasyonel düģüncenin kaldırılması gerektiğini savunmuģtur. Kubie, bilinç öncesi düģünmedeki anlam yoğunlaģmasının önemini vurgulayarak korku, suçluluk ve benzeri nörotik kiģilik yönlerinin yaratıcı üretimi sınırlandırdığını iddia etmiģtir (Sungur, 1997: 35). Bir baģka düģünür Lessing ise, sanatın amacını insanları eğlendirmek ve oyalamak olarak açıklarken, sanatın bireylerin ruhlarını hayatın karanlıklarından kurtarıp, onları gerçek hayattan daha üstün olan ideal bir hayat için hazırladığını ve kiģinin sanat yolu ile kendini ifade ettiğini söylemiģtir (Kar, 2011:22) Teknoloji Çağı ( 20. Yüzyıl ) Teknoloji çağına giriģle birlikte sanat eseri kolaylıkla çoğaltılabilir olmuģtur. Bu sayede toplumsal açıdan önemi azalan sanat ile kitlelerin iliģkisi de değiģmiģ, insanlar sanat eserine yoğunlaģma yerine oyalayacak Ģeylerin arayıģına girmiģlerdir. Ayrıca bu dönemde yaģanan hızlı toplumsal değiģimler ve geleneksellikten kopuģ sanatçının duyusal yanını zedelemiģ ve onun, hayatı kendi adına anlamlandırmasını ve kullanım nesneleri yerine sanat nesnesine yoğunlaģmasını güçleģtirmiģtir. Sanatçı, her ne kadar profesyonel de olsa büyük ölçüde üretici pazar için üretmeye; yani talebe göre üretmeye baģlamıģtır. Kimi zaman da sanatına yeni boyutlar kazandırmak için teknolojinin yeni olanaklarını kullanıp yeni sanatları ortaya çıkarmıģtır (Uğurlu,2008:252; Sevim, 2010:511). Bu dönemde sanat yapıtlarının üretim ve dağıtımına iliģkin teknolojik süreçlerin değiģimine ve yaģamın şeyleşmesi ne koģut olarak sanat yapıtının 968 Celal Bayar Üniversitesi özü ve doğası da değiģmiģtir (Sevim, 2010: 510). Politik, toplumsal ve ekonomik yaģamın modernleģmesi ve modernizm arasındaki gerilime ilk dikkat çekenlerden Fransız Ģair Charles Baudelaire ye göre sanat hayattan çekilip, toplumun ve sanatçının da ötesinde kendine ait bir mecraya dönerek kendine özgü araç ve gereçleriyle yetinmelidir (Türkmenoğlu, 2006: 29). Ünlü Alman estetik kuramcı ve düģünür Walter Benjamin de bu noktada özgün sanat eserini çevreleyen kendine özgü bir parıltı veya aydınlık anlamındaki aura kavramını ortaya atmıģtır. Ona göre aura lı olan sanat eserinin şimdiliği, buradalığı ve biricikliği, öz itibariyle gerçeklik kavramını oluģturmakta, ancak sanat eserinin teknik olarak yeniden üretimiyle eser, bu özellikleri kaybedip geleneğin alanından kopmaktadır. Böylece aura sız esere olan talep, kiģinin yapay olarak büyülenmiģ ortama çekilmesiyle gerçekleģtirilmektedir (Sevim, 2010: ) Bu çağa sanat görüģleriyle ıģık tutan ve gerçeklik dıģı sanat için sanat gibi tüm anlayıģlara karģı çıkan Ġtalyan estetikçi filozof Croce, insanları eğlendirmek, onlarda bir duygu uyandırıp belli bir davranıģa yöneltmek, belli kavramları öğretmek amacıyla yapılan sanatsal etkinlikleri sözde sanat olarak nitelendirerek sanatta gerçekçiliği savunmaktadır. Diğer estetikçi filozoflardan Roman Ingarden, sanatı idealite olarak görmektedir ve onun görünüģe ulaģan idealitesini estetik obje olarak yorumlamaktadır. Lukacs, Sanat ve biçim, öz ve görünüģ, toplum içindeki çeliģkileri ve aksaklıkları aģmaya yarayan önemli bir araçtır demektedir. Heidegger, bütün idealist estetikçilerde olduğu gibi sanatın içeriğinin güzelliğine önem vermektedir. Umberto Eco, sanat yapıtını bir biçim olarak sonlu içine konmuģ bir sınırsızlık gibi gördüğünü söylemektedir. Eco ayrıca, sanatçının algılayıcıya tüketilmek üzere değil tamamlanmak üzere bir yapıt sunduğunu ve her sanat yapıtının özgür ve yaratıcı bir yorumcuya gereksinim duyduğunu ifade etmiģtir. Ünlü Fransız yazar ve düģünür Jean Paul Sartre ye göre bir yapıtın sanatsal olması o yapıtın evrenden soyutlanmıģ olmasına bağlıdır ve bilinç kendi özgürlüğünü sanat alanında imgelemeyle gerçekleģtirmektedir. 20. yüzyıl sanatına karamsar bir bakıģ açısıyla yaklaģan Frankfurt Okulu kurucularından Adorno ya göre, tekelci kapitalizm döneminde sanat, meta hâline gelmiģtir. Oysa sanat bağımsız olmalıdır (Bozkurt, 1995). Kübizm sanat akımının temelini atan ünlü ressam ve heykeltraģ Pablo Picasso, Hepimiz biliyoruz ki sanat doğruluk alanına ait bir Ģey değildir. Doğruyu en azından anlamamız için bize dayatılan doğruyu farketmemizi sağlayan bir yalandır sanat. Sanatçı yalanlarının doğruluğuna baģkalarını iknâ edecek yolu bulmalıdır diyerek estetik görüģlerin ve zihinsel benliğin geliģmesinde bu yalanların gerekliliğine dikkat çekmektedir. Ünlü soyut dıģavurumcu ressam ve sanat kuramcısı Wassily Kandinsky e göre sanat yalnızca sanatçı tarafından anlaģılır. Sanatçı, kiģiliğine, çağa ve sanata özgü olanı anlatmalı ayrıca zamanının öğretilerine ve arzularına karģı sağır, bilinen ya da bilinmeyen biçim karģısında da kör olmalıdır. Bir baģka soyut dıģavurumcu ressam Reinhardt Sanat sadece sanat içindir baģka bir Ģey için 979 Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt:12, Sayı:1, Mart 2014 Beşeri Bilimler Sayısı değildir. Güzel sanata yapılan tek tecavüz onu baģka bir amacın ya da değerin sürekli hizmetçisi yapmaya çalıģmaktır. Sanat özgürdür, ama onun özgürlüğü baģka Ģeyler adına falan değildir diyerek sanatsal bilincin yozlaģtırılmaması gerektiğini savunmuģtur (Yılmaz, 2001). Kavramsal sanatın öncülerinden Josepf Kosuth sanatın ne olduğunu tartıģmayı, sanatın kendisi olarak görmüģtür. Kosuth a göre Sanat, sanatçı niyetinin yansıması olduğu için bir totolojidir. Sanatçı belli bir sanat eserinin sanat olduğunu söylerse bu sanatın bir tanımı anlamına gelir (Yılmaz, 2001) Ünlü Fransız yönetmen Jean Luc Godard da sanattaki dönüģüme dikkat çekip, kültür ve sanatın ekonomi ile aģırı derecede iç içe geçmesine tepkili bir yaklaģım sergileyerek günümüzde patates ekip satmakla kültür ve sanatın neredeyse eģitlendiğini ifade etmiģtir (Aydın, 2002: 256). Erinç (2004:122), sanatın eģdeğerini saptamada haz ın en naif ve en görece bir ölçüt olarak değerlendirmeye baz alınması ve haz ile zevk arasındaki çok önemli farklılıkların göz ardı edilmesi durumunda sanatın ekonomik ya da sosyo psikolojik bir meta durumuna geçeceğini ve bunun da sanatın en temel kurallarına bile aykırı olup onarılmayacak hasarlara neden olacağını söylemektedir. Ona göre sanatta arza göre talep oluģmakta ve sanatın değeri de bundan kaynaklanmaktadır. Timuçin e göre sanatçının dili, gerçekliği en doğal haliyle ortaya koyan yapay bir dildir ve yapay olduğu ölçüde özgündür. Bu yapay dille anlatılan hiçbir Ģey baģarılı bir sanat yapıtında bir yapaylık olarak algılanmayacaktır ama bu yapaylık doğallığı sağlamak ve gerçekliği açıklamak adına olmalıdır (Timuçin, 2000: ). 20. yüzyılın sonlarına gelindiğinde ise farklı sanat akımları ortaya çıkmaya baģlamıģtır. Genel olarak post modern sanatlar olarak nitelendirebileceğimiz pop sanat, kinetik sanat, siyasal sanat, minimalist sanat gibi bu sanat akımları, modern sanata tepki olarak doğmuģlardır. Duchamp ın sanata hazır nesne yi sokarak bu nesneye sanatsal bir anlam yüklemesi ve Dada hareketinin anti-sanat sloganı post modern sanat anlayıģının temelini oluģturmuģtur. Ardından Pop Sanat ın modern sanat anlayıģını eleģtiren tavırları ve sunduğu çalıģmalar sanata farklı gerçeklik görüģlerini getirmiģtir. Klâsik ya da modern sanattan farklı olarak konu ve mesaj ile ilgilenmeyen Pop sanat, özellikle modern sanatın sanat sanat içindir anlayıģının aksine, günlük yaģamdaki sıradan her Ģeyi sanatın konusu yapabilmektedir. Pop sanatçıların büyük bir çoğunluğu reklâm sektöründen gelmiģlerdir. Bunlardan biri olan Andy Warhol a göre sanatın bir görevi olması anlamsızdır. Ona göre sanat hayatı yansıtmalıdır. Bu dönemde sanatçı, sanatı, toplumu, doğayı ve teknolojiyi sanat yolu ile sorgulamayı amaçlayarak yeni malzeme, teknik ve sunum biçimleri geliģtirmiģtir (Kaptı,2005). Pop Art a eleģtirel gözle bakan ünlü sanat eleģtirmeni Donald Kuspit e göre, sanat ile para sözcüklerinin birbirinin yerine kullanılır hâle gelmesi, yani aralarındaki bağıntının tam olması, ikisinin de yozlaģmıģ olduğunu göstermektedir. Bu durumun paranın kötü, sanatın iyi olmasıyla ilgili değil, 9810 Celal Bayar Üniversitesi tamamen farklı alanlara ait olmalarıyla ilgili olduğunu söyleyen Kuspit, Warhol ün yaptığı sanat ve paraya aynı değeri vererek ikisini de değersizleģtirmektir demektedir. (Sözeri, 2007: 37). Ünlü Ģair ve yazar Richard Huelsenbeck de, insanın sanattan zevk alabilmesi için kitlenin onu sıradanlaģtırdığını ve sanatın eğlenmeye ve rahatlamaya yönelik, günlük yaģamın sıradan, hafif ve rahatlatıcı bir parçası haline gelmeye baģladığını söyleyerek pop art ı eleģtirmektedir. Greenberg, sanatı günlük yaģamın sıradan ve basit bir parçası olarak gören kitle toplumunun, yaģamdan parçalar sunan her zaman el altında bulundurulan olgun ve yüksek kültürün kazanımlarını kendi yararına kullanan, sahte ve düzmece olan her seyin özü anlamına gelen kiç ile sanat eserini karıģtırdığını ve bunu sanata yeğlediğini ifade etmektedir (Sözeri, 2007: 9-11). 3. REKLÂMDA SANAT VE ZANAAT TARTIŞMALARI Kültürel üretim iliģkileri, zamanla geliģen piyasa koģullarının içinde özümsenmiģtir. Ancak bu koģullar içerisinde özümsenmeyenler de vardır. Bunların savunulma koģulları ise kendi içlerinde, yine kendileri için olmalarıdır ve yaratıcı faaliyetler konusundaki uzmanlaģma, sanat eserini üretimden ayrıcalıklı yapan unsurdur (Uğurlu 2008: 252). Ünlü reklâmcı George Gribbin de bu noktada reklâmcılığı uzmanlaģmıģ bir yetenek olarak görmektedir. Ona göre: Bir reklâm metni yazarı, temelde bir genel cerraha çok benzer. Bir gün karaciğer ameliyatı yapar, baģka bir gün apandisit, üçüncü gün belki bir göz ameliyatına girer ama iyi yetiģmiģ bir reklâm yazarının çantasında her ürünle ilgili teknikler bulunur (OrdaĢ, 1997: ). Bu bağlamda reklâmın sanat mı zanaat mi olduğu sorusu akıllara gelmektedir. Reklâmın sanat yönü ve talep / maddi gereksinimler için üretim mantığına sahip olduğu zanaat yönü hakkında çeģitli görüģler bulunmaktadır. Bu bölümde önce reklâmın tanımına daha sonra da bu tartıģmalara yer verilecektir Reklâmın Tanımı Dilimize Fransızca reclame kelimesinden giren reklâm (AkĢin, 2011:5), etkili ve etkileyici iletiģim biçimi olarak tüketicileri bir ürün veya hizmetin varlığı hakkında uyarmak ve o ürüne, hizmete, markaya ya da kuruma iliģkin olumlu bir tutum yaratmak amacıyla göze ve/veya kulağa hitap eden mesajların hazırlanması ve bu mesajların medya araçlarında bedel karģılığı yayınlanmasına denilmektedir (Küçükerdoğan, 2011: 7). Reklâm, üretici ve tüketici arasında bir bağ oluģturup, tüketiciyi belli bir mal veya hizmet satın almak için iknâ etmeye çalıģan bir pazarlama ve iletiģim faaliyetidir (TaĢyürek,2010:4). BaĢka bir ifadeyle reklâm, bir iģin, malın ya da hizmetin ücret karģılığı tarif edilerek genel yayın araçlarında halk kitlelerine duyurulmasına denir (Meral,2006:394). Dyer (1985:75) e göre reklâm çok yönlü bir konudur. Ġki farklı hedefe hizmet etmektedir: Bilginin yaygınlaģtırılması ve ürün farklılaģtırılması; yani eski bir ürünü biraz farklılaģtırarak reklâm aracılığı ile yeni bir ürün olarak 9911 Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt:12, Sayı:1, Mart 2014 Beşeri Bilimler Sayısı kamuya sunma. Ona göre kamu ihtiyacına göre reklâmda neyin etik neyin etik olmayacağı profesyoneller tarafından en iyi Ģekilde uzlaģarak bulunmalıdır. Lapsanska (2006:14) reklâmın tanımını farklı bir tarzda açıklama yolunu seçmiģtir. Ona göre reklâm slogan kavramı ile bütünleģmektedir. Çünkü firmaların birçoğu sloganlarla anılmaktadır. Bu sloganlar ise reklâm ile kamuoyuna duyurulmaktadır. Dolayısıyla izleyici ya da okuyucu sloganı gördüğünde aklına sloganın temsil ettiği marka ya da ürün gelmektedir. Amerikan Pazarlama Birliği ise reklâmı: Bir malın, bir hizmet ya da düģüncenin, bedel karģılığı ve bedelin kim tarafından ödendiği anlaģılacak Ģekilde yapılan ve yüz yüze satıģ haricinde kalan tanıtım faaliyetleri Ģeklinde tanımlamaktadır (Meral,2006:394) Reklâmda Sanat Tartışmaları 1900 lü yıllardan sonra reklâmların yaratıcısı olan ajanslar, araģtırma, strateji ve üretim aģamalarında söz sahibi olmak için yeni arayıģlar içine girerken bu dönemlerde Albert Lasker ve efsanevi reklâm yazarı Claude Hopkins in ortak bilinçlendirme çalıģmalarıyla tam hizmet ajansı kavramı ortaya çıkmıģtır. Bu geliģmeyle reklâm ajansları, yapılan pazar araģtırmalarını da kendi bünyelerine almıģlardır. Bu alanda ilk örnek J. Walter Thompson ın, Red Cross için ülke dâhilinde 2500 den fazla nüfusu olan her Ģehir için yaptığı olağanüstü araģtırma çalıģmasıdır. Reklâmcılık, bu dönemden itibaren sadece bir sanat kolu olarak görülmekten çıkarak bilim ve araģtırma sonuçlarına göre Ģekillenen bir iletiģim sanatı olarak tanımlanmıģtır (Algür, 2008: 17). Reklâm, iknâ etmek amacıyla sanatla sürekli etkileģim hâlinde olunca, bu durum onun sanat olduğu görüģlerini gündeme getirmiģtir. Genellikle bu görüģler onu salt sanat olarak değil, belli bir eğilim/ konum itibâriyle sanat olarak değerlendirmektedir. Selim e göre (1999: ) reklâmcılığın, kitle iletiģimi sayesinde eģyada mevcut olmayan kullanım değerini, estetik etki bırakacak Ģekilde tüketiciye takdim ederek 'onun satın alma iradesini üreticinin satma ve kâr etme idaresine boyun eğdirmek ten baģka bir amacı ve fonksiyonu yoktur. Reklâmcılığın geliģip sektörleģmesiyle birlikte estetik ise, büyük ölçüde "meta estetiğine" dönüģmüģtür. Bu ortamda sanat eserleri en önemli estetik, hatta ontolojik vasıf1arı olan "biriciklik" "ve asillik" özelliklerini kaybederek birer manipülasyon ve Ģartlandırma aracına dönüģmüģlerdir. Bu akıbetten sağ kurtulanlar da tüketim tahriki ve haz istismarı vasıtası olan, kitle iletiģim araçlanyla yayılan ve etkili olma imkânı bulan reklâmcılığın bir malzemesi hâline gelmiģlerdir. Bu noktada Haug da: "Eğer meta estetiği sanatsal biçimler alırsa, sanatsal faaliyeti ve sanatçıların kendilerini hizmetine sokarsa, kendisini temsil ederken kısmen belirli tarzları, kısmen de belirli sanat eserlerini kullanır" demektedir. Selim (1999: 131) reklâmın sanat yönüyle ilgili de Ģunları söylemektedir: Reklâm bir iletiģim biçimi olmadığı gibi sanatsal bir faaliyet de değildir. Dolayısıyla bir reklâm metni de bir sanat eseri değildir. Bu iki varlık 10012 Celal Bayar Üniversitesi birbirlerinden kesin çizgilerle ayrılırlar. Bir kere sanat eseri muhatabı olan kitleyi kendisi dıģındaki herhangi bir nesneye, herhangi varlığa çağırmadığı hâlde bir reklâm metininin varlık, tanzim ve sunuluģ amacı büyük ölçüde muhataplarda karģı bir alaka ve iģtirak uyandırarak onları tüketim nesnelerine çekmektir. Ġkinci olarak reklâm belli bir üretici güce, belli bir tüketim nesnesine angaje olduğu için yansıttığı veya ifade ettiği gerçeklik çok dar ve belli bir metanın tanıtımı ve methiyle sınırlıdır. Sanat eseri ise sonsuza seslenme sevdasının, bediî bir aģkınlığın, ideâle duyulan bir özlemin yansımasıdır. Buna ilâveten bir reklâm metnini bir sanat eserinden ayıran en önemli farkın, nitelikli bir sanat eseri için ekonomik sebeplerin değil, sanatkârane ilhamın bedii bir mesajın gerekli hatta zarurî olmasına mukabil bir reklâm metninde tam aksi bir durumun geçerli olmasıdır. Ancak bu temel farklılıklara rağmen reklâm metinlerinin zaman zaman sanat eserleriyle, özellikle de görsel içerikli sanat eserleriyle daha da özele inersek yağlı boya tablolarıyla ĢaĢırtıcı benzerlik ve ortaklıklara sahip olduğu da bir gerçektir. Pazar için yapılan üretimde, sanat nesnesi bir meta, bu sanatı üreten kiģi de meta üreticisi olarak kabul edilmektedir. Pazara hizmet eden sanatçılar belli gruplarda toplanmaktadır: Aracısız pazara bağımlı olan ve bu nedenle ürünü pazara göre yönlendiren ya da ürününü direk pazarlamayıp dağıtımı sağlayan bir aracıya veren. Sanatçı ikinci seçenekte, aracıya verdiğinde ise, ürününü onun isteklerine göre yaratmaya çalıģmaktadır. Bu noktada önemli bir özellik, üretimini pazara göre Ģekillendiren sanatçıda da değiģiklikler olabileceğidir. Çünkü bu koģullarda ürününden ve piyasadan etkilenmesi kaçınılmaz olan sanatçı, aynı zamanda bir sürünceme ile karģı karģıya kalır. Artık büyük bir sorumluluğu vardır. Sanatçı özgür biçimde, istediğini yaratmak isterken pazar ve piyasayı düģünmek zorunda kalmıģtır (Uğurlu 2008: 251). Reklâmın resim sanatıyla etkileģimi doğrultusunda reklâmın ve resim sanatının kullandıkları dil açısından taģıdıkları ortaklığın sürekliliğine dikkat çeken Berger, reklâmlarda eski sanat yapıtlarına uzanan çizgilerin görüldüğünü; hatta bazen reklâm imgesinin tümünün ünlü bir resmin benzerinden oluģtuğunu söylemektedir. Bu etkileģim sürecinde resmin amacını sahibinin iyi yaģamını onaylamak olarak açıklayan Berger, reklâmın ise insana içinde bulunduğu durumdan memnun olmadığı duygusunu uyandırıp bu duyguyu pekiģtirmeyi hedeflediğini belirtmektedir (Berger, 1999). William Bill Bernach a göre: Reklâmcılık bir bilim değil, bir inandırma iģidir ve inandırma da bir sanattır (Foster, 1997: 8). Rutherford (2000: 85,134) Bernbach ın sanat sanat içindir anlayıģının yandaģı olmadığını ifade etmektedir. Reklâmı tüketicinin yüreğini ve aklını yakalayabilecek bir yöntem ve yararlı bir sanat olarak savunmaktadır. Rutherford, reklâmcılıkta sanat ile ticaretin birbirine karıģtırılmasının, yaratıcılığa dayanan diğer giriģimlerden daha somut Ģekilde var olduğunu, bunun da post modern dönemin iģaretlerinden biri gibi göründüğünü ifade etmektedir. Bu doğrultuda 1991 yılında Paris de açılan Art et Publicite (Sanat ve Reklâm) 10113 Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt:12, Sayı:1, Mart 2014 Beşeri Bilimler Sayısı sergisinden bahseden Rutherford, ayrıca reklâmda ürünün kalitesini bildirmek ya da fayda yaratmasını anlatmaktan çok mutluluk kaynağı vurgusunun ön plânda olduğunu ifade etmektedir. Örneğin reklâmda kullanılan Ģampuanın yarattığı faydadan önce, yarattığı mânevi tatmin üzerinde durulmaktadır. Reklâm, Marksist estetik açısından da kitle iletiģim araçları tarafından aktarılan yaygın bir sanat dalı olarak görülmektedir. Hem uzun dönemde hem de kısa dönemde iknâ yoluyla, ani ve kesin inandırıcı bir etki yaratan bu sanat türünün, kısa dönemli etkisi mal satıģı sağlamakken, uzun dönemli etkisi farklı sınıf sistemini zihinlere yerleģtirmektir (Berger, 1996: 57). Kellner e göre (Aktaran: Çamdereli, 2002: 462) Reklâm tüketim kapitalizminin sanat formudur. SanayileĢme evresinde makineleģme hareketi ve bunun sonucunda oluģan kitle üretiminin talebin nasıl yaratılacağı konusunu gündeme getirmeye baģlaması ile reklâmın ortaya çıktığını söyleyen KocabaĢ ve Elden (2002: 15) de reklâmı bir talep yaratma sanatı olarak görmektedirler. Reklâmcılığın öncülerinden biri olan Joseph Addison, Tatlere'e 1710 yılında yazmıģ olduğu bir mektup ile reklâmla ilgili görüģünü Ģöyle açıklamaktadır: "Reklâm yazarlığı denen büyük sanat, okuyucuyu avlamak için keģfedilmiģ en uygun metottur. Bu sanat olmasaydı bir çok güzel Ģey görünemez, kaybolurdu" (KırbaĢ, ty: 2). Aslında Adisson un iddiasına göre reklâm yazarlığı ya da reklâmcılık sanat olmayan fakat sanat gibi topluma empoze edilmeye çalıģılan bir olgudur. Bu anlamda getirdiği eleģtiri yeni akımın da habercisi olmuģtur. O da Pop-Art denilen yirmi birinci yüzyılda ortaya çıkan sanat akımı adı altında fakat tam anlamıyla sanat akımı olarak görülmeyen, reklâm olgusunu da bünyesinde barındıran bir hareketin tanımı olarak kullanılmaktadır. Diğer yandan Yılmaz (2006), Zaman içinde reklâmlar 1960 ların pop sanatıyla birleģmiģ, günümüzün en yaygın sanatı haline gelmiģtir sözüyle pop sanat - reklâm ve dolayısıyla da sanat ve reklâm etkileģimine değinirken konuyla ilgili önemli açıklamalarda bulunmuģtur. Reklâmın asıl amacının bir malı sattırmak olması nedeniyle bir tür sanat olarak kabul edilmemesinin de doğru olabileceğini söyleyen Yılmaz, yine de reklâmdaki sanatla ilgili değerlendirmelerinden uzak durmamıģtır. Günümüzün en popüler sanat türü olarak ifade ettiği reklâmın oluģum sürecinde ilgiyi çekmek adına sanatsal tekniklerden ve estetik kurallardan yoğun bir biçimde faydalanıldığını, reklâmın çıkıģ amacının sanat değil, iletiģim ve pazarlama olduğunu ancak sanat amacıyla üretilmemiģ birçok Ģeyin de zaman içerisinde sanat eseri hâline gelebildiğini ifâde etmiģtir. Buna örnek olarak mağara ve kutsal mekânlar için yapılan imgelerden günlük kullanım için üretilen nesnelere kadar birçok Ģeyin sonradan sanat kapsamında düģünüldüğünü belirten Yılmaz, reklâmın da baģına gelenin bu olduğunu ve daha sonra farklı niyetlerin devreye girmesiyle durumun değiģebileceğini söylemiģtir. 10214 Celal Bayar Üniversitesi Reklâm ve Pop Art (Sanat) 1950'lerde, Pop Art, özellikle Ġngiltere ve ABD de soyut dıģavurumculuk akımına tepki olarak doğan, genç sanatçıların 1960'lı yıllarda bir akım hâline getirdikleri sanat türünün adıdır. 20. yüzyıl baģında Marcel Duchamp'ın hazıryapım nesnelerini farklı bir bağlamda sanat eseri olarak sunması, pop art sanatçılarının da popüler kültür imgelerini benzer Ģekilde sunmalarında etkili olmuģtur (www.wikipedia.org). Bu yüzyılın popüler kültüründeki tüketici tekniklerini ve imgelemlerini kullanarak sanatı kitleselleģtirmeyi öngören bir akım olarak ortaya çıkan Pop Art, sanattan çok sanatta bir yenilik olarak görülmüģtür. Tüketimi çekici hâle getirmek için reklâmlar, renkli afiģler, resimli dergi ve romanlar vb. popüler kültüre bağlı tüm değerleri kullanan pop art (sanat) akımının ortaya çıkmasında rol oynayan sosyo-kültürel etmenler ise oldukça karmaģıktır. Bu etmenlerden biri Amerikan seri üretim yöntemlerinde ortaya çıkan artıģtır. MakineleĢme ve gittikçe artan seri üretim, toplumsal yaģamda ciddi değiģimlere neden olmuģtur. Kitle iletiģim ve tüm haberleģme teknolojisindeki patlama da bir diğer etmen olarak ileri sürülmektedir (Türkmenoğlu, 2008: 96). Nesneleri iliģkili olduğu durumdan bağımsız düģünmemizi sağlayan Dadaizm in hazır malzeme fikrinden yola çıkan Pop Art ta soyut dıģavurumculuğun kişisel olanı nın tersine hiç bir Ģey özel değildir. KiĢisellikten arındırılmıģ herģey bu sanatın malzemesi olabilir. Özellikle reklam, gazete, çizgi roman ve tüketim nesneleri bağlı olduğu durumdan farklı olarak iletiģim teknikleriyle tekrar sunulur (Muraz, 2009:1,25). Kitle iletiģim araçlarının, topluma ilettiği mesajlarda göndermeler taģıyan, toplum üzerinde çeģitli etkileri olan, kültür ve düģüncelerin yaygınlaģmasını sağlayan, motordinamo görevi üstlenen sosyo-dinamik ve popüler imgeleri, pop sanatçıların ilgi odağı olarak sanatlarına konu olmuģtur. Örneğin; otomobil imgesi seçildiğinde bu geliģigüzel bir otomobil değil (pop düģünce yapısına uyan), en çok tanınan (popüler olan) ve bilinendir. Yani sanatçı seçiminde sıradan, herhangi bir markaya değil, en yaygın olana yönelir. Kaplumbağa denilen klâsik modeli veya heykel seçecekse sıradan bir heykel değil, ABD deki Hürriyet Heykeli ni seçmektedir.çünkü onu herkes bilir. Yani bize geliģigüzel, sıradan imgeler seçilmiģ görünse de gerçek öyle değildir. Pop Art ın sanatsal yaratısında teknikden ziyâde, imge seçimleri, yanyana geliģler ve kompozisyon önemlidir (Tunç,2003: ). Pop sanat, tüketim nesnelerine ve üretimin hızla tüketime dönüģtüğü reklâmcılık olgusuna geniģ yer vermiģtir. YaĢadığımız her yerde bir reklâm imgesine rastlamamak neredeyse imkânsızken duvarlar, kullandığımız giysiler, eģyalar, caddeler, binalar vb. gibi görsel objeler, reklâm imgeleriyle donatılmıģ mekânlarla doludur. 20. yüzyılın baģlarında geliģen fotoğrafında kaynaklık ettiği bu imgeler yığını, geliģen kapitalist ülkelerde belli bir tüketici grubuna hizmet etmeye baģlamıģtır. Daha sonra fotoğrafın, sinemanın ve ardından gelen televizyonun hayata girmesiyle, çoğaltılan imgeler yığını bir grup tüketiciden 10315 Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt:12, Sayı:1, Mart 2014 Beşeri Bilimler Sayısı toplumun geneline yayılmıģtır. Bu noktada reklâmın da asıl amacı sürekli tüketme duygusu yaratmaktır. Seyirciye ya da okuyucuya içinde bulunduğu yaģamda bir ölçüde memnun olmadığı duygusunu kamçılayan reklâm, onlara sunulan nesneyi aldığında yaģamın daha iyi olacağını söylemektedir (Berger, 1999: 142). Kitle iletiģim araçlarının geliģmesi ve yaygınlaģması ile, sosyoekonomik koģulların değiģmesini izleyen süreçte pop sanatçıların kendileri de, içinde yaģadıkları tüketim toplum unun bir parçası olmuģlardır. Günlük kullanım nesnelerinden pisuarı 1917' de Marcel Duchamp ilk kez sergilediginde büyük olay yaratmıģtır. Benzer sansasyonu J. Johns Amerikan bayraklarını kullanarak, Andy Warhol' da ünlü kiģilerin (Marilyn Monroe, Elvis Presley, Elizabeth Taylor) portrelerini serigrafi tekniğiyle tuval bezi üzerinde yüzlerce kez çoğaltıp, basmasıyla elde etmiģtir. Pop sanatçılar, orijinal yapıt üreten sanatçı yı yadsımaktadır. Pop sanatla yüksek kültür ün yerini pop kültür ü alırken, sanat ve gündelik yaşam arasındaki ayrım silinmiģ, sanatla reklâmcılık iç içe geçmiģtir. Kitleler ve kitle iletiģim araçları yolu ile satıģ ve kâr çoğalırken resim, heykel gibi sanat eserleri de reklâm sektöründe kullanılmaya baģlanmıģtır (Kaptı, 2005: 39). 1960' lı yılların baģında Roy Lichtenstein, Jim Dine, Andy Warhol, James Rosenquist ve Tom Wesselmann vb. sanatçılar, geleneksel resim ve estetik sanat anlayıģını dıģlayarak, Pop Sanat ın uluslararası arenada tanınması ve çığır açmasına yardımcı olmuģlardır. Reklâmlar, tüketim endüstrisi ve kitle iletiģim araçlarından esinlenen bu sanatçılar Amerikan Yaşam Tarzı konusunu keģfederek yaģadıkları dönemdeki günlük yaģamı, medya araçlarından duyduklarını, boģ zamanları değerlendirme Ģekillerini resimlerinde yansıtmıģlardır. Giderek hızlı otomobiller, politika dünyasının ünlüleri, konserveler, sinema, para, seks ve resimli romanlar bu sanatın konusu olurken öyle bir noktaya gelinmiģtir ki, bu kez Pop Sanat'ta özgürce kullanılan eģyalar, imge ve nesneler reklâm endüstrisini etkilemeye baģlamıģtır. Yani ilk olarak pop sanatçılar, reklâmcılardan etkilenirken daha sonra kendi yaptıkları özgür atılımlarından grafik tasarımcılar ve reklâmcılar etkilenmiģtir (Tunç,2003: ). Tunç a göre (2003: 115) sanattan çok sanatta yenilik olarak benimsenen Pop un kullandığı sanat, özellikle gençlerin izleyiciliğinde, onların kendi tüketim kültürünün bir ürünü olarak benimsenmektedir. Sanatçılar, tüketim eģyalarını, gereçlerini sanatsal bir içerikle yeniden bir araya getirerek (bazen hiçbir değiģiklik yapmadan olduğu gibi sunarlar) sunarlarken, yaratıcılıkla ilgilenmedikleri görülmektedir. Tüm ilgisini teknolojinin ve kitlelerin yarattığı tüketim nesnelerine çeviren pop sanatla birlikte Kağan (1993:305) a göre; nesnelerin biricikliği ve sanatsal değerin, değiģmez kaçınılmaz belirtileri ortadan kalkmıģ, onun yerini, daha baģka estetik parametrelerin tam karģıtı olan makine üretiminin getirdiği nitelikler almıģ; yani yüzlerce ve binlerce aynı örnek ve ideal dakiklikte ürünler ortaya çıkmıģtır; insanoğlu, nesnelerin dıģ 10416 Celal Bayar Üniversitesi yüzeyinde artık, biricik, yinelenemez olanı, sanatçının özgür elini değil, makineler ile makine yaģamının getirdiği el değmemiģ dakikliği ve matematiksel ĢaĢmazlığı benimsemeye baģlamıģtır. Kuspit e göre (Aktaran: Sözeri, 2007: 36-38), sanat, toplumsal ve ekonomik anlamda itibar kazanmak için; yani, tüketim toplumunda sadece paranın sahip olduğu güvenilirliğe, etkiye ve güce ulaģmak adına manevi itibarını yitirmektedir ve dolayısıyla sanatın reklâmlar aracılığıyla her gün insanların dünyalarına giren ve sahip olunduğu takdirde itibar ve güç getireceği savunulan herhangi bir üründen farkı kalmamaktadır. Bu noktada Kuspit, temel amacı para harcatmak / kazandırmak olan reklâmcılıkla, popüler sanatın önemli ortaklıklarından biri olarak para yı gördüğünü söylemektedir. Pop sanatla birlikte, sanat baģarıyla paraya dönüģtürülmüģtür diyen Kuspit, sanatın paraya dönüģtürülmesi konusuyla ilgili Andy Warhol ün sözlerini referans olarak göstermektedir: Piyasa sanatı, Sanat ın ardından gelen aģamadır. Ben bu iģe ticari sanatçı olarak baģladım ve piyasa sanatçısı olarak bitirmek istiyorum. Adına ister sanat densin ister baģka bir Ģey, bu iģi yaptıktan sonra piyasa sanatına yöneldim. Sanatçı iģadamı ya da iģadamı sanatçı olmak istedim. Piyasada iyi iģi yapmak sanatın en büyüleyici yönü. Hippi döneminde insanlar piyasa düģüncesinden uzaklaģmıģlar, Para kötüdür ve ÇalıĢmak kötüdür gibi Ģeyler söylemeye baģlamıģlardı. Oysaki para kazanmak sanattır, çalıģmak da sanattır, piyasada iyi iģ yapmaksa en iyi sanattır Warhol ün bu sözlerini ve sanatını oldukça ağır eleģtiren Kuspit, onun çalıģmalarını sanat olarak kabul etmediği gibi yaptığı her Ģeyin tüketim kültürünün bir ürünü olarak sanatı tüketilebilir bir şey hâline getirdiğini söylemektedir Reklâmda Zanaat Tartışmaları ( Talep İçin Üretim ) Reklâmın zanaat yönüyle ilgili tartıģmalar, genellikle maddi kaygılarla kapitalizmin hizmetinde olduğu, her Ģeyi metalaģtırmaya yönelik faaliyetleriyle insanlarda sahte gereksinimler yarattığı ve tüketime yönelttiği yönündedir. Kapitalizm, üretimin artması için üretim araçlarını ve tekniklerini, tüketimi arttırmak için de yeni tüketim araçlarını ve tekniklerini geliģtirmek zorundadır. Yeni pazarlama stratejilerinin oluģturulması, modanın tüketimi arttıran bir sosyo-kültürel olay haline getirilmesi, reklâm sektörünün geniģlemesi, geliģen biliģim teknolojilerine paralel Ģekilde internetin yeni bir tüketim aracı olarak kullanılması ve alıģveriģ mekânlarının tüketim araçları Ģeklinde yeniden yapılanması bu doğrultuda sürecin parçaları olmaktadır (Üstün ve Tutal, 2008:265). Burjuva toplumunun baskısı, sermayesini arttırmayan bireylere para verilmesini engellemektedir. Bu sebeple profesyonel kiģiler, sermayesi olan birilerinin denetimi altında, onların paralarıyla piyasadaki eylemlerini gerçekleģtirerek hem kendilerini hem de emeklerini parça parça satmak zorunda kalmaktadırlar. Bu durum, profesyonellerin, en kârlı biçimlerde 10517 Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt:12, Sayı:1, Mart 2014 Beşeri Bilimler Sayısı kendilerini ve emeklerini sunabilmeleri için çaba sarfetmelerini gerektirmektedir. Dolayısıyla kendilerini parça parça satarlarken sadece fiziksel enerjilerini değil, zihinlerini, duyarlılıklarını, en derin duygularını ve hayal güçlerini de satmaktadırlar. Yaptıkları iģ bittiğinde ise tüm iģçiler gibi kendi emeklerinden koparılmıģ olmaktadırlar (Sevim,2010:512). ĠĢte kapitalizmin kendi sisteminin kalıcılığını ve sürekliliğini sağlamada reklâmdan ve reklâmcıdan büyük ölçüde faydalandığı gerçeğinin temelleri burada yatmaktadır. Reklâmcı emeğini ve bütün hünerini, sistemin tüketiciye empoze etmek istedikleri yönünde harcarken, talep yaratmaya ve sermayenin arttırılmasına hizmet etmeye zorlanmaktadır. Reklâm metinlerinde sunulan imajlara bireylerin kolayca kapılmasının nedeni ise; imajların arzulara gerçekten daha yakın olmasından kaynaklanmaktadır. Bu imajlar farklılık, prestij, saygınlık gibi değerlerin yanında, mutluluk da vaat etmektedir. Reklâm metinlerinde kiģiye tüketerek mutsuzluğunun giderileceği, bir Ģeylerin iyi olacağı mesajı iletilmektedir (DağtaĢ,2013:12). Yani reklâmlar tüketim ve dolayısıyla satıģ hedefinin bozulmaması adına bize hep yapay gereksinimler sunarken bir yandan da gerçek olmayan düģsel bir yaģamı vaad etmektedir. Doğrudan kâr elde etme amacı olan reklâm, ürünü ve ürünün yüklendiği tüm değerleri de satıģa sunmaktadır. Ürün aracılığıyla yaratılan markanın imajı ve yansıttığı yaģam değerleri, tüketicilerin yaģam değerlerine de yansımakta, bu Ģekilde reklam ürün ile kullanıcı arasında özdeģleģme yaratmaktadır. Reklâmlar, bireyi, tüketim kültürünün insanı her alanda tüketiciye dönüģtürme eğiliminin bir sonucu olarak metalaģtırmaktadır. Reklâm aracılığıyla tüketiciye dönüģen bireyin belleğinde, ürünle birlikte reklâm sloganı veya reklâmda kullanılan dil de ( tamamen duygusal gibi) hayatın her alanında kullanılır ve tüketilir olmaktadır (Mengü,2006:110). Sanat ve estetiğin emtialaģtırıldığını, malların estetikleģtirildiğini ve bu durumun, en ileri estetik tekniklerini kullanan reklâmcılıkta kendini gösterdiğini söyleyen Baudrillard, reklâmın ideolojik içeriği, yapısı ve etkileri ile tüketicileri nasıl iknâ ve manipüle ettiği konusuna yoğunlaģmıģ, eleģtirel kuramcılardan Herbert Schiller Mass Communication and American Empire (1969), Madison Avenue Imperialism (1971), Stuart Ewen Bribe of Frankenstein (1978) ve Captains of Consciousness (1976) gibi yapıtlarıyla, reklâmcılığı kapitalizmin sosyal ve ekonomik sürecinin bir parçası olarak yorumlamıģtır (Erdoğan,2011:420). Leiss, Kline, Jhally, Haug gibi düģünürler, yine aynı Ģekilde eserlerinde reklâmcılığın tüketici taleplerini yönetme, sermaye birikimini sağlama, endüstriyel yapıyla karģılıklı alıģveriģte bulunma gibi yönlerini irdelemiģlerdir. Harms ve Kellner, reklâmı, tüketim kapitalizminin, kitle iletiģiminin ve kültürün geliģiminin, toplumun belli bir zamandaki sosyal ve siyasal yöneliminin içine yerleģtiren bir sosyal kurama ihtiyaç olduğunu ifade etmiģtir. Bu noktada Kellner, eleģtirel reklâm teorisi ile reklâmın kapitalist toplumun bir biçimi 10618 Celal Bayar Üniversitesi olarak düģünülmesi gerektiğini savunmuģtur. Öte yandan eleģtirel kuramcılardan Adorno ve Horkheimer in The Culture Industry (Kültür Endüstrisi) ve Magnus Enzerberger in The Consciousness Industry (Bilinç Endüstrisi) yapıtlarında tartıģtığı Ģekilde Haug da reklâmı, insanların ihtiyaçlarını sömüren ve tüketici kapitalizmini kabul etme yönünden onları manipüle eden bir dominasyon aracı olarak eleģtirmektedir (www.irfanerdogan.com). Mevcut düzende kapitalist piyasa ekonomisi sanatı dönüģtürerek, indirgeyerek, insanlan maddi, manevi bütün ihtiyaçlannın tatmin yollarının kendisinden geçtiğine inandırarak veya eldeki ürünün satılmasını temin edecek ihtiyaçları meydana getirmek veya uyandırmak amacıyla, sanatı sanat olmaktan çıkararak kullanma yoluna gitmiģtir. Baudrillard bu nedenle sanatın da yakın bir zamanda yerini reklâmcılığa bırakarak yok olup gideceğini iddia etmektedir (Selim, 1999: 128) ların baģlarında F.R. Leavis, popüler medyayı özellikle reklâmcılığı ucuz, mekanik, duygusal tepkiler uyandırmak ve en az çabayla en hızlı zevkleri seçme fikrini aģılamak ile suçlamıģtır. Ayrıca Leavis, reklâmların duyguları yozlaģtırdığını, dilin değerini kaybettirdiğini, insanların duygu ve korku gereksinimini sömürdüğünü ve açıkgözlü, ukalâ (kapitalist) toplumsal düzeni teģvik ettiğini dile getirmiģtir. Dyer (2010:123,126) ise reklâmcıların insanları insan olmaktan çok, etkilemek arzusunda oldukları hedefler olarak düģündüklerini ve reklâmlarda zarif ve öven bir dille kandırarak ikna eden bir tarz kullandıklarını ifade etmektedir. Dyer, özellikle birbirleriyle konuģurken (ticari ve profesyonel dergilerde) sözlerde bir düģmanlık ve saldırganlığın açığa çıktığını; piyasanın silah, reklâmın satıģ sınırında muharebe, reklâmcıların becerilerinin silahsız muharebe, tüketicilerin ise satıģ direnç güçleri olarak görüldüğünü söylemektedir. Klempner (2004) e göre hayatlarını devam ettirebilmeleri için sürekli üretim yapmaya ve bu üretilen ürünleri sunacak bir pazara ihtiyaç duymakta olan Ģirketlerin reklâmdan faydalanması en doğal haklarıdır ancak bu noktada iģ etiği kurallarına da uymaları gerekmektedir. Ona göre reklâmcılar, tüketicilere düģlerini satmaktadır ve bunu gerçeklerle harmonize etmektedir. Böylece sanat hedefinden çok uzak, bizim için kötü olan Ģeyleri bizim arzularımıza göre yaratarak iģ etiğine uymayan bir yaklaģım sergileyen reklâmcılar, fanteziillüzyon giriģimlerinde bulunup ihtiyacımız olmayan Ģeyleri manipüle ederek ihtiyaç haline dönüģtürmektedir. Çamdereli ise (2002: 468), reklâmın seçme özgürlüğü veriyormuģ gibi görünmesinin ardında, ürüne koģullanma getirerek tüketici tercihini arz edilen ürünle sınırlama/ tüketiciyi odaklamaya çalıģma olduğunu ifade etmektedir. Ünlü reklâmcılar da, reklâmda yaratıcı stratejileri satıģı tetikleyecek bir araç olarak kullanmıģlardır. Amaç yine talep yaratmak ve üretim - tüketim döngüsüne hizmet etmektir. Örneğin Rosser Reeves, reklâmda yaratıcılığın ürünün rakiplerinde bulunmayan ve tüketicilerin satın alma eylemini 10719 Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt:12, Sayı:1, Mart 2014 Beşeri Bilimler Sayısı gerçekleģtireceği yönde harekete geçirecek eģsiz bir satıģ vaadinin önerilmesiyle sağlanabileceğini ifade etmiģtir. Bu görüģleri temel satıģ vaadi (USP) olarak adlandırılan Reeves gibi reklâmda ne söylenmesi gerektiği üzerinde duran David Ogilvy ise reklâmda ürüne bir kiģilik verilmesi yoluyla marka imajının desteklenmesi ya da güçlendirilmesi üzerinde durmuģtur. Markaya bir kimlik verilmesi yoluyla oluģturulan yaratıcı reklâm içeriklerinin daha etkin olduğunu belirten Ogilvy, marka imajı olarak adlandırılan yaratıcı stratejinin de isim babası olmuģtur. Leo Burnett ise Bernbach gibi reklâmda sunuģa önem vermektedir. Burnett, ürünün kendisinden kaynaklanan doğal, sade ve basit bir çarpıcılığın sunulduğu reklâmların tüketiciyi çekmek adına yaratıcı olduğunu söylemektedir (Elden, 2003: 44-45). Örs, (2009: 23-26) reklâmcının hedefinde satma ve iknâ etme olduğundan imgelerin kalıcılıktan ziyade geçicilik üzerine kurulduğunu, bu yönüyle reklâmda aslolanın iletiģim ve pazarlama olduğunu söylemektedir. Sanatın yegâne amacının ise meta ötesi bir durum yaratmak olduğunu ifade eden Örs, bu durumu Ģöyle izah etmektedir; Sanatçı kendisi için bir sorun yaratır ve bu soruna alımlayıcılar arar. Reklâmcı ise bir ürün yaratır ve bu ürüne müģteriler arar. Bu bağlamda sanatçı, reklâm dilinin görsel kodlarını kendine mal edip dönüģtüren bir yapıbozumcudur. Batı (2007: 327), Reklâm iletileri ayrıca, sanat ve enformasyon unsurlarının bir araya gelmesidir; ancak açıktır ki reklâm ne bir enformasyon, ne de bir sanat biçimidir demektedir. Reklâmın amacı, belirli bir ürünü satmak için istenilen mal üzerine dikkatleri çekmektir. Bu amaç için reklâm metinlerinde çok sayıda söz sanatı, usta bir Ģekilde iģlenip, dikkat çekme ve iknâ etme yöntemleri ile birlikte kullanılmıģtır (Çınar ve Karahan,2009:893). Selim e göre (1999: 131) ise reklâm öncelikli hedef olarak insanları tüketim nesnelerine çekmeyi amaç edinmektedir. Dolayısıyla reklâm satıģı ve maddi gereksinimleri ön plânda tuttuğundan, sanatı bu amaca hizmet için kullanmakta ve bu yöndeki yaygın görüģler doğrultusunda reklâmın zanaate yakınlığı da ortaya çıkmaktadır Reklâm ve Tüketim Kültürü Toplumsal bir varlık olarak insanların sosyal bağlara ihtiyacı vardır. Tüketim toplumunda bu bağ ihtiyacı maddi olarak sahip olunanlar ile sağlanmaktadır. Ġnsanlar öncelikle ne tükettiklerine göre sınıflanıp konumlandırılır ve bu çerçevede bir statü edinir. Kullanılan giysiler, otomobiller, seçilen yiyecekler hem bireyin maddi hem de bir gruba ait olma ihtiyacını karģılamaktadır. Tüketim toplumu tanımı gereği bireysel olsa da tüketim bizim sadece nesnelerle olan iliģkimizi değil diğer insanlarla olan iliģkilerimizi de etkilemektedir. Ayrıca diğer bireylerin mal ve hizmetleri seçiģleri ve zevkleri gibi durumlar bizim temel kanılarımızı da Ģekillendirmektedir (DağtaĢ,2013:12). Tüketim toplumunda toplumsal konumumuz tükettiğimiz mal ve hizmetlerle belirlenir hâle gelirken; reklâm metinlerinde de tüketilen ürün ile statü sahibi olunacağı, sınıf atlanacağı fikri sürekli olarak yeniden 10820 Celal Bayar Üniversitesi üretilmektedir. Sınıflar arasındaki ayrımın giderek keskinleģtiği günümüz kapitalizminde reklâm metinlerinde de böyle bir tercih sunulması, varolan sınıf konumlarını pekiģtirir niteliktedir. Böylece reklâm metinleri toplumsal tabakalaģma konumlarına daha duyarlı olarak oluģturulmakta ve tüm toplumsal statü, baģarı vb. olguların maddi olarak ölçülmesi, bunlara sahip olamayanlarda vatandaģlığı sorgulamaya kadar giden bir dıģlanma yaratmaktadır (DağtaĢ,2013:12). Genel anlamıyla tüketim kültürü, maddi ürün ve hizmetlere olumlu anlamlar atfedildiği hazcılık, bir gruba veya kültüre ait olma, gösteriģ vb. amaçlar için estetikleģmiģ ürün ve hizmetlerin satın alınıp sahiplenildiği, tüketildiği ve bir kısmının da peģine düģüldüğü bir ortamın kültürüne denmektedir (Zorlu, 2006: 60). Ġçinde bulunduğumuz bu kültürde tüketim, doğal ihtiyaçların mal veya hizmet aracılığı ile tatmin edilmesi değildir. Kodlar ve kurallarla düzenlenmiģ küresel göstergeler sistemi Ģeklinde yorumlanmalıdır (Baudrillard,2001:120). Kitle iletiģim araçları, kiģiler herhangi bir ürüne ihtiyaç duymasa da yapay bir tüketim kültürü yaratmaktadır. Ivan Illich, bireyin zorlama ihtiyaçların altında ezildiğini belirtmektedir (Topçuoğlu, 1996:160). Tüketim kültürü, çağımızın egemen kültürel yapısını yansıtmaktadır. Yarar esprisi, alıģveriģ bağımlılığı, meta fetiģizmi, doyumcul zevk arayıģları, kullan/at arzular vb. bu kültürün tipik özelliklerindendir. Tüketim toplumunda hiçbir zevk ve tüketim nesnesi insana geçerli ve kalıcı bir tatmin sözü vermediğinden hayâli kurulan bu nesneler bir kez elde edilince yenileri tarafından gözden düģürülüp değersizleģtirilmektedir. Yani tüketim toplumu, tüm maddi ve ideolojik aygıtlarıyla hiçbir Ģeyin sonsuz bağlılığı haketmediğini, hiçbir ihtiyacın tam olarak tatmine açılmaması gerektiğini ve hiçbir isteğin nihai bir kaderinin olmaması anlayıģını ikâme etmek için çabalamaktadır. Reklâm da bu süreci tümüyle kontrolüne alma yönünde etkili stratejiler geliģtirmektedir (Aytaç,2006:31,33). Frankfurt Okulu ndan Adorno ve Horkheimer, tüketim olgusunu tetikleyen reklâmcılığın manipüle etme gücüne dikkat çekerek reklâmın, tekel koģulu altında anlamsız gibi görünse de çok güçlü ve etkili olduğunu ifade etmektedir. Onlara göre, kültür endüstrisi (kültürün bir endüstriye, kültür ürünlerinin de meta'lara dönüģtüğünü ifade eden, Adorno ve Horkheimer tarafından geliģtirilen kavram) tarafından üretilen ürünlerin montaja, sentetik ve plânlı üretime dayanarak bir nevi fabrika üretimini anımsatması ve ürünlerin yalnızca stüdyoda üretilen ürünlerden değil, aynı zamanda az çok, basit biyografilerden, hit Ģarkılardan, yarı belgesel romanlardan oluģması, kültür endüstrisinin reklâm için bir zemin hazırlamasına yol açmıģtır (ġan ve Hira, 1999:10). Reklâmın güzel olması, sıkça tekrar edilmesi, satıģların artması kapitalizmin çarklarının dönmesi anlamına gelmektedir. Dolayısıyla üreticinin liderliğini pekiģtirmek ve istikrârını sağlamak, reklâm yayınlarını arttırarak sürdürmekle mümkündür. Profesör Kellner e göre reklâm endüstrisi, yeni bir 109 Daha göster
SANAT FELSEFESİ Sercan KALKAN Felsefe Öğretmeni Estetik güzel üzerine düşünme, onun ne olduğunu araştırma sanatıdır. A.G. Baumgarten SANATA FELSEFE İLE BAKMAK ESTETİK Estetik; güzelin ne olduğunu sorgulayan Detaylı TEKNOLOJİ VE TASARIM DERSİ
TEKNOLOJİ VE TASARIM DERSİ FELSEFESİ,TEMEL İLKELERİ,VİZYONU MEHMET NURİ KAYNAR TÜRKIYE NIN GELECEK VIZYONU TÜRKĠYE NĠN GELECEK VĠZYONU GELECEĞIN MIMARLARı ÖĞRETMENLER Öğretmen, bugünle gelecek arasında Detaylı TEMAKTĠK YAKLAġIMDA FĠZĠKSEL ÇEVRE. Yrd. Doç. Dr. ġermin METĠN Hasan Kalyoncu Üniversitesi
TEMAKTĠK YAKLAġIMDA FĠZĠKSEL ÇEVRE Yrd. Doç. Dr. ġermin METĠN Hasan Kalyoncu Üniversitesi ÇOCUK ÇEVRE ĠLIġKISI Ġnsanı saran her Ģey olarak tanımlanan çevre insanı etkilerken, insanda çevreyi etkilemektedir. Detaylı 7.Ünite: ESTETİK ve SANAT FELSEFESİ
7.Ünite: ESTETİK ve SANAT FELSEFESİ Estetik ve Sanat Felsefesi Estetiğin Temel Soruları Felsefe Açısından Sanat Sanat Eseri Estetiğin Temel Kavramları Estetiğin Temel Sorunlarına Yaklaşımlar Ortak Estetik Detaylı Örgütler bu karmaģada artık daha esnek bir hiyerarģiye sahiptir.
Durumsallık YaklaĢımı (KoĢulbağımlılık Kuramı) Durumsallık (KoĢulbağımlılık) Kuramının DoğuĢu KoĢul bağımlılık bir Ģeyin diğerine bağımlı olmasıdır. Eğer örgütün etkili olması isteniyorsa, örgütün yapısı Detaylı Özgörkey Otomotiv Yetkili Satıcı ve Yetkili Servisi
Özgörkey Otomotiv Yetkili Satıcı ve Yetkili Servisi Grup ÇekoL : Ebru Tokgöz Gizem Şimşek Özge Bozdemir Emel Sema Tarihçe Temelleri 1951 yılında, Gruba ismini veren Erdoğan Özgörkey tarafından atılan Detaylı KAYNAK: Birol, K. Bülent. 2006. "Eğitimde Sanatın Önceliği." Eğitişim Dergisi. Sayı: 13 (Ekim 2006). 1. GİRİŞ
KAYNAK: Birol, K. Bülent. 2006. "Eğitimde Sanatın Önceliği." Eğitişim Dergisi. Sayı: 13 (Ekim 2006). 1. GİRİŞ Sanat, günlük yaşayışa bir anlam ve biçim kazandırma çabasıdır. Sanat, yalnızca resim, müzik, Detaylı ÜSKÜDAR ÜNİVERSİTESİ İLETİŞİM FAKÜLTESİ REKLAM TASARIMI VE İLETİŞİMİ BÖLÜMÜ
ÜSKÜDAR ÜNİVERSİTESİ İLETİŞİM FAKÜLTESİ REKLAM TASARIMI VE İLETİŞİMİ BÖLÜMÜ DERS İÇERİKLERİ İLET101 İletişime Giriş İletişim bilimlerinin gelişimi, iletişimin temel kavramları, insan ve toplum yaşamında Detaylı DOĞAL GAZ SEKTÖRÜNDE PERSONEL BELGELENDĠRMESĠ
Türk Akreditasyon Kurumu Personel Akreditasyon Başkanlığı Akreditasyon Uzmanı 1 Ülkemizde ve dünyada tüm bireylerin iģgücüne katılması ve iģgücü piyasalarında istihdam edilebilmeleri için; bilgiye dayalı Detaylı PAZARLAMA İLETİŞİMİ (PZL304U)
ÖZEL ANTALYA ANADOLU HASTANELERİ GRUBU GENEL MÜDÜR YARDIMCISI DR.AHMET CÖMERT 1 ĠLETĠġĠM İki ya da daha fazla kiģinin düģünce ve fikir alıģveriģidir KonuĢma, hareket yada mimikler ile gerçekleģir. Bizim Detaylı OKULÖNCESĠNDE TEMATĠK YAKLAġIM ve ETKĠN ÖĞRENME. Prof. Dr. Nilüfer DARICA Hasan Kalyoncu Üniversitesi
TURİZM PAZARLAMASI Turizm Pazarlamasında Tutundurma REKLAM Reklâm; belirli bir ücret karşılığında ve ücretin kimin tarafından ödendiği bilinecek biçimde; bir turizm işletmesinin ve turizm bölgesinin ürünlerinin Detaylı Bölüm 1: Felsefeyle Tanışma
İÇİNDEKİLER Bölüm 1: Felsefeyle Tanışma 1. FELSEFE NEDİR?... 2 a. Felsefeyi Tanımlamanın Zorluğu... 3 i. Farklı Çağ ve Kültürlerde Felsefe... 3 ii. Farklı Filozofların Farklı Felsefe Tanımları... 5 b. Detaylı SAĞLIK ORTAMINDA ÇALIġANLARDA GÜVENLĠĞĠ TEHDĠT EDEN STRES ETKENLERĠ VE BAġ ETME YÖNTEMLERĠ. MANĠSA ĠL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ HEMġĠRE AYLĠN AY
SAĞLIK ORTAMINDA ÇALIġANLARDA GÜVENLĠĞĠ TEHDĠT EDEN STRES ETKENLERĠ VE BAġ ETME YÖNTEMLERĠ MANĠSA ĠL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ HEMġĠRE AYLĠN AY GİRİŞ ÇalıĢmak yaģamın bir parçasıdır. YaĢamak nasıl bir insan hakkı Detaylı Küme Yönetimi URGE Proje Yönetimi. Kümelenme Bilgi Merkezi Deneyimleri
Demodur Kırmızı yazılar sizin sipariş verirken yollamış olduğunuz yazılardır. / /20 YAZI ARKASINDA SİZİN FOTOĞRAFINIZ KULLANILMAKTADIR En Kıymetlim, Sonsuz AĢkım Gözlerinde sevdayı bulduğum, ellerinde Detaylı Pazarlama Taktikleri Kut 470, 16 Mart 2005. Pazarlama Taktikleri. Umut Al H.Ü. Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü umutal@hacettepe.edu.
I. Bölüm REKLAM(CILIK) Advertising Doç. Dr. Olgun Kitapcı Akdeniz Üniversitesi, Pazarlama Bölümü 1 Reklama maruz kaldığınız mecralar (TV, Radyo, Gazete, Dergi, Sosyal Medya v.s.) En son ne zaman bir reklamdan Detaylı T.C. FIRAT ÜNĠVERSĠTESĠ SOSYAL BĠLĠMLER ENSTĠTÜSÜ EĞĠTĠM PROGRAMLARI VE ÖĞRETĠM ANABĠLĠM DALI YÜKSEK LİSANS TEZ ÖNERİSİ
T.C. FIRAT ÜNĠVERSĠTESĠ SOSYAL BĠLĠMLER ENSTĠTÜSÜ EĞĠTĠM PROGRAMLARI VE ÖĞRETĠM ANABĠLĠM DALI YÜKSEK LİSANS TEZ ÖNERİSİ ÖĞRENCĠNĠN ADI SOYADI: Seda AKTI DANIġMAN ADI SOYADI: Yrd. Doç. Dr. Aysun GÜROL GENEL Detaylı Örnekleme Süreci ve Örnekleme Yöntemleri
YEREL MEDYA SEKTÖRÜ VE GLOBALLEġEN MEDYAYA GÖRE KONUMU Gizem ARABACI Hande UZUNOĞLU Türkiye de medya ulusal ve yerel medya tabanlı olmak üzere temel iki Ģekilde iģlemektedir. Bu iģleyiģ bazen daha kapsamlı Detaylı TÜRKİYE DE KOBİ UYGULAMALARI YMM. NAİL SANLI TÜRMOB GENEL BAŞKANI IFAC SMP (KOBİ UYGULAMARI) FORUMU İSTANBUL
TÜRKİYE DE KOBİ UYGULAMALARI YMM. NAİL SANLI TÜRMOB GENEL BAŞKANI IFAC SMP (KOBİ UYGULAMARI) FORUMU İSTANBUL 21 MART 2011 HOġ GELDĠNĠZ IFAC in Sayın Başkanı, Kurul Üyeleri, Dünyanın dört bir yanından gelmiş Detaylı GÜNEġĠN EN GÜZEL DOĞDUĞU ġehġrden, ADIYAMAN DAN MERHABALAR
GÜNEġĠN EN GÜZEL DOĞDUĞU ġehġrden, ADIYAMAN DAN MERHABALAR ADIYAMAN ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ BAġARILI YÖNETĠMDE ĠLETĠġĠM Hastane İletişim Platformu Hastane ĠletiĢim Platformu Nedir? Bu Detaylı Üsküdar Üniversitesi
Üsküdar Üniversitesi İletişim Fakültesi REKLAM TASARIMI VE İLETİŞİMİ BÖLÜMÜ Ders İçerikleri BİRİNCİ YARIYIL (1. Sınıf, Güz Dönemi) İLET101 İletişime Giriş İletişim bilimlerinin gelişimi, iletişimin temel Detaylı V. ÜNİTE SANAT FELSEFESİ
V. ÜNİTE SANAT FELSEFESİ A. SANAT FELSEFESİ VE TEMEL KAVRAMLARI 1. Estetik ve Sanat Felsefesi 2. Sanat ve Felsefe İlişkisi 3. Sanat Felsefesinin Temel Kavramları B. SANATI AÇIKLAYAN FELSEFİ GÖRÜŞLER 1. Detaylı Kreatif yaklașımımız, profesyonel bakıș açımız, dinamik fikirlerimiz ile emek ve zamanımızı da harmanlayarak sizlere hizmet vermeyi hedefliyoruz.
Tanıtım Kataloğu Kreatif yaklașımımız, profesyonel bakıș açımız, dinamik fikirlerimiz ile emek ve zamanımızı da harmanlayarak sizlere hizmet vermeyi hedefliyoruz. www.janrmedya.com 05 07 09 11 13 15 17 Detaylı BU PAZAR SEÇĠM OLSA! Faruk Acar ANDY-AR BĢk.
TÜRKĠYE SĠYASĠ GÜNDEM ARAġTIRMASI-NĠSAN 2013 AraĢtırma; Kantitatif AraĢtırma tekniklerinden ( Yüzyüze görüģme ) yöntemi uygulanarak 04-10 Nisan 2013 tarihleri arasında 21 il'de toplam 3.473 denek ile görüģme Detaylı ġġrket TANITIMI VĠZYON 10 yıl içinde 10 önemli ülkede markalaģarak gerçek bir dünya markası olmak.
ġġrket TANITIMI VĠZYON 10 yıl içinde 10 önemli ülkede markalaģarak gerçek bir dünya markası olmak. MĠSYON Jean e meydan okumaktalar.günlük giyimin en Ģık ve rahat tasarımlarını 365 gün en uygun fiyatlarla Detaylı SWOT Analizi. Umut Al BBY 401, 31 Aralık 2013
SWOT Analizi Umut Al umutal@hacettepe.edu.tr - 1 SWOT Strengths Weaknesses Opportunities Threats İşletmenin güçlü ve zayıf yanları ile fırsat ve tehditlerin tespit edilmesi, stratejinin bu unsurlar arasında Detaylı 224 2 nd International Conference on New Trends in Education and Their Implications 27-29 April, 2011 Antalya-Turkey www.iconte.
224 BALIKESİR ÜNİVERSİTESİ NECATİBEY EĞİTİM FAKÜLTESİ SINIF ÖĞRETMENLİĞİ ANABİLİM DALI NDA MÜZİK DERSİ ALMIŞ/ALMAKTA OLAN ÖĞRENCİLERİN GENEL PROGRAMLARI İÇERİSİNDE MESLEKİ GELİŞİMLERİ AÇISINDAN MÜZİK DERSLERİNİ Detaylı Yaratıcı Metin Yazarlığı (SGT 332) Ders Detayları
Yaratıcı Metin Yazarlığı (SGT 332) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Yaratıcı Metin Yazarlığı SGT 332 Seçmeli 1 2 0 2 3 Ön Koşul Ders(ler)i Detaylı Sinema ve Televizyon da Etik. Meslek Etiği, İletişim (Medya) Etiği
SUNUMUMUZA HOŞGELDİNİZ Bu resmi ne yönden yada nasıl gördüğünüz,nasıl yorumladığınız çok önemli! Çünkü medya artık hayatımızın her alanında ve her an yanı başımızda! Haber ve bilgi verme amacı başta olmak Detaylı KODU DERSİN ADI T U K 403-404 Çağdaş Sanat I-II 2 0 2. Yard. Doç. Dr. Solmaz BUNULDAY HASGÜLER
SANAT EĞİTİMİ ÜZERİNE Doç. Dr. Mutlu ERBAY İstanbul 2013 Yay n No : 2834 İletişim Dizisi : 97 1. Baskı - Şubat 2013 İSTANBUL ISBN 978-605 - 377-858 - 5 Copyright Bu kitab n bu bas s n n Türkiye deki yay Detaylı Giresun Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İletişim Bilimleri Anabilim Dalı İletişim Bilimleri Doktora Programı Ders İçerikleri
Bu bildiri UNESCO Genel Konferansı nın 35. oturumunda onaylanmıştır. IFLA/UNESCO Çok Kültürlü Kütüphane Bildirisi Çok Kültürlü Kütüphane Hizmetleri: Kültürler Arasında İletişime Açılan Kapı İçinde yaşadığımız Detaylı G Ü Ç L E N İ N! Technical Assistance for Supporting Social Inclusion through Sports Education
ĠZ KOCLUK ICF tarafından akredite edilen eğitim programları ile gençlere, ailelerine ve gençlerle çalıģmak isteyen profesyonellere eģsiz fırsatlar sunuyor. EĞĠTĠM VE ÖĞRENCĠ KOÇLUĞU Gençlere ve Üniversite Detaylı Free, Open Access, Medical Education Serbest,Açık Erişimli Tıp Eğitimi Kısaca FOAM adı verilen ve Free, Open Acess, Medical Education manasına gelen
Free, Open Access, Medical Education Serbest,Açık Erişimli Tıp Eğitimi Kısaca FOAM adı verilen ve Free, Open Acess, Medical Education manasına gelen ve ICEM 2012 Konferansı esnasında Dublin de baģlayan Detaylı DERS TANITIM BİLGİLERİ (TÜRKÇE)
1 DERS TANITIM BİLGİLERİ (TÜRKÇE) Ders Bilgileri Dersin Adı Kodu Yarıyılı Teori Uygulama Laboratuar Yerel AKTS (Saat/Hafta) (Saat/hafta) Kredi Sanat Tarihi EÜT Güz 2 0-2 2 141 Önkoşul(lar)-var ise - Dersin Detaylı TÜRKĠYE TEKNOLOJĠ GELĠġTĠRME VAKFI (TTGV) DESTEKLERĠ
TÜRKĠYE TEKNOLOJĠ GELĠġTĠRME VAKFI (TTGV) DESTEKLERĠ 3 TEMEL DESTEĞĠ MEVCUTTUR 1- Ar-Ge Proje Destekleri 2- Çevre Projeleri Destekleri 3- Teknolojik Girişimcilik Destekleri Ar-Ge Proje Destekleri a) Teknoloji Detaylı HALKLA İLİŞKİLER (HİT102U)
DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. HALKLA İLİŞKİLER (HİT102U) KISA ÖZET Detaylı NĠHAĠ RAPOR, EYLÜL 2011
9. GENEL SONUÇLAR... 1 9.1. GĠRĠġ... 1 9.2. DEĞERLENDĠRME... 1 9.2.1. Ġlin Genel Ġçeriği... 1 9.2.2. Proje Bölgesinin Kapasiteleri... 1 9.2.3. Köylülerin ve Üreticilerin Kapasiteleri... 2 9.2.4. Kurumsal Detaylı İnsan Kaynakları Yönetiminin Değişen Yüzü
İnsan Kaynakları Yönetiminin Değişen Yüzü İnsan Kaynakları Yönetiminin Değişen Yüzü 21. yüzyılda Ģirketlerin kurumsallaģmasında, insan kaynakları yönetiminin Ģirketlerde etkin bir Ģekilde iģlemesi, giderek Detaylı PSĠKOLOJĠK DANIġMANLAR ĠÇĠN ETĠK VE YASAL KONULAR
PSĠKOLOJĠK DANIġMANLAR ĠÇĠN ETĠK VE YASAL KONULAR Prof.Dr. Binnur Yeşilyaprak Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Fakültesi Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Derneği Başkanı SUNU PLANI Toplumsal YaĢamı Detaylı İzmir Ekonomi Üniversitesi Görsel İletişim Tasarımı Bölümü
İzmir Ekonomi Üniversitesi Görsel İletişim Tasarımı Bölümü İZMİR EKONOMİ ÜNİVERSİTESİ GÖRSEL İLETİŞİM TASARIMI BÖLÜMÜ Günün Menüsü Görsel İletişim Tasarımı nedir? Görsel İletişim Tasarımcısı ne yapar? Detaylı ĠLKÖĞRETĠM SINIF ÖĞRETMENLERĠNĠN BĠLĠġĠM TEKNOLOJĠLERĠNĠ KULLANMA DURUMLARINA ĠLĠġKĠN GÖRÜġLERĠ: ġanliurfa ĠLĠ ÖRNEĞĠ
28 ĠLKÖĞRETĠM SINIF ÖĞRETMENLERĠNĠN BĠLĠġĠM TEKNOLOJĠLERĠNĠ KULLANMA DURUMLARINA ĠLĠġKĠN GÖRÜġLERĠ: ġanliurfa ĠLĠ ÖRNEĞĠ Menderes KILIÇASLAN, Selçuk Üniversitesi, Yüksek Lisans Öğrencisi, menderes.kilicaslan@gmail.com Detaylı www.binnuryesilyaprak.com
Türkiye de PDR Eğitimi ve İstihdamında Yeni Eğilimler Prof. Dr. Binnur YEŞİLYAPRAK Türk PDR-DER Başkanı 16 Kasım 2007 Adana Türkiye de Psikolojik Danışma ve Rehberlik Hizmetleri Başlangıcından günümüze Detaylı YARATICI ÖĞRENCİ GÜNLERİ Her Öğrenci Yaratıcıdır
Müze eğitiminin amaçları nelerdir? Sergilenen nesnelerle insanlar arasında köprü kurarak nesnelerin onların yaşantıları ile bütünleşmesini sağlamak; Nesnelerin maddi ve ideal değerleri ile algılanması Detaylı DEMOKRATİKLEŞME VE TOPLUMSAL DAYANIŞMA AÇILIMI
2009 DEMOKRATİKLEŞME VE TOPLUMSAL DAYANIŞMA AÇILIMI BİLGE ADAMLAR STRATEJİK ARAŞTIRMALAR MERKEZİ Demokratikleşme ve Toplumsal Dayanışma Açılımı BirikmiĢ sorunların demokratik çözümü için Hükümetçe baģlatılan Detaylı Mühendislik ve Mimarlık Fakültesinde Ekonomi Dersinin Önemi
258 Mühendislik ve Mimarlık Fakültesinde Ekonomi Dersinin Önemi Ethem Tarhan 1 Özet Günümüzde öğretim üyeleri, Mühendislik ve Mimarlık Fakültesinde branģ dersleri olmayan ĠĢletme Yönetimi, Ekonomi, Pazarlama Detaylı Çağdaş Sanatımızda Son Osmanlı OSMAN HAMDİ KAYA ÖZSEZGİN
Çağdaş Sanatımızda Son Osmanlı OSMAN HAMDİ KAYA ÖZSEZGİN İÇİNDEKİLER İlk Söz /9 Hayatı ve Sanatı /17 Paris'te Resim Dersleri /19 İstanbul'a Dönüş /20 "Doğululuk" Eğilimi /23 Kadın Figürleri /25 Bilimsel Detaylı Sanat eseri, temelinde uygulama olan ve gözle görülür olarak ortaya çıkan olgulardır. Daha geniş bir çerçeveden sanat toplumsal,
SANATıN FELSEFİ AÇıDAN SINIFLANDIRILMASI Mutlu ERRAv- Sanat eseri, temelinde uygulama olan ve gözle görülür olarak ortaya çıkan olgulardır. Daha geniş bir çerçeveden sanat toplumsal, düşünsel, bireysel Detaylı 8. Araştırmacılar Zirvesi, 9-10 Kasım 2004
Prof. Dr. Nurçay Türkoğlu Çukurova Üniversitesi İletişim Fakültesi MEDYA OKURYAZARLIĞINI EĞİTİMDE UYGULAMAK Terakki Vakfı Okulları 19.12.2015 MEDYALANMIŞ DÜNYA MEDYA ÇALIŞANLARI YURTTAŞ: kişi/ meslek/ Detaylı ÖĞR.GÖR.DR. FATĠH YILMAZ YILDIZ TEKNĠK ÜNĠVERSĠTESĠ MESLEK YÜKSEKOKULU Ġġ SAĞLIĞI VE GÜVENLĠĞĠ PROGRAMI
ÖĞR.GÖR.DR. FATĠH YILMAZ YILDIZ TEKNĠK ÜNĠVERSĠTESĠ MESLEK YÜKSEKOKULU Ġġ SAĞLIĞI VE GÜVENLĠĞĠ PROGRAMI Dünya da her yıl 2 milyon kiģi iģle ilgili kaza ve hastalıklar sonucu ölmektedir. ĠĢle ilgili kaza Detaylı GÜMÜŞHANE ÜNİVERSİTESİ EDEBİYAT FAKÜLTESİ Felsefe Bölümü DERS İÇERİKLERİ
GÜMÜŞHANE ÜNİVERSİTESİ EDEBİYAT FAKÜLTESİ Felsefe Bölümü DERS İÇERİKLERİ I.SINIF I.YARIYIL FL 101 FELSEFEYE GİRİŞ I Etik, varlık, insan, sanat, bilgi ve değer gibi felsefenin başlıca alanlarının incelenmesi Detaylı T.C. BĠNGÖL ÜNĠVERSĠTESĠ REKTÖRLÜĞÜ Strateji GeliĢtirme Dairesi BaĢkanlığı. ÇALIġANLARIN MEMNUNĠYETĠNĠ ÖLÇÜM ANKET FORMU (KAPSAM ĠÇĠ ÇALIġANLAR ĠÇĠN)
ÇALIġANLARIN MEMNUNĠYETĠNĠ ÖLÇÜM ANKET FORMU (KAPSAM ĠÇĠ ÇALIġANLAR ĠÇĠN) Düzenleme Tarihi: Bingöl Üniversitesi(BÜ) Ġç Kontrol Sistemi Kurulması çalıģmaları kapsamında, Ġç Kontrol Sistemi Proje Ekibimiz Detaylı PROSTAT KANSERİ HASTALARA BİYOPSİKOSOSYAL YAKLAŞIM GAZĠANTEP ÜNĠVERSĠTESĠ SAĞLIK HĠZMETLERĠ M.Y.O. ÖĞR. GÖR. ADĠLE NEġE (ÇAPARUġAĞI)
PROSTAT KANSERİ HASTALARA BİYOPSİKOSOSYAL YAKLAŞIM GAZĠANTEP ÜNĠVERSĠTESĠ SAĞLIK HĠZMETLERĠ M.Y.O ÖĞR. GÖR. ADĠLE NEġE (ÇAPARUġAĞI) Kanser hastalığının yol açtığı strese verilen yanıt, sergilenen uyum Detaylı ÖZGEÇMĠġ. Derece Alan Üniversite Yıl. Enstitüsü
1. Adı Soyadı : ÖZGÜL DAĞLI ÖZGEÇMĠġ 2. Doğum Tarihi : 31.05.1977 3. Unvanı : Yrd. Doç. Dr 4. Öğrenim Durumu : Doktora Derece Alan Üniversite Yıl Lisans ĠletiĢim Sanatları Anadolu Üniversitesi ĠletiĢim Detaylı İnteraktif Pazarlama Stratejimiz. www.grafiketinteractive.com
İnteraktif Pazarlama Stratejimiz amaç Neden İnteraktif Pazarlama? Günümüz Dünyasında internet, hızlı bilgi paylaşımı ve iletişimin yanısıra, pazarlama ve satış alanında çok ciddi avantajlar geliştirmiştir. Detaylı Günün sorusu: Kişisel gelişim nedir?
Günün sorusu: Kişisel gelişim nedir? İnsanlar potansiyel ile doğar. Ancak dünyada bir iyiler ve bir de, daha da iyiler vardır. Yani insan fiziksel olduğu kadar nitelik olarakta gelişebilir. Kişinin herhangi Detaylı : ARİF ÖZUTKU PSİKOLOJİK DANIŞMAN
,. Hazırlayan : ARİF ÖZUTKU PSİKOLOJİK DANIŞMAN Dünyada ergen olmaktan daha zor bir şey varsa o da ergenlik çağındaki bir gencin anne - babası olmaktır. ERGENLİK NEDİR? Ergenlik dönemi, biyolojik, psikolojik, Detaylı FATĠH ÜNĠVERSĠTESĠ USOBO-2011 LĠSELERARASI 3.ULUSAL SOSYAL BĠLĠMLER OLĠMPĠYATI
FATĠH ÜNĠVERSĠTESĠ USOBO-2011 LĠSELERARASI 3.ULUSAL SOSYAL BĠLĠMLER OLĠMPĠYATI Nisan 2011 FATĠH ÜNĠVERSĠTESĠ LĠSELERARASI ULUSAL SOSYAL BĠLĠMLER OLĠMPĠYATI (USOBO) 1) AMACI Bu olimpiyatın düzenlenmesindeki Detaylı BİLGİ EVLERİNDE UYGULANAN ÖĞRENCİ KOÇLUĞU ÇALIŞMALARI
BİLGİ EVLERİNDE UYGULANAN ÖĞRENCİ KOÇLUĞU ÇALIŞMALARI BİLGİ EVLERİ ÖĞRENCİ KOÇLUĞU AMAÇ: Öğrencilerin kendilerini tanımalarını, güçlü yanlarını ve yeteneklerini keģfedebilmelerini, hedef koyabilmelerini Detaylı TUTUNDURMA PAZARLAMA İLETİŞİM MODELİ 09.05.2013
TUTUNDURMA PAZARLAMA İLETİŞİM MODELİ Tutundurma, mal ya da hizmetleri satışını arttırabilmek için, alıcıları satın almaya ikna edebilmeye yönelik satıcı tarafından başlatılan tüm çabaların koordinasyonu Detaylı Doç. Dr. MUSTAFA KĠBAROĞLU
İran ın Nükleer Programı ve Türkiye nin Güvenliğine Etkileri Doç. Dr. MUSTAFA KĠBAROĞLU www.mustafakibaroglu.com Bilkent Üniversitesi Uluslararası ĠliĢkiler Bölümü 15 Ekim 2009 Atılım Üniversitesi Ankara Detaylı Makine Mühendisliği Bölümü
Makine Mühendisliği Bölümü Neden Makine Mühendisliği Teknolojiyi kullanan, teknoloji üreten ve teknolojiye yön veren, toplum yararına bilimsel bilgi sağlayan günümüz ve yarınların problemlerine çözüm arayan Detaylı MEDYATĠK OLAYLARIN ACĠL SERVĠSLERDE BIRAKTIĞI ĠZLER. Dr. Onur Ġncealtın Göztepe Eğitim AraĢtırma Hastanesi Acil Tıp Klinik Ġdari Sorumlusu
MEDYATĠK OLAYLARIN ACĠL SERVĠSLERDE BIRAKTIĞI ĠZLER Dr. Onur Ġncealtın Göztepe Eğitim AraĢtırma Hastanesi Acil Tıp Klinik Ġdari Sorumlusu Acil Servis Basın ĠliĢkisi Ülkemizdeki yaklaģık her 6 hastadan Detaylı İlkçağ Anadolu Uygarlıklarında Sosyo-Ekonomik ve Kültürel Yapı Bağlamında Kütüphane/Arşiv Kurumu
İlkçağ Anadolu Uygarlıklarında Sosyo-Ekonomik ve Kültürel Yapı Bağlamında Kütüphane/Arşiv Kurumu Prof. Dr. Bülent Yılmaz Hacettepe Üniversitesi Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü E-posta : byilmaz@hacettepe.edu.tr Detaylı DĠL GELĠġĠMĠ. Öğr.Gör. Özlem ASLAN BAĞCI
DĠL GELĠġĠMĠ Öğr.Gör. Özlem ASLAN BAĞCI GiriĢ Dil ve konuģma bireylerin kendilerini ifade etme, iletiģim kurma ve sosyal hayatı paylaģmalarındaki en önemli araçlardandır. Birey doğumundan itibaren çevresinde Detaylı Müşteri taleplerini genişletir ve projenin her aşamasında hem müşteriye hem de kullanıcıya fayda getirecek yenilikleri kurgular ve uygular.
Euro-DMC Kimdir? Enerjisini başarılı olmanın verdiği hazdan ve eğlenerek çalışabilmesinden alan Euro/DMC ekibi, müşterilerine sağladığı esnek çözümler, keskin hedefler ve hedef kitleyi markayla bütünleştirebilme Detaylı MODA YÖNETİMİ KURS PROGRAMI
T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı MODA YÖNETİMİ KURS PROGRAMI ANKARA 2012 1/6 KURUMUN ADI : KURUMUN ADRESİ : KURUCUNUN ADI : PROGRAMIN ADI PROGRAMIN DAYANAĞI PROGRAMIN DÜZEYİ Detaylı Ġnternet ve Harekât AraĢtırması Uygulamaları
Ġnternet ve Harekât AraĢtırması Uygulamaları Cihan Ercan Mustafa Kemal Topcu 1 GĠRĠġ Band İçerik e- Konu\ Mobil Uydu Ağ Genişliği\ e- e- VoIP IpV6 Dağıtma Altyapı QoS ticaret\ Prensip Haberleşme Haberleşme Detaylı 7.BÖLÜM MUHASEBECİLİK VE MALİ MÜŞAVİRLİK HİZMETLERİNDE ÜCRETLENDİRME
7.BÖLÜM MUHASEBECİLİK VE MALİ MÜŞAVİRLİK HİZMETLERİNDE ÜCRETLENDİRME 93 94 7.Bölüm Muhasebecilik ve Mali Müşavirlik Hizmetlerinde Ücretlendirme 7. MUHASEBECİLİK VE MALİ MÜŞAVİRLİK HİZMETLERİNDE ÜCRETLENDİRME Detaylı TTL İNTERAKTİF ZEMİN HAYATA BİZİMLE DOKUNUN! Touch To Life
TTL İNTERAKTİF ZEMİN HAYATA BİZİMLE DOKUNUN! Touch To Life Bir adımda değişir HAYAT! Touch Box interaktif zemin ve yüzey çözümü, yansıtılan görüntü ile insan vücudu hareketlerine bağlı olarak görsel efektler Detaylı Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Pediatri Bölümü nde Tedavi Gören Çocuklarla HAYAT BĠR ARMAĞANDIR PROJESĠ
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Pediatri Bölümü nde Tedavi Gören Çocuklarla HAYAT BĠR ARMAĞANDIR PROJESĠ Amaç ve Ġçerik Projenin temel amacı hastanede tedavi gören çocuklar ve bu dersi seçen öğrenciler Detaylı DESKPORT. Bilișim Hizmetleri. 2014 Yılı Hizmet Tanıtım Kataloğu
2014 Yılı Hizmet Tanıtım Kataloğu info@deskport.net BİZ KİMİZ? Biz Kimiz? Deskport Bilişim ekibinin karakteristik özellikleri olan; özgüven, çalısma azmi, tecrübe ve liderlik vasıflarımızla amacımız, müşterilerimizi Detaylı RESİM İŞ EĞİTİMİ haftalık ders sayısı 1, yıllık toplam 37 ders saati
RESİM İŞ EĞİTİMİ haftalık ders sayısı 1, yıllık toplam 37 ders saati GİRİŞ Yapısı ve uğraşı alanı ne olursa olsun tüm dersler, insan için ve insanlık adına sevgi, saygı, dayanışma ve rahat yaşama için Detaylı KIRGIZİSTAN TÜRKİYE MANAS ÜNİVERSİTESİ İLETİŞİM FAKÜLTESİ HALKLA İLİŞKİLER VE REKLAMCILIK BÖLÜMÜ LİSANS PROGRAMI BİRİNCİ YIL
BİRİNCİ YIL KODU BİRİNCİ YARIYIL BES - 105 Beden Eğitimi ve Spor 0 2 0 GZT - 101 Temel Gazetecilik 3 0 3 GZT - 105 Yazılı ve Sözlü Anlatım 2 2 3 HİL - 107 İşletme Bilimine Giriş 3 0 3 HİL - 111 Sosyal Detaylı 5 YAġ ARILAR SINIFI OCAK AYI BÜLTEN
5 YAġ ARILAR SINIFI OCAK AYI BÜLTEN ġġġrler: KIġ BABA, YAĞMUR,MEVSĠMLER,MASAL KAHRAMANLARI, ELEKTRĠK BĠLMECELER GAZETE, DERGĠ,KĠTAP,KAPI,KULAK,BURUN,YÜZ,DĠL,KAR ġarkilar AAA KIġ BABA,SAYILAR, ENERJĠ TASARRUFU,UZAYLILAR Detaylı TEMEL SANAT EĞİTİMİ NEDİR?
TEMEL SANAT EĞİTİMİ NEDİR? Temel sanat eğitimi çizgi, form, mekân, renk, üç boyutlu yapı, görsel algılama ve inceleme ile ilgilenir. Temel sanat eğitimi derslerinin temeli Bauhaus a, Johannes Itten in Detaylı Fotoğraf Ders Notları Mustafa Eyriboyun ZKÜ - 2009
Fotoğraf Ders Notları Mustafa Eyriboyun ZKÜ - 2009 Bu sunum, İFSAK Temel Fotoğraf Semineri Ders Notları esas alınarak hazırlanm rlanmıştır. 2005 yılında y www.fotokritik fotokritik.com internet sitesinden Detaylı Tasarımda Farklılık ve Sektörel Tasarım Takipleri
Tasarımda Farklılık ve Sektörel Tasarım Takipleri Hayatın Estetiği Tasarım Rakiplerinizle Aranız Sadece Farklılığınızla Açılsın İçerik Farklılık Gereksinimi Tasarımla Farklılık Yaratmak Farklı Tasarımların Detaylı ÜCRET SİSTEMLERİ VE VERİMLİLİK YURTİÇİ KARGO
ÜCRET SİSTEMLERİ VE VERİMLİLİK YURTİÇİ KARGO ALĠ ARIMAN:2008463007 OSMAN KARAKILIÇ:2008463066 MELĠK CANER SEVAL: 2008463092 MEHMET TEVFĠK TUNCER:2008463098 ŞİRKET TANITIMI 1982 yılında Türkiye'nin ilk Detaylı Not: Öğretmenimizin elinden taşlar üzerinde sanat!
Not: Öğretmenimizin elinden taşlar üzerinde sanat! SANAT EĞİTİMİ NEDİR? Sanat eğitimi, çizgi, form, mekan, renk, üç boyutlu yapı, görsel algılama ve inceleme ile ilgilenir. Temel sanat eğitimi derslerinin Detaylı 3. SINIFLAR BU AY NELER ÖĞRENECEĞİZ? OCAK
3. SINIFLAR BU AY NELER ÖĞRENECEĞİZ? 04 22 OCAK TÜRKÇE ÖĞRENME ALANI: DİNLEME 1. Dinleme Kurallarını Uygulama 1. Dinlemeye hazırlık yapar. 2. Dinleme amacını belirler. 3. Dinleme amacına uygun yöntem belirler. Detaylı T.C ADALET BAKANLIĞI Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü
T.C ADALET BAKANLIĞI Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü Ceza Ġnfaz Kurumlarında Madde Bağımlılığı Tedavi Hizmetleri Serap GÖRÜCÜ Psikolog YetiĢkin ĠyileĢtirme Bürosu Madde bağımlılığını kontrol altında Detaylı 1 )Herhangi bir iletişim kanalı yardımıyla farklı ortamlarda bulunan kaynak ve alıcının gerçekleştirdiği iletişime ne ad verilir?
1 )Herhangi bir iletişim kanalı yardımıyla farklı ortamlarda bulunan kaynak ve alıcının gerçekleştirdiği iletişime ne ad verilir? Görsel iletişim Yüz yüze iletişim Sözsüz iletişim Sözlü iletişim Araçlı Detaylı GÖRSEL SANATLAR DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI NIN GENEL AMAÇLARI
GÖRSEL SANATLAR DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI NIN GENEL AMAÇLARI Öğretim Programı, 1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu nun 2. maddesinde ifade edilen Türk Millî Eğitiminin Genel Amaçları ile Türk Millî Eğitiminin Detaylı HĠTĠT ÜNĠVERSĠTESĠ. SÜREKLĠ EĞĠTĠM UYGULAMA VE ARAġTIRMA MERKEZĠ FAALĠYET RAPORU
HĠTĠT ÜNĠVERSĠTESĠ SÜREKLĠ EĞĠTĠM UYGULAMA VE ARAġTIRMA MERKEZĠ FAALĠYET RAPORU 2012 ĠÇĠNDEKĠLER ÜST YÖNETĠCĠ SUNUġU I- GENEL BĠLGĠLER A- Misyon ve Vizyon.. B- Yetki, Görev ve Sorumluluklar... C- Ġdareye Detaylı Zirve Üniversitesi Eğitim Fakültesi Sınıf Öğretmenliği ABD Ders İçerikleri
Zirve Üniversitesi Eğitim Fakültesi Sınıf Öğretmenliği ABD Ders İçerikleri 3.DÖNEM 4.DÖNEM DERSLER T U K ECTS DERSLER T U K ECTS SNF 217 GÖRSEL SANATLAR EĞIT. VE ÖĞR. 2 2 3 5 SNF 220 MÜZIK EĞITIMI VE ÖĞRETIMI Detaylı Etkili Sunum Teknikleri 1
Etkili Sunum Teknikleri 1 Etkili Sunum Teknikleri Etkili Sunum Teknikleri 2 Merhaba Doç. Dr. Nurettin YÖREK Öğretim Üyesi Dokuz Eylül Üniversitesi Biyoloji Eğitimi Anabilim Dalı HoĢgeldiniz... Etkili Sunum Detaylı 2017 © DocPlayer.biz.tr Gizlilik Politikası | Hizmet koşulları | Geri bildirim