KLOR İLE DEZENFEKSİYON - ppt indir
... konulu sunumlar: "KLOR İLE DEZENFEKSİYON"— Sunum transkripti:
Klorun Tarihçesi Bulaşıcı hastalıklar, ilk çağlardan beri insanlığın mücadele ettiği önemli bir problemdir. İlk olarak 14. asırda kara ölüm adı verilen veba, bütün Avrupa'yı tehdit etmiş ve nüfusun % 25‟nin ölmesine sebep olmuştur yıllarında Londra‟daki epidemik salgın kişinin ölümüne sebep olmuştur senesinde kolera yine Londra'da büyük kayıplara yol açmıştır. Bu gibi görülen salgınlardan sonra su filtrasyonuna önem verilmiş ve suların dezenfeksiyonu konusunda çalışmalar başlamıştır
Klor gazı ise 1774‟te İsveç‟li kimyacı Karl WKlor gazı ise 1774‟te İsveç‟li kimyacı Karl W. Scheele tarafından bulunmuştur. Scheele mangan dioksiti hidroklorik asit ile ısıtınca klor gazının açığa çıktığını ve bu gazın su içinde çözündüğünü keşfetmiştir. Humphry Davy tarafından bu element klor olarak adlandırılmıştır. Klor ismi yunanca “chloros” kelimesinden gelmektedir. Scheele tarafından keşfedilen gazın basınç altında sıvı halde sarımsı renkte olduğu ve basıncın kaldırılmasıyla sarımsı rengin yeşil bir gaz halinde hızlıca buharlaştığı 1805 yılında Thomas Northmore tarafından belirlenmiştir
Klorun dezenfektan olarak dünyada geniş kullanımının önemli sebebi ucuz ve etkili olmasıdır. Klor 18. yüzyılın ikinci yarısından beri su arıtımında kullanılmaktadır yılından bu yana klorun kullanımıyla ilgili süreç Çizelge 3.1' de özetlenmiştir
Günümüzde klor gazı sıkıştırılarak sıvı hale getirilip basınçlı tüplerde saklanmaktadır. Bu tüplerden alınan sıvılaştırılmış klor gazı dezenfeksiyon amacı ile kullanılmaktadır. Klor ve klorlu bileşiklerin dezenfektan etkisi daha çok organizmaların yapısındaki organik bileşiklerin oksidasyonu şeklinde olmaktadır. Genel olarak dezenfektanların organizmaları tahribi ve etkisiz hale getirmeleri, başlıca hücre duvarlarının tahribi, hücre zarı geçirgenliğinin bozulması, plazmanın yapısının değiştirilmesi ve enzim inhibisyonu seklinde kendini gösterir
Klor Klor ve klor bileşikleri içme suyu ve atıksu dezenfeksiyon işlemlerinde En yaygın kullanılan metotlar olarak bilinmektedir. Cl2’un ucuz bir Dezenfektan olmasının yanısıra, içme suyu şebekelerinde bakiye dezenfektan olarak kalması da önemli bir etkendir. Cl2, sıvı, gaz veya toz (sodyum ve kalsiyum hipokloritler) halde kullanılmaktadır. Yeşilimsi sarı renkte olan klor gazı, havadan 2,48 kat, sıvı klor ise sudan 1,44 kat daha ağırdır (Tchobanoglous ve Franklin, 2003).
Yeraltı ve yüzeysel su arıtmasistemlerinde genellikle sıvı klor tercih edilmektedir. Klor’un su ve atıksu arıtımındaki en önemli avantajları dezenfeksiyon etkinliği kolay ölçülüp kontrol edilebilen kalıntı bırakması ve ekonomik olmasıdır. Fakat klor kullanımını kısıtlayan faktörler de mevcut olup aşağıda listelenmiştir (U.S. EPA, 1999):
Özellikleri Yeraltı ve yüzeysel su arıtma sistemlerinde genellikle klor tercih edilmektedir. Klor‟un su ve atıksu arıtımındaki en önemli avantajları dezenfeksiyon etkinliğinin kolay ölçülüp kontrol edilebilen kalıntı bırakması ve ekonomik olmasıdır. Fakat klor kullanımını kısıtlayan faktörler de mevcut olup aşağıda listelenmiştir (USEPA, 1999): • Suda doğal olarak bulunan organik ve inorganik bileşiklerle reaksiyona girerek istenmeyen dezenfeksiyon yan ürünlerini meydana getirmektedir. • Cl2 yüksek dozlarda kullanıldığında tat ve koku problemlerine yol açar. Klorlama içme suyu arıtımında öncelikli olarak dezenfeksiyon amaçlı kullanılmakla birlikte, yüksek oksidasyon kapasitesinden ötürü aşağıda belirtilen farklı işlemler için de kullanılmaktadır.
Tat ve koku kontrolü Alg büyümesinin önlenmesi, Temiz filtre ortamının sağlanması, Demir ve mangan giderimi, Hidrojen sülfürün yok edilmesi, Bazı organik kökenli renklerin ağartılması, Sulu çamur artışının kontrolü ve dağıtım sisteminde su kalitesi sürekliliğinin sağlanması, Boruların korunması ve kapasitesinin arttırılması, Kuyuların kapasitelerinin arttırılması, Aktif silika ile koagülasyonun desteklenmesi
KLOR KİMYASI Klorlama işlemi klor gazı, sodyum hipoklorit(NaOCl2) veya kalsiyum hipoklorit (Ca(OCl)2) ile yapılmaktadır.
Klor gazı Klor gazı suya verildiğinde aşağıda gösterildiği gibi hızlı bir şekilde hipoklorik asidine (HOCl) hidrolize olmaktadır. Cl2(g) +H2O → HOCl + H+ + Cl- Suya klor ilave edildikten sonra denge durumu oluşması ile birlikte suyun pH’ı düşmektedir. HOCl zayıf bir asit olup hidrojen ve hipoklorit (OCl-) iyonlarına ayrılmaktadır. HOCl → H+ + OCl-
6,5–8,5 pH aralığında HOCl’in ayrışması tamamlanmamış olup suda hem HOCl hem de OCl- bulunabilmektedir. Eğer pH<6,5 ise ortamda ağırlıklı olarak HOCl bulunmaktadır ancak pH>8,5 olduğu durumlarda HOCl tamamen OCl-’ye ayrışmaktadır. HOCl’e göre çok daha etkin bakteri öldürme kapasitesine sahip olduğu için dezenfeksiyon için düşük pH aralığı tercih edilmektedir.
aynı pH ve sıcaklıkta, dezenfeksiyona klor gazıyla ya da hipokloritle başlanması sulu çözeltinin kompozisyonunu değiştirmez. Eğer bromür iyonu varsa, eklenen klor, bromür iyonunu hızlı şekilde okside eder . HOCl + Br- ↔ HOBr + Cl-
Sodyum hipoklorit (NaOCl2)Cl2, klor gazının yanı sıra sulu veya katı formlarda da bulunabilmektedir. En yaygın kullanılan sulu hipoklorit solüsyonu NaOCl2, en yaygın katı form ise kalsiyum hipoklorittir. Klor gazının sodyum hidroksit (NaOH) çözeltisinde çözünmesi ile elde edilen NaOCl2, sadece sıvı olarak uygulanır ve çoğunlukla % 12,5–17 oranında klor içermektedir. NaOCl2, suya ilave edildiğinde aşağıdaki reaksiyon meydana gelmektedir:
Cl2 + 2NaOH → NaOCl2 + NaCl + H2O NaOCl2 + H2O→ HOCl + NaOH Bu reaksiyonda görüldüğü gibi suya sodyum hipoklorit uygulanması tıpkı klor gazı gibi suda HOCl oluşumuna neden olmaktadır. Bunun yanı sıra OH- miktarının artmasıyla suyun pH değerini de arttırmaktadır. Bu çözelti yüksek konsantrasyonlarda daha kolay ayrışır ve ışıktan etkilenmektedir. Diğer bir dezavantajı kullanılan kimyasalın maliyetidir
Kalsiyum hipoklorit(Ca(ClO)2)Klor gazının kalsiyum oksit ve NaOH çözeltisinden geçirilip çöktürülmesi ile elde edilen granüler kalsiyum hipoklorit yaklaşık %65 oranında klor içermektedir. Ca(ClO)2’in suya ilavesi ile aşağıdaki reaksiyon gerçekleşmektedir: Ca(ClO)2 + 2H2O → 2HOCl + Ca(OH)2
Ca(ClO)2 suda hızlı bir şekilde hidrolize olmakta ve Hidroliz reaksiyonu sonucunda ortama OH- iyonları verdiği için pH yükselmektedir. Ca(ClO)2 oksitlenme özelliğine sahip olduğu diğer kimyasallardan uzak, serin ve kuru bir yerde muhafaza edilmelidir. Hipoklorit klora göre çok daha pahalıdır. Kristalize olabilme özelliğinden dolayı, pompalarda, borularda tıkanmalara sebep olabilir (Tchobanoglous ve Franklin, 2003). Hem oksidant hem de dezenfektan özelliklerinden dolayı klor gazı yaygın bir şekilde kullanılırken, yüksek maliyetlerinden dolayı aynı işlevi gören kalsiyum hipoklorit ve sodyum hipoklorit kullanımı sınırlıdır.
Klor suya genelde elementer klor (klor gazı), sodyum klorür solüsyonu (çamaşır suyu) veya katı kalsiyum hipoklorür şeklinde uygulanmaktadır. Bu uygulamaların her biri suda serbest klor oluşumuna neden olan uygulamalardır. Her bir klor formunun kendine özgü avantaj ve dezavantajları Çizelge 3.3‟de özetlenmektedir.
Klorlama yan ürünleri içme suyunda yapılan klorlama işleminin organik maddelerden THM oluşturduğu bilinmektedir. Bu oluşumun en önemli işaretçisi doğal yollarla oluşan hümik maddelerdir. Algler, azot içerikli protein bileşikleri ve taninler gibi bileşiklerde ayrıca klorlama sonucu halo-organikleri oluşturmaktadır. DOM + Cl2 THM‟ler + Diğer DYÜ‟ler Bu reaksiyondaki ürünlerin oluşmasında klor dozu, reaksiyon süresi, sıcaklık, bromür konsantrasyonu ve DOM tipi ve konsantrasyonu önemlidir. Oluşan dezenfeksiyon yan ürünlerinin yapısal formülleri şekil 3.1„de verilmektedir.
Klor, toksik özellikli bir bileşiktir. Bu sebepletaşınması, arıtma tesisinde kullanımı ve uygulanması sırasında gerekli önlemlerin alınmasını gerektirmektedir. Cl2, suya karıştırıldığı anda suyun içindeki bazı organik maddeler ve ağır metallerle reaksiyona girerek insan sağlığına zararlı kanserojen kimyasal bileşiklerin (trihalometan, kloroform vb.) oluşumuna neden olmaktadır. Klor kullanımı kontrolsüz yapıldığı takdirde zararlı yan ürünlerin oluşumu kuvvetle muhtemeldir.
İçme suyu şebekelerinde yaklaşık 0,5 mg/Lbakiye klor bırakılması suyun nihai kullanım noktasına kadar mikroorganizma faaliyetini önleyecektir. Ancak klorlama yapıldıktan sonra herhangi bir noktada, serbest bakiye klorun aktif karbon sistem vasıtası ile sudan alınması, arıtma sistemi sonrasında suyu mikroorganizmal kirlenmeye açık hale getirecektir. Klorlanmış su, aktif karbon sistemden geçirilse bile, 0,1 mg/L bakiye klorun by-pass edilmesi gerekmektedir.
"KLOR İLE DEZENFEKSİYON" indir ppt