BEDEN EĞİTİMİ VE SPOR ÖĞRETİMİ VEREN YÜKSEKÖĞRETİM KURUMLARI VE İSTİHDAM DURUMLARI - PDF
1 Ekim 2008 Cilt:16 No:2 Kastamonu Eğitim Dergisi BEDEN EĞİTİMİ VE SPOR ÖĞRETİMİ VEREN YÜKSEKÖĞRETİM KURUMLARI VE İSTİHDAM DURUMLARI Süleyman Murat YILDIZ Balıkesir Üniversitesi Beden Eğitimi ve, Balıkesir, Türkiye. Özet Bu çalışmada, Beden Eğitimi ve öğretimi veren yükseköğretim kurumları ile bu kurumlarda yer alan bölümler, öğrenci sayıları ve istihdam durumları incelenmiştir. İnceleme sonucunda istihdam alanlarının kamu kurumları açısından kısıtlı olduğu ve bölümlere alınan öğrenci sayıları ile istihdam durumu arasında bir orantısızlık olduğu görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Beden Eğitimi ve, İstihdam. THE INSTITUTIONS GIVING PHYSICAL EDUCATION AND SPORTS TRAINING AND THE CURRENT STATES OF THE EMPLOYMENT OPPORTUNITIES PROVIDED FOR THEIR STUDENTS Abstract In this study, the institutes of higher education giving physical education and sports training and the departments in these institutions, the number of the students and possibilities of their students finding a job were investigated. As a result of this investigation, it was found that areas of employment of the students are limited with regards to public institutions and there is an inconsistency between the number of the students registered and the job opportunities. Giriş Keywords: Physical Education and t, Employment. Günümüzde okullar, eğitim sisteminin eğitim öğretim faaliyetlerinin organize bir şekilde yürütülmesi amacıyla yapılandırılmış bir alt sistemidir (5). Bir başka ifadeyle, eğitim hizmetlerinin topluma etkin bir biçimde sunulması amacıyla oluşturulan (9) sosyal kurumlardır (3). Türkiye de okullar, eğitim sistemi içerisinde kademelere göre düzenlenmiş bir kurumsal yapıya sahiptir. Sistem içerisindeki bu kurumsallaşma örgün eğitim (2,10) olarak adlandırılmaktadır. Yüksek öğretim kurumları da örgün eğitim kapsamı içinde yerini almaktadır. Örgün eğitim kapsamı içerisinde bulunan yükseköğretim, çağdaş eğitim öğretim esaslarına dayanan bir düzen içerisinde, milletin ve ülkenin ihtiyaçlarına yönelik insan gücünü yetiştirme amacını taşımaktadır (8). Yükseköğretim içerisindeki eğitim kurumları üniversitelerdir (2). Kısaca üniversiteler, bilim ve eğitim kurumları olarak, hem bilgiyi üreten ve yayan, hem de her alanda gereksinim duyulan nitelikli insan gücünü (4,11) belirlenen amaçlar doğrultusunda yetiştiren kurumlardır (7). Üniversitelerin içerisinde de çeşitli akademik birimler bulunmaktadır. Beden Eğitimi ve öğretimi veren yükseköğretim kurumları da bu birimlerin içerisinde yer almaktadır. Ülkemizde ilk olarak 1930 larda Eğitim Enstitüleri olarak alanlarında eğitim October 2008 Vol:16 No:2 Kastamonu Education Journal
2 652 Süleyman Murat YILDIZ vermeye başlayan, 1990 lardan itibaren de yapılanma dönemleri başlayan Beden Eğitimi ve öğrenimi veren yükseköğretim kurumları günümüzde beş farklı programları ile eğitim vermektedirler (1). Bu çalışmada, Beden Eğitimi ve öğretimi veren yükseköğretim kurumları ile bu kurumların istihdam durumları incelenmiştir. 1. Beden Eğitimi ve i Veren Yüksek Kurumları Beden Eğitimi ve öğretimi veren yüksek öğretim kurumları genel olarak, ülkemiz sporunun ve bireylerinin sağlıklı gelişimine katkıda bulunmak ve bu alana nitelikli eleman kazandırabilmek için gençlerimize üstün nitelikte akademik/pedagojik formasyon bilgi ve becerisini kazandırmayı hedeflemektedir. Beden Eğitimi ve öğretimi veren yükseköğretim kurumları çeşitli akademik birimler çatısı altında faaliyetlerini sürdürmektedirler. Bu birimler; Eğitim Fakültesi, Fen Edebiyat Fakültesi, Sağlık Bilimleri Fakültesi, Sağlık, Bilimleri ve Teknolojisi ve Beden Eğitimi ve adı altında yer almaktadır. Bu birimlerde yer alan bölümler ise; Beden Eğitimi ve Öğretmenliği, Yöneticiliği, Antrenörlük Eğitimi, Rekreasyon ve Bilimleri olarak sıralanmaktadır. Bunlardan Bilimleri ile Beden Eğitimi ve Öğretmenliği bölümleri tekli öğretim vermekte iken, Antrenörlük Eğitimi, Yöneticiliği ve Rekreasyon bölümleri ikili öğretim verebilmektedirler yılı itibariyle Beden Eğitimi ve öğretimi veren yükseköğretim kurumlarının sayısı 54 iken, bu birimlere bağlı bölümlerin sayısı 112 dir (Tablo 1). Ayrıca, bu bölümlere alınan öğrenci sayısı ise 5260 dır (Tablo 2). Tablo 1. Beden Eğitimi ve i Veren Yükseköğretim Kurumlarında Yer Alan Bölümler Beden Eğitimi ve i Veren Yükseköğretim Kurumları Kurum Sayısı Beden Eğitimi ve Öğretmenliği Beden Eğitimi ve i Veren Yükseköğretim Kurumlarında Yer Alan Bölümler Antrenörlük Eğitimi Yöneticiliği Rekreasyon Bilimleri I I I Beden Eğitimi ve Bilimleri ve Teknolojisi Eğitim Fakültesi Fen Edebiyat Fakültesi Sağlık Bilimleri 1 Fakültesi Sağlık TOPLAM yılı itibariyle Beden Eğitimi ve öğretimi veren yükseköğretim kurumu sayısı 54 olup ve bunlara ait; 51 i Beden Eğitimi ve Öğretmenliği, 27 si Antrenörlük Eğitimi, 22 si Yöneticiliği, 9 u Rekreasyon ve 3 ü Bilimleri olmak üzere toplam 112 adet bölüm bulunmaktadır (14). Bölüm Sayısı Ekim 2008 Cilt:16 No:2 Kastamonu Eğitim Dergisi
3 Beden Eğitimi ve i Veren Yükseköğretim Kurumları ve İstihdam Durumları 653 Tablo 2. Beden Eğitimi ve i Veren Yükseköğretim Kurumlarında Yer Alan Bölümlere Alınan Öğrenci Sayıları Beden Eğitimi Ve i Veren Yükseköğretim Kurumları Beden Eğitimi Ve i Veren Yükseköğretim Kurumlarında Yer Alan Bölümlere Ait Öğrenci Sayıları Beden Eğitimi ve Öğretmenliği Antrenörlük Eğitimi I Yöneticiliği I Rekreasyon I Bilimleri Beden Eğitimi ve Bilimleri ve Teknolojisi Eğitim Fakültesi Fen Edebiyat Fakültesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Sağlık TOPLAM GENEL TOPLAM yılı itibariyle Beden Eğitimi ve öğretimi veren yükseköğretim kurumlarında yer alan bölümlere ait öğrenci sayısı toplam 5260 dır. Bu öğrencilerden; 1980 i Beden Eğitimi ve Öğretmenliği Bölümünde, 1570 i Antrenörlük Eğitimi Bölümünde, 1155 i Yöneticiliği Bölümünde, 475 i Rekreasyon Bölümünde ve 90 ı ise Bilimleri Bölümünde yer almaktadır (14) Beden Eğitimi ve i Veren Yüksek Kurumlarına Ait Bölümler 2006 öğretim yılı itibariyle Beden Eğitimi ve öğretimi veren yükseköğretim kurumlarına ait bölümler Beden Eğitimi ve Öğretmenliği, Yöneticiliği, Antrenörlük Eğitimi, Rekreasyon ve Bilimleri olarak isimlendirilmiş olup, bunlarla ile ilgili detaylar aşağıda verilmiştir Beden Eğitimi ve Öğretmenliği Bölümü Beden Eğitimi ve Öğretmenliği Bölümü kapsamında; genel kültür, öğretmenlik formasyonu ve alan bilgisine yönelik eğitim öğretim verilmekte, kamu ve özel kurumlar için beden eğitimi öğretmeni yetiştirilmektedir. Beden Eğitimi ve Öğretmenliği bölümleri; Abant İzzet Baysal, Adnan Menderes, Afyon Kocatepe, Ahi Evran, Akdeniz, Aksaray, Anadolu, Ankara, Atatürk, Balıkesir, Celal Bayar, Cumhuriyet, Çukurova, Dicle, Dumlupınar, Ege, Erciyes, Fırat, Gazi, Gaziantep, Gaziosmanpaşa, İstanbul, Kafkas, Kahramanmaraş Sütçü İmam, Kastamonu, Kırıkkale, Kocaeli, Marmara, Mersin, Muğla, Mustafa Kemal, Niğde, Ondokuz Mayıs, Sakarya, Selçuk ve Trakya Üniversitesi Beden Eğitimi ve bünyesinde; Hacettepe ile Pamukkale Üniversitesi Bilimleri ve Teknolojisi bünyesinde; Amasya, Atatürk, Çanakkale Onsekiz Mart, Dokuz Eylül, Erzincan, İnönü, Karadeniz Teknik, Kırıkkale, Mehmet Akif Ersoy, Sakarya, Uludağ ve Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi bünyesinde ve Harran Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi bünyesinde faaliyetlerini sürdürmektedir. Toplam Öğrenci Sayısı October 2008 Vol:16 No:2 Kastamonu Education Journal
4 654 Süleyman Murat YILDIZ Bu bölümlerde I bulunmamaktadır Yöneticiliği Bölümü Yöneticiliği Bölümü kapsamında; ağırlıklı olarak spor yönetimi ve organizasyonu ile spor işletmeciliği alanlarında eğitim öğretim verilmekte, kamu ve özel sektörün spora ilişkin yönetim kademeleri için eleman yetiştirilmektedir. Yöneticiliği bölümleri; Abant İzzet Baysal, Adnan Menderes, Akdeniz, Anadolu, Ankara, Atatürk, Balıkesir, Celal Bayar, Cumhuriyet, Çukurova, Dumlupınar, Ege, Erciyes, Fırat, Gazi, İstanbul, Kırıkkale, Kocaeli, Marmara, Muğla, Sakarya ve Selçuk Üniversitesi Beden Eğitimi ve bünyesinde faaliyetlerini sürdürmektedir. Bunlardan; Dumlupınar, Ege, Erciyes, Gazi, Kocaeli, Marmara, Muğla, Sakarya ve Selçuk Üniversitelerinde I mevcuttur Antrenörlük Eğitimi Bölümü Antrenörlük Eğitimi Bölümü kapsamında; ağırlıklı olarak antrenman (hareket) eğitimi ve genel kültür alanlarında eğitim öğretim verilmekte, kamu ve özel spor örgütlerinin çeşitli branşlarına antrenör yetiştirilmektedir. Antrenörlük Eğitimi bölümleri; Abant İzzet Baysal, Adnan Menderes, Akdeniz, Aksaray, Anadolu, Ankara, Atatürk, Balıkesir, Celal Bayar, Cumhuriyet, Çukurova, Dicle, Dumlupınar, Ege, Erciyes, Gazi, Gaziosmanpaşa, İstanbul, Kırıkkale, Kocaeli, Marmara, Muğla, Niğde, Ondokuz Mayıs, Selçuk ve Trakya Üniversitesi Beden Eğitimi ve ve Pamukkale Üniversitesi Bilimleri ve Teknolojisi bünyesinde faaliyetlerini sürdürmektedir. Bunlardan; Abant İzzet Baysal, Adnan Menderes, Dicle, Ege, Erciyes, Gazi, Kocaeli, Marmara, Muğla, Ondokuz Mayıs ve Selçuk Üniversitelerinde I mevcuttur Rekreasyon Bölümü Rekreasyon Bölümü kapsamında ise; alan bilgisi ve genel kültür alanlarında eğitim öğretim verilmekte ve spor animatörü ile çeşitli spor branşlarına lider yetiştirilmektedir. Rekreasyon bölümleri; Adnan Menderes, Anadolu, Kırıkkale, Kocaeli, Muğla ve Sakarya Üniversitesi Beden Eğitimi ve ile Hacettepe ve Pamukkale Üniversitesi Bilimleri ve Teknolojisi bünyesinde faaliyetlerini sürdürmektedir. Bunlardan; Adnan Menderes, Kocaeli ve Sakarya Üniversitelerinde I mevcuttur Bilimleri Bölümü Bilimleri Bölümü temel olarak turizmde rekreasyon, rekreatif spor yöneticiliği, spor animatörlüğü, sağlık bilgileri ile yoğunlaştırılmış spor bilimleri, fiziksel uygunluk uzmanlığı, liderliği ve ikincil olarak ise antrenörlüğe yönelik lisans eğitimi vermektedir. Bilimleri bölümü; Hacettepe Üniversitesi Bilimleri ve Teknolojisi, Süleyman Demirel Üniversitesi Sağlık ile Başkent Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi nde yer almaktadır. Bu bölümlerde I bulunmamaktadır. Ekim 2008 Cilt:16 No:2 Kastamonu Eğitim Dergisi
5 Beden Eğitimi ve i Veren Yükseköğretim Kurumları ve İstihdam Durumları Beden Eğitimi ve i Veren Yüksek Kurumlarına Ait İstihdam Durumları Burada özel istihdam alanlarındaki belirsizlik nedeni ile istihdam alanları olarak sadece kamu kurumlarına yer verilmiş ve yerleştirmeler 2005 ile 2006 yılları açısından ele alınmıştır. Kamu kurumlarından olan Milli Eğitim Bakanlığı düzenli olarak her yıl beden eğitimi öğretmeni istihdam etmektedir. Ayrıca, Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Genel Müdürlüğü de taşra teşkilatlarında öğretmen istihdam etmektedir. Üniversiteler de alanlarına yönelik olarak akademik eleman istihdam etmekte, ayıca bazı üniversitelerin idari personel olarak da istihdam alanı açtıkları görülmektedir. Kamu kurumlarının istihdamı detayları şu şekilde görülmektedir: 2005 yılında Milli Eğitim Bakanlığına 605 i kadrolu ve 400 ü sözleşmeli olmak üzere toplam 1005 beden eğitimi öğretmeni atanmıştır (13). Osmangazi Üniversitesine 2 antrenör kadrosu açılmış ve açılan bu kadroya beden eğitimi ve spor lisans mezunu, antrenörlük eğitimi lisans mezunu ve beden eğitimi öğretmenliği lisans mezunları müracaat edebilmiştir. Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Genel Müdürlüğü 13 adet Beden Eğitimi ve Öğretmenliği lisans mezununa istihdam alanı yaratmıştır (14) yılında ise Milli Eğitim Bakanlığına 832 i kadrolu ve 261 i sözleşmeli olmak üzere toplam 1093 beden eğitimi öğretmeni atanmıştır (13). Gençlik ve Genel Müdürlüğü; 118 antrenör eğitimi lisans mezununa antrenör olarak, 13 spor yöneticiliği lisans mezununa sportif eğitim uzmanı olarak, 18 beden eğitimi ve spor lisans mezununa ise memur olarak istihdam alanı yaratmıştır. Öte yandan, Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Genel Müdürlüğü de 11 adet Beden Eğitimi ve Öğretmenliği lisans mezununa istihdam alanı yaratmıştır (14). Yukarıda da görüleceği üzere kamu kurumlarında, beden eğitimi ve spor öğretmenliği, antrenörlük eğitimi ve spor yöneticiliği lisans mezunlarına yönelik istihdam alanları görülürken, rekreasyon ve spor bilimleri lisans mezunlarına yönelik herhangi bir istihdam alanları görülmemektedir. Sonuç Kamu kurumları açısından ele alındığında Beden Eğitimi ve öğretimi veren yükseköğretim kurumlarına yönelik istihdam alanlarının kısıtlı olduğu görülmektedir. Bu kurumlardaki bölümler ile alınan öğrenci sayıları incelendiğinde öğrenci girdisi ile istihdam durumu arasında bir orantısızlık olduğu anlaşılmaktadır. İstihdam alanının geniş olmaması, yükseköğretim kurumlarının hızla artması ve bu kurumlara alınan öğrenci sayılarının da fazla olması bir bakıma öğrenci yetiştirme sürecini hızlandırmıştır. Bunun sonucunda, mezun olan öğrencilerin büyük bir kısmı istihdam edilememe durumu ile karşılaşacaktır. Nitekim Yıldız (12), 2004 yılında KPSS sınavına giren beden eğitimi öğretmen adayı sayısının olduğunu bildirmektedir. Bu sayıya her yıl 2000 civarında beden eğitimi ve spor öğretmeni adayı eklendiğinde istihdam bekleyenlerin sayısında her yıl artış görülecektir. Antrenörlük eğitimi ve spor yöneticiliği bölümlerinin hızla mezun vermesine karşın istihdamın dar olması, ayrıca spor bilimleri ile rekreasyon bölümü mezunlarına yönelik herhangi bir istihdamın olmaması da göze çarpmaktadır. October 2008 Vol:16 No:2 Kastamonu Education Journal
6 656 Süleyman Murat YILDIZ Genel olarak Beden Eğitimi ve öğretimi veren kurumların çeşitlilik gösterdiği de görülmektedir. Çok sayıda ve kriter belirlemeden açılan kurumlar ve bunlar ile ilgili belirsizlikler yüzünden beden eğitimi ve spor alanlarının geleceğinin olumsuz etkileneceği düşünülmektedir. Nitekim Çerez (6), beden eğitimi ve spor öğretimi veren yükseköğretim kurumlarının mezun ettikleri öğrenciler istihdam sınırlılığı nedeniyle ihtiyaç fazlası durumuna düşmekte olduğunu bildirmektedir. Sonuç olarak, beden eğitimi ve spor öğretimi veren kurumlara bir kriter getirilmesi, bunlarla ilgili belirsizliklerin giderilmesi, başta öğrenci yetiştirme sürecini hızlandıran I lerin kaldırılması ve tüm bölümlerdeki öğrenci sayılarının istihdam durumları da göz önüne alınarak makul düzeylere çekilmesi önerileri verilebilir. Belirtilen bu düzenlemelerin yapılması istihdam sorunlarının ortadan kalkmasına katkı sağlayabilir. Kaynaklar 1. AÇIKADA, C.: Türkiye'de Eğitimi Veren Kurumların Yeniden Yapılanması ve Hakemli Çalışmaların Gelişimi, Hacettepe Üniversitesi Bilimleri Dergisi, (8),1, 17 42, ALIÇ, M.: Genel Liselerde Örgütsel Değişme İhtiyacı. Anadolu Üniversitesi Yayınları No:382, Eskişehir, 1990, s:72, AYDIN, M., BAŞAR, H., ÜNAL,, BURGAZ, B., BADAVAN, Y., BALCI, E., KOÇAK, Y.: Eğitim Sosyolojisi. İlk-San Matbaası LTD. ŞTİ, Ankara, 1987, s:7. 4. ÇELİK, V.: Yüksek de Örgütsel Öğrenme ve Fırat Üniversitesi Teknik Eğitim Fakültesi Örneği. Sürekli Kalite İyileştirme Sempozyumu, Haberal Eğitim Vakfı, Başkent Üniversitesi, Ankara, 1997, s: ÇELİKKAYA, H.: Eğitim Sosylojisi. Alfa Yayıncılık, İstanbul, 1996, s: ÇEREZ, H.: An Applıcatıon Model Of Total Qualıty Management And Strategıc Plannıg For ts Management Departments Of Physıcal Educatıon And ts Schools. The 10th Ichper.SD Europe Congress&The TSSA 8th International ts Science Congress, Antalya, Turkey, November ÇOBAN, A.: 21. Yüzyıla Girerken Öğretmen Eğitiminin Boyutları. Milli Eğitim Yayınları No: 137, Ankara, 1998, s: ERGUN, M., ERGEZER, B., ÇEVİK, İ., ÖZDAŞ, A.: Öğretmenlik Mesleğine Giriş. Ocak Yayınları, Ankara, 1999, s: İMAMOĞLU, A.F., YERLİSU, T.: Eğitimi Veren Yükseköğretim Kurumlarında Görev Yapan Yöneticilerin Yöneticilik ve Liderlik Becerilerinin Değerlendirilmesi. Gazi Beden Eğitimi ve Bilimleri Dergisi, VIII, 1, 2003, s: SÖNMEZ, V.: Öğretmenlik Mesleğine Giriş. Anı Yayıncılık, Ankara, 2000, s: TÜRK, E.: Türk Eğitim Sistemi. Nobel Yayın Dağıtım, Ankara, 1999, s: YILDIZ, S.M.: An Investigation of Educational Supports, Opportunities of Career Development and Job Opportunities After Graduation at Schools of Physical Education and ts. The 9th International ts Sciences Congress, Mugla University, Turkey. November ( ) F09F8AF5, ( ) Ekim 2008 Cilt:16 No:2 Kastamonu Eğitim Dergisi