Türkiye'de Nemlilik ve Yağış | Coğrafya Eğitim Sitesi
Etiketler bağıl (nisbi) nem kpss coğrafya maksimum nem mutlak nem
TÜRKİYE’NİN İKLİM ELEMANLARI
C. TÜRKİYE’DE NEMLİLİK VE YAĞIŞ
Atmosferde bulunan su buharına nem denir. Atmosferdeki nemin kaynağını yüzey suları, okyanuslar, denizler, göller, akarsular vb. oluşturur. Deniz kıyıları nem bakımından zengin, kara içleri ise nem bakımından fakirdir.
Atmosferdeki nem üç şekilde ifade edilir.
Mutlak Nem: 1 m³ havadaki nemin gram olarak ifadesidir. Buharlaşma arttıkça mutlak nem miktarı da artar. Deniz kıyılarında mutlak nem fazla, kara içlerinde ise azdır.
Maksimum (Doyuran) Nem: Belli bir sıcaklıkta havanın bulundurabileceği en fazla nem miktarıdır. Sıcaklıkla doğru orantılıdır. Türkiye’de maksimum nemin en fazla olduğu yer Güneydoğu Anadolu Bölgesi’dir.
Bağıl (Nisbi) Nem: Mutlak nemin maksimum neme oranıdır. Bağıl nem sıcaklıkla ters orantılıdır. Sıcaklık arttıkça bağıl nem azalacağı için hava doyma noktasından uzaklaşır. Bağıl nem %100 olunca hava doyma noktasına ulaşır ve içindeki nem yoğunlaşarak yağış oluşur.
Türkiye’de bağıl nemin en fazla olduğu yer Karadeniz kıyılarıdır. Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde ise bağıl nem en azdır.
• Türkiye’de nem ve yağış kıyıdan iç kesimlere doğru gidildikçe azalır.
• Türkiye’nin yıllık ortalama yağış miktarı 600 mm civarındadır.
• Türkiye’de yağış dağılışı kısa mesafelerde büyük farklılık gösterir.
• Kıyı kesimlerde ve yüksek yerler fazla yağış alır, iç kesimler ve alçak alanlar az yağış alır.
• Dağların denize dönük yamaçları iç kesimlere göre fazla yağış alır.
• Güneydoğu Anadolu Bölgesi, sıcaklık ve buharlaşma fazla olduğu için, İç Anadolu Bölgesi’nden fazla yağış almasına rağmen Türkiye’nin en kurak bölgesidir.
• Türkiye’deki yağışların büyük bölümü yağmur şeklindedir. İç bölgelerde ve yüksek alanlarda kışın kar yağışı görülür.
• Dolu ilkbahar ve sonbaharda mevsimlerinde görülür. Çiy ilkbahar ve yaz aylarında, kırağı ve kırç ise sonbahar ve kış aylarında görülür.
Türkiye’nin en fazla yağış alan yerleri: Doğu Karadeniz (Rize-Hopa arası), Batı Karadeniz (Zonguldak-İnebolu arası), Menteşe Yöresi, Batı Toroslar, Hakkâri çevresi, Antalya Körfezi, Yıldız Dağları ve Hatay çevresi. Bu alanlar yıllık 1000 mm’nin üzerinde yağış alır.
Türkiye’nin en fazla yağış alan yeri Karadeniz Bölgesi’nde Rize çevresidir. (2300 mm)
Türkiye’nin orta derecede yağış alan yerleri: Akdeniz, Marmara, Ege, Doğu Anadolu bölgeleri ile İç Anadolu’nun kuzeyi ve Orta Karadeniz Bölümü yılda 500-1000 mm. arasında yağış alır.
Türkiye’nin en az yağış alan yerleri: Tuz Gölü çevresi, Iğdır Ovası, Konya Ovası, Ergene Havzası, Çoruh Vadisi, Malatya Ovası ve Güneydoğu Anadolu’nun güneyi. Bu alanlar yıllık 500 mm’den az yağış alır.
Türkiye’de en az yağış alan bölge İç Anadolu Bölgesi’nde Tuz Gölü çevresidir.
Türkiye’de Oluşumlarına Göre Yağış Tipleri
Orografik (Yamaç) Yağışları
Denizden gelen nemli hava kütlelerinin, kıyıya paralel uzanan sıradağların yamaçları boyunca yükselerek soğumasıyla oluşur. Bu yağışlar Kuzey Anadolu Dağları ve Toros Dağları’nın denize bakan yamaçlarında görülür.
Sıcak hava ile soğuk havanın karşılaşma alanına cephe denir. Farklı karakterdeki hava kütlelerinin karşılaşma alanlarında daha hafif olan sıcak havanın soğuk hava üzerinde yükselerek soğumasıyla oluşan yağışlara cephe yağışları denir. Kış aylarında Akdeniz, Ege ve Marmara bölgelerinde görülmektedir. Türkiye’de en fazla görülen yağış tipi cephe yağışlarıdır.
İç bölgelerde ısınıp yükselen nemli havanın soğumasıyla oluşan yağışlardır. Orta Anadolu’da ilkbahar mevsiminde Erzurum-Kars çevresinde yaz mevsiminde görülen bu yağışlara kırkikindi yağışı da denir.
Erzurum-Kars çevresi yaz mevsiminde yağış aldığı için çayır bitki örtüsü ortaya çıkmıştır. Buna bağlı olarak bu çevrede büyükbaş hayvancılık gelişmiştir.
Türkiye’de Sis Olayı ve Etkileri
Nemli hava kütlelerinin yeryüzüne temas ederek yoğunlaşmasıyla sis meydana gelir. Sis bulutların yeryüzüne temas etmiş halidir.
Türkiye’de en fazla sisli gün Marmara, Karadeniz, İç Anadolu ve Doğu Anadolu’da görülür.
Türkiye’de en az sisli gün Akdeniz, Güneydoğu Anadolu ve Ege Bölgesi’nde görülür. Bu yerlerde sisli gün sayısı birkaç günü geçmez.
Sis, kara, deniz, hava ve demiryolu ulaşımında aksamalara yol açar. Görüş mesafesini azaltarak trafik kazalarına yol açar. Hava kirliliğini artırarak insan sağlığını olumsuz etkiler ve solunum yolu hastalıklarına yol açar.
Türkiye’de bölgelere göre sis olayının en fazla görüldüğü mevsimler şöyledir:
Marmara’da ilkbahar mevsimi sis olayının en çok görüldüğü dönemdir. Karadeniz’de kıyı kesimlerde her mevsim, dağların denize dönük yamaçlarında yaz aylarında daha çok görülür. İç Anadolu ve Doğu Anadolu bölgelerinde ise kış ve ilkbahar aylarında sis olayı daha çok görülür.
Yağış rejimi, yağışın yıl içindeki aylara ve mevsimlere göre dağılışına denir. Türkiye’nin coğrafi konumu, yer şekilleri, sıcaklık, basınç gibi özelliklerine bağlı olarak farklı yağış rejimleri görülmektedir.