Mehmet Samsakçı Mezar Taşları Bir Algının İtikadın ve Estetiğin Ürünüdür(21.04.2018)
Yazar: aksahaberTarih: Nisan 21, 2018 Kategori: RöportajYorum Yok
”Mezar taşlarında yöresel şeyler aramayalım. Osmanlı kültürü şehirlerde biraz daha aristokrat şekilde yaşanmıştır ama o kültür kendisini taşrada da gösterir.” ‘Ölüme Açılan Estetik Kapı Türk Mezar Taşı Edebiyatı’ adlı kitabın yazarı Doç. Dr. Mehmet Samsakçı, Osmanlı mezar taşları ve kitabeler üzerindeki figürlerin anlamları üzerine Havva Tarhan’ın sorularını cevapladı.
Ölüme Açılan Estetik Kapı Türk Mezar Taşı Edebiyatı” adlı kitabın yazarı, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dekan Yardımcısı Doç. Dr. Mehmet Samsakçı ile Osmanlı mezar taşları ve kitabeler üzerindeki figürlerin anlamları üzerine konuştuk. Osmanlı mezar taşlarının kadın ve erkek olarak ayrıldığını ve bu farklılıkların kitabe başlıklarından kendini belli ettiğini ifade eden Samsakçı, mezar taşı kitabelerinde ölen kişinin mesleği hakkında semboller ve sanatsal figürlerin olduğunu söylüyor. Mesela kadın mezar taşlarında meyve figürlerinin kullanılmasının bereketi sembolize etmesinden kaynaklandığını dile getiriyor.
Osmanlı mezar taşları İslâmî – tasavvufi ölüm algısının somutlaşmış şeklidir. Mezar taşları bir algının, itikadın ve estetiğin ürünüdür. İslâm ve onun estetik yorumu olan tasavvuf, ölümü bir feci son olarak görmez. Mezar, maddi hayatın sonu fakat manevi hayatın devamı yani başka plandaki sonsuz bir hayatın kapısıdır.
Mezar taşları kadın ve erkek olarak ayrılır. Bir kabristana gittiğinizde kadın ve erkek mezar taşları kendini gösterir. Erkek mezar taşlarının üzerinde mutlaka bir başlık vardır. Bunlar da kendi içerisinde bölümlere ayrılır; kâtibi sarık, örfi sarık gibi… Eğer başlıkta bir kavuk varsa belli ki o bir sadrazam veya devlette görev yapmış biri, fesliyse biliyoruz ki II. Mahmut sonrasında vefat etmiş, çünkü fes II. Mahmut ile geldi. Bazı mezar taşları ise dümdüz bırakılmıştır, bunlar da cellatlarındır. İnsanlar orada kimin yattığını bilip de beddua etmesin diye dümdüz bırakılmıştır.
Kitabınızı biraz konuşalım… Yazma aşaması nasıldı ve Osmanlı mezar taşları üzerine nasıl bir araştırma yaptınız?
Esasında ben bir edebiyatçıyım; Türkoloji’yi bir bütün olarak gören, yeni Türk edebiyatına ait olan eseri tahrir ve tenkit ederken, onun klasik Türk edebiyatına bir yansıması olup olmadığını merak eden birisiyim. Bu konu beni 2012 yılında uğraştırmaya başladı. Kitaba, mezar taşları edebiyat değeri olarak ne barındırıyorlardiye başladım.
Şiirli olanlara da şöyle bir tipoloji oluşturulabilir. İlk önce ölüm ve hayat hakkında yazılır; insanın hayattayken ölüme hazırlanması gerektiğinden bahsedilebiliyor. Birkaç mısra, beyit söylenerek; ‘Mehmet ve Hüseyin Efendi de sayılı nefeslerini tüketti ve gitti. Şöyle iyiydi, böyle iyiydi, şu işleri yaptı.’ En son olarak tarih düşülüyor. Tarih düşürmek ise Arap harflerinin rakamsal değerlerinden faydalanılarak bir hadisenin tarihini sabitlemektir.