Beşto Yılmaz Beştepe | Azepşoğlu Gudeberd
13 Nisan 2018 Cuma Saat 23:45
Efsane hikayeler,şarkılar tarihi değerin yanında, görgü kuralların belirlenmesinde de büyük önem taşıyor. АдыгэлI хашэркъым! (Adığelh xaşerkhım) ya da Уэркъ хашэркъым! (Work xaşerkhım) deyişi Adığe adam veya soylu Work başkalarının sırrını ifşa etmez anlamındadır.
Bu deyişler,her gördüğün duyduğun anlatılmaz, şahit olduğun olay ifşa edilmez ile açıklanabilir. хашэ (xaşe) gizli tanıktır. Bir suçun ayrıntıları, suçlunun kimliğini bilen, şahit olduğu olayı açıklaması ,ifşa etmesi diğer insanlar tarafından hoş karşılanmaz,saygı görmez,muhbirlik,hainlik olarak değerlendirilirdi.
Adıge xabze tarafından uygun bir davranış olarak belirlenen bu deyiş ile ilgili, ünlü folklor araştırmasıcı Kardanguş Zıramuk’un derlemeleri arasında yer alan Kabardeyde Talostan’ın prenslik döneminde gerçekleştiği tahmin edilen aşağıdaki olay bu geleneğin bir örneğidir.
Pşı (prens) Talostan öldürülür. Faili meçhul bulunamaz. Azepşoğlu Gudeberd dışında başkasının öldürmediğine inanılır. Gudeberd’in öldürülmesine karar verilir. Gudeberd biliyordu pşi Talostan’ı kimin öldürdüğünü,bilmesine rağmen açıklamıyordu. “АдыгэлI хашэркъым!” (Adıgel xaşerkhım yada “Уэркъ хашэркъым!” (Work xaşerkhım) deyişi nedeniyle, öldürenin kimliğini açıklamamak için ülkeyi terk etmeye karar verir. Azepş oğlu Kabardey’i terk eder,Kırım’a yerleşir.
Kırım’da Azepşoğlu Gudeberd cesareti,yiğitliği,insanlığı ile nam salar. Namı duyulunca düşmanlarıda oluşur. Düşmanları Azepş oğlunu öldürmek için fırsat kollamaya başlarlar. Ancak, bir dikkatsizliğini yakalayamazlarsa güçleri de yetmeyeceğini de biliyorlardı. Düşmanları, “Öldüremiyorsak Kırımı terk ettiririz” -diye düşünürler.
Kabarde’den gelmiş misafirimiz olduğunu hatırlatırsak, o da anlar terk eder diye düşünürler.
Düşmanları hepsi anlaşmışlardı. Nerede karşılaşsalar,
-“Hoş geldin misafirimiz! Nasılsın ? ne var ne yok misafirimiz” – diye misafirliğini hatırlatıyorlardı.
Gudeberd bu durumda Kırım’da kalamayacağını, kendi ülkesine dönmenin zamanı geldiğini anlar. Kabardey’e geri döner ve pşı Talostan’ı öldüren ailenin Hac'eşe (misafirhane) konuk olur.Aile telaşa kapılır.
-Pşı’yı öldürdüğümüzü açıklar. -diye
-Öldürürsek açıklayamaz. -diye öldürmeye karar verirler.
Gudeberd bu durumu fark eder ve Talostan ailesinin Hac'eşe geçer.
-Pşı Talostan’ı öldüren Hac'eşımıze geldi öldürelim denince,ailenin büyüğü buna karşı çıkar.
-“Konuşturulmayan öldürülmez”. Pşı’yı öldürmüş olsa, Hac'eşımıze gelmezdi. der.
-Pşı’yı öldüren ben değilim, pşı’yi öldüren bu gece köyü terk edendir. der.
Pşı’yi gerçekte öldüren kişi o gece köyü terk etmiştir. Azepş oğlu Güdeberg de tekrar evine yerleşir.
Azepşoğlu Gudeberd’in yaşadığı dönem 17.yy da Talostan’ın büyük prens olduğu dönem olarak tahmin ediliyor. Azepş oğlu Gudeberd ülkesini terk ettiği zamandan beri, Adıgelh xaşerkhım” sözü Çerkeslerin (Adıgelerin) bir geleneği olarak günümüze kadar gelmiştir.
Bu yazı toplam 2212 defa okundu.
-- Yazara Ait Diğer Köşe Yazıları -- 27.03.2018 - Work Xabze:Soylu Şövalyenin Yasası 01.03.2018 - Yazı Dili (Тхыбзэ)-14 Mart Çerkes (Adığe) Yazı Dili ve Edebiyatı Günü 15.02.2018 - Çerkes (Adığe) Destanı Nartlar ve Coğrafyası 02.02.2018 - Adığelerde Namıs-Saygınlığın Doğası ve İşlevleri
TSEY A.Mert bey
Bu hikaye, yazıda da belirttiğin gibi ünlü folklor araştırmacısı Kardanguş Zıramuk’un Çerkesçe(Adıgebze) derlemelerinde geçen bir hikayedir. Türkçe yazılmış kaynak anlamında soruyor iseniz,bu hikayenin Türkçe yazılmış olarak bir yerde rastlamadım.
16 Nisan 2018 Pazartesi Saat 11:13
Yılmaz bey bu hikayeleri derlediğiniz bir kaynak varsa bizimle paylaşır mısınız sakıncası yoksa?
15 Nisan 2018 Pazar Saat 22:44