Koç katımı ve saya bayramı
KOÇ KATIMI TÖRENLERİ
Anadolu'da koç katımı 1 Ekim ile 20 Kasım arasında değişen tarihlerde gerçekleştirilir.Katım tarihinden bir - iki ay önce koçlar sağmal sürüsünden ayrılır.Hemen her yerde koç katımının yapıldığı ilk gün törenlerle bir bayram havası içinde geçer.
Köy halkı o gün köy meydanında ya da harmanda davul ve zurnalarla toplanır.Çobanlar süslenmiş, kınalanmış koçları dişi koyunların içine bırakırlar.Bazı yerlerde bu sırada hoca dualar okur.
Koç katımı,kapsadığı birtakım töreler,inanışlar ve büyüsel işlemler de ayrı bir önem taşır.Katımdan önce koçların üstüne erkek çocuk bindirilirse döl zamanı erkek kuzu,kız çocuk bindirilirse dişi kuzu doğacağına;koçlar katıma götürülürken yolda erkeğe rastlanırsa kuzuların erkek,kadına rastlanırsa dişi olacağına;ilk sürüye katılan koç bir kara koyun seçerse kışın yumuşak,ak koyun seçerse şiddetli olacağına,bazı yerlerde de tam tersine inanılır.Koçun ala koyun seçmesi orta şiddette bir kış yaşanacağına alamet sayılır.
Koç katımından sonra çobanın boy abdesti alması gerekir.Eğer yıkanmadan sürünün içinde gezerse doğacak kuzuların sakat olacağına inanılır.O gün sürünün içinde boş kapla dolaşılırsa kuzulayacak koyunların sütünün kıt olacağına inanılır.
Saya,koyun yüzü,duvar yüzü deyimleriyle de anlatılan bu bayram koç katımından yüz gün sonra kutlanır.Koyunların gebelik süresi 150 gündür.Koç katımından 100 gün sonra anasının karnında kuzunun canlandığına,tüylerinin çıkmaya başladığına inanılır.
Bu güne bunun için davar yüzü ya da koyun yüzü denir.Saya bayramı koç katımına göre daha canlı eğlencelerle kutlanır.Gece düzenlenen eğlenceler şu bölümlerden oluşur:
1)Çobanlar,onlara katılan çocuklar ve gençler garip kıyafetler giyerek kapı kapı dolaşırlar.Sayacı sözleri adı verilen tekerlemeleri söyleyerek yiyecek ve bahşiş toplarlar.
2)Kimi yerlerde kapı önlerinde oyunlar çıkartılır.Bu oyunlardan birinde Arap ve İhtiyar olan iki kişi kavga ederler ve ihtiyar ölmüş gibi yapar. İhtiyar ağzına yiyecekler konarak yeniden diriltilir.
3)Evden eve gezmeler sona erince toplanan yiyeceklerle yemek hazırlanır ve sayacılar hep birlikte yemek yerler.Sabaha kadar çalıp söyleyerek eğlenirler.
Beş aylık bir süreye yayılan çoban bayramlarının bu son kesimi,sayadan 50 gün sonra, koyunlar kuzulamaya başladığı günlere rastlar.Anadolu'da kuzuların doğması bazı geleneklerin eşliğinde törenlerle kutlanır.Ama bu olaya bir bayram niteliği vermek yanlış olur.
Sivas,Malatya, Kars, Erzincan ve çevresinden alınan bilgilere göre kimi yerlerde kuzular doğduğu zaman çobanlar evden eve dolaşarak sürü sahiplerinden hediyeler toplarlar.Doğan ilk kuzuları köye götüren çobana bahşişler verilir.
Bazı yerlerde ise döl zamanı yaklaşınca çoban sürüyü köyün yakınında bir yerde otlatır;kuzuların doğduğu haberini sürü sahiplerine bir haberci ile bildirir;koyun sahipleri çobana yemiş,çerez gibi yiyecekler (dölcek) götürürler.Kuzular çoğalıp dölcek yığılınca çoban,akşam köye gider ve bunları çocuklara dağıtır.
Döl zamanı ile ilgili bazı inanış ve yasaklar vardır.O gün evden komşulara tuz ve ateş vermek iyi değildir.Dölden iki ay öncesinden başlayarak komşulara hamur mayası,tuz,ateş,yün tarağı vermek uğurlu sayılmaz,hayvanlara zarar verir.
Toplam : 1.939.723