50 Yıl Önce Uzaya Füze Göndermek İçin Kolları Sıvayan Türkler ve Pek Bilinmeyen Yerli Füze Seferberliği - Ekşi Şeyler
UZAY 27 Mart 2017
157b OKUNMA 1819 PAYLAŞIM
Sözlük yazarı 'hayvan pandikoglu' ülkemizde uzaya füze gönderebilmek için yapılan çalışmaları paylaşmış. Mars'ta yaşam alanı yaratmak için çalışılan şu günlerde bizim 50 yıl önceki mücadelemizi dinliyoruz.
kirkor divarcı, bandırma füze kulübü, ilk türk füzesi marmara-1 ve diğerleri
günümüzde yerli tank ve yerli uçak tartışmaları yapıladursun, bundan 50 küsur yıl önce türkiye'de günümüzde büyük ölçüde unutulmuş bir yerli füze seferberliği başlamış. oynatalım görelim.
yıl 1959, yani sputnik'in uzaya gönderilmesinden 2 yıl sonrası. yer bandırma. 1953 yılından beri akılları bu işlerle meşgul olan ve sputnik'in uzaya yollanması üzerine iyiden iyiye heyecanlanan şehit mehmet gönenç lisesi öğrencileri güngör gezer, artuğ sayıner ve osman caran, yanlarına arkadaşları atilla yedikardeşler ve adnan zambak'ı da alıp günümüzde bile yapılsa uçuk ve çılgın bir proje olduğu düşünülebilecek bir işe imza atarak lise bünyesinde bandırma füze kulübü'nü kurarlar. kulüp kısa süre sonra bandırma havacılık ve uzay araştırma derneği adında bir tüzel kimliğe kavuşarak resmen liseden bağımsız bir dernek hâlini alır.
ilk bakışta ilginç olsa da kaybetmeye mahkûm bir oluşum gibi görünen bu kulüp, katılan gençlerin ve özellikle de sonradan katılan kirkor divarcı'nın üst düzey teknik bilgisi ve hummalı çalışmasıyla gerçekten füze tasarlayabilecek duruma gelecektir. bu işe baş koyan divarcı, nişanlısıyla evlenebilmek için biriktirdiği 400 lirayı da seve seve bu işe yatırır ve arkadaşlarıyla birlikte kolları sıvar.
gençlerin derneğin kuruluşundan kısa süre sonra tasarladıkları 3 kiloluk minyatür füze pek başarılı olmaz ve ancak 40 metre yüksekliğe kadar çıkarak denize düşer. 10 ekim 1959'da yapılan bu deneme genellikle alayla karşılansa da olumlu tepkiler de alır. füzeci gençler kendilerini alaya alanlara kulaklarını tıkayıp çalışmalarına devam ederler. bir başarısız deneme daha yapan gençler 1960 yılının şubat ayındaki üçüncü denemelerindeyse füzeyi 750 metre yüksekliğe çıkarmayı başarmıştır. bu deneme sınırları aşarak yabancı ülkelerin medyasında da kendine yer bulur. füzeci gençler artık yaptıkları işin ülke sınırlarını aşmış olmasının verdiği özgüvenle hareket etmektedir. bu dönemde derneğin adı bandırma havacılık ve astronomi roket kulübü olarak değiştirilir.
24 mayıs 1962 tarihinde derneğin ankara şubesi açılır ve bu aşamada füzecilerin çalışmaları türk silahlı kuvvetleri tarafından yakından izlenmeye başlamıştır. bu dönemde kirkor divarcı'nın tasarladığı marmara-1 füzesi itü tarafından onaylanır,
ve türk silahlı kuvvetleri'nin de devreye girip destek vermesiyle zafer bayramı'nda fırlatılır.
kısa süre sonra yapılan marmara-2 denemesindeyse o ana kadarki hız rekoru kırılır. füze o kadar hızlı kalkış yapmıştır ki atış sahasının yakınlarına kurulan rasat kuleleri füzeyi takip edemez ve füze kaybolur ve asla bulunamaz. başarılı test atışları zincirinde marmara-2'yi hürriyet-1 ve hürriyet-2 füzeleri izler. marmara-3 denemesinde füzenin havalanamaması can sıksa da füzecilerin şevkini kırmaz. bir fiyasko olan marmara-3'ün aksine marmara-4 tam 5415 metre yüksekliğe kadar çıkarak müthiş bir başarı sağlar ve füzecilerin doğru yolda olduğu ve füzenin askeri amaçlarla kullanılabilecek duruma gelmesinin yakın olduğu izlenimini uyandırır.
işte bu noktada olan olur ve her şeyi tepetaklak eden bir gelişme yaşanır. 1963 yılı itibarıyla tüm proje planları kirkor divarcı'nın evinde tutulmaktadır. her şey bu kadar iyi giderken divarcı'nın evinde bir yangın çıkar ve projeye dair tüm yazılı belgeler bu yangında kül olur. yangının nasıl çıktığına dair bir ipucu bulunamaz. bu yangının yalnızca şanssızlık eseri olduğuna inanmayan kirkor divarcı'nın morali fena hâlde bozulur. olaydan çok etkilenir ve emeklerinin boşa gitmesi üzerine füze çalışmalarına bir daha başlamamak üzere son verir.
yangından sonra füzecilerin kurduğu dernek havacılık ve uzay araştırma derneği (huzad) adı altında faaliyetlerine devam eder ve günümüzde de yaşamaktadır.
sirius, vega ve hayata geçirilen 300 km menzilli ata-1 roketi gibi kayda değer projelere imza atsa da 4 yılda müthiş mesafe kaydeden füze çalışmalarını aynı hızda devam ettirememiştir.
bu bağlamda ülkenin gündemine daha 60lı yıllarda giren ve çok hızlı ilerleyen yerli füze projesi kirkor divarcı'nın işten el etek çekmesiyle öksüz kalmıştır.