Destan nasıl bir edebi türdür? - UZMANTV
Destanlar eski çağlarda savaş, göç, afet gibi önemli olayların etkisiyle söylenmiş yiğitlik öykülerinin de dile getirildiği uzun manzum şiirlerdir.
Olayların toplumda derin izler bırakması, kişilerin seçkin ve çok olması olay ve kişilerin olağanüstü nitelikler göstermesi, milli dil ve nazım şekilleriyle söylenmesi destanların ortak özellikleri olarak nitelendirilebilir.
Destanlar 3 safhada oluşur. 1.si doğuş safhasıdır. Bu safhada milletin hayatında iz bırakan önemli tarihi ve sosyal olaylar, bu olaylar içinde yüceltilmiş efsanevi kahramanlar görülür. 2.si yayılma safhasıdır. Bu safhada söz konusu olay ve kahramanlıklar sözlü gelenek yoluyla yayılır. Anlatılanlar böylece kuşaktan kuşağa geçer. 3. safha derleme safhasıdır. Bu safhaya toplama safhası da denir. Bu safhada sözlü gelenekte yaşayan destanı, güçlü bir şair, bir bütün halinde derleyip manzum olarak yazıya geçirir. Çoğu zaman bu yazıların kim tarafından derlendiği ve yazıya geçirildiği belli değildir.
Türk destanları, islamiyetten önceki destanlar ve islamiyetten sonraki destanlar olmak ikiye ayrılır. Destanlar oluşumları bakımından ise doğal destanlar ve yapay destanlar olmak üzere ikiye ayrılırlar: 1.si Doğal Destanlar: Toplumu derinden etkileyen olaylar sonunda, halk arasında kendiliğinden oluşan uzun şiirlerdir. Genellikle daha sonraları bir şair tarafından derlenip düzenlenir. Bu tür destanlar ulusların tarihlerini tanıma bakımından önemlidir.
Dünya edebiyatındaki bazı doğal destanlar şunlardır: Sümer Edebiyatı: Gılgamış (Bilinen ilk destan), İspanyol Edebiyatı: Le Cid (Pierre Corneille), Hint Edebiyatı: Mahabbarata ve Ramayana, Yunan Edebiyatı: İlyada ve Odysseia (Homeros), İran Edebiyatı: Şehname (Firdevsi), Fin Edebiyatı: Kalavela (Lönrot), Alman Edebiyatı: Nibelungen, İngiliz Edebiyatı: Beowulf, Rus Edebiyatı: Igor, Fransız Edebiyatı: Chanson de Roland, Japon Edebiyatı: Sinto.
2.si Yapay Destanlar: Bir ulusu ilgilendiren, önemli tarihi bir olayın yıllar sonra, destan kurallarına uygun olarak bir ozan tarafından yazılmış şiirlerdir. Dünya edebiyatının ünlü yapay destanları şunlardır: İngiliz edebiyatı : Kaybolmuş Cennet (J. Milton), İtalyan edebiyatı : Kurtarılmış Kudüs (T. Tasso), İtalyan edebiyatı : Çılgın Orlando (Ariosto), İtalyan edebiyatı : İlahi Komedya (Dante), Üç destanı Türk edebiyatının yapay destanlarına örnek olarak verebiliriz: Üç Şehitler Destanı (Fazıl Hüsnü Dağlarca), Genç Osman Destanı (Kayıkçı Kul Mustafa), Çanakkale Sehitlerine (Mehmet Akif Ersoy)