“Altyn asyr” türkmen köli – egsilmez bereketiň çeşmesi
Hormatly Prezidentimiziň parasatly we öňdengörüjilikli syıasaty netijesinde Berkarar döwletimiziň bagtyıarlyk döwründe milli ykdysadyıetimiziň pudaklaıyn düzüminiň diwersifikasiıa ıoly bilen ösdürilmegi, hususy telekeçiligiň döwlet tarapyndan goldanylmagy, täze iş ıerleriň döredilmegi, raıatlaryň sosial-durmuş taıdan goraglylygynyň güıçlendirilmegi netijesinde ilatyň ıaşaıyş-durmuş derejesi günsaıyn ıokarlanıar. Hormatly Prezidentimiziň esasy aladasy ıurdumyzy ykdysady taıdan ösen döwletleriň hataryna goşmak bilen halkymyzyň bolelin, agzybir we asuda durmuşda ıaşamagyny gazanmakdyr. Arkadagymyzyň çekıän bu ıadawsyz aladalaryna jogap edip ıurdumyzyň ilaty hem arassa we halal zähmet çekıärler.
Bu babatda ıurdumyzda ähli gerekli zerur şertler döredilendir. Şunuň bilen bir hatarda, ıurdumyzyň sebitleriniň ykdysadyıetiniň toplumlaıyn we gyradeň ösdürilmegi babatynda Arkadag Prezidentimiziň alyp barıan adyl we öňdengörüjilikli syıasatynyň netijeli guraly hökmünde uzakmöhletleıin taslamalary we başlangyçlary bellemek zerurdyr. Muňa aıdyň mysal görnüşinde ıer we suw serişdelerinden netijeli peıdalanmaga, goşmaça suw gorlaryny döretmäge we daşky gurşawy gowulandyrmaga niıetlenen örän iri taslama, ıagny “Altyn asyr” türkmen kölüne aıratyn orun degişlidir. Bu taslamada daşky gurşawy goramak, tebigata aıawly çemeleşmek, geljekki nesiller üçin baı tebigatymyzyň gözelligini we baılygyny saklamak, ony has hem gözelleşdirmek, şoňa görä-de tebigy serişdeleri netijeli we rejeli peıdalanmagyň hasabyna ykdysadyıetimiziň ıokary ösüş depginlerini gazanmak, ekologiıa howpsyzlygyny üpjün etmek we öňde goıulan wajyp wezipeleri çözmek kesgitlenendir.
Häzirki wagtda ıurdumyzda ilatymyzy we ähli hojalyk pudaklarymyzy doly üpjün etmek üçin ıeterlik möçberde suw gorlarymyz bar. Dünıäniň iň uly çölleriniň biri hasaplanıan Garagumda asyryň iň iri gidrotehniki desgasyna öwrülen “Altyn asyr” Türkmen köli döredildi. Bu kölüň gurluşygy diňe zeıakaba-zeıkeş suwlaryny akdyrmaga niıetlenendir. Altyn asyr Türkmen köli Aziıa yklymynda iň uly çöl hasaplanıan Garagumda dörän täsin bir gudratdyr.
“Altyn asyr” Türkmen kölüniň ıurdumyzyň ykdysady kuwwatyny artdyrmakda, oba hojalygynyň ekerançylyk we maldarçylyk pudaklaryny ösdürmekde, azyk önümleriniň öndürilişini artdyrmakda we döwletimiziň azyk howpsuzlygyny durnukly üpjün etmekde, halkyň durmuş hal-ıagdaıyny gowlandyrmakda, täze iş orunlaryny döretmekde ähmiıeti örän uludyr. “Altyn asyr” Türkmen kölüniň kenar ıakalarynda ıakyn geljekde täze şäherçeler, etraplar, obalar dörär.
İurdumyzyň oba hojalygynda maldarçylyk pudagyny ösdürmäge, mallaryň baş sanyny artdyrmaga mümkinçilik berjek “Altyn Asyr” Türkmen kölüniň we köle barıan akabalaryň zeı suwlaryny peıdalanyp, düza çydamly, şor toprakda ösmäge ukyply ot-iımlik galofit ösümlikleri ösdürip ıetişdirmegiň mümkinçiliklerini öwrenmek boıunça hem alymlarymyz ylmy-barlag işlerini geçirdiler. Deslapky netijeler, şora çydamly ıabany ot-iımlik ösümlikleriň birnäçe görnüşleri ekilip, tomus aılary 2-3 gezek zeıakaba suwlary bilen suwarylanda gektardan 7-8 tonna çenli hasyl almaga mümkinçiligiň bardygy barada maglumatlar berilıär. Onuň netijesinde, örileriň hasyllylygyny ıokarlandyrmaga, şeıle-de uzak örülerde gyşladylıan mallar üçin ätiıaçlyk ot gorlaryny ıerinde taııarlamaga mümkinçilik döreıär. Munuň özi bolsa, medeni zonadan, uzak örülere müňlerçe tonna ätiıaçlyk ot-iımleri daşamak üçin edilıän transport çykdajylary tygşytlamaga, hem-de, mallaryň baş sanyny abat saklamaga ıardam edıär.
“Altyn asyr” Türkmen kölüniň gurluşygy tebigaty goraıyş çäreleri bilen utgaşdyrylıar. Şeılelikde, akdyrylıan zeı suwlarynyň hilini gowulandyrmak üçin ony biologik usulda (ıokary derejeli ösümlikleriň kömegi bilen) arassalamak, göz öňünde tutulıar. Şu maksat bilen hem suw äkidiji ugurlarynyň uza boıuna(ıol ugry) biologiki arassalaıjy meıdanlar döredilıär. Akymlaryň ahyrky birleşıän ıerinde bolsa (aşak akym) biologiıa meıdanlary döredilip, bu biologik usullar özüni doly ödär.
“Altyn asyr” Türkmen kölüne gyzyklanma , onuň ähmiıetine bilesigelijilik barha artmak bilen, 2010-njy ıylyň 24-nji martynda “Awaza” Milli syıahatçylyk zolagynda bolup geçen “Altyn asyr” Türkmen kölüniň sebitiň ekologik ıagdaıyny gowlandyrmakdaky ähmiıeti” atly Halkara maslahatynda munuň şeıledigini äşgär etdi. Maslahata dünıäniň 16 ıurdyndan alymlaryň we bilermenleriň180-den gowragy gatnaşdy. Suw serişdelerini peıdalanmagy, sebitde tebigy ekologiıa ulgamyny gorap saklamagy halkara derejesinde üpjün etmek, bu ulgamda ıer ıüzünde gazanylan ylmy başlangyçlary we öňde baryjy tejribäni ornaşdyrmak maslahatyň esasy meselesi boldy.
“Altyn asyr” Türkmen kölüniň maldarçylygy ösdürmekde hem ähmiıeti uludyr. Öri meıdanlara oba hojalyk maksatly ıerleriň bir görnüşi hökmünde aıratyn orun berilıär. Öri meıdanlar ıurduň esasy milli baılygydyr. Häzirki wagtda Türkmenistanda öri meıdanlar 38,1 million gektar meıdany tutıar we öri meıdanlarynda 17 milliondan gowrak goıundyr-geçi, 123,2 müň düıe bakylıar. Maldarçylygy ösdürmek we oba hojalyk önümlerini gaıtadan işlemek boıunça taslamalary maliıeleşdirmek işini döwlet (“Daıhanbank” ) we paıdarlar täjirçilik (“Rysgal”, eıesi Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesi) banklary 10 ıyl möhlete çenli ıeňillikli karzyň (ıyllyk 1-2%) hasabyna amala aşyrylıar.
Oba hojalyk önümlerini öndürijileri maliıe taıdan goldamak, Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň çözgütlerinden gelip çykıan wezipeleri ıerine ıetirmek, oba hojalygyna innowasiıalary, döwrebap tilsimatlary we öňdebaryjy usullary ornaşdyrmak, ıerleriň hasyllygyny ıokarlandyrmak, oba ilatynyň ıaşaıyş-durmuş şertlerini has-da gowulandyrmak hem-de täze iş orunlaryny döretmek maksady bilen, 2018-nji ıylyň 12-nji oktıabrynda Türkmenistanyň hormatly Prezidenti “İurdumyzda oba hojalyk önümlerini öndürijileri maliıe taıdan goldamak hakynda” karara gol çekdi. Ona laıyklykda, Türkmenistanyň ygtyıarly banklaryna daıhan birleşiklerine, daıhan hojalyklaryna, oba hojalyk paıdarlar jemgyıetlerine, oba hojalyk ylmy-barlag inistitutlaryna, mülkdarlara, kärendeçilere, oba hojalyk önümlerini öndüriji hususy telekeçilere we döwlete dahylsyz ıurdiki şahslara – dahyllylara:
- oba hojalyk tehnikalaryny, gurallaryny we abzallaryny hem-de oba we suw hojalygynda ulanylıan ekskawatorlary hem-de buldozerleri, suwy tygşytlaıjy tehnikalary, enjamlary, suwaryşda ulanylıan geçirijileri satyn almak üçin ıyllyk 1 göterim bilen, olaryň ulanyş möhletinden ugur alyp, 10 ıyla çenli möhlete her ıylda deň paılarda gaıtarmak şertlerinde;
- maldarçylygy we guşçulygy ösdürmek, oba hojalyk önümlerini öndürmek, gaıtdan işlemek we hyzmatlary ıerine ıetirmek bilen bagly maıa goıum taslamalaryny maliıeleşdirmek, şeıle hem esasy serişdeleri we emläkleri satyn almak üçin ıyllyk 5 göterim bilen 10 ıyla çenli möhlete ıeňillikli karzlary bermäge ygtyıar berildi.
Hormatly Prezidentimiziň bu taryhy kararyny ıerine ıetirmek we oba hojalyk önümlerini öndürijileri maliıe taıdan goldamak maksady bilen, 2018-nji ıylyň noabr aıynda Türkmenistanyň Merkezi banky tarapyndan “İurdumyzda oba hojalyk önümlerini öndürijilerine ıeňillikli karzlary bermegiň Tertibi” tassyklanyldy we ähli bank edaralaryna ıetirildi.
Häzirki wagtda Türkmenistanyň ygtyıarly banklary tarapyndan milli we daşary ıurt pulunda daıhan birleşiklerine, daıhan hojalyklaryna, oba hojalyk paıdarlar jemgyıetlerine, oba hojalyk ylmy-barlag institutlaryna mülkdarlara, kärendeçilere, oba hojalyk önümlerini öndüriji hususy telekeçilere we döwlete dahylsyz edara görnüşli taraplara – dahyllylara oba hojalyk tehnikalaryny, gurallaryny we abzallaryny hem-de oba we suw hojalygynda ulanylıan ekskowatorlary hem-de buldozerleri, suwy tygşytlaıjy tehnikalary, enjamlary, suwaryşda ulanylıan geçirijileri satyn almak üçin hem-de maldarçylygy we guşçulygy ösdürmek, gaıtadan işlemek we hyzmatlary ıerine ıetirmek bilen bagly maıa goıum taslamalaryny maliıeleşdirmek, şeıle hem esasy serişdeleri we emläkleri satyn almak üçin ıeňillikli karzlary bermek arkaly maliıe goldawy berilıär.
Hormatly Prezidentimiziň taısyz tagallalary bilen döwlet tarapyndan berilıän maliıe goldawyndan Altyn Asyr Türkmen kölünde, onuň ıanaşyk ıerlerinde we daş töwereginde önümçilik taslamalary amala aşyrıan taraplaryň we oba hojalyk önümlerini öndürijileriň peıdalanmaklary üçin amatly şertler döredilendir. Bu bolsa öz gezeginde oba hojalygyna innowasiıalary, döwrebap tehnologiıalary we öňdebaryjy usullary ornaşdyrmagyň hasabyna ıerleriň hasyllylygyny ıokarlandyrmaga, şol sanda ıerlerden rejeli peıdalanmaga, ulanylmaıan ıerleri özleşdirmäge we ıurdumyza daşary ıurtlardan getirilıän önümleriň ornuny tutıan önümleriň öndürilişini hem-de ıurdumyzda öndürilıän önümleriň daşary ıurtlara iberilıän möçberini artdyrmaga, ilatyň ıaşaıyş şertlerini has-da gowulandyrmaga, täze iş orunlaryny döretmäge we önüm öndürijileriň girdejilerini artdyrmaga mümkinçilik berer.
Şu ıylyň 8-nji maıynda bolsa Gahryman Prezidentimiziň ak pata bermeginde “Altyn asyr” türkmen kölüniň sebitinde ıerleşjek täze, döwrebap obanyň gurluşygynyň düıbi tutuldy. Bu sebitde ägirt uly taslamanyň düıbüniň tutulmagy ıurdumyzda amala aşyrylıan durmuş-ykdysady özgertmeleriň esasy ugry bolup durıar. Sebäbi suw serişdelerini netijeli we rejeli peıdalanmak, tebigy aıratynlygy we biologik dürlüligi saklamak, topragyň şorlaşmagyna we çölleşmä garşy göreşmek Türkmenistanda alnyp barylıan ekologiıa howpsuzlygy babatyndaky esasy ädimlerdir. İakyn geljekde kölüň kenar ıakasynda täze döwrebap obalaryň gurulmagy bu sebitde bagtyıar durmuşyň rowaçlanmagyna, maldarçylyk, balykçylyk we ekerançylyk pudaklarynyň geriminiň giňemegine şeıle hem ilatyň iş bilen üpjünçiliginiň artmagy netijesinde müňlerçe maşgalalaryň hal-ıagdaıynyň has hem gowlanmagyna şert döreder. Hormatly Prezidentimiziň belleışi ıaly, döwrebap obanyň gurluşygy iki tapgyrda alnyp barylyp, ol 2025-nji ıylda doly tamamlanar. Guruljak täze oba döwrebap şäher bilen bäsleşip, bu ıerde raıatlaryň zähmet çekmegi, ıaşamagy we erkana dynç almaklary üçin ähli şertleriň döredilmegi göz öňünde tutulıar. Bu täsin desganyň gurulmagynyň ykdysady taıdan örän peıdalydygy ylmy taıdan doly subut edilendir. Nesip bolsa, bu taslamany durmuşa geçirmek üçin gönükdirilıän uly möçberli maıa goıumlar ıakyn geljekde Watanymyzyň ykdysady kuwwatyny berkitmäge, ilatymyzyň sagdyn we bagtyıar ıaşamagyny üpjün eder.
Bu taryhy waka geljekde nesiller boıy onuň hözürini görmäge, ıurdumyzyň gülläp ösmegine uly şert döreder.
Halkymyzyň agzybir, bolelin ıaşamagy üçin ıadawsyz aladalary edıän Arkadag Prezidentimiziň jany sag bolsun, ömri uzak bolsun! Il-ıurt bähbitli alyp barıan tutumly işleri barha rowaçlansyn!
İöriteleşdirilen bank mekdebiniň mugallymy