GÜMRÜK HAMAMI |
Erzurum Gölbaşı semtinde, Gümrük Camii güneyinde, Gümrük hanının batısında yer alır. Üzerinde kitabe bulunmayan yapının kesin inşa tarihi bilinmemektedir. Bu hamam, Gümrük Camiinin vakfı olup,1130 H./1718 M. yılında Hacı Bektaş oğlu Hacı Derviş İbrahim tarafından yaptırılan camiye vakfedilmiştir. Hamam, caminin yapıldığı tarihlerde inşa edilmiştir.
Hamam, soyunmalık, ılıklık, sıcaklık ve külhan bölümlerinden oluşan, tek fonksiyonlu bir plan şemasına sahiptir. Hamama günümüzde ana eksen üzerinden yana kaydırılmış olan bir girişle ulaşılmaktadır.
Hamamın soyunmalık kısmı, köşelerde tromplara oturan kubbe ile örtülüdür. Girişin sağ tarafında küçük bir geçitle ulaşılan üzeri kubbe ile örtülü iki soyunma hücresi bulunmaktadır.
Ilıklık bölümünün üzeri, ortası kubbe, yanları çapraz tonozla örtülmüştür. Ilıklığın kuzeyinde bulunan kubbeli bölüm ise tuvalet olarak değerlendirilmiştir.
Sıcaklık bölümü üç eyvanlıdır. Sıcaklığın köşelerinde bulunan halvet hücrelerinden doğudaki büyük, batıdaki küçük kubbe ile örtülmüştür. Göbektaşının bulunduğu orta mekan büyük bir kubbeyle, eyvanlar tonozla örtülmüştür.
Hamamın beden duvarlarında moloz taş ve kesme taş, örtüsünde tuğla malzeme kullanılmıştır.
Gümrük Hamamı Planı (R.H.Ünal)
A. Zeynel, XIX-XX. Yüzyıl Erzurum Ekonomisi
H.Yurttaş,H.Özkan, Z.Köşklü vd. Yolların, Suların ve Sanatın Buluştuğu Şehir Erzurum