Bilimsel Bakışla 'Şarj' İşlemi
Fırat Karakaya — 4 yıl önce
Cihazlarımız her ne kadar kullanışlı, stabil ve ‘akıllı’ olsalar da pillerimiz akıl dağıtılırken şemsiye tutmuş gibiler. Bu yazıda bilimsel olarak şarj işleminin neler içerdiğini anlatacağız.
Pillerin şarjı konusunda ortada birçok spekülatif haberler, dedikodular dönmekte. Bir kısmı doğru, bir kısmı yanlış ya da bilimsel temellere oturtulmamış olsa da şarj işinin insanı vereme, kansere sevk edecek kadar büyük bir dert olduğu kesin. (Geleceğin hastalıklarının temeli şimdiden söyleyeyim.)
Bu yazıda farklı kaynaklardan yararlanarak en bilimsel şekilde şarj etmenin birkaç küçük ipucunu sizlerle paylaşacağız.
Her ne kadar bilimsel demiş olsak da bilimin kendisi bile pillerin değişen koşullarda nasıl davrandığını, ömürlerinin aslında ne sebeple azaldığını tam olarak bilmemektedir. (İsviçreliler de bilmiyorsa priz başında ağaç olmaya devam.) Bunca bilinmeze rağmen yine de birkaç önerileri var. Bu önerileri anlayıp uygulayabilmek için ‘şarj döngüsü’ ve ‘şarj derinliği’ kavramlarının ne demek olduğunu bilmeliyiz.
Şarj döngüsünün tanımı biraz karmaşık. Tam dolu bir pili bitene kadar kullanıp sonra tam dolana kadar şarj ettiğimizde bir şarj döngüsü tamamlanmış oluyor. Ama pili belli bir oranda kullanıp sonra şarj ettiğimizde bu bir şarj döngüsü olarak kabul edilmiyor. Örneğin 5 kez % 20’lik şarj ve deşarjların toplamı (ki % 100 ediyor) bir şarj döngüsü sayılıyor. Elbette durum teoride böyle.
Şarj ve deşarj sırasında bir pilin şarj yüzdesindeki değişim olarak tanımlanabilir. Örneğin % 80 dolu bir pili % 60 doluluğa inene kadar kullanıp sonra % 80 dolana kadar şarj ederseniz bu şarjın derinliği aradaki fark kadar, yani % 20 olur.
Pilinizi sık sık tam şarj etmek yanlış!
Yaygın kanının tersine şarj derinliğinin % 100 olması bir kazanç sağlamadığı gibi pilin ömrünü daha çabuk kısaltıyor. Ömrü boyunca (kapasitesi % 80'e düşene kadar) % 100 derinlikte şarj edilen piller 300 ila 500 kez şarj edilebilirken %50 derinlikte şarj edilen piller 1200 ila 1500 kez şarj edilebiliyor. Bu da % 50 derinlikte şarj edilen pillerin neredeyse iki kat uzun ömürlü olduğunu gösteriyor. (%100 şarj ile evden çıkıp yedi köyün ağası gibi gezmek marifet değilmiş demek ki.) Bunun yanı sıra pilin yaklaşık ayda bir tam şarj döngüsünden geçirilmesinin cihazın pil göstergesinin doğru çalışması bakımından gerekli olduğu da belirtiliyor.
Bir pilin ömrünü kısaltmanın en iyi yolu şarjım tamamen bitirmek (Bi yerimizde priz vardı da biz mi takmadık?). Bu nedenle üreticiler her zaman kabaca %20 kadar şarjı yedekte tutar. Yani bir cihazın pili tükenip cihaz kapandığında pilin içinde bir miktar şarj kalır. Ancak pil bu şekilde uzun süre bekletilirse bu şarjı kaybeder ve bu onu “öldürebilir”. Buna karşı, kullanılmayan cihazların en azından ayda bir kez şarj edilmesi öneriliyor.
Eğer bir dizüstü bilgisayarı sürekli fişi takılı olarak kullanırsanız en iyisi pilini çıkarıp serin bir yerde (tercihan buzdolabında ama dondurmamak şartıyla) saklamak. Depolama sırasında pilin şarjının % 40 civarında olması tavsiye ediliyor. Bu, pilin zamanla tamamen boşalıp zarar görmesini önlediği gibi, bu şarj düzeyinde saklandığında pilin ömrü belirgin biçimde uzuyor. Eğer pil buzdolabı gibi soğuk bir ortamda saklanırsa şarjını aylarca koruyabiliyor.
Bu anlattıklarımız kafanızı karıştırdıysa, kısaca özetleyelim. Lityum-iyon pilleri genel kanının aksine, her seferinde % 100 şarj edip tam deşarj etmek gerekmiyor. Tersine, bu durum pil ömrünü kısaltıyor. En iyisi bu konuda kafamızın rahat olması. Yani pili gerektiğince, gerektiği kadar şarj etmek hem pil hem de bizim için en sağlıklısı. Pili mümkünse serin ortamlarda kullanmak ve şarj etmek onun ömrünü uzatan bir başka etken. Eğer bir Li-iyon pili depolamak gerekiyorsa en iyisi onu serin bir yerde % 40 şarjlı olarak tutmak. Her ne kadar şöyle yapın böyle yapın desek de tuvalete bile telefonla giren insanlar olarak, pil teknolojisinde bir devrim yaşanmadığı sürece priz başında yatıp kalkmaya devam...
sıradaki haber: LG Artık Kendi Mobil İşlemcisini Üretecek