Sözler, Yirmi Beşinci Söz, 506 | Sorularla Risale
azamet-i rububiyet : Allah’ın bütün varlıkları terbiye ve idare ediciliğinin büyüklüğü
hilkat-i Rabbâniye : herşeyi terbiye ve idare eden Allah’ın yaratıcılığı
insicam : uyumluluk, düzgünlük
münferid : tek başına
müzeyyenat : süslü şeyler
Nakkaş-ı Ezelî : başlangıcı olmayan, ezelî nakşedici olan Allah
san’at-ı Rabbâniye : herşeyi terbiye ve idare eden Allah’ın san’atı
sirac : lamba, kandil
sirâc-ı musahhar : emre boyun eğen lamba
tabir : ifâde
tasarrufât-ı muntazama-i acibe : hayret verici ve düzenli işler, tasarruflar
Demek, sirac tabirinde, Hâlıkın azamet-i rububiyetindeki rahmetini ihtar eder; rahmetin vüs’atindeki ihsanını ifham eder; ve o ifhamda, saltanatının haşmetindeki keremini ihsas eder; ve bu ihsasta, vahdâniyeti ilâm eder ve mânen der ki: “Câmid bir sirâc-ı musahhar, hiçbir cihette ibadete lâyık olamaz.”
Evet, Kur’ân güneşten güneş için bahsetmiyor. Belki, onu ışıklandıran Zât için bahsediyor. Hem güneşin insana lüzumsuz olan mahiyetinden bahsetmiyor. Belki güneşin vazifesinden bahsediyor ki, san’at-ı Rabbâniyenin intizamına bir zemberek ve hilkat-i Rabbâniyenin nizamına bir merkez, hem Nakkâş-ı Ezelînin gece-gündüz ipleriyle dokuduğu eşyadaki san’at-ı Rabbâniyenin insicamına bir mekik vazifesini yapıyor.
Daha sair kelimât-ı Kur’âniyeyi bunlara kıyas edebilirsin. Adeta basit, melûf birer kelime iken, lâtif mânâların definelerine birer anahtar vazifesini görüyor.