﻿ Dergi December 2006 Sayısı - Fotoğraf Kuramı | Photoshop Magazin
Fotoğrafın Yeni Misyonu
Gerçeğin imaja dönüştürüldüğü, imajın da gerçekmiş gibi sunulduğu pop kültür ortamında, imge ile gerçeğin birbirine iyice kaynaşması kaçınılmaz olmuştur.
Fotoğraf aydınlanma çağının en önemli buluşudur. Varlık nedeninin başında gelen ve belki de en önemli neden, çağın bilgi akışını ve enformasyon rolünü tek başına üstlenmesidir. Aynı zamanda, sömürgecilik dönemi yayılmacılık politikalarının etkin bir unsuru olarak, kültürel ve siyasal sömürü girişimlerinin başarıya ulaşmasında, aldığı rollerle çağın tüm buluşlarından daha dikkat çekici bir konuma çıkmıştır. Fotoğraf, kendini kanıtlama aşamasında, yola sömürgecilik çağının masum olmayan bir aracı olarak çıkmıştır. Ve tüm bu olumsuzluğuna karşın, bu konumuyla bile, geniş çaplı bir belge ve bilgi üretimini gerçekleştirmekten de geri durmamıştır. Nitekim tüm 19. yy. boyunca, elde edilen görsel kanıtların desteklediği bilgi aktarımı ve enformasyon iletişimi, fotoğrafı, ilk hedefi olan sanattan daha ötelere, politikanın ve siyasal otoritenin vazgeçilmez bir başvuru aracı yapmıştır.
Fotoğraf bugünkü anlamda kimliğini, 19. yy.'da sanatsal arayışlara kapı aralayan güçlü dilinden daha çok, güncelleşen fotoröportajların yarattığı siyasal, toplumsal ve görsel yaygınlıkta bulmuştur. Fotoröportajlar, sadece yeni çağın değişen yüzünü resmetmemiş, batı dünyasının dışında kalan uzak diyarlardan görüntüler taşıyarak, fotoğrafın 20. yy.'daki misyonunun ne olabileceğine dair beklentilere de ışık tutmuştur. Fotoröportajlar fotoğrafın dinamiğini, sadece kaygısız bir tanıklıkla sınırlı tutmamış; aynı zamanda izleyiciyi de, sorgulayan, taraflı ve tavırlı bir kimlik kazanması yolunda motive etmiştir. Röportaj fotoğrafları, başka bir yönüyle de politik dil sergileyen, ajite edici, estetik ve sanatsal nitelikli bir görselliği öne çıkarmıştır. Fotoğrafın anlamı, içeriğin ve biçimin uyumlu kombinasyonunda saklıdır. Fotoğraf, modernist çağda bir dil yaratmak ve bize güçlü birtakım anlam seçenekleri sunmakla yetinmemiş, gerçekliği bu işbirliğinin en güçlü dayanağı yaparak, sanat-gerçek ilişkisini en üst seviyeye taşımıştır. Modern çağ, fotoğraf temelli bir inanç ve inandırıcılık misyonunu gerçekliğin vazgeçilmez dili yaparak, fotoğrafı gerçeğin hem sözcüsü hem de muhalif dili olarak ilan etmiştir.
Günümüzün fotoğrafı, görüntü gereksiniminin çeşitlilik kazanması ve sürekli olarak tüketimi körüklemesi yüzünden, büyük bir endüstri ve teknoloji alanı haline gelmiştir. Popüler kültür, fotoğrafçı ile fotoğraf arasında geçen yüzyılda kurulan uyumlu beraberliği tersyüz ederek, bir çatışma ortamının yaratılmasına yol açmıştır. Bu nedenle yeni fotoğraf, sanat ile gerçeklik üzerine kurulu geleneksel bütünlüğünden kopmuş, imaj kültürünün vazgeçilmez bir aracı haline gelmiştir. İmajlar görüntülerin çoğalmasına gerekçe hazırlarken, görüntüler de imaj çeşitliliğini büyük oranda beslemeye başlamıştır. Gerçeğin imaja dönüştürüldüğü, imajın da gerçekmiş gibi sunulduğu pop kültür ortamında, imge ile gerçeğin birbirine iyice kaynaşması kaçınılmaz olmuştur. Popüler kültür, acıyı ve mutluluğu eşit oranda paylaştırır. Kitleleri pekala önemsiz bir konu için duyarlı olmaya, önemli bir konuda da duyarsız davranmaya kolaylıkla sevk edebilir. Çünkü günümüzde imaja dönüşmüş gerçeklikten veya iletişim araçları yardımıyla gündeme taşınmış çarpıcı bir imgeden daha etkili bir propaganda gücünden söz etmek pek mümkün görünmüyor. Fotoğraf, görsel imajlarla iyiden iyiye bütünleşen çağımızda, imaj üretmenin en geçerli aracı olarak iş görmektedir. Gazeteler, dergiler, reklamlar, gösteriler, basma kalıp hazırlanan performanslar ve sanat sergileri sürekli olarak niteliksiz görsel imajlar üretip dururlar. Öyle ki, günlük hayatımızda tanınmayan ve aslında hiçbir yetenek sergileyememiş birçok yüz, pekala fotoğraflar sayesinde imajlardan ibaret şöhretli bir kimlik haline getirilebilir. Peki bu şartlar altında, yeni fotoğrafın misyonu ne olacaktır? Fotoğraf imaj üretme aracı olmaya devam mı edecek, yoksa gerçekliğin sonunu getiren global düzeyde bir oyun haline mi getirilecektir?
Çadır Sineması - Fotoğraf; Nihat Mirza Değirmenci
Fotoğrafın birtakım şeyler anlatmakla yükümlü olduğu inancı, kanımca temelsiz bir beklentiden başka bir şey değildir. Ne yazık ki fotoğraflar, tüm çabalara rağmen hep olmak istediği şeyi, yani gerçeğin temsilini yeterince üstlenememiş, bunun yerine gerçeğin tüketilebilir imajlarını yaratmada daha gayretli görünmüştür. Bu yüzden bugün özgür kimliğini ve güçlü bir söylem geliştirme dinamizmini en fazla post modernizm içinde aramaya başlamıştır. Çünkü gerçeği ne kadar radikal yansıtırsa yansıtsın, fotoğraf, bugün daha çok hayal gücüne seslenen rolünü öne çıkarmakta, gerçekten ziyade imajların cephesinden bize bakmayı benimsemektedir.
Fotoğraf her şeye karşın hayatımızı kucaklayan olabildiğince etkin ve egemen bir dildir, çünkü vazgeçilmezdir. Gerçek dünyaya olduğu kadar, sanal gerçekliğe de aynı oranda yakın durarak, bize çok seçenekli bir görüş ortamı ve olanağı sunmaktadır. Sanal gerçeklik, açıktır ki gerçek dünyaya ait bir şey değildir ve fotoğrafın yeni gerçekliğinin anlam seçeneklerini arttıran bir dinamizmi gündemimize taşımaktadır. Fotoğrafçı, bugün nesnelliğin geleneksel yansıtma biçimleri ile sanallığın gerçekdışı ufuklarının birbiriyle örtüştüğü bir kavşakta sıkışıp kalmış, yüzünü hangi yöne döndürmesi konusunda kararsız bir bekleyişe girmiştir. Yeni kuşak fotoğrafçı, gerçeklik üzerine kurulmuş bir dünyadan beslenmeyi tercih etmekten ziyade, yaratılmış bir anlamın fotoğraflara giydirilmesini amaçlayan spontane bir kurgusallığın kulvarında gezinip durmaktadır.
Öte yandan günümüzün kavramsal sanatı, kavranması kolay olmayanları sanata dahil ederek, sıradan olan şeyleri sanatlaştırma gibi tuhaf bir misyon yüklenmeye başlamıştır. Bu belirsizlik, aynı zamanda sanatın geleneksel muhalefetinin ve estetik duruşunun erozyona uğramasına önemli oranda yol açmaktadır. Sanatın yaratıcılık ve kalıcılık misyonu bir nitelik değişikliği ile yüz yüze bırakılmış, sanat kokan gösterilerin etkinliği sanat alanını tümüyle kaplamaya başlamıştır. Bu açıdan bakıldığında, gerçekliğin program destekli bir manipülasyonla dönüştürüldüğü karmaşık imge ortamında, aklımıza takılan bir takım sorulara nasıl bir yanıt bulabileceğimizi bugünden söylemek oldukça zor görünüyor. Fakat buna rağmen kendimizi, Fotoğrafın yeni misyonu ne olacaktır? debelenmelerinden ve kararsız arayışlarından soyutlayamadığımız da bir gerçek.