Ekonomi Dünyası Bankacılık KAYIT DIŞI EKONOMİ NEDİR?
KAYIT DIŞI EKONOMİ NEDİR?
90'lı yıllardan itibaren ülkemizde yaşanan ekonomik sıkıntıların temelinde; devletin gelir ve giderleri arasındaki dengesizliğin artması nedeniyle borçların sürdürülemez hale gelmesi ve enflasyonun büyümesi yatmaktadır.
Kamu, harcamaları finanse etme amacıyla topladığı vergi gelirlerinin beklenen düzeye ulaşmaması, vergi gelirlerinin düşük olması bizi kayıt dışı ekonomi kavramına götürmektedir.
Kayıt Dışı Ekonominin Tanımı Nedir?
Kayıt dışı ekonomiyle ilgili literatürde farklı tanımlamalar mevcut. Resmi olmayan ekonomi, kayıp ekonomi, marjinal ekonomi, gizli ekonomi, enformel ekonomi, kara ekonomi gibi terimlerle "kayıt dışı ekonomi" ifade edilebilir. Kayıt dışı ekonomi 3 ayrıma tabi tutulabilir.
Yarı Kayıtlı Ekonomi: Örnek olarak faturasız hizmet veya mal satışı yapılması. Daha az vergi ödemek amacıyla bir kısım faaliyetlerin belgelere yansıtılmaması.
Kayıtlara Hiç Girmeyen Ekonomi: Örnek olarak ev temizliği, boş buldukları yerleri otopark yapıp gelir elde edenler, vb... gösterilebilir.
Yer Altı Ekonomisi: Toplumsal açıdan doğuracağı sonuçlar sebebiyle ceza yasalarının yasakladığı işlerdir. Kalpazanlık, tefecilik, uyuşturucu üretimi...
Bu yukarıda saydığımız 3 unsurun ortak özelliği gelir elde edenlerin, gelirlerinin bir kısmını veya tamamını kayda geçirmiyor ve ödenmesi gereken vergiden daha az yada hiç ödemiyor olması; haksız rekabete, vergilerin azalmasına, bütçe açıklarının artmasına, ekonomik verimliliğin düşmesine, toplumun manevi değerlerinin sarsılmasına, istihdamın ölçütlerinin tam olarak belirlenememesine, gelir dağılımının adaletsizleşmesine yol açar.
KAYIT DIŞI EKONOMİNİN ORTAYA ÇIKIŞ NEDENLERİ
Kayıt dışı ekonominin ortaya çıkış sebebi insanların ihtiyaçlarının sınırsız olmasıdır. Bu ne demek derseniz; insanlar kazandıkları parayı devletle paylaşmak yerine daha çok harcar veya tasarruf yapmayı ister. Daha çok kayıt altına girdikçe vergi yükü artar ve harcamalar, tasarruflar azalır. Türkiye'de ise kayıt dışı ekonomiye yönelimin nedeni gelir dağılımındaki eşitsizlikten dolayı insanların gelirlerini arttırma isteğidir. Gelirden yeteri kadar pay alamadığını düşünen kesim farklı faaliyetlerden kazandığı kazançlarının tamamını veya bir kısmını vergi dışında tutarak, ek işlerde kayıtsız çalışarak gelirini arttırmaya çalışır.