Anasayfa › Makaleler › Kediler › Kedilerde aile planlaması hap mı? Kısırlaştırma mı?
10 haftalık bir kedi yavrusu edindiğinizde, aile planlaması konusunu düşünmezsiniz. Ama en geç 5 ila 7 ay sonra o küçük masum hayvancığın yetişkin bir dişi ya da erkek kedi haline dönüştüğünü görürsünüz.
Dişi kedi ilk kızgınlığını yaşarken, ağlayarak ve miyavlayarak bir erkek kedi istediğini belirtir, hiç olmadığı kadar sokulganlaşır, sırtüstü yuvarlanır ve onu artık evin içinde tutmak çok zordur.
Erkek kediler ise koku dolu erkekliklerini keşfederler. Bölgelerinin ve hatta yaşadıkları evin içinde stratejik olarak önem taşıyan köşeleri işaretler ve bizim de tepkimizi çekerler.
Yetişkin olmuş bir kedi ile birlikte yaşamak insandan büyük hoşgörü ister. Bu da pek çok kedi sahibinin önemli bir karar vermesine yol açar : kısırlaştırma. Oysa aile içindeki uyumsuzluklar aslında sorunun çok küçük bir parçası. Esas kedinin dışarıya çıkmasına ve istediği gibi yaşamasına izin verildiğinde sorunlar ciddileşir. Aile planlaması artık kesinkes ele alınması gereken bir konudur. Aksi takdirde yaklaşık 60 gün sonra yeni yavru kedileriniz olur. Erkek kedi sahiplerinin işi bu bakımdan biraz daha kolay, çünkü randevuların sonuçlarını düşünmek zorunda değiller. İstenilmeyen yeni minikler konusundaki sorunlarla dişi kedi sahipleri uğraşmak zorunda.
İlk kızgınlık başladığında bunu fark etmemek mümkün değil. Bu durumun ne zaman meydana geleceği ise kedinin ırkına, doğduğu aya ve yaşam koşullarına bağlı. Siyamlar gibi doğulu kediler daha erken gelişirken, İranlı gibi uzun tüylülerde durum tam aksidir. Onların cinsel olgunluğa erişmesi bazen 12, hatta 18 ay sürebilir. Kedinin burcu bile gelişimi üzerinde etki eder: Sonbaharın son aylarında doğmuş olan kediler 3-4 aylık olduklarında ilk kızgınlıklarını yaşayabildikleri halde, henüz tam olarak yetişkin sayılamazlar. Bunun nedeni, ilk baharda artan ışığın uyarıcı etkisidir. Kış kediciklerinde ise kızgınlık ancak 12-14. ayda görülebilir, yani bir ilkbahar sonra.
Köpekten farklı olarak dişi kedide çok sayıda kızgınlık dönemi (5-7) peş peşe gelir. Dişi kedi üst üste birkaç defa çiftleşmeye hazır olur. Kedilerin aşk yaşamında en önemli sezon Şubat'tan Nisan ortasına kadardır. Ama yazın ve sonbahar başlarında da yeni dönemler oluşabilir.
Ev içinde yaşayan kediler mevsimsel ışık değişikliklerine çok maruz kalmazlar, ancak yapay ışık bile hormon dengesini etkileyebilir. Bu yüzden onlar tüm yıl boyunca kızgınlık dönemleri yaşayabilirler.
Kızgınlık dönemi 1-3 hafta sürer, bu da dişinin bir erkeği bulup bulmamasına bağlıdır. ilk 1-3 gün kediler daha çok idrar yapar, sonra davranış değişiklikleri başlar . Kafasını insanın avucuna koyması , ve sırt üstü yuvarlanmak gibi , 2-3 gün sonra kedi çiftleşmeye hazırdır. Kızgınlık döneminin ilk günlerinde kedi çok farklı davranış, ama henüz erkeğin yaklaşmasına izin vermez. Kur yapar davetkar bir şekilde kuyruğunu yana kaldırır, ama erkeğin en ufak bir yaklaşımında tokat atar ve kaçar. Kızgınlık ancak en üst düzeye ulaştığında bir ya da daha çok sayıda erkek ona sokulabilir. Çiftleşme ile yumurtlama oluşur ve bu şekilde kızgınlık noktalanır. Tek başına yaşayan bir ev kedisinde yumurtlama oluşmaz, onun yerine yumurta baloncuğu geri gider.
1-3 hafta sonra dönem yeniden başlar. Kedi bu durumdan ötürü sıkıntı çekiyorsa ya da sahibinin sinirleri geriliyorsa – veteriner hekim yumurtlamayı ilaçlarla da sağlayabilir. Bu şekilde çoğu zaman, yeni bir kızgınlık dönemi başlayıncaya kadar birkaç haftalık bir süre geçer. Ancak bu her zaman başvurulacak bir çare olmamalıdır.
İsteniyorsa, çiftleşme mevsiminin bitiminde kedi kısırlaştırılabilir. Kızgınlığı hormon tedavileri ile de önlemek mümkündür.
Bir başka çare olarak hayvana doğum kontrol hapı verilebilir. Hormon ilaçları ile kızgınlık dönemi tümüyle önlenebildiği gibi ertelenebilir de örneğin, kedi bir yarışmaya katılacak ise.
İlk kızgınlıkta bu ilaçlar kullanılmamalıdır. İlaç tedavisi ikinci kızgınlık döneminde başlayabilir, veteriner hekiminiz bu konuda sizi bilgilendirecektir.Kedi yavruladıysa doğumdan bir hafta sonra ilaçlara başlanabilir.Her hafta ilaç vermek istemiyorsanız bir veteriner hekime iğne yaptırabilirsiniz. Ama yıllar süren bir hormon tedavisi de önerilmez. Çünkü hormonlar kemik iliğine ve bağışıklık sistemine ciddi zararlar verirler. Kesinlikle yeni yavru kedicikler istemediğinizden eminseniz, kısırlaştırmayı düşünmelisiniz.
Kısırlaştırma operasyonu dişilerde rahim ve her iki yumurtalığın alınması ile yapılmaktadır. Erkeklerde aynı işlem her iki testisin alınması ile yapılmaktadır. Dişilerde tek yumurtalığın bırakılması artık terk edilmiştir. Tek yumurtalığı kalan kediler kızgınlık göstermekte ve çiftleşebilmektedirler. Tek yumurtalığın kalması bırakılan bu yumurtalığın kistleşmesine hatta tümörleşmesine eden olabilmektedir. En sağlıklı yöntem her iki yumurtalığın ve rahmin alınması işlemidir.
Kısırlaştırma için doğru zaman
Çoğu veteriner hekim, bu ameliyat için dişi ve erkek kedinin yetişkin olması gerektiği kanısındadırlar. Bu nedenle de özellikle ırk kedilerde doğru bir zaman vermek mümkün değildir. Siyam kedisi 5 aylıkken bile tam olarak yetişkin olabilir, bazı başka ırk kediler ise ancak 2 yaşına geldiklerinde tam erginliğe erişirler. En iyisi kediciğiniz 12 haftalık olup ilk aşıları yapılırken bunu veteriner hekiminizle konuşmaktır.
Ameliyat edilmeden önce bir dişi kedinin yavrulamış olması şart değildir. Yapılmış araştırmalarda ergenlikten önce kısırlaştırılmış dişi kedilerde ergenlikte kısırlaştırılmış olanlara göre ne fiziksel nede psikolojik bir fark gözlenmemiştir. Ergenlikten önce kısırlaştırılmış erkek kedilerde ise alt üriner sistem sendromunda artış gözlenmiştir. Bunun sebebi ise erkek cinsel organının yeterince gelişmemiş olmasıdır. Amerika'da 1987 yılında 100.000 kısırlaştırılmış kedi üzerinde yapılmış üç ayrı araştırmanın sonuçları yayınlandı. Bu araştırmalara göre, ergenlik öncesi ve ergenlik sonrası kısırlaştırılmış, kedilerde ne bedensel ne de davranışsal farklılıklar gözlenmedi. Araştırma sonucuna göre kısırlaştırılmış kediler daha uzun yaşıyor. 14 yaşındaki kısırlaştırılmış bir ev kedisi, 7 yaşındaki bir sokak kedisi kadar diridir.
Çiftleşmenin tehlikeli sonuçları
İstenilmeyen yavrular, sorunun sadece bir tanesi. İkincisi, enfeksiyon tehlikesi. Çünkü evlilik pazarı aynı zamanda pek çok enfeksiyon hastalığının da ana alışveriş bölgesi, özellikle FIV ve FeLV. Üstelik çapkın erkek kediler sık sık kavgalara bulaştıklarından enfeksiyon kapma ve taşıma riskleri de daha fazladır. FeLV etkenine karşı aşı vardır ama FIV'e karşı ise yoktur.
Kedisini ev içinde tutulanlarda bu sorun yok. Ama bahar duygularının uyanması ile birlikte, erkek ve dişi kedi dışarıya çıkmak isterler. Dolayısıyla bu dönemlerde özellikle dikkatli olmak gerekir.