Amortisman Ayrılmış Maddi Duran Varlıkların Satışında Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
AMORTİSMANLAR İLE İLGİLİ GENEL AÇIKLAMALAR
İşletmede Bir Yıldan Fazla Kullanılması: Bir yıldan kasıt 365 günden fazla kullanılmasıdır,
Değerinin Belli Bir Tutarı Aşması: Değeri belli tutarı aşmayan (2017 Yılı için amortisman sınırı 900,00 TL )peştamallıklar ile işletmede kullanılan alet, edevat, mefruşat ve demirbaşlar amortismana tabi tutulmayarak doğrudan doğruya gider olarak dikkate alınabilir. Öte yandan iktisadi ve teknik anlamda bütünlük arz eden kıymetler için bu had topluca dikkate alınmalıdır.
AMORTİSMAN HESAPLAMA YÖNTEMLERİ
a) Normal (Eşit tutarlar)Amortisman Yöntemi
Bu yöntemle duran varlığın ekonomik ömrü boyunca aynı oranda amortisman hesaplanır.
Amortisman Oranı = 1 / Duran varlığın ekonomik ömrü
b) Azalan Kalanlar Yöntemi
1) Normal amortisman oranının iki katı uygulanır. Bu oran % 50’yi geçemez.
2) Bir önceki yıl ayrılan amortisman tutarı amortisman ayrılacak M.D.V tutarından düşülür.
3) Son yıl kalan MDV bakiyesi o yılın amortismanı olarak kabul edilir ve giderleştirilir. Başka bir deyişle son yıl amortisman hesaplamaya gerek kalmaz.
c) Kıst Amortisman Yöntemi
Ay temeline göre amortisman hesaplanır. Taşıtlarda kıst amortisman uygulanır. Örn: Taşıt 15/10/2016 tarihinde alınmışsa taşıta amortisman sadece 10-11-12. aylar için hesaplanır.
d) Madenlerde Amortisman
e) Fevkalade (ani) Amortisman yöntemi
Amortismanlar ile ilgili genel açıklamalara yer verdikten sonra bilindiği üzere işletmelerin aktife kayıtlı her maddi duran varlıklar için zorunlu olmamakla beraber amortisman ayrılması kanuni bir haktır. İşletmeler kullanmak üzere aldığı maddi duran varlıkları normal şartlarda bir yıldan daha uzun sürelerde kullanırlar. Bu nedenle, maddi duran varlıkların ekonomik ömrü boyunca gider yazılması gerekir. Böyle yapılarak maddi duran varlık kullanıldığı muhasebe dönemlerine dağıtılarak gider yazılmış olur ve muhasebenin dönemsellik kavramı yerine getirilir.
Maddi duran varlıkların ekonomik ömrü boyunca gider yazılmasının muhasebeleştirilmesinde genel olarak meslek mensupları gereken hassasiyeti gösterip doğru muhasebe kayıtları yapmaktadır. Ancak, daha önce amortisman ayrılmış olan maddi duran varlığın satışında yapılan muhasebe kayıtlarında 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabının bazı meslek mensupları tarafından kullanılmadığına şahit oldum. 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabını muhasebe kaydında kullanmayan meslek mensubu, maddi duran varlığın satışından kaynaklı KAR-ZARAR durumunu doğru bir şekilde yansıtamamaktadır. Yani, aslında yapılan yanlış kayıtlarla karlı olan bir satışı zarar olarak gösterebilmektedir. Bu durum vergi kaybına neden olacağından, yapılan vergi incelemesinde ortaya çıkması durumunda vergi mükellefini matrah farkı ve diğer cezai yaptırımlara maruz bırakacaktır. Maddi duran varlığın satışında yapılması gereken kayıtları aşağıdaki örneklerde inceleyim.
ÖRNEK: İşletme defter değeri 30.000,00 TL, birikmiş amortismanı 24.000,00 TL olan bir minibüsünü 01.11.2016 tarihinde 20.000,00 TL’ye (KDV hariç % 18) satmıştır. İlgili satışın yevmiye kaydını Yenileme kararı alınıp alınmamasına göre 2 farklı yevmiye kaydı yapalım.
Maddi duran varlığın satışında yapılması gereken yevmiye kaydı :
1) Yenileme söz konusu değil ise yapılacak kayıt:
2) Yenileme söz konusu ise yapılacak kayıt:
391 HESAPLANAN KDV H.
Yukarıdaki örneği 2 farklı bakış açısıyla değerlendirelim.
Birinci bakış açımız amortisman konusuna hakim olmayan VERGİ MÜKELLEFİ:
Daha önce 30.000,00 TL almış olduğum taşıtımı 20.000,00 TL’ye sattım. Dolayısıyla bu satışımdan 10.000,00 TL ZARAR ettim. (YANLIŞ DEĞERLENDİRME )
İkinci bakış açımız ise amortisman konusuna son derece hakim olan MALİ MÜŞAVİR :
İşletme defter değeri 30.000,00 TL, birikmiş amortismanı 24.000,00 TL olan taşıt 20.000,00 TL’ye satılmıştır. Bu satışta mükellef 24.000,00 TL ‘lik Birikmiş Amortismanları daha önceden gider olarak indirim konusu yaptığı için 14.000,00 TL KAR elde etmiştir.
(DOĞRU DEĞERLENDİRME )
Maddi duran varlığın satışında 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabının dikkate alınarak muhasebe kayıtlarının yapılması, MDV satışındaki KAR-ZARAR durumunun tespit edilmesinde biz meslek mensuplarını hata yapmaktan koruyacaktır.