Cezayir Bağımsızlık Savaşı (La Bataille D'alger) -1966
Belgesel tarzı çekim teknikleri nedeniyle filmin büyük kalabalık sahneleri gerçek haber görüntülerini andırır.
Bir devrim başlatmak zordur
Kurmacada, savaşı ve politik mücadeleyi ele almanın pek çok yolu vardır. Sinemacılar, çevrelerindeki dış çatışmanın giderek yükseldiği sivilleri izleyerek hümanist bir bakış açısından yaklaşabilir ya da görevlerini yerine getirmekte olan sıradan askerleri izleyerek görevlerini yaparken karşılaştıkları ahlaki krizleri izleyebilirler.
Çatışmayla ilgili filmlerin büyük çoğunluğu bu iki bakış açısından birini benimsemeye eğilimlidir. Fakat Cezayir Özgürlük Savaşı Cezayir'in Fransızlardan bağımsızlığını kazanma girişimlerini izlerken bir gazetecinin bakış açısını benimser. Yani çatışmaya asli olarak yaklaşır ve anlatısı, önemli olayların gelişmesini izler. Başta Cezayir direnişinin liderlerinden Ali La Pointe olmak üzere anlatısında öne çıkan kişiler olmakla birlikte bu tek bir bireyin hikayesi değildir. Film, adının da belirttiği üzere Cezayir Bağımsızlık Savaşının hikayesidir. Yönetmen Gillo Pontecorvo'nun kamerası olayları nesnel bir mesafeden yakalarken bir foto muhabirinin kamerası gibi davranır.
Cezayir Özgürlük Savaşı çatışmanın dehşetini gösterirken bugün hala geçerli olan bir konuyu, savaşta doğru ve yanlış meselelerini gündeme getirir. Pontecorvo her iki tarafı da gayet adilce tasvir eder. Cezayir bağımsızlık savaşçıları FLN (Ulusal Kurtuluş Cephesi) işgalci Fransız askeri polisiyle doğrudan savaşmasına yetecek araçlardan ve insan gücünden yoksundur, bu nedenle gerilla savaşına ve terörizme başvurur. Ulak olarak çocukları kullanırlar ve dindar Müslüman kadınlar Avrupa bölgesine erişim kazanmak için kılık değiştirerek Batılı gibi giyinirler. Hedefleri askeri değil, Avrupalıların uğrak mekanı olan kafe ve havaalanı gibi sivil mekanlardır.
Kadınların olduğu sekans, mücadelenin bedelini gözler özüne sermesi bakımından özellikle etkileyicidir. Onları, çoğunluğunun yararına gördükleri bir dava uğruna saçlarını kesip çarşaflarını çıkarırken kültürel ve dini kimliklerine ait her türlü izi silerken izleriz. Rastgele Avrupalıları öldürürler. Kamera patlamalardan önce bu Avrupalıların yüzlerinde durur. Fakat kadınlardan en ufak bir zafer çığlığı duyulmaz-onların gözünde, istemeseler de gerekli olan bir kötülük yapmaktadırlar.
FLN'yi çökertmek için gerekli bilgileri elde etmek amacıyla sorgulamalarda şiddete ve işkenceye başvuran Fransız ordusu ise ahlaktan kendi paylarına düşen tavizleri vermektedir. Film, akıl almaz biçimde işkence edilen ve aşağılama amacıyla Fransız askeri üniforması giydirilen Cezayirli bir adamla başlar ve biter. Direniş hareketini çökertmekle görevli Albay Mathieu, görünüşünden dolayı Cezayirli adamla dalga geçen askerlerden birini paylar. Bu an, Mathieu'nun zafer yolunda kendilerinden-gururlarından, ahlaki üstünlüklerinden-biraz vazgeçtiklerini belirttiği sonraki bir bombalamanın aynasıdır. Film her iki tarafın da kayıplarına eşit pişmanlıkla bakar. Askeri baskınlardan ölen Cezayirlilerin de, katledilen Fransız sivillerin de ardından aynı yas müzik çalar. Film şunu sorar: savaşta hangisi önemli.
Albay Mathieu her iki tarafın da şiddetin dozunu arttırmasının ardından FLN'yi bitirmesi için Cezayir'e gönderilir.
Cezayir Bağımsızlık Savaşı modern savaşta medyanın rolüyle ilgili bazı sorular sorar. Her iki tarafa da medyanın sevgisini ve güvenini kazanmanın, dolayısıyla dünyayı kazanmanın fiziksel savaşı kazanmak kadar önemli olduğunu anlıyor görünmektedir. FLN bir dizi şiddet ve terör eyleminin ardından bir sonraki hamlelerinin, tüm işçilerin silahlarını bırakacakları bir grev olmasına karar verir. Huzursuzlanan Ali bu kararı sorgular ama üstleri ona, eğer arzu ettikleri özgürlüğü kazanmak istiyorlarsa dünyanın gözünde terörist olmaktan çıkıp özgürlük savaşçıları olmaları gerektiğini söyler.
Mathieu de benzer şekilde medyanın bilincindedir ve bir oda dolusu gazeteciyle, çatışmaya yönelik "ne şiş yansın ne kebap" tavırlarıyla ilgili olarak yüzleşir. Gazeteciler Mathieu'nun yöntemlerini onaylamamakta ama Fransa'nın Cezayir'de kalması gerektiğine inanmaktadır. Albay, bunu başarmanın tek yolunun kendisinin yöntemleri olduğunu ifade eder. FLN'nin piramit şeklinde hücre yapısını anlamaktadır ve şüphelilere işkence etmek o piramitte lidere doğru ilerlemenin ve kendi deyişiyle "tenyanın başını koparmanın" tek yoludur.
Yirminci yüzyıl, dünyanın, iletişim teknolojisindeki ilerlemeler sayesinde hiçbir savaşın görüş açısından çıkamayacağı, hiçbir şiddet eyleminin gizlenemeyeceği küresel bir topluluk haline gelişine tanık oldu. Cezayir Özgürlük Savaşı modern bir çatışmayı kazanmanın mutlaka güçle ilgili olmadığını ileri sürer. Mathieu FLN'den daha güçlü bir taktisyendir ve grubu muharebe alanında peyderpey yener fakat en nihayetinde Cezayir yine de bağımsızlığını kazanır. çünkü FLN 'nin eylemi, ülkenin kendi kaderini tayin hakkı konusunda kamuoyu yaratmıştır. Mathieu, Cezayir'deki muharebeyi kazanır fakat Fransızlar savaşı kaybeder.
Cezayir Bağımsızlık Savaşı Cezayir'in bağımsızlık mücadelesi hakkında olduğu kadar çatışmanın doğasına da ilişkin bir filmdir. Temaları evrenseldir ve insanın inandığı şeyler uğruna geçtiği sınırlara ilişkin sorduğu sorular hala son derece yerinde ve cevaplanması zor sorulardır. Ayrıca meseleyi bulutlandırabilecek duygulara kapılıp gitmeyen, her iki tarafı da açıkça şeytanlaştırmadan iki tarafın da soğuk taktikleriyle ilgilenen bir film olması nedeniyle belki de bugüne kadar çekilmiş en aklı başında savaş filmidir. Film açık ve net bir şekilde Cezayir'in bağımsızlığına inanır ama aynı zamanda Mathieu'nun dürüstlüğüne, onuruna ve yetkinliğine de saygı duyar. Hatta en sonunda film Mathieu'nun, Ali'nin yanındaki küçük çocuğun savaş alanını terk etmesine izin vermesi Ali'ye ricada bulunduğu bir an yaşamasına izin verir. Bu an bütün filmi tanımlar. Savaş yalnızca haklı bir davaya sahip olmak anlamına gelmez. O dava uğruna yaptıklarımızla da ilgilidir.
cezayir bağımsızlık savaşı the battle od dalgiers savaş siyasi gillo pontecorvo albay mathieu jean martin