Trablusgarp Savaşı: Nedenleri, Önemi, Sonuçları - Eğitimdili
Ana sayfa » Tarih » Trablusgarp Savaşı Konu Anlatımı
Trablusgarp Savaşı, Nedenleri, Önemi, Sonuçları, Uşi Antlaşması, kısaca, maddeler halinde, neden sona erdi, haritası, kpss gibi detaylar yazımızda yer almaktadır.
Trablusgarp Savaşı tarihin en önemli konuları arasında yer almıştır, 1911-1912 tarihleri arasında Osmanlı – İtalya arasında yapılan bu savaş 20. yüzyılların başında Osmanlı Devleti’ni çok sarsmıştır. Üniversite ve KPSS tarih konuları arasında yer alan Trablusgarp Savaşı’nın nedenlerini, önemini, yapılan uşi antlaşmasını, sonuçlarını kısaca ve net bir şekilde bu yazımızda anlatacağız.
Trablusgarp Savaşı ve Osmanlı
Trablusgarp Savaşı Kronolojisi
Balkan Savaşıyla Ortaya Çıkan Antlaşma
1870’li yıllarda siyasi birliğini tamamlayan İtalya sömürgecilik faaliyetlerinde kendisinin geri kaldığını düşünür ve sömürgecilik yarışına katılmak ister. Saldırgan politika izleyen İtalya, o dönem zayıflamakta olan Osmanlı Devleti’nin elinde bulunan Trablusgarp’ı işgal eder. Bu bölgeyi alıp, Afrika’da sömürge kurma hayaline kapılan İtalya osmanlı Devleti’ni zor duruma sokmuştur. Gelin şimdi Trablusgarp Savaşı nedenleri hakkında bilgi sahibi olalım.
İtalya siyasi birliğini geç tamamladığı için gelişen sanayisine hammadde ve pazar arayışına çıkması en önemli nedenidir.
20. yüzyılların başında Osmanlı Devleti zayıflamaya başlamış ve artık eski gücü de kalmamıştır. İtalya’da bunu bildiği için Trablusgarp’a saldırmıştır.
Trablusgarp’ın bulunduğu coğrafi konum İtalya’ya yakındı ve İtalya’nın burayı işgal edip Afrika’da sömürge kurmak istemesi
İngiltere ve Fransa kendi sömürgelerini korumak için önce Trablusgarp’a saldırmıştır. Bunu anlayan İtalya Trablusgarp’a saldırmıştır.
Osmanlı Devleti zayıfladığı bu dönemde, kendisine de uzak olan Trablusgarp’a ne ordu ne donanma ne de teçhizat gönderecek gücü kalmamıştı. Durum böyle olunca gönüllü subaylardan oluşan Mustafa Kemal, Enver Paşa, Nuri Bey, Fuat Bey ve Fethi Bey gibi vatanseverler bölgeye gizlice gidip yerli hakli savaş karşısında örgütlemişlerdir.
İtalyanlara karşı yapılan direniş hareketi çok güçlüydü ve İtalyanlar böyle bir direniş beklemiyordu. Osmanlı birlikleri Trablusgarp’ta üç kolda birlikte mücadele ediyorlardı. Kurmay Albay Neşet Trablus Komutanlığını, Kurmay Binbaşı Enver Bingazi Komutanlığını ve Kurmay Binbaşı Mustafa Kemal ise Derne Komutanlığını yönetiyordu.
Osmanlı Devleti az bir ordusuyla bile İtalyanlara karşı bir mücadeleye girişti. Mustafa Kemal, mücadeleler sırasında 22 Aralık’ta büyük bir başarı elde ederek Tobruk Savaşı’nı kazandı. O sıralar Mustafa Kemal Derne bölgesinde gözünden yaralandı ve tedavi gördü.
Osmanlı Devleti 15 bin, Trablusgarp’ta 10 bin asker ve gönüllüden oluşan ordusuyla savaşıyordu. İtalyanların ise 100 bin kişilik orduları vardı. İtalyanların sayısı fazla olmasına rağmen Bingazi bölgesini ancak mart ayında ele geçirmiştir.
Ocak 1911 yıllarında Yemen’de başlayan isyanlar Osmanlı’yı zor duruma soktu ve Trablusgarp bölgesine yeterince birlik gönderemedi. Bunu fırsat olarak gören İtalyanlar donanmalarıyla, Kızıldeniz bölgesine girdi, burada bulunan bazı Osmanlı gemilerini batırdı. Daha sonra Hudeyde Limanı’na saldırı düzenledi. Ayrıca deniz ulaşımının engellenmesiyle Yemen isyanının bastırılması da zorlaşmıştı.
Trablusgarp Savaşı giderek daha kötü bir hale aldığından hemen devreye Almanya girdi. Almanlar, 25 Mart 1912’de Venedik Kralı’yla görüştü ama sonuç alınamadı.
İtalyanlar savaşın şiddetini her geçen gün daha fazla arttırmaya çalışıyordu ancak iç bölgelere ulaşamıyordu. Bunun üzerine İtalyanlar iç bölgeleri de ele geçirip, Osmanlı Devleti’ni anlaşmaya zorlamak için savaşı yaymaya karar verdi. 18 Nisan 1912 tarihinde İtalyanlar Çanakkale Boğazı’nı bombalamaya başladılar. Bunun üzerine Osmanlı Devleti bir önlem alarak Boğazları geçişe kapattı. Ancak uluslararası ticareti zarar görmesi üzerine boğazlar 10 mayıs tarihinde tekrar açıldı.
İtalyanlar Trablusgarp bölgesini almakta kararlıydı. Bu kez On İki Ada ve diğer bazı Osmanlı şehirlerini baskı altına almaya çalıştılar. Hatta bu durumla sınırlı kalmadılar ve o yıllarda Fransız nüfusunun yoğun olarak yaşadığı Beyrut’a saldırmak istediler. Bilerek Beyrut bölgesine saldırdılar çünkü Beyrut bütün dinler tarafından kutsal sayılan Kudüs’ün kapısı durumundaydı. Beyrut işgali Avrupa devletlerini rahatsız edecek ve Osmanlı Devleti barışa zorlanacaktı. Beyrut bölgesine saldırarak iki Osmanlı gemisini batırdılar. Sonrasında şehir bombalamaya başladılar.
Tablusgarp savaşı sırasında meydana gelen bütün olaylar tarih sırasına göre aşağıda yer almaktadır.
23 Eylül 1911 İtalya, Osmanlı Devleti’ne nota verdi.
26 Eylül 1911 Silah ve cephane taşıyan bir Osmanlı Gemisi Trablusgarp’a gitti.
28 Eylül 1911 İtalya, Osmanlı Devleti’ne savaş ilan etti.
30 Eylül 1911 İtalyanlar tarafından Trablusgarp şehri bombalanmaya başlandı.
5 Ekim 1911 İtalya, Trablusgarp’ı işgal etti.
8 Ekim 1911 Mustafa Kemal, İngiliz işgalindeki Mısır üzerinden kendisini gazeteci olarak tanıtarak Trablusgarp’a geçti.
18 Ekim 1911 İtalyanlar, Derne’yi ele geçirdi.
20 Ekim 1911 Bingazi, işgal edilmeye başlandı.
23 Ekim 1911 Osmanlı ordusu İtalyanlara karşı savaş başlattı.
27 Kasım 1911 Mustafa Kemal binbaşılığa yükseldi.
18 Aralık 1911 Bingazi, Derne ve Tobruk bölgesinde kurulan Şark Gönüllüleri Komutanlığı’na Mustafa Kemal atandı
22 Aralık 1911 Mustafa Kemal, Tobruk’un hemen dışında bulunan Nadora Tepesi’ni İtalyanlardan geri alıp, düşman birliğini yok etti.
15 Ocak 1912 Mustafa Kemal 5. Ordu’ya bağlı 38. Piyade Alayı’nda görevine devam etti.
11 Mart 1912 Mustafa Kemal, Derne Komutanlığı’na atandı.
18 Ekim 1912 Savaş, Osmanlı İmparatorluğu ve İtalya arasında imzalanan Uşi Antlaşması ile sona erdi.
İtalyan kuvvetleri yönünü Rodos adasına çevirdi ve Rodos sonraı On İki adaları da işgal etmeye başladı. İki hafta içerisinde bu bölgeleri ele geçiren İtalyanlar, sayı üstünlüklerine rağmen Trablusgarp’ta istediklerini tam elde edememişlerdir.
Tam o sıralarda Balkanlar karıştı ve 8 Ekim 1912 yılında Karadağ’ın Osmanlı İmparatorluğu’na savaş ilan etmesiyle Balkan Savaşları başladı. Ortaya çıkan yeni savaş Osmanlı Devletini çok zorladı ve İtalyanlarla barış yapmak zorunda kaldı ve 18 Ekim 1912 tarihinde Uşi Antlaşması imzalandı.
Trablusgarp ve Bingazi İtalyanlara bırakılacak.
Trablusgarp bölgesinde yaşayan yerel halk dini yönden halifeye bağlı kalacaktı. (Yönetim İtalyanlarda olacaktı ancak o Osmanlı o yörede bulunan halkın kendisinden kopmasını istemediği için böyle bir karar aldırmıştır. İtalyanlarda olası isyanlara karşı bunu kabul etmişti.
Osmanlı Devleti üzerinde bulunan İtalya kapitülasyonları kaldırılacaktı.
Rodos ve On İki Ada Balkan Savaşları sonrası geri verilmek şartı ile geçici olarak İtalya’ya verilecek. (Yunanistan’a karşı önlem olarak) Osmanlı Devleti bu madde ile Yunanistan’ın adalar üzerindeki hayallerini önlemek istemiştir. Ancak İtalya’nın çekilmesi üzerine de Adalar Yunanistan’a geçmiştir (1947 Paris Antlaşması ile).
Trablusgarp’a ait Duyun-i Umumiye’ye borçları İtalya tarafından ödenecekti.
Padişah yöre halkının dini görevlerini yerine getirmesi için, Naib-i Sultan denilen bir görevli atamıştır. Ayrıca şeriat hükümlerinin de yürütülmesi için görevli bir kadı da atanmıştı.
Osmanlı Devleti Uşi Antlaşması ile Kuzey Afrika’da bulunan son toprağını da kaybetmiş oldu.
Bu savaşta ilk kez uçaklar kullanıldı: Bu savaş ilklerin olduğu bir savaş haline geldi ve uçaklar tarihte ilk kez savaş aracı olarak kullanılmaya başlandı. Ayrıca vurularak düşürülen uçakta tarihi kayıtlara geçmiştir. Uçaklar savaş esnasında bildiriler atmış ve böylece ilk kez uçaklar propaganda aracı haline geldi.
Trablusgarp Savaşı Mustafa Kemal‘in ilk savaşıdır. Atatürk Derne ve Tobruk’ta gösterdiği başarılardan ötürü binbaşılığa yükseldi. Ayrıca Mustafa Kemal Atatürk’ün katıldığı cepheler ve savaşları da bu linke tıklayıp öğrenebilirsiniz.
Savaşı kazanan İtalya Ege Denizi’ne iyice yerleşmiş ve Doğu Akdeniz’de güçlü bir ülke haline gelmişti. Trablusgarp Savaşı sonrası ülkede milliyetçilik akımı güçlendi, güçlenen milliyetçilik sayesinde Benito Mussolini 1922 yılında iktidara gelmiştir.