Berkarar döwletimiziň bagtyıarlyk döwrüniň ıyl ıazgysy — 2019-njy ıyl: Gurluşyk we elektroenergetika | TÜRKMENISTANYŇ GURLUŞYK WE BINAGÄRLIK MINISTRLIGI
İokary maıa goıum işjeňligi Türkmenistanyň durmuş-ykdysady taıdan okgunly ösmegi üçin amatly şertleri döredıär. Bu gün gurluşyk toplumy ıurdumyzy senagatlaşdyrmak, döwrebap ulag we durmuş düzümini, daşary ıurtlardan getirilıän harytlaryň ornuny tutıan önümleri hem-de eksport ugurly harytlary öndürıän täze kuwwatlyklary döretmek, has oňaıly we otaglarynyň ıerleşişi gowulandyrylan ıaşaıyş jaılaryny gurmak, sebitleri hemmetaraplaıyn ösdürmek boıunça giň gerimli döwlet maksatnamalaryny durmuşa geçirmäge gönükdirilendir.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň durmuşa geçirıän syıasatynyň ileri tutulıan ugurlary bolup durıan bu maksatnamalaryň we taslamalaryň çäklerinde ähli ıerlerde senagat, durmuş we medeni maksatly desgalaryň köp sanlysy gurulıar, şäherlerimiz hem-de obalarymyz abadanlaşdyrylıar.
Ak mermerli Aşgabat binagärlik toplumynyň ajaıyp keşbi bilen haıran galdyrıar. Soňky ıyllarda bularyň üsti ajaıyp binalaryň we desgalaryň onlarçasy, şol sanda iri ıaşaıyş toplumlary bilen ıetirildi.
Paıtagtymyzyň günorta-gündogar künjeginde ıerleşıän Parahat — 7 ıaşaıyş toplumy munuň aıdyň mysalydyr. Şol ıerde her aıda diıen ıaly, täze ıaşaıyş jaılary ulanmaga berilıär. Şolarda eııäm aşgabatly maşgalalaryň müňlerçesi ähli amatlyklary özünde jemleıän öılere göçüp bardylar.
Bu ıaşaıyş toplumyny gurmagyň möhüm bölegi hökmünde täze Parahat — 7/3 ıaşaıyş toplumy güıçli depginler bilen ösıär. Bu toplum jemi 30 gektardan gowrak meıdanda, İunus Emre, Alty Garlyıew, Baba Annanow hem-de «10 ıyl Abadançylyk» köçeleriniň çäklerinde guruldy.
Soňky ıyllarda bu ıerde dokuz gatly jaılaryň 100-den gowragy ulanmaga berildi.
Şu günler gurluşygy dowam edıän binalardan başga-da, ıene-de belent ıaşaıyş jaılarynyň 23-sini gurmak meıilleşdirilıär. Şolaryň düıbi 2019-njy ıylyň maı aıynda, Aşgabat şäheriniň gününiň öňüsyrasynda tutuldy.
İaşaıyş toplumlarynyň ıanynda çagalar we sport meıdançalary, giň ıollar, durmuş maksatly desgalar — mekdepler, çagalar baglary, saglygy goraıyş edaralary, dükanlar we beıleki zerur desgalar hem gurulıar.
Başgaça aıdylanda, ilatymyzyň netijeli işlemegi, okamagy, göwnejaı dynç almagy, sport, döredijilik bilen meşgullanmagy, söwda, dynç alyş we sagaldyş hyzmatlaryndan peıdalanmagy üçin ähli şertler döredilıär. Şolaryň hemmesi raıatlarymyz üçin elıeterli bolmalydyr. Milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň belleışi ıaly, bularyň ählisi türkmenistanlylaryň ıaşaıyş-durmuşynyň ıokary ülňülerini üpjün etmäge ıardam etmelidir.
Aşgabady ösdürmegiň möhüm ugry bolan şäher gurluşygy köp babatda paıtagtymyzyň ykdysady ösüşini hem-de maıa goıum mümkinçiliklerini we işewürlik ıagdaıyny kesgitleıär.
Diıarymyzy durmuş-ykdysady taıdan ösdürmegiň strategik wezipelerini çözmekde paıtagtymyzyň goşandy, möhüm halkara syıasy, işewür, medeni, syıahatçylyk merkezi hökmünde ähmiıeti we orny barha artıar.
Bu ıerde, Türkmenistanyň baş şäherinde diňe bir ykbal çözüji çözgütler kabul edilmän, eısem, jemgyıetçilik-syıasy ähmiıetli taryhy wakalar bolup geçıär, umumy ösüşe we özgertmelere kuwwatly itergi berilıär, tutuş ıurdumyzda işiň depginini ıokarlandyrmaga ıardam edıän giň gerimli işler alnyp barylıar.
İakyn geljekde Aziıanyň merjen şäherini bezejek täze desgalaryň hatarynda Türkmenistanyň Halkara kongresler merkezi, Döwlet münberi, «Türkmenbaşy» döwlet täjirçilik bankynyň we «Senagat» paıdarlar täjirçilik bankynyň binalary, Halkara ıanyk kesellerini bejeriş merkezi, Halkara estetiki bejeriş merkezi, kaşaň «Garagum», «Arkadag» myhmanhanalary, «Nusaı» myhmanhana toplumynyň ikinji nobatdakysy hem-de beılekiler bar.
Köpetdagyň etegindäki ajaıyp künjekde beıik türkmen şahyry we akyldary Magtymguly Pyragynyň keşbini ebedileşdirjek ıadygärlik gurulıar.
Çandybil şaıolunyň hem-de Bekrewe köçesiniň çatrygynda «Welosiped» binasy peıda bolar. Mälim bolşy ıaly, döwlet Baştutanymyzyň taısyz tagallalary bilen sportuň ekologiıa taıdan arassa görnüşleriniň biri bolan welosiped sporty ıurdumyzda okgunly ösüşe eıe boldy. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy boıunça Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleıasy 3-nji iıuny Bütindünıä welosiped güni diıip yglan etdi.
Aşgabat şäherini ösdürmegiň 16-njy nobatdakysynyň çäklerinde Magtymguly şaıolunyň ugrunda täze ajaıyp binalar, has oňaıly we otaglarynyň ıerleşişi gowulandyrylan köp gatly ıaşaıyş jaılarynyň ençemesi peıda bolar. Bu taslamany amala aşyrmagyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesine tabşyrylandygyny bellemelidiris.
Häzirki döwürde ıurdumyzyň işewür düzümleriniň wekilleri toplumlaıyn özgertmeler maksatnamalaryny durmuşa geçirmäge işjeň gatnaşyp, ata Watanymyzyň ykdysady kuwwatyny has-da pugtalandyrmaga saldamly goşant goşıarlar. Gurluşyk ulgamy hem telekeçilik işiniň okgunly ösıän ugurlarynyň birine öwrüldi.
Geçen ıylyň 25-26-njy maıynda paıtagtymyzda geçirilen «Ak şäherim Aşgabat» atly XVIII halkara köpugurly sergi bu gün Türkmenistanda şähergurluşyk, binagärlik hem-de şäher düzümini döretmek babatda gazanylan üstünlikleri we onuň geljegini aıdyň görkezdi.
Her ıyl geçirilıän bu gözden geçiriliş hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy bilen ähli ıerlerde giňden ıaıbaňlandyrylan özgertmeleriň gerimini aıdyň görkezıär. Şol özgertmeler bolsa paıtagtymyzyň keşbinde öz beıanyny tapdy.
Bu gün Aşgabat dünıäniň iň owadan we ıaşamak üçin has amatly şäherleriniň biridir. Forumda hödürlenen taslamalaryň köpüsi geçen ıyllaryň dowamynda üstünlikli amala aşyryldy. Diıarymyzyň baş şäherinde ajaıyp binalaryň örän köp sanlysynyň gurulmagy onuň gözelligini has-da artdyrdy. Özboluşlylygy hem-de giň gerimliligi bilen tapawutlanıan bu desgalaryň ençemesi ıurdumyzyň buısanjyna öwrülip, Ginnesiň rekordlar kitabyna girizildi.
Gözden geçirilişe ıurdumyzyň hem-de daşary ıurtlaryň kompaniıalarynyň hem-de kärhanalarynyň wekilleriniň 100-e golaıy hem-de Türkmenistanyň ministrlikleriniň we pudaklaıyn dolandyryş edaralarynyň wekilleri gatnaşdylar. İurdumyzyň esasy hyzmatdaşlary hasaplanylıan «Bouygues Turkmen», «NATA», «Gap Inşaat», «Rönesans Endüstri Tesisleri Inşaat Sanaıi we Tijaret», «Dorožnoe stroitelstwo «Altkom», «Interbudmontaž» kompaniıalary gurluşyk desgalarynyň nusgalaryny, innowasion işläp taııarlamalary hem-de tehnologiıalary, şol sanda suw üpjünçiligi we yşyklandyryş, ıollaryň gurluşygy, işjeň dynç almak ulgamy ugurlarynda täze tehnologiıalary hödürlediler.
2019-njy ıylyň şanly wakalarynyň hatarynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň gatnaşmagynda Gökdepe etrabynyň çäginde Ahal welaıatynyň täze, döwrebap edara ediş merkeziniň düıbüni tutmak dabarasyny görkezmek bolar.
Köpetdagyň etegindäki ajaıyp künjekde gurulıan täze şäher 70 müňden gowrak ıaşaıja niıetlenendir. Iki tapgyrda kottejleriň we köp gatly ıaşaıyş jaılarynyň 400-den gowragyny, her biri 320 orunlyk çagalar baglarynyň 10-syny, her biri 720 orunlyk orta mekdepleriň 19-syny gurmak meıilleşdirilıär. Mundan başga-da, başlangyç hünär we orta hünär okuw mekdepleriniň, sungat mekdepleriniň hem ikisi göz öňünde tutuldy.
Özüne enäniň we çaganyň saglygyny goraıan merkezi, beıleki edaralary birleşdirıän saglygy goraıyş edaralarynyň tutuş ulgamy dörediler. Welaıat merkezinde Ruhyıet köşgi, Medeniıet öıi, drama teatry, kitaphana, sirk we muzeı, döwrebap sport toplumlarynyň ikisi gurlar. Şunuň bilen birlikde, aılawy, trenažıor meıdançalaryny, manežleri we athanalary, şu ugurdaky Ylmy-önümçilik merkezini öz içine alıan Halkara atçylyk ıokary okuw mekdebini gurmak göz öňünde tutulıar.
Mundan başga-da, döwlet Baştutanymyzyň Kararlaryna laıyklykda, Mary welaıatynyň Türkmengala, Sakarçäge hem-de Wekilbazar etraplarynda, Lebap welaıatynyň Çärjew, Saıat, Halaç we Kerki etraplarynda — Amyderıa jülgesiniň gür ilatly ıerlerinde täze obalaryň düıbi tutuldy. Daşoguz welaıatynda täze ilatly ıer S.A.Nyıazow adyndaky etrabyň çäginde dörediler.
Balkanabatda, Daşoguzda, Maryda, Türkmenabatda, Änewde, Baıramalyda, beıleki şäherlerde hem-de obalarda has oňaıly we otaglarynyň ıerleşişi gowulandyrylan köp öıli jaılarda köp sanly jaı toılary tutuldy.
Geçen ıylyň maı aıynda Balkan welaıatynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň gatnaşmagynda Serdar etrabynda täze obanyň — «Altyn asyr» Türkmen kölüniň golaıynda täze nusgaly giň möçberli durmuş-önümçilik toplumynyň gurluşygyna badalga berildi.
Bu taslamanyň 2019 — 2022-nji ıyllar üçin niıetlenen birinji tapgyrynyň çäklerinde bir gatly jaılaryň 80-sini, oba geňeşiniň binasyny, 260 orunlyk umumybilim berıän orta mekdebi, 160 orunlyk çagalar bagyny, Medeniıet öıüni, Saglyk merkezini, içerki ıollary, gaz, agyz suwy üpjünçilik ulgamlaryny, lagym desgalaryny we elektrik geçirijileri, suw arassalaıjy desgany, kuwwaty 10 MWt bolan utgaşdyrylan Gün-ıel elektrik stansiıasyny, ıangyç guıujy beketleri, azyk we senagat harytlar dükanyny hem-de beıleki desgalary gurmak göz öňünde tutulıar.
Ikinji tapgyrda — 2022 — 2025-nji ıyllar aralygynda 3 we 4 otagly, 1 gatly ıaşaıyş jaılarynyň ıene-de 130-dan gowragyny gurmak meıilleşdirilıär. İaşaıyş jaılary hem-de beıleki medeni-durmuş we önümçilik maksatly desgalar sebitiň howa şertlerine laıyklykda hem-de oba ıaşaıjylarynyň durmuşynyň aıratynlyklaryny nazara almak arkaly gurlar.
Şol oba awtoulag ıollary çekiler, ilatyň maldarçylyk, balykçylyk hem-de gök we bakjaçylyk bilen meşgullanmagy üçin ähli amatly şertler dörediler. Oba ıaşaıjylarynyň iş bilen üpjünçiligine hem-de durmuş taıdan goraglylygyna aıratyn üns berler.
Dekabr aıynda Serdar etrabynyň «Arkaç» geňeşliginiň çäginde gurlan «Rowaç» atly täze döwrebap obanyň açylyş dabarasy boldy. Bu waka döwlet Baştutanymyzyň döredijilikli syıasatynyň üstünlikli durmuşa geçirilıändiginiň nobatdaky aıdyň subutnamasyna öwrüldi. Şol syıasatyň many-mazmuny «Döwlet adam üçindir!» diıen şygarda öz beıanyny tapdy.
Täze obada üç we dört otagly kaşaň ıaşaıyş jaılarynyň 268-si guruldy. Şol binalaryň giň we ıagty otaglarynda, döwrebap enjamlaşdyrylan aşhanalarynda ähli oňaıly şertler döredildi. Jaılaryň golaıynda mellek ıerleri hem-de garaž bar.
Bu ıerde gurlan Saglyk öıi ıöriteleşdirilen iň täze enjamlar bilen üpjün edildi. Munuň özi ilata hil babatda şäherdäki saglygy goraıyş edaralaryndaky hyzmatlardan birjik-de pes durmaıan lukmançylyk hyzmatlarynyň köp görnüşlerini hödürlemäge mümkinçilik berıär.
Körpeleriň 160-syna niıetlenen döwrebap çagalar bagy obanyň körpe ıaşaıjylaryna milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowdan ajaıyp sowgat boldy.
Gapylaryny giňden açan ajaıyp mekdep oba adamlarynyň buısanjyna öwrüldi. Bu mekdep okuwçylaryň 320-sine niıetlenendir. Şol mekdepde hem ıaş nesliň döwrüň talabyna laıyk ıokary hilli bilim almagy, ruhy taıdan baı hem-de berk bedenli bolmagy üçin ähli şertler döredildi.
Obadaky Medeniıet öıi, Söwda merkezi, Durmuş hyzmatlary öıi hem şäherdäki şeıle maksatly desgalardan birjik-de pes durmaıar. Mundan başga-da, geňeşligiň we 360 belgili awtomat-telefon beketli aragatnaşyk bölüminiň binalary, azyk önümleri dükany, kuwwaty 35 KWt bolan elektrik bekedi, gije-gündizde 1000 kub metr suw arassalaıan desga hem-de metjit guruldy.
Bir söz bilen aıdylanda, bu ıerde adamlaryň ähli amatlyklaryň hözirini görüp ıaşamagy üçin ajaıyp şertler döredildi. Şunda bilim, saglygy goraıyş, iş bilen üpjünçilik, medeni-dynç alyş, aragatnaşygyň häzirki zaman görnüşleriniň ählisine elıeterlilik ıaly möhüm meseleler we beıleki ugurlar göz öňünde tutuldy.
Düıpli hem-de ıaşaıyş jaı gurluşygy bilen birlikde, ıerli çig malyň binıadynda gurluşyk serişdelerini öndürıän ulgam hem döwletiň giň goldawyna mynasyp boldy. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow bu ulgama sebitleriň ykdysadyıetiniň ösüşiniň esasy ugurlarynyň biri hökmünde garaıar.
Ahal welaıatynyň Gökdepe etrabyndaky «Owadandepe» senagat zolagynda döredilıän kuwwatly gurluşyk ulgamy munuň aıdyň subutnamasydyr. Bu ıerde eııäm metal önümlerini we armatura öndürıän «Türkmendemirönümleri» döwlet kärhanasy, iri gazbeton zawody, «Türkmenmermer» ıapyk görnüşli paıdarlar jemgyıetiniň mermeri we graniti gaıtadan işleıän, ıerli tebigy daşdan timarlaıyş serişdelerini çykarıan fabrik hem-de Senagat we kommunikasiıa ministrliginiň «Türkmensenagat» agentliginiň Merkezi Aziıadaky iň iri «Türkmenaınaönümleri» kärhanasy üstünlikli işleıär. Golaıda aına senagatynyň bu iri kärhanasynda gök we ıaşyl reňkli aınalaryň tutuş tapgyry çykaryldy. Reňkli önümleri öndürmek üçin ilkinji gezek demriň we kobaltyň okisleri ulanyldy.
Kärhanada ion-plazma we magnetron tozanlandyryş usuly hem ulanylıar. Munuň özi önümleriň ıüzüne dürli metallaryň — alıumininiň, kümşüň, titanyň, nikeliň, hromyň garyndylaryny çalmaga we gök, ıaşyl, kümüşsöw, altynsow hem-de beıleki reňkdäki örtükli önümleri almaga mümkinçilik berıär.
Innowasion tehnologiıalaryň kömegi arkaly alnan reňkli aınalaryň ulanylıan ugurlary örän giňdir. Olar tekjeler gurlanda, binalaryň daşky görnüşlerinde we içki bezeginde, yşyklandyryş hem-de aınadan bezeg serişdeleriniň önümçiliginde, dürli gap-gaçlary, beıleki serişdeleri, lukmançylyk, surat we wideo enjamlarynyň hem-de beılekileriň önümçiliginde giňden ulanylıar. Bu gün pudagyň kärhanalary diwarlyk panelleri, armirlenen bloklary, keramzit, gurnama demirbeton önümlerini, kerpiç, örtük plitalaryny, dürli görnüşli gurluşyk-suwag serişdelerini, gazbeton önümlerini, magdan däl gurluşyk materiallaryny, turba önümlerini, armaturany, metal gurnamalary, plastik we aına süıümli turbalary öndürıär.
«Türkmendemirbeton» önümçilik birleşiginiň paıtagtymyzyň Büzmeıin etrabynyň çäginde ıerleşıän demirbeton kärhanasynda geçen ıyl oda durumly kerpiji öndürıän ıöriteleşdirilen seh işe girizildi. Bu önüm senagat peçleriniň we ojaklaryň gurluşygynda hem-de şolary döwrebaplaşdyrmakda giňden ulanylıar. Onuň önümçiliginde Balkan welaıatynyň çäginde ıerleşıän känden alynıan kaolin laılary ulanylıar.
Lebabyň sement zawody döwlen bazalt serişdesi garylan M-400 — D-20 we M-500 — D-20 görnüşli sementiň synag tapgyryny öndürdi. Ol betonyň berkligini, dykyzlygyny, sowuga durnuklylygyny ıokarlandyrıar. Bu gurluşyk serişdesi önümçilikçiler we Türkmenistanyň Ylymlar akademiıasynyň Himiıa institutynyň himiıa we organyky serişdeleriň tehnologiıasy barlaghanasynyň işgärleri bilen bilelikde taııarlanyldy.
Şunuň bilen bir hatarda, içerki bazarda bolşy ıaly, daşary ıurtlarda hem uly isleg bildirilıän önümleriň önümçiligi boıunça täze kärhanalary döretmek işleri dowam edıär. Senagat we kommunikasiıa ministrliginiň buıurmasy esasynda gazylyp alynıan peıdaly magdanlaryň täze ıataklaryny ıüze çykarmak maksady bilen, geologiıa-gözleg işleri yzygiderli alnyp baryldy. Bu gurluşyk serişdeleriniň önümçiligi, metallurgiıa senagaty kärhanalary we beıleki pudaklar üçin zerur çig mal bolup hyzmat eder. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň tabşyrygyna laıyklykda, Balkan welaıatynyň Türkmenbaşy etrabynyň çäginde ıerleşıän Gyzylgaıa şäherçesiniň ıanynda iri gorlary bolan demir magdanlaryny senagat taıdan gaıtadan işlemek boıunça dag-magdan kärhanasynyň gurluşygynyň taslamasy taııarlanyldy. Deslapky maglumatlara görä, onuň gorlary 70 — 75 million tonna barabardyr. Bu serişde sement önümçiliginde giňden ulanylıar.
Dünıäniň öňdebaryjy tejribesini öwrenmek we täzeçil tehnologiıalary ornaşdyrmak arkaly, durnukly ösüş gazanmak geçen ıylyň awgust aıynda Aşgabatda geçirilen «Türkmengurluşyk — 2019» halkara sergisiniň esasy ugruna öwrüldi.
Oňa Diıarymyzdan hem-de Russiıa Federasiıasyndan, Fransiıadan, Germaniıadan, Awstriıadan, HHR-den, Türkiıeden, Ukrainadan, Gresiıadan we beıleki ıurtlardan bu ugurda işleıän kompaniıalaryň, edaralaryň hem-de kärhanalaryň wekilleri, telekeçiler we işewürler gatnaşdylar. Sergide «Aşgabat-sitiniň» taslamasyna möhüm orun berildi. Dolandyryşyň sanly ulgamy, robotlaşdyrmak we intellektual ulgam täze taslamanyň durmuş ugrunyň esasyny düzıär.
İakyn ıyllarda paıtagtymyzyň demirgazyk künjeginde kemala geljek iri ıaşaıyş toplumynyň taslamasy hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň pikirine görä, «akylly şäher» konsepsiıasynyň amala aşmagy bolar.
200-den gowrak binany özünde jemlejek bu ägirt uly toplumyň gurluşygy üçin 744 gektar meıdan bölünip berildi. Umuman, bu toplum 107 müňden gowrak adamyň ıaşamagyna niıetlenendir. Dürli belentlikdäki ıaşaıyş jaılarynyň 180-sinden başga-da, bu ıerde edara ediş binalarynyň, hyzmat ulgamyna degişli kärhanalaryň, lukmançylyk edaralarynyň, medeniıet merkezleriniň, ıokary okuw mekdepleriniň hem-de birnäçe umumybilim berıän mekdepleriň, çagalar baglarynyň, durmuş maksatly beıleki desgalaryň toplumy gurlar. İeri gelende aıtsak, täze ıaşaıyş toplumynda Türkmenistanda ilkinji gezek 30 — 35 gatly jaılar peıda bolar.
Şeıle hem forumyň çäklerinde «Türkmenistanyň gurluşyk pudagynyň ösüşi» atly maslahat geçirildi. Onda edilen çykyşlar ekologiıa we seısmiki howpsuzlygyň talaplaryny berjaı etmäge, dürli maksatly desgalaryň gurluşygynda ekologiıa kadalaryna, gurluşykda nyrh aıratynlyklaryna, gurluşyk ıüklerini daşamakda ykdysady taıdan amatly ugurlaryň döredilmegine bagyşlandy.
İaşaıyş we jemagat hojalygy toplumyna netijeli energiıa ulgamyny ornaşdyrmak, ıörite kompıuter programmalaryny ulanmak arkaly, binagärligiň taslamalaşdyrylmagynyň täze usullaryny ulanmak, dürli görnüşli täze gurluşyk serişdeleriniň önümçiligi hakyndaky çykyşlar uly gyzyklanma döretdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy bilen işlenilip taııarlanylan Türkmenistany 2019 — 2025-nji ıyllarda durmuş-ykdysady taıdan ösdürmegiň maksatnamasyna laıyklykda, gurluşykda 7 ıylyň dowamynda jemi içerki önümiň mukdary 11,5 göterime çenli ıokarlanar. Umumy maıa goıumlaryň möçberi 229,3 milliard manada deň bolar. Şu döwürde 289 desgany ulanmaga bermek meıilleşdirildi. Şol sanda 36 desga döwrebaplaşdyrylar we durky täzelener.
Mundan başga-da, Oba milli maksatnamasynyň çäklerinde eziz Diıarymyzyň welaıatlarynda hassahanalaryň 13-si, saglyk öıleriniň 20-si, mekdebe çenli çagalar edaralarynyň 163-si, umumy bilim berıän mekdepleriň 201-si, medeniıet öıleriniň 16-sy, suw arassalaıjy desgalaryň 11-si, lagym arassalaıjy desgalaryň 13-si gurlar. Şeıle hem umumy meıdany 1896,4 müň inedördül metre barabar bolan ıaşaıyş jaılary bina ediler.
Şeıle hem hassahanalaryň 17-sini, saglyk öıleriniň 22-sini, çagalar baglarynyň 2-sini we bir Medeniıet öıüni döwrebaplaşdyrmak göz öňünde tutulıar. Şu maksatlar üçin jemi 9976,7 million manat, şol sanda Ahal welaıaty boıunça 1944,3 million manat, Balkan welaıaty boıunça 1244,1 million manat, Daşoguz welaıaty boıunça 2907,3 million manat, Lebap welaıaty boıunça 1851,3 million manat, Mary welaıaty boıunça bolsa 2029,7 million manat maıa goıum serişdesi gönükdiriler.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň belleışi ıaly, milli ykdysadyıetimiziň ösüşinde möhüm orun eıeleıän elektroenergetika ulgamynda ıedi ıylyň dowamynda 7 desgany ulanmaga bermek göz öňünde tutulıar.
Täze desgalaryň ulanmaga berilmegi pudagyň kuwwatyny pugtalandyrar, ıurdumyzyň elektroenergiıa bolan artıan isleglerini kanagatlandyrmaga we daşary bazara ugratmaga mümkinçilik berer. Hünärmenleriň hasaplamalaryna görä, 2019 — 2025-nji ıyllarda elektroenergiıany öndürmegiň mukdary 17,4 göterim, eksporty bolsa 4,5 göterim ıokarlanar.
Mälim bolşy ıaly, soňky ıyllarda pudagyň düzümleriniň üsti täze gazturbinaly elektrik beketler arkaly ıetirildi. Şeıle beketler Aşgabatda, Ahal, Balkan, Lebap we Daşoguz welaıatlarynda guruldy. Marynyň döwlet elektrik stansiıasynda ıurdumyzda ilkinji gezek utgaşykly işleıän bug-gaz elektrik bekedi işe girizildi.
Şu günler Lebap welaıatynyň Çärjew etrabynda kuwwaty 432 megawat bolan ıene bir gazturbinaly elektrik bekedi gurulıar. Bu taslama İaponiıanyň «Sumitomo Сorporation» we «Mitsubishi Hitaсhi Power Systems» hem-de Türkiıäniň «Rönesans Holding» kompaniıalary bilen bilelikde amala aşyrylıar.
Taslamanyň maliıeleşdirilmegine Türkmenistanyň Döwlet daşary ykdysady iş banky bilen Karz şertnamasyny baglaşan İaponiıanyň halkara hyzmatdaşlyk banky gatnaşıar.
Energetika ministrliginiň «Türkmenenergo» döwlet korporasiıasynyň buıurmasy esasynda Türkiıäniň «Çalik Enerji Sanayi ve Tiсaret A.Ş.» hem-de Şweısariıanyň «Çalik Enerji Swiss AG» kompaniıalar konsorsiumy Büzmeıiniň döwlet elektrik bekediniň çäginde energetika enjamlaryny abatlaıan we olara hyzmat edıän merkezi gurar. Hususan-da, onda elektrik beketleriniň gazturbinalary, elektrogeneratorlary, dürli kuwwatlygy bolan transformator podstansiıalar, elektrogalkanlar we beılekiler abatlanar.
Umumy meıdany 4 müň inedördül metrden gowrak bolan ıerde öňdebaryjy önüm öndürijileriň, şol sanda «General Electriс» kompaniıasynyň ıokary tehnologiıaly enjamlary bilen üpjün edilen sehler gurlar.
Mundan başga-da, şertnama laıyklykda, gazturbinalaryny abatlamak üçin potratçy 16 toplumlyk ätiıaçlyk şaılaryny getirer. Munuň özi enjamlary çalyşmak boıunça gaznany döretmäge mümkinçilik berer. Döwlet Baştutanymyzyň Kararyna laıyklykda, bu merkez 2022-nji ıylda ulanmaga berler.
Aziıanyň ösüş bankynyň ıeňillikli karz serişdeleriniň hasabyna ıokary woltly Ahal — Balkan we Balkan — Daşoguz elektrik geçiriji ulgamyň gurluşygynyň taslamasy durmuşa geçirilıär. Şonuň çäklerinde güıjenmesi 500 kW bolan asma elektrik geçiriji ulgamyň 560 kilometri we güıjenmesi 220 kW bolan 475 kilometrlik elektrik geçiriji ulgam çekiler. Mundan başga-da, güıjenmesi 500 /220 /110 kW we güıjenmesi 220 /110 kW bolan podstansiıalaryň hersinden ikisi gurlar.
Taslama laıyklykda, transformatorlary, öçürijileri, bölüjileri, rele goraglaryny we İewropa ülňülerine laıyk gelıän awtomatik enjamlary oturtmak meıilleşdirilıär. Şeılelik-de, halkalaıyn energiıa ulgamyň desgalary häzirki zaman kompıuter programmalary bilen enjamlaşdyrylar. Olar uzak aralykdan dolandyryşy we işiň ähli ugurlaryna üznüksiz gözegçiligi üpjün eder.
Bu ugurda alnyp barylıan giň gerimli işler diňe bir iri senagat toplumlaryny we her ıylda ıurdumyzda gurulıan köp sanly durmuş maksatly desgalary elektrik energiıasy bilen üpjün etmek bilen çäklenmän, eısem, ony goňşy döwletlere eksport etmäge mümkinçilik berer. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow doly hukukly hyzmatdaş hökmünde Owganystanyň iri energetika, ulag we kommunikasiıa taslamalarynyň amala aşyrylmagyna çekilmeginiň Merkezi Aziıada howpsuzlygyň hem-de durnukly ösüşiň möhüm şerti bolup durıandygyny yzygiderli nygtaıar.
Owgan halkynyň parahatçylyga, bitewülige we ylalaşyga bolan gyzyklanmalaryna raıdaşlyk bildirip, Türkmenistan goňşy ıurduň durmuş-ykdysady taıdan ösüşine gönükdirilen anyk işleri amala aşyrıar.
Elektrik energiıasynyň hem-de suwuklandyrylan gazyň ıeňillikli nyrhlar bilen köp ıyllaryň dowamynda ugradylmagy, Ymamnazar — Andhoı, Serhetabat — Hyrat we Rabatkaşan — Kalaınau elektrik geçiriji ulgamlaryň gurulmagy goňşy döwletiň energetika düzüminiň möhüm bölegine öwrüldi.
TOPH gaz geçirijisiniň ugry boıunça Türkmenistan — Owganystan — Pakistan elektrik geçiriji ulgamyň gurluşygynyň taslamasynyň ägirt uly ähmiıetiniň bardygyny bellemeli.
2019-njy ıylyň dekabr aıynda Owganystan Yslam Respublikasynyň Hyrat welaıatynyň Turgundy şäherçesinde dostlukly ıurduň ykdysady zerurlygy üçin kuwwatly elektroenergetika enjamlarynyň sowgat berilmegi mynasybetli dabara geçirildi. Türkmenistanyň Prezidentiniň Buırugyna laıyklykda, güıjenmesi 220 /110 /10 kW hem-de kuwwaty 125 MWt bolan transformator we degişli enjamlar ynsanperwer kömegi hökmünde owgan tarapyna berildi.
Türkmenistanyň energetika pudagynyň ägirt uly kuwwaty we dünıäniň işewür toparlarynyň, maıadarlarynyň bilelikdäki taslamalaryň durmuşa geçirilmegine gatnaşmaga bolan artıan gyzyklanmalary sentıabr aıynda Aşgabatda geçirilen “Türkmenistanyň energetika senagatynyň ösüşiniň esasy ugurlary” atly halkara sergide we ylmy maslahatda giňden beıan edildi.
Köp sanly foruma gatnaşyjylaryň hatarynda Russiıanyň, ABŞ-nyň, Germaniıanyň, Italiıanyň, İaponiıanyň, Hytaıyň, Türkiıäniň, Eıranyň, Belarusyň, Ukrainanyň we beıleki ıurtlaryň öňdebaryjy kompaniıalary hem-de ugurdaş düzümleri bar.
Söwda-senagat edarasynda guralan sergi netijeliligi bilen işjeň häsiıete eıe boldy. Onda geçirilen tanyşdyrmalar, hyzmatdaşlaryň mümkinçilikleri täze tehnologiıalary, enjamlary, düzümleıin pudaklarda öňdebaryjy inženerçilik-tehniki çözgütleri ulanmak meseleleri boıunça geçirilen pikir alyşmalarda ıurdumyzyň serişdeleriniň we bu ugurdaky kuwwatlyklary özleşdirmäge bolan häzirki zaman çemeleşmeleri beıan edildi.
Şeıle hem serginiň çäklerinde geçirilen maslahatda döwletiň içerki hem-de halkara elektrik geçiriji ulgamlaryň gurluşygynyň iri maıa goıum taslamalarynyň amala aşyrylmagyna, öňdebaryjy tehnologiıalara, alternatiw energetikany ösdürmegiň we täzeçil «akylly» energiıa ulgamynyň döredilmeginiň meselelerine aıratyn ähmiıet berildi.
Umuman, Ministrler Kabinetiniň 7-nji fewralda geçirilen giňişleıin mejlisinde jemlenen 2019-njy ıylyň netijeleri maıa goıum-gurluşyk işinde oňyn ıörelgeleriň dowam edıändigini alamatlandyrdy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň mejlisde eden maksatnamalaıyn çykyşynda belleışi ıaly, ähli pudaklarda diıen ıaly önümçiligiň möçberleri artdy. Täze, ıokary tehnologiıaly kärhanalar işe girizildi. Mähriban Watanymyzy oba hojalyk ıurdundan senagat taıdan ösen döwlete öwürmek boıunça ägirt uly işler amala aşyryldy.
Gurluşyk pudagyna maıa goıum maksatnamalarynda göz öňünde tutulan serişdeleriň möçberi ABŞ-nyň 35 milliard dollaryna golaı boldy. Geçen ıylda maliıeleşdirmegiň ähli çeşmeleriniň hasabyna umumy bahasy ABŞ-nyň 10 milliard dollaryna golaı bolan önümçilik we durmuş-medeni maksatly desgalaryň 1 müň 704-si gurlup ulanmaga berildi.
Kabul edilen döwlet maksatnamalaryny amala aşyrmagyň barşynda şäherlerimiziň we obalarymyzyň, tutuş ıurdumyzyň tanalmaz derejede özgerendigini aıdyp, döwlet Baştutanymyz Oba milli maksatnamasyna laıyklykda, ähli degişli düzümleri özünde jemleıän täze şäherçeleriň gurluşygynyň dowam edıändigini belledi.
Geçen ıylda umumy meıdany 1,5 million inedördül metre barabar bolan ıaşaıyş jaılary, şol sanda ıokary amatlyklary bolan ıaşaıyş jaılary guruldy. Onuň netijesinde bagtyıar maşgalalaryň müňlerçesi ıaşaıyş jaı toılaryny toıladylar.
Mejlisiň dowamynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow 2020-nji ıyl üçin giň möçberli gurluşyk maksatnamasyna ünsi çekdi. Bellenilişi ıaly, maliıeleşdirmegiň ähli çeşmeleriniň hasabyna maıa goıumlaryň möçberleri 40 milliard manada golaı boldy.
Oňa kärhanalaryň we fabrikleriň, hassahanalaryň, lukmançylyk merkezleriniň, saglyk öıleriniň, mekdebe çenli çagalar edaralarynyň, medeniıet öıleriniň, edara ediş binalarynyň, täze şäherçeleriň we ıaşaıyş jaılarynyň gurluşygy girıär. Bularyň ählisi watandaşlarymyzyň durmuş derejesiniň ıokarlanmagyna oňaıly täsir edıär.
Şeılelikde, ıurdumyzyň önümçilik kuwwatlyklarynyň, şol sanda gurluşyk senagaty we elektroenergetika pudaklarynyň okgunly ösüşi hormatly Prezidentimiziň başlangyjy boıunça halkymyzyň abadan we bagtyıar durmuşynyň bähbidine Watanymyzyň ykdysady kuwwatynyň we halkara abraıynyň ıokarlanmagyna gönükdirilen özgertmeleriň üstünlikli durmuşa geçirilıändigini äşgär edıär.