Koca Dünya’da doğanın yabanıllığında kaybolmak
Reha Erdem'in yönetmenliğini yaptığı “Koca Dünya” filmini !f İstanbul Bağımsız Filmler Festivali’nin “!f İlham Serisi” İstanbul galasında izlemiş ve sinema üstüne yazmamakla beraber bir şeyler sayıklamaktan da kendimi alamamıştım. Kasım 2016 tarihindeki ilk gösteriminden ancak 5 ay sonra genel gösterime girebildi. Şu anda Başka Sinema kapsamında sinema salonlarındayken yazıyı tamamlamak da şart oldu.
Benim için Reha Edem bu topraklardan çıkmış sinemacıların önde gelenlerinden biridir. Görünenin arkasındaki ve de görünmeyenin simgeleşmesi arasında bir yerde, kendi ifadesi ile “öngörülemeyen” sahnelerin bütününü anlatmaya çalışır. Bunun her zaman iyi sonuç vermesi beklenmese de Reha Erdem çoğunlukla bunu başarmış bir yönetmen. Bunun yanı sıra muhtemelen kendisi itiraz etse de filmlerindeki gerçeklik, aynı zamanda hayatımıza girmiş, çevremizi sarmış kötülüklerin yansıması sonucu, pek umutlu olmayan hikâyelere ve sonlara dönüşür. Mesela en beğendiğim filmlerinden biri olan “Hayat Var”ı izleyip sinemadan çıktığımda, sonu “umutlu” olsa da Hayat’ın yaşadıklarını düşünmek avazım çıktığı kadar “hayat yokmuş!” diye bağırma isteği uyandırmıştı.
Kötülükleri geride bırakmak
“Koca Dünya”nın hikâyesi de çok sade; Ali otomobil tamircisinde çalışan bir gençtir. Ailesi terk ettiği için, kız kardeşi Zuhal ile ayrı düşmüşlerdir. Sürekli yurdun evlatlık verdiği eve, kardeşini görmeye gider ancak aile kardeşini göstermez. Ali'ye çok kötü davranırlar. Evin babası, 14-15 yaşından büyük olmayan Zuhal’i istismar etmektedir. Ali dayanamaz ve bir akşam kız kardeşini zorla o evden alır, motosikletinin arkasına atar ve kaçırır. Sonrası ise hikâyenin asıl başladığı yerdir. “Koca Dünya”da unutulacaklarını, tüm kötüleri geride bırakacaklarını düşünerek motosikletini sürerler ve bir ormana girerler. Orada Kumkum ile Mimi olmak isterler. Kumkum ile Mimi’nin naifliğinde, saflığında ve güvenliğinde. Mimi (Zuhal) zamanının neredeyse tamamını ormanda geçirirken, Ali (Kumkum) yakınındaki köye inip tamircide ara ara çalışmaya çalışır. İkisinin gerçeklik algısı aynı şekilde ve birbiriyle paralel değişmese de gittikçe ormanın yabanıllığının parçası olurlar. Simgeler denizi
Reha Erdem sineması üzerine söylenebilecek ilk şeylerden biri sanırım doğanın görsel ve işitsel olarak varlığının ve özellikle simgelerin oyunculardan önce başrolde olduğudur. Ancak şunu da söylemek gerekir ki bu durumun en yakıştığı film “Koca Dünya” olmuş. “Jin”de hiç beğenmediğim simgeler denizi, burada inanılmaz bir şekilde yerlerini bulmuş. Son filmlerinde göze çarpan diğer bir ortaklık da ne kadar ürkütücü olsa da zararın hiçbir zaman doğadan değil de, insandan geleceği duygusunun izleyici için hep canlı olması.
Görüntülerin muhteşemliği, açısı, kadrajın genişliği ya da darlığı, sesin kendisinin tamamen bir ana unsur olması da bir yandan “gerçekten bu koca bir dünya ve biz o kadar küçüğüz ki” diye düşündürüyor. Yine de bu koca dünyada kötülükler bizi bulabilir.
Oyuncular Berke Karaer ve Ecem Uzun çok başarılı bir oyunculuk sergilemişler. Hele ki Karaer’in ilk oyunculuğu olduğu düşünülürse. Görüntü yönetmeni Florent Herry, “Jin” ve “Beş Vakit”’te de yaptığı gibi iyi bir iş çıkarmış.
“Koca Dünya”'yı ilk izleyenler arasında yer almak çok heyecan vericiydi. Aynı zamanda tüm film boyunca daha çok Reha Erdem sinemasının öğrenilmişliği, (belki de hiç öğrenilememişliğiyle) kahramanlarımızın başına bir şey gelecek endişesi içinde koltukta gergin gergin bekledim. Kahramanlarımızın tedirginliği arttıkça benim de arttı. Ama belki de bazen sadece endişelerimizdir bize zarar veren. Gerçekte ne kadar tehlikeli bir dünyadayız? Yoksa sadece dünya koca olduğu için mi böyle endişeliyiz?
Son söz; izlemek gereken ve mutlaka sinemada izlenmesi gereken bir film. Ödüller