RENK UYUMU İÇİN AİLE KALIPLARI
Bir seri yada çift olarak satın aldığımız, özellikle renkli plastiklerden imal edilmiş ürünlerin hepsi, aynı renkte midir? Plastik malzemelerin ve renklerin, hep homojen ve aynı oranda karıştırılması gerekir. Fakat plastik hammadde, katışıklar ve boyaları, büyük çuvallarda ve kasalarda tedarik edilir. Karışım oranlarını ve toleranslarını belirten şartnameler olmasına rağmen, küçük renk farklıklarının olması kaçınılmazdır. Daha büyük karıştırma mikserlerinde ve daha uzun süre karıştırmak, homojen karışım elde etmemiz için daha mantıklı görünse de bu yöntem pratikte her zaman uygulanamamakta ve ekonomik olmamaktadır. Eğer bir ürün çiftinin, mükemmel renk uyumu zorunlu ise bu ürünlerin tek bir aile kalıbında, aynı anda basılması en uygun çözüm yöntemidir. Resim 8: Mükemmel renk uyumu için yapılan aile kalıplarına örnekler
Örnek bir uygulama, bayan makyaj kutularıdır. Aynanın bulunduğu kapak ile makyaj malzemesinin bulunduğu kutunun arasında renk farkının olmaması istenir. Mükemmel renk uyumu için yapılan aile kalıplarının, teknik ve medikal alanda da yaygın bir kullanım sahası vardır. Beraber kalıplanan ürünler, kalıplandıktan sonra ayrılmaları gerekiyorsa, ya hemen montajlanmalı yada beraber paketlenmelidir. Renk farklılığı oluşmaması için, bir sonraki baskılarla karıştırılmamalıdır.
KALIP İÇİNDE MONTAJ YAPABİLEN AİLE KALIPLARI Kalıp içinde montaj yapabilen aile kalıpları, kompleks bir yapıya sahiptirler. Genellikle çok yüksek üretim adetli ürünlerde ve nadiren kullanılırlar. Kova ve sapı gibi, konteynır ve kapağı gibi, iki farklı fakat bir birisine montajlanacak parçalar aynı kalıp içerisine yerleştirilir. Enjeksiyon esnasında, kalıp içerisinde bazı özel hareketler sayesinde ürünler bir birlerine montajlanır. Bu tarz kalıplamanın, çevrim süresi daha uzun olmasına rağmen, montaj işçiliğini ortadan kaldırması en büyük avantajıdır. SONRAKİ MONTAJ BASAMAĞINI KONTROL ETMEK İÇİN KULLANILAN AİLE KALIPLARI
Bu metot sadece, yıllık ihtiyaç sayısı çok yüksek olan parçalarda ve üretim boyunca, ürün tasarımında hiçbir değişikliğin yapılmayacağı durumlarda kullanılır. Özel tasarımlı enjeksiyon makinelerinde yada bitişik enjeksiyon makinelerinde ve genellikle çift yada daha fazla katlı (stack yad tandem) kalıp sistemleri kullanılarak yapılırlar. Makinelerden birisinde bir ürün, ötekisinde ise diğer montaj parçası kalıplanır. Kalıplardan çıkan ürünler robot kollar yardımı ile yada mekanik olarak, taşıyıcı bantlar üzerine yerleştirilerek, montaj istasyonuna taşınır. Montajı biten ürün çiftleri, üst üste istenilen sayıda dizilerek, sevk edilmeye hazır hale gelirler. Şekilde özel tasarımlı enjeksiyon makinesinde imal edilen CD kutusu ve kapağı gösterilmektedir. Ürün, makine kapakları(A) sayesinde, dış etkenlerden korunur. CD kutusu ve kapağı 8'er gözlü kalıplardır. Taşıma bantları (B), kalıplanan ürünleri, montaj istasyonuna(C) taşır. Bundan sonra montajlanan parçalar, istiflenme istasyonuna (D) geçerler .Üst üste dizilen parçalar(E), elle alınarak paketlenir ve kolilenir. Bu sistemin çevrim süresi 3,5s'dir. 2*8 gözlü kalıpta saatteki üretim sayısı 8.200 adet montajlı parçadır.
Resim 9: CD kutusu ve kapağı basıp, daha sonra montajlayan, çift enjeksiyon makinesi ve komple sistem (Firma: Husky)
YOLLUK GİRİŞİNİN YERİ NEREDE OLMALIDIR?
Plastiğin, kalıp boşluğuna girdiği yere, yolluk giriş noktası (gate) denir. Genellikle ürün tasarımcıları, yolluk giriş noktasını belirtirler. Fonksiyonel olarak en uygun yer, yolluk giriş noktası olarak seçilmelidir. Yolluk giriş noktası hem görünüşü bozarak estetik bir problem yaratmamalı hem de ürünü kullanılmasına engel olmamalıdır. Bardak, sürahi, saklama kabı v.b. ürünlerin tabanında düşünülen yolluk girişi, iyi tasarlanmadığında, ürünün zemine oturmasına engel olabilmekte ve estetik açıdan sorun yaratan bir görüntü oluşabilmektedir. Bazen ürün tasarımcısının, yolluk giriş noktası için belirlediği yerler, ürün özellikleri dikkate alındığında, kalıp boşluğunu en az basınçla ve en az sürede doldurmak için en iyi yerler olmayabilir. Böylesi kritik kararların alınacağı zamanlarda, ürün tasarımcıları ile kalıp tasarımcıları fikir alış verişinde bulunmadırlar. Plastik akış analizleri yapabilen bilgisayar programları, en iyi yolluk giriş noktasının yerini belirlemekte, tasarımcılara yardımcı olmaktadır. Resim 10: Plastik akış analiz programı ile yolluk giriş yerleri bulunmuş bir ürün
YUVARLAK VE DİKDÖRTGEN ŞEKİLLİ ÜRÜNLERDE YOLLUK GİRİŞ NOKTASININ YERİ
Genellikle yuvarlak yada dikdörtgen şekilli ürünlerde, yolluk dağılımının eşit olması için, en iyi yolluk girişi noktası, ürün tabanının merkezidir. İki yada daha fazla göz sayılı kalıplarda, 3 plakalı (soğuk yolluk dağıtıcı plaka) yada sıcak yolluk kullanılması zorunludur. Her iki yöntemde, kalıp maliyetini artıran yöntemlerdir. Yolluk giriş noktasının yeri, akışkanın yüksek sıcaklığa, yüksek enjeksiyon basıncına ve soğutma suyunun ısısına maruz kalacaktır. Yolluk giriş noktasının yeri, çevrim süresini de etkileyeceği için, ürün maliyetini de etkileyecektir. Sıcak yolluk memesi kullanımı, yolluk giriş noktasındaki gerilmeleri azaltır. İki plakalı kalıplar, sadece yüksek et kalınlığı olan, yuvarlak ve dikdörtgen şekilli ürünlerin kalıplanmasında, kalıp öpüşme yüzeyinden, yaprak yolluk girişli yada iğne yolluk girişli olarak kullanılabilir. İnce cidarlı ürünler için kullanılamazlar. Resim 11: Yuvarlak ve dikdörtgen şekilli ürünler
DÜZ ÜRÜNLERDE YOLLUK GİRİŞ NOKTASININ YERİ
Düz ürünler, yuvarlak ve dikdörtgen ürünlerin dışında kalan, yolluk giriş noktası için bir merkez nokta bulunmayan ürünler olarak tanımlanır. Düz ürünler, içerisinde kısmen düz alanlar içersede, bir çok kavisli bölgeyi de ihtiva ederler. Otomotiv sektörü ürünleri bunlara en güzel örneklerdir. Düz ürünlerde yolluk giriş noktası, genellikle kenarlar üzerinde seçilir. Böylece daha dayanıklı bir ürün elde edilir. Yolluk giriş noktalarının, ürünün diğer bölgelerine göre daha zayıf kaldığı unutulmamalıdır. Parçanın ortasında estetik bir kusur yaratacak yolluk giriş noktası izi de kalmamış olur. Yolluk girişi feder veya kalıp boşluğu boyunca devam eden bir yüzeye verildiğinde, plastik akışı, yuvarlak ve dikdörtgen kesitli ürünlere göre, çok düşük basınçlarda sağlanabilir. Yuvarlak ürünlerde olduğu gibi, kalıp boşluğunun daha hızlı doldurulabilmesi ve kalıptan çıkan üründeki çarpılmanın azaltılabilmesi için, yolluk girişlerinin ürün merkezlerinde olması gerekir. Resim 12: Otomotiv sektörü ürünleri
Not: Bu raporu MS Word formatında indirmek için tıklayınız (2,3MB)