İlk Türk Denizci Çaka Bey
27.06.09, 23:38 #1
Oğuz Türkleri, Büyük Selçuklu Devleti Sultanı Alparslan liderliğinde 1071 yılından itibaren Anadolu'ya yerleşmeye başlamış ve 1081 yılına kadar öncü Türk Beylikleri, Ege ve Marmara kıyılarına ulaşmışlardır. Geniş bozkırlarla kaplı Orta Asya'dan gelip Anadolu'yu vatan olarak benimseyen Atalarımız, başlangıçta ufukta güneş ve gökyüzü ile birleşen coşkun ve hırçın denizi biraz ürkütücü ve şaşkınlık verici bulmuşlarsa da, kısa sürede ona dostluk elini uzatarak, mavi sularda kendilerine yer aramaya başlamışlardır. Çaka Bey işte bu dönemde, Batı Anadolu'da hâkimiyet kurmuş ve ilk Türk deniz savaşı filosunu oluşturarak askeri başarılar kazanmış bir Türk komutanı ve denizcisidir.
Çaka Bey Oğuzlar'ın Çavuldur boyuna mensuptu. Malazgirt Savaşı sonrasındaki Bizans İmparatorluğu kuvvetleri ile giriştiği bir çatışmada esir düşmüş, İstanbul'a götürülmesini takiben İmparator III. N. Botaniates'in dikkatini çekerek Bizans sarayına alınmıştır.
Burada çok büyük ilgi görmüş, serbestçe hareket etmesine izin verilmiş ve sonraki yıllardaki başarıları açısından önem arz edecek pek çok bilgi ve tecrübeyi edinmiş, bu arada Yunanca da öğrenmiştir. Bizans İmparatorluğu deniz kuvvetlerini yakından incelemiştir. 1081 yılında Bizans tahtına İmparator Aleksi Komnen geçince hürriyetine kavuşmuştur.
Türkleri denizlerle kaynaştıran ilk öncü, Emir Çaka Bey olmuştur. Çaka Bey Selçuklu ordusundan bağımsız hareket ederek, İzmir'i ilk defa olarak Türk idaresine katmış, daha sonra İznik'te payitaht kurmuş bulunan Selçuklular ile güçlerini birleştirmiştir. Çaka Bey İzmir merkezli bir beylik kurarak sınırlarını genişletmek için mücadeleye başlamıştır. 2-3 yıllık bir süre içinde Urla, Çeşme, Sığacık ve Foça'yı zaptederek bu kesimdeki geniş sahil boyunu sınırları içine almıştır. Hedefi Ege Denizi'nde hâkimiyet kurmaktı.
Emir Çaka Bey, denizci kimliğini Beyliğin tüm kurumlarına yansıtarak, Türklerin, artık rakipleriyle denizlerde de kıyasıya mücadele edebilecek bir duruma gelmesini sağlamıştır.
Çaka Bey, İzmir'de o döneme göre modern sayılabilecek bir tersane yaptırmış ve tersane civarındaki bölgeyi deniz üs kompleksine dönüştürmüştür. Bu aşamadan sonra gemi inşa faaliyetlerine geçilmiş; kürekli ve yelkenli gemilerden oluşan 50 parçalık ilk Türk donanması 1081 yılında inşa edilmiştir. Bu yıl, Türk Deniz Kuvvetleri açısından son derece önemlidir. Çünkü, 1081 yılı Deniz Kuvvetlerimizin kuruluş yılı olarak kabul edilmektedir. Öncü denizcimiz Emir Çaka Bey, 1081 yılında 50 parçadan oluşan ilk Türk donanması ile Ege'nin sıcak sularına yelken açmıştır. Bu seyir sıradan bir seyir değil, tarihi şan ve şerefle dolu Türk Deniz Kuvvetlerinin doğuşudur. Bu seyir, 922 yıllık tarihi bir miras ve köklü bir geleneğe sahip olan Türk Deniz Kuvvetlerinin Akdeniz (Ege Denizi) ile kucaklaşması ve denizlerdeki rekabetin saygın bir oyuncusu olmasıdır. İlk Türk donanması 1089 yılında Midilli, 1090 yılında ise Sakız Adası'nı fethederek denizlerin dünyasına hızlı bir giriş yapmıştır.
Çaka Bey, İstanbul'daki esaret günlerinden beri kendisini bu gün için hazırlamıştı: Sınırsız bir uyum sağladığı denizin, insanın akıl ve yaratıcılığını harekete geçirdiğinin bilincindeydi. 17 çektiri ve 33 yelkenli olmak üzere toplam 50 savaş gemisinden oluşan donanmasını, seri taktik manevralarla ustalıkla sevk ve idare ediyor; düşmana en zayıf yerlerinden ard arda darbeler indiriyordu. Bizans donanması ağır kayıplarla geri çekilmek zorunda kalmıştı.
İlk Türk Deniz Zaferi'ni, Öncü Denizci Emir Çaka Bey sayesinde kazanan Türkler, denizlere artık daha büyük bir umut ve güvenle bakmaya başlamışlardır. Emir Çaka Bey, bu zaferinden sonra denizlerdeki kontrol sahasını genişletmiş ve donanması ile Çanakkale önlerine kadar yaklaşmıştır. Bizans'ın, Emir Çaka Beyi durdurmak için kullandığı yöntem, tarihimizin çeşitli dönemlerinde ve hatta günümüzde de sık sık karşımıza çıkan, artık klasik olarak adlandırılabilecek bir nitelik taşıyordu: Anadolu Selçuklu Sultanı I.Kılıç Arslan'ı kışkırtarak, ona karşı kullanmak. Bizans ve Selçuklular için bir tehlike olan Çaka Bey, bu surette ortadan kaldırılmış bulunuyordu.
Ege bölgesinin ilk fatihlerinden olan Çaka Bey, I.Kılıç Arslan'ın hilesinin kurbanı olup öldüğü sırada tarih 1095 idi. Böylece, İzmir Beyliği kuruluşundan sadece 14 yıl sonra yıkılmış oldu
Emir Çaka Beyin 1095 yılında zamansız ölümü, yükselen bir değer olan Türk Denizciliği'nin gelişim hızını yavaşlatmıştır. Çaka Bey sadece usta bir denizci komutan değil, aynı zamanda bir deniz düşünürü idi. Çaka Beyin ateşlediği denizci yaklaşımın ivmesini kaybetmesi belki de, İstanbul'un Fethi'ni 350 yıl gecikmeye uğratmıştır.
Çaka Bey'den günümüze kalmış doğrudan bir iz bulunmuyor. İzmir ya da Çanakkale'de anısına dikilmiş küçük bir anıt bile yok. Sadece Çeşme'nin gerisinde, Eski Çeşme ya da Çaka Bey köyü denilen yerde, çoğu yıkılmış kalıntıların arasında betondan yapılı bir küçük blok üzerine, geçen yıllarda geliş güzel yazılmış bir yazı var.
İlk Türk Amirali Çaka Bey'in Anıtı
İzmir Çeşme'de 1081 yılında ilk Türk donanmasını kuran
Emir Çaka Bey için Çeşmeköy'de yaptırılan anıt
16 dev lambayla aydınlatılıyor
İlk Türk amirali, ilk Türk donanmasının kurucusu ve ilk deniz zaferine imza atan Çaka Bey'in anıtı 600 metrekare alana kurulu anıt, 16 dev lambayla aydınlatılıyor. İlçenin dört bir yanından görülebiliyor.
Böcü Dayı, CadII, Canan, Dilaver, Inatci, Isilti, LaLe, Lilium, LoDoS, OkyanusunKalbi, Öykü, Smyrna
28.06.09, 00:11 #2
Cevap: İlk Türk Denizci Çaka Bey
Geç kalınmış bir anıt.
CadII, Dilaver, Inatci, Öykü, ReaL
29.06.09, 23:45 #3
Bir ara denizci romanlarına sarmıştım.
Kendimi bazen Çaka bey, bazen Kurdoğlu Muslihittin Reis, bazen Seydi Ali Reis, Turgut Reis çokçada Barbaros sanırdım.
O zaman Kurtlar vadisi yoktu tabi, polatı tanımazdım.
CadII, Dilaver, Inatci, LaLe, Öykü, ReaL
29.06.09, 23:54 #4
O konuları açmak da sana düşer o halde... Madem ki bu konuda bayağı bilgilisin...
Sen aç, düzenlemeyi yaparız biz...
CadII, Inatci, LaLe, Öykü
30.06.09, 00:00 #5
İtiraf ediyorum bu konularda epeyce bilgim vardı.
Bugün veya çarşamba izne ayrılıyorum kısa bir süre. Sonra bende başlarım artık konu açmaya.. Yani öyle temenni ediyorum.
CadII, Inatci, LaLe, Öykü, ReaL, Smyrna
13.10.10, 22:44 #6
Hala bekliyoruz ekleyeceğin konuları Böcü Dayı
Böcü Dayı, CadII, Inatci, Öykü, ReaL, Smyrna
13.10.10, 23:38 #7
Yahu Caka bey moralimi bozdu, Bizansa gidip hristiyan olmuş, neredeyse Bizans imparatoru olacakmış..
CadII, Inatci, Öykü, ReaL, Smyrna
10.01.11, 01:50 #8
Tarih konusunda kendimi çok yetersiz görüyorum.
CadII, Inatci, Öykü, ReaL
22.09.13, 19:28 #9
Adı Çaka mı, Çağa mı, Çakan mı idi?
Bunlar arasında en fazla tutulanı Çaka'dır. Çaka telaffuzu, konu hakkında ilk geniş bilgi veren, ana kaynak durumunda ki Alexiad'da adın Τζαχᾶς (Çakhas=Çakas) şeklinde yazılmış olmasına dayanmaktadır.
Buradaki bilgiyi dikkatlice küçük kitabına aktaran merhum profesör A. N. Kurat'ın bunu Çaka kabul ederek, eserini de ''Çaka Bey'' diye adlandırması, özellikle ülkemizde Çaka telaffuzunun yaygınlaşmasına yol açmıştır denilebilir.
Ayrıca İzmir Beyi'nin Oğuz boylarından Çavuldur'lara mensup bir bey olarak Selçuklu (Anadolu'nun) fethi sırasında, Danişmend Gazi ile birlikte harekata katıldığı hikaye edilen ''Danişmend-name'' de de adın ''Çaka'' şeklinde yazıldığı anlaşılmaktadır..
Ancak tüm bunlar şüphelerin dağılması için yeterli olmuyor. Çünkü 11.yy Türkçe'sinde böyle bir adın kullanıldığına dair herhangi bir belge olmadığı gibi, o zamana kadar ki yazılı Türk belgelerinde de, hatta Türkçe çak- fiil kökünden a eki ile meydana gelen bir kelime bulunmuyor. Türkçe'de fiilden yapılmış şahıs adları ''fiil kökü+an'' şeklinde türetilmektedir. Örneğin hem İzmir Emir'i (Bey'i) ile çağdaş olup, tarihi eserlerde adı geçen önemli kişilerin +a (Çak+a= Çaka gibi) ile değil +an iledir.
Sultan Melikşah döneminin ünlü kumandanı Bozan'da olduğu gibi Boz+an=Bozan..
I.Haçlı Seferinde Antakya müdafii Yağısıyan, Danişmendli beyi Yağıbasan, Yağı-bas+an gibi...
O devirde ki Türkçe'yi temel alırsak fiilden isim türetirsek Çak+an=Çakan olmalı.
Adın aslında Çağa olarak söylenmiş olabileceğine gelince; çağa kelimesi halen Doğu Anadolu'da bazı yerlerde ''küçük yavru, çocuk'' anlamlarında kullanılmasına, Yeni Çağa (Bolu ilinde, Ankara-İstanbul yolu üzerinde) gibi bazı yer adlarında görülmesine ve hatta İzmir Beyliği tarihinin ilk araştırıcısı A.N. Kurat tarafından: Adın Çağa olması mümkündür, Çaka veya daha sonraki şekli ile Çağa olduğu kabul edilebilir...denilmesine rağmen konuda ki Türk Beyi'nin adı Çağa olarak telaffuzu hemen hemen imkânsızdır.
Çünkü; kelimenin ikinci hecesinde ki konsonant ğ değil, k dır.
Bu husus Akdes Nimet Kurat'ın da belirttiği gibi, bizzat A.Komnena'nın eserindeki örneklerle tespit edilebilmektedir; ..o yine kendi çağdaşı olan tanınmış Türk şahsiyetlerinin adlarında mevcut ve aslında k olan sesi Çakas'da ki aynı harf ile kaydetmiştir...Tzachas, Tza+ch+as... ch=k
Çağa kelimesi Moğol menşe'li olup Türkçe'de mevcut değil iken, Moğol istilasından sonra, yani 13. yy ın ortalarından sonra dilimizde yer aldığı anlaşılıyor. Adın Çağa olması halinde ya daha o devirde Türkçe'nin Moğolca'nın tesiri altına girdiğini gösteriyor ya da İzmir Beyi'nin Moğol soyundan geldiğini kabul etmek gerekir ki her iki düşünce de ihtimal dışı sayılmalıdır.
Demek ki adın asıl söylenişi Çakan olacaktır. Bu yukarıda örmeklerle görüldüğü üzere Türkçe Çak köküne, +an ekinin ilavesi ile türetilmiş ''ism-i fail'' halinde bir Türkçe addır. Tek şüphe, olaylarla çağdaş tarihçi A.Komnena'nın niçin adı Çakan olarak değil de Çakas şeklinde yazdığı üzerinde toplanıyor ki bunun da kolayca açıklanması mümkündür.
Mesela Grek tarihçilerinin bazı yabancı isimleri grekçeleştirmek eğilimleri ile ilgilidir. Grekçe'de kelimenin nominatif halinde iken s ile sonlandığı, akuzatif durumunda ise sonuna bir n aldığı bilinir.
Bizans kaynaklarında bunun bilhassa Türk adları bakımından örnekleri çoktur. Arsılas= Arslan - Zaltas(Zoltas)= Sultan - Solumas= Süleyman hatta Kur'an= Khoras gibi..
Böylece Çakan adını eserinde Çakas şeklinde yazan A.Komnena, çağdaşı olan Anadolu fatihi Selçuklu Süleyman Şah'ın adını da eserinde 8 yerde Solumas olarak kaydetmiştir.
Ben kaynağı vereyim, aklınız daha fazla karışmasın ... Merak edip tamamını okumak isteyen olursa (Westsilver mesela ), buyursunlar efenim;
22.09.13, 19:33 #10
İzmir-Çeşme'de ki Çaka(n) Bey Anıtı'nın 360 derecelik görüntüsünü izlemek isteyen olursa da buraya tıklayabilir.
CadII, Canan, Inatci, Taner