Download "İç Hastalıkları Anabilim Dalı Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Bilim Dalı"
1 ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ İç Hastalıkları Anabilim Dalı Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Bilim Dalı HASTA BİLGİLENDİRME FORMU HİPERLİPİDEMİ Hiperlipidemi; kanda çeşitli yağların yüksekliğini ifade etmek için kullanılan bir terimdir. Bu çeşitli yağ tipleri kolesterol, trigliserid, LDL-kolestroldür. Bunların dışında faydalı kolesterol olarak değerlendirilen HDL-kolesterol de vardır. Bu bozukluklar başta kalp damar hastalıkları olmak birçok hastalıkların ortaya çıkmasında ve ilerlemesinde rol oynar. Yağlar vücutta serbest yağ asidi, kolesterol ve trigliserit gibi çeşitli yapılarda bulunur. Kolesterol, yağ benzeri doğal bir madde olup vücutta karaciğerde yapılır. Dışarıdan hayvansal yiyeceklerle alınır. Bitkisel yiyeceklerde bulunmaz. Kolesterol kanda serbest bulunduğu gibi lipoproteinlere bağlı olarak da taşınır. Düşük dansiteli lipoprotein kolesterol (LDL kolesterol=kötü kolesterol) karaciğerde oluşan kolesterolü taşır. Bu kolesterol damarlarda birikir ve daralmasına neden olur. Özellikle kalbe giden damarlar kalınlaştığında kan akımı yavaşlar. Kalbe yeterince oksijen taşınamaması sonucunda kalp krizi oluşur. Yüksek dansiteli lipoprotein kolesterol (HDL kolesterol=iyi kolesterol) ise kolesterolün damarlarda birikmesini önler. Kalp hastalıklarına karşı korur. Bunlara ilaveten, trigliseritler de kanda bulunan diğer bir yağ türüdür. Yükselmesi kalp hastalığı riskini artırır ve çeşitli hastalıklarda da yükselir (yağlı beslenme,şeker hastalığı gib v.b. gibi). Yaşı 20 nin üzerinde olan bireyler her 5 yılda bir kan total kolesterol, LDL-kolesterol ve HDL kolesterol ile trigliserit düzeylerini ölçtürmeli ve aşağıdaki tabloya göre değerlendirmelidir. Hasta Eğitim Formları Sayfa 1
2 Kanda kolesterolü neler yükseltir? Beslenme: Tereyağı, yumurta sarısı, sakatatlar, yağlı et, tavuk (özellikle yağlı ve derisiyle yenirse), süt, yoğurt, peynir gibi özellikle katı (doymuş) yağlar ve kolesterolden zengin yiyecekler tüketmek. Diyet enerjisinin yağlardan gelen oranının %35 in üzerinde olması. Vücut ağırlığı: Fazla kilolu olmak. Kilo vermek total kolesterol, LDL kolesterol ve trigliseritlerin düşmesine, tersine HDL kolesterolün yükselmesine yardımcı olur. Fiziksel aktivite: Düzenli aktivite yapmamak, hareketsiz yaşam tarzı.ldl-kolesterolü yükseltir.düzenli fiziksel aktivite yapmak LDL kolesterolün düşmesini HDL kolesterolün ise yükselmesini sağlar.yaşam tarzınızda tedavi edici değişiklikler yapmak LDL kolesterol düzeyinizi %20-30 arasında düşürür. Hasta Eğitim Formları Sayfa 2
3 YAġAM TARZI DEĞĠġĠKLĠĞĠ ÖNERĠLERĠ DüĢük doymuģ yağ ve kolesterol içeren diyet tüketilmelidir: Diyetin enerjisinin % i yağ, % ı karbonhidrat ve %12-15 i proteinden gelmelidir. Günde ortalama 1500 kalori enerji almamız gerekiyorsa; tereyağı gibi katı yağları günde en fazla toplam enerjinin % 7 si kadar yani 1 tatlı kaşığı (TK), ay çiçeği ve mısır özü gibi çoklu doymamış yağları enerjinin % 10 u yani 1.5 TK kadar; zeytinyağı ve fındık yağı gibi tekli doymamış yağlar enerjinin % 20 si yani 3 TK kadar tüketilmelidir. Margarin sık tüketilmemeli, yumuşak ve enerjisi düşük özel margarinleri tercih edilmelidir. Sade yağ, iç yağı içeren ve kızartılmış besinler kullanılmamalıdır. Besinlerden aldığımız kolesterol miktarı günde 200 mg ile sınırlanmalıdır. Hasta Eğitim Formları Sayfa 3
4 Posadan zengin diyet tüketilmelidir: Yiyeceklerle günde gram posa alınmalıdır. Posa kaynağı olarak tahıllar, sebze-meyveler ve kuru baklagillerden yararlanılabilir. Hasta Eğitim Formları Sayfa 4
5 Vücut ağırlığı kontrol edilmelidir: Vücut Ağırlığı (kg)/boy (m2) formülü ile hesaplanan Beden Kitle Indeksi ne (BKI) göre değerlendirilmelidir. BKİ i kg/m2 arasında tutulmalıdır. Düzenli fiziksel aktivite yapılmalıdır: Düzenli olarak günde en az 40 dakika orta düzeyde aktivite yapılmalıdır. Kandaki yüksek yağların düşürülmesinde, tedavi edilmesinde diyet-yaşam tarzı değişiklikleri ile istenen seviyeye indirilmezse ilaç tedavisine geçilir. Bu konuda total kolesterolü, LDL-kolesterolü, trigliseridi düşüren, HDL-kolesterolü yükselten çeşitli ilaçlar kullanılır. Bunlardan en çok kullanılanları statinlerdir. Bu ilaçlarla Koroner Arter hastalığı Diabetes Mellitus, diğer damar bozuklukları, hipertansiyonu olanlarda ve riskli durumları olan kişilerde LDL-kolesterolü 100 mg/dl nin altına düşürmek hedeftir. Trigliseridi düşürmek için fibrat grubu ilaçlar kullanılır. HDLkolesterolü yükseltmek ve LDL-kolesterolü düşürmek için kullanılan başka ilaçlar da mevcuttur. Bu konuda ilaç kullanımı için uzman doktorlara başvurarak tedavi planı düzenlemek gerekir. Hasta Eğitim Formları Sayfa 5