Depresyon ciddi kişisel, ailevi, sosyal ve toplumsal kayıplara yol açabilen, maliyeti çok yüksek olan; buna karşın doğru teşhis ve iyi tedavi ile tedavi başarısı yüksek psikiyatrik bir hastalıktır.
Çökkün duygudurum, ilgi ve istek kaybı önceden zevk veren etkinliklerden eskisi kadar zevk alamama ya da hiçbir konuya ilgi duyamama, enerji azlığı, halsizlik, hareketlilikte genel bir yavaşlama, dikkat, konsantrasyon ve bellek güçlükleri, kişinin kendisi ve çevresiyle ilgili olumsuz algılarının olması şeklinde ortaya çıkar.
Depresyonun neden olduğu kişişel ve toplumsal kayıplar çok büyüktür. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre depresyon en fazla yeti yitimine yol açan sorunların başında gelmektedir.1990 yılında ABD’de Depresyonun toplumsal maliyeti 43.7 milyar dolar olmuştur. Depresyonun neden olduğu işgücü kaybı soğuk algınlığına ve pnömoniye bağlı işgücü kaybına eşittir.
Yaşam boyu yaygınlığı, değişmekle birlikte yaklaşık %5-11’dir. Hayat boyu risk erkekler için % 3-12, kadınlar için % 10-26'dır yani kadınlarda görülme riski erkeklerin iki katıdır. Epidemiyolojik veriler herhangi bir yılda kadınların % 13'ü, erkeklerin % 8'inin depresyonda olduğunu göstermektedir. Başlangıç yaşı çoğunlukla 20-40 yaşlar arasındadadır Ailesinde depresyon olanlarda depresyon riski 1,5-3 kat daha yüksektir. Olumsuz yaşam olaylarıyla olası bir ilişkiden söz edilmektedir.
Aşağıdakilerden 5 veya daha fazlasının iki haftalık süre içinde varlığı (en az bir semptomun (çökkün duygudurum veya ilgi ve istek kaybı olması gerekir) depresyon tanısı için gereklidir:
1. Çökkün duygudurum
2. İlgi ve istek kaybı
3. Belirgin kilo kayb veya artışı
4. Hemen her gün uykusuzluk ya da aşırı uyku
5. Psikomotor ajitasyon ve retardasyon
6. Halsizlik ya da enerji azlığı
7. Değersizlik veya aşırı suçluluk hisleri
8. Yoğunlaşma zorluğu veya kararsızlık
9.Tekrarlayan ölüm düşünceleri
Depresyona bedensel belirtiler sıklıkla eşlik eder. Çarpıntı, nefes alamama hissi, başta sıkışma hissi, uyuşma ve karıncalanmalar, müphem ağrılar, konversif tarzda bayılmalar tabloya sıklıkla eşlik eder; hatta bunlar doktora geliş nedeni olabilir. Uyku ve iştahta azalma, düzensizlik veya artma depresyonun öncül belirtileri arasındadır.Gürültüye kalabalığa tahammülsüzlük, küçük şeylere öfkelenme, alınganlık, öfke patlamaları depresyonda sık görülür.
Depresyon ciddi hastalık belirtilerine ve yeti yitimine sebep olduğu gibi, intihar düşüncesi ve girişimine neden olarak ölümcül sonuçlar doğurabilir. Depresif bozukluğu olan hastaların intihar riski %20-%40’tır.
Tedavi edilmemiş depresif dönemlerin süresi ortalama 6 aydır. Bununla birlikte yıllarca süren depresif dönemler olabilir. Iyi ve etkili bir tedaviyle depresyon tamamen iyileşir., Depresyon olgularının % 85 ya da daha fazlası bilinen olağan tedavi yöntemlerinden yararlanır.
% 5-10 kadar olguda ise iki yıldan fazla sürer. Tedavi ile bu süre birkaç hafta ile birkaç aya indirilebilmektedir. Tedaviye erken başlamak yanıt alma süresini kısaltır. %10-15 olgu ise süregen seyir gösterir. Başlama yaşı yönünden aynı aile bireyleri arasında ilişki vardır. Erken başlayanlarda yineleme olasılığı daha yüksektir. Stres etkenleri ile başlaması arasında bir ilişki olabilmekle birlikte bu zorunlu değildir. Depresyon yaşam boyu ataklar ve yinelemelerle sürer.
Depresyon yineleyici bir hastalıktır. Atak sayısı arttıkça tekrarlama olasılığın artar.
İlk depresif ataktan sonra yeni bir atak geçirme olasılığı % 50-60 arasında iken bu oran 2. ataktan sonra % 70’e, 3. ataktan sonra % 90’a kadar çıkmaktadır. Yeni atakların engellenmesi ve var olan atağın iyileştirilmesi ancak tedaviyle mümkündür.
Depresyon tedavisi için iyi bir hekim hasta ilişkisi şarttır. Depresyon tıbbi bir hastalıktır, bir karakter bozukluğu veya zayıflık değildir. İyileşme istisna değil, kuraldır.
Tedaviler etkilidir ve pekçok tedavi seçeneği vardır;
Diğer tedavi yöntemleri (EKT, uyku yoksunluğıu tedavisi, ışık tedavisi vb…)
Tedavi yöntemini seçmeden önce hastanın genel durumunu, hastalığın şiddetini, intihar riskini değerlendirmek gerekir. Hasta yemiyor- içmiyorsa, ilaç kullanmayı reddediyorsa, intihar riski varsa, psikotik belirtiler eşlik ediyorsa uzmana veya hastaneye sevketmek gerekir.
Depresyon antidepresanlarla etkin bir şekilde tedavi edilebilen bir hastalıktır.
Tedavi başarısı için önemli iki temel koşul depresyonu teşhis edebilmek ve ilaçları yeterli doz ve sürede kullanmaktır.
Antidepresan ilaçlar sıklıkla tedaviye başlandıktan sonraki 2 hafta içinde etki etmeye başlar ve sadecec hekim denetiminde, hekimin ayarladığı dozlara göre kullanılmalıdır. ¬Depresyon yineleme riski yüksek bir hastalıktır. Bu nedenle klinik iyileşmeden sonra dozu azaltmadan tedaviyi en az 6 ay sürdürmek gerekir ve hekimin kararıyla tedaviyi kesmek gerekir.
Eğer bir kişide depresyon sık sık tekrar ediyorsa ve ataklar şiddetli ise, ilaç tedavisi yıllar boyu da sürebilir. Kişinin ilk ya da ikincidepresyon epizodu ise, hastaneye yatma gerekecek kadar şiddetli bir tablo değil ise, intihar girişiminde bulunmamışsa, kronik stres faktörü yoksa, genellikle bir yıl kadar ilaç tedavisi alması yeterli olur.
Tedavinin yetersiz kaldığı durumlarda antidepresan tedaviye antipsikotikler, hormonlar vs eklenerek belirtilerin üstesinden gelmek mümkün olabilir.