by Onur Serkan KAYA on 27 Ocak 2017
Dünya üzerinde birçok doğal afet olayları yaşanmaktadır.Bu doğal afetler ciddi şekilde can ve mal kayıplarına yol açmaktadır.(Kasırgalar,Sel felaketleri,Toprak kaymaları,Depremler)
Ne yazık ki bu doğal afetleri önlemek mümkün değildir.Ancak alınan önlemlerle en az düzeyde zarar görmeye çalışılmaktadır.
Bu makalemde halk arasında zelzele olarak da bilinen depremlerden ve alınması gereken önlemlerden bahsedeceğim.Öncelikle deprem kelimesinin bilimsel olarak ne anlama geldiğine bakalım.
Deprem : Yer kabuğunda beklenmedik bir anda ortaya çıkan enerji sonucunda meydana gelen sismik dalgalanmalar ve bu dalgaların yeryüzünü sarsması olayıdır.
Sismik aktivite ile kastedilen, meydana geldiği alandaki depremin frekansı, türü ve büyüklüğüdür.
Depremler sismograf ile ölçülür. Bu olayları inceleyen bilim dalına da sismoloji denir.
Depremin şiddeti Moment magnitüd ölçeği (ya da eskiden kullanımda olan Richter ölçeği) ile belirlenir. Bu ölçeğe göre 3 ve altı şiddetteki depremler genelde hissedilmezken 7 ve üstü şiddetteki depremler yıkıcı olabilir. Sarsıntının şiddeti Mercalli şiddet ölçeği ile ölçülür. Depremin meydana geldiği noktanın derinliği de yıkım kuvvetine etkilidir ve yer yüzüne yakın noktada gerçekleşen depremler daha çok hasar vermektedir.
Bu noktada karıştırılan iki parametreden bahsedeceğim.Bunlar Depremin büyüklüğü ve şiddeti.
Depremin büyüklüğü (magnitüd), deprem sırasında açığa çıkan enerjinin, aletsel kayıtlarla ifadesi olarak tanımlayabiliriz.
Depremin şiddeti ise belirli bir yerleşim biriminde depremin meydana getirdiği hasarın gözleme dayalı olarak rapor edilmesidir.
Örnek verecek olursak ,
Sizce yukarıdaki iki kavramdan hangisi doğru? 7.0 rakamı burada, depremde ortaya çıkan enerjinin büyüklüğünü (magnitüd) ifade ettiğinden dolayı ikinci kavramı kullanmamız gerekir.
Dünyanın en etkin deprem kuşakları arasında yer alan ülkemizde de irili ufaklı birçok deprem meydana gelmektedir. Geçmişte yaşanılan büyük depremlerde ciddi sayıda can ve mal kaybı olmuş, birçok yer yaşanılamayacak hale gelmiştir.
Bu yüzden geç olmadan deprem öncesinde, sırasında ve sonrasında neler yapılması gerektiğini bilirsek, bu konuda bilinçli olursak zararı en aza indirmeyi başarabiliriz.
* Her şeyden önce ikamet edilen binaların yapı tekniğine inşaat yönetmeliğine göre inşa edilmesi, depreme dayanıklı olarak tasarlanması çok önemlidir.
* Deprem meydana gelmeden önce düşebilecek ve yaralanmalara neden olabilecek nesneleri koruyun (örn. Raflar, aynalar, ışık fikstürleri).
* Oturduğumuz evler için deprem sigortası yaptırmak gereklidir.
* Acil durum kiti hazırlamanız ve bir de yakınlarınızla iletişime geçebilmeniz için bir plan kurmanız gerekir. Deprem çantalarında neler olması gerektiğine alttaki görselden bakarak öğrenebilirsiniz, ya da isteğinize bağlı olarak hazır deprem çantalarını sipariş edebilirsiniz.
* İçinde ağır eşyaların bulunduğu dolapların kapakları kilitler ile tutturulmalı, deprem sırasında açılması önlenmelidir.
* Evlerde dolaplar üzerine konan eşyaların deprem sırasında düşüp zarar vermemesi için tutucu malzemeler ile sabitlenmesi gerekir.
* Kaldığınız yerde güvenli yerleri belirleyin. Bunlar iç duvarlar ya da dayanıklı masalar olabilir. Bu yerleri aklınızda daima bulundurunuz.
* Hızlı tepki vermek için belli periyotlarla antrenman yapmalısınız. Bir depremde kendinizi korumak için yalnızca birkaç saniyeniz olabilir.
* Masaların altına girdiğiniz zaman tutunun. Bu “Çök, Kapan ve Tutun” tekniği olarak bilinir (Drop, Cover & Hold On).
* Eğilin, saklanın ve tutunun. Eğer yakınınızda bir masa yoksa o zaman yapının kenarına gidin, eğilin ve kollarınızla yüzünüzü ve başınızı koruyun.
* Camdan, pencerelerden, dış kapılardan, duvarlardan ve düşebilecek her şeyden uzak durunuz.
* Eğer bir yataktaysanız, orada kalın ve başınızı bir yastıkla koruyun. Eğer üzerinize düşebilecek ağır bir şey varsa (mesela tepenizde bulunan aydınlatma fikstürü gibi) o zaman daha güvenilir bir alana gidiniz.
* Dayanıklı olup olmadığından emin olmadığınız kapılardan geçmeyiniz. Kapıların olduğu alanlar genellikle dayanıklı değildir ve korunmak için de ideal yerler değildir.
* Dışarı çıkmanın güvenilir olduğu bir zamana kadar içeride kalınız ve sallantının bitmesini bekleyiniz. Yapı sallanırken dışarıya çıkmayınız. Araştırmalar gösteriyor ki birçok insanın yaralanmasının sebebi yapıda farklı bölgelere yöneldikleri ya da çıktıkları içindir.
* Asansörleri kullanmayınız. Olası bir elektrik kesintisiyle içeride hapsolabilir ya da sert bir düşüş yaşayabilirsiniz. “Tam zemine çarpacakken zıplayıp kurtulurum” gibi bir düşünceye hareket etmeyiniz ve asansörlerden her türlü uzak durunuz.
* Elektrik kesintisinin yaşanabileceğini ve yangın alarmının da devreye girebileceğini unutmayınız.
* Yapılardan, sokak lambalarından ve elektrik kablolarından uzak duracak şekilde yerinizden kıpırdamayınız ve korunmak için bir yapıya girmeyiniz.
* Sanılanın aksine yapının dışında bulunmak da tehlikelidir. Riskli alanlar yapıların girişleri ve dış duvarına yakın olan yerlerdir. 1933 Long Beach depreminde hayatını kaybeden insanların birçoğu yapıdan dışarıya koşmalarıyla beraber üzerlerine devrilen duvarlardan ve yapıdan düşen parçalardan (pencere, duvar, eşya vs) dolayı hayatlarını kaybettiler. Deprem sırasında yerin hareketinden dolayı yaşanılan ölüm ve yaralanma olayları ise nadirdir.
* Yapılardan, ağaçlardan ve elektrik kablolarından uzak duracak bir şekilde aracınızın içerisinde kalınız.
* Deprem bitince dikkatli bir şekilde yolunuza devam ediniz. Deprem sırasında hasar gören yollardan, köprülerden ve rampalardan uzak durunuz.
* Etrafı görebilmek için kibrit yakmayınız. Yanlışlıkla kendinizi yakabilirsiniz.
* Fazla hareket etmemeye dikkat ediniz ve tozun yükselmesine sebep olmayınız. Bu şekilde üzerinize daha fazla ağırlık katacak şeylerin düşmesini ve nefesinizin tutulmasını engellemiş olursunuz.
* Ağzınızı bir şeyle örtünüz.
* Kurtarma ekibin sizi tespit edebilmesi için bir boruya ya da ses çıkarabilecek bir şeye vurun, bu vurma eylemini fazla hareket etmeden ve bir şeylerin düşmesine sebep vermeden yapınız. Yanınızda bir ıslık varsa onu kullanınız. Bağırınca size tehlikeli gelebilecek derecede toz yutabilme riskiniz var ancak demin sayılanların hiçbirini yapamıyorsanız bağırmak da bir alternatiftir.
* Arama-Kurtarma konusunda uzman kişiler gelene kadar enkaz altındaki sevdiklerinizi arayıp çıkarmak isteyebilirsiniz, ancak unutmayınız ki bastığınız yerlerin altında başka insanlar da olabileceği için ağırlık oluşturup birisinin hayatını kurtarırken bir başkasının ölümüne de sebep olabilirsiniz.
* Deprem durunca, çevrenizi kontrol ederek hareket etmenin güvenilir olup olmadığından emin olun. Fırsatınız varsa da yapıdan çıkın.
* Deprem sonrasında gelecek dalgalanmaları unutmayınız. Bunlar ana depreme oranla daha az şiddete sahiptir ama yine de ana depremin oluşturduğu zayıflıkları yıkabilecek kadar güçlü olabilirler. Bunlar ana depremden sonra ilk saatler, günler, haftalar ve hatta aylar içerisinde bile yaşanabilir.
* Yaralı insanlara yardım etmeye çalışınız. Ağır yaralı insanları yerinden fazla oynatmamaya çalışınız ve yardım için bekleyiniz, fakat acil bir durum söz konusuysa onları kurtarabilirsiniz (örneğin o esna bir çökme yaşanabilir ve kişiyi kurtarmanız gerekebilir).
* Bir deprem sonrasında en tehlikeli şeylerden birisi de yangının olmasıdır. Mümkünse küçük boyutta ateşleri söndürmeye çalışınız.
* En son durumlar hakkında önemli bilgiler edinebilmek için bir radyo ya da televizyon bulmaya çalışınız.
* Denize yakın yerlerde yaşıyorsanız, olası tsunamilere dikkat ediniz ve buradan uzaklaşınız.
* Telefonu sadece acil durumlar için kullanınız.
* Eviniz artık güvenli değilse ve yakınlarda insanların kalabileceği güvenli bir barınak ya da yapı varsa oraya gidiniz.
* Yardımınıza ihtiyaç duyulmadığı zamanlarda zarar görmüş yapılardan uzak durmaya çalışınız. Otoriteler güvenli olduğunu söyledikleri zaman evinize dönebilirsiniz.
* Aracınızı kullanırken dikkat ediniz ve eğer geceyse sokak ışıklarının sönme olasılığını göz önünde bulundurunuz.
* Evinize döndüğünüz zaman dolapları açınca dikkatli olunuz.
* Kırılmış objelerin size zarar vermemesi için uzun bir pantolon, uzun kollu bir üstlük, sağlam ayakkabılar ve mümkünse eldivenler giymeye çalışınız.
* Eğer yere ilaçlar ya da yanabilecek sıvılar dökülmüşse onları hemen temizleyiniz. Gaz sızıntısının ya da bir tür kimyasalın kokusunu alıyorsanız o zaman alanı terk ediniz.
* Şömine varsa orayı inceleyiniz. Fark edilmeyen hasarlar bir yangına sebep olabilir.
* Beyaz eşyalarınızı kontrol ediniz.
* Gaz sızıntısı tespit ettiyseniz, camınızı açık bırakıp binayı terk ediniz. Ana gazı kapatabiliyorsanız kapatın ve telefonla uzman kimselere ulaşmaya çalışın. Eğer gazı kapattıysanız, o zaman ancak bir uzman tarafından geri açılması gerekir.
* Elektrikle çalışan sistemlerde hasar olup olmadığını kontrol ediniz. Eğer bir hasar tespit ettiyseniz o zaman elektriği ana yerden kapatınız. Eğer şalterleri kapatabilmek için sulu bir alandan geçmeniz gerekiyorsa o zaman birkaç tavsiye için önce bir elektrikçiyi arayınız.
* Su tesisatında bir sorun var mı kontrol ediniz. Eğer bir sorun tespit ederseniz o zaman su firmasını arayınız. Su sorunu nerede mevcut ise ona bağlı olan şeyleri kullanmayınız (örneğin, tuvalet ya da musluk).
GüIen yüzlerimizin hiç soImaması için Iütfen depreme karşı önIemlerimizi aIalım…
Onur Serkan KAYA // İnş. Müh. (stu)​​
i.) Ready (Çeviriler Yapılmıştır.)
Cover & Hold On Deprem Deprem Öncesi Yapılması Gerekenler Deprem Sırasında Yapılması Gerekenler Deprem Sonrasında Yapılması Gerekenler Depremden Korunma Yolları Depremin büyüklüğü Depremin şiddeti Doğal Afetler Drop Kapan ve TutunO nur Serkan KAYA Sismograf Sismoloji
Deprem Anında Binalar Neden Çöker ?
Kayar ve Tırmanır Kalıp Nedir? [Video]