Anasayfa » Kayıt dışının çözüm anahtarı Mali müşavirlerdir
Bu hafta sosyal medyada maliye bakanımızın 2018 muhtemel bütçe rakamları açıklaması üzerine 2017-2018 bütçelerini karşılaştıran aşağıdaki tabloyu paylaşmam üzerine aldığım mesajlar ve telefonlar aslında hep dikkat etmemiz gereken bir noktaya dikkatimi çekti.
Türkiye’de mali idare kötüye mi gidiyor? Bütçe açığı büyüyor. Devlet açığı vergi mükelleflerinden mi kapatacak? Sorularının özellikle vergi mükelleflerinde ve onların devletle aralarında köprü olan Mali müşavirlerde endişe ve paniğe sebep olduğunu gösteriyor. Son dönemde getirilen yasal zorunluluklarla görülüyor ki maliye kayıt dışı ile mücadelede mali müşavirlerle birlikte hareket etmek yerine cezanın yarısını müşavire keserek, müşavire meslekten men cezaları uygulayarak yükü mali müşavirlere ve mükelleflere yıkarak yanlış bir çözüm arayışında. Yıllardır hep söylediğim kayıt dışının önemini vurgulamak için Ülkemizin bütçe açığı ve bana göre çözüm önerilerini bir kez daha yazmak istiyorum. Çok basit bir mantıkla bütçeyi dengelemek için ya gelirlerinizi artıracaksınız ya da giderlerinizi azaltacaksınız. Peki, bütçesinde gelirlerin %86,9 u vergi gelirleri üzerine kurulu ülkemizde bütçe dengesi nasıl sağlanacak?
1-Bütçe gelirinin artması; Ülkede ekonominin büyümesi, büyüme sonucu oluşan geliri elde edenlerin gelirleri ölçüsünde vergi ödemelerine bağlıdır. Bizde kayıt dışının yüksekliği gelirlerin doğru vergilendirilememesi ölçüsünde vergi alınamıyor. Bu yüzden de ekonomi yeterince büyümüyor. Büyüme yavaşlayınca bütçenin gelirleri de azalıyor. Tabi kayıt dışı ile mücadele kayıtlı vergi mükelleflerinin üzerine gitmek değildir, tamamen kayıt dışı olan gelir unsurlarının üzerine gitmek demektir.
OECD verilerine bakacak olursak OECD ortalaması %36 civarı iken Türkiye’de %63 civarındadır dünyada doğrudan vergiler ülke bütçelerinde büyük yer kaplarken bizde dolaylı vergiler bu açığı kapatmaktadır.
Ülkemizde kayıt dışı istihdamın en açık delillerinden birisi yabancı kaçak işçiler, çocuk ve kadın işçilerle, emeklilerle ilgili sayısal verilerdir. Bugün itibariyle yabancı kaçak işçilerin sayısının bir milyonun üzerinde olduğu bilinmekle beraber yapılan bir araştırmaya göre sanayi kesiminde çalışan çocuk işçilerin % 53,8’inin sigortalı olmadığı belirlenmiştir. Kadın işçiler açısından kayıt dışılık oranının % 35 civarında olduğu tahmin edilmekle beraber, emeklilerin de tüm kayıt dışı çalışanların % 7‘lik bir kısmını oluşturduğu tespit edilmiştir. Tarım kesimi- esnaf ve sanatkârların önemli bir bölümü- Seyyar satıcılar, işportacılar kayıt dışında önemli bir kesim. Kayıt içinde bulunan vergi ödeyenler vergi ödemeyenlerin de vergilerini öderken bir anlamda bu ülkeye karşı sorumluluğunu yerine getirmenin bedelini ödemek durumunda kalmaktadır. Kentsel kesimdeki her üç çalışandan biri, kırsal kesimdeki her dört çalışandan üçü kayıt dışı çalışmaktadır. Kalkınmış ülkeler için kayıt dışı istidam ile mücadele yabancı kaçak işçiler ile mücadele olarak bilirken ülkemizde öz vatandaşlarımız kayıt dışı çalıştırılmaktadır. Tarım dışı sektörlerde kayıt dışı istihdam özellikle toptan ve perakende ticaret, hizmet, inşaat sektörlerinde daha yaygındır. Kentsel alanlarda özellikle az sayıda işçi çalıştıran işletmelerde kayıt dışılık yaygındır. Çalışma hayatı ile ilgili olumsuz sonuçlar büyük ölçüde kayıt dışı istihdamdan kaynaklanmaktadır
3. Bazı kişiler de “Herkes kaçırıyor, ben de kaçırırım” anlayışının hâkim olması,
Gibi daha birçok madde yazabiliriz. Toplanan vergilerin kullanım alanlarıyla, mükelleflerin vergiye yönelik tutumları arasında bir ilişki bulunmaktadır. Mükellefler, ödedikleri verginin toplumun ihtiyaç duyulan alanlarına harcandığına inanırlarsa, vergilerini eksiksiz ve zamanında ödemektedirler. Verginin kullanıldığı alanları onaylamayan ya da bekledikleri hizmetleri alamayan mükelleflerin vergiye gönüllü uyumlarının düşük olması kaçınılmazdır. Mükellefler ödemek zorunda oldukları vergi sayısının çok olduğuna inanıyorlarsa, üzerlerin de ki vergi yükü çok ağır olmasa dahi, psikolojik nedenlerden dolayı vergiye olumsuz bakabilirler. Aynı zamanda vergi sayısının ikiliği, vergi sistemini daha karmaşık hale getireceğinden denetimi zorlaştırır ve kayıt dışı ekonominin artmasına sebep olur.
2- Bütçe giderlerinin azaltılması En basit işletmede bile bütçenin hayatiyeti önemli olduğunu hepimiz biliriz buraya kadarki yazdıklarımda Gelir kalemleri ile alakalı tespitlerimi paylaştım şimdi terazinin diğer kefesine bakmakta gerektiği düşüncemle bütçemizin gider kalemlerini biraz irdeleyelim bütçe geliri 587,6 milyar TL, gideri 645,1milyar TL. Açık 46,9 milyar TL giderler nasıl artmış, ona bakacak olursak. • Devlet, personeline, mal ve hizmet alımına, SGK açıklarını kapatmaya, kamu yatırımlarına, faize ödeme yapmış. Bu hafta içerisinde twıtter da bir paylaşım dikkatimi çekti şöyle diyordu Kamuya ait taşıt sayısı; Japonya’da 10, İngiltere’de 12, Almanya’da 11, Fransa’da ise 9 bin adet. Türkiye’ye gelince, kamuya ait tam 106,406 taşıt var. Bu ise yukarıda belirtilen ülkelerdeki taşıt sayısının 8-10 katı civarında Kamuda lojman ve sosyal tesis sayısı 238,185 bunları araştırırken birçoklarımızın bildiği Hazreti Ömer Kıssası aklıma geldi Kıssa şöyle idi; Bir gece makamında ashaptan biri ziyaretine gelir, selam verir. Selamı alınmamıştır, oturur, HZ. Ömer işiyle meşgul çalışır. Sahabe bekler, selam alınmamış, yüzüne bile bakılmamıştır. İş biter. Hz. Ömer mumu söndürür bir başka mumu yakar. O anda selamını alır konuşmaya başlar. Sahabe sorar: -Ya Ömer, niçin hemen selamımı almadın ve niçin bir mumu söndürüp diğer mumu yaktın ve ondan sonra benle konuşmaya başladın? Hazreti Ömer: -Evvelki mum devletin hazinesinden alınmıştı. O yanarken özel işlerimle meşgul olsaydım Allah indinde mesul olurdum. Seninle devlet işi konuşmayacağımız için kendi cebimden almış olduğum mumu yaktım, ondan sonra seninle meşgul olmaya başladım. Sahabenin gözleri yaşarır, ellerini kaldırarak şöyle dua eder: -Ya Rabbi! Hattab oğlu Ömer’i bizim başımızdan eksik etme Bu rakamlara bakarak, “Bu Hükümet de fazla para harcıyor. Harcamaları kıssın” demeyeceğim fakat gelir ve gider kaleminin birlikte önemli olduğunu gelirler artırılırken giderleri de kontrol altına alıp azaltmak gerekir diyorum. Şuna kalben inanıyorum mali idare kayıt dışı ile mücadelede bir yol kat edecekse bunun yolu bu ülkedeki mali müşavirlerden geçmektedir. Gelirleri artırırken devletin vergi mükellefleri ile arasındaki köprü olan toplumun sinir uçlarından biri olan mali müşavirler potansiyel suçlu muamelesi yapılarak sistemin düşmanı haline getirilmemeli tam tersine mali müşavirlere bu sistemin koruyucusu oldukları ve devletimizin önemsendiği sorunlarına çözüm bulunarak gösterilmelidir.
Bu ülke bir gemi ve gemi su alır ise hepimizi etkileyeceğini unutmamamız gerekir. Bu ülkenin her bireyi sorumluluğunu bilmek görevlerini ihmal etmemekle mesuldür.
Yıldızı parlayan iç dış düşmanlarına rağmen güçlenen bir Türkiye çocuklarımızın geleceğidir unutulmaması gereken sanırım bu…