“Herkese eşit yakınlıktayız!”-Dr. Hüsnü Tekin-Şeker Kurumu Başkanı
“Bizim birinci önceliğimiz, vatandaşımıza ucuz şeker yedirmek ve yurt içi talebin yurt içi üretimle karşılanması” diyen Başkan Tekin, Kurum olarak bunu gerçekleştirebilmek adına yaptıkları çalışmalarda, şeker sektöründeki tüm taraflara eşit yakınlıkta olduklarının altını çizdi.
Şeker Kurumu tarafından başlatılan Şeker Sektörü Stratejik Plan çalışmalarının önemli bir aşaması olan Atölye Çalışması 31 Mayıs Perşembe günü Türkiye Barolar Birliği’nin Konukevinde yapıldı. Toplantıya, sektörün tüm taraflarının yanı sıra çeşitli kamu kurum ve kuruluşlarının, sivil toplum örgütlerinin ve meslek odalarının temsilcileri katıldı. Açılış konuşmasını yapan Şeker Kurumu Başkanı Dr. Hüsnü Tekin; “Kurumumuzun, yasal olarak bir stratejik plan hazırlama zorunluluğu bulunmamasına karşın, dünya şeker sektöründeki üretim ve tüketime ilişkin dalgalanmalar, AB şeker rejiminde yaşanan önemli değişiklikler ve ülkemizdeki özelleştirme gündemi göz önüne alındığında; şeker sektörünün projeksiyonlarının ortaya konmasının bir ihtiyaç olduğu görülmüştür” diye konuştu. Sektörün önümüzdeki 4 yılının planlamasında, şeker sektörü ile ilgili tüm paydaşların bu çalışmaya katılımının önem arz ettiğini kaydeden Dr. Hüsnü Tekin, “Şeker, temel bir gıda maddesidir. Küresel ısınmanın gıda güvenliğini tehdit etmeye başladığı son yıllarda, ülkelerin temel gıda maddelerinde, kendine yeterli politikalar izleme ihtiyacı, giderek daha iyi anlaşılmaktadır” ifadelerini kullandı.
“Yoğun katılım sevindirici”
Atölye çalışmasından birkaç gün sonra ekibimizi makamında kabul eden Başkan Tekin, hem Stratejik Plan hazırlıkları hem de şeker sektörüyle ilgili Gıdahattı’na özel açıklamalarda bulundu. Başkan Tekin ilk olarak, sektörün tüm paydaşlarının, Kurumun düzenlediği atölye çalışmasına yoğun ilgisini memnuniyetle karşıladığını ifade etti. Önceliklerinin, ‘vatandaşa ucuz şeker yedirmek’ olduğunu kaydeden Başkan, bunu gerçekleştirmek amacıyla Şeker Kurumu tarafından yapılan çalışmalarda, sektörün tüm taraflarına eşit yakınlıkta olduklarının altını çizdi.
Biraz Atölye Çalışması üzerine konuşalım isterseniz…
Bildiğiniz üzere Kurumumuz, şeker sektörünü düzenlemek ve denetlemekle görevli. Bu görevi de 4634 sayılı Şeker Kanunu’ndan alıyor. Şeker sektörü hammaddelerini tarımdan elde ediyor. Bu nedenle sektör, pancar ve mısır üreticilerinden başlayarak şeker ve nişasta bazlı şeker üreticileri, şekerli mamul üreticileri ve nihai tüketiciye kadar oldukça geniş bir alanı ilgilendiriyor.
Şeker, temel bir gıda maddesi olarak da çok önemli. Yani, üretimde kendinize yeteceksiniz ama aynı zamanda vatandaşa da uygun fiyatta arz edeceksiniz. Kurum olarak bunu sağlamaya çalışıyoruz. Hem vatandaşımızın ucuz şeker tüketmesi hem de bu üretimin tamamının yerli kaynaklardan sağlanması için uğraşıyoruz. İşte, Şeker Sektörü Stratejik Planı da bu noktada önem kazanıyor. Ben, Plan çalışmalarının orta ve uzun vadede sonuçlarının daha net ortaya çıkacağına ve sektöre önemli kazanımlar sağlayacağına inanıyorum.
Tabii, bu kadar geniş bir etki alanı olması nedeniyle, düzenlediğimiz atölye çalışmasına tüm tarafların katılımı gerçekten önemliydi. Bu ilk toplantıda, bir araya gelmenin ve uzlaşma kültürünün önemli yansımalarını gördüm. Bu gerçekten sevindirici bir gelişme.
Şeker fiyatımız, dünya piyasaları ortalamasının üzerinde… Maliyetlerin nasıl düşürülmesi planlanıyor?
Şekeri vatandaşa ucuza sunmak istiyoruz ama bu ucuzluk ithalat yoluyla olmayacak. Kanunumuzda sınırlama var bu konuda. Yurt içi talebi, yurt içi arzla karşılayacağız. İşte, bunu gerçekleştirirken de ‘şekeri en ucuz fiyata vatandaşa nasıl sunarız’ın gayreti içindeyiz. Yaptığımız analizlere göre, özelleştirmelerden sonra şekerin reel fiyatında yüzde 20 civarında düşüş olabileceğini öngörüyoruz. Nedeni de şu; bugün şeker piyasasını yüzde 85-90 aralığında pancar şekeri, yüzde 10-13 aralığında da nişasta bazlı şeker oluşturuyor. Pancar şekeri üretiminde faaliyet gösteren 33 fabrika var ve bunların 25’i Türk Şeker’in yani devletin elinde. Devlete ait bu 25 fabrikanın kotadaki dağılımı ise yüzde 50’yi geçiyor. Şimdi böylesine güçlü bir şirket piyasada olunca, ister istemez piyasanın regüle edilmesinde bazı zorluklarla karşılaşıyorsunuz. Çünkü kamunun kendinden kaynaklanan özellikleri var. Örnek olarak, Kamu İhale Kanununa ve Sayıştay denetimine tâbi olması, işçi maliyetleri yüksekliği, fabrikaların verimli çalıştırılmasında yaşanan bazı güçlükler, ödenek yetersizliği ya da kuruluş yeri nedeniyle kampanya dönemi çok kısa olan fabrikaların yer alması gibi nedenleri sayabiliriz. Bu sene Türk Şeker Şirketi iki fabrikasında kampanya başlatamadı. Bu tablo karşısında doğal olarak şekerin üretim maliyeti yükseliyor. Dolayısıyla bu maliyet baz alınarak oluşan şeker satış fiyatı, aynı zamanda yurt içi piyasa fiyatını oluşturuyor. Özel sektör firmaları da oluşan piyasa fiyatı üzerinden malını arz ediyor. Kısacası, rekabet sağlanamıyor. Bir sektörü rekabete açamazsanız orada sağlıklı bir pazar, sağlıklı bir yapılanma ve teknolojik büyüme oluşmaz. Biz sektörün büyümesini ve uluslararası alanda rekabet etmesini istiyoruz.
Mısırdan elde edilen nişasta bazlı şekerin üretimi ise, 1926 yılında başlayan şeker pancarından şeker üretimine göre yeni sayılır. Kurumumuz verilerine göre, yurt içine arz edilecek miktarda nişasta bazlı şekerin tamamı için gereken miktarda mısır da yurt içinden temin ediliyor. İlk senelerde yeterli mısır üretimimiz yoktu, bu nedenle ithalatla karşılandığı zamanlar oluyordu. Ama şu anda üretilen tüm nişasta bazlı şekerde kullanılan mısır, yurt içindeki çiftçilerimiz tarafından üretilen mahsuldür.
Dolayısıyla pancar veya mısır, çiftçi ayağından baktığınızda biri pancar ekecek diğeri mısır. Biri pancar şekeri fabrikasına getirecek ürününü, diğeri ise mısır fabrikasına getirecek. Bu açıdan baktığınızda, ülke içinde üretiminin artmasıyla her ikisinde de çiftçinin kazandığını görüyorsunuz.
Nişasta bazlı şekere yasa ile yüzde10 kota verilmiş durumda. Bu kotanın yüzde 50 artırımı, başka bir deyişle yüzde15’e çıkarılmasında Şeker Kurulu’nun görüşünü de almak suretiyle Bakanlar Kurulu yetkilendirilmiş. Genel duruma baktığımız zaman şöyle bir tablo var önümüzde; Avrupa’da glikoz kota dahilinde değil, sadece yüksek fruktozlu mısır şurubu kota kapsamında. Amerika’da ise böyle bir kota ayırımı hiç yok. Biz Bakanlar Kurulu’na görüş verirken şunu esas alıyoruz: Ülkenin ihtiyacını, sanayicilerin taleplerini, pancar şekeri yerine ikame edemediğimiz glikoz açığını, üretim verilerini, satış verilerini dikkate alarak NBŞ’nin hangi oranda artırılması gerektiği ile ilgili görüş veriyoruz.
Bu yıl NBŞ kotası oranı için, Kanunla belirlenen yüzde 10 oranının yüzde 35’i kadar artırılması şeklinde görüş verdik ve Bakanlar Kurulunca da bu şekilde kararlaştırılarak ilgili karar Resmi Gazete’de yayımlandı.
Bugün 33 pancar şekeri ve 6 adet de nişasta bazlı şeker fabrikasında, şeker üretimi yapılıyor. Halihazırda ülkemiz şeker sektörü 3,1 milyon ton pancar şekeri ile 1,1 milyon ton nişasta bazlı şeker üretim kapasitesine sahip. Tamamlanan son 9 pazarlama yılında, ortalama 2 milyon 47 bin ton pancar şekeri, 440 bin ton da nişasta bazlı şeker üretmişiz. Bunun pancar şekerinde 1 milyon 780 bin ton, nişasta bazlı şekerde 354 bin tonu yurt içine satıldı. 240 bin ton pancar şekeri, 95 bin ton nişasta bazlı şeker ise ihraç kayıtlı olarak satıldı. Bugün pancar ve nişasta bazlı şekerde net ihracatçı konumundayız.
AB’deki üretim rakamları nasıl?
AB’de kota kapsamı dışında 4,5 milyon ton civarında glikoz, kota kapsamında ise 13,3 milyon ton şeker ve 690 bin ton civarında yüksek fruktozlu mısır şurubu üretiliyor. Tabii, AB’de nişasta bazlı şeker kotası kuru madde bazında tahsis ediliyor. Bu miktarın ticari bazdaki karşılığı 920 bin tona denk geliyor.
Nisan ayında Uluslararası Şeker Örgütü’nün yıllık toplantısı nedeniyle Hindistan’daydınız. Bu toplantıdan neler aktarabilirsiniz?
Öncelikli konuların başında biyoetanol üretimi geliyordu. Biliyorsunuz, petrol fiyatlarındaki dalgalanmalar ve yenilenebilir enerji kaynaklarına yönelim sonucu son yıllarda biyoetanol üretimi önem kazanıyor. Örneğin, Brezilya’da üretilen şeker kamışının yarısı, biyoetanol üretiminde yani akaryakıtta kullanılıyor. Dünya şeker borsa fiyatlarının belirleyicisi kamış şekeri, bu nedenle biyoetanol üretiminin artması, şeker fiyatlarında istikrarsızlığı da getiriyor. Şeker, dünya borsa fiyatı en değişken ürünlerin başında geliyor. Hatta aynı gün içinde bile fiyatta yüzde 10’a varan dalgalanmalar olabiliyor.
En çarpıcı gelişme ise birkaç yıl öncesinde tonu 300-350 dolar düzeyinde olan dünya şeker fiyatlarının, iki katına çıkması. Öyle ki, geçen yılın Ekim ayında, 730 dolara kadar yükselmişti. Hindistan’daki izlenimim, şu sıralarda arz eksikliği yaşanmayacağı yönünde. Biraz da bu nedenle fiyatlar bugünlerde 550 dolar civarında seyrediyor.
Tabii, sadece biyoetanol üretimi değil fiyatları etkileyen… İklim kaynaklı arz düşüşleri veya arzın ihtiyacın üzerinde olması, ülkelerin şeker politikaları, küresel finans krizinin tüm emtialar üzerindeki etkisi, petrol ve döviz fiyatlarındaki dalgalanmalar da önemli faktörler arasında.