Kıdem Tazminatı Nedir, Nasıl Hesaplanır ? - Şengüler Hukuk
Ana Sayfa Blog İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku Kıdem Tazminatı Nedir, Nasıl Hesaplanır, Şartları Nelerdir ?
Kıdem Tazminatı Nedir, Nasıl Hesaplanır, Şartları Nelerdir ?
İş hukuku içerisinde geniş bir yer tutan kıdem tazminatı; işsizlik maaşı ve işe iade davaları ile doğrudan ilişki içerisindedir ve özellikle son dönemde, ekonomik gelişmelere de bağlı olarak kıdem tazminatının hayli ilgi çeken bir alandır.
Kıdem Tazminatı Ne Zaman Ödenir ?
Kıdem Tazminatı Hangi Ücret Üzerinden Hesaplanır ?
Kıdem Tazminatı Taksitlendirilebilir mi ?
KIDEM TAZMİNATI GELİR VERGİSİ KAPSAMINDA DEĞERLENDİRİLİR Mİ ?
Kıdem Tazminatında Olası Anlaşmazlıklar Nelerdir ?
KIDEM TAZMİNATININ HUKUKİ DAYANAĞI NEDİR?
Kıdem tazminatı işçinin emeğinin karşılığı olarak çalıştığı süreyle orantılı ödenen tazminattır. Kıdem tazminatı almaya hak kazanmak için işçinin kesintisiz olarak en az bir yıl boyunca aynı işverene ait işyerinde veya işyerlerinde çalışması gerekmektedir. Kıdem tazminatıyla ilgili merak edilen noktaların başında nasıl hesaplandığı ve hangi şartlarda alınabileceği gelmektedir.
Çalışan, gerekli koşulları sağlayıp kıdem tazminatı almaya hak kazandığı takdirde çalıştığı her tam yıl için 30 günlük brüt ücret üzerinden kıdem tazminatı ödenir. Bir yıldan artan süreler de bir yıla oranlanarak hesaplamaya eklenir ve ödenir.
Kıdem tazminatı alabilmek için gerekli şartlar;
Muvazzaf askerlik hizmeti dolayısıyla işçinin işten ayrılması,
İşveren tarafından iş sözleşmesinin iyiniyet ve ahlak kurallarına aykırılık arzetmeyen sebeplerle feshetmesi,
İşçi tarafından 4857 sayılı Kanunun 24. maddesine dayanarak işçinin iş sözleşmesini feshetmesi halinde,
En az bir yıldır aynı işverene bağlı işyeri veya işyerlerinde çalışmak,
İşçinin yaşlılık veya malullük dolayısıyla emekli olması halinde,
İşçinin ölümü nedeniyle iş sözleşmesinin sonlanması halinde,
Kadın işçinin evlendiği tarihten itibaren bir yıl içerisinde evlenme nedenine dayanarak başvurması
Kıdem tazminatı iş kanununda düzenlenmiş olmasına rağmen işverenin kıdem tazminatını ne zaman ödemesi gerektiği ile ilgili kanunda bir düzenleme mevcut değidir. Ancak bu hususun kanunda düzenlenmemiş olması işverenin tazminatı istediği zaman ödeyebileceği şeklinde yorumlanmamalıdır.
Bundan makul sürede ödenmesi gerektiği anlaşılmaktadır. Makul sürenin ne kadar olacağı belirlenirken işçi bazında değerlendirme yapılır. Eğer işçi ve işveren arasında süreyle ilgili bir anlaşma varsa buna göre de belirlenebilir.
Kıdem tazminatı hesaplaması işçinin son bir aylık ücreti üzerinden yapılmaktadır. Bu hesaplamada para ve para ile ölçülebilen akdi ve kanundan doğan menfaatler esas alınmaktadır.işçinin aldığı ücrete sürekli olması koşuluyla işveren tarafından sağlanan yemek parası, yol parası sosyal yardım gibi haklar da ilave edilip brüt ücret bulunur. Ve bunun üzerinden hesaplama yapılır. Eğer çalışanın sabit bir geliri yoksa son bir yıl içinde aldığı ücretlerin çalıştığı gün sayısına bölünmesi ile kıdem tazminatına esas alınacak ücret bulunacaktır.
Kıdem tazminatında esas olan peşin olarak ödenmesidir. Ancak işverenin peşin ödeme yapması ekonomik sıkıntılardan dolayı bazen mümkün olamamaktadır. Kıdem tazminatının işçiye taksitler halinde ödenmesi konusunda net bir hüküm bulunmamaktadır. Ancak işçi ve işverenin bu konuda anlaşması durumunda taksitler halinde ödenmesi mümkündür. Yargıtay’ a göre kıdem tazminatının taksitlendirilmesi halinde işçi gecikme faizini de ödeme tarihleri dikkate alınarak talep edebilir.
Kıdem tazminatında esas olan gelir vergisinin kesilmemesidir. Ancak son zamanlarda yaygınlaşan ‘İkale Sözleşmeleri’ için vergi alınıp alınmayacağı konusunda tartışmalar başlayınca bir düzenleme yapma ihtiyacı hasıl olmuştur.
Arabuluculukta Anlaşılamazsa ne yapılır?
1 Ocak 2018 tarihinden itibaren işçi ve işveren arasındaki bazı uyuşmazlıklar için mahkemeye gitmeden önce arabulucuya başvurmak zorunlu tutulmuştur. Bunlardan biri de kıdem tazminatıdır. İşçi ve işveren arabuluculuk faaliyeti sonucunda anlaşmaya varırsa uzlaşılan konularla ilgili taraflar birbirine dava açamayacaktır. Ancak arabulucuda uzlaşma sağlanamaması halinde arabulucu bu durumu belgelemek için ‘Son Tutanak’ düzenler. Böyle bir durumda arabulucuya başvurmuş tarafa dava açabilme imkanı tanınmıştır. Son tutanağın aslını veya arabulucu tarafından onaylı örneğini dilekçeye ekleyerek dava açabilecektir.
İşverenin İşçiyi Kıdem Tazminatı Ödememek İçin Bir Yılının Dolmasına İki Ay Kala İşten Çıkarması Durumunda İşçinin Kıdem Tazminatı Talep Etme Hakkı Var Mıdır?
Yargıtay kararlarına göre; İş sözleşmesi işveren tarafından bir yılın dolmasına en fazla on beş gün kala sonlandırılırsa işçi kıdem tazminatına hak kazanacaktır. On beş günden fazla sürenin kalması durumunda işçi kıdem tazminatına hak kazanamayacaktır. Bundan bir yılın dolmasına iki ay kalması durumunda işçinin kıdem tazminatı alamayacağı sonucuna ulaşılmaktadır.
İşveren İşçinin SGK’sını On Ay Yatırıp İki Ay Elden Ödeme Yaparsa İşçi Kıdem Tazminatına Hak Kazanır Mı?
Hizmet tespit davası açılır. SGK’dan işçi hakkındaki veriler talep edilir ayrıca tanıklar dinlenir. Hakim bunları değerlendirir. Bu değerlendirme sonucunda işverenin kıdem tazminatını ödememek için iki aylık ücreti elden ödediği sonucuna ulaşılırsa kıdem tazminatı ödenmesine hükmedilir.
4857 Sayılı İş Kanununu’nun yürürlüğe girmesi ile 1475 Sayılı İş Kanunu yürürlükten kalkmıştır. Ancak 4857 Sayılı Kanun’un geçici 6. maddesine dayanarak mülga 1475 Sayılı İş Kanunu’nun kıdem tazminatını düzenleyen 14. maddesi yürürlükte kalmaya devam etmiştir.