Kötü Düşünme ve Zühd – Ehli Sünnet Kapısı Salihlerin Yolu
Kategorisi Ahlak, Akaid
Selef âlimlerinden meydana gelen yanılmalara ta’n edilmez, onlara dil uzatılmaz. Eshâb-ı kirâm hakkında kötü düşünmekten gücü yettiği kadar sakınmalıdır. Bütün âlimler dediler ki: Eshâb-ı kirâmdan birisine söğen ta’zîr olunur. Bâzı Mâlikî âlimleri ise öldürülür dedi. Her sözde çok dikkatli olmalı, özellikle insânı helâke götürecek sözleri gaflete gelip söylememelidir. Ağızdan çıkan söze’ dikkat etmek nefse cidden zor gelen büyük bir işdir. Bunun için İshak bin Halef: “Sözden sakınmak, altın ve gümüşten sakınmaktan daha zordur” demiştir. Eshâb-ı kirâmın (aleyhi- mürrıdvân) hepsi, iyilik, takvâ, yakîn, rüşd, zühd ve hüdâda en yüksek derecede idiler. Yakîn, delil ve şâhid ile değil, îmân kuvveti ile açıkça görmektir. Zühd için Süfyân-ı Sevrî (kuddise sirruh) dünyâ arzularını azaltmakdır, yoksa arpa ekmeği yemek, abâ giymek değildir.
Cüneyd-i Bağdâdî (kuddise sirruh) ise, “Eli dünyâdan, kalbi de dünyâyı istemekten çekmekdir” demiştir. Hüdâ, kendisinin hidâyete gelmesi veya başkasını hidâyete getirmek demektir. Allahü teâlâ, Eshâb-ı kirâmdan meydana gelen zelleleri, yanılmaları, yaratılmışların seyyidinin (aley- ıissaiâtü vesselâm), sohbetinde bulundukları, onun hizmetine ve yardımına koşdukları için afv ve mağfiret edeceğini va’d etmiştir. Onlar hakkında ağzı ancak iyilikle açmalıdır. İbrâhim Nehâî’den (rahmetullahi aleyh) Eshâb-ı kirâm arasındaki muhârebelerden soruldu. Cevâbında: “Allahü teâlâ ellerimizi o kanlara bulaştırmadı. Biz de dillerimizi bulaştırmayalım. Onları yalnız hayır, iyilik ile analım” buyurmuştur. Bostan da bunu bildiriyor. Bir kimse yeryüzü dolusu altın sadaka verse, Eshâb-ı kirâmdan birinin yarım müd [arpa] sadakasına erişemez. Musannif bu sözü yakîn ma -nâya gelen hadîs-i şerîfden almıştır. Ebû Hüreyre’nin (radıyallahü anh), bildirdiği hadîs-i şerifde: “Eshâbıma söğmeyiniz, onlara dil uzatmayınız! Nefsim yed-i kudretinde olan Allah’a yemin ederim ki, sizden biriniz Uhud dağı kadar altın sadaka verse, Eshâbımın yanm müd sadakası sevabına yetişemez” duyurulmuştur. [1 müd: 875 gr. arpa olan ölçek].
Musannif (rahmetullahi aleyh) Eshâb-ı kirâmın şânını yükseltmek için (uhud dağı) yerine (yeryüzü dolusu) ifâdesini koymuşdur. Bu hadîs-i Şerifin Musannifin dediği şekilde başka bir rivâyetinin olduğu ve ona dayanarak böyle Söylemesi ihtimâli de vardır. Eshâb-ı kirâm, mahlûkatın seyyidinin sohbetine, vahy ve feyz zamanına kavuştukları için, ümmetin erişmesi mümkün olan mertebelerin en üstüne yükseldiler. Böylece beğenilen hasletlere, istenilen faziletlere, rağbet gösterilen meziyyetlere kavuştular. Dolayısiyle onların verdiği sadaka, doğru niyyet, hâlis îtikad ile ve şüb- heden arınmış şekilde oldu. Aynı zamanda dîne yardımın en çok ihtiyacı olduğu zamanda ve zarûret vaktinde oldu. Onlardan sonra gelen ümmet- de bunlar yoktu. Resûlullah’ın (sallâllahü aleyhi ve sellem) hadîs-i şerîfde “Sizden biriniz” diye hitâbı, orada mevcûd olan, hiç sohbetde bulunmamış avâm’a olduğu ve delâlet-i nass ile oradakilerin bir kısmına olduğu anlaşılmaktadır.
Eshâb-ı kiramın halleri sorulduğunda, onlar geçmiş bir taifedir. Onların kazancı kendilerine, sizin kazancınız da sizedir demelidir. Onların sözleri, işleri, büyük küçük yanılmaları hakkında ileri geri konuşmamalıdır. Zira Allahü teâlâ onların zellelerini bağışlamıştır. Nitekim Kâ’b bin Mâlik (radıyallahü anh) bir gazâya, harbe katılmadı. Sonra Allahü teâlâ, onu bağışladı. Bunun gibi onlardan meydana gelen ufak hatâlar Hak teâlâ tarafından afv edilmiştir. Her ne kadar afv edilmiş olsa da geçmiş müslimanların hatâları ile uğraşmak ehl-i İslâm âdâbından değildir. Es- hâb-ı kirâm hakkında, ümmetin kalblerinde ülfet ve muhabbet meydana getirecek güzel hallerinden bahsetmelidir. Resûl aleyhisselâmın onlar üzerindeki hakkı ve hürmeti muhafaza edilmelidir. Onları seven Resûlullah’t sevdiği için sever. Nitekim Resûlullah’ı (sallâllahü aleyhi ve sellem) seven Allahü teâlâ’yı sevdiği için sever. Bu söz, Eshâb-ı kirâm için buyurulan : “Onları seven beni sevdiği için sever. Onlara buğz eden bana buğz ettiği için eder” hadîs-i şerifine işârettir. Bunların hepsi müslimanların güzel âdetlerinden, dinde ta’kîb ettikleri beğenilen davranışlarındandır. Din hu- sûsunda hiç kimse ile münâkaşa vş mücâdeleye girmemelidir: Çünki bu, yapılan güzel işlerin sevabını giderir.
Süâl: Resûlullah’ın (sallâllahü aleyhi ve sellesm) İbn-iz-Zibi’ra ile münâkaşası meşhûrdur. Şöyle ki: Enbiyâ sûresi, doksansekizinci âyet-i kerîmesi: “Siz ve sizin Allah’dan başka bütün taptıklarınız Cehennem odun-larısınız” indiğinde, Abdullah ibni Zibi’râ: “Meleklere ve Mesîh’e de ibâdet olundu. Allah’dan başka bütün tapınılanlar Cehennemde olacağına göre, Melekler ve İsâ aleyhisselâm da mı azab görecekler?” dedi. Resû- lullah (sallâllahü aleyhi ve sellem) de: “Sen ne kadar câhilsin! Kavminin dilini de bilmiyorsun. Bilmiyor musun ki, mâ edâtı cansızlar için kullanılır” buyurdu.
Resûlullah (sallâllahü aleyhi ve sellem) İbni Zibi’râ ile tartışmaya girdiğine göre, tartışmaya girmemelidir sözü nasıl açıklanabilir?
Zibi’râ okunuşu (El-İsâbe fi temyiz-is-sahâbe) kitâbı, II. C„ S. 300’den alındı.
Cevâb : Münâkaşa, münâzara, mücâdele, tartışma hakkındaki nehy, ancak karşısındakini küçük düşürmek amacı ile Olduğu takdirdedir. Yoksa bâtıl görüşlerini kabûl ettirmek istiyenlerle, doğru inançları inkâr edenlerle mücâdele etmek yasaklanmamıştır. Bunun gibi bâtılı hak şeklinde göstermek için bozuk fikirlerini bir araya getirenlerle de mücâdele gereklidir. Nitekim Hak teâlâ Gâfir sûresi, beşinci âyet-i kerîmesinde: “Hakkı ortadan kaldırmak için bâtıl yolda mücâdele ettiler” buyurmuştur. Yine Zuh- ruf sûresi, ellisekizinci âyet-i kerîmesinde: “Onlar çok mücâdeleci bir topluluktur” buyurmuştur. Hac sûresi, beşinci âyet-i kerîmesinde: “İnsanlardan Allah’a karşı ilimle ilgisiz mücâdele edenler vardır” buyurmuştur.