BİR TUTKUYDU RÖNESANS-(07) ...
Mona Lisa tablosu kadar önemli olan ve Rönesans dönemi için fazlaca teknolojik bilgi gerektirdiği için dökümü gerçekleşmeyen 'Şaha Kalkmış At' yontusuna da değinmek gerekir:
Francesco Sforza, şahlanmış at üzerindedir. Bu yontu maket şeklinde dökümcülere gösterildiğinde "dökemeyiz" yanıtları alındığından uzunca bir süre öylece bırakılmıştır. 'Barok' dönemin başlamasıyla Leonardo'nun yapıtı dökülmüş, sanat ve uygarlıklara armağan edilmiştir.
Bıkmadan- usanmadan, gece-gündüz demeksizin ilim, bilim, sanat dallarında yüzlerce yapıt hazırlayan üstadın, ne yazık ki çok az yapıtı günümüze dek ulaşmıştır. Ulaşanların pek çok bölümü yıpranmış eskizler şeklinde kalmıştır.
Anatomi, fizyoloji, hareketli ara gereç taslakları, mühendislik, mimarlık projeleri, doğanın gizemleri, bitki, hayvan yaşamları yazılıp-çizilip yapıtlaştırılacak deney sonuçlarına ulaşmaktan yoksun kalsak da, sanat yapıtlarının bozulmasına tanık olsak da; batı uygarlık tarihinin eşsiz bir dehasının bu dünyadan geçtiğini görmemezlikten gelemeyiz...
Bilinen elimizdeki sanat yapıtları, ölümünden 20 yıl öncelere uzanır. Son yirmi yılın ürünleri; öğrencilerinin kopya çalışmaları şeklinde olup, orijinalleri değildir. 'Son Akşam Yemeği', freski bir araştırma sonucu ne yazık ki varlığının tamamını yitirmiş gibidir. Leonardo'nun hangi boyayı kullandığının, karışımların nasıl ayarlandığının, ölçülerinin yüzdelerinin bulunması için fresk (fresco) boyalarına uygulanan deney ile ilk darbeyi yemiş olan fresk, İkinci Dünya Savaşı'nda da son darbeyi isabet eden bir bombadan alarak adı var kendisi yok yapıta dönmüştür.
Leonardo'nun önemli yapıtlarına değinerek bu büyük sanat dehasından, bir başka dehaya geçeceğiz. Okurlarımızın gösterdikleri ilgiye teşekkür ediyorum. İsteklerinize yazı akışımızın bütünlüğünü bozmaksızın yeri geldikçe değiniyoruz. Elbette bundan sonra değineceğiz. Ancak, okurlarımıza tek tek yanıt veremiyoruz, bizi anlayışla karşılayacaklarını umut ediyorum.
Ufficiler de asılı olan İsa'nın Vaftizi, Üç Kutsal Kralın Yakarışı, Son Akşam Yemeği, Anghiari Savaşı, -kaybolmuş bir eskiz- Kayalıklardaki Meryem, Anna Selbdritt- grup resmidir-
Son Akşam Yemeği, adlı freskini de biraz açalım:
Hz. İsa'nın masada oturanlardan birinin kendisine ihanet edeceğini söylediği anı canlandırmaktadır. İsa resimde tam ortada oturmaktadır. Yanındaki havarileri ateşler içinde yanıyor ve her biri ayrı ayrı ama birlikte soruyorcasına şaşkın ve korkuludurlar. "İhanet edecek havari acaba ben miyim?" der gibidirler...
Leonardo'nun destekçisi olan Sforza'nın sürgün cezası alması sonunda üstat Roma'ya gider. Kısa bir dönem Roma'da kalmıştır ama aklı hep Floransa'dadır... Orada da aradığı huzuru bulamamış olmalı ki bu kez de Amboise yakınlarına gider...
"Sfumato" tanımı sanatçılar dışında pek yaygın olarak kullanılmamaktadır. Leonardo'dan bahsetmişken, bu tanımı kısaca anımsayalım:
Sfumato, bir üsluptur ve sahibi Leonardo'dur. Özelliği ise; İnce ve zarif figürler, yarı gölge içinden sıyrılarak ve parlayarak çıkan yüzlerden yumuşadıkça eriyen kontur çizgileri ile oluşan gerçek sanat yapıtlarına verilen addır.