PARKİNSON HASTALIĞINDA KOGNİTİF BOZULMANIN YORDAYICISI OLARAK KORTİKO-AMİGDALOİD GEÇİŞ ALANI ATROFİSİ
ULAŞ AY 1 ZERRİN YILDIRIM 1 EMEL ERDOĞDU 2 ANİ KIÇİK 3 ALİ BAYRAM 1 ZEYNEP TÜFEKÇİOĞLU 4 BAŞAR BİLGİÇ 5 HAŞMET HANAĞASI 5 HAKAN GÜRVİT 5 TAMER DEMİRALP 6
2- UNIVERSITY OF BREMEN, INSTITUTE OF PSYCHOLOGY AND COGNITION RESEARCH, BREMEN, GERMANY
3- DEMİROĞLU BİLİM ÜNİVERSİTESİ, TIP FAKÜLTESİ, FİZYOLOJİ ANABİLİM DALI, İSTANBUL
4- İSTANBUL AYDIN ÜNİVERSİTESİ, TIP FAKÜLTESİ, NÖROLOJİ ANABİLİM DALI, İSTANBUL
5- İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ, İSTANBUL TIP FAKÜLTESİ, NÖROLOJİ ANABİLİM DALI, DAVRANIŞ NÖROLOJİSİ VE HAREKET BOZUKLUKLARI BİRİMİ, İSTANBUL
6- İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ, HULUSİ BEHÇET YAŞAM BİLİMLERİ ARAŞTIRMA LABORATUVARI, İSTANBUL
Parkinson hastalığında (PH) nedensel protein birikimi olan Lewy cisimciklerinin (LC) yayılımı için Braak’ın önerdiği evreleme sisteminde Evre I’de alt beyin sapı ve olfaktor bulbus (OB) birlikte tutulurken, Evre IV’te amigdala ve entorhinal korteks tutulumu vardır. Dolayısıyla Evre IV hastalığın kognitif bulgularının belirmesinde kritik olabilir. Bu çalışmada PH kognitif bozukluğu sürekliliğinde amigdala ve alt segmentlerinde MRG volumetrik analizinin ne düzeyde ayırıcı olduğunun değerlendirilmesi amaçlandı.
Çalışmaya cinsiyet, yaş ve eğitim açısından eşleştirilmiş ve yerleşik kriterlere göre tanı konmuş 18 kognitif normal (PH-KN), 18 hafif kognitif bozukluklu (PH-HKB) ve 18 demanslı (PH-D) PH hastası dahil edildi. Amigdala alt segmentleri hacminin gruplar arasındaki farklılıklarını değerlendirmek için cinsiyet, yaş, eğitim ve intrakranial hacim kontrol edilerek ANCOVA uygulandı, gruplar arası karşılaştırmalar için Bonferroni çoklu karşılaştırma testi kullanıldı. Atrofinin PH gruplarını yordamasına ilişkin ise lojistik regresyon analizi yapıldı. Anlamlılık düzeyi 0,017 olarak kabul edildi.
ANCOVA, PH-HKB ve PH-D gruplarının bilateral kortiko-amigdaloid geçiş alanı (KAGA) hacimlerinin PH-KN grubuna göre anlamlı olarak daha az olduğunu gösterdi. Lojistik regresyon analizi sonucuna göre ise KAGA atrofisinin PH-NK grubunu PD-HKB ve PH-D gruplarından ayırmada %72.2 ve %91.7 arasında değişen kesinlik gösterdiği tespit edildi.
Bildiğimiz kadarıyla bu araştırma PH’lilerde amigdala segmentlerinin hacmini karşılaştıran ilk çalışmadır. Araştırmanın bulguları amigdala KAGA hacminin PH’da kognitif bozulmayı büyük ölçüde öngörebildiğini göstermektedir. KAGA lateral olfaktor traktus aracılığıyla OB ile doğrudan bağlantılı olduğundan “olfaktor amigdala” olarak da adlandırılmaktadır. Limbik sistemin diğer yapılarıyla da güçlü bağlantıları bulunmaktadır. Tüm amigdala içindeki bu stratejik konumunun KAGA’yı PH kognitif bozukluk sürekliliğinde kritik yapı haline getirdiğini düşünmekteyiz. Bu çalışma, İstanbul Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Birimi, Proje No: 21336 ve TÜBİTAK, Proje No: 115S219 tarafından desteklenmiştir.