Glitch: Yeni Wabi Sabi- Selime Göç |
Selime Göç — 5 Mayıs 2015
Hızlanan teknoloji ile birlikte gündelik hayatımıza olan etkileri de biçim değiştirdi. Ne kadar hız o kadar kaza riskimiz var. Tek bir dokunuşla bir veriyi paylaşabiliyoruz, ancak bu veriyi bir kazaya da kurban edebiliyoruz. İnsanoğlu olarak, hızdan ve özellikle hızın sebebiyet vereceği kazalardan hep korktuk. İlk kazamız belki de Cennet’ten kovulmamız olmuştu. Alet yapımıyla birlikte bu riskleri de göze aldık.
TV kablosu ve rüzgarın bize yaşattığı bu kazada insan payı olmadığını göz önüne aldığımızda bu kazalar Glitch (Pure Glitch), ancak insan payının olduğu, bir kişinin bizzat herhangi bir araçla bilinçli kaza oluşturması Glitch Sanatı (Glitch-alike) olarak ortaya çıkmıştır. Glitch analog ve dijital olarak gerçekleşebilir, Glitch Sanatı da aynı şekilde. Ancak iletişim teknolojilerinin bilgisayar tabanlı olması ve kullanıcıların daha çok dijitale odaklanması sebebiyle dijital ortamlarda gerçekleştirildiği söylenebilir. Dijital uygulamalar, araçlar, programlar ve veriler birlikteliğiyle kazalardan kazalara atlayan, bunları defalarca tekrarlayabilen, dilerse yaptığı işlemi tersine çevirebilen sanatçılar da bu akımın büyümesine, yayılmasına ve çeşitlenmesine sebep olmaktadır. Çeşitleri o kadar üremiştir ki yeni oluşumlara yeni endüstriyel üretimlere altyapı oluşturmuştur. Sosyal paylaşım sitelerinde ve galerilerde bu işlere çok çeşitli örnekler bulunabilirken, bazıları için Glitch Sanatı çok tartışmalı kalmaya devam ediyor.
Japon kültürünün Wabi Sabi’si ise kısaca Kusursuzluk Sanatı’dır. Kusurlarda güzellik, estetik ve mükemmeliyet bulunması gerektiğini güden bu sanat tam olarak Glitch Sanatı’na denk gelmediği için Yeni Wabi Sabi’yi Glitch Sanatı’nın bir diğer adı olarak düşünebiliri. İçinde yaşadığımız toplumu akışkan ve geçişli olarak adlandıran Bauman’a gözünden Glitch Sanatı’nı ele almak da farklı bir açı olacaktır. İçinde yaşadığımız çağ her şeyiyle akışkan ve geçişli, aynı zamanda da inanılmaz hızlı. Tüm bu akışkanlık, geçişler ve bükülmeler kendine has bir hızla gerçekleşirken, teknoloji odaklı düşünürler gayet pozitif, kimileriyse negatif kalabiliyor. Bu negatif bakış açısına sahip kişiler de, negatifi dönüştürmek için kendini ortaya koyma çabasında. Bilindiği üzere teknoloji geliştikçe kişilerin kendine haslığı (Benjamin’in sanat eserinin aurası bir yana) kalmadığı, kitle üretimiyle herkesin birbirine benzediği düşünceleri hakim. Glitch Sanatı şu anda şu saniye akmaya, hızlanmaya, bükülmeye, şekil değiştirmeye devam ettiği için onu sığdırmaya çalıştığımız kalıpları da yıkarak ve taşarak, bu işle uğraşan sanatçılara tüm toplumsal eleştirilere rağmen yeniden ‘kendi olabilme’ hakkını sunuyor. Üstelik süregelen bir şekilde. Glitch Sanatı sanat mıdır, toplumsal olarak nerededir, nereye varacaktır diye tartışmalar sürerken, anaakım medyada kendi yerini almış, Glitch temaları video klipler, reklamlar çok daha geniş kitlelere ulaştırılmıştır.
Zamanla altkültür özelliğini de kaybedeceğini düşündüğüm bu akım diğer sanat akımlarından oldukça farklı. Daha önce belirttiğim gibi türlü uygulamalar, programlar, dijital araçlarla bu akıma katkı sağlanabileceği gibi, eşin ehli olanların teknik bilgisine sahip olmak da gerekiyor. Yazılımsal veya donanımsal hatalar aracılığıyla ortaya konan eserler diğerlerinden farkını ortaya koyuyor. Veri akışını kırabilen, kodlarla bu akışı bozabilen, bilgi akışını sekteye uğratan, piksellere bölen, estetik olarak da sürreal sanat eserleri sürreal maskeleriyle izleyicisiyle buluşmaya devam ediyor. Bu yüzden Sürrealizm temelli de gösterilen bu akım, diğer yandan da Dadaizm’in hazır nesnesine göz kırpıyor. Elbette genellikle dijital ortamlarda yaşamına devam eden bu akımın hazır nesnesi de genelde dijital. Bu yüzden defalarca kopyalanabilir, sanat eserinin orijinali hasarsız dururken, milyonlarca kopyası milyonlarca kez glitchlenebilir. Dijital anlamda teknik bilgisi eşit olan her iki sanatçının ortaya koyduğu eser, teknik bilgisi aynı olan iki ressamın da ortaya koyduğu eserin farklı olması gibi farklı olacak, ancak en büyük fark, sanatçı bu eseri bir platformda paylaştığında bir diğer sanatçı onu yeniden bozabilecektir. Diğer yandan dijital bir sanat eseri analog olarak da bozulabilir ve yeniden dijitale de aktarılabilir. Bu döngü sonsuza kadar böyle sürebilirken, bir ressamın ‘undo’ yapamadığı sanat eserini, dijital ortamda Glitch sanatçısı yapabilecektir.