4 Yakışıklı Dalmaçyalı | CNTraveller Türkiye
Hırvatistan kıyıları ve adaları güzellikleriyle ülkenin haritasını olduğu kadar kişiliğini de şekillendiriyor. Arantxa Neyra tarihi Split şehrinden başlayarak feribotla Vis, Hvar ve Brač’ı geziyor, adaların akıl almaz güzellikteki plajlarını, tarihi binalarını ve Akdeniz kültürünü yansıtan leziz tatlarını keşfediyor.
Fotoğraf: Sergio Martinez
Bana bir mektup var. Otele vardığımda, resepsiyon görevlisi üzerinde benim adımın yazılı olduğu sarı bir zarf uzatıyor: “Hırvatistan’a hoş geldin. Saat 10’da resepsiyonda buluşalım. Saygılarımla, Dino”. Mektubu okudum ve birden gülümsedim. Kendimi Split’te tarihi sütunlar, sfenksler ve mozaik parçalarının arasında dolaşan bir dinozor olarak hayal ettim. Güzel bir bilgisayar oyunu senaryosu olurdu. Delice mi? Belki. Fakat yolda aceleyle merdivenleri çıkan bir imparatorla ya da büyük bir kubbenin altında avazı çıktığı kadar bağırarak şarkı söyleyen bir grup gladyatörle karşılaşmaktan daha çılgınca değil. Game Of Thrones’un dördüncü sezonunun sahneleri çekilirken şehir gelip geçen antika arabalarla, zırhlılarla ve saraylı gibi giyinmiş oyuncularla dolup taşmış. Resepsiyon görevlisi “Split kadar sanatsal bir şehirde şimdiki zamanın dışında bir dönemde yaşamak ciddi bir geçim kaynağı olabiliyor” diyor. Haklı olabilir.
Biz sohbet ederken birisinin beni sorduğunu öğreniyorum. Rehberim Dino prehistorik döneme ait bir sauropsido (kertenkele suratlı bir dinozor) değil. Sadece orta yaşlı, orta boylu ve azıcık yapılı bir insanoğlu. Dino tüm gün boyunca Split sokaklarında bana eşlik edecek. Ona Game of Thrones hakkında sorular soruyorum. Dizinin sahnelerinin çoğunun yakınlardaki eski şehirde ve Klis Kalesi’nde çekildiğini öğreniyorum. Şehri ziyaret eden dizinin fanatikleri mutlaka bu adreslere uğruyorlarmış. Dizi muhabbetlerini bir kenara bırakıp geç antik çağın mimarlık harikalarından birisi olan Diocletianus Sarayı’nın kapısından adım atıyoruz. Girdiğimiz salon kocaman, kubbeli, tuğla duvarlı, elişi objelerin satıldığı bir mekan. Binanın içinde görülen ışık çemberine doğru ilerlediğimde karşıma kubbeli, etkileyici bir lobiye açılan merdivenler çıkıyor. Merdivenlerin tepesinde ise gladyatör kıyafetleri giymiş bir acapella grubu karşılıyor bizi. Lobinin yanında imparatorun halkı selamladığı sütunlu bir avlu yer alıyor. Lobi, avlu, katedral ve Split’in çan kulesi: Nefes kesen, kartpostallık bir manzara ayaklarımızın altında… Yapımcıların diziyi çekmek için niye burayı tercih ettiklerini anlamak zor değil. Burası en doğal haliyle Ortaçağ’a özgü o büyülü havayı hissettiriyor.
Hırvatistan’ın en büyük ikinci kenti olan Split’in dikkatleri üzerine çekmek için dekora ya da hayal ürünü hikayelere ihtiyacı yok. Kendi hikayesi de bir filme konu olacak kadar ilginç. Amerikan Rüyası’nın üçüncü yüzyılda geçen bir versiyonu gibi: Diokles, Salona’da doğmuş özel bir askerdir ve her geçen yıl rütbesini yükselterek sonunda Roma İmparatoru olur. Yazlık sarayını da Split’e inşa ettirir fakat taç taktıktan sonra Diocletianus adını alan bu şahsiyet, zamanla nereden geldiğini unutur mutlak monarşi yanlısı, despot bir hükümdara dönüşür. İmparator Constantin’in Hıristiyanlığı yasallaştırmasıyla ise Split’in kaderi tamamen değişir.
Yüzyıllar geçtikçe Diocletianus’un mozolesi Aziz Anastasio ve Aziz Domnius’un hatıralarının kutsal sayıldığı bir katedrale dönüşür. Diocletianus Sarayı bir binadan çok daha fazlası. Tipik roman mimarisiyle inşa edilen bina 215×180 metre ebatlarında bir dikdörtgenin içerisinde yer alan, iki büyük yolun (Cardo ve Decumanus) ve dört büyük kapının bağlandığı otantik bir saray. Sarayın arka kısmında askerlerin odaları ve atölyeler bulunuyor. Ön kısım ise imparatorun Triclinium (Roman yemek odası), ziyafet salonu ve hamam gibi şaşaalı salonları için ayrılmış.
Günümüzün şehir merkezi özünde duvarlarla çevrili bir bölge. Burası gotik saraylara, gizli saklı öpücüklere ve bitmeyen gecelere mekan olan terasların uzandığı meydanlara, yarı gizli avlulardaki restoranlara ev sahipliği yapan canlı bir yer. Split’in hareketli hayatı yüz yıllar içinde bu duvarların sınırlarını aşmış, ardında yer alan sokaklara ve meydanlara kadar taşmış. Pjaca Meydanı herkesin ortak buluşma alanı. Prokurative Meydanı ise Venedik’i hatırlatan kırmızı kemerlerle çevrili hoş bir gezinti mekanı. Güzel insanlarla dolup taşan Riva Rıhtımı’nda günü sonlandırmak ise bir gelenek.
Split’i özel kılan şeylerden birisi de adalarla olan bağlantısı. Buradan feribota binip kısa sürede Vis, Hvar ve Brač adalarına ulaşabiliyorsunuz. İnsanın aklını başından alan plajları ve tarihi binaları adaların ortak noktası. Yine de hepsinin kendine has bir dokusu olduğunu hatırlatmakta yarar var. Hvar İbiza’nın cilveli, küçük kardeşi; Brač doğa ve outdoor sporlarına meraklı olanların uğrak adresi, Vis ise büyük ihtimalle Hırvatların favorisi. Hırvatlar, Vis’i kendilerine saklamak istediklerinden olsa gerek, ada hakkında fazlaca konuşmuyorlar. Konuştuklarında da bunu bir sırrı ifşa edermiş gibi kısık sesle ve pişman bir ses tonuyla yapıyorlar.
Paylaşımcı olmaktan bu denli kaçınmalarına şaşırmamak gerek: Ülkenin en sakin ve güzel (çoğu nüdist) plajları, balık yemekleri ve İtalyan lezzetleriyle dikkat çeken mutfağı ve değişik bir eğlence anlayışı sunan gece hayatı (Hvar’dan oldukça farklı) burada. Öyle ki Vis, Hırvatistan’ın Jamaika’sı olarak anılıyor. Dolayısıyla buraya gelen turistler de daha çok bohem ve alternatif tipler oluyorlar. 60’lara kadar askeri bir üs olarak kullanılan ada, yakın zamana kadar turistik faaliyetlerden uzak kalmış. Toplamda üç bin kişinin yaşadığı adada birbirinden çok farklı tarzlara sahip iki büyük kasaba var: Vis ve Komiža. Dillerinin bile farklı olduğunu söyleyebiliriz. Vis’te konuşulan lehçe Hırvatistan’ın hiçbir yerindeki lehçelere benzemiyor.
Puri adında bir İspanyolla evlenip Lola Restoran’ı açan genç bir Hırvat olan Ivica’yla sohbet ediyoruz. Lola, Vis’in tarihi binalarından birinin bahçesini kendisine mesken edinmiş, mutfağında Dalmaçya lezzetleriyle Katalan mutfağını harmanlayan, cin toniğiyle nam salmış bir restoran. Birkaç fincan kahvenin ve bolca muhabbetin ardından Ivica, adada kalacağımız süre boyunca rehberimiz olmayı teklif ediyor. Tek bir şartı var: Kendimizi onun kollarına bırakacağız.
Tabii ki böylesine bir meydan okumayı reddedemiyoruz ve hemen o akşamüstü kendimizi Ivica’ya teslim ediyoruz. Otuz dakikalık bir araba yolculuğunun üstüne kıyı şeridi boyunca 40 dakikalık bir yürüyüşle adanın kuzeydoğusundaki Stončica Deniz Feneri’ne ulaşıyoruz. Fenerin George Clooney’i andıran bekçisi Ivan Bulic hem evi olan fenere hem de içerisindeki ülke çapında nam salmış heykellerine ev sahipliği yapıyor. Halatlar ve şamandıralarla dekore edilmiş bir barakada akşam yemeğimizi yiyip bir yatılı okulu andıran soğuk ve sade odamızda istirahate çekiliyoruz. Bu bir deniz fenerindeki ilk gecem. Heyecandan uyuyamıyorum.
Güneşin doğuşuyla beraber Vis’in merkezine doğru yola çıkıyoruz. Hırvatistan’ın en eski şehri olan Vis (Split’ten 700 sene daha eski) palmiyeleriyle; şehrin sembolü olan Artemis’in bronzdan büstünün de bulunduğu arkeoloji müzesiyle; özel iskeleleri olan, yontulmuş taştan binalarıyla ünlü. Ivica yüzyıllar boyu şehrin geçim kaynağının balıkçılık olduğunu, hatta Adriyatik’in ilk balıkçı şehrinin burası olduğunu, vakti zamanında Visli balıkçıların İspanya kıyılarına kadar dayandığını söylüyor. Vislilerin lehçesindeki İspanyolcaya benzeyen kelimelerin, mutfakta pişen ve İspanyol bir hamur işi olan empenada gallega’nın, sardalya ve ançüezli focaccia’nın sırrı da böylece çözülmüş oluyor.
Adanın en yüksek noktası olan Hum Dağı’na yürüyerek ya da bisikletle çıkılabiliyor. Manzarası muhteşem: Üzüm bağları, manastır ve Vis’in diğer önemli bir kasabası olan Komiža’nın turuncu çatıları önünüzde sıralanıyor. Teraslarla, küçük kasabalarla, ev yemekleri yapılan restoranlarıyla burası tam bir Akdeniz kenti. 500 senelik eski bir binanın içinde yer alan Pol Murvu ve Konoba Vatrica’da geleneksel peka’da pişirilmiş et ve balık yemekleri servis ediliyor. Peka yönteminde çan şeklindeki metal bir kap ızgaranın üzerine konuluyor. İçerisindekiler ise kendi suyunda, yavaş yavaş pişiyor.
Bölgenin yerel üzümleriyle yapılan şaraplarını satan Roki’s Konoba isimli bir dükkana uğruyoruz: Üzümlerin beyaz olanlarının adı Vugava, siyah olanları ise Plavac Mali. Kaliforniya’nın Zinfandel üzümlerini andırıyorlar. Vis, her yıl mayıs ayında, İngiliz takımlarının müsabakalarına katıldığı bir de kriket kulübüne ev sahipliği yapıyor: Sir William Hoste Cricket Club.
Vis’ten feribotla orta Dalmaçya’nın en büyük adası olan Brač’a geçiyoruz. Brač üzüm bağlarıyla, zeytinlikleriyle, hâlâ geleneksel tekniklerle hasadı yapılan portakal bahçeleriyle, küçük balıkçı köyleri ve Roman kiliseleriyle ve Pustina Blaca gibi manastırlarıyla tanınıyor. Bizim hedefimizde ise adanın ve muhtemelen tüm Dalmaçya’nın en ünlü plajı olan Zlatni Rat var. Dalgalar ve gelgitlerle genişliği yarım kilometreyi bulan plaj “Altın Burun” olarak anılıyor. Bask-Fransız sörfçü Benoît: “Brač’in doğası adanın turizmine damgasını vuruyor. Gördüğünüz devasa dalgaların sorumlusu Brač ve Hvar’ı ayıran kanalda esen deli rüzgarlar. Dolayısıyla burası su sporları için, özellikle sörf ve rüzgar sörfü için ideal bir bölge. Buradaki çocuklar sörfe çok erken başlar” diyor.
Brač takımadalarını bu kadar özel kılan şeylerden birisi de tarihi taş ocakları. Bu ocaklardan çıkarılan taşlar dünyadaki birçok anıtsal binanın inşasında kullanılmış. Bu binaların arasında Split’teki Diocletianus Sarayı, İstanbul’daki Aya Sofya Müzesi, Washington’daki Beyaz Saray ve New York’taki Birleşmiş Milletler Binası da bulunuyor. Dalmaçya’nın hatırası dünyanın dört bir yanında yaşamaya devam ediyor.
NEREDE KALINIR? SPLIT
Split’deki surlar içinde kalan Hotel Vestibul Palace (vestibulpalace.com), imparatorun odaları ile imparator meydanı Peristile arasında kalıyor. Tarihi bölgenin kalbinde yer alan yegane otel de burası. Podstrana’da yer alan, özel plajı olan, 381 odalı Le Meridien Lav Split’in hemen denizin kenarında yer alan sonsuzluk havuzu ve Diocletinaus Spa’sı akılları çeliyor. (lemeridienlavsplit.com) VIS
Komiža’daki WhooArt (whoo-art.com) ahşap kirişleri olan hoş ve modern bir mekan. Yine Komiza’da bulunan Villa Alma ise 10 kişinin konaklayabildiği, üç katlı bir yapı. Evin bahçesinde barbekü yapılabiliyor. Villa Vis (visvillas.com) Uzakdoğudan gelen antikalar ve artistik fotoğraflarla dekore edilmiş, deniz gören rüya gibi bir mutfağı olan kıymetli bir köşk. Villa Machiavelli ise denize sıfır bir konumu olan, daha renkli, Ibiza ambiyansında bir villa. Üç odası ve üç banyosu bulunuyor.
Güzel bir bahçesi ve çiçeklerle bezenmiş bir bostanı var Villa Giardino‘nun (bol.hr). İmparator Franz Joseph’in buranın süitlerinden birinde yer alan kestane ağacından yataklardan birinde uyuduğu söyleniyor.
Hvar’ın en iyi oteli olan Hotel Adriana (suncanihvar.com), mükemmel bir spa’ya ve liman manzarasına sahip.
Fabrika vintage görünümlü ve renkli, genç kitlenin tercih ettiği, Komiža limanının karşısında yer alan bir bar. Yazın terasında gece partileri yapılıyor. Yemekleri basit ama lezzetli. Pol Murvu, Žena Glava’da ev yemekleri yapan, rustik bir restoran. Sebze yemekleri, et yemekleri ve közde balığı denenmeli. Burası dağcılar ve bisikletçiler tarafından tercih ediliyor. Lola (lolavisisland.com) Vis’in popüler restoranlarından. Dalmaçya ve Katalan füzyon mutfağı icra edilen restoranda fideuá (bir çeşit katalan noodle’ı diyebiliriz), dana yanağı veya kendi bostanlarından topladıkları sebzelerle yaptıkları kroket spesiyaller arasında. Yazın gecenin ilerleyen saatlerinde restoranın bahçesine geçiliyor.
Zlatni Rat Plajı’nın yanındaki Auro Zlatni Bar Beach Resort sabah 5’e kadar devam eden partileriyle meşhur.
Divino (divino.com.hr) Riva’daki en taze balığı servis ediyor.
*Condé Nast Traveller Türkiye Ağustos 2015 sayısından. İlgili Başlıklar
Türkiye'de En Romantik 5 Rota