Elif Lam Mim – Ehli Sünnet Kapısı Salihlerin Yolu
Kader Hakkında Konuşmamalı
Kader hakkında konuşmamalı, onun sırrından bahsetmemelidir. Zîra derin bir deniz, karanlık bir yoldur. Kader Allahü teâlâ’nın kimsenin bilemiyeceği bir sırrıdır. Kaderi hiç kimse yeterince anlayamamıştır. Rivâyet olundu ki Uzeyr (aleyhisselâm) Allahü teâlâ’dan kaderi sordu. Allahü teâlâ vahy ile: “Yâ Uzeyr! Benden bu mes’eleyi sorma. Eğer bu süâli bana, seni kader mevzuunda konuşmaktan yasakladıktan sonra sorarsan, ismini peygamberlerin isimleri arasından silerim” buyurdu. Bostanü’l-ârifîn kitâbında da böyle yazılıdır. Kader hakkında zorlanmamalıdır. Çünki dibi Cehenneme kadar uzanan derin bir kuyudur. Geçmiş ümmetlerin şirklerinin sebebi, kader sırrından bahsetmeleri ve bu konuda zorlanmalarıdır. Kader hakkında konuşan her iki kişiden biri, haddi aşar durumda Allahü teâlâ’ya iftira eder. Kader hakkında bir kimse ile konuşmak durumunda kalınırsa cevab verici, fetvâ verici durumunda değil de süâl soru- cu durumunda olmalıdır. Çünki sünnettir ve İslâm âdâbındandır. Allahü teâlâ’ya ta’zîm, O’nım zâtı, sıfatları, sırrı ve kaderi hakkında konuşma-maktır. Bunları dinlemekten de sakınmalıdır. Peygamberimiz (sallâllahü aleyhi ve sellem) Allahü teâlâ için, yeteâlâ, yetenezzehii, celle celâlühü, amme nevâlühü gibi ta’zîm ve tenzih kelimelerini duyunca hemen secdeye kapanırdı.
Allahü teâlâ hakkında süâl soranlara Kur’ân-ı kerîmae Haşr sûresinin sonunda sıfat ve fiillerinden bildirildiği gibi cevab vermelidir. Haberde vârid oldu ki, büyük âlimlerden birine Allahü teâlâ hakkında süâl olunduğunda şöyle cevab buyurdu. Eğer zâtından soruyorsan Şûrâ sûresi, onuncu âyet-i kerîmesinde bildirildiğ gibi: “Hiçbirşey Onun gibi değildir“. Sıfatlarından soruyorsan İhlâs sûresinde bildirilmiştir. İsimlerinden soruyorsan, Haşr sûresi, yirmiikinci âyet-i kerîmesindeki gibi: “O öyle bir Allah’dır ki, Ondan başka ibâdete lâyık ve müstehak bir varlık yoktur. Gizli ve açıkda olanlan bilir. Rahmân ve Rahimdir.” Fi’linden soruyorsan, Rahmân sûresi, yirmidokuzuncu âyet-i kerîmesinde vardır.
Allahü teâlâ’nın sıfatları hakkındaki sözleri derinliğine incelememeli dir ki, bu şeytandandır. Zararı ve fesâdı fâideslnden çoktur. Geçmiş peygamberlerin (aleyhimüsselâm) kitabları olsa bile Kur’ân-ı kerîmden ve Resûluliah’ın sünnetinden başkasına uymamalı, rağbet etmemelidir.
Bizâziyye’de diyor ki: Hiristiyonlara ve yahudîlere Tevrat, İncil ve Zebûr’dan sormak, yazmak ve öğrenmek uygun değildir. Çünki onlar bu kitabları değiştirmişlerdir. İstenen şeyin isbatına bu tahrif edilmiş kitablar delâlet etmez. Sorulan şey bu kitapların değiştirilmiş kısımlarından olabilir. Âlimlerin, Resûluliah’ın peygamberliğini isbât ederken Tevrât’ın sifrlerinden, İncîl’in sahîfelerinden delîl göstermeleri, onları kendi kitabları ile ilzâm etmek içindir.
Hadîs-i şerîfde: “Size gecesi gündüzü gibi parlak olan bir yol bırakıldı. Başka tarafa sapan helâk olur” buyuruldu. İbni Mes’ûd (radıyalla- hü anh) buyuruyor ki: Resûlullah’ın (sallâllahü aleyhi ve sellem) bu dünyâdan ayrılma zamanı yaklaşmıştı. Aişe validemizin evinde toplandık. Bize bakıp gözleri yaşardı: “Allahü teâlâ size iyilikler versin, ömür versin, rahmet etsin. Size Allahü teâlâ’dan ittikayı ve ona itâat etmeyi vasıyyet ediyorum. Aynlık yaklaştı. Allahü teâlâ’ya, Sidretü’l-müntehâ’ya, Cennetü’l-me’vâya kavuşacağım. Ehl-i beytimin erkekleri beni yıkasın. Bu üzerimdeki elbisemle kefenlesinler veya isterlerse hulle-i yemânî ile kefenlesinler. Yıkayıp kefenledikten sonra beni bu divanımın üzerine koyunuz. Bu yatağımın olduğu yere gömersiniz. Sonra beni bir müddet yalnız bırakarak dışarı çıkarsınız. Benim namazımı önce habîbim Cebrâil, sonra Mîkâil, sonra İsrafil, sonra Melekü’l-mevt askerleri ile beraber gelip kılarlar. Sonra grup grup girip namazımı kılınız” buyurdu. Firak, ayrılık sesini işiten Eshâb-ı kirâm sesli olarak ağladılar. Yâ Resûlâllah! Sen Rabbimizin Resûlüsün, aramızda ışık, işlerimizde sultansın. Eğer bizi bırakıp gidersen ne yapacağımızı kime sorar, kime müracaat ederiz dediler. Resûl (aleyhisselâm): “Size gecesi gündüzü gibi olan geniş bir yol bıraktım. Biri konuşan, öteki susan iki vaiz bıraktım. Konuşanı Kur’ân-ı kerîm, susanı ölümdür. İşlerinizde bir müşkiliniz olursa Kur’an ve sünnete başvurursunuz. Kalbleriniz karardığında ölüm hallerini hatırlayıp ibret alırsınız” buyurdu. Bundan sonra Resûlullah (sallâllahü aleyhi ve sellem) hastalandı. Daha çok başı ağrıyordu. Zaten onsekiz gündür hasta idi. Eshâb-ı kirâm ziyarette bulundular. Sonra bir Pazartesi günü. Hak teâlâ Habîbine ölümü tattırdı. Peygamber oluşu (bi’seti) de pazartesi günü idi. Hazret-i Alî (radıyallahü anh) yıkadı. Fadl bin Abbas (radıyailahü anh) ki amcasının oğlu idi, su döküyordu. Salı veya çarşamba gecesi, gece yarısı hazret-i Âişe’nin (radıyailahü anhâ) hücresine, odasına defn edildi. Mişkâtü’l-envâr’da böyle diyor.
Bir hadîs-i şerîfde “Eğer Mûsâ (aleyhisselâm) sağ olup benim peygamberliğimi görseydi, elbette bana tâbi’ olurdu” buyuruldu. Hâlisatü’l- hakâyık kitâbında, Katâde (radıyailahü anh) ın rivâyeti ile bildiriliyor ki: Mûsâ (aleyhisselâm), yâ Rabbî! Elvâh’da bir ümmet görüyorum. Sonra gelecekler, fakat Kıyâmet günü önde olacaklardır. Onları bana ümmet eyle dedi. Allahü teâlâ; Onlar ümmet-i Muhammed’dir buyurdu. Hattâ rivâyet edilir ki Mûsâ aleyhisselâm, bu ümmetden olmayı temenni etti. Hak teâlâ, A’raf sûresi, yüz kırkdördüncü âyet-i kerîmesini ona vahy etti. “Yâ Mûsâ! Ben seni insanlar arasından peygamberlik makâmı ve kelâmımı duyman ile seçip ayırdım. Sana bağışladıklarımı tut ve şükrediciterden ol”. Kitablarda İsâ aleyhisselâmın gökden inince Muhammed aleyhissalâtü vesselâma tâbi’ olacağı sahîh olarak bildirilmektedir. Çünkü onun şerîati nesh olmuştur. Yeniden vahy ve ahkâm getirmesi de olamaz. Ancak Resûlullah’ın halîfesi olur.
Mânası mübhem elan müteşâbih âyetlere uyulmaz. Allahü teâlâ bize rahmet ve ihsân ederek bizi o gizli bilgilerle mükellef kılmadı. Âl-i İmrân süresi, yedinci âyet-i kerîmesinde: “Allahü teâlâ Kitâbın aslı olan muhkem âyetlerle müteşâbih âyetlerden meydana gelen Kur’ân-ı kerîmi sana indirdi” buyuruldu. Elif lâm mîm, Elif lâm mîm râ gibi müteşâbih âyetler, Kâ’b bin Eşref ve arkadaşları gibi yehudîleri şarşırtmıştır. Mânası açıkça belli olan, te’vîle ihtiyacı olmayan âyetlere muhkem denir. Lâfzın mânaya delâleti yönünden açıklık taşımayan ve bu yüzden âlimlerin çeşidli mânalar vermesine sebeb olan âyet-i kerîmelere müteşâbih denir. Yukarıdaki âyet-i kerîmenin devamında: “Kalblerinde hakdan sapma hâli olanlara gelince — ki bunlar yehudîlerdir— Onlar fitne çıkarmak ve te’vîl yoluna sapma isteği ile Kur’ân-ı kerîmden müteşâbih olanlara uyarlar. Halbuki onun te’vîlini Allah’dan başka kimse bilmez” buyurulmaktadır. Bu âyet-i kerîmenin nüzulü hakkında rivâyet edildi ki: Yehudîlerden bir cemâat Resûlullah’ın (sallâllahü aleyhi ve sellem) yanına geldiler. İşittik ki sana Elif lâm mîm indirilmiş. Eğer sözünde sâdık isen, ümmetinin devamlılık süresi yetmişbir sene olur. Çünkü cümel (Ebced) hesabında elif = bir, lâm = otuz, mim = kırk’dır dediler. Bunun üzerine müteşâbih âyetlerin mânasını, değil ebced hesâbı ile bilmek, Allahü teâlâ’dan başka kimsenin bilemiyeceğini bildiren yukarıdaki âyet-i kerîme indirildi Ebülleyş Tefsiri’- nde böyle diyor.