Etikete göre gösterilenler test
Standartlaşma sürecinde makina üreticilerini yakından ilgilendiren EN 60204-1 ve beyaz eşya üreticilerini kapsayan EN 60335 standardı ile , CE işareti taşıyan her ürünün elektriksel aksamlarının kontrolü ve testi gündeme gelmiştir.
Bu elektriksel testlerin ürünler üzerinde yapılması kadar önemli bir diğer nokta ise, test sonuçlarının standartlara uygunluğunun raporlanmasıdır.Her iki standartta da yapılması gereken bu testler temelde aynı olmakla beraber yapılış biçimi ve uygulanan değerler açısından farklılaşmaktadır.
Beyan gerilimi: İmalâtçı tarafından cihaz için belirtilen gerilim.
Beyan gerilim aralığı: Alt ve üst sınırları imalâtçı tarafından açıklanan cihaz için belirtilen gerilim aralığı.
Çalışma gerilimi: Normal çalışma şartlarında çalıştırıldığı ve beyan gerilimi ile beslendiğinde cihazın dikkate alınan bölümünün maruz kaldığı en yüksek gerilim.
Kontrol ve anahtarlama düzenlerinin farklı konumları dikkate alınmalıdır.
Çalışma geriliminde rezonans gerilimi dikkate alınır.
Çalışma gerilimi elde edilirken geçici rejim gerilimlerinin etkisi dikkate alınmaz.
Beyan giriş gücü: İmalâtçı tarafından cihaz için belirtilen giriş gücü.
Beyan giriş gücü aralığı: Alt ve üst sınırları imalâtçı tarafından açıklanan belirli cihaz için belirtilen bir giriş gücü aralığı.
Beyan akımı: İmalâtçı tarafından cihaz için belirtilen akım.
Beyan frekansı: İmalatçı tarafından cihaz için belirtilen frekans.
Beyan frekans aralığı: Alt ve üst sınırları açıklanmış, imalatçı tarafından cihaz için belirtilen frekans aralığı.
Normal çalışma: Besleme şebekesine bağlandığında normal kullanma durumunda cihazın maruz kaldığı şartlar.
Beyan darbe gerilimi: Cihazın beyan gerilimi ve geçici rejim aşırı gerilimlerine karşı yalıtımı için belirtilen dayanma kapasitesini
karakterize eden aşırı gerilim kategorisinden elde edilen gerilim
Besleme iletken uçları: Cihazı sabit tesisata bağlaması amaçlanan ve cihaza takılı veya onun içindeki bir bölmede bulundurulan iletken tel grubu.
Temel yalıtım: Elektrik çarpmasına karşı temel koruma sağlamak için gerilimli (aktif) bölümlere uygulanan yalıtım.
Ek yalıtım: Temel yalıtımın arızalanması durumunda, elektrik çarpmasına karşı korumayı sağlamak üzere temel yalıtıma ayrıca uygulanan bağımsız yalıtım.
Çift yalıtım: Temel yalıtım ve ek yalıtımın her ikisinden oluşan yalıtım sistemi.
Takviyeli yalıtım: Belirtilen şartlarda elektrik çarpmasına karşı çift yalıtıma eşdeğer bir koruma derecesi sağlamak için gerilimli bölümlere uygulanan tek bir yalıtım.
Bu yalıtımın, homojen bir parça olduğu anlamına gelmez. Bu yalıtım, ek yalıtım veya temel yalıtım olarak tek tek deneyden geçirilemeyen birkaç tabakadan oluşabilir.
Fonksiyonel yalıtım: Yalnızca cihazın uygun fonksiyonları için gerekli olan farklı gerilimlerdeki iletken bölümler arasındaki yalıtım.
Koruyucu empedans: Cihazın normal kullanılması ve muhtemel arıza şartlarında akımın güvenli bir değere sınırlandırılacak biçimde II sınıfı yapılışlarda gerilimli bölümler ve erişilebilir iletken bölümler arasına bağlanan empedans.
0 Sınıfı cihaz: Kendi içindeki elektrik çarpmasına karşı korumanın temel yalıtıma bırakıldığı, diğer bir deyişle, varsa, erişilebilir iletken bölümleri sabit tesisatın koruma iletkenine bağlayacak hiçbir bağlantı düzeninin
bulunmadığı, temel yalıtımın arızalanması durumunda güvenlik sorununun ortam şartlarına bırakıldığı bir cihaz.
0 Sınıfı cihazlarda ya temel yalıtımın bir bölümünü ya da bütününü oluşturan yalıtkan malzemeden bir mahfaza veya uygun bir yalıtımla gerilimli bölümlerden ayrılmış metal bir mahfaza vardır. Mahfazası
yalıtkan malzemeden olan cihazda iç bölümleri için topraklama düzeni varsa bu cihaz I Sınıfı veya 0I Sınıfı sayılır.
0I Sınıfı cihaz: Her yanı, en az temel yalıtımlı olan ve bir topraklama bağlantı ucu bulunan, ancak topraklama iletkeni bulunmayan bir besleme kordonu ile topraklama kontağı bulunmayan bir fişle donatılmış bir cihaz.
I Sınıfı Cihaz: Elektrik çarpmasına karşı koruma işleminde, yalnızca temel yalıtım uygulaması ile yetinilmediği, ancak bu yalıtımda bir arızanın oluşması durumunda cihazın erişilebilir iletken bölümlerinin, gerilim altında kalamayacakları biçimde, sabit tesisatın koruma (topraklama) iletkenine bağlı tutulmaları suretiyle bir ek güvenlik önleminin uygulandığı bir cihaz.
Bu güvenlik önlemi, besleme kordonunda bir koruma iletkeninin bulunması gereğini de kapsar.
II Sınıfı Cihaz: Elektrik çarpmasına karşı koruma işleminde, yalnızca temel yalıtım uygulaması ile yetinilmediği, ancak hiçbir koruyucu topraklama düzenine yer verilmeden veya sabit tesisat şartlarına bağımlı kalınmadan, çift yalıtım ya da takviyeli yalıtım biçiminde ek güvenlik önlemlerinin uygulandığı bir cihaz.
- Bu tür bir cihaz aşağıdaki tiplerden biri olabilir:
- Gerilimli bölümlerden en az takviyeli yalıtıma eşdeğer bir yalıtımla yalıtılan işaret plâkası, vida, perçin gibi küçük bölümler hariç, bütün metal bölümleri içinde bulunduran, yalıtkan malzemeden yapılmış, dayanıklı ve ek yeri olmayan bir mahfazası bulunan cihaz. Bu tür bir cihaz, II Sınıfı yalıtkan mahfazalı cihaz olarak adlandırılır.
- İç tarafında tamamen çift yalıtım veya takviyeli yalıtımın kullanıldığı, pratik olarak eki bulunmayan sürekli metalden bir mahfazası bulunan cihaz. Bu tür bir cihaz, II Sınıfı metal mahfazalı cihaz olarak adlandırılır.
- II Sınıfı yalıtkan mahfazalı ve II Sınıfı metal mahfazalı tiplerinin birleşiği olan bir cihazdır.
II Sınıfı yapılış: Elektrik çarpmasına karşı korunması çift yalıtım veya takviyeli yalıtımla sağlanan bir cihaz bölümü.
III Sınıfı cihaz: Elektrik çarpmasına karşı korunması çok düşük güvenlik gerilimi ile sağlanan ve içinde, çok düşük güvenlik geriliminden daha yüksek bir gerilimin üretilmediği cihaz.
III Sınıfı yapılış: Elektrik çarpmasına karşı korunması çok düşük güvenlik gerilimi ile sağlanan ve içinde, çok düşük güvenlik geriliminden daha yüksek bir gerilimin üretilmediği bir cihaz bölümü.
Yalıtma aralığı: İki iletken bölüm arasında veya bir iletken bölüm ile cihazın erişilebilir yüzeyi arasındaki hava aralığı içinden ölçülen en kısa yol.
Yüzeysel kaçak yolu uzunluğu: İki iletken bölüm arasında veya bir iletken bölüm ile cihazın erişilebilir yüzeyi arasında yalıtkan malzeme
yüzeyi izlenerek ölçülen en kısa yol.
Çok düşük gerilim: Cihaz beyan gerilimi ile beslendiği sırada, içindeki bir kaynaktan beslenerek, iletkenler arasında ve iletkenler ile toprak arasında 50 Voltu aşmayan bir gerilim.
Yüksüz gerilimi 50 V’ u aşmayan, iletkenler arasındaki ve iletkenler ile toprak arasındaki değeri 42 V’u geçmeyen gerilim.
Çok düşük güvenlik gerilimi sabit tesisattan elde edildiğinde, bu işlem sargıları birbirinden ayrı olan güvenlik ayırma transformatörü veya bir dönüştürücü aracılığı ile yapılmalıdır. Transformatörün sargıları çift yalıtım veya takviyeli yalıtım kurallarına uygun olmalıdır.
Belirtilen gerilim sınırları, güvenlik ayırma transformatörünün beyan gerilimi ile beslendiği varsayımına dayandırılmıştır.
Ayrıca, çok düşük güvenlik gerilimi SELV olarak da bilinir.
Güvenlik ayırma transformatörü: Giriş sargısı çıkış sargısından, en az çift yalıtım ya da takviyeli yalıtıma eşdeğer bir yalıtımla elektriksel olarak ayrılmış olan ve bir cihazı veya devreyi çok düşük güvenlik gerilimi ile beslemesi amaçlanan bir transformatör.
Koruyucu çok düşük gerilim devresi: Diğer devrelerden temel yalıtım ve koruyucu ekranlama, çift yalıtım veya takviyeli yalıtımla ayrılmış çok
düşük güvenlik geriliminde çalışan topraklanmış devre.
Koruyucu ekranlama, bir topraklanmış ekranla gerilimli bölümlerden devrenin ayılmasıdır.
Koruyucu çok düşük gerilim devresi PELV devresi olarak bilinir.
Taşınabilir cihaz: Çalışır durumda iken hareket ettirilmesi amaçlanan ya da, yerinde tespitli olanlar hariç kütlesi 18 kg’dan az olan bir cihaz.
Elde kullanılan cihaz: Normal kullanma sırasında elde tutulması amaçlanan bir taşınabilir cihaz.
Sabit cihaz: Ya yerinde tespitli olan, ya da taşınabilir olmayan bir cihaz.
Sabitlenmiş cihaz: Bir mesnede tutturularak veya aksi halde özel bir durumda güven altına alınarak kullanılması amaçlanan bir
cihaz. Yapıştırıcılar, sabitlenmiş cihazı mesnedine tutturmak için bir araç olarak kabul edilmez.
Gömülü cihaz: Bir dolap içine, duvar üzerinde açılmış bir girintiye veya benzeri bir konuma monte edilmesi amaçlanan sabitlenmiş cihaz.
Isıtma cihazı: Isıtma elemanları ile birleşik ancak motoru bulunmayan cihaz.
Motorlu cihaz: Motorlu ancak ısıtma elemanı bulunmayan cihaz.
Kombine cihaz: Isıtma elemanları ve motorları bulunan cihaz.
Sökülemeyen bölüm: Yalnızca bir alet yardımı ile çıkarılabilen veya açılabilen deney şartlarını yerine getiren bir bölüm.
Sökülebilen bölüm: Alet yardımı olmadan yerinden çıkarılabilen, çıkarılması için bir alet gerektirse bile, kullanma talimatına
uygun olarak çıkarılan veya deney şartlarını karşılamayan bir bölüm.
Tesis amaçlarıyla bir bölümün çıkarılması gerekiyor ise, talimatlar çıkarılmasını belirtse bile, bu bölüm sökülebilir bölüm sayılmaz.
Bir alet yardımı olmadan çıkarılabilen bileşenler sökülebilir bölümler sayılır.
Açılabilen bir bölüm sökülebilen bir bölüm sayılmaz.
Gerilimli bölüm: Normal kullanmada enerjilendirilmesi amaçlanan, nötr iletkeni dahil, ancak alışılagelmiş PEN iletkeni hariç, herhangi bir iletken veya iletken bölüm.
Erişilebilir olsun veya olmasın, uygun olan bölümler gerilimli bölüm sayılmaz.
Bir PEN iletkeni, hem koruma iletkeninin hem de nötr iletkeninin her ikisine ait fonksiyonların birleştirildiği topraklanmış koruyucu nötr iletkenidir.
Isıl kesici: Olağan dışı çalışma sırasında, kontrolündeki bölümün sıcaklığını, otomatik olarak devreyi açarak veya akımı azaltarak sınırlayan ve kullanıcı tarafından ayarının değiştirilemeyeceği biçimde imal edilen bir eleman.
Başlangıç konumuna kendiliğinden gelen ısıl kesici: Cihazın ilgili bölümü yeterince soğuduktan sonra akımı önceki değerine getiren ısıl kesici.
Başlangıç konumuna kendiliğinden gelmeyen ısıl kesici: Akımı önceki değerine getirmek için, ayarlama veya parça değişimi işlemlerinin elle yapılmasını gerektiren bir ısıl kesici.
Elle çalışma işlemi, besleme şebekesinin kesilmesi işlemini kapsar.
Koruma düzeni: Olağan dışı çalışma şartlarında çalışarak, tehlikeye yol açan bir durumu önleyen düzen.
Isıl köprü: Yalnızca bir defa çalıştıktan sonra kısmen veya tamamen değiştirilmesi gereken ısıl kesici.
Tüm kutup ayırma işlemi: Tek fazlı cihazlarda her iki besleme iletkeninin tek bir açma hareketi ile kutuplarından ayrılması veya üç fazlı
cihazlarda, topraklama iletkeni hariç, bütün besleme iletkenlerinin tek bir açma hareketi ile kutuplarından ayrılması işlemi.
Üç fazlı cihazlarda, nötr iletkeni besleme iletkeni sayılmaz.
Devre kesik konumu: İçinde anahtarla kontrol edilen bir devrenin besleme sisteminden ayrıldığı, bir anahtarlama düzeninin kararlı
Devre kesik konumu, tüm kutupları ayırma anlamına gelmez.
Kızarıklığı görülen ısıtma elemanı: Cihaz dışından kısmen veya tamamen görünen ve cihaz beyan giriş gücünde kararlı şartlar oluşuncaya kadar normal çalışması ile çalıştırıldığında, sıcaklığı en az 650°C olan bir ısıtma elemanı.
PTC ısıtma elemanı: Özel bir aralık boyunca sıcaklığı yükseldiğinde direncinde doğrusal olmayan hızlı bir artışın oluştuğu, ısıl duyarlıklı, başlıca artı sıcaklık katsayılı direnç bileşenlerinden oluşan ısıtma amaçlı eleman.
Elektronik bileşen: İletkenliğin başlıca vakum, gaz veya yarı iletken yoluyla elektron hareketi ile sağlandığı bölüm.
Neon göstergeler elektronik bileşen sayılmaz.
Elektronik devre: En az bir elektronik bileşeni (bulunan) bulunan devre.
Cihazlar normal kullanımda oluşabilen dikkatsiz çalıştırılma olaylarında bile, kişiler veya çevresindekiler için hiç bir tehlikeye neden olmadan güvenle çalışacak biçimde imal edilmelidir.
Genelde bu prensip, bu standarda belirtilen ilgili kurallar yerine getirilerek sağlanır ve uygunluk durumu ilgili bütün deneyler gerçekleştirilerek doğrulanır.
Cihazlar, elektrik çarpmasına karşı koruma işlemi bakımından aşağıdaki sınıflardan biri olmalıdır.
Bu kurala uygunluk, muayene ve ilgili deneylerle doğrulanır.
Cihazlar, zararlı su girişlerine karşı uygun koruma derecesinde olmalıdır.
Bu kurala uygunluk, gözle muayenelerle ve ilgili deneylerle doğrulanır.
Zararlı su girişine karşı koruma dereceleri IEC 60529’da verilmiştir.
− Volt olarak beyan gerilimi veya beyan gerilim aralığı ile,
− Beyan frekansı ile işaretli olmadıkça, besleme türünün sembolü ile,
− Watt veya kilowatt olarak beyan giriş gücü veya amper olarak beyan akımı ile,
− İmalatçının veya sorumlu satıcısının adı, ticarî markası veya tanıtma işareti ile,
− Model veya tip referansı ile,
− Yalnızca II Sınıfı cihazlar için IEC 60417, 5172 sembolü ile,
− Zararlı su girişine karış koruma derecesine göre, IPXO hariç, IP numarası ile işaretlenmelidir.