Çelik Kasa | Mülkiye Haber
Yazar: Naim KandemirTarih: Eylül 19, 2018
Doksanlı yıllardı. Faili meçhullerle zifirileşen karanlık, 5 Nisan 1994’de ekonomik krizle kol kola girdi. Üstelik halkın yükü çok artmıştı: zira, Çiller cenabı Allah’ı da halka emanet etti.
O yıllarda özel sektör devlet kadar kindar olmadığından ben nafakamı lojistik sektöründe müdürlük yaparak çıkarıyorum. İktisadı pek sevmesem de yine de iş gereği haftalık Türkçe yayınlanan Ekonomist dergisini takip ediyorum ki temelli iktisadi alanda cahil kalmayayım.
Dergide makaleler, tablolar, kriz çözümlemeleri falan çıkıyor fakat ben pek itibar etmiyorum onlara. Pratikten gelen pratiğe bakıyor sonuçta. Hayatın kuralı bu.
Piyasalardaki sıkışıklığı, krizi iş kolumuzda taşıdığımız paket/koli sayısından ölçümlüyorum. Mesleki alanda fatura sayısına bakılır ama bana göre o yanıltıcı geliyor. Çünkü biri gelir reklam için bin adet broşür gönderir bir yerlere, sayı şişer ve bizi yanıltır diye düşünüyorum.
Ekonomik kriz günlerinde bir de şehirler arası yollardaki araç yoğunluğuna bakarım. Sonra da bu araçların iç dağılımına. Yani otomobil, otobüs, kamyon-tırların yoğunluğuna.Tabii şimdi bu bahiste, hiç yanılmadım falan gibi şeyler yazacak değilim.
Fakat şunu da bir hatırlatayım. 2001 ekonomik krizinden bir hafta öncesine dek ekonomistlerin yazıp çizdiklerine arşivden bir baksak birkaçı hariç çene suyu çorba! Eee, niye gözlerimizi yorup, kafamızı şişirdiniz âlimler?
5 Nisan 1994 krizinin patladığı günlerde Adana sıcağına alışmanın avantajıyla merkezdeki bağlı şubelere bazen yürüyerek giderdim. Sıcak ve ter kötü ama temaşa güzel.
Uzaktan gelen tellali sese doğru yürüdükçe kalabalık ve ortasındaki kamyon belirginleşiyor. Antep plakalı kamyonun kasasında mübaşir sesli bir adam el-kol hareketleri eşliğinde bağırıyor: Hırsıza, uğursuza aman verme, alınteri paranı koru!
Meraklı kalabalık uğultu şeklinde konuşuyor. Kalabalıktan bazıları kamyonun kasasına çıkıp satıcıyla birlikte çelik kasaları keşfediyor. Bu önemli bir mesele. Beşikten mezara öğretilir: mal canın yongasıdır.
Bu çelik kasa olayının bizim siyasi tarihimizde öncesi de var, bilinir.
Menderes’in yargılanması sırasında Başbakanın kasasında bulunan kadın külotunun Yüksek Adalet Divanı’na zarf içerisinde sunulduğu yazılır. Bu zarfın “sarı” olup olmadığını merak etmişimdir hep. Bunu da benim “devlet terbiyesi”nden uzaklığıma sayalım.
Ayrıca bu olay çok fantastik gelir bana. Tabii bunun bir yanıyla da koku ile ilgili olduğunu düşünürüm. Onu da Türkiye’nin koku uzmanı Vedat Ozan irdelesin.
Yalnız, -ne yapsak kurtulamıyoruz bu sınıfsal yaklaşımımızdan!- kokunun sınıfsal yanı da var, unutmayalım. Varoşlarda, kenar mahallelerde yaşayanlarla, “muteber” semtlerde, gettolarda yaşayanların kokuları bir olur mu hiç?
Öte yandan altmışlardan bu yana trend de değişti. Son yıllarda artık politikacıların kasetleri çıkıyor kasalardan. Şunu belirleyelim: bir parti ortadan çatlıyor ama oyları ne hikmetse yükseliyor. Oysa ki aynı parti birkaç kasetle yüzde dört civarında oylarını düşürmüştü daha önce. Demek ki halkın iradesi o kasetler kadar belirleyici değil.
Şimdi desem ki; ülkedeki çelik kasa satışları ekonomik krizin derinliği hakkında bize doğru hüküm verdirir, sanırım yanlış olmaz. Yine de isteyen iktisatçılara sorsun tabii.
Kasa deyip de geçmeyelim. Başlı başına özgün bir iş. Tasarımı, imalâtı, satışı, satış sonrası servis hizmeti; koca bir ağ.
Bir çelik kasa reklamında şöyle yazıyordu: Evin içinde özel bölmeler inşa edip kasaları yerleştiriyoruz.
Şu özene bak, elini sıcak sudan soğuk suya sokmuyorsun. Sen paradan haber ver!
Maket insan görünümünde çelik kasa üretenler bile var artık ülkede. Ölmüş bir aile büyüğünü oturt salonun köşesine, paracıklar da maketin içinde güvende. Parası çok olan King Kong maketi yaptıracak villasının bahçesine!
Para koruma sektörü çalışırken, Ar-Ge yaparken, hırsızlar da boş durmuyor ki… Herkes mesleğini en iyi şekilde icra edecek. Filmlerde izliyoruz; türlü yollarla çelik kasaları patlatanları, şıp diye şifresini çözüp içini boşaltanları.
Ben bir Karadenizliden beklerdim ama yine bir Antepli yapmış yapacağını. Elli yıllık çelik kasa üreticisi, türlü özelliklere sahip kasalar hırsızların elinde oyuncağa dönünce yapmış asrın icadını.
Kasa yabancı biri tarafından açılınca, içindeki silahla ateş eden kasayı icat etmiş adam. Kasa açıldıktan 5 saniye sonra ateş başlıyor. Mucit ateş eden mekanizmayı kasaya yerleştirene kadar birçok kez yaralanmış da. Kasayı her parayı bastıran alamıyor, önce silah ruhsatı olacak.
Geçenlerde arkadaşlarla sohbet ederken yazının başındaki kamyonla çelik kasa satma anektodunu anlattım. Ben anlatırken eski bir arkadaşım yanındaki arkadaşına bakıp sonra da bana ille de söylicem bakışıyla bakıp durdu. Merak ettim tabii bu canhıraş bakışları. Sözüm bitince o başladı:
Tesadüf oldu, dün de biz aynı konuyu konuştuk arkadaşımla. “Beş bin dolarım var, eve çelik kasa mı alsam,” dedi arkadaşım.
Bu sözler karşısında içim zona kaşınmasına taş çıkartırcasına gıdıklansa da masada gülemedim. Ne de olsa devlet memuru için beş bin dolar büyük para.
Yazıyı yazarken Adana’da yaşayan Antepli eski bir arkadaşımı telefonla arayıp Anteplilerin çelik kasa üretim ve satışları hakkında sohbet ettik. Ben anlatınca krizle ilgili düşündüklerimi, arkadaşım; Ben de eve alayım o zaman bir çelik kasa, deyince, Sen çapkınlıkta bitirdin paraları ne koycan ki? diye sordum, yanıtı beklemediğim yerden verdi: Olsun, eve koyarım, yanında birkaç da poz fotoğraf çektirip sosyal medyada paylaşırım, belki piyasaya yeniden girerim!
Hadi iktisatçılar yanıt versin buna. Ülkede piyasalar da çeşit çeşit.
Bu çelik kasa mevzu sadece bize özgü değil. İspanya ve Yunanistan’da da ekonomik kriz dönemlerinde kasa satışları patlamış. Kapitalizmde mal canın yongası olunca, halkların refleksi de aynı oluyor demek. Ayrıca çelik kasanın 1835’teki mucitleri de Charles ve Jeremiah Chubb olduğuna göre gâvur icadı zaten!
Yalnız bizim bir şanssızlığımız var. İspanya ve Yunanistan hükümetleri düşünememiştir ama akıl akıldan üstündür: Yakındır o zaman çelik kasa alanların da fişlenmesi. Gerisi malum.
Paran var mı derdin var, doğruymuş demek.
Bu da benim züğürt tesellim!