Dilimiz ve Edebiyatımız - Şâir Nâbî’nin Bir Şiirinin Hikâyesi
Şâir Nâbî (Yusuf)’nin çağdaşı olan Çorlulu Ali Paşa’nın kararıyla evi yıkılıp perişân olunca aşağıdaki gazeli yazmış. Derler ki, "Keşke yüz evi olup yüzü de yıkılsaydı da Nâbî’den, böyle yüz eser kalsaydı." Şairin perişan olması okuyucuyu sevindirmez ama şair dert çekmezse eser veremez. Nitekim Fuzuli doktora hitaben şöyle yazar:
20. Asır şairlerinde Faruk Nafiz Çamlıbel de şairin ilhamını çektiği dertlere bağlar:
Onlar ki bugün gökte birer kasra çekildi.
Devrinde fakat hangisi me’sud olabildi?
Varsın seni ömrünce azâbın kolu sarsın.
İşte Nabi'nin Paşa'ya yazdığı gazel:
Çok da m a ğ r û r olma kim meyhane-i ikbâlde
Top-ı âh-ı i n k i s â r a pây-dâr olmaz yine,
Kişver-i câhın nice sengîn hisârın görmüşüz.
Bir hadeng-i cân - güdâz-ı âhdır sermâyesi
Biz bu meydânın nice çâbük-süvârın görmüşüz.
Bî-aded mağrûrun sadr-ı i’tibârın görmüşüz.
Kâse-i deryûzeye tebdîl o l u r câm-ı murâd
Günümüz Türkçesiyle ifade edecek olursak Nabi diyor ki:
Dünya bahçesinin baharını da güzünü de gördük. Biz mutlu günleri de gamlı günleri de yaşadık.
Mevki sahibi olunca zafer sarhoşu oluverme; zîrâ böylesine mest (sarhoş) olup sabah olunca da baş ağrısı çeken binlercesini görmüşlüğümüz var.
Gönlü kırık olanın atıverdiği "âh" topunun nice büyük sultanların muhkem kalelerini yıktığını biliriz.
Derd ehli olanların kırıklıkla döktükleri gözyaşlarının yaptığı seller önünde nice gösterişli kâşânelerin, mâlikânelerin yerle bir olduğunu biliriz.
O garipler ki, bütün sermâyeleri can yakıcı bir âh silâhından ibarettir ama,onu şöyle bir attıkları zaman, nice hızlı süvarilerin vurulup yere serildiklerini gördük.
Sadârette itibar üzere oturan nicelerini gördük ki ; gün geldi de onlar el pençe vaziyette pabuçluğu mekân tuttular (yani hizmetçi oldular).
Ey Nabi! O elindeki –gururla kaldırıp kaldırıp– içtiğin kadeh var ya, gün gelir de dilenci çanağına döner ; benzerlerini biz çok gördük.
Bu şiire daha sonra yapılan nazire ve tahmisler kayda değer eserlerdir.