Sürücüler gerek Uluslar arası,gerekse Yurtiçi taşımacılık yapar iken Gümrük işlemleri ile karşılaşabilirler.Bu nedenle gümrüklerde hangi tür işlemlerin yapıldığını;bu işlemleri kimlerin (Eşya sahibi-Taşıyıcı-Acente)yapacağını,ne kadar zamanda bitirileceğini bilmek zorundadırlar. Bu işlemlerin eksik yapılması veya zamanında bitirilmemesi kanuni sorunlara neden olur.Bundan dolayı para veya hapis cezalarına maruz kalabilirsiniz.
T.C GÜMRÜK BÖLGESİ:Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde kalan bölgenin tamamı,Türkiye karasuları,iç suları ve hava sahası gümrük bölgesine dahildir.
EŞYA:Her türlü madde,ürün ve değer.
EŞYANIN GÜMRÜĞE SUNULMASI:Eşyanın Gümrük İdaresine ya da Gümrükçe tayin edilen veya uygun görülen herhangi bir yere getirildiğinin belirlenen usul ve esaslara uygun olarak,Gümrük İdaresine bildirilmesidir.
GEÇİCİ DEPOLANAN EŞYA:Türkiye Gümrük Bölgesine getirilen,serbest dolaşımda olmayan eşya gümrüğe sunulmasından sonra gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanıma tabi tutuluncaya kadar GEÇİCİ DEPOLANAN EŞYA statüsünde bulunur ve bu şekilde adlandırılır.
TEMSİL:Gümrük İdaresindeki işleri takip etmek için görevlendirilen kişilere temsilci,bunların yaptığı işe de temsil denir.
İki çeşit temsil vardır.
DOĞRUDAN TEMSİL:Başkasının adına hareket eder.Temsil name gerekir.
DOLAYLI TEMSİL:Kendi adına,ancak başkasının hesabına hareket ederler.Vekalet gerekir.
GÜMRÜK TARİFESİ:Gümrük vergileri Gümrük Tarifesine göre hesaplanır.Gümrük Tarife Cetveli,izah name ve eşya fihristi Gümrük Müsteşarlığınca hazırlanır.
GÜMRÜK KIYMETİ:İthal eşyasının gümrük kıymeti eşyanın satış bedelidir.Eşyanın kıymetinin YTL olarak beyanı zorunludur. T I R Fransızca’’Transports Internationaux Routiers’’in baş harflerinin birleşmesinden oluşmaktadır. ‘’ Uluslar arası karayolu taşımacılığı’’ anlamına gelmektedir.
GÜMRÜK REJşMLERş VE REJİMLERLE BAĞLANTILI GÜMRÜK İŞLEMLERİ
Rejim Kavramı ve Gümrük Rejimlerinin Genel Tanımı
Gümrük mevzuatına göre Türkiye Gümrük Bölgesine girerek nakliyeci tarafından bir gümrük idaresine sunulan ve geçici depolama statüsüyle geçici depolama yerlerinde gümrük gözetimi altında bekleyen eşya için mükellef, belli süreler içinde eşyayı gümrükçe onaylanmış bir işleme tabi tutmak zorundadır.
Gümrükçe onaylanmış işlemlerden birisi olan Gümrük Rejimi, eşyaya uygulanacak işlemler bütününü ifada eder. Gümrük rejimi sekiz tane olup aşağıdaki işlemlerden oluşmaktadır;
1) SERBEST DOLAŞIMA GİRİŞ REJİMİ: Türkiye gümrük bölgesine gelen eşyanın serbest dolaşıma girişi, ticaret politikası önlemlerinin uygulanması, eşyanın ithali için öngörülen diğer işlemlerin tamamlanması ve kanunen ödenmesi gereken vergilerin tahsili ve diğer mali yükümlülüklerin yerine getirilmesi ile mümkün olan işlemlerin adıdır. Serbest dolaşımda bulunmayan eşyaya serbest dolaşıma giriş rejimi hükümlerinin uygulanması halinde, eşya gümrük mevzuatına göre serbest dolaşımda bulunan eşya statüsünü kazanır. Diğer rejimleri çok iyi anlayabilmek için serbest dolaşım kavramını doğru olarak algılamak gerekir.
2) TRANSİT REJİMİ: İthalat vergileri ve ticaret politikası önlemlerine tabi tutulmayan serbest dolaşıma girmemiş eşya ile ihracatla ilgili gümrük işlemleri tamamlanmış eşyanın, gümrük gözetimi altında Türkiye Gümrük Bölgesi içinde bir noktadan diğerine taşınması işlemini TRANSİT adı verilir ve bu işlem, transit rejimi hükümlerine göre gerçekleştirilir. Transit rejime tabi tutulan eşya Türkiye Gümrük Bölgesi içinde; yabancı bir ülkeden gelip yabacı bir ülkeye, yabancı bir ülkeden Türkiye’ ye, Türkiye’ den yabancı bir ülkeye, bir iç gümrükten diğer bir iç gümrüğe taşınabilir.
3) GÜMRÜK ANTREPO REJİMİ
4) DAHİLDE İŞLEME REJİMİ
5) HARşÇTE şşLEME REJİMİ
6) GÜMRÜK KONTROLÜ ALTINDA İŞLEME REJİMİ
7) GEÇİCİ İTHALAT REJİMİ
8) İHRACAT REJİMİ
TAŞITLARIN KONTROLÜ VE EşYAYA UYGULANACAK HÜKÜMLER
Taşıtların Kontrolü Taşıtların Türkiye Gümrük Bölgesine Giriş-Çıkışı ve Gümrük Yolu Kavramı Taşıtların, Türkiye Gümrük Bölgesine girişi ve bu bölgeden çıkışı gümrük kapılarından yapılır. Gümrük yolu, Türkiye Gümrük Bölgesinin giriş noktalarındaki gümrük kapıları ile bu bölgenin içinde yer alan gümrük kapıları arasında izlenmesi zorunlu olan yollardır.
Giriş ve çıkış gümrük kapıları ile havayolu taşıtlarının Türkiye Gümrük Bölgesinde inebilecekleri ve gümrük işlemi yapılan havalimanları ve gümrük yolları ilgili kamu kuruluşlarının görüşleri alınarak Gümrük Müsteşarlığı tarafından belirlenir ve Resmi Gazete’de yayınlanır. Genel hizmete açık demiryolları gümrük yolu sayılır.
Beklenmeyen hal ve mücbir sebeplerle gümrük kapıları dışından Türküye Gümrük Bölgesine girenler veya zorunlu olan yollar izlenemediği takdirde, söz konusu yükümlülüğü tabi olan ya da onun adına hareket eden kişiler, bu durumu en yakın gümrük idaresine bildirerek, getirilen eşyanın bulunduğu hal ve mahalden idareyi haberdar etmek zorundadır.
Bu nitelikteki eşyanın gümrük denetimine olanak verecek ve gerektiğinde daha sonra belirlenen veya uygun görülen bir gümrük idaresine götürülmesini sağlayacak önlemler Gümrük Müsteşarlığı tarafından belirlenir.
İthalat veya ihracat vergilerinden muaf olan ve olmayan eşyayı gümrük kapıları dışında kalan yerlerden izinsiz olarak ithal veya ihraç edenler veya buna teşebbüs edenlerle ilgili olarak ceza öngören diğer kanunlardaki hükümler çerçevesinde işlem yapılır.
Gümrük Gözetimine ve Denetimine Tabi Taşıtlar
Türkiye Gümrük Bölgesine giren ve çıkan karayolu, denizyolu, havayolu ve demiryolu taşıtları gümrük gözetimine tabidir. Söz konusu araçlar yürürlükteki hükümlere uygun olarak gümrük idarelerince denetlenir. Taşıtlara şlişkin Gümrük Denetimi Taşıtların denetimi, görevli gümrük memurları tarafından yapılır.
Ancak gelen ve giden karayolu taşıtlarının kontrolü hakkındaki hükümlerde ayrıca dikkate alınır. Taşıtların denetimi günün her saatinde yapılabilir. Taşıtların aranması gereken hallerde durum tutanakla saptanarak, arama, mahallin en büyük gümrük idare amirinden izin alınmak suretiyle yapılır. Denetlenen her türlü belge, resmi mühürle mühürlenir ve denetimi yapan memur ya da grup amiri tarafından imzalanır. Eşyanın zapt olunması veya mevzuata aykırılıklar bulunması halinde, durum bir tutanakla tespit edilir.
Türkiye Gümrük Bölgesinden giden taşıtların denetiminden sonra söz konusu bölgeyi terk etmelerine kadar, her türlü eşyanın taşıtlara alınmasını ve taşıtlardan çıkarılmasını, yolcu indirilmesini ve bindirilmesini önleyecek tedbirler alınır. Denetimin Yapılacağı Yer Türkiye Gümrük Bölgesine gelen ve giden karayolu taşıtlarının denetimi sınır gümrük kapılarında, gümrük kapısı sınırdan içeride bulunduğu takdirde bu gümrük kapısına yapılır.
Türkiye Gümrük Bölgesinin dışından gelen trenler gümrük idaresi bulunan ilk istasyonda, Türkiye Gümrük Bölgesinden gidecek trenler sınır istasyonunda denetime tabi tutulur. Gümrük yönetmeliği madde 179: Gümrük idareleri, beyanın doğruluğunu araştırmak üzere beyanname ve ekli belgeleri kontrol edebilir, beyannamesinin içerdiği bilgilerin doğruluğunu araştırmak amacıyla beyan sahibinden beyanın doğruluğunu kanıtlayan belgeleri isteyebilir, eşyayı muayene edebilir ve ayrıntılı muayene veya tahlil amacıyla numune alabilir.
Beyanın kontrolü amacıyla, beyannamenin kabulünden sonra bilgisayar sitemi tarafından risk kriterine göre muayene türü ve görevli muayene memuru otomatik olarak belirlenir. Muayenenin türü KIRMIZI – SARI – YEŞİL – MAVİ hatlara göre belirlenir.
KIRMIZI HAT : Eşyanın fiziki muayenesi ile birlikte belge kontrolünün yapıldığı hattır.
SARI HAT : Fiziki muayeneye gerek görülmeksizin eşyaya ait beyanname ve eklerinin doğruluğunun ve birbiri ile uygunluğunun kontrol edildiği hattır.
MAVİ HAT : Eşyanın ve buna ilişkin yazılı beyan ve ilgili belgelerin veya ticari belge ve verilerin sonradan kontrol edildiği hattır.
YEŞiL HAT: Eşyanın belge kontrolüne veya fiziki muayeneye tabi tutulmadığı hattır.
Denetime İlişkin Genel Yükümlülükler:
Taşıtlarla ve taşıttaki eşyayla ilgili olarak aşağıdaki yükümlülüklere uyulması zorunludur: Kara taşıtlarının, Türkiye Gümrük Bölgesine gümrük kapılarından giriş ve çıkış yapması gerekir.
*Türkiye Gümrük Bölgesine karayoluyla gelen taşıtların gümrük denetlemesi bitmeden ve ilgili gümrük idaresinin izni alınmadan söz konusu taşıta yük ve yolcu alınıp verilemez, taşıt yoluna devam edemez.
*Eşyanın, bulunduğu taşıtlardan gümrük idarelerinin belirlediği ya da uygun gördüğü yerlerde ve söz konusu idarelerin izniyle boşaltılması ya da aktarılması gerekir. Eşyanın, tamamen veya kısmen acilen boşaltılmasını gerektiren kaçınılmaz bir tehlikenin varlığı durumunda bu izin aranmaz.
Bu gibi durumlarda, en yakın gümrük idaresi derhal haberdar edilir.
Taşıtların Giriş – Çıkış Zamanı
Taşıtların Türkiye Gümrük Bölgesine girişi ve çıkışı ve buna ilişkin gümrük işlemleri normal çalışma saatleri içinde yapılır. EŞYANIN TÜRKşYE
GÜMRÜK BÖLGESİNE GİRİŞİ, GÜMRÜĞE SUNULMASI VE BOŞALTMA İŞLEMLERİ
Eşyanın Türkiye Gümrük Bölgesine Giriş Esasları
Karayolu taşıtlarıyla ancak sınırdaki yetkili bir gümrük idaresine eşya getirilebilir. Sınırdaki yetkili olmayan bir gümrük idaresine gelen eşya, gümrük gözetimi altında yetkili bir gümrük idaresine götürülmediği takdirde geri çevrilir. Türkiye Gümrük Bölgesinden karayoluyla transit geçecek eşya için bu hüküm uygulanmaz. Türkiye Gümrük Bölgesine getirilecek canlı hayvanlar ise sağlık kontrolü yapılabilen gümrük kapılarından girebilir.
Eşya Türkiye Gümrük Bölgesine girdiği andan itibaren gümrük gözetimine tabidir. Söz konusu eşya, serbest dolaşımda olmadığı saptanırsa, serbest dolaşıma ya da serbest bölgeye girinceye kadar ya da yeniden yurtdışına ihraç edilinceye veya imha edilinceye kadar gümrük gözetimi altında kabul edilir.
Taşıtlarının transit rejimi çerçevesinde Türkiye Gümrük Bölgesinden geçirilmesi mümkündür. Güzergahta TIR araçlarının denetim ve kontrollerinin sağlanması amacıyla TIR Güzergahı üzerinde belirlenen TIR Denetleme ve Konaklama Noktalarına uğramaları için sevkeden gümrük idaresince araç sürücüsü bilgilendirilerek verilecek haritada bu noktalar gerektiğinde işaretlenecektir
Bu madde hükümlerine göre giriş veya hareket gümrük idarelerince belirlenen güzergaha; beklenmeyen durumlar ve mücbir sebepler dışında uymayan taşıtlara 1918 Sayılı Kaçakçılığın Men ve Takibine Dair Kanun hükümleri saklı kalmak kaydıyla 4458 sayılı Gümrük Kanununun 241 inci maddesinde belirtilen para cezası uygulanır.
Güzergah Kat etme Süresinin Tespiti Ve Belirlenen Süreye Uyulması: Güzergah kat etme süresi;
a)Nisan-Mayıs Haziran-Temmuz-Ağustos-Eylül aylarında azami 144 saat,
b )Ekim-Kasım-Aralık-Ocak-şubat-Mart aylarında azami 192 saattir. Eşyanın Gümrüğe Sunulması Eşyanın gümrüğe sunulması, Türkiye Gümrük Bölgesine gelen eşyanın gümrük idaresine ya da gümrük idaresinin belirlediği veya uygun gördüğü bir yere getirildiğinin gümrük idaresine bildirimidir. Taşıt aracının, gümrük işlemlerinin yürütüldüğü alanlara girişine ilişkin gümrük veya gümrük muhafaza yetkililerince tutulan ilk kayıtlar eşyanın sunulmasının başlangıcının belirlenmesinde esas teşkil eder. Gümrük Müsteşarlığı tarafından belirlenen esaslara uygun olarak gümrük idaresine ya da gümrük idarelerinin belirlediği ya da uygun gördüğü yere gelen eşya, bunu Türkiye Gümrük Bölgesine getiren kişi veya yerine göre eşyanın gelişinden sonra taşımasını üstlenen kişi tarafından gümrüğe sunulur. Serbest bölgeye konulan eşyanın gümrüğe sunulması zorunlu değildir.
Ancak şu durumlarda söz konusu eşyanın gümrüğe sunulması gerekir:
1) Serbest bölgeye giren, çıkan ve burada kalan eşyanın fiziki muayenesinin gerektiği durumlarda,
2) Serbest bölgeden hiçbir gümrük rejimine tabi tutulmadan karayoluyla ya da demiryoluyla Türkiye Gümrük Bölgesine eşya getirildiği durumlarda,
3) Serbest bölgeye girişiyle sona erecek bir gümrük rejimine tabi tutulan eşya olduğu durumlarda,
4) Serbest bölgeye ithalat vergilerinin geri verilmesi veya kaldırılmasına ilişkin bir karardan sonra konulan eşya olması durumunda,
5) Serbest bölgeye ihracat kaydıyla konulan eşya olması durumunda,
Gümrüğe sunulan bir eşyanın, gümrükçüye onaylanmış bir işlem ya da kullanıma tabi tutulmasından önce, eşyanın incelenmesi ya da bundan numune alınması konusunda sahipleri ya da yasal temsilcileri tarafından yapılan taleplere gümrük idarelerince izin verilir.
Bu konudaki taleplerin yazılı yapılması ve aşağıdaki bilgileri içermesi gerekir:
1) Başvuru sahibinin adı, soyadı ve adresi,
2) Eşyanın bulunduğu yer,
3) Özet beyan sayısı ve kapsamı, daha önce uygulanan gümrük rejimi, eşyanın üzerinde bulunduğu taşıt aracı,
4) Eşyanın teşhisine yarayacak ayrıntılar.
Eşyanın incelenmesi ve eşyadan numune alınması gümrük idaresinin gözetimi altında yapılır. Gümrük idaresi tarafından verilen izinlerde ne kadar numune alınacağına ilişkin miktar bilgileri de yer alır. Eşyanın incelenmesi talebinde bulunan kişi, paket açma, yeniden paketleri tartma işlemlerinin ya da taleple ilgili oluşabilecek diğer işlemlerin maliyetini ve riskini üstlenmiş kabul edilir.
Eşyanın Boşaltılması ve Özet Beyan Kavramı
Özet Beyan: Taşıt aracı ve gümrüğe sunulan eşya ile ilgili genel bilgilerin yer aldığı, taşıyıcı veya temsilcisi tarafından yapılan beyandır.
Özet beyanın, eşyanın gümrüğe sunulmasını izleyen ilk iş günü mesai bitimine kadar ilgili gümrük idaresine verilmesi zorunludur. Özet beyan verilirken, özet beyana orijinal manifesto veya ana konşimentonun eklenmesi zorunludur.
Özet beyanın, taşıtın Türkiye Gümrük bölgesine gelişinden önce de ilgili gümrük idaresine tescil ettirilmesi mümkündür. Bu durumda, taşıt aracı gümrüklü sahaya gelmeden önce tescil edilmiş özet beyanın onay işlemleri yapılmaz.
Gümrük mevzuatı gereğince aşağıdaki belgeler de özet beyan olarak kabul edilir ve özet beyan yerine geçer:
1) Orijinal Manifesto
6) Tır Karnesi
7) Serbest Bölge İşlem Formu
‘’TIR KARNELERİNİN’’Geçerlilik süresi en çok 60 gündür. Bu süre hiçbir şekilde uzatılmamaktadır. ‘’TIR KARNELERİNİN’’Her biri 4 taneye kadar yükleme ve boşaltma yeri içerebilir. TÜRKİYE'DE Tır Karnesi, kanunla öngörülen (KEFiL) kuruluş TOBB tarafından yetkilendirilmiş TİCARET ODALARI tarafından kota miktarında verilir.
Türkiye Gümrük Bölgesine getirilen eşya gümrük gözetimi altında taşıttan boşaltılır. Eşyanın taşıttan boşaltılması sırasında boşaltmaya yetkili deniz, kara ve hava araçlarının sahipleri veya kaptan, pilot, sürücü veya acentenin yetkili personeli ile geçici depolama yeri işletmelerinin yetkili memurları tarafından eşyanın boşaltılmasını müteakip 24 saat içinde boşaltma listesi düzenlenir ve gümrük memuru ve taşıt sahibi, sürücüsü veya temsilcisi ile geçici depolama yeri işletme memuru tarafından imzalanır. Boşaltma listesinde; eşyanın cinsi, brüt ağırlığı, kapların sayısı, cinsi,markası, numarası, taşıtın ismi ve sefer numarası gösterilir.
Eşyanın boşaltmadan önce veya boşaltma sırasında zarar görmüş veya kapların kırık veya bozuk olduğu tespit edilirse bu durum yeni bir tutanakla tespit olunarak boşaltma listesi ekinde gümrük idaresine sunulur.
Taşıtların sahipleri, kaptanları ya da acenteleri tarafından gümrük idaresine verilen özet beyan ya da özet beyan olarak kullanılan ticari ya da resmi belgelerdeki kayıtlar, eşyanın araçtan boşaltılması sırasında düzenlenen boşaltma listeleriyle karşılaştırılır. Farklılık görülürse bu durum, özet beyan ya da özet beyan yerine kullanılan belgelerin üzerine kaydedilir ve buna ilişkin tutanak düzenlenerek bu tutanak üzerinden özet beyan eksiklik/ fazlalık takibatına geçilir.
Boşaltma listesinde kayıtlı olmadığı halde özet beyanda kayıtlı bulunan eşya özet beyan eksidir. Boşaltma listesinde kayıtlı oldu halde özet beyanda kayıtlı olmayan eşyada özet beyan fazlasıdır.
Eşyaya Gümrükçe Onaylanmış Bir şşlem Belirleme Zorunluluğu
Türkiye Gümrük Bölgesine getirilen eşya için, eşyanın gümrüğe sunulmasından sonra gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanım belirlenmesi zorunludur. Bilindiği gibi gümrükçe onaylanmış işlemler aşağıdakilerden birisi olabilir:
1) Eşya, bir gümrük rejimine tabi tutulabilir
2) Bir serbest bölgeye konulabilir
3) Türkiye Gümrük Bölgesi dışına yeniden ihraç edilebilir
4) imha edilebilir
5) Gümrüğe terk edilebilir.
Türkiye Gümrük Bölgesine getirilip gümrüğe sunulan eşyanın, özet beyanın verildiği tarihten itibaren denizyoluyla geldiyse 45 gün, diğer bir yolla geldiyse 20 gün içinde gümrükçe onaylanmış bir işleme tabi tutulması ve gerekli işlemlerin tamamlanması gerekir. Ancak aşağıdaki durumlarda bu süre işlem tarihinin başladığı tarihte durdurularak, yirmi veya kırk beş günlük sürelerin hesaplanmasında göz önünde bulundurulmaz ve işlemin sonuçlandığı tarihten itibaren kalan süre verilir:
1) Eşyanı herhangi bir adli veya idari takibata konu olması halinde bu takibat nedeniyle geçen süreler
2) Eşyanın gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanıma tabi tutulması için dış ticaret mevzuatı ya da sair mevzuat gereğince ibraz edilmesi gereken uygunluk belgesi, kontrol belgesi, ithal lisansı, izin yazısı, gözetim belgesi gibi belgelerin alınması veya buna ilişkin işlemlerin yerine getirilmesi sırasında geçen süreler.
Geçici Depolama Kavramı ve İlgili İşlemler
Geçici depolanan eşyanın her türlü dış etken ve müdahalelerden korunmasını sağlayacak şekilde yapılmış ve taşıtların durduğu, yanaştığı veya indiği yerlere mümkün mertebe yakın olan ambar, depo, ardiye veya hangar gibi yerler geçici depolama yerleridir. Yolcu eşyasının, yolcu beraberinde getirilip gümrüğe sunulmasından sonra gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanıma tabi tutuluncaya kadar konulduğu yolcu salonlarındaki gümrük ambarları da geçici depolama yeri olarak kabul edilir.
Yolcu eşyasının buralarda bekleme süresi 3 aydır.
Elleçleme: Geçici depolanan eşya görünüş ve teknik özelliklerinin değiştirilmemesi koşuluyla aynı durumda muhafazalarını sağlamak üzere gümrük idaresinin izni ve denetlemesi altında bazı işlemlere tabi tutulabilir. Bu işlemlere elleçleme adı verilir ve aşağıdaki türden işlemleri kapsar: 1) Kapların tamiri veya sağlamlaştırılması
2) Kapların yenilenmesi
3) Eşyanın havalandırılması
5) Büyük kaplardan küçük kaplara boşaltma veya kapların birleştirilmesi
7) Yeni çeşitler yapma
8) Kaplardan örnek veya numune alma