16/11/2004 - 16/02/2005 ÜNAL TEKELİ - Türkiye (ÖNCÜ)14,pnVP,VP
Dava tanımı: İnceleniyor: yeni dava veya sınıflandırılmayı bekleyen dava (standart veya nitelikli usul).
Uygulanma durumu: Yeni dava veya sınıflandırılmayı bekleyen dava (standart veya nitelikli usul).
Bakanlar Komitesi’nin son incelemesi:
29865/96 Ünal Tekeli, karar tarihi 16/11/2004, kesinleşme tarihi 16/02/2005
Dava, ülkedeki mahkemelerin 1995 yılında başvurucunun evlendikten sonra evlenmeden önceki soyadını taşımasına izin vermeyi reddetmesiyle ilişkilidir. Bu karar kadınların evlendikten sonra eşlerinin soyadını almasını zorunlu kılan Türk Medeni Kanunu’nun 153. maddesi gereğince verilmiştir. Bu madde 1997’de kadınların, eşlerinin soyadından önce gelecek biçimde, evlendikten sonra evlenmeden önceki soyadlarını korumasın izin verecek şekilde değiştirilmiştir. Kasım 2001’de Resmi Gazete’de yayımlanan yeni Medeni kanun bu hükmü korumuştur (yeni madde 187).
Bakanlar Komitesi’nin medeni hukukta eşlerin eşitliğine ilişkin Kararı’na (78) 37 ve cinsiyet temelli ayrımcılığa karşı yargısal korumaya ilişkin Tavsiye Kararı’na R(85) atıfta bulunan Avrupa Mahkemesi, cinsiyet eşitliği yönünde ilerlemenin günümüzde Avrupa Konseyi’ne üye devletlerin temel bir hedefi olduğunu ortaya koymuştur. Mahkeme bu bağlamda ve ayrımcılık yasağı ilkesine verilen önemi göz önünde bulundurarak devletlerin, aile birliğinin kocanın soyadıyla dışa vurulduğu şeklinde süregiden geleneği evli kadınlara dayatamayacağını ortaya koymuştur. Mahkeme, bunun sonucunda, kadınlara aile birliği adına getirilen kocanın soyadını alma zorunluluğunun; kadın evlenmeden önceki soyadını kullanabilse bile, cinsiyet temelli muamele farklılığını objektif ve mantıklı bir biçimde açıklanamadığını ortaya koymuştur (madde 8’le birlikte madde 14 ihlali).
Bireysel nitelikli tedbirler: İçişleri Bakanlığı, Avrupa Mahkemesi’nin kararını takiben başvurucuya evlenmeden önceki soyadını taşıyan bir kimlik belgesi vermiştir.
Genel nitelikli önlemler:
• Türk yetkilileri tarafından 21.06.2005’te sağlanan bilgiler:
- 11.06.1985’te Türkiye, BM’nin Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesi Sözleşmesi'ni onaylamıştır ve Anayasa’nın 90. maddesinin Mayıs 2004’te, Türkiye’nin insan hakları alanındaki yükümlülüklerinin iç hukuktan üstün olduğunu öngörür şekilde değiştirilmesiyle bu Sözleşme iç hukukta doğrudan uygulanabilir hale gelmiştir. Sözleşme’ye taraf devletlerin, kadınlara karşı ayrımcılığın, evlilik ve aile ile ilgili her türlü sorun bakımından engellenmesi ve özellikle kadın ve erkek eşitliği temelinde, aile soyadı, meslek ve iş seçme hakkının sağlanması için her türlü önlemi alma yükümlülüğü vardır (Sözleşme m. 16(g).
-Adalet Bakanlığı, benzer ihlallerin gelecekte gerçekleşmesini engellemek amacıyla Medeni Kanun’un 187. maddesinin değiştirilmesi yönünde bir kanun tasarısı hazırlamıştır. 997. oturumda (Haziran 2007) Türk yetkilileri bu kanunun kabul edilmesi yönündeki hazırlıkların bittiğini ilan etmiştir. Ne var ki, Türk yetkililer Komite’ye bir takvim sunmamıştır.
-Avrupa Mahkemesi’nin kararı, Adalet Bakanlığı Bülteni’nde 15.05.2007’de yayımlanmıştır (Sayı 275, sayfa 39). 928. oturumda (Temmuz 2005) Türk yetkilileri, aynı zamanda, Komite’yi bu kararın kamuoyunda büyük ilgi çektiği ve kendilerinin bu tür ihlallerin gelecekte engelleneceğini umdukları yönünde bilgilendirmiştir.
11.04.2006’da Türk yetkilileri Sekretarya’yı, söz konusu kanuna rağmen başvurucuya evlenmeden önceki soyadını taşıyan bir kimlik belgesi verilmesinin, yürütme yetkilerinin Sözleşme’ye ve Avrupa Mahkemesi içtihadına verdiği doğrudan etkinin iyi bir göstergesi olduğuna dair bilgilendirmiştir.
• Madde 187’yi değiştirmesi amaçlanan kanun tasarısının ilerleme durumu hakkında bilgi beklenmektedir.
Delegeler, 1108. oturumlarında (Mart 2011), genel önlemler hakkında verilecek bilgiler ışığında, yani Medeni Kanun’un 187. maddesini değiştirmeyi amaçlayan kanun tasarısının kabul durumuna ilişkin bilgilere göre incelemeyi bu noktada yeniden ele almaya karar vermiştir.
İHOP İzleme: Rapor No.2
1 Basın Haberleri 4
2 Bilimsel Araştırma 3
3 Yargı Kararları 10
4 Yasa Çalışmaları 1