BONCUKLU TARLA: STELLİ BİNA | Aktüel Arkeoloji
Dicle Nehri’nin yaklaşık 2 kilometre batısında ve Nevala Maherk Çayı’nın hemen kenarında yer alan Boncuklu Tarla, Çanak-Çömleksiz Neolitik Dönem yerleşim yeri günümüzde Mardin’in Dargeçit ilçesine bağlı Ilısu Mahallesi sınırları içerisinde bulunmaktadır. İlk kez 2008 yılında Ilısu Barajı ve HES Projesi kapsamında yürütülen yüzey araştırmaları sırasında tespit edilmiş olan Boncuklu Tarla’da, 2012 yılından itibaren Mardin Müze Müdürlüğü tarafından aralıklarla kazı çalışmaları yürütülmüştür. Yerleşimde elde edilen buluntular ve bu buluntuların Karbon-14 sonuçları, yerleşimin Geç Epipaleolitik Dönemden Geç Çanak Çömleksiz Neolitik B evresine kadar kesintisiz iskan gördüğünü ortaya koymuştur.
Yerleşim yerinde açığa çıkarılan mimari kalıntılar çoğunlukla Çanak Çömleksiz Neolitik B evresine (MÖ 8. bin) tarihlenmekle birlikte höyüğün farklı alanlarında açığa çıkarılan ve MÖ 11.- MÖ 10. binin ikinci yarısına tarihlenen mimari kalıntılar Yukarı Dicle Havzası Neolitikleşme süreci üzerine ayrı bir önem teşkil etmektedir. Bu bağlamda Boncuklu Tarla yerleşiminin doğu alanında tespit edilen ve MÖ 10. binin ikinci yarısına tarihlenen yuvarlak veya köşeleri yuvarlatılmış konutlar ve kare planlı bir kamu binası Kuzey Mezopotamya kamusal bina gelenekleri ve köy-mekan organizasyonları hakkında yeni bilgiler vermektedir.
Konutların ortasında bulunan ve yere gömülü olarak inşa edilmiş olan Stelli Bina (Kamu Binası) yaklaşık 8,50x8,30 metre boyutlarında ve kare planlıdır. Yüzeyden 20-25 santimetre derinliğe sahip taş temeller üzerine yuvarlak veya köşeleri yuvarlatılmış planlar üzerine inşa edilen konutlar ise köşeli plan üzerine ve çukur barınak tarzında inşa edilen kamu binasından farklı özellikler sergilemektedir. Söz konusu konutların duvar örgü teknikleri hakkında çok fazla bilgi olmamakla birlikte Stelli Binanın duvarlarının yassı doğal taşlar ve çamur harç ile örülmüş ve yaklaşık 2 metre derinlikte oldukları gözlemlenmektedir. Plan ve inşa tarzı bakımından konutlara oranla önemli farklılıklar sergileyen Stelli Binanın merkezinde ise, binaya da ismini veren, simetrik bir şekilde yerleştirilmiş olan 4 adet düz taş stel bulunmaktadır. Yaklaşık 1,50 santimetre yükseklikte olan söz konusu steller sade ve düz bir form sergilemektedir. Söz konusu binayı özel kılan durumlardan bir diğeri ise binanın kuzeydoğu duvarında payanda formu veren 2 ve güneybatı duvarında ise 3 adet niş bulunmasıdır. Binanın güneybatı köşesinde binanın duvarı içerisine açılmış küçük bir niş daha bulunmaktadır.
Yazı: Ergül KODAŞ