Gece Çalışmasını Kim Buldu?
Vardiyalı çalışmak antik çağlardan beri süregelen bir uygulamadır. Mitolojik devirlerde dahi yerleşim yerlerinin yahut belirli bir bölgenin güvenliği sağlamak için geceleri nöbet tutan nöbetçiler, bekçiler ve askerler gece çalışma sisteminin ilk örneklerini teşkil etmektedir. Elektirik ve ampulün yaygınlaşması sanayi devrimi ardından tüketim talebinin artması, üretimin ve maliyetlerin yükselmesi vardiyalı çalışma sistemine geçmeyi mecbur kıldı.
Çelik fabrikaları, demir dökümhaneleri ve tekstil işletmelerinin çalışmadığı sürede maliyetleri yükseltmesi kesintisiz üretim arayışını hızlandırdı. Bu süreç sonunda 1800’lü yıllarda vardiyalı çalışma sistemi iş hayatına girmiş oldu.
Peki bu Gece Çalışmasını Kim Buldu
Bu soruya şahıs ve firma isimleri verebilecek kadar net bilgiye sahip değiliz. Ancak ilk çalışma düzeninin 12 saatlik ikili vardiya sistemi ile başladığını söyleyebiliriz. 12 saatlik ikili vardiya sistemi ile işçiler ilk defa gece vardiyası ile tanışmış oldu. Tabi 12 saatlik sistem işçiler açısından hayli yorucu oluyordu.
12 saatlik iki vardiyalı sistem kendi içerisinde iş kaybı oranın artmasına ve yüksek iş kazalarının yaşanmasına sebep oldu. Bu süreç içerisinde İşverenler de devlet tarafından belirtilen kurallara uymuyor, tazminat gibi ciddi konulara yönelmiyordu. Yoğun tempolu çalışma düzenin üzerine işverenlerin sorumsuz tavırları da eklenince 7/24 çalışma insan sınırlarını zorluyor hatta aşıyordu.
Bu gidişe ilk dur diyen Amerikalı işçiler oldu. Çalışma saatlerinin 8 saat ile sınırlandırılmasını isteyen işçiler sendikalar üzerinden hükümete ve işverenlere baskı oluşturmaya başladılar. Ilk denemeler 1886 yılında Chicago Haymarket meydanında yapıldı. Maalesef ayaklanmalar büyük bir başarısızlık ile neticelendi. Amerikan hükümeti 1933 yılında yürürlüğe koyduğu Ulusal Endüstriyel Geri Kazanma Yasası’na kadar asgari ücret ve çalışma saatleri gibi konulara değinmedi.
12 ve 8 Saatlik Vardiyalı Çalışma Sistemleri
Yeni yasa ile ortaya çıkan yeni yönetmelikler, haftada 40 saati geçen çalışmalarda işçiye mesai dışında bir buçuk saatlik fazladan ödemeyi getiriyordu. Bu durum sonucunda 8 saatlik çalışma sistemi doğmuş oldu. Günümüzde birçok firma gündüz, akşam ve gece saatlerini içeren 3 vardıyalı çalışma sistemini benimsemiştir.
12 saatlik çalışma sistemi 1960’lı yıllarda genellikle haftasonları olmak üzere yaygınlaştı. Genellikle hizmet sektöründe yer alan firmalar ikili vardiya sistemini benimsemişlerdi.
8 saatlik üçlü vardiya sistemi ise günümüzde en yaygın olan çalışma sistemidir. Her çeşit sektörden firma 3 vardiyalı sistem ile istihdam sağlıyor. 8 saatlik bir vardiyada saatler değişkenlik gösterse de genelde 08:00-16:00 / 16:00-24:00 / 24:00-08:00 arasında işbaşı yapılır. 12 saatlik vardiyada ise yine saatler değişkenlik gösterse de 08:00-20:00 / 20:00-08:00 arasında işbaşı yapılır.
Gece vardiyalı çalışan kişiler üzerinde yapılan araştırmalar, gece çalışan işçilerin olumsuz yönde etkilendiğini göstermiştir. Vardiyalı çalışma, uyku düzeninde bozukluğa, motivasyon eksikliğine, dikkat kaybına ve karar verme yeteneğinin eksilmesinde önemli rol oynar.
Tagged with 3 vardiya çalışma, gece çalışmasını kim buldu, Gece vardiyası, gece vardiyasını kim buldu, vardiyalı çalışma
Yazından ne kadar çok şey öğrendim be, eline sağlık. Emeğin dert görmesin. Bu tür bilgileri edinmek beni mutlu ediyor, onun için de ayrıca teşekkür ederim 🙂
Nisan 21, 2018, 8:41 pm
(Genelde yazdıklarım bana birkaç gün sonra tekrar okuyunca güzel geliyor.)
İşçi ve emek kavramı maalesef pek tutmuyor ülkemizde. Oysa yazıda gecen Haymarket olayı dünya emekçileri adına bir dönüm noktasıdır. O konuya daha geniş değineceğim.
Blogumu tekrar ziyaret ettiğin ve yorum yaptığın için teşekkür ederim. Senin gibi yıllarını blogculuk ile geçirmiş biriyle muhatap olmak sevindiriyor.