Paket, dövize neden hitap etmiyor? - İleri Haber
Dersim'de 1 milyon yıl öncesine ait insan yaşamı bulgularına...
Fikri Işık'tan bedelli askerlik açıklamas...
Tutuklu CHP’li vekil Berberoğlu'na bir günlük cenaze izni
Pakistanda bombalı saldırı: 10 ölü, 18 yaral...
Paket, dövize neden hitap etmiyor?Hükümet döviz kaçışını komplo, ekonomik saldırı, global sarsıntının yan etkisi gibi ifadelerle geçiştirmeye çalışsa da yabancı şirketlerin uzunca bir süredir Türkiye'yi terk etme eğilimine girdikleri biliniyor. Bir yabancı gazetecinin bir patrondan aldığı demeçte geçtiği gibi kimse çıkış kapısında sıkışmak istemez. Yani çıkışlar yerel paranın değerini düşürdükçe, sermaye kazandığının daha azını götürebilecektir, çünkü dolarını daha pahalı alacaktır. Vakit varken kaçalım diyenler, giderek bir çığ etkisi yaratıp dövizi geçen hafta gördüğümüz gibi inanılmaz seviyelere yükseltebilirler. 08-12-2016 22:34Ergun ÇağlayanMerakla beklenen ani döviz yükselişine karşı önlemler paketinin içinden kredi ve yatırım teşvikleri çıktı. Saray iktidarının ekonomiyi canlandırmak için her şeyi yapmaya kararlı olduğu biliniyor. Gelin görün ki son döviz çalkantısının çaresi, yılların çabası olabilecek şekilde ekonomiyi canlandırmak değil, günler içinde etkili olması beklenen sermaye kaçışını durdurmak.
Hükümet döviz kaçışını komplo, ekonomik saldırı, global sarsıntının yan etkisi gibi ifadelerle geçiştirmeye çalışsa da yabancı şirketlerin uzunca bir süredir Türkiye'yi terk etme eğilimine girdikleri biliniyor. Bir yabancı gazetecinin bir patrondan aldığı demeçte geçtiği gibi kimse çıkış kapısında sıkışmak istemez. Yani çıkışlar yerel paranın değerini düşürdükçe, sermaye kazandığının daha azını götürebilecektir, çünkü dolarını daha pahalı alacaktır. Vakit varken kaçalım diyenler, giderek bir çığ etkisi yaratıp dövizi geçen hafta gördüğümüz gibi inanılmaz seviyelere yükseltebilirler.
Eşyanın tabiatı gereği Türkiye'deki sermaye getirisinin diğer "gelişen piyasalarla" yani zayıf halkalarla dengelenmesi lazım. Halbuki artan riskler, düşmeyen enflasyon, zayıflayan kur, ve nihayet Saray tarafından artırılmasına izin verilmeyen faizler getiriyi sınırlayınca uluslararası sermaye "uzak kalma" eğilimini güçlendiriyor.
Peki AKP'nin istediği gibi yatırımlar artsa, istihdam artışıyla işsizlik yarıya doğru inse, artan satışlarla yatırımlar kârlı hale gelse ve mevcut faiz ve riskler, sermaye açısından seve seve katlanılır hale gelse? Evet ne güzel olur. O zaman gerçekten faizler de enflasyon da işsizlik de aynı anda düşebilir. Murad edilen bu neden-sonuç ilişkisi, kararlı, şeffaf ve halkçı bir ekonomik programla, müsait bir uluslararası konjonktürde, 8-10 yıl içinde ulaşılabilecek bir sonuç.
Ancak kaçış eğilimindeki uluslararası sermaye, maalesef bugünlerde bununla değil, hükümetin zararı göze alarak kaçmaktan vazgeçirmek için, kendisine bu ay, gelecek ay ne teklif edeceğiyle ilgileniyor! Bu da ne yazık ki AKP'nin kendini 14 yıldır emanet etmiş, kredisini almış olduğu emperyalist mali sermayenin temel içgüdüsü!
Emperyalizm Obama döneminde bedava para yaratıp sağda solda macera ararken komplo, saldırı, kötü niyet yoktu; Trump programının faizleri yükselteceği anlaşılıp eve dönüş başladığında birden bire hain kesildi!
Hükümetin yatırım yapmayı ucuzlatan, kredi almayı kolaylaştıran geniş paketi bir, dünya konjonktürünün değişmekte olduğunu, iki, finans kapitalin AKP'ye güveninin kaybolduğunu, üç, kredi alıp yatırım yapmak için patronların kâr edebileceği bir güvenli faaliyet alanı görmek zorunda oldukları, ve dört, ihracat için yatırım yapacak olanın yatırım maliyetinden önce global koşulları ve riskleri düşündüğü gerçeklerini ihmal ediyor.
Peki ne olabilir? Evet paket kimi açılardan çalışabilir. Örneğin Kanal İstanbul müteahhitlerinin hafriyatı finanse edilebilir, eski evler yıkılıp yeni evler yapılabilir, boş kalan konutları satamayan müteahhitler kurtarılabilir. Ama bütün bunlar, hem bugünlerde depreşen "kaçsak mı?" fikrine, hem de ekonominin 14 senedir getirdikleri noktada büyümek için her koşulda ciddi bir dış kaynak gereksinimi olduğu gerçeğine hitap etmiyor. Sadece ve sadece krizi finans balonuyla erteleme çabası anlamına geliyor. Mevcut yapısal sorunların üzerine finans balonu gelince de 2001 krizinin daha da büyüğü için kapı aralanır. İLGİLİ HABERLER
Kosova’da siyasî kriz ve yeni arayışlarSeçim sonrasında Kosova’da siyasî stabilitenin gelmesi zor görünüyor ama VV’nin uzun vadede iktidar adayı olacağı aşikâr gibi. 23-06-2017 06:23Özgür Dirim Özkan17 Şubat 2008’de bağımsızlığını ilan ettiğinden bu yana Kosova’da dördüncü genel seçim yapıldı. Görünüşte değişen bir şey yok gibi ama şu an için etkili olmasa da, Kosova siyasetinin gelecekte farklı siyasî dinamiklerden etkileneceği aşikâr. 10 Mayıs 2017’de güvenoyu alamadığı için hükümetin düşmesi üzerine, bir ay içinde 11 Haziran’da erken seçimler yapıldı. Hükümeti PDK (Partia Demokratike e Kosovës: Kosova Demokratik Partisi) ve LDK (Lidhija Demokratike e Kosovës: Kosova Demokratik Ligi) ) ile bazı azınlık partilerinden oluşan bir koalisyon yönetiyordu ama PDK’nin hükümetten çekilmesiyle erken seçim yolu görünmüştü. Seçim sonuçları çok parlak değil. Katılım sadece %41’de kaldı. Seçime katılımın bu kadar düşük çıkmasının nedeni Kosovalıların seçimlerden umudu kesmiş olması ve var olan partilerin ülkenin %27,5 civarında olan işsizlik sorununu, çöken eğitim ve sağlık sistemini düzeltebileceği konusunda umutlarının olmaması. Nitekim ülkenin bunca sorununa rağmen, yolsuzluk ve adam kayırmacılığın bu kadar ayyuka çıkmış olmasına rağmen seçimlerde her zamanki hamasi milliyetçi söylemlerden geçilmiyordu.
PDK ve LDK rekabeti: Paylaşılamayan rüşvet, yolsuzluk ve mafya Seçim her zaman olduğu gibi PDK ve LDK’nin oluşturduğu iki seçim koalisyonu arasında bir mücadeleye sahne oldu. PDK’nin 2002-2016 yılları arasında liderliğini Haşim Taçi yapmıştı ve Taçi’nin cumhurbaşkanlığından bu yana parti liderliğini eski UÇK liderlerinden, önceleri merkez-solda kendini tanımlayan, fakat sonraları iyice liberalleşen Kadri Veseli yürütüyordu. PDK, yine eski UÇK önderlerinden, hatta halen savaş suçlusu olarak Lahey’de yargılanan Ramuş Haradinay’ın partisi AAK ile seçim koalisyonu yaparak, hatta Haradinay’ı başbakan adayı olarak ortaya çıkararak, NİSMA’nın da desteğiyle seçime girdi ve %34’e yakın oy alan PDK Koalisyonu seçimde birinci geldi.
Kosova’nın en eski partilerinden olan ve 1989’da İbrahim Rugova liderliğinde Kosovalı milliyetçi aydınlar tarafından kurulan LDK, UÇK örgütlenene kadar Kosova’nın bağımsızlığı mücadelesinin başat gücüydü. Fakat UÇK’nın ortaya çıkmasıyla ikinci plana atılmış hatta bir dönem yüzlerce LDK üyesi İbrahim Rugova ve LDK’yi pasif bulan UÇK militanları tarafından öldürülmüştü. AKR ve Alternativa’nın da desteğini alan LDK ise oyların %26 kadarını aldı.
Teşbihte hata olmaz: PDK ve LDK 1990’lar Türkiyesi’nin DYP ve ANAP’ına benziyorlar aslında. Rüşveti, yolsuzluğu, milliyetçi hamaseti paylaşamıyorlar ve emperyalizmin çizdiği rotadan bir karış kıpırdayamıyorlar.
Seçimin sürprizi ise Vetevendosjë’nin yaptığı çıkıştı. Vetevendosjë (VV), Kosova siyasî hayatında yeni bir parti. “Kendi Kaderini Tayin Hakkı” anlamına geliyor. 2005 yılında kurulan parti 2007 Şubat ayında Kosova’yı sallayan ve Kosova’nın bağımsızlığının ilanında etkili olan protestoların örgütleyicisi olarak, o tarihten bu yana ülke siyasetinin en önemli aktörlerinden biri olarak biliniyor. 2010 yılında ilk defa katıldıkları genel seçimde %13’e yakın oy aldılar ve sadece Kosova’da değil, Balkanlar’da, hatta uluslararası kamuoyunda dikkatleri üzerine çektiler.
Vetevendosjë: Kosova’nın yaramaz çocuğu
Dikkat çekmelerinin nedeni yeni bir partinin kurulur kurulmaz elde ettiği başarı değildi: Vetevendosjë seçim başarılarıyla değil, siyaseti sokağa taşımalarıyla, daha da önemlisi AB ve BM misyonlarına karşı zaman zaman şiddet eylemine dönüşen tavırlarıyla da biliniyor. VV, 2009 yılında 28 EULEX (Kosova’daki AB polis gücü) aracının ters çevrilmesi eyleminin sorumlusu olarak biliniyor. VV bundan dolayı sadece özür diledi, ama inkâr da etmedi. Kosova’nın bu yaramaz çocuğunun siyaset sahnesinde bu kadar başarılı olabileceği beklenmiyordu. 2010 seçimlerinde elde ettikleri seçim başarısı, Kosova siyasetindeki PDK ve LDK’nin sergilediği Hacivat-Karagöz oyunundan sıkılan başka siyasî kadroların da Vetevendosjë saflarına katılmasını sağladı. Bunların arasında PSK (Partia Socialiste e Kosovës: Kosova Sosyalist Partisi) ve LPK (Lëvizja Popullore e Kosovës: Kosova Halk Hareketi) de var. İlk önce PSK iktisadî programını kamucu bir çizgide tanımlayan VV’ye katıldığını duyurdu. PSK’yı daha geniş bir tabana sahip olan LPK takip etti. 1982’de kurulan ve Marksist-Leninist, daha çok Enver Hocacı bir siyasî çizgide kendini tanımlayan ve Kosova’nın Yugoslavya’dan ayrılıp Arnavutluk’la birleşmesini savunan LPK, UÇK’yı oluşturan ilk militan nüveler arasındaydı ve o dönem IRA’yı örnek alarak UÇK gibi bir yapının kurulmasına öncülük ettikleri bilinir. PSK ve LPK’nin VV’ye katılmasında en önemli etken VV’nin siyasî çizgisini netleştirmesiydi. Kosova’nın tam bağımsızlığını savunan, Sırbistan’la bu konuda uzlaşmaya karşı olan, ülkedeki NATO, AB ve BM varlığının son bulmasını talep eden ve nihayetinde Arnavutluk’la birleşmeyi hedef olarak koyan, hatta Kosova bayrağı yerine kırmızı üzerine siyah çift kartal desenli Arnavutluk bayrağını kullanan VV, sadece milliyetçi bir hareket değil, aynı zamanda güçlü bir devlet varlığını savunmasıyla liberalizm karşıtı olmasıyla da biliniyor. Ülkedeki Sırp azınlığın geleceği ile ilgili olarak Bosna’dakine benzer bir âdem-i merkeziyetçi sistemi kesinlikle reddediyor.
Bir diğer değişle DYP-ANAP hükümetlerine olan halk desteğinin azalmasını fırsat bilip daha keskin bir liberal programla ülkeyi yeni bir sermaye sınıfına pazarlama gayesindeki AKP’den daha farklı bir parti Yine teşbihte hata olmayacağına sığınarak, VV’nin “ulusalcı” bir parti olduğunu iddia edebiliriz.
LDK ve PDK’nin önde gelen üyelerinin önemli bir kısmının sürekli olarak yolsuzluk davalarından aklanmaları, mafya ile çok sıkı bağlarının olması göz önünde bulundurulursa, VV’nin oy oranını arttırması da rahatlıkla anlaşılabilir.
VV, herhangi bir koalisyonun parçası değil de, tek başına olarak girdiği bu seçimde oyların %27’sini alarak ikinci parti oldu. VV’nin bu dikkat çekici başarısı geçen yıl yapılan yerel seçimlerde Piştine belediye başkanlığını almasından bu yana beklenilen bir şeydi. VV’nin başarısındaki üç önemli etken var. Birincisi, işsizliğe ve yolsuzluğa karşı açık bir siyasî programa sahip olması. Ülkede işsizliğin ve yolsuzluğun temel nedeni olarak liberal ekonomi ve özelleştirmeleri gören VV, güçlü bir devletten yana ve bu da kitleler için yeni bir umut. İkinci etken ise ülkenin BM, AB ve NATO güdümünden kurtulup bağımsız bir dış politikaya sahip olmasını savunması. Bu açıdan senelerdir bir sömürge eyaleti gibi yönetilen Kosovalılar VV’nin tam bağımsızlık programına da destek veriyorlar. Bununla birlikte Sırbistan’la ilişkilerde süregiden çözümsüzlükten yılan Kosovalılar artık bu sorunun sona ermesini istiyorlar. VV’nin ise sorunun çözümüne yönelik açık bir programı var. Her ne kadar VV Kosova’nın bağımsızlığını tanımadığı müddetçe ve 1998-1999 Kosova Savaşı sırasındaki suçlarından ötürü özür dilemedikçe Sırbistan’la masaya oturmayacağını açık bir şekilde ifade ediyor. Dış aktörleri dışarıda tutmaya çalışan kendisine ait bir çözüm programının olması da VV’yi popülerleştiren üçüncü etken.
BM, AB ve NATO güçlerine karşı şiddet eylemleriyle bilinen VV, Kosova’daki Sırp nüfusa karşı herhangi bir eylemden, hatta düşmanca bir söylem kullanmaktan bile çekiniyor. Kosovalı Sırplarla Kosova içinde bir barışı hedefliyor. Seçim sonrası yeni bir siyasî kriz mi?
PDK koalisyonu seçimden birinci olarak çıksa da VV, tek başına en yüksek oyu kendilerinin aldığını ve hükümeti kendilerinin kurması gerektiğini iddia ediyor. Cumhurbaşkanı Haşim Taçi ise beklenildiği gibi hükümeti kurma yetkisini PDK’ye verecek. Yolsuzluklara, mafyaya, rüşvete iyice batmış olan PDK ise tek başına ve diğer seçim koalisyonu ortaklarıyla hükümet kurabilecek yeterli milletvekili sayısına sahip değil. 120 sandalyeli Kosova parlamentosunda 20 sandalye ulusal azınlıklara ayrılmış durumda (10 Sırp, 4 Roman/Aşkali/Mısırlı, 3 Boşnak, 2 Türk ve 1 Gorani). PDK ise geriye kalan 100 sandalyenin ise sadece 39’una sahip. LDK ve PDK’nin koalisyon yapması zor gibi. Nitekim erken seçimin nedeni zaten bu iki partinin koalisyona devam etmemesi, daha doğrusu LDK’nin hükümetten çekilmesiydi. LDK’nin 30, VV’nin ise 31 milletvekili var ve görünürde LDK ve VV’nin koalisyon yapması gerekiyor. PDK’nin hükümeti kuramaması durumunda, cumhurbaşkanı Taçi’nin hükümet kurması yetkisini VV’ye vermesi gerekiyor. Şimdiden hükümet kurmak için görüşmelere başlayan VV, LDK ile görüşmelere başladı ama LDK lideri İsa Mustafa, LDK-VV koalisyonunda başbakanlığın LDK’de olması koşuluyla VV ile koalisyona gireceğini belirtti. VV ise böyle bir kaprise çok sert bir tepki verdi ve bunu kabul etmelerinin halk iradesine karşı çıkmak anlamına geldiğini öne sürdü.
Kosova anayasası gereği cumhurbaşkanlığı iki farklı adaya hükümet kurma yetkisi verdikten sonra hükümet kurulamazsa ülkenin yeni bir erken seçime gitmesi gerekiyor. Ülke hali hazırda sorunlarla boğuşuyor. İki sene önce savaş, doğal afet ve benzeri olağan dışı bir durum yaşanmamasına rağmen 50 bin Kosovalı Avrupa’ya göç etmişti. Ülkede iktisadî krize rağmen ekonominin ortalama %4 oranında büyümesinin temel nedeni ise gurbetçilerin gönderdiği paralar. Nüfusu 1,9 milyon olan Kosova’da yarım milyon Kosovalı da yurtdışında yaşıyor.
Seçim sonrasında Kosova’da siyasî stabilitenin gelmesi zor görünüyor ama VV’nin uzun vadede iktidar adayı olacağı aşikâr gibi.
Doğacı, kentçi, kırcı: Biz hangisiyiz? (3) 22-06-2017 10:26Esra SertSerinin bundan önceki yazılarında doğa ve toplumu bir ikilik olarak kabul eden anlayışın nasıl geliştiğinden ve yaşamın her alanında farkında olmadan domine edici bir etki gösterdiğinden bahsetmiştik.
Doğacı, kentçi, kırcı gibi yakıştırma ve ayrımların hep buradan türediğini, oysa doğanın tarih boyunca toplumsal olarak üretildiğini, değiştirildiğini, doğa ve toplumun birbirini etkileyerek dönüştüren bir bütün olduğunu vurguladık.
Söz konusu ikiliğin daha iyi bir yaşam ve yaşanabilir çevrelere dair tahayyülümüzü, çözüm önerilerimizi de belirlediğini, ikiliğin taraflarını kaynaştırmaya yönelmiş çabaların da bu ikilik üzerinden hareket ettiğine değindik. Bu örnekler arasında yine de tarihte yabana atılmayacak denemeler ve beraberinde sorular olduğu ve hala ilham veren yönler barındırdıkları da bir gerçeklik olarak karşımızda duruyor.
Şimdi Marksizm perspektifinden ve Sovyet deneyiminden devam edelim...
Tarihsel ve diyalektik materyalist yaklaşım bizi organizmaların basitçe çevrelerine adapte olduklarını değil, çevreyi pek çok yolla etkilerken kendilerinin de etkilendiğini ve değiştiğini anlamaya davet eder. Marx bunu Kapital’de metabolik ilişki olarak açıklar. Marx’a göre bunun kökenleri, emek ve üretimin insanın doğayla olan ilişkisinin ve insanların kendileriyle olan ilişkilerinin insan tarafından dönüştürülmesiyle oluşuyordu. Yani kendi hayatımızın temellerini yıkmaktan kurtaracak olan yine bizleriz ve bu yalnızca bizlerin alacağı kararlara ve kolektif uygulamalara bağlı görünüyor.
Tam da bu noktada ilginç tartışmalara girelim. “Doğayla barış içinde” yaşamak için insanlığın geldiği aşama olarak “doğaya hakimiyeti” kötüleyen, her fırsatta aydınlanmaya, ilerlemeye, rasyonel akla, teknolojiye verip veriştirenleri buna alternatif olarak öne sürülen eskiye dönüş özlemcilerini göz önüne alalım. Durum gerçekten de iddia ettikleri gibi midir?
Modern öncesi toplumlar doğayla barışık, uzlaşık biçimde yaşama arzularından mı yoksa bu müdahale araçlarını henüz geliştirmemiş olduklarından dolayı mı doğanın döngülerine müdahale etmiyorlardı? Eko-faşizm, eko-feodalizm tartışmalarını ele alalım, bu koşullarda daha fazla “doğayla uzlaşma ve barışma” olasılığından bahsediliyor, buna ne diyeceğiz? Gerçekten tek ve nihai amacımız doğayla uzlaşma mı ve öte taraftan öne sürüldüğü gibi doğada hiyerarşi yok mu?
Doğayı dönüştürürken matematik ve bilimi kullanan topluluklar mı sorumlu pek çok felaketten?
Oysa Antik Yunan matematik ve bilimi kullanmak için yeterli gelişkinlikteydi ve tarihe baktığımızda doğayla uzlaşık anılmalarını, yaşanabilir kentlerini nasıl açıklayacağız?
Yine matematik bilmeyen ve kullanmayan pek çok topluluğun doğaya şefkatli kollarını uzatmadığını, kendinden olmayan pek çok türe kıyabildiğini biliyoruz. Yani kısacası koşulsuz bir şekilde geçmişi romantize etmekten, ilerlemeye fatura kesmekten vazgeçmeliyiz.
Romantize etme konusunda sert eleştirileri olan Andre Gorz’a kulak verelim, Kızıl Ekoloji kitabında önce Sartre’den alıntı yapar: “İnsan özgür olmaya mahkumdur” sözünü hatırlatır ve ekler. Buna rağmen “kendi özgürlüğünü doğayı araçsallaştırmayacak ve tahrip etmeyecek şekilde sınırlayabilen insan dışında bir güç yoktur ve bunu ancak modern insan yapabilir” der.
Gorz gibi düşünürler bu “sınırlama” halini de gerçekçi olmak gerektiğinden dem vurarak, eko sosoyalizmi cennet vaadinden öte bir tür “gönüllü sadelikle” özdeşleştiriyorlar. Aynı anda bugün kapitalizmin savaş ekonomisine benzeyen şekilde çevresel yıkımlar üzerinden ekonomi geliştirdiğini de vurguluyorlar. Yani doğa ile barışık yaşamak denilen şey doğa ve toplum arasındaki ilişkiselliği anlayarak toplumsal üretim ve yaşama biçimi değişikliğinden mi geçiyor?
Marksist düşünceye göre doğa toplum ayrımı ideolojiktir ve kapitalizm ile birlikte doğanın toplumsal olarak üretiminde kullanım değerinin yerini, değişim değeri almıştır. Peki madem böyledir neden tarihte özellikle doğayı savunduğunu öne sürenler tarafından Marksizm bazı eleştirilerin odağı olmuş, özellikle Batı Marksizmi’nin en temelde doğayı insanın dışında tuttuğundan dem vurulmuştur.
John Belllamy Foster; György Lukacs’ın başı çektiği, Karl Korsch ve Antonio Gramsci’nin ona eklenerek Marx ve Engels’in aksine toplum ve doğa arasındaki diyalektik ilişkiyi ve bütünlüğü bir anlamda dışlayarak, Batı düşüncesinde olduğu gibi Batı Marksizmi’nin de en belirgin özelliği olarak doğa toplum ikiliğinin köklü yerleşmesine “bir anlamda neden olduklarını” öne sürdüğü ve bunun yarattığı sonuçların incelenmesine dair yaptığı çalışmayla dikkat çekiyor.
Bir taraftan da Lukacs’ın aynı zamanda Batı Marksizmi’nin eleştirmeni de olmasını, doğa diyalektiği ile ilgili konularda önceki radikal düşüncelerine sonradan mesafelenmesini ve beraberinde Gramsci’nin felsefi pratiğinde zaten doğa diyalektiğini hiç irdeleme konusu yapmamış olmasını hatırlatarak aslında faturayı adı geçenlerden çok muğlak durumda kolaya kaçarak işine geleni kabul eden Batı düşüncesine kesiyor.
Sovyet deneyiminin doğa-toplum meselesinde ilişkisel düşünmemize büyük katkı sağlayan ekosistem anlayışının gelişmesine büyük katkı yaptığından, tarihinin en büyük planlı ağaçlandırma çalışma örneklerini yarattığından bahsedildiği gibi hataları da çokça anlatılıyor. Bunları bir kenara atmayacağız. Bir sonraki görkemli denememizde hataları minimuma indirmek için daha fazla düşünecek, tartışacak, yazacak ve eyleyeceğiz ve bir yol bulacağız gibi görünüyor. Bu yolda, doğa ile barışık yaşama özlemimizde başat önemde olan doğa ve toplum arasındaki ilişkiselliği anlayarak ilerlemek ve eş zamanlı toplumsal üretim ve yaşama biçimimizde köklü değişiklikten geçtiğini özümsemek hayati önemde görünüyor. Elbette yeryüzü sakinleri olarak o zamana kadar çok geç kalmamışsak!
1. Gorz, Andre (2016). Ekolojinin Kızıl Hattı, Mülakatlar, Çeviren: Nihal Özyıldırım, RED Kitaplığı, sy.47-48.
2. Foster, John Bellamy ( 2011). Doğanın Diyalektiği ve Marksist Ekoloji, Yeni Yüzyılda Diyalektik Kitabı içinde Bölüm,Yordam Kitap, sy. 79-120.
Doğacı, kentçi, kırcı: Biz hangisiyiz? (1)
Doğacı, kentçi, kırcı: Biz hangisiyiz? (2)​
'Sovyet restorasyonu': Ortadoğu fabrika ayarlarına geri dönüyorPutin’in pragmatist politikalarıyla Ortadoğu’da yeniden etkin bir ülke olan Rusya, Alaska kıyılarında yaptığı uçuşlar, Latin Amerika’da kurduğu yeni ittifaklar ve Kırım’ı ilhakıyla ABD’ye mesajını net bir şekilde veriyor. 22-06-2017 09:58Serhan Kayır1991 yılının son günlerinde Sovyetler Birliği’nin çözülüşü ile Ortadoğu’da dengeler bir anda bozuldu. Değişen düzenle tek başına kalan Sovyetler’in dost ülkeleri bu durum karşısında ne yapacaklarını bilemediler. Çözülüşün hemen ardından Rusya’da ortaya çıkan yönetim zafiyeti hızlı bir şekilde Asya Pasifik’ten Doğu Avrupa’ya Latin Amerika’dan Ortadoğu’ya kadar Sovyetler’in etkin olduğu tüm bölgelerde karmaşaya ve Atlantik cephesinin ilerlemesine neden oldu. Emperyalizm uzun zamandır hazırlandığı bu yeni duruma hızla ayak uydurdu. Atlantik cephesi, Rusya’daki yönetim zafiyetinden yararlanarak 1991-2000 yılı arasında geçen süreyi kendi lehine çok iyi değerlendirdi. Sovyetler’in çözülüşünün hemen ardından bölgede Rusya’nın yarattığı boşlukta Sovyetler Birliği etkeni yüzünden Soğuk Savaş süresince alan bulamadığı ülkelerde etkisini yaymak için baskı uygulamaya başladı. Irak savaşı, Yemen’in birleşmesi, sol örgütlerin Suriye’den ve diğer bazı Ortadoğu ülkelerinden tasfiyesi bölgede 10 yıllık süre zarfında birer birer gerçekleşti. Pink Floyd’un Berlin’deki “The Wall” konserini TRT’de canlı izlediğimiz saatlerde Yemen’de Suriye’de Irak’ta emperyalizm çoktan planlarını hayata geçirmişti ve o esnada Sofya, Budapeşte, Bükreş, Prag, Varşova radyoları Scorpions’un ‘Wind of change’ şarkısını çalıyordu. Sovyetler’in bütün müttefikleri dört bir yandan kuşatıldı. Ortadoğu’da BAAS sosyalizmi olarak tanımlanan Suriye ve Irak ile Yemen Demokratik Halk Cumhuriyeti (Güney Yemen), Batı’nın çıkarları doğrultusunda hareket etmeye zorlandılar. Atlantik cephesinin oluşturmaya çalıştığı yeni düzene direnen ülkeler birer birer kaosa sürüklendiler.
Güçlü Sovyet devlet geleneğinden gelen Rusya’nın iç dinamiklerinin sistemi yeniden restore etmesi Putin’in iktidara gelmesi ile başladı. KGB ekolünden gelen Putin, Rusya, eski Sovyet ülkeleri, Doğu Avrupa ülkeleri, Sovyetlerin Ortadoğu müttefiklerinin iç dinamiklerini ve işleyişini çok iyi bilen birisi olarak geçen yıllar içerisinde kendi ekibini oluşturdu. Rusya yeniden Sovyet döneminde etkin olduğu coğrafyalara dönerek Atlantik kanadının karşısında yeni bir eksen kurdu. Eski ilişkiler restore edilirken kendine has pragmatizmiyle Putin ve ekibi dış politikada yeni ilişkiler geliştirdi. Bölgede Türkiye ile ekonomik ilişkilerini güçlendirirken Arap yarımadasında Katar ile yakınlaştı. Irak savaşında etkisini gösteremeyen Rusya, Suriye krizine askeri ve siyasi alanda müdahale ederek bölgede ABD’nin daha fazla ilerlemesine müsaade etmeyeceğini gösterdi. Daha önce Suriye’nin liman kenti Tartus’ta deniz üssü bulunan Rusya, Hmeymim’de bir de hava üssü kurdu. Özel kuvvetlerini bölgeye gönderen Rusya, Doğu Akdeniz’deki en eski müttefiğini yalnız bırakmayacağını ve bölgede etkin bir güç olacağını gösterdi. Suriye krizinde geride bıraktığımız 5 yılda Rusya’nın Ortadoğu’da artık sessiz kalmayacağını ve Sovyetler döneminin de ötesine geçen bir etki alanı oluşturacağını gördük. ABD’nin Ortadoğu’da gerilediğini ya da zayıfladığını söylemek yerine Rusya tarafından Soğuk Savaş dönemi sınırlarına itildiğini söylemek daha doğru olur. İşte bölgede son yıllarda artan karmaşa ve kaosun asıl nedeni Putin’in Sovyetlerin Ortadoğu’daki etki alanı sınırlarına hatta daha da ötesine geçmek için gerçekleştirmeye çalıştığı nüfuz restorasyonu ve buna Atlantik cephesinin verdiği yanıt. 21. Yüzyıl şartlarında 20. Yüzyıl stratejilerini uygulamaya çalışan ABD, Soğuk Savaş dönemi sınırlarına dönmemek için bölgeyi kana boğmaktan ve kaosu büyütmekten geri durmuyor. Elbette ABD emperyalizminin bölgede eski etki sınırlarına sessiz bir şekilde dönmesini beklemiyoruz ancak önümüzdeki 20 yıl içerisinde Rusya’nın yeniden 1991 öncesi etki alanına kavuşması kaçınılmaz görünüyor. Bölgede pek çok taş yer değiştirecek ve karmaşa devam edecek, ancak Rusya 1991-2000 arası döneme dönmemek için tüm kartlarını oynayacaktır. Putin’in pragmatist politikalarıyla Ortadoğu’da yeniden etkin bir ülke olan Rusya, Alaska kıyılarında yaptığı uçuşlar, Latin Amerika’da kurduğu yeni ittifaklar ve Kırım’ı ilhakıyla ABD’ye mesajını net bir şekilde veriyor. Yalnızca Ortadoğu’da değil tüm dünyada etki alanını genişleteceğini gösteriyor. Baltıklar, Doğu Avrupa ve Balkanlar Rusya’nın yeniden dönmek istediği eski Sovyet etki alanları, bu bölgelerde bugün her ne kadar Ortadoğu’daki gibi sıcak savaşlar yaşanmasa da Atlantik cephesi ile Rusya’nın mücadelesi şimdilik siyasal ve ekonomik bir düzlemde devam ediyor. Tabii NATO’nun bu bölgelerde rahat durmadığını da ekleyelim.
Balkanlar’da ve Doğu Avrupa’daki Katolik Slav ülkelerde olmasa da Ortodoks Slav ülkelerinde Rusya, eski etki alanlarını hızla yeniden kurmaya devam ediyor. Bu konu daha detaylı işlememiz gereken bir konu, o yüzden bunu bir sonraki yazıya bırakacağız. Bugün Ortadoğu’da gelinen noktada henüz net bir kazanan yok, kaybeden ise elbette bölge halkları...
'Tuhaf' cinsel pratiklerden anti-iktidara: Teorinizi nasıl arzu edersiniz? 22-06-2017 09:19Ebru PektaşGeçen haftaki yazımızı, LGBTİ+ bireylerin, 'cinsel azınlıkların' queer politika içinde nasıl anlam kazandıklarını değerlendirme vaadiyle noktalamıştık.
Evet, çoğu zaman neredeyse ilah mertebesinde görülen, eleştirinin bile binbir çekince ve şerhle yapıldığı queer teori/politika 'cinsel azınlıklar' için ne ifade etmektedir? Biraz kabalaştırmayı göze alarak, çeşitli yorum farklarını geçici süre kenara koyup ana izlekleri tespit etmek mümkündür. Queer teori/politika için iki temel izlek şu şeklidedir.
TEMEL İZLEK (1): POSTMODERNİZM VE POSTYAPISALCILIK Tüm dünyada radikal feminizmin, gençlik hareketlerinin, ırkçılığa, savaşa karşı toplumsal dinamiklerin ve eşcinsel hareketin yükselişi, ‘68’in sokak eylemleri ve fabrika işgalleri özel bir konjonktür olarak ele alınır bildiğiniz gibi. Bu dönemin özelliği; belirgin biçimde Batı’da olmak üzere reel sosyalizm eleştirisi, işçi sınıfının toplumsal kurtuluş projelerinde merkezi rolünün sorgulanması, aydınlanmanın akılcı toplumsal tasarımları olarak görülen modern devlet yapılarının sosyalist bile olsa reddedilmesi ve hatta kadınlar, eşcinseller, siyahiler gibi kimliklerin yok sayıldığının iddia edilmesi olarak belirlemek mümkün.
Tüm bunların hızlıca akademide kuramlaştırılması, kökleri aydınlanmanın reddine varacak ‘büyük bir tarihsel hesaplaşmayı’ önüne koyması, postmodern ve postyapısalcı tezlerin çıkış koşullarını oluşturmaktadır. Üstelik başlangıçta akademik fanteziler olarak görülebilecek ‘post-modern’ ideolojinin çeşitli varyantları, akademinin sınırlarını aşarak ‘hayatla’ buluşmuş ve etkileri günümüze değin süren bir düşünsel hegemonyaya dönüşmüştür. Neydi postmodern iddiaları hayatla buluşturan?
Aslında pek çok şey. Batı’da kurumsallaşarak düzenin uslu bir aparatına dönüştürülmüş sınıf sendika ve kurumsal yapıları, 'itaatkar-köhne' Avrupa Komünist Partileri, neoliberal paradigma ile kalkınmacı, ulus-ölçekli, refah devleti modellerinin terkedilmesi, sermayenin topyekun sınıfa saldırı politikaları, yeni sermaye birikim biçimi modellerinde emek sürecinin parçalı, esnek, informel hale gelişi, tüm bu geriye çekilişin ‘90’ların başında Sovyetler Birliğinin çözülüşü ile ‘işçi sınıfına elveda’ diyen bir kapitalist zafer ile taçlandırılması. İşte postmodernizmin iddiaları da tam bunlarla örtüşüyordu. Sosyalizm gibi evrensellik iddiasındaki üst anlatılar bir kenara bırakılmalıydı, işçi sınıfı olsa olsa radikal demokrasi stratejisinin, kadınlar, cinsel azınlıklar, çevreciler, etnik unsurlar gibi eşitlerinden biri olabilirdi. İçsel tutarlılıktan yoksun bu yaklaşım; bütünsellik yerine parçalılığı, global bütün yerine çoğulculuğu, nedensellik yerine olumsallığı (olabilir de olmayabilir de), amaç yerine oyunu, iktidar yerine anti-iktidarı, yaratma/bütünselleştirme/sentez yerine yaratmayı imha/yapıbozum/antitezi, form yerine antiformu, tarihsellik yerine ‘ayrı biricik tarihleri’, yabancılaşma yerine öznelliğin parçalanışını kodlar olarak ortaya koydu.(1)
Peki bu kodlar Queer teoriye nasıl tercüme oldu?
Nedensellik içeren ezme-ezilme ilişkisi (örneğin toplumsal cinsiyet) yerine 'ezilen' ortak kimliğin sayısız biricik farklarla bölünmesi, ezilen kimlikler arasındaki çıkar farklılıklarına vurgu ve bu arada gönüllü biçimde olmasa da 'sınıf'tan bahsetme...
Her türlü toplumsal kurtuluş teorisini 'iktidar' konumuna yerleştirme, her şeye içsel iktidara karşı anti-iktidarlar kurma, normu baskıcı addedip anti-normu yapıbozum olarak benimseme...
Cinsel kimlik/yönelimin ve cinselliklerin toplumsal/tarihsel dinamiklerle ilişkilendirilmesi yerine toplumsal inşanın/yapının 'ürünü' olarak birer yapıntıya dönüşmesi ve bu nedenle cinsel kimlik/yönelimin ve cinselliklerin 'yapıbozumu' için biricik imkanlar haline gelmesi vb
TEMEL İZLEK (2): ANTİ-İKTİDAR VE ANTİ-NORMATİFLİK Tüm bu kodları queer teori ve onun köklerini oluşturan Foucault gibi düşünürlerin tezleri üzerinden örneklememiz mümkün.
Foucault’un Queer teori için temel olarak görülebilecek iddialarından biri ‘iktidar’ kavramıyla ilgilidir. Foucault; iktidarı, belli bir maddi/sınıfsal güçle, ezen ve ezilen arasında nedensel bir ilişki kuracak şekilde kavramayı reddederek, her tikel ilişki içine yerleştirir.
“İktidar bir töz değil, ilişkidir …. insanlar ona sahip olanlar ve olmayanlar olarak ikiye ayrılamaz … güç ezenden ezilene tek yönlü bir vektör modeline göre anlaşılmamalıdır. Daha ziyade, akışkan, her şeyi kapsayan bir araçtır, her türlü toplumsal ilişkiye içkindir...” (2)
Bu anlamda Foucault için, iktidar her yerde hazır ve nazırdır.
Bunun Queer teoriye tercümesi ‘ezilenler’ arasında bir ortak kimliğin olamayacağıdır; zira ezilenler de her yerde hazır ve nazır olan ‘iktidar ilişkileri’ içinde yer alır; onu yalnızca pasif biçimde yeniden üretmezler, bizatihi iktidar konumlarına yerleşirler. Daha açık bir örnekle, kadınların ezildiğine ilişkin söylem bile iktidarını eşcinseller, trans kimlikler ya da diğer cinsel azınlıklar üzerine kurmaktadır. Lezbiyen geyi, gey transı, trans interseksi, tüm bunlar diğer cinsel azınlıkları dışlayarak, onlar üzerinde hakimiyet kurarak kimlik olurlar.
Bu iddiaların politik olarak neye denk düştüğünü görmek zor değil. İktidar her yerdeyse ‘biz’ olmaktan özenle kaçınmalıyız ve iktidarı değil anti-iktidarı, amacı değil aracı, elde etmeyi değil direnişte kalmayı savunmalıyız.
Amaç bu durumda:
“Tahakküme son’ ya da ‘insan özgürleşmesinden’ ziyade zevkleri, hazları, sesleri, ilgi alanlarını, bireyselleşme ve demokratikleşme hallerini teşvik eden toplumsal mekanlar yaratmaktı.” (3)
Bu nedenle Queer teori kendini, çok daha modernist bir iddia içinde kimlik politikası olarak görmekten özenle kaçınır.
“Queer terimi, sadece gay ve lezbiyen kimliklere dair değil, genel olarak tüm kimlik kuruluşu dinamiklerine ve kimlik politikası eğilimlerine dair radikal bir sorgulamanın adı olarak beliriyor.” (4) İşin ilginç yanı kılı kırk yaran farklılaştırıcı kimlikler çoğullaşmasına; anlamı, bağlamı, dili yapıbozumuna uğratmaya ahdetmiş tüm bu tumturaklı iddiaların bir taraftan her konumun içinde ‘iktidar avcılığına’ çıkmış bir büyük ‘Queer kimlik’ yaratıyor olmasıdır. Ne ki üst anlatıları çağrıştıracak nedensel bağlantılardan kaçınmak ‘Queer kuramcısı’ Butler için de çok temel bir konudur. (5)
Queer kuramcılarının yine Foucaultcu iktidar kavramıyla bağlantılı olarak, sıkça öne sürdükleri bir kavram da ‘normatif’dir. Her konum bir diğeri için normatiftir, norm kuran diğeriyle iktidar ilişkisi kurar. Queer kuram anti-normatifliği, yalnızca cinsel azınlıklar (heteronormatif olmayan) için değil, onların da görmediği 'diğerleri' adına savunur. Diğer bir deyişle, normatiflik eleştirisi, öznesini ‘tuhaf pratikler’ içinde çağırmak ister. Nedir bu tuhaf pratikler?
“(...) ‘tuhaf’ pratikler Queer açısından ele alınmayı talep ederler; örneğin çok değişik biçimler alabilen çok aşklılık-çokeşlilik pratikleri, grup seks, sado-mazoşizm, çeşitli fetişizmler, nemfomani, para karşılığı seks, porno bağımlılığı ya da ‘cinsel sapkınlık’ olarak anılan başka pratikler gibi.” (6)
Tüm bunlar sıkıcı normatifliğinden bunalan ve antinormatiflikten seçkinci erdem devşirmeyi sevenler için cazip olabilir. Sonuç yerine bir soru:
Queer teori eleştirel bir çerçeve içinde bile olsa nasıl değerlendirilebilir?
Haftaya devam edelim...
1-David Harvey, Postmodernliğin Durumu, Metis Yayınları(1999),s.59
2-Michel Foucault, Cinselliğin Tarihi, Ayrıntı Yayınları(2007),s.72 3-John Holloway'den aktaran Sherry Wolf, Cinsellik ve Sosyalizm, Sel yayınları, (2012), s.162 4-Alev Özkazanç, Feminizm ve Queer Kuram, Dipnot Yayınları, (2015),s.94
5-Bkz., Judith Butler, Cinsiyet Belası, Metis Yayınları,(2016),s.62
6-Alev Özkazanç, Feminizm ve Queer Kuram, Dipnot Yayınları, (2015),s.102
Doç. Dr. Sibel Özbudun: Kadınların uğradığı şiddet ülkenin İhvan’laşmasına karşı olan herkesin derdidirAKP’nin hızla artan dinselleşme ve gericileştirme politikaları kadınların yolda, otobüste minibüste çeşitli bahanelerle saldırılara uğramalarına yol açıyor. Kadına yönelik cinsel ve fiziksel şiddet vakalarında hukuki süreç ise “sosyal medya tepkisi” üzerinden şekillenmeye başladı. 22-06-2017 08:50Tuğba ÖzerSon dönemde kadınlara dönük şiddetin giderek kamusal alana taşınmasını akademisyen Doç. Dr. Sibel Özbudun ve avukat Yelda Koçak’a sorduk.
Ayşegül Terzi otobüste, Ebru Tireli parkta ve son olarak Melisa Sağlam isimli bir kadın bindiği minibüste şiddete maruz kaldı. Başka bir kadın ise Ankara’da bir otobüste tecavüze uğradı. Kadınlara şiddet uygulayan erkeklerin genel olarak bahaneleri ise ortak: şort giyme, akşam saatlerinde sokakta olma…
“AKP ORTALAMANIN EN OLUMSUZ VASIFLARINI SU YÜZÜNE ÇIKARDI”
AKP iktidarının Türk ortalamasının en olumsuz vasıflarını su yüzüne çıkardığını ifade eden Doç. Dr. Sibel Özbudun korkunç olan boyutun; saldırılara iktidar tarafından destek verilmesi olduğunu ve meşruiyetin din üzerinden sağlandığını söylüyor:
“Olan ve ne yazık ki 'bitmeyen'i, salt ve bağlamından kopartılmış bir 'eril şiddet' klişesiyle açıklama ve/veya bir erkek(ler)- siyasal iktidar ortak komplosu olarak görme kolaycılığından sıyrılırsak; AKP iktidarının Türk ortalamasının en olumsuz vasıflarını su yüzüne çıkardığını söyleyebiliriz: aydın nefreti, kendinden güçsüz karşısında dayılanma, güçlüye yaltaklanma, farklı olana güvensizlik, aşağılık kompleksine belenmiş bir kostaklanma hâli… İşin korkuncu, iktidar en yetkili ağzıyla, fethetmeye kararlı olduğunu ilan ettiği kültürel alanda tüm bu gösterilere destek sağlıyor, bu tutumların meşruiyetini dinden aldığı izlenimini yayıyor.”
“TOPLUMUN ORTALAMA KESİTİ KADINLAR KONUSUNDA İKİLİ BİR KIRILMA YAŞIYOR”
Kadınlar söz konusu olduğunda, toplumun ortalama kesitinin ikili bir kırılma yaşadığını belirten Özbudun, birinci kırılmayı şöyle açıklıyor:
“İktidar partisi eliyle 'modern, uygar, kentli, rafine' vb. görünme zorunluluğunun ilga edilmesi, tersine, Recep İvedik’liğin, Polat Alemdar’lığın, ana akıma dönüşmesi… Toplumun kadın-erkek ilişkileri konusundaki yeni yönergeleri Nihat Hatipoğlu’ndan öğrenir olması, tüm bunların “kadın-erkek eşitliği fıtrata ters” diyen bir Reis’in onayından geçmesi ve daha da kötüsü, hepsinin kadın dövmeye cevaz veren bir kitapla tescil edilmesi…”
İkinci kırılmayı ise, “işsizleştirilmiş, geçimini sağlamada her gün daha zorlanır hâle gelen, yani ekonomik konumunu, dolayısıyla da “evin ekmek sağlayıcısı” (geleneksel) işlevini yerine getiremez hâle gelmiş erkeğin, gücünü kanıtlayabileceği neredeyse tek alanın kadına yönelik şiddet olması” olarak ifade eden Özbudun şöyle devam ediyor:
“İSLAMCI MAGANDALAR ‘NEFSİM KABARDI’ DİYEREK İKİ İŞİ BİRDEN YAPIYOR”
“İslâmcı magandalar minibüste, otobüste, sokakta giyimini-kuşamını ya da davranışlarını beğenmedikleri kadınlara saldırarak ve -es kaza yargı önüne çıkartılırlarsa- bunu ‘nefsimiz kabardı’ diye savunarak iki işi birden yapıyorlar: İslâm’ın gündelik hayata nüfuzunu kadınların bedenleri üzerinden sağlamak -bu radikal İslâm’ın her yerdeki ortak stratejisi değil mi: Taliban, IŞİD, İran…- Ve ortalama erkek topluluğuna iktisadi hayatta uğradığı güç yitimini kadınlar -ve tüm diğer “azınlıklar”: devrimci gençler, Alevîler, Kürtler, gayrı müslimler, eşcinseller…- üzerinde uygulamakta alabildiğine özgür oldukları şiddetle telafi edebileceklerini göstermek. Bu yaklaşım doğruysa, kadınların ve “azınlıkların” uğradığı özel ya da kamusal şiddet yalnızca mağdurların değil, ülkenin totaliterleştirilmesine, İhvan’laşmasına karşı olan herkesin derdidir.”
“ETKİLİ YARGILAMA YAPILMAMASI SALDIRILARIN ARTMASINDA EN BÜYÜK ETKEN”
Avukat Yelda Koçak ise kadınlara yönelik saldırıların kamusal alanda son dönemlerde artmasında birçok etken bulunduğunu ancak en etkili olanın daha önceki saldırıların etkili şekilde yargılanmaması olduğunu belirtiyor.
Sorunun kaynağında, iktidarın politikalarının ve suçu işleyenlerin cesaretlendirilmesi olduğunu da ekleyen Koçak “Yargılamadan kastım sadece faile en ağır cezanın verilmesi değil. Öyle olsaydı Ankara'da belediye otobüsünde gerçekleşen tecavüz olayı ile ilgili geçtiğimiz ay verilen 35 yıllık cezanın bir caydırıcılığı olurdu. Sorunun kaynağında hükümet politikaları ile bu suçu işleyenlerin cesaretlendirilmesi var. Ayşegül Terzi'ye atılan tekmeden sonra başbakanın "mırıldanabilirsiniz" sözü Ebru Tireli'ye saldıran kişiyi cesaretlendirmediğini kim söyleyebilir? Ya da onun salıverilmesinin Pendik'te mini etek giyen kadına saldıranı cesaretlendirmediğini” diyor.
“SAVUNDUKLARI ŞEY KADININ ÖZGÜRLÜĞÜNÜN KISITLANMASIDIR”
“Bu suçları salt bireylere yönelik işlenmiş basit nitelikteki yaralama suçları olarak ele almak saldırganlar üzerinde caydırıcılıktan ziyade cesaretlendirme etkisi yapmaktadır” diyen Koçak, şöyle devam ediyor:
“Bu suçlar topluma yönelik işlenmiş suçlar olup o şekilde ele alınmalıdır, aksi taktirde ceza kanunundaki kişilere yönelik basit yaralamalı suçların cezası bellidir ve tutuksuz yargılamayı gerektirmektedir. Yaptıkları eylemleri açık açık savunmaktadırlar ve aslında savundukları şey bir çok kadının özgürlüğünün kısıtlanmasıdır.”
Koçak, salıverilen saldırganların gelen tepkiler sonrasında tutuklanmasının da beraberinde başka tehlikeleri getirdiğine vurgu yaparak, “Saldırganın cezasının alabilmesi için kamuoyu oluşturma zorunluluğu, mağdurlar açısından başka hak kayıplarına neden olabilir. Ya saldırıya uğradığınızın tüm kamuoyu tarafından öğrenilmesini göze alacaksınız, kamuoyu oluşturacaksınız ya da saldırganın sessiz sedasız bırakılmasına razı olacaksınız. Bu durum Ülkede yargıya olan güvensizliği de çıplak bir şekilde ortaya koymaktadır” ifadelerini kullanıyor.
Cinsel azınlıklar: Bar tuvaletlerinden sokaklara ve akademik fantezilereBir zamanların sokaklardan, getto barlarından, teftiş edilen tuvaletlerden yükselen eşcinsel çığlığı, ‘80/90’larda akademik mecrada düşünsel sözcülerine kavuştu. Bugün bildiğimiz adıyla queer teori. 15-06-2017 10:48Ebru PektaşLGBTİ+ bireyler, dünyanın pek çok ülkesinde, Stonewall ayaklanmasına (28 Haziran 1969) göndermeyle haziran ayı boyunca çeşitli etkinlikler, yürüyüşler düzenliyor malumunuz. Biz de ucundan tutup, katkı olması niyetiyle önümüzdeki birkaç yazıda bu konudaki kimi tartışmalara bakacağız.
Öncelikle LGBTİ+ gündemleriyle pek de bağı olmayanlar için 'zorlu bir alan' olduğunu belirtmek gerekir. Sözgelimi şöyle göz ucuyla LGBTİ+ yayınlara, sitelere, yazarlara, çizerlere baktığınızda karşınıza, sizi neredeyse Fransız yurttaşı olduğunuza ikna edecek bir dil çıkmaktadır.
Burada neler yoktur ki...
Heteronormativite, normatif, performatif, queer, natrans, cis kadın, cis erkek, cisgender, cross-dressing trans erkek/kadın, transgender, monolojik maşist ekonomi, fallogosantrizm, heteronormatif çeviri vs.
Bu kavramların çok da yaygın olduğu söylenemez. En azından hiç kimse dolmuşta, ‘müthiş biri yaa… monolojik maşist imlemenin dışından konuşmasına bayılıyorum’ türünden bir diyaloğa şahit olmamıştır; market reyon görevlisinin cisgender bir birey olduğunuz için alış-verişinize yardımcı olduğu ya da mahalle muhtarının heteronormatif tavırlarının esnafın diline düştüğü duyulur şeyler değildir. Hoş olabilirdi…
Ne var ki yalnızca ‘bu kavramlar hayat içinde değil, anlaşılmaz, karmaşık’ demek bir eleştiri sayılamaz. İşçi sınıfı siyaseti ve Marksizm içinde de kimi zaman son derece içrek, jargon olmuş kullanımlar mevcuttur. Kuşkusuz burada aslında bir kimlik ören, ‘şifreli bir dili’ kırmadan girmenin mümkün olmadığı alt evrenler, özel dünyalar yaratma kaygısı vardır ve eleştirilebilir...
Peki nasıl tanımlayalım? LGBTİ+ (Lezbiyen, gey, biseksüel, trans ve interseks) meselelerinin henüz daha giriş aşamasında bile bazı zorlukları var. Alfabeden sürekli harf çalmaya ahdetmiş bir halleri olduğu bile düşünülebilir. Geçen yüzyıl başında tıbbileştirici/katalogcu bir adlandırmayla hemen tamamı için ‘homoseksüel’ kavramı kullanılırken, bugün lezbiyen, gey, biseksüel, travesti ve interseks bireylerden bahsediyoruz. Hatta özenle yanına artı koyarak dışlanmış bir kimlik olmamasına gayret ediyoruz. Nitekim özellikle kuzey ülkelerinde örgütlenmeye başlayan ‘aseksüel bireyler’ bu artıya dahil olmuş görünüyor.
LGBTİ+ bireyler için literatürde kullanılan kavramlardan biri: ‘cinsel azınlıklar’. Azınlık konumu, bu kadar çok ve çeşitli cinsel kimlik düşünülünce tartışmalı hale gelse bile olsa, ezilme ve baskıya işaret etmesi bakımından anlamlıdır. Oysaki bugün LGBTİ+ bireyler konusunda elinizi attığınız her yerde karşınıza aynı kavram çıkmaktadır: Queer teori AKADEMİK FANTEZİLER Mİ?
Cinsel azınlıkların, politik görünürlüğü için bir milat vermek gerekirse bu kuşkusuz Stonewall Ayaklanmaları olacaktır. 28 Haziran 1969’da Stonewall’da eşcinsel/trans barlarında başlayan ve altı gece süren isyan dalgası cinsel azınlıkların mücadelesinde çok önemli bir uğrağı temsil etmektedir. Gey ve lezbiyenlerin küçük gruplar halinde örgütlendikleri ve genelde görünmez olan denemelerini bir kenara bırakırsak, Stonewall’da getto barlarından yükselen, ezilmeye, polis tacizine karşı günlerce süren direniş tüm cinsel azınlıklar için cesaret vericiydi.
Tüm bunların gerisinde, ilerleyen yazılarda tekrar değineceğimiz gibi, kapitalizmle birlikte özel bir kriminal vakıaya/kimliğe dönüşmüş olan ‘eşcinsellik’ bulunmaktadır. Daha yakın dönemleri hatırlatacak olursak; ABD’de 1950’li yıllarda eşcinsel olmak işten atılma nedeniydi, homofobi mitleri öylesine güçlüydü ki bar tuvaletinde fazla zaman geçirmek, eşcinsel olarak ‘damgalanmanıza’ yol açabilirdi. Amerikan Psikiyatri Birliği, eşcinselliği ruhsal ve zihinsel bir hastalık kategorisinden 1973 gibi geç bir tarihte çıkarmıştı.
Eşcinsel ayaklanma, tüm dünyada öğrenci hareketinin, savaş karşıtlarının, radikal feminizmin yükseldiği bir dönemde kitlesel isyan dalgasını yükselten bir etki yarattı.
Cinsel azınlıklar, ideolojik planda, radikal feminizmin kimlik ve tanınma talepleriyle duygudaşlık kursa da kadın odaklı kurtuluş reçetelerini, kadın-erkek ikiliğini sorunlu/yetersiz bulmaktaydı. Sorun ve tanımlama için beklenen çıkış, tam da ‘68 kökenli kimlik temelli hareketlerin ve bu arada kadın hareketinin de geriye çekildiği bir dönemde yakalanacaktı. Bir zamanların sokaklardan, getto barlarından, teftiş edilen tuvaletlerden yükselen eşcinsel çığlığı, ‘80/90’larda akademik mecrada düşünsel sözcülerine kavuştu. Bugün bildiğimiz adıyla queer teori.
1990’lı yıllarla birlikte kullanılagelen, queer kavramı, esasta argo bir ifadedir. Queer, gay erkekler için kullanılan acaip, tuhaf, ‘ibne’ anlamlarına gelen bir sözcüktür. Bu anlamı bir tersine çevirme stratejisi içinde kullanan ‘queer teori’nin kuramsal kaynakları ise bir o kadar kompleks görünmektedir:
Burada eklektik biçimde pek çok şey bulabilirsiniz; Fransız post-yapısalclığı, post-lacancılık(Kristeva,Butler, Irigaray), psikanalizin Foucault’cu metodolojisi, ‘normatif’ kavramı, performans, yapıbozumu, G. Deleuze, politik olarak Laclau ve Mouffe’un ‘yeni toplumsal hareketlerle’ anılan radikal demokrasiciliği vb.
Biraz sadeleştirmek anlamında şunu söyleyebiliriz: queer teorisinin çıkış noktası, düşünsel ana yatağı büyük harflerle POSTMODERNİZMDİR. Hatta denilebilir ki çürümeye yüz tutmuş postmodernizmin en direngen tilmizi queer teoridir. Bu elbette giderek daha fazla beş benzemeze dönüşen queer teoriyi çöpe atmak anlamında değildir ama iyi bir eleştiri ya da katkı için anlamlı bir zemin tanımlaması gerekmektedir.
Queer teori/politika etrafında oluşan, tüm o tumturaklı laflar, cinsel azınlıklar için ne ifade etmektedir? Cinsel kimliğinden dolayı çalışamayan, yoksullaşan, şiddet gören, sürekli ve sürekli gizli bir hayatı, şizofrenik bir yarılmayı yaşamının merkezine kuran eşcinseller, lezbiyenler, translar için ne ifade etmektedir? Cinsel azınlıklar, ‘kimlik siyasetine’ daraltılmalı mı? Nefret söylemi eleştirisi, yaşam ve çalışma hakkı, cinsel kimliğini özgürce ifade edebilme hakkı, özgürlükler, zorunlu biçimde liberter bir alanın kodları mıdır? Cinsel azınlıklar, sınıf politikasıyla ilişkilendirilebilir mi ya da tersine sınıf politikası cinsel azınlıklar için ne ifade eder?
Bu sorularla bir dahaki yazıya devam edelim... KÖŞE YAZILARI