Yeni tehdit: Zebra midye!
Hidropolitik Akademi’den iki su uzmanı tarafından hazırlanan raporda, 11 milyon yıl önce ortaya çıkan zebra midye türünün, barajlardaki enerji üretimi ile su kaynaklarına zarar verdiğine dikkat çekildi
Mert İnan / İSTANBUL-MİLLİYET GAZETESİ
İlk zebra midye türü 11 milyon yıl önce Tetis denizinde ortaya çıktığında ne denli sorunlara yol açacağını kimse bilmiyordu. Zebra midyeler 1700’lü yılların sonunda tatlı sularda, 1824’te İngiltere’de görülmeye başladıktan sonra önce Avrupa’da, ardından ABD’de yayılmaya başladı.
Zebra midyenin Türkiye’de ilk görüldüğü tarih ise 1897 olurken, takvimler 1936’yı gösterdiğinde Bursa ve çevresindeki tatlı sularda bu türün varlığı resmi olarak tespit edildi. Söz konusu canlı, 1997’den itibaren Atatürk Barajı ve Hidroelektrik Santralı’nda, 2000’de ise Birecik Barajı’nda sorun yaratmaya başladı. Zebra midyeler barajlardaki yapay ve doğal göllerin su alma, iletme yapıları, beton, demir, PVC, saçtan yapılmış yüzeyleri üzerine tutunup yerleşirken, enerji üretimi ile su akışına sekte vurmaya başladı.
Hidropolitik Akademi’den iki su uzmanı Dursun Yıldız ile Seyit Aksu ise zebra midye sorununa dikkat çekmek için ‘Dünyada ve Türkiye’de HES’lerde ve Su İletim Sistemlerindeki Zebra Midye Sorunu’ başlıklı ilginç bir rapor hazırladı. Raporda zebra midyelerin, tatlısu eko sistemlerinde yaşayan en önemli tutunucu, kirletici canlılardan biri olduğuna dikkat çekildi. Söz konusu türün, tutundukları yüzeylerde oluşturdukları biyokütle ile su akışını aksatıp engellediği, korozyona yol açtığı, su filtreleri ile kapalı sulama sistemlerinde tıkanmalara neden olduğu saptandı.
Yıldız ve Aksu, raporunda şu ifadelere yer verdi: “Zebra midye türleri sucul ekosistemde doğal olarak bulunan diğer canlıların yaşamını kısıtlama sorununa neden olarak teknik, ekonomik ve ekolojik anlamda zararlı olmakta. Türkiye’de de yayılma eğilimi tespit edilen zebra midyeler daha çok durgun sularda yaşıyor. DSİ tarafından yapılan kapsamlı zebra midye tespit çalışmalarından sonra işletmeye alınan 1500’den fazla su yapısı ile kapalı sisteme dönüştürülen birçok sulama projesi yaşama alanlarını artırdı. Yeni işletmeye alınan sistemlerde yeni problemler olabilir. Enerji ve su iletimi sistemlerinin zebra midyenin olumsuz etkilerinden korunması gerekli.”
‘Yayılış alanları pek bilinmiyor’
Zebra midye sorununun ilk olarak 1964’te ‘Kovada I’ adlı HES’te saptandığını belirtilirken, “Terkos, Sapanca, Acarlar, Poyrazlar, Akgöl, Taşkısığı, Bafa, Eğirdir, Kovada, Beyşehir, Burdur ve Yarışlı Gölleri ile; Hirfanlı, Kesikköprü, Kapulukaya, Derbent, Keban, Karakaya, Atatürk, Birecik, Karkamış, Çatalan, Seyhan ve Aslantaş Baraj ve HES’lerinin yanı sıra İkizcetepeler, Gazibey ve Bolu Gölköy Baraj göllerinde türe rastladık. Midyenin Türkiye’deki yayılış alanları yeterince bilinmiyor. Zebra midyenin Türkiye’de belirlenen çevresel etkileri büyük ölçüde kirletici etkiler. Su yapılarında uygulanabilecek korunma yöntemleri basıncı 3000 psi olan su püskürtülmesidir. Böylelikle zebra midye tutunduğu yerden sökülerek uzaklaştırılmış olur. Bu yöntem Atatürk HES su alma kapaklarında uygulandı ve olumlu sonuç alındı” ifadelerine yer verildi.
Raporda zebra midyelerin, HES’lerin enerji üretim güvenliğini etkileyip üretimi düşürdüğü vurgulandı.
Yüksek basınçlı su püskürterek temizleme
Kimyasal maddelerin kullanımı
Boya sistemleri ile koruma
Raporda, zebra midye türlerinin 12 derece su sıcaklığında bir mevsimde 1 milyona yakın yumurta bırakarak çoğaldığının da altı çizildi.
This Month: 29464