41 SERİ NO’LU GELİR VERGİSİ GENEL TEBLİĞİ
Resmi Gazete Tarihi 20/09/1961
Götürü usulde vergiye tabi ticaret ve sanat erbabı :Bilindiği üzere, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununda ticaret ve san’at erbabı üç kategoride mütalâa edilmiştir.
Bunlardan birincisi, esnaf muaflığından faydalananlardır. Kanunun 9 uncu maddesinde sayılan bu zümre mükellefler, ticarî ve sınaî kazançları dolayısiyle gelir vergisinden tamamen muaf kılınmışlardır. Bunlar dışında kalan ticaret ve san’at erbabı ise ticarî ve sınaî faaliyetleri sebebiyle gelir vergisine tabi tutulacaklardır. Ancak, vergilendirilmeleri ya götürü usulde veya gerçek usulde olacaktır.
Götürü veya gerçek usulün hududu ise, 193 sayılı Kanunun 47 ve 48 inci maddelerinde tesbit olunmuştur.
Buna göre, mezkûr maddelerde yazılı genel ve özel şartları topluca haiz olan ticaret ve san’at erbabının ticarî kazancı, götürü usulde, bu şartları haiz olmıyanların ticarî kazancı ise gerçek usulde, vergilendirilecektir.
Ticaret ve san’at erbabından kimlerin götürü usulde gelir vergisine tabi olacakları 39 sayılı Gelir Vergisi Genel Tebliğinde etraflıca açıklanmış olduğundan, burada tekrarına lüzum görülmemiştir. Ancak aynı tebliğde, kâr hadleri emsallerine nazaran bariz derecede düşük olan tekel maddeleri, damga pulu, millî piyango bileti, akar yakıt ve bunlara benzer sair emtianın alım satımı ile uğraşanlarda nazara alınacak alım ve satım ölçülerinin 48 inci maddenin son fıkrasına müsteniden tesbit ve ayrıca bildirileceği açıklanmıştır.
193 sayılı Kanunun 48 inci maddesinin son fıkrasındaki hüküm, kaldırılan 5421 sayılı Kanunun 6582 ve 6838 sayılı Kanunlarla tadil edilen 11 inci maddesinin son bendinde de mevcut idi. Mevzubahis hükmün tatbikatı ile alâkalı olarak, ilgili Bakanlıkların mütalâalarını almak suretiyle bu defa yapılan tetkikler sonunda, 35 sayılı Gelir Vergisi Genel Tebliğinde (Sahife 9-13) bu kabil emtia için tesbit edilmiş olan alım ve satım hadlerinin 193 sayılı Kanunun uygulanmasında da aynen nazara alınması Bakanlığımca muvafık mütalâa edilmiştir.
Bu itibarla anılan 48 inci maddenin son fıkrasında yazılı emtia ticareti ile uğraşanların götürülük şartlarını haiz olup olmadıkları mezkûr Genel Tebliğde belirtilen hadlere bakılarak tâyin edilecektir.
Götürü usulde vergiye tabi ticaret ve san’at erbabının iş nev’ilerini gösterir cetveller ve götürü kazancın tesbit şekli :
1. İş nev’ilerini gösterir cetveller;
Gelir Vergisi Kanununun 46 ıncı maddesinde; 47 ve 48 inci maddelerde yazılı şartları topluca haiz olanların ticarî ve sınaî işlerden sağladıkları sâfi kazançlarının Maliye Bakanlığınca tanzim edilecek iş cetvellerinde belirtilen iş nev’ilerine göre ve Vergi Usul Kanunundaki esaslar dairesinde, götürü olarak tesbit olunacağı hükme bağlanmış bulunmaktadır.
Mezkûr maddeye uyularak, götürü usulde vergiye tabi ticaret ve san’at erbabının iş nev’ilerini gösterir cetveller Bakanlığımızca hazırlanıp tab ve tevzi edilmiş bulunmaktadır. Cetvellerin, incelenmesinden de anlaşılacağı üzere iş nev’ileri, mahiyet ve vasıflarına göre toplanmış ve her biri ayrı bir cetvel halinde gösterilmiştir. Bilhassa götürülük hudutları içerisine giren bütün ticaret ve san’at iş nev’ilerinin kavranmasına çalışılmıştır. Meselâ motorlu taşıma vasıtaları; lüks taksi, hususî taksi, taksi, dolmuş, kamyon, kamyonet ve pikâp, otobüs diye vasıtanın nev’i ve cinsine göre, ayrı ayrı nazara alınmış ve insan taşıyanlarda yolcu kapasitesi, yük taşıyanlarda tonaj esas alınarak her vasıta ayrıca tali sınıflandırmaya tabi tutulmuştur. Bununla beraber hususî ve mahallî olmaları dolayısiyle veya sair sebeplerle bazı iş nev’ilerinin cetvellere ithâl edilmemiş olabileceği nazara alınarak, bunlar için de cetvellerde yer ayrılmış bulunmaktadır. Tesbit edilecek bu kabil iş nev’ileri cetveldeki mahsus yerlerine kaydedilmek suretiyle derhal takdir işlemine tevessül olunacak ve keyfiyet Bakanlığa da bildirilecektir.
2. Götürü usulde ticarî kazancın tesbit şekli;
Götürü ücretler, götürü serbest meslek kazançları ve götürü ticaret kazançlarının ne suretle tesbit olunacağı 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 40 ıncı maddesinde hükme bağlanmıştır. Bu maddede, mülga 5432 sayılı Kanunun 40 ıncı maddesine nazaran yapılan değişiklikler, 48 sayılı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğinin birinci bendinde açıklanmıştır. Bu konuda mezkûr tebliğe bakılacağı tabiidir.
Binaenaleyh işbu tebliğin alınmasını müteakip mezkûr maddede derpiş edilen esaslar dairesinde derhal götürü usulde vergiye tabi ticarî kazançların aşağıdaki esaslara uyularak takdiri işlemine başlanacak ve kanunî süre içerisinde itiraz safhaları geçirtilerek nihaî şekle bağlanması temin edilecektir.
a) İş cetvellerinde, iş nev’i ve grupları itibariyle tasnif edilmiş bulunan ticaret ve san’at erbabına ait götürü matrahlar, 1961, 1962 ve 1963 yıllarında uygulanmak üzere üç yıl için yıllık olarak ve üç derece üzerinden takdir olunacaktır.
b) Takdirler, İl Takdir Komisyonları tarafından, İlin gerek merkez, gerek bağlı ilçeleri için ayrı ayrı yapılacaktır.
c) Birinci derece için o iş nev’inde bir yılda elde edilebilecek azamî kazanç, üçüncü derece için yıllık asgarî kazanç takdir edilecek, ikinci derece ise, azamî ile asgari arasındaki ortalama yıllık kazancı gösterecektir. Kazançlar sâfi olarak takdir edilecektir. Sâfi kazanç hesaplanırken ticarî hasılattan, Gelir Vergisi Kanununun 40 ıncı maddesinde yer alan giderlerden kabili tatbik olanlarının düşülmesi ile yetinilecektir.
d) Cetvellerde gösterilen iş nev’ilerine ait takdirler yapılırken takdirin taallûk ettiği il merkezi veya ilçede mevcut olan veya takdir sırasında mevcut olmamakla beraber ileride mevcut olması muhtemel bulunan iş nev’ileri için takdir yapılacak, cetvellerde mevcut olup da il merkezi veya ilçede özellikleri bakımından hiç bir vakit mevcut olmayacak iş nev’ileri için bir takdir yapılmıyacaktır.
e) Takdirler yapılırken 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 40 ıncı maddesinin birinci fıkrasında yazılı kurum ve teşekküllerden mütalâa alınmasına dikkat ve itina olunacaktır.
f) Takdir Komisyonlarınca götürü matrahlar hakkında ittihaz olunan kararlar, uygulanacağı ilk malî yıldan iki ay önce, takdirin ilgili bulunduğu il veya ilçe merkezindeki belediyelere, ticaret ve sanayi odalarına ve varsa takdir olunan götürü matrahların iş ve hizmet nev’i itibariyle taallûk ettiği meslek ve sanat teşekküllerine ve ilin en büyük maliye memuruna imza karşılığında teslim edilecektir.
g) Yukarıda (f) fıkrası gereğince kendilerine, takdir komisyonu kararı verilen daire, kurum ve teşekküller, bu kararları inceleyerek aykırı gördükleri takdirlere karşı, kararın kendilerine verildiği tarihten itibaren onbeş gün içinde itiraz edebilirler. İtiraz Komisyonlarınca verilecek kararlar aleyhine daire, kurum ve teşekküllerce yine 15 gün içinde Danıştaya baş vurulabilir.
Binaenaleyh, 1962 malî yıl başında yapılacak vergi tarhlarına esas olmak üzere götürü matrahlara ait takdirlerin, malî yıl girmeden evvel her türlü noksanlarının bitirilerek hazırlanmış olması ve itiraz halinde kaza mercilerinden geçirilmiş bulunması gerekir.
Verginin tarhı :
a) Tarh zamanı;
Gelir Vergisi Kanununun 109 uncu maddesinin 3 üncü bendindeki hükme göre, götürü usulde tesbit edilen ticarî kazançların vergisi, ticarî faaliyetin icra olunduğu takvim yılından sonra gelen bütçe yılının birinci ayında tarh edilir.
Buna göre götürü usulde vergiye tabi ticaret ve san’at erbabının. Mart ayı içinde, bağlı oldukları vergi dairelerine müracaat ederek, vergi karnelerini ibraz suretiyle vergilerini tarh ettirmeleri mecburidir:
Vergi Daireleri, mükelleflerin müracaatı üzerine, işlerinin dahil bulunduğu nev’i ve grup için takdir komisyonunca tesbit edilmiş bulunan götürü matrahlardan, müracaatçının durumuna uyan dereceye ait kazanç miktarını ve bu miktar üzerinden bir numaralı cetvele göre hesaplanacak gelir vergisini karnesine kaydedecektir. Vergi karneye yazılmakla tarh ve tebliğ edilmiş olur.
Vergilerini süresinde tarh ettirmemiş olan bu kabil mükelleflerin Gelir Vergileri Vergi Usul Kanununun umumî hükümlerine göre yoklama fişine dayanılarak tarh ve tebliğ olunur. (V. U. K. Md. 109).
Takvim yılı içinde işe başlıyan ve işi bırakanların vergi matrahları, bunların götürü kazançlarından, işe başlama ve bırakma ayları tam sayılmak suretiyle çalışılan aylara isabet eden miktar bulunmak suretiyle tâyin ve tesbit olunacaktır.
b) En az geçim indirimi;
Vergileri bu suretle götürü usulde tesbit edilecekler en az geçim indiriminden faydalandırılacaklardır. Binaenaleyh vergilerinin hesabında karnelerinde gösterdikleri medenî hal ve aile durumlarının da nazarı itibare alınması icap eder.
Söz konusu kimselerin, Vergi Usul Kanununun 247 inci maddesi gereğince almağa mecbur oldukları karneler hazırlanmış tabı işine tevessül olunmuştur. En kısa zamanda teşkilâta tevzi olunacaktır. Karneler alınır alınmaz evvelce, mükellefiyet kayıtları tesis edilmiş olanlara tevdi edilecek kendileri ve ikamet ettikleri mahalle muhtarları tarafından kayıt ve tasdiki gereken yerlerinin kayıt ve tasdiki yapıldıktan sonra Vergi Dairesine iade etmeleri temin olunacaktır. Mükelleflere, bu işlerin ikmâl ve intacına kifayet edecek bir müddet tayin edilmelidir.
Tarhiyata itiraz :
Mükellefler yukarıda belirtildiği üzere Takdir Komisyonlarınca takdir olunan kazançlara itiraz edemiyecekler, ancak, vergi veya cezalarının karnelerine yazıldığı veya tebliğ edildiği tarihten itibaren bir ay içerisinde namlarına salınan vergilere, kesilen cezalara veya ithâl edildikleri sınıf ve dereceye itiraz komisyonu nezdinde itirazda bulunabileceklerdir. V. U. K. Md. 109, 377, 379/1, 392/1) .
Ticaeret ve sanat erbabının götürü kazançları üzerinden tahakkuk ettirilen gelir vergisi; biri Mart, diğeri Eylül ayında olmak üzere iki eşit taksitte ödenecektir (G. V. K. Md. 117).
Bilgi edinilmesi, gereğinin buna göre ifası ve istihsâl olunacak takdir kararlarından ikişer nüshasının Bakanlığa gönderilmesi rica olunur.
« AYM Bütün Yüce Divan Kararları
42 SERİ NO’LU GELİR VERGİSİ GENEL TEBLİĞİ(*) »