Z Dergisi | Kültür Sanat Şehir | Mevsimlik Tematik Dergi Bitki Ressamlığı Literatürü
Bitki Ressamlığı Literatürü
Asırlar öncesinden bugüne miras kalan resmetme arzusu, zamanların içinden geçerek farklı formlara bürünüyor. Gelenekli sanatların ve bilimsel bitki ressamlığının birbirine karışan izinde görünenler şunlar: Anadolu’da rastladığınız bir motife bakarken, o şekillerin ardında başka bir dünyanın tekrar tekrar kurulduğunu hissediyoruz. Bakan bir gözün, okuduklarından ve dinlediklerinden tahayyülünde kalanlarla ortak bir sanata dönüşmesi, sayısı meçhul sanatçının ve sanatkârın emeğini gözlerimizin önüne seriyor. Bitki resimlerinin, çiçek motiflerinin, ebruların, tezhibin, süslemelerin, bir yazma eserin giriş sayfasındaki bezemenin kendi devrine dair söyledikleri, birçok kitaptan ve metinden daha fazla. Buradaki literatür taramasını, çizimler ve desenler karşısında bir yer edinme çabasındaki metinlerin mütevazı bir dökümü olarak düşünebilirsiniz.
The Techniques of Botanical Illustration
The Herbert Press, The British Museum, 2014
Hem botanik hem de botanik illüstrasyonları hakkında bilgilendirici olan bu kitap, teknik bir kitap olsa da bitkilerin tüm parçalarından gövdelerindeki tüylere kadar detaylı bilgiler veriyor. Bitki yapısı ve bu yapıların çizerken ortaya çıkardığı problemleri bir giriş niteliğinde açıklıyor olup, sonrasında kalem, silgi, kâğıt, fırça, suluboya, guaj boya ve akrilik gibi çizerlerin materyallerini ve bunları nasıl kullanılacaklarını tartışıyor. Kitap içinde bitkilere dair detaylı siyah beyaz ve renkli çizimler mevcuttur.
– Essay and Descriptions of Plates, Taschen, 2013.
Robert John Thornton’ın 1799’da yayınlanmış olan bu eserinin üzerinden iki yüzyıldan fazla zaman geçmiş olmasına rağmen etkisi hâlâ kuvvetlidir. Tıp doktoru olarak eğitim görmüş olsa da, kendisini tutkuyla botaniğe adamıştır. Günümüzde, Thornton’ın büyük boyutlu ve etkileyici bitki portreleri, botanik illüstrasyonları konusunda en önemli gelişmelerden biri olarak sayılmaktadır. Thornton zamanının en önemli bitki ressamları ile çalışmış ve bu eşsiz eser için hiçbir masraftan kaçınmamıştır.
KEW Royal Botanic Garden, 2012.
Gözüpek, XVII. yüzyıl araştırmacıların daha önceden bilinmeyen kıtalar hakkında ilk elden bilgi elde etmek için dünya çapında denize açılmaları düşünüldüğünde keşfin altın çağı olarak ilan edilmektedir. Bu araştırıcılar aynı zamanda dünyanın en güzel bitkilerini toplamışlar ve bulguları sıklıkla yetenekli ve profesyonel sanatçılar tarafından gelecek nesiller için kaydetmiştir. The Golden Age of Botanical Art bu heyecanlı bitki avcılığı yolculuklarını anlatmakta ve onların üretmiş olduğu sanat eserlerinin hepsi renkli eş baskılarıyla desteklemektedir. İçinde çok sayıda illüstrasyon bulunan bu kitap, XIX. yüzyıla kadar olan işleri kapsayarak okuyuculara dünyanın en önemli botanik ressamlarına ait bilgiler ve ikiyüzelli nadir veya hiç yayımlanmamış görseli barındırıyor. Kitap aynı zamanda antik çağdan günümüze kadar botanik ressamlığı sürecini ülkeler
bazında sınıflandırarak kapsamlı bir şekilde anlatmaktadır.
The Kew Book of Botancial Illustration
KEW Royal Botanic Garden, 2015
Ülkemizde de pek çok öğrenci yetiştirmiş olan kitabın yazarı Christabel King, Kew Londra Kraliyet Botanik Bahçesi’nin önde gelen ressamlarındandır. Eser, çizim ve boyama teknikleri, malzeme bilgisi ve kullanımı, kompozisyon, canlı örnek ve herbaryum materyalinden çizim çalışmaları gibi geniş kapsamlı bilgiler içeren bir rehber niteliğinde hazırlanmış. Bu kitap bilimsel bitki resminin nasıl yapılması gerektiğini başlangıç aşamasından ileri düzeye kadar anlatıyor.
KEW Publishings, 2008
Kew’de 2008 yılının Nisan ayında açılan “Shirley Sherwood Gallery of Botanical Art” sergisinin açılışı anısına yayımlanan bu kitap, geniş ölçüde illüstrasyonlu ve şık bir biçimde tasarlanmış olmakla birlikte, hem Kew hem de Shirley Sherwood koleksiyonlarından, 1600’lerin en önemli ressamlarından modern ressamlara kadar genel bir bakış vererek ve botanik illüstrasyonlarının devam eden önemini vurgularayak botanik sanatının zenginliğini yansıtan ikiyüz kadar bitki çizimini ihtiva etmektedir.
A New Flowering 1000 Years of Botanical Art 2005.
Bin yıllık botaniksel sanatı içeren bu kitap Ashmolean’ın 2005 yılındaki sergisini sunmakta, modern çizerler ve geçmişin dikkate değer çizerleri arasında bir karşılaştırma yapma konusunda eşsiz bir fırsat tanımaktadır. Bu büyük sergi, bin yılı kapsayacak şekilde, gerek antik gerekse modern seksen botanik illüstrasyonunu içererek botanik ressamliğinin gözde hazinelerini bir araya getirmektedir. Kitaptaki çizimler Shirley Sherwood’un eşsiz koleksiyonundan ve Oxford’un kütüphane ve müzesinde yer alan zengin kaynaklardan derlenmiştir.
Ein Garten Eden Garden Eden Un Jardin d’Ede
Avusturya Ulusal Kütüphanesi tarafından hazırlanan bu eserde kütüphanenin sahip olduğu botanik resminin çok önemli örnekleri tarihsel açıklamalarıyla yer alıyor. Hâlihazırda Avusturya Ulusal Kütüphanesi’nin elinde bulunan Codex Aniciae Julianae, yani bilimsel bitki resminin resmî başlangıcı sayılan bilinen en eski De Materia Medicana nüshasından resimlerle açılan eser, devam eden yüzyıllar boyunca üretilen eserler yanında botanik çalışmalarında kullanılan bazı materyalleri, fotoğraf çalışmalarını da içeriyor.
Collins 14. St. James’s Place, 1950.
İlk olarak 1950 yılında basılan bu eser örnekleriyle bilimsel bitki resminin tarihini anlatmaktadır. Eser stilize ilk çağ eserlerinden modern çağlara kadar yapılan çalışmaların dökümünü yaparak, bu sanatın geçirdiği aşamaları, çizim tekniklerinin gelişimini aydınlatıyor.
DK Pub., 2010.
Bitkilerin olağanüstü yapıları, yosunlardan çiçeklere, ağaçlara kadar çeşitli görünümleri araştırılarak, bunların nasıl çizime aktarılacağı konusunda rehber kitap niteliğinde bir çalışma. Yazar bitkilerin nasıl canlı ve gerçekçi çalışılacağı konusunda öğretici deneyimlerini görseller eşliğinde paylaşıyor.
Pines Drawings and Descriptions of the Genus Pinus
Creating Vibrant Botanical Portraits Inwatercolor, Search Press, 2014.
Watercolour Flowers Portraits
Searh Press, 2006.
Behind the Scenes at the Royal Horticultural Society
Kew Royal Botanic Garden, 2009.
A & C Black, 2008.
An Essential Reference for the Practicingartist
David & Charles, 2007.
France Biblioteque de I’Image, 2002.
Bright Beautiful Flowers in Watercolour
Quantum Books, 2005
Colour for the Botanical Painter
MARTIN F. GARDNER
Edinburgh Royal Botanic Garden, 2015.
Arch Cape Press, 1981..
MARTYN RIX RORY MCEWEN
Kew Royal Botanic Garden, 2015.
Povilion Book, 2015.
The Paradise Gardenn
National Museums of Wales, 2014.
A-Z of Botanical Flowers in Watercolor
–Botanical Illustration in Europe and America 1600-1850.
–Museum of Fine Arts Publications, 2009.
Geschicte und bibiliographie
A Redoute Treasury:
468 Watercolours from Les Liliacees of Pierre-Joseph Redoute
The Vendome Press, 1986.
PAUL HULTON LAWRENCE SMITH
British Museum Publications Ltd., 1979.
Collins & col-md-12n Limited, 2003.
RICHARD OGILVY SUSAN OGILVY
Kew Royal Botanic Gardens, 2013.
Ash & Grant, 1978.
The Flowering Amazon–Margaret Mee Paintings
Kew Royal Botanic Garden, 2004.
Shirley Sherwood Collection, 1996.
Vibrant Flowers in Watercolor in Watercolour
North Light Books, 2006.
North Light Books, 2002.
A Basic Guide to Mastering Realistic Form and Naturalistic Color .
Watson Guptill Publications, 2010.
Flower Artists of Kew:
Botanical Paintings by Contemporary Artists
Osmanlı Kültüründe Bahçe ve Çiçek
Kitap Yayınevi, 2011
Bahçenin kültür tarihi hüviyetindeki kitapta, Osmanlı devrinde bahçelerin özellikleri, çeşitleri, bahçe çevresinde oluşan hayat tarzı anlatıldıktan sonra konunun detaylarına giriliyor: Osmanlı’da çiçek, çiçeğin kullanımı, tören ve teşrifatlar, saray çiçekleri ve elbette bir devre adını vermiş olan lâle. Devrin saray dışındaki meşhur bahçeleri hakkında detaylı bilgilerin de yer aldığı Hasbahçe bir kültür tarihi başyapıtı.
Ali en-Nakşibendî er-Râkım
Sanat Tarihinin Bilinmeyen Bir Ressamı
Nakkaş Tezyînî Sanatlar Merkezi Yayınları, 2012.
Ali en-Nakşibendî er-Râkım’ı XIX. yüzyılın meçhul bir müzehhibi olmaktan çıkaran, hakkındaki bilgileri, haleflerini ve olası haleflerini netleştiren Azade Akar’ın bu eseri, son dönem Osmanlı sanatına dair çok önemli bir okuma gerçekleştiriyor. Eserde ayrıca Ali en-Nakşibendî er-Râkım’ın şükûfe tarzında yapılmış tezhip ve süslemeleri, çiçek buketi şeklinde hizip gülleri, serlevhalar ve rokoko örnekleri de yer almakta.
İlke Kitap, 2015.
Rumi motifler hakkında literatürdeki önemli bir eksikliği gideren Rumi Çizim ve Teknikleri, Cahide Keskiner’in hataî motifler hakkındaki çalışması Türk Süsleme Sanatlarında Stilize Çiçekler - Hatai kitabıyla birlikte, iki temel motif şekline dair detaylı izahlar yapan ve süsleme sanatlarının arka planını bir yönüyle izah eden bir çalışma
İlke Kitap, 2011.
Türk süsleme sanatlarına dikkat kesilen okurlar için faydalanması elzem eserlerden olan Türk Süsleme Sanatlarında Stilize Çiçekler, motiflerin sanatlar TÜRKÇE LİTERATÜR içindeki gelişimini detaylarıyla anlatarak konu hakkında bir çerçeve çiziyor.
XVIII. Yüzyıl Osmanlı Kültüründen Bir Örnek
İBB Kültür A.Ş. Yayınları, 2015.
Çiçek ve çiçekçilik hakkında sekiz yazmanın bir araya getirildiği Şükûfenâme, konu etrafında oluşan literatürün arşivlerde kalmış yüzünü ortaya koyuyor. Böylece Şükûfenâme-i Ali Çelebi, Ubeydullah Efendi Şükûfenâmesi, Lâlezarî Mehmed Efendi Şükûfenâmesi, Şükûfenâme, Defter-i Lâlezâr-ı İstanbul, Takvimü’l-kibâr min Mi’yâri’lezhâr, Karanfil Risalesi ve Revnak-ı Bostan Osmanlı Türkçesinden günümüz Türkçesine aktarılmış hâliyle kütüphanelerde yer alıyor. Osmanlı toplum hayatında önemli bir yeri olan çiçekçiliğin kökenlerine dair temel bir kitap.
MURAT DİNÇER ÇEKİN
Zeytinburnu Belediyesi Kültür Yayınları, 2015.
Zeytinburnu Belediyesi ile Merkezefendi Geleneksel Tıp Derneği’nin ortak projesi olarak açılan Zeytinburnu Tıbbi Bitkiler Bahçesi, bünyesinde yüzlerce tıbbî bitkinin yer aldığı Türkiye’nin ilk tıbbî bitkiler bahçesi. Editörlüğünü Murat D. Çekin’in yaptığı, metinlerini Kerim Alpınar’ın yazdığı Zeytinburnu Tıbbi Bitkiler Bahçesi kitabında, bahçede yer alan tıbbî bitkilerin tanıtımı ve tedavide kullanımlarına dair detaylar yer alıyor.
MEHMED BİN ALİ
Terceme-i Cedîde fî’l-Havâssi’lMüfrede (1102/1690)
haz. Bülent Özaltay – Abdullah Köşe Merkezefendi Geleneksel Tıp Derneği Yayınları, 2006.
Terceme-i Cedîde fî’l-Havâssi’lMüfrede XVII. yüzyılda uygulanan tedavi yöntemlerinde kullanılan bitkilerin özelliklerini ve etkilerini izah ediyor. Yazmada bitkilerin isimlerinin İtalyanca, Arapça ve Türkçe karşılıklarının yer alması, bitki resimlerinin bulunması, Dioscorides, Galen, Castore Durante ve Dûnceli gibi tababet ehline atıflar yapılması eserin kıymetini arttırıyor.
Bitki Avcıları – Tarihin En Büyük Botanik Kâşiflerinin Maceraları
çev. Orhan Küçüker
Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2014.
Tarih boyunca iz sürmüş büyük botanik keşiflerini anlatan Bitki Avcıları, Mısırlıların koleksiyonlarından, keşiflerin altın çağı olan XVI. ve XIX. yüzyıllar arasındaki seyahatlere ve modern zamanların bilim insanlarının botanik gezilerine kadar bitkilerin insan yaşamıyla kesiştiği yerleri dikkate alıyor. KEW Londra Kraliyet Botanik Bahçesi arşivinden alınmış çizim, belge ve kaynak metinlerle desteklenen kitap, tam bir kaynak kitap görevi üstleniyor
Türk Süsleme Sanatçılar Müzehhipler–1
İşaret Yayınları, 2007.
Türk Süsleme Sanatları–2
İşaret Yayınları, 2010.
Ustası ve Çırağiyle Hezargradlı Zade Ahmed Ataullah
Tege Laboratuvarı Yayınları, 1955.
“Fatih Devri Saray Nakkaşhanesi ve Baba Nakkaş Çalışmaları”
İstanbul Risaleleri içinde, İBB Kültür A.Ş. Yayınları, 2015, c. IV, s. 225-308.
“İstanbul ve Boğaziçi Ressamı Ali Rıza Bey”
İstanbul Risaleleri içinde, İBB Kültür A.Ş. Yayınları, 2015, c. I, s. 17-25
“Müzehhip Karamemi Hayatı ve Eserleri”
İstanbul Risaleleri içinde, İBB Kültür A.Ş. Yayınları, 2015, c. II, s. 269-316.
Toroslu Kitaplığı, 2004.
ALPER ÇEKER (ED.)
İBB Kültür A.Ş. Yayınları, 2008.
İlke Kitap, 2016.
Türk Çiçek Kültürü Üzerine Bir Deneme
Ötüken Yayınları, 1992.
Türk Çiçek Kültürü Üzerine Cevat Rüştü’den Bir Güldeste
haz. Nâzım H. Polat
Ötüken Yayınları, 2015.
Saray Porselenlerinden İzler
İstanbul: Millî Saraylar Daire Başkanlığı, 2007
18. Yüzyılda Lâle
haz. Uğur Derman
Kubbealtı Yayınları, 2006.
F. ÇİÇEK DERMAN
Kubbealtı Yayınları, 2013.
Sadberk Hanım Müzesi Yayınları, 2016.
çev. Elif Gökteke
Yapı Kredi Yayınları, 2015.
Lâle–Doğada, Tarihte, Sanatta
Yapı Kredi Yayınları, 2013.
Levnî – Nakış, Şiir, Renk
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 1999.
GÜLBÜN MESERA, SEMİH İRTEŞ
Türk Tezyînî Sanatlarında A. Süheyl Ünver ve Yeni Terkipler
Ali Üsküdârî -Tezhip ve Ruganî Üstâdı, Çiçek Ressamı
Kubbealtı Yayınları, 2008.
Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 1988.
HANS SARKOWICZ (DER.)
çev. Ersel Kayaoğlu
Dost Kitabevi Yayınları, 2003.
Tübitak Popüler Bilim Kitapları, 1996.
Çatma & Kemha – Osmanlı İpek Dokumaları
Sadberk Hanım Müzesi Yayınları, 2007.
HÜLYA BİLGİ, İDİL ZANBAK
El Emeği Göz Nuru–Sadberk Hanım Müzesi Koleksiyonundan Osmanlı İşlemeler
Sadberk Hanım Müzesi Yayınları, 2012.
İNCİ A. BİROL
Klasik Devir Tezyînî Sanatlarında Desen Tasarımı
İNCİ A. BİROL ÇİÇEK DERMAN
Kubbealtı Yayınları, 1991.
Türk Motifleri ve İşlemeleri
Gonca Yayınevi, 1982
JEAN-MARIE PELT, MARCEL MAZOYER, THÉODORE MONOD, JACQUES GİRARDON
çev. Nedret Tanyolaç
Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2002.
çev. Canan Sılay
İstanbul: Sadberk Hanım Müzesi Yayınları, 1995.
JOHN CARSWELL ARA ALTUN GÖNÜL ÖNEY
İznik, Kütahya, Çanakkale
İstanbul: Sadberk Hanım Müzesi Yayınları, 1991.
M. KENAN KAYA, YAŞAR YILMAZ, SARA BOYNAK, VAHİDE GEZGÖR
Millî Saraylar Koleksiyonu’nda Hereke İpekli Halı ve Dokumaları
İstanbul: Millî Saraylar Daire Başkanlığı, 1999.
M. SADREDDİN ÖZÇİMİ
Konya: Konya Valiliği İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, 2009.
MARK J. PLOTKİN
Doğada İlâç Arayışı Doğadaki Tedavi Sırlarının Peşinde
çev. Belkıs Dişbudak
İstanbul: Türkiye Çevre Vakfı Yayınları, 2004
MEHMET SAKINÇ (HAZ.)
İstanbul Saint Joseph Lisesi Tarihi Bitki Koleksiyonu
İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2 cilt, 2013.
çev. Sevin Okyay.
Domingo Yayınları, 2011.
haz. Orhan Küçüker
Büke Yayıncılık, 2004.
2016 (Muhibbî Dîvânı’nın tıpkı basımı ile birlikte yayın)
ÖNDER KÜÇÜKERMAN, NEDRET BAYRAKTAR, SEMRA KARAKAŞLI
Millî Saraylar Koleksiyonu’nda Yıldız Porseleni
Millî Saraylar Daire Başkanlığı, 1998.
Lale Yayıncılık, 2015.
Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 1991.
Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 1988
(1300 – 1453)
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 2002.
Yorum Sanat ve Yayıncılık, 2005.
Osmanlı Mimarisi’nde Süsleme
Klasik Devir (1300 – 1453)
T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları, 1979.
Yorum Sanat ve Yayıncılık, 2007.
ZEYNEP MERÂL ŞENGÜL
Süsleme Sanatı 100 Türk Motifi
Geçit Kitabevi, 1990.
F. BANU MAHİR
TDV İslâm Ansiklopedisi (DİA), Türkiye Diyanet Vakfı, c. XXX, s. 118-123.
TDV İslâm Ansiklopedisi (DİA), Türkiye Diyanet Vakfı, c. XXVII, s. 81.
“Tezhip (Tezhip Sanatında Üslûplar ve Sanatkârları)”,
TDV İslâm Ansiklopedisi (DİA), Türkiye Diyanet Vakfı, c. XLI, s. 65-68.
TDV İslâm Ansiklopedisi (DİA), Türkiye Diyanet Vakfı, c. XXIV, s. 362-363.
“Tezhip (Tezhip Sanatının Kullanım Alanları)”
TDV İslâm Ansiklopedisi (DİA), Türkiye Diyanet Vakfı, c. XLI, s. 63-65.
TDV İslâm Ansiklopedisi (DİA), Türkiye Diyanet Vakfı, c. XLI, s. 61-62.
TDV İslâm Ansiklopedisi (DİA), Türkiye Diyanet Vakfı, c. XXXIX, s. 258-259
TDV İslâm Ansiklopedisi (DİA), Türkiye Diyanet Vakfı, c. XLI, s. 336-339.
TDV İslâm Ansiklopedisi (DİA), Türkiye Diyanet Vakfı, c. XXVII, s. 154-155.
TURHAN BAYTOP CEMAL KURNAZ
TDV İslâm Ansiklopedisi (DİA), Türkiye Diyanet Vakfı, c. XXVII, s. 79-81.