Milli Mücadele’nin gücü: Amasya Protokolü 100. Yaşında
22 Ekim 1919 tarihinde İstanbul Hükümeti ile Heyet-i Temsiliye arasında Amasya Protokolü imzalandı.
Milli Mücadele Anadaolu’da devam ederken Mustafa Kemal ile Damat Ferit Hükümeti arasında ilişkiler gerildi. Sivas Kongresi’nin ardından, Heyet-i Temsiliye’nin meşru sayacağı bir hükümet kuruluncaya kadar Anadolu ile İstanbul arasındaki her türlü ilişki kesildi. Ekim ayında Damat Ferit hükümetinin istifa etmesinin ardından kurulan Ali Rıza Paşa Hükümeti, Heyet-i Temsiliye ile görüşme yapmak için harekete geçti.
Mustafa Kemal Paşa’nın başkanlık ettiği Temsil Heyeti ve İstanbul Hükümetini temsilen Bahriye Nazırı Salih Paşa başkanlığına bir heyet Amasya’da görüşmelere başladı.
Amasya görüşmelerinin temel amaçları; İstanbul Hükümeti ve Anadolu’daki Heyet-i Temsiliye’nin yönetimde fiilen meydana getirdiği ikiliği sonlandırmak ve İstanbul Hükümeti’ni mümkün olduğunca Milli Mücadele’ye çekmekti. Bu amaçlarla yapılan müzakereler 2 gün sürdü ve 22 Ekim günü bir bildiri yayımlandı
İmzalanan protokole göre,
Türk vilayetleri düşmana terk olunmayacak, hiçbir biçimde manda ve himaye kabul edilmeyecek, Türk vatanının bütünlüğü ve bağımsızlığı korunacaktı.
Azınlıklara siyasi egemenliği ve sosyal dengeyi bozacak ayrıcalıklar tanınmayacaktı.
Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti, İstanbul Hükümeti tarafından resmen tanınacaktı.
İtilaf Devletleri ile yapılacak olan barış görüşmelerinde Heyet-i Temsiliye’den de bir temsilci bulunacaktı
Osmanlı Mebusan Meclisi’nin İstanbul’da toplanmasının güvenlik bakımından uygun olmadığı için meclis İstanbul dışında toplanacaktı.
Son madde, anayasaya aykırı olacağı gerekçesiyle İstanbul Hükümeti tarafından kabul edilmedi.
Amasya Protokolü’nün imzalanmasıyla Anadolu hareketi, İstanbul Hükümetine karşı siyasal bir başarı kazandı.
Böylece Milli Mücadele hareketi güçlenerek daha disiplinli ve daha etkili bir mücadele imkanına sahip oldu.
Amasya Protokolü’nün 100. Yıldönümü nedeniyle 22 Ekim 2019 günü (bugün) Saraydüzü Kışla Binası Milli Mücadele ve Kongre Merkezinde Amasya Protokolü konu alan “Amasya Görüşmeleri ve Önemi” konulu konferans düzenlenecek.
Amasya valiliğince organize edilen konferansa konuşmacı olarak Prof. Dr. Önder Duman ve Dr. Mehmet Aydın katılacak.