Platon’un demokrasiye bakışı nasıldır?
Yazar Ahmet Ergün 12 ay önce 11 ay önce
10 Paylaşım, 33 puan
Platon'un Demokrasiye Olan Bakışı
Platon, aristokrat bir ailenin geleneği dışında umutlarının peşinden giden ve Sokrates’in öğrencisi olan, o dönem demokrasiye karşı devrim yapmaya çalışan Oligarşi Partisi lideri Kritias’ın kuzeni Atina’lı bir filozoftur. Platon birçok yönden eleştirilse de en çok etki yaratan filozoflar arasında yer alır; ondan sonra gelen Hristiyanlık ve Yeni Platonculuk akımı onun temel fikirleri doğrultusunda şekillenir. Dediğimiz gibi Sokrates’in öğrencisi olan Platon ondan çok etkilenmiştir. Platon Sokrates için “şimdiye kadar tanıdığım insanlar arasında en bilge en doğru kişidir.”der. Sokrates’in ölümü ve o dönem yaşananlar onu derinden etkilemiştir. Çünkü Sokrates’in ölümünü isteyenlerden birkaçı o dönem ki demokratların fikir önderleri Anitos ve Meletos bile onun öldürülmesi gerektiğini düşünmüşlerdi, belki de Platon’un demokrasiden nefret etme sebebinin altında bu acı yatıyordur. Tabii ki de Platon’un yaşadığı ve gözlemlediği olayları basit ve temelsiz duygu yoğunluğuyla açıklamaya çalıştığını düşünmek yanlış olur.
Platon’un Siyasi Fikirleri
Platon siyasi fikirlerini temellendirirken insanların en mutlu olacağı sistem üzerine kafa yormuştur. Meşhur Devlet kitabında da bu ütopyayı anlatır. Platon demokrasinin yarattığı eşitlik, yönetimin seçilmesinde söz hakkı alınmasına ve yönetimde yer alma fikrine karşı çıkmaz. Fakat demokrasinin ortaya çıkmasına neden olan aşırı uçluluğun günün birinde onu da yıkılmaya mahkum edeceğini düşünür. Merak etmeyin o aşırılığın ne olduğunu anlatacağım. Öncelikle unutmamak gerekir ki Platon yunan toplumunun geçirdiği siyasi süreçleri iyi bilen biridir.(krallık,oligarşi,tiranlık,demokrasi) Bu siyasi süreçleri şöyle yorumlar: Aristokrasi İktidar çevresini olabildiğince daraltarak aşırılığa kaçar ve yıkar, oligarşi de elindeki zenginliği daha da artırmak gibi doyumsuz bir amaç yürüttüğü için o da aşırılığa kaçar ve yıkılır, demokrasi bu aşırılıklara karşı yoksulların zayıflayan sistemi ele geçirmesiyle ortaya çıkar.
Demokraside de aşırılığa kaçılabilir çünkü halk en erdemli ve en bilge insanı seçecek donanıma, birikime ve erdeme sahip değildir. Mesela o kadar filozof, sanatçı, bilim insanı yetiştirmelerine rağmen alman halkı demokrasi yoluyla Hitler’i seçmiştir. Hitler hiçbir erdem ve iyi niyet belirtisi göstermemesine rağmen etkin hitabını halkı etkilemek için kullanıp sonunda demokratik yollarla yönetimde söz hakkı almaya hak kazanmıştır. O müthiş alman kültürüne Hitler’in demokrasiyi ve halkı kullanarak verdiği zararı burada anlatmama gerek yok.
Platon alman halkı için değil ama demokrasinin aşırılığında doğabilecek bu gibi olaylar için şöyle der: Halka gelince, anlayıştan yoksundur. Sadece yöneticilerinin, akıllarına esip de onlara söyledikleri şeyleri tekrarlamakla yetinirler. Platon’un genel düşüncesini şöyle bir örnekle açıklayayım. Biri hastalandığında onu iyileştirmek için bir karar vermek gerekiyorsa bu kararı iyi bir hitap ve vaatler sunan kişiyle değil bu işi gerçekten bilen bir doktorun seçilmesiyle verebiliriz. Ancak insanlar tıp bilgisi eksik olduğu için kimin iyi doktor olduğunu anlayacak düzeyde değillerdir ve kararlarını onları ikna edecek kişi lehine kullanırlar. Halkı etkileyen bir hatip, toplumu yönetecek bir politikacı ya da hastayı iyileştirecek iyi bir doktor olacak diye bir kaide yoktur.
Özetle Platon demokrasinin de doğurabileceği bu aşırılıklara karşı Devlet kitabında (demokrasiden uzak hatta ilk “komünizm” yapıtı sayılabilecek bir eserdir gerçi Platon bunun insanların algısından farklı bir aristokrasi kelimesi ile karşılanabileceğini söyler ama burda ona değinmeyecem) insanları yönetecek kişinin, halkın seçtiği hitap gücü yüksek, kötü niyetli kişiler değilde belli sınavlardan kendi çabasıyla geçerek halkın çıkarını gözeten bilge ve erdem sahibi filozof-kral olması gerektiğini savunur.
Platon şu an yaşasaydı aynı şeyleri düşünür müydü? Ya da siz de Platon gibi mi düşünüyorsunuz?
Demokrasi, Platon, Yeni Platonculuk