Prezidentiň çagyryşlary netije berenok
Oktıabr 04, 2010
Ähli möhüm işler prezidentiň “ak patasyna” bagly bolup durıar
Türkmenistanda syıasy partiıalary döretmek meselesini prezident Berdimuhamedow birnäçe gezek gozgapdy. İöne bu meseläni gozgamaga diňe prezidentiň haky bar ıaly görünıär.
Şeıle çagyryş bilen başga biri Türkmenistanda çykyş etse, onuň başyna nämeleriň geljegi belli däl. Soňky metbugat konferensiıasynda hem prezident ıene bir gezek çakylyk görnüşinde syıasy partiıalary döretmäge rugsat berilıändigini gaıtalady.
Dogrusy, bu gezek berilıän «rugsadyň» şertleri birneme timarlanan röwüşde taslanypdyr. Birinjiden, belki-de, iň esasysy G.Berdimuhamedowyň «oppozision partiıalar» diıen sözi agzamanlygydyr.
Bu, görnüşine görä, tötänlik däl, sebäbi bu «rugsadyň» astynda tükeniksiz köp syıasy partiıalary ıasabermeli. Olar prezidenti hem häzirki režimi goldasa bolany. Öz ideıalaryny öňe sürjek oppozision partiıalara ıol bermek başgaça, çylşyrymly mesele. Sebäbi olar döwlet baştutany bilen konkurensiıa, bäsdeşlige girmek meılini başdan göz öňünde tutıarlar. Bu bolsa prezidenti tankytlamakdanam has elhenç, hatarly ıagdaı bolup durıar.
Prezident syıasy bäsdeş islärmi?
Türkmen prezidenti prinsipde özüne syıasy bäsdeşleriň döremegini islemese gerek. Häzirki režim prezident häkimiıetiniň ähli kararlaryna tutuş jemgyıetiň gep-gürrüňsiz we doly tabyn bolmagyny göz öňünde tutıar. İokary häkimiıetiň döwlet apparaty, güıç ulanyjy gurluşlaryň ählisi alternatiw pikire çydam edip bilmezler.
Metbugat konferensiıasynda prezident hemme zatdan ozal real hakykat bilen gapma-garşylykdadygyny ıaňzytdy. Ol bir tarapdan Türkmenistanyň konstitusiıasynyň milletine, syıasy ynanjyna, haısy partiıa degişlidigine garamazdan, graždanlaryň hukuklaryny we azatlyklaryny kepillendirıändigini nygtady. Emma hakykatda welin, häkimiıet apparaty ozaly bilen tutuş häkimiıetiň özi üçin kepil döredıän güıç bolup çykıar. Jemgyıetiň galan bölegi dürli hili kepili diňe häkimiıetiň özünden almaly.
Aıdaly, prezident oppozision partiıalar däl-de, özüniň agzaışy ıaly syıasy partiıalary döretmäge rugsat berdi, ol birgiden çäklendirmeler hem şertler bilen döredilmeli diıeli. Onda näme üçin jemgyıetde hiç hili hereket, janlanma ıok? Näme üçin hiç hili initsiatiwa, teklip ıok? Belki, bu çagyryşlaryň hem rugsatlaryň hiç birine hiç kim ynanıan däldir?!
Ähliumumy gorky belasy…
Belki, şol çäklendirmeleriň içinde berilmegi mümkin jezanyň we gazaply ar almalaryň howpy hem eııäm bar bolmagy mümkin. Şeıle partiıalaryň işine güıç ulanyjy gurluşlaryň berkden-berk kontrollyk etjekdigine ıurtda köpler ynanıar.
Şeıle partiıalaryň islendik hereketine halka garşy, terrorçy partiıa hökmünde baha berilmegi hem bolup biljek zat. Şeıle ıagdaıda hiç kimiň öz başyny we şirin janyny döwlet sistemasynyň dannawsyz ar alyjy gylyjynyň aşagynda goıasy gelmez.
Metbugat konferensiıasynda hut prezidentiň özüniň köppartiıalylyk hakda gürrüň edendiginiň hiç kime delalaty degmez. Ol “İurduň Baş kanuny syıasy partiıalaryň öz kandidatlaryny saılawlara hödürlemegini, teklip etmegini göz öňünde tutıar” diıdi. Türkmen hakykatynda bolsa bu hukugyň barlygy däl-de, şol hukukdan durmuşda peıdalanmak meselesi iň uly meseleleriň biri bolup durıar.
Türkmenistanda kagyz ıüzünde galıan kanunlar juda köp. Şol hukuklardan ıurtda näme üçin aşa az sanly adamlar peıdalanyp bilıärler diıen soragy bütin dünıä bermeli bolıar. Belki, režimiň özi operatiw ıagdaıda şol hukuklaryň öňüne böwet basıandyr?
Belki, ahyrsoňy, bu çagyryşlaryň hiç hili netije bermejegine, ıurt boıunça perman esasynda hakyky syıasy partiıalary döredip bolmajagyna bir gün prezidentiň düşünmegem ahmal.
Döwletiň munuň ıaly oıunlaryna, hokgalaryna halk indi öwrenişmeli däl. Sebäbi çynlakaı işiň pyrryldaga aılanmagynyň mümkindigini hemmeler bilıär. Şeıle ıagdaıda dörediljek syıasy partiıalaryň jübi partiıalary we prezident apparatynyň dowamy boljdakdygy hemmelere öňündenem düşnükli. Beıle partiıalar, aňry gitse, ıokary häkimiıetiň daşky sypatyny bezeıän ıene bir dekorasiıa bolup hyzmat eder.