Nesillerin devamı için bir erkek yeter!
İngiliz bilim insanları embriyondan alınan kök hücreyi kullanarak laboratuvar tüpünde sperm üretmeyi başardı. Bu tek embriyon kullanılarak sınırsız sperm kaynağı olacak kök hücre dizini oluşturulabiliyor, yeni üretim için tekrar bir erkeğe gerek olmuyor
LONDRA - Üreme konusunda çığır açıcı bir gelişmeye imza atıldı. İngiliz bilim insanları, ilk kez ‘tüp sperm’ üretmeyi başardı. Sıradışı gelişme, kısırlık sorunu yaşayan erkeklerin kendi biyolojik çocuklarını dünyaya getirebilmesinin önünü açabilecek. Araştırma kapsamında, beş günlük erkek embriyondan alınan kök hücreler kullanılarak test tüpünde sperm üretildi. Gelişme, işlemin güvenli olup olmadığını tartışmaya açmasının yanı sıra erkeklerin gelecekteki rolünü tehdit etmesi gibi önemli bir konuda etik tartışmaları gündeme getiriyor.
Buluş, teoride şu anlama geliyor: Tek bir erkek embriyon, saklandığı zaman sınırsız bir sperm kaynağı olacak kök hücre dizini oluşturma imkânı sunabiliyor. Kök hücre dizini kurulduktan sonra da yeniden üretim için erkeğe ihtiyaç kalmıyor. Araştırma üzerine bir sunum yapan Newcastle Üniversitesi ve NorthEast England Kök Hücre Enstitüsü’nden, Prof. Karim Nayernia başkanlığındaki ekip, keşfin ‘erkeğin sonu’ anlamına gelip gelmediği sorusunu da gündeme getirmiş oldu.
Araştırmayı yapan uzmanlar, spermin oluşturulması için gerekli olan kök hücrenin, bir Y kromozomu içeren erkek bir embriyondan elde edilebileceğini, dolayısıyla en azından bir erkeğe ihtiyaç olacağını söylüyor. Ancak yine de bu konunun tartışılması ve yasayla kesinleştirilmesi gerektiği kanısındalar. Çünkü çalışma bir şekilde ilerletildiği takdirde, muhafaza edilmiş embriyonik kök hücre dizininden sperm elde etmek de mümkün olacak.
‘Jurassic Park senaryosu’
Nayernia, ‘in-vitro derived (IVD) sperm’ adı verilen spermin bir kısırlık tedavisi olarak kullanılıp kullanılamayacağını görebilmek için daha fazla araştırmaya ihtiyaç duyulduğunu belirtiyor. Prof. Nayernia, IVD sperm yönteminin kanser tedavisi kapsamında kemoterapi gördükten sonra kısır olan erkeklere de yardımcı olabileceğine dikkat çekti. Uzmanlar bu tedavinin uygulanmaya başlaması için en az 10 yıl geçmesi gerektiğini ancak yine de lisans alınmasını sağlayacak yasal düzenlemenin kısa sürede yapılması gerektiğini vurguluyor.
Nayernia’nın dikkat çektiği ve bilimkurgu meraklılarını cezbedecek başka bir nokta daha var ki kendisi bunu ‘Jurassic Park senaryosu’ olarak nitelendiriyor: Teknik, yıllar önce ölmüş erkeklerden alınacak deri hücreleri kullanılarak da uygulanma potansiyeli taşıyor. Böylece dünyayı çoktan terk etmiş erkekler, ‘yattıkları yerden’ baba olabilir.
Prof. Nayernia, “Bu, Jurassic Park senaryosu. Bu teori mümkün olabilir ancak üreme sadece biyolojik bir süreç değildir. Ayrıca teoride erkeği süreçten muaf tutmak da mümkün olabilir ancak bu, aynı şekillere sahip bir nüfus yaratmak anlamına gelecektir. Çünkü tek kök hücre dizininden elde edeceğiniz spermlerle dünyaya gelecek insanlar aynı erkekten gelen genetik orijine sahip olacaktır. Kişisel olarak, üremenin sadece biyolojik bir süreç olarak görmüyorum. Duygusal, psikolojik, sosyal ve etik boyutlar da var. Biz de bu araştırmayı kısır erkeklere yardım etmek için yaptık, üreme sürecinin değişmesi için değil!” diyor.
‘Gerçek sperm özelliği taşımaz’
Ekip aynı şekilde, dişi XX kromozomlarıyla hücre geliştirmeye de çalıştı ancak spermin ilk aşamasının ötesine geçilemedi. Spermin olgunlaşması için bir Y kromozomundan genlere ihtiyaç duyulduğu noktasında kesinleşildi.
Stem Cells and Development adlı tıp dergisinde yer alan çalışma, genetik hastalıkların nasıl aktarıldığına dair de bilgi verebilecek. Prof. Nayernia, üç sene önce de Almanya’daki Göttingen Üniversitesi’nde ekibiyle embriyonik fare kök hücresinden canlı sperm üreten ilk kişi olmuştu. Bu spermlerle yedi fare dünyaya gelmiş, ancak bebek fareler dünyaya geldikten kısa bir süre sonra ölmüştü.
Öte yandan, çalışmayı duyan bilim insanları şüphelerini dile getirmeye başladı. Sheffield Üniversitesi’nden Dr. Allen Pacey, “20 yıllık deneyime sahip bir sperm biyoloğu olarak, Prof. Nayernia ve ekibinin sunumunda bahsedilen bu hücrelerin tam olarak ‘spermatozoa’ (sperm hücreleri) olarak tanımlanabileceği konusunda ikna olmadım. Burada bahsedilen hücrelerin, spermde görülen bazı ayırt edici genetik özelliklere ve moleküler işaretlere sahip olsa da, insan sperminde olan spesifik hücresel morfoloji ve fonksiyonlarından bahsedilmiyor” diyerek itirazını dile getiriyor.
Cambridge Üniversitesi’nden fizyoloji ve üreme uzmanı Prof. Azim Surani ise, “Laboratuvarda üretilen bu tip sperm benzeri hücreler gerçek sperm hücrelerinden çok uzaktır” diyor. Ulusal Medikal Araştırmalar Enstitüsü’nden Prof. Robin Lovell Badge da akademik eleştirilere katılıyor ancak ekliyor: “Tüm bu eksiklere rağmen araştırmacılar embriyonik kök hücrelerinden tüpte sperm elde etmede bir gelişme kat etmişlerdir. Bu çok önemli bir araştırma olabilir ve nihai olarak, henüz kesin olmasa da, kısırlık tedavisi için önem taşımaktadır.” (The Independent, The Daily Mail, afp)
Uygulama için en az 10 yıl var
* Testlerde sperm üretmek 10 hafta sürdü. Üretilen spermler iki hafta muhafaza edilebiliyor.
* Deneyde beş günlük bir erkek embriyondan alınan kök hücreler kullanılarak sperm üretildi.
* Tek bir erkek embriyon, saklandığı zaman sınırsız sperm kaynağı olacak şekilde kök hücre dizini oluşturabiliyor.
* Teknik ilerlediği takdirde muhafaza edilmiş embriyonik kök hücre dizininden sperm elde etmek mümkün olacak.
* IVD sperm adı verilen yeni yöntemin kısırlık tedavisinde uygulanmaya başlamasına en az 10 yıl var.
* Sağlıklı bir erkek günde 70’le 150 milyon arasında sperm üretiyor.
* Bir çay kaşığı 200-500 milyon sperm alabiliyor.