BOİ TÄRET (GUSUL) :: YSLAMY ÖWRENIŞ SAHYPASY
« IKINJI BÖLÜM YBADAT » BOİ TÄRET (GUSUL)
Gusul (boı täreti) bedeniň her bir tarapyny ıuwmak, suwa düşmek diımekdir. Muňa “taharet-i kübra=uly tämizlik, boıdan-başa arassaçylyk” we bu arassaçylygyň berjaı edilmegini ıüze çykarıan ıagdaılara hem “hades-i ekber=uly hapaçylyk,boıdan-başa kirlilik” diıilıär.
Boı täretini emele getirıän ıagdaılar
Boı täretini emele getirıän ıagdaılar şulardyr:
1. Ellemek, seretmek, oılanmak we berjaı etmek (düışüňde jynsy gatnaşykda bolmak) şerti bilen jynsy islegiň höwes edilmegi bilen emele gelen döl suwuklygynyň daşary çykmagy we kämillik ıaşynda bolan erkek we aıalyň jynsy gatnaşyk etmekligine degişli ıagdaılar jünüpligi (hökmany arassalanmak düzgüni) emele getirıän ıagdaılarynda suwa düşüp arassalanmak parz bolar.
Jynsy gatnaşykda bolan erkek we aıal (bu gatnaşyk az ıa-da kän bolmaklygyna garamazdan) döl suwuklygy gelmedik halatynda-da olaryň ikisi hem doly arassalanmaklyga, suwa düşmeklige, boıdan-başa ıuwunmaklyga mejburdyr. Döl suwuklygy joşup gelıän we ten gatnaşygynyň jyns organy bilen daşary çykıan goıy ak reňkli bir suwuklykdyr.
Düışünde ıüze çykan ıa-da jynsy gatnaşykda bolan adam peşew etmezden ıa-da ep-esli ıöremezden hatda uklaman suwa düşenden soňra hem özünden döl suwuklygynyň galan mukdary çyksa, onda ıene gaıtadan boıdan-başa suwa düşmekligi zerurdyr.
Peşew edeninden ıa-da ep-esli ıöräninden, şeıle hem ıatyp turanyndan soňra ıuwnan ıagdaıynda galan suwuklygyň çykmaklygy sebäpli gaıtadan ıuwunmaklygy zerur däldir.
Bir adam ukudan turanynda, düışünde jynsy gatnaşykda bolandygyny ıatlasa we endamynda hem öl yzyny, suwuklygyň yzyny görse, onda onuň boı täret almagy,suwa düşmegi hökmanydyr.Ukudan turup, düışünde jynsy gatnaşykda bolandygyny ıadyna düşmeıän adam hem üstünde öl görse, ıene boı täret almaklygy zerurdyr. Eger üstünde nem,öl bolmasa, onda ıuwunmaklygy hökman däldir.
Täzelikde musulman bolan adamyň (jünüp bolsa) boı täret almaklygy parzdyr. Aıbaşy ıa-da göwreli wagtynda musulman bolan bir aıalyň-da aıbaşy ıa-da göwrelilik ıagdaılary gutarıança boı täret almaklygy zerurdyr.
Mezi: jyns organyndan jynsy gatnaşyksyz çykan açyk ak reňkli bir suwuklykdyr.
Aıal-gyz bilen oınaşmaklyk wagtynda jyns organyndan öz-özünden geler we ynsan köplenç onuň ıüze çykanyny hem duımaz. Meziň gelmekligi boı täreti talap etmez, ıöne ol täreti bozar.
Wedi: Peşewiň yzyndan jyns organyndan çykan goıy we bulanyk bir suwuklykdyr. Wediniň çykmagy sebäpli boı täret talap edilmez.
2. Aıbaşy ganynyň kesilen wagty.
Her aıda belli wagtlarda aıal-gyzlarda aıbaşy ıagdaıynyň gutaran wagtynda boı täret alynmalydyr.
3.Dogum wagtyndaky gan kesilende. Çaga dogran aıallarda göwrelilik ıagdaıynyň gutaranynda boı täret almaklary parzdyr.
Boı täretiniň parzlary
Boı täretiniň parzlary üç sanydyr:
1. Agzyňa suw alyp, bokurdaga çenli çaıkamak,
2. Burnuňa suw çekip, oňat ıuwup arassalamak,
3. Tutuşlygyna, gury ıer goıman, doly suwa düşüp ıuwunmak.
Boı täretinde suwy saçlaryň düıbüne, sakal, murtdur gaşlaryň aşagyna çenli ıetirmeli, göbek boşlugy we gulaklaryň içki bölegi-de ıuwulmaly. Gulakhalka deşiklerine-de suwuň barmagyny üpjün etmeli, eger bar bolsa,onda gulakhalkany ıerinden oınatmaly, gulakhalka bolmasa, onuň deşiklerine-de suw barar ıaly etmeli. Gulakhalka deşigine çöp sokmaly däl. Barmaklarda gysby bolan ıüzügiň hem oınadylyp aşagy ıuwulmalydyr.
Dişleriň arasynda galan et ownuklary çykarylyp, dişleriň arasy arassalanmalydyr. Endama ıapyşan we suwuň geçmegine päsgel berıän zatlar aırylmalydyr.
Boı täretiniň sünnetleri
1.“Bismilla” bilen başlamak.
2. Boı tärete ıörite niıet etmek.
3. “Bismilla” bilen niıeti boı täretden öň, elleriňi ıuwıan wagtyň aıtmak.
4. Elleriňi ıuwmak we bedeniň haısy hem bolsa bir ıerinde hapadyr kir bar bolsa, ilki bilen olary arassalamak.
5. Uıat (edep) ıerleriňi hapa bolmasa-da ıuwmak.
6. Boı täretden öň täret kylmak.
7. Täretde (ıuwlan ıerde suw birikıän bolsa), onda aıaklaryň ıuwulmagyny yza goımak, suw birikmeıän bolsa, onda aıaklaryňy hem ıuwmak.
8.Iıniňe üç gezek suw almak we her sapar alanyňda endamyň hemme ıerine ıetirmek.
9. Suw almaga başyňdan (depäňden) başlamak, soňra sag egniňe, onuň yzyndan çep egniňe almak.
10. Suwy ilki sapar dökeniňde endamyňy owkalamak.
11. Boı täretde suwy isrip etmezlik, juda az ulanmazlyk (isrip meselesi akar suwy ulanmak üçin degişli däldir).
12. Suwa düşeniňden soňra, endamyňy (polotensa) ıa-da şoňa meňzeş mata-marlyk bilen süpürmek.
13. Hiç kimiň görmejek ıerinde suwa düşmek.
Boı täretiň edepleri
Täretdäki edep, düzgün-nyzam bolan zatlar boı täretde hem edeplilik hasaplanylıar. İöne boı täretde kybla tarapa öwrülmeli däldir. (uıat ıerleri örtüli bolsa onda zyıany ıokdur).
Boı täretiň mekrulary
Täretde mekru bolan zatlar boı täretde-de mekrudyr. Köp mukdarda doga okamak hem mekrudyr.
Boı täret şeıle berjaı edilıär
Ilki bilen “Bissimillany” okamaly “Kir-kimirdir hapaçylykdan arassalanmak üçin suwa düşmekligi niıet etdim” diılip niıet etmeli. Elleriňi bileklere çenli ıuwanyňdan soňra bedeniň haısy ıerinde kir-kimir, hapa bar bolsa, şolar arassalanmaly, soňra uıat ıerler ıuwulmaly.
Ondan soňra ıokarda beıan edişimiz ıaly, namaz täreti ıaly täret alynmaly.
Täret gutaranyndan soňra ilki, başyňa, depäňe, soňra sag egniňe,onuň yzyndan hem çep egne her birine üç sapardan suw guıulyp, endamyňy oňat ıuwmaly. Her bir gezek suw guıulanynda, suw bedeniň hemme ıerine ıeter ıaly owkalamaly. Iňňän ujy ıaly hem gury bir ıer galdyrmaly däldir, şeıdip bütin bedeniň her bir tarapyny üç gezek oňatja ıuwmaly.
İuwnan wagyňda suwy saçlaryň düıbüne, sakgaldyr murtuň we gaşlaryň aşaklaryna, göbek boşlugyna, gulaklaryň içki böleklerine we gulak halka deşiklerine çenli ıetmelidir.
Barmaklardaky dar bolan ıüzükler ıerinden oınadylyp, onuň aşaklary ıuwulmaly. Endama ıapyşan we suwuň bedene barmagyna päsgelçilik bolanıan zatlar ıuwlup aırylmaly. Dişleriň arasynda galan nahar, etdir çörek galyndylaryny arassalamaly.
Boı täret alynıarka, suwa düşülıärkä, doga okamaly däl, uıat ıerlerinň örtüli bolmasa, kybla tarapa bakmaly däl, ıerliksiz ıere geplemeli däl.
Parzlaryna, sünnetdir edeplerine oňyn bolan boı täreti şeıledir.
Boı täret almagy, suwa düşmegi zerur bolan bir adam agzyna we burnuna suw alyp oňatja ıuwanyndan soňra, akar suwa, deňizdir uly howza girip bedeniniň her tarapyny oňat öllese boı täret aldygydyr.
Boı täretiň görnüşleri
Boı täretiniň üç görnüşi bardyr:
1.Parz bolan boı täret: İokardaky görnüşde beıan edilişi ıaly;
a. Erkek we aıalyň jünüp bolmagy.
b. Aıallaryň aıbaşy ıagdaıynyň gutarmagy.
c. Çaga dogran aıallaryň çilelikleriniň tamamlanmagy bilen boı tä- ret almagy parzdyr.
2. Sünnet bolan boı täret: Boı täret etmekligiň parz ıagdaılary bolmadyk wagtynda şu aşakdaky halatlarda boı täret almak sünnetdir:
a. Juma namazy üçin,
b. Baıram namazlary üçin,
c. Hajy we Umra için yhrama gireniňde,
d. Hajylyk wezipesini ıerine ıetiren adamyň öıle wagtyndan soňra Arafatda.
Özünden gideninden soňra essine gelen adam, serhoşlukdan açylan, öli ıuwan, günäsinden toba eden, arassa wagtyndaka (öňinçä boı täret alan) musulmanlygy kabul eden, ıoldan gelen, bir jemgyıete giden, täze egin-eşik geıen, ıagmyr dogasyna çykan, Berat we Gadyr gijelerine gowuşan adamlaryň boı täretlerini etmegi hem mendupdyr.