Eıran ilat sanyny artdyrmakçy
Eıranly çagalaryň arasynda geçirilen ıerli bäsdeşlik, Waramin Paılaş
Eıran ilat sanyny artdyrmaga çalyşıar. Şunuň bilen baglylykda häzirki wagtda ıurduň parlamenti sterilizasiıa, ıagny meıletin önelgesizlige ıol açıan ıönekeı operasiıalary tussaglyk bilen jezalandyrmak we olary jenaıata öwürmek barada kanunyň taslamasyna garaıar.
Eıran öz raıatlaryny has köp çaga dogurmaga mejbur etmäge ukyply däl. Emma ol öz raıatlaryny çaga dogurmazlyk üçin operasiıa etdirmek hukugyndan mahrum edip biler.
Eıranyň baş lideri aıatolla Ali Hamenei ıurduň ilat sanyny artdyrmaga çagyrdy. Parlament bu çagyryşa jogap hökmünde önelgesiz etmek üçin wazektomiıa, salpingektomiıa ıaly hirurgiıa usullaryny jenaıata öwürıän hem-de munuň üçin 2 we 5 ıyl aralygynda türme tussaglygyny göz öňünde tutıan kanunyň taslamasyny makullady.
Kanunyň taslamasy 24-nji iıunda 207 sesiň goldamagynda we 106 sesiň garşy çykmagynda kabul edildi. Emma kanunyň ençeme maddalary kesgitsiz galıar, şol sanda kimiň jogapkärçilige çekiljegini, ıagny hirurgiıa operasiıasyny amala aşyran lukmanlaryňmy ıa-da operasiıany etdirenleriň jogapkärçilige çekiljegini takyklamaıar.
Habar berlişine görä, kanun proıekti önelgesizlik operasiıasynyň çaga dogurmazlyk üçin mümkinçilik hökmünde propagandirleıän adamlar üçin hem tussaglyk jezasyny girizer. Eıranda aıallara çagasyny aıyrtmak mejbury zerurlykdan bolaımasa, başga halatlarda eııäm gadagan edilen.
Kanunyň taslamasy Saglygy saklaıyş komitetiniň garamagyna tabşyryldy. Üstünde işlenen taslamanyň kanuna öwrülmegi üçin ol parlament tarapyndan tassyklanyp, ıurduň İokary geňeşi tarapyndan öňlanmaly.
Soňky aılaryň dowamynda Eıranyň baş lideri aıatolla Ali Hamenei ıurduň ösüşini goldamak üçin ilatyň demografiıa taıdan garramagy problemasynyň çözülmeginiň zerurdygyny birnäçe gezek nygtady. 2012-nji ıylda Hamenei Eıran yslam respublikasynyň ilat sanyna gözegçilik boıunça uzak möhletleıin syıasatyny «ıalňyş» diıip atlandyrdy we Eıranyň ilatynyň sanyny iki esse ıokarlandyryp, 150 million adama ıetirmäge çagyrdy.
Maı aıynda baş lider döwlet häkimiıetiniň üç şahasyna ıüzlenip, 14 sany meseleden ybarat programmany öňe sürdi. Dokumente laıyklykda hökümet çaga dogrulmagyny ıokarlandyrmak üçin ädimleri ätmeli, olaryň arasynda nika baglaşmaga päsgel berıän problemalary aradan aıyrmak we ıaş çatynjylara goldaw bermek ıaly meseleler göz öňünde tutulıar.
"Köp boldugyça gowy"
Şeıle-de dokumentde Günbataryň «negatiw täsirlerine» garşylyk hökmünde «yslam we eıran durmuşyny» wagyz etmegiň zerurlyklary barada gürrüň gidıär.
Bu çäreler Eıranyň ilat sanynyň artmagyny çäklendirmek boıunça 20 ıyllap alyp baran programmasy bilen bagly syıasatynda 180 gradus öwrülişigiň başlanandygyny aňladıar.
Iıun aıynyň aıagynda «Keıhan» atly konserwatiw gündelik gazetinde çap bolan makalada aıdylyşyna görä, Hamenei ilatyň san taıdan ösüşini saklamak boıunça syıasat örän tiz we netijeli amala aşdy diıip hasaplaıar we Eıranyň ilat sanynyň ösüşiniň nola golaılamagyndan howatyrlanıar. Habar berlişine görä, Eıranda ilatyň ösüş derejesi 2013-nji ıylda 1.2% bolupdyr.
Indi döwlet mediasynda çaga dogrulyş derejesini ıokarlandyrmak boıunça alnyp barylıan kampaniıa «näçe köp bolsa, şonça-da gowy» diıen şygaryň astynda geçıär. Çaga dogurmagy planlaşdyrmak boıunça döwlet programmalarynyň bıujeti çäklendirildi, prezerwatiwler üçin berlen pul kömegi ıatyryldy.
Emma täze proıekt hemmäniň göwnünden turmady. Käbir kanun çykaryjylar aıallara we erkeklere önelgesizlik operasiıasy edileni üçin jenaıat jogapkärçiliginiň girizilmeginiň berip biljek peıdasyndan zyıanynyň has köp boljagyny aıdıarlar. Sebäbi öňelgesizlik operasiıasyny etdiren eıranlylaryň sany onçakly köp däl. “Aıallaryň göwreli bolmagynyň öňüni almak boıunça usullaryň diňe üçüsi hirurgiıa operasiıasy bilen bagly” diıip, 24-nji iıunda parlamentiň maslahatynda mejlisiň deputaty Mehti Dawatgari aıtdy. “Biz kanuny diňe şol 3% üçin kabul edıäris. Bu bolsa şeıle operasiıalaryň hususy klinikalarda ıa-da gizlin kärhanalarda edilmegine getirer” diıip, Dawatgari sözüniň üstüni ıetirdi.
Ol 2012-nji ıylda göwreli bolmagyň öňüni almak boıunça serişdelerden 3,5 million eıranlynyň peıdalanandygyny, olardan 100 müň adamyň hirurgiıa operasiıalaryny etdirendigini, 1.3 million adamyň ıörite dermanlary içendigini, galanlaryň bolsa başga serişdelerden peıdalanandygyny aıtdy.
Dawatgari özüniň bu kanun bilen razylaşmaıandygyny bellemek bilen, kanun proıektinde kimiň, lukmanlaryňmy ıa lukmanlara ıüz tutanlaryň jezalandyryljagynyň hem belli däldigini aıtdy. Şeıle-de ol eger bu kanun kabul edilse, onuň jenaıatçylyk we tussaglyk derejesini ıokarlandyrjakdygyny belledi we sözüniň üstüni ıetirip, “biz gamçy we türme bilen haıbat atyp, adamlary çagaly bolmaga mejbur edip bilmeris” diıdi.
24-nji iıunda parlamentiň maslahatynda deputat konserwator Ali Motahari kanun proıektini goldap çykyş etdi we Eıranda ilat sanynyň haıal ösmeginde Günbatary aıyplady.
Eıran metbugaty Motahariniň çykyşyndan “Günbatar medeniıetine eıerilmegi biz üçin problema döretdi. Ilatyň san taıdan ösüşini saklaıan ähli böwetler ıok edilmeli” diıeň sitatany çap etdi.
Motahari önelgesizlik operasiıasyny adamyň saglygyna bagly ıagdaılardan başga halatlarda “paıhassyzlyk” diıip atlandyrdy.
“Dördünji çagasyny dogran aıallaryň keselhanalarda özlerinden bidin öňelgesiz edilmegi bilen bagly ıagdaılara duş geldik” diıip, Motahari belleıär. Deputat Hamidreza Tabatabaıy muňa garşy çykyş edip, soňky ıyllarda öňelgesizlik operasiıasyna diňe WIÇ/SPID-e, gepatite uçran adamlaryň we uly ıaşlylaryň sezewar edilendigini aıtdy.
"Gaıtam jezany azaldyň"
Metbugatda hem belli bir garşylyk bildirildi.
Hukukçy professor Mohammad Haşemi ıarym resmi ISNA agentligine beren interwıusynda agzalıan kanun proıektiniň graždanlaryň Eıranyň konstitusiıasynda göz öňünde tutulan esasy hukuklaryny bozıandygyny aıtdy.
“Öılenmegi ıa-da öılenmezligi, çagaly bolmagy ıa bolmazlygy erkin saılamak adamyň kanuny hukugydyr” diıip Haşemi hiç bir adamyň şahsy durmuşyna goşulmaly däldigini aıtdy.
“Tabnak.ir” websaıty operasiıalary ıerine ıetirıän lukmanlara jenaıatçy hökmünde garaljagyny “ajy ıaňsy” diıip atlandyrdy.
Saıtda aıdylyşyna görä, kanun proıektiniň tarapdarlary Eıranyň ykdysady we jemgyıetçilik problemalarynyň esasy sebäplerini äsgermeıärler. “Öılenıän adamlaryň sanynyň azalmagyny, aırylyşıanlaryň sanynyň köpelmegini we köp sanly ykdysady problemalary nädip görmezlige salyp bolıar” diıip, maglumatda aıdylıar.
Problema sosial ulgamlarda hem maslahat edilıär.
Eıranlylaryň biri şeıle ıazdy: “Eger-de wazektomiıa operasiıasyna derek ölüm jezasy gadagan edilen bolsa, onda Eıranyň ilaty eııäm 150 million adama ıeterdi”.
İene bir ulanyjy ilat sanyny artdyrmak barada çagyryş edıän Eıranyň lideriniň logikasyny düşnüksiz diıip atlandyrdy: “Biz ıeter-ıetmezçilik, sagdyn bolmadyk ykdysadyıet we daşky gurşawa degişli problemalara garşy göreşıäris, olar bolsa 150 million ilat barada karar çykarıarlar”.