(H)TASARRUFUN İPTALİ DAVASI ( İtiraz ve Şikayete Konu Edilmemiş Bulunan Geçici Aciz Belgesinin İçerdiği “Takdir Edilen Değerin Dosya Alacağına Yeterli Gelmediği” Yönündeki Açıklama Nedeniyle Aciz Belgesi Niteliğinde Olduğu – Davanın Reddedilemeyeceği )
• GEÇİCİ ACİZ BELGESİ ( Tasarrufun İptali Davasının Geçerli Bir Aciz Belgesinin Yokluğundan Bahisle Reddedildiği - Belgenin İlgilisince İcra Hakimliği Önünde İtiraz ve Şikayete Konu Edilmemişken Tasarrufun İptali Davasına Bakan Mahkemece Re’sen Tartışılamayacağı )
• İCRA HAKİMLİĞİ İNCELEMESİ ( Tasarrufun İptali Davasının Geçerli Bir Aciz Belgesinin Yokluğundan Bahisle Reddedildiği - Belgenin İlgilisince İcra Hakimliği Önünde İtiraz ve Şikayete Konu Edilmemişken Tasarrufun İptali Davasına Bakan Mahkemece Re’sen Tartışılamayacağı )
• DAVA ŞARTI ( Tasarrufun İptali Davasının Geçerli Bir Aciz Belgesinin Yokluğundan Bahisle Reddedildiği - İtiraz ve Şikayete Konu Edilmemiş Bulunan Geçici Aciz Belgesinin İçerdiği “Takdir Edilen Değerin Dosya Alacağına Yeterli Gelmediği” Yönündeki Açıklama Nedeniyle Aciz Belgesi Niteliğinde Olduğu )
ÖZET : Tasarrufun iptali davasında; uyuşmazlık; kesin aciz belgesi ibraz edilmemekle birlikte, bu belge yerine geçecek nitelikte bir haciz tutanağının düzenlenip düzenlenmediği; bu bağlamda eldeki davanın dayanağı takip dosyalarında düzenlenen haciz tutanaklarında borçlunun borcu karşılayacak miktarda malvarlığı olup olmadığının belirlenip belirlenmediği; sonuçta da borçlunun aciz halinin usulünce kanıtlanıp kanıtlanmadığı noktasında toplanmaktadır.
Bu belgenin yetersizliği ya da geçersizliği olgusu, ilgilisince İcra Hakimliği önünde itiraz ve şikayete konu edilmemişken; tasarrufun iptali davasına bakan mahkemece konunun re’sen ele alınıp tartışılması bu aşamada olanaklı değildir. İtiraz ve şikayete konu edilmemiş bulunan “Geçici Aciz Belgesi” içerdiği “takdir edilen değerin dosya alacağına yeterli gelmediği” yönündeki açıklama nedeniyle, yasanın açık hükmüne uygun “Aciz Belgesi” niteliğindedir ve borçlunun acz hali gerçekleşmiştir. O halde, mahkemece; davanın esasına girişilmeksizin, dava şartı olan geçerli bir aciz belgesinin yokluğundan bahisle davanın reddi isabetsizdir.
DAVA : Taraflar arasındaki "Tasarrufun İptali" davasından dolayı yapılan yargılama sonunda; Trabzon 3. Asliye Hukuk Mahkemesince davanın reddine dair verilen 26.07.2007 gün ve 2003/164 Esas, 2007/232 Karar sayılı kararın incelenmesi, davacı Banka vekili ile davalılar N. S., A. K., F. K.ve N. A. vekili tarafından istenilmesi üzerine, Yargıtay 17.Hukuk Dairesi’nin 10.05.2010 gün ve 2010/20 Esas, 2010/4399 Karar sayılı ilamı ile;
( … Davacılar vekili, davalı borçlu K. aleyhine icra takibi yaptıklarını, borcu karşılayacak malı bulunmadığını ileri sürerek borçlunun dava konusu taşınmazlardaki hisselerini, eşit oranlarda diğer davalılara satışına ilişkin tasarrufun iptaline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
Mahkemece, davalı borçlunun bir kısım taşınmazlarının haczedilmiş olduğu bu taşınmazlar satılmadan aciz halinin belirlenemeyeceği gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiş;
hüküm davacı vekili ile vekalet ücretine yönelik olarak davalılar vekilince temyiz edilmiştir.
Tasarrufun iptali davasını elinde geçici veya kesin aciz belgesi bulunan alacaklı açabilir. ( İİK.m.277 ) Bu husus, dava şartı olup, hâkim görevi gereği doğrudan gözetmek zorundadır.
Somut olayda, davacı tarafından İİK’nın 143.maddesi gereğince kesin aciz belgesi dosyaya sunulmuş değildir. Dosyaya ibraz edilen 21/10/2005 tarihli geçici aciz belgesi ise İcra Müdürlüğü tarafından düzenlenmiş olup İcra Müdürlüklerinin geçici aciz belgesi düzenleme yetkisi bulunmamakla birlikte davanın dayanağı olan 1999/940 esas sayılı takipte ve 1999/936 sayılı takipte borçlunun borcu karşılayacak miktarda malvarlığı olmadığı belirlenmiştir.
1999/936 esaslı takipte verilen rehin açığı belgesi ve 1999/940 sayılı takipte düzenlenen geçici aciz belgesinin verildiği tarihte dosya alacağının ulaştığı 3.499.057 YTL ve hacizli taşınmazların yapılan kıymet takdirleri ile haciz tutanakları ve tüm icra dosyası kapsamı da borçlunun aciz halini göstermektedir.
Hal böyle olunca mahkemece aciz halinin varlığı kabul edilerek davanın diğer şartlarının araştırılıp sonucuna göre bir karar vermek gerekirken yazılı şekilde haczi kabil mal bulunmadığına dair bir ilamın aranması ve kıymet takdirlerine göre yetersizliği açık bulunan taşınmazların satılmadığı gerekçesine dayalı olarak davanın reddine karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.
Bozma nedenine göre davalılar vekilinin temyiz itirazlarının incelenmesine şimdilik gerek görülmemiştir... ),
Gerekçesi ile davacı vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile hükmün bozulmasına, bozma nedenine göre davalılar vekilinin temyiz itirazlarının incelenmesine şimdilik yer olmadığına karar verilerek dosya yerine geri çevrilmekle yeniden yapılan yargılama sonunda; mahkemece önceki kararda direnilmiştir.
KARAR : Dava, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu ( İİK )’nun 277 ve devamı maddelerine dayalı tasarrufun iptali istemine ilişkindir.
Tasarrufun iptali davasının dinlenebilmesi için, borçlu hakkında alınmış geçici ( İİK m. 105 ) veya kesin ( İİK m. 143 ) aciz belgesinin bulunmasına gerek vardır.
“Borç Ödemeden Aciz Vesikası başlıklı 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu ( İİK )’nun 105. maddesine göre, borçlunun adresinde haczi kabil mal bulunamaması halinde, haciz tutanağı aynı Kanunun 143. maddesindeki aciz vesikası hükmünde sayılır. Ayrıca, İcra Müdürlüğünce takdir edilen kıymete göre haczi kabil malların kifayetsizliğinin anlaşıldığı hallerde de tutanak muvakkat aciz vesikası yerine geçerek alacaklıya 277. maddede yazılı hakları verir.
Haczedilen menkul ve gayrimenkuller hakkında, haczin yapıldığı mahalde haczi yapan memur tarafından bir tutanak düzenlenir. Haciz tutanağına alacaklı ve borçlunun ad ve soyadları, alacağın miktarı, haczin yapıldığı gün ve saat, haczedilen malların cins ve miktarı ile kıymetleri ve varsa üçüncü kişilerin iddiaları yazılarak haczi yapan memur tarafından imza edilir ( İİK. m.102 ). Ayrıca hazır bulunan alacaklı, varsa vekili, borçlu, yediemin ve bilirkişiler de tutanağı imza ederler. Borçlunun haczedilen malları alacağı karşılamaya yeterli olmazsa veya haczi kabil mal bulunmazsa bunlar da tutanağa yazılır ( İİK.m.102/son ). Alacaklı veya borçlu haciz sırasında hazır değilse, kendilerine tebligat yapılarak üç gün içinde tutanağı inceleyip diyecekleri varsa bildirmeleri için davet olunurlar ( İİK.m.103 ). Bu üç günlük süre, yapılan haciz işlemine karşı şikayet süresinin başlamasını sağlamak amacına yöneliktir.
Haczedilebilir hiçbir mal bulunmadığını saptayan haciz tutanağı borç ödemeden kesin aciz belgesi hükmündedir ( İİK. m. 143 ).
İcraca takdir edilen kıymete göre haczedilen malların alacağı karşılamadığı anlaşılırsa buna ilişkin haciz tutanağı da geçici aciz belgesi sayılır ( m.105/2 ).
İcra takibi sırasında verilen geçici rehin açığı belgesi ise, alacaklının satış talebi üzerine rehnin paraya çevrilmesi yolu ile takibin devamı sırasında takdir edilen ve kesinleşen kıymete göre rehnin alacağı karşılamayacağının anlaşılması halinde, alacaklının talebi üzerine kendisine açık kalan miktar için verilen belgedir ( İİK. m.150/f ). Ancak, rehin açığı belgesi, aciz belgesi niteliğinde olmadığından bu belgeye dayanılarak tasarrufun iptali davası açılamaz.
Trabzon İcra Müdürlüğü’nün 1999/940 Esas sayılı dosyasında, davacı/alacaklı banka tarafından kredi sözleşmesi, ihtarname ve hesap özetine dayanılarak, davalı/borçlu K. K. ile dava dışı borçlu A... K... Gıda Mad. Tic. ve San. A.Ş. ile aleyhine, 07.04.1999 tarihinde, davalı/borçlunun dava dışı üçüncü kişiye kefaletinden kaynaklanan toplam 200.671.208.621 TL ve 403.950 USD alacağın tahsili için ilamsız icra takibi başlatılmıştır.
Takip sırasında davalı/borçlu K. K.’un da maliki olduğu bir kısım taşınmazlar haczedilmiş, kıymet takdirleri yapılmışsa da tespit edilen değerlerin dosya alacağını karşılamadığı anlaşılmıştır.
Davacı/alacaklı vekilinin talebi üzerine İcra Müdürlüğünce 21.10.2005 tarihinde “davalı/borçlu K. K.’un Trabzon ili, Akçaabat ilçesi, Demirci köyünde bulunan taşınmazlardaki hisselerinin haczedildiği ve davalı/borçlu hissesine 14.012 YTL kıymet takdirinin yapıldığı, ancak taşınmazların tapu kaydında daha önce yapılan hacizlerin bulunduğu ve takdir edilen değerin dosya alacağına yeterli gelmediği” gerekçeleriyle Geçici Aciz Belgesi düzenlenmiş ve bu belgede dosya alacağının 3.499.057.00 YTL olduğu belirtilmiştir.
Trabzon İcra Müdürlüğü’nün 1999/936 Esas sayılı dosyasında, davacı/alacaklı banka tarafından kredi sözleşmesi, ihtarname, ipotek belgesi ve hesap özetine dayanılarak, dava dışı borçlu A… K… Gıda Mad. Tic. ve San. A.Ş. ile aleyhine, 06.04.1999 tarihinde, toplam 82.230.779.829 TL alacağın tahsili için İpoteğin Paraya Çevrilmesi Yolu ile İcra Takibi başlatılmış, takip sırasında bir kısım ipotekli taşınmazlar haczedilmiş, kıymet takdirleri yapılmış ve davacı/alacaklının alacağına mahsuben toplam 32.000.000.000 TL bedelle davacı/alacaklı banka vekiline ihale edilmişse de İcra Müdürlüğünce 15.06.2005 tarihinde düzenlenen Rehin Açığı Belgesi ile alacağın miktarının, 1.290.313 YTL 62 YKR, merhuna takdir edilen kıymetin 43.850 YTL, geriye kalan alacağın ise 1.246.463 YTL 62 YKR olduğu tespit olunmuştur.
2- Davalılar N. S. ve arkadaşları vekilinin temyizine gelince;
SONUÇ : 1- Davacı vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile, direnme kararının Özel Daire bozma kararında ve yukarıda gösterilen nedenlerden dolayı BOZULMASINA,
2- Bozma nedenine göre davalılar N. S. ve arkadaşları vekilinin temyiz itirazlarının incelenmesine şimdilik gerek olmadığına, 29.02.2012 günü oybirliği ile karar verildi.