İkale Sözleşmesi Hakkında Tüm Merak Edilenler - Onur KOÇAK
24 Mart 2018 - Yorum Yazın
Tarafların karşılıklı anlaşarak iş sözleşmesini feshetmesine ikale adı verilir. İkale sözleşmesi 4857 Sayılı İş Kanununda belirtilen fesih türlerinden biri değildir. Ancak Anayasamızda yer alan sözleşme özgürlüğü kapsamında hukuka uygun olarak yapılan bir sözleşmenin, tarafların ortak iradesine dayanan başka bir sözleşme ile sona erdirilmesi her zaman mümkündür.
İkale sözleşmesinin şekli ve geçerliliği Türk Borçlar Kanunu hükümlerine göre belirlenir. Ancak bu sözleşmelerin sonuçları iş mevzuatı ile yakından ilişkili olduğundan iş hukukunun işçi lehine yorum ilkesi gözetilmelidir. Türk Borçlar Kanununda yer alan diğer sözleşmeler gibi ikale sözleşmesi de icap (teklif) ve kabul ile kurulur. İkale sözleşmelerinde ikale teklifinin işçiden mi yoksa işverenden mi geldiği önem arz etmektedir. Çünkü bu iki durumun hüküm ve sonuçları farklıdır.
İkale Teklif Eden İşçinin Hakları Nelerdir?
İşçiler tarafından düzenlenen ve “Kıdem ve ihbar tazminatımı almak kaydıyla istifa ediyorum” ibaresini taşıyan dilekçelere uygulamada sıklıkla rastlanmaktadır. Öncelikle belirtmek gerekir ki bu ibarenin yer aldığı dilekçeler istifa dilekçesi değil ikale teklifidir. Çünkü istifa halinde işçilerin kıdem ve ihbar hakları bulunmamaktadır. İşçilerden bu yönde bir talep gelmesi ve işverenin de bu talebi uygun bulması halinde işçi ile işveren arasında bir ikale sözleşmesi düzenlenerek iş akdi feshedilebilir.
İkale teklifinin işçiden geldiği ikale sözleşmelerinde ayrıca belirtilmese bile işçilerin hem kıdem hem de ihbar hakları vardır. Talep etmese dahi işçilere kıdem ve ihbar hakkı tanımayan ikale sözleşmeleri Yargıtay tarafından geçersiz kabul edilmektedir. (Yargıtay 7. H.D. 23.03.2016 gün, 2016/3169 E, 2016/6967 K.)
İkale Teklifi İşverenden Gelmişse İşçinin Hakları Nelerdir?
İkale teklifi işverenden gelmişse kıdem ve ihbar hakkı dışında işçiye ek bir menfaat sağlanmış olması gerekir. Bu ek menfaatin ne kadar olacağı ile ilgili kesin bir görüş olmamakla birlikte en az 4 aylık ücret tutarında ek menfaat sağlanmış olması gerektiği düşünülmektedir. Yargıtay vermiş olduğu kararlarda 1,5 ve 2 aylık ücret tutarında ek menfaatin yetersiz olduğunu belirtmiştir. (Yargıtay 9. H.D. 24.03.2016 gün, 2015/27608 E, 2016/7212 K.) (Yargıtay 7. H.D. 02.03.2016 gün, 2015/38782 E, 2016/5122 K.) İkale teklifinin işçiden geldiği durumlarda kanuni tazminatlara ilave ek bir menfaat sağlanması zorunluluğu bulunmamaktadır.
Geçerli Bir İkale Sözleşmesi Varsa İşe İade Davası Açılabilir mi?
İşçi ve işverenin ortak iradelerine dayanan bir ikale sözleşmesi varsa ve söz konusu sözleşme yazımızda belirtilen hususları taşıyorsa artık işçilerin işe iade davası açması mümkün değildir. Uygulamada ikale sözleşmesi yapılmasının en önemli amaçlarından biri işe iade davalarının önüne geçmektir. İşe iade davası ile ilgili bilgilere “İşe İade Davası Hakkında Bilinmesi Gerekenler” başlıklı yazımızdan ulaşabilirsiniz.
İkale Sözleşmesi Ne Zaman Yapılabilir?
İkale sözleşmesi iş sözleşmesinin yürürlükte olduğu herhangi bir tarihte yapılabilir. Ancak iş akdinin feshinden sonra tarafların anlaşarak ikale sözleşmeleri düzenlendiği örneklere de rastlanabilmektedir. Yargıtay’a göre fesihten sonra düzenlenen ikale sözleşmeleri geçersizdir. (Yargıtay 7. H.D. 02.03.2016 gün, 2015/40050 E, 2016/5101 K.)
İkale Sözleşmesinin Yazılı Yapılması Zorunlu mudur?
İkale sözleşmesinin yazılı yapılması zorunlu değildir. İkale, tanık anlatımları da dahil olmak üzere her türlü delille ispatlanabilir.
İhtirazi Kayıt Konulan İkale Sözleşmeleri Geçerli midir?
İkale sözleşmesi “Tüm haklarım saklı kalmak üzere imzalıyorum” gibi ihtirazi kayıt konularak imzalanmışsa artık sözleşmenin tarafların ortak iradelerine dayandığı ileri sürülemez. Bu nedenle ihtirazi kayıt konulan ikale sözleşmeleri geçersizdir.
İkale Sözleşmesi Kapsamında Ödenen Kıdem Tazminatının Tavanı Ne Kadardır?
1475 Sayılı İş Kanununa göre kıdem tazminatı en yüksek Devlet memuruna Emekli Sandığı Kanunu hükümlerine göre bir hizmet yılı için ödenecek azami emeklilik ikramiyesini geçemez. Bu tutar 2018 yılı için 5.001,76 TL’dir. Bu hüküm mutlak emredici nitelikte olduğu için ikale sözleşmesi ile fesihte de geçerlidir. Kıdem tazminatı tavanını aşan tutarda ödeme yapılması halinde aşan tutar ek menfaat olarak kabul edilmelidir.
İkale Sözleşmesi Kapsamına Sağlanan Ek Menfaatten Hangi Vergiler Kesilir?
Kıdem tazminatından damga vergisi, ihbar tazminatından ise hem gelir hem de damga vergisi kesilir. İkale sözleşmesi sonucunda işçiye kanuni tazminatları dışında ek menfaat sağlanmışsa bu tutar ücret niteliğinde olduğundan gelir ve damga vergisi kesilir. İşçiye ödenen kıdem tazminatı yukarıda açıklanan kıdem tazminatı tavanını aşıyorsa aşan tutar ek menfaat sayılacağından bu tutardan gelir ve damga vergisi kesilmesi gerekir.
İkale Sözleşmesi Baskı Altında İmzalanmışsa Geçerli midir?
İkale sözleşmesinin tarafların ortak iradelerine dayanması gerekir. Bu nedenle işçilere baskı ile imzalatılan ikale sözleşmeleri geçersizdir. Yargıtay vermiş olduğu kararlarda işçilere manevi baskı ile imzalatılan ikale sözleşmelerinin geçersiz olduğunu belirtmiştir. (Yargıtay 9. H.D. 06.04.2015 gün, 2016/4430 E, 2016/8553 K.)
İkale Sözleşmesi Geçersiz Sayılırsa Fesih Nasıl Değerlendirilir?
İkale sözleşmesi, yazımızda belirtilen hususları taşımadığı gerekçesiyle, geçersiz sayılırsa fesih işveren tarafından yapılmış sayılır. İşçi bu kapsamda işe iade davası başta olmak üzere gerekli yasal yollara başvurabilir.
İkale Teklifinin İşçiden mi Yoksa İşverenden mi Geldiği Nasıl İspat Edilir?
İkale teklifinin işçiden geldiği işverence kanıtlanmalıdır. Teklifin işçiden geldiği kanıtlanamıyorsa ikale teklifinin işverenden geldiği kabul edilir.