Ana sayfa Kültür - Sanat Bir Doğu Roma Mirası: Fethiye Camii-Pammakaristos Manastırı
Bir Doğu Roma Mirası: Fethiye Camii-Pammakaristos Manastırı
Kim Yaptı, Ne Zaman Yapıldı?
Mimari ve Estetik Özellikleri
Şimdi sizleri ancak tarihi mekanlara aktif bir ilgisi olanların veya bu yapının civarında oturanların bileceği bir tarihi yapıya götüreceğiz.
Bu yapı, Fatih’in Çarşamba semtinin Balat mahallesinde bulunan Fethiye Camiidir, şu anki adıyla Fethiye Müzesidir. Ayasofya Müze Müdürlüğüne bağlı bir müze olan bu yapının kilise olduğu zamanlardan miras kalan ismi ise Pammakaristos Manastırı’dır.
Pammakaristos Manastırı, tahminen 1292-1294 yılları arasında İmparator VIII.Mikhael’in yeğeni olan Prostostratos Mikhael Dukas Tarkhaniotes (Tarkan’ı çağrıştırıyor 🙂 ) tarafından yapılmış. Aslında inşâsı bu tarihten yüz yıl kadar önceye uzanıyor ancak, yangınlardan ve çeşitli sebeplerden yıkılmış ve yıkıntının üstüne bu asıl yapı inşa edilmiş.
Mikhael Dukas’ın ölümünden sonra karısı Maria Dukaena, kilisenin güney kısmına mezar kilisesi niyetine bir paraklesion( kiliseye bağlı bir şapel, yani kiliseye bağlı ufak bir mescit diyebiliriz) yaptırmış. Çift, ölümlerinin ardından buraya defnedilmiş.
İstanbul’un Fethinden Sonraki Durumu
Fatih Sultan Mehmet İstanbul’u fethettiğinde o zamanki patrikhanelik ünvanı Havariyyun(Havariler) Kilisesi’nde idi. Havariyyun Kilisesi bugünkü Fatih Camii’nin yerindeydi. Sultan Mehmet, Havariyyun Kilisesi’ni yıktırıp yerine kendi ismiyle anılan Fatih Camii’ni yaptırdı. Haliyle, patrikhanelik işlevini başka bir kilisenin üstlenmesi gerekti. Bu kilise ise bahsini ettiğimiz Pammakaristos Manastırı oldu.
Patriklik makamı olarak seçilince, kilisenin bazı bölümlerinin genişletilmesi gerekti, yani bir çeşit külliye oldu diyebiliriz. Mutfak, fırın, yemekhane gibi işlevsel bazı bölümler açıldı. Tahminen bu dönemlerde kiliseye bir de, birtakım aziz ve azizelerin rölikleri(kutsal emanetleri) getirildi. İmparator I.Aleksios Kommenos’un kemikleri de buraya getirilmiş.
Sultan III.Murat döneminde çevresi artık iyice Türk yerleşimi haline gelmiş olan Fethiye Camii, ki aslında buralar çok yoğun bir Rum nüfusunu barındıran bölgelerdi, Sultan Murat’ın bir fermanıyla İran ve Kafkasya’daki fetihlere ithafen Fethiye Camii adıyla camiye çevrilmiştir. Saray mimarlarından Dalgıç Ahmet Bey adlı bir zât da kilisenin apsisini( kiliselerin kıblegâhıdır) yıktırıp içinde mihrabın olduğu kubbeli bir yapı ekletmiştir. Sağlamlığını arttırmak için de yapı, birtakım kemerlerle desteklenmiş. Sadrazam Sinan Paşa tarafından ise caminin avlusuna bir medrese eklenmiş.
1641’de Balatkapı yangınında hasar görmüştür bu yapı. Üzerinde bulunan bir kitabeden de anlaşıldığı üzere 1845’te de geniş çaplı bir onarım görmüş. Minaresi büyük bir ihtimalle ‘barok’ tarzını bu onarım sırasında kazanmış.
1936-38 yılları arasında Yüksek Mimar Süreyya Yücel gözetiminde restore edilen yapı, bu restorasyonun ardından Müzeler Müdürlüğüne bağlanmıştır. Uzun yıllar bakımsız kalan yapı 1955 yılında içindeki mozaik ve fresklerin açığa çıkartılması amacıyla Amerikan Bizans Enstitüsü tarafından restore edilmiş, Osmanlı döneminde yapılan kemerleri sökülmüş, şapel orijinal görünümüne kavuşmuştur.
Yapı 1960’lı yıllarda tekrar cami olarak ibadete açılmıştır. Şu anda da müze olarak kullanılmaktadır.
Yapının en dikkat çeken yönü hiç şüphesiz bol kubbeli oluşu, iç mekan kubbe süslemeleri, mozaikleri ve freskleridir. İçeri girer girmez Bizans dönemine küçük bir zaman yolculuğu yapmış hissiyatına kapılıyorsunuz.
Kızıl tuğlalardan ve taşlardan yapılmış bu yapının dışarıdan da çok hoş bir görünümü var, kubbesi ve penceresi bol olan bu yapı meraklı gözleri güzelliğiyle içeri davet ediyor.
Ana kubbenin içini güzel bir İsa peygamber tasviri süslüyor. İsa peygamberin etrafında Eski Ahit’teki peygamberler yer alıyor. Bunlar; Musa, Yeremya, Sefenya, Mika, Yoel, Zekerya, Ovadya, Habakkuk, Yunus, Malaki, Hezekyel ve Yeşaya’dır. Bu peygamberlerden her biri, üzerinde İsa’nın gelişi ile ilgili ayetler barındıran parşömenler tutmaktadır. İnsanın uzun uzun bakmaktan kendini alamadığı, çok hoş bir kubbe süslemesidir.
Yapının diğer bölümlerinde, yani yarım kubbelerde ve kemerlerde ise Meryem Ana tasviri, Vaftizci Yahya tasviri, bazı azizlerin ve havarilerin tasvirleri mevcuttur.
pammakaristos isanın vaftizi
pammakaristos manastırı freskler
pammakaritos manastırı keşiş mozaiği
san gregorio armeniaco
İstanbul’un Ayasofya’dan ibaret olmadığını, bu şehrin Doğu Roma İmparatorluğu’ndan tevarüs eden çok sayıda eser taşıdığını belirtmek istiyor ve sizleri buraları gezip görmeye davet ediyorum.
Medeniyet denilen mefhum, önce mimariye hakkını teslim etmek ile başlar. Çünkü, tarihteki bütün büyük medeniyetler önce kendi mimarilerini inşa etmekle büyüklük kazanmıştır.
Estetik zevk sahibi olmayan, tarih bilinci bulunmayan bir neslin, “ecdat edebiyatı” bir retorikten öteye gitmez.
Anonim 14 Eylül 2017 at 23:28
Tebrikler çok iyi bir yazı olmuş yaaa 😍😍
Hüseyin Mehdi Yağız 15 Eylül 2017 at 23:16