Fewral 23, 2018
“Amnesty International” guramasy ıyllyk adam hukuklary hasabatyny çap edip, ıene bir gezek dünıä ıüzünde adam hukuklary ıagdaıynyň ıaramazlaşıandygyna ünsi çekdi.
Dünıäniň 159 ıurduna syn salıan hasabatda dünıä liderleriniň barha kän “millionlap adamyň hukuklaryny bozıandygy ıa-da adam hukuklarynyň basgylanmagyna göz ıumıandygy” öňe sürülıär.
Halkara günä geçiş guramasy Filippinleriň prezidenti Rodrigo Dutertäniň neşä garşy kampaniıasynyň müňläp adamyň ajalyna sebäp bolandygyny, rus prezidenti Wladimir Putiniň hökümetiniň korrupsiıa garşy protestçileri “syıasy äheňli aıyplamalarda” aıyplandygyny, Si Jinpingiň ıolbaşçylygyndaky Hytaıda Nobel baıragynyň eıesi Liu Siabonyň türmede ölendigini we beılekileri mysal getirıär.
Şeıle-de hasabatda ABŞ-nyň, birnäçe musulman ıurdunyň raıatlarynyň ıurda girmegine gadaganlyk girizmek bilen, beıleki hökümetlere ters görelde görkezendigi bellenilıär.
AI Türkmenistanyň pikir we söz azatlygyna girizen gazaply çäklendirmelerini saklap galıandygyny aıdıar.
“Tussag astynda saklanylıan we azatlykdan mahrum edilen adamlary gynadylar we gazaply daraşylmagyna sezewar etdiler, käte bu olaryň ölümi bilen gutardy” diıip, hasabatyň Türkmenistan bölüminde aıdylıar.
Şeıle-de hasabatda Türkmenistanyň zorlukly ıitirim edilmeler we türmelerde daşarky dünıäden doly üzňelikde saklamak meselelerini çözmek üçin hiç zat etmändigi aıdylıar.
“Prezident Berdimuhamedow fewralda ıedi ıyllyk möhlet bilen gaıtadan saılandy, 98 prosent ses aldy. İHHG-nyň missiıasy saılawlaryň geçirilişinde “düıpli düzgün bozulmalaryny” tapdy. İurtda ykdysady krizis çuňlaşıar...” diıip, hasabatda ilata berlip gelen ıeňillikleriň ıatyrylyşy, döwlet edaralarynda aılyklaryň gijikdirilişi we pul ıetmezligi hem bellenip geçilıär.
Geçen ıyl Türkmenistanda adam hukuklary boıunça ygtyıarly wekiliň, ombudsmeniň wezipesi döredildi, emma parlamentiň bu wezipä prezidentiň hödürlänkandidatlaryndan saılap almagy Ombudsmen institutynyň garaşsyzlygyna şübhe döretdi.
İurtda söz, metbugat azatlygy bolmady, adatça ıaşyrynlykda işleıän we daşary ıurt neşirleri bilen hyzmatdaşlyk edıän garaşsyz žurnalistler ıanalmalara we tussag etmelere sezewar edildi.
2015-nji ıylda tussag edilen we neşeli derman saklamakda aıyplanyp, üç ıyl azatlykdan mahrum edilen garaşsyz žurnalist Saparmämmet Nepesgulyıew şindi hem türmede otyr we, bar bolan maglumatlara görä, ol ölüm howply keselden ejir çekıär diıip, AI belleıär.
Hasabatyň adam gynamalary we beıleki ıowuz daraşmalar baradaky bölüminde tussaglykdaky türkmenistanlylaryň,ıüklenıän jenaıaty boıun almaklary üçin, yzygiderli gynalıandygy we urlup-ıenjilıändigi aıdylıar.
“Fewralda jenaıat kodeksiniň dürli maddalary esasynda 18 adam, türk-türkmen mekdepleri we Fethulla Gülen bilen güman edilıän baglanyşyklary üçin sud edildi we olara 5 ıyldan 12 ıyla çenli ıyl kesildi” diıip, hasabatda bu adamlaryň deslapky tussaghanada juda agyr şertlerde saklanandygy aıdylıar. Şeıle-de, olar bilen bile tussag edilen 19 adamyň gynaglar we urup-ıençmeler wagtynda ölendigini çaklamaga esasyň bardygy bellenilıär.
Halkara Günä geçiş guramasy iıun aıynda jesedi garyndaşlaryna berlen tussag Aziz Gafurowyň mysalyna salgylanyp, türkmen türmelerinde tussaglaryň juda horlanyp ölıändigini öňe sürıär. Aziz Gafurow soňky ıyllarda häkimiıeti eıelemek maksady bilen dil düwüşmek, konstitutsion gurluşy zor bilen üıtgetmäge çagyrmak, mili we dini duşmançylyga meçew bermek aıyplamalarynda aıyplanan köp sanly dindarlaryň biri diıip, hasabatda aıdylıar.
2002-nji ıylda şol wagtky prezident S.Nyıazowyň janyna kast etmek synanyşygynda aıyplanyp, uzak möhletli türmä basylanlaryň azyndan 80 sanysynyň nirede we nähili ıagdaıda saklanylıandygy geçen ıyl hem belli bolmady. İöne 2017-nji ıylda türmede ıogalanozalkyresmileriň üç sanysyň jesetleri garyndaşlaryna berildi.
Şeıle-de hasabatda adamlaryň ıaşaıyş jaı hukuklarynyň köpçülikleıin bozulandygy aıdylıar.
HRW: Nepesgulyıew meselesinde İB, Germaniıa basyş etmeli
Kongresmenler Nepesgulyıew "azatlyga mynasyp" diııär
Türkmen resmisi žurnalist Nepesgulyıewi 'ruhy näsag' atlandyrdy
İewropa Bileleşigi Saparmämmet Nepesgulyıewiň azat edilmegine çagyrıar
Saparmämmet Nepesgulyıewiň tussag edilenine bir ıarym ıyl boldy