Bu yazıda Bitcoin veya Altcoin alım satım işlemlerinde (trade) Piyasa fiyatından alış veya satış, limitli fiyattan alış veya satış (limit order), şartlı alış veya satış, stop loss, piyasa yapıcı ve piyasa alıcı, emir kavramlarından bahsedeceğim. Aşağıdaki ekran görüntüsünde BtcTurk kripto para borsasında piyasa fiyatından alış ekran görüntüsü mevcuttur, önceden girilen alış ve satış emirlerini görmektesiniz.
Resim: Btcturk piyasa fiyatından alış satış ve emir verme
1) Emir Ne Demektir?
Bir yatırımcının (trader) elindeki kripto parayı kendi belirlediği fiyattan almak veya satmak için markete giriş yapmasıdır. Örneğin; 1 Bitcoin (BTC) fiyatı 35.000 TL olsun ama siz 35.500 TL ‘den satmak istiyorsunuzdur bu durumda 35.500 TL ‘den satış emri girersiniz ve Bitcoin (BTC) fiyatı 35.500 ‘e ulaşırsa satışınız gerçekleşir ulaşmazsa veya düşerse siz iptal etmediğiniz sürece emir açık kalır. Benzer örnek olarak elinizde 20.000 TL olsun, 1 Bitcoin (BTC) fiyatı o anda 35.000 TL olsun ama siz 34.000 TL fiyattan almak istiyorsunuz bu durumda 34.000 TL ‘den alış emri girersiniz. Bitcoin (BTC) fiyatı 34.000 ‘e kadar düşerse alış işleminiz gerçekleşir.
2) Piyasa Fiyatından Alış veya Satış
a. Piyasa fiyatından alış işlemi:
Kripto para borsasında en düşük fiyattan markete konulan kripto paranın hızlı bir şekilde alınması işlemidir. Bitcoin borsalarının işleyişi hakkında fazla bilgi sahibi olmayan kullanıcıların ya da hızlı bir şekilde kripto parayı almak isteyenlerin tercih ettiği bir yöntemdir. Bazen de alım için geç kalmayayım, hemen o kripto parayı alayım düşüncesiyle (FOMO) alım yapılır.
Yukarıdaki ekran görüntüsüne göre piyasa fiyatından Bitcoin alışı yaparsanız 34,458 TL Bitcoin kuru üzerinden alırsınız.
b. Piyasa fiyatından satış işlemi:
Alış işleminin tersine, markete konulan en yüksek alış fiyatından elinizdeki kripto paranın hızlıca satılması işlemidir. Elindeki varlıkları zaman kaybetmeden satmak isteyenler ya da olası bir olumsuz haber gelmesi durumunda panikle elden çıkarmak isteyen kullanıcılar tercih eder.
Her iki işlem türünde de genelde borsalar yüksek komisyon oranı uygular. Peki diyelim ki sizin elinizde 1 Bitcoin (BTC) var ve siz hızlıca piyasa fiyatından satış işlemi yapmak istiyorsunuz ancak marketteki en yüksek fiyatta sizin elinizdekini alacak kadar Bitcoin karşılığı yok (örneğin; 0,5 BTC ‘lik var), bu durumda ne olur? Böyle bir durumda elinizdeki tutarın 0,5 BTC ‘lik kısmı hemen satılır, kalanı ise son satılan fiyattan satış emrine otomatik olarak düşer ve satılmayı bekler.
Yukarıdaki ekran görüntüsündeki anlık fiyatlara göre elinizdeki Bitcoin ‘i piyasa fiyatından satış yaparsanız 34.372 TL fiyatından satarsınız.
3) Limit Fiyatıyla Alış veya Satış
Resim: Btcturk limit fiyatı belirterek alış satış ve emir verme
Limit fiyatı belirterek alış veya satış işleminde piyasa fiyatından bağımsız olarak alış veya satış yapmak istediğiniz fiyatı belirterek emir girebilirsiniz. Örneğin; yukarıdaki resimde “Limit” seçiliyken fiyat kısmına 33,000 BTC/TRY ve Miktar kısmına almak istediğiniz BTC miktarını yazıp “ALIŞ EMRİ GİR” düğmesine bastığınızda, “Emir Defteri” kısmında yeşil renkli alanda sizin alış emriniz yerleşmiş olacaktır. Benzer şekilde satış sekmesindeyken fiyat kısmına örneğin 40,000 BTC/TRY yazarsanız 40,000 TL fiyattan yazdığınız miktar kadar Bitcoin “Emir Defteri” kısmında kırmızı renkli alana satış emri olarak yerleşir ve eğer Bitcoin fiyatı 40,000 TL ‘ye ulaşırsa satışınız başarıyla gerçekleşir.
Alış veya satış emirleriniz henüz gerçekleşmemişse iptal edip fiyatı değiştirip tekrar emir girebilme imkanınız var.
4) Stop Loss Kullanımı
Elinizdeki kripto paranın düşüş yaşaması sonrasında daha fazla zarar etmemek için yani kripto para bakiyenizin değerinin eriyip gitmesini önlemek için stop loss kullanılabilir. Bir kripto parayı bir fiyattan aldınız ama artık şu fiyata kadar düşerse tahammül noktam budur ve elden çıkarırım dediğiniz fiyattan stop loss yazılır. Bazı yatırımcılar her ne olursa olsun elindeki kripto para zarar ettirmeye devam etse bile satmaz ve elinde tutar (HODL), bazıları ise gayet mantıklı düşünerek belirli bir zarar toleransı koyar ve stop loss uygular. Stop loss sadece satış işlemi ile ilgili bir kavramdır. Örnek bir stop loss çalışması aşağıdaki resim üzerinden anlatılmıştır;
Resim: Stop Loss kullanımı
Yukarıdaki resmi baz alarak örneğin siz 36,000 TL ‘den 1 Bitcoin aldınız, Bitcoin (BTC) zaman içinde 34,000 TL ‘ye düştü ve siz daha da düşüş olabilme ihtimaline karşılık Bitcoin 30,000 TL ‘ye kadar düşerse artık satıp elden çıkarırım yani Türk Lirasına geçerim dediniz. Bu durumda Stop sekmesinde “Tetiklenme Fiyatı” kısmına(yani Stop Loss kısmına) 30,000 TL yazarsınız ve Fiyat kısmına da satış emri vereceğiniz fiyatı girersiniz. Yukarıdaki örneğin özeti şudur; Bitcoin güncel fiyatı 30000 TL ‘ye düşerse elimdeki 1 Bitcoin ‘i markette 29,500 TL ‘den satış emri olarak gir, bu fiyata düşerse muhtemelen satış gerçekleşecektir. Bu örnekte temsili olarak 29,500 TL girdik ama siz 29,900 TL gibi bir değer de girebilirsiniz ama mutlaka Tetiklenme fiyatından küçük bir fiyat yazmalısınız ki satışınız gerçekleşebilsin. Bu iki fiyat arasındaki farkı çok çok az yazmayın çünkü Bitcoin ile ilgili çok olumsuz bir haber çıktığında panik satışları olabilmekte ve böyle bir durumda yazdığınız satış fiyatı için alıcı bulamayabilirsiniz.
5) Piyasa Yapıcı (Market Maker) ve Piyasa Alıcı (Market Taker) Kavramları
Piyasa yapıcı ve alıcı kavramları özellikle kripto para borsası alış-satış komisyonlarını belirlemede kullanılır yani sizin hangi fiyattan alış veya satış yaptığınız sizi piyasa yapıcı (market maker) veya piyasa alıcı (market taker) yapar. Piyasa yapıcı her zaman daha düşük komisyon öder. BtcTurk sitesine göre küçük yatırımcılar için piyasa yapıcı işlem komisyonu bu yazı yazıldığı tarih itibariyle %0,20 iken, piyasa alıcı için %0,30. Yerli veya yabancı her kripto para borsasında bu oranlar oldukça farklılıklar göstermektedir.
Teknik olarak piyasa yapıcı; eğer alış yapacaksanız Emirlerdeki en iyi satıştan düşük fiyat, satış yapacaksanız en iyi alıştan yüksek fiyat girendir. Piyasa alıcı ise; alış yapacaksanız en iyi satışa eşit veya daha yüksek, satış yapacaksanız en iyi alışla eşit veya daha düşük fiyat girendir.
Siz piyasa fiyatıyla hızlı bir şekilde alış veya satış yaparsanız her halükarda piyasa alıcı olursunuz, bu durumda çok hızlı bir şekilde işlemini bitirirsiniz ama normal komisyon ödemiş olursunuz.
Piyasa yapıcı (market maker) olmak istiyorsanız Limit fiyatı girerek alış veya satış girmelisiniz. Piyasa yapıcı olduğunuzda girdiğiniz fiyat emir tablosuna düşecektir.
Çok karışık geldiğinin farkındayım ama aşağıdaki ekran görüntüsü ile basit bir şekilde durumu örneklemeye çalışalım;
Elinizdeki Türk Lirası ile Bitcoin almak istiyorsunuz; eğer Limit seçeneğine fiyat olarak 34,739 ‘dan küçük bir değer yazıp alış emri girerseniz emriniz emir tablosuna işlenecektir ve piyasa yapıcı (market maker) olursunuz.
Elinizdeki Bitcoini satıp Türk Lirasına çevirmek istiyorsunuz; eğer Limit seçeneğine fiyat olarak 34,421 ‘den büyük bir değer yazıp satış emri girerseniz yine piyasa yapıcı olursunuz.
Kısaca, emir tablosunu doldurup borsanın derinliğine katkıda bulunuyorsanız piyasa yapıcı oluyorsunuz bu nedenle borsa sizden daha düşük komisyon alıyor.
Bitcoin Almak, Bitcoin Nasıl Alınır ve Satılır ? Bitcoin Hesabı Açmak Bitcoin ile Altcoin Alma Satma İşlemleri Nasıl Yapılır ?