Nikita Sergeyeviç Kruşçev Kimdir? - Bilgili.CO
Anasayfa / Kimdir / Nikita Sergeyeviç Kruşçev Kimdir?
Sovyet Komünist Partisi lideri Nikita Sergeyeviç Kruşçev on bir yıllık görev süresi (1953-64) içinde Stalinizm’den arındı (1956). Batı’ya karşı sergilediği ılımlı sayılabilecek politikası Sovyetler Birliği ile Çin’in bozuşmasına yol açtı. Nikita Sergeyeviç Kruşçev doğum tarihi: 17.4.1894 Krusk – ölümü 11.9.1971 Moskova
Kruşçev, Ukrayna sınırına yakın Krusk civarındaki Kalinovka’da yoksul bir köylü ailesinin oğlu olarak dünyaya geldi. Babası Ukrayna’nın kömür bölgelerinde mevsimlik işçi olarak çalıştığı için, Kruşçev iki kız kardeşiyle birlikte annesi tarafından büyütüldü. Ukrayna’nın Donets bölgesinde bulunan Yusofka’ya taşınınca Kruşçev makine tesviyeciliğini öğrendi. 1914’te evlendiği ve iki çocuğunun annesi olan ilk eşi Galina 1921’de yaşamını yitirdi. İkinci karısı Nina Petrovna ile de kıtlık sırasında Yusofka’da tanıştı (1924’te evlendiler ve birlikte üç çocuk sahibi oldular).
1934/35’ten Sonra: Stalin Altında Yükselmesi
Nikita Sergeyeviç Kruşçev Lenin’in partisine katıldıktan (1918) yedi yıl sonra partinin Ukrayna yönetiminde politik kariyere başladı. Etkili parti görevlisi Kruşçev, Josef Stalin’in dikkatini çekince Moskova’daki parti merkezine atandı (1935). Kruşçev başka görevleri yanı sıra Moskova Metrosu’nun inşaatını da denetlemekle görevlendirildi. Stalin’in sadık yandaşı olarak Ukrayna’daki “Temizlik Çalışmalan”m (1938’den sonra parti şefi olarak) sonuçlandırdı ve 1939’da Politbüro’ya alındı.
1942-50: Stalin ile Çelişkiye Düşmesi
Almanya SSCB’ye saldırınca Nikita Sergeyeviç Kruşçev siyasi komiser olarak cepheye gitti. Kızılordu’nun Çarkov kuşatmasında (1942) yenilgiye uğramasını, Stalin Kruşçev’in kişisel hatası olarak gördü. Ancak savaş üzerinde belirleyici katkıları olan Stalingrad ve Kursk Kuşağı (her ikisi 1943) zaferlerinden sonra, Kruşçev her şeye kadir olan Komünist Partisi başkanının güvenini yeniden kazandı.
1946’da Ukrayna’daki açlıkla savaşmaya ilişkin farklı düşünceleri yüzünden yeniden Stalin’le çelişkiye düştü. O da Kruşçev’i Ukrayna parti başkanlığından aldı (1948).
1953’ten Sonra: Sovyetler Birliği Komünist Partisi Liderliği
Stalin’in ölümünden sonra (1953) baş gösteren iktidar kavgasından Eylül 1953’te başarıyla çıktı ve Georgi Malenkov’un yerine SSCB Komünist Partisi Merkez Komitesi birinci sekreteri oldu. Bundan iki buçuk yıl sonra XX. Parti Kongresinde (24725.5.1956) gizli söyleviyle Stalincilik’ten arınma kampanyasını başlattı. Kruşçev Stalin’in politikasını “kendi halkına karşı bir cürüm” olarak niteledi ve kişi putlaştırılmasın) kaldırdı. 1961’de Stalin’in naaşının mozoleden çıkartılmasını emretti.
1956/57: Liberallik ve Sertlik
Sovyetler’in Doğu Avrupa üzerindeki etkisini koruyabilmek için Nikita Sergeyeviç Kruşçev birbirine zıt araçlar kullandı. Polonya’da baş gösteren kargaşalıklar üzerine, SSCB karşısında Polonya’nın bağımsız bir politika gütmesini savunduğu halde, Ekim 1956’da Vladislav Gomulka’nın Polonya Komünist Partisi şefi olmasını onayladı. Aradan üç hafta geçmeden Kruşçev Macaristan Ayaklanmasını kanlı bir biçimde bastırdı. Doğu Avrupa’daki isyanlar eleştiri almasına neden oldularsa da, Kruşçev muhaliflerinin iktidarlarına son verebildi: Temmuz 1957’de Malenkov, Lasar Kaganoviç ve Vyatçeslav Molotof Parti Prezidyum’undan çıkarıldılar.
1958-63: Kestirilemeyen Batı Politikası
Duygusal patlamalarla yetersiz diplomatik becerinin damgasını vurduğu Kruşçev’in karakteri, dış politikasını da belirledi. İlk Sovyet hükümet başkanı (1958’den sonra) olarak ABD’yi ziyaret etti (15.9.1959) ve barış içinde bir arada yaşama politikasını açıkladı. Doğu ile Batı arasında gerçekleşeceğini umduğu bu barışmanın karşısına, 1962’de Küba Krizi çerçevesinde atom bombasının kullanılacağına ilişkin tehditlerini çıkardı. Dönemin ABD başkanı John F. Kennedy idi. Bundan bir yıl sonra da Nükleer Silahların Sınırlandırılmasına ilişkin sözleşmeyi Moskova’da imzaladı (5.8.1963).
İlk Sovyet hükümet başkanı olarak ABD’yi ziyaret etmiştir.
( Not: Küba Füze Krizi, ABD’nin Türkiye’ye, SSCB’nin de Küba’ya nükleer başlıklı füze yerleştirmesi ile başlayan, Ekim 1962’de dönemin iki süper gücünü karşı karşıya getiren ve dünyayı nükleer savaş tehdidi altında bırakan bunalımdır. Dönemin Küba lideri Fidel Castro idi. WİKİ)
Fidel Castro ve Nikita Kuruşçev
1962’den Sonra: İçeride Artan Eleştiriler
Kruşçev’in SSCB ile Yugoslavya’nın barışmasını sağladığı (1955), Sosyalizme giden birçok yolun bulunduğuna ilişkin açıklaması ve Batı’ya karşı sergilediği ılımlı politika 1961’de Çin ile açıkça bozuşmalarına sebep oldu. Başarısızlığa uğrayan tarım politikası da (Sovyetler Birliği bundan böyle de ABD ve Kanada’dan aldığı hububata bağımlıydı) düşmanlarının sayısında bir artışa neden oldu. Komünist Partisi birinci sekreterine 14.10.1964 tarihinde işten el çektirildi. Yapılan resmî açıklamada 70 yaşındaki parti şefinin “ileri yaşından ve bozulan sağlığından” ötürü görevinden affedilmesini istediği bildirilmekteydi.
1966-72: Düş Kırıklığı ve Ölümü
İktidardan düşmesini ve saygınlığını yitirmesini kolay kolay kaldıramadı Artık sesi sedası çıkmıyordu. Sadece 1970’te ABD’de yayınladığı anılarıyla dikkatleri bir daha çekti. 77 yaşında Moskova’da geçirdiği bir kalp krizi sonucu yaşamını yitirdi. Diğer Sovyet liderlerinin aksine, hükümet Kruşçev’in Kremlin duvarında gömülmesine izin vermedi.