Halkara İB: Gaz dawasy näme üçin aladaly? Maı 07, 2014
Ukrainadan İewropa barıan gazgeçiriji sistemada serhet hasaplanıan nokat, Welke Kapusany, 15-nji aprel, 2014. Paılaş
İewropa Bileleşiginiň Ukrainada bolıan wakalara aladalanma bildirmegine ençeme sebäp bar. Orsıetden akdyrylıan gazyň howpsuzlygy şol sebäpleriň biri.
İewropa Bileleşigi özüniň gaz üpjünçiliginiň üçden bir bölegini Orsıetden satyn alıan gazynyň hasabyna amala aşyrıar. Bu gazyň ıarpysy İewropa Ukrainanyň üsti bilen barıar.
Moskwa, eger Kiıew gaz üçin bergisini üzmese, Ukraina gaz akdyrmagyny bes etjegini aıdıar, bu bolsa İewropanyň ot bilen ıalnyň arasynda galyp biljegini aňladıar.
Bu ıerde bäş mesele ünsi çekıär.
İB näme üçin aladalanmaly?
Birinji mesele Ukrainanyň günbataryndaky gaz saklanylıan sistemanyň boşamagy bilen bagly. Tomus aılary Ukrainanyň Orsıetden akdyrylıan gaz bilen ägirt uly gaz ammarlaryny doldurıan wagtydyr. Gyşda ulanylıan gazyň üpjünçiligi-de hut tomusda toplanan gazyň hasabyna amala aşyrylıar.
Emma Kiıew bilen Moskwanyň arasynda gazyň bahasy boıunça çekeleşikleriň dowam edıän döwründe gaz zapaslarynyň mundan beıläk üstüniň ıetiriljegine hiç hili kepil ıok. Meseläniň çylşyrymly tarapy-da, eger Ukraina gyşda gaz ıetmezçiligi zerarly İewropa akdyrmak üçin niıetlenen orsıet gazyny sarp eden bolsa, onuň häzirki wagtda sarp edilen gazyň öwezini dolmaga mümkinçiligi ıok.
Energiıa boıunça bilermenleriň sözlerine görä, Ukrainanyň gaz saklanıan ammarlaryny sentıabr aıyna çenli 12 milliard kubometre golaı möçberde gaz bilen doldurmagy zerur. Emma Ukraina gaz satyn almak üçin serişde gözleıärkä, Orsıet, eger Kiıew iıun aıynda satyn aljak gazy üçin 31-nji maıa çenli öňünden töleg tölemese, gaıdyp gaz berilmejegini aıdıar.
Moskwa Kiıewiň eııäm häzire çenli alan gazy üçin bergisiniň 3.5 milliard dollara ıetendigini tekrarlaıar. Moskwa Brıussele näme duıdurmakçy bolıar? Moskwa gaz krizisi arkaly Brıussele Kiıewdäki häzirki häkimiıetiň ynamdar däldigini we ony goldamagyň aladasynyň köp boljagyny duıdurmak isleıär.
Energiıa meseleleri boıunça Oksford institutynyň tebigy gaz barlaglary programmasynyň ıolbaşçysy Jonathan Sterniň bellemegine görä, geçmişde Moskwa Ukraina bilen gaz dawasyny ikitaraplaıyn görnüşde alyp barıardy we İewropany bu dawasyna gönüden-göni goşmaıardy. Indi bolsa ıagdaı tapawutlanıar: “Kiıewde hökümetiň çalyşmagy bilen Orsıet ‘İewropa, bu seniň problemaň’ diıen pozisiıany eıeledi”.
Kiıewiň pulsuzlygy sebäpli Moskwa onuň bergisini Günbataryň üzmegine garaşıar.
Halkara Walıuta Fondy şu aıda Ukraina üçin 17 milliard dollarlyk maliıe kömeginiň berilmegini makullady. Şol puldan 3.2 milliard dollar derhal berilmeli.
Gaz krizisi güıçlenıärmi? Ukrainada gaz krizisiniň üstüniň açylmagy Orsıetiň we Günbataryň arasyndaky gatnaşyklaryň ıaramazlaşıan döwrüne gabat geldi.
Günbatar prezident Wladimir Putiniň ıakyn ıaranlaryna garşy sanksiıalary girizdi. Şeılelikde İB-niň energiıa howpsuzlygynyň gorky astynda bolmagy Brıusseliň indiki ädimlerden saklanmagyna sebäp bolup biler.
İewropa näderejede gaza mätäç?
Energiıa boıunça bilermenleriň aıtmagyna görä, geçen gyşyň maıyl bolmagy sebäpli İewropanyň gaz ammarlary gazdan doly, bu bolsa Ukrainanyň üstünden gazyň akdyrylmagynyň wagtlaıyn bes edilen ıagdaıynda oňuşmak üçin mümkinçilik berıär.
Indi näme bolar? Meseläniň geljegi Orsıetiň, Ukrainanyň we İB-niň ıokary derejeli resmileriniň arasynda geçıän gepleşiklere bagly bolar. 2-nji maıda geçirilen üçtaraplaıyn gepleşiklerde Ukrainanyň Moskwanyň öňündäki bergisi bilen bagly meseläni çözmek ugrunda tagalla edildi.
Warşawada bolan bu duşuşykda ylalaşyga gelinmedi. Taraplar indi şu aıyň ortalarynda we aıagynda gaıtadan duşuşarlar.
Baıden Kiıewe bardy
Waşington täze sanksiıalary girizıär
Lawrow Orsıete garşy syıasaty ıazgardy Iň täze makalalar Paıtagtda ıaşaıyş jaılary ıene ıumrulıar