Dürbün boyutlarından öğrenilecek çok önemli bir özellik çıkış açıklığıdır(İngilizce exit pupil) Çıkış açıklığı, dürbünün milimetre olarak açıklığını büyütme değerine bölerek bulunur. Örneğin 7×50’lik bir dürbünde çıkış açıklığı yaklaşık 7mm, 10×50 de 5mm’dir. Bu değer teleskoplar için de aynı şekilde hesaplanır ve görsel gözlem için son derece önemli bir faktördür. Çıkış açıklığı göz merceğinden çıkan paralel ışık sütununun çapıdır. Göz bebeğimiz karanlığa alışınca 7mm kadar açılır (yaşlılarda biraz daha az), böylece göz gündüze nazaran daha çok ışık toplayabilir. 7mm’lik bu açıklık gözümüze girebilecek ışık miktarını sınırlamaktadır. Dolayısıyla optiğin göz merceğinden çıkan paralel ışınlar, 7mm’den büyük olursa optiğin açıklığını tam kullanamamış oluruz, zira topladığı ışığın bir kısmı gözümüz tarafından algılanamayacaktır. Ama endişelenmeye gerek yok, çünkü bu durum ancak teleskoplarda meydana gelebilir. Çıkış açıklığı 7mm’den büyük dürbün imal edilmemektedir.
Çok geniş açılı bakışlar için kullanmayacaksanız ve mutlaka elde tutmak istemiyorsanız en az 10x’lık bir büyütme tavsiye ederim. Daha küçük büyütmelerde birçok derin uzay cismi yeterince parlak olmasına rağmen küçük kaldığı için görünmez. Göz, özellikle karanlığa alıştıktan sonra çözünürlüğünü önemli derecede yitirir ve ancak büyükçe cisimleri görür. Fakat yüksek büyütmeyle artan görünürlük potansiyeli ancak dürbün sabit tutturularak kullanılabilir. Gündüzleri pek belli olmuyor ama, yıldızlara bakarken küçük sarsıntılar bile görebileceğiniz en sönük cisimleri siler. Yapılan denemelerden görüldüğü üzere sabit bir dürbünle elde tutulup sallanan bir dürbüne göre 1 kadir daha sönük yıldızlar görünebilmektedir. Bu gerçekten büyük bir farktır. Bazı dürbünler zoomlu(yakınlaştırmalı) göz merceklerine sahiptir. Bunlar en az ve en yüksek büyütmeleri ölçülendirmelerinde gösterirler. Örneğin 10-20×50’lik bir dürbün 10x ila 20x arasında büyütmektedir. Zoomlu dürbünlerden kaçınmanızı tavsiye ederim, ilk bakışta cazip de gelse görüntü kaliteleri düşük çıkmaktadır.
Küçük bir dürbünün 7 derece veya daha fazla bir gök parçasının göstermesi normaldir. Dürbünün büyütmesi arttıkça, haliyle görünen gök parçası küçülür. Buna bir derece, geniş açılı göz mercekleri kullanarak karşı konulabilse de, 12x’den fazla büyüten dürbünler artık genel amaçlı dürbün olmaktan çıkar. 20×80’lik dürbünler bazen sadece 2,5 derecelik bir alan gösterebilirler. Burada bizi düşündürecek nokta böyle görüş açılarının birçok küçük teleskop ile de elde edilebilmesidir. Üstelik teleskop daha geniş kapsamlı bir alettir, çünkü teleskobu büyütmeyi arttırarak gezegenler ve çift yıldızlarda daha başarılı kullanabiliriz. Tabi büyük dürbünü öncelikle iki gözle Samanyolu’nu gezmek için alıyorsak, gerekçesi var demektir. Piyasada amatörler için bulunan büyük dürbünler on sene öncesine kadar oldukça kısıtlı idi. Son yıllarda Çin’den kalitesiz modeller dışında iyi ve çok iyi kalitede dev dürbünler gelmektedir. Bunların açıklıkları 80, 100, 120 milimetreliktir. Üstelik bazı modellerde teleskoplarda kullanılan standard 1,25 inch çaplı gözmercekleri kullanılabilmektedir. Bildiğim en büyük amatör dürbünler Fujinon firmasının 150mm çaplı denizci dürbünleridir. Bunlar karanlık bir yerde gerçekten çok güzel görüntüler vermektedir ancak fiyatları ve ağırlıkları da çok yüksektir. Ağırlık dev dürbünlerde gerçekten almadan önce gözönüne alınmalıdır. 80mm’lik bir dürbün, 45 ya da 90 derecelik prizma kullandığında ağırlığı 4-5kg’ı bulmaktadır. 150mm’lik bir Fujinon’un ağırlığı 18kg’dır.
Kaynak: Gözlem İçin Dürbün Seçimi