Galata Ruhu… Saat Magazin
Yazıyı paylaş "Galata Ruhu…"
Saate olan talebin yok denecek kadar az olduğu 15. yüzyılda saatçiler yerleşik değilmiş. Siparişe ya da ihtiyaca göre o ülkeden bu ülkeye dolaşırlarmış. 16. yüzyıla gelindiğinde; doktor, avukat, eczacı, tüccar gibi orta sınıfın saate olan ilgisiyle talep artınca, saatçilik meslek gruplarının sayısı da artmış ve Avrupa’da yerleşik saatçilik merkezleri oluşmaya başlamış.
Almanya’da Nürnberg ve Augsburg, bu merkezlerin oluştuğu ilk şehirlermiş. 1582 yılında Augsburg’da 46 saatçi ve 15 saat işçisi varmış. Fransa’daki ilk saatçilik merkezleri ise, Fransız saraylarının bulunduğu Paris, Blois ve Lyon gibi şehirlerde kurulmuş. 16. yüzyılın ortasına doğru Paris’te 20, 1640 yılında ise 70 saatçi ustası varmış. Aynı dönemde Blois’de 45, Lyon’da ise 20 civarında saatçi varmış.
Sayının giderek artması, saatçiliğin ayrıcalıklı ve gelir getiren bir meslek haline dönüşmesi ile saatçiler bir araya gelmişler, loncalar oluşturmuş ve önüne gelenin saatçi olmaması için katı kurallar koymuşlar. En az 6 yıllık çıraklık süresi ya da saatçilik mesleğini icra edebilmek için en az bir saat üretme zorunluluğu gibi…
16. yüzyıla kadar Fransa’da saatçilik iyice ilerlemiş. Ancak 17. yüzyılın ortalarında Protestanlara yönelik dini baskıların artması, Protestan saatçilerin Fransa’dan çeşitli Avrupa ülkelerine göç etmelerine neden olmuş. Bu göçün en fazla yapıldığı şehir Cenevre olmuş. 16. yüzyılın sonuna gelindiğinde Cenevre, yılda 5000 adet saat üreten 100’den fazla saatçi ustası ve 300 işçinin çalıştığı önemli bir saatçilik merkezi haline gelmiş.
Osmanlı sarayı Avrupalı saatçilerin önemli müşterilerindenmiş. Bir başka deyişle İstanbul, Avrupalı saatçiler için iyi bir pazarmış. 15. ve 16. yüzyılda Osmanlı sultanları, vezirleri ve saray yöneticileri, Avrupalı saat ustalarına birçok saat siparişi verirlermiş. Saatçiler, sipariş üzerine ürettikleri bu saatleri, Türk elçiler ile birlikte saraya getirirlermiş.
Osmanlı sarayının talebine İstanbul burjuvazisi de eklenince saat pazarı giderek büyümeye başlamış. 16. yüzyılın son çeyreğine kadar, yaptıkları saatleri saraya teslim ettikten hemen sonra ülkesine dönen saatçilerin yerini, giderek ticaret yapabilmek için İstanbul’a gelen ve yerleşen girişimci saatçiler almaya başlamış. Bu girişimci saatçiler, o zamanlar İstanbul’un kenar mahallesi olan Galata’ya yerleşmişler. Sayılarının giderek artmasıyla Galata’da çoğunluğu Alman, İngiliz, Fransız, İtalyan ve İsviçreli olan Avrupalı saatçiler topluluğu oluşmaya başlamış. Asıl amaçları, bir süre kalıp para kazandıktan sonra ülkelerine dönmek olan bu saatçilerin çoğu evlenerek temelli Galata’ya yerleşmiş. Özellikle Cenevrelilerin sayıları kendilerine özel bir kilise ve okul yaptıracak kadar fazlaymış.
Aralarında ünlü filozof Jean-Jacques Rousseau’nun saatçi babası Isaac Rousseau gibi Galata’yı mesken tutan birçok saatçinin ünü Avrupa’ya da yayılmış. Tıpkı Cenevreli bir diğer saatçi Antoine Arlaud gibi. Arlaud’un çalar ve astronomik saatlerin yapımındaki ustalığı, onun ve onun gibi saatçiliğin başka alanlarında ün yapmış diğer ustaların, saatlerini sadece İstanbul’da değil yurt dışına da satmalarını sağlamış.
Zamanla yabancı ustaların yanında Türk ustalar da yetişmeye başlamış. Hatta bu ustalar kendi tekniklerini geliştirmişler. Türk saatçilerin yaptıkları saatlerin batılı saatçilerinki ile arasındaki temel fark rakamlarının Türk rakamları ile yazılması, kasa ve kadranlarının doğu ve İslam usulü süslemelere sahip olmasıymış.
Her ne kadar 17. yüzyıl Osmanlı başkenti olan İstanbul’dan saatçilik merkezi olarak pek bahsedilmese de, Galata’da çalışan Avrupalı ve Türk saatçilerin sayısının fazlalığı ve ortaya çıkarılan ürünlerin teknik ve kalitesinin yüksekliği bakımından İstanbul, Avrupa’daki saatçilik merkezlerinden pek de geride değilmiş.
Galata’nın yıldızı 18. yüzyılda sönmeye başlamış. Bunun nedeni, hem Osmanlı’nın bu dönemden sonra gerilemeye başlaması hem de Avrupa’da saatçiliğin teknik, üretim ve ticari yöntemler açısından hızlı bir gelişim göstermiş olmasına bağlanabilir.
Bugün ülkemizde saate olan ilgi ve talep sayesinde saatçilik, ticari anlamda oldukça ileri bir düzeye ulaştı. Şimdi saatçilik eğitiminin temellerini atabilmek için yoğun bir çaba sarf ediliyor. Bazı yerli firmalar kendi markalarını oluşturarak, ülkemizle birlikte yurtdışında da satışa sunuyorlar. Dünyanın en büyük ve prestijli saat fuarı Basel’e katılmaya başladılar.
Sanki Galata ruhu yeniden canlanıyor. Yakın bir gelecekte ülkemizin tekrar dünyanın önemli saatçilik merkezlerinden biri olmaması için hiçbir neden yok.
Herkese sağlıklı ve keyifli saat’ler dilerim.
Kaynak: Doğan Gündüz – Alaturkadan Alafrangaya Zaman