TÜRK HUKUKUNDA BAYİLİK VE BAYİLİK SÖZLEŞMESİ NEDİR? | Mall Report
Bayi kelimesi köken olarak Osmanlıcada “satım” anlamına gelen “bey” kelimesinden gelmekte olup kelime anlamıyla, malvarlığına giren ve başkalarına devredilebilen bir hakkı veya malı satan kimse, dükkân veya kuruluş anlamına gelmektedir.
Ayrıca bayi, gerçekleştireceği satış neticesinde, taraflarca anlaşılan oran üzerinden belirlenecek kâr payı bedelini de üreticiye ödemekle yükümlüdür.
Belirli süreli bir bayilik sözleşmesi sürenin dolmasıyla, kural olarak kendiliğinden sona erecek, belirsiz süreli bir bayilik sözleşmesi söz konusu ise sözleşme olağan fesih yoluyla sona erdirilebilecektir.
Asıl firmanın, bayileri denetleme yetkisi de bulunmaktadır. Bayiler malın daha fazla tanıtımı için kendi bölgeleri ile sınırlı olmak üzere alt bayilikler de tanıyabilirler.
Asıl firma, bayilerini kendi iç hesaplarını yapma konusunda serbest bırakır. Her bayi kendi pazarlama politikasını kendisi kararlaştırabilir. Ancak bayiler her yılsonunda asıl firmaya veya bağlı oldukları asıl bayilere hesap vermek zorundadırlar.
BAYİLİK SÖZLEŞMESİ ŞEKLE TABİ MİDİR?
Bayilik sözleşmesi, kanunda düzenlenen bir sözleşme olmadığından herhangi bir şekil şartı da öngörülmemiştir. Ancak ispat açısından asıl firma ile bayiler arasında yapılacak sözleşme yazılı şekilde yapılmalıdır.
1. Teslim Yükümlülüğü: Bu sözleşme gereği üretici taraf bayiye mal teslim etmek, bayi de bu malları bedelini ödeyerek satın almak ve üçüncü kişilere satmak suretiyle sürümü artırmak yükümlülüğündedir.
2. Sadakat Yükümlülüğü: Bayilik sözleşmesinde, üretici ile bayi arasındaki ilişki, taraflar arasında özel bir güven ilişkisi kurar. Bu da sadakat borcunu doğurur.
Tarafların arasındaki güven ilişkisi sonucu üretici, bayiyi desteklemek, yardım etmek, faaliyetlerini kolaylaştırmak ile yükümlüdür.
3. Destekleme Yükümlülüğü: Destekleme yükümlülüğü, reklam veya eğitim şeklinde, bayilik sözleşmesinin konusuna göre farklılık gösterebilecektir.
4. Sözleşme Bölgesinde Satış Yapmama Yükümlülüğü: Bayiye münhasır satış hakkı tanınan bayilik sözleşmelerinde üretici kural olarak, sözleşme konusu malları sözleşme bölgesinde doğrudan doğruya satamaz ve bu sözleşme bölgesine başka dağıtıcılar yerleştiremez.
1. Sözleşme konusu malları satın alma yükü:
Bayiye münhasır satış hakkı tanınmamış bile olsa, sözleşmenin amacı malların sürümünün artırılmasıdır. Bu nedenle bayinin satın alma yükümlülüğü her hâlükârda söz konusudur.
2. Asgari alım yükümlülüğü:
Bayiyi sürümü arttırma konusunda gayretli bir çalışmaya teşvik etmesi bakımından,
üreticinin ise mallarının önceden üretimini planlayabilmesi bakımından gereklidir.
3. Sürümü arttırma yükümlülüğü:
1. Sözleşmenin belirli süreli olması halinde sürenin sona ermesi ile
2. Taraflardan birinin ölümü ile iflası veya fiil ehliyetinin kaybı ile kendiliğinden
3. Hukuki işlem ile sona erer.
BAYİLİK SÖZLEŞMESİ HUKUKİ İŞLEM İLE NASIL SONA ERER ?
Henüz bütün borçlar sona ermemişken, tarafların borç ilişkisini sona erdirmek için anlaşmasına “ikale” denir. Bayilik sözleşmesinde taraflar, ikale anlaşması ile aralarındaki sözleşmeden doğan alacaklarından ve borçlarından karşılıklı olarak vazgeçebilirler.
2. Sözleşmenin İptali:
Bayilik sözleşmesi, genel hükümler uyarınca irade bozuklukları sebebiyle iptal edilebilir.
3. Sözleşmenin Olağanüstü Fesih ile / Haklı Sebeple Sona Ermesi
Taraflar arasındaki hukuki ilişki çekilmez hale geldiğinde, tarafların yükümlülüklerini yerine getirmemeleri durumunda sözleşme haklı sebep ile feshedilebilir.
BAYİLİK SÖZLEŞMESİ VE FRANCHISE SÖZLEŞMESİ ARASINDAKİ FARKLILIKLAR NELERDİR?
Bayilik ve franchise sözleşmeleri hukuki nitelik itibarıyla birbirlerine benzer özellikler taşısa ve ticari hayatta zaman zaman birbirleriyle karıştırılsa da her iki sözleşmenin getirdiği sistem, uygulamada oldukça net bir biçimde farkını hissettirmektedir.
Sistem olarak franchising; belirli özelliklere haiz, marka değeri taşıyan, know how’a sahip firmanın markasını, işletme adını, ticari teknik bilgi, becerisini ve sistemini, belirli süre, koşul ve sınırlar içinde, anlaşma ile bedeli karşılığında kullanmak üzere bağımsız yatırımcılarla paylaştığı uzun vadeli ve sürekli bir iş ortaklığıdır.
Bayi bu kullanım için hiçbir ücret ödemeyeceği gibi bayiden franchise sözleşmelerine konu olan giriş bedeli ve reklam katkı payı da istenmez.