Kooperatif Nedir? Kooperatifçilik İlkeleri Nelerdir?
Kooperatif ve Kooperatifçilik İlkeleri tanımı
Kooperatifler insan ihtiyaçlarının karşılıklı yardımlaşma yoluyla giderilmesini sağlamak ve ortakların çıkarlarını korumak amacıyla oluşturulan ekonomik kuruluşlardır. Kooperatifi 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu şöyle tanımlar. Tüzel kişiliğe sahip olmak üzere ortaklarının belirli ekonomik çıkarlarını ve özellikle meslek ve geçimlerine ilişkin gereksinimlerini karşılıklı yardım, dayanışma ve kefalet suretiyle sağlayıp korumak amacıyla gerçek ve kamu tüzel kişileri ile özel idareler, belediyeler, köyler, cemiyetler ve dernekler tarafından kurulan değişir ortaklı ve değişir sermayeli kuruluşlara kooperatif denir.
Kooperatifler hakkında adı geçen kanunda hüküm bulunmadığı takdirde kanunlarda anonim şirketlerle ilgili hükümler uygulanır. 1163 sayılı Kanun’dan başka, 2834 sayılı Tarım Satış Kooperatifleri ve Birlikleri Kanunu, 1581 sayılı Tarım Kredi Kooperatifleri ve Birlikleri Kanunu, 1169 sayılı Tütün Satış Kooperatifleri Kanunu ile 1757 sayılı Toprak ve Tarım Reformu Kanunu’nda da kooperatiflerle ilgili hükümler vardır. Kooperatifler en az yedi kurucu ortak tarafından kurulur.
Kooperatifler kâr elde etmek amacıyla değil, daha çok karşılıklı yardımlaşma, dayanışma ve korunma amacıyla kurulur. Amaçları kâr olmamasına rağmen yine de ortakların menfaatlerine katkıda bulunmak için kurulan kooperatifler bu yönleriyle kârın temel amaç olduğu şirketlerden ayrılır.
Kooperatifler tüzel kişiliğe sahiptir ancak birer şirket değildir. Herkes kooperatife üye olup ayrılabilir. Tüm ortaklar genel kurulun bir üyesidir. Genel kurulda her üyenin sermayesi farklı olsa bile bir oy kullanma hakkı vardır.
Genel Kabul Görmüş Kooperatifçilik İlkeleri
Serbest giriş ilkesi
Demokratik yönetim ilkesi
Sermayeye sınırlı faiz verilmesi ilkesi
Risturn verilmesi ilkesi
Kooperatiflerle iş birliği ilkesi
Kooperatif eğitiminin geliştirilmesi ilkesi
Kooperatiflere gerçek ve tüzel kişiler ortak olarak kendi hür iradeleriyle girebilirler. Kooperatiflerin ortak alımlarında cinsiyet, dil, din, ırk, siyaset ve sosyal ayrımlar yapılamaz. Gönüllü ve serbest giriş ilkesi her isteyenin her istediği kooperatife üye olabileceği anlamına da gelmez. Kooperatifler, tabi oldukları yasaları dikkate alarak kooperatifin amacı, çalışma konusu, ortaklık sıfatını kazandıran ya da kaybettiren durum ve koşullar vb. hükümleri kuruluş aşamasında bir ana sözleşme hazırlayarak belirtir.
Kooperatiflerde her ortak eşit oy hakkına sahiptir. Kooperatifte yönetim organları, ortaklar arasında yapılan oylama ile seçilir. Kooperatif ortakları seçilmiş yöneticileri eleştirebilir, hatta onları değiştirebilir. Gerek ortakların yönetim ve denetim kurullarını seçmesi, gerekse onları eleştirmesi hatta değiştirme yetkisinin olması kooperatiflerin demokratik yönetiminin bir sonucudur.
Kooperatifler Kanunu’nun 38. maddesine göre gelir gider farkının en az % 50’si ortaklara dağıtıldıktan sonra, ortakların sermaye paylarına genel kurul kararı ile devlet tahvillerine verilen en yüksek faiz haddini geçmemek üzere faiz ödenebileceği ana sözleşme ile hükme bağlanabilir.
Kooperatiflerin faaliyetlerinin olumlu gelir-gider farkına risturn denir. Ortakların risturn payları ana sözleşmedeki hükümlere göre ve ortakların kooperatiften yaptıkları alışveriş tutarları dikkate alınarak dağıtılır. Ana sözleşmede risturn dağıtılmasına ilişkin hüküm yoksa bu farklar, kooperatifin gelişmesine yarayacak işlerde kullanılmak üzere özel bir fonda toplanır.
Kooperatifler; yerel, ulusal, bölgesel ve uluslararası oluşumlarla birlikte çalışarak üyelerine daha etkin bir şekilde hizmet eder ve kooperatifçilik hareketini güçlendirir.
Kooperatiflerin başarıya ulaşması için kooperatifi yönetenlerin, ortaklarının ve halkın kooperatifçilik hakkında bilgili olmaları gerekir. Oy kullanacak, kooperatif yöneticilerini seçecek, yeri geldiğinde eleştirecek, hatta değiştirecek ve fikir verecek olan ortakların tüm bunları yerine getirebilmeleri için kooperatifçilik hakkında yeterli bilgi ve beceriye sahip olmaları gerekir. Kooperatiflerin yönetim organlarının, yükümlülüklerinin ve görevlerinin neler olduğu bilindiği sürece fayda sağlanabilir. Bu nedenle ortakların ve halkın kooperatifçilik hakkında bilgilendirilmesi ekonomiye büyük katkı sağlayacaktır.
Kooperatif Çeşitleri hakkında bilgi