Tam idrar tahlili (TİT) nedir? Anormal bulguları nelerdir?
Tam idrar tahlili normal değerleri
Tam idrar tahlili (TİT) anormal bulguları
Ph (idrarın asiditesi)
Lökosit ve nitrit
Tam idrar tahlili (TİT) ve silendirler
Tam idrar tahlili (TİT), idrarda anormal bulgulara neden olan hastalıkların teşhis ve tedavisinde kullanılır. İdrar analizi, idrar testi gibi isimlerle de bilinir.
İdrar testinde olması gereken değerler şunlardır:
Görünüm : Berrak olmalı
Ph : 4.6 ile 8 arasında olmalı
Negatif veya <8mg/dL
Dinlenme halinde: 50-80 mg/24 saat
Egzersiz halinde: <250 mg/24 saat
Dansite : 1005 – 1030 (genellikle 1010 – 1025)
Lökosit esteraz : Negatif
Mumlar : Negatif
Lökosit : Her sahada 0 – 4 arası lökosit görülebilir.
Eritrosit : Her sahada 0 – 2 eritrosit görülebilir.
“Negatif” terimi, o maddenin idrar analizinde bulunmadığı “pozitif” terimi ise bulunduğu anlamına gelir. Örneğin keton: negatif tabiri idrarda keton bulunmadığını ifade eder.
Yukarıda bahsedilen normal değerleri , anormal yapan durumlara ve hastalıklardan bahsedeceğiz.
Normalde berrak olması gereken idrarın görünüm ve rengini bozan durumlar:
İdrarda kanama (eritrositler)
Susuz kalma (dehidratasyon) idrar daha koyu renk alır.
Aşırı su içildiğinde idrarın berraklığı artar.
Aşırı terleme, aşırı sıvı kaybı idrarda koyulaşmaya neden olur.
Sarılıkta idrar rengi koyulaşarak çay rengine döner.
Bazı ilaçlar ve yiyecekler (havuç, böğürtlen, pancar gibi)
Şekersiz diyabet (diyabetus insipitus) hastalığında ise idrar aşırı berrak bir hal alır.
İdrar görünümü berrak, bulanık veya aşırı bulanık şeklinde bildirilir.
İdrarda kokuya neden olabilecek başlıca hastalıklar:
Enfeksiyonlar (idrar yolları, böbrek başta olmak üzere)
Fenilketonüri (fare kokusu)
İdrarda keton bulunması (ketonüri)
Ph’ın yükseldiği yani bazik idrarın görüldüğü durumlar:
Asit-baz bozuklukları: Solunumsal veya metabolik alkaloz, renal tübüler asidoz
Ph’ın düştüğü yani idrarın daha asidik olduğu durumlar:
Asit-baz bozuklukları: Solunumsal veya metabolik asidoz.
Uzamış açlık durumu
Tam idrar tahlili (TİT) protein kaçaklarını gösterebilir. Normal idrarda protein negatif veya eser olarak tesbit edilir.
Strip ile bakılan proteinin miligram karşılığı şu şekildedir:
İdrarda eser protein = 20 mg/dL
İdrarda (+) protein = 50 mg/dL
İdrarda (++) protein = 200 mg/dL
İdrarda (+++) protein = 500 mg/dL
İdrarda (++++) protein = 1000 mg/dL
İdrarda proteinin yükseldiği yani protein kaçağı olan durumlar:
Böbrek hastalığı: nefrotik sendrom, nefritik sendrom, glomerilonefritler
Multiple myelom : Savunma sisteminin bir parçası olan plazma hücrelerinin kanseridir.
Şiddetli tansiyon yüksekliği ve buna bağlı gelişen organ hasarı (malign hipertansiyon)
Goodpasture sendromu: Böbrek ve akciğeri tutan, kanamalara neden olan bir hastalık.
Böbrek toplar damarında pıhtı olması (renal ven trombozu)
Böbreğe zararlı veya böbreğe yan etkisi olan ilaçların kullanımı
Böbreğin idrarı ne kadar
İdrar dansitesinin yükseldiği durumlar:
Susuz kalma veya aşırı terleme
Hipofiz bezi tümörü veya travma sonrası gelişen uygunsuz ADH sendromu
Kusma, ishal gibi sıvı kaybına neden olan durumlar.
İlaçlı film için verilen kontrast madde sonucu dansite yükselebilir.
İdrar dansitesinin düştüğü durumlar:
Aşırı su içme veya sıvı alma
Şekersiz diyabet (diyabetus insipidus)
Vücut sıcaklığında düşme olması (hipotermi)
İdrarda nitrit bulunması bakteriyel bir enfeksiyon lehine yorumlanır. Lökosit silendiri ise böbrek iltihabı, glomerülonefrit veya lupus hastalığına bağlı böbrek tutulumunu düşündürür.
Normal idrarda 1-2 lökosit görülebilir. Lükositin 5’ten yüksek olması anlamlı kabul edilir.
İdrarda lökosit görülen hastalıklar:
Aşırı susuz kalma veya vücudun aşırı sıvı kaybetmesi.
Tam idrar tahlili, idrarda gözle görülemeyecek kanamaları tespit edebilir. Normalde her sahada 1-2 eritrosit görülebilir. 2’den yüksek olması durumunda eritrosit yüksekliğinden yani idrarda kanamadan bahs edilebilir.
Eritrosit yüksekliğine neden olan durumlar:
Böbrek taşı (bkz: Böbrek taşı neden olur?)
İdrar yollarında travmaya neden olabilecek işlemlerin yapılmış olması (örn: idrar sondası takılması)
Böbrek iltihabı (pyelonefrit)
Glomerülonefrit, intersitisyel nefrit
İdrar yolları veya mesane enfeksiyonu
Eritrosit silendirlerinin görülebildiği durumlar:
Böbrek kan akımının bozulması
Damar iltihabı olarak bilinen vaskülitler
Organ hasarına neden olabilen ciddi tansiyon yüksekliği (malign hipertansiyon)
İdrarda keton pozitifliğine neden olan yani idrarda ketonun göründüğü hastalıklar:
Şeker koması, kontrol edilemeyen şeker hastalığı
Aşırı aspirin kullanımı
Aşırı alkol kullanımı (alkolizm)
Bebek ve çocuklardaki ateşli hastalıklar
Kilo azaltan diyetler
Aşırı susuz kalma veya aşırı sıvı kaybı
Kristaller: Böbrek taşı, ilaç kullanımı veya idrar yolu enfeksiyonu sonucunda gelişebilir. İdrarda kalsiyum okzalat, kalsiyum fosfat, ürik asit gibi kristaller bulunabilir. Bu kristaller taş düşürme veya kum dökme habercisi olabilir.
Bilirubin: İdrarda bilirubin varlığı safra yolları tıkanıklıklarının ilk belirtisi olabilir.
Ürobilinojen: Normal idrarda az miktarda bulunan bu maddenin aşırı yüksekliği karaciğer hastalıklarını ve kan yıkımı ile giden (hemolitik anemiler) hastalıkları düşündürür.
Glukoz: Normal idrarda glukoz yani şeker bulunmaz. Kan şekerinin 180’i aştığı durumlarda böbrekler idrar ile glukoz atmaya başlar. Şeker hastalığı, ağrı metal zehirlenmeleri ve bazı böbrek hastalıklarında idrarda glukoz görülür.
Bakteri: İdrarda bakteri veya mantar olması idrar yolları enfeksiyonu lehine değerlendirilir.
Tam idrar tahlilindeki lökosit ve eritrosit silendirlerinden yazımızda bahsetmiştik. Diğer silendirler ve görülmesine neden olan hastalıklar şunlardır:
Granüler silendirlerin görüldüğü durumlar:
Yağ silendiri görülen durumlar:
Epitel silendiri görülen durumlar:
Böbrek nakli sonrası böbreğin reddi
Mum silendiri görülen durumlar:
Organ hasarı yapabilen ciddi tansiyon yüksekliği
Nakil edilen böbreğin reddi
Hyalen silendiri görülebilen durumlar: İdrarda 0 – 2 hyalen silindir görülmesi normal kabul edilir.
Böbrekten protein kaçağı
Böbrek iltihabı (piyelonefrit)
Tam idrar tahlili idrar yolları ve böbrek hastalıkları başta olmak üzere birçok hastalığın teşhisinde önemli bilgiler vermektedir.
Wallach’ın Tanıda Laboratuvar Testlerinin Yorumlanması S: 372 – 374
Laboratuvar ve Tanısal Testler Prof Dr M.Kemal Erbil s:542 – 545