1980’li yıllarda coşku dolu olan genç gazeteci Sergey Vardanyan, bugün artık Ermenistan Cumhuriyeti Ulusal Bilimler Akademisi Arkeoloji ve Etnografya Enstitüsü’ nün bilimsel çalışanıdır. Tanınmış ermeni, bin yıllık ermeni tarihinin ve kültürünün hatırasını tutan Hemşinlileri (İslamileşmiş Hamshen Ermenileri) aramak için Orta Asya’ya gitti. Bu genç adam için harika bir maceraydı. Merakla ve keşfedilmemiş bir şeyi keşfetme arzusuyla yanarak, bu küçük topluluğa, atalarından miras olarak kalanları bir araya getirmek ve onların karakteristik masumiyetleriyle değerini anlamayıp hafızalarının derinlerinde sakladıkları şeyleri öğrenmek istiyordu.
Hemşinler Orta Asya’da hiçbir zaman yaşamadılar. Sovyet döneminde Stalin onları “itiraz edebilir bir unsur” olarak gördü ve Orta Asya’ya sürgün etti. Sergey Vardanyan’ın gitmiş olduğu Kazakistan’ın Çirkino köyünde, Adjara’lı Hemşinliler yaşıyordu. Görünüş olarak yerli halktan çarpıcı bir biçimde farklı olsalarda, onlar çok göze çarpmamak için Orta Asyalılar gibi giyinmeye çalıştılar. Fakat bu koşullarda bile, Hemşinliler belli bir dereceye kadar kendi yaşam biçimlerini ve ermenicenin eski lehçelerini sürdürmeyi başardılar. Evlerin ve insanların etrafında dolaşan Sergey Vardanyan, Hemşinlilerin konuşmalarında kullandıkları eşsiz kelimelerin yanı sıra ağızdan ağıza aktardıkları şarkıları ve çastuşkileri (kafiyeli halk şarkıları) topladı. Tarihte ilk kez, Sergey Vardanyan sayesinde Orta Asya’lı Hemşinlerin sözlü halk sanatı belgelendi.
Hemşinli kadınlar hafızalarında kalan eski çastuşkilerden dörtlükler söylediler. Onlardan bazılarının isimleri tarihte kaldı: Ayşe, Hanife ve Hatice. Bu kadınlar tarafından söylenen çastuşkiler Sergey Vardanyan tarafından kaydedildi ve daha sonra geniş bir ün kazanıp tanındılar.
2008 yılında grup Vova (Hemşil şarkıları söyleyen bir grup) ve Türk şarkıcı ve söz yazarı Ayşenur Kolivar Erivan’a geldi. Sergey Vordanyan’ın misafiri olan Ayşenur Kolivar, onun Kazakistan’da ki Hemşinlilerin söylediği şarkıları kaydettiğini duyar ve büyük bir istekle birkaç şarkıyı latin harfleriyle kendisine göndermesini ister. Ayşenur Kolivar bazı dörtlükleri birleştirdi: «Չէքէտէս խադփուլիա» (Cheketes Khadpulia - Benim rengarenk bir ceketim var), «Նօրահարս էլլիմ» (Norhars Ellim - Gelin olayım), aynı şekilde Artvin’deki Hemşinlilerin dörtlüklerini de kullandı. Kayıtlardaki melodiyi duyan Ayşenur Kolivar, bütünleşen bir müzik eseri yaratıyor ve dünyanın farklı ülkelerindeki birçok sahnede bu eseri sergiliyor. Ayşenur’a eşlik eden ve melodilerden çok güzel enstrümantal reprodüksiyon yaratan müzisyenlerinde hakkını vermek lazım. Son derece etkileyici ve hassas bir performans göstererek söylemiş olduğu «Նօրահարս էլլիմ» (Norhars Ellim - Gelin olayım) şarkısı dinleyiciler tarafından çok sevilip, ün kazanarak büyük bir başarı kazanıyor. Ayşenur’un söylediğine göre, birçok konserinde Gelin Olayım şarkısını söylemesi isteniyor. 2012 yılında şarkıcının albümü piyasaya çıkıtı. Bu albümde Ermenicenin hemşin lehçesinde üç şarkı yer alıyor. Bu şarkıları, 2014 yılında “Tsovits Tsov” adlı müzik projesinin bir parçası olarak rus sahnesi olan Kremlin Sarayı’nda söyledi.
Biranda söylenen birkaç çastuşki, duyarsız olmayan coşku dolu iki kişi sayesinde yeni bir soluk kazandı. Onlar olmasa gelecek nesillere aktarılamadan kaybolup unutulacak gibi görünüyordu. Sergey Vardanyan radyoda ki bir röportajında şöyle söylemiştir: ”Şarkılarının ne kadar popüler olduğunu öğrenen Kazakistanlı Hemşinlerin ne tepki gösterdiklerini merak ediyorum.”
Kaynak: Dzayn Hamshenakan (Hemşin Sesi),
yazı işleri müdürü - Sergey Vardanyan ve röportajının kayıtları.