NEXTTM | OWAZA GURŞALAN GÖZELLIK DÜNİÄSI
İazylan wagty: 29 марта 2014 İazan Mayichka
OWAZA GURŞALAN GÖZELLIK DÜNİÄSI<?xml:namespace prefix = o ns = "urn:schemas-microsoft-com:office:office" />
Ynsan kowmunyň ıaşaıan dünıäsi owaza gurşalan:Arşy-agladan öwüsıän bady-saba, daragtlaryň şemala başlaryny ikiıana yralap çykaryp owazlanmasy, parç alan maısaly meıdanlaryň ygşyldysy, deňiz gomlarynyň,daşlaryň kükregini ıaryp akıan tereň çeşmeleriň, asman şalygyndan ak nur bolup inıän ıagyş-ıagmyrlaryň,guş-gumrylaryň sesler... bu barlygy,älem-jahany owaza gaplaıar.Tebigatyň şeıle owazlar dünıäsine ıene-de bir dünıä goşulıar,ol ynsan kalbynyň duıguly ruhy dünıäsinde köňül öıi bilen gudratly elleriniň sazlaşygynda gudrat bilen dünıä inıän şaı-sepleridir.Näzikden mylaıym şaňňyrdysy bilen dünıäni owaza gaplanda,ynsan oglunyň heserlenme tapmasy,duıgular dünıäsiniň boı bermeıän ummanynda guwwas bolup ıüzmesi,ahyrda ol oawzly we diıseň owadan dünıäniň baky bendiwany bolup galmasy onuň gudraty dälmidir eısem?!
Gudraty güıçli Beıik Taňry bu gözellik dünıäsiniň nurana gujagynda ıaşaıan asly nurdan dörän türkmen halkyna onuň inçe syrlaryny öwrenmäge,bilmäge, ony ylham atly bedew atyň ganaty bilen yçyp-ıerläp zehin zülmiıasynyň müňbir öwüşgini bilen beıan etmäge giň ıollary bagyş edipdir. Dünıäde iňbir gadymy halklaryň biri bolan halkymyzyň asyrlaryň jümmüşinden gözbaş alyp gaıdyp,üzülmez tylla kökeni bilen biziň şu günlerimize gelip ıeten amaly-haşam sungaty esasy şahasydyr.
Taryhyň gatyna siňen ıüzıyllyklara ser salanyňda, türkmenleriň altyn-kümüş çaıyp,ussatlyk bilen ıasan şaı-seplerinie dünıä ıüzüniň maıyl bolandygyna aıdyň göz ıetirmek bolıar. Gadymy döwürde Altyndepede,Marguşda,Nusaıda,Hazar ıakalarynda,Sumbar,Etrek jülgelerinde,Maşady-Missirian düzlüginde Oguz nesilleriniň senetçileriniň miras goıan sungaty özüniň müň öwüşginli dünıäsi bilen nur saçypdyr.Gadymy maglumatlar Orta asyrlarda diňe gadymy Merwiň özünde 14 müňe golaı zergäriň şaı-sep ıasamak bilen meşgullanandygyny, bu gadymy mekanyň ıörüte zergärler köçesiniň bolandygyny, şol köçäniň ugrunda dürli şaı-sepleriň satylandygyny habar berıär.
Türkmen her bir halal işe ömür örküni baglajak bolsa, ak pata alyp, ol ugra degişli pirinden hümmet-medet isläpdir.Zergärçilik işlerine ykbalyny baglan türkmenlerimiz hem bu halal senede başlanlarynda owaly Taňrydan, soňra zergär-kümüşçileriň piri Baıat Göweçden medet diläpdirler. Şunlukda,yhlas bilen zehiniň ıugrumyndan asyrlara,müňıyllyklara şaıat boljak şaı-sepleriň owazly kökeni döräpdir.
Geliň ata-babalarymyzyň hünärli gollaryndan çykan şaı-sepleriniň atlandyrylyşy we olaryň haısy ıaşdaky adamlara niıetlenendigine garap geçeliň.
Çagany durmuşyň güli, nesil ulgamynyň dowamy hasaplan pederlerimiz zergärçilik işlerinde olar üçin maıasy mähek, şyňňyrdysy owazly nusgalaryň ençemesini dokapdyrlar.Olar burma,dogaçyr, ıylançyr, gözmonjuk, goçbuınuz we bukawdyr.
,,Gyzly öı—gyzyldan halka’’, ,,Gyzy baryň ıazy bar’’ diılen ıaş gyzoglanlar üçin hem milli şaı-sepleriň ençemesi döredilipdir. Hünärli gollardan çykan sytara, çapraz, dagdan, gupba, gülıaka olaryň guwanjyny, şatlygyny goşalandyrypdyr.
Elbetde, bu işlerde ıaş oglanjyklar hem ünsden düşürilmändir. Şonuň üçin olara ok-ıaı, ilikkilt, bäzbent ıaly haşamly önümler ıasalypdyr.
,,Gyzly öı soltanly öı’’, ,,Gyzly öıe rehnet ıagar’’, Gyz—öıüň torbasy, ene—unuň urbasy’’ diılip, ojakda şirin söz bilen söılen uly gyzlar hakynda hemişe alkadalanypdyr. Sümsüle, akdyrma, eňselik, teneçir, şakäkil, boıuntowuk olaryň Aıdan ary,Günden nurly tebigy gözelligine gözellik göşupdyr.Olaryň dakynıan bu şaı-sepleriniň şaňňyrdyly owazy gulaklara nem bolup inip,kalplara mähir bolup siňipdir.
,,Gelin gowusy eliňi ıaga,diliňi bala batyrar’’, ,,Gelnimiň—aıagy, çopanymyň—taıagy’’, ,,İagşy gelniňher dograny ıag bolar’’ diılen daraıy daňlara çalymdaş gelinler üçin döredilen owazy owuz deıin çapraz-çaňňa, mylaıym nury bilen toweregine menek-menek ıalkym berip duran şelpeli-gaşly gülıaka, gönjük, bukaw, emelik, bilezik, kökenli ıüzük olarň kaddy-kamatyny has-da görnümdar görkezipdir.
Hak tarapyn ıaradylyşynda gözellik paıy berlen, ojagyň-öıüň ıaraşygy, öıi öı edıän, tebigy dünıäsi nura beslenen türkmen zenanlary üçin ıasalıan şaı-sepler hem aıratyn gözel häsiıete eıedir. Hünärli barmaklardan dörän maňlaılyk, asyk, egme, aragerbi, goza,burunhal orta ıaşan aıallary nurana keşbini has-da nurly görkezipdir.
Bu işlerde erkek kişiler hem çetde galdyrylmandyr.Tegbent, küküşil kemer,sytaraly kemer olaryň dal gerdenine ıaraşyk beripdir.
,,Garry—öıüň sütüni’’, ,,Gartaşan aıal—pähim horjuny’’ diılen ıüz-gözleri perişde pisint nurana aıallara dakynmak üçin zergärleriň döreden dürli şaı-sepleri-de giden bir tarypyn söz ıetmez tasin dünıä. Kebelek, gyňajujy, ildirgiç, heıkel, tumar, burunysyrga, bilekse ıaly ol şaı-sepler her sözi pähim-parasada ıugrulan enelerimizi has-da mähriban görkezipdir.
Hawa, biziň söze sarpa goııan pederlerimiz zergärçilik, kümüşçilik işleri dogrusynda birnäçe parasatly pähimleri hem döredipdirler. Muňa “Şaı-sepim bar—şalygym bar’’, ,,Kümüşçi dostuň bolsa, kümüşden çekijiň bolar’’,
,,Kümüşleriň külkesi, asıa unuň belkesi’’, ,,Zer gadyryny zergär biler,ıer gadryny—kärgär’’ ıaly onlarça setirler aıdyň mysaldyr.
Okalan sany: 539 Jogaplar: ( 3 )
,,Kümüşçi dostuň bolsa, kümüşden çekijiň bolar’’-- Bay dostun bolsa, elin pully bolar.
bir az gulesheli diydim,, gowy yazylan makala, adam eli gyzyl gul diyenleri-de
Betman senem gowuja degişıäňle.
Sahypaň ıüklenen wagty 0,10117 sek. ıüklenen baıt: 36979