KORKURAM – Doğan Alpaslan Demir
“Fikrini kan görürem, korkuram,
İlk gördüğümde Zaytung sitesinin bir üretimi sanmıştım, sahici olduğunu sindirmek kolay olmadı. 33 yıllık bir hekim olarak yazdığım on binlerce reçetenin içindeki haram maddelerin çokluğu beni benden aldı. Yurdumun bir üniversitesinde Tıbbi Farmakoloji Ana Bilim Dalı Başkanı olan ve profesör unvanı taşıyan bir zatın “İnancımıza Uygun İlaç Kullanımı” başlıklı konferansının duyurusu için hazırlanan görsel karşısında durakaldım. Şimdi anlıyordum, Mirza Elekber Sabir boşuna yazmamıştı “Korkuram” şiirini.
Mirza Elekber Sabir adını ilk kez duyduysanız dozunu kaçırmadan hayıflanabilirsiniz. Ülkemizde bilinen bir şair değil Sabir. Şiirleri Arapça, Farsça, Rusça, Ermenice, Tacikçe, İngilizce dillerine çevrilmiş olmasına, Hophopname adlı kitabı yıllar önce Türkçe olarak basılmasına karşın ülkemizde tanınmayan, bilinmeyen bir şairdir Mirza Sabir.
Azerbaycan’ın Şamahı şehrinde 1862 yılında dünyaya gelmiş, babası Hacı Meşhedî Zeynelabidin küçük bir dükkân işleten sofu, dindar bir aileden gelme sıradan bir esnaftır. Babası Mirza’nın tüccar olmasını istiyordu. Sekiz yaşında temel eğitim almak üzere Mollahane’ye gönderildi. 12 yaşında ünlü Azerbaycan şairi Seyid Azim Şirvânî’nin açtığı okula başladı. Genç Mirza için büyük bir şanstı Şirvani. Azerbaycan Türkçesi, Farsça, Arapça, Rusça, tabiat bilgisi, tarih, coğrafya, hesap, şeriat ve klasik edebiyat dersleri aldı. Genç Sabir’in şiire yatkınlığını fark eden hocası Şirvani onunla özel olarak ilgilenmeye başlamış, ona Sadi’nin Gülistan şiirlerini çevirttirmiştir. (Aynı bizim ülkemizde olduğu gibi. Bildiğiniz üzere bizim ortaöğretim öğretmenlerimiz de şiire, edebiyata yatkın öğrencilerin Füruğ’un şiirlerini Çehov’un öykülerini okumalarını sağlarlar.) Şirvani ilk şiirlerini yazmaya başlayan Sabir’i teşvik eder, şiirlerinin tashihine yardımcı olur. Ancak Sabir’in eğitimi sadece iki yıl sürer, kendisine dükkânda yardım etmesini isteyen babası tarafından okuldan alınır. Oysa Sabir bakkal dükkânında sıkılmakta ve gizli gizli şiir yazmaktadır. 21 yaşına gelince evden kaçar, yaşadığı Şamahı kentini terk edip kutsal yerleri görme bahanesiyle yola çıkar. Horasan, Nişabur, Semerkand ve Buhara gibi döneminin kültür merkezlerini gezer. Birkaç yıl sonra babasının ölüm haberini alarak Şamahı’ya geri dönmek zorunda kalmış, ailenin geçiminin sağlanması onun omuzlarına yüklenmiştir. Babasından kalan dükkânı işletmeye çalıştıysa da beceremez, kuyruk yağından sabun yapıp satmaya başlar. Akrabalarından Billûrnisa adlı bir kızla evlenir ve on beş yıl içinde sekiz kız ve bir erkek çocuğu olur. Yaşamı boyunca geçim sıkıntısı peşini bırakmaz Sabir’in. 1907 yılında eğitim alanında çalışmaya karar verir. Bakü Valiliğinin açtığı öğretmenlik sınavını kazanır ve bir süre öğretmenlik yapar. 1910 yılında yakalandığı karaciğer hastalığından dolayı öğretmenliği bırakmak zorunda kalır ve Bakü’den Şamahı’ya geri döner. 1911 yılının temmuz ayında, yaratıcılığının zirvesinde 49 yaşında hayata veda eder.
20. yüzyılın başlarına kadar Sabir’in şair yönü ortaya çıkmamış, yazdığı gazel ve kasideler hiçbir yerde yayınlanmamıştır. İlk şiiri Tiflis’te çıkarılan Şark-ı Rus gazetesinde 1903 yılında yayınlanır. Bu tarihten sonra gazel, kaside ve mesnevi kalıplarının dışında şiirler yazmaya başlar. Giderek toplumsal sorunlar, sosyal adaletsizlik, eşitsizlik, din adamlarının cahilliği, yöneticilerin zalimliği üzerine şiirler yazar. 1905 yılında Molla Nasreddin adlı dergide yazmaya başlar. Bu dergide yazdıkları ile Azerbaycan edebiyatının satirik (mizahi, hiciv) şiirinin doğmasına öncülük eder. Adını Nasreddin Hoca’dan alan Molla Nasreddin dergisinde yazdığı şiirleri ile toplumun aydınlanması ve cehaletle mücadele üzerine kurar şiirlerini. Bir şiirinde, bilgisizliği nedeniyle hastalarının ölümüne sebep olan bir hekimi hicvetmek için Azrail metaforu kullanır. Tanrının zorbalığına isyan eden Azrail’i anlatan John Milton’un Kayıp Cennet şiirinin esini vardır şiirinde.
Şairin hayatı boyunca yokluk ve yoksulluk çekmesi, erken yaşta hastalanarak ölümü nedeniyle şiirlerini kitap haline getirmesi mümkün olamamıştır. Şiirlerinde sıklıkla kullandığı “Hophop” mahlasından ötürü arkadaşları tarafından ölümünden bir yıl sonra yayınlanan şiir kitabına Hophopname adı verilmiştir.
Okuduğunuz bu yazının buralarına neden ve nasıl geldiğimizi unutmamış olduğunuzu umuyorum. Siz Mirza Elekber Sabir ile gönlünüzü hoş etmiş olabilirsiniz ama benim aklım hala İnancımıza Uygun İlaç Kullanımı” konferansında. Nedir; halimi, halimizi Sabir yazmış; Korkuram şiiri yazıldıktan onlarca yıl sonra hurafelere meydan okumaya devam ediyor…
Neyleyim yahu, bu yok olmuşların
Dağılabiliriz, yazı bitti.
Küre-i arz: Yerküre
Muhtasar: Kısaltılmış olan, kısaca
Elvan: Renkler, türlü renklerde olan
1- Mirza Elekber Sabir, Hophopname, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, II. Basım, 2016.
Yazar Doğan Alpaslan DemirYayın tarihi 4 Mayıs 2017 4 Mayıs 2017 Kategoriler GenelEtiketler Gülistan, Hophopname, Korkuram, Mirza Elekber Sabir, Sadi, Şirvani
Önceki Önceki yazı: HİBRİT EGEMEN TOPLUM
Sonraki Sıradaki Yazı: ERCÜMENT BEHZAT LAV- ŞİİRLİ CUMA