Bir önceki yazıda, OSB onaylı sınırları içerisinde bina vergisi muafiyetinin kapsamı, başlangıcı ve bildirim gerekliği üzerinde durulmuştu. Bu defa OSB’lerde yer alan OSB’ye ait arsa ve arazilerde emlak vergisi (EV) muafiyeti, kapsamı ve bildirim yükümlülüğü üzerinde durulacaktır.
Emlak Vergisi Kanunu’nun (EVK) 12’nci maddesinde; Türkiye sınırları içerisinde bulunan arazi ve arsaların arazi vergisi konusu olduğu belirtilmiştir. Kanunun 13’üncü maddesinde ise arazi vergisini, arazinin maliki, varsa intifa hakkı sahibi, her ikisi de yoksa araziye malik gibi tasarruf edenlerin ödeyeceği belirtilerek, kimlerin verginin mükellefi olduğu açıklanmıştır. Yine aynı maddede; bir araziye paylı mülkiyet halinde malik olanların, hisseleri oranında mükellef ve elbirliği, mülkiyette ise maliklerin vergiden müteselsilen sorumlu olduğu belirtilmiştir.
OSB tüzel kişiliğine ait arazi ve arsalarda EV muafiyetinin hukuki dayanağını; 4562 sayılı Kanun’un 21’inci maddesi ve EVK‘nın 15’inci maddesi oluşturur. EVK’nın 12’nci maddesinin son fıkrasında; “arsaların da arazi vergisine tabi olduğu ve aksine hüküm olmadıkça bu kanunun diğer maddelerinde yer alan arazi tabirinin arsaları da kapsadığı” düzenlenmiş, böylece emlak vergisi uygulaması bakımından arazi ve arsa arasında bir fark bulunmadığı ortaya konmuştur.
OSB onaylı sınırları içerisinde OSB’ye ait arsa ve arazilerin emlak vergisinden muafiyeti, bir anlamda bölge içerisinde katılımcılara ait (malik sıfatıyla) arsaların emlak vergisine tabi olmasının istisnasını oluşturuyor. Zira 4562 sayılı Kanun’un 21’inci maddesinde; “OSB tüzel kişiliği, bu kanunun uygulanması ile ilgili işlemlerde her türlü vergi, resim ve harçtan muaftır” denilmek suretiyle, OSB tüzel kişiliğine ait arsa ve arazilerin emlak vergisinden muafiyeti düzenlenmiştir.
Maliye Bakanlığının 12.04.2011 tarihli "4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanununun 21’inci maddesinde yer alan vergi, resim ve harç muafiyeti kapsamında organize sanayi bölgesi bünyesindeki parsellerden emlak vergisi alınıp alınmayacağı hakkında" başlıklı Özelgesinde ; 4562 sayılı Kanun’daki muafiyet hükmünün, organize sanayi bölgesi tüzel kişiliğine tanınan vergi ve harç muafiyeti olduğunu, bu kurumun 4562 sayılı Kanun’un uygulanması ile ilgili işlemleriyle sınırlı bulunduğunu, dolayısıyla bu muafiyetin organize sanayi bölgesi tüzel kişiliğinin sahip olduğu bina, arsa ve arazi nedeniyle ödemesi gereken emlak vergisi için uygulanamayacağını belirtmiştir. Hemen belirtmek gerekir ki OSB’nin amacını gerçekleştirmek için edindiği arazi, arsa ve inşa ettiği binalar, 4562 sayılı Kanun’un doğrudan uygulanmasıyla ilgilidir. Dolayısıyla ilgili işlemlerin kapsamına emlak vergisi uygulama işlemlerinin de (tahakkuk ve tahsil) girdiğinin kabulü gerekir.
Maliye Bakanlığı, 4562 sayılı Kanun’un 21’inci maddesi uygulaması noktasında daima lafzi yorumu esas almıştır. Maddenin gerekçesi; “OSB’nin kuruluşunu teşvik amacıyla vergi, resim ve harç muafiyeti getirmektedir” şeklindedir. Bu gerekçeye bakıldığında, maddenin amacının OSB’leri teşvik etmek ve bu nedenle vergi türleri bakımından bir ayrım yapılmaksızın vergi muafiyeti getirilmiş olduğu anlaşılmaktadır. Bu nedenle EVK’nın 15’inci maddesinde, OSB tüzel kişiliği bakımından arazi vergisi muafiyeti düzenlenmemiş olsaydı bile, OSB Kanunun 21’inci maddesi muafiyet için yeterlidir.
Diğer bir hukuki dayanak ise EVK’nın 15’inci maddesidir. Maddede hangi arazilerin geçici olarak arazi vergisinden muaf olduğu açıklanmıştır. Maddenin birinci fıkrasının (d) bendinde “Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca, organize sanayi bölgeleri için iktisap olunduğu veya bu bölgelere tahsis edildiği kabul edilen arazi (Sanayici lehine tapudaki tescilin yapılacağı tarihe kadar), Bakanlar Kurulunca serbest bölge ilan edilen arazi (kullanıcı lehine tapuda tescilin yapılacağı tarihe kadar)” kuralına yer verilerek, OSB’lere ait araziler emlak vergiden muaf tutulmuştur.
Fıkraya göre; muafiyetin kapsamına OSB’nin iktisap ettiği arazilerin girdiği kesin olmakla birlikte, OSB’ye tahsis edilmiş olan ancak henüz iktisap etmediği (mülkiyetine geçmemiş) üçüncü kişilerin malik olduğu araziler bu muafiyetten yararlanabilir mi? Buna bakmak gerekir. Fıkrada “… veya bu bölgelere tahsis edildiği …” ibaresine yer verilerek muafiyetin konusuna, OSB’ye tahsis edilmiş olan arazinin girdiği açıkça belirtilmiştir. OSB’ye tahsis işlemi ise OSB yer seçimi kararının kesinleşmiş olmasıdır. Bu çerçevede OSB yer seçimi kararıyla OSB’ye tahsis edilmiş araziler, henüz OSB tarafından iktisap edilmemiş olsa da bu fıkraya göre geçici muafiyetten yararlanacaktır. Maddenin bu şekilde düzenlenmiş olmasının gerekçesini, OSB yer seçimiyle birlikte, malikin taşınmazdan yararlanma hakkının sınırlanmış ve tasarruf yetkisinin sona ermiş olması oluşturur.
Arazinin OSB’ye tahsisiyle birlikte mevcut mükelleflerin, mükellefiyeti de sona ermiş olacağından arazi, sanayici lehine tapuda tescil işlemi yapılacağı tarihe kadar emlak vergisi muafiyetinden yararlanacaktır. Geçici muafiyet (OSB tüzel kişiliğine ait olduğu sürece) konusu olan bu arazilerin tapu kayıtları el değiştirdiğinde, yeni malik katılımcı arazi ve arsa vergisinden sorumlu olacaktır.
Ancak, OSB’lerde bu geçici muaflığın uygulanabilmesi şarta bağlıdır. Bu şart; arazinin; OSB için iktisap olunduğunun veya bu bölgelere tahsis edildiğinin Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca yer seçimi kararıyla kabul edilmesi ve buna ilişkin alınacak belgenin ilgili vergi dairesine bildirilmesidir . OSB’nin arazi vergisine ilişkin geçici muafiyetten yararlanabilmesi için, arazinin OSB onaylı sınırları içerisinde yer aldığının ilgili vergi dairesine bütçe yılı içerisinde bildirilmesi şarttır.
Muafiyet, arazinin OSB’ye tahsis edildiği yılı takip eden bütçe yılında başlar. Bütçe yılı içerisinde bildirim yapılmazsa muafiyet, bildirimin yapıldığı yılı takip eden bütçe yılından geçerli olur. Bu takdirde bildirimin yapıldığı bütçe yılının sonuna kadar geçen yıllara ait muafiyet hakkı düşer (EVK. md:15/2 fk.).
Maliye Bakanlığının 10.12.2009 tarihli, "Organize sanayi bölgesinin mülkiyetinde bulunan araziyi kiraya vermesi halinde bu arazi için emlak vergisi muafiyetinin uygulanıp uygulanmayacağı hususunda..." başlıklı Özelgesinde ; organize sanayi bölgesi tüzel kişiliğinin, maliki bulunduğu ve Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca OSB için iktisap olunduğu veya bu bölgelere tahsis edildiği kabul edilen arazi için ilgili belediyeye emlak vergisi bildirimi vermesi ve bu arazilerin, kiraya verilse dahi sanayici lehine tapudaki tescilin yapılacağı tarihe kadar geçici olarak arazi vergisinden muaf tutulması gerekliliği belirtilmiştir.
Hukuki durum böyle olmakla birlikte; bazı belediyeler, uzun yıllar haksız olarak OSB tüzel kişiliğine ait bina (hali hazırda kaldırılmış bulunan 5 yıllık geçici muafiyet hükmü hariç) ve arsalardan emlak vergisi almış bulunmaktadır. Yukarıdaki açıklamalar çerçevesinde zamanaşımına uğramamış geriye dönük 5 yıllık emlak vergisi ödemelerinin geri tahsili için yargı yoluna gidilmesinin ve bu geri alınmasının mümkün olduğu düşünülmektedir.