Download "YENİ ARKEOLOJİK ARAŞTIRMALAR IŞIĞINDA İSTANBUL UN (TARİHİ YARIMADA) NEOLİTİK, KALKOLİTİK VE DEMİR ÇAĞI KÜLTÜRLERİ ÜZERİNE GENEL DEĞERLENDİRMELER"
1 YENİ ARKEOLOJİK ARAŞTIRMALAR IŞIĞINDA İSTANBUL UN (TARİHİ YARIMADA) NEOLİTİK, KALKOLİTİK VE DEMİR ÇAĞI KÜLTÜRLERİ ÜZERİNE GENEL DEĞERLENDİRMELER GENERAL EVALUATIONS ON NEOLITHIC, CHALCOLITHIC AND IRON AGE CULTURES OF İSTANBUL (HISTORICAL PENINSULA) IN THE LIGHT OF RECENT RESEARCH Doç. Dr. Şevket Dönmez İstanbul Üniversitesi İstanbul un kurulmuş olduğu Tarihi Yarımada da son yıllarda artan arkeolojik araştırmalara doğru orantılı olarak Tarihöncesi ve Öntarih kültürel sürecine ilişkin bilgilerimiz de daha belirgin hale gelmektedir. Tarihi Yarımada da yerleşimin ilk olarak Neolitik Çağ da başladığı, yer değiştirmeler ya da farklı yerleşmeler temelinde kesintisiz bir şekilde Kolonizasyon dönemine değin sürdüğü anlaşılmaktadır. Yenikapı da Neolitik Çağ, Hipodrom ve yakın çevresinde Kalkolitik Çağ, Erken Tunç Çağı (?), Orta Tunç Çağı (MÖ 2. Binyıl) ve Erken Demir Çağı, yine Yenikapı da Demir Çağı yerleşimlerinin olduğu bugüne değin yapılan arkeoloji araştırmalar sonucu saptanmıştır. Tarihi Yarımada da ortaya çıkarılan arkeolojik bulgular bir bütün olarak değerlendirildiğinde, İstanbul un dünyanın yaşayan en eski metropolü olduğu sonucu ortaya çıkmaktadır. Anahtar Kelimeler: İstanbul, Tarihi Yarımada, Protohistorya, Yenikapı, Neolitik Çağ, Demir Çağı Our information on Prehistoric and Protohistoric cultural process has been crystallizing in accordance with the recent research increase about the Historical Peninsula that İstanbul is situated on. It has been understood that the first settlement in the Historical Peninsula dates to the Neolithic Period and continues without interruption until the Colonization Period with replacements and different settlements. It was detected by archaeological works that Neolithic settlements existed in Yenikapı, Chalcolithic, Early Bronze Age (?), Middle Bronze Age (2nd Millennium BC), Early Iron Age settlements existed in Hippodrome and immediate surroundings, and Iron Age settlements in Yenikapı. When the archaeological discoveries made in the Historical Peninsula are evaluated in their entirety, one concludes that İstanbul is the oldest living metropolis in the world. Keywords: İstanbul, Historical Peninsula, Protohistory, Yenikapı, Neolithic Period, Iron Age 19
2 Tarihi Yarımada nın erken kültürleri üzerine yayınladığımız bir bildiri (Dönmez 2004: 41-55) ile makalenin (Dönmez 2006: ) kaleme alındığı günlerde Marmaray ve Metro ulaşım sistemleri ile ilgili Yenikapı, Sirkeci ve Üsküdar arkeolojik kazıları yeni başlamıştı. Söz konusu bildiri ile makalede, İstanbul un Tarihöncesi ve Öntarih dönemleri üzerinde o günlere değin yayınlanmamış ya da yeterince dikkate alınmamış bazı buluntulardan yola çıkarak yeni değerlendirmelerde bulunmuş ve Tarihi Yarımada ile yakın çevresinin henüz saptanamamış Neolitik - Kalkolitik Çağ yerleşmelerinin varlıklarını kesin bir dille belirtmiştik. Önceki çalışmalarımızın devamı ve tamamlayıcısı niteliğindeki bu yazıda ağırlıklı olarak, erken dönemlerle ilgili en fazla bulguyu sağlayan Yenikapı da geliştirilen kazılar sonucunda şekillenmeye başlayan Tarihi Yarımada nın Prehistorik ve Protohistorik Çağ kültürleri ilgili yeni görüş ve değerlendirmelerimiz yer almaktadır. Fotoğraf 1: Yenikapı Marmaray-Metro Kazı Alanının Havadan Görünüşü NEOLİTİK ÇAĞ Metro (Yenikapı) ve Marmaray arkeolojik kazıları (Yenikapı, Sirkeci, Üsküdar) gerçekte 150 yıllık bir rüyanın ürünüdür. İstanbul Boğazı nın iki yakasının su altından bir tünelle bağlama fikri 1860 lı yıllara değin uzanmaktadır. Marmaray projesinin İstanbul un trafik sorununa getireceği çözümden sonraki ikinci önemli olay, özellikle Yenikapı da (Fotoğraf 1-2) gerçekleştirilen kazılarda Tarihi Yarımada nın bugüne değin varlığı hissedilen, ancak arkeolojik olarak saptanamamış erken dönem kültürlerine ışık tutacak bulguların ortaya çıkmış olmasıdır. 1 Yenikapı da Marmaray merkez istasyon ile Metro alanlarında yapılan arkeolojik kazılarda ortaya çıkarılan mimari kalıntılar ile ele geçen buluntular, Tarihi Yarımada da ilk kez saptanan Fotoğraf 2: Yenikapı Marmaray-Metro Kazı Alanının Havadan Görünüşü Yenikapı Arkeolojik Kazıları Tabakalaşması Ön Sonuçları Tarihler Dönem Bulgular MS yüzyıl MS yüzyıl MS 4. yüzyıl MÖ 1. yüzyıl-ms 3. yüzyıl MÖ 4-3. yüzyıl MÖ 5. yüzyıl MÖ 7-6. yüzyıl MÖ MÖ 1000 MÖ 5300/5200 MÖ 6500 Osmanlı Dönemi Bizans Dönemi Geç Roma Dönemi Roma Dönemi Helenistik Dönem Klasik Dönem Kolonizasyon Dönemi (Arkaik Çağ) Byzantion un kuruluşu Erken Demir Çağı/Karanlık Çağ. Thrako-Phryg göçleri Neolitik Çağ sonu Neolitik Çağ Çanak çömlek parçaları, küçük buluntular Theodosius Limanı, gemi batıkları, şapel Konstantinus Suru nun inşaası, Theodosius Limanı nın kuruluşu, kentin adının Konstantinopolis olması Çanak-çömlek parçaları Çanak çömlek parçaları. Çanak çömlek parçaları Çanak çömlek parçaları. Çanak çömlek parçaları. Buzulların erimesinin tamamlanması, İstanbul Boğazı nın oluşumu, Yenikapı Neolitik Çağ yerleşmesinin deniz tarafından tamamen kaplanması Basit ahşap mimari, ahşap konstrüksiyonlu hoker mezar, urneler, ahşap küçük buluntular, tahıl siloları 1 Yenikapı kazıları için bkz. Baran-Çelik 2007: ; Başgelen 2010: 58-60; Kızıltan 2010: 1-16; Özdoğan 2010:
3 bir Neolitik yerleşmenin varlığı kanıtlamasının yanı sıra, İstanbul tarihinin şimdilik MÖ 6500 yıllarına değin uzandığını belgelemekle de ayrıca bir öneme sahiptir. Tarihi Yarımada dışında kalan metropol İstanbul unda Neolitik Çağ a ait önemli yerleşmelerin varlıkları bilinmektedir. Avrupa yakasında Yarımburgaz Mağarası (Özdoğan 1992: 39-51; Özdoğan 2010a: 38-42), Asya yakasında ise, Fikirtepe (Özdoğan 1992: 40-44) ve Pendik-Temenye de (Harmankaya 1983: 25-30; Pasinli vd. 1994: ) yapılan arkeolojik kazılar ile Tuzla-İçmeler de yapılan bir temel kazısı (Fıratlı 1958b: 30-31) sonucunda ortaya çıkartılan bu yerleşmelerin basit köy tipinde olduğu, bilinen ilk çanak-çömleğin buralarda kullanıldığı ve ekonomilerinin tarımdan ziyade avcılık ve balıkçılığa dayandığı ortaya çıkarılmıştır. Yenikapı kazılarında ortaya çıkan kalıntı ve bulgular, Tarihi Fotoğraf 3: Yenikapı kazılarında Ortaya Çıkarılan Deniz Tabanı Yarımada nın Neolitik ten itibaren yerleşime sahne olduğunu bölümdeki çöküntü nedeniyle Marmara Gölü nün oluştuğu belgelemiştir. Antik çağda adı Lykos olan Bayrampaşa Deresi nin düşünülmektedir. Pleistosen in bitip günümüz sıcak döneminin denize ulaştığı alanda yer alan Neolitik yerleşmenin, günümüz başlangıcı olan Holosen in başlamasıyla birlikte Karadeniz in deniz seviyesinin 6.50 metre altında kaldığı saptanmıştır. Sınırlı su seviyesi havzanın üstüne ulaşmış ve bugünküne yakın bir alanda gerçekleştirilen arkeolojik kazılar sonucu MÖ 6500 kıyı çizgisi oluşmuş olmalıdır. Böylece MÖ 6. Binyılın ikinci yıllarında başladığı düşünülen yerleşmenin yaklaşık olarak yarısında Yenikapı Neolitik yerleşmesi tamamen deniz suları ile MÖ 5300/5200 yıllarında deniz suları tarafından yutulduğu kaplanmış ve kazılarda ortaya çıkarılan en erken deniz tabanının saptanmıştır. Bu durum bize MÖ 6. Binyılın ortalarından önce oluşumu başlamıştır (Fotoğraf 3). İstanbul Boğazı nın oluşumu Marmara Denizi nin bir tatlısu gölü olduğunu ve Yenikapı üzerine günümüze değin yapılmış bilimsel çalışmalar, az Neolitik yerleşmesinin Marmara Gölü ile İstanbul Boğazı nın sayıda olmaları nedeniyle kesin sonuçlar vermekten uzaktır. Bu kenarındaki son yükseltilerden birinin üzerinde olduğuna çalışmaların özellikle Karadeniz ile Marmara Denizi bağlantısını işaret etmektedir. Benzer şekildeki yerleşme akarsu göl çözümleyecek şekilde artması gerekmektedir. ilişkisi Fikirtepe, Pendik-Temenye ve Tuzla-İçmeler Neolitik Mimari yerleşmeleri için de düşünülebilir. İstanbul Boğazı günümüzde yaklaşık 31.7 km uzunluğunda Yenikapı da gerçekleştirilen kazılar sonucu yerleşmenin ve en az 600 m genişliğindedir. En derin yeri 92 m, en sığ yeri antik adı Lykos olan Bayrampaşa deresi ile olan ilişkisi, dere 40 m civarındadır. Son buzul çağı olan Pleistosen süresince su yatağının net bir şekilde belirlenmesiyle ortaya çıkmıştır. boşaltma havzasının Boğaz ın kuzeyine aktığı ve bu kısımda Ayrıca, yerleşmeye çok yakın konumdaki bataklık alanı oldukça oluşan küçük bir nehrin ise Karadeniz e döküldüğü jeolojik dikkat çekicidir. Bataklık alanı içinde çok sayıdaki çanak-çömlek değerlendirmeler sonucu anlaşılmıştır (Meriç 2010: 34-41). parçasının yanı sıra ahşap, taş ve kemik aletler ve silahlar Güneyde, Yenikapı Neolitik yerleşmesi kıyı çizgisinin bulunduğu bulunmuştur. Bataklığa yakın bölgelerde ele geçen yay, mızrak Fotoğraf 4: Yenikapı Neolitik Yerleşmesi Yeniden Kurma Denemesi (C. Tuna) 21
4 ve kürek biçimli ahşap eserler, Neolitik Çağ gibi uzak bir döneme ait olmaları nedeniyle oldukça değerli ve önemlidirler. Yenikapı Neolitik yerleşmesi ile ilgili bazı yayınlarda, yerleşmenin bataklık kenarında kurulmuş olduğu belirtilmektedir (Özdoğan 2010a: 42). Akarsular ve bazı sulak alan kenarları yerleşmelerin kurulması ve yaşaması için hayati derecede önemli bölgelerdir. Ancak, bir bataklığın kenarına bir yerleşme kurulması ve burada yaşam sürdürülmesi varsayımı oldukça tartışmalıdır. Yerleşme bataklık konum ilişkisinde, yerleşmenin bu durumdan oldukça zarar göreceği ve olumsuz etkileneceği çok açıktır. Olumsuz etkilerin özellikle yerleşmede yaşayan bireylerin sağlığı üzerinde gelişmesi kaçınılmazdır. Yenikapı bataklık alanı içinde Neolitik Fotoğraf 5: Çanak, Pt, Neolitik Çağ, Yenikapı (Özdoğan 2010a: s.49, 014) çanak-çömlek parçaları ve küçük buluntular ele geçmiş olması, yerleşme ve bataklığın belli bir süre birlikte var olduklarına işaret etmektedir. Görünüşe göre, bataklık alanı yerleşmenin kurulduğu dönemlerde kıyı çizgisine yakınlığı nedeniyle lagün türü bir sulak alan karakterindeydi. Ancak değişen çevre ve kıyı şartları nedeniyle lagün bataklığa dönüşmeye başlamış olmalıdır. Bu bağlamda, burasının orijinal bir bataklık olmadığı, bataklığa dönüşmüş sulak bir alan olduğu hissedilmektedir. Bu konu üzerinde gerçekleştirilecek detaylı çalışmalar yerleşme bataklık ilişkisini anlamamız açısından çok önemlidir. Fotoğraf 6: Çanak, Pt, Neolitik Çağ, Yenikapı (Özdoğan 2010a: s.49, 015) Mimarinin ana karakterini basit kulübeler oluşturmaktadır. Temelsiz barınaklar türündeki kulübeler bazen dörtgen, çoğunlukla yuvarlak planlıdır. Omurgayı oluşturan ahşap dikmeler toprağa açılan çukurlara yerleştirilmiştir. Bunları sağlamlaştırmak amacıyla dip kısımları taşlarla sıkıştırılmıştır. Kulübelerin üst yapılarının dal örgü sistemiyle inşa edildiği, içten ve çoğunlukla dıştan çamurla sıvanmış olduğu düşünülmektedir (Fotoğraf.4). Tahıl Siloları Kazılarda açığa çıkarılan ve içlerinde tahıl kalıntıları saptanan bazı basit çukurların tahıl depolama amacıyla oluşturulmuş silolar olduğu düşünülmektedir. Bu durum yerleşmede kilden çanak-çömlek yapımının bilinmesine karşın, depolama amaçlı büyük boy küplerin yapılma aşamasına gelinemediğini göstermektedir. Çanak-Çömlek Yenikapı Neolitik yerleşmesinde ele geçen çanak-çömleğin benzerleri Metropol İstanbul unda Yarımburgaz Mağarası ve Fikirtepe de görülmektedir. Çanak-çömlek ya da küçük buluntular temelinde benzerlikler, konumsal açıdan birbirlerine 22 Fotoğraf 7: Ahşap Konstrüksüyonlu Gömü, Neolitik Çağ, Yenikapı (Kızıltan 2010: Res.10) Ölü Gömme Gelenekleri Yenikapı Neolitik Kültür Katı nda iki gömü türü ortaya çıkarılmıştır; ahşap konstrüksiyonlu gömüler (Kızıltan 2010: 7, (Fotoğraf 10-11) ve kremasyon gömüler (Kızıltan 2010: 7). Ahşap konstrüksiyonlu gömüler birden fazla bireyin aynı mezarda yer alması şeklinde uygulanmıştır. Bu türde iki mezar saptanmıştır. Birinci mezarda bazıları anne karnında bebeğin duruş şeklindeki hoker pozisyonunda olan 4 bireye ait iskeletler saptanmıştır (Fotoğraf 7). Daha küçük olan ikinci mezarda ise yakın yerleşmeler için çok doğal gelişmelerdir. Bununla birlikte, biri hoker benzeri pozisyonda, diğeri bunun ayak ucundaki her yerleşmenin de kendine özgü bir kültürü ve karakteri vardır. bir çömleğin içinde olmak üzere iki bireye ait iskeletler ortaya Bu nedenle bazı çanak-çömlek benzerliklerinden yola çıkarak çıkarılmıştır (Fotoğraf 8). Mezarların düzgün kesilmiş ahşaplarla Yenikapı Neolitik yerleşmesini bir Fikirtepe Kültürü yerleşmesi sınırlandırılmış olduğu gözlenmektedir. olarak değerlendirmek (Özdoğan 2010b: 6) tartışmalı bir Ölünün yakıldıktan sonra kalıntılarının külleriyle birlikte yaklaşımdır. Yenikapı da Yarımburgaz 4. Tabaka türü çanak- Urne adı verilen çömleğin içine konularak (Fotoğraf 9) toprağa çömleğinin miktar olarak oldukça fazla olduğu da göz önünde gömülmesi türüne kremasyon gömü denir. Yenikapı da bu tutulmalıdır (Fotoğraf 5-6). türde ortaya çıkarılan Geç Neolitik Çağ tabakasında ortaya
5 çıkarılan 7 Urne, ölü yakma geleneğinin Türkiye deki bilinen en erken örneklerini oluşturması bakımından çok önemlidir. Küçük Buluntular Ahşap eserlerin günümüze ulaşmasını sağlayan bataklık ortamı Yenikapı Neolitik yerleşmesinin değerini ve önemini arttıran özelliktedir. Bunların içinde en dikkat çekici olanlar yaylar, mızrak ve kürek benzeri nesnelerdir (Kızıltan 2010: 1819). Söz konusu bu nesnelerin balıkçılıkta kullanılmış aletler olduğu düşünülebilir. Ahşap buluntuların fazlalığı, bugüne değin hep hissedilen ancak arkeolojik olarak doyurucu olarak belgelenemeyen ağacın hammadde ve alet/silah olarak insan toplulukların hayatında ne kadar işlevsel olduğunu ortaya koyması bakımından çok önemlidir. Ahşap buluntuların dışında çakmaktaşı, taş ve kemik aletler de ele geçmiştir. KALKOLİTİK ÇAĞ Yenikapı kazıları İstanbul un bilinen ilk yerleşmelerinin Tarihi Yarımada da kurulmuş olduğunu kanıtlamıştır. Tarihi Yarımada daki diğer bir erken yerleşmenin Hipodrom bölgesinde olduğuna dair önemli bulgular mevcuttur (Dönmez 2004: 43-44). Geç Kalkolitik Çağ a (MÖ ) tarihlenebilecek söz konusu bulgular Dr. A.V. Çobanoğlu ve Dr. F. Özgümüş Fotoğraf 8: Ahşap Konstrüksüyonlu Gömü, Neolitik Çağ, Yenikapı (Kızıltan 2010) Fotoğraf 9: Urne, Pt, Neolitik Çağ, Yenikapı (Özdoğan 2010a: s.49, 012) tarafından 1987 yılında İstanbul Arkeoloji Fotoğraf 10: İnsan Yüzü Bezemeli Çömlek, Pt, Geç Kalkolitik Çağ, Hipodrom 23
6 Fotoğraf 11: Çömlek parçası, Pt, Demir Çağı, Yenikapı (Baran-Çelik 2007: s.271, Y30) Fotoğraf 12: Fibula, Tunç, Demir Çağı, Sultanahmet Eski Cezaevi (Denker vd. 2007: s.144, SC1) Müzeleri nin depolarında yapılan bir çalışma sırasında, St. değerlendirilmelidir. Bazı yayınlarda İstanbul un İlk Demir Casson un 1920 li yılların sonunda Hipodrom da yaptığı kazılar Çağı olarak adlandırılan bu dönem, Tarihöncesi (Prehistorya) (Casson 1930: ) sırasında ele geçirdiği arkeolojik çerçeve içine alınmaktadır (Özdoğan 2008: 83). Oysa ki yukarıda buluntular içinde tesadüfen saptanmıştır. Elde şekillendirilmiş, belirttiğimiz, Balkanlar ve dolayısı ile İstanbul hakkındaki antik koyu devetüyü hamurlu, hamurunun renginde astarlı, orta ve yazılı kaynaklarda yer alan bilgiler, Erken (İlk) Demir Çağı nın iri bitki ile orta mineral katkılı ve pişmeden dolayı siyah alacalı Tarihöncesi bir dönem olamayacağını, Protohistorik Çağ ın bir yüzeyli iri bir çömlek kabartma tekniğinde oluşturulmuş insan parçası olduğunu açıkça göstermektedir. 2 yüzü biçiminde bir bezemeye sahiptir (Fotoğraf10). Bu tür Demir Çağı nın ortalarında Tarihi Yarımada nın Kolonizasyon bezemenin çok yakın benzerleri Niğde-Köşk Höyük ün Geç dönemi başlamıştır. Topkapı Sarayı nın bulunduğu bölgede, Kalkolitik Çağ başlarına tarihlenen I. Tabakası (Dönmez 2004) Boğaz ın güneybatı girişinde, Haliç ve Marmara Denizi nin ile Bafra İkiztepe nin Geç Kalkolitik Çağ a tarihlenen III. Kültür arasında Katı nda (Alkım 1986: Lev.I/10, VI/3) ele geçmiştir. kurulmuştur. Adını kral Byzas tan alan kent, efsaneye göre Tarihi Yarımada nın doğu ucunda Byzantion Megara dan gelen kolonistler tarafından MÖ 667 de iskan DEMİR ÇAĞI edilmiştir. Ancak yeni arkeolojik bulgular Byzantion un MÖ 13. yüzyılın özellikle ikinci yarısında Anadolu ve yakın kuruluşunda Thrako-Phrygler in çok önemli bir rolü olduğunu civarındaki bölgelerin insanları değişen olumsuz iklim koşulları, göstermektedir. Sultanahmet Eski Cezaevi kazılarında ele geçen buna bağlı olarak susuzluk ve kıtlık, Kıta Yunanistan dan Orta MÖ 8-7. yüzyıllara ait tunç bir Phryg fibulasının (Fotoğraf 12; Anadolu ya, Kırım dan Mısır a kadar uzanan alandaki 7.5- Denker vd. 2007: s.144, SC1) eski Yunan buluntularından daha 8.5 büyüklüğündeki seri depremler nedeniyle (Nur 2008) erken olması bu duruma işaret bulgulardan biridir etmektedir. oldukça zor dönemler yaşamışlardır. Bu sıkıntılar yüzünden özellikle Makedonya ve Batı Trakya civarında yaşayan Thraklar SONUÇ ve Herodotos un Makedonya daki anavatanlarında Brygler İstanbul un kurulduğu Tarihi Yarımada da yerleşimin ilk olarak andığı (Historia, VI, 45; VII, 73,185) Phrygler, yaşamak kez Neolitik Çağ da başladığı, yer değiştirmeler ya da farklı için daha uygun topraklar bulmak amacıyla Anadolu ya yerleşimler temelinde kesintisiz bir şekilde Kolonizasyon yaklaşık yıl sürecek olan ve Thrako-Phryg olarak anılan dönemine kadar sürdüğü anlaşılmaktadır. Yenikapı da Neolitik göçler gerçekleştirmişlerdir. Söz konusu göçler Çanakkale Çağ, Hipodrom ve yakın çevresinde Kalkolitik Çağ, Erken Tunç Boğazı nın yanı sıra İstanbul Boğazı üzerinden de yapılmıştır. Bu Çağı (?), Orta Tunç Çağı (MÖ 2. Binyıl)3 ve Erken Demir Çağı, yine konuyla ilgili kaleme aldığımız bildiri ile makalede yayınlamış Yenikapı da Demir Çağı yerleşimlerinin olduğu bugüne değin olduğumuz, İstanbul Arkeoloji Müzeleri Ek Bina temel kazısı yapılan arkeolojik araştırmalar sonucu saptanmıştır. Tarihi sırasında ele geçmiş olan bazı çanak-çömlek parçalarının Yarımada da ortaya çıkarılan arkeolojik bulguların bütünlüğü (Dönmez 2004: Lev.2/1, Res.5; Dönmez 2006: Fig.1b,) yanı sıra, İstanbul un dünyanın yaşayan en eski metropolü olduğuna Yenikapı kazılarında bulunan kimi çanak-çömlek parçaları işaret etmektedir. (Fotoğraf 11) Thrako-Phryg göçlerinin kanıtları olarak Yayın hakkı kendisinde olan insan yüzü bezemeli çömleğin fotoğrafını bu yazıda kullanmama izin veren Hocam Prof.Dr. Önder Bilgi ye teşekkür ederim. Bazı yayınlarda MÖ 2. Bin yıla tarihlenebilecek İstanbul ve çevresinde herhangi bir buluntu olmadığı bildirilmektedir. ( Özdoğan 2010b:10). Oysa ki İstanbul Protohistoryası ile ilgili yaptığımız yayınlarda Çarşıkapı, Merzifonlu Kara Mustafa Paşa Türbesi yakınlarında bir temel kazısında ele geçmiş olan Orta-Geç Kıbrıs Çağı Çanak-Çömlekleri ile benzer boya bezekli testiyi N. Fıratlı dan (Fıratlı 1958a:29-30; Fıratlı 1978:572, Figür III/5) sonra yeni çizimi ile yayınlamıştık (Dönmez 2004:Lev.1/1a-b; Dönmez 2006: Fig.1a)
7 KAYNAKLAR Alkım, H. (1986). İkiztepe Geç Kalkolitik Çağ Keramiği. Anadolu Araştırmaları/Jahrbuch für Kleinasiatische Forschung X, Baran-Çelik, G. (2007). Yenikapı da Günlük Yaşam. Gün Işığında İstanbul un 8000 Yılı. Marmaray, Metro, Sultanahmet Kazıları, (Ed. A. Karamani-Pekin), İstanbul, Başgelen, N. (2010). İstanbul Tarihi Yarımada da Marmaray-Metro Projeleri Kazıları ve Sonuçlarına Genel Bir Bakış. Mimarlık 356 (Kasım- Aralık 2010), Casson, St. (1930). Les fouilles á l hippodrome de Constantinople. Gazete des Beaux-Arts 6/3, Paris, Denker, A., Yağcı, G., Başak-Akay, A. (2007). Büyük Saray Kazısı. Gün Işığında İstanbul un 8000 Yılı. Marmaray, Metro, Sultanahmet Kazıları (Ed. A. Karamani-Pekin), İstanbul, Dönmez, Ş. (2004). Protohistorik Çağ da Haliç ve Tarihi Yarımada. Dünü ve Bugünü ile Haliç Sempozyum Bildirileri, İstanbul, Dönmez, Ş. (2006). The Prehistory of the Istanbul Region: A Survey. Ancient Near Eastern Studies 43, Fıratlı, N. (1958a). Çarşıkapıda Bulunan Prehistorik Keramik/The Prehistoric Pottery Found at Çarşıkapı. İstanbul Arkeoloji Müzeleri Yıllığı/ Annual of the Archaeological Museums of İstanbul 8, 29-30/74. Fıratlı, N. (1958b). Tuzla da Bulunan Prehistorik Keramik/Prehistoric Pottery Found at Tuzla. İstanbul Arkeoloji Müzeleri Yıllığı/Annual of the Archaeological Museums of İstanbul 8, İstanbul, 30-31/ Fıratlı, N. (1978). New Discoveries Concerning The First Settlement of Ancient Istanbul Byzantion. The Proceedings of the Xth International Congress of Classical Archaeology, Vol I, Ankara, Harmankaya, S. (1983). Pendik Kazısı IV. Kazı Sonuçları Toplantısı, Ankara, Kızıltan, Z. (2010). Marmaray-Metro Projeleri Kapsamında Yapılan, Yenikapı, Sirkeci ve Üsküdar Kazıları/Excavations at Yenikapı, Sirkeci and Üsküdar within Marmaray and Metro Projects. İstanbul Arkeoloji Müzeleri I. Marmaray-Metro Kurtarma Kazıları Sempozyumu Bildiriler Kitabı/ Istanbul Archaeological Museums Proceedings of the 1st Symposium on Marmaray-Metro Salvage Excavations, (Ed. U. Kocabaş), İstanbul, Meriç, E. (2010). Jeoloji ve Arkeoloji. İstanbul ve Yakın Çevresinin 8500 Yıllık Geçmişinden Kesitler, İstanbul. Nur, A. (2008). Apocalypse. Earthquakes, Archaeology and the Wrath of God, Princeton. Özdoğan, M. (1992). Tarihöncesi Dönemde İstanbul. Semavi Eyice Armağanı. İstanbul Yazıları, İstanbul, Özdoğan, M. (2008). Tarihöncesi İstanbul. Yeni Bulgular Işığında İstanbul un Tarih öncesine Bir Bakış. Aktüel Arkeoloji 8, İstanbul, Özdoğan, M. (2010a). Tarihöncesi Dönemlerin İstanbulu. Bizantion dan İstanbul a. Bir Başkentin 8000 Yılı, (Ed. K. Durak), İstanbul, Özdoğan, M. (2010b). Tarihöncesi Çağlarda İstanbul. Kültürler Başkenti İstanbul, (Ed. F. Başar), İstanbul, Pasinli, A., Uzunoğlu, E., Atakan, N., Girgin, Ç, Soysal, M. (1994). Pendik Kurtarma Kazısı. IV. Müze Kurtarma Kazıları Semineri, Ankara,
İstanbul Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğüne Barbaros Bulvarı No:137 Balmumcu Beşiktaş / İstanbul
ARKEOLOGLAR DERNEĞİ İSTANBUL ŞUBESİ Sayı : 2017/10 10.10.2017 Konu : Osmanağa Mah. 1Ada, 71-72 Parsellere (Kuşdili Çayırı) İlişkin 1/5000 ve 1/1000 ölçekli Koruma Amaçlı İmar Planı Değişikliği hakkında.
T.C. KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI KÜLTÜR VARLIKLARI VE MÜZELER GENEL MÜDÜRLÜĞÜ KENTSEL ALANLARDA KURTARMA KAZILARI: MARMARAY PROJESİ ÖRNEĞİ
T.C. KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI KÜLTÜR VARLIKLARI VE MÜZELER GENEL MÜDÜRLÜĞÜ KENTSEL ALANLARDA KURTARMA KAZILARI: MARMARAY PROJESİ ÖRNEĞİ UZMANLIK TEZİ Burcu Özdemir Nisan -2008 ANKARA T.C. KÜLTÜR VE TURİZM
THE PROTOHISTORIC TIMES OF ISTANBUL IN THE LIGHT OF NEW EVIDENCE
TÜBA-AR 21/2017 THE PROTOHISTORIC TIMES OF ISTANBUL IN THE LIGHT OF NEW EVIDENCE YENİ BULGULAR IŞIĞINDA İSTANBUL ÖNTARİHİ Şevket DÖNMEZ * 1 Makale Bilgisi Başvuru: 15 Kasım 2017 Hakem Değerlendirmesi: