HDP’li Altan Tan’a göre çözüm sürecinin sona ermesiyle gelinen çatışmalı ortamdan halk rahatsız. Al Jazeera’nin sorularını yanıtlayan Tan, “Halk, haklarını elde etmek için savaş, silahlı mücadele istemiyor. Politikanın devrede olmasını istiyor” dedi.
Al Jazeera'den Gonca Şenay HDP Diyarbakır milletvekili Altan Tan'a Türkiye'nin gündemindeki başlıkları sordu. İşte o söyleşi:
Tabii ki! Geldiğimiz noktada Kürt meselesini sadece Türkiye içerisinde bir sorun olarak değil mutlaka Ortadoğu sorunu içinde ve küresel ele alma mecburiyeti var. Bu denklem böyle. Onun için makro projenin mutlaka Türkiye içi ve Türkiye dışı, birbiriyle uyumlu, kararlı, istikrarlı ve uzun vadeli olma mecburiyeti var. Proje yok tesbitine AK Parti ve hükümet çevreleri itiraz ediyorlar. “Olur mu? Biz bu kadar demokratik adımlar attık.” diyorlar. Doğru. Türkiye’de bu yönde bazı adımlar atıldı ama benim dediğim daha başka bir şey. Türkiye Cumhuriyeti 23 Nisan 1920’de Büyük Millet Meclisi’nin açılmasıyla şekillenmeye başladı. 29 Ekim 1923’te de Cumhuriyet kuruldu. Ama bugünkü Türkiye Cumhuriyeti’nin paradigması 1924 Anayasası ile birlikte oluşmaya başladı. Yani 1920 ile 24 arası ayrı, 1924’ten sonrası ayrı. 1920 ile 1924 arasında Türklerin ve Kürtlerin eşitliği var. Laikçi Ulus Devlet anlayışı yok. 1924’ten sonra ise laikçi ulus devlet paradigmasının devreye sokulması ve tekçi, Türkçü bir anlayış ile yeni bir kimlik inşası var. Türkiye Cumhuriyeti 1924’te bu yola girdi. “Niye, nasıl oldu, neler yaşandı?” bunlar başka bir tartışma konusu. Ama bugün bu paradigma artık 1950’nin, 1980’in, 2000’in, 2010’un paradigması ile götürülemez. Ortadoğu’da 40 milyon civarında Kürt var. Bunun yaklaşık yarısı Türkiye’de yaşıyor. Irak’ta bunların bir statüsü oldu, kimliği oldu. Suriye’de fiilen bir pozisyon elde edildi. Türkiye’de de artık yeni bir paradigmaya ihtiyaç var. Bundan sonra ulus devlet anlayışıyla devam etmek mümkün değil. “Laikçilik büyük oranda törpülendi” Kemalist paradigmanın ‘laikçi’ jakoben yanı önemli oranda törpülendi. Ancak laik cumhuriyetin Müslüman olmayan ya da dindar olmayanın da tüm hak ve hukukunun korunduğu, Alevilerin haklarının tanındığı, Cemevi, tekke ve tarikatların, medreselerin açılabildiği demokratik bir laiklik anlayışı kurulması lazım. Laikçilik törpülendi ama Cumhuriyet’in “Türk” anlayışı değişmedi. Bu ne demek? Kürtler ya da diğer halklar kültürel haklarıyla yani dershaneyle, okulla, şarkıyla, türküyle yetinebilir ama devletin dili Türkçe. Bakın resmi demiyorum, devletin dili Türkçe. Bütün herşey “Türk’e göre”. Diğer unsurlar ise bir aksesuar olarak durabilirler. Kürt halkının bunu bu şekliyle kabul etmesi mümkün değil. Peki ne olacak? Kürtler ayrı bir ulus devlet mi kuracak? Kürtler buna uzun zamandır karşı çıkıyorlar. Bugün sadece dindar Kürtler değil sosyalist Kürtlerin de büyük bir kısmı buna karşı. Korktukları veya takiye yaptıkları için değil. İki sebebi var bunun. Birincisi, “Dünyada artık ulus devlet modeli eskidi. Balkanlar’da da, Kafkaslar’da da, Ortadoğu’da da Avrupa Birliği gibi bölgesel, havzasal entegrasyonlar dönemi. ” diyorlar. İkincisi, “Bu bugün Kürtlerin yararına değil. Büyük acılar getirecek. Çözüm değil.” diyorlar. O halde Türk’ün, Kürdün, Arabın… birlikte yaşayabileceği yeni bir Cumhuriyet inşa etmek lazım. Suriye’deki Kürtler Suriye içinde, Irak’taki Irak içinde, İran’daki İran içinde bütün haklarına sahip olsunlar. Nedir bunlar? Eşit vatandaşlık, ana dilde eğitim…
Bölgesel yönetim deyince biz, “Türkiye’yi ikiye bölelim. Bir taraf Türkistan olsun. Bir taraf Kürdistan olsun. Fırat’ı sınır kabul edelim” demiyoruz. İstanbul’da, İzmir’de, Adana’da, Bursa’da, Antalya’da da Kürtler var. Benim bölgesel yönetim deyince zihnimdeki, eyalet ya da büyükşehir diyebileceğimiz iki ya da üç milyonluk nüfusların olduğu bölgesel idareler. Bunun hem teknik hem de siyasi sebepleri var. Dünyada artık ülkeler merkezden yapılanmıyor. Yani sağlık, eğitim, su, kanalizasyon gibi hizmetler yerinden yapılıyor. Türkiye’de son çıkarılan Büyükşehir Belediye Yasası ile içinde eksiklikler ve yanlışlıklar olmasına rağmen çok önemli bir mesafe kat edildi. Ana çerçevesi itibarı ile doğru. İkinci sebep ise siyasi. Şu an Türkiye Cumhuriyeti Hükümet’i kanun değişikliği ile seçmeli ders hakkı tanıdı. 1500 tane Kürtçe öğretmeni mezun oldu ama bunların şu ana kadar 28’i tayin edilebildi. Biz burada diyoruz ki, “Hükümet, devlet bu işte kötü niyetli, oyalıyor.” Hükümet de cevaben “Talep yok” diyor.
Hiç bir devlet buna evet demez. Zaten siyasetin şu an gelip de patinaj yaptığı nokta bu. Siyaseten “Eyalet, federasyon, demokratik özerklik, eşit vatandaşlık talep edilebilinir. Bunların hepsi tartışılabilir. İkinci resmi dil olur, beşinci resmi dil olur! 17 vilayet mi, 95 vilayet mi olsun? Bu da tartışılır. Ama soru şu, bunlar demokratik bir ortamda ve demokratik yollarla mı tartışılır, yoksa silahla mı elde edilir?” Konu bu. Sayın Öcalan 2013 Diyarbekir Newroz’unda, “Bundan sonra Kürtlerin hak arama iradesi silahla değil demokratik yollarla olacak.” dedi.
Hepimizi. Türk, Kürt.. Türkiye’de sadece Kürt sorunu yok. Alevi sorunu, laik-dindar gerilimi de var. Biz derken kendimi kast ediyorum. Altan Tan. Benim sorunlarım var. Benim dini, etnik ve ekonomik sorunlarım var. Ben bunlar için ya demokratik yollarla sivil bir mücadele içinde olacağım veya dini, mezhebi, ekonomik ve sınıfsal haklarım için silahla çarpışacağım. Sonuçta bundan 4 sene evvel Beşar Esad’ın asker ve polisleriyle direnişçi halk karşı karşıya iken bugün tüm dünya tankını, topunu, tüfeğini aldı geldi, Suriye’de savaşıyor. Yarın Suriye’de bu savaş biterse, ABD ya da İran, Rusya ve Beşar Esad kazanırsa veya IŞİD kazanırsa Suriye halkının dediği mi olacak? Biz aynı şeyi Türkiye için de söylüyoruz. O da şu, bu gidişat ülkeyi Afganistan’a çevirecek. Ne demek bu? Şehirler daha fazla yıkılacak, daha fazla insan ölecek, daha büyük göçler olacak. Bu büyük bir felakettir. Önümüzde iki yol var. Ya demokratik yollarla bu Türkiye’yi doğru düzgün ortak vatan haline getireceğiz. Ya da sonucunu göremediğimiz veya kestiremediğimiz dünyadaki süper güçlerin yönetimi süper güçlerin belirleyeceği bir Afganistan haline dönüşeceğiz.
Masada da konuşulmadı bunlar. “Halkı muhatap alacağım” diyor. Tamam sor halka. Referandum yap. Halk ne istiyor, ne istemiyor görelim. Yok bir projesi. Hazır değil. 15 gündür ABD ile tartışma sürüyor mesela, PYD teröristtir değildir tartışması. Peki kardeşim, diyelim ki sen PKK’yi, PYD’yi, HDP’yi bir çuvala koydun attın denize. Peki senin projen ne? Sayın Davutoğlu ile Barzani Diyarbakır’a geldiğinde Sayın Erdoğan’ın yemeğinde bizi yan yana oturtmuşlardı, bir saat tartıştık. PKK Rojava’ya el koydu, başka siyasetlere, Barzani’ye izin vermiyor diye bir konu açıldı. Barzani de gündüz belediyede böyle bir konuşma yaptı. Masada da bu konuşuluyor. Aslında bölgede devrim yok, PYD Baas ile işbirliği yapılıyor diye bir de Türkiye’de çözüm sürecinde tek muhatap PKK alınıyor diye şikayet ediliyor. Ben de döndüm, “Bundan niye şikayet ediyorsunuz? Siz başka bir siyaset koydunuz mu ortaya? Diyelim ki PYD Suriye’de böyle bir şey yaptı. Sizin Rojava politikanız ne? Suriye’deki Kürtler ne yapsın?”
Bizim 7 Haziran’dan sonraki siyasetimizde de, 7 Haziran gecesinden itibaren şöyle bir siyaset hakim oldu, “Bu çözüm süreci durdu, masa devrildi, dolayısıyla önce Türkiye’de iktidarın değişmesi lazım. Yeni bir iktidar oluşturulması, bizim de onunla görüşmemiz lazım.” Bu fikir kulağa çok hoş gelebilir. Zaten şu an Türkiye’de Tayyip Erdoğan’dan nefret edenler zümresi var. Ben Tayyip Erdoğan ile siyaseten yollarımı 25 yıl önce ayırdım. Ama nefret etmek ayrı bir şey, bütün siyaseti bir şahıs bir parti üzerine indirgeyip onun karşıtlığı üzerinden bir cephe oluşturmak ayrı bir şey. Daha açık söyleyeyim, “Önce Tayyip Erdoğan gitsin, ondan sonra ne olacaksa olsun” Türk solunun da bir kısım Kemalistler’in de fikr-i sabitleriydi. Peki gitsin, nasıl olacak? Ben de gitsin diyorum ama nasıl? 7 Haziran’da Hükümet fiilen düştü, başkanlık yolu tıkandı. 3 parti oturup da ortak bir Hükümet ve alternatif ortaya koyamadı. İkincisi, Tayyip Erdoğan gitsin, AK Parti bitsin. Peki kim gelsin? Önümüzde üç alternatif var. CHP, MHP ya da darbe. Ölümlerden ölüm beğen. Gitse bile bundan daha iyi gelecek bir alternatifiniz yok. Yani ne demek istiyorum? Siz ne yapacaksanız, bu demokratik mücadeleyi bu hükümet ve bu devlet ile yapacaksınız.
HDP ilk kurulduğu zaman da benim itirazlarım oldu. Bizim hitap ettiğimiz ana gövde olan Kürt kitlesinin yüzde 80-90’lık ana gövdesinin dindar muhafazakar olduğunu söyledim. Bu partinin Türk solu ve sosyalist kimliğinin çok fazla öne çıkarılması bir uyumsuzluk yaratır demiştim o dönem. Sonra Selahattin Demirtaş’ın Eş Genel Başkanlığa getirildiği kongrede parti kendisini sosyalist bir parti olarak değil bir demokratik kitle partisi olarak tarif etti. İçinde dindar Müslümanların, İslami kesimlerin, sosyalistlerin, liberallerin, sınıfsal olarak işçilerin köylülerin, herkesin olduğu ortak paydası Türkiye’nin demokratikleşmesi olan bir parti olarak tanımlandı. Bu doğruydu ama bugün geldiğimiz noktada eş başkanlardan yönetime, genel başkan yardımcılarına kadar oluşan tabloya baktığınız zaman eski BDP, HADEP geleneği artı Türk solunun yüzde 80-90’lık bir temsile geldiğini görüyoruz. Bizim seçmen kitlemiz ise daha farklı. Ana gövde daha muhafazakar Kürt kitlesi.
Doğru bulmuyorum. Mesela 7 Haziran seçimlerinde yüzde 13.2 oranındaki oyun yüzde 11.5’ının Kürtlerden geldiği görüldü. İkincisi de AKP’den bize 4.5-5 puan civarında bir seçmen kitlesi geldiği de saptandı. Bu da yaklaşık 2-2.5 milyon muhafazakar Kürt seçmen demek.
Kürt seçmenin iki önemli hassasiyeti var bir çok hassasiyetlerinin yanında. Birincisi, AKP’den gelen 2-2.5 milyonluk kitle AKP ile bir savaştan ziyade AKP’ye bir ders vermek, çözüm sürecinin devamını sağlamak ve Kürt temsiline destek olmak istedi. Bu Tayyip Erdoğan’a da bir ikazdı. Bu kitlenin beklentisi çözüm sürecinin AKP ile HDP arasındaki devamıydı. Sorduğunuz zaman, “Masanın devrilmesine gönlümüz razı olmadı. Müslümanız, dindarız ama Kürtlüğümüzden de vazgeçmiyoruz dedik.” Diyorlar. Ama 7 Haziran’dan sonra süreç böyle işlemedi.
Korkma çok “basit” bir tabir. İnsanlar kendi içinden geldikleri geleneklere çoğu zaman bir şey söyleyemiyor. Ben Selahattin Bey veya başka bir arkadaş üzerinden eleştirmeyeyim, kendimden örnek vereyim. Ben çocukluğumdan beri İslami yapıların içinden gelen birisiyim, halen de dünya görüşüm bu. Kolejlerde okumama rağmen dünya görüşüm bu. Allah bizi imanla götürsün öbür tarafa. Ben ilk olarak 1991 senesinde Erbakan, Alparslan Türkeş ile seçim ittifakı kurunca Diyarbakır 1.Sıra milletvekilliği adaylığından istifa ettim. Tayyip Bey ile seçimden sonra kendi odasında 3 saat konuştum ve yollarımız ayrıldı. O günden bugüne kadar tüm arkadaşlarım ve çevre, hatta Tayyip Bey’in kendisi tarafından da “Kürtçü” olarak damgalandım. Bugüne kadar attığım her adımda bunun sıkıntısını yaşıyorum ben. “Bu adam zaten yoldan çıktı, öyle oldu” diyorlar. Ama bu 25 yıllık kavganın neticesinde maalesef diyorum, keşke yanılan biz olsaydık, tarih bizi haklı çıkardı. İnsanın kendi içinden geldiği geleneğin tersine bir siyaset ortaya koyması, karşısına çıkması, diklenmesi, bunlar doğrudur, bunlar yanlıştır demesi zannettiğinizden çok zor. Bazen bir şey söylüyoruz, bak benim kafamda kırılmadık yer kalmadı. Benim ömrüm Türkiye’de kendini ümmetçi zanneden Türk İslamcılara Kürt meselesini anlatmakla geçti. Kendilerini ümmetçi zannediyorlar ama Türk İslamcı, milliyetçi. Kürt sol hareketlerine de, “Bu halk Müslümandır. Bunun sol, sosyalist, komple seküler bir yapıya gitmesi mümkün değil. Bunun ana hassasiyetlerine dikkat edilecek. Yok kültürel İslam, yok namaz kıl ama şeriatı uygulama. Şunu kabul et ama buna yanaşma diye format atamazsınız. Bu yanlıştır” demekle geçti ömrüm. Dolayısıyla ben HDP’nin en altından en üstüne kadar bu sıkışıklığı da anlayabiliyorum. İnsanın kendi geleneği ile çatışması da çok kolay değil.
AK Parti’de de söyleniyor. Dolayısıyla bu bir isyan, yıkma değil, katkı. İnşallah bu değerlendirmelerimizle doğru bir yere varırız. (Al Jazeera)
Etiketler: Al Jazeera, Gonca Şenay, HDP, Diyarbakır milletvekili, Altan Tan, söyleşi, Halk, silahlı mücadele, istemiyor