İslam Ve Modernite: Eksiklik Kompleksi
Popüler Kültür Çöplüğü
Bu başlıktaki yazılar Dücane Cündioğlu'nun Ankara İlahiyat'taki konuşmasıdır...
İslam ve Modernite konusunu ciddiyetle konuşabileceğim nadir mekanlardan birinde bulunuyoruz. Çünki Ankara İlahiyat yetiştirdiği hocalarla modernite ve modernist konusunda büyük farkla, ciddi biçimde uğraşan zekaları yetiştiren bir okuldur. Problemlidir... O yüzden payına düşen sevimsizliği ısrarla üzerinde tutmayı becermiştir.
O bakımdan buraya gelirken ne kadar açık konuşmam gerektiği konusunda tereddüt etmedim desem yalan söylemiş olurum.
İçinde bulunduğumuz durumun vehameti nedeniyle çağdaşlıkla ki çağdaşlık kelimesini kullanmaya bile korkuyoruz.
Modernite sözcüğünü tercih etmemin sebebi çağdaşlık kelimesinin üzerindeki olumsuz duygudur. Olumsuz algılanmasının nedenlerinden biri çağdaşlaşmayla batılılaşmanın aynı şey zannedilmesidir...
İki temel tepkiyi burda ayırdetmek isterim tartışmaya başlamadan önce;
Birincisi, bu çağdaşlık meselesi içinde yaşadığımız dünyayı anlama ve yorumlama düzenimiz bir direnç , karşı koyma , yadsıma olarak tezahür etti. Ben o gelenekten gelirim. Yeni olan herşeye karşı ciddi bir kuşku, tedirginlikle yaklaşırım. Hala da öyle yaklaşıyorum.
Bide kraldan çok kralcı olmak anlamında çağdaşlık meselesini bir bilinç ve kavrama biçim değil daha çok bir kıyafet, davranma biçiminde empoze eden bir siyasi alışkanlıklarımızdır
Nerde, hangi tarafında yer almalıyız? Yani modernite ve çağdaşlığı içinde bulunduğum dünyayla eşzamanlı olarak hesaplaşabilme olanağı olarak düşünüyorum. Yani kendi çağımdan haberdar olmak demek; içinde bulunduğum, nefes alıp verdiğim, teknolojik olarak yararlandığım hatta eğitimini aldığım(çağdaş eğitimden geçiyoruz) dünyanın bilinç yapısını kavramak konusunda ne kadar istekli olup olmadığımız konusuyla alakalı bir dilemma var.
Bir taraftan muhafazakarlık(değerleri, ahlakı muhafaza etme) bir taraftanda içinde yaşadığımız çağın olanaklarından yararlanmak.
Şimdi İslam dünyasının bu karşıtlık, bu çelişki karşısında kullandığı çözümlemeler en azından Tanzimat'tan bu yana İslamcı reflekslerin tamamı, istisnasız içinde yer almadıkları bir çağdaşlığı kavramaktan çok uzak bir bilinç yapısında ona dahil olmak ya da onu yadsımak, ne kadarını kabul edelim ne kadarını reddedelim muhasebesinin içerisinde başladı ve hala aynı hızla devam ediyor.
Mehmet Akiflerde falan bilirsiniz batının ilmini, fennini alalım ama ahlakını almayalım.
Bu problemlerle karşılaşırken önce yüzleşme konusunda cesur davranmalıyız.
Neden? Çünkü İslam Dünyası daha evvelde de kendisine ait olmayan uygarlıklarla, kültürlerle karşılaştı. Bağdat'ta olduğu gibi Yunan kültürü, felsefesi, bilimiyle karşılaştı. Alacaklarını aldı, kabul etti, itiraz etti ama neticede hiç korkmadan bambaşka bir kültürü bambaşka bir düşünce dünyasını kavramaktan, onlar aracılığıyla kendisini yeniden düzenlemekten korkmadı...
Modern zamanda buna benzer bir karşılaşmayı 18. Yüzyılda Batı Medeniyetiyle karşılaşırken yaşadı.
Ancak arada bir fark vardı. 9. Yüzyılda İslam dünyası siyasi ve askeri olarak galip tarafı temsil ediyordu. İdeolojik olarak hiçbir eksiklik kompleksi yoktu.
O yüzden kabulleri ve itirazlarında sahici ve kıran kırana bir savaş oldu. Ve tam bir galibi olmadı.
İmam Gazali Tehafüt-üt Felasife'yi yazdı ama Aristoteles'in düşünme teknolojisini medreselere sokmak zorunda kaldı.
Hatta daha da açık konuşabilirim İbn-i Sina' da reddettiği her ne varsa gizlice ondan alıp yeniden üretmekte çekinmedi.
O yüzden bazı kitaplarında Farabi, İbn-i Sina hatta bilinçli veya bilinçsiz Platon ve Aristotelese yönelik eleştirirken diğer kitaplarında bu adamlara ait düşünceleri yeniden İslami bir dille üretmekten çekinmedi.
Şimdi 18, 19 ve 20. Yüzyılda islam dünyası siyasi, askeri ve daha da önemlisi ideolojik olarak galibi olarak değil mağlubu olarak karşılaştı batı dünyasıyla. İşte yadsımalar vs. bu dönemde ortaya çıkmaya başladı. Ve biz en azından İslam dünyasının batıya, batının sınırında yaşayan bir ülkenin insanları olarak batıya ait olana ya da içinde yaşadığımız moderniteye uygun olana ilişkin en güçlü rediyeleri ve en güçlü kabulleri eşzamanlı olarak gösterdik.
Bu tamamen travmatik bir durumdur. Bu yadsımanın, bu küçümsemenin ne anlama geldiğini bugün daha serinkanlı olarak tartışabiliyoruz. Fakat tarihin yükü omuzlarımızda ve bazı problemler var.
Bu problemleri sağlıklı bir şekilde tartışma olanaklarından uzak durumdayız. Hemen yüzleşme korkumuz ortaya çıkıyor.
Çünkü mağlubiyetin bizde uyandırdığı en büyük hasar bendenize göre sahip olduklarımızı hakettiğinden daha fazla yüceltmek, sahip olmadıklarımızı hakettiğinden daha fazla aşağılamaktır.
Dolayısıyla inançlarımızda kuşkuya düştüğümüzde serinkanlı biçimde meseleleri bir düşünce problemi olarak ele alamadık.
Ben kendim Başörtüsü Risalesi adlı eserde türkçedeki ilk belki de son risaledir. Bu fakir kaleme aldı.
Şimdi biz mesela bunu yıllar sonra farkettiğim için söylüyorum başörtü meselesini ki ben bu konularda olabilecek en apolitik yazanlardan biri olarak söylüyorum; tamamen teknik bir mesele olarak karışmıştım ama buna rağmen başörtüsü meselesi o dönemde dokunmayın bacıma üslubundan öte entelektüel bir değer taşımadı.
Yani bugün Türkiye özelinde konuşcak olursak örtinmeyle utanma-iffet arasında nasıl bir bağ var meselesi hiç konuşulmamıştır...
Şimdi müslümanların sünnet olmasını vacip, haram, mendup, mübah yani ahkam-ı şeriyye açısından nereye koyacaz?
Yani sünnet olmazsa bir müslüman çocuğu ne olur?
Bakın bütün ilahiyat camiası yani sadece Türkiye değil bütün İslam dünyası böyle bir soru karşısında hazırlıksızdır. Bir tek cümlemiz yoktur. Sünnet olmasak ne olur?
Verilecek cevap olmamasının nedeni semboller söz konusu olduğunda analizin önü kapanır. Şimdi birazdan mesele ciddiyet kazanınca ne kastettiğimi daha iyi anlayacaksınız.
Arayış Batılılaşma Dücane Hoca Geçmiş
Aşıklar Ölmez - Kuşçu
Rahmetli Ömer Lütfi Mete, Deli Yürek dizisindeki Kuşçu karakteriyle gönlümüze ve vicdanımıza sesleniyordu...
Geçenlerde Aşıklar Ölmez kitabı altında tüm Kuşçu hikayeleri derlendi. Aralarında kaybettiğimiz irfanımıza dair o kadar ince nokta var ki.... Ben de beğendiğim birkaçını bu başlıkta paylaşayım dedim;
Kuşçu: Senin yaralı kuş nasıl?
Yusuf: İyileşeceğine inanmaya başladı.
Kuşçu: Aferin... Çok seviyorsun değil mi?
Yusuf : Çok! Çok ne demektir?
Kuşçu: Aferin, iyi soru.
Yusuf: Ne demektir?
Kuşçu: Kimin sevgisi büyük, seninki mi yaralı kuşunki mi?
Kuşçu: Niye takıldın? Onun seni sevdiği kadar sen onu sevmiyorsun. He? Ne diyorsun?
Yusuf: Ne diyeyim, sen bilirsin.
Kuşçu: Sen kızdan çok, sevilmeyi seviyorsun değil mi? Eee, olur böyle. Bir zaman gelir sevmeyi de seversin. Sevilmek sevmekten daha tatlı olur o zaman.
Yusuf: Bunları nasıl anlıyorsun Kuşçu? Beni nasıl okuyorsun?
Kuşçu: Seni okumuyorum ki. Ne demiş koca Yunus: "Çıktım erik dalına, onda yedim üzümü" Bak bak…
Kur'an Müslümanlığı ve Neo-Selefilik
Kur'an müslümanlığı hakkında daha önce başarısız bulduğum bir yazıda bir şeyler karalamıştım. Şimdi biraz ayrıntılı olarak meseleye girmek istiyorum.
Son zamanlarda Caner Taslaman, Mehmet Okuyan,Mustafa İslamoğlu, Edip Yüksel, İhsan Eliaçık, Emre Dorman, Kuran Araştırmaları Grubu gibi kişiler ve gruplarca Kur'an Müslümanlığı söylevi çok başarılı bir şekilde dile getiriliyor.
Tabi daha önceden Hüseyin Atay ve Yaşar Nuri Öztürk'ünde bu şekilde söylevleri olmuştu. Bana göre bu kişilerin söylevleri o yukarda saydığım kişiler kadar halk üzerinde etki yapmamıştı. Bunun nedenleri arasında internetin öncekiler zamanında yeterli kullanılmaması ve Yaşar Nuri'nin ideolojik görüşlerinin halk tarafında bir karşılığı olmaması yatar.
Dediğim gibi Caner Taslaman, Edip Yüksel ve benzerlerinin interneti başarılı bir şekilde kullanması ve bu kişilerden, gruplardan bir pire gibi türeyen blog ve sosyal medya hesapları Kur'an Müslümanlığı söylevini hiç olmadığı kadar yaydı.
Bu söylevin bu k…
Son Osmanlı Şehzadesinin Hikayesi
Bundan evvelki tramvaylar ne kadar iyiydi! Ahmet Rasim
Bir zamanlar, içinde bulunduğumuz şehirde, hayatın en önemli sorununun insanının kendisi olabilmesi ya da olamaması olduğunu keşfetmiş bir şehzade yaşamıştı. Kendi keşfi bütün hayatıydı, bütün hayatı da kendi keşfi. Kısa hayatının bu kısa ifadesini Şehzadenin kendisi yazdırmıştı; hayatının sonuna doğru, keşfinin hikâyesini kaleme aldırmak için bir kâtip tuttuğu zaman. Şehzade söylüyor, Kâtip yazıyordu.
O zamanlar, -yüz yıl önce- şehrimiz, sokaklarında milyonlarca işsizin şaşkın tavuklar gibi gezindiği, yokuşlarından çöplerin, köprü altlarından lâğımların aktığı, bacalarından zift renginde kara dumanların fışkırdığı ve otobüs duraklarında bekleyenlerin acımasızca dirsekleştiği bir yer değildi daha. O zamanlar, atlı tramvaylar o kadar yavaş giderdi ki, hareket ederken inip binebilirdiniz, Boğaz vapurları o kadar ağır yol alırdı ki, bazı yolcular bir iskelede iner, ıhlamur, kestane ve çınar ağaçlarının altından güle konuşa öteki …