Cumhuriyetin ilk parası Arap harfleriyle basıldı… | HerAy Elazığ Aktuel-Elazığlıyım diyen herkesin dergisi
Ana Sayfa >>Cumhuriyetin ilk parası Arap harfleriyle basıldı… 08.01.2017 22:04
Cumhuriyetin ilk parası Arap harfleriyle basıldı…
Türkiye Cumhuriyeti’nin İlk banknotları olan Birinci Emisyon Grubu banknotlar 5 Aralık 1927 tarihinde dolaşıma çıkarıldı. Tedavülde bulunan mevcut Osmanlı paraları -evrak-ı nakdiyeler- 4 Aralık 1927 tarihine kadar kullanıldı. Ve yasa gereği 4 Eylül 1928 tarihinde değerleri sıfırlandı.
Lakin Osmanlı İmparatorluğu dönemimden kalma kâğıt paraların tedavülde kalması Cumhuriyet’in 25. Yılına kadar devam etti. Hükümet, 14 Mart 1947 tarihinde aldığı kararla, Osmanlı Bankası banknotlarının 1 Nisan 1947 tarihinden itibaren 1 sene içinde altın karşılığı ödeneceğini duyurmuş ve Cumhuriyetin Osmanlı’dan devraldığı son kâğıt paralar da Türk tarihindeki yerini almıştır.
Dönemin Maliye Bakanı Abdülhalik Renda başkanlığındaki komisyon 9 aylık bir çalışma sonunda 1, 5, 10, 50, 100, 500 ve 1.000 liralık kupürlerden oluşan Birinci Emisyon Grubu banknotların basılması kararını almış ve basım işi, 88.000 İngiliz parasına bir İngiliz firması olan Thomas De La Rue’ya verilmiştir.
Paraların üzerindeki resimlerin Evkaf Müzesi Müdü­rü ressam Ali Sami Bey tarafından yapılması koşuluyla.
Baskı işlerine eşlik etmek üzere 4 kişilik bir heyet de Londra’ya gitmiştir.
Bu emisyon grubundaki banknotlar 1 Kasım 1928 Harf Devrimi’nden önce bastırıldığı için ana metinleri eski yazı, kupür değerleri ise Fransızca olarak yazılmıştır.
3 Ekim 1931 tarihinde Merkez Bankası’nın kurulması ile para basma yetkisi Merkez Bankası’ verilirken, Merkez Bankası’nın piyasaya sunduğu ikinci emisyon kağıt paraları sadece Latin harflerle tasarlanmıştır. 15 Ekim 1937 tarihinde piyasaya sürülen 5 liralık banknot Türkiye Cumhuriyeti’nin Latin harfleriyle basılan ilk kâğıt banknotu olmuştur.
Her şeye rağmen dışarıda para basma işimiz tamamen sonlanmamış, bu emisyon gurubunda söz konusu banknotlardan 50 Kuruşluk Almanya’da, diğerleri ise İngiltere’de bastırılmıştır.
1937 ve 1938 yıllarında yeni harfli II. Emisyon banknotları tedavüle çıkarıldıktan sonra Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Atatürk’ün 1938 tarihindeki ölümü, Atatürk resimli II. Emisyon banknotların tamamının tedavüle çıkmasını engelledi.
Gerçi klişe ve kalıpları önceden hazırlanmış olan Atatürk resimli 500 ve 1000 liralık kâğıt paralar 1939 yılında tedavüle çıkarıldı. Yalnız kararlaştırılan miktarın tamamı aynı resimde bastırılmadı. Bu büyük kupürlerin ikinci kısmı Atatürk’ün ölümü üzerine Cumhurbaşkanı olan İnönü’nün resimlerini taşımaya başladı.
Yani piyasada önyüzlerinde hem Atatürk hem de İnönü portresi bulunan iki farklı 500 lira ile 1000 lira dolaşmaktadır artık.
Üçüncü ve dördüncü emisyon paraların bugün dahi en fazla tartışılan özelliği bu emisyonların hiçbir kupürünün üzerinde Atatürk portresinin bulunmamasıdır.
Bu emisyonlardaki banknotların üzerinde artık İsmet İnönü’nün portresi bulunmaktadır.
Fakat bu kanun 1952`de Adnan Menderes`in başkanlık yaptığı hükûmet tarafından değiştirilmiş ve Türk Lirasının üstünde o zamanki devlet başkanının değil sadece Mustafa Kemal Atatürk`ün resminin bulunması kararı alınmıştır.
Böylece paralarda sadece Mustafa kemal Atatürk’ün resimleri kalmıştır.
İlk kez 1983 yılında dönemin Maliye Bakanı Adnan Başer Kafaoğlu tarafından gündeme getirilen ama 12 Eylül rejimi tarafından sakıncalı bulunduğu için kabul görmeyen Türk Lirası’ndan sıfır atmak ise ancak 28 Ocak 2004 tarih ve 5083 sayılı “Türkiye Cumhuriyeti Devletinin Para Birimi Hakkında Kanun” uyarınca yapılabilmiştir.
Türk lirasından 6 sıfır atma operasyonu kapsamında 1 Ocak 2005 tarihinden itibaren sekizinci emisyon dolaşıma verildi. Bu emisyonla birlikte Türk Lirası geçici bir süre için Yeni Türk Lirası (YTL) adını alıyordu. 20.000.000 liralık banknot yerine en büyük banknot artık 100 Yeni Türk Lirası idi.
Türkiye Cumhuriyeti’nin dokuzuncu ve son emisyonu 1 Ocak 2009 tarihinde dolaşıma çıktı. Bu emisyon ile Türk Lirası’ndan “Yeni” ibaresi çıkarıldı, en büyük banknot ise 200 Türk Lirası oldu.
YTL kupürlü kâğıt ve madeni paralar ise 1 Ocak 2010’da tedavülden kaldırıldı.
Böylece bu kısa yolculukta 1927 yılında piyasaya sürülen birinci emisyon ile 2009 yılında piyasaya sürülen dokuzuncu emisyon arasındaki toplam dokuz emisyonda 24 farklı kupürde ve 126 tertipte kağıt Türk Lirası kullanıldığını görüyoruz.