9. Sınıf Tarih Dersi 2. Ünite Ders Notları (İnsanlığın İlk Dönemleri) | Tarih Öğretmeni Sitesi Ve Tarih Dersi Sitesi
2. ÜNİTE:İNSANLIĞIN İLK DÖNEMLERİ
• Yazının icadından önceki dönemde insanın hayat tarzı avcılık ve besin toplayıcılığı şeklinde tüketici,yabani tahılları ıslah ederek kendi kontrolünde planlı bir tarımsal faaliyete başlaması ile üretici hale gelmiştir.
• Yerleşik yaşam ve tarımsal üretim sonucunda daha kolay beslenme yollarının öğrenilmesi, nüfus artışına yol açmıştır.
• Anadolu’daki birçok yerleşim bölgesinde yapılan kazı çalışmaları sonucunda MÖ 9.000’lerden itibaren üreticiliğin başladığı görülmektedir.
• Çayönü Höyüğü (Diyarbakır) ve Cafer Höyük (Malatya) yerleşkelerinde dünyanın en eski buğday türlerinden birisi olan “Emmer evcil buğdayı”nın bulunması buna örnektir.
• MÖ 8.500’lerde Urfa ve Diyarbakır çevresinde buğday tarımının başlamış olması, tahılın ana vatanının Anadolu olduğunu ortaya koymaktadır.
• Yazıdan önceki dönemde insanlar, mağara ve kaya sığınakları içinde küçük gruplar hâlinde, tarımla birlikte kulübe şeklindeki barınaklarda yaşamaya başlamıştır.
• “Megaron” tipi evler İzmir’deki Limantepe ve Baklatepe höyüklerinde görülür.
• İlk insanlar, kullandığı araç-gereçlerini Kabataşlardan, obsidyen ve kemikler, toprak kulanımı ile pişirilmiş topraktan,zamanla araç-gereç teknolojisi gelişmesi ile mikrolit adı verilen malzemelerden ve son olarak ta madenlerden yapmaya başladılar.
• Göbeklitepe Günümüze kadar keşfedilen en erken tarihli dinî mimaridir
• UNESCO Dünya Mirası listesine alınmıştır
• Köy yaşamından kentsel hayata geçişin önemli bir kanıtıdır
• Çatalhöyük, günümüzde “UNESCO Dünya Mirası” listesinde olan önemli bir yerdir.
• Çayönü Yakın Doğu’daki köy yerleşmelerinin ilk örneğidir
• Yazının icadından önceki dönem olan tarih öncesi devirler sınıflandırılırken insanların kullanmış oldukları araç-gereç ve madenlerden yola çıkılmıştır.
• Tarih öncesi Çağlar: Taş Çağı ve Maden Çağı şeklinde dönemlendirilmiştir.
• Yazının icadıyla birlikte tarihî çağlar başlamıştır. Taş Çağı: Eski Taş, Orta Taş ve Yeni Taş Çağı olmak üzere kendi içinde çağlara ayrılırken Maden Çağı da Bakır, Tunç ve Demir Çağı olarak dönemlere ayrılmıştır.
• Dönemlendirmede;üretim ve yerleşme biçimiyle yaşam koşulları etkili olmuştur.
• Tarih öncesi devirlerin, başlangıç ve bitiş zamanları bölgelere göre farklılıklar gösterir.
• En uzun devir Paleolitik Devirdir
• Ateş Mezolitik Devirde bulunmuştur
• Üretim, Tarım ve ilk köy yerleşimleri Neolitik dönemde ortaya çıkmıştır
• İlk kullanılan maden Bakırdır
• Bakır devrine Kalkolitik yani Bakırtaş devri de denir
• Demir devrinin sonunda Yazının bulunmasıyla Tarih öncesi dönem sona erer
• Konya, Akşehir Dursunlu fosil yatakları, Anadolu’da insan varlığına ilişkin kalıntıların ele geçirildiği en eski buluntu yeridir
• İstanbul, Yarımburgaz Mağarası’na (Görsel 2.14) günümüzden 270 bin-390 bin yıl önce ilk insanların yerleştiği tespit edilmiştir.
• Antalya, Karain Mağarası (Görsel 2.15), Anadolu’da insana dair en eski kemik kalıntılarını barındırması açısından çok önemlidir.
• İlk Çağ’da Mezopotamya’daki dinî inanışlar etkisiyle Sümerler, mabet (Ziggurat) ekonomisinin zorunluluğu ile sembol yazısını (piktograf) icat etti.
• Sümerlerin kullandığı ilk yazılı kil tablet örneklerine Uruk kentinde rastlanmıştır.
• İşaretler çiviye benzetildiği için bu yazıya “çivi yazısı” denmiştir
• Yazının icadı, tarihî devirlerin başlangıcı kabul edilir.
• Sümerlerden sonra çivi yazısı Akad, Babil,Asur, Hitit ve Urartu gibi medeniyetler tarafından geliştirilmiştir.
• Hiyeroglif yazısını kullanan Mısırlılar, yazı aracı olarak papirüs ve fırça gibi araçlar kullanmıştır.
• Mısır yazısı,24 sessiz harften oluşan Fenike alfabesinin gelişmesine de model olmuştur. Bu alfabeden Sami, sonrasında da Latin alfabesi geliştirilmiştir.
• İlk kez Bergama’da hayvan derisinden üretilen parşömenler birleştirilerek kitap hâline getirilmiştir.
• Çin medeniyeti ise parşömenden daha ucuza mal olan tekstilden yapılan kâğıdı üretmiştir
-Mezopotamya uygarlıkları, ziggurat adı verilen tapınaklarda gözlem yaparak gök biliminde bilimsel gözlem yöntemini keşfetmiş ve bilgileri tablolaştırmıştır.
-Ay ve Güneş tutulmalarını hesaplayan-Amasya’da yaşamış ve coğrafya konusunda çalışmış Strabon (Sıtreybın), Anadolu ve çevresinde yaptığı geziler sonucunda on yedi bölümden oluşan “Coğrafya” isimli eseri yazmıştır.
– İran’da kurulmuştur.
– Medler ve Persler en önemli devletlerdir.
– Pers Kralı Kiros Medleri yıktı. 543’te Lidya ülkesini aldı. Anadolu’ya hakim oldu.
-Bu hakimiyete İskender son verdi.
-Satraplık uygulamasını Anadolu’da uygulamışlardır.
-Gelişmiş bir Posta teşkilatı kurdular
– Sardes’ten başlayıp başkentleri Sus’a kadar uzanan Kral yolunu yaptılar
– Hint yarımadasında gelişmiştir.
– İklim ve yer şekillerinin etkisi ile sık sık istilalara uğramıştır.
– Halk sosyal sınıflara ayrılmıştır.
– Brahmanizm ve Budizm burada doğmuştur.
-Matematikte Sıfırı ilk kez kullanmışlardır ancak bir sayı olarak kabul etmemişlerdir
– Pusula, barut, kağıt, Matbaa ilk kez Çin’de geliştirilmiştir.
– Yazıları resim yazısıdır.
– Ordu yönetiminde Türkleri örnek almışlardır.
– Dini bakımdan Konfüçyüz ve Lao-çe önemlidir. Budizm yaygındır.
– Gelir kaynakları Tarım ve ticarettir.
-Güneş lekeleri konusunda bilgi vermişlerdir
-Tıpta Masaj ve Akupunkturu kullanmışlardır
Fırat ve Dicle nehirlerinin arasındaki bölgede kurulmuşlardır. Mezopotamya İki nehir arası demektir
1) Sümerler (M.Ö 4000-2350)
– Güney Mezopotamya’ya yerleşmişlerdir.
– İlk site devletlerini (Lagaş, Ur, Uruk, Eridu, Nipur, Kaş, Umma) kurdular.
– Sitelerin başında patesi adı verilen rahip-krallar bulunmaktaydı.
– Şehirler bir tapınak etrafına kümelenerek kurulmuştur.
– Çok tanrı (politeist) anlayışı vardır.
-Sümer tapınaklarında Ziggurat denir.
– İlk yazıyı bulmuşlardı. (M.Ö 3500) (Çivi yazısı)
– İlk yazılı kanunları oluşturmuşlardır. Sümer Kralı Urkagina, MÖ 2375’te tarihte bilinen ilk yazılı kanunları çıkarmıştır.
– Sözlü edebiyat gelişmiştir. (Gılgamış Destanı, Yaratılış Manzumesi, Tufan hikayesi)
– Çok tanrı inancı yaygındır.
– İlk defa tekerleği icat ettiler.
– Aritmetik ve Astronomide ilerlediler. Pi (π) sayısını hesapladılar.
– Sabanı bulmuşlardır.
– İthalat ve ihracatı başlatmışlardır.
– Takas usulü vardır.
– Öldükten sonra dirileceklerine (öbür dünyaya) inanç gelişmemiştir.
– Mimaride kerpiç kullanmışlardır.
2- Babiller (M. Ö. 1800-478)
-Mezopotamya’ya Arabistandan gelmişlerdir. Amurlular tarafından kurulmuştur.
– Hukukları gelişmiştir.
-Sümer kanunlarını derlemiş olan Hamburabi kendi adı ile bilinen
çağın en tutarlı gelişmiş kanunlarını yapmıştır.
– Mimaride gelişmişlerdir. Asma bahçeleri ve Babil kulesi meşhurdur
3. Asurlular (mö. 2000-609)
– Yukarı Mezopotamya’da kurulmuştur
– Ticaret faaliyetleriyle Asurlular, Sümerlerden öğrendikleri yazıyı Anadolu’ya getirmiş ve burada tarih çağlarının başlamasını sağlamışlardır
-Başta Kayseri’deki Kaniş (Kültepe) olmak üzere Anadolu’nun pek çok yerinde pazarlar kurmuştur.
– Kara ticaret kolonileri kurmuşlardır.
– İlk atlı birlik oluşturmuşlardır.
– “Karum” denilen ticaret pazarları kurdular.
• Yunan kentlerinde yapılan seçimler, cumhuriyet ve demokrasinin ilk izleri kabul edilir.
• Botanik ve zooloji alanlarının temellerini atmışlardır
• Thales (Tales) ve Pythagoras (Pisagor); matematik, astronomi ve felsefe alanında önemli çalışmalar yapmışlardır.
• Pankuş adında bir meclis oluşturmuştur.
• Hititlerde Tavananna denilen kraliçe yönetimde söz sahibi olmuştur.
• Hitit Kanunları; evlenme, boşanma, nikâh, nişan gibi aileyle ilgili hususlara yer verilmiştir.( Medeni Hukuk)
• Anal denilen yıllıklar tutmuşlardır.
Lidyalılar :insanlık tarihinde ilk kez madeni parayı (sikke) basmışlardır.
• Özellikle tarım alanında ve dokumacılıkta gelişmişlerdir.
• Tapates adı verilen halı ve kilimleri dokumuşlardır.
• Taş işçiliğinde gelişmiştir.
• Van Kalesi’nin yanında su kanalları, su bentleri ve mezar odaları inşa etmiştir.
• Maden işleme sanatında ilerleme kaydetmiştir
– Nil Nehri ve havzasında gelişmiştir.
– Coğrafi yapısı sebebi ile dışardan etkilenmemişlerdir. Özgün bir medeniyet merkezidir.
– İstilalara kapalıdır.
– Nil’in akışına göre aşağı-yukarı adı ile ayrılır
– Nom adı verilen şehir devletleri kurulmuşlardır.
– Papirüs adı verilen kağıt yapmışlardır.
– Resim yazısı kullanmışlardır. (Hiyeroglif)
– Ölümden sonraki hayata inanırlardı. Bu inanç mumyacılığı geliştirmiştir.
– Kralları için piramitler yapmışlardır.
– Tarihinin ilk yazılı anlaşmasını (Kadeş) Hititlerle yapmışlardır
– Güneş takvimini bulmuşlardır. Nil’in taşmasının büyük etkisi vardır. Yunan ve
– Geometri ve matematik gelişmiştir.
– Lübnan Dağları ve Akdeniz arasında kurulmuştur.
– Coğrafi durumları tarıma elverişli olmadığı için ticarete, daha çokta deniz ticaretine yönelmişlerdir.
– Tarih’te bilinen ilk denizci kavimdir.
– Ticari gelişmişlikleri bir çok medeniyetle karşılaşmalarına ve yazının geliştirilmesine etki etmiştir. Günümüz alfabesi Fenikelilere dayanır.
– Camcılıkta ilerlemişlerdir.
– Gemicilik ve tersanecilikte ilerlemişlerdir.
– Sami kavmindendirler.
– Irk esasına dayalı bir medeniyettir.
-Semavi dine inanan ilk uygarlıktır
– Musevilik milli din olarak gelişmiştir.
– Yazı ve dilleri İbranice’dir.
– Kutsal kitapları Tevrat ibadet yerleri Havra ve Sinagogtur.
İlk Çağ Göçlerinin Temel Nedenleri
• Nüfus artışı
• Üretim ve Tüketim anlayışı
• Dini Baskılar
• Siyasi Baskılar
• İnsanlar ilk çağlardan itibaren iklimi elverişli yerleri yerleşmek için seçmişlerdir
• Mezopotamya diğer bölgelere göre ilk çağda yerleşmeye daha elverişliydi
• Avrupa buzul çağı nedeniyle yerleşmeye uygun değildi
• İlk yerleşmeler korunma ihtiyacından dolayı dağlık alanlara olmuştur
• Nüfus artışı ve üretimin başlaması insanları göç etmeye yöneltmiştir
• İnsanlar, yerleşik hayata geçtikten sonra beslenmek için av hayvanlarını izlemeyi ve yer değiştirmeyi bırakmıştır
• Ege göçleri Yunanistandan başlamış, göçler sonucunda Hititler yıkılmıştır
• İç Asya Göçleri, Orta Asya’dan dünyanın diğer coğrafyalarına milattan önce ve
milattan sonraki dönemlerde yapılan Türk göçleridir
• Dini baskılar ilk çağdaki göçlerin en önemli nedenlerindendir ( Yahudilerin ve ilk Hristiyanların)
• Dini baskılarla Romadan kaçan ilk Hristiyanların izleri Antakya ve Kapadokya’dadır
• Hristiyanlığın ilk asrında Antakya Kilisesi’nin rolü olmasaydı, Doğu’da ve Asya’da Hristiyanlığın yayılma şansı olmayacaktı
• Süryani, Keldani ve Nasturi Hristiyanlarının var olmasında Antakya Havariyyun Kilisesi’nin kurucularının önemli katkıları olmuştur
1- ASURLAR : Başta Kayseri yakınlarındaki Kaniş (Kültepe) olmak üzere Anadolu’nun pek çok yerinde alışveriş merkezleri (Koloni) kurmuştur. Başkentleri Ninova’dır
2- Fenikeliler : Doğu Akdeniz sahil şeridinde genel olarak denizcilik ve deniz ticareti ile uğraşmışlardır Mısır, Kıbrıs, Girit ve Rodos dışında Sicilya, Sardunya ve İspanya’ya kadar uzanan birçok yerde ticaret kolonileri kurmuşlardır
3- Lidyalılar : Gediz ve Küçük Menderes vadileri merkez olmak üzere Kral Giges zamanında bağımsız bir devlet hâline gelen Lidyalılar Kara Ticareti yapmışlar ve ilk madeni parayı icat etmişlerdir. Başkentleri Sard şehridir.
4- Soğdlar : Başkentleri Semerkant’tır. Orta asyada yaşamışlar İpek yolu üzerinde ticaret yapmışlardır. Soğdlu tüccarlar Kök Türk koruması altındaki Çin’den İtalya’ya kadar uzanan İpek Yolu üzerindeki ticareti kontrol etmiştir
• Kabile, aynı atadan gelen ve birbirine kan bağıyla bağlı bulunan büyük insan topluluğuna verilen isimdir
• Coğrafya veya iklimin hayat tarzlarını şekillendirmesiyle köyler ve kabile konfederasyonları zamanla şehir devletlerini oluşturmuştur
• Mısır’da “nom”, Sümerlerde “site”, İyon ve Dorlarda “polis” adı verilen şehir devletleri kurulmuştur.
• Antik medeniyetlerdeki kabileler veya şehir devletlerinin başlarında kral veya feodal yöneticiler vardır
• İmparatorluk; Topraklarında oturan çeşitli milletleri egemenliği altında toplayan devlet biçimi veya İçerisinde çeşitli unsurları (din, etnik köken, dil vb) barındıran devlet modelidir
• Bu siyasi oluşumların çoğu monarşi ile yönetilmiştir. Krallar, yönetimdeki meşruluğunu yani güçlerini dinden almıştır
• ilk devletlerde gücün meşruiyet kaynağı tanrısaldır.
• Anadolu’da MÖ 1700’lerde kurulan Hititlerde kralların, gücünü tanrıdan aldığına inanılır ve emirleri tanrının emriymiş gibi görülürdü
• Bu yüzden Hititlerin yönetimi dine dayalı bir krallık veya teokratik bir monarşi olarak ifade edilebilir.
• Anadolu medeniyeti Urartularda krallar yaptıkları işleri tanrıları “Haldi” adına yaparlardı.
• İlk Çağ Yunan medeniyetinin temellerinin atıldığı Girit Adası’nda halk, soylular ve kral tarafından yönetilirdi
• İlk Çağ Yunan medeniyetinde Din adamları ve kâhinlerin, krallar üzerinde etkisi olsa da soyluların yani aristokrat sınıfın yönetimdeki etkisi daha büyüktü.
• Mezopotamya uygarlıklarından Sümerlerde yönetici olan “Ensi”ler yani rahip-krallar; en yüksek rahip, yargıç ve komutandı.
• Sümerler saygı duydukları tanrılara adanmış “ziggurat” adı verilen tapınaklar inşa etmişlerdi
• Asur ve Babillerde ise kral, büyük tanrıların yeryüzündeki temsilcisi olup onlar adına ülkeyi yöneten rahip krallardı
• Ünlü Babil Kralı Hammurabi, bu anlayıştan farklı olarak kendisini adaletin kralı olarak ifade etmiştir.
• Mısır Krallığı’nın ilk dönemlerinde krallar (Firavunlar), tanrının yeryüzündeki temsilcisidir.
• Başlangıçta tanrı olarak görülmeyen firavunlar ilerleyen dönemlerde tanrı olarak görülmeye başlanmıştır.
• İnsan şeklinde tanrı sayılan firavunlar; toprakların, malların ve insanların sahibi olarak görülmüş ve tanrı-kral olarak kabul edilmiştir
• Makedonya Kralı II. Philippos, bütün Yunanistan’ı egemenliği altına alarak “Helen Birliği”ni meydana getirdi
• Makedonya kralı Büyük İskender’in Doğu seferi ile Yunan kültürü ile Anadolu, Mısır, Pers ve diğer kültürler birbiriyle kaynaşmıştır Helenizm adında yeni bir kültür ortaya çıkmıştır.
• Büyük İskender, Mısır’da Amon-Ra rahipleri tarafından tanrı-kral ilan edilmiştir.
• Didim Apollon Tapınağı kâhini tarafından “Zeus’un oğlu” olarak adlandırılmıştır.
• Roma İmparatorluğu’nda sırasıyla krallık, cumhuriyet ve imparatorluk dönemleri yaşanmıştır.
• Krallık ve cumhuriyet dönemlerinde yönetim aristokratların elindeydi.
• Kral, senatoya karşı sorumluydu
• Agustus Dönemi’nde yönetim saltanata dönüşmüş ve imparator; yönetimin başı,başkomutan, baş yargıç ve başrahip konumuna gelmiştir.
• Asurlular ise istilacı bir yapıya sahiptir
• Hititlerde kralın yanında Pankuş adında bir meclis vardır
• Tavananna denilen kraliçe de yönetimde etkilidir
• Yunan medeniyetinin ortaya çıktığı coğrafya, dar bir sahil şeridine sahip olması ve yüksek dağlarla birbirinden ayrılması nedeniyle burada merkezî devletler kurulamamıştır
• Atina ve Sparta gibi polisler arasında bitmek bilmeyen mücadelelerde Devletlerinin ordularını güçlendirme çabaları, geniş kesimlerin siyasal haklar elde etmesinde ve siyasi yapının demokratik bir nitelik kazanmasında etkili olmuştur
• Krallar belirli bir sınıf tarafından seçilmeye başlamıştır. Böylece soylular, iktidarı ele geçirerek aristokratik yönetim anlayışını kabul ettirmiştir
• Aristokratlar arasından belli bir zümrenin, krallığı yönetme hakkının kendilerinde olduğunu iddia etmesi ve yöneticilerin sadece o gruptan seçilmesi oligarşi denilen yönetim anlayışını doğurmuştur
• İlk Çağ Yunan kentlerindeki bu seçim, cumhuriyet ve demokrasi anlayışının ilk izleridir ancak halkın tamamı değil sadece soylular oy kullanabilmektedir.
• Yunanistanda zaman zaman güç kullanarak yönetimi ele geçiren kişiler olmuştur. Bu kişilere tiran bunların yönetimine de tiranlık denmiştir
• İlk Çağ’da Persler; İran, Anadolu, Mezopotamya, Mısır ve hatta Yunanistan’ın bazı bölgelerini içine alan büyük bir imparatorluk kurmuşlardı
• Persler Geniş toprakları yönetmek için de Satraplık denilen eyalet sistemini ve merkezî otoriteyi güçlendirmek ve eyaletler arasında iletişim kurmak amacıyla, gelişmiş bir posta teşkilatı kurmuşlardı.
• Perslerden etkilenen Büyük İskender, satraplık idaresini benimsemiştir
• Roma, satraplık idaresini geliştirerek eyalet sistemini uygulamıştır.
• Roma’da kraldan sonra etkin bir danışma kurulu olan senatoya soylular girebiliyordu.
• Senatoda görev yapan soylu sınıfa patrici, Roma’ya sonradan gelip yerleşenlere de plep denirdi
İLK DEVLETLERDE ASKERÎ, SOSYAL VE EKONOMİK YAŞAM
• Sümerler, tapınaklarını depo olarak kullandılar. Bu ürünleri kayıt altına almak için kullanılan semboller sayesinde çivi yazısı icat edildi
• Mezopotamya’da toplum; soylular, din adamları ve köleler gibi sınıflara ayrılmıştır
• Çömlekçi çarkı, MÖ 4.500’lerde Sümerler tarafından kullanılmaya başlanmıştır
• Lidyalılar, Kral Yolu’nu kullanarak ticarette gelişmiş ve büyük bir refaha kavuşmuştur.
• Friglerin temel geçim kaynağı ise tarım ve hayvancılıktır.
• İlk Çağ’da, Yunan coğrafyasında kurulan polisler, dağlık arazi nedeniyle yeterli hububatı üretememiştir. Bazı şehirler bu sorunu çevre bölgelerin kolonizasyonu yoluyla çözmeye çalışmıştır.
• Yunan Yarımadası’nın coğrafi yapısından dolayı İlk Çağ’da bu bölgede geniş topraklara hükmeden merkezî bir devlet kurmak çok zordur. Bu yüzden bu coğrafyada Atina, Sparta gibi şehir devletleri kurulmuştur.
• Büyük İskender, Doğu Seferi’ni Pers İmparatorluğu’na ait ticaret yollarını ele geçirmek amacıyla düzenlemiştir
• Büyük İskender kendi adına şehirler kurmuş ya da var olan şehirleri yeniden düzenlemiştir. Bunların başında Mısır’daki İskenderiye gelmektedir
• Şehir devleti olarak ortaya çıkan Roma, Yunan şehir devletlerinden farklı olarak yayılmacı bir politika izlemiştir
• Roma İmparatorluğu gelirlerinin önemli bir kısmını kolonizasyon faaliyetlerinden sağlamıştır
• Mısır’da Nil Nehri etrafında verimli ovaların oluşması, Mısır’ın temel geçim kaynağının tarım olmasını sağlamıştır
• Ticaretin; Firavun’un adamlarının denetiminde olması, Mezopotamya’da olduğu gibi bağımsız, zengin bir tüccar sınıfının doğmasını engellemiştir
• Nil’in sularının taşması sonucu tarlaların sınırları birbirine karışmış ve bu tarlaları ayırmak için Mısır’da geometri ilmî gelişmiştir.
• Mısırlılar Ölümden sonraki yaşama inandıkları için ölülerini mumyalamışlar böylelikle insan vücudunu tanımışlar, tıp ve eczacılık bilimlerinde gelişmişlerdir
• Tanrı-kral anlayışına bağlı olarak firavunlar için piramit adı verilen anıt mezarlar yapılmıştır.
• Savaşın gerçek nedeni Mısır ve Hitit devletlerinin birbirine eşit kuvvetler hâline gelmesi ve bu iki büyük devletin ekonomik menfaatlerinin Kuzey Suriye toprakları üzerinde çatışmasıydı.
• MÖ 1296 yılında Mısır Firavunu II. Ramses’in orduları, Hitit ordularını kendi toprağı olan Suriye’de bulup yok etmek için yola çıktı.
• İki ordu birbirine üstünlük sağlayamadı. II. Ramses, Kadeş’i alamamış ve Hititleri mutlak bir yenilgiye uğratamamıştı.
• Net bir sonuç yoktur. Tarihte en fazla savaş arabasının kullanıldığı muharebe olarak bilinir
• MÖ 1280’de yapılan “Kadeş Barış Antlaşması” tarihte bilinen ilk yazılı antlaşmadır
• Hukuk, toplum düzenini sağlamak için çıkarılmış ve devlet eliyle güçlendirilmiş kurallar bütünüdür
• İlk Çağ’da yapılan hukuk kuralları kaynağını akıl, gelenek ve kutsal kitaplardan almıştır.
• Türkler de sözlü hukuk kurallarını uzun süre uygulamıştır. Hunlarda hukukun temelini, kaynağını geleneklerden alan sözlü hukuk kuralları yani töre oluşturmuştur
• Töre; yazılı olmamasına rağmen sistemli, dinamik, etkili ve ihtiyacı karşılayacak bir yapıya sahiptir.
• Yazının icadıyla birlikte yazılı hâle gelen hukuk kurallarının ilk örnekleri Sümerlerde Kral Urkagina tarafından hazırlanmıştır
• Urkagina, yaptığı düzenlemelerle de daha çok borç affı gibi konuları işlemiş ve halkı rahatlatmaya çalışmıştır
• Mezopotamya’da Babil Kralı Hammurabi kendini adaletin kralı olarak ifade etse de kanunlarını Tanrı Şamaş’ın önünde durduğu bir stelin alt kısmına yazdırmıştır.
• Hammurabi Kanunları “dişe diş, göze göz” şeklinde değerlendirilen ve suçu işleyene aynı ağırlıkta cezayı içeren kanunlardır.
• Hitit Kanunları, içerik bakımından Sami kavimlerinin kanunlarından farklı olup Sümer Kanunları gibi insancıldır. İşlenen suçların cezası daha çok maddi nitelik taşımaktadır.
• Ölüm ve işkence cezaları yerine tazminat cezaları konmuştur.
• Hititler yalnız insanları değil hayvanları ve bitkileri korumak için de yasalar çıkarmıştır
• Hitit Kanunları’nda; evlenme, boşanma, nikâh, nişan gibi aileyle ilgili hususlara yer verilmiştir.
• Ön Asya kavimlerinde boşanma sadece erkeğe tanınan bir hak iken Hititlerde kadınlara da bu hak tanınmıştır
• Hititler, hukuk tarihinde ilk defa kasten öldürme ile kazara adam öldürmeyi birbirinden ayırmıştır.
• Ayrıca Hititlerde kolektif cezalar da uygulanmış yani bazı suçlarda ceza sadece o kişiye değil suçlunun ailesine de verilmiştir.
• İbraniler (Yahudiler ya da İsrailoğulları) tek tanrılı semavi din inancını benimsemiş ve bunun sonucunda ilahi kökenli hukuk kuralları bu dönemde görülmeye aşlanmıştır. (“On Emir”)
• Yahudiler’in kutsal kitabına Hristiyanlar, günümüzde “Ahd-i Atîk” (Eski Ahit) demektedir.