Uploaded by susu222000
DOĞAL GAZ KAZANI YAKMA
MODÜLÜN KODU ALAN DAL/MESLEK MODÜLÜN ADI MODÜLÜN TANIMI SÜRE ÖNKOŞUL YETERLİK MODÜLÜN AMACI Tesisat Teknolojisi ve İklimlendirme Yetkili Kalorifer Ateşçiliği Doğal Gaz Kazanı Yakma Doğal Gaz Kazanı Yakma ile ilgili bilgi ve becerilerin kazandırıldığı öğrenme materyalidir. 40/24 Katı Yakıtlı Kazanı Yakmak ve Sıvı Yakıtlı Kazanı Yakmak modülünü almış olmak. Doğal gaz kazanını yakmak. Genel amaç: Bu modülü tamamladığınızda ve uygun ortam sağlandığında tekniğine ve standartlara uygun olarak doğal gaz kazanını güvenli bir şekilde yakabileceksiniz. Amaçlar: 1- Doğal gazın tanımı, özellikleri ve kullanım alanlarını öğreneceksiniz. 2- Doğal gazlı ısıtma sistemlerini bileceksiniz. 3- Merkezi sistemde kullanılan doğal gaz sayaçları, tesisatı ve brülörleri tanıyacaksınız. 4- Doğal gazın güvenli yakılması, gerekli emniyet tedbirleri, periyodik bakımlar ve talimatları öğreneceksiniz. EĞİTİM ÖĞRETİM ORTAMLARI VE DONANIMLARI ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Doğal gazla çalışan kazan dairesi, kazan donanımları, kazan temizleme araçları, doğal gaz brülörü, gaz yolu elemanları, gaz sayacı, el aletleri, baca elemanları, alarm cihazları v.b. Modülün içinde yer alan her faaliyetten sonra, verilen ölçme araçlarıyla kazandığınız bilgileri ölçerek kendi kendinizi değerlendirebileceksiniz. Öğretmeniniz ayrıca, modül sonunda size ölçme aracı uygulayarak modül uygulamaları ile kazandığınız bilgi ve becerileri değerlendirecektir.
Bilinçli hareket edilmesi can ve mal emniyeti açısından son derece önemlidir. 4 . Özellikle konut ısıtmasında birçok şehirde doğalgaz yaygın olarak kullanılmaya başlandı. cihazların ve yapı elemanlarının standartlara uygun olması halinde büyük kolaylıklara. Oldukça yeni olan bu sektörde yetişmiş. Bu da ancak sizlerin bu modülü iyi öğrenip ve öğrendiklerinizi doğru uygulamanız ile mümkün olacaktır. Bu modülle doğal gaz kazanlarını bilinçli ve emniyet kurallarına uygun yakmayı öğreneceksiniz.. Yakıtımızı tam ve verimli yakalım çiçeklerimizi ve havamızı güldürelim. konfora ve çevre sağlığına kavuşacağız.GİRİŞ Sevgili Öğrenci. Doğal gaz konusunda bilgisi olmayanları aydınlatabileceksiniz. Doğal gaz bilinçli kullanıldığında hiçbir tehlikesi olmayan yakıttır. Doğalgaz tesisatında kullanılan araç. bilinçli eleman bulmakta firmalar çok zorlanmaktadır. Bilinçli yakıcılar sayesinde hava kirliliği kalmadı. Konut ısıtmasında doğalgaza dönüşüm yapılırken en son yeniliklerin izlenmesi gerekir. gereç. Doğalgazın konutlarda ve sanayide kullanılması son yıllarda çok yaygınlaştı.
dibe çökerek çamur ve kumla kaplanarak kayalaşmıştır.1. Geçmişte insanlara ve hayvanlara yaptırılan tekdüze işler makinelere yüklenmiştir. sıcaklık ve bir ihtimalle de bakteri ve radyoaktivitenin etkisiyle ayrışarak petrol kömür ve doğalgazı oluşturmuştur. Doğal gaz kullanan sanayi şirketlerini gezerek doğal gazı nerelerde kullandıklarını araştırınız. Dolayısıyla doğalgaz uygarlığın temel taşlarından biridir. DOĞAL GAZIN TANIMI.ÖĞRENME FAALİYETİ–1 AMAÇ Bu faaliyeti başarı ile tamamladığınızda standartlara ve tekniğine uygun olarak doğal gazın tanımını yapabileceksiniz. basınç. Doğal Gazın Tanımı ve Özellikleri Doğalgaz doğal olaylar sonucu oluşmuştur. Giderek daha derine gömülen bu organik madde. yüzeyden binlerce metre derinde. Enerjinin. Doğalgaza en çok dağ silislerinin yamaçlarında rastlanmaktadır. Doğalgaz. ÖZELLİKLERİ VE KULLANIM ALANLARI 1. dünyamızın önemli enerji kaynaklarından biridir. milyonlarca yıl önce yaşamış bitki ve hayvan artıklarının zamanla yeryüzü kabuğunun derinliklerine gömülüp kimyasal ayrıma uğraması sonucu ortaya çıkmıştır. Bu dağların bir bölümü milyonlarca yıl önce meydana gelen jeolojik değişiklikler sonucu okyanuslarla kaplanmıştır. Endüstrinin gelişmesiyle enerjiye olan ihtiyaç da artmaktadır. Organik madde olarak bilinen bu bitki ve hayvan artıkları doğal süreçler sonucu göl ve okyanuslarla taşınıp. Doğalgaz. özelliklerini ve kullanım alanlarını öğreneceksiniz. genelde. Doğalgaz. İnternetten doğal gaz dağıtımı yapan şirket sayfalarını inceleyiniz. ARAŞTIRMA • • • • Bölgenizde bulunan gaz dağıtım şirketini ziyaret ediniz ve doğal gaz hakkında bilgi alınız. Bu katman gaz geçirmeyen ve bu özelliğiyle doğalgazın kaçmasını önleyen bir başka kayaç katmanıyla örtülüdür. 6 . Yaptığınız araştırmaları rapor halinde kataloglarla birlikte arkadaşlarınıza sununuz. kumtaşı gibi gözenekli bir kayaç katmanınca tutulmuş olarak bulunur. günlük yaşamımızdaki önemi her köşede görülebilir. 1.
Bu aşamada bol miktarda metan gazı oluşur. Çökellerin altındaki tortuların gömülmesiyle bakteri etkinliği sona erer ve organik maddeler. Gazın büyük bir kısmı sanayide kullanılmaktadır ve gaz dağıtım firmaları sanayideki aboneleri ile özel bir sözleşme yaparak olası bir gaz arzı sıkıntısında sanayiye verdiği gaz miktarını azaltıp bunu konutlara vermektedir. kerojene dönüşür.1 Doğalgazın Oluşumu Denizlerin ve göllerin dibine çökelen tortularda önce yoğun bir bakteri etkinliği gerçekleşir ve buradaki organik maddelerden metan. Doğalgazda bulunan helyum ve argon radyoaktif parçalanma ürünleridir. 84/8806 sayılı Bakanlar Kurulu kararıyla 1984 yılında SSCB ile imzalanan doğalgaz sevkiyatı anlaşmasının ardından başlandı. tortulun kalınlığı ve sıcaklığı arttıkça petrolün yerini. İçerdiği sıvıların ve katıların ayrışılması amacıyla çeşitli işlemlerden geçirilir. Eskişehir’de. hafif ve gaz halindeki hidrokarbonların oluşumu alır.1. Ayrıca işlemi tamamlanınca ticari özelliklere uygun gaz elde edilir. Metan bakımından (%95) çok zengindir ve içinde ağır hidrokarbonlar da bulunur. 7 . bugün için çok az bir ihtimaldir. Ayrıca çeşitli oranlarda azot. Türkiye doğal gazı esas olarak Rusya ve İran’dan boru hatlarıyla. 1. Doğalgazın sanayi ve şehir şebekelerinde kullanımı çalışmalarına. İzmit’te doğalgaz pazarı genişledi. Kerojende ısıl ayrışmayla petrole ve doğalgaza dönüşür. altındaki derinliklerde ise molekül parçalanması kerojen artıkları ve kuru metan oluşumuna yol açar. Bazı bakterilerde hidrojen sülfür oluşturur. Daha aşağılarda. Doğalgaz şehir içi evsel ve ticari olarak ilk kez 1988’de Ankara’da kullanıldı. azot ve azot oksit ürer. 1976 yılında Pınarhisar Çimento Fabrikası’nda kullanılmaya başlandı. çünkü ülkemizde gaz arzı talepten fazladır. Doğalgaz yataktan çıkarıldığı haliyle kullanılmaz.1. Bursa’da. Toryum ve uranyum radyo izotoplarından helyum. 5000 m. Cezayir ve Nijerya’dan sıvılaştırılmış (LNG) olarak deniz yoluyla satın almaktadır. 1000 -3000 metre arasındaki derinliklerde ilk aşamada metan ve karbondioksit ile birlikte ham petrol oluşur. Buna karşılık etan ve daha ağır hidrokarbonlar hemen hemen hiç bulunmaz. Ayrıca Azerbaycan ve Türkmenistan ile doğalgaz temini için anlaşmalar yapmıştır. hidrojen sülfür ve başka kükürt bileşikleri içerir. karbondioksit. 1992 yılında İstanbul’da. Böyle bir durum. karbondioksit. 1982 yılında Mardin Çimento Fabrikası’na verildi.2 Türkiye’de Doğal Gaz Türkiye’de doğalgazın varlığı 1970 yılında Kırklareli Kurumlar bölgesinde tespit edilerek. Kaynaklardaki rezervlerin sınırlı olması tüketimin genişlemesini önledi. Özellikle evsel kullanımda doğalgazın kesilmesi riski yoktur. Türkiye’de de sınırlı bir miktarda doğalgaz çıkmakta ve kullanıma sunulmaktadır.1. potasyumdan ise argon ürer.1975 yılında Mardin Çamurlu sahasında bulunan doğalgaz.
8 . enerji uzmanları tarafından dünyanın en hızlı gelişen on pazarından biri olarak gösterilmektedir. ülkemizin enerji ithali gereksinimi arttırmaktadır. Türkiye stratejik konumu gereği Ortadoğu ve Hazar Denizi doğalgaz üretim alanları ile Avrupa tüketim pazarı arasında köprüdür. 1. fakat killi tabakalardan çıkamayacağı için yeraltına hapsedilir.1: Türkiye’de Doğal Gaz Boru Hatları 1.1. Doğalgazın Depolanması Pik tüketim dönemlerinde kullanmak. Bugünkü teknik ilerlemeler. Elde edilen tuzlu su alınırken.3. Depolanması 1. stratejik miktarları elde bulundurmak ve boru hatlarıyla ulaşılmayan noktalarda kullanım sağlamak amacıyla doğalgaz yeraltı depolama sistemi geliştirilmiştir. Ekonomik büyüme ve sınırlı doğal kaynaklar. 6500 km’nin üzerindeki taşımalar için sıvılaştırma yoluna başvurulmuştur. Ayrıca boşalmış petrol ve gaz hazneleri doğalgaz depoları olarak kullanılabilir. doğalgazın atmosferik basıncın 80 katı bir basınçta 140 cm çaplı borularla 6000 km gibi uzaklıklara taşınmasına imkan vermektedir. Doğalgazın Taşınması Doğalgazın boru hatlarıyla ve yüksek basınç altında taşınılabilir olması ekonomik bir enerji alternatifi olarak ülkemiz ekonomisinde yerini almıştır.1. oluşan boşluğa doğalgaz basılır. Killi tabakalara gaz basılarak basınçlı ortam oluşturulur. Şekil 1. Gaz depolamak için ısı yitimi sorunu daha önemsiz olduğundan.3 Doğal Gazın Taşınması. Basınç altındaki gaz suyu iter.1.Türkiye.2. yeraltı tuz kaynaklarına su basılarak tuz tabakalarının erimesi sağlanır. Diğer bir yöntem. yeraltı sularının dondurulmasıyla su sızmaz duruma getirilen donmuş topraktan oluşturulmuş yeraltı hazneleri kurulur.1.3.
Depolama ve taşıma maliyeti yoktur. 9 . 1. külsüz ve dumansızdır. Önce kullanılır. Doğalgazın yanma hızı 34 cm/sn’dir. Tüketimi sayaçlardan okunur ve kontrol edilebilir. Ancak uygun koşulların oluşturulmaması sonucu tam yanma sağlanmazsa karbon monoksit oluşur.4. Diğer yakıtlardan ucuzdur.1. zehirsiz.7 birim Linyit = 1 birim doğalgaz • • • • • • • • • • Yandığı zaman artık bırakmaz.Yanma verimi yüksektir.5. Çevreye zarar vermez. karbondioksit hidrojen sülfür ve bazen de helyum gazına rastlanır. Havadan hafiftir.1. fakat yüksek konsantrasyonlarda oksijen olmayacağı için boğucu etkisi vardır. Genelde petrol yatakları ile birlikte bulunur. bütan gibi diğer karbonlar bulunur. oksijen. Doğalgaz atmosferik şartlarda 163° soğutulduğu zaman sıvılaşmakta. havayı kirletmez. bedeli sonra ödenir. Ayrıca azot. Resim 1. Doğalgaz. Doğalgazın içerisinde yanmayan hiçbir madde yoktur. Doğalgaz. Doğalgazın Özellikleri Doğal gaz yeraltından çıkartılır. hacmi 600 kat daha küçülmektedir. renksiz ve kokusuzdur. Tablo 1. Doğalgaz. 1012KWh/m3 / 8600-10300 KWh/m3 mertebesinde kalorilik değere sahiptir.6 birim Motorin = 3 birim Akaryakıt = 2. Doğal Gazın Diğer Yakıtlarla Karşılaştırılması Doğal gazın yanma verimi oduna.1 : Doğal Gazın Yanması Gaz kaçaklarının fark edilmesi için THT (tetrahidrofen) katılarak özel olarak kokulandırılır. Depolama alanları başka kullanıma ayrılabilir.1. kömüre ve fuel oil"e göre daha yüksektir. Ağır hidrokarbonlar. rutubetsiz. Diğer yakıt giderlerinden daha fazla tasarruf sağlar. Doğalgaz ile diğer enerji kaynaklarının orantısı: 6 birim LPG = 4. fuel oil ve elektriğe kıyasla ekonomik ve verimli bir yakıttır. buna karşılık çok daha ekonomiktir. konforlu bir yaşam sağlar. serbest halde iken yükselir ve birikmez. Metan dışında az miktarda etan. Yanma sonucu 8250 kcal ısı açığa çıkar.1. zehirli değildir. Zahmetsiz. Ekonomik : Doğalgaz kömür. propan. Temiz bir yakıttır. Ayrıca kükürt ve kükürtlü maddeler de olmadığı için kükürt dioksit gibi zehirleyici gaz açığa çıkarmaz. Yavaş yanan bir gazdır. işletme ve bakım maliyetleri düşüktür. Doğalgaz havadan hafiftir. Bileşiminin büyük bölümünü metan gazı oluşturur. nem ve sülfür bileşenlerinden ayrıştırılarak kullanıma sunulur. kuru bir gazdır.
üretim. 1. LPG kullanan bu tür aygıtların memeleri değiştirilerek doğalgaza dönüşümleri söz konusudur ancak bu işlemler " yetkili servisler " tarafından yapılmalıdır.330000 3. Pişirme amaçlı olarak konutlarda ocak ve fırınlar kullanılmaktadır.2. hava kirliliğine neden olmaz. Tüp gaz ise konutunuzda yakıt depolama tehlikesi yaratır ve tüp değiştirilmesini gerekli kılar.84 0.2. Diğer gazlar gibi zehirli değildir. Doğal Gazın Kullanım Alanları Doğal gaz sanayide.1.90 0. Doğalgazın tüp gaza göre temel üstünlüğü sürekli oluşu ve maliyet düşüklüğüdür.2: Mutfakta doğal gaz kullanan cihazlar 10 .420000 0.93 YTL / 1000 kcal 0. fuel oil azaldı dertlerinden kurtarır. çevrim tesisleriyle elektrik üretmekte.Konforlu : Doğalgaz sizi kömür bitti.250 Tablo 1.078 YTL/kg 10.297 0.80 0.1: Doğal Gazın Diğer Yakıtlarla Isıl Değerinin Veriminin ve Birim Fiyatının Karşılaştırılması 1.168 0.000 YTL/kg 11. temizliği ve sürekliliği nedeniyle pişirme de.092 0.324 0. artığı olmadığı için çevreyi kirletmez. Güvenli : Doğalgaz tesisatı ve cihazları düşük basınçla çalıştığı için LPG tüpleri gibi patlama tehlikesi ve basınçlı parça tesiri yoktur.90 0. doğalgaz konforunu yaşarsınız.875 860 7. Tutuşturma derdi yoktur. koku yapmaz. pişirme.000 YTL/kg YTL/kWh YTL/kg YTL/m3 9. Resim 1. sıcak su elde etme ve ısınmada kullanılır.209600 2. kül ve artık bırakmaz.938200 1.660000 0. doğalgaz diğer yakıtlara göre önemli üstünlükler taşımaktadır.200 YTL/kg 11. Özetle. konutlarda. Çevreci : Doğalgaz. Mutfaklarda Doğal Gaz Kullanımı Pişirme için konutlarda tüp gaz denilen LPG kullanılmaktadır.389 0. Yakıt Tüp Gaz Motorin LPG-Propan Fuel-Oil 4 Elektrik Kömür(İthal) Doğalgaz Birim Fiyat 3. ısınma.197 0.65 0.597 Isıl değer kcal/kg kcal/kg kcal/kg kcal/kg kcal/kWh kcal/kg kcal/m3 Verim 0.210 0. Düğmeye basarsanız.99 0. Doğalgazla hem evlerimiz hem de kentimiz temiz kalır.000 8.
teknik şartname açısından irdelenmeli.1. her türlü endüstri.2.3. homojenizasyon fırınları. EX-pro of emniyet sistemleri. pişirme kurutma amaçlı tünel veya kamara tip fırınlar. Kullanım kolaylığı ve ucuz olması bakımından sanayi tesislerinde tercih edilen yakıtların başında gelir. Doğalgaz kullanımı ise önemli yararlar sağlayacaktır.3: Sanayide doğal gaz kullanan tesisler 1. Yakıt olarak diğer yakıtlara göre baca gazı emisyonu açısından en çevreci yakıt türüdür. Kazan daireleri. Sanayide Doğal Gaz Kullanımı Doğalgaz. toplu konut ve konutların ekonomik olduğu sürece vazgeçilmez enerji kaynağıdır. soba ) 1. üflemeli gaz brülörleri ve gaz bekleri. doğru tercihler yapılmalı ve gerekli adaptasyonlar yerine getirilmelidir. daldırma tip ergitme havuzları.2. teknik şartnameler çerçevesinde. Resim 1. tavlama ocakları. Ortak Isınma ( Kalorifer Kazanları ) Büyük kentlerimizde nüfusun önemli bir bölümü kömürlü ya da fuel-oilli kalorifer kazanları ile ısınmaktadır. döner tip ısı jeneratörlü kurutucular ve bu ünitelerde yakıcı cihaz olarak kullanılan atmosferik. tekstil amaçlı tesislerde ramöz makinaları. buhar-kızgın yağ ısı santralleri.1. Isıtmada Doğal Gaz Kullanımı Tüm diğer yakıtlarda olduğu gibi doğal gazla ısınmanın da iki temel şekli vardır. Resim 1. Sanayi tesislerinin doğalgaz dönüşümü. Ortak ısınma ve bağımsız ısınma (kombi.3. döküm ergitme ocakları.2. sanayi. *** Doğalgaz yakıt depolama ve kömürde olduğu gibi kül atma sorunlarını ortaya çıkarmaz. hava kirliliği yaratan nitelikte çok az atık oluşur. Sanayi tesislerinde ihtiyaç duyulan gaz debisi ve basınç değerleri gaz teslim noktalarına kadar %100 maksimum kapasite artışına uygun olmalıdır. Şöyle ki: *** Doğalgazın yanmasıyla. tüm kademelerde gazın akışından yanma noktasına kadar belirlenen teknik esaslar dahilinde olmalıdır. kat kaloriferi. Özellikle kapalı mekanlarda olası gaz kaçaklarına karşı gerekli emniyet tedbirleri özenle alınmalıdır.4 : Doğal gaz kazanı 11 . gazın teslim noktasında yakıcı cihaz ve ünitelerine kadar boru şebeke ve bu şebekeler dahilinde teknik emniyetin sağlanması.2. Bu tür kazanlar büyük ölçüde hava kirliliği yaratmaktadır.
2. daha çok pencere altlarına ve soğuk dış duvarlara takıldığı için uygun bir ısınma sağlayabilirler. radyatöre gerek yoktur. Bacalı sobaların kullanılacağı durumlarda. genellikle hermetik ve bacalı olarak üretilmektedir. Varolan kazanların önemli bir bölümü ise çok eski olup. Aydınlıklara bakan duvarlara takılamazlar. yakıt giderlerini arttıracaktır. Ayrıca doğalgazın yakılmasında denetim olanağı çok yüksektir. yapının yalıtımı gibi noktalar belirlenmeli ve soba seçimi buna göre yapılmalıdır. Böylece ilk yatırım giderleri zamana yayılmış olur. Yanmış gazları ise baca yoluyla dışarıya atarlar.  Sobalar Doğalgaz kullanma özelliğine sahip çok değişik tip ve kapasitelerde sobalar geliştirilmiştir. Öncellikle en çok kullanılan odaya doğalgaz sobası taktırılır. Bu yüzden. Günümüzde gerek oda hacimlerinin küçülmesi . verimleri düşüktür. Ortak ısınmada dökme dilimli kazan veya çelik kazan seçimi yanında. Bu tip sobalar. kazan dairelerinde havalandırma. elektrik ve baca tesisatları kurallara uygun yapılmamaktadır.*** Doğalgaz diğer yakıtlardan daha verimli yakılabilir ve daha ekonomiktir. Resim 1. Yanma için gerekli temiz hava dışarıdan alınır. 1. ayrıca atmosferik ya da üflemeli brülörlü kazan seçimi de yapılabilir. Bağımsız Isınma Konutların bağımsız ısınması doğal gaz sobaları.2. kat kaloriferi veya kombi ile yapılabilir. gerekse yapılarda daha iyi yalıtım yapılmasından ötürü 2-3 kw kapasitesindeki sobalar uygun olabilir. yapının konumuna ve yapım kalitesine bağlı olarak değişebilir. hava kirliliği yaratmazlar. bacanın uygunluğu ile odanın havalandırılmasına özen gösterilmeli ve mutlaka uzman kişi ve kuruluşların önerilerine uyulmalıdır. Bu durum sabit gelirli aileler için şöyle bir yarar sağlayabilir. Bu tip sobalar açık yanma hücreli ve atmosferik brülörlüdür. diğer odalara da doğalgaz sobası taktırılabilir. 1970'li yıllarda Avrupa'da 9 kw'ye kapasiteye kadar doğalgaz sobaları üretilmekte idi. Zaman içerisinde aile bütçesinin olanakları ölçüsünde. Temiz ve sürekli bir yakıt olan doğalgazla çalışan bu aygıtlar. Doğalgaz sobaları.en az 150 cm² alt ve üst havalandırma delikleri ve en az 8 m³ hacimli odalarda kullanılabilir. Doğalgazın bu özelliğinden yararlanarak evlerde istenilen sıcaklık kısa sürede elde edilebilir ve otomatik kontrol aygıtları ile önemli yakıt tasarrufları sağlanabilir. Banyolarda ve 8 m³ 'den küçük odalarda kullanılmaz. Kapalı yanma olan hermetik sobalar.3.5 : Doğal gaz sobaları  Hermetik ( denge bacalı ) Sobalar. Soba ile birlikte montajı yapılan iç içe takılmış iki boru dış hava bağlantısını sağlar. Bu kapasite. pencere alanları. yanma için gerekli havayı bulundukları odadan almazlar.  Bacalı Sobalar Bacalı sobalar yanma havasını doğrudan bulundukları odadan alırlar. Doğalgaz sobalarının kullanılacağı odalarda. Kalorifer kazanlarında doğalgazın yakılmasının yukarıda belirtilen tüm üstün özelliklerine karşın bazı zorlukları da vardır. Genellikle. Küçük bir oda için gereğinden çok daha büyük bir sobanın kullanılması. 12 . soba seçerken ısıtılacak odanın büyüklüğü. Yanmış gazlar da dışarıya atılır.
sıcak su kullanımı bittiğinde musluk kapanınca tekrar ısıtma işlevine geçer. Pilot alevli ve elektronik ateşlemeli tipleri vardır. Bu tür aygıtların çalışma ilkesi şöyledir. Elektronik ateşlemeli aygıt açıldığında otomatik olarak ateşleme yapılır. Sıcak su kullanımı için musluk açıldığında ısıtma işlevine ara verilir. diğer ısınma sistemlerine göre daha yüksektir. Pilot alevlide manyetolu çakmak kullanılarak pilot alevin oluşması sağlanır. Kapasiteleri ise 20. Kombi aygıtlarının ilk yatırım giderleri. hermetik yada bacaya bağlanan açık yanmalı tiplerde olabilir. duvarlara monte edilirler.35 kw ) arasındadır. dış hava kompanzasyonlu ( uyumlu) paneli ile iç ortamı ile dış ortamın uyumunu sağlayan tiplerde bulunmaktadır. Bacalı. çelik ve döküm olan tipleri vardır. Kat kaloriferlerinden farkı.000 Kcal/h ( 17.5 : Doğal gazlı kat kaloriferi  Kombiler Duvara monte edilecek şekilde yapılan kombiler. projelendirmeden sonra belirlenir. Doğalgazın yaygın olarak kullanılmaya başlanmasıyla birlikte. hızlı pratik ve verimli olan bu aygıtlar yaygınlaşmıştır. En az 150 cm² alt ve üst havalandırma delikleri açılmış ve en az 8 m³'lük hacmi olan mekanlara konur. Daha az yer kaplarlar. Pilot alevli ve elektronik ateşlemeli tipleri geliştirilmiştir. Baca sorunu daha kolay çözümlenir. Çelik veya döküm kat kaloriferi seçimi yapılır. İçinde eşanjör ( ani su ısıtıcısı ) ile sıcak kullanım suyu hazırlanan tipleri yanında.6 : Kombiler 13 . kazanda depolanmış su ısıtılarak pompa ile radyatöre gönderilir ve ortam ısıtılır. Isıtma eşanjörü bakır. Kat Kaloriferleri Konutun ısıtılması için gerekli kapasite. Yani akış durumundaki suyun anında ısıtılması söz konusudur. ısıtma devresinin programlandığı. pilot alev sürekli olarak yanar. Resim 1.5 kw . boylerli olup sıcak su ve ısıtma devrelerinin otomatik olarak çalıştığı.000 Kcal/h ile 30. şofbenlerde olduğu gibi bir boru demetinden akan suyun ısıtılmasıdır. Resim 1. fanlı ve hermetik olarak üç grupta toplanır. Sıcak su gereksinimi kombi aygıtı içindeki boyler veya ani su ısıtıcısı ile sağlanır. Dubleks ve tripleks konutlar yetecek kapasitede kat kaloriferleri vardır.
diğeri. kapalı genleşme deposu. atık gaz atma yanında alevin sönmesi durumunda gazı kesme düzeneklerine sahip gaz tüketim aygıtlarıdır. Kombiler. ortam hacmi en az 8 m³ olmak zorundadır. Hermetik kombiler genellikle dışa bakan duvarlara konabilirler.• Bacalı Kombiler Bacalı kombi aygıtı kullanılacak yerde öncellikle baca çekişi etüd edilmelidir. 14 . Bu nedenle iç ortam havalandırma koşulları sorunu yoktur. dolaşım pompası. sıcaklık ve basınç göstergeleri. baca gazlarını da dışarı atan dolayısıyla. baca gazını dışarı atar. Havalandırma çok önemlidir. Bacalı kombi aygıtları yanma için gerekli havayı bulundukları ortamdan alırlar. aydınlık gibi yerlere konmaya uygun değildir. Alt ve üst havalandırma delikleri en az 150 cm² . • Hermetik Kombiler Yanma için gereken havayı dışardan alıp. İçiçe geçmiş iki borudan birisi yanma havasını sağlar. bulunduğu mekanın havasını kullanmayan özelliktedir.
Doğal gaz sobaları en az kaç m³ hacimli mekanlara montaj edilebilir? a) 5 m³ b) 6.Doğal gazın ısıl değeri nedir? a) 7500 Kcal/cm³ b) 8250 Kcal/cm³ c) 8500 Kcal/cm³ d) 8850 Kcal/cm³ Soru-7.Aşağıdakilerden hangisi kombilerin ısıl kapasiteleridir? a) 20000-30000 Kcal/h c) 45000-55000 Kcal/h b) 35000-40000 Kcal/h d) 600000-75000 Kcal/h Soru-10.Doğal gaz kullanmaya ilk başlayan ilimiz aşağıdakilerden hangisidir? a) İstanbul b) Eskişehir c) Ankara d) Konya Soru-4-Aşağıdakilerden hangisi doğal gazın özelliklerinden değildir? a) Renksiz b) Kokusuz c) Zehirsiz d) Havadan ağır Soru-5.OBJEKTİF TESTLER (ÖLÇME SORULARI) Aşağıda verilen soruları size en uygun gelen seçeneği işaretleyerek cevaplayınız.Kombiler de aşağıdaki elemanlardan hangisi bulunmaz? a) Dolaşım pompası c) Sıcaklık göstergesi b) Açık genleşme deposu d) Basınç göstergesi 15 . Soru-1.En konforlu yakıt aşağıdakilerden hangisidir? a) Doğal gaz b) Fuel-oil c) Kömür d) Odun Soru-6.Aşağıdakilerden hangisi bağımsız ısınmada kullanılan doğal gaz cihazlarından değildir? a) Bacalı kombi b) Kat kaloriferi c) Yoğuşmalı kazan d) Hermetik soba Soru-8.İlk doğal gaz antlaşması hangi ülke ile yapıldı? a ) ABD b) SSCB c) İran d) Bulgaristan Soru-3.ÖLÇMEVE DEĞERLENDİRME ÖLE DEĞERLENDİRME A.Doğal gazın içinde en çok bulunan yanıcı gaz aşağıdakilerden hangisidir? a ) Metan b) Etan c) Hidrojen d) Oksijen Soru-2.5 m³ c)7 m³ d) 8 m³ Soru-9.
DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı. 16 . Yanlış cevaplarınız doğru cevaplarınızdan fazla ise bu faaliyeti yeniden yapmanızı tavsiye ederiz. modül sonunda verilen cevap anahtarı yardımıyla kontrol ediniz. Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz bir sonraki faaliyete geçebilirsiniz. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken kararsız kaldığınız sorular için faaliyetin ilgili bölümüne geri dönerek konuyu tekrar inceleyiniz.
sağlamlılığına. Doğal Gaz Kazanları 2.1.1. kullanım konforu gibi önemli avantajları nedeniyle bireysel ısıtma sistemi yerine merkezi kazan sistemi daha avantajlıdır Sıvı yakıt yakan kazanlarda doğal gaza dönüşümde pek büyük problemler çıkmaz. Duman borularına mutlaka türbülatör yerleştirilmelidir. 2.ÖĞRENME FAALİYETİ–2 AMAÇ Bu faaliyeti başarı ile tamamladığınızda ve uygun ortam sağlandığında. İlk yatırım ve işletme maliyeti. boyut ve tipine bağlıdır. kazan ısıtma yüzeyleri pislik ve kurumdan temizlenmelidir. Ancak kazan duman borularının aynalara kaynak edilmesi ve boru uçlarında fazla çıkmalar varsa taşlanmalıdır. dökülen kısımlar varsa tamir edilmeli. ARAŞTIRMA • Doğal gaz kazanlarını ve donanımlarını araştırarak bu bilgileri arkadaşlarınızla paylaşınız.1. Aşağıdaki şekilde doğal gaza dönüşmüş kazandaki sıcaklıklar görülmektedir. Merkezi kazan sistemi bireysel ısıtma sistemine göre daha avantajlıdır. doğal gazlı ısıtma sistemlerini tanıyacak ve öğreneceksiniz.Ocak yanma hücresi zaman içinde bozulur. Mevcut kazanların doğalgaz dönüşümü yakıt sarfiyatı ve tekrar arızalanma riski bulunduğundan tercih edilen bir yol değildir. DOĞAL GAZLI ISITMA SİSTEMLERİ 2. 17 . Kazanların doğalgaza dönüşümü maliyet olarak yeni bir kazan bedelinin %30'u kadardır. Kazanda doğal gaz yakılması ile sıvı yakıttakinin aynı ısıl kapasite elde edilir. Doğalgaz da kullanılan kazanların ömrü hayli uzundur. Kazanlar çelik ve döküm kazan olarak ikiye ayrılır. Sıvı Yakıtlı Kazanların Doğal Gaza Dönüşümü Mevcut sıvı ve katı yakıtlı kazanların doğalgaz yakar hale dönüştürülmesi veya yeni bir doğalgaz kazanı ile değiştirilmesi mevcut kazanın yaşına.
1. Ön Kapak Yalıtımı 7. Gözetleme Camı 9. Gaz / Sıvı Yakıt Brülörü 3 1 9 4 7 5 6 2 8 11 10 Resim 2. İkinci Geçiş Duman Boruları 3. Alev Geri Dönüşümlü Yanma Odası 2. Açılabilir Kapak 6.1: Sıvı yakıtlı kazanın doğal gaza dönüşümü 2. Kazan Kaset Sacları 8. Ayaklar 11. Üçüncü Geçiş Duman Boruları 4. Gövde Yalıtımı 10. Doğal Gaz Kazan Donanımları Doğal gaz kazanlarının donanımları ısınan akışkana göre farklılık gösterir.2.1: Doğal gazlı sıcak sulu çelik kazan parçaları 18 .1.Şekil 2. Kazan Gövdesi 5. Aşağıda sıcak sulu ve buharlı kazanların donanımları verilmiştir.
Arka kapak 6. Menteşe 12. Baca 7. Yapılışları hidrometrenin yapılışının aynısıdır. Resim 2. İzolasyon 11. Su giriş adaptörü 13. manometre borusu ile bağlanır. Gözetleme kapağı 8.2. Bu sebepten kazana bağlanırken.2. Ön dilim 3. Arka dilim 5. Brülör kapağı 2.2: Doğal gazlı sıcak sulu dökme demir kazan parçaları 2.1. Orta dilim 4. buharla çalışan kazanlara da regülatör konur. Manometrenin hassasiyeti içindeki yaya bağlıdır. Baca temizleme kapağı Şekil 2. Su çıkış adaptörü 14. Buhar basıncını Kg/cm²(atü) ve mbar cinsinden ölçen elemandır.1.2. Kaide 15. 2. Kapak vidası 9. ateşin yanışını düzenler. İzolasyon sacı 10. Bu yayın elastikiyetinin bozulmaması için. Bu cihaz kazandaki buhar basıncına göre. Bunun üzerinde bir de vana bulunur.2: Manometreler 19 .1. onun ısı tesirlerinden korunması gerekir. Ateş Ayar Cihazı (Regülatör) Sıcak sulu kazanlarda olduğu gibi.1. Manometre Kazan içerisindeki buhar basıncını gösterir.
4: Emniyet sifonu 20 .3 : Su seviye göstergesi bölümleri 2.3.1.2. Bunlar emniyet sifonları (tek kollu ve çok kollu) ve emniyet ventilleridir (ağırlıklı ve yaylı).1. her kazan üzerinde birer adet olmak üzere yaylı ve ağırlıklı emniyet ventili bulunmalıdır. Sadece emniyet ventilleri kullanılıyorsa.2. Haberci Düdükleri Buhar basıncının ve su azlığının tehlikeli duruma geldiğini haber verir. 2.2.1.2. Emniyet Ventilleri veya Sifonu Kazanın emniyetini sağlar. Resim 2. Resim 2. Su Seviye Şişesi(Camı) Kazan içindeki suyun seviyesini gösterir. Sifonlar ise basıncı karşılayacak çap ve uzunlukta borular kıvrılarak imal edilirler.5. Buhar basıncı önceden belirlenmiş değeri geçince açarak buharın dışarı kaçmasını sağlayan cihazlardır.3: Su SeviyeGöstergesi Şekil 2.4. Bu emniyet cihazlarının gövdesi buhar basıncı yükselince fazla buharı dışarı atarak kazanın patlamasını önler.4: Ağırlıklı ve yaylı emniyet ventili Şekil 2.
1.11.2. Oransal termostat ayarı ile su sıcaklığı kademeli olarak değiştirilirken. önlenmiş olur. buhar girişini kapar. Kazan termostatı Kazan termostatı kazandaki su sıcaklığını.10. Resim 2. Duyar uç. Termostatik vana su çıkışını hangi sıcaklıkta istiyorsak o sıcaklığa gelince. 2. Resim 2. komutayı brülörden alır. Bunlar çoğunlukla ısı değiştiricileri ve boylerlerde.2. Su Düzeyi Güvenlik Elemanları (Tağdiye Cihazları) a) b) Elektrotlu.2.2.1.2.8.9.2. 2.12.2. düşünce açar. 21 .2.6: Kazan termostatı 2. Şamandıra sistemi cıva kontağına kumanda ederek su besleme sistemini devreye sokar veya devreden çıkartır. sanayide ise bir çok ısıtıcı sistemde kullanılmaktadır. Termostatik Vana Sıcaklık kontrol ve ayar aygıtıdır.6.. 2.1. ayarlanan sabit bir değerde tutar.2.1. sıvı ve gaz yakıtlı kazanlarda bulunur ve basınç artınca brülörü durdurur. Doldurma Boşaltma Musluğu Kazanlara soğuk su doldurmada kullanılır. Bunlar tek kademeli brülörlerin ONOFF kontrolüne bağlanır. ısıtılan suyun çıkışına bağlanmıştır. 2. Su kazana pompa ile verilir.1. Termometre Kazan içindeki buharın veya sıcak suyun sıcaklığını gösterir. . Düzey Kontrollü Su Besleme Aygıtları: İki elektrot ve bir komuta kutusundan oluşurlar. brülör çalışmaya başlayınca açan bir sürgü motoru ve sürgüden oluşan cihazdır.13. Sistemde bulunan basit termostat ile sıcaklık belirli bir değere düşünce sistemin tekrar devreye alınması sağlanır.2.1. yakıt ve hava miktarı da kademeli olarak değişir. Genellikle kazanın üst yanında bulunur.1.1.7. Bunların en basiti iki kontaklı tiplerdir. Şamandıralı ve Cıva Kontaklı Su Besleme Aygıtları: Özellikle buhar kazanlarında yaygın biçimde kullanılırlar.5: Doldurma boşaltma musluğu 2. Besleme Suyu Girişi Buhar kazanının suyu eksilince su vermeye yarar. Bu şekilde brülör işletme dışı kalınca gereksiz çekiş ile kazanın soğuması. Sürgü motoru şalteri. Presostat Kazan basıncını sabit tutar. Baca Düzenleyici Brülörlü kazanlarda brülörün işletmeden çıkmasıyla baca sürgüsünü kapayan. Yaygın olarak kullanılırlar.
18. işlevleri gereği bünyelerinde yakılan yakıtlarda açığa çıkan ısı enerjisini içlerindeki akışkana aktaran cihazlardır.1.  Yanma Verimi : Büyük ölçüde yakıcıya. Süzgeçler (Filtreler) Buharın veya suyun içindeki pislikleri tutmak için kullanılır. 22 . 2. Baca gazı çıkış sıcaklığı öncelikle kazanın çalışma rejimine sonra kazanın dizaynına bağlıdır. Selonoid Vanalar Elektro mıknatısla çalışırlar. buhar girişini kapar. Bu akışkan su.16. ancak verim hesabında etkili faktörlerden biridir.1. Akışkanın geçiş yönü üzerinde belirtilir. Günümüzde otomatik olarak çalışan blöf sistemleri de kullanılmaktadır.2. kısmen de kazan dizaynına bağlıdır.1. düşünce açar 2.14. kazandan bağımsızdır. su zerreciklerini ve kondens filmini buhardan ayırarak tesisata kuru buhar gitmesini sağlarlar. Bir kazanın verimini belirleyen dört ana faktör vardır. hava veya kızgın yağ olabilir. Kazan ayarlanan sıcaklığa gelince. 2. 2. Yukarıda sıralanan üç faktör genelde sabit değerlerdir.2.  Yakıt Alt Isıl Değeri: Bu özellik yakıtın kendisi ile ilgilidir. 2.3. brülör çalışırken blöf yapılmaz. Otomatik ve selonoid vanalardan. Bunlar 2 – 3 ve 4 yollu olarak yapılırlar.1.2. Su borulu kazanlarda. Blöf miktarı ve zamanı kazan suyunun çözümlenmesiyle belirlenir. Motorlu Vanalar Sıcaklık ve basıncın elektrik sistemlerini uyarmasıyla çalışırlar.1.  Zarf Kayıpları : Kazan gövdesinden çevreye olan ısı kayıplarıdır.2. Herhangi bir kazanda baca gazı çıkış sıcaklığı çalışma rejimine ve kullanılan yakıt cinsine göre aşağıda belirtilen değerler aralığında olmalıdır. Kazan Verimleri Kazanlar. Bu kayıplar kazanın büyüklüğü ve ısı izolasyonu ile yakından bağıntılıdır.2.17.2. Tersi durumlarda bunların çalışmalarını önler.1. Kazanda yakılan yakıtın yanması sonucu açığa çıkan ısı enerjisinin kazan bünyesindeki akışkana hangi ölçüde aktarıldığını belirler. Separatörler Kazan çıkışında ve cihazlardan önce kullanılacak bu su ayırıcı cihazlar.  Baca Gazı Çıkış Sıcaklığı : Kazan verimini etkileyen ve belirleyen en önemli faktördür. kondenstoplardan ve buhar düzenleyicilerden önce kesinlikle süzgeç konulmalıdır. Blöf Düzeni Kazan içindeki çamur ve çökeltileri atmak için yapılır.15. Su için ve yakıt için olanları vardır.
6 87.1 73.0 Kömür 3000 kcal/kg 77.3 84.0 75.3 83.6 88.9 82.9 89.1 87.3 83.9 81.4 82.8 83.6 87.4 89.4 82.8 84.2 85.4 81.Aşağıda yakıt cinsleri ve kazan baca gazı çıkış sıcaklıklarına bağlı olarak kazan verimleri verilmiştir.9 Yakıt Cinsi ve Alt Isıl Değeri 23 .0 89.2 76.0 76.3 84.5 88. KAZAN VERİMLERİ Baca Gazı FUEL oil Çıkış 9700 Sıcaklığı ºC kcal/kg 140 150 160 170 180 190 200 210 220 230 240 250 260 270 280 290 300 310 320 330 340 350 88.8 75.9 77.7 77.5 Doğal Gaz 8500 kcal/Nm3 90.4 80.180 ºC 140 .7 85.4 83.9 90.5 79.0 74.8 74.9 81.4 81.2 84.4 81.4 76.3 77.5 % LPG 11600 kcal/kg 90.5 81.5 80.8 84.9 82.8 83.4 82.2 74.Kömür ve Fuel oil yakıtlı kalorifer kazanlarında Motorin yakıtlı kalorifer kazanlarında Doğal Gaz ve LPG yakıtlı kalorifer kazanlarında Buhar Kazanlarında Kızgın Yağ Kazanlarında 190 .6 76.8 85.7 85.6 74.150 ºC Üretilen buhar sıcaklığı +( 50 .2 77.2 86.8 76.3 84.7 87.1: Yakıt türlerine göre baca gazı sıcaklıkları Yukarıda belirtilen değerlerin üstünde baca gazı çıkış sıcaklığına sahip kazanlar düşük verimli kazanlar olarak adlandırılırlar.6 88.2 87.3 82.8 86.7 86.2 86.2 85.1 86.9 80.80) ºC Tablo 2.4 81.7 86.8 85.0 80.0 81.4 75.4 74.9 83.200 ºC 170 .5 89.5 Motorin 10000 kcal/kg 89.0 80.6 89.5 89.6 88.2 86.0 79.9 82.70) ºC Üretilen kızgın yağ sıcaklığı +( 60 .5 77.6 75.2 85.4 81.4 82.0 78.3 85.1 87.7 86.8 83.8 84.8 84.6 87.0 79.1 87.9 82.9 81.2 75.3 83.0 88.1 88.0 88.5 80.4 90.
Verimi yüksek kazan ülke ekonomisine de katkıdır.4. düşük verimli kazan. karşı basınçlı ve yüksek verimli olarak adlandırılan.4. Kullanıcılar öncelikle satın alırken daha sonra kullanırken kazanlarının veriminden sorumludurlar ve bunun bedelini öderler. Bacalar neden önemlidir ve hangi malzemeler ile imal edilmelidir? Bacalar uygun malzemelerden imal edilmelidir. 2. Doğru ve tekniğine uygun kazan yakma sizlerin elinizde. Müstakil (Ferdi) Bacalar Tek kolon halinde hitap edeceği birimden çatıya kadar yükselir. Doğal gaz cihazları sadece ferdi bacalara bağlanabilir. Ülkemizde. Yukarıda da belirtildiği gibi bu kadar yoğun su buharı ve asidik ortama maruz kalan malzemenin. 2. AISI 316 L ve AISI 316 Ti diye tanımladığımız malzemelerdir. ısıl genleşmeleri de hesaba katılarak ve kaynak gerilmelerini de karşılaması gerektiğini bilerek seçilmesi gerekmektedir.1. Doğal Gazda Bacalar ve Özellikleri Baca. yapılarının basit olması nedeniyle çok sayıda firma tarafından üretilmekte ve fiyatlarının ucuzluğu nedeniyle müteahhitler ve bilinçsiz kullanıcılar tarafından tercih edilerek çok sayıda konut ve işyerlerinde kullanılmaktadırlar. Başka bir deyişle. 2. otel. Kömürde %95. Ancak tüm mekanik tesisatlar için kullanılması gereken bir ifade ve ortak kural doğalgazla çalışan sistemler ve donanımları içinde geçerlidir. Kazanlar arasında verim kıyaslaması ve gerekli hesaplamalar yapıldığında yüksek verimli kazanların düşük verimli diğer kazanlara oranla yakıttan sağladığı tasarrufun genelde 1 . iş merkezleri ve sanayi kuruluşlarında yoğun olarak doğalgaz kullanımına başlamıştır. Bu anlamda yapılan araştırmalar ve uygulamalar sonucunda ortaya çıkan malzemeler AISI 304 AISI 316. Bilinçli yakma baca gazının az çıkmasıdır.1. Doğalgazın birçok artısı nedeni ile cazip hale gelmesi kullanım alanlarını daha da artırmıştır. Buhar ve Kızgın Yağ kazanları için %4.Tablo 2.1. kendisine ödenen paradan çok daha fazlasını ısıyı bacadan atarak yakar. Zarf kayıpları asgari değer olarak : Kalorifer kazanları için %3. Sadece bir birimin kullanımı mevcuttur. binaya bitişik veya açık havada serbest olarak inşa edilmiş ve inşaat tekniği kurallarına uygun şartları sağlayan sistemdir. Ülkemiz 1992 yılından itibaren özellikle konut. Doğal Gaz ve LPG de %100.2 yıl içinde kendine ödenen bedeli (fiyat farkını değil kazan bedelini !) amorti ettiği görülecektir. Sıcak Hava kazanları için %3 alınmalıdır. gerçekte tanımının aksine aşırı derecede düşük verimli olan. Normal değer olarak yukarıdaki değerlere %1 ilave edilmelidir. 2. Bu malzemeler: 24 . Verilen değerlere göre kazanların işletilmesi hepimizin kazancıdır. teknolojilerinin bize geldiği ülkelerde bile artık üretilmeyen ve satılmayan kazanlar.1. Motorinde %99. atık gazların açık havaya atılması için. binanın içinde. Zarf Kayıpları : % 3 alınmıştır.4.2:Yakıt cinsleri ve kazan baca gazı çıkış sıcaklıklarına bağlı olarak kazan verimleri Tablonun hazırlanmasında Yanma Verimleri : Fuel oilde %98.
8 Tablo 2.5-18.5-18. uzayabilen ve bükülebilen.08 16.7: Kazan çelik baca bağlantısı 25 . nemli ve rutubetli ortamlara dayanıklı. ( 500 N/mm²-710 N/mm²-%>40-HB 217 ) Resim 2. çekme. TIG ve MIG kaynağı yapılabilen. oksidasyona ve sürtünmeye dayanıklı.5 11-14 X6CrNiMoTi 17 12 2 0. akma ve uzama dayanımları üst düzey ve sert malzemelerdir.5 2-2.Malzeme AISI 316 L AISI 316 Ti İçeriği X2CrNiMo 17 13 2 % C max 0.03 % Cr % Mo % Ni % diğer - 16.5 2-2.3: Baca yapım malzeme özellikleri Yukarıda belirtilen malzemelerin hepsi yüksek sıcaklıklarda (900–1100 C°) kaynak mukavemeti üst düzey.5 11-14 Ti5x%C-0.
Böylece atık gaz ve su buharı baca dışına kusmadan tahliye edilebilmelidir.  Bacalar kondens yönüne göre imal ve monte edilmelidir. Bacalar ne gibi özelliklere sahip olmalıdır?  Bacalar uygun kesitte olmalıdır. Kazan baca ilişkisi ve çap hesaplanması bakımından tüm veriler toplanmalıdır.1.  Bacalarda duman gazlarının soğuyup kondens oluşturmaması için izole edilmesi gerekir.  Bacalarda uygun yerlerde temizleme ve kontrol kapağı bulunmalıdır.  Bacalar sürtünme kayıplarını en aza indirilecek şekilde imal ve monte edilmelidir.  Baca duman kanalları bağlantısının minimum 75 cm olması ve düşey bacaya bağlantısının ( Te ) mümkün olan hallerde açılı olarak bağlanması gerekmektedir. Tam ve iyi yanma için kazan dairesinin kontrollü bir şekilde havalandırılmasının sağlanması gerekmektedir.  Bacaların en üstünde sistem içine ters rüzgarların ve yoğun yağmur suyunun girmesini engelleyecek tarzda bir baca şapkası kullanılmalıdır. Bu nedenle de imalat yöntemi Argon Kaynağı ile alın alına birleştirme olmalıdır.  Bacalar yapıları itibarı ile gaz sızdırmazlığına haiz olmalıdır.  Bacaların en üstünde sistem içine ters rüzgarların ve yoğun yağmur suyunun girmesini engelleyecek tarzda bir baca şapkası kullanılmalıdır.3.  Bacaların dizaynı ve konstrüksiyonu sistemin doğru ve sorunsuz çalışması için iyi tasarlanmalıdır.Resim 2.  Bacaların çatı geçişleri ve yükseklikleri. Bu iş için baca çapı seçim tabloları ve hesaplama yöntemleri titizlikle incelenmelidir.  Kazanla çalışma ilişkisi açısından uygun ve yeterli bir yükseklikte olmalıdır.4.  Bacaların kendi içinde genleşme ve uzama yapabilecek bir yapıya sahip olmaları göz önüne alınarak imalat ve montajları yapılmalı ve denetlenmelidir. Tam ve iyi yanma için kazan dairesinin kontrollü bir şekilde havalandırılmasının sağlanması gerekmektedir.8: Çelik bacalar 2. çatı eğimlerine. yapısına ve yanında bulunan binaların konumuna göre belirlenmelidir. 26 .
4. Kazan Dairelerinin Doğal Gaza Dönüşümleri Kazan dairesinin dönüşümünde dikkate alınacak aşamalar aşağıdaki gibi sıralanabilir: * Keşif ve teknik etüt. havalandırma sisteminin belirlenmesi gibi dönüşümle ilgili teknik konularla ilgili ön çalışmalar yapılır. yandıktan sonra sisteme en az zararla tahliyesi.5: Kazan baca bağlantısı 2. doğru malzeme ve doğru uygulama nasıl olmalıdır? Doğalgaz başta Metan (CH4) ve Etan (C2H6) olmak üzere çeşitli hidrokarbonlardan oluşan yanıcı bir gaz karışımıdır. Yandığında karbondioksit. Tanımdan da anlaşılacağı üzere ‘’ Baca bir tahliye aracıdır.4. cihaz seçimi.Şekil 2. * Kalorifer kazanının uygunluğu ve dönüşüm.2. Doğalgaz renksiz. 27 . * Elektrik ve topraklama tesisatı Keşif ve Teknik Etüt Dönüşüm işleminden önce sistemin kurulacağı yerde teknik bir etüt yapılmalıdır. yani bir baca vasıtası ile atmosfere güvenli bir şekilde atılması gerekmektedir. hidroklorik asitler ve azot oksitler meydana gelir. nitrik asit. * Havalandırma sistemi ve kazan dairesinin havalandırılması. su buharı ve sıcaklık çiğ noktasının altına düştüğünde ve uygun ortam bulduğunda da sülfirik asit. Su buharı ile birleşen bu asitlerde korozyona sebebiyet verirler. özellikle ısıtma sistemlerinde çok iyi bir yakıt ve alternatif olan doğalgazın. bacanın uygunluğu.1. * Bacanın uygunluğu. Doğalgaz temiz bir gazdır. Bu aşamada kurulacak sistemin ısıl kapasitesi. 2. Tüm bu tanımlamalar ışığında. kokusuz havadan hafif bir gazdır. Bunun için uygun çelik baca kullanılmalıdır. Doğru teknik.
2. Havalandırma. Sonuç: a. yarım silindirik ve radyasyon tipi kazanların doğal gaza dönüştürülmesi yerine. yeni doğalgazlı kazanlardan düşük olduğu için tercih edilmemektedir.Mekanik durumu zayıf ise. Alt ve üst havalandırma menfezlerinin boyutlarının hesabı standartlarda belirtilmiştir. 28 . yeni bir döküm doğal gaz kazanı ile değiştirilmesi daha uygundur. Mevcut sıvı ve katı yakıtlı kazanların doğal gaz yakar hale dönüştürülmesi veya yeni bir doğal gaz kazanı ile değiştirilmesi mevcut kazanın yaşına.Bu kazanların ömrü de doğal gaz kullanıldığında 3 – 5 yıl mertebesinde olacaktır. Doğalgaz kullanımında daha az yakma havası kullanılması nedeni ile daha az baca gazı oluşacaktır. Her kazan için ayrı topraklama yapılmalı ve aydınlatma sistemi standartlara uygun olarak yerleştirilmelidir. Havalandırma Sistemi ve Kazan Dairesinin Havalandırılması Yanma için gerekli teorik hava ihtiyacından daha fazlası kazan dairesine verilmelidir.Sistem için çok büyük veya çok küçük ise. Bu nedenle baca kesitinin daraltılması gerekmektedir. Bacanın Uygunluğu Doğalgaz dönüşümlerinde dikkat edilmesi gereken hususlardan birisi de dönüşümden sonraki baca daraltılmasıdır. 3. b. Mevcut kazanda tadilatlar yapılarak dönüşümün sağlanabileceği durumlar vardır. ana elektrik şalterinin ve kumanda panosunun kazan dairesi dışına yerleştirilmesidir. Elektrik ve Topraklama Tesisatı Doğalgaz dönüşümünde kazan dairelerinde elektrik donanımı yönünden alınması gereken en önemli tedbir.Mevcut kazanların doğal gaza dönüşümü için yapılacak masraflar yeni bir kazan bedelinin % 20 – 30’ u mertebesindedir. Katı ya da sıvı yakıta göre hesaplanmış baca kesitinin doğalgaz dönüşümünden sonra tekrar hesaplanması gerekir.Kalorifer Kazanının Uygunluğu ve Dönüşümü Mevcut kalorifer kazanının ısıl kapasitesi ile birlikte binadaki mevcut radyatörlerin kapasitesine bakılarak. gerekiyorsa yeniden ısı hesabı yapılarak kazan kapasitesi ve tipi belirlenir. 350 kw gücün altındaki kazanların da dönüştürülmesi yerine atmosferik kazanlarla değiştirilmesi daha ekonomiktir. Doğalgaz kullanımında bacanın eski haliyle kullanılması bacada yoğuşmaya neden olur. Aşağıdaki durumlarda kazanın değiştirilmesi daha iyi olacaktır: 1. 4. durumuna. Bu durumda ayrıca baca problemleri ile de karşılaşılmayacaktır. Bu durum bacada hasarlara ve kazan borularında çürümeye neden olur. 5 yaşından büyük çelik kazanlarda. boyut ve tipine bağlıdır.Uygun bir brülör bulunmayacak tipte ise.Ömrünün sonuna yaklaşmış ise. alt ve üst havalandırma menfezleri ile sağlanır. Ancak tadilatlı dönüşümden sonraki kazanların verimi.
2. Yine bu kesit 50 kw güce kadar en az 300 cm olmalı bunun üzerindeki güçlerde 2 her kw için minimum kesite 2. Hava yanma için gerekli teorik hava ihtiyacından daha fazlası kazan dairesine verilmelidir. Havalandırma açıklıkları dış ortama direkt olarak açılmalı. Resim 2. en az kalorifer bacası kesitinin yarısı olmasını öneririz. Kesiti en az kalorifer bacalarının toplam kesitinde.3.Bu süre içerisindeki mevcut kazanların fazladan yaktığı yakıt miktarı ise yaklaşık olarak yeni bir bedeli kadar olacaktır. 29 . aspiratörün çalışmamamsını sağlayacak elektrikli kilitleme sistemi yapılmalıdır.5 cm ilave 2 edilmelidir. Bu durumda servis boşluğunun altında cihaz olmamasına dikkat edilmelidir. Kalorifer kazanlarının etrafında oluşacak ısının (daha çok kazanların arka kısmındaki duman sandığı ve baca civarında oluşur) dışarıya atılması için havalandırma menfezi kazan sonuna yakın yerde bırakılmalıdır. Kazan dairelerindeki cihazların dışarıya çıkarılabilmesi için en büyük cihaz boyutunda (kazan boyler. Vantilatörlerle havalandırma yapılıyorsa. hidrofor vb. Buna göre klasik kazanların doğal gaz dönüşümünün 3 – 5 yıl sonraki maliyeti. Mahaller endirekt olarak havalandırılmamalıdır. Pis hava bacası kesiti en az 200 cm olmalı ve baca kesitinin % 25’ inden az olmamalıdır. Temiz hava giriş kesiti. d. bunu havalandırma için de kullanmak daha iyi çözüm olabilir.5 m / h olmalıdır. bunun mümkün olmadığı durumlarda havalandırma kanallarla yapılmalıdır. baca kesitinin % 50’ sinden 2 küçük olmamalıdır. Soğuk bölgelerde ve sürekli çalışmayan kazan dairelerinde donma riskine karşı havalandırma panjurları Resim 2. doğal aydınlatma feneri ve cihazların dışarıya alınmasını sağlayacak boşluk da bu kısımda bırakılır.5 katı daha pahalı olacaktır.10: Havalandırma menfezi arkasındaki damperlere oda termostatından kumanda alan bir servomotor bağlanmalıdır. brülörlerin toplam fan kapasitesi + aspiratör kapasitesinden % 10 daha büyük olmalıdır. Ancak pis hava baca kesitinin. Ayrıca vantilatör çalışmadan. idealde kalorifer kazanlarını etrafında toplam kesitinin iki katı olmalıdır. kalorifer kazanlarının üstünde havalandırma için boşluk bırakılmalıdır. genellikle kazanların ön tarafı servis boşluğu olarak bırakıldığı için.Bu süre içerisinde bakım ve tamir masrafı yapılacak. yeni kazan almaya göre ortalama 2. Kazan dairesi sıcaklığı + 5 ºC’ ye düştüğünde kazanlar çalışmıyorsa bu damper otomatik kapanmalıdır.) bir servis boşluğu bırakıp.9: Kuranglez Bina dışında yapılan kazan dairelerinde ise.c. vantilatör 3 debisi kw kazan gücü başına 0. Doğal havalandırma yapılamayan kazan dairelerinde kazan dairesine hava verecek vantilatör kapasitesi. Doğal Gazlı Kazan Dairesinin Havalandırılması Bina altındaki kazan dairelerine taze havanın serbestçe girebilmesi için kuranglez bırakılmalı ve çatıya kadar çıkan bir havalandırma bacası yapılmalıdır. arıza nedeniyle ısıtmada kesintiler olabilecektir.
alınmalıdır.b. DKP sac kullanılması durumunda menfez ve kanallar antipas üzeri yağlı boya ile boyanacaktır. ve üzerinde ise havalandırma mekanik olarak yapılmalıdır. Taze hava veya egzost fanlarının herhangi bir nedenle devre Resim 2. Kazan dairesi toprak kotunun altında kalıyor ise havalandırma uygun boyutlarda kanallar ile sağlanmalıdır. Havalandırma menfez ve kanalları korozyona karşı mukavim. üst havalandırma tabii olabilir. havalandırma bacası ile (Grafik.3.12: Alt menfez Resim 2. DKP sac v. Alt ve üst havalandırmaların her ikisi de tabii veya cebri (mekanik) yapılabilir.45°'lik dirsek eşdeğer uzunluğu 1.5 m. Tabii Havalandırmalı Sistemler (Atmosferik ve fanlı brülörlü kazanlar) Tabii havalandırmada alt ve üst menfezlerin dış hava ile direkt temas etmesi sağlanmalıdır. Resim 2.1.Kanal uzunluğu (yatay ve düşey uzunluklar ile dirsek eşdeğer uzunlukları toplamı) 10 m. alüminyum.2) tabii olarak yapılabilir.11: Vantilatör dışı kalması durumunda brülörün de devre dışı kalmasını sağlayan otomatik kontrol sistemi kullanılmalıdır. bu kazanların da kapasiteleri hesaba dahil edilerek havalandırma açıklıkları bulunmalıdır.. Havalandırma kanallarında 90°'lik dirsek eşdeğer uzunluğu 3 m. ve ızgaralar için eşdeğer uzunluk 0.13: Üst menfez 30 .5 m. bakır. galvaniz. Üst havalandırma. Üst havalandırma menfezi tavandan en fazla 40 cm a ş a ğ ı da. Alt havalandırma cebri. Üst ve alt menfezler mümkün olduğ u kadar mahallin üst ve alt seviyelerine k ı sa devre hava ak ı mı n ı n engellenmesi için birbirlerinden mümkün olduğunca uzak yerleştirilmelidir. malzemelerden imal edilebilir (TS 3419). Sıvı yakıtlı kazanların gaz yakıtlı kazanlar ile aynı kazan dairesinde kullanılması durumunda. Alt havalandırma kanalı brülör seviyesine kadar indirilmelidir. kolay yanmayan. 2. Tek basma üst havalandırma cebri olamaz. alt havaland ı rma menfezi dö ş emeden en fazla 50 cm yukar ı da olacak ş ekilde açılmalıdır.
toplam anma ı s ı l gücünün her 1 kW' ı için 0. 31 .2 Q br :Izgaras ı z :Izgaral ı : Toplam Anma Isı l Gücü (kW) Toplam kurulu gücü 1000 kW'ın üzerine olan kazan dairelerinin havalandırmasında toplam anma ısıl gücünün her l kW'ı için 1. Buradan hareketle pis hava at ı ş ı için gerekli menfez kesit alan ı a ş a ğ ı daki formül ile hesaplanmal ı d ı r.1 :Uzun kenar ı . S A = Q br /3600 Q br: :Toplam Anma Is ı l Gücü (kW) S A :Menfez Kesit alanı ( m2 ) Kazan dairelerinde pis hava at ı ş miktar ı . k ı sa kenar ı n ı n 1. Buradan hareketle doğrudan dışarı açılan menfez için gerekli kesit alanı aşağıdaki formül ile hesaplanmalıdır.5 kat ı ndan fazla olmayan dikdörtgen :Dairesel F = 1.6 m /h hava ihtiyacı vardır.25 :Uzun kenar ı .Toplam kurulu gücü 1000 kW'a kadar olan kazan dairelerinin havalandırmasında doğrudan dışarı açılan menfezler için yeterli kesit alanı aşağıdaki formüle göre hesaplanmalıdır.5 m 3 /h olmal ı d ı r. SA: Alt havaland ı rma net kesit alan ı (cm 2 ) F: Menfezin geometrisine bağ l ı katsay ı F=1 F=1 :Uzun kenar ı . k ı sa kenar ı n ı n 10 kat ı na kadar olan dikdörtgen a :Menfezin ı zgara katsay ı s ı a=1 a =1.2 :Rüzgarl ı F = 1. k ı sa kenar ı n ı n 5 kat ı na kadar olan dikdörtgen F =1.
6 Sü= VEgzost / (3600 * V ) (m3/h) (m2) 3 ile 6 arasında alınmalıdır 3 ile 6 arasında alınmalıdır V =Kanaldaki hava hızı (m/sn) 2.709 * 3. Havalandırma için kanatların kullanılması durumunda hesaplamalar için TS 7363 standardı uygulama kuralları dikkate alınmalıdır.184 * 3. Doğal Gazlı Kazan Dairelerinin Aydınlatılması 2.2. Cebri havalandırma için gerekli en az taze hava ve egzost havası miktarları brülör tipine ve kapasitesine göre aşağıdaki formüllerden hesaplanmalıdır. olmalı d ır. Atmosferik brülörler için Alt havalandırma hesabı: Vhava = Qbr * 1.lerin göz aralıkları en az 10x10 mm.4.6 (m3/h) Sa = Vhava / ( 3600 * V ) (m2) V =Kanaldaki hava hızı (m/sn) Üst havalandırma hesabı: VEgzost = Qbr * 0. Izgara kafes vb. olmalıdır.6 (m3/h) Sa = Vhava / ( 3600 * V ) (m2) V =Kanaldaki hava hızı (m/sn) Üst havalandırma hesabı: VEgzost = Qbr * 0. aşağıya sarkacak biçimde veya üst havalandırma seviyesinin altında kalacak şekilde zincirlerle veya yan duvarlara etanj tipi exproof flouresan armatürlerle yapılmalıdır. 6 S ü : Pis Hava Atışı için net kesit alanı (m2) Menfez üzeri dikdörtgen deliklerde kısa kenar en az 10 mm. 2.3. Cebri Havalandırmalı Sistemler Tabii havalandırması mümkün olmayan kazan dairelerinin cebri olarak havalandırılması gerekir.1.4. Kazan Dairelerinin Aydınlatılması ve Armatürler Aydınlatma sistemi tavandan en az 50 cm.6 (m3/h) Sü= VEgzost / (3600 * V ) (m2) 5 ile 10 arasında alınmalıdır.Sü= SA X 0 .781 * 3. Üflemeli brülörler için Alt havalandırma hesabı: Vhava = Qbr * 1. V =Kanaldaki hava hızı (m/sn) 5 ile 10 arasında alınmalıdır.304 * 3. Kazan dairelerinde muhtemel tehlikeler karşısında kazan dairesine girmeden 32 .
Her kazan dairesi için özel topraklama tesisatı yapılmalıdır. kalınlığında galvanizli levha (sıcak daldırma) veya c) Som bakır çubuk elektrotlar ile yapılmalıdır. bakır elektrotlar veya levhalar. Elektrik Tesisatı Ve Topraklama Cihazlar için gerekli elektrik enerjisinin alınacağı elektrik panosu etanj tipi ex-proof olmalı. Bakır çubuk elektrotlar. (NötrToprak voltajı ≤3V) Her üç halde.5 m boyunda veya Ø 20 mm çapında en az 1. ana kumanda panosundan ayırt edilebilecek şekilde ve brülöre yakın bir yere monte edilmelidir. Ana tablo ile kumanda tablosu ve cihazların topraklamasında kullanılacak topraklama iletkeni ise projede hesaplanmış faz iletken kesitinde veya bir üst kesitte olmalıdır. Elektrik dağıtım panosunun kazan dairesi dışında olması durumunda pano ve aksesuarlarının ex-proof olmasına gerek yoktur.25 m boyunda olmalı ve çubuk elektrotların topraklama direnci 20 Q. Ø16 mm çapında en az 1. b) 0. 2 mm. Kazan ve kazana ait çelik baca için tek bir topraklama tesisatı yapılması yeterlidir. boru muhafazası ile kazan dairesi ana tablosuna bağlanmalıdır. Brülör kumanda panosu etanj tipi olmalı. 3 mm. sınırlarının altında kalmalıdır. 33 .4.5 m2. kalınlığında bakır levha. toprak üzerinde kalan iletken. en az 16 mm2 çok telli (örgülü) bakır kablo ve iletken pabuç kullanılarak lehim veya kaynak ile doğalgaz tesisatına bağlanmalıdır. kumanda butonları pano ön kapağına monte edilmeli ve kapak açılmadan bütanlarla açma ve kapama yapılabilmelidir. Topraklama tesisatı: a) 0. Ana pano ile brülör kumanda panosu arasında çekilecek besleme hattı projede hesaplanmış kesitte ve yanmaz TTR tipi fleksible kablo ile yapılmalıdır.dışarıdan kumanda edebilecek şekilde tüm elektriğin kesilmesini sağlayacak ilave tesisat yapılarak kazan daireleri kontrol altına alınmalıdır 2.2. Bakır elektrotlar veya levhalar toprak içinde düşey olarak bütünüyle yerleştirilmeli.5 m2.
34 .6: Brülör elektrik bağlantı şeması .Şekil 2.
UYGULAMA FAALİYETİ-2 Aşağıda verilen çelik kazanın bölümlerini yazınız 3 1 9 4 7 5 6 2 8 11 10 1234567891011- 35 .
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME-2 A. B) Uygun bir brülör bulunmayacak tipte ise. B)Kalorifer kazanının uygunluğu D) Kazanın markası ve kalitesi ve dönüşüm.Termostat yandaki şekilde kaç numara ile gösterilmiştir ? A) 4 B) 3 C)2 D) 1 5. D) Ömrünün sonuna yaklaşmış ise.110 ºC B) 140 .Her kazan dairesi için özel topraklama tesisatı hangi metal ile yapılmalıdır? A) Bakır B) Çelik C) Demir D) Kurşun 36 . 7.Aşağıdaki durumlardan hangisinde kazan değiştirilmez? A) Sistem için çok büyük veya çok küçük ise.Doğal Gaz ve LPG yakıtlı kalorifer kazanlarında baca gazı sıcaklığı kaç derecedir? A) 100 .Kazan içindeki buhar ve su sıcaklığını gösteren donanım aşağıdakilerden hangisidir? A) Manometre B) Hidrometre C) Termometre D) Termostat 3. 1.Kazan dairesinin dönüşümünde dikkate alınacak aşamalardan aşağıdakilerden hangisi değildir? A) Keşif ve teknik etüt C) Bacanın uygunluğu.150 ºC C) 160 .Kazandaki su basıncını gösteren donanım yandaki şekilde kaç numara ile gösterilmiştir? A) 5 B) 4 C) 3 D) 2 4. 8.Kazanların doğalgaza dönüşümü maliyet olarak yeni bir kazan bedelinin % kaçı kadardır? A)% 7 B) %30 C)%50 D) %60 2.170 ºC D) 190 .210 ºC 6. C) Mekanik durumu çok iyi ise.OBJEKTİF TESTLER (ÖLÇME SORULARI) VEDEĞERLENDİRME Aşağıda verilen soruları size en uygun gelen seçeneği işaretleyerek cevaplayınız.
DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken kararsız kaldığınız sorular için faaliyetin ilgili bölümüne geri dönerek konuyu tekrar inceleyiniz. 37 . Yanlış cevaplarınız doğru cevaplarınızdan fazla ise bu faaliyeti yeniden yapmanızı tavsiye ederiz. modül sonunda verilen cevap anahtarı yardımıyla kontrol ediniz. Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz bir sonraki faaliyete geçebilirsiniz.
Gaz sayaçları konut girişine uygun bir yere konulmalıdır. havalandırılabilen. Sayaçlar.1.Ticari abonelerde yapı içerisine konulan sayaçların bulunduğu yerler.Sayaçlar. yanıcı ve patlayıcı maddelerin bulunduğu yerlere yerleştirilemez. gıda maddeleri deposu. Sayaç Yerlerinin Seçilmesi Sayaçlar nemsiz. havalandırılan. Araştırmanızı internet ortamında ve bu elemanları satan işyerlerinde yapabilirsiniz. Topladığınız bilgileri rapor haline getirerek arkadaşlarınızla paylaşınız. ticari yapılarda konut içine konulmamalıdır. rutubetsiz ve donmaya karşı korunan ve çok sıcak olmayan (en çok 35 C) yerlere yerleştirilmelidir. dış etkenlere karşı korunmuş.yi bina dışında 180 cm. 4. bakım ve değiştirilmesine imkân veren yerlere konmalıdır. malzeme deposu. konut ve asansör giriş kapılarının üstüne konulmamalıdır 38 . 6. ARAŞTIRMA • Doğal gaz sayaçları ve brülörleri hakkında araştırma yapınız. şekilde kullanılmamalı ve yakınına patlayıcı ve parlayıcı maddeler konmamalıdır. çöplük vb.ÖĞRENME FAALİYETİ–1 AMAÇ Bu faaliyeti başarı ile tamamlandığınızda ve uygun ortam sağlandığında.1. TESİSATI VE BRÜLÖRLER 3.Sayaç numaratörlerin yükseklikleri.Kalorifer kazanları için kullanılan sayaçlar kesinlikle kazan daireleri içine yerleştirilmemelidir.1.yi aşmamalıdır. endeksi kolay okunabilir. 3.Sayaçlar.Gaz sayaçları kesinlikle balkon. 3. 5. Doğal Gaz Sayaçları Tüketilen gazı m3 olarak ölçen cihazlara sayaç denir. 2. yerden bina içinde 220 cm. MERKEZİ SİSTEMDE KULLANILAN DOĞAL GAZ SAYAÇLARI. 3. 1. ilgili memurların kolayca girip muayene edebilecekleri ve göstergeleri kolaylıkla okuyabilecekleri ayrıca görevlilerin gazı rahatça kesip açabilecekleri şekilde aydınlık. doğal gaz sayaçlarını ve brülörleri öğreneceksiniz.
Küresel vana 2.000 m3/h kapasitelere kadar üretilmektedir. 160 m3/h kapasitelere kadar üretilmektedir. Sayaç içinden geçen gazla döndürülen türbin çarkının devir adedi ile geçen gaz hacminin kaydedildiği bir ölçü cihazıdır. 3.1.3 Türbinli Sayaçlar: TS 5477’ye uygun olmalıdır. Bu sayaçlar 2.2.2.2: Rotary sayaç Bu sayaçlar daha çok kazan girişlerine yere yapılmış beton kaideler üzerine monte edilir. Resim 3.2. Regülatör 4.2. Esnek bağlantı elemanı 5.3: Türbinli sayaç 39 . Doğalgaz sayacı 6. Sayaç konsolu Şekil 3. 2.1: Körüklü sayaç 3.5 m3/h’den 1.3. Çeşitleri Doğalgaz tesisatında 3 tip sayaç kullanılmaktadır.Körüklü Sayaçlar: TS 5910 EN 1359’ a uygun olmalıdır.2. Resim 3.2 Rotary Sayaçlar: Genellikle 40 m3/h’ in üzerinde imal edilen sayaçlar rotary tip sayaçlardır. 40 m3/h ile 25.2.1: Körüklü sayaç bağlantısı Resim 3. Filtre 3.2.
uzağa yerleştirilmelidir. ilgili görevlilerin kolayca girip muayene edebilecekleri ve göstergeleri kolayca okuyabilecekleri. ayrıca gazı rahatça kesip açabilecekleri şekilde aydınlık. havalandırılabilen. aralık kalacak şekilde duvara yerleştirilmelidir 3-Kazan sayaçlarında sayaçtan önce bir gaz kesme vanası. rutubetsiz ve donmaya karşı korunan çok sıcak olmayan (en çok 35 °C) yerlere yerleştirilebilir.Sayaçlar elektrik anahtarı. 40 . duman bacaları üzerine yerleştirilmemelidir. Körüklü tip sayaç bağlantılarında ön gerilme oluşturmayacak ve değişik tip sayaçların kullanımına imkân sağlayabilecek şekilde esnek bağlantı elemanı kullanılmalıdır. Sayaçlar yanıcı ve patlayıcı maddelerin bulunduğu yerlere yerleştirilemez. Bu tip sayaç kullanılması durumunda sayaç öncesinde filtre bulunmalıdır. sıcak su borularından en az 15 cm.2: Sayaçların konsol ve kaideler üzerine oturtulması 5.Eksenel akışlı türbin çarklı gaz sayacı ve radyal akışlı türbin çarklı gaz sayacı olmak üzere iki çeşidi vardır. Gaz kuruluşuna kaydı yapılmayan hiçbir sayaç monte edilmez. elektrik sayacı. 3. 2. Sayaçlar duvar ile arasında en az 2 cm.Tüm sayaçlarda sayaç girişine ve 100 m3/h üzerinde tüketime sahip her türlü sayaç çıkışına TS 9809’ a uygun küresel gaz kesme vanası konmalıdır. Şekil 3. filtre ve basınç regülatörü mutlaka olmalıdır 4. 7-Sayaçlar. Montajı Kazan sayaçlarının montajı. Kullanılacak olan filtrenin gözenek açıklığı 50 µm olmalıdır.Sayaç ve bağlantı boruları. Esnek bağlantı elemanı TS 10878’ e uygun olmalıdır. ilgili gaz kuruluşu veya yeterlilik verdiği firmalar tarafından yapılır. buat ve zil gibi elektrikle çalışan alet ve cihazlardan.65 m3/h’ ve daha küçük kapasitedeki körüklü tip sayaçlar duvara konsol ile daha büyük kapasitedeki 100 ve 160 m3/h’ kapasiteli körüklü sayaçlar yere yapılacak beton kaide üzerine monte edilmelidir. Bu vanalarda herhangi bir tehlike anında abonenin veya bir başkasının kolayca kapatmasını sağlayacak şekilde bir açma kapama kolu olmalıdır. Kazan sayaç montajlarında uyulması gereken kurallar şunlardır: 1. priz. Vanalar kolay müdahale edilebilir ve açılıp kapatılabilir bir konumda monte edilmelidir. 8-Rotary ve türbinli sayaçlar imalatçı katalog ve talimatlarına göre ve yağlanabilecek şekilde yerleştirilmelidir.3.
4: Rotary sayaç bağlantısı Rotary tip sayaçlarda giriş ve çıkışta 5D mesafesi bırakılmamalıdır. 2. Küresel vana Filtre Rotary sayaç Flanş Boru Şekil 3.Sayaçlar yanıcı ve patlayıcı maddelerin bulunduğu yerlere yerleştirilemez. 11. Şekil 3.Merkezi sistemlerde kullanılan sayaçlar kazan daireleri içine yerleştirilmemelidir.1. 5. Muhafaza kutusu tabii havalandırmayı sağlayacak şekilde olmalı ve sayaç göstergesi okuma penceresi bulunmalıdır. 3. 10-G4 (dâhil) ile G25(dâhil) arası körüklü tip sayaç kullanılacaktır.2.1. 1.G40 (dahil) üzeri sayaçlar rotary veya türbin tip olmalıdır. 3. 2. 5. Sayaçların Korunması Sayacın bina dışına konması durumunda sayaç ve sayaç hattı elemanları korozyona dayanıklı malzemeden yapılmış bir koruyucu muhafaza içine alınmalıdır. 4. Vidalı bağlantılı sayaçların sayaç girişinde fleks esnek bağlantı elemanı kullanılacaktır. 9.Flanşlı bağlantılarda uygun sızdırmazlık contaları kullanılmalıdır. 12. 4. Sayaç ve sayaç vanasına gerektiğinde müdahale etmek için sayaç kutusu kilitli olmamalıdır 41 . 3.3: Türbinli sayaç bağlantısı Küresel vana Filtre Türbinli sayaç Flanş Boru Türbinli tip sayaçlarda sayaç giriş ve çıkışında 5D(çapın beş katı) mesafesinde bağlantı elemanı kullanılmamalıdır.
( TS 9809 veya TS EN 331 ).3. hasar görmeyecek bir noktaya tüm tesisatın gaz akışını gerektiğinde kesip açma işlevini yerine getirecek bir Ana Kesme Vanası konulmalıdır. kuru. Servis hattı bina dışındaki vana bağlantısı. gaz teslim noktası ile ana kesme vanası arasındaki hattır. Doğalgaz boruları işletme tarafından her zaman kolayca görülebilecek.3. flanşlı ve tam 42 .1.1. sığınak. Bina bağlantı hatları binaya.5: Sayaçların muhafaza içine alınması Resim 3. yakıt deposu bulunan vb.4: Sayaç muhafazası 3. yeterince aydınlatılmış. Gaz borusu hasara uğramayacak bir biçimde korunmuş olmalıdır. kapıcı dairesi. Doğalgaz bina bağlantı hattı üzerinde(bina ana giriş kapısına mümkün olduğunca yakın ) rahatça ulaşılabilecek. kendi kendine havalanabilen ve kolayca ulaşılabilen bir yerinden girmelidir. Doğal Gaz Tesisatı 3. basınç regülatör kutusunu kapsar. Servis hatları çelik veya polietilen (PE) borulardan çekilir.1. Doğalgaz hattı yangın merdiveninin içinden ve bitişiğinden geçirilmemelidir. Yalnızca DN 50 dişli vana konulabilir. yerlerden geçemez (TS7363). yalıtım parçası. Ana Kesme Vanası bina dışında bir noktaya konulacak ise havalandırılmış bir kutu içine alınmalıdır.Şekil 3. DN 65 ve üzeri çaplardaki ana kesme vanaları. bina ortak mahalli olmayan yerler. ana vana. Doğalgaz boruları. binanın girişine yakın. kontrol edilebilecek ve gerektiğinde kolayca müdahale edilebilecek yerlerden geçirilmelidir. Servis Hattı Servis hattı olarak isimlendirilen bina bağlantı hattı.
6: Servis hattının bina içindeki bağlantı detayı 43 . Koruyucu boru içinde kalan gaz borusunda ek yeri bulunmamalıdır. taşmalıdır. Koruyucu borunun iç çapı. Duvar ve döşeme geçişlerinde gaz borusu ve koruyucu borunun eş merkezli olmasına özen gösterilmelidir. gaz borusunun dış çapından en az 20 mm. daha büyük olmalıdır. TS EN 751-2. Servis hattı anma çapı 80 mm’den büyük olan yerlerde bina dışına ikinci bir kapama vanası konmalıdır.geçişli küresel vana olmalıdır. duvar ve döşemelerden geçişlerinde koruyucu kılıf borusu kullanılmalıdır. Şekil 3. Koruyucu boru ile gaz borusu arasında kalan boşluk duvarın her iki tarafından zamanla katılaşıp çatlamayacak özellikte uygun macunla (TS EN 751-1. hem de bina dışında bırakılan servis hattının nasıl döşendiğini gösteren şekiller verilmiştir. Koruyucu boru bina dış duvarı içine sıkı ve tam sızdırmaz bir biçimde yerleştirilmeli ve duvarın her iki yüzünden dışarıya doğru en az 20 mm. TS EN 751-3) doldurularak tam sızdırmaz hale getirilmelidir. Doğal gaz hatlarının. Aşağıda hem bina içinde.
7: Servis hattının bina dışındaki bağlantı detayı 44 .Servis hattı bina içine girerek burada son bulabileceği gibi. bina girişinde (bina dışında) yapılacak duvar tipi regülatör kutusu veya servis kutusunda da bitebilir Şekil 3.
binanın mutfak ve sıcak su kullanımı için ayrı bir domestik hat tesis edilmelidir. (Bu basınç 350 m bardan fazla olmamalıdır. Merkezi sistem sayaç vanası ile domestik hat vanası arasındaki mesafe 2 m’den fazla değil ise ortak hat üzerine bir AKV tesisine gerek yoktur. Bağlantılar.1.3. Eğer sayaç bina dışına yerleştirilemiyor ve merkezi sistem hattı ile domestik hat ayrı ayrı veya ortak tek bir hat olarak kazan dairesinden geçecek ise. Merkezi sistem sayaç vanası ve sayacı bina dışında veya bina içinde uygun olan bir ortak mahale tesis edilmelidir. Hatta verilecek gaz basınçları ise ısı merkezlerinin müstakil olması durumunda kullanım ünitelerine orta basınç hattından.3.) Ancak binaların altında bulunan ısı merkezlerine. Solenoid vana. Vidalı Kaynaklı. kazan dairesinden çıktıktan sonra. Kazan gaz besleme boru hattı. boru çapı brülör kapasitesine göre tespit edilir. oluşabilecek bir gaz kaçağı durumunda gaz alarm cihazından aldığı sinyal doğrultusunda kazan dairesine gaz girişini engelleyecek bir noktaya yerleştirilmelidir. oluşabilecek bir gaz kaçağı durumunda gaz alarm cihazından aldığı sinyal doğrultusunda kazan dairesine gaz girişini (merkezi ısınma tesisi hattı ve domestik hat dahil) engelleyecek bir noktaya yerleştirilmelidir. (1 Barın üzerinde basınçla kazan besleme hattına girilmemesi emniyet açısından tavsiye edilir.1. 3. Flanşlı. Solenoid vana. direkt kazan besleme hattına gaz verilebilir. merkezi sistem sayaç vanası ve sayacı tesis edilmeli ve merkezi sistem hattı tekrar kazan dairesine dönmelidir. Merkezi ısıtma sistemlerine ait doğalgaz boru hatlarının birleştirilmesi kaynaklı yapılmalıdır. Boru hattı üzerindeki ayar kumanda ölçüm ve kontrol cihazlarının dişli bağlantı ile yapılması durumunda TS 61’e uyulmalıdır.Merkezi ısıtma sistemlerine ait doğalgaz boru hatlarının birleştirilmesi kaynaklı yapılmalıdır. kazan besleme hattı denir.3.) Kazan dairelerinde solenoid vana ile irtibatlandırılmış ve üst havalandırmadan daha yüksek bir seviyeye ex-proof gaz alarm cihazı tesis edilmelidir.2. brülör çalışma basıncına uygun bir basınçla girilmelidir. Çap ≤ DN 65 Çap >DN 65 Şeklinde olmalıdır. Ortak hattan ayrılan veya müstakil olarak ilerleyen domestik hat için de bir kesme vanası kazan dairesi dışında ortak mahale tesis edilmelidir.3. Kazan Dairesi İç Tesisatı Kazan sayaç çıkışından brülöre kadar olan boru hattına. Sayaç Hattı Kolon hattı ile sayaç girişi arasında bulunan hattır. Kazan dairelerinde solenoid vana ile irtibatlandırılmış ve üst havalandırmadan daha yüksek bir seviyeye ex-proof gaz alarm cihazı tesis edilmelidir. Flanşlı 45 . Kaynaklı. Konutlarda merkezi sistem tesisatı yapıldığı durumlarda.
Şekil 3.8: Kazan dairesi gaz bağlantı detayları Kazan gaz besleme hattı Resim 3.5: Kazan gaz besleme boru hattı 46 .
9: Brülör gaz bağlantı detayları 47 . Brülör öncesinin gerekli testlerinin yapılarak boru hattının mükemmel olarak sızdırmaz olduğunun kontrolü yapılmalıdır.1. Brülörü kolaylıkla sökmek ve kazan kapağını açmak için brülörün yakınındaki boru bağlantısı üzerine rekor bağlantısı gerekir. hattan geçecek gaz miktarına ve boru hattının uzunluğuna göre boyutlandırılmalıdır. Brülör Bağlantı Hattı Gaz besleme boru hattı çapı.3.Resim 3.6: Kazan gaz besleme borularının desteklenmesi 3.4. Şekil 3.
7: Brülör gaz besleme hattı 3. Atmosferik Brülörler Konutlarda şofben. Şekil 3. TS 10624) Relief valf (DIN 3381)(Regülatör ani kapamalı ise) Tahliye hattı (vent) Presostat (Min.10: Atmosferik brülör gaz yolu bağlantı elemanları 12345678910- Küresel vana (TS EN 331) Manometre (musluklu) (TS 827) Gaz filtresi (TS 10276. kat kaloriferi ve fırınlarda yaygın olarak kullanılmaktadır. DIN 3386) Test nipeli Gaz basınç regülatörü (TS EN 88.2. Doğal Gaz Brülörleri 3.Brülör bağlantı hattı Resim 3. Atmosferik brülörler kazanla birlikte blok halinde piyasada bulunmaktadır. Brülörün gaz bağlantısında aşağıdaki şekilde görülen bağlantı elemanları kullanılır. gaz basınç) (TS EN 1854) Selenoid valf (TS EN 161) Brülör (TS 11391) 48 . Termostatik ısı kontrol ve termoelektrik alev kontrollü tipleri vardır. Elle veya otomatik ateşlenebilir. Bu tip brülörlerde gaz basıncı konutlarda doğal gaz kullanımında 12 mbar’dır. özel kurutma fırınları ile pişirme ocaklarında kullanılır. Sanayide ise direk sıcak hava ve endirekt sıvı ısıtma üreteçleri.1.1.
Atmosferik brülörler. kazan ve baca arasına ısı geri kazanım üniteleri konulması da mümkündür.2. Şekil 3. basınçlı gazın bir lülede genleşmesi sırasında enjeksiyon prensibiyle çevresinden emdiği birincil hava ile karışarak yanmanın sağlanması ve termik olarak ısının yükselen gazlar yerine açık olan yakıcının altından emdiği ikincil hava ile yanma prensibiyle çalışır. gaz basınç) (TS EN 1854) Selenoid valf (TS EN 161) Brülör (TS 11392-11393) 49 . Bu brülörlerde verimi yükseltmek amacıyla yakma havasının 20-400 ºC arasında yükseltilmesi mümkün olduğu gibi. Şekil 3. Üflemeli brülörlerde kapasite değişimine göre yakıt ve hava oranları ayarlanabilir. DIN 3386) Manometre (musluklu) (TS 827) Gaz basınç regülatörü (TS EN 88.11: Atmosferik brülör çalışma şekli 3.12: Üflemeli brülör gaz yolu bağlantı elemanları 1234567891011- Küresel vana (TS EN 331) Kompansatör (TS 10880) Test nipeli Gaz filtresi (TS 10276. Üflemeli Brülörler Yakma havasının ek bir fan ile basınçlandırılarak çok sayıda özel olarak açılmış delikten (nozuldan) yakma havasına verildiği brülörlere üflemeli brülör denilmektedir. TS 10624) Relief valf (DIN 3381)(Regülatör ani kapamalı ise) Tahliye hattı (vent) Presostat (Min.2. Atmosferik brülörün çalışma prensibi aşağıdaki şekilde görülmektedir.
Gaz yolu armatürleri gaz . II) Basınç Dengeleme Regülatörlü İki Kademeli Doğal Gaz Brülörü Bu tipte uç nokta ayar konumunun sağlanmasında diğer tiplerden farklı olarak.2. Bu tipte gazın "kapalı-yarım yük-tam yük" olarak akışını gaz yolu armatürü içinde yer alan iki kademeli selonoid vana sağlamaktadır.2. gaz yolu armatürleri içinde yer alan selonoid valfle birleşik çalışan basınç dengeleyicisi sayesinde yapılmasıdır. Yanma türbülatör önünde başlar ve yanma hücresinin içinde devam eder.Üflemeli brülörlerde kullanılan fan ortamdan yakma havasını sağlamanın yanı sıra oluşturduğu basınç ile yanma hücresinin karşı basıncını da yener. Üç nokta ayar konumu "kapalı yük-tam yük" sayesinde brülör. karışımı basınçla içeri doğru ittiğinden alevin geri tepmesini önler. çalışmaya önce yarım yükle başlar ve ısı ihtiyacına göre tam yüke çıkar veya tekrar zayıf yüke döner.13: Üflemeli brülörün çalışma şekli 3. Tek Kademeli Brülörler : Bu brülörler küçük kapasiteli merkezi ısıtmalarında kullanılmaktadır.hava karışımını brülöre belirli oranlarda temin eder. Kapasite ayarı kapalıaçık olarak sıcaklığa bağlı yapılır. 50 . Üflemeli brülörlerde kullanılan türbülatör sürekli olarak hava ve yakıtı birleştirerek yanma stabilizesini sağlar. İstenilen sıcaklık sağlandığında brülör duruşa geçer.Yüksek bir hızla hava ve gaz karışarak türbülatör de bir dönme hareketi verilir ve yanma odasına gönderilir. Isı ihtiyacı yarım yükteki ısı üretiminden az ise brülör durur.2.2.1. Hava klapesi ise gaz akışına uygun olarak bir servomotor sayesinde hareket ettirerek yeterli hava verilmektedir. Şekil 3.2. İki Kademeli Brülörler I) Basit iki kademeli Doğal Gaz Brülörleri Daha iyi bir ayar hassasiyeti ile kazanlarda başlangıç titreşimini önlemek amacıyla tercih edilirler. 3.
oransal brülörlerin kullanılması güvenilirlilik açısından gerekli olmaktadır. Daha sonra tam yüke geçerken servomotor hava gaz geçişine tam yükteki debiye geçer.3. Bu sistemde selonoid vanalar ya kapalı. Brülör tam kapasitede iken durma noktasına bu işlemin tersine geriye doğru uygulanarak yapmaktadır. ikincisi gaz hattına üçüncüsü ise kazan yanma odasına bağlanmaktadır. Aynı şekilde gaz debisindeki düşme ve artmada bu durum ikinci impuls hattı sayesinde yine dengeli bir konuma ulaşır. ya da açık konumdadırlar ve sadece emniyet görevi yaparlar. Özellikle büyük kapasiteli brülörlerde ilk yanmanın yarım yükte başlaması da kazan vuruntusu ve titreşimlerini önleyememekte bu sebeple kademesiz.2. Ön ateşlemenin başlaması ile birlikte servomotor hava klapesini ve buna bağlı bir kolla da gaz memesindeki yolu açarak yarım yükte yanma başlatmakta ve ısı gereksinimine gere servomotor hareket ederek hava klapesini ve meme yakımı birleşik olarak tam açmakta ve tam yüke geçmektedir.P kontrolü sayesinde kademesiz oransal kumanda şekline dönüşmektedir. Ön ateşlemenin başlaması ile. III) Kaymalı İki Kademeli Doğal Gaz Brülörleri Bu tipte ise gaz/hava birleşik ayar düzeneği sayesinde. 3.Bunlardan birincisi fan havasına. Bu sayede her yanma noktasında en uygun ve mükemmel yanış ayarlarına ulaşılarak yakıttan tasarruf imkanı da elde edilmektedir. gaz ve hava miktarı oransal ayarlanmaktadır. servomotor kumandalı hava klapesi yarım yük açılır. 51 .2. Fan havası birinci kontrol hattı sayesinde regülatörü etkiler ve gazın geçişi yarım yüke uygun bir debide akışa başlar. Bu tip brülörlerde yanma artık yarım yükte değil de başlangıç yükünde gerçekleşmekte ve tam kapasiteye kayarak ulaşmaktadır. Oransal Doğal Gaz Brülörler İki kademeli ayarlama sistemlerine ilave edilen sıcaklık (termostat) veya basınç (presostat) dedektörlü .
3.1. Gaz Basıncı Kontrolü-Gaz Presostatı Gaz basıncı kontrol cihazları gaz basıncını kontrol eder ve gaz basıncının alt ve üst sınırların dışına çıkması halinde devreyi kapatır veya tekrar açar. Gaz Basınç Ayarı – Gaz Basınç Regülatörü DIN 4756 ve DIN 4788’e göre brülörden önce gaz basıncının sabit kalması için basınç ayarlayıcısı.1.1. 3.Şekil 3.3 Doğal Gaz Brülörlerinin Donanımları 3.1. Gaz Basınç Ventilleri 3.3.2.regülatörü – bulunması şarttır.3.3.3. 3. Gaz ayarlayıcısı mümkün olduğu kadar brülöre sabit basınçta gaz gitmesini sağlar. 52 .1. Gaz Manyetik Vanası Herhangi bir ayar bozukluğu veya arıza durumunda gaz akışını otomatik olarak keser.14 : Üflemeli brülör elemanları ve kesit şekli 3.
3.1.2. Hava Klapesi: Hava geçiş miktarını ayarlar. sayaçları ve tesisat ek yerleri kaçırmaya başlar.3. 100 mbar olan büyük giriş basınçları için öngörülmüştür.3. Ayrıca gaz basınç regülatörlerinde iyi bir kapanma olmaması nedeniyle meydana gelen yüksek basınç içinde gereklidir.4.3. Minimum Gaz Basınç Presostatı Gaz basıncını kontrol eden güvenlik elemanıdır. Gaz kaçak Kontrol Üniteleri 3. Gaz Emniyet Firar Vanası Gaz devresindeki ayar cihazlarında ve özellikle brülörden önce çıkan basınç artmalarını önlemek için kullanılır.15: Türbülatör borusu ayarı Hava Klapesi Ayar Grubu: El ile kumanda edilerek yanma havası debisini ayarlar. 3.16: Hava ayar klapesi Şekil 3. Türbülatör: Havaya gerekli türbülansın ve yönün verilmesini. Gaz basıncı belirli bir değerin altına düşünce gazı keser ve brülörü durdurur . 3.17: Yanma havası ayar 53 . 3. Verimli yanma sağlayabilmek için yanma başlığı ve türbülatörün ölçülere uygun ayarlanması gereklidir.3.2.3. Türbülatör ayarı yandaki şekilde görülen ayar vidası ile yapılır.3.2. Şekil 3. Testlere göre 1000 ºC’ye kadar iki saat süreyle ısıdan etkilenmez. Türbülatörü Pirinç tel fırça ile temizleyiniz. Yangın Emniyet Vanası Gaz tesisatının bulunduğu yerde yangın çıkmasından 10 dakika gibi çok kısa zaman sonra yüksek sıcaklık nedeniyle gaz vanaları. Brülörün fanını kapakları açarak prinç tel fırça ve basınçlı hava ile temizleyiniz. Şekil 3. gaz ile havanın mükemmel karışımını sağlar. Gaz/ Hava Ayar Ünitesi Fan: Yanma için gerekli havayı sağlar.1.2. Yangın emniyet vanasının içinde bilye kapamalı ısıl yay bulunup 70ºC sıcaklıkta gaz akışını keser.
Üç adet elektrot bulunur.3.3. Türbülatörün hassas ayarını sağlar.İç Kapak: Alüminyum enjeksiyon dökümdür. Ateşleme Trafosu: 220 volt ve 18 kV çalışarak elektrotlardaki ateşlemeyi sağlar. yanma başlığına gaz geçişini sağlar.3. Brülörün Diğer Donanımları 1.3 konumlarına getirildikten sonra sıkılır ve ayar yapılır. Yandaki şekiller vasıtasıyla türbülatör ile elektrotlar arasındaki ölçülerin doğru şekilde konumlandırıldığı kontrol edilir. Yanma borusunun uzatılması ayar vidasının gevşetilerek 1. Fotosel Yerine) İyonizasyon elektrotları alev oluşmazsa beyine kumanda ederek gazı kapatır.2. Gözetleme Camı: Elektrotları taşır. İki adet ateşleme ve bir adet iyonizasyon elektrotu vardır.6. Hava takip sistemleri Hava Basınç Presostatı: Fan tarafından tedarik edilen yanma havasının basıncının yetersiz kalması durumunda brülörü durdurarak güvenliği sağlar. 3. Üzerindeki hava kanalları ve salyangoz formu ile kazan yönünden hava emişini gerçekleştirir. 3.vidası Brülörü işletmeye alırken ilk çalıştırmada havayı kısıp çalıştırınız. 3. Alev Takip Sistemi (İyonizasyon Çubuğu.7.5. Brülör elemanlarını üzerinde taşır. Hava klapesinin ayarını yanma başladıktan sonra yapınız. Şekil 3. Yanma Başlığı: Üzerindeki hava geçiş formu ile kapasite ayarını sağlar. Yukarıdaki göstergede görülen 1 değeri klapenin kapalı 6 değeri ise tamamen açık olduğunu gösterir.3. Verimli yanmayı gerçekleştirir.Brülör Gövdesi: Alüminyum enjeksiyon dökümdür. 54 . Ateşleme Sistemi Ateşleme Elektrotları: Ateşlemeyi sağlarlar.18: Ateşleme ve iyonizasyon elektrotları 3. 2.4.
Doğal gazın herhangi bir kaçak durumunda patlaması durumunda çevreye verdiği zarar çok fazladır.Kumanda Beyni: Brülörü belli bir programa göre çalıştırır. Pilot alevi kontrol eden sistemler daha çok atmosferik brülörlerde kullanılır.7. Doğal gaz sistemlerinde alev emniyet düzenleri.Soket: Brülöre gelen elektrik bağlantılarının kolayca sökülüp takılmasını sağlar. Brülör Kumanda Panoları.5’de 7 poz numarası) bağlanacak olan tüm kablolar brülör üzerindeki kablo rakorlarından geçirilmelidir. 8. 3. Panoların Donanımları Pano Brülör Hattı Elektrik Devresi Brülör elektrik bağlantıları üretici firmanın vermiş olduğu montaj ve kullanım kılavuzundaki şemaya göre yapılmalıdır.3. Doğrudan alevin gözlenmesi. Brülör üzerindeki soketlere ( Şekil 2. 3.Multiblok: Filtre. atmosferik brülörlerde gaz iyonizasyon düzenleri ile veya üflemeli brülörlerde ultraviyole düzenler ile gerçekleştirilir. 55 .Bu kompakt dizayn.Ön Kapak: Brülör gövdesinin emdiği havayı salyangoz formuna gönderir. herhangi bir sönme durumunda ana gaz emniyet vanasını kapatmalıdır. regülatör.Kazan Bağlantı Flanşı: Brülörün kazana bağlantısını sağlar.7. B u düzen alevi sürekli kontrol ederek. Merkezi sıcak su kazan sistemlerinde ve üflemeli brülörlerde ise ana alev gözlenir. Topraklama iyi yapılmalıdır. Elektrik bağlantılarında kesinlikle nötr ile fazın yerini değiştirmeyiniz. Alev arıza nedeniyle söndüğünde brülörü hemen durdurur. 10.Dış Kapak: Brülörün sessiz çalışmasını. 12. minimum basınç dönüşümü ile maksimum debiyi sağlar. Normal çalışma sırasında brülörün alev kontrolünü yapar. Kumanda panosu içinde ayar değişikliği üretici firmaya danışılarak yapılmalı ve kontrol panosu şebekeden ayrılmalıdır. Besleme hattı kabloları ile emniyet ve çalışma termostatları veya presostatlarının bağlantısı elektrik şemasına uygun olarak yapılmalıdır. 11. Termo elektrik prensiple çalışan bu sistemler pilot alev söndüğünde ana gaz vanasını kapatırlar ve daha çok küçük yakıcılar için kullanılırlar. Aşağıda verilen bilgiler ve şemalar birkaç üretici firmadan alınmıştır.Brülör Motoru: Özel tasarımlı monofaze motordur. 17.8. Doğal gaz brülörlerinde yakıtta böyle bir özellik istenmez. iç kapak üzerindeki ekipmanların korunmasını ve havayı yönlendirmesi ile soğumasını sağlar.3. 19. Sigorta ve anahtarlama elemanlarının montajı standartlara ve gaz kuruluşlarının kurallarına uygun olarak yapılmalıdır. Sıvı Yakıtlı Brülörlerle Doğal Gaz brülörünün Karşılaştırılması Doğal gaz brülörlerinde sıvı yakıt brülörlerinde kullanılan fotoseller kullanılamaz. 18. pilot alevi kontrol edenler ve ana alevi gözleyenler olarak ikiye ayrılır. Sıvı yakıt brülörlerinde yakıtın belirli sıcaklıkta ve akışkan halde gelmesi gerekir. Sıvı yakıt brülörlerinin yakıttan dolayı arızalanmalarına sık rastlanır. Alevin mavi donuk rengi dolayısı ile farklı bir alev emniyet düzeni kullanılmalıdır. vana ve minumum gaz basınç presostatının birleşmesinden oluşan kompakt bir ünitedir.Kapak Tespit Pimi: İç kapağın gövdeye kolayca sökülüp takılmasını sağlar.
T6 ve T8 terminalleri arasına köprü atarak TR’yi devre dışı bırakınız). kademe termostat TS: Emniyet termostatı VR: Ayar selenoidi VS: Emniyet selenoidi Monofaze brülörün besleme hattı üzerinde bir adet 6A otomatik şalter kullanılmalıdır.Elektrik bağlantı şemaları üzerindeki sembollerin anlamları aşağıda açıklanmıştır.8: Brülör elektrik bağlantıları ve soketler 56 . kademe termostat ( eğer brülör tek kademeli çalışma şekline ayarlanacaksa. Kademe çalışma sayacı IN: Brülör manuel durdurma düğmesi X4: 4 kutuplu soket X6: 6 kutuplu soket X7: 7 kutuplu soket PG: Minimum gaz basınç presostadı S: Arıza sinyali Şekil 3. Resim 3.19: Brülör elektrik bağlantısı TR: 2.Kademe çalışma sayacı h2: Brülör 2. TL: 1. h1: Brülör 1.
20: Brülör elektrik detay şeması Hasar görmüş kabloları değiştiriniz. Şekil 3. Soketlerden gevşemiş olanları sıkıştırınız.Şekil 3.21: Şebekenin brülör elektrik soketine bağlanması 57 . Kablo eklerini sıkı şekilde yapınız ve yalıtınız.
UYGULAMA FAALİYETİ-3 Şekil 2.2: Üflemeli brülör gaz yolu bağlantı elemanları 58 .
Tüketilen gazı metre olarak ölçen cihazlara sayaç denir (D) (Y) 2. Fan yanma için gerekli havayı sağlar (D)(Y)8. Kalorifer kazanları için kullanılan sayaçlar kesinlikle kazan daireleri içine yerleştirilmemelidir (D) (Y) 3. (D) (Y) 4. Servis hattı olarak isimlendirilen bina bağlantı hattı. kazan besleme hattı denir (D) (Y) 6.OBJEKTİF TESTLER (ÖLÇME SORULARI) Aşağıdaki soruları doğru ve yanlış olarak değerlendiriniz. Tek kademeli brülörler küçük kapasiteli merkezi ısıtma sistemlerinde kullanılmaktadır (D) (Y) 9. modül sonunda verilen cevap anahtarı yardımıyla kontrol ediniz. Kazan sayaç çıkışından brülöre kadar olan boru hattına.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME-3 A. Atmosferik brülörler kazanla birlikte blok halinde piyasada bulunmazlar. Yanlış cevaplarınız doğru cevaplarınızdan fazla ise bu faaliyeti yeniden yapmanızı tavsiye ederiz. Gaz Manyetik Vanası herhangi bir ayar bozukluğu veya arıza durumunda gaz akışını otomatik olarak açar. (D) (Y) 1. Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz bir sonraki faaliyete geçebilirsiniz. İyonizasyon elektrotları alev oluşmazsa beyine kumanda ederek gazı açar. 59 . (D) (Y) 5. Yanlış cevap verdiğiniz yada cevap verirken kararsız kaldığınız sorular için faaliyetin ilgili bölümüne geri dönerek konuyu tekrar inceleyiniz. gaz teslim noktası ile ana kesme vanası arasındaki hattır. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı. (D) (Y) 10 Besleme hattı kabloları ile emniyet ve çalışma termostatları veya presostatlarının bağlantısı elektrik şemasına uygun olarak yapılmalıdır. (D) (Y) 7.
ancak hava ile %5-15 oranında karıştığında patlama özelliğine sahiptir.3. Isıtıcı Akışkan Emniyeti Sistem standartlara uygun su ile doldurulmalıdır. 4. her cihaz için pako şalterler pano ön kapağına monte edilecek. mutlaka doldurma borusu girişine filtre takınız. Havadan hafif olması nedeniyle mevcut doğal yada cebri havalandırma ile LPG'ye kıyasla çok daha kolay tahliye edilebilir ve gaz kaçak kontrol sistemleri daha kolay ve ekonomik dizayn edilebilir. Ayrıca aşırı kireçli sular için 60 . Doğal Gaz Emniyeti Doğalgaz normalde kokusuzdur ancak sızıntı halinde fark edilebilmesi için kokulandırılır. 4.58-0. Gerekli Emniyet Tedbirleri 4.Kazana ve tesisata basılacak su muhtevası içinde tortu.ÖĞRENME FAALİYETİ–4 AMAÇ Bu öğrenme faaliyetini başarı ile tamamladığınızda ve uygun ortam sağlandığında. Bu nedenle kaçak halinde tavana doğru yükselir.1. talimatlara uyabileceksiniz. Havaya göre yoğunluğu 0. Sistem topraklanmalıdır. havadan hafiftir. Elektrik Tesisat Ve Donatılarının Emniyeti Kazan dairesinde bulunan ana enerji panosu etanj tipi ve ex-proof olacak pano içerisine her cihaz için V otomat sigortalar konulacak.2. DOĞAL GAZIN GÜVENLİ YAKILMASI.. PERİYODİK BAKIMLAR VE TALİMATLAR 4. Bu nedenle doğalgaz tesisatı ve cihazı bulunan yerlerde gaz alarm sistemlerinin kullanılması gerekmektedir. Bu tortu ve pislikler sirkülasyon pompası için son derece zararlıdır. pislik ve istenmeyen katı partiküller bulunmamalıdır.emniyet tedbirlerini alacak ve periyodik bakımları yapacak.1. 4. gerekli donanımı kullanarak doğal gaz kazanını güvenli yakacak .79 arasında olup (Hava=1) . gerekli emniyet tedbirleri. Doğal Gazın Güvenli Yakılması. Suyun temiz olmadığından şüpheleniyorsanız. periyodik bakımlar ve talimatların neler oldukları ile ilgili araştırma yapınız elde ettiğiniz bilgileri arkadaşlarınızla paylaşınız.1.. Doğalgaz zehirli değildir. ARAŞTIRMA Doğal gazın güvenli yakılması.. Su sertliğinden emin değilseniz kontrol ettiriniz.1.1. GEREKLİ EMNİYET TEDBİRLERİ.
Selonoid valf için iki ayrı renkteki kabloyu valfin iki ucuna ayrı ayrı bağlayınız. Cihazın gaz algılama süresi (kalibrasyon) olan 20 sn. Cihaz çalışır durumda iken (Güç beslemesi halini) gösteren yeşil renkte. 7. gösterge lambaları bulunmaktadır. Sistemdeki gerekli tüm vanaları açık konumuna getiriniz. Sensörler yarı iletken tiptedir. arıza durumunu gösteren sarı fault renkte. Alarm Sistemleri Alarm sistemleri elektronik teknolojisi kullanılarak tasarlanmış olan her türlü konut işyeri ve benzeri yerlerdeki gaz kaçaklarını tespit ederek sesli ve ışıklı uyarı verir. 1.. 2. Cihazın kontrol ve testi aşağıdaki gibi yapılır. Cihaz kontak çıkış uçlarında 220 V elektrik vardır.1.tesisata kireç tutucular takılmalıdır. kıvılcım korumalı kapalı tiptir. Sistemdeki su sıcaklığını veya buhar istenen değerin üzerine çıkmasına izin vermeyiniz. Cihaz’ın kontak çıkış uçlarını valf ve benzeri cihazlara bağladıktan sonra prize takınız. Prize taktıktan sonra yeşil led (power) yanar. alarm durumunu gösteren kırmızı renk. DİKKAT ! .4. 4. Ayrıca kontrol ünitesi için anahtarlama görevi de gören elektrik ile çalışan bir cihazdır. 5.oğalgaz için tavandan 5-15 cm aşağıya LPG için yerden 15-25 cm yukarıya monte ediniz.1: Alarm cihazı sahip son sistem elektronik teknolojisiyle uyumlu kombine cihazlardır. Cihaz üzerindeki sarı led (fault) sensör arıza durumunda sürekli yanar 61 . TSE standardı TS-EN 50194’e haiz olan A tipi (alarm + kontak çıkışlı) TSE standartlarına göre ayarlanmış cihazdır. 4. Her türlü konut ve işyeri için çok fonksiyonlu kullanım alanı istenildiğinde (12 V 24 V 220V) çift kontak çıkışlı (normalde açık-normalde kapalı) solenoid valflere kumanda edebilen üçüncü bir cihazı devreye sokabilen veya çıkaran fonksiyonlara Resim 4. 6. Doğalgaz ve LPG yoğunluğu önceden ayarlanmış alarm seviyesinden yüksekse görsel-işitsel bir alarm sinyali verir. Cihazı test etmek için çakmak gazı kullanabilirsiniz. Cihaz gazı aldığı anada sesli alarma geçer ve kırmızı led (alarm) yanar. beklenmesi gerekir. 3. Her iki sinyalde ancak hacim içerisindeki gaz yoğunluğu önceden belirlenmiş olan alarm seviyesinin altına indiğinde kesilecektir. Gaz alarm cihazlarında kontak veya anahtarlama için kullanılan röleler.
Tesisatın suyu tamamlanmalıdır. Doğalgaz kazan borularında aşırı kirlenme yapmadığından normal periyodik bakımını yapınız.Şekil 4.2. Kazandan bacaya olan kısımla baca kontrol edilmelidir. Mevsim Başında Yapılacak Bakımlar 1. alınacak olan talimatlardır. Mahalli gaz dairesinin belirlediği alt üst havalandırma sağlanmalıdır. 6. alarm tesisatı ve doğal gaz tesisatında bir problemin olup olmadığı kontrol ettirilmelidir. Havalandırma menfezleri kapatılmamalıdır. Doğal Gazlı Kazanların ve Gaz Tesisatının Periyodik Bakımları 4.1. 5.2. Ateşçi takımlarının tamam olup olmadığını ve kazan üzerinde bulunan teferruatın faaliyete hazır olup olmadığı kontrol edilmelidir. 4. Ana yetkili müdürlüklerin uygun gördüğü zamanlarda doğalgaz kaçağı. elektrik tesisatı.2.2. 2. Haftalık-Aylık-Yıllık Bakımlar Doğalgazlı kazanlarda her bölgenin ana yetkili doğalgaz dağıtım müdürlüklerinin talimatları alınmalı buna göre kazan çalıştırılmalıdır.1: Alarm cihazı bağlantı şeması 4. 3. 62 . Izgaralar gözden geçirilmelidir. Dolaşım pompasının elle kolayca dönüp dönmediği muayene edilmelidir. Dolaşım pompasını çeviren elektrik motoruna ait sigortalar kontrol edilmelidir 4. Geçerli işletme talimatları.
b. Kazan içindeki ateş artıkları dışarı çekilir. iç ortam sıcaklığı 20°C den yukarı olmayacak şekilde yakın. Gaz kokusu hissettiğinizde sistemi durdurup. Kazan termostatı vasıtasıyla suyun sıcaklığı dış sıcaklığa göre ayarlanmalı ve kontrol edilmelidir. 4. Emniyet ventili hem kazanın üzerinde hem de vana görmeyen başka bir yerde(genleşme tankı bağlantısı v. 8.Basınç fazla ise supaptan ayarlayınız. 3. 19. Arıza durumunda ilgili brülör firmasının el kitapçığındaki arıza prosedürleri yerine getirilmelidir 18. renkli sıvının içine daldığı kovanı sıvı yağ 6. 20. 10. doldurun. mümkünse gaz tesisatına dayanımlı elektrik sistemi kurdurunuz. çatı havalık tüpü ile kazan dairesi döşemesi arasındaki yüksekliğe (metre). Üç katlı bir binada yaklaşık 20+5=25 mss yani 2. 24.2. Selonoid vanalarda gaz kaçağını kontrol ediniz. vanası açılmalı ve dolaşım pompaları çalıştırılmalıdır 17.3. Kazan dairesinde brülörün yanma havasının akışına engel şeyleri ortadan kaldırınız 9. 5. 11. Dış hava sıcaklığının 15°C altında olması durumunda. Kazan sıcakken su ilavesi yapmayınız. Kazan termometresinin sağlamlığını kontrol edin. Kazan durum boruları tamamen temizlenir. Gaz basınç regülâtörünün ayarını kontrol edin. Kalorifer kazanının genleşme tankına ve emniyet ventili bağlantısında kesinlikle hiçbir akış kesici vana olmamalıdır. 3. (ısı iletimi daha doğru ölçülür) 7. Hava ve gaz proses tatlarının ayarlarını kontrol edin. 5. gibi) iki adet yedekli olmalıdır. Kazan izole saçlarında ve kazanda tamire muhtaç kısımlar varsa giderilir ve bakımları yapılır. Tesisat pompalarının bakımları yapılır. 2. 12. Kazanı yakmadan önce tesisatın su seviyesini hidrometreden kontrol ediniz.1. Brülör yılda bir kez ehil bir teknisyene kontrol ettirilip gerekli bakım ve ayarları yetkili servise 25. Fotoseli ve brülörü her hafta kuru ve temiz bir bez ile siliniz. 13.5 bar. Mevsim sonunda yapılması gereken hazırlıklar 1. Ark yapabilecek elektrik tesisatını exproof olacak şekilde yenileyin. 27. dolaşım pompa basıncı (metre ss) ilave edilerek bulunur 4. Gaz detektörünün çalıştığını kontrol ettiriniz. yaptırılmalıdır 26. Genleşme deposunun çürüyüp çürümediği gözden geçirilir. brülör düğmesi açık duruma getirilmeli. Kapalı genleşme deposu hava basıncını. Kapalı genleşme deposu basıncını eksikse portatif hava kompresörü ile ayarlayınız. Bu termostat azami sıcaklık kontrolü limit termostatı olarak çalıştırılacaktır 15. Gaz filtresini ve hava fanını temizleyip test ediniz. 21. 23. 28. Kazan işletmesini sıcaklık cetveline göre yapın. 63 . Ancak bunlar örnek olarak verilmiş olup yaklaşık değer olup yetkili servislerce ayarlanmalıdır. Kazan çalışmaz iken su soğuk iken işletme basıncının yaklaşık 5 mss fazla olarak ayarlanabilir.. Kazan dairesinin duvar ve döşemesinin ıslanmasına engel olunuz. gaz 16. ana gaz vanasını kapatıp yöneticiye haber verip gaz ölçüm servisini çağırınız. Brülörü çalıştırmak için ana tablo şalteri açılmalı. 4. Eksikse ilave ederek suyun basıncını ayarlayınız. 14. Ateşleme ve iyonizasyon elektrotlarının pozisyonunu kontrol edin. Uygun yangın tüpü bulundurunuz. Kazana giren ve çıkan devreler üzerindeki vanalar açık bulundurulmalıdır. Çalışıp çalışmadığı uygun basınçlarda açıp açmadığı yetkili servis ve yetkili kullanıcılarla devamlı kontrol edilmelidir. 22. 2.
Şayet yanmanın gerçekleştiği ortama az miktarda oksijen girerse. hava/oksijen fazlalığının en düşük seviyeye çekilerek. Doğalgaz yakan cihazlarda en uygun yanma değerinin anlaşılabilmesi ne yazık ki gözle yapılan ayarlarla mümkün değildir. 64 . Resim 4. yanma tam olarak gerçekleşemeyeceği için ortaya yüksek miktarlarda karbonmonoksit çıkar. Diğer bir konu eğer hava klapeleri gereğinden fazla açılırsa. portakal rengi alev eksik yanmayı ve karbonmonoksit oluşumunu. bina. yakılan doğalgazdan istenilen enerji tam anlamıyla elde edilebilmektedir. tüm tesislerde çevre bilinciyle hareket ederek bu limitleri göz önünde bulundurmalı ve kullanmakta oldukları ısıtma sistemlerinin emisyonlarını kontrol altında tutmaları gerekmektedir. Tüketici dostlarımız mesken. fabrika. baca sıcaklığı ve yanma verimliliği gibi değişkenler ölçülerek sistemin maksimum yanma verimi ile minimum verim kaybı kontrol altına alınır. Baca Gazı Analizi ve Emisyon ölçümü ile O2. yani yanmanın olduğu yanma odasına gereğinden fazla hava/oksijen girişi sağlanırsa bu defa da açığa karbonmonoksit çıkartılmış olur. uygun ve ideal yanma için maksimum ve minimum değerler arasındaki bu dengenin sağlanabilmesi. kısa ve mor renkli alev ise yakıtın tam anlamı ile yakılamamasını ifade eder. Yıllık Baca Gazı Analizleri Ve Baca Bakımları Baca Gazı Analizi ve Emisyon Ölçümü doğalgaz yakan cihazlarda doğalgazın yakma standart ve normlarına uygun şekilde yanıp yanmadığının elektronik ölçüm cihazıyla ölçülmesidir. Yalıtımlar kontrol edilir. Buda enerji kaybını minimuma indirmek demektir. yani doğalgazdan elde etmek istediğimiz enerjiyi elde edemediğimizi ve yakıtın yakılamadan bacadan sokağa atıldığının bir göstergesidir.2. Bu iki ayarın sürekli olarak maksimum ve minimum değerler arasında dengesi sağlanarak. ikincisi de hava ayarıdır. Bu da yanma veriminin kötü olduğunun. Kazan ve brülör sistemlerinde en uygun ve ideal yanmayı sağlayacak iki temel faktör vardır. En yüksek yanma verimi.6. ancak Baca Gazı Analizi ve Emisyon ölçümü sayesinde anlaşılabilmektedir. Bu ölçüm ile yanma verimliliği en uygun ve ideal şekilde ayarlanabilmekte. ısı kaybının en düşük seviyede tutulması ile sağlanır.2: Baca gazı ölçüm cihazı Kazan içerisinde tam. diğer bir deyişle fakir yanmayı. CO2. Gözle yapılan ayarla kazan içerisinde oluşan alevin rengine bakılarak yaklaşık bir ayar yapılabilir. kazan içerisinde yakıtın en ideal şekilde yanma işlemi gerçekleştirilir. Buna da zengin yanma denmektedir. Birincisi yakıt ayarı. TC Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından yayınlanan Hava Kirliliği Kontrol Yönetmeliğinde tanımlanmıştır. Yanmanın gerçekleştiği sistemde hava ayarı dengeli bir şekilde ayarlanarak doğalgazın yanması için gerekli olan havanın en uygun şekilde ayarlanması gerekir. Fakat ortama verilen fazla hava sebebiyle ısıtma sisteminde soğuma meydana gelecek. atölye fırın vb. Emisyon değerlerinin sınırı. CO. Bu şekilde meydana gelen yanmada gözleri yaşartan ve genzi yakan bir gaz oluşumu meydana gelir ve bu oluşan gaz insan sağlığını tehdit ettiği gibi doğalgazın yanmadan kazan bacasından atmosfere atılması demektir. Bu şekilde yapılan ayarlamada mavi alev rengi tam değerler bilinmemek kaydıyla uygun yanmaya yakın bir yanışı. Yani teorik olarak yanmanın oluştuğu ortamdaki doğalgaz tam anlamıyla yanmamış olacaktır.4. bu şekilde oluşan bu dengesiz yanma sebebiyle yine enerji kaybı ortaya çıkacaktır. Bozulan yerler yenilenir. 4.
Enerji zor kazanılır, bilinçsiz kullanımlar sebebiyle de kolay kaybedilir. Enerjiyi bilinçli ve tasarruflu kullanmak ülke bütçesine katkı sağlayarak ekonomimizin düzelmesine yardımcı olmasının yanında, geleceğimiz olan çocuklarımıza bırakacağımız büyük bir mirastır. 4.2.4.1. Baca gazı emisyon değerleri Baca gazı emisyon değerleri Tablo-8‘de verilen değerlerde olmalıdır. PALGAZ’ın gaz verme işlemini takiben cihazlara ait baca gazı emisyon ölçüm değerleri ilgili tesisat kontrol şefliklerine teslim edilmelidir.
BACAGAZI DEĞERLERİ O2 % % % %
MİN. 1 9,5 4 92 1,05
MAX. 4,5 11,5 8 96 (1,2 - 1,25)
CO2 Yanma Kaybı Yanma Verimi
Tablo 4.1: Baca gazı emisyon değerleri
Yakma Isıl Gücü 100 MW'ın altında olan tesislerde (% 3 O2) CO 100 mg/m³ (Karbonmonoks 80 ppm it) miktarı 0,008 % NOX Herhangi bir sınırlama (Azot Oksitleri) yoktur. miktarı SOX 100 mg/m³ (Kükürt 34 ppm Oksitleri) 0,034 % miktarı Aldehit (Formaldehit 20 mg/m³ olarak, HCHO miktarı)
Yakma Isıl Gücü 100 MW'ın üstünde olan tesislerde (% 3 O2) 100 mg/m³ 80 ppm 0,008 % 500 mg/m³ 243 ppm 0,024 % 60 mg/m³ 21 ppm 0,0021 % Herhangi bir sınırlama yoktur.
Tablo 4.2: Kirletici parametreler ve sınır değerleri
Resim 4.3: Baca gazı emisyon cihazı üstten görünüş
Resim 4.4: Baca gazı emisyon cihazı ve probu
4.3. Yetkili Ateşçinin Görev Ve Sorumlulukları
4.3.1. Ateşçinin tanımı
4.3.2. Ateşçinin görevleri
1. Kazanları kurallarına göre önlemlerini alarak çalıştırır, 2. Kazanın ve tesisatın gerekli kontrol, bakım ve basit onarımlarını yapar, 3. Kazan dairesinin düzenini ve temizliğini sağlar, 4. Kazanın ve kullanılan araçların günlük temizliğini ve bakımını yapar, 5. Çalışma yerinin düzen ve disiplinine uyar, 6. Mesleki gelişmeleri izler.
4.3.3. Ateşçinin sorumlulukları
1. 2. 3. 4. 5. 6. Yöneticinin talimatı doğrultusunda konutun kaloriferini zamanında yakmak ısıyı ayarlamak ve söndürmek, Hidrofor ve benzeri araçları çalıştırmak, Çalıştığı bölgenin ortak yerlerini ve tesislerini temiz bulundurmak, demirbaşlarını, araç ve gereçlerini, düzenli, bakımlı ve işler şekilde tutmak, Kendisine ayrılan konutu başka amaçlarla kullanmamak, konutu korumak, kendisi veya ailesinden birisinin konuta vereceği zarar ve hasarları karşılamak, Yöneticinin talimatı çerçevesinde konutun güvenliğini sağlayıcı önlemlere yardımcı olmak, Verilen eğitimlere uygun davranmak ve koruyucu malzemeyi kullanmak,
4.4. Doğal Gazlı Kazan Dairelerinin Temizlenmesi ve Talimatlar
1-Periyodik kontrolleri zamanında yaptırınız. 2-Yaz aylarında sirkülasyon pompalarını ayda 5 dakika çalıştırınız. 3-Havalandırma menfezlerinin önünü açık bırakınız. 4-Brülörü kesinlikle ıslatmayınız. 5- Elektrik tesisatının güvenlik kurallarına tam uyumlu olması gerekir. Sürekli kontrol ediniz.
6- Sistemin yıllık bakımını yetkili servise mutlaka yaptırınız, bu servis aşağıdaki bölümlerin bakımını içermelidir; a-Kazan b-Brülör c-Baca d-Ekopanel e-Kollektör sistemi ve pompalar f- Servisinizden mutlaka baca gazı analizini isteyiniz.
KAZAN DAİRESİ İŞLETME TALİMATI
SİSTEMİN İLK ÇALIŞTIRLMASI 1- Sistemde doğalgaz olup olmadığı sayaç gurubundaki elektronik sayaç göstergesinden kontrol edilir. 2- Sistemdeki doğalgaz basıncı manometreden kontrol edilir(eksiklik belediye ile irtibata geçilerek giderilir) 3- Doğalgaz brülörü elektrik panosundaki şalter kontrol edilerek açık pozisyona getirilir. 4- Doğalgaz brülörü üzerindeki elektrik açma kapama düğmesi kontrol edilerek açık pozisyona getirilir 5- Sistemdeki su basınç seviyesi kontrol edilir. Eksiklik varsa tamamlanır. 6- Sistemdeki mevcut zon pompaları (1 adetleri) çalışır duruma getirilir 7- Pompa grubundaki bay-pass vanaları hariç diğer vanalar açık konuma getirilir. 8- Bütün sistem gezilerek sistemdeki hava dışarı atılır. Sistemin yalnız su ile dolu ve yeterli basınçta olması sağlanır 9- Isı merkezi temiz tertipli, aydınlık ve havadar duruma getirilir. SİSTEMİN İŞLETİLMESİ Günlük Bakımı ve Kontroller: 1Sistem otomatik kontrollü olduğunda sistem ayarları ile oynanmamalıdır. Eğer ayar değişikliliği gerekiyorsa bu değişiklik mutlaka yetkili servis tarafından yapılmalıdır. 2Sistemdeki su basıncı seviyesi kontrol edilmelidir 3Sistem merkezi gece ve gündüz mutlaka aydınlık olmalıdır 4Sistem merkezi taze hava giriş ve egzoz havası atış ağızlarının açık olup olmadığı kontrol edilir. Açık konumda olmaları sağlanır 5Sistemdeki doğalgaz miktarı kontrol edilir(miktar haftada bir yetkililere iletilir) 6Sistemdeki doğalgaz basıncı kontrol edilir (basınçtaki düşüklük yetkililere acil iletilir) 7Sistemdeki mevcut zon pompalarının çalışır durumda olup olmadığı kontrol edilir (arıza durumu acilen yetkililere iletilir) 8Sistemdeki mevcut pompalar ; ayda bir çalışan pompa durdurulur diğeri çalışır duruma getirilir 1-2 saat kadar çalıştırılır daha sonra tekrar önceki çalışan pompalar devreye alınır. 9Varsa sistemdeki mevcut üç yollu karıştırma vanalarının çalışıp çalışmadığı kontrol edilir
Isı merkezi görevlisi önderliğinde yetkililerin bilgisinde yetkili servis tarafından varsa üç yollu motorlu karıştırma vanalarının bakımı yapılır 4.Doğalgaz brülörü temizliği ve yanma kontrolü yapılmalıdır 3.5: Kazan dairesi kumanda panosu Aylık Bakım ve Kontroller : 1. çalışmayanları çalıştırılır 2.Isı merkezi görevlisi önderliğinde yetkililerin bilgisinde yetkili servis tarafından ısıtma kazanlarının bakımı yaptırılır 3.Doğalgaz sayaç grubunda mekanik sayacın yağ kontrolü görevlilerce yapılmalıdır 7. açma ile kapama araçlarının genel temizliği yapılmalıdır Yıllık Bakım ve Kontroller : 1.Tam geçişli küresel vanalar açıp kapatılarak çalışma devamlılığı sağlanmalıdır 4. makinelerin.Sistemdeki mevcut zon pompalarının çalışanları durdurulur.Isı merkezi görevlisi önderliğinde yetkililerin bilgisinde yetkili servis tarafından otomatik kontrol paneli ve elektrik tesisatı bakımı yaptırılır 5.Isıtma kazanlarının.Kapalı genleşme tankları basınç göstergelerinin çalışıp çalışmadığı kontrol edilir 6.Görevlilerce pislik tutucularının bakım ve temizliği yapılmalıdır 6.Isı merkezi görevlisi önderliğinde yetkililerin bilgisinde yetkili servis tarafından sirkülasyon pompalarının bakımı yaptırılır 68 .Isı merkezi görevlisi önderliğinde yetkililerin bilgisinde yetkili servis tarafından brülör bakımı yaptırılır 2.Sistem atmosfere kapalı ise kapalı genleşme tankları emniyet ventilleri açıp kapatılarak çalışma devamlılığı sağlanmalıdır 5.10- Sistem merkezinin temizliği havalandırılması sistem durgun vaziyete geçtiğinde yapılmalıdır Resim 4.
GAZ KAÇAĞI KOKUDAN HEMEN ANLAŞILABİLİR. HİÇBİR ELEKTRİK FİŞİ PRİZDEN ÇEKİLMEMELİDİR. SÖNDÜRÜLMELİDİR. SİGARA İÇİLMEMELİDİR. İLGİLİ GAZ DAĞITIM ŞİRKETİ GAZ KAÇAĞI OLMAYAN BİR MAHALDEN (ÖRNEĞİN KOMŞUDAN) 187 NO’LU TELEFON ARANARAK BİLDİRİLMELİDİR. 4. 3. 7. BÜTÜN ALEVLER HEMEN SÖNDÜRÜLMELİDİR. HİÇBİR ELEKTRİK ZİLİ KULLANILMAMALIDIR. ŞALTERİ AÇIKSA KAPATILMAMALI. BÜTÜN KAPI VE PENCERELER AÇILMALI. DOĞAL GAZLI KAZAN DAİRELERİNDE TEHLİKE ANINDA YAPILMASI GEREKENLER DOĞALGAZDAN DOĞABİLECEK EN ÖNEMLİ TEHLİKE GAZ KAÇAĞIDIR. ORTAMLARA AÇIK ALEVLE GİRİLMEMELİDİR. 8. İÇİLİYORSA HEMEN 69 . 2. GAZ KAÇAĞI OLMASI HALİNDE HEMEN AŞAĞIDAKİ ÖNLEMLERİ ALINIZ. GAZ SAYACINDAN ÖNCEKİ KÜRESEL VANA VEYA GİRİŞTEKİ ANA KAPATMA VANASI HEMEN KAPATILMALIDIR. 6. 11. BÜTÜN GAZ ARMATÜRLERİ KAPATILMALIDIR. HİÇBİR KİBRİT VEYA ÇAKMAK ÇAKILMAMALIDIR. 5. KAPALIYSA AÇILMAMALIDIR.4. 1. ELEKTRİK DÜĞMESİ. ORTAM HAVALANDIRILMALIDIR. GAZ KOKUSU OLAN ODALARA.5. 10. 9.
Kazanlara periyodik bakmak ve temizlik 3. 8. 70 .Genleşme depolarına bakmak. Talimatları kontrol ediniz okunmayanları yenileyiniz. Yangın söndürücülerin kullanımını gözden geçiriniz. 5. Kazan dairesini temiz tutunuz.Kazan dairesini genel temizlemek.Merkezi sistemin ve ısıtıcıları kontrol etmek 6.UYGULAMA FAALİYETİ-4 Aşağıda verilen işlemleri öğretmeniniz ve yetkililerle doğal gaz yakan kazan dairesinde uygulayınız. 7. İşlem Basamakları Öneriler 1. Kazanın genel bakımını yapınız. pompalarına periyodik Pompayı çalıştırınız. Sistemi ve ısıtıcıları kontrol ediniz kaçak varsa tamir ediniz.Dolaşım bakmak. Denetim ve kontrol elemanlarının tam ölçüm yapıp yapmadığına bakınız. 2. Kapalı genleşmenin basıncını kontrol ediniz. 10.b temizleyiciyle temizleyiniz.Denetim ve kontrol elemanlarını kontrol etmek.İşletme yerleştirmek.Yangınla mücadele donanımlarını kullanmak 9. Brülör ve emniyet aygıtlarının servis bakımını yaptırınız.Yangın ve emniyet tedbirlerini almak.Mevsim başında yapılacak işlemler ve hazırlık. ve bakım talimatlarını Kazan dairesini çamaşır suyu v. Kazan dairesinde kesinlikle yanıcı madde bulundurmayınız. sıkışma varsa ön kapağı açanız ve gevşetiniz. 4.
1. 2. Yanlış cevap verdiğiniz yada cevap verirken tereddüt yaşadığınız sorularla ilgili konuları faaliyete dönerek tekrar inceleyiniz Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz modül değerlendirmeye geçiniz ! 71 . Kazanın ve tesisatın gerekli kontrol. 3.konulmalıdır. ikincisi de ………………………. Gaz sayacından önceki küresel vana veya girişteki ……………………vanası hemen kapatılmalıdır.oranında karıştığında patlama özelliğine sahiptir.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME-4 A. yapar 7. 1. Her cihaz için V otomat …………………. telefon aranarak bildirilmelidir..bulunmamalıdır.. Kazanı yakmadan önce tesisatın su seviyesini ………………. Kazan ve brülör sistemlerinde en uygun ve ideal yanmayı sağlayacak iki temel faktör. kontrol edilmelidir 8. Kazana ve tesisata basılacak su içinde tortu... pislik ve istenmeyen ……………. ayarı.yaptırılmalıdır 10.. Doğalgaz hava ile ………………. birincisi ……………………….. Dolaşım pompasının elle kolayca …………………………… muayene edilmelidir 9. 2. ayarıdır. bakım ve ………………………….Brülör yılda bir kez ehil bir teknisyene kontrol ettirilip gerekli bakım ve ayarları …………………………….OBJEKTİF TESTLER (ÖLÇME SORULARI) VE DEĞERLENDİRME Aşağıda verilen cümleleri size uygun sözcüklerle tamamlayınız. bir mahalden (örneğin komşudan) 6. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. Doğru cevap sayınızı belirleyerek kendinizi değerlendiriniz. İlgili gaz dağıtım şirketi gaz kaçağı olmayan …………………….
Türbinli sayaç bağlantısının elemanlarını yazınız 72 . Doğal gazlı sıcak sulu dökme demir kazanın parçalarını yazınız.MODÜL DE ĞERLEND İRME MODÜL DE ĞERLEND İRME 1. 2.
73 . Verilen brülörün elemanlarını yazınız.3.
Bu değerlendirme için öğretmeninize başvurunuz.PERFORMANS DEĞERLENDİRME Bitirdiğiniz faaliyet sonunda aşağıdaki performans testini doldurunuz. Hayır olarak işaretlediğiniz konuları öğretmeniniz ile tekrar çalışınız KONTROL LİSTESİ GÖZLEMLENECEK DAVRANIŞLAR İş güvenliği kurallarına uydunuz mu? Araç ve gereçlerinizi seçtiniz mi? Doğal gazın tanımını yapbildiniz mi? Doğal gazın kullanım alanlarını öğrendiniz mi? Doğal gaz kazanlarını tanıdınız mı? Kazan dairelerinin doğal gaza dönüşümlerini öğrendiniz mi? Doğal gazlı kazan dairesinin havalandırmasını öğrendiniz mi? Sayaç yerlerini seçtiniz mi?? Sayaçları korumayı biliyormusunuz? Doğal gaz tesisatının bölümlerini öğrendiniz mi? Doğal gaz brülörlerini öğrendiniz mi? Doğal gaz brülörlerinin donanımlarını sayabildiniz mi? Doğal gazı yakarken emniyet tedbirlerini aldınız mı? Doğal gaz kazanlarının periyodik bakımlarını yaptınız mı? Görev ve sorumluluklarınızı öğrendiniz mi? Talimatları biliyor musunuz? Tehlike anında neler yapacağınızı sayabildiniz mi? Bakım ve onarım yaparken elektrik ve gazı kestiniz mi? Takım ve malzemelerinizin temizliğini yaptınız mı? Ölçme sonuçlarına göre sizin modül ile ilgili durumunuz öğretmeniniz tarafından değerlendirilecektir. Kendinizi başarılı buluyorsanız modülü bitirdiniz. Sizi kutlarız.! Evet Hayır 74 .
Ayaklar 11. Alev Geri Dönüşümlü Yanma Odası 2. Kazan Kaset Sacları 8. Kazan Gövdesi 5. Gaz / Sıvı Yakıt Brülörü 3 1 9 4 7 5 6 2 8 11 10 75 . Ön Kapak Yalıtımı 7. İkinci Geçiş Duman Boruları 3. Üçüncü Geçiş Duman Boruları 4. Açılabilir Kapak 6.CEVAP ANAHTARLARI FAALİYET–1. Gövde Yalıtımı 10.CEVAP ANAHTARI SORU 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 CEVAP A B C D A B C D A B FAALİYET. Gözetleme Camı 9.2 CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 B C D A 5 6 7 8 B C D A 1.
5. gaz basınç) (TS EN 1854) Selenoid valf (TS EN 161) Brülör (TS 11392-11393) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Y D D Y D Y D D Y D FAALİYET. 10. 6. Küresel vana (TS EN 331) Kompansatör (TS 10880) Test nipeli Gaz filtresi (TS 10276.CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 %5-15 Sigortalar Katı partiküller Ana kapatma 187 nu’lu 6 7 8 9 10 Basit onarımlarını Hidrometreden Dönüp dönmediği Yetkili servise Yakıt hava 76 . 9. 7. 3. 8. 4.3. DIN 3386) Manometre (musluklu) (TS 827) Gaz basınç regülatörü (TS EN 88. TS 10624) Relief valf (DIN 3381)(Regülatör ani kapamalı ise) Tahliye hattı (vent) Presostat (Min.4.CEVAP ANAHTARI Üflemeli brülör gaz yolu bağlantı elemanları 1.FAALİYET. 2. 11.
MODÜL DEĞERLENDİRME CEVAP ANAHTARI 77 .
KAYNAKÇA                              ERDEM Ömer.tr http://ari. Tesisat Teknolojisi İş ve İşlem Yaprakları 10.com.com. ISISAN Çalışmaları No:153. MEB Yayınları Kalorifer Tesisatı Proje Hazırlama Teknik Esasları No:84.com.aknur. Kalorifer Tesisatı. Ankara KUMRAL Sabri.tr www.tr www.MEB Yayınları SIDAL Cavit.com. KÜÇÜKÇALI Rüknettin. İstanbul1989 Merkezi Isıtma Sistemleri ve Boru Donanımının Tasarımı. YILDIRIM Kenan. Yayın no:43. İstanbul-Eylül-1987.fentek.com.tr www.İ.tr www. Demirdöküm Isı Danışma Merkezi Yayınları-02.anadoluisi. DEVLET BAKANLIĞI BAŞBAKANLIK Basımevi.tr www.com www.com. MEGEP Tesisat Teknolojisi ve İklimlendirme bölümü modülleri.cankaya. E.com www.edu.tr www.akkaya.com. T.ampyazilim.net www. Kalorifer Ateşçiliği. Bina Enerji yöneticileri eğitimi notları (Elektrik İşleri Etüt İdaresi) ALARKO Doğal Gaz Brülörleri Bakım ve Onarım Kitabı ALARKO Doğal Gazlı Kat Kalorifer Kazanları Bakım ve Onarım Kitabı Demirdöküm Doğal Gaz Brülörleri Bakım ve Onarım Kitabı Demirdöküm Doğal Gazlı Kat Kalorifer Kazanları Bakım ve Onarım Kitabı Isısan Doğal gaz Brülörleri Bakım ve Onarım Kitabı www.intervalf. 2003. Kalorifer Tesisatları. Sıhhi Tesisat Meslek Resmi-Cilt П.1989.kar-el.com.gpd. Ankara. MEB Devlet Kitapları. Ankara.1997 SEVİNÇ Cemil.tr www. Yapı Meslek ve İnşaat Teknik Lisesi. Demirdöküm Isı Danışma Merkezi Yayınları-05. Sıhhi Tesisat Bölümü Meslek Teknolojisi-Ш.tr İnternet Kaynakları 78 .com.C.pakkens.İ.sınıf. Ankara 2006. İstanbul-Eylül-1987.E.baymak. Ders Notları ve Modül Çalışmaları.burakmuhendislik.tr www. Nisan. TMMOB Yayınları.buhara.
Eraslanlar I.tef.ferroli.com.net www. com.Ve Tic. Ltd. tr www.edu. San Ve Tic. www.susler. A.com.tr www. Tek Isı Dağ.NA Doğsan Isı San. M.Ş.tr www.Tic. Isıtma Ve Soğ. Ferroli Isıt.tr www.com.tr www. Göksan Güenş Ener. Vaillant Isı San.vaillant.alfa kazan com. A.tr 79 . tr.demirdöküm.tekisi. A.Ş. System. Tic.erensan.Ltd.S. Ve San.tr www.Ş. A. Immergas Isısan Isıtma Ve Klima San.sesinoks.tr www.Şti. Tic.baymak.com.San. Viessmann Isı Tek.                        www. Gemak Mak.com.tr www.com. Sesinoks Paslanmaz Mam.Şti. Şti.T.gemak.Ş. Lti. Yetsan Yapı Elemanları Tic.marmara.com.
More From susu222000
LPG'Nin Ciglesme Noktalari
MK Bilgi Yarismasi Sert Ornegi
BK01 STRIKO BEKLETME OCAĞI AFİNAJ TALİMATI
YAKITLARIN ISL DEĞERLERİ
Araci Firma Segmantasyon Katologu (1)
ELİMKO 200 BK03 OCAĞI SICAKLIK GÖSTERGESİ
parca agırlıkları tablosu
FW Pligun 75 Al
DUNGUS GAZ REGULATÖRÜ AYAR TALİMATI
ECOSTAR gazomat BURULÖR