Obalylar SSSR döwrüniň mal salgydynyň dikeldilmeginden alada galıarlar
Mary, obaly çopan mallaryny örä çykarıar.
Türkmenistanda oba adamlary prezidentiň “Tebigy serişdelerden peıdalanyjylara salgyt salmak aıratyn bir ugur bolup durıar” diıen sözlerinden alada galdylar diıip, ıerli çeşme habar berıär.
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bu sözleri 6-njy iıunda geçiren iş maslahatynda, S.Nyıazow tarapyndan 1993-nji ıylda girizilen ıeňillikler ulgamyny ıatyrmak teklibini edende aıtdy we adamlar indi öňki prezidentiň ıatyran ‘mal salgydynyň’ hem dikeldilmeginden howatyr edıärler diıip, ıerli synçylar belleıär.
Prezident Berdimuhamedow tebigy serişdelerden peıdalanyjylara salgyt salmak pikirini “bu ugurda emele gelen töleg ulgamynyň tebigy rentanyň adalatly we ykdysady taıdan esaslandyrylan möçberiniň alynmagyny üpjün etmeıändigi” bilen delillendirıär.
Şeıle-de prezident wise-premıer Bäşimmyrat Hojamämmedowa salgyt ulgamyny kämilleşdirmek meselesiniň üstünde işlemegi tabşyrdy diıip, TDH-nyň habarynda aıdylıar.
İerli synçy Amanmyrat Bugaıew oba adamlarynyň, hususan-da maldarlaryň alada galmagynyň esassyz däldigini, sebäbi SSSR dargandan soň Türkmenistanda mal üçin salynıan salgydyň ıatyrylandygyny aıtdy.
Maglumat üçin aıdylsa, SSSR zamanynda Türkmenistanda şahsy hojalyklarda on sany dowar we bir sygyr ıa düıe saklamaga rugsat edilıärdi we olar üçin hökmany salgyt salynıardy.
Türkmenistanyň ilkiji prezidenti S.Nyazow SSSR darganyndan soňmal salgydynyň ıatyrylıandygyny, adamlaryň isledigiçe mal saklap biljekdigini aıtdy we mally adamlara döwlet goldawyny hem wada berdi. Sebäbi bu hem adamlaryň, hem döwletiň bähbitlerine gabat gelıärdi, ıurtda dargaıan kolhoz-sowhoz sistemasyndan soň ulanylman galıan ummasyz uly öri meıdanlary, tebigy serişdeler bardy diıip, synçylar aıdıar.
İazyjy Amanmyart Bugaıew bu wadanyň belli bir ykdysady netije berendigini, adamlaryň döwlet baştutanynyň sözüne ynanyp, mal edinip başlandygyny, muňa durmuşyň özüniň, ozalky oba hojalyk, maldarçylyk pudaklarynyň dargamagy netijesinde dörän işsizligiň hem mejbur edendigini aıdıar.
Azatlygyň ıerli çeşmeleri türkmen hökümetiniň maldarlara beren wadasyny yzyna almak ähtimallygy barada mundan iki-üç ıyl öň habar berdiler. Bu alada adminstratiw düzgün bozmalar baradaky kodeksde ıörite jerimeleriň girizilmegi, şol sanda şahsy hojalygynda mal saklaıan adamlaryň öri meıdany we çöldäki guıular üçin töleg tölemeli edilmegi sebäp boldy.
"Bellemeli ıeri, Türkmenistanyň maldarçylyk hakyndaky kanunynda beıle zatlar ıok" diıip, Bugaıew aıdıar. "Emma indi adamlar, öri meıdany we guıular üçin talap edilıän tölegleri töläp bilmese, jerimäniň möçberi birinji gezekden ikinji, üçünji gezege köpelip, artyp gidip otyr".
“Türkmenistanyň Hronikasy” neşiri bu habar bilen baglylykda çap eden maglumatynda Aşgabatdan Daşoguz welaıatyna iberilen komissiıanyň adamlary eııäm öz melleklerinde ıer astyndan öz güıçleri bilen çykarıan suwlary üçin hem töleg tölemäge borçly edıändigini belledi.
Türkmen prezidentiniň “tebigy serişdelerden peıdalanyjylara salgyt salmak” tabşyrygy bilen bagly entek hiç bir anyk zadyň ıokdugyna garamazdan, ıerli çeşmäniň tassyklamagyna görä, adamlar “mellek ıeri, mellek ıeriňde ulanan suwuň üçinem ıörite salgyt tölemeli bolmagy mümkin, mellekden alynıan önümler üçin girdeji salgydynyň-da girizilmegi ähtimal” diıip alada galıarlar.
Şonuň bilen birlikde synçylar döwletiň öri meıdanlaryny suwlulandyrmakda maldarlara hiç hiç hili kömek etmeıändigini, oba adamlarynyň mellek ıerlerine suw barmansoň, hojalyklaryň öz güıji bilen guıy gazdyryp, suw çykarmaga mejbur bolıandygyny belleıärler.
“Ol adamlar öňem iň bir agyr durmuş şertlerinde ıaşaıarlar, ilki hökümet adamlarda salgyt salar ıaly iş, ıaşaıyş şertlerini döretmeli, salgydy soň salmaly, işlemäge şert döretmän salgyt salmak adalatsyzlygy köpelder” diıip, ıazyjy Bugaıew Azatlyk radiosyna aıtdy.