Download "SAKARYA ÜNİVERSİTESİ KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ YÖNERGESİ. Birinci Bölüm Amaç, Kapsam ve Tanımlar"
1 Amaç SAKARYA ÜNİVERSİTESİ KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ YÖNERGESİ Birinci Bölüm Amaç, Kapsam ve Tanımlar Madde 1- Bu yönergenin amacı üniversitenin günlük faaliyetlerinde karşılaştığı veya gelecekteki dönemlerde karşılaşabileceği, hedeflerini gerçekleştirmesini engelleyecek veya fırsatlar yaratacak risklerin belirlenmesi, analiz edilmesi ve yönetilerek risklerin olumsuz etkilerinin en aza indirgenmesini sağlamaktır. Kapsam Madde 2- Kurumsal Risk Yönetimi Yönergesi, üniversitenin riskleri ile ilgili temel yaklaşımlarının ve risk yönetim sürecinin ana unsurlarının açıklanmasını ve temel raporlama prosedürlerinin belirlemesini kapsamaktadır. Tanımlar Madde 3- Bu yönergede geçen; a) Risk: Kurumun hedeflerini gerçekleştirmesini sağlayan birimlerini olumlu ya da olumsuz yönde etkileyen bir olay veya işlemin gerçekleşme ihtimali veya tehdittir. b) Kurumsal Risk Yönetimi: Risklerin tanımlanması, risklerin analizi ve önceliklendirilmesi, bu risklere yönelik alınacak önlemlerin belirlenmesi ve sonuçların izlenerek değerlendirilmesidir. c) Risk Sorumlusu: Risk sorumlusu risk ile doğrudan ilgili olan, riski gözlemleyen, eğer risk ciddi ise tedbirleri alan veya üst yönetime ileten kişiyi ifade eder. Bu kişi fakültelerde dekanlar; enstitüler, yüksekokul, meslek yüksekokullar ve rektörlüğe bağlı bölüm başkanlıklarında bölüm başkanları ve araştırma merkezlerinde müdürler; rektörlüğe bağlı koordinatörlüklerde koordinatörler; idari alanda genel sekreter ve bağlı daire başkanları, eğitim-öğretim birimlerinde fakülte, yüksekokul, meslek yüksekokulu ve enstitü sekreterleridir. d) Olasılık Puanı: Riske ilişkin olayın meydana gelme olasılığıdır. e) Etki Puanı: Riske ilişkin olayın meydana gelmesi durumunda ortaya çıkacak sonuca ilişkin puandır. f) Toplam Ham Risk Puanı: Olasılık ve etki puanlarının çarpımı sonucu ortaya çıkan puandır. g) Toplam Kalıntı Risk Puanı: İç denetim sonunda belirlenen olasılık ve etki puanlarının çarpımı sonucu ortaya çıkan puandır. h) Erken Uyarı Göstergeleri: Riskin farkında olunması, önlem alınması ve takip edilmesi için erken uyarı sağlayan göstergelerdir (anketler, istatistikler, sınav sonuçları, şikayetler vb ). i) Risk Önleme Faaliyetleri: Risklerin olumsuz etkilerini azaltmak üzere alınacak önlemler ile ortaya çıkaracağı fırsatlardan yararlanmak üzere yürütülecek faaliyetlerdir. j) Risk Önem Derecesi Matrisi: Risklerin önem derecelerine göre sınıflandırıldığı tabloyu ifade eder.
2 Üniversite Risk Yönetim Kurulu İkinci Bölüm Organlar, Görev ve Sorumluluklar Madde 4-Sakarya Üniversitesi Risk Yönetim Kurulu, Rektör, Rektör Yardımcıları, Genel Sekreter, SAÜDEK Koordinatörü, Strateji Geliştirme Dairesi Başkanı, Mühendislik Fakültesi Dekanı, İktisadi İdari Bilimler Fakültesi Dekanı, Fen-Edebiyat Fakültesi Dekanı ile MEYOK Koordinatöründen oluşur. Risk Yönetim Kurulu başkanı, Rektördür. Risk Yönetim Kurulu, Rektörün daveti üzerine salt çoğunlukla toplanır ve kararlar oy çokluğu ile alınır. Madde 5- Üniversite Risk Yönetim Kurulunun görevleri aşağıdaki gibidir; a) Üniversite içindeki risk yönetimi yapısının belirlenmesi ve risk yönetiminin uygulanmasıyla ilgili çalışanların beklenti ve taleplerinin alınması, b) Üniversitenin risk önceliklerinin belirlenmesi, c) Üniversitenin risk durumunu etkileyebilecek temel kararların onaylanması, d) Üniversitenin yüksek öncelikli risklerinin yönetilmesi, e) Üniversitenin risk yaklaşımını yıllık bazda gözden geçirme, prosedür ve süreçlerdeki değişiklik ve iyileştirmeleri onaylama. Üniversite Risk Yönetimi Çalışma Grubu Madde 6- Sakarya Üniversitesi Risk Yönetimi Çalışma Grubu, SAÜDEK Koordinatörü, İç Kontrol Şube Müdürü, İç Denetim Koordinatörü ve SAÜDEK İcra Kurulu Üyelerinden seçilecek 3 (üç) kişi olmak üzere toplam 6 (altı) kişiden oluşur. Risk Yönetimi Çalışma Grubu, Risk Yönetim Kuruluna çalışmaların yürütülmesinde destek olur. Ayrıca akademik ve idari birim yöneticileriyle işbirliği içinde çalışarak risk yönetimi sürecinin uygulanmasına yardımcı olur. Madde 7- Fakülte dekanlarının, yüksekokul ve meslek yüksekokulu müdürleri ile daire başkanlarının görevleri aşağıdaki gibidir; a) Risk yönetimi ile ilgili önleme faaliyetlerini uygulamak, b) Üniversitenin karşılaştığı temel riskleri belirlemek ve analiz etmek, c) Karşılaşılan risklerin yönetilmesi için belirlenen önleme faaliyetlerini uygulamak, d) Risklerle ilgili zamanında üst yönetime bilgi vermek, e) Risk yönetiminin yıllık gözden geçirilmesinde Risk Yönetim Kuruluna destek olmak, Madde 8- Strateji Geliştirme Dairesi Başkanlığına bağlı İç Kontrol Şube Müdürlüğü nün görevi, akademik ve idari birimlerin risk değerlendirme sonuçlarını konsolide ederek değerlendirmek üzere Risk Yönetim Kurulu na gönderir. Kurumsal Risk Yönetim Metodu Üçüncü Bölüm Kurumsal Risk Yönetiminin Uygulaması Madde 9- Kurumsal risk yönetimi süreci uygulanmaya başlandığında, her bir risk kayıt altına alınır ve takibi yapılır (EK:1). Risklerin kayıt altına alınması fakülte dekanları,
3 yüksekokul ve meslek yüksekokulu müdürleri ve daire başkanları tarafından risk kayıt formu kullanılarak yapılır (EK: 2). Takibin sıklığı riskin ciddiyetine göre değişir. Madde 10- Sakarya Üniversitesinde kayıt altına alınan riskler şu alt gruplardan ibarettir: a) Kurumsal riskler, b) Eğitim ve Öğretimle ilgili riskler, c) Araştırma ve Geliştirmeyle ilgili riskler, d) Uygulama ve Hizmetle ilgili riskler, e) İdari ve Destekle ilgili riskler, Madde 11- Sakarya Üniversitenin Kurumsal Risk Yönetimi ilkeleri aşağıdaki gibidir: a) Problem çözümünde açık ve yenilikçi bir yaklaşım sergilenmelidir. b) Üniversite tüm risklerin ortaya konulması ve çözülmesi konusunda özenli ve öngörülü bir tavır sergiler. c) Süreç Sorumluları olan fakülte dekanları, bölüm başkanları ve daire başkanları sorumlu oldukları akademik birim ve bölümlerde risk yönetiminin uygulanması yönünde sorumluluk alırlar ve çalışanları teşvik ederler. Madde 12- Riskler kayıt altına alındıktan sonra derecelerine göre puanlanır. Bu derecelendirme risklerin olasılık ve etki puanlarına göre yapılır. Bu puanların birbirleriyle çarpılması ise toplam risk puanını verir. Riskler için ham ve kalıntı risk olmak üzere iki ayrı puanlama yapılır. Madde 13- Risklerin takibi açısından iki eşik vardır; olasılık ve etki. Etki puanlaması önemsizden (1) başlar ve çok ciddi (5) ile son bulur. Olasılık puanlaması çok düşükten (1) başlar çok yüksek ile (5) biter. Toplam risk puanı ise (5x5) 1-25 arasında puanları içerir. Bu puanlama riskten sorumlu olan kişinin görüşlerine göre oluşur. Madde 14- Puanlama matrisi aşağıdaki ilkelere göre düzenlenir; a) Riskin olasılık puanı: Risklerin ortaya çıkma ihtimallerini ifade eden Risk Olasılık Puanı aşağıdaki tabloda verilen ölçeklere göre değerlendirilerek belirlenir. Risk Olasılığı değerleri; Tablo 1. Risk Olasılık Puan Değerleri. Risk Olasılık Puanı Tanımı 1 Çok düşük 2 Düşük 3 Orta seviyede 4 Yüksek 5 Çok yüksek Eğer risk çok düşükse (örneğin sel gibi) 1 puan verilmelidir. Bu toplam risk puanının en fazla 5 olacağı anlamına gelir. 1.Çok Düşük; On yıllık zaman dilimi içinde gerçekleşme olasılığının bulunmamasıdır. Şu ana kadar hiç gerçekleşmemiş olması,
4 Gerçekleşmesi halinde büyük şaşkınlık yaratacak olması. 2. Düşük; On yıllık zaman dilimi içinde gerçekleşme olasılığının bulunmasıdır. Gelecek on yıl içinde birden fazla gerçekleşme potansiyeli olması, Dış etkenler nedeniyle kontrol güçlüğü çekilmesi. 3.Orta seviyede; Beş yıllık zaman dilimi içinde gerçekleşme olasılığının bulunmasıdır. Gelecek on yıl içinde birçok defa gerçekleşme potansiyeli olması, Son iki yıl içinde diğer üniversitelerde veya diğer kuruluşlarda benzer risklerin gerçekleşmiş olması, Dış etkenler nedeniyle kontrolün çok güç olması. 4.Yüksek; İki yıllık zaman dilimi içinde gerçekleşme olasılığının bulunmasıdır. Gelecek on yıl içinde birçok defa gerçekleşme potansiyeli olması, Son iki yıl içinde diğer üniversitelerde benzer risklerin gerçekleşmiş olması, Dış etkenler nedeniyle kontrolün çok güç olması 5.Çok Yüksek; Bir yıllık zaman dilimi içinde gerçekleşme olasılığının bulunmasıdır. Gelecek on yıl içinde birçok defa gerçekleşme potansiyeli olması, Son iki yıl içinde gerçekleşmiş olması, Dış etkenler nedeniyle kontrolün çok güç olması. b) Riskin Etki Puanı: Risklerin ortaya çıkmaları halinde doğuracağı etkilerin büyüklüğü ifade eden Risk Etki Puanının alacağı 1 ile 5 arasındaki değerlerin anlamları aşağıda verilmiştir. 1. Önemsiz: Üniversiteye etkisi yok 2. Az önemli: Riskin ortaya çıkaracağı olumsuz durumun üniversitenin saygınlığını ve performansını önemli ve devamlı bir biçimde etkilemesi ihtimali zayıf. 3. Orta seviyede: Riskin ortaya çıkaracağı olumsuz durumun üniversitenin saygınlığını ve performansını etkilemesi ihtimal fakat orta vadede kolaylıkla halledilebilir. 4. Ciddi: Riskin ortaya çıkaracağı olumsuz durum üniversitenin saygınlığını ve performansını önemli derecede etkileyebilir ve çözülmesi için gayret gerektirir. Fakat orta vadede kurumun varlığını tehlikeye sokmaz. 5. Çok ciddi: Orta vadede çözülmezse kurumun varlığını tehdit edebilir.
5 Tablo 2. Risk Etki Puanı Değerleri. Risk Etki Puanı Tanımı 1 Önemsiz 2 Az önemli 3 Orta seviyede 4 Ciddi 5 Çok ciddi c) Toplam Ham ve Kalıntı Risk Puanı (Olasılık x Etki) ve Risk Önem Derecesi Olasılık ve etki puanlarının çarpılmasıyla elde edilen Toplam Ham ve Kalıntı Risk Puanı, önem derecesine göre trafik ışıkları ile ifade edilir ve Risk Önem Derecesi Matrisine yerleştirilir (EK: 3). Toplam Ham ve Kalıntı Risk Puan değerlerinin aralıkları ile bu aralıklara karşılık gelen trafik ışıkları aşağıdaki tabloda sunulmuştur. Tablo 3. Risk Önem Derecesi ve İlgili Trafik Işıkları karşılığı. Risk Puan Aralığı Risk Önem Derecesi Trafik Işıkları Açıklama 1-6 Düşük Yeşil Işık Herhangi bir önlem gerekmez Orta Yeşil/Sarı Işık Risk denetim altında tutulmalıdır Yüksek Sarı/Kırmızı ışık Ek önlemler alınmasını gerektirebilir. 20 üstü Çok Yüksek Kırmızı ışık Ek önlemler alınmasını gerektirir. d) Trafik Işıkları Risklerin önem derecelerini temsil etmek üzere trafik ışıkları kullanılmaktadır. Riskler, Toplam Puanlarına karşılık gelen puan aralığına uygun bir renk ile gösterilir. Bu gösterimde kullanılan trafik ışıkları şu şekilde tanımlanabilir; Yeşil: Risk kontrol altında ve acil bir müdahale veya önlem gerektirmiyor. Sarı: Risk kırmızıya dönme potansiyeline sahip. Yakından takip gerektiriyor fakat acil bir müdahale gerektirmiyor. Kırmızı: Risk etkili bir biçimde yönetilmeyi ve acil müdahaleyi gerektiriyor. Madde 15- Riskler kayıt altına alındıktan ve derecelerine göre puanlandıktan sonra her riskin ilgili olduğu süreç belirlenir ve böylece her riskten sorumlu olan kişilerin de tespit edilmiş olur. Madde 16- Risk sonuçlarının izlenmesi, değerlendirilmesi ve raporlanması iki açıdan yürütülecektir; a) Risklerin belirlenen önleme faaliyetlerinin gerçekleşme durumlarının izlenmesi ve raporlanması, b) Risklerin olasılık ve etki durumlarının değerlendirilmesi, Riskler için belirlenen önleme faaliyetlerinin gerçekleşme durumları önem derecesi Yüksek ve Çok Yüksek olan riskler için yıllık periyotlarda birimler tarafından izlenerek,
6 Strateji Geliştirme Daire Başkanlığı İç Kontrol Şube Müdürlüğünce konsolide edilerek tarafından Risk Yönetim Kuruluna bildirilir (EK 4). Risklerin olasılık ve etki durumlarındaki değişimlerin izlenmesi amacıyla tüm riskler kurum genelinde yıllık olarak değerlendirilerek Risk Yönetim Kurulu tarafından üniversitenin Kurumsal Risk Planı güncellenir (EK 5). Tüm bu değerlendirmeler ilgili yılın Kasım ayı içerisinde gerçekleştirilir. EK 1: Risk Yönetimi Süreci EK 2: Risk Kayıt Formu EK 3: Risk Önem Derecesi Matrisi EK 4: Risk Önleme Faaliyetleri Değerlendirme Tablosu EK 5: Risk Etki ve Olasılık Değerlendirme Tablosu
7 EK 1: SAKARYA ÜNİVERSİTESİ KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ SÜRECİ SAKARYA ÜNİVERSİTESİ KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ SAÜ RİSK YÖNETİMİ SÜRECİ Risklerin Belirlenmesi / Güncellenmesi Risklerin Analizi (Puanlama) SORUMLULUK DÜZEYLERİ KURUMSAL DÜZEYDE Risk Yönetim Kurulu Risk Yönetim Kurulu BİRİMLER DÜZEYİNDE Süreç Sorumlusu Süreç Sorumlusu Risklerin Önceliklendirilmesi Risk Yönetimi Politikalarının Belirlenmesi Risk Sonuçlarının İzlenmesi, Değerlendirilmesi ve Raporlanması Risk Yönetim Kurulu Risk Yönetim Kurulu Risk Yönetim Kurulu & İç Kontrol Ş.Müd. Süreç Sorumlusu Süreç Sorumlusu Süreç Sorumlusu
8 EK 2: RİSK KAYIT FORMU RİSKİN ADI RİSKİN KISA TANIMI NEDENLERİ SAKARYA ÜNİVERSİTESİ RİSK KAYIT FORMU SONUÇLARI ÖNLEME FAALİYETLERİ ERKEN UYARI GÖSTERGELERİ İLGİLİ RİSK GRUBU RİSK PUANLAMASI Eğitim Öğretimle İlgili Riskler Araştırma Geliştirmeyle İlgili Riskler Uygulama Hizmetle İlgili Riskler İdari Destekle İlgili Riskler Kurumsal Riskler Risk Olasılık Puanı Risk Etki Puanı X = Toplam Ham Risk Puanı GENEL AÇIKLAMA Risk Adı: Kayıt edilen riskin adı. Risk Kısa Tanımı: Belirlenen riskin kısaca tanımlanması yapılır. Nedenleri: Riskin oluşmasına sebep olan unsurlar ve durumlar nelerdir belirlenir. Sonuçları: Riskin oluşması durumunda ortaya çıkabilecek sonuçlar ifade edilir. Önleme Faaliyetleri: Riskin oluşmasını engellemek ya da etkisini azaltmak üzere yapılabilecek faaliyetlerdir. Risk Grupları: Sakarya Üniversitesi bünyesinde belirlenen 5 Ana Risk Grubundan hangisiyle ilgili olduğu belirtilir. Ham Risk: İç denetimler yapılmadan önce bir kurumun karşılaştığı risktir. Risk Olasılık Puanı: Riske ilişkin olayın meydana gelme olasılığıdır. Risk Etki Puanı: Riske ilişkin olayın meydana gelmesi durumunda ortaya çıkacak sonuca ilişkin puandır. Toplam Ham Risk Puanı: Olasılık ve etki puanlarının çarpımı sonucu ortaya çıkar. Erken Uyar Göstergeleri: Riskin farkında olunması, önlem alınması ve takip edilmesi için erken uyarı sağlayan göstergelerdir (anketler, istatistikler, sınav sonuçları, şikayetler vb )
9 OLASILIK EK 3: RİSK ÖNEM DERECESİ MATRİSİ 5 DÜŞÜK ORTA YÜKSEK ÇOK YÜKSEK ÇOK YÜKSEK 4 DÜŞÜK ORTA ORTA YÜKSEK ÇOK YÜKSEK 3 DÜŞÜK DÜŞÜK ORTA ORTA YÜKSEK 2 DÜŞÜK DÜŞÜK DÜŞÜK ORTA ORTA 1 DÜŞÜK DÜŞÜK DÜŞÜK DÜŞÜK DÜŞÜK ETKİ
10 EK 4: RİSK FAALİYET DEĞERLENDİRME TABLOSU SAKARYA ÜNİVERSİTESİ RİSK FAALİYET DEĞERLENDİRME TABLOSU Risk (numara ve adı) Mevcut Risk Önem Derecesi Risk Önleme Faaliyetleri Önleme Faaliyetleriyle İlgili Yapılanlar
11 Olasılık Etki Olasılık Etki Önceki Şimdiki EK 5: RİSK ETKİ ve OLASILIK DEĞERLENDİRME TABLOSU SAKARYA ÜNİVERSİTESİ RİSK ETKİ ve OLASILIK DEĞERLENDİRME TABLOSU Önceki Risk Puanları Risk (numara ve adı) Mevcut Risk Puanı Son Gözden Geçirmeden Bu Yana Riskte Meydana Gelen Temel Değişiklikler Önem derecesi Şimdiki Durumu (Renkle)