Sıkıyönetim rejimi nedir, hangi durumlarda gerçekleşir ve kimler tarafından belirlenir? Türkiye’de hangi dönemlerde yaşanmıştır?
Sıkıyönetim, O hal dönemlerini hatırlamak için çok uzaklara gitmemize gerek yok. Hatırlayacak olursanız 90’lı yılların sonlarına kadar yurdun doğusu O hal rejimi ile yönetiliyordu.
Sıkıyönetim Nedir? Hangi Durumlarda Çıkar?
Sıkıyönetim, savaş, savaşı gerektirecek durum, ayaklanma, vatanın ve milletin bölünmezliğini tehlikeye düşüren hallerin yaygınlaşması ile anayasada da belirtilen Bakanlar Kurulu'nun yurdun birkaç yerinde uygulamaya karar verilen temel hak ve hürriyetlerin geçici olarak sınırlandırılması gereken bir askeri idare şeklidir.
Sıkıyönetim ve Olağanüstü Hal Farklı
Sıkıyönetim ve olağanüstü hal birbirlerinden farklıdır. İnsanlar çoğu zaman bu iki kavramı birbirine karıştırır. Olağanüstü hal, afet, hastalık, ekonomik bulanımlar ve sıkıyönetim gerektiren hallerin hafifinde meydana gelen durumlarda oluşur.
Sıkıyönetimde yetki askeri makamlarda, olağanüstü hallerde ise yetki mülki makamlardadır.
Sıkıyönetim, sadece maddi düzen ve güvenin sağlanması ile ilgili olduğundan ülkenin her yerinde değil, yalnız kamu düzeni bozulan bir ya da birkaç bölgede ilan ediliyor. Gerektiği durumlarda ülkenin genelinde de ilan edilebilir.
Sıkıyönetim keyfi düzenlemelere bırakılmamıştır ve yargı denetimine tabidir fakat alınacak tedbir ve kararlar 1982 darbe anayasasının 122. maddesine göre düzenlenmiştir. Tabi daha sonradan sıkıyönetim ile ilgili bazı maddeler değişmiştir.
Sıkıyönetim Kararı Nasıl Çıkar?
Ülkenin bölünmezliğini tehdit eden durumlarda, karışıklıklarda cumhurbaşkanı başkanlığında toplanan Bakanlar Kurulu, Milli Güvenlik Kurulu'nun da görüşünü aldıktan sonra, süresi altı ayı geçmemek kaydıyla bazı bölgelerde sıkıyönetim ilan edebilir. Bu karar derhal Resmi Gazete'de yayınlanır ve aynı gün TBMM’nin onayına sunulur. TBMM toplantı halinde değilse hemen meclise çağırılır. TBMM takdir ederse sıkıyönetim süresi kısaltabilir ya da uzatabilir veya kaldırabilir.
Sıkıyönetim kabul ettiği halde her defasında dört ayı aşmamak üzere uzatılması meclisin kararına bağlıdır. Savaş aylarında dört aylık süre aranmaz.
Sıkıyönetim komutanları Genelkurmay Başkanlığı'na bağlı olarak görevini yerine getirirler.
Türkiye’de geçmişte ve yakın zamanda birçok kez sıkıyönetim ilan edilmiştir. Şimdi sizlere tarihten günümüze kadar gelen sıkıyönetimleri aktaralım.
Şeyh Said İsyanı üzerine Doğu Anadolu’da 24 Şubat 1925-23 Aralık 1927 tarihleri arasında sıkıyönetim ilan edilmişti.
İkinci Dünya Savaşı’ndan dolayı İstanbul, Kırklareli, Edirne, Tekirdağ, Çanakkale ve Kocaeli’de 20 Ekim 1940-23 Aralık 1947 tarihleri arasında sıkıyönetim ilan edilmiştir.
6-7 Eylül Olayları üzerine İstanbul, Ankara ve İzmir’de 7 Eylül 1955-7 Haziran 1956 tarihleri arasında sıkıyönetim ilan edilmiştir.
1960 öğrenci olayları 27 Mayıs Hareketi üzerine İstanbul ve Ankara'da 28 Nisan 1960-1 Aralık 1961 tarihleri arasında sıkıyönetim ilan edilmiştir.
20-21 Mayıs olayları üzerine İstanbul, Ankara ve İzmir'de 21 Mayıs 1963-20 Temmuz 1964 tarihleri arasında sıkıyönetim ilan edilmiştir.
15-16 Haziran işçi olayları üzerine İstanbul, Kocaeli merkez ve Gebze'de 16 Haziran 1970-16 Eylül 1970 tarihleri arasında sıkıyönetim ilan edilmiştir.
12 Mart Hareketi'nin ardından İstanbul, Kocaeli, Sakarya, Zonguldak, İzmir, Eskişehir, Ankara, Adana, Hatay, Diyarbakır ve Siirt illerinde 26 Nisan 1971-26 Eylül 1973 tarihleri arasında sıkıyönetim ilan edilmiştir.
Kıbrıs Harekatı üzerine İstanbul, Ankara, Tekirdağ, Kırklareli, Edirne, Çanakkale, Balıkesir, Manisa, İzmir, Aydın, Antalya, Muğla, Adana, İçel ve Hatay illerinde 20 Temmuz 1974-2 Eylül 1975 tarihleri arasında sıkıyönetim ilan edilmiştir.
Irak iç savaşı sebebiyle Diyarbakır, Hakkari, Mardin ve Siirt illerinde (TBMM onaylamadı) 27 Mart 1975-27 Mart 1975 tarihleri arasında sıkıyönetim ilan edilmiştir.
Yaygın şiddet hareketleri üzerine Adana, Ankara, Bingöl, Elazığ, Erzincan, Erzurum, Gaziantep, İstanbul, Kahramanmaraş, Kars, Malatya, Sivas, Urfa, Adıyaman, Hakkari, Diyarbakır, Mardin, Siirt, Tunceli, İzmir, Hatay, Ağrı illerinde 26 Aralık 1978-12 Eylül 1980 tarihleri arasında sıkıyönetim ilan edilmiştir.
Türkiye’de gördüğünüz üzere birçok kez sıkıyönetim ilan edilmiştir. Sıkıyönetimin her ne kadar çözüm olduğu ve olayları yatıştırmada bir etkisi olduğu söylense de insanlar üzerinde her daim bir yıkım yaratmıştır. Yukarıda da gördüğünüz fotoğraftaki gibi bir tutsaklık insana ne kadar iyi gelebilir ki; mahallende, sokağında, hatta kapının önünde.
Etiketler: sıkıyönetim nedir, türkiyede sıkıyönetim zamanları, sıkıyönetimin olağanüstü halden farkı, sıkıyönetim hangi durumda çıkar, sıkıyönetim kararını kim verir
Demokratik Özerklik Nedir?Bugünlerde konuşulan, tartışılan ve gündeme damga gibi oturan, demokratik özerklik nedir, demokratik özerklik ile nasıl bir yapılanmanın oluşacağını maddeler halinde sıralayacağız.01 Eylül 2015 Salı 16:54