Adamyň beden agzalarynyň we (ıa-da) dokumalarynyň
(Türkmenistanyň Mejlisiniň Maglumatlary, 2013 ı., № 3, 55-nji madda)
Şu Kanun adamyň beden agzalarynyň we (ıa-da) dokumalarynyň transplantasiıasynyň hukuk we guramaçylyk esaslaryny kesgitleıär we ol ilatyň saglygynyň goralmagyna gönükdirilendir.
1) adamyň beden agzalarynyň we (ıa-da) dokumalarynyň transplantasiıasy (oturdylmagy) – hirurgiıa operasiıasy arkaly resipiıentiň ıok bolan ıa-da adamyň ıaşaışa ukyplylygyny üpjün edip bilmeıän, zeper ıeten beden agzalarynyň we (ıa-da) dokumalarynyň diri donoryň ıa-da merhum donoryň beden agzalary we (ıa-da) dokumalary bilen çalşylmagy (mundan beıläk - transplantasiıa);
2) adamyň beden agzalarynyň we (ıa-da) dokumalarynyň alynmagy – hirurgiıa operasiıasy arkaly diri donordan ıa-da merhum donordan beden agzalarynyň we (ıa-da) dokumalarynyň alynmagy hem-de olaryň immunologik barlagy, konserwasiıasy we saklanylmagy;
3) adamyň beden agzalary we (ıa-da) dokumalary – şahsyıetiň hususy häsiıetleri tapawutlandyrylmaıan anatomik gurluşlar (bütewi agzalar, agzalaryň bölekleri, öıjükler toplumy, aıry-aıry öıjükler);
4) diri donor – resipiıente transplantasiıa üçin beden agzalarynyň we (ıa-da) dokumalarynyň alynmagyna bellenilen tertipde meıletin razylygyny beren adam;
5) merhum donor – resipiıente transplantasiıa üçin ıogalandan soň beden agzalary we (ıa-da) dokumalary alynıan adamyň bedeni;
6) ölüm – adamyň kelle beınisiniň işjeňliginiň yza gaıduwsyz kesilmesi (kelle beıni ölümi), şunda onuň ıürek işjeňligi we dem alşy derman serişdeleriniň we lukmançylyk gurallarynyň kömegi bilen emeli ıagdaıda wagtlaıyn saklanyp bilner;
7) resipiıent – transplantasiıa amala aşyrylıan şahs.
2-nji madda. Türkmenistanyň transplantasiıa hakynda kanunçylygy
1. Türkmenistanyň transplantasiıa hakynda kanunçylygy Türkmenistanyň Konstitusiıasyna esaslanıar hem-de şu Kanundan we transplantasiıa babatda Türkmenistanyň beıleki kadalaşdyryjy hukuk namalaryndan ybarat.
1. Şu Kanunyň hereketi transplantasiıa çygrynda ıüze çykıan gatnaşyklara degişli bolup durıar.
2. Şu Kanunyň hereketi adamyň köpeliş hadysasyna (ıumurtga öıjügi, döl, ıumurtgalyk, ıumurtgajyk ıa-da embrion), şeıle hem gan (onuň düzüm bölekleri) we dokuma düzüm böleklerine degişli gatnaşyklara degişli däldir.
4-nji madda. Transplantasiıa babatda halkara hyzmatdaşlygy
Transplantasiıa babatda halkara hyzmatdaşlygyny öz ygtyıarlyklarynyň çäklerinde Türkmenistanyň Saglygy goraıyş we derman senagaty ministrligi we adamyň beden agzalarynyň we (ıa-da) dokumalarynyň alynmagy, saklanylmagy we transplantasiıasy babatda ygtyıarly döwlet saglygy goraıyş edaralary amala aşyrıarlar.
5-nji madda. Adamyň beden agzalarynyň we (ıa-da) dokumalarynyň alynmagynyň, saklanylmagynyň we transplantasiıasynyň döwlet tarapyndan düzgünleşdirilmegi
1. Аdamyň beden agzalarynyň we (ıa-da) dokumalarynyň alynmagynyň, saklanylmagynyň we transplantasiıasynyň döwlet tarapyndan düzgünleşdirilmegi Türkmenistanyň Ministrler Kabineti we öz ygtyıarlyklarynyň çäklerinde Türkmenistanyň Saglygy goraıyş we derman senagaty ministrligi tarapyndan amala aşyrylıar.
2. Diri donordan we merhum donordan beden agzalarynyň we (ıa-da) dokumalarynyň alynmagy, saklanylmagy we transplantasiıasy Türkmenistanyň Saglygy goraıyş we derman senagaty ministrliginiň rugsatnamasyna laıyklykda döwlet saglygy goraıyş edaralary tarapyndan amala aşyrylıar.
3. Türkmenistanyň Saglygy goraıyş we derman senagaty ministrligi transplantasiıa bolan we tranplantasiıa mätäç adamlaryň sanawyny ıöredıär.
Sanawy ıöretmegiň tertibi Türkmenistanyň Ministrler Kabineti tarapyndan tassyklanylıar.
6-njy madda. Transplantasiıanyň şertleri we tertibi
1. Diri donordan ıa-da merhum donordan transplantasiıa diňe, eger başga saglygy goraıyş usullary resipiıentiň janyny saklap galmagyny ıa-da onuň saglygynyň dikeldilmegini kepillendirip bilmeıän mahalynda we transplantasiıanyň zerurlygy hakynda lukmançylyk netijenamasy esasynda amala aşyrylyp bilner.
2. Transplantasiıanyň zerurlygy hakynda lukmançylyk netijenamasy Türkmenistanyň Saglygy goraıyş we derman senagaty ministrligi tarapyndan kesgitlenilen tertipde, saglygy goraışyň düzüminde bejergi berıän lukmany, transplantolog lukmany, hirurg lukmany, anesteziolog lukmany, zerur bolan halatynda bolsa - beıleki hünärmen-lukmanlary bolan degişli döwlet edarasynyň hünärmen-lukmanlarynyň konsiliumy tarapyndan çykarylıar.
3. Transplantasiıa degişli bolan adamyň beden agzalarynyň we (ıa-da) dokumalaryň sanawy Türkmenistanyň Saglygy goraıyş we derman senagaty ministrligi tarapyndan kesgitlenilıär.
4. Adamyň beden agzalary we (ıa-da) dokumalary raıat-hukuk geleşikleriniň obıekti bolup bilmez.
5. Diri donordan beden agzalaryny we (ıa-da) dokumalaryny almaga, diňe döwlet saglygy goraıyş edarasynyň hünärmen-lukmanlarynyň konsiliumynyň netijenamasy boıunça onuň saglygyna zyıan ıetirilmeıän halatynda ıol berilıär.
7-nji madda. Diri donor bolmaga çäklendirmeler
Şu aşakdakylar diri donor bolup bilmeıär:
1) çagalar (şu Kanunyň 8-nji maddasynyň birinji böleginiň 4-nji bendinde göz öňünde tutulan ıagdaı muňa degişli däldir);
2) bellenilen tertipde kämillik ukyby ıok ıa-da kämillik ukyby çäklendirilen diılip ykrar edilen adamlar;
3) resipiıentiň saglygyna we janyna howp döredip biljek keseli ıüze çykarylan adamlar;
4) göwreli aıallar;
5) ıetim çagalar we ata-eneleriniň howandarlygyndan galan çagalar.
8-nji madda. Diri donordan beden agzalarynyň we (ıa-da) dokumalarynyň transplantasiıa üçin alynmagynyň şertleri
1. Diri donordan beden agzalarynyň we (ıa-da) dokumalarynyň transplantasiıa üçin alynmagyna şu aşakdaky şertler ıerine ıetirilende rugsat berilıär:
1) beden agzalary we (ıa-da) dokumalary alnanda saglygynda gaıraüzülmeleriň bolup biljekdigi barada diri donor döwlet saglygy goraıyş edarasynyň lukmany tarapyndan ıazmaça duıdurylanda;
2) diri donoryň öz beden agzalarynyň we (ıa-da) dokumalarynyň alynmagynа notarial tertibinde güwä geçilen meıletin razylygy bolanda (transplantasiıanyň gaıra goıulmagynda resipiıentiň janyna howp abanıan ıagdaılary muňa degişli däldir);
3) hünärmen-lukmanlaryň konsiliumynyň, diri donoryň beden agzalarynyň we (ıa-da) dokumalarynyň transplantasiıa üçin alynmagynyň mümkindigi barada hemmetaraplaıyn lukmançylyk barlaglarynyň netijesinde berlen netijenamasy bolanda;
4) çaganyň süňk ıiligini almak, onuň ene-atasynyň ıazmaça razylygy bilen amala aşyrylıar.
2. Bedende bolmazlygy yza gaıduwsyz hadysalara getirmeıän bolsa, diri donordan transplantasiıa üçin onuň jübüt agzasynyň diňe biri, jübüt bolup durmaıan beden agzasynyň, dokumasynyň bir bölegi alnyp bilner.
3. Diri donoryň beden agzalarynyň we (ıa-da) dokumalarynyň alynmagyna razylyk bermegine mejbur edilmegi gadagan edilıär we Türkmenistanyň kanunçylygynda göz öňünde tutulan jenaıat jogäpkärçiligine çekilmegine eltıär.
9-njy madda. Diri donoryň hukuklary we borjy
1. Öz beden agzalarynyň we (ıa-da) dokumalarynyň alynmagyna razylyk beren diri donoryň şu aşakdakylara hukugy bardyr:
1) öz saglyk ıagdaıy we geljekde ıüze çykyp biljek gaıraüzülmeleriň ähtimallygy barada doly maglumat almaga;
2) beden agzalarynyň we (ıa-da) dokumalarynyň alynmagyna beren razylygyny islendik wagt yzyna almaga, muňa lukmanlaryň onuň beden agzasyny we (ıa-da) dokumasyny almaga girişen we ony öňki ıagdaıyna getirip bolmaıan ıagdaılar degişli däldir;
3) beden agzalary we (ıa-da) dokumalary alnandan soň öz saglygyny dikeltmek üçin eden çykdajylarynyň öweziniň dolunmagyny talap etmäge. Şeıle çykdajylaryň öwezini dolmagyň tertibi we möçberleri Türkmenistanyň Ministrler Kabineti tarapyndan tassyklanylıar.
2. Diri donor döwlet saglygy goraıyş edarasynyň bejeriş lukmanyna özüne mälim bolan geçiren ıa-da bar bolan keselleri, zyıanly endikleri barada habar bermäge borçludyr.
3. Eger-de diri donor beden agzalarynyň we (ıa-da) dokumalarynyň alynmagy netijesinde Türkmenistanyň kanunçylygyna laıyklykda maıyplygy bolan adam diılip ykrar edilse, onda onuň maıyplygy Türkmenistanyň kanunçylygynda göz öňünde tutulan zähmet şikesiniň netijesinde bolan maıyplyga deňleşdirilıär.
10-njy madda. Merhum donordan beden agzalarynyň we (ıa-da) dokumalarynyň alynmagynyň şertleri
1. Merhum donordan beden agzalarynyň we (ıa-da) dokumalarynyň alynmagyna Türkmenistanyň raıatlaryň saglygyny goramak babatda kanunçylygyna laıyklykda ölüm pursady kesgitlenilenden soň onuň ıakyn garyndaşlarynyň biriniň ıa-da kanuny wekiliniň ıazmaça razylygy bolanda rugsat berilıär.
2. Ölen adamyň donor hökmünde ulanylmagy çak edilen ıagdaıynda, transplantasiıany amala aşyrjak hünärmen-lukmanlara onuň ölüm pursadyny kesgitlemäge gatnaşmak gadagan edilıär.
3. Eger-de adam diri wagty döwlet saglygy goraıyş edarasynа beden agzalarynyň we (ıa-da) dokumalarynyň transplantasiıa üçin alynmagyna garşydygy barada habar beren bolsa, ol ölenden soň onuň beden agzalarynyň we (ıa-da) dokumalarynyň alynmagyna rugsat berilmeıär.
11-nji madda. Resipiıentiň adamyň beden agzalarynyň we (ıa-da) dokumalarynyň transplantasiıasyna razylygy
1. Transplantasiıa üçin resipiıentiň ıazmaça razylygynyň bolmagy hökmandyr. Şunda resipiıent geçiriljek operasiıanyň netijesinde saglygynda mümkin bolan gaıraüzülmeleriň bolup biljekdigi barada ıazmaça duıdurylmalydyr.
2. Eger-de resipiıent kämillik ıaşyna ıetmedik ıa-da bellenilen tertipde kämillik ukyby ıok, ıa-da kämillik ukyby çäklendirilen diılip ykrar edilen şahs bolsa, onda transplantasiıa oňa degişlilikde kanuny wekiliniň ıa-da hossarynyň, ıa-da howandarynyň ıazmaça razylygy esasynda amala aşyrylıar.
3. Saglyk ıagdaıy sebäpli aňly-düşünjeli netijä gelip bilmeıän resipiıente transplantasiıa, onuň ıakyn garyndaşlarynyň biriniň ıa-da kanuny wekiliniň ıazmaça razylygy esasynda amala aşyrylıar.
4. Aıratyn halatlarda, haçanda transplantasiıanyň gaıra goıulmagy resipiıentiň janyna howp salıan bolsa we şunda resipiıentiň ıa-da onuň kanuny wekiliniň razylygyny alyp bolmaıan bolsa, transplantasiıa şu maddanyň birinji-üçünji böleklerinde göz öňünde tutulan şertler berjaı edilmezden hem amala aşyrylyp bilner.
Şunda transplantasiıany amala aşyrıan hünärmen-lukmanlar tarapyndan bu barada lukmançylyk resminamalaryna degişli ıazgy edilıär we 24 sagadyň dowamynda döwlet saglygy goraıyş edarasynyň wezipeli adamy habarly edilıär.
12-nji madda. Adamyň beden agzalarynyň we (ıa-da) dokumalarynyň söwdasynyň gadaganlygy
Adamyň beden agzalarynyň we (ıa-da) dokumalarynyň satyn alynmagy, satylmagy we olar babatda täjirçilik geleşikleriniň baglaşylmagy, şeıle hem olary mahabatlandyrmak gadagan edilıär.
13-nji madda. Donor we resipiıent hakynda maglumatlaryň ıaıradylandygy üçin jogapkärçilik
1. Döwlet saglygy goraıyş edarasynyň lukmanlaryna we beıleki işgärlerine donor we resipiıent hakynda maglumatlary ıaıratmak gadagan edilıär.
2. Şeıle maglumatlaryň ıaıradylmagy Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen jogäpkärçilige eltıär.
14-nji madda. Döwlet saglygy goraıyş edarasynyň jogapkärçiligi
Şu Kanunda göz öňünde tutulan beden agzalaryň we (ıa-da) dokumalaryň alynmagynyň şertleriniň we tertibiniň ıa-da transplantasiıanyň şertleriniň we tertibiniň bozulmagy, şeıle hem reanimasiıa çärelerini togtatmagyň bellenilen kadalarynyň bozulmagy bilen baglanyşykly diri donoryň we resipiıentiň saglygyna ıetirilen zyıan üçin döwlet saglygy goraıyş edarasy Türkmenistanyň kanunçylygynda göz öňünde tutulan tertipde jogapkärçilik çekıär.
15-nji madda. Şu Kanunyň bozulandygy üçin jogapkärçilik
16-njy madda. Jedelleriň çözülişi
Transplantasiıa çygrynda ıüze çykıan jedeller Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde çözülıär.
Resminamanyň belgisi № 425-IV