42 I MİMARİ I HAMAMLAR. Hamamlar. Yazı ve Fotoğraf: İsmail Büyükseçgin / - PDF
1 42 I MİMARİ I HAMAMLAR Hamamlar Yazı ve Fotoğraf: İsmail Büyükseçgin /
2 MİMARİ I HAMAMLAR I 43 Sağlıklı ve medeni bir yaşamın belgeleri olan hamamlarımızdan ilk bahsedenimiz yine Evliya Çelebi dir. Bunu yıllar sonra bir Alman H.Gluck, planlarını dahi ekleyerek katalog halinde yayınlamış bulunuyor. Uzun yıllar bu konuyu araştırmış tarihçi Şinasi Akbatu, eserini yayınlayamadan vefat etmiştir. Bu vefatı müteakip 1995 yılında, Mehmet Mermi Haskan a ait148 fotoğraf ile 237 İstanbul hamamını anlatan kitap, İstanbul Hamamları adıyla Türkiye Turing ve Otomobil Kurumu tarafından yayınlanmıştır. Acı gerçek şudur ki bu konu nice yayınlara muhtaç haldedir ve çok geç kalınmıştır.
3 44 I MİMARİ I HAMAMLAR Hamamlar, tek hamam, çifte hamam ve kuşluk hamamı olmak üzere üçe ayrılır. Tek hamamlar özellikle erkeklere veya kadınlara tahsis edilen hamamlardır. Kuşluk hamamı ise günün belirli saatlerinde erkeklere, belirli saatlerinde kadınlara hizmet vermektedir. Aslında bu hamam da yapı olarak tek hamamdır. Çifte hamamlar ise iki kısım olarak inşa edilmiş, bir bölümünü kadınların ve bir bölümünü erkeklerin aynı anda kullanabildikleri hamamlardır. Hamamların mimari olarak ana bölümleri ise sıcaklık, soğukluk, ılıklık, külhan ve cehennemliktir. Kısaca anlatmak gerekirse hamamın ilk mekânı, câmekân veya soyunmalık diye de adlandırılan soğukluk bölümüdür. Soğukluk ve sıcaklık mekânı arasında ve hamam ana yapısına dâhil olan, bireysel yıkanma bölümleri ve helaların bulunduğu bölüm ılıklıktır. Daha sonra ortada göbek taşı bulunan etrafı eyvan ve halvetlerden oluşan ana yıkanma mekânı olan sıcaklık bulunur. Hamamın tüm sıcak suyunun ve cehennemlik vasıtasıyla hamamın ısıtılması için gerekli ateşin yandığı yerdir. Külhanda yanan ateş ile bakır kazanda bulunan su ısıtılarak iç mekâna gönderilir. Ateşten çıkan sıcak hava, hamam zemininin altında bulunan cehennemlik adı verilen bölümdeki yükseltilmiş döşeme kanallarında dolaştırılarak hamam ısıtılır. Duvarların içinde bulunan tütekliklerden (künk şeklindeki kanallar) geçen sıcak hava ile de duvarlar ısıtılır.
4 MİMARİ I HAMAMLAR I 45 Yayınlarda bahsedilen hamamlar, çift veya tek hamam olsun tamamı vakıf müessese olarak yaptırılmış resmi hamamlardır. Bunların büyük kısmı Vakıflar İdaresi ve mütevellilerce işletilemeyerek satılmış tarihi eserlerdir. Çünkü hamam işletmeciliği ve yapının bakımı gerçekten zor iştir. İstanbul da hamamların çoğu harabe olup, çökmüş ve birçoğu da istimlâk edilerek yıktırılmıştır. Yıktırılanlar arasında muhteşem külliyelerin birer parçası olan hamamlar, hatta Mimar Sinan eseri olanlar vardır. İstanbul hamamları konusunda ilginç olanlar Konak, Medrese ve Tekke Hamamlarıdır.
5 46 I MİMARİ I HAMAMLAR Bu konu büyük hamamlar arasında unutulmuştur. Konak hamamları da külhanlı ve soyunmalıklı yapılırlardı. Külhanlarının odun ve cüruflarının alınıp çıkarıldığı ayrı bir kapıları olup, bunların çoğu sokağa açılırdı. Konak Hamamlarının, bayram arifelerinde ve mühim günlerde mahalle fakirlerinin hizmetine açılması adettendi. Keza Tekke Hamamları da mahremiyet kuralına uygun olarak dervişlerin kullanımına açıktı.
6 Medrese mensuplarının acil banyo ihtiyacını karşılamak üzere küçük kubbeli ve iki hacimli medrese hamamları inşa olunmuştu. Ilıklık, tuvalet ve halvet gibi bölümleri bulunmayan bu küçük hamamların, yıkanma mahalleri mutlaka kurnalı ve kubbeli yapılmıştı. Günümüzde bunlardan bir elin parmaklarını geçmeyecek kadar örnek mevcuttur. Yalı hamamları ise bu konu haricindedir. İstanbul Hamamları adlı eserde belirtilen 237 hamamdan günümüze tanesi ulaşabilmiştir. Hamamların ahşap bölümleri çabuk yok edilebilmesine karşın göbek taşının bulunduğu sıcaklık, yani kubbeli kısım ve halvetler, yassı tuğla ve Horasan yapılı kargir eserler olduğu için yok edilemiyor. Mutlaka kırıcı ve yıkıcı alet veya makine gerektiriyor. Günümüzde Üsküdar da Ayazma Hamamı, Tophane de Çavuşbaşı Hamamı başta olmak üzere harabe halinde duran önemli hamamlar mevcuttur. Dileğimiz elde kalan son örneklerin, restore edilerek asli fonksiyonunda kullanılan Ayasofya Haseki Hürrem Hamamı, Kılıç Ali Paşa Hamamı gibi biran önce kurtarılmasıdır. MİMARİ I HAMAMLAR I 47
TÜRKİYE 360 UNESCO DÜNYA MİRASI SUNUŞ I 1 MART 2017 SAYI: 389
SUNUŞ I 1 MART 2017 SAYI: 389 TÜRKİYE TURİNG ve OTOMOBİL KURUMU BELLETENİ / MAGAZINE of THE TURKISH TOURING AUTOMOBILE CLUB UNESCO DÜNYA MİRASI TÜRKİYE 360 SUNUŞ I 2 SUNUŞ I 3 Dr. Bülent KATKAK Türkiye
Hamam Yapıları ve Literatürü
Türkiye Araflt rmalar Literatür Dergisi, Cilt 7, Say 13, 2009, 241-266 Hamam Yapıları ve Literatürü Alidost ERTUĞRUL * I. Giriş Yeme içme gibi temel gereksinimlerden olan temizlenmek için insanlar önceleri
İSTANBUL PERŞEMBE PAZARINDA BİR MİMAR SİNAN ESERİ; YEŞİLDİREKLİ HAMAM ve HALİÇ-METRO KÖPRÜSÜ ETKİLEŞİMİ
İSTANBUL PERŞEMBE PAZARINDA BİR MİMAR SİNAN ESERİ; YEŞİLDİREKLİ HAMAM ve HALİÇ-METRO KÖPRÜSÜ ETKİLEŞİMİ A WORK OF MIMAR SINAN IN PERSHEMBE BAZAAR, ISTANBUL; YESILDIREKLI HAMMAM AND ITS INTERACTION WITH
SİNAN'IN İNŞA ETTİĞİ HAIVIAMLAR
SİNAN'IN İNŞA ETTİĞİ HAIVIAMLAR mm mm PROF.DR. YILMAZ ONGE jm m imar Koca Sinan'ın hayalı ve eserleri /m/m Ihakkında bilgi veren kaynaklarda, in- Â, W JL ^a ettiği hamamlar için değişik sayılar verilmektedir'.
HAMAM KÜLTÜRÜ Yaşamla suyun buluştuğu, özünde temizlenmek, yıkanmak ve ruhun arınması olarak ortaya çıkan kapalı odalar, Antik Çağ Yunan Dünyasında
İÇİNDEKİLER Sayfa No 1. Hamam Kültürü......1 2. Bursa Kentinin Genel Özellikleri...2 3. Dönemlere Göre Hamamlar...4 1. Yunan Klasik Devrinden Önceki Hamamlar..4 2. Yunan Devri Hamamları.....4 3. Roma Devri
ANKARA HAMAMLARI VE KAPLICALARI ANKARA, 2013 ANKARA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ ASKİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YAYINLARI YAYIN NO: 5 ANADOLU DA SU MEDENİYETİ DİZİSİ: 2 ANKARA HAMAMLARI VE KAPLICALARI Abdülkerim Erdoğan
Latife Aktan, İstanbul daki Çinili Hamamlar, Acta Turcica Çevrimiçi Tematik Türkoloji Dergisi, II/2, Online Thematic Journal of Turkic Studies
oluşur. 1 İnşa edilmiş 237 İstanbul hamamından bu gün sadece 60 adedi faaliyetini ACTA TURCICA Latife Aktan, İstanbul daki Çinili Hamamlar, Acta Turcica Çevrimiçi Tematik Türkoloji Dergisi, II/2, Çevrimiçi
ANADOLU SELÇUKLU MİMARİSİNDE TUVALET MEKÂNLARINA DAİR BAZI NOTLAR
ANADOLU SELÇUKLU MİMARİSİNDE TUVALET MEKÂNLARINA DAİR BAZI NOTLAR Dr. Alptekin YAVAŞ ÖZ: Ortaçağ Anadolu Türk Mimarisinde tuvalet mekânları konusunda bilinenler çok azdır. Burada dönemin tuvalet mekânları
Geleneksel Diyarbakır hamamları kataloğu 1
Dicle Üniversitesi Mühendislik Fakültesi mühendislik dergisi Cilt: 8, 2, 359-370 3-9 Mayıs 2017 (Özel Sayı) Geleneksel Diyarbakır hamamları kataloğu 1 Emine Ekinci DAĞTEKİN *,1 1 Dicle Üniversitesi, Mimarlık
KIBRIS TA OSMANLI DÖNEMİ NDEN GÜNÜMÜZE TÜRK MİMARİSİ ESERLERİ TURKISH ARCHITECTURAL WORKS IN CYPRUS, FROM THE OTTOMAN PERIOD TO PRESENT
KIBRIS TA OSMANLI DÖNEMİ NDEN GÜNÜMÜZE TÜRK MİMARİSİ ESERLERİ Yrd. Doç. Dr. Zihni TURKAN Yakın Doğu Üniversitesi, Kıbrıs zturkan@analiz.net ÖZ Kıbrıs taki Osmanlı Dönemi (1571-1878), dini, sivil ve askeri