İstanbul’un Tarihi Çarşıları | istanbul.com
İstanbul’un birer simgesi haline gelen tarihi çarşılarını, yüzyıllar içinde nasıl günümüze geldiklerini biliyor musunuz?
Dünyanın En Büyüğü: Kapalı Çarşı
Kapalı Çarşı, Nuruosmaniye ve Beyazid Camileri ile Mahmutpaşa Çarşısı arasında, üzeri dam ve kubbelerle örtülü çeşitli dükkânların bulunduğu sokaklardan meydana gelen büyük çarşıdır. Şekil yönünden pek düzenli olmasa da yaklaşık 31 bin metrekarelik bir alanı kaplar. Üzeri kurşun kaplı ve pencereli yüzlerce kubbesi vardır. Kapalı Çarşı'nın ilk çekirdeği, bugün Eski Bedesten adı verilen Bizans çağından kalma bir yapıdır. Bugünkü Kapalı Çarşı değerli eşya ve mücevher alıp satılan bölümleri ile Fatih Sultan Mehmed tarafından, asıl büyük çarşı ise, Kanuni Sultan Süleyman döneminde ahşap olarak yapıldı. Günümüzde 30,7 hektar yüzölçüme sahip, 61 sokak, 10 kuyu, 4 çeşme, 2 cami ve 3 bini aşkın dükkândan oluşan Kapalı Çarşı, bugünkü görünümüne ancak 250 yılda ulaşabildi.
1546, 1618, 1652, 1660, 1695, 1701, 1750 yıllarında yanan Kapalı Çarşı, her bir felaketin ardından onarıldı. Tüm bunların üzerine 1766 tarihindeki depremle büyük hasar gördü. 1791 ve 1826 tarihinde kısmi yangınlar geçirdi. Tam kendini toparlayan çarşı bu kez 1894 yılında meydana gelen depremle tekrar sarsıldı, en son 1954 tarihinde yine yandı ve ancak beş yılda onarılabildi. Kapalı Çarşı’nın başlıca bölümleri ise şöyle:
İç Bedesten: Kapalı Çarşı içinde ilk yükselen binadır, aslında çarşının çekirdeğini oluşturan Eski Bedesten'dir. Kapıları son devirdeki adlarıyla şöyledir: Sahaflar, Takkeciler, Kuyumcular ve Zenneciler.
Sandal Bedesteni: Kubbe sayısı Osmanlı çarşıları içinde en fazla olanıdır. Günümüzde buraya iki kapıdan girilebilmekte, bir tanesi Kapalı Çarşı'nın içinden öbürü Nuruosmaniye'den.
Diğer Bölümler: İki bedesten dışında kalan bölümleri oluşturan yolların mimari yerleşimleri simetrik ve geometrik değildir, oluşum biçimini ve geçirdiği afetler ile kısmi onarımları yansıtacak şekilde, dağınık bir bünyededir. Bu haliyle batının tekdüze kapalı çarşı tarzından tamamen uzakta duran ve Doğu çarşısı olma karakterini yoğun bir biçimde üzerinde taşır. Bu serbest yerleşim, bu dağınıklık çarşıyı monotonluktan kurtarır, ona aynı zamanda romantik bir hava verir. Böylesine karmaşık bir yapı ve yerleşim biçimi, çarşının anıtsallığına gölge düşürmediği gibi onu bir alışveriş sarayı haline getirir.
Hanlar: Kapalı Çarşı'nın bitişik dört yanı ve yakın çevresi, kendi içlerinde ayrı birer ünite olan hanlarla çevrilidir. Bugün çarşıya doğrudan bağlı kalan, yani sadece çarşıdan girilebilen ve dışarıya kapısı olmayan hanlar: Astarcı Hanı, Büyük ve Küçük Safran Hanları, Evliya Hanı, Sarraf Hanı, Mercan Ağa Hanı, Zincirli Han, Varakçı Hanı, Rabia Hanı, Kuyumcular Hanı, Yarım Taş Hanı'dır.
Baharat Yolu’nun İstanbul Durağı: Mısır Çarşısı
İstanbul'da Eminönü'ndedir. IV. Mehmet'in annesi Hatice Turhan Sultan tarafından Yeni Cami'ye vakıf olarak yaptırılmıştır. Yapımına Mimar Kasım Ağa başlamış, 1660 yılında Mimar Mustafa Ağa tarafından tamamlanmıştır. Altı kapısı ve 86 dükkânı bulunmaktadır. Son şeklini 1943 restorasyonunda almıştır.
Yüzölçümü olarak Kapalı Çarşı’dan daha küçük olmakla birlikte, özellikle yabancı turistlerin uğramadan geçemediği, ilgi odağı mekânlardan biridir. Tıpkı Kapalı Çarşı’da olduğu gibi, Mısır Çarşısı’nın da iki ana kapısı Eminönü ile Sultanhamam arasında bağlantı kurar. Yan kapıları ise Yeni Cami, Tahtakale, Mercan, Yemiş İskelesi ve Süpürgeciler’e çıkış verir.
Sanayileşmenin getirdiği “tat” farklılaşmasını hazmedemeyenler için “çiftlik” yapımı veya “köy” çıkışlı peynirlerin, pastırma türlerinin, sucuk ve bakliyatın da sergilendiği Mısır Çarşısı, bu geleneksel özelliğini kolay kolay yitirmeye pek de niyetli görünmüyor.