Kurt Lewin ve Alan Teorisi — Aklınızı Keşfedin
Ana sayfa » Kurt Lewin ve Alan Teorisi
Kurt Lewin ve Alan Teorisi
Carl Hovland ve İkna Edici İletişim
Budizm'e Göre Bilincin Kapanması
Stres Kaynaklı Uykusuzluk: Yastığa Başınızı Endişelerle Koyunca
Birkaç yıl önce, psikolojinin bir dalı olan sosyal psikoloji henüz ortaya çıkmamışken, insanların davranışları yorumlama biçimi onları tepkisel olarak görmekten öteye geçmiyordu. Davranışçılık popüler bir teoriydi ve bilim insanları davranışlarımızı açıklamaya çalışıyorlardı.
Biri size çarptığında tepkiniz yön değiştirerek ya da kenara çekilerek bir daha size birinin çarpmasını önlemek yönünde olur. Yani bu düşünce kalıbına göre, uyarıcılar ve bileşenleri davranışlarımızı şekillendiren şeylerdi.
Fakat bu uyaran-yanıt ilişkisi çok basitti. Davranışçılık algılarımızı ve hatta düşüncelerimizi yeterince irdelemiyordu. Davranışların insanlar ve çevreleri arasındaki ilişkiden doğan sonuçlar olduğu ilişkisini kuramıyordu.
Bu ilişkiyi keşfeden kişi Kurt Lewin oldu. Bu psikolog, diğer teorilerinin de yanı sıra, alan teorisini ortaya attı. İnsanların çevreleriyle olan etkileşimlerine ışık tuttu. Yaptığı önemli araştırmalar, onun sosyal psikolojinin öncülerinden biri olarak görülmesini sağladı.
Kurt Lewin’in yaşamı
Kurt Lewin geçmişte Prusya adı verilen günümüzdeki Polonya’da doğdu. Ailesi Almanya’ya taşındı ve Lewin, orada tıp ve biyoloji okudu. Aldığı eğitim sonrası, psikoloji ve felsefeye daha çok ilgi duymaya başladı.
1. Dünya Savaşı sırasında Almanya onu savaşa gönderdikten sonra yaralı olarak döndü. Döndüğünde, Berlin Psikoloji Enstitüsü’nde çalışmaya başladı. Kurt, Naziler güç kazanmaya başladığında Almanya’yı terk etmeye karar verdi. Sonunda, farklı üniversitelerinde dersler verdiği Amerika’ya yerleşti.
Sosyalizm ve Marksizme benzer ideolojilerin peşinden gitti ve kadın hakları için savaştı. Bu fikirler onu bir sonuca yönlendirdi: psikoloji toplumu daha eşit bir hale getirebilirdi. Bu yüzden, hangi etmenlerin davranışlarımız üzerinde gerçekten rol oynadığını anlamak için oldukça çaba sarf etti.
“Bir şeyi gerçekten anlayabilmek istiyorsanız, onu değiştirmeyi deneyin.”
– Kurt Lewin
İnsan davranışlarını incelemek amacıyla, Kurt Lewin izafiyet ve kuantum fiziği gibi teorilerde ilham aradı. Onun işine yarayabilecek bir teori ortaya attı: alan teorisi. Bu teoriyi psikolojinin bir parçası haline getirmek için, doğal bağlamından ayırmadan davranışlar üzerine çalışmaya karar verdi.
Bundan dolayı, insan grupları üzerine odaklandı. Araştırmaları sonraları ortaya çıkacak sosyal psikoloji ve örgütsel psikoloji için emsal oluşturdu. Deneyleri grup psikolojisi, örgütsel değişimin dinamikleri ve liderlik etrafında gelişti.
Fizikteki alan teorisinden yola çıkarak, Kurt Lewin kendi alan teorisi için iki temel koşul oluşturdu:
Bunlardan ilki bir davranışın onunla birlikte bulunan etmenler bütününden dolayı ortaya çıkmasıydı.
Diğeri ise bu davranışla birlikte var olan etmenlerin “dinamik alan” özelliklerinin olmasıydı. Bu demek oluyor ki, alandaki parçaların her birinin durumu diğer hepsinin durumuna bağlıydı.
Fizikte alan, (sıcaklık, enerji gibi) fiziksel nicelikler gösteren maddelerin bulunduğu yerdir. Lewin, insan davranışlarında çevresel etmenlerin oynadığı rolü açıklamak için fizikteki “enerji alanı” kavramını kendi alan teorisinde kullandı.
Lewin’e göre, davranışlar geçmişe ya da geleceğe dayanmıyordu. Esasen, andaki etmen ve olaylara ve kişinin onları nasıl gördüğüne dayanıyordu. Etmenler birbirleriyle bağlıydılar ve Lewin’in yaşam alanı dediği dinamik enerji alanını oluşturuyorlardı.
Yaşam alanı ya da psikolojik enerji alanı, kişiyi çevreleyen şeyler ve kişinin bu anlık gerçekliği algılamasıdır. Temel olarak, öznel, kişisel bir alandır.
Bu kısaca, dünyayı tüm hedefleriniz, korkularınız, imkanlarınız, deneyimleriniz ve beklentileriniz çerçevesinde görebilme biçiminizdir. Ama bu alanın özellikle etrafınızdakilerin fiziksel ve sosyal özelliklerinden kaynaklı belirli sınırları da vardır.
Kurt Lewin’in alan teorisi davranışlarımızı bütünsel bir açıdan ele alır. Bu şekilde, kendi içerisinde bölünmüş birçok analizle baş başa kalmayız. Psikolojik alanın davranışlarımız üzerindeki etkisi o kadar büyüktür ki Lewin alanda değişiklik olmazsa, davranışta da herhangi bir değişikliğin olmayacağını söylemiştir.
Lewin, psikolojinin kişiyi ve çevresini iki ayrı şeymiş gibi çalışmaması gerektiğini öne sürmüştür. Bunun yerine, gerçekte bu ikisinin birbirini nasıl etkilediğine bakmamız gerektiğini belirtmiştir.
Alanda bir değişiklik olmazsa, davranışta da bir değişiklik olmaz.
Tıpkı enerji alanında olduğu gibi, her parçanın diğer parçalar üzerinde etkisi vardır. Davranışlarımızı anlayabilmek için onun üzerinde etkisi olan her değişkeni göz önünde bulundurmalıyız. Bu hem bireysel hem de grup seviyesinde geçerlidir.
Ayrıca bu ögeleri ayrı ayrı da analiz edemeyiz. Bu yüzden, neler olup bittiği ile ilgili bütünsel bir resim elde edebilmek için birbirleriyle nasıl ilişki kurduklarını incelemeliyiz. Lewin bu fikri açıklamak için üç ana değişken öne sürmüştür. Bunlar:
Enerji: Harekete sebep olan, hareket geçiren şey. İhtiyaç olduğunda, enerji ya da enerji alanı ortaya çıkacaktır ve bu, çarpışmalara sebep olacaktır. Tüm bu çarpışmaların pozitif ya da negatif yükleri vardır. Bu çarpışmaların yükleri diğer çarpışmalara (pozitif) ya da geri itilmeye (negatif) sebep olacaktır. Tüm bunlardan doğan davranış, farklı enerjilerin psikolojik karışımına tepki verir.
Gerilim: Bir insanın hedefi ile şu anki durumu arasındaki fark. Gerilim içsel bir şeydir ve içinizden gelenlere kulak vererek hareket etmenizi sağlar.
İhtiyaç: Motive eden gerilimi başlatır. Bir kişinin fiziksel ya da psikolojik bir ihtiyacı olduğunda, içinde bir gerilim oluşur. Bu gerilim durumu sistemi (kişiyi) değiştirerek tatmin edip bir şeye ihtiyacı olmadığı haline döndürmek için çalışır.
Lewin alan teorisi herkesin mümkün ve mümkün olmayan davranışları olduğunu gösterir. Yaşam alanı farkındalığı, bir kişinin ne yapacağı konusunda mantıklı tahminler yürütmemizi sağlar. Her davranışın, ya da en azından her bir kasti davranışın, bir motivasyon kaynağı vardır. Ona iten, hareket için enerji veren, yönlendiren gerilimler vardır ve bu gerilimlerin hepsinin bir amacı vardır.
Kurt Lewin, tüm hareketlerin tek bir basit etmenle açıklanabildiğini ileri sürer: belirli gerilimleri üzerimizden atmak için belli yollar izleriz. Bu gerilimden kurtulmak için işimize yarayabilecek aksiyonlar bize çekici gelir.
Kurt, bu tarz aksiyonların pozitif yüklü olduğunu düşünmektedir. Bu yüzden, bu davranışlarda bulunmak için sizi ittiren bir enerji olduğunu hissedersiniz. Ve diğer aksiyonların da ters etkileri olur. Geriliminizi artırırlar ve itici bir etki gösterirler.
Tüm bunları daha iyi anlayabilme için hepimizin ihtiyacı olan şeylerden bir örnek: tanınma ihtiyacı. Bu ihtiyaç doğduğunda, sizi ilgilendiren bir alanda tanınma isteğiniz ortaya çıkar. Bu motivasyon pozitif yüklü bir motivasyondur ve sizi tanınma amacınız yönünde yönlendirecektir.
Motivasyon şu anki durumunuz ve tanınma ihtiyacınız arasında bir gerilim yaratabilir. Sonrasında tanınabilmek için alınabilecek muhtemel aksiyonları düşünürsünüz. Ve tanınmak istediğiniz alana bağlı olarak, bunu başarmanızı sağlayacak en iyi yoldan gideceksinizdir.
Psikoloji ve Sosyoloji Arasındaki Benzerlikler ve Farklılıklar
Sosyal psikoloji ve sosyolojinin benzediği noktalar olsa da temelde birçok farklılıkları bulunduğu için birbirleriyle karıştırılmamalıdır. Daha fazla oku »
Bu yazımızın konusu olan Carl Hovland, daha önce hiçbir psikolojik yaklaşıma uymayan çalışmaları ile ön plana çıkan dahi bir deneysel psikologdur. Bu özellikleri ile Hovland, 20. yüzyılın en tanınmış psikologları arasında kendine yer edinmeyi başarmıştır. Profesyonel kariyeri, ikna etme, grup…
Budizm’e Göre Bilincin Kapanması
Bilincin kapanması ve buna yol açan hatalar, hayatın doğal bir biçimde devam eden sürecini sekteye uğratan Batılı yaklaşımların bir sonucu olarak ortaya çıkmaktadır. Bu yaklaşım bize, yaşantımızdaki her şeyi kontrol altına alabileceğimiz fikrini aşılamaktadır. Ancak aslında etrafımızdaki her detayın kontrolümüz…
Stres kaynaklı uykusuzluk (insomnia), insanın peşini kolay kolay bırakmayan bir rahatsızlıktır. Uykuya dalma konusunda yaşanan zorluklar, genellikle aşırı derecede meşgul bir beyin ve bir türlü kafamızdan söküp atamadığımız düşüncelerin başımızı yastığa koyduğumuzda rahatsız etmeye devam etmesi şeklinde özetlenebilir. Bu durum,…
Narsisizmin Farklı Yüzleri
Tüm ihtiyacımız olan, kendimize değer vermek ve güven duygumuzu pekiştirmek için uygun miktarda öz güvene sahip olmaktır. İşte bu düşünce tarzıyla yaşayan narsist insanlar, bu temel fikir doğrultusunda son derece yüksek öz güven duygusuyla büyürler. Oysa ki derinlerde son derece…
Narsist Kişileri Etkisiz Hale Getirecek 5 Cümle
Bir narsisti etkisiz hale getirmek pek de kolay bir iş değildir. Çünkü bu tür insanlar diğerleri üzerinde genellikle yüksek seviyede bir etkiye ve önemli oranda bir sosyal desteğe sahiptirler. Pek çoğunun bir ya da daha fazla alanda etkileyici çeşitli özellikleri…
Anksiyete Tedavisinde Transdiyagnostik Terapi
Transdiyagnostik terapi, farklı psikolojik bozukluklarda görülen ortak özelliklere odaklanır. Örneğin panik atak, fobi ve genel anksiyete sorunu tüm hastalarda benzer özellikler sergiler. Örneğin üzüntü, olumsuz düşüncelere sahip olma, psikolojik hiperaktivite veya sorundan kaçınma gibi durumlar bu bozukluklara sahip olan kişilerde…
İnsan Connectome Projesi
İnsan Connectome Projesi (HCP), 2009 yılının Temmuz ayında, 5 yıllık, 21,3 milyon avroluk bir NIH (Ulusal Sağlık Enstitüleri) planının bir parçası olarak başlatıldı. Projenin hedefleri: Bir nöral veri derlemesi sağlamak. Bilim insanlarının verileri grafiksel olarak yönlendirmelerini sağlayan bir arayüz sunmak.…
Saat: Her Şeyi Değiştiren Ortaçağ İcadı
Saat yapım sanatı, pek çok şey gibi, Batı Avrupa’da doğmadı. İslam medeniyeti ve Çinliler, Avrupalılardan çok önce zaman tutmanın gizemlerini keşfetti. Bununla birlikte, astronomiden esinlenen Doğu su saatleri, mekanize edilmiş saatlerin Batı’da yaptığı gibi bir tür toplumsal değişime neden olmadı.…