Diyebiliriz ki, hayat hamlesi orta yerdedir. Maddeden rûha geçit veren bir köprüdür hayat. Yine benzetme yapacak olursak, cennetle cehennemin arasında yer alan Araf gibidir hayat. Madde ile ruh arasındadır. Nitekim Arvâsî şöyle diyor: “Bizim hayatımızda da ilim, sanat ve mistik çabalama devreleri vardır.” İnsanlık somuttan (maddeden) başlayarak metafiziğe yönelmektedir. Böyle olması da gayet doğaldır çünkü topraktan (balçıktan yani maddeden) yaratıldığımızı biliyoruz. Ama bedenen maddeyizdir. Aslımız ruhtur ve şu halde maddeden metafiziğe yönelmemiz kaçınılmazdır. Tekrar Arvâsî’ye kulak verelim: “İnsan, somutla yetinse idi veya somutta kalsa idi asla insanlaşamazdı. İnsanı insan yapan soyutlama gücüdür.” İşte burada söz konusu olan şey tekâmüldür. Fransız filozof Henri Bergson buna hayat hamlesi demektedir ki Bergson’un en fazla üzerinde durduğu kavramlardan biri de yaratıcı tekâmül kavramıdır.
Fransız hekim Alexis Carrel bir çalışmasında şöyle demektedir: “Bir organizmanın durumu mazisi kadar istikbali ile de tayin edilir. Biz bu hadiseyi anlayamıyoruz çünkü biz zaman içinde yaşamaktayız ve henüz olmayan şey de bize olamayacakmış gibi görünüyor.” Buradan anlıyoruz ki, parçalanmış zaman içinde yaşayan bizler mazi ve istikbal arasında sıkışıp kalmışızdır. Yaşantımızın her dakikası maziye intikal ederken bizler her dakikada istikbale sürüklenmekteyiz. Parçalanmış zamana tâbi olduğumuz içindir ki geçmişten geleceğe sıkışıp kalmış olduğumuz an içindeyken Araf’tayızdır. Hayatın kendisi Araf’tır ve hayatın her dakikası aktüel zamandır (her aktüel dakikamız an demektir). Sanatkâr nasıl ki hayatı anlamaya çalışıyorsa, an içinde bizler de sanatkârlar gibiyizdir. Belki de bu yüzden hayat tecrübemize ‘yaşama sanatı’ demekteyiz. Bütüncül zaman ise cennetin zamanıdır. Cennette teessüre (acıya ve kedere) yer yoktur çünkü orada mazi hasreti ve istikbal kaygısı yoktur. Kısacası, dünya hayatı maddeye ve fakat ahret hayatı rûha yöneliktir. Ama işte dünya hayatında madde ile ruh sürekli olarak çarpıştığı içindir ki bizler burada Araf’ta gibiyizdir. Huzursuz ve tedirginizdir. Ve bu nedenle Ahmet Hamdi Tanpınar en yaman romanlarından birine Huzur adını vermiştir. Alexis Carrel “ruhla beden arasında kesin bir ayrım yapılamaz” demektedir. Yapılamaz çünkü biz insanlar hem mazi ve istikbal arasında hem de beden ve ruh arasında sıkışıp kalmışızdır. Araf’ta bulunduğumuz için ruh ile beden arasında kesin bir ayrım yapamıyoruz.