Türkiye cumhuriyeti tarihindeki ekonomik krizler ve alınan önlemler |
Türk ekonomisi geçmişten günümüze çok krizler gördü ve atlattı. Her krizdöneminde bazı firmalar battı ve birçok insanın birikimi yok oldu. İşsiz kalan insanlar, batan firmalar ve intihar eden insanların olduğu buhranlı bir dönem yaşanır. Bu dönemde ciddi önlemler ve tedbirler alınıp süreç aşılmaya çalışılır. Geçmişten günümüze yaşanan başlıca ekonomik krizler şunlardır:
1- 1946 Ekonomik Krizi: 2 Dünya savaşından sonra yaşanan krizdir.Türkiye’de üretim hızla düştü. Tarıma dayalı ekonomide genç nüfus askerealınmıştır. Bu yüzden ciddi bir üretim kaybı yaşanmıştır. Fiyatlar genel düzeyinin
aşırı yükselmesi üzerine, 18.01.1940 tarihinde yürürlüğe 3780 sayılı “MilliKoruma Kanunu” koyuldu. O dönemde hükümete olağanüstü yetkiler verildi. Bu kanunla birlikte hükümet fabrikada üretilen mallara değer biçerek el koyabildi. Stok yapan fabrikaların mallarına el konuldu. İşçilere mecburi mükellefiyet yükleme, malların fiyatlarını saptama, mamulleri muayyen usullere tevzi etme, halkın ihtiyaçlarıyla ilgili iktisadi ve ticari faaliyette bulunma gibi yetkiler verildi.
2- 1958 Ekonomik Krizi: 1930 ile 1945 yılları arasında meydana gelen dış ticaret dengesinin bozulması bu krizi tetikledi. 1950 – 1960 yılları arasında, özel sermaye, öncelikle büyük ticaret ve tarım burjuvazisinin elinde birikti. Liberalizasyon politikası sonucu ithalat sürekli arttı, ihracattaki gelirler azaldı. Bu da ticaret açığını hızlandırdı. 1958 yılında Türkiye artık dış borç anapara ve faiz ödemelerinde zorlanmaya başladı. Liberal politikalar bu dönemde ülkede beklenildiği gibi yüksek enflasyon, bütçe açıkları ve dış ticaret açığını tetikledi. Sabit kur politikası uygulamasının başarısız olması, ithalatın artması, 1954’ten sonra tarımsal üretimin düşmesi, büyüme hızının yavaşlaması, enflasyon hızının yükselmesi, döviz sıkıntısı ortaya çıkması ve ABD’nin dış yardımlarını kısması
1958 krizinin ortaya çıkmasına neden oldu.
3-1974 Ekonomik Krizi: Küresel ölçekte 1974 yılında meydana gelen petrol fiyatlarındaki artış bu krizin ortaya çıkmasının temel nedenidir. Petrol yaklaşık 4 kat arttı. Tarihte ilk kez enflasyon ile işsizliğin bir artmaya başladı.1974 yılında yaşanan bu ilk dalga krizler Kıbrıs Barış Harekâtı ve Türkiye’ye uygulanan ambargo ile kendini gösterdi. Bu dönemde ithal ikameci politikalar beklenenin aksine, ithal ikameci sanayileşmenin dışa bağımlılığı sonucu ithalatta artış meydana geldi. Az gelişmiş ülkelerin toptan ithal ikameci politika izlemesi sonucu az gelişmiş ülkelerin dış açıkları genişledi. .1980 yılındaki II. Petrol Krizi küresel ölçekte petrol fiyatları tekrar 2 kat arttırdı. Kriz sonrası işsizlik yüzde 20’lere enflasyon ise yüzde 65’lere yükseldi. Devalüasyona gidilmesi sonucu Türk Lirası yaklaşık %48 değer kaybetti. Sabit kurdan kontrollü dalgalı kur politikasına geçilip yabancı sermaye özendirilerek bu sorun aşılmaya çalışıldı.
4- 1982 Ekonomik Krizi: Banker adı verilen kuruluşlar arasında ortaya çıkan bir krizdir. Faizlerin yükselmesi ile meydana geldi. Bankerleri borç alınan paraların faizinin ödemesi için yüksek faizle borçlandırıldı. Böyle ortamda faizler sürekli yükseldi. Yükselen faizler ülkede 1982 ekonomik krizine neden oldu.
5- 1990 Ekonomik Krizi: Türkiye ekonomisinin dış etkilerle şekillenen ilk krizi 1990 yılında gerçekleşti. Birleşmiş Milletlerin Irak ve Kuveyt’e müdahalesi bu krizin oluşmasının temel nedenidir.
6- 1994 Ekonomik Krizi: Türkiye 1994 yılında büyük bir ekonomik kriz yaşadı. Kamu kemsi faiz dışı harcamaları kamu giderlerinden daha fazla açık vermeye başladı. Kamu kemsi kazandığından çok harcamaya başladı. Kamu borçlarının Merkez bankası tarafından finanse edilmesi ile bu kriz ortaya çıktı.
7- 2001 Ekonomik Krizi: 2001 krizi halk arasında Kara Çarşamba olarak adlandırılır. Türkiye’nin yaşadığı en büyük ekonomik krizdir. Krizin temel nedeni MGK toplantı sonunda cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer ile Bülent Ecevit arasında yaşanan siyasal kriz bu krizin oluşmasını tetikledi. Şubat 2011 yılında gerçekleşen bu krizle birlikte ülke ekonomisi büyük ölçüde daraldı.
8- 2008 Ekonomik Krizi: 2008 yılının sonunda ortaya çıkan bu kriz dünyanın birçok ülkesinde yaşandı. ABD’deki taşınmaz mal piyasasının birden değer kaybetmesi ve bunun sonucu olarak tutulu satışlardaki kişisel iflasların artmasının bu krizin oluşmasının temel sebepleridir.
← İnşaat sektörü krizle karşı karşıya kalabilir mi?
Ekonomik Krizle Başa Nasıl Çıkılabiliriz? →