Otizmde Problem Davranışları Azaltma Yöntemleri - İLKEVİN Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezi
Otizmde Problem Davranışları Azaltma Yöntemleri
Öğrenmede bitişiklik kuramının önemini ortaya koyan GUTHRİE’ dir. Bir uyarıcıya yapılan tepkinin daha sonra aynı uyarıcı ile karşılaşıldığında da yapılma eğilimi vardır. Bu uyarıcı-tepki bitişikliğidir. Öğrenme uyarıcı-tepki bitişikliğinin bir ürünü olarak ortaya çıkar.Uyarıcıya karşı yapılan en son tepki tekrarlanır. Bir etkinliğin öğrenilmesi için çok sayıda tekrara ve alıştırmaya ihtiyaç vardır.Öğrenmede güdülenme önemli değildir. Güdülenme çağrışımsal bağların oluşturulması bakımından önemlidir.Unutmanın uyarıcı-tepki bağının azalmasından dolayı değil uyarıcıya karşı yeni tepkiler oluşmasından dolayı gerçekleşir, yani yeni öğrenilenler eski öğrenmeleri bozar.
1. Eşik Yöntemi:
Uyarıcı az az sunularak istenmeyen tepkinin çağrışımı engellenir ve uyarıcı yavaş yavaş arttırılır böylece uyarıcıya yeni tepki geliştirilir. Yapılması istenen ve yapılması istenmeyen davranıştan önceki uyarıcı zamanla azaltılır , azalan uyarıcı karşısında çocuktaki tepkiler yönlendirilerek azaltılmaya veya artırılmaya çalışır. Azalan uyarı karşısında artan veya azalan davranış gözlemlenir, istenilen ölçüte ulaşıldığında; uyarıcı zamanla artırılır (eğitim öğretim için gerekli ise) ve aynı zamanda çocuktaki davranış gözlemlenerek istenilen seviyede kalması sağlanır.
Uyarıcılar yoğun bir şekilde tepki yapmaktan bıkıncaya kadar verilir.
Eline aldığı her şeyi camdan vb. yerden atan bir çocuk düşünelim. Bu çocukla en çok attığı nesneleri önüne koyarak atması yönünde yönerge vererek atması iteriz. Her atmasına hiç bir tepki vermezken, atığı nesne diğer taraftan kendisine (bir başka kişi tarafından) atılır. Seans boyunca devamlı atma sergileyen çocuk yorgunluk, bıkkınlık davranışlarını sergilemeye başlar ve atma davranışını sergilememeye, istememe davranışlarını sergilemeye başlar. Çocuğun atmak istemediği zamanlar görülerek pekiştirilmesi sonucu davranış azaltılır.
3. Zıt Tepki Yöntemi:
Sunulan uyarıcıyla zıt uyarıcı birlikte sunularak tepkinin ortadan kalkması için çalışılır. Çocuk davranışa geçeceği anlaşıldığında önceki uyarıcılardan farlı bir uyarıcı verilir ve çocuk verilen uyarı karşısında yeni tepkiler geliştirmeye başlar. Verilen tepkiler eğitimci kontrolünde olumlu davranışlara uyarlanır ve kalıcı olması sağlanır. Başta bir likte verilen uyarıcılardan ilk uyarıcı (olumsuz tepki sağlayan uyarıcı) zamanla azaltılarak yerine yeni uyarıcı katar.
Guthrie ’ye göre öğrenme; içe bakış, anlama, kavrama gibi kavramlarla açıklanamaz: Öğrenme, bitişikliktir; iki olay birlikte olduğunda öğrenilir. Gerçek koşullarda yaptığımız şeyleri öğreniriz.
Bu yazıyı yayınlamamdaki amaç:
Otistik ve hiperaktif çocuklarda olumsuz davramışları yok etmede etkili yöntemler içermesidir. Tabi her çocukta aynı sonucu verecek diye bir şey yok. Ama benim uyguladığım öğrencilerin % 70 inde başarılı oldum. Özellikle iki maddedeki bıktırma yöntemini; atma, vurma gibi el ve ayakların kullanıldığı olumsuz davranışları azaltmada (problem davranışlar hiçbir zaman tamamen yok olmaz) çok etkili.