NEDEN C-14 ? Pek çok uygarlığın kurulup yıkıldığı Anadolu için çeşitli tarihleme yöntemlerinin geliştirilmesi ve kullanılmasını önemi açıktır. Özellikle.
YayınlayanYagmur Turk Değiştirilmiş 2 yıl önce
... konulu sunumlar: "NEDEN C-14 ? Pek çok uygarlığın kurulup yıkıldığı Anadolu için çeşitli tarihleme yöntemlerinin geliştirilmesi ve kullanılmasını önemi açıktır. Özellikle."— Sunum transkripti:
3 NEDEN C-14 ? Pek çok uygarlığın kurulup yıkıldığı Anadolu için çeşitli tarihleme yöntemlerinin geliştirilmesi ve kullanılmasını önemi açıktır. Özellikle son yıllarda güvenilirliği artan ve tüm dünyada yaygın olarak uygulanan “RADYOKARBON” tarihlemesi diğerlerinden bağımsız, mutlak bir tarihleme yöntemi olarak yurdumuzun mutlak kronolojisinin tarih öncesi çağlara uzatılmasına olanak verir.
4 ATOM ÇEKİRDEĞİ Çekirdek esasen atomun çok küçük bir hacmini kaplar, bu hacmi futbol sahasının ortasında duran bir topa benzetebiliriz. Ancak, çekirdekte meydana gelen reaksiyonlar,diğer kimyasal reaksiyonlara göre milyonlarca kat daha fazla enerji verir.
5 Bazı maddelerin kendilerinden bozunarak daha küçük parçalara ayrılması ve bu ayrılma sırasında ortama ışın vermesi olayına "radyoaktiflik" denir. Doğal radyoaktivite İki çeşit radyoaktivite vardır 1.Alfa 2-Beta 6-Elektron yakalama Yapay radyoaktivite 3-Pozitron 4-Gama 5-Nötron RADYOAKTİFLİK
6 C14 NEDEN RADYOAKTİFTİR ? Atom numarası 83’ten büyük olan bütün atomlar radyoaktiftir. Fakat C14 bu elementler arasına girmez.Bu durumu kararlılık kuşağı ile açıklayabiliriz. Nötron/Proton>1 ya da Nötron/Proton<1 olan atomlarda radyoaktiflik gözlenir. C için Nötron/Proton=8/6>1 olduğu için radyoaktiftir.
9 YARILANMA SÜRESİ Yarılanma süresi radyoaktif bir elementin başlangıçtaki miktarının yarıya düşmesi için geçen zamandır. Yarılanma süresi sonunda kalan madde miktarı m; m=M/ 2 n M:Başlangıçtaki madde miktarı n:Yarılanma süresi C14’ün yarılanma süresi 5730 yıl olarak bulunmuştur.
10 Radyoaktif yöntemler I.Radyoakti parçalanmaya dayanan yöntemler 1. Radyokarbon(C-14) 2. Potasyum Argon (K/ Ar ) 3. Argon-Argon ( 40 Ar / 39 Ar ) 4. U,Th,Pb metodu 5. Fizyon izleri Tarihlendirme yöntemleri kabaca iki bölümde incelemek mümkündür.Bunlardan birincisi ;.radyoaktif yöntemler,ikincisi ise;radyoaktif olmayan fakat başka periyodik veya sürekli değişimlere dayanan yöntemlerdir.
11 RADYOKARBON TARİHLENDİRMESİ 1949 yılında ilk kez C14 hakkındaki tarihlendirme yöntemini bulan bu buluşu ile Nobel barış ödülü almıştır
12 Bu, tarih öncesi zamanla ilgili çalışmalarda dönüm noktası teşkil eden, fakat esas olarak Dünyanın yaşı konusundaki bilgileri altüst eden bir gelişmeydi İkinci Dünya Savaşı’nı tâkip eden yıllarda (1949) Amerikalı kimyacı Willard Libby kendisine Nobel ödülü kazandıran bir buluş yaptı.
13 RADYOKARBON YÖNTEMİNİN KURAMI Güneş ve yıldızlardan dünya atmosferine gelen kozmik ışınlar atmosferin üst kısımlarında nötron oluşturmaktadırlar. Oluşan bu kozmik ışın nötronları da atmosferi oluşturan gaz, atom ve moleküller ile etkileşerek çeşitli çekirdek tepkimeleri verirler. Bunların en önemlisi; Böylece oluşan 14 C kısa sürede oksijenle birleşerek 14 CO 2 e dönüşür ve atmosferdeki 12 CO 2 ve 13 CO 2 ile karışır. Buradan da canlılara ve başta okyanuslar olmak üzere tüm su yığınlarına geçer. 14 C bir yandan oluşurken diğer yandan    yayarak bozunmasını sürdürür. 1 7N7N n 14 0 + + p 1 C 1 6
14 STRATOSFER KARA BİYOSFERİ kayalar Okyanus tortuları bozunma DERİN OKYANUS Çözünmüş ve asılı halde organik maddeler Bitkiler hayvanlar OKYANUS YÜZEYİ CO 3 tabakası CO 2 TROPOSFER fotosentez bozunma humus Hayvanlar solunum bitkiler 14 N 14 C 14 CO 2 H 2 CO 3, HCO 3 -, CO 3 - n,p O2O2
15 Dünyadaki karbon; %98,89 12 C, %1.11 13 C ve yüzdeyle ölçülemeyecek kadar az olan (10 12 de bir atom) 14 C ten oluşmuştur. Bir canlı organizma 12 C ve 14 C atomlarını sürekli olarak bünyesine alır ve bunların oranı bellidir. Bitki ve hayvan Öldüğünde dışardan karbon alışı durur. Karbon 12 miktarı sabit kalırken, 14 C miktarı radyoaktif bozunmaya uğradığından azalır.
16 FOSİLLERDE YAŞ TAYİNİ
17 ÖRNEK ALINMASI VE HAZIRLANMASI -Test için birkaç mg ya da mm’lik parça yeterlidir. -örneğe organik ya da inorganik karbonlu madde bulaşmasını önlemek gerekir. -Örnek topraktan alınırken fazla toprak karıştırılmamalı ve nem liyse kurutulmalıdır. -Örneğin kaç metre derinden çıktığı,yakınındaki bitki kökleri, Yer altı suyu, kalkerli kayaç,organik birikinti v.b. bulunup bulunmadığı -Toprağın PH’ı -Örnek alüminyumla sarılıp,plastik bir torbaya konulmalıdır. -Hümik asit ve reçineleri uzaklaştırmak için 0,1 M sıcak NaOH kullanılır. -İnorganik karbonu uzaklaştırmak için de 2N sıcak HCl çözeltisiyle örnek temizlenir.
18 YÖNTEMİN UYGULANMASI Libby karbonu olduğu gibi özel bir Geiger sayıcısı ile saymıştı. Bugün kullanılan yöntemler 14 C’ün karbondioksit, metan ya da asetilene dönüştürülerek kütle spektrometresi ile ölçülmesine dayanır. Oluşan parçacığının dedektöre çarpması ile oluşan elektrik akım pulslarını sayma ilkesine dayanır. 67 14 C 14 N + 
19 ÖRNEĞİN SAYILABİLİR DURUMA GETİRİLMESİ Her iki yöntemde de yani Geiger sayacı ya da orantılı gaz sayıcıları ile örnek yakılarak ya da hidrolizlenerek CO 2 haline getirilir. Sonraki tepkimeler aşağıdaki gibidir:
20 12 C ve 14 C içeren benzen, parçacık hızlandırıcıya gelir, buradan hızlandırılmış parçacıklar manyetik alana gider. 14 C ve 12 C içeren benzenlerin ağırlıkları farklı olduğu için farklı sapmalara uğrar. Dedektör örnekteki sadece 14 C atomlarını sayar. KÜTLE SPEKTROMETRESİ
21 14 C içeren bir örneğin yaşı kütle spektrometresi ile tayin edilen standartlara göre şöyle hesaplanır: % 14 C = [(A ör -0.95A stan )/0.95A stan ]x1000 = [(A ör /0.95A stan )-1]x10 3 ve buradan yaş, T T=1/  In 1/(1+  14 Cx10 -3 ) YAŞ HESABI
22 RADYOKARBON DERİŞİMİNİ DEĞİŞTİREN ETKENLER 1-Doğal nedenli sapmalar a)Kozmik ışın etkisi b)Yerin manyetik alanı c)Güneş lekesi aktiflikleri d)İklim değişikleri e)İzotop ayrımlanması 2-Yapay nedenli sapmalar a)Fosil yakıt etkeni b)Bomba etkeni
23  14 C (‰) Yıl -200 0 200 400 600 800 1000 195019601970198019902000 atmosfer Dönüşüm zamanı 14 C izleme C (t) * R (p) = I * R (atm) + C (t-1) * R (p-1) - k * C (t-1) * R (p-1) - * C (t-1) * R (p-1)
28 "Methuselah" was found to be 4,723 years old and remains today the world's oldest known living tree. http://www.sonic.net/bristlecone/Schulman.html
31 Geiger Sayacı
33 Batık Gemi Müzesi : Girne Kalesinde sergilenen batık, günümüze kadar ele geçen gemi batıkları arasında en eskisi olarak bilinmektedir. Akdeniz'de İskender'in ölümünden sonra kurulan Helenistik Krallıklara ait donanma gemilerinin dolaştığı dönemlere aittir. İlk olarak 1965 yılında bir sünger avcısı tarafından Girne kıyılarından 1.5 km açıkta, suyun 3 metre derinliğinde farkedilmiş, Pennsylvania Üniversitesi tarafından çıkarılan bu batık bugün müzede ziyarete açıktır. Bu müze Girne Kalesi'nin doğusunda bulunan Lüzinyan devri muhafız odalarının düzenlenmesi sonucu 3 Mart 1976 tarihinde ziyarete açıldı. Akdeniz'de seyretmiş olan bu yaşlı tekne M.Ö. 300 yıllarında açık denizde tutulduğu fırtına nedeniyle batmıştır. Batıkta ele geçen badem kalıntılarına uygulanan karbon 14 testleri M.Ö. 288 tarihini vermiştir. Geminin yapıldığı keresteye uygulanan karbon 14 testleri ise geminin M.Ö. 389 yılında yapıldığını, başka bir deyişle battığı zaman 80'li yaşlarda olduğunu göstermektedir. Gemide bulunan eşyalar geminin bir ticaret gemisi olduğu ve son seferinde dört kişilik bir mürettebatı olduğunu göstermektedir.
"NEDEN C-14 ? Pek çok uygarlığın kurulup yıkıldığı Anadolu için çeşitli tarihleme yöntemlerinin geliştirilmesi ve kullanılmasını önemi açıktır. Özellikle." indir ppt