yaparım. Referandum sonucuna göre politikadan ayrılmak kararım değişmemiştir" diyordu.
Özal gerçekten politikadan ayrılacak mıydı?
Evet, ama o tarihte, referandumdan sonra Özal'ın hemen politikayı bırakacağı sanılmıştı. Hatta Çetin Altan gibi bazı yazarlar "Bak dışarıda yağmur yağıyor. Dinsin öyle gidersin. Gitme kal" şeklinde dramatik yazılar yazmışlardı. (1)
Oysa Özal, Cumhurbaşkanlığına aday olup olmayacağı konusundaki kararını bu referandumun sonuçlarına göre kesinleştirecekti. Referandum sonuçları istediği gibi çıkarsa politikada kalacak, aksi halde Çankaya'ya çıkma kararını kesinleştirecek, yani Çankaya'ya çıkacaktı. "Politikadan ayrılacağım" demekle muhtemelen bunu kastediyordu. Yoksa Özal gibi çalışmadan duramayan, kafasında bir sürü proje olan bir insan, öyle birden bire sahneden çekilmezdi.
26 Eylül 1988'de yapılan referandumda yüzde 35 "evet" oyuna karşılık yüzde 65 "hayır" oyu çıkınca, kesin kararını verdi: Çankaya'ya çıkacaktı.
Anayasa değişikliğinin gerçekleştirilememesi ve referandumdan "hayır"ın çıkması üzerine, yerel seçimler öne alınamadı ve normal tarihinde, yani 26 Mart 1989'da yapıldı.
Yalnız, yerel seçimden önce, Kasım 1989'da görev süresi dolacak olan Evren'in yerine kimin Cumhurbaşkanı olacağı tartışılmaya başlanmıştı. The Economist, "Kasım 1989'da askeri Cumhurbaşkanı Evren'in görev süresi doluyor. Yeni Cumhurbaşkanı (muhtemelen Başbakan Özal) seçilecek. Bir sivilin seçilmesi Avrupa Topluluğu nezdinde puan toplar" diye yazarken, Özal'ın Milliyet'teki yeni yıl yazısında şöyle deniliyordu.
"Yeni yılın en önemli siyasi olayı ise Cumhurbaşkanı seçimidir. Bu konu, spekülasyona çok müsait olduğu için üzerinde
(1) Güneş Gazetesi, 21 Eylül 1988 fazla durmak istemiyor, sadece Anayasa'nın Cumhurbaşkanı seçimine ilişkin 102. maddesinin bir kez daha okunmasını tavsiye ediyorum." (1)
Özal'a Yol Görünüyor
Yerel seçimden önce yapılan kamuoyu yoklamalarına göre, ANAP'ın oyları yüzde 30'un altına düşmüştü. Sadece İstanbul'da Belediye Başkan adayı Bedrettin Dalan yüzde 45'in üzerinde oy alarak yeniden seçilecekti.
Oysa yerel seçimlerin yapıldığı 26 Mart 1989 akşamı, kamuoyu yoklamalarının da yanıldığı ortaya çıkacak, Dalan'ın bile kaybettiği anlaşılacaktı. ANAP Genel Merkezi'nde Oltan Sungurlu, "Üzerimizden silindir geçiyor" diyordu.
Yerel seçimlerin resmi sonuçlarına göre, ANAP 4.809.406 (yüzde 21.80), Sosyal Demokrat Halkçı Parti 6.347.958 (yüzde 28.71), Doğru Yol Partisi 5.859.438 (yüzde 25.15), Demokratik Sol Parti 1.996.420 (yüzde 8.5), Refah Partisi 2.165.029 (yüzde 9.78), Milliyetçi Çalışma Partisi 914.911 (yüzde 4.14), Islahatçı Demokrasi Partisi 205.781 (yüzde 0.95) ve bağımsızlar 106.101 (yüzde 0.48) oy almıştı.
ANAP, 1987 seçimlerine göre 3.894.924 oy yitirmişti. Çünkü o seçimlerde aldığı oy 8.704.335'ti.
1987 seçimlerine göre SHP'nin oyları 416.958, DYP'nin 972.376, RP'nin 447.604, MÇP'nin 213.373 adet artmış, DSP 48.156 adet oy yitirmişti.
(1) Anayasa'nın Cumhurbaşkanı seçimiyle ilgili 102. maddesi:
"Cumhurbaşkanı, Türkiye Büyük Millet Meclisi Üye tamsayısının üçte iki çoğunluğu ile ve gizli oyla seçilir. Türkiye Büyük Millet Meclisi toplantı halinde değilse hemen toplantıya çağrılır.
Cumhurbaşkanının görev süresinin dolmasından otuz gün önce veya Cumhurbaşkanlığı makamının boşalmasından on gün sonra Cumhurbaşkanlığı seçimine başlanır ve secime başlama tarihinden itibaren otuz gün içinde sonuçlandırılır. Bu sürenin ilk on günü içinde adayların Meclis Başkanlık Divanı'na bildirilmesi ve kalan yirmi gün içinde de seçimin tamamlanması gerekir.
En az üç gün ara ile yapılacak oylamaların ilk ikisinde üye tamsayısının üçte iki çoğunluğu sağlanamazsa üçüncü oylamaya geçilir, üçüncü oylamada üye tamsayısının salt çoğunluğunu sağlayan aday Cumhurbaşkanı seçilmiş olur. Bu oylamada üye tamsayısının salt çoğunluğu sağlanamadığı taktirde üçüncü oylamada en çok oy almış bulunan iki aday arasında dördüncü oylama yapılır, bu oylamada da üye tamsayısının salt çoğunluğu ile Cumhurbaşkanı seçilemediği taktirde derhal Türkiye Büyük Millet Meclisi seçimleri yenilenir. Seçilen yeni Cumhurbaşkanı göreve başlayıncaya kadar görev süresi dolan Cumhurbaşkanı'nın görevi devam eder."