Yumurta hücresi - Ansiklopedist
Biyoloji 27 Ekim 2019
Yumurta hücresi, ovum olarak da bilinir, biyolojide, dişi eşey hücresi. Botanikte makrogamet terimi yumurtayla eşanlamlı olarak kullanılırken, zoolojide eşey hücresini belirtmek amacıyla Latince ovum (yumurta), bu hücreyle birlikte koruyucu katmanları ve besleyici maddelerin tümünü içeren özelleşmiş yapı ya da kapsül için de yumurta sözcükleri yeğlenir.
Erkek eşey hücresi (sperma) gibi tek bir kromozom takımı (haploit sayıda) içeren yumurta hücresi, gelişimin erken evrelerinde embriyonu besleme işlevini de yükleneceğinden ve bunun için gerekli besin maddelerini içerdiğinden erkek eşey hücresinden çok daha iridir. Birçok hayvan türünde yumurtanın içinde depolanan ve yumurta sarısı adını alan besin maddesi kütlesinin miktarı yavrunun kendi kendine beslenebileceği duruma gelene (memelilerde doğuma) değin geçen zamana bağlıdır. Bitkilerde, sporofit embriyonu, kendi başına beslenebilecek duruma gelinceye değin, üzerinde oluştuğu bitki tarafından beslendiğinden, hayvan yumurta hücresinin boyutlarına ulaşmaz. Ciğer yosunları, yaprak yosunları ve eğrelti otlarında gametofit, gametofitin asalak olduğu tohumlu bitkilerde ise sporofit yumurta hücresini besler.
Yumurta hücresi dişi üreme organlarından yumurtalıklarda yapılıp salındıktan sonra sperma hücresiyle birleşip döllenerek yeni bir birey oluşturmak üzere çoğalmaya başlar. İnsanda yeni doğmuş bebeğin yumurtalıklarında çok sayıda olgunlaşmamış yumurta hücresi bulunur; kesecik ya da folikül olarak adlandırılan ve içi boş bir küreyi andıran bir hücre kümesi bu hücrelerin çevresini sarar. Yumurta hücresi folikülün içinde yavaş yavaş olgunlaşır. Kadının dogurganlığının sürdüğü dönem boyunca 300 400 folikül olgunlaşıp yumurta bırakır. Menopozla birlikte olgunlaşmamış foliküllerin tümü dejenerasyona uğrar.
Hipofiz bezinden kana salgılanan folikül uyarıcı hormon yumurtaların büyüyüp gelişmesini sağlar. Yumurta olgunlaştıktan sonra gene hipofizden salgılanan lutein yapıcı hormon yumurtanın salınmasını uyarır.
Yumurta olgunlaşırken folikülün duvarları da giderek genişler. Folikül ve yumurta yumurtalık dokusu içinde yavaş yavaş hareket ederek organın yüzeyinde bir çıkıntı oluşturur. Yumurta ile folikül duvarı arasındaki boşlukta sıklıkla folikül hücrelerinden salgılanan bir sıvı bulunur; bu sıvı yumurtanın nemli kalmasını ve gelişmesi için elverişli bir ortam sağlar. Yumurtalıktan salınan yumurta fallop borusunun ucundaki uzantıların yardımıyla borunun içine girer, dölyatağının içine doğru hareket eder.
Yumurta hücresinin ortasında yer alan hücre çekirdeğinde bulunan anneye ait kromozomlar döllenmede sperma hücresinin kromozomlarıyla birleşerek yeni bireyin genetik maddesini oluşturur. Hücre çekirdeğinin çevresinde, gelişmekte olan yumurta hücresi için gerekli olan besin maddelerini içeren hücre plazması ya da yumurta sarısı yer alır.
Yumurta hücresi yumurtalıktan çıktıktan sonra 24 saat içinde döllenmezse dejenerasyona uğramaya başlar. Buna karşılık, döllenirse bir dizi hücre bölünmesine girer. Gelişmenin erken evrelerinde döllenmiş yumurta ikiye bölünüp büyümeyi sürdürürse tek yumurta ikizleri, bölünme tam olmazsa gövdeleri birbirine bağlı yapışık ikizler oluşur. Yumurtalıktan aynı zamanda iki ayrı yumurta çıkar ve bunların ikisi de döllenirse çift yumurta ikizleri ortaya çıkar.
dişi eşey hücresifolikülovumYumurta hücresi