"Vicdanın anâsır-ı erbaası ve ruhun dört havassı olan 'irade, zihin, his, lâtife-i Rabbaniye' herbirinin bir gayetü'l-gàyâtı var: İradenin ibadetullahtır. Zihnin, mârifetullahtır. Hissin, muhabbetullahtır." Ruh ve vicdan bağlantısı hakkında bilgi? | Sorularla Risale
Faraza emir aleminden olan yer çekimi kanununa, Allah kudreti ile bir ceset giydirse, inayeti ile de bir şuur verse idi o da bir insan olurdu ya da insanın ceset ve şuurunu alsa biz de bir soyut kanun oluverirdik. Onun için Üstad Hazretleri ruh ile soyut kanunları kardeş olarak vasıflandırmıştır.
İnsan mahiyetinin aslı ve esası ruhtur. Ruh bütün hasse ve duyguların efendisi ve yaşam kaynağıdır. Ceset, ruh ile kaim olup ruha tabidir. Ruhsuz ceset olamaz, ama cesetsiz ruh olabilir. Ruh basittir, bölünmez, parçalanmaz, eskimez, pörsümez, ölmez, dağılmaz, yaşlanmaz; ceset ise sayılan vasıfların tam aksidir.
Vicdan: Vicdan ise insanın fıtratına derç edilmiş olan, doğuştan gelen hakikatlerin bir miyarıdır. Vicdan bir nevi insanın iç aleminin mizanlarını kalbe gönderen bir iç kanaldır. Bu iki kanaldan gelen veriler ve malumatlar kalp denilen latifede depolanır ve kalp bu verilere göre gelişir ve şekillenir. Vicdan hak ve hakikatlerin hissedilmesini sağlayan ve insana ihtar eden bir mekanizmadır. Vicdan, manevi alemlerin esası ve haritası konumundadır. Hakikatlerin uçlarının temerküz ettiği cami bir aynadır. Hem ahlaki değerlerin hem de doğruluğun ana üssü gibidir. İnsan yanılsa bile vicdan yanılmaz.
Ruh ile vicdan aynı şey değildir, lakin lazimiyet noktasından vicdan ruha muhtaç ve onun bir cüzü gibidir. Ruh, sadece vicdanın değil, diğer bütün manevi duygu ve latifelerin efendisi ve esası hükmündedir. Bu noktadan bakılacak olursa, vicdan ruhun bir aleti bir vasıtası denilebilir. Diğer duyguların ruh temelli olması unun mümeyyiz vasfını yok etmez.
Mesela, kalp de ruh temelli bir duygudur, ama işlev ve vazifesi yine ruh temelli olan akıldan farklıdır. Öyle ise vicdanın unsurları olan bir şey, ruhun da havassı ve duygusu olabilir. Mesela irade vicdana unsur iken ruha havasstır.
(1) bk. Hutbe-i Şâmiye, İkinci Zeyl'in İkinci Kısmı.
Kategorisi: Şuâât | Yazar: Sorularla Risale | Okunma Sayısı: 6999 | Word indir | Pdf indir