﻿ Yunus Emre Tozal >> Blog Archive » İki Kalas Bir Heves: HALDUN TANER
Haldun Taner’in öykü serüveni uzun bir döneme (1949-1983) yayılmıştır, 49’dan 83’e kadar yayınladığı öykülerde Haldun Taner, işlenmemiş konuları kendine has konuşma dili gibi anlatımıyla bizim insanımızı ve toplumumuzu yansıtacak kaygısıyla kaleme almıştır. Öykülerinde yabancı sözcüklere rastlanmakla birlikte, okuyucu öyküleri anlamakta zorlanmaz, çünkü okuyucu öyküde kendi kıssasına odaklanabilir, kendi hayatını ve hayatına dair kesitleri bulabilir. “Şişhane’ye Yağmur Yağıyordu” adlı öykü kitabı, 1953 yılında New York Herald Tribune öykü ödülünü almıştır.
Haldun Taner, düz yazılarında çizdiği portrelerle okuyucuya zamanın değerlerini sorgulatır; birey-toplum ilişkisini irdeleyerek bireyin toplumdaki yerini ve bireyin toplumu yönlendirişi üzerinde durur. Toplum ve birey hayatının aksayan yanlarını mizah unsurları kullanarak anlatan, toplumun giderek artan arada kalmışlığını gösteren Taner, eski ve yeni yaşam biçimlerine alışmaya çalışan insanların hayatına odaklanmaktan çekinmez. Toplumda giderek itilmiş, geri plana atılmış bir kesim oluşturmasını, Anadolu’dan gelen göçlerle oluşan “sonradan görme” zenginlerin yaşamlarını, toplumun farklı kesimlerinden seçtiği farklı insan yapılarının tutarsızlıklarını, çelişkilerini ve ikiyüzlülüklerini açık bir şekilde ve esprili bir dille anlatır. Toplumun hiç söylenmeyen, yansıtılmaktan çekinilen durumlarını insanların kendilerine ayna tutarak bakmalarını ve kendilerini en gerçek yüzleriyle görmelerini önemser. Çünkü Haldun Taner, insanın bizzat kendisine, ruhuna yani zihnî gelişiminin ve benliğinin farkına varmasının en büyük görevi olduğunun bilincindedir. Bu yüzden öykülerinde arka planda yer alan çelişkiler ve karşıtlıklar bulunur, özellikle içinde İstanbul’un geçtiği öykülerinde insanların uyumsuzluklarını, düşüncelerini, dramlarını ve yaşamlarını katarak Batıyla ve Doğuyla harmanlanan İstanbul’un öykülerini yazmıştır. Toplumun eksik, aksak, çürük, sarsılmış, bozuk, farklı yanlarını; düzensiz, karmaşık, yitik karakterlerle yansıtan Taner’in öykülerini ve tiyatro oyunlarını okuyanlar, bu metinlerde bazen kendilerini bazense çevrelerindeki herhangi birini görürler. Kendilerini özdeşleştirdikleri bu karakterlerin çelişkilerini adeta kendileri de yaşarlar.
Özellikle öykülerinde, tiyatro oyunlarında ve gazete yazılarında insana değer vermenin, barışı amaç edinmenin, doğruluğun bir insanın kazanabileceği en büyük onur olduğunu anlatmaya çalışan Taner, doğru bildiklerini başkalarına anlatırken ve eleştirirken her zaman arı ve saf bir Türkçe kullanmaya özen göstermiştir. Gördüklerini, alacakaranlıktaki iki martıyı, uzaktan geçen takayı, kıyıda bir böceği ya da paralayan deniz kırlangıcını, ilkokul çocuklarını toparlamaya gelen minibüs şoförünün hareketlerini acele etmeden yavaş yavaş anlatır; okuyucuyu o samimi üslubuyla adeta metnin içine götürür ve zihnindeki sahnelerden birinde rol verir. Bu yüzden öyküyle tiyatro oyunu arasındaki uyumu harikadır; öykülerinde tiyatro metnine doğru evrilecek sahneler betimler. Nitekim Türkiye’de ilk epik tiyatro denemesi olan Keşanlı Ali Destanı’nın da yazarıdır Haldun Taner. Kendisini şükranla anıyorum.
Bu yazı, 1 Ekim 2015 tarihinde Arka Kapak Kitap ve Kültür Dergisi’nde yayımlanmıştır.
01 Ekim 2016, 09:00 tarihinde arka kapak kategorisi altında yayınlandı. Bu yazıya yapılacak yorumlardan haberdar olmak için RSS 2.0 beslemesini kullanabilirsiniz. Yorum yapabilirsiniz, veya kendi sitenizden geri izleme yapabilirsiniz.