Zaman: 03-29-2017, 03:11 PM
/ Alevilik neden araştırılamıyor ?
08-23-2013, 09:07 PM Mesaj: #1
Alevilik neden araştırılamıyor ? Geçtiğimiz on yıllık süreçte Alevilik konusunu herkes kendi penceresinden de olsa ele aldı, Aleviliği kendince yorumladı. Bu konuda kendilerini müdahil sayan aktörler de Aleviliği biçimlendirmeye ve Alevileri yönlendirmeye uğraştılar ve uğraşmaya da devam edecekler. Yazılı ve görsel medya konuyla daha önce olmadığı kadar ilgilenmeye başladı. Bu ilginin Sivas, Gazi Mahallesi ve Karaca Ahmet Cemevi'nin yıkılması olayları gibi kriz zamanlarında doruğa çıktığı görüldü. Ayrıca 5 yıl öncesine kadar internette Alevilik konusunda websiteleri bulunmazken, bugün alevibektasi.co m - vibek tasi Karaca Ahmet ve Alevitische Gemeinde Deutschland e.V. - Sprachwahl gibi saygın ve çeşitli dillerde içeriğe sahip kapsamlı websiteleri yaratıldı.
Son on yıllık süreçteki bu yoğun ilginin ve çalışmaların ardındaki nedenler bütün yönleriyle henüz incelenmiş değildir. Bu ilgi yaşanan krizlerin bu konunun önemini ortaya koymasından mı kaynaklanmaktad ır? Hem siyasal hem de ekonomik anlamda güçlenen islamcı harekete yönelik devletin tavır değişikliğinden mi kaynaklanmaktad ır?
Uluslararası konjonktürde yeralan dini ve ulusal kimlik kalıplarına dönme eğilimlerinin Türkiye'deki yansımalarından mı kaynaklanmaktad ır? Ekonomik ve siyasal liberalizasyon, iletişim kanallarındaki yaygınlaşma vb. gibi birçok etkenin bu gelişmelerin arkasındaki itici güç olup olmadığı tartışılabilir. Türkiye'de bu zamana kadar ne yazık ki bu konuların kapsamlı analizi yapılmış değildir. Az sayıda araştırmacı bu konularla ilgilenmekte, bu da haliyle yetersiz olmaktadır. Bu konuda herkesin üzerine düşeni yapması gerekmektedir. Cesaretle söylemek gerekir ki Alevi dernek, vakıf ve cemevleri, üniversiteler ve diğer devlet kurumları bu konuda sınıfta kalmışlardır. Şimdi bu konudaki değerlendirmele rime geçmek istiyorum. Şüphesiz bu değerlendirmele rimden rahatsız olanlar olacaktır. "Bu konuları yazmaya ne gerek var?" diyenler olacaktır. Ancak bunların mertçe yazılıp çizilmesi ve tartışılması konuyu anlamamız ve çözümler üretebilmemiz bakımından zorunludur. Alevilik ve onunla ilintili konularda yeterince araştırma yapılmaması önündeki engellemelerde kimi bilinçli, kimi bilinçsiz hareket etmektedir. Alevi inançlı bir aileye mensup olmaktan onur duyan ve Güzel Türkiyemizin her bakımdan gelişmiş olmasını arzulayan bir yurttaşı olarak bunları açıkça yazmak ve tartışmak zorundayız. Bazı çevre ve kişiler rahatsız olsa da bu konuları ele alma isteğim ülkeme ve yurdumda yaşayan her inançtan yurttaşa olan sevgimden kaynaklanmakdır .
Daha önce de çok kez yazdığım gibi Alevi dernek, vakıf vb.kurumlar kurulalı beri bilimsel araştırma konuları gündemden düşmemiştir. Çünkü sözlü geleneğin ağırlığının zamanla sorun yaratmaya başlaması ve bugünün koşullarına uygun olarak yazılı/görsel kaynaklar yoluyla topluma ulaşma arzusu bir şekilde araştırmalar yapılması yönünde itici bir rol oynamıştır. 1990'lı yıllardan bu yana özellikle Alevi dernek/vakıfları bir araştırma kurma düşüncesini sürekli ifade etseler de bu henüz tam anlamıyla gerçekleşebilmi ş değildir. Son beş yıl içinde yapılan girişimler başarısız olmuş, hem Türkiye'de hem de yurtdışında Alevi kurumlarınca kurulan ve Alevilik alanında faaliyet gösteren araştırma merkezleri kurulamamıştır. Avrupa'da varolan Avrupa Alevi Akademisi ve Alevi Bektaşi Kültür Enstitüsü gibi kurumlar hem kadro hem de ürettikleri bakımından henüz bir araştırma merkezi niteliği kazanmış değillerdir. Zaman içerisinde umarız bu veya başka kurumlar sorunlarını çözerek yeterli bilimsel gereklere sahip şekilde faaliyet gösterirler.
Bu konuda tabi ki geçen zaman içerisinde bir emekleme döneminde olunduğu söylenebilir. Henüz Alevi kurumları bu konunun bilincine tam anlamıyla varmış değillerdir. Bu kurumların maddi manevi anlamda desteklediği alan çalışmaları ne yazık ki yoktur. Bazı kurumları bu konuda yönlendirmeye çalışan araştırmacılar da bu bilinç eksikliği nedeniyle dışlanmakta, görüşleri dikkate alınmamaktadır. Ancak çoğu kurumlarda sözde olmak kaydıyla bilimsel araştırmalar ve bilime saygı sözü de dilden düşürülmemekted ir. Çeşitli dernek, vakıf vb. kurumların başında bulunan ve Alevilik konusunda bilimsel çalışmaları olmayan kişiler, bilim adamlarının görüşlerine başvurmak yerine, yarım yamalak bilgileriyle Alevilik konusunda toplumu yanlış bir şekilde yönlendirebilme kte ve ağızdan düşmeyen "bilim" sözcüğüne en başta kendileri saygı duymamaktadırla r. Zaman içerisinde bu kurumlar bunu bir önemli gereksinim olarak gördükleri zaman bu sorunlar da ortadan kalkacak ve gerçek anlamda bilimsel araştırma kurumları kurmaya çalışacaklardır sanırım.
Konuya tarafsız olarak yaklaşan herkesin görebileceği gibi Alevilik konusunda yetişmiş uzman gereksinimi oldukça fazladır ve bu gereksinimi çözmeye yönelik bir çaba da görülmemektedir .Geçtiğimiz yıllarda sadece Şahkulu Dergahı'nda buna öncülük edebilecek kurslar başlatılmıştı. Ancak sürdürülemedi. Alevilerce kurulan kurumların çoğu da bu önemli sorunu gidermeye yönelik çabalar yerine saz ve semah kurslarıyla işi sürdürmeye çalışmaktadırla r. Sanırım bu konudaki boşluğun en büyük nedeni araştırma kurumlarına olan gereksinimin öneminin kavranmamasında n kaynaklanıyor. Bu bilinçlenme ortaya çıktığı zaman biz inanıyoruz ki Alevi dernek ve vakıfları da bu konuya eğilmek zorunda kalacaklar ve araştırmalara girişilecektir. Bu günlerin yakın olmasını dilemekten başka elimizden birşey gelmiyor.
Cumhuriyet Hükümetleri kuruluşundan bu yana Osmanlı'dan devraldığı tarihsel mirasın da etkisiyle etnik, inançsal vb. yurttaşlarının farklı yönlerini öne çıkaran konulara "tabu" şeklinde yaklaşarak, bazı seçkinci tezleri uygulamaya koymuş ve bu tezler doğrultusunda çalışmalar yapmıştır. Bu çalışmalar etnik ve inançsal sorunları çözmekten çok ertelemiş ve kronik hale getirmiştir. Hükümetler Alevilere birçok vaatlerde bulunmuşlar bunları yerine getirmemişlerdi r. Özellikle seçim dönemleri öncesi basında bu tür haberler çokca görülmektedir. Seçimlerden sonra verilen bu sözlerin unutulduğu görülmektedir. Çok değil 6 yıl önceki bir gazetede manşetten verilen ve sayfanın dörtte birinin ayrıldığı haberin başlığı şöyle: "Hükümetten Alevi Atağı". Haberin girişinde ise şöyle yazıyor: "Hükümet Alevi din adamları yetiştirecek okullar açılmasını, cemevleri açılmasının yasallaştırılma sını ve Diyanet İşleri'nde Alevilerin temsilini de içeren, 'Alevilerin haklarının tanınması' konusunu tartışmaya açıyor."(Hürriy et 26 Ekim 1994) İşte aradan yedi yıl ve kaç hükümet değişmesine karşın bu belirtilen konulardan hangisi çözümlendi. Her gelen hükümet bu boş sözleri söylemeyi sürdürdü.
Bugün olmuş hala açılan cem kültür evleri yasal bir statüden yoksun. Aleviler kendi inanç mekanlarını yasalar karşısında başka adlar altında açmak zorunda. Çünkü yasalar Cemevlerini bir inanç mekanı olarak tanımıyor. Bu kurumlar bugün işlevlerini sürdürmelerine rağmen yasal bir dayanaktan ne yazık ki yoksun bulunuyorlar. Bu samimiyetsizliğ e bir an önce son verilmeli ve hükümet edenler bütün yurttaşlarına eşit mesafede olmalılar. 2000'li yıllara geldiğimiz şu günlerde hükümet edenler bu kurumların yasal dayanaktan yoksun bir şekilde varolmalarına daha ne kadar müsade edecekler. Halihazırda cemlerin vd. kültürel hizmetlerin icra edildiği bu mekânlar yasal anlamda da bu adlarıyla kabul görmeliler, nasıl camiler sünnilerin inanç mekânları olarak yasalarca kabul görüyorlarsa.
Yine tüm bu samimiyetsizlik lere karşı zaman zaman devlet kurumları irticai olaylara müdahelede ve laikliğin sigortası olarak sadece Alevileri görme ve gösterme yolunu seçmiş görünmektedirle r ki bu da oldukça yanlış bir yaklaşımdır. Bugüne kadar Diyanet yoluyla Sünni Hanefi görüşü empoze eden hükümetlerin iş kontrolden çıkınca Alevilere bel bağlaması pek tutarlı bir yaklaşım olmasa gerek. Eğer Türkiye'de korunması gereken "olmazsa olmaz" değerler varsa bunları korumak ne sadece Alevilere ne sadece Sünnilere düşer. Bu ülkede yaşayan herkes bu değerlere sahip çıkmalı korumalıdır. Aksi taktirde bu değerlerin belli grupların varlığına indirgenmesi veya onlarla özdeşleşmesi farklılıkları daha da körükleyici bir rol oynar. Hükümetlerin çözümlemesi gereken bir diğer konu da özellikle zorunlu din dersleri konusudur. Din dersleri konusu Alevi yurttaşları en fazla rahatsız eden ve devletin bir an önce çözüm bulması gereken bir sorundur. Çünkü bugünkü eğitim sistemimiz içinde varolan Din Dersleri yarardan çok zarar getirmektedir. Dersleri veren öğretmenler daha çok hanefi ekolüne göre yetişmiş ve eğitim veren kişilerdir. Dolayısıyla Alevi çocukları aileleri ve okullarda onlara verilen arasında bocalamakta hatta bazı öğretmenlerle zaman zaman sorunlar yaşamakta ve bunlar basına da yansımaktadır. Yine bizim dedelik kurumuna ilişkin yaptığımız görüşme cetvellerinde de inançlara ilişkin devletin resmi okulları ve Diyanet İşleri Başkanlığı'na ilişkin büyük güvensizlik bulunmaktadır. Hükümetler yukarıda özetlemeye çalıştığım en öncelikli meseleleri bir an önce ele almak ve çözümlemek zorundadır. Bu da sorunu doğru bir şekilde anlamak ve çözümler üretmekle olanaklı olabilir. Bunun için de objektif verilere dayalı alan çalışmaları yapılması zorunludur. (1)
Milyonlarca Alevi yurttaşın yaşadığı Türkiye'de Alevilik konusunda yapılmış yüksek lisans ve doktora tezi sayısı dikkat çekicidir. Bunların çoğu da son beş yıllık sürece aittir. Bu makaleyi hazırlarken (13 Kasım 2001'de) internete girerek (Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı - Yükseköğretim Kurulu) YÖK Yayın ve Dökümantasyon Dairesi Tez Merkezi'nde "Alevi" ve "Bektaşi" sözcüklerini içerek tez taraması (http://www.yok.gov.tr/teztara.html) yaptım. Buna göre "Alevi" sözcüğü aramasında 19 adet tez bulunuyor. Bunlardan 4'ü sözcük uyumu nedeniyle var ve Alevilik konusunun dışındaki konularda tezler. Geriye 15 adet tez kalıyor. Bunlardan 11'i yüksek lisans tezi, 4'ü ise doktora tezidir.
Üniversiteler de ne yazık ki Alevilik konusuyla pek ilgilenmemekted irler. Türkiye'nin en köklü üniversitelerin den olan İstanbul Üniversitesi'nd e bile bu konuda yapılmış bilimsel araştırma sayısı çok sınırlıdır. Bütün üniversiteler gözönüne alındığında da cumhuriyet tarihimiz boyunca bu konuda yapılmış bilimsel araştırma sayısı oldukça az sayıdadır. Bunların birbölümü de konuyu kendi istedikleri yöne çekmeye çalışanların yaptığı subjektif çalışmalardır. Belli üniversiteler ve akademisyenler konuyla ilgilenmektedir ler. Açıkça ifade etmek gerekirse bugün Türkiye'deki akademik koşullar içerisinde bu konuyla uğraşmak oldukça zordur. Konunun aynı zamanda ideolojik boyutu bu zorluğa yol açmaktadır. Belli görüşlerin hakim olduğu ve kadrolaştığı bir akademik ortamda özgür bir akademik yaşamdan sözedilmesi olanaklı değildir. Sadece Alevilik konusu değil diğer bir çok konu da bu sorunlu ortamdan olumsuz yönde etkilenmektedir . Umarız gelecekte üniversitelerim izde ve yayın dünyasında Alevilik konusu ideolojik ve tarafgir araştırmacıları n tekelinden kurtulur da bu konuda bilimsel araştırmalar yapılabilir. Bu konuda son zamanlarda yaşanan olumlu gelişmeler yaşanmakta Türkiye'de ve yurtdışında çok sayıda akademik çalışma yapılmaya başlandığı görülmektedir. Bu gelişme oldukça olumludur.
Özellikle de İlahiyat Fakülteleri'nde varolan zihniyeti sergilemesi bakımından da bu tez arama sonuçları oldukça önemli. "Aydın din adamı" yetiştirmek amacıyla kurulan bu fakülteler ve "bütün yurttaşlara din hizmeti küfürlü içerikürmeyi amaçlayan" Diyanet İşleri Başkanlığı'nın bu tablodan ders çıkarmalarının zamanı gelmiştir ve geçmektedir. İlahiyat Fakülteleri'nde Alevilikle ilgili bilimsel araştırmalar neden yok denecek kadar az? Bu fakültelerde yetiştirilen hoca, imam, müezzin, öğretim üyesi adaylarına Alevilikle ilgili bilgi veriliyor mu, veriliyorsa nasıl veriliyor? Bu fakültelerdeki karar alıcılar ve öğretim üyelerince Aleviler bu ülkenin birinci sınıf yurttaşları olarak görülmüyor mu ve/veya siyasilerden mi çekiniyorlar, veya bizim bilmediğimiz ancak onların bildikleri başka şeyler mi var? Aleviler Cemevlerini ibadethane olarak gördükleri halde İlahiyat fakültesi hocaları neden bunu kabullenemiyorl ar? Alevilerin Türkçe ve sazlı, sözlü ibadetlerini küçümseme hakkını nereden alıyorlar? Bu sorulara sağlıklı yanıtlar verilmediği ve ilahiyat fakülteleri sadece belli bir yönde eğitim vermeye devam ettiği sürece Aleviliğe yönelik ilahiyat fakültelerindek i bakışta bir değişiklik olmayacağı söylenebilir.
Diyanet İşleri Başkanlığı Avrupa Birliği'ne girilecek diye Din Şuraları düzenlerken, birçok inançtan din adamlarını davet ederken, vergileriyle maaşlarını aldıkları Alevileri neden görmezden geliyor? Alevilikle ilgili çalışmalar yapılmadığı, hizmet küfürlü içerikürülüp küfürlü içerikürülmediği sorulduğunda "Efendim, Alevi-Sünni kardeştir." diyebiliyor. Alevi, Sünni ve bütün dünya insanları tabi ki kardeştir. Peki neden taraflı davranıyorsun on yıllardır. Madem bütün yurttaşlara hizmet küfürlü içerikürme iddiasında bu kurum neden Alevilerin ibadetlerini yaptıkları cemevlerine kaynak ayırmıyor; bunun yerine istemedikleri halde camiler yaptırıyor, Kur'an kursları açıyor? Bu dayatmacı anlayış islam mıdır? İslam sizin tekelinizde mi? Hani islamda ruhban sınıfı yoktu? Bu sizin yaptığınız ve yapılanmanız ruhban sınıfı değil de nedir?
Diyanetteki zihniyeti anlamak için şu örneklere bakmak yeterli olacaktır: Bir zamanlar eski Diyanet İşleri Başkanlarından İbrahim Elmalı Aleviliği eleştiren açıklamalar yapmış ve 1966'da'nın Aleviliği eleştiren açıklamaları nedeniyle görevinden azledilmişti.(2 ) Yine bu zihniyetle ilgili olarak 19 Mart 2001 tarihinde Kanal D'de yayınlanan ve Fatih Altaylı'nın sunduğu "Teke Tek" programında Diyanet konusu ele alınmıştı. Burada en çarpıcı konuşmaları eski Diyanet İşleri Başkanı Dr. Tayyar Altıkulaç yaptı. Ancak görüldü ki Tayyar Bey, Türkiye'deki sorunları ve çözümlerini anlamada bir "kulaç" dahi yol alamamış bu kadar yıl içinde. Özetle "Efendim Alevilik dediğiniz tek tip değil ki çeşit çeşit Alevi var. Aleviler de camiye gelsin, hizmetlerini alsınlar. Cemevi diye bir kurumu ibadethane olarak kabul edilemez, oralar kültür yuvalarıdır. Benim zamanımda 100'e yakın Alevi köyüne cami yaptırdık." gibi sözler sarfetti. Milyonlarca insanın inançlarına bu şekilde saygısızlık yapan bu kişiler yıllarca Türkiye'de din hizmetlerinin başında bulundular. İşte Türkiye'de sorun buradan kaynaklanıyor. Birileri kendi inanç anlayışlarını herkese dayatmaya çalışıyorlar. Sayın Altıkulaç, ben senin gibi inanmak zorunda değilim ki. Bu ne saygısızlık. Ayrıca programa katılan Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınlar Daire başkanı da biz Alevi ileri gelenleriyle yakında toplantı yapacağız, gibi sözlerle işi geçiştirmeye çalıştı. Daha önce de sıkışınca durumu kurtarmak için Diyanet çok toplantı yaptı. Ancak bu toplantılardaki hangi talebi yerine getirdiniz. Sizin zihniyetiniz cami ve Kur'an kursu yaptırmaktan başka bir hizmete onay verir mi? 1990'larla Alevilikle ilgili alelacele 3-4 kitap yayınladılar. Bundan başka hiç Alevilikle ilgili yayın var mı? Bunlar konuştukça daha da trajikomik duruma düşüyor. Dediklerinin özeti şu: "Bizim yaptığımız gibi, inancın sünni biçimiyle ibadet edecekseniz hizmet var. Bunun dışında kusura bakmayın sizin inancınızı, ibadetinizi biz kabul etmiyoruz..." Eğer deseler ki "efendim bu konuda haksızlık ve eksiklikler var ancak buna bizim gücümüz yetmez. Biz siyasilerin aldıkları kararlara göre kurulmuş bir kurumuz. Bu bizi aşıyor." O zaman anlayacağız. Ancak böyle demiyor ve varolan statünün korunmasını arzulayıcı açıklamalar yapıyorlar. Bu Toplumun vergileriyle inançlarımıza saygısızlık eden bu şahıslarda her Türkiye yurttaşının kul hakkı vardır. Ben kendi adıma bu hakkımı helal etmiyorum. Maaşını ben vereceğim, bana hizmet vermeyeceksin, vermediğin bir yana benim inancımı tanımayacaksın, saygı duymayacaksın, Atatürk Türkiyesi yurttaşlarına kendi bildiğin doğruları din diye sunacaksın. OLMAZ BÖYLE ŞEY. Artık yolun sonuna doğru gelinmiştir. Bu boş sözlerle yurttaşlara hizmet verilmez. Din Şuraları yaparak Alevileri çağırmayın. Onlara inanç hizmeti küfürlü içerikürmeyin. Bu halinizle Avrupa Birliğine girin bakalım, nasıl gireceksiniz? Cemevlerinin ibadet yeri olup olmadığına Tayyar Altıkulaç gibi ilahiyatçı ve diyanetçiler değil bu mekanları ibadet yeri olarak gören Aleviler karar verecektir. Bu onların en temel insanlık haklarıdır. Bu hak Anayasamızın 10. maddesiyle de güvence altına alınmıştır. Diyanet bu haliyle ya kaldırılacak, ya da tarafgir yapılanmasından kurtarılarak bütün yurttaşlara eşit hizmet küfürlü içeriküren bir kurum olacaktır.
2. Diyanet İşleri Başkanlığı bütçesi ve kadrosu bakımından da Alevi inançlı yurttaşlara hizmet küfürlü içerikürmeli, küfürlü içerikürülen bu hizmet onların inançları doğrultusunda olmalıdır.
3. Bugün özellikle büyük kentlerde faaliyet gösteren "Cem ve Kültür Merkezleri" inanç mekanları olarak tanınmalı ve yasal bir çerçeveye oturtulmalıdır. Bugün Alevi inançlı yurttaşlar cenaze ve ibadet hizmetlerini bu mekanlarda görmektedirler. Devlet kurumları Camiye hangi mesafedeyse, Cemevine de aynı mesafede olmalıdır. Bugün Camilerin bütün elektrik, su vb. giderleri Devlet tarafından karşılanırken aynı haktan Cem ve Kültür Merkezleri yararlanamamakt adırlar. Bir zamanlar eski Cumhurbaşkanı Demirel ve şimdiki Başbakan Ecevit de bu Cem ve Kültür Merkezlerinin açılışlarına resmen katılmışlar ve çeşitli vaatlerde bulunmuşlardı. Buna rağmen bugün hala bu inanç kurumlarının yasal statüsünün belli bir çerçeveye bağlanmamış olması olması düşündürücüdür.
4. Zorunlu Din derslerinde de gerekli düzeltmeler yapılmalıdır. Ders kitapları Alevi inancına yer vermediği gibi ders öğretmenleri de Alevi inancını eleştiren konuşmalar yapabilmektedir ler. Basında ve TBMM tutanaklarında bu konuda yapılan ayrımcı olaylara ilişkin bir çok örnek mevcuttur. (3)
Herkes inandığınca veya inanmadığınca özgürce yaşamalıdır. Bunun önündeki engeller zaman geçirilmeden kaldırılmalıdır . Alevilik konusu spekülatif ve ideolojik araştırmacıları n insafına değil de, bilimin korumasına alınmalı, bilim adamlarınca bütün yönleriyle araştırılmalıdı r. Bu konuda herkes üzerine düşeni yapmalıdır. 2001 Yılında Türkiye Cumhuriyetine ve dünyanın her yanında yaşamakta olan yurttaşlarına yakışan da budur.
Kaynak: alevibektasi.or g/ali_yaman6.htm