Download "KLİNİK ÖZELLİKLER TANI VE AYRICI TANI. Dr. Ergin AYAŞLIOĞLU Kırıkkale Üniversitesi Tıp Fakültesi"
1 LYME HASTALIĞI KLİNİK ÖZELLİKLER TANI VE AYRICI TANI Dr. Ergin AYAŞLIOĞLU Kırıkkale Üniversitesi Tıp Fakültesi İnfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji A.D.
2 Lyme Hastalığı yılları arasında Lyme Artriti olarak tanımlandı. Sistemik bulguları olması nedeniyle Lyme Hastalığı adını aldı. Steere et al. An epidemic of oligoarticular arthritis in children and adults in three Connecticut communities. Arthritis Rheum 1977; 20:7-17
3 Multisistemik Bir Hastalık Deri Eklemler Kalp Sinir Sistemi
4 Lyme Hastalığı ABD de yıllık vaka Ek Erken dönemde d teşhis sayısı ~ edilebilirse tamamiyle tedavi edilebilen bir Haziran, Temmuz ve Ağustos aylarında sık hastalık görülüyor. Ancak tedavi edilmezse kronik artrit ve ciddi nörolojik bulgular ortaya Kırsal ve ormanlık çıkabilir. bölgede yaşayanlarda risk fazla
5 Lyme Hastalığı Erken dönemde teşhis edilebilirse tamamiyle tedavi edilebilen bir hastalık Ancak tedavi edilmezse kronik artrit ve ciddi nörolojik bulgular ortaya çıkabilir.
6 Klinik Bulgular ERKEN LYME HASTALIĞI Lokal Yaygın GEÇ LYME HASTALIĞI
7 ERKEN LYME HASTALIĞI Erken dönemin en önemli bulgusu Eritema migranstır. Lokal Düz, yuvarlak veya oval, parlak kırmızı ve keskin kenarlı lezyonlardır.
8 Eritema migrans hastalık için tanı koydurucu bir bulgudur. Hastaların %60-70 inde görülür. Lezyonda tipik olarak merkezi bir solukluk ve bunu halka tarzında çevreleyen belirgin bir eritem vardır. Kenenin ısırdığı yerde başlayan kırmızı yuvarlak bir döküntü olarak başlar. Gittikce genişleyen bir lezyon olup eritemli, anüler bir plak halini alır.
9 Eritema migrans (ATipik olarak görülen form) Klasik boğa gözü görüntüsü vakaların %30 unda mevcuttur. Bazen, merkezi solukluğun olmadığı eritemli, kırmızı bir plak olarak karşımıza çıkabilir. Hastaların%20 sinde değişik büyüklükte Hastaların % 20 sinde, değişik büyüklükte ve şekilde çok sayıda lezyon oluşabilir.
10 ERKEN LYME HASTALIĞI (Yaygın) İlk lezyonu takiben birkaç gün içinde spiroketin kan ve lenf yolu ile yayılımına bağlı olarak gelişir. Çok sayıda yeni eritema migrans lezyonları oluşur. Belirgin sistemik semptomlar ortaya çıkar.
11 ERKEN LYME HASTALIĞI (Yaygın) Ateş ş ve terleme Yorgunluk Başağrısı Mylaji/artralji Ense ağrısı Lenfadenopati
12 ERKEN LYME HASTALIĞI PROGNOZ Bu dönem, genellikle tedavinin kolay komplikasyonların azolduğu dönemdir. Eit Eritema migrans lezyonları l genellikle 1 ay içinde kaybolur. Tedavi başlanırsa 2-3 gün içinde geriler.
13 AYIRICI TANI Eritema Migrans Selülit Böcek ve örümcek sokmalarına bağlı eritem İlaç erüpsiyonları Kantakt dermatit Fungal infeksiyonlar
14 AYIRICI TANI Eritema Migrans Kene salyasına karşı alerjik reaksiyon olarak eritemli döküntü gelişebilir. Ancak bu lezyon kene ısırmasını takiben daha saatler ve bikaç gün içinde kısa süreler içinde ortaya çıkar. Gittikce büyüyen bir lezyon değildir. Birkaç gün içinde de kaybolur.
15 ERKEN LYME HASTALIĞI AYIRICI TANI Ateş, miyalji/artralji, yorgunluk semptomları diğer hastalıklarda görülebilecek semptomlardır. İnfluenza virus Enfeksiyöz mononükleoz Diğer viral infeksiyonlar
16 Kene ile bulaşan diğer hastalıklar (Ortak özellik) Deri lezyonları ile birlikte ateş ş ve grip benzeri hastalık tablosunun bir arada görülmesi akla kene ile bulaşan hastalıkları getirmelidir.
17 Kene ile bulaşan diğer hastalıklar Kırım Kongo Ateşi Tularemi Q humması Erlihyoz Babezioz Tekrarlayan Ateş Kayalık dağlar ateşi
18 ERKEN (Yaygın) LYME HASTALIĞI Vaka 31 yaşında, ş erkek hasta, işsiz, ş ABD de Cape Cod da yaşıyor. ş y İki haftadır devam eden ateş, miyalji, artralji ve gece terlemesi Bu şikayetlerini takiben 2 gün sonra göğüs ve karın üzerinde çok sayıda, eritemli, kaşıntılı lezyonlar farketmiş. Bu lezyonlardan biri günler içinde büyüyor. Omuz, el bilekleri ve parmaklar, ayaklar, dizler ve temporomandibular eklemlerinde, ciddi gezici eklem ağrıları var. Yüreme zorluğu çekiyor. Ciddi gezici eklem ağrıları nedeniyle analjezik kullanıyor. Kene ile ısırılma hikayesi vermiyor. Ancak ormanlık bir alanda piknik yapdığını belirtiyor.
19 Fizik Muayene Ateş:38.5 C Nabız: 72/dk TA:126/84 Toraks ve abdomen üzerinde eritemli lezyonlar Merkezi solukluk yok Çapları 4-6 cm arasında değişiyor. Diğer fizik muayene bulguları normal
20 Laboratuvar BK:14 200/mm3 ESR: 70 mm/saat AST :35 IU, ALT:46 IU (minimal yüksek) CPK normal Monospot test: negatif ANA, RF ve HLA-B27 negatif Lyme IgG ve IgM: negatif
21 Tanı ve Tedavi Tanı Erken (yaygın) Lyme hastalığı Eritema migrans + Genel bulgular Tedavi Doksisiklin günde iki kez 100 mg, 30 gün Hastanın bulguları bu tedavi ile düzeliyor.
22 Sistemik Bir Hastalık Eklemlerl Kalp Sinir sistemi
23 Artrit Eklemlerde ağrı, şişlik(efüzyon) ile karekterize artrit atakları mevcut. Büyük eklemler tutuluyor. Monoartrit Olguların çoğunda diz eklemini tutan şeklinde ortaya çıkıyor. Oligoartrit it
24 Kısa süreli ataklar halinde ortaya çıkıyor Birkaç gün veya birkaç hafta içinde artrit geriliyor. Belirtisiz bir dönem geçtikten gç sonra aynı eklemde artrit tekrar başlıyor. Atakların süresi ve şiddeti gittikce azalarak düzeliyor.
25 Kronik Artrit Tedavi edilmeyen hastaların %10 unda artrit kronikleşiyor. Büyük bir eklemde kronik artrit ortaya çıkıyor. Bu hastalar uzun süreli antibiyotik tedavisi alsalar bile artrit düzelmiyor. Steere ve ark tarafından antibiyotik tedavisi dirençli Lyme Steere ve ark. tarafından antibiyotik tedavisi dirençli Lyme artriti adı verilmiş.
26 Kronik Atrit; Otoimmün Bir Bulgu Eklem sıvısında kültür veya moleküler yöntemlerle bakteri gösterilemiyor. Belli HLA tipi taşıyan bireylerde daha sık görülüyor. Antibiyotik tedavisine yanıt yok.
27 Vaka Bir yıldır sağ dizinde tekrarlayan artrit atakları olan bir hasta 49 yaşında, erkek hasta Bir yıl önce uzun bir yolculuğu takiben sağ dizindeki i d şişlik i gelişiyor. i Travma öyküsü yok İki gün sonra baldır bölgesi şişiyor. Derin ven trombozu udüşünülüyor. ü üyo USG de pıhtı saptanmıyor, rüptüre Baker s kisti görülüyor.
28 Bir yıldır sağ dizinde tekrarlayan artrit atakları olan bir hasta Diz filmlerinde erozyon yok. MRI normal Synoviyal sıvı: 6750hücre/mm3 NSAI öneriliyor ve şişlik i geriliyor. Ancak birkaç hafta sonra diz ekleminde artrit tekrarlıyor.
29 Bir yıldır sağ dizinde tekrarlayan artrit atakları olan bir hasta ANA, RF ve HLA-B27 negatif Ürik asit normal ESR normal Siynoviyal y sıvı hücre/mm3 Lyme IgM: negatif Lyme IgG: pozitif Western blot IgG: pozitif
30 Bir yıldır sağ dizinde tekrarlayan artrit atakları olan bir hasta Tanı: Lyme artriti Tedavi: Doksisiklin 100 mg, günde 2 kez, 30gün NSAİ 30 gün sonra görüldüğünde diz eklemindeki şişlik halen devam ediyor. Antibiyotik tedavisi bir 30 gün daha devam ettiriliyor. Hasta tamamen düzeliyor.
31 Artrit Ayrıcı tanı Akut Eklem Romatizması Septik artrit Seronegatif Spondiloartropatiler Gut Romatoid artrit Bruselloz
32 Nörolojik tutulum (%15) Kraniyal nöropati Sıklıkla tek taraflı, nadiren iki taraflı fasiyal paralizi Radikülonöropati Uyuşma, hisizlik, ağrı ve paraliziler şeklinde ortaya çıkabilir. Miyelopati Santral ve Periferik iktutulum birarada
33 Bannwarth Sendromu Radiküler ağrı Periferik parezi Fasiyal paralizi
34 Menenjit Ateş, başağrısı, ense sertliği Meninks irritasyon bulguları çok belirgin değil. BOS da lenfosit hakimiyeti ve proteinde hafif artış tesbit edilir. Genellikle spontan olarak iyileşir.
35 Vaka: Lyme hastalığına ğ bağlı ğ Bilateral Fasiyal Paralizi 35 yaşında, erkek hasta Halsizlik, kas ağrıları ğ Fasiyal paralizi (6 gün ara ile önce sağ ve sonra solda) 7ayöncesağ şakak saçlı deri bölgesinde kene ısırığı hikayesi. Lyme IgM: Negatif Lyme IgG: Pozitif 21 gün süre ile amoksisilin 1500mg/gün verilmiş 1 ay sonraki kontrolünde ağrılarının hafiflediği ve fasiyal paralizinin tama yakın düzeldiği görülmüş.
36 Geç (Kronik) Nörolojik tutulum Hafıza bozuklukları Depresyon Yorgunluk Başağrısı Uyku bozuklukları Parastezi Ağrı Spastik paraparazi Ensefalomiyelit Transvers miyelit bulguları
37 Kalp Tutulumu (%10) 1-Sıklıkla Kalp Ritm Bozukları şeklinde d ortaya çıkar. EM i takiben birkaç hafta ile birkaç ay içinde gelişmektedir. Primer bulgu AV bloktur derece ve tam blok şeklindedir. Birkaç hafta içinde spontan olarak düzelir. Ancak geçici pacemaker gerekebilir. 2-Nadiren miyokardit ve konjestif kalp yetmezliği gelişebilir
38 Vaka 49 yaşında erkek hasta 6 hafta önce kene ile ısırılma hikayesi veriyor. Yorgunluk, başağrısı, göğüs ağrısı Bunu takiben ateşli bir hastalık geçirmiş. EKG de 2.dereceden AV blok Ancak döküntü gelişmemiş.
39 Vaka Lyme Serolojisi pozitif Lyme hastalığına bağlı olarak gelişen kalp blokları Western blot ile antimikrobiyal tedaviye iyi doğrulama pozitif cevap verirler. Seftriakson 2 gr/gün başlanıyor. Nadiren kalıcı pace-maker gerekir. Dördüncü ü günde AV blok düzeliyor.
40 Ayırıcı tanı Miyokardiyal iskemi AER Hipotroidi İlaç toksisitesi
41 Göz tutulumu (%1) Konjunktivit Keratit Üveit
42 Lyme Lenfositoma B-hücreli pseudolenfoma Sıklıkla kulak bölgesinde, haftalar, aylar içinde ortaya çıkıyor. Mavi kırmızı renkte, tümör benzeri deri lezyonları Primer olarak Avrupa da görülüyor.
43 GEÇ LYME HASTALIĞI Kronik Atrofik Akrodermatit Avrupa da daha sık görülen bir bulgudur. Sıklıkla kadınlarda ve yaşlarında ortaya çıkar. İlk enfeksiyonu takiben 6 ay ila 8 yıl içinde ortaya çıkmaktadır. Yüzeyel damarların belirginleşmesine bağlı, tipik mavimsi-kırmızı lezyonlar gelişir. Deri son dönemlerde sigara kağıdı görünümü şeklinde incelir ve parlak bir görünüm alır. Kan damarları belirgin hale gelir. Yüzeyel venlerin belirginleşmesi ve akral deride atrofi görülmektedir
44 Kronik Atrofik Akrodermatit (Ayırıcı Tanı) Arteriyel veya venöz yetmezlik Ekzema Lokalize skleroderma
45 Klinik bulgular bölgeler arasında farklıdır. ABD Bb B. burgdorferi sensu stricto tit sıklıkla artrite tit neden olur. Avrupa B. afzelii sıklıkla Kronik Atrofik Akrodermatit neden olur. B. garinii sıklıkla Nörolojik Bulgulara neden olur.
46 Bulgaristan Deneyimi (1257 vaka) İnsidans 6/ En sık 5-9 yaşları arasındaki çocuklarda görülüyor. Vakalar haziran ile eylül arası iki pik yapmış. Klinik bulgular Eit Eritema migrans % Nörolojik tutulum % 19 Artrit % 8 Kalp bulguları %1.1 Göz % 0.9 Christova and Komitova, Wein Klin Woch, 2004
47 Eritema migrans 1257 vakanın 868 inde (%69.1) Kene ısırığı hikayesi 827 (% 95.3) Süre 7.9 (%2-35) Büyüklük 11 (%5-35) Tipik form 382 (%44.0) Atipik form 486 (%56.0) Veziküler ve ülsere 128 (%14.7) Multipl eriteme migrans 59 (%6.8) Ateş 133 (%15.3) Lenfadenopati 284 (%32.7)
48 Türkiye verileri Ülkemizdeki epidemiyolojisi konusunda yeterli bilgi yoktur. Seroepidemiyolojik çalışmalarda %2-35 antikor pozitifliği saptanıyor. Trakya bölgesinde cinsi kenelerde B.burgdorferi izolasyonu yapılmıştır. Ixodes ricinus kenelerin %4 ü B. burgdorferi ile infekte durumda. Karadenizde 65 farede B. burgdorferi araştırıldı. Hiçbirinde spiroket izole edilmedi. 2 farede antikor pozitifliği bulundu.
49 Türkiye verileri Yayınlanmış ~ vaka sunumu vardır. Eritema Migrans Nörolojik tutulum (fasiyal paralizi) Artralji miyalji gezici ağrılar ciddi Artralji, miyalji, gezici ağrılar, ciddi yorgunluk, ateş, minimal hepatomegali
50 Lyme hastalığı tanısı konulan 12 hastanın klinik özellikle No Yaş ş Cins Ana belirtiler Kene ısırması Ana bulgular 1 14 K Ateş,artralji 8 ay önce Romberg testi pozitif, hiperakuzi papilödem 2 13 E Ateş, başağrısı 4 ay önce Döküntü, stupor, papilödem 3 14 E Fasial paralizi - Fasial paralizi 4 27 K Saç dökülmesi, - Piramidal hemiparazi 5 7 K Bacakta lezyon 1 ay önce Eritema migrans 6 21 E Bacakta lezyon 6 ay önce Eritema migrans 7 4 E Dış kulakta lezyon 1 ay önce Eritema migrans 8 12 E Livido retikülaris - Deri 9 20 K Üveit, döküntü - Göz, deri K Üveit - Göz E Üveit - Göz, kas güçsüzlüğü K Karyoretinit - Anlar Y, Mikrobiyol bült 2003 Göz, deri
51 TANI Kene ile temas hikayesi Klinik bulgular Serolojik testler
52 Kene ısırma hikayesi mutlaka şart Çoğu ğ hasta kene ile ısırıldığını farketmeyebilir. değil! Kene ile ısırılmanın yüksek y olduğu bölgelerde bulunma önemlidir.
53 Endemik bölge En az iki kesin tanı almış vaka olması gerekir. O bölgede bulunan kenelerin B. burgdorferi ile infekte olduğunu göstermek gerekir.
54 Tanı başlıca klinik bulgular ile yapılmaktadır. Lyme hastalığı tanısında kullanılan laboratuvar testlerde bazı sorunlar vardır. B d l t k l d kli ik Bu nedenle tanı koyulmasında klinik bulgular önemli olmaktadır.
55 Tanı başlıca klinik bulgular ile yapılmaktadır. Endemik bir bölgede bulunan bir hastada Eritema migrans varlığında ğ sadece bu bulgu ile tanı konulabilir. Bu hastaya serolojik test yapmaya gerek yoktur. Ancak hasta isterse serolojik test önerilebilir.
56 Vaka tanımlaması (CDC) 1) Eritema Migrans 2) En az bir geç bulgu + Laboratuvar
57 Vaka tanımı: Eritema migrans Kırmızı makül/papül şekline Kene ısırmasını takiben başayarak günler ve haftalar saatler içinde ortaya çıkan içinde gittikce genişleyen eritemli anular lezyon yuvarlak bir lezyon. hipersensivite reaksiyonudur. En az 5 cm büyüklükte Eritema migrans olarak kabul edilemez. Genellikle yorgunluk, ateş, başağrısı, hafif bir ense sertliği, artralji/miyalji gibi eşlik ş eden semptomlar ile birlikte Eriteme migrans tanısı bir Eriteme migrans tanısı bir doktor tarafından konulmalı
58 Geç Bulgular Kas iskelet sistemi Bir veya bir-kaç eklemde Atit Artrit ataklarını tkl tkib takiben belirgin şişlik gelişmesi gerekir. gelişmeyen, tek başına kronik progresif bir artrit yeterli buldu değildir. Tekrarlayan, haftalar ve aylar sürebilen ataklar halinde ortaya çıkar. Bu atakları takiben kronik artrit gelişebilir. Kronik simetrik poliartrit Artralji, miyalji, fibromiyalji kas iskelet sistemi itutulumunu t gösteren bulgu olarak kabul edilmez.
59 Nörolojik tutulum kriterleri Lenfositik menenjit Başağrısığ Kraniyal nörit (Fasiyal paralizi) Radikülonöropati Ensefalit (nadir) Yorgunluk Parastezi Hafıza bozuklukları
60 Kardiyovasküler tutulum kriterleri 2. ve 3. derece AV blok Çarpıntı Akut başlangıçlı, Bradikardi günler ve haftalar içinde kendiliğinden d geriler. Tekbaşına miyokardit Nadiren miyokardit eşlik edebilir. Diğer iletim defektleri
61 Laboratuvar testleri ne kadar yararlı? Kültür Kesin tanı B. burgdorferi izolasyonu ile yapılabilir. Yavaş ve güç üreyen bir bakteri için bu çok mümkün olamamaktadır Moleküler yöntemler Deri, BOS ve sinoviyal sıvı örneklerinde yaralı olabilmektedir. Serolojik testler Tanıda sıklıkla kullanılan testlerdir
62 Serolojik testleri ne kadar yararlı? Düşük risk olan bölgelerde serolojik testlerin yeri ve Yüksek veya orta endemik bir bölgede Geç Lyme hastalığı ğ bulguları olan bir hastada serolojik ç y p testler önemlidir. kullanılması konusu tartışmalıdır. Açıklanamayan nonspesifik bulgular (miyalji, yorgunluk, parastezi) gibi semptomlar ancak uzun süreli ise ve hasta endemik bir bölgeden geliyorsa yapılabilir.
63 Seroljik testlerde bazı sorunlar var! Serolijik testler standartize değildir. Sıklıkla yanlış negatif ve yanlış pozitif sonuçlar alınabilmektedir. Test sonuçları mutlaka hastanın öyküsü ve klinik bulgular eşliğinde ş ğ yorumlanmalıdır.
64 Günümüzde CDC tarafından iki aşlamalı test önerilmektedir. 1. aşama: ş ELISA veya IFA ile 2aşama: 2. Western blot IFA veya ELISA ile pozitif veya şüpheli çıkan sonuçların daha özgül bir test olan westernblot ile test edilmesi gerekmektedir
65 Serolojik testler Sensitivite Spesifite Seroloji (Erken dönem hastalık) % 59 %93 Seroloji (Geç dönem hastalık) % 95 % 81 Seroloji+Western blot % % (Erken ve geç hastalık)