Kars Peynirinin Suyu Kazandıracak | |Anahtar
Türkiye’nin peynir başkenti Kars’ın birbirinden lezzetli peynirlerinin üretimi esnasında ortaya çıkan ve yörede şırat olarak bilinen kötü kokulu peynir altı suyunun 135 yıldır derelere akıtılması gelenektenmiş. Kentin içerisinden geçen Kars Çayı’nın 14 kilometrelik bu kokulu yolculuğunun toplu balık ölümlerine yolaçan çevre kirliliği boyutu da varmış. Bugünlerde, dibine döküldüğü takdirde bir ağacı bile kurutabilen, komşuları birbirine düşüren ve doğaya çok büyük zararlar veren bu peynir altı suyunun çok değerli bir varlık olarak ekonomiye geri döneceğini duyan Karslılar şaşkınlıklarını gizleyemiyorlar.
Kars Valiliğinin, Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığına sunduğu Doğu Anadolu'da Süt Ürünleri Kümelenmesini Canlandırma ve Kars'ta Peynir Altı Suyu İşleme Tesisi Projesi yıllardır bir kader gibi görülen bu sorunu ortadan kaldırmakla kalmayacak, kente büyük kazanımlar da sağlayacak. Proje, Bakanlığın, Avrupa Birliği ile ortak finanse ettiği Rekabetçi Sektörler Programı kapsamında mali destek alıyor.
Teknik açıdan yürütülmesi ve takibinin sağlanması amacıyla Serhat Kalkınma Ajansının (SERKA) görevlendirildiği proje kapsamında çevreye zararlı bir atık olan peynir altı suyu, bölge için katma değeri yüksek yeni bir ürün olan ve tüm dünyada bisküvi, çikolata, süt ürünleri, şekercilik, fırıncılık, kozmetik ve ilaç sektörleri gibi alanlarda yaygın olarak kullanılan peynir altı suyu tozuna dönüştürülüyor.
Bu doğrultuda, hizmet verecek ve Kars Organize Sanayi Bölgesinde yer alacak bir peynir altı suyu toplama ve işleme merkezi kuruluyor. İdari ve mali açılardan üreticilere külfet getirecek olan atık yönetimi sorununun ortak bir tesis aracılığıyla giderilmesi ve bölge için katma değeri yüksek yeni bir ürün olan peynir altı suyu tozunun üretilmesi sağlanıyor. Eğitim ve tanıtım çalışmalarıyla da, bu konuda faaliyet gösteren tüm üreticilerin ve ilgili kurumların teknik kapasitesinin geliştirilmesi ve desteklenmesi hedefleniyor.
Doğu Anadolu'da Süt Ürünleri Kümelenmesini Canlandırma ve Kars'ta Peynir Altı Suyu İşleme Tesisi Projesi
Çevreye zarar veren peynir altı suyunun ekonomiye tekrar kazandırılması için peynir altı suyu işleme tesisi kurulması ve ildeki süt ürünleri üreticilerinin kümelenmesinin sağlanarak süt endüstrisinin rekabet gücünün artırılması
Doç. Dr. Hüsnü Kapu- Serhat Kalkınma Ajansı Genel Sekreteri
“2007’de süt üreticilerinin kümelenmesi fikriyle Valiliğin öncülüğünde bölgenin aktörleri olarak toplandık, ben de o zaman üniversiteden hoca olarak katılmıştım. Bu kümelenmenin hangi konu etrafında olabileceği tartışılırken, o dönem Avrupa Birliği Türkiye Delegasyonundan gelen bir uzmandan Türkiye’nin süt tozunun büyük kısmını dışarıdan ithal ettiğini ve birçok önemli hassas ürünlerde kullanılan bir ürün olduğunu, çocuk mamasından çikolataya kadar birçok ürünün ana hammaddesinden biri olduğunu öğrendik. Burada üretilen peynirin suyu nasıl değerlendiriliyor denince biz de çaylara, nehirlere veya toprağa dökülüyor dedik. Çünkü doğal bir şey sonuçta ve doğal bir şey doğaya nasıl zarar verecek kimse bilmiyor açıkçası. Ben bile bunun toprağa zararlı olduğunu o zaman öğrenmiştim. Bu şekilde proje çalışmamızı başlatmış olduk. Projemiz değerlendirilirken, AB Türkiye Delegasyonunda bir görüşmeye çağrıldık. Bizzat ben de katıldım bu toplantıya. Portekiz ve İspanya’dan 2 kişi vardı bana sordular, “Bu sizin için niye önemli, niye Kars’a yapalım bu projeyi” diye. Ben de o zaman bir kavram kullanmıştım; bizim bölgenin sanayileşme oranı sıfıra yakın yani endüstri yok ve kirlenmemiş doğal bir bölge ve her bir ürünün yüzde 90 civarında organik özelliği var; ‘geç kalmışlığın avantajını kullanacağız’ dedim. Çok güldüler ve tamam dediler.
Burada sistemin temel mantığı şu. Bölgedeki süt ürünlerinin, üreticilerinin belli bir standardı yakalamasını istiyoruz. Burada her şey geleneksel yöntemlerle yapılıyor, verimlilik gittikçe düşüyor. Belli bir standart oluşturursak bundan istenen etkiyi yani bölge için istenilen pozitif etkiyi ancak sağlayabiliriz dedik. Süt ürününün kalitesini arttırmak esas ama o ürünlerin pazarlanabilir hale gelmesi için o sistemin sağlıklı bir şekilde işlemesi de gerekiyor. En başta sütün hijyenik şartlarda toplanması, güğümlerin günlük olarak yıkanıp kurutulması, yani el değmeden dezenfekte edilmesi gibi zorunlulukları beraberinde getiriyor. Sütün toplanırken bozulmadan korunması için soğuk hava depolarında saklanması gerekiyor. Yani entegre bir sistem. Oradan başlayıp nihayetinde de üretilen peynirden artakalan peynir altı suyunun yine bir sanayi ürününe dönüştürülmesi ile süreç tamamlanıyor”
Mesut Mete - Uzman/ SERKA Program Geliştirme ve Program Yönetimi Birimi
“Peynir altı suyunun toplanması konusunda üreticiyi bilgilendirmek için bir eğitim sürecinin olması gerektiğini öngörmüştük. Bu noktada, sanayi bölgesinde üretim yapan en yakınımızdakilerden başlayıp, daha sonra da önce il merkezi sonra ilçelerde eğitim sürecini başlatmayı planlıyoruz. Bu çalışmayı çevre müdürlükleriyle ortak yürüteceğiz. Bu eğitimlerin finansmanını ve Çevre İl Müdürlüğü ile birlikte koordinasyonunu biz gerçekleştireceğiz. İnsanlar gerçekten bilmiyorlar bunun zararlı olduğunu. Bu proje başladığında öncelikle yapılması gereken insanları bilgilendirmek. Öte yandan peynir altı suyu üreticiden para karşılığında alınacak. İlk etapta üretici onu bize göndermeyecek, sistem gidip toplayacak. Belli bir müddet sonra onlar da bunun işe yaradığını görünce kendileri getirmeye başlayacak. İnsanlarımızın genel özelliği bu, maalesef görmeden inanmıyoruz 2016 yılı içerisinde projenin uygulamasına başlamayı hedefliyoruz. Bu dokümanların hazırlanışı ve sair bunların her birini bizim ihale etmemiz gerekiyor. Çünkü bizim hatamızdan kaynaklı süre kaybını istemiyoruz. O nedenle mümkün olduğu kadar işi çok titiz tutup, istenen formatlara titiz bir şekilde uyarak, projeyi tamamlamak istiyoruz. Yani 2016 yılının inşaat sezonunda fiili olarak işin gerçekleşmesini istiyoruz. Öngörümüz o.”