Kolon kanseri- Kolon ve rektal kanserlerin bulguları, semptomları ve tedavisi
Kolon kanseri kalın bağırsakta (kolon), sindirim sisteminin alt bölümünde meydana gelen bir kanser çeşididir. Rektal kanser kolonun son birkaç inçinde olan kanser çeşididir. İkisi birlikte olduğunda kolorektal kanser adı verilmektedir.
Kolon kanserlerinin çoğu durumunda kanser küçük, kanserli olmayan (iyi huylu) hücrelerin kümelemesine adenomatöz polipler adı verilmektedir. Zaman içerisinde bazı polipler kolon kanserine dönüşmektedir.
Polipler küçük ve eğer varsa birkaç semptoma neden olabilirler. Bu nedenler, doktorunuz bazı tarama testleri yaparak bu polipleri tanımlayarak kolon kanserine dönüşmelerini önlemesine yardımcı olacaktır.
Kolon kanserinin neden olduğu işaretler ve semptomlar :
Bağırsak alışkanlıklarında değişiklikler, ishal veya kabızlık veya dışkı yoğunluğundaki bir değişiklik
Rektal kanama veya dışkı da kan bulunması
Kalıcı karın ağrıları, kramp, gaz veya ağrı
Kolon kanseri olan birçok insan hastalığın ilk evrelerinde herhangi bir semptom ile karşılaşmazlar. Semptomlar ortaya çıktığı zaman, kanserin boyutlarına ve kalın bağırsağınızdaki konumuna bağlı olarak değişkenlik gösterebilmektedir.
Doktora gittiğiniz zaman
Kolon kanserinin dışkıda kanama veya bağırsak hareketlerinde kalıcı değişiklikler gibi herhangi bir semptomunu görürseniz, doktorunuz ile bir randevu ayarlayın.
Doktorunuzla kolon kanserinin taramalarına ne zaman başlamanız gerektiğini konuşun. Rehberler genellikle kolon kanseri taramalarının 50 yaşında başlamasını önermektedir. Doktorunuz aile geçmişinizde bu hastalığın olması gibi diğer risk faktörleri varsa, daha sık veya erken taramalar önerebilir.
Çoğu durumda, kolon kanserine nelerin neden olduğu tam olarak net değildir. Doktorlar, kolon kanserinin kolonda bulunan sağlıklı hücrelerin değişmesi ile ortaya çıkmaktadır. Sağlıklı hücreler büyür ve vücudun işlevini normal olarak korumak için düzenli bir şekilde bölünürler. Ancak bazen bu büyüme kontrolün ışına çıkar, yeni hücrelere ihtiyaç olmasa da hücreler bölünmeye devam ederler. Kolon ve rektumda, bu abartılı büyüme kanserli olma prekanseröz hücrelerin bağırsağınızın astarında oluşmasına neden olabilir. Uzun bir dönem içerisinde (birkaç yıl için sürebilir) anormal hücrelerin bulunduğu bölgelerin bazıları kanserli olabilir.
Kolon içerisinde prekanseröz büyümeler
Kolon kanseri genellikle kolonun iç astarında prekanseröz hücrelerin (poliplerin) kümeleşmesi ile başlamaktadır. Polipler mantar şeklinde görünebilirler. Prekanseröz büyümeler kolon duvarında düz veya girintili bir şekilde olabilirler (polipoid olmayan lezyonlar). Kansere dönüşmeden önce poliplerin ve polipoid olmayan lezyonların temizlenmesi kolon kanserini önleyebilir.
Kolon kanserinin riskini arttıran kalıtsal gen mutasyonları
Kolon kanserinin risklerini arttıran kalıtsal gen mutasyonları aileden geçebilir, ancak bu kalıtsal genler kolon kanserlerinin sadece küçük bir oranını ile bağlantılıdır. Kalıtsal gen mutasyonları kanseri kaçınılmaz bir hale getirmez, ancak kanserin belirgenliğini bireysel bir risk olarak arttırabilirler. Kalıtsal kolon kanser sendromları şunlardır :
Ailesel adenomatöz polipler. Ailesel adenomatöz polipler kolon ve rektum içerisinde binlerce poliplerin gelişmesine neden olan nadir görülen bir bozukluktur. Ailesel adenomatöz polipleri olan bir kişi tedavi edilmezse, 40 yaşından önce kolon kanseri riski yüksektir.
Kalıtsal polip içermeyen kolorektal kanser. Kalıtsal polip içermeyen kolorektal kansere Lynch sendromu adı da verilmektedir. Bu durum kolon kanseri ve diğer kanserlerin risklerini arttırmaktadır. Kalıtsal polip içermeten kolorektal kanseri olan insanlar da 50 yaş öncesinde kolon kanseri gelişme eğilimindedir.
Ailesel adenomatöz polipler ve kalıtsal polip içermeyen kolorektal kanserin her ikisine de genetik testler ile tanı konabilmektedir. Ailenizin kolon kanseri ile ilgili endişeleriniz varsa, doktorunuz ile aile geçmişinizin bu durumlar ile ilgili risklerinizin olup olmadığını görüşebilirsiniz.
Doktorunuz kolon kanseri olabileceğinizden şüpheleniyorsa, kolon kanserini tedavi edebilen uzmanlarla görüşmeyi tercih edebilirsiniz. Böyle bir durumda birçok uzman ile görüşebilirsiniz. Bu uzmanlar;
Sindirim hastalıklarını tedavi eden doktorlar (gastroentrolog)
Kanser tedavi eden doktorlar (önkologlar)
Cerrahi yöntemler kullanarak kolon kanserini temizleyen doktorlar (cerrah)
Kanser tedavisi için radyasyon tedavisi kullanan doktorlar (radyasyon önkologu)
Randevular kısa olduğundan dolayı çok iyi bir şekilde hazırlanmak iyi bir fikirdir. Burada nasıl hazırlanabileceğiniz ve doktorunuzdan neleri beklemeniz gerektiğini öğrenebilirsiniz.
Randevu öncesinde herhangi bir yasaklama olup olmadığının farkında olun. Randevunuz olduğu zaman, diyetiniz olabilecek bir yasak gibi ihtiyacınız olabilecek herşeyi sorduğunuzdan emin olun.
Yaşamış olduğunuz herhangi bir semptomu yazın. İlgisi olmayan nedenleride sıralayarak zamanlanmış randevunuzda bunu belirtin.
Kişisel anahtar bilgileri yazın, herhangi bir stres kaynağı veya son zamanlarda yapılan yaşam biçimi değişiklikleri de olmak üzere herşeyi yazın.
Aldığınız tüm ilaçların bir listesini yapın. Bu listeye aldığınız vitaminleri ve takviyeleri de ekleyin.
Yanınıza bir arkadaşınızı veya ailenizden birini alın. Bazen bir randevu esnasında tüm bilgileri anlamak veya aktarmak zor olabilir. Unuttuğunuz veya kaybettiğiniz şeyleri siz hatırlatacak birilerinin yardımı dokunabilir.
Doktorunuza sormak istediğinz tüm soruları yazın.
Doktorunuz ile olan zamanınız sınırlıdır, bu yüzden soracağınız soruların bir listesini hazırlamak birlikte olan zamanınızı iyi kullanmanız için oldukça yararlı olacaktır. Sorularınızı en çok önemlilerden en az önemlilere doğru sıralayın. Kolon kanseri için doktorunuza sorabileceğiniz bazı temel sorular şunlardır :
Kolon kanseri kolonumun hangi bölgesinde yer alıyor ?
Kolon kanserimin evresi nedir ?
Pataloji raporumu bana açıklayabilir misiniz?
Patoloji raporumun bir kopyası var mı?
Kolon kanseri vücudumun diğer bölgelerine de yayılmış mı?
Kolon kanserim için tedavi seçenekleri nelerdir ?
Herhangi bir tedavi seçeneği kolon kanserim için bir tedavi olabilir mi?
Kolon kanserimin tedavi edilebilmesi için herhangi bir şans var mı?
Kolon kanserimin tedavisinde her bir tedavinin iyileştirme şansımı ne kadar miktarda arttırır?
Her bir tedavi yöntemi için potansiyel yan etkiler nelerdir?
Her bir tedavi günlük yaşantımı nasıl etkileyebilir ?
Benim için iyi olabileceğini düşündüğünüz bir tedavi yöntemi var mı?
Benimle aynı durum içerisinde olan bir arkadaşıma veya ailemden birine ne önerirdiniz ?
Tedavi ile ilgili fikrimi belirtmem için ne kadar süreye ihtiyacım var ?
İkinci bir seçenek düşünmeli miyim?
Bir uzmanı görmeli miyim? Maliyeti ne kadar olacak ve sigortam bunu karşılayacak mı?
Yanıma alabileceğim herhangi bir broşür veya basılmış başka bir materyal var mı? Ne tür web sayfalarını incelememi önerirsiniz ?
Doktorunuza hazırladığınız sorulara ek olarak, randevunuz sürecinde anlamadığınız herhangi bir şeyi istediğiniz zaman sormaktan çekinmeyin.
Doktorunuz muhtemelen size birkaç soru soracaktır. Bu soruların cevaplarına hazırlanmanız size diğer noktaları belirlemeniz için daha fazla zaman yaratacaktır. Doktorunuz aşağıdaki soruları sorabilir :
Semptomlar ilk ne zaman görünmye başladı ?
Semptomlar kalıcı mı yoksa geçici mi?
Sepmtomlarınızın şiddeti nasıl ?
Semptomlarınızı sizin farkına vardığınız iyileştiren birşeyler var mı?
Semptomlarınızı sizin farkına vardığınız kötüleştiren birşeyler var mı?
Kolon kanser tanısı
Sizde olan işaretler ve belirtiler kolon kanseri olduğunuzu gösteriyorsa, doktorunuz birkaç test yapılmasını önerebilir, bunlar şunlardır :
Kan testleri. Doktorunuz neden olan işaretleri ve belirtileri daha iyi anlayabilmek için kan testleri yapılmasını önerebilir, ancak kolon kanserini belirleyebilecek bir kan testi bulunmamaktadır. Kan testleri toplam kan sayımı ve organ fonksiyon testlerini içerebilmektedir.
Kolonun içerisinin incelenmesi için bir kamera kullanabilir. Kolonoskopi ucuna bir video kamera yerleştirilmiş tüm kolon ve rektumun izlenmesini sağlayan uzun, esnek ve ince bir tüptür. Herhangi şüpheli bir bölge görüldüğü zaman, doktorunuz bu tüp içerisinden cerrahi aletleri geçirerek buradaki bölgeden analiz için bir doku alabilir (biyopsi).
Kolonunuzu görüntülemek için boya ve Xray kullanabilir. Baryum lavmanı doktorunuzun X ray ile birlikte tüm kolonu değerlendirmesine izin verir. Baryum (kontrast renkler) bağırsağınızın içerisinde bir lavman olarak yerleştirilir. Çift kontrastlı baryum lavmanı sırasında hava da eklenmektedir. Baryum bağırsağın astarını doldurur ve boyar. Daha sonra rektumun, kolonun ve bazen ince bağırsağın küçük bir bölümünün net bir silüetini yapar.
Kolonunuzun resmini oluşturmak için çoklu BT resimlerini kullanabilir. Sanal kolonoskopi çoklu bilgisayarlı tomografi (BT) resimlerini kullanarak kolonun iç bölgesinin detaylı bir resmini oluşturur. Kolonoskopi olamıyorsanız, doktorunuz size sanal kolonoskopiyi önerebilir.
Kolon kanserinin evrelendirilmesi
Kolon kanseri ile teşhis konduktan sonra, doktorunuz kanserinizin evrelerini (aşama) belirlemek için size bazı testler uygulayacaktır. Evrelendirme hangi tedavilerin sizin için uygun olduğunun belirlenmesinde yardımcı olur. Evrelendirme testleri karın ve göğüs BT taramaları gibi görüntüleme işlemlerini de içermektedir. Birçok durumda, kanserinizin evresi kolon kanseri ameliyatı olana kadar belirlenemeyebilir.
Kolon kanserinin evreleri şunlardır :
Evre I. Kanseriniz kolonun yüzeysel astarında (mukoza) büyüme göstermektedir ancak henüz kolon duvarının arkasına veya rektuma dağılmamıştır.
Evre II. Kanser kolon veya rektum duvarı boyunca veya içerisinde büyüme göstermiştir, ancak lenf nodlarına yayılmamıştır.
Evre III. Kanser lenf nodlarının yakın bölgelerini istila etmiştir ancak henüz vücudun diğer bölgelerini etkilememektedir.
Evre IV. Kanser örneğin akciğer ve karaciğer gibi uzak bölgelere yayılmıştır.
Doktorunuzun önereceği tedavi yöntemi büyük ölçüde kanserinizin aşamalarına bağlı olacaktır. Üç birincil tedavi seçenekleri : ameliyat, kemoterapi ve radyasyondur.
Erken evrede olan kolon kanseri ameliyatı
Kanseriniz küçükse, bir polip içerisindeyse ve çok erken bir evredeyse, doktorunuz bir kolonoskopi sırasında tamamı ile alabilir. Patalog bağırsak duvarında olan polip tabanını içermediğini belirlerse, kanserin tamamen alınabilmesi için iyi bir şans olması anlamına gelmektedir.
Bazı büyük polipler laparoskopik ameliyat kullanılarak alınabilmektedir. Bu işlemde, cerrah işlemi karın duvarında yaptığı birkaç küçük kesik ve kolonunuzu görüntüleyebilmek için üzerine kamera ekli olan bir cihazı yerleştirerek yapmaktadır. Cerrah kanserin bulunduğu bu bölgedeki lenf nodlarından da örnekler alabilir.
İnvazif kolon kanseri ameliyatı
Kolon kanseriniz kolon içerisinde veya kolon boyunca büyüme gösteriyorsa, cerrahınız kanser içeren kolonun bir bölümünü almak için kısmi bir kolektomi önerebilir. Lenf nodlarının yakın bölgelerinde genellikle temizlenir ve kanser için test edilir.
Cerrahınız genellikle kolon veya rektumda bulunan sağlıklı bölgeleri yeniden birbirine bağlar. Ancak bu mümkün olmadığında, örneğin kanseriniz rektumunuzun dışında olduğunda, kalıcı veya geçici bir kolostomiye ihtiyacınız olabilir. Bu da özel bir çanta ile vücudun atıklarının atılması için kalan bağırsağın bir bölümünden karın duvarınıza bir açıklık oluşturulma işlemidir. Kolostomi işlemi ameliyat sonrasında kolon veya rektumunuza iyileşme süresi vermek için bazen geçici olabilir. Ancak bazı durumlarda, kolostomi kalıcı olabilir.
İleri evreler için ameliyatlar
Kanseriniz çok ileri bir evredeyse veya genel sağlığınız kötüyse, cerrahınız kolonunuzda bulunan tıkanıklığı gidermek için veya semptomları iyileştirmek için diğer durumlar için bir operasyon önerebilir. Bu ameliyat kanserin tedavisi için değildir ancak kanama veya ağrı gibi belirti ve işaretlerin azaltılması içindir.
Yalnızca karaciğerinize yayılması gibi özel durumlarda ve genel sağlığınızın iyi olması için, doktorunuz karaciğerinizden kanserli lezyonların temizlenmesi için bir ameliyat önerebilir. Kemoterapi bu ameliyatlardan önce veya sonra kullanılabilir. Bu tedavi teşhisi iyileştirecektir.
Kemoterapi yöntemi kanser hücrelerinin yok olması için ilaçlar kullanır. Kemoterapi ameliyat sonrası kanserli hücrelerin temizlenmesi, tümör büyümesinin kontrolü ve kolon kanserinin semptomlarını iyileştirmek için de kullanılabilir. Kanseriniz kolon duvarının ötesine yayılmışsa ve kanseriniz lenf nodlarına yayılmışsa doktorunuz kemoterapiyi önerebilir. Rektal kanseri olan kişilerde, kemoterapi genellikle radyasyon terapisi ile birlikte uygulanır.
Radyasyon terapisi X-ray ler gibi çok güçlü bir enerji kaynaklarını kullanır. Bunun amacı ameliyat sonrası herhangi bir kanserli hücre kalmışsa bunları öldürmek, operasyon öncesi büyük tümörleri küçültmek böylece kolayca temizleyebilmek, veya kolon kanseri veya rektal kanserinin semptomlarını azaltmak içindir.
Radyasyon terapisi nadiren de olsa kolon kanserinin erken evreleri için de kullanılmaktadır ancak özellikle kanser rektumun duvarından geçtiyse veya lenf nodlarının yakınlarına kadar ulaşmışsa rektal kanserin rutin bir parçasıdır. Radyasyon terapisi genellikle kemoterapi ile birlikte uygulanır. Radyasyon terapisi ameliyat sonrasında kanserin yeniden oluşma riskini azaltmak için de kullanılabilmektedir.
Hedefli ilaç terapisi
Kanser hücrelerinin çoğalmasını ve özel kusurları hedefleyen ilaçlar ileri aşamada kolon kanseri olan kişiler için mevcuttur. Hadefli ilaçlar kemoterapi arasında veya tek başlarına verilebilirler. Hadafli ilaçlar genellikle ileri aşamada kolon kanseri olan kişiler için kullanılmaktadır.
Hedefli ilaçlar bazı insanlara yardımcı olabilirlerken bazılarına yardımcı olamayabilirler. Araştırmacılar bu ilaçlardan kimlerin daha çok faydalandıklarını araştırmaktadırlar. Bu zamana kadar, doktorlar dikkatli bir şekilde tedavi için kullanılıp kullanılmaması için tüm avantajlarını ve dezavantajlarını, maliyetleri göz önünde bulundurarak belirler.
Kanser tanısı aşırı derecede zor olabilir. Tam olarak iyileşme mümkün olmasına rağmen, hastalığın yeniden tekrarlayacağı ile ilgili endişeleriniz olabilir. Ancak bu endişeleriniz veya prognozlarınız ne olursa olsun, yalnız değilsiniz. Kanser ile mücadeleyi kolaylaştırmak için buradaki bazı kaynaklar ve strateijlerden yararlanabilirsiniz :
Sizi nelerin beklediğini bilin. Sağlıklı tedavi kararları verebilmek için kanseriniz ile ilgili yeterli bilgiyi öğrenin. Doktorunuza kanserinizin tipini, kanserinizin evresini, tedavi seçeneklerini ve bu tedavi seçeneklerinin yan etkilerini sorun. Ne kadar çok bilgi sahibi olursanız, kendi kararlarınızı verirken o kadar öz güveniniz olur. Yerel kütüphanelerde ve güvenilir web sayfalarından yeterli bilgiye ulaşabilirsiniz. Ulusal Kanser Enstitüsü ve Amerikan Kanser Derneği ile başlayabilirsiniz.
Güçlü bir destek sistemini koruyun. Kanser tanınız ile yüzleşirken arkadaşlarınız ve aileniz en büyük ittifaklarınızdır. Onlar genelde yardım isterler, dolayısıyle onlardan yemek yapmalarını, randevularınız için ulaşım sağlamalarını isteyebilirsiniz. Bazen endişeler ve resmi ve destek grubunun anlaşılması veya diğer kanser kurtulanları iyi bir duygusal destek sağlayabilirler. Bununla birlikte sizinle aynı şeyleri yaşamış olan kişiler için derin ve kalıcı bağlar oluşabilir. Kanserden kurtulan aileler için de destek grupları bulunmaktadır.
Makul hedefler belirleyin. Bu hedefler kontrol altında olmanızı sağlar ve belli bir amaca sahip olmanızı sağlar. Ancak erişemeyeceğiniz hedefleri seçmeyin. Örneğin, haftada 40 saat çalışamayabilirsiniz, ancak bunun en az yarı zamanını hedefleyebilirsiniz. Aslında, birçok insan için işe devam etmenin faydası olabilir.
Kendiniz için zaman ayırın. İyi bir şekilde beslenme, rahatlama ve yeteri kadar dinlenme kanser yorgunluğu ve stresi ile savaşabilmenize yardımcı olabilir. Ayrıca, daha fazla dinlenebilmeniz için veya yaptıklarınız şeyleri sınırlandırmanız için kendinize boş zamanlar yaratabilirsiniz.
Kolon kanseri içi tarama
Ortalama bir kolon kanseri riskine sahip olan kişiler 50 yaşlarına geldikleri zaman taramaları göz önünde bulundurabilirler. Ancak ailesinde kolon kanseri olması gibi yüksek risk altında olan kişiler, bu taramalara daha erken zamanda başlamalıdırlar. Afrikalı Amerikalılar ve Amerikalı Hindistanlılar 45 yaşında kolon kanseri taramalarına başlayabilirler.
Yararları ve zararları ile birlikte birkaç tarama testi bulunmaktadır. Doktorunuz ile bu seçenekleri görüşerek sizin için en uygun olanı bulunuz. Seçenekler aşağıda gösterilmektedir :
Yıllık olarak yapılan dışkıda gizli kan testi
Her beş yılda bir esnek sigmoidoskopi
Her 10 yılda bir kolonoskopi
Her beş yılda bir sanal kolonoskopi (BT kolonografi)
Dışkı DNA testi - bu tarama yöntemi yeni bir tarama yöntemidir bu yüzden ne sıklık ile yapılacağı henüz net değildir.
Risk oranınız yüksekse daha sık veya erken tarama önerilebilmektedir. Doktorunuz ile her bir tarama seçeneğinin yararlarını ve risklerini konuşun. Sizin için uygun olan bir veya daha fazla test üzerinde karar verebilirsiniz.
Risklerinizi düşürmek için yaşam biçiminizde değişiklikler yapın
Günlük yaşamınızdaki yaşam biçminizde değişiklikler yaparak kolon kanseri risklerinizi azaltabilirsiniz. Aşağıdaki adımları atabilirsiniz :
Bol meyve, sebze ve tam tahıllı gıdalar tüketin. Meyve, sebze tam tahıllı gıdalar vitaminler, mineraller, lif ve antioksidantlar içerir, bunlarda kanserin önlenmesinde büyük önem taşımaktadır. Çeşitli meyve ve sebzeleri tercih ederek ihtiyacınız olan vitaminler ve besleyici maddeleri alabilirsiniz.
Alkolü makul ölçülerde tüketin. Alkol almayı tercih ediyorsanız, günlük alkol alımınızı sınırlandırın. Bu sınırlama günlük olarak kadınlar için bir kadeh, erkekler için ise iki kadehtir.
Sigara içmeyi bırakın. Doktorunuz ile sigarayı bırakabilmeniz ile ilgili yollar göstermesi için konuşun.
Haftanın çoğu gününde egzersiz yapın. Haftanın çoğu gününde en az 30 dakikalık egzersiz yapmayı deneyin. Hareketsiz bir yaşantınız varsa, egzersiz yapmaya yavaş bir şekilde başlayın ve yavaş yavaş 30 dakikayı kadar arttırın. Ayrıca, herhangi bir egzersiz programına başlamadan önce doktorunuzla görüşün.
Sağlıklı kilonuzu koruyun. Sağlıklı bir kilonuz varsa, sağlıklı bir diyet ve günlük egzersizler ile bir kombinasyon oluşturarak kilonuzu korumaya çalışın. Kilo vermeye ihtiyacınız varsa, doktorunuzla bunun sağlıklı yoları ile ilgili konuşun. Kilo vermeyi hedeflemek için yaptığınız egzersiz miktarını arttırın ve aldığınız kalori miktarını azaltın.
Yüksek riskte olan kişiler için kolon kanserinin önlenmesi
İlaç ve cerrahi yöntemler içeren bazı tedavi yöntemleri prekanseröz polipleri veya kolon kanseri riskinin azlarılması için kullanılmaktadır. Ancak, kolon kanseri ile ilgili ortalama risk taşıyan kişilerin bu ilaçları kullanmalarını önermek için yeterli miktarda kanıt bulunmamaktadır. Kolon kanseri ile ilgili yüksek bir riskiniz varsa, doktorunuz ile birlikte bu önleyici tedavilerin yararlarını ve risklerini konuşun :
Diğer ağrı kesiciler. Diğer ağrı kesicilerine de kolon kanserini önlediği ile ilgili çalışmalar bulunmaktadır. Bazı çalışmalar diğer ağrı kesicilerin prekanseröz poliplerin risklerini ve kolon kanseri riskini azaltabileceğini bulmuştur. Ancak yan etkileri ülserler ve gastrointestinal kanamalardır. Bu ağrı kesicilerin bazılarının kalp problemlerinin risklerini de yükseltmektedir.
Kanser önlenmesi için ameliyat. Nadir durumlarda, ailevi adenomatöz polipozis veya ülsertaif kolit gibi iltihaplı bağırsak hastalıkları gibi kalıtsal durumlarda, doktorunuz kanseri önlemek için tüm kolonun ve rektumun alınmasını önerebilir.