UCI WorldTour Puan Sistemi Üzerine
Yazar: Özgür Nevres
Yarış kazanmak önemli ve hem yarışçı, hem de takımı için tatmin edici bir başarıdır. Ancak profesyonel bisiklet dünyası (özellikle WorldTour takımları) söz konusu olduğunda, puanlama sistemi nedeniyle birincilik dışındaki dereceler de önem taşır.
Son zamanlarda UCI (Uluslararası Bisiklet Federasyonu - Union Cycliste Internationale) puanlama sistemine eleştiriler getirilmeye başlandı. Bazı yarışçılar, yeterli puanları olmadığı için takımları tarafından kendilerine kontrat önerilmedi. En iyi örnek, Bask kökenli Euskaltel-Euskadi takımı, yıllarca sadık bir şekilde domestiklik görevini yerine getirmiş veteran yarışçısı Amets Txurruka'ya kapıyı gösterdi. Txurruka, daha önemsiz bir takım olan (Profesyonel kıta takımı) Caja Rural'de iş bulabildi.
Ancak RadioShack-Nissan'ın Hollandalı yarışçısı Joost Posthuma onun kadar şanslı değildi. Posthuma yeterli puanı olmadığı için takım bulamadı ve 31 gibi bisikletçilerin altın çağı sayılan bir yaşta emekliye ayrıldı. Ayrılırken de UCI puan sistemine, takımları için çalışan domestikleri işsizliğe mahkum ettiği eleştirisi getirdi.
Posthuma bir bakıma haklıydı. Takımınız için domestik olarak çalışıyorsunuz, takımınızın ve takım liderinin başarısına önemli katkı sunuyorsunuz, ancak doğal olarak yarışlarda önemli bir başarı kazanamayıp puan toplayamıyorsunuz ve size yeni kontrat önerilmiyor, çünkü takımınızın WorldTour lisansı alabilmesi için puanı olan yarışçılara ihtiyacı var.
Burada konuyu tam bilmeyen okuyucularımız için bir parantez açalım. WorldTour takımı olmak ne demektir ve neden bu kadar önemlidir?
Yarış takvimindeki en önemli yarışlar WorldTour yarışları olarak adlandırılır. Bahar klasikleri, üç büyük tur (İtalya-Fransa-İspanya turları) ve bazı başka yarışlar WorldTour kategorisindedir. WorldTour yarışlarına linkteki adresten ulaşabilirsiniz.
Aslında bisiklet takımına sponsor olan firmalar için "neredeyse" tek bir kriter vardır: takımım WorldTour yarışlarına girebilecek mi ? (Bu soruyu sponsorların önemli bir bölümü için şöyle de sorabilirsiniz: takımım Fransa turuna -Tour de France- girebilecek mi ?)
World Tour demek televizyonda daha çok görünme ve daha çok reklam demek. hele bir de Fransa Turu gibi bir büyük turu kazanırsanız, getirdiği prestij (ve reklam) çok büyük olacaktır.
WorldTour yarışlarına katılabilmenin en garanti yolu, WorldTour lisansı sahibi bir takım olmanızdır. Bunun dışında girme şansınız yok değildir ama çok azdır.
İşin kötü yanı ise, dünyada sadece 18 tane WorldTour lisanslı (Pro Team - Profesyonel takım lisansı olarak da bilinir) takım olabilir. 19. bir tane olamaz. Dolayısıyla da WorldTour lisansı alabilmek için önemli takımlar arasında kıyasıya bir rekabet vardır.
Bu parantezi kapattıktan sonra, WorldTour lisansları neye göre dağıtılır buna değinelim. UCI, karmaşık bir algoritma ile belirli kriterlere göre takımlara birtakım puanlar verir ve en yüksek puanı alan takımlar WorldTour takımı olmaya hak kazanır. Durum kabaca böyle.
UCI'ın puanlama sistemi genellikle az bilinen ve yanlış anlaşılan bir sistemdir. Bisiklet üzerine belki de en kaliteli kişisel blog olan Inner Ring'de bu konuyu güzel bir şekilde açıklayan bir makale gördüm ve Türkçe'ye çevirmenin iyi olabileceğini düşündüm.
Puan Kulübünün İlk Kuralı
UCI, düzenli olarak yarışçılar ve takımlar için bir puan sırası(UCI Ranking olarak bilinir) yayınlar. Bu sıralamayı unutun. UCI sitesindeki puan toplamı ve yayınlanan sıralamalar, bir takımın Profesyonel Takım (WorldTour) lisansı alıp alamayacağına karar vermek için kullanılan puanlamayla bire bir aynı değildir. Aralarında korelasyon vardır, ancak aynı değildir. Puan kulübünün ilk kuralı: UCI Ranking'ini unutun.
"Sportif değer" terimini hiç duydunuz mu? Bu terim, UCI'ın iç karar alma sisteminde takımların sıralamasını belirtmekte kullanılır. WorldTour lisansı için başvuran bir takımın WorldTour lisansına mı yoksa Profesyonel Kıta Takımı lisansına mı hak kazanacağı sportif değer ile belirlenir. Yukarıda değinilen UCI ranking'in aksine, Sportif Değer gizlidir ve UCI tarafından kamuya açıklanmaz.
Takımlar lisanslarını dört kritere göre alır: yönetimsel, etik, finansal ve sportif değer. Sportif değere UCI tarafından kural kitabında getirilen tek açıklama, "UCI Profesyonel Bisiklet Konseyi tarafından onaylanan bir puan ölçeğine göre hesaplandığı" dır.
Örneğin Milan-San Remo birincisinin kaç puan kazandığını biliriz (100 puan kazanır), ancak bir kez daha hatırlatalım, bu puanlar Sportif Değer'e bire bir aynı şekilde yansımaz.
Takımların 2013 yılı WorldTour lisansları için son başvuru tarihi 20 Ekim'di. Bu tarihe kadar başvuran takımlar için puanlar, 2012 yılındaki kadrolar değil, 2013 yılında kadrolarında bulunduracakları yarışçılar baz alınarak hesaplanır. Dolayısıyla örneğin Mark Cavendish'in 2012 yılında kazandığı sürüyle birinciliğin tüm puanları, Team Sky'dan Omega Pharma-Quick Step takımına gitti.
İlk 12 Yarışçı
Çok az bilinen bir durum: UCI, takımın sportif değerini hesaplarken, takımın sadece en iyi 12 yarışçısının puanlarını baz alır. Bu yıla kadar bu sayı 15'ti, ancak 2013 lisanslarının hesabı ve daha sonraki yıllar için 12'ye düşürüldü. Yani 30 yarışçıya kadar sözleşme imzalama hakkı olan takımların sadece 12 yarışçısı puan hesabına dahil oluyor. UCI, bunu domestikleri korumak için yapıyor. Böylece tek bir puanı bile olmayan ancak takım için önemli bir domestiğin takımıyla kontrat imzalayabilmesi hedefleniyor.
Yani yukarıda bahsedilen Amets Txurruka ve Joost Posthuma örneklerinde, takımlarının sırf puanları olmadığı için bu yarışçıları bırakması çok anlamlı değil. Ancak yapılan açıklamalar bu yöndeydi. Sankitakımlar bile durumun farkında değiller gibi! Posthuma da puan sistemini suçlarken durumdan bihaber gibi görünüyor.
Sportif Değere Temel Oluşturan Yarışlar
Aynı kategorideki yarışlar eşittir, ancak bazıları daha eşittir. Örneğin 2HC kategorisindeki puanlama bellidir. 2HC kategorisindeki bir yarışı dünyanın neresinde bitirseniz bitirin, UCI Ranking'de aynı puanı alırsınız. Ancak sportif değer hesaplanırken örneğin 2HC kategorisindeki yarışlardan UCI Avrupa Turu kapsamındaki yarışlar en değerli olanlardır, özellikle UCI Asya turundakilere göre çok daha değerlidirler.
İki Yıl Bazlı Puanlama
Yine az bilinen ama çok önemli bir konu: son iki yılda kazanılan puanlar hesaplamaya katılır. Yani 2013 lisansları verilirken yarışçıların 2011 ve 2012 sezonlarında aldığı sonuçlar değerlendirmeye alınır, sadece 2012 değil. Böylece, bir yıl kötü bir sakatlık vb sebebiyle iyi sonuç alamayan ancak genel kariyeri başarılı bir yarışçının hala değerli bir yarışçı olarak kalabilmesi sağlanır (örneğin Cadel Evans, 2012'de ciddi bir virüs sorunu sebebiyle parlak başarılar kazanamadı, ancak 2011 sezonundaki başarıları onu hala değerli bir yarışçı yapıyor).
İlk kez bu yıl yürürlüğe konulan ve 2013 lisansları hesaplanırken kullanılan çok önemli bir husus: takımlara başarıları karşılığında ekstra bonus puanlar verilir ve en önemlisi, bu puanlar kalıcıdır. Sporculara verilen puanlar gibi yarışçı transfer olduğunda diğer takıma gitmez. 2012'de kadronuzda olan tüm yarışçılar başka takımlara gitse bile, bu puan sizde kalır. Cyclingnews tarafından ele geçirilen resimlerden birinde (aşağıda bu konuya değiniliyor) Fransa turunu kazanan takıma 45 bonus puan verileceği yazıyor.
Veriler üzerinde birtakım manipülasyonlar yapılır. Örneğin, UCI'ın açıkladığı puan sıralamasındaki ilk 10 yarışçının sportif değeri düşürülür. Böylece, bir takımın çok iyi bir yarışçıyı kadrosunda tutup, ona önemli yarışlarda puan kazandırıp, takımın geri kalanı değersiz yarışçılarla dolu olsa bile onun kazandığı puanlarla lisans kazanabilmesi engellenmeye çalışılır.
İlk on yarışçının puanları en çok düşürülendir, sonraki on yarışçının (11-20. sıralar) puanı da düşürülür ama biraz daha az, 21-30. sıralar da aynı şekilde daha da az, ve böylece gider.
Bazı özel durumlarda, bir yarışçıya başka bazı başarıları nedeniyle ek değer (puan) verilebilir. Örneğin, cyclocross, pist bisikleti ya da dağ bisikleti dünya şampiyonuna bir başlangıç puanı verilir ve takımın sportif değerinin hesaplamasına dahil edilir. Yani örneğin cyclocross dünya şampiyonunu takımınıza dahil edip yarıştırırsanız, daha önce hiç yol yarışı koşmamış ve dolayısıyla puan kazanmamış olsa bile takımınızın sportif değerine önemli bir katkı sunar. Bu da pek bilinmeyen bir durumdur, örneğin Cyclocross yıldızı Sven Nys, önemli cyclocross yarışçılarının yol bisikletine başlarken takıma puan kazandırabilmeleri gerektiğini açıklamıştı. Oysa ki durum zaten tam olarak böyle. Sadece çok az kişi bunu biliyor.
Kafa karıştıran bir konu da, halihazırda birkaç yıllık WorldTour lisansı zaten ellerinde olan takımların neden her yıl bu lisansı kaybetme endişesi yaşadıklarıdır.
WorldTour lisansları en çok 4 yıl için verilir. Ancak çok yıllık lisanslar da her yıl yeniden değerlendirilir. Böylece ilk yılında çok sağlam kriterleri olan ve 4 yıllık lisansı "kapan" bir takımın sonraki üç yıl boyunca "yatması" nın önüne geçilmiş olunur. Ya da örneğin bir takımın kadrosunu çok üst düzey yarışçılarla doldurup 4 yıllık lisans aldığını ve hemen ertesi yıl tüm bu yarışçıları elinden çıkarıp ikinci sınıf, dolayısıyla çok daha düşük ücretli yarışçılarla sözleşme imzaladığını düşünün. Bu takımın hala WorldTour yarışlarına katılma hakkı olacaktı. Ancak UCI böyle düşük kalitedeki bir takımın WorldTour yarışlarına katılmasını istemez. Böyle bir ihtimalin önüne geçilmek isteniyor.
Yani aslında 4 yıllık lisansı almış bir sponsorun 4 yıllık lisansı değil, bir yıllık lisansı ve sonraki üç yıl için bu lisansı yenileyebilme opsiyonu olmuş oluyor (tabii ki kriterleri hala karşılayabiliyorsa).
Sportif değerin hesaplanmasındaki aritmetik gizlidir, ancak cyclingnews, geçen yıl hesaplamada kullanılan tabloların birkaçını ele geçirmiş ve yayınlamıştı. UCI'ın hesaplamayı gizli tutmasındaki temel sebep, yarışların heyecanını kaçırmamaktır. Bir yarışçının puan sistemindeki durumunu tam olarak bilmemesi halinde puan için değil, yarış kazanmak için yarışacağı varsayılır.
Ancak amaçlananın tam tersi bir durum oluştu. Çoğu yarışçı, takımdaki sadece en iyi 12 yarışçının puanlarının hesaplamaya katıldığını bilmediğinden, hatalı bir şekilde, takımlarında kalabilmek ya da iyi bir kontrata imza atabilmek için mutlaka puan kazanmaları gerektiğini düşünmeye başladılar ve yarış kazanmak için değil, puan için yarışır oldular. UCI'ın korktuğu tam olarak başına geldi. Eğer sadece en iyi 12 yarışçının puanlarının anlamlı olduğunu bilseler gece daha rahat uyuyacak ve gündüz daha iyi bir yarış çıkarabileceklerdir.
Sportif değer, gelecek yıl için kadroda bulunan yarışçıların puanları (bireysel puan) ve bir önceki yıl takımın kazandığı başarılar temel alınarak takıma verilen "kolektif puan" üzerinden hesaplanır.
Bireysel puan hesaplanırken sadece en iyi 12 yarışçının puanları hesaplamaya dahil edilir.
UCI'a kayıtlı tüm yarışlar puan verir ancak aynı kategoride bile olsa bazı yarışların değeri daha yüksektir.
Bir yarışçının puanı hesaplanırken son iki yıl dikkate alınır, yani 2013 puanı hesaplanırken 2011 ve 2012 sezonları işleme katılır.
Bir takıma diğer bir disiplinden gelen (pist, cyclocross, dağ bisikleti gibi) önemli bir yarışçıya özel bir puan verilir.
Bu yayın 4693 kez okundu.