Bardakçı’dan kendisini yalanlayan Atatürk kitabı
Murat Bardakçı’nın “Bir Devlet Operasyonu: 19 Mayıs” adlı kitabı, Atatürk’ün Samsun’a çıkışıyla ilgili yeni bir iddia ortaya atıyor. Ancak, kitaptaki belgeler tam tersini söylüyor
13.10.2019 12:55 Karakter boyutu :
Gazeteci-Yazar Murat Bardakçı’nın “Bir Devlet Operasyonu: 19 Mayıs” adlı yeni kitabı çıktı.
Bardakçı kitabında Atatürk’ün Samsun’a çıkışıyla ilgili yeni bir iddia ortaya attı.
Cumhuriyet gazetesinde yer alan yazıda, Bardakçı’nın yeni kitabına ilişkin “Bardakçı’ya göre Mustafa Kemal Atatürk, Samsun’a sadece kendi iradesiyle ya da Sultan Vahdeddin’in talimatıyla değil, devlet kararıyla gitti, seyahat de bir devlet operasyonu! Ancak, kitabın bir iyi tarafı, pek çok araştırmacının yararlandığı Samsun belgelerinin tarihine göre tek tek sıralanması. Belgelerin hiçbirinde, padişahın ya da hükümetin, Atatürk’ün Anadolu’da kalmasını istediğine dair iz yok" ifadeleri yer aldı.
Murat Bardakçı’nın Turkuvaz Kitap’tan çıkan “Bir Devlet Operasyonu: 19 Mayıs” adlı kitabı, Atatürk’ün Samsun’a çıkışıyla ilgili yeni bir iddia ortaya atıyor. Ancak, kitapta yer verdiği belgeler ise Bardakçı’nın iddiasını çürütüyor. Bardakçı’ya göre Mustafa Kemal Atatürk, Samsun’a sadece kendi iradesiyle ya da Sultan Vahdeddin’in talimatıyla değil, devlet kararıyla gitti, seyahat de bir devlet operasyonu! Bardakçı, yeni bir vatanın temellerini atan kurtuluş mücadelesinde Atatürk’ün öne çıkmasını “abartı” olarak değerlendiriyor. Ancak, kitabın bir iyi tarafı, pek çok araştırmacının yararlandığı Samsun belgelerinin tarihine göre tek tek sıralanması. Belgelerin hiçbirinde, padişahın ya da hükümetin, Atatürk’ün Anadolu’da kalmasını istediğine dair iz yok. Bir kez daha görüldüğü üzere, Atatürk’e neden İstanbul’a geri çağrıldığına dair bilgi dahi verilmiyor.
Bardakçı, İstanbul’un işgali sırasında işkenceciliğiyle ünlü İngiliz istihbarat subayı John Godolphin Bennett ve Sultan Vahdeddin’in aile üyeleriyle yaptığı sohbetin ardından bu kitabı yazmaya karar vermiş. İstanbul’a arada bir gelmeye devam eden Bennett ile musiki üstatlarının evlerinde bazı cuma geceleri yapılan ev fasıllarının birinde, 1973 yılı baharında tanışmış, birkaç gün boyunca İngiliz subaya refakat etmiş. Bennett, Bardakçı’ya, “Genç adam! Sizin Mustafa Kemalinizi Samsun’a ben göndermiştim.... Benim verdiğim vize olmasaydı İstanbul’dan katiyyen ayrılamazdı!” demiş. Bardakçı, aradan çeyrek asır geçtikten sonra bir kitabı için belge ararken tesadüfen bu vizelere denk gelmiş. Bardakçı’yı yazmaya iten diğer bir neden ise 1996 yazında Bodrum’da, Vahdeddin’in torunu Neslişah Sultan ve başka dostlarıyla yaptığı bir deniz gezisi olmuş. Gezide “Barışa Son Veren Barış” kitabının yazarı David Fromkin de varmış. Bardakçı, “... Sohbetimizin ilerleyen saatlerinde Sultan Vahdeddin’in bu yolculuktaki rolünden başka bir mevzu konuşulmamış, gerçekler, ihtimaller, söylentiler, bilinenler ve bilinmeyenler birbirini takip etmişti... Sultan Vahdeddin’in aile mensuplarının anlattıkları, Birinci Dünya Savaşı ve sonrası döneminin en önemli uzmanlarından birinin yorumları, Samsun yolculuğuna bambaşka bir çerçeve çiziyordu” diyor.
KESİN BİR ŞEY OLDU!
Sultan Vahdeddin’i tanımış olanlarla, padişahın yakınındaki devlet adamlarının torunlarıyla senecelerde beraber bulunduğunu ifade eden Bardakçı, şöyle devam ediyor: “O günlerin hadiselerini yakından bilen bu kişilerin hiçbiri, Mustafa Kemal Paşa’nın Samsun’a padişahın emri ile gittiğini düşünmez, Samsun ile alakalalı belgeleri görmemelerine rağmen, aile büyüklerinden işittiklerine dayanarak yolculuğun bir devlet operasyonu olduğunda hemfikir bulunurlardı. Onların kanaatine göre padişahın Paşa’ya yüksek meblağda para vermesi diye bir şey söz konusu değildi. Yolculuk öncesinde ayrıntıları artık bilinmeyen bazı görüşmelerin yapıldığını işitmişlerdi ama görüşmelerin teferruatına vâkıf olan aile büyüklerinin bu konularda hiçbir şey anlatmamış olmalarından da esefle bahderlerdi.”
Samsun yolculuğuyla ilgili belgelerin 1943’ten itibaren yayımlanmaya başladığına dikkat çeken Bardakçı, 16 Mayıs 1919’da çıkılan yolculuğun hazırlık aşamasından itibaren bütün önemli ayrıntılarının ortaya konduğunu söylüyor ve şu iddiada bulunuyor: “Belgelerden görülen Mustafa Kemal Paşa’nın Samsun’a sadece kendi iradesi yahut Sultan Vahdeddin’in talimatıyla değil, devletin kararı ile gittiği ve seyahatin bir devlet operasyonu olduğudur. Girdiği dünya harbinden ağır mağlubiyete uğramış vaziyette çıkan altı asırlık devletin, galiplerin kararını elini-kolunu bağlayarak beklemesi mümkün değildir. İmparatorluğun üst düzeyi yaşanan felaketin zararını en aza indirebilmek için bir şeyler yapmak gerektiğini düşünmüş, işgale karşı yeni bir savaş açıkça telaffuz edilmese de çareler aranmış, planlar yapılmış, projeler hazırlanmış, bu hazırlıklar da o devrin en parlak ve en başarılı kumandanlarına vazifeler verilmiş ve bütün bu çabalardan işe yarar neticeler alınması hayal edilmiştir.”
Bardakçı, yolculuğa dair abartılı ve birbirinin zıddı iki iddianın da olduğunu ifade ediyor. Bir kesimin Mustafa Kemal Paşa’nın Samsun’a gitmeye bizzat kendisinin karar verdiğini, diğer kesimin de Paşa’yı Sultan Vahdeddin’in on binlerce altın vererek gönderdiğini savunduğunu söylüyor. İki düşüncenin de rağbet görmesini ise toplumun “ifrat ve tefrit” yani, aşırı yüceltme yahut zemmetme merakıyla, bilgiye ve belgeye değil, kulaktan dolma söylentilere önem verme tutkusundan kaynaklandığını savunuyor.
BELGELER NE DİYOR?
Bardakçı’nın kitabının büyük bölümünü Samsun belgeleri oluşturuyor. O belgeler incelendiğinde ise ortada büyük bir devlet planı yerine Mustafa Kemal’in kararlılığı bütün çıplaklığıyla gözler önüne seriliyor. İlk belge, 30 Nisan 1919 tarihli. Mustafa Kemal Paşa’nın Samsun’daki 9. Ordu Müfettişliği’ne tayini için yapılan talebi içeriyor. Aynı gün tayin gerçekleşiyor. Belgede imzası olanlar Sultan Vahdeddin, Sadrazam Damat Ferit ve Harbiye Nazırı Şakir Paşa. Hazırlıkların ardından Bandırma Samsun’a çıkıyor.
1 AYLIK BÜYÜK PLAN!
İngilizlerin Karadeniz ordusu kumandanı General George Milne, 6 Haziran 1919’da, Mustafa Kemal Paşa’nın Anadolu’dan İstanbul’a çağrılması için nota veriyor. Osmanlı Genelkurmay’ı bir gün sonra yanıt veriyor: Mustafa Kemal’in ordu kumandanı değil, ordu müfettişi olduğu vurgulanıyor.
8 Haziran 1919: İstanbul’daki İngiliz Yüksek Komiseri Amiral Arthur Calthorpe, Dışişleri Bakanlığı’na Mustafa Kemal Paşa’nın görevden alınması için nota veriyor. Samsun sancağından endişe verecek haberler aldığını Paşa’nın öncü rol oynadığını söylüyor.
8 Haziran 1919: İstanbul Hükümeti, Şevket Turgut imzalı yazı ile Paşa’yı geri çağırıyor. Tek cümlelik bir notla: “Maiyetinizdeki istimbotlardan biriyle buraya teşrifiniz rica olunur.” Sonrasında Mustafa Kemal, çağrılma sebebini soruyor ancak yanıt “Hükümetin kararı” oluyor.
23 Haziran 1919: İstanbul hükümeti, İstanbul’a dönmesi için verilen talimatlara uymayan Mustafa Kemal Paşa’nın yerine sabık Bahriye Nazırı Hurşit Paşa’yı getiriyor. Daha sonraki günlerde mülki amirlere Mustafa Kemal’in emirlerine uyulmaması konusunda yazılı talimatlar gönderiliyor.
8 Temmuz 1919: Sultan Vahdeddin, Mustafa Kemal’e izin alarak bir yere çekilip dinlenme tavsiyesinde bulunuyor. Aynı gün Vahdeddin’in başkâtibi Paşa’ya İstanbul’a dönerse kendisine dokunmayacağı konusunda İngilizlerden garanti alındığını bildiren bir telgraf yolluyor. Yine aynı gün Sultan Vahdeddin, Mustafa Kemal’in memuriyetine son veriyor.
9 Temmuz 1919: Amiral Calthorpe, Damat Ferit’e, Paşa’yı İstanbul’a zorla getirmek için bir gemi gönderdiğini bildiriyor.
29 Temmuz 1919: Damat Ferit Paşa hükümeti, Mustafa Kemal ve Rauf Bey’in yakalanıp İstanbul’a gönderilmesi için karar alıyor.
30 Temmuz: Tutuklama kararının uygulanması için valiliklere talimat yazılıyor. Yazıda, “Mustafa Kemal ve Rauf beylerin hükümetin mukarrerat ve tebligatina muhalif harekâta devam ve ısrar ettikleri” belirtiliyor.
9 Ağustos 1919: Sultan Vahdeddin, Mustafa Kemal’i askerlikten ihraç ediyor ve nişanlarını, rütbelerini geri alıyor.
28,544 Bu habere tepkiniz: