Blog Daşoguzyň migrasiıa gullugynyň öňi... Iıun 29, 2013
Nobata duran türkmenistanlylar
Soňky aılarda Daşoguz şaher häkimliginiň we Türkmenistanyň Merkezi bankynyň welaıat şahamçasynyň binalarynyň töwereklerinde adamlaryň we ulaglaryň juda köpelendigini görmek bolıar.
Öňki Çkalow häzirki Al-Horezmi adyndaky uly köçäň şu ıerdäki bölegini hyryn-dykyn eden awtoulaglara gözi düşende, şähere belet bolmadyk adamyň kellesine ilki bolup “bu ıerde-ha bir bolmaz iş bolupdyr-ow” diıen pikir gelıär.
Emma daşoguzlylaryň özleri bu ıere ıygnalan ulaglary, hemişe üışüp, käte itekleşip duran, käte bolsa gykylyk-galmagal turuzıan märekäni görenlerinde nämäň nämedigini dessine düşünıärler. Şäheriň Al-Horezmi köçesiniň bu ıerinde döwlet migrasiıa gullugynyň welaıat edarasy ıerleşıär, üışup duran adamlar bolsa bu ıere täze pasport almaga gelenler.
Olaryň arasynda ıaňy nobat belläp, entek pasport almaň ugur-ıollaryny bilmeıänler bilen bir hatarda bu ıere üç-bäş, hat-da hepdeläp gatnanlar-da bar.
Gadambaı atly özbek milletinden bolan bir ıigit bu ugurda “baı tejribe” toplanlardan. Onuň äytmagyna görä, ol bu gün iň soňky nokadyna, ıagny pasport almaly pursatyna ıetipdir.
“Men bäş günläp bu ıere çöpçä gatnan ıaly gatnadym. Hiç hili anyk maglumat bolmansoň, meniň köp wagtym zerur bolan resminamalary toplamaga sarp edildi. Indi bu gün, nesip bolsa, pasporty alaryn diıen tamam bar” – diıip, Gadambaı atly ıigit begençli dillendi.
Adamlaryň kösençlikleri Gadambaıyň sözlerine görä, il arasynda “zagran” diıilip atlandyrylıan täze türkmen pasportyny almaklyk ıeňil-ıelpaı iş däl.
“Adamlar gije sagat 23-den başlap bu ıere gelip ugraıarlar, ıagny ertirki nobatyň spisogyna adyny we familiıasyny ıazdyrdyp, özlerini belledıärler. Soň her bir sagatdan spisokdaky familiıalar okalıar. Kim-de kim ady tutulanda “men” ıa-da “bar” diıip seslenmese, onuň ady derrew çyzılıar. Bu bolsa soňunda jenjele galmagala eltıär” – diıip, 26 ıaşly Gadambaı gürrüň berıär.
Meniň bilen söhbetdeş bolan beıleki nobata duranlaryň aıtmaklaryna görä, her bir raıat ıaşyna, maşgala we saglyk ıagdaıyna garamazdan täze pasport almaga hut özi gelip resminamalary doldurmaly, gol goımaly ıerine gol çekmeli, surata düsmeli we özüniň barmaklarynyň yzyny galdyrmaly.
Şonuň üçin nobata garaşyp duranlaryň arasynda hasasyna söıenip duran ıaşy gartaşanlary-da, göwreli aıallary-da, aglaşyp-eňreşip duran çagalary-da görmek bolıar.
Migrasiıa gullugynyň öňündäki bu günler döräň görnüş köp zatdan habar berıär we käbir ynsanperwerlik bilen bagly bolan düşünjeler barada oılanmaga mejbur edıär.
“Bu ıerde hiç kimem birek birege sylaşyk, rehimdarlyk edenok, sebäbi rehimdarlyk eden halatyňda sen ıene-de bir giden wagtyňy ıitirmeli bolıaň. Gün uzak garaşmakdan bizar bolanlaryň hiç birem öz wagtyny ıitiresi gelenok” - diıip, Türkmenistanyň döwlet migrasiıa gullugynyň Daşoguz şäherindäki edarasynyň öňündäki duranlaryň biri aıdıar.
Onuň belleışine görä, adamlaryň täze pasport almak bilen bagly kösençlikleri ähli ıerlerde uly-uly harplar bilen “Döwlet adam üçindir” diıilip ıazylan şygaryň manysyny tutuşlygyna diıen ıaly ret edıär.
“Men bir zada haıran galıan. Eger hakykatdanam döwletimiz adam üçin bolıan bolsa, onda bular nämüçin zagran pasporty almak meselesinde adamlara dürli oňaılyklary, olaryň wagt ıitirmezlikleri üçin şertleri döredenoklar, olaryň kösenmezlikleri üçin interneti, häzirki zaman tehnologiıany, öňde baryjy tilsimatlary ulanmaıalar-ka?” – diıip, işi bitere gelen Gadambaı atly ıigit sorag berıär.
Welaıat migrasiıa gullugynyň adynyň tutulmazlygyny haıyş eden bir ofiseriniň düşündirişine görä, edaraň öňündäki adam üışmeleň soňky günlerde san boıunça has hem artypdyr, munuň hem sebäbi bellenilen senäniň, ıagny 10-njy iıulyň golaılap gelmegi.
“Bilişiňiz ıaly, 10-njy iıuldan soň ıurduň daşyna ıekeje-de raıat özüniň köne pasporty bilen çykyp bilmez, diňe täze biometrik pasporty edinenler daşaryk arkaıyn gidip bilerler. Ana, şonuň üçin hemme täze pasport almanyň kül-külüne düşdi, her kim öňünden alada edip, ätiıaçlygy elden gidirmejek” – diıip, gullugyň ofiseri ıagdaıy düşündirıär.
Onuň sözlerinden çen tutsaň, welaıatda ıaşaıan ilatyň belli bir bölegi özbek milletli raıatlar, olaryň bolsa goňşy döwletde köp sanly dogan-garyndaşlary bar.
Migrasiıa gullugynyň dürli äpişgelerine bolan nobatlaryň uzalmagynyň ıene-de bir sebäbi-de özbek milletinden bolan Türkmenistanyň raıatlarynyň köpçulikleıin, özleriniň ähli maşgala agzalary, ıagny ıaş çagalary we garrylary bilen bir bada täze zagran pasportyny almaga gelmekleri bolupdyr.
“Beıle azara galmaz ıaly bu adamlara bolmanda iň bir ıönekeı şertleri, nobatlaryň döretmezligi üçin oňaılyklary döredip bolanok-maı?” – diıip, beren soragyma Türkmenistanyň döwlet migrasiıa gullugynyň ofiseri iki egnini gysmak bilen jogap berdi.
Kerim Artykow – Türkmenistanly žurnalistiň, ıerli synçynyň edebi lakamy. Blogdaky pikirler we garaıyşlar awtoryň özüne degişlidir.