GIDA VE YEMLERDE PESTİSİT KALINTI ANALİZİNE YÖNELİK METOT VALİDASYONU VE KALİTE KONTROL PROSEDÜRLERİ
Download "GIDA VE YEMLERDE PESTİSİT KALINTI ANALİZİNE YÖNELİK METOT VALİDASYONU VE KALİTE KONTROL PROSEDÜRLERİ"
1 GIDA VE YEMLERDE PESTİSİT KALINTI ANALİZİNE YÖNELİK METOT VALİDASYONU VE KALİTE KONTROL PROSEDÜRLERİ SANCO/12495/2011 sayılı Belge Koordinatör Dr. Tuija Pihlström Danışma Grubu SANCO/10684/2009 sayılı Belgeyi Yürürlükten Kaldırmaktadır Dr. Michelangelo Anstassiades Bay Arne Andersson Dr. André de Kok Dr. Mette Erecius Poulsen Dr. Amadeo R. Fernández-Alba Dr. Miguel Gamón Dr. Ralf Lippold Bay Octavio Malato Bayan Paula Medina Dr. Sonja Masselter (AG) Dr. Hans Mol, Uzman Kimyager (AG) Bay Stewart Reynolds Dr. Antonio Valverde 01/01/2012 tarihinden itibaren yürürlüğe girmektedir National Food Administration (Ulusal Gıda İdaresi), Uppsala, İsveç. CVUA Stuttgart, Fellbach, Almanya. National Food Administration (Ulusal Gıda İdaresi), Uppsala, İsveç. Food and Consumer Product Safety Authority (VMA) (Gıda ve Tüketici Ürünleri Güvenliği Otoritesi (VMA), Amsterdam, Hollanda. Danish Institute for Food and Veterinary Research (Danimarka Gıda ve Veterinerlik Araştırmaları Enstitüsü), Soeborg, Danimarka. Almería Üniversitesi, İspanya. Generalitat Valenciana, İspanya. CVUA Freiburg, Almanya Almería Üniversitesi, İspanya. Almería Üniversitesi, İspanya. AGES GmbH, Competence Center for Residues of Plant Protection Products (Bitki Koruma Ürünleri Kalıntıları için Yetkinlik Merkezi), Innsbruck, Avusturya. RIKILT Institute of Food Safety (Gıda Güvenliği Enstitüsü), Wageningen, Hollanda. Central Science Laboratory (Merkezi Bilim Laboratuvarı), York, Birleşik Krallık. Almería Üniversitesi, İspanya. Derleme Nüshası: AL2 İçindekiler Giriş... 4 Akreditasyon ve yasal durum... 4 Numune alma, numunelerin nakliyesi, işlenmesi ve depolanması... 4 Numune alma... 4 Laboratuvar numunelerinin nakliyesi... 4 Analiz öncesinde numune hazırlama ve işleme... 5 Pestisit standartları, kalibrasyon solüsyonları vb... 5 Standartların kimliği, saflığı ve depolanması... 5 Stok standartlarının hazırlanması ve depolanması... 6 Çalışma standartlarının hazırlanması, kullanımı ve depolanması... 6 Standartların test edilmesi ve yerine yenilerinin konulması... 6 Ekstraksiyon ve konsantrasyon... 7 Ekstraksiyon koşulları ve etkinliği... 7 Ekstrakt konsantrasyonu ve hacim kazandırma amaçlı dilüsyon... 7 Kontaminasyon ve girişim (enterferans)... 7 Kontaminasyon... 7 Girişim (enterferans)... 8 Analitik kalibrasyon, temsili analitler, matriks etkileri ve kromatografik hesaplama... 8 Genel şartlar... 8 Kalibrasyon... 9 Temsili analitler... 9 Matriks etkileri ve matriks uyumlu kalibrasyon Standart ekleme Pestisit karışımlarının kalibrasyona etkileri İzomer karışımları halindeki pestisitlerin kalibrasyonu Türev veya bozunum ürünlerinin kullanılması yoluyla kalibrasyon Kromatografik integrasyon Analitik metot validasyonu ve performans kriterleri Kalitatif tarama metotları 12 Rutin analiz sırasında devam eden performans doğrulaması 12 Kantitatif metotlar.. 13 İlk metot validasyonu.. 13 Analitik metot performansının genişletilmiş metot validasyonunun kabul edilebilirliği Devam eden performans doğrulama (rutin geri kazanım tayini) 14 23 Yağ veya kuru ağırlık içeriğinin tayinine yönelik metotlar Rutin geri kazanımlar için analiz performansının kabul edilebilirliği Yeterlik testi ve referans materyallerinin analizi Sonuçların teyit edilmesi Tanımlama Kromatografiye bağlanmış kütle spektrometresi Kromatografi için gereklilikler. 16 Kütle spektrometrisi (MS) için gereklilikler Bağımsız bir laboratuvarda doğrulama Sonuçların rapor edilmesi Sonuçların ifade edilmesi Sonuçların hesaplanması Verilerin yuvarlanması Sonuçların belirsizlik verileri ile kalifikasyonuı Sonuçların yaptırım amacıyla yorumlanması Ek Örnek matrikslerin seçilmesi Ek A.. 26 Ek B.. 29 Ek C.. 31 Ek D. 35 34 GIDA VE YEMLERDE PESTİSİT KALINTI ANALİZİNE YÖNELİK METOT VALİDASYONU VE KALİTE KONTROL PROSEDÜRLERİ Giriş 1. El Kitapçığında yer alan rehber, Ülke genelinde laboratuvarların kontrolünde veya resmi olarak dahil olan gıda ve yemde pestisit kalıntılarının izlenmesine yöneliktir. El Kitapçığında maksimum kalıntı limitlerine (MRL) uygunluğu kontrol etmede, yaptırım işlemlerinde veya tüketicinin pestisitlere maruziyetini değerlendirmede kullanılan verilerin geçerliliğini destekleyecek metod validasyonu ve analitik kalite kontrol (AQC) şartları tanımlanmaktadır. El Kitapçığının başlıca amaçları şunlardır: (i) Ülke Genelinde uyumlu, uygun maliyetli bir kalite güvence sistemi temin etmek (ii) analitik sonuçların kalite ve karşılaştırılabilirliğini temin etmek (iii) kabul edilebilir düzeyde doğruluğu temin etmek (iv) yanlış pozitif ve yanlış negatif durumların raporlanmamasını temin etmek (v) ISO/IEC (akreditasyon standardı) ile uygunluğu desteklemek 2. Bu El Kitapçık ISO/IEC te yer alan şartların tamamlayıcısı ve ayrılmaz parçasıdır. 3. Bu El Kitapçık SANCO/10684/2009 sayılı Belgeyi yürürlükten kaldırmaktadır. 4. Metinde kullanılan terimlerin açıklamaları için sözlüğe (Ek D) bakılmalıdır. Akreditasyon ve yasal durum 5.Bakanlığımıza bağlı kamu laboratuvarları ve pestisit kalıntılarının resmi kontrolü için yetki verilen özel gıda kontrol laboratuvarları TS EN ISO/IEC Deney ve Kalibrasyon Laboratuvarlarının Yeterliliği İçin Genel Şartlar Standardı na göre akredite olmak zorundadır. Resmi kontroller kapsamında kullanılan analiz metotları Ulusal veya uluslararası kurallara uygun olmalıdır. Bu kurallara uygun metot olmaması durumunda bilimsel kurallara veya planlanan amaca uygun olarak geliştirilen başka metotlar kullanılabilir. Numune alma, numunelerin nakliyesi, işlenmesi ve depolanması Numune alma 6. Laboratuvar numuneleri 2002/63/EC sayılı Direktif veya yerini alan mevzuata uygun şekilde alınmalıdır. Bir partiden rasgele birincil numune almanın pratik açıdan mümkün olmaması halinde numune alma yöntemi kayda alınmak zorundadır. Laboratuvar numunelerinin nakliyesi 7. Numuneler laboratuvara temiz konteynırlarda ve sağlam bir ambalaj içinde nakledilmesi zorunludur. Pek çok numune için, mümkünse havalandırmalı polietilen torbalar kabul edilebilir fakat fumigant kalıntılarına yönelik analize tabi tutulacak numunelerde düşük geçirgenlikli torbalar (örneğin, naylon filmler) kullanılması zorunludur. Perakende satış için önceden paketlenmiş numuneler nakliye öncesinde paketlerinden çıkartılmamalıdır. 45 İleri derecede kırılgan veya dayanıksız ürünlerin (örneğin, olgun frambuaz) bozulmalarını önlemek amacıyla önce dondurulup daha sonra, çözülmelerinin önlenmesi için kuru buz veya benzer ortam içinde taşınmaları zorunludur. Numune alma esnasında dondurulan numuneler çözülmeden nakledilmesi zorunludur. Soğutma nedeniyle hasar görebilecek numuneler (örneğin, muz) hem yüksek hem de düşük sıcaklıktan korunmak zorundadır. 8. Çok taze ürünlerin numunelerinin laboratuvara hızla, mümkünse bir gün içinde nakledilmesi esastır. Laboratuvara teslim edilen numunelerin durumu, yaklaşık olarak bilinçli bir tüketici için kabul edilebilir ölçüde olmalıdır; aksi takdirde örneklerin normalde analiz için elverişsiz olarak değerlendirilmesi gerekmektedir. 9. Numuneler, dikkatsizlikten kaynaklanan kayıpları veya etiketlerin karıştırılmasını önleyecek şekilde açıkça ve silinmeyecek biçimde tanımlanmak zorundadır. Fumigant kalıntılarına yönelik analize tabi tutulacak numune içeren torbaların etiketlenmesi esnasında, özellikle elektron yakalama dedektörü kullanılacak ise, organik solvent içeren keçeli kalemlerin kullanılmasından kaçınılmalıdır. Analiz öncesinde numune hazırlama ve işleme 10. Teslim alınır alınmaz laboratuvar tarafından her laboratuvar numunesine kendine özgü bir referans kodu verilmesi zorunludur. 11. Numune hazırlama, numune işleme ve analiz kısmı elde etmek üzere alt-numune alma işlemleri gözle görülür bir bozulma ortaya çıkmadan önce gerçekleştirilmelidir. Analiz sonuçlarının tüketici alımının değerlendirilmesi için kullanılacağı durumlarda bu özel önem arz etmektedir. Konservelenmiş, kurutulmuş veya benzeri işlemlerden geçirilmiş numuneler belirtilen raf ömrü dâhilinde analiz edilmelidir. 12. Numune hazırlama süreci analiz edilecek ürünün ve parçasının/parçalarının tanımına uygun olmak zorundadır, bakınız 396/2005 sayılı Yönetmeliğe Ek Numune işleme ve depolama prosedürlerinin analiz numunesinde mevcut bulunan kalıntılar üzerinde hiçbir önemli etkiye sahip olmayacağı gösterilmelidir (bakınız 2002/63/EC sayılı Direktif). Ortam sıcaklığında parçalama işleminin (kesme ve homojenizasyon) belirli pestisit kalıntılarının bozunması üzerinde ciddi etkileri bulunduğunun gösterilmesi halinde numunelerin düşük sıcaklıkta homojenize edilmesi tavsiye edilmektedir (örneğin, donmuş halde ve/veya kuru buz varlığında). Parçalama işleminin kalıntıları (örneğin, ditiyokarbamatlar veya fumigantlar) etkilediğinin bilindiği ve elverişli alternatif prosedürlerin mevcut olmadığı hallerde test kısmı ürünün tüm birimlerinden veya büyük birimlerden çıkartılmış segmentlerden oluşmalıdır. Tüm diğer analizler için bütün laboratuvar numunesinin (çoğunlukla 1-2 kg) parçalanması gerekmektedir. Numune depolamasını en aza indirmek amacıyla tüm analizler mümkün olan en kısa süre içinde gerçekleştirilmelidir. Dayanıksız veya uçucu pestisitlerin kalıntı analizleri numunenin teslim alındığı gün başlatılmalı ve analit kaybı ihtimalinin bulunduğu prosedürler aynı gün içinde tamamlanmalıdır. Her halükarda numune parçalama işleminde numunenin, alt-numune değişkenliğinin kabul edilebilir düzeyde olmasını sağlayacak şekilde homojen olması sağlanmalıdır. Bu başarılamadığı takdirde daha büyük kısmı kullanılması düşünülmelidir. 14. Tek bir analiz kısımlarının analiz numunesini temsil edememe olasılığının bulunması halinde gerçek değerin daha iyi tahmin edilebilmesi için çoklu kısımlar analiz edilmesi zorunludur. Pestisit standartları, kalibrasyon solüsyonları, vb. Standartların kimliği, saflığı ve depolanması 15. Saf analit standartlarının ve iç standartların saflığının bilinmesi, her birinin kendine özgü biçimde tanımlanması ve kabul tarihinin kaydedilmesi zorunludur. Düşük sıcaklıkta, tercihen bir dondurucuda ışıksız ve nemsiz ortamda, yani bozunma hızını en aza indirecek koşullarda depolanmaları gerekir. Genellikle daha az sıkı depolama koşullarına göre belirlenen tedarikçinin son kullanma tarihi bu koşullar altında her bir standarda göre en fazla 10 yıl boyunca depolamaya imkân tanıyacak bir tarihle değiştirilebilir. Saflığı kabul edilebilir şekilde kalmaya devam ettiği kanıtlandığı 56 takdirde saf standart muhafaza edilebilir. Saflık, ayrılan sürenin sonunda kontrol edilmelidir; kabul edilebilir durumda kaldığı kanıtlandığı takdirde saf standart muhafaza edilir ve yeni bir son kullanma tarihi tahsis edilir. İdeal durumda, eğer analitler laboratuvar için yeni iseler, taze edinilmiş saf standartların kimlikleri kontrol edilmelidir. Stok standartlarının hazırlanması ve depolanması 16. Analitlerin ve iç standartların saf standartlarının stok standartlarını (çözeltiler, dispersiyonlar veya gazlı dilüsyonlar) hazırlarken saf standardın kimlik ve kütlesi (veya ileri derecede uçucu bileşikler için hacmi) ve çözücünün (veya diğer seyrelticilerin) kimlik ve miktarı kaydedilmesi zorunludur. Çözücü(ler), analite (çözünürlük, reaksiyona neden olmama) ve analiz metoduna uygun olmak zorundadır. Kullanılmadan önce saf standardın oda sıcaklığıyla dengelenmesi esnasında nem olmamalı ve saf standardın saflığının temini için konsantrasyonlar düzeltilmesi zorunludur. 17. Saf standardın en az 10 mg ı 5 ondalık haneli bir teraziyle tartılmalıdır. Ortam sıcaklığı, cam aletlerin kalibre edildikleri sıcaklıkta olmalıdır; aksi halde, standardın hazırlanması kütle ölçümüne dayandırılmalıdır. Uçucu sıvı analitler doğrudan çözücünün içine ağırlık veya hacim (eğer konsantrasyon biliniyorsa) bazında dağıtılmalıdır. Gazlı (fumigant) analitler çözücünün içine kabarcıklar halinde yollanabilir ve kütle transferi tartılarak belirlenir veya gaz dilüsyonları hazırlanabilir (örneğin, gaz sızdırmayan bir şırınga yardımıyla, reaktif maddelerle temas önlenerek). 18. Stok standartların silinmeyecek şekilde etiketlenmesi, son kullanma tarihlerinin verilmesi ve herhangi bir çözücü kaybına veya su girişine izin vermeyecek kaplarda düşük sıcaklıkta karanlıkta depolanması zorunludur. Eldeki mevcut veriler tolüen ve aseton içindeki pestisitlerin büyük çoğunluğunun stok standartlarının sıkıca kapatılmış cam kaplarda derin dondurucuda depolandıkları takdirde en az beş yıl boyunca stabil kaldıklarını göstermektedir. 19. Taze olarak hazırlanması gereken ileri derecede uçucu fumigant süspansiyonlar (örneğin, ditiyokarbamatlar) ve çözeltiler (veya gazlı dilüsyonlar) için çözeltinin doğruluğu aynı anda bağımsız olarak hazırlanan ikinci bir çözeltinin doğruluğu ile karşılaştırılmalıdır. Çalışma standartlarının hazırlanması, kullanımı ve depolanması 20. Çalışma standartları hazırlanırken, kullanılan tüm çözelti ve çözücülerin kimlik ve miktarların kayıtları tutulmak zorundadır. Çözücü(ler), analite (çözünürlük, reaksiyona neden olmama) ve analiz metoduna uygun olmak zorundadır. Standartların silinmeyecek şekilde etiketlenmesi, son kullanma tarihlerinin verilmesi ve herhangi bir çözücü kaybına veya su girişine izin vermeyecek kaplarda düşük sıcaklıkta karanlıkta depolanması zorunludur. Septum kapakları (kontaminasyon kaynağı olmanın yanı sıra) buharlaşmanın neden olduğu kayıplara özellikle yatkındır ve delme işleminden sonra eğer çözeltiler muhafaza edilecek ise mümkün olduğunca kısa süre içinde değiştirilmeleri gerekir. Oda sıcaklığıyla dengelenmesinin ardından çözeltilerin yeniden karıştırılması ve özellikle de düşük sıcaklıklarda çözünürlüğün sınırlı olduğu hallerde hiçbir analitin çözülmeden kalmadığından emin olmak üzere kontrol edilmesi zorunludur. 21. Metot geliştirme veya validasyonu esnasında veya laboratuvara yeni gelen analitler için tespit edilen cevabın kirlilik veya artefakttan (analiz sırasında oluşabilen doğal olmayan başka bir bileşik) değil, analitten kaynaklandığı gösterilmelidir. Kullanılan teknikler ekstraksiyon, temizleme veya ayırma esnasında analitin bozunmasına yol açıyor ve numunelerde sıklıkla bulunan fakat kalıntı tanımlarında yer almayan bir ürün ortaya çıkartıyor ise bu sorunu engelleyen teknikler kullanılarak pozitif sonuçların teyit edilmesi zorunludur. Standartların test edilmesi ve yerine yenilerinin konulması 22. Herhangi bir standardın son kullanma tarihinden sonra kullanılması halinde güvenilirliği doğrulanmalıdır. Mevcut stok veya çalışma çözeltileri, tek tek standartlardan veya standartların karışımından oluşan uygun dilüsyonlardan elde edilen detektör cevapları karşılaştırılarak yeni 67 hazırlanan çözeltiler karşısında test edilebilir. Eski bir saf standardın saflığı yeni bir stok standardı hazırlanarak eski ve yeni stok standartlarından taze hazırlanan dilüsyonlardan elde edilen detektör cevapları karşılaştırılarak kontrol edilebilir. Eski ve yeni standartlar arasındaki açıklanamayan belirgin konsantrasyon farklılıkları araştırmaya tabi tutulması zorunludur. 23. İki çözeltinin her birinden alınan (eski ve yeni) en az üç tekrarlı ölçümün ortalamaları normalde ±%10 dan fazla farklılık göstermemelidir. 1 Yeni çözeltiden alınan ortalama %100 kabul edilmektedir. Eski standardın ortalama cevabı yeniden ±%10 dan daha fazla farklılaşıyorsa, depolama süresi veya şartlar sonuçlar bazında gerektiği şekilde ayarlanması zorunludur ve birinciden bağımsız olarak hazırlanmış ikinci bir çözeltiye karşı kontrol edilmelidir. Bir iç standardın kullanılması ±%10 luk farkın elde edilmesi için gerekli tekrarlı enjeksiyonların sayısını azaltabilir. Ekstraksiyon ve konsantrasyon Ekstraksiyon koşulları ve etkinliği 24. Gereksiz veya uygunsuz olduğu bilinen haller (örneğin, fumigant veya yüzey kalıntılarının tayini) haricinde ekstraksiyon etkinliğinin en üst seviyeye ulaştırılması için ekstraksiyon esnasında test kısımları iyice parçalanmalıdır. Sıcaklık, ph vb parametreler ekstraksiyon etkinliğini, analit stabilitesini veya çözücü hacmini etkiliyor ise bu parametrelerin kontrol edilmesi zorunludur. Düşük nem içeren ürünlerin (tahıllar, kuru meyveler) ekstraksiyon etkinliğinin artırılması için ekstraksiyon gerçekleştirilmeden önce numunelere su eklenmesi tavsiye edilmektedir. Bununla birlikte, su eklenmesiyle ekstraksiyon arasındaki süre pestisitlerin önemli kayıplarından kaçınmak için kontrol edilmelidir. Ekstrakt konsantrasyonu ve hacim kazandırma amaçlı dilüsyon 25. Ekstraktların kurutma amaçlı buharlaştırılması sırasında büyük özen gösterilmesi zorunludur; zira eser miktardaki pek çok analit bu yolla kaybedilebilir. Yüksek kaynama noktasına sahip küçük hacimli bir çözücü tutucu olarak kullanılabilir ve buharlaşma sıcaklığı mümkün olduğunca düşük olmalıdır. Ekstraktların köpürtülmesinin veya kuvvetli şekilde kaynatılmasının veya damlacıkların saçılmasının önlenmesi zorunludur. Küçük ölçekli buharlaştırma işlemleri için hava buharının kullanılmasındansa kuru nitrojen buharının veya vakum santrifüj buharlaştırma tekniğinin kullanılması genel olarak tercih edilmektedir, çünkü havanın oksitlenmeye yol açma veya su ve diğer kontaminantları taşıma olasılığı daha yüksektir. 26. Ekstraktların sabit bir hacme seyreltildiği hallerde en az 1 ml kapasiteli doğru kalibre edilmiş kaplar kullanılmalı ve daha fazla buharlaşma önlenmelidir. 27. Ekstraktlardaki analit güvenilirliği metot validasyonu sırasında incelenmelidir. Ekstraktların buzdolabında veya bir derin dondurucuda saklanması bozulmayı en aza indirecektir. Fakat otomatik örnekleyicinin (autosampler) vial tablasındaki (rack) daha yüksek sıcaklıklarda ortaya çıkabilecek potansiyel kayıpları göz ardı edilmemelidir. Kontaminasyon ve girişim (enterferans) Kontaminasyon 28. Numunelerin laboratuvara taşınmaları ve laboratuvarda depolanmaları esnasında birbirlerinden ve diğer potansiyel kontaminasyon kaynaklarından ayrı tutulmaları zorunludur. Bu durum, yüzey kalıntıları veya tozlu kalıntılar ya da uçucu analitler için özellikle önemlidir. Bu tür kalıntıları taşıdığı bilinen veya düşünülen numuneler polietilen veya naylon torbalarda ağzı sıkıca kapatılarak mühürlenmeli ve ayrı taşınıp işlemden geçirilmelidir. 29. Laboratuvar içinde veya yakınında yapılan pest kontrollerin kalıntı olarak aranmayacak pestisitlerle sınırlı tutulması zorunludur. 1 Öte yandan, ortalamaların t-testi %5 lik düzeyde belirgin bir farklılık göstermemelidir. 78 30. Balon, pipet ve şırınga gibi volümetrik ekipmanların özellikle de yeniden kullanılmaları için titizlikle temizlenmesi zorunludur. Çapraz kontaminasyonun önlenmesi için standartların ve numune ekstraktların mümkün olduğu ölçüde cam vb. malzemelere konmaları gerekmektedir. Yüzeyi aşırı çizilmiş veya aşınmış camların kullanılmasından kaçınılmalıdır. Fumigant kalıntıların analizinde kullanılan çözücüler analit içermediklerinden emin olmak üzere kontrolden geçirilmelidir. 31. Bir iç (internal) standardın kullanıldığı hallerde ekstrakt veya analiz çözeltilerinin iç standartla istenmeyen kontaminasyonunun veya tersinin önlenmesi zorunludur. 32. Analitin doğal yollardan numunelerin içinde ortaya çıktığı veya numunelerden üretildiği (örneğin, tüm mallarda inorganik bromür; toprakta sülfür; veya Brassicaceae den üretilen karbon disülfür) hallerde düşük düzeydeki pestisit kalıntıları doğal düzeylerden ayırt edilemez. Sonuçların yorumlanması esnasında doğal yollardan ortaya çıkan bu analitlerin dikkate alınmaması zorunludur. Kauçuk maddelerin belirli türlerinde ditiyokarbamatlar, etilentiyoüre veya difenilamin ortaya çıkabilir ve bu tür kontaminasyon kaynaklarının önlenmesi zorunludur. Girişim (enterferans) 33. Ekipmanlar, kaplar, çözücüler (su dâhil), reaktifler, filtreleme aletleri vb olası girişim kaynakları olarak kontrol edilmelidir. Kauçuk ve plastik nesneler (örneğin, septumlar, koruyucu eldivenler, yıkama şişeleri), cilalar ve yağlayıcılar en sık rastlanan kaynaklardır. Vial septumları PTFE-kaplamalı olmalıdır. Ekstraktlar özellikle de delme işleminden sonra vialler dik tutularak septumlarla temasları engellenmelidir. Eğer tekrar analiz ihtiyacı varsa vial septumlarının delme işleminden sonra hızla değiştirilmesi gerekebilir. Reaktif körlerin analizinde kullanılan ekipman veya malzemelerle girişim kaynakları tanımlanmalıdır. 34. Numunelerin doğal bileşenleriyle girişim de sıkça karşılaşılan bir durumdur. Girişim, kullanılan tayin sistemine özgü olabilir, ortaya çıkış ve konsantrasyon açısından çeşitlilik gösterebilir ve niteliği itibariyle belirsiz olabilir. Eğer girişim, analitin cevabıyla örtüşen bir biçim taşıyor ise farklı bir temizleme veya tayin sistemine ihtiyaç duyulabilir. Tayin sisteminin cevabını baskılayan veya artıran girişim biçimlerine 45. paragrafta değinilmektedir. Eğer girişimi ortadan kaldırmak veya matriks uyumlu kalibrasyonla kompanse edilmesi pratik açıdan mümkün değil ise analizin toplam doğruluğu (yanlılığı) ve kesinliği yine de 66 ve 67. paragraflarda belirtilen kriterlerle uyumlu olmalıdır. Analitik kalibrasyon, temsili analitler, matriks etkileri ve kromatografik hesaplama entegrasyon Genel şartlar 35. Doğru kalibrasyon, analitin doğru tanımlanmasına bağlıdır (bakınız paragraflar). Tayin sisteminin mutlak (dış standardizasyon) veya oransal (iç standardizasyon) cevabı itibariyle belirgin bir sapmadan ari olmadığı takdirde bloklama kalibrasyon kullanılmalıdır. Paralel tayinlerin yapıldığı partilerde kalibrasyon standartları pozisyona bağlı cevaplardaki farklılıkları tayin etmek üzere dağıtılmalıdır. Kalıntıların miktarını belirlemede kullanılan cevaplar detektörün dinamik aralığı dâhilinde olması zorunludur. 36. Tayinde kullanılan parti büyüklükleri detektörün cevabı, bloklama kalibrasyon standartlarının tek bir enjeksiyonunu 2 x LCL de (en düşük kalibre edilmiş düzey) >%20 veya 1 2 x LCL de >%30 (eğer LCL, LOQ ye yakın ise) sapmayacak şekilde ayarlanmalıdır. Eğer sapma bu değerleri aşarsa, raporlama limitine (RL) karşılık gelen kalibrasyon düzeyindeki detektör cevabı numune partisi boyunca ölçülebilir kalması koşuluyla numunelerin açıkça hiçbir analit içermediği durumlarda tayinlerin tekrar edilmesine gerek yoktur. 37. Yüksek düzeyde kalıntı içeren ekstraktlar, kalibre edilmiş aralığa getirilmek üzere seyreltilebilirler. Kalibrasyon çözeltilerinin matriks uyumlu olması gereken hallerde (44. paragraf), matriks ekstraktın konsantrasyonunu da ayarlamak gerekebilir. 89 Kalibrasyon 38. Eğer LCL RL ye tekabul ediyor ise LCL nin altında kalan kalıntılar kalibre edilmemiş kabul edilmeli ve dolayısıyla da belirli bir cevap mevcut olsa da olmasa da <RL olacak şekilde rapor edilmelidir. Orijinal RL nin ve ona karşılık gelen LCL nin altındaki ölçülebilir kalıntıların raporlanması isteniyor ise tayin işlemi daha düşük LCL ile tekrar edilmesi zorunludur. Eğer hedef LCL tarafından üretilen sinyal/gürültü oranı yetersiz ise (6:1 den düşük), LCL olarak daha yüksek bir düzey kabul edilmesi zorunludur. Ek bir kalibrasyon noktası, örneğin hedef LCL nin iki katı, hedef LCL nin ölçülebilir olmaması riskinin bulunduğu hallerde LCL nin yedeğini temin edecektir. 39. İki standart düzeyi arasındaki (interpolation) hesaplama için kalibrasyon, söz konusu iki standart düzey arasındaki farkın dört katından daha fazla olmadığı durumlarda kabul edilir. Bu durumda her bir kalibrasyon standardı düzeyinde tekrarlı tayinlerden elde edilen ortalama yanıt faktörleri en düşük yanıt faktörünün % 120 sinden daha büyük olmayan yanıtların kabul edilebilir doğrusallıkta olduğunu gösterir. MRL ye yaklaşan veya MRL yi aşan durumlarda % 110 olarak kullanılır. 40. Üç veya daha fazla sayıda düzeyin kullanıldığı hallerde en düşük ile en yüksek kalibre düzeyler arasında uygun bir kalibrasyon fonksiyonu hesaplanabilir ve kullanılabilir. Kalibrasyon eğrisinin (doğrusal olabilir veya olmayabilir) genel olarak orijinden geçmesi zorlanmamalıdır. Kalibrasyon fonksiyonunun uyarlanmasının çizime dökülmesi ve gerekçelendirilmemiş korelasyon katsayılarına bakılmaksızın, görsel olarak ve/veya kalıntıların hesaplanması yoluyla incelenmesi ve böylece tayin edilen kalıntıların bulunduğu bölgede uyarlamanın yeterli olup olmadığı araştırılması zorunludur. Eğer tekil kalıntılar ilgili bölgede kalibrasyon eğrisinden ±%20 den fazla (MRL ye yaklaşılan veya MRL nin aşıldığı hallerde ±%10 den fazla) sapma gösteriyor ise alternatif bir kalibrasyon fonksiyonunun kullanılması zorunludur. Genellikle, lineer regresyon yerine ağırlıklı lineer regresyonun (1/x) kullanılması tavsiye edilmektedir. 41. Eğer detektör cevabı zamanla birlikte değişkenlik gösteriyor ise tek düzeyli kalibrasyon çokludüzeyli kalibrasyondan daha doğru sonuçlar verebilir. Tek düzeyli kalibrasyon kullanılırken eğer MRL aşılıyor ise numune cevabı kalibrasyon standart cevabının ±%20 si olmalıdır. Eğer MRL aşılmıyor ise, daha ileri dışdeğerleme (extrapolasyon) kabul edilebilir cevap doğrusallığına ilişkin bir kanıtla desteklenmiyor ise, numune cevabı kalibrasyon cevabının ±%50 si içinde olmalıdır. LCL ye karşılık gelen bir düzeyde geri kazanım tayini için analit eklendiği zaman, LCL de tek kalibrasyon noktası kullanılarak <%100 geri kazanım değerleri hesaplanabilir. Bu özel hesaplamanın tek amacı LCL de elde edilen analiz performansını göstermektir ve <LCL kalıntıların bu şekilde tayin edilmesi gerektiği anlamına gelmemektedir. Temsili analitler 42. Mümkün olan hallerde her bir tayin sistemi her analiz partisi için hedeflenen tüm analitlerle kalibre edilmelidir. Eğer bu çok fazla sayıda kalibrasyonu gerekli kılarsa tayin sisteminin asgari sayıda temsili analitle kalibre edilmesi zorunludur. Temsili analitlere güvenilmesinin yanlış sonuç riskinin, özellikle de yanlış negatiflerin artışıyla ilişkili olduğu düşünülmektedir. Bu nedenle, tüm diğer analitler için de kabul edilebilir bir taramanın gerçekleştirildiğine ilişkin yeterli kanıt sunmak üzere temsili analitlerin çok büyük dikkatle seçilmeleri zorunludur. Seçme işlemi numunede kalıntı bulma olasılığına ve analitlerin fiziksel-kimyasal özelliklerine, yani en az ve en fazla çeşitlilik gösteren cevapları verme olasılığı bulunan analitlere uygun şekilde gerçekleştirilmelidir. Her bir partide kalibre edilecek temsili analitlerin sayısı, her bir tayin sisteminin analiz kapsamında yer alan analitlerin toplam sayısının en az %25 inden 15 analitin fazla olması zorunludur. Örneğin, analizin kapsamında 40 analit bulunuyor ise tayin siteminin en az 25 temsili analitle kalibre edilmesi zorunludur. Tayin sistemindeki analizin kapsamı 20 veya daha azsa tüm analitler kalibre edilmelidir. Temsili analitler ile diğer tüm analitlerin minimum kalibrasyon sıklıkları Tablo 1 de yer almaktadır. 910 Tablo 1. Minimum kalibrasyon sıklıkları Minimum kalibrasyon sıklığı Temsili analitler Diğer tüm analitler Analiz edilen her bir partide En fazla üç ayda bir gerçekleştirilen bir döngüsel (rolling) program kapsamında* Raporlama limitine karşılık gelen en az bir kalibrasyon noktası Raporlama limitine karşılık gelen en az bir kalibrasyon noktası Ayrıca 43. paragrafa bakınız * Minimum şartlar şunlardır: (i) inceleme veya programın başında ve sonunda ve (ii) yöntemde potansiyel önem taşıyan değişiklikler gerçekleştirildiğinde 43. Bir numunede temsili analit olmayan bir analit tespit edildiğinde sonucun kalibrasyon yapılana kadar geçici olarak kabul edilmesi zorunludur (bakınız paragraflar). Tarama sonucunun MRL nin aşılmış olabileceğini göstermesi halinde veya yasaklı başka kalıntıların mevcudiyeti halinde numunenin tekrar analiz edilmesi ve buna tespit edilen analitin kabul edilebilir geri kazanımı eşlik etmesi zorunludur (bakınız 67. paragraf). Geri kazanım çalışması, paragraf 47 de açıklandığı biçimde standart ekleme yaklaşımı uygulandığında veya izotop işaretli dahili standart raporlama düzeyi (RL) nin hali hazırda ulaşılabileceği şartıyla ekstraksiyon öncesi analitik kısımlara eklendiği durumlarda izotop seyreltme uygulandığında yapılmayabilir. Matriks etkileri ve matriks uyumlu kalibrasyon 44. Metot validasyonunda ortaya çıkabilecek potansiyel matriks etkileri değerlendirilmelidir. Bunların tekrar sıklıkları ve konsantrasyonları bilindiği gibi çok çeşitlilik göstermektedir ancak bazı teknikler matriks etkilerine özellikle yatkındır. Eğer kullanılan teknikler bu tür etkilerden doğal olarak ari değil ise, alternatif bir yaklaşımın denk veya daha ileri düzeyde doğruluk sağladığı gösterilene kadar kalibrasyon rutin olarak matriks uyumlu hale getirilmelidir. Kalibrasyon amacıyla tercihen numuneyle aynı tür kör matriks ekstraktı (veya headspace ve SPME analizinin kalibrasyonunda numunesi) kullanılabilir. GC-analizlerinde matriks etkisini en aza indirmek için kullanılan alternatif bir pratik yaklaşım ise, denk matriks etkisi yaratmak için hem numune ekstraktlarına hem de kalibrasyon çözeltilerine (saf çözücü veya matriks halde) eklenen analit koruyucu (örneğin, sorbitol, γ- gulonolakton, δ-glukonolakton, 3-etoksi-1,2-propandiol (etilgliserol)) kullanımıdır. Matriks etkilerinin ortadan kaldırılması için en etkili yol standart ekleme ile yapılan kalibrasyonlardır (bakınız 47. ve 48. paragraflar) ve ölçüm öncesi prosedüre herhangi bir aşamada izotop işaretli iç standartlı izotop seyreltilerinin eklenmesidir. 45. Potansiyel bir sorun, farklı numunelerin, farklı ekstrakt türlerinin, farklı ürünler ve farklı matriks konsantrasyonlarının çeşitli büyüklüklerde matriks etkisi gösterebilmeleridir. Ufak bir hatalı 1011 kalibrasyon riskinin kabul edilebilir olduğu hallerde kapsamlı bir dizi numune türünü kalibre etmek için bir temsili matriks (bakınız, sözlük) kullanılabilir. 46. GC analizinde gerekli olduğu takdirde analiz edilecek belirli bir partide ilk kalibrasyon tayin dizisine başlamadan hemen önce cihaza temizleme işlemi yapılmamış bir ekstrakt enjekte edilerek ve cihaz çalıştırılarak GC sisteminin deaktivasyonu sağlanmalıdır. Standart ekleme 47. Matriks uyumlu kalibrasyon standartlarının kullanımına alternatif bir yöntem olarak standart ekleme yöntemi kullanılabilir. Özellikle, MRL aşımının söz konusu olduğu durumlarda ve/veya matriks uyumlu standart çözeltilerinin hazırlanması için uygun kör numune mevcut olmadığı hallerde teyit analizlerinin kantifikasyonu için standart ekleme yönteminin kullanılması önerilmektedir. Standart ekleme, test numunesinin üçe (veya daha fazla) bölündüğü bir prosedürdür. Bir kısım analiz edilir ve diğer test kısımlarına hemen ekstraksiyon öncesinde bilinen bir miktar standart analit eklenir. Eklenen standart analitin miktarı, numunede bulunduğu tahmin edilen analit miktarının bir ila beş katı arasında olmak zorundadır. Bu prosedür, belirli bir numunedeki bir analitin içeriğini tayin etmek üzere tasarlanmıştır ve analit analiz prosedürünün geri kazanımını dikkate alır ve aynı zamanda herhangi bir matriks etkisini kompanse eder. Spike edilmemiş numune ekstraktının içinde mevcut olan analit miktarı basit orantılama ile hesaplanır. Bu teknik, numunedeki olası analit konsantrasyonu hakkında belirli bir bilgiye sahip olunduğunu varsayar ve böylece eklenen analit miktarının numunede halihazırda mevcut bulunan analit miktarına yakın olması sağlanır. Eğer analit konsantrasyonu hiçbir şekilde bilinmiyor ise o zaman, normal standart kalibrasyona benzeyen bir kalibrasyon eğrisi oluşturmak üzere her birinde artan miktarda analit bulunan bir dizi çoklu numunenin spike edilmesi gerekir. Bu teknik otomatik olarak hem geri kazanım hem de kalibrasyona uygundur. Standart ekleme elbette ko-ekstrakt bileşiklerden kaynaklanan örtüşen/çözümlenmemiş (unresolved) piklerin yol açtığı kromatografik girişimleri ortadan kaldırmayacaktır. Standart ekleme yaklaşımında numunedeki bilinmeyen analit konsantrasyonu ekstrapolasyon yöntemiyle türetilir ve bu nedenle doğru sonuçların elde edilebilmesi için uygun bir konsantrasyon aralığındaki doğrusal yanıt büyük önem taşımaktadır. 48. Enjeksiyondan önce, numune ekstraktına, bilinen bir miktar analitin eklenmesi de bir başka standart ekleme biçimidir. Fakat bu durumda, ayarlama yalnızca matriks etkisi içeren kalibrasyon için geçerlidir. Pestisit karışımlarının kalibrasyona etkileri 49. Kalibrasyonun (56-58 paragraflar), saf solvent içerisinde hazırlanan miks analit solüsyonları kullanarak gerçekleştirilmesi, tek tek analitlerden elde edilen detektör cevaplarıyla benzerlikleri açısından kontrol edilmelidir. Cevapların belirgin farklılıklar gösterdiği durumlarda veya şüphe duyulan hallerde, kalıntı miktarı, matriksteki tekil kalibrasyon standartları kullanılarak veya daha da iyisi, standart ekleme yöntemiyle belirlenmesi zorunludur. İzomer karışımları halindeki pestisitlerin kalibrasyonu 50. Kalibrasyon standardının isomerlerden vb. oluşan bir karışım olması halinde detektör tepkisinin molar bazda her bileşen için benzer olduğu varsayılabilir. Ancak, enzim deneyleri, imüno deneyleri ve biyolojik temele dayanan diğer deneyler, standardın bileşen oranı ölçülen kalıntının bileşen oranından ciddi oranda farklılık göstermesi halinde kalibrasyon hatası verebilir. Bu kalıntıların miktarını belirlemek için alternatif bir tespit sistemi kullanılmalıdır. İsomerlere yönelik seçici bir detektörün tepkisinin farklılık göstermesi halinde (örn. HCH isomerlerin elektron yakalama randımanı), ayrı kalibrasyon standartlarının kullanılması zorunludur. Bu amaçla ayrı standartların bulunamaması halinde, kalıntıların miktarını belirlemek için alternatif bir tespit sistemi kullanılmalıdır. 1112 Türev veya bozunum ürünlerinin kullanılması yoluyla kalibrasyon 51. Pestisitin bir bozulma ürünü veya türev olduğunun tespit edildiği durumlarda kalibrasyon çözeltileri, mevcut ise, söz konusu bozunum ürününün veya türevin saf standardından hazırlanmalıdır. Türevi ya da metaboliti bulunamadı ise asıl standart kullanılabilir. Kromatografik integrasyon 52. Kromatogramların, analizi yapan kişi tarafından değerlendirilmesi, baseline gerektiği gibi kontrol edilmesi ve ayarlanması zorunludur. Girişim veya kuyruklanma (interfering and tailing peaks) mevcut olduğu hallerde baseline konumlandırılması için tutarlı bir yaklaşım benimsenmesi zorunludur. Hangisinin daha doğru ve tekrarlanabilir sonuç verdiğine bağlı olarak pik yüksekliği veya pik alanı verileri kullanılabilir. 53. Karışık izomer (veya benzeri) standartlarıyla kalibrasyonda hangisinin daha doğru sonuç verdiğine bağlı olarak toplam pik alanları, toplam pik yükseklikleri veya tek bir bileşenin ölçümü kullanılabilir. Analitik metot validasyonu ve performans kriterleri Kalitatif tarama metotları 54. Kalitatif çoklu kalıntı yöntemleri (ÇKY), özellikle otomatik MS bazlı tespitleri kapsayanlar, laboratuvarlara analitik kapsamlarını örneklerde bulunma olasılığı düşük olan analitlere genişletmeleri için uygun maliyetli bir vasıta sunmaktadır. Daha yaygın olarak görülen analitler ise kantitatif ÇKY leri kullanarak aranmaya ve ölçülmeye devam edilmelidir. Kalitatif ÇKY ler için bir analitin belirli bir konsantrasyon düzeyinde tespit edilmesi güvenirliği tesis edilmelidir. Kalitatif ÇKY lerde validasyon, bulunabilirliğe odaklıdır. Kalitatif tarama yönteminin tespit sınırı (SDL), belirli bir analitin, örneklerin en az %95 inde (yani %5 lik bir yanlışdoğru oranı kabul edilir) tespit edilebildiği kanıtlanan en düşük konsantrasyondur. Kati surette kalitatif yöntem olarak kullanıldığı takdirde lineerlik ve geri kazanımla ilgili gereksinimler yoktur. Seçicilik ile ilgili olarak, yanlış tespitlerin varlığı, spike edilmemiş örnekler (tercihen kör örnekleri) kullanılarak doğrulanmalıdır. Ancak, kalitatif yöntemle bulunan analitler, uygun yöntemin kullanılması suretiyle, ikinci bir örnek analiziyle tanımlanıp doğrulandığı sürece, Kalite Kontrol açısından yanlış tespitlerin sayısına yönelik kesin bir kritere ihtiyaç yoktur. Her ürün grubu için (Bakınız Ek 1), kalitatif bir yöntemin geçerli kılınması, öngörülen SDL de spike edilmiş en az 20 adet örneğin analizini kapsamalıdır. Seçilen örnekler, ürün grubundan matriks başına minimum iki örnek içeren birkaç matriksi kapsamalıdır ve laboratuvarın matriks kapsamı için temsil eden nitelikte olmalıdır. Rutin analizde uygulandıktan sonra, devam eden QC (Kalite Kontrol) verileri edinilmeli ve yöntemin performansı periyodik olarak tekrar ölçülmelidir. (Devam eden) Validasyon sürecine dâhil edilmeyen analitler için, analit(ler)in belirli bir konsantrasyonunda tespitinin güven aralığı bilinmemektedir. Dolayısıyla, her ne kadar validasyon işleminin kapsamı dışında kalan analitler bu yöntemi kullanarak tespit edilebilse de, hiçbir SDL belirlenemez veya garanti edilemez. Kalitatif tarama yöntemleri ile analiz edilen pestisitler, ancak başarılı bir validasyon sağlandığı takdirde laboratuvarın rutin kapsamına eklenebilir. Tespit edilememişse sonucun <SDL mg/kg olarak rapor edilmesi zorunludur. Tespit edildiğinde ise sonuç sadece kantitatif bir metot kullanarak doğrulandıktan sonra raporlanabilir. Rutin analiz sırasında devam eden performans doğrulaması 55. Çok yüksek sayıda analiti hedefleyen kalitatif ÇKY ler için her bir analiz partisinde kapsamdaki tüm analitleri dahil etmek pratik değildir. Genel metot performansını doğrulamak için her bir parti ile metodun tüm kritik noktalarını kapsayan en az 10 belirleyici analit belirlenir. Belirlenen bu analitler (10 ve daha fazlası), geçerli kılınmış kapsamdaki matriks üzerine spike edilmelidir. Bir döngülü programda, valide edilmiş tüm analitler için performans, Tablo 2 de gösterildiği gibi sağlanmalıdır. 1213 Tablo 2: Rutin metot performansının değerlendirmesine yönelik minimum gereksinimler Metot performans belirleyicileri Analitlerin sayısı Metodun tüm kritik yönlerini kapsayan, her saptama sistemi için en az 10 analite Diğer analitler Geçerli kılınmış kapsamdaki tüm analitler Sıklık Her partide En az her 12 ayda, tercihen her altı ayda Seviye SDL SDL Kriter Metot performansını belirleyen tüm belirleyici analitler saptanmalıdır. Tüm geçerli kılınmış analitler saptanmalıdır. Kantitatif metotlar İlk Metot Validasyonu 56. Laboratuvar içi metot validasyonu, bir yöntemin kullanılacağı amaca uygun olduğuna dair kanıt sağlamak için gerçekleştirilmelidir. Metot validasyonu akreditasyon kurumlarının koyduğu bir şarttır ve rutin analizler sırasında metot performansının doğrulama işlemleriyle desteklenmesi ve genişletilmesi zorunludur (analitik kalite kontrol ve devamlı metot validasyonu). Belirli bir metot dahilinde uygulanan tüm prosedürler (aşamalar) mümkünse doğrulanmalıdır. 57. Hem çoklu hem tekli kalıntı yöntemleri için temsili matriksler kullanılabilir. En azından Ek 1 de açıklandığı gibi her ürün grubundan bir temsili ürün, yöntemin amaçlanan kapsamına bağlı olarak geçerli kılınması zorunludur. Rutinde uygulanan yöntem daha geniş bir matriks çeşitliliğine yönelik ise, bunu tamamlayıcı olarak devam eden QC ve validasyon verileri rutin analizler sırasında toplanmalıdır. Ek A da Validasyon prosedürüne pratik bir yaklaşım gösterilmiştir. 58. Metodun; kantitatif tayin limiti (LOQ), kesinlik, ortalama geri kazanım (gerçeklik veya sapma ölçümü olarak) ve hassasiyet için test edilmesi zorunludur. Bu, etkin bir şekilde, metodun doğruluğunun kontrolü için spike edilmiş geri kazanım deneylerinin gerçekleştirilmesi anlamına gelmektedir. Hem raporlama limitinde (metodun hassasiyetinin kontrol edilmesi için) hem de en az bir başka daha yüksek düzeyde, belki action level da, örneğin MRL de en az 5 tekrar (kesinliği kontrol etmek için) gerekmektedir. LOQ metot performans kabul edilebilirlik kriterlerini karşılayan (her bir temsili ürün için ortalama geri kazanımlar % aralığında ve RSD %20 olmak üzere) en düşük doğrulanmış spike düzeyi olarak tanımlanmaktadır. Analiz metodunun performans kriterlerine uygun olduğunu gösteren başka yaklaşımlar da kullanılabilir; ancak, bunların aynı bilgi düzey ve kalitesini sağlamaları gerekmektedir. Kalıntı tanımında iki veya daha fazla sayıda analitin yer aldığı durumlarda metot mümkünse, kalıntı tanımında yer alan tüm analitler için doğrulanmalıdır. 59. Eğer analiz metodu geri kazanım tayinine olanak tanımıyor ise (örneğin, sıvı numunelerin doğrudan analizi, SPME veya headspace analizi), kesinlik, kalibrasyon standartlarının tekrarlı analizi yoluyla tayin edilir. Her zaman öyle olması zorunlu olmasa da sapma (bias) genellikle sıfır varsayılır. SPME de ve headspace analizinde kalibrasyonun gerçekliği ve kesinliği analitin özellikle de numune matriksine göre dengelenme düzeyine bağlı olabilir. Eğer bu metotlar dengeye bağlı ise bu durumun metot geliştirme esnasında gösterilmesi zorunludur. Analitik metot performansının genişletilmiş metot validasyonunun kabul edilebilirliği 60. Kantitatif analitik metotlarda, ilk validasyonda ve kapsam genişletme validasyonlarında, metot ile aranan tüm bileşikler için, her bir spike seviyesindeki ortalama geri kazanım değeri, her ilgili gruptan en az bir temsili üründe; laboratuvar içi tekrarlanabilirliği RSDwr ve laboratuvar içi tekrar 1314 üretilebilirlik RSD WR %20 olmak üzere, sağlanabildiği gösterilmelidir. Bazı gerekçelendirilen durumlarda, genellikle çoklu kalıntı metotlarında, bu aralığın dışında kalan geri kazanımlar kabul edilebilir. Metodun buna olanak sağlamadığı durumlarda ve eğer başka yeterli alternatif bulunmuyorsa uygulama tedbirleri alınmadan önce göreli olarak daha düşük bir ortalama geri kazanımın kabul edilmesi zorunludur. Geri kazanımın düşük fakat tutarlı olduğu (yani iyi düzeyde kesinlik sağladığı) ve bunun da başarılı şekilde gerekçelendirilebildiği (örneğin, ayırmada pestisit dağılımından dolayı) istisnai bazı durumlarda %70 ten düşük ortalama geri kazanım kabul edilebilir. Bununla birlikte, mümkünse daha doğru bir metot kullanılmalıdır. Numunenin heterojenliğinden kaynaklanan herhangi bir etki dışında, laboratuvar içi tekrar üretilebilirlik (RSD WR ) %20 olmalıdır. Devam eden performans doğrulama (rutin geri kazanım tayini) 61. Mümkün olan hallerde, analiz edilen her bir parti için tayin edilen analitlerin geri kazanımları ölçülmelidir. Bunun aşırı büyük sayılarda geri kazanım tayinini gerektirmesi halinde kabul edilebilir asgari geri kazanım frekansı Tablo 3 de verilen şekilde belirlenebilir. Seçim, her bir tespit etme sistemi için temsili analitlerin en az %10 unu kapsaması zorunludur. Bununla birlikte, her bir partideki temsili analit sayısının tayin sistemine göre en az 5 olması zorunludur. Referans materyallerinin analizi, tercih edilen bir seçenek olmakla beraber uygun seviyelerde ilgili analit içeren CRM sağlanmasında eksik olduğu için kullanımı pratik değildir. Tablo 3. Rutin geri kazanım sıklığı (performans verifikasyon) Geri kazanımın minimum sıklığı Temsili analitler Analiz edilen her bir partide temsili analitlerin %10 u (tayin sistemine göre en az 5) Tüm temsili analitleri ve aynı zamanda farklı ürün türlerini kapsayan bir döngüsel (rolling) program kapsamında en azından raporlama limitine karşılık gelen düzeyde Diğer tüm analitler Diğer tüm analitleri kapsayacak şekilde en az 12 ayda bir ama tercihen 6 ayda bir gerçekleştirilen bir döngüsel (rolling) program kapsamında En azından raporlama limitine karşılık gelen düzeyde 62. Bir temsili analitin kalibrasyonu veya geri kazanımı için gerçekleştirilen döngüsel program (Tablo 1 ve 3) kabul edilemez sonuçlar verirse, söz konusu analitin bir önceki başarılı kalibrasyon veya geri kazanımı sonrasında üretilen tüm sonuçların potansiyel olarak hatalı olduğunun kabul edilmesi zorunludur. 63. Analit geri kazanımı normal olarak RL nin 1-10 katına karşılık gelen aralıkta veya MRL de veya analiz edilmekte olan numuneler için özel olarak geçerli bir düzeyde spike yoluyla tayin edilmelidir. Bir dizi konsantrasyonda analiz performansıyla ilgili bilgi elde etmek üzere ekleme düzeyi aralıklı veya düzenli olarak değiştirilebilir. RL ve MRL ye karşılık gelen düzeylerde geri kazanım özel önem arz etmektedir. Kör materyalin mevcut olmadığı (örneğin, inorganik bromürün düşük düzeylerde olduğunun tespit edildiği) hallerde veya yegane kör materyalin girişim yapan bir bileşen içerdiği durumlarda geri kazanımın spike düzeyi, kör materyalde mevcut bulunan düzeyin 3 katı olmalıdır. Böylesi bir kör matriks içindeki analit (veya gözle görülür analit) konsantrasyonu çoklu test kısımlarıyla tayin edilmelidir. Gerekirse geri kazanımlar kör değerlerle düzeltilmelidir. Kör değerler ve 1415 düzeltilmemiş geri kazanımların da rapor edilmesi zorunludur. Bunlar spike deneylerinde kullanılan matrikslerden tayin edilmesi zorunludur ve kör değerler RL ye karşılık gelen kalıntı düzeyinin %30 undan yüksek olmamalıdır. 64. MRL ile tanımlanan tüm bileşenlerin geri kazanımı mümkün olduğu kadar rutin bir şekilde tespit edilmelidir. Bir kalıntının ortak bir kısım olarak tayin edildiği durumlarda, ya normalde kalıntılarda baskın gelen, ya da en düşük geri kazanımı üreten bileşeni kullanmak suretiyle rutin geri kazanım tespit edilebilir. Yağ veya kuru ağırlık içeriğinin tayinine yönelik metotlar 65. Sonuçların kuru ağırlık veya yağ içeriği bazında ifade edildiği hallerde, kuru ağırlık veya yağ içeriğinin tayini için kullanılan metodun tutarlı olması zorunludur. Doğrulama işlemi, ideal olarak, geniş kabul gören bir metotla gerçekleştirilmelidir. Rutin geri kazanımlar için analiz performansının kabul edilebilirliği 66. Ortalama geri kazanım her ürün grubu için farklı matrikslerin her birinin geri kazanım ölçümlerinin sonuçlarından hesaplanır. Tek bir geri kazanım sonucu için kabul edilebilir limitler normalde +/- %2x RSD ortalama geri kazanım aralığında olmalıdır veya tekrarlanabilirlik (ilk validasyon) ve laboratuvar içi tekrar üretilebilirlik (rutin devamlı geri kazanım) verileri kullanılarak ayarlanabilir. Bununla birlikte, % genelleştirilmiş aralığı rutin çoklu kalıntı analizi için kullanılabilir. Yukarıda bahsi geçen aralığın dışında yer alan geri kazanımlar genellikle partinin yeniden analiz edilmesini gerektirir fakat belirli gerekçeli durumlarda kabul edilebilir. Tekil geri kazanımın kabul edilemeyecek ölçüde yüksek olduğu ve hiçbir kalıntının tespit edilemediği hallerde kalıntının bulunmadığını ispat etmek için numunelerin tekrar analiz edilmesine gerek bulunmamaktadır. Bununla birlikte, tutarlı olarak yüksek geri kazanımın tespit edildiği durumlar araştırılmalıdır. Eğer geri kazanımda belirgin bir eğilim ortaya çıkıyor ise veya potansiyel olarak kabul edilemez sonuçlar (RSD nin +/-%20 dışında) elde ediliyor ise neden(ler)in araştırılması zorunludur. Her numuneye yönelik, prosedürün tamamının doğru gerçekleştiğini ve her numune ekstraktının GC veya LC sistemine doğru enjeksiyonunu kontrol etmek için, bir veya birden fazla kalite kontrol standardının (QC-STD) kullanılması tavsiye edilir. Analitik sonuçlara etki yapabilecek bir analitik prosedür içerisinde çeşitli faktörlerin düzeltilmesi yoluyla, yöntemlerin sağlamlığı için çeşitli tipte iç standart kullanılabilir. İç Standartlar prosedürün farklı aşamalarında örn. ekstraksiyondan önce numunelere (iç standartlar ve yerini geçen iç standartlar) veya enjeksiyondan hemen önce son numune ekstraktına (enjeksiyon dâhili standartlar) eklenir.. İç standartlar ve kalite kontrol standartları, hedef pestisit kapsamının dışında kalacak şekilde seçilmelidir. Şüphelenilen MRL ihlali durumu söz konusuysa ve uygun bir izotopik işaretli ISTD varsa bunun kullanılması önerilir. 67. Genelde, ortalama geri kazanım % aralığında yer alıyor ise, kalıntı verilerinin geri kazanım ile düzeltme yapılması zorunlu değildir. Eğer kalıntı verileri geri kazanım ile düzeltiliyorsa bunun belirtilmesi zorunludur. MRL kalıntılarındaki limit aşmalara yönelik verilerin en azından teyit analizlerinde aynı parti içinde ortalama geri kazanım aralığında (%70-120) ± 2x RSD yer alan tekil geri kazanım sonuçlarıyla desteklenmesi zorunludur. Bu aralık içerisinde geri kazanım elde edilemiyorsa yaptırım işlemi gerekmez, ancak doğruluğun nispeten zayıf olduğu riskin hesaba katılması zorunludur. Tüm ihlal durumlarında Paragraf 47 ye göre bir standart ekleme işlemi veya izotopik işaretli standartların kullanımıyla geri kazanıma yönelik düzeltme yapılması tavsiye edilir. Yeterlik testi ve referans materyallerinin analizi 68. Laboratuvarın, ilgili yeterlik testlerine düzenli olarak katılması zorunludur. Test numunesinde bulunan pestisitlere yönelik düşük sayıdaki bileşiklerin (örneğin: <%90) analizi yapıldığında yanlış pozitif(ler) veya negatif(ler) raporlanır veya testlerin herhangi birinde elde edilen sonucu doğruluğu sorgulanabilir veya kabul edilemez, sorun(lar) araştırılmalıdır. Özellikle yanlış pozitif(ler), negatif(ler) 1516 ve veya kabul edilemez performans, dâhil olan analit/matriks kombinasyonlarının daha ileri belirlemeleriyle devam etmeden önce düzeltilmelidir. 69. Analitik performansa ilişkin kanıt temin edilmesi amacıyla laboratuvar içi referans materyalleri düzenli olarak analiz edilmelidir. Mümkün olan hallerde bu tür materyallerin laboratuvarlar arası değişimine ek olarak, bağımsız doğruluk düzeyi kontrolünü sağlar. Sonuçların teyit edilmesi 70.Numune partisine ait geri kazanım ve LCL ölçümü kabul edilebilir ise negatif sonuçlar (RL nin altındaki kalıntılar) doğrulanmış olarak düşünülebilir. Temsil edilen negatif sonuçlar sadece dolaylı olarak temsili analitler için geri kazanım ve LCL verileri ile desteklenir ve sonuçların dikkatli bir biçimde yorumlanması zorunludur. 71. Pozitif sonuçlar (raporlama limitinin üstündeki kalıntılar) genellikle 70. paragrafta belirtilene ek teyit gerektirir paragraflarda yer alan genel şartlara ek olarak, temsil edilen analitlerle (yani, eşzamanlı kalibrasyon ve geri kazanımı bulunmayanlar) ilgili olumlu sonuçların teyidi uygun eşzamanlı kalibrasyon ve geri kazanım tayinleriyle desteklenmelidir. Teyit, partideki geri kazanım gerekliliklerinin 66. paragraftaki gerekliliklerle uyumlu olması durumunda, tüm pozitif sonuçlar için zorunlu değildir ve laboratuvar tarafından durum bazında kararlaştırılması zorunludur. 72. MRL nin aşıldığı şüpheli durumların veya alışılmadık kalıntıların tanımlanması zorunludur. Tanımlama için kriterler madde arasında verilmiştir. Kütle spektrometrisi gibi ileri derecede spesifik bir tayin sisteminin kullanılması tavsiye edilmektedir. Tanımlama 73. ECD, FPD, NPD, DAD ve flüoresan gibi GC veya LC ile kullanılan seçici detektörler ancak sınırlı düzeyde özgüllük sunarlar. Farklı polariteli kolonlarla kombinasyon halinde bile olsa bu detektörlerin kullanımı kesin tanımlama sağlamamaktadır. Bu kısıtlar, özellikle bazı sonuçlar daha spesifik tayin teknikleri kullanılarak da doğrulanabiliyor ise sıkça bulunan kalıntılar için kabul edilebilir olabilir. Sonuçlar rapor edilirken tanımlamanın derecesine ilişkin bu sınırlamalar göz önünde bulundurulmalıdır. Kromatografiye bağlanmış kütle spektrometresi: 74. Ekstrakttaki bir analitin tanımlanmasında kromatografik ayırmayla birlikte kütle spektrometrisi çok güçlü bir kombinasyondur. Bu eş zamanlı olarak aşağıdakileri de verir: i) alıkonma süresi; ii) iyon kütle/yük oranı; ve iii) abundans verisi Kromatografi için gereklilikler 75. GC-MS prosedürleri için kromatografik ayırma işlemi kapiller kolonlar kullanılarak gerçekleştirilmelidir. LC-MS prosedürleri için, kromatografik ayırma işlemi herhangi bir uygun LC kolonu kullanılarak gerçekleştirilebilir. Her durumda, analize tabi tutulan analit(ler) için asgari kabul edilebilir alıkonma süresi, kolonun boş hacmine karşılık gelen işleme süresinin en az iki katı olmalıdır. Kromatografik sistemin ayırma gücü dikkate alındıktan sonra, numune ekstraktındaki analitin alıkonma süresinin (veya rölatif alıkonma süresi) belirli bir aralıkta kalibrasyon standardına (matriks uyumlu olması gerekebilir) uygun olması zorunludur. Analitin kromatografik alıkonma süresinin 1617 uygun bir iç standardına oranı, yani analitin rölatif alıkonma süresi GC için ±%0.5 ve LC için ±%2.5 lik bir toleransla kalibrasyon çözeltisinin alıkonma süresine denk olmalıdır. 2 Kütle spektrometrisi (MS) için gereklilikler 76. Numunelerin analizinde kullanılan cihaz ve teknikler analit için referans spektrumu oluşturulmalıdır. Yayımlanmış bir spektrumla laboratuvar içinde oluşturulan bir spektrum arasında önemli farklılıklar açık olarak varsa, laboratuvar içinde oluşturulan spektrum geçerli olduğunun gösterilmesi zorunludur. İyon oranlarının yapısal bozunmalarından sakınmak için analit iyonlarının sinyali, detektöre yüksek miktarda verilerek yüklenilmemelidir. Cihaz yazılımındaki referans spektrumu matriks bulunmaksızın önceki bir enjeksiyondan muhtemelen aynı partiden kaynaklanabilir. 77. Tanımlama işlemi, tanısal iyonların düzgün seçimine dayanır. Moleküler (benzeri) iyon, ölçüm ve tanımlama prosedüründe mümkün olan her zaman dâhil edilmesi gereken tanısal bir iyondur. Genelde ve özellikle de tekli MS de yüksek m/z iyonları düşük m/z iyonlarına (örn. m/z <100) göre daha tanısaldır. Ancak, su kaybından veya ortak kısımlardan meydana gelen yüksek m/z iyonlar pek kullanışlı olmayabilir. Her ne kadar Cl veya Br kümeleri başta olmak üzere karakteristik izotopik iyonların özel bir faydası olabilse de, seçilen tanısal iyonlar, özellikle ana molekülün aynı bölümünden ileri gelmemeli. Tanısal iyonların seçimi, arka plan girişimlere (girişim yapanlara) bağlı olarak değişebilir. 78. Tanısal iyon kromotogramları aynı partide karşılaştırılabilir konsantrasyonda analiz edilen bir kalibrasyon standardından elde edilen piklerin alıkonma süresi, pik şekli ve dedektör cevap oranı ile benzerlik gösteren piklere (S/N 3:1 i geçen) sahip olmalıdır. Aynı analite yönelik farklı tanısal iyonlardan ileri gelen kromatografik piklerin birbiri ile örtüşmesi zorunludur. Bir iyon kromatogramı önemli kromatografik girişime dair bulgular gösterdiği takdirde kalıntıların miktarını belirlemek veya tanımlamak için bunlara dayanılmamalıdır. Miktar belirleme için en iyi sinyal-gürültü oranını gösterip önemli kromatografik girişim göstermeyen iyon kullanılmalıdır. 79. Kromatrografik pikin çıkan spektrumunun temsili olduğundan emin olmak için tam taramalı ölçüm durumunda arka plan spektrumların, dekonvolüsyon veya diğer algoritmalar yardımıyla elle veya otomatik olarak dikkatli bir şekilde çıkarılması gerekebilir. Arka plan düzeltme işleminin uygulandığı durumlarda bunun parti genelinde hep aynı şekilde yapılması ve bunun açık bir şekilde belirtilmesi zorunludur. 80. Farklı tip ve modlardaki kütle spektrometrik detektörleri, güvenli tanımlamayla ilgili olan farklı derecelerde seçicilik sağlamaktadır. Tanımlama için gereklilikler Tablo 4 de verilmiştir. Bu gereklilikler, tanımlama için kılavuz kriterler olarak görülmeli, bir bileşiğin varlığını veya yokluğunu kanıtlamak için mutlak bir kriter olarak görülmemelidir. 2 Analiz metotlarının uygulanması ve sonuçların yorumlanması hakkında 12 Ağustos 2002 tarihli 96/23/EC sayılı Komisyon Kararı ( /EC) 1718 Tablo 4. Farklı tip kütle spektrometreleri (MS) için tanımlama kriterleri MS modu: Tipik sistemler (örnekler) Edinme: Tanımlama için gereklilikler: İyon oranı/oranları Single MS (standart mass resolution) Quadropol, ion trap, time of flight(tof) Tam tarama, Sınırlı m/z aralığı, Seçilmiş iyon izleme (SIM) 3 tanısal iyon, (tercihen yarı-moleküler iyonları kapsayarak) Single MS (yüksek çözünürlük/yüksek kütle doğruluğu) TOF, Orbitrap, FTMS, Manyetik sektör Tam tarama, Sınırlı m/z aralığı, Seçilmiş iyon izleme (SIM) 2 tanısal iyonlar (tercihen yarı-moleküler iyonları kapsayarak). Kütle doğruluğu < 5 ppm. En az bir parça iyon. Tablo 5 e uygun olarak MS/MS Triple quadropol ion trap, hibrit MS (örneğini Q- TOF, Q-trap) Seçilmiş/çoklu reaksiyon izleme (SRM/MRM), tam tarama ürünü-iyon spekturumu 2 ürün iyonu Tanısal iyon veya parçalanma iyonlarının konsantrasyonları spektrumlar vasıtasıyla veya tekli kütle izlerinin (ekstrakte edilen iyon kromatogramları) sinyallerini integre ederek belirlenebilir.(çıkarılan iyon kromatogramları). En yoğun (yüklü) iyon veya parçalanma iyonun yüzdesi olarak ifade edilen saptanmış iyonların nispi konsantrasyonları, benzer konsantrasyonlardaki kalibrasyon standartlarındakine uymalıdır ve aynı şartlar altında ölçülmelidir. Matriksle eşleşen kalibrasyon çözümlerinin kullanılması gerekebilir. Tablo 5 maksimum toleranslara işaret etmektedir. Bazı analit ve enstrümanların daha iyi bir performansa, bazılarının da daha kötü performansa ulaştığı da not edilmelidir, ki bu da konsantrasyon ve matriksin bir etkisidir. İyon oranlarının değişkenliğinin gerçek ölçümü zaman içinde Tablo 5 de verilen sabit kriterlerdense performansa dayalı kriterleri düzenlemekle kalibrasyon standartlarını kullanarak deneysel olarak yapılabilir. Tablo 5. Kullanılan bir dizi spektrometri tekniğinde rölatif iyon konsantrasyonları için olağan tavsiye edilen maksimum izin verilen toleranslar 3 Rölatif konsantrasyon (temel pik % si) EI-GC-MS (rölatif) CI-GC-MS, GC-MS n, LC-MS, LC-MS n (rölatif) > % 50 ± % 10 ± % 20 > % 20 ila % 50 ± % 15 ± % 25 > % 10 ila % 20 ± % 20 ± % 30 %10 ± % 50 ± % 50 Daha geniş toleranslar, yanlış pozitif sonuçlarında daha yüksek yüzdelere yol açabilir. Aynı şekilde toleranslar düşürüldüğü takdirde de yanlış negatif olasılığı artar 3. Tablo 5 te ise toleranslar mutlak limitler olarak alınmamalıdır ve deneyimli bir analist tarafından tamamlayıcı bir yorum almadan, kriterlere dayalı otomatik bir veri yorumlaması tavsiye edilmez. 3 Eugenia Soboleva, Karam Ahad and Árpád Ambrus, Applicability of some mass spectrometric criteria for the confirmation of pesticide residues, Analyst, 2004, 129,19 Tanımlamada daha yüksek bir güvenirlik derecesi elde etmek için daha fazla kanıt gerekir. Bu da ilave kütle spektrometrisi bilgisi ile, örneğin tam taranmış spektrumlarının, ilave doğru kütle (fragman) iyonlarının, ilave parçalanma iyonlarının (MS/MS içinde) veya doğru kütle parçalanma iyonlarının değerlendirmesi ile elde edilebilir. İyonun/iyonların izotop oranı veya analitin izomerlerinin kromatografik profili yüksek oranda karakteristik ise bu durum yeterince kanıt sağlayabilir. Bunun dışında farklı bir kromatografik ayrıştırma sistemi ve/veya farklı bir iyonizasyon tekniğini, veya destekleyici bilgi sağlayan diğer araçlar kullanarak ek kanıt aranabilir. Bağımsız bir laboratuvarda doğrulama 81. Mümkün olan hallerde, sonuçların bağımsız bir uzman laboratuvarda doğrulanması, miktara ilişkin güçlü destekleyici kanıtlar sunar. Eğer farklı tayin teknikleri kullanılırsa kanıt aynı zamanda kimliği de destekleyecektir. Sonuçların Rapor Edilmesi Sonuçların İfade Edilmesi 82. Her bir analite yönelik sonuçlar, MRL kalıntı tanımınca tanımlandığı şekilde ve mg/kg cinsinden ifade edilmelidir. Kalıntı tanımının birden fazla bileşen içermesi halinde, maksimum kalıntı düzeyine uygunluğun kontrolü için bileşenlerin kalıntı tanımında açıklandığı şekilde hesaplanan geçerli toplamının kullanılması zorunludur. Sonuçların, Ek E de açıklanan Standart Örnek Tarifine (SSD) uygun olarak verilmesi zorunludur. SSD nin kullanımına ilişkin açıklamalar, EFSA Kılavuz belgesinde bulunabilir. Bağımsız bileşenlerden alınan sonuçlar, ilgili analitlere ilişkin risk değerlendirmesi için kullanılabilir. Rapor Limitinin altındaki bağımsız analitlere yönelik kalıntıların ise <RL mg/kg olarak rapor edilmesi zorunludur. Sonuçların Hesaplanması 83. Doğrulanmış verilerin tek bir test kısımlarından türetildiği durumlarda (yani kalıntı MRL yi geçmiyorsa), rapor edilen sonuç, en doğru teknik olarak düşünülen tespit tekniğinden elde edilen sonuç olmalıdır. Sonuçların iki veya daha fazla eşit düzeyde tespit yöntemi ile elde edildiği durumlarda, ortalama değer rapor edilebilir. 84. İki veya daha fazla test kısımlarının analiz edildiği durumlarda her kısımdan elde edilen en kesin sonuçların aritmetik ortalaması rapor edilmelidir. Örneklerin iyice parçalanması ve/veya karıştırılması sağlanan durumlarda test kısımları arasındaki sonuçların RSD si, LOQ nun bariz derecede üzerinde olan kalıntılar için %30 u geçmemelidir. LOQ a yakın bir şekilde varyasyon daha yüksek olabilir ve bir limitin geçilip geçilmediğine karar vermekte daha fazla dikkat gerekir. Buna alternatif olarak; 91/414/EEC sayılı Direktifin VI Ekinde verilen tekrarlanabilirlik veya tekrar üretilebilirlikle ilgili limitler, her ne kadar bunlarda alt örnekleme hatası bulunmasa da uygulanabilir (ki bu da ditiyokarbamat veya fumigant analizler gerçekleştirirken özellikle önemlidir). Verilerin Yuvarlanması 85. Sonuçların raporlanmasında tek biçimliliğin korunması önemlidir. Genel olarak, ve <0.01 büyüklüğündeki sonuçlar anlamlı bir rakama yuvarlanmalıdır; 0.01 ile <10 mg/kg arasındaki sonuçlar iki anlamlı rakama yuvarlanmalıdır; 10 mg/kg büyüklüğündeki sonuçlar üç anlamlı rakama veya bir tam sayıya yuvarlanabilir. Raporlama limitleri <10 mg/kg de bir, 10 mg/kg de ise iki anlamlı rakama yuvarlanmalıdır. Bu şartlar, verilerle ilgili belirsizliği yansıtmayabilir. İstatistiksel analiz için ek anlamlı rakamlar kaydedilebilir. Bazı durumlarda yuvarlama işlemi, izleme işleminin müşterisi/paydaşı tarafından belirlenebilir veya onunla birlikte kararlaştırılabilir. Her durumda, sonuçların yuvarlanması aşıma veya ilgili yasal bir sınıra (örneğin, MRL) yönelik olarak hiçbir zaman farklı bir karara yol açmamalıdır. Böylece, anlamlı sayılara yuvarlama sonucun nihai hesaplanmasından sonra yapılması zorunludur. 1920 Aralık ve <0.01 Anlamlı Rakam Anlamlı Bir Rakama Yuvarlanmalıdır Örnek Sonuç Raporlama ile <10 mg/kg arasındaki sonuçlar iki anlamlı rakama yuvarlanmalıdır Sonuç Rapor mg/kg de ise üç anlamlı rakama yuvarlanmalıdır. Sonuç Rapor Sonuçların Belirsizlik Verileri ile Kalifikasyonu 86. ISO/IEC kapsamında, laboratuvarların analitik sonuçları ile birlikte belirsizliği sağlamaları bir gerekliliktir. Bu amaçla, laboratuvarlar metot validasyon/verifikasyon laboratuvar içi çalışmalar (örn. yeterlilik testleri) ve laboratuvar içi kalite kontrol testlerinden elde edilen ve belirsizliklerin tahmin edilmesi için uygulanan yeterli ölçüde veriyi bulundurması gerekir 4. Ölçüm belirsizliği analitik verilerde güvenin bir göstergesidir ve gerçek değerin belirli bir olasılıkla (güven düzeyi) içinde yer almasının beklendiği, raporlanan veya deneysel olarak elde edilen bir sonucun etrafında yer alan aralığı ifade eder. Belirsizlik aralıkları tüm hata kaynaklarının dikkate alması zorunludur. 87. Belirsizlik verileri 5, gerçek değer hakkında yanlış bir algının yaratılmasını önlemek için dikkatle uygulanmalıdır. Tipik belirsizlik hakkındaki tahminler, önceki verilere dayanır ve mevcut bir örneğin analizi ile bağlantılı belirsizliği yansıtmayabilir. Tipik belirsizlik, bir ISO (Anonim1995, 'Guide to the expression of uncertainty in measurement' ( Ölçümde Belirsizliğin İfade Edilmesine Yönelik Kılavuz ISBN ) standardını veya Eurachem (EURACHEM/CITAC Kılavuz, Quantifying Uncertainty in Analytical Measurement (Analitik Ölçümde Belirsizliğin Niceselleştirilmesi), 2. Baskı, (http://www.eurachem.org/guides/pdf/quam pdf) yaklaşımı ile yürütülebilir. Kullanılan değerler, laboratuvar içi validasyon verilerinden, referans materyallerinin analizlerinden, kollaboratif yöntem geliştirme verilerinden elde edilebilir veya hükme dayalı olarak tahmin edilir. Temel olarak tekrarüretilebilirlik RSD (veya, eğer tekrarüretilebilirlik verileri mevcut 4 Codex Alimentarius Commission Guideline CAC/GL (Guidelines on estimation of uncertainty of results) 5 Lutz Alder et al. Estimation of Measurement Uncertainty in Pesticide Residue Analysis. Journal of AOAC International. Vol 84, No 5, 2001, Daha göster
GIDA MADDELERĐNDE OKRATOKSĐN A SEVĐYESĐNĐN RESMĐ KONTROLÜ ĐÇĐN NUMUNE ALMA METOTLARI TEBLĐĞĐ (Tebliğ No: 2004/47) (13-01-2005 tarih ve 25699 sayılı R.G.) Amaç Madde 1- Bu Tebliğin amacı okratoksin A seviyesinin Detaylı AVRUPA KOMİSYONU SAĞLIK & TÜKETİCİYİ KORUMA GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
AVRUPA KOMİSYONU SAĞLIK & TÜKETİCİYİ KORUMA GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Gıda Zincirinin Güvenliği Kimyasallar, bulaşanlar, pestisitler SANCO/12571/2013 19 Kasım 2013 rev. 0 Gıda ve Yemlerde Pestisit Kalıntısı Analizlerinin Detaylı Gıda Analizlerinde Toksik Madde Tayini LC-GC Aplikasyonu Tanım:
Gıda Analizlerinde Toksik Madde Tayini LC-GC Aplikasyonu Tanım: İşlem görmüş gıda matrislerinde LC-MS/MS ve GC-MS ile Yüksek dozda toksik madde kalıntısı teşhis ve miktarlandırma analizleri için geliştirilmiş Detaylı PCBler 209 ayrı bileşikten oluşurlar Bifenil üzerinde artan klor miktarı ile Suda çözünürlük azalır Buhar basıncı düşer Toprak ve/veya sedimanda birikme eğilimi artar 3 ortho meta 2 2 3 4 4 para 5 6 6 Detaylı Analitik Kalite Güvence: Minimum gereksinimler
Analitik Kalite Güvence: Minimum gereksinimler Dr. Hamide Z Şenyuva 16 17 Ekim 2007, Bursa İçerik Giriş- Analitik Kalite Güvence neden önemli? Formal Kalite Güvence Sistemleri Metot validasyonu İç Kalite Detaylı 1.ULUSAL LABORATUVAR AKREDĠTASYONU VE GÜVENLĠĞĠ SEMPOZYUMU VE SERGĠSĠ 16-18 Mayıs 2013 KALĠBRASYON (5N+1K) İbrahim AKDAĞ
1.ULUSAL LABORATUVAR AKREDĠTASYONU VE GÜVENLĠĞĠ SEMPOZYUMU VE SERGĠSĠ 16-18 Mayıs 2013 KALĠBRASYON (5N+1K) İbrahim AKDAĞ E-Posta: ibrahim@uzmanakreditasyon.com Web: http: // www.uzmanakreditasyon.com Konusunda Detaylı Klinik Mikrobiyoloji Testlerinde Doğrulama (verifikasyon) ve Geçerli Kılma (validasyon)
Klinik Mikrobiyoloji Testlerinde Doğrulama (verifikasyon) ve Geçerli Kılma (validasyon) Kaynaklar Mikrobiyolojik prosedürleri doğrulama / geçerli kılmaya ilişkin aşağıdaki uluslararası kaynaklar önerilir Detaylı TGK- GIDALARDAKĐ MĐKOTOKSĐN LĐMĐTLERĐNĐN RESMĐ KONTROLÜ ĐÇĐN NUMUNE ALMA, NUMUNE HAZIRLAMA VE ANALĐZ METODU KRĐTERLERĐ TEBLĐĞĐ (TEBLĐĞ NO: 2011/32)
TGK- GIDALARDAKĐ MĐKOTOKSĐN LĐMĐTLERĐNĐN RESMĐ KONTROLÜ ĐÇĐN NUMUNE ALMA, NUMUNE HAZIRLAMA VE ANALĐZ METODU KRĐTERLERĐ TEBLĐĞĐ (TEBLĐĞ NO: 2011/32) 15 Ağustos 2011 PAZARTESĐ Resmî Gazete Sayı : 28026 Amaç Detaylı ANALİTİK ÖLÇÜM YÖNTEMLERİNİN LABORATUVARA KURULMASI İLE İLGİLİ HESAPLAMALAR. Doç.Dr. Mustafa ALTINIŞIK ADÜTF Biyokimya AD 2005
ANALİTİK ÖLÇÜM YÖNTEMLERİNİN LABORATUVARA KURULMASI İLE İLGİLİ HESAPLAMALAR Doç.Dr. Mustafa ALTINIŞIK ADÜTF Biyokimya AD 2005 1 Yöntem Seçiminde Göz Önünde Bulundurulacak Özellikler 1 *Yönteme ilişkin Detaylı Analitik Kimya. (Metalurji ve Malzeme Mühendisliği)
Analitik Kimya (Metalurji ve Malzeme Mühendisliği) 1. Analitik Kimya Maddenin bileşenlerinin belirlenmesi (teşhisi), bileşenlerinin ayrılması veya bileşenlerinin bağıl miktarlarının tayiniyle ilgilenir. Detaylı TİTCK/ DESTEK VE LABORATUVAR HİZMETLERİ BAŞKAN YARDIMCILIĞI/ ANALİZ VE KONTROL LABORATUVAR DAİRESİ BAŞKANLIĞI KALİTE KONTROL PROSEDÜRÜ PR17/KYB
Analitik Kalite Güvence: Minimum gereksinimler Hamide Z Şenyuva 8 9 Ekim 2008, İzmir İçerik Giriş- Analitik Kalite Güvence neden önemli? Formal Kalite Güvence Sistemleri Metot validasyonu İç Kalite Kontrol Detaylı MAIA Pesticide MultiTest
MAIA Pesticide MultiTest GIDALARDA PESTİSiT KALINTILARI İÇİN AB MAKSİMUM KALINTI LİMİTLERİ İLE UYUMLU ÇOKLU KALINTI TARAMA TESTİ Microplate Acetylcholinesterase Inhibition Assay (MAIA) katı veya sıvı gıda Detaylı Erciyes Dağı. Rakım??? Tıbbi Laboratuvarlarda Ölçüm Belirsizliği
Erciyes Dağı. Rakım??? 3916 m?????? Tıbbi Laboratuvarlarda Ölçüm Belirsizliği DOÇ. DR. CEVAT YAZICI ERCİYES ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ BİYOKİMYA A. D. SUNUM PLANI Laboratuvar branşlarının işlevi ve değişimler Detaylı MADDE 6 (1) Gıdalarda bulunan kurşun, kadmiyum, civa, inorganik kalay, 3-MCPD ve benzopiren
TÜRK GIDA KODEKSĐ GIDALARDA KURŞUN, KADMĐYUM, CĐVA, ĐNORGANĐK KALAY, 3-MONOKLOROPROPAN 1,2-DĐOL VE BENZOPĐREN LĐMĐTLERĐNĐN RESMĐ KONTROLÜ ĐÇĐN NUMUNE ALMA, NUMUNE HAZIRLAMA VE ANALĐZ METODU KRĐTERLERĐ Detaylı ALETLİ ANALİZ YÖNTEMLERİ
ALETLİ ANALİZ YÖNTEMLERİ Analiz Çeşitleri ve Temel Kavramlar Yrd. Doç. Dr. Gökçe MEREY Analiz Nitel (Kalitatif) Analiz: Bir örnekte hangi bileşen ve/veya bileşenlerin (atom, iyon, molekül) olduğunun tayinine Detaylı Klinik Mikrobiyoloji Laboratuarında Validasyon ve Verifikasyon Kursu 12 Kasım 2011 Cumartesi Salon C (BUNIN SALONU) Kursun Amacı:
Klinik Mikrobiyoloji Laboratuarında Validasyon ve Verifikasyon Kursu 12 Kasım 2011 Cumartesi Salon C (BUNIN SALONU) Kursun Amacı: Katılımcılara; klinik mikrobiyoloji laboratuarlarında doğru, geçerli ve Detaylı Parti: Aynı koşullarda ve zamanda üretilen aynı boy, tip ve ambalajdaki ürün örneklerini veya ambalajlı ürün topluluğunu,
Türk Gıda Kodeksi Gıda Maddelerinde Belirli Bulaşanların Seviyelerinin Resmi Kontrolleri İçin Numune Alma ve Analiz Metotları Tebliğinde Değişiklik Yapılması Hakkında Tebliğ Resmi Gazete Tarih ve No: 17.07.20003-25171 Detaylı MADDE 2 (1) Bu Yönetmelik, gıdaların mikrobiyolojik kriterleri ile gıda işletmecilerinin uyması ve uygulaması gereken kuralları kapsar.
TÜRK GIDA KODEKSİ MİKROBİYOLOJİK KRİTERLER YÖNETMELİĞİ Yetki Kanunu: 5996 Yayımlandığı R.Gazete: 29.12.2011-28157 BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (1) Bu Yönetmeliğin amacı; Detaylı KROM (Cr +6 ) ANALİZ YÖNTEMİ VALİDAYON RAPORU VE BELİRSİZLİK HESAPLARI
Doküman No: R.LAB.5.4.04 Rev.No/Tarih : 00/ Yayın Tarihi: 08.07.2011 Sayfa: 1 / 1 KROM (Cr +6 ) ANALİZ YÖNTEMİ VALİDAYON RAPORU BELİRSİZLİK HESAPLARI Doküman No: R.LAB.5.4.04 Rev.No/Tarih : 00/ Yayın Tarihi: Detaylı VERİFİKASYON (SEROLOJİ, MOLEKÜLER TESTLER)
VERİFİKASYON (SEROLOJİ, MOLEKÜLER TESTLER) Dr. Tijen ÖZACAR Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji AD - İZMİR TANIM Ticari veya laboratuvarda geliştirilmiş bir testin, laboratuvardaki performansının Detaylı TGK- BELĐRLĐ GIDALARDA NĐTRAT LĐMĐTĐNĐN RESMĐKONTROLÜ ĐÇĐN NUMUNE ALMA, NUMUNE HAZIRLAMA VE ANALĐZ METODU KRĐTERLERĐ TEBLĐĞĐ (TEBLĐĞ NO: 2011/33)
TGK- BELĐRLĐ GIDALARDA NĐTRAT LĐMĐTĐNĐN RESMĐKONTROLÜ ĐÇĐN NUMUNE ALMA, NUMUNE HAZIRLAMA VE ANALĐZ METODU KRĐTERLERĐ TEBLĐĞĐ (TEBLĐĞ NO: 2011/33) 15 Ağustos 2011 PAZARTESĐ Resmî Gazete Sayı : 28026 Amaç Detaylı MÜŞTERİ BİLGİLENDİRME REHBERİ FORMU MÜŞTERİ BİLGİLENDİRME REHBERİ ÇEVRE KORUMA KONTROL LABORATUVARI ANTALYA
ASAT MÜŞTERİ BİLGİLENDİRME REHBERİ ÇEVRE KORUMA KONTROL LABORATUVARI ANTALYA AS.PR.39.02FR03/rev01/19.01.2015 Sayfa 1 / 7 NUMUNE KABUL KRİTERLERİ 1. Kabul Saatleri 08:00 12:30 ile 13:3016:00 arasındadır. Detaylı Referans Malzemelerin Üretimi ve Sertifikalandırılması
Referans Malzemelerin Üretimi ve Sertifikalandırılması Referans Malzemeler Laboratuvarı Gebze Yerleşkesi, Ulusal Metroloji Enstitüsü (UME) Gebze, KOCAELİ ume.g3rm@tubitak.gov.tr Referans Malzemeler Referans Detaylı HAZIR AMBALAJLI MAMULLERİN HACİM VE AĞIRLIK ESASINA GÖRE NET MİKTAR TESPİTİNE DAİR YÖNETMELİK (76/211/AT) GAZİANTEP Ağustos 2013
HAZIR AMBALAJLI MAMULLERİN HACİM VE AĞIRLIK ESASINA GÖRE NET MİKTAR TESPİTİNE DAİR YÖNETMELİK (76/211/AT) GAZİANTEP Ağustos 2013 Sunum Planı Mevzuat Tanımlar Hazır Ambalajlı Mamullerin Kontrolü Sektörün Detaylı 8-Biyolojik İzleme. Volkan Dündar
8-Biyolojik İzleme Volkan Dündar Biyolojik izlemenin tanımı 1 Biyolojik izleme: Tehlikeli maddelerin, Metabolitlerinin ya da bunların biyokimyasal veya biyolojik etkilerinin parametrelerinin varlığında Detaylı Moleküler Testlerde Yöntem Geçerliliğinin Sınanması. Dr. Arzu Sayıner Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji AD
Moleküler Testlerde Yöntem Geçerliliğinin Sınanması Dr. Arzu Sayıner Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji AD 8. Ulusal Moleküler ve Tanısal Mikrobiyoloji Kongresi 2014 Laboratuvarda Detaylı TGK-GIDA MADDELERĐ ĐLE TEMASTA BULUNAN SERAMĐK MALZEMELER TEBLĐĞĐ (Tebliğ No 2001/ 38 ) (Yayımlandığı R.G. 04.12.2001 / 24603 )
TGK-GIDA MADDELERĐ ĐLE TEMASTA BULUNAN SERAMĐK MALZEMELER TEBLĐĞĐ (Tebliğ No 2001/ 38 ) (Yayımlandığı R.G. 04.12.2001 / 24603 ) Değişiklik : Yayımlandığı R.Gazete: 15.06.2007-26553 Amaç Madde 1- Bu Tebliğin Detaylı TEBLİĞ. b) 84/500/EEC sayılı Gıda ile Temas Eden Seramik Malzemeler Hakkında Konsey Direktifine paralel olarak,
19 Nisan 2012 PERŞEMBE Resmî Gazete Sayı : 28269 Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığından: TEBLİĞ TÜRK GIDA KODEKSĠ GIDA ĠLE TEMAS EDEN SERAMĠK MALZEMELER TEBLĠĞĠ (TEBLĠĞ NO: 2012/30) Amaç MADDE 1 (1) Detaylı ISO 14644 e göre temiz oda validasyonu
Havacılık ve uzay, yarı iletkenler, mikroelektronik, farmasötik, medikal, sağlık hizmetleri, gıda ve sayısı düzenli artan farklı sektörlerde periyodik temiz oda validasyonu ISO 14644 standardı ile uluslararası Detaylı TÜRKİYE İLAÇ VE TIBBİ CİHAZ KURUMU KOZMETİK ÜRÜNLERİN STABİLİTESİNE VE AÇILDIKTAN SONRA KULLANIM SÜRESİNE İLİŞKİN KILAVUZ SÜRÜM 1.
TÜRKİYE İLAÇ VE TIBBİ CİHAZ KURUMU KOZMETİK ÜRÜNLERİN STABİLİTESİNE VE AÇILDIKTAN SONRA KULLANIM SÜRESİNE İLİŞKİN KILAVUZ SÜRÜM 1.0 Amaç MADDE 1- (1) Kozmetik ürünlerin üreticileri tarafından raf ömürleri Detaylı ISO 17025 Laboratuvar Akreditasyonu Teknik Kriterleri
Akreditasyon Danışmanlık Konusunda 25 yıllık bilgi ve deneyimini sizinle paylaşmak için! ISO 17025 Laboratuvar Akreditasyonu Teknik Kriterleri İbrahim AKDAĞ Kimya Mühendisi ATAKENT 3.ETAP B.32 Blok D.14 Detaylı RGKLM-2015/02 BAL NUMUNESİ (HMF-NEM) LABORATUVARLAR ARASI KARŞILAŞTIRMA(LAK) TESTİ SONUÇ RAPORU
RGKLM-2015/02 BAL NUMUNESİ (HMF-NEM) LABORATUVARLAR ARASI KARŞILAŞTIRMA(LAK) TESTİ SONUÇ RAPORU 1 Laboratuvarlar arası karşılaştırma test numunesinin hazırlanması ve çevrimin organizasyonunda görev alan Detaylı EK 1. umune Alma. (1) - Genel Hükümler. a) Numune, gıda denetçisi tarafından alınmalıdır.
TEBLİĞ Tarım ve Köyişleri Bakanlığından: TÜRK GIDA KODEKSĐ BELĐRLĐ GIDA MADDELERĐ DE ĐTRAT SEVĐYESĐ Đ RESMĐ KO TROLÜ ĐÇĐ UMU E ALMA, UMU E HAZIRLAMA VE A ALĐZ METODU KRĐTERLERĐ TEBLĐĞĐ (TEBLĐĞ O: 2008/63) Detaylı ANALĐZ ĐÇĐN GEREKLĐ EKĐPMANLAR. Mikro pipet (1000 µl) Ependorf tüpü (1.5 ml) Cam tüp (16X100 mm)
1 GĐRĐŞ Toplam lipid tayininde sülfo-fosfo-vanillin reaksiyonu takip edilmekte olup hızlı güvenilir ve kolay bir yöntem olduğu için tercih edilmiştir. Serum içerisindeki toplam lipid miktarının kantitatif Detaylı METOT VALİDASYONU VE VERİFİKASYONU. Sedat Abuşoğlu Konya
METOT VALİDASYONU VE VERİFİKASYONU Sedat Abuşoğlu Konya İki Tanım Validasyon (CLSI): Bir sistem veya yöntemin beklendiği şekilde çalıştığını kanıtlama eylemi veya sürecidir. Validasyon (WHO-BS/95.1793): Detaylı TGK-GIDA MADDELERĐNDE BELĐRLĐ BULAŞANLARIN SEVĐYELERĐNĐN RESMĐ KONTROLLERĐ ĐÇĐN NUMUNE ALMA VE ANALĐZ METODLARI TEBLĐĞĐ( 2002/ 25 )
TGK-GIDA MADDELERĐNDE BELĐRLĐ BULAŞANLARIN SEVĐYELERĐNĐN RESMĐ KONTROLLERĐ ĐÇĐN NUMUNE ALMA VE ANALĐZ METODLARI TEBLĐĞĐ( 2002/ 25 ) (R. G. 25. 03. 2002 / 24706) Amaç Madde 1- Bu Tebliğ in amacı belirli Detaylı T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü...
T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü Sayı : 95966346/010.06.02 Konu : Genelge 2015/14... 09.10.2013 tarih ve 28790 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Tıbbi Laboratuvarlar Yönetmeliği Detaylı 1. BÖLÜM : ANALİTİK KİMYANIN TEMEL KAVRAMLARI
ANALİTİK KİMYA DERS NOTLARI Yrd.Doç.Dr.. Hüseyin ÇELİKKAN 1. BÖLÜM : ANALİTİK KİMYANIN TEMEL KAVRAMLARI Analitik kimya, bilimin her alanında faydalanılan, maddenin özellikleri hakkında bilgi veren yöntemlerin Detaylı METOTLARIN GEÇERLİ KILINMASI (VALİDASYON) PROSEDÜRÜ
TİTCK/ DESTEK VE LABORATUVAR HİZMETLERİ BAŞKAN YARDIMCILIĞI/ ANALİZ VE KONTROL LABORATUVAR DAİRESİ BAŞKANLIĞI PR16/KYB Sayfa No: 1/20 1. AMAÇ VE KAPSAM: Bu prosedürün amacı; Daire Başkanlığı nda gerçekleştirilen Detaylı Hediye Özgen YALÇIN Kimyasal Faktörler Birim Sorumlusu Kimya Yüksek Mühendisi Şubat,2015
İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ ENSTİTÜSÜ MÜDÜRLÜĞÜ ASTM D 4490 Practice for Measuring the Concentration of Toxic Gases or Vapors Using Detector Tubes-Renk Karşılaştırma Detaylı TÜRK AKREDİTASYON KURUMU R20.07 LABORATUVAR İÇ DENETİMLERİ
R20.07 LABORATUVAR İÇ DENETİMLERİ Rev.00 03-2002 1 GİRİŞ 1.1 TS EN ISO/IEC 17025 (2000) Deney ve Kalibrasyon Laboratuvarlarının Yeterliliği için Genel Şartlar standardında, bir laboratuvarın yaptığı deney Detaylı Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığından;
Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığından; NOMİNAL DOLUM MİKTARI 10 KG/L İLE 50KG/L ARASINDA OLAN HAZIR AMBALAJLI MAMULLERİN AĞIRLIK VE HACİM ESASINA GÖRE NET MİKTAR TESPİTİNE DAİR YÖNETMELİK TASLAĞI BİRİNCİ Detaylı Bornova Vet.Kont.Arst.Enst.
Mikotoksinlerin Önemi ve Mikotoksin Test Metotları Dilek ÇİMEN TÜBİTAK ATAL 8-9 EKİM 2008 İZMİR MİKOTOKSİNLER Mikotoksinler, Mantarlar tarafından uygun ortam, ışık,sıcaklık ve nem şartlarında sentezlenen Detaylı 1. Kozmetik Kongresi, 18-20 Subat 2011, Antalya. EGM DANISMANLIK HIZMETLERI www.egmdanismanlik.com
KOZMETĐKTE GMP UYGULAMALARI ĐYĐ ÜRETĐM TEKNIKLERI www.egmdanismanlik.com GMP Nedir? Personel, Eğitim ve Hijyen Tesis ve Alt Yapı Ekipmanlar Hammaddeler ve Ambalaj Malzemeleri Üretim Bitmiş Ürünler Kalite Detaylı HAMZA ALTINSOY & ÖMER DOĞRU İş Sağlığı ve Güvenliği Uzman Yardımcısı
T.C. ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK BAKANLIĞI İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ ENSTİTÜSÜ HAMZA ALTINSOY & ÖMER DOĞRU İş Sağlığı ve Güvenliği Uzman Yardımcısı 1 STANDARTLAR & Detaylı UYGULAMALI KROMATOGRAFİK VE SPEKTROSKOPİK CİHAZLAR EĞİTİMİ BAHAR OKULU
UYGULAMALI KROMATOGRAFİK VE SPEKTROSKOPİK CİHAZLAR EĞİTİMİ BAHAR OKULU EĞİTİM PROGRAMI GC-GC/MS EĞİTİMİ 2 Eylül 20 () EĞİTMEN: DOÇ.DR. ÖMÜR ÇELİKBIÇAK EĞİTMEN2: SHIMADZU Firma Eğitmeni (9.00-0.00) (0.00-2.00) Detaylı ATIKSULARDA FENOLLERİN ANALİZ YÖNTEMİ
ATIKSULARDA FENOLLERİN ANALİZ YÖNTEMİ YÖNTEM YÖNTEMİN ESASI VE PRENSİBİ Fenolik maddeler uçucu özellik göstermeyen safsızlıklardan distilasyon işlemiyle ayrılır ve ph 7.9 ± 0.1 de potasyum ferriksiyanür Detaylı Kalibrasyon/Deney Sonuçlarının Raporlanması ve Yorumlanması
2.ULUSAL LABORATUVAR AKREDĠTASYONU VE GÜVENLĠĞĠ SEMPOZYUMU VE SERGĠSĠ 30-31Ekim 2014 METOT VALĠDASYONU VE ÖNEMĠ (5N+1K) İbrahim AKDAĞ E-Posta: ibrahim@uzmanakreditasyon.com Web: http: // www.uzmanakreditasyon.com Detaylı 4 Ocak 2012 ÇARŞAMBA Resmî Gazete Sayı : 28163
TGK BELĐRLĐ GIDALARDA DĐOKSĐNLERĐN VE DĐOKSĐN BENZERĐ POLĐKLORLU BĐFENĐLLERĐN SEVĐYESĐNĐN RESMĐ KONTROLÜ ĐÇĐN NUMUNE ALMA, NUMUNE HAZIRLAMA VE ANALĐZ METODU KRĐTERLERĐ TEBLĐĞĐ (TEBLĐĞ NO: 2012/5) 4 Ocak Detaylı KULLANICI TARAFINDAN TESTİN DOĞRULANMASI (VERİFİKASYON) Dr. Murat Öktem Düzen Laboratuvarlar Grubu
Akreditasyon Laboratuvar, muayene ve belgelendirme kuruluşlarının ulusal ve uluslararası kabul görmüş teknik kriterlere göre değerlendirilmesi, yeterliliğin onaylanması ve düzenli aralıklarla denetlenmesi Detaylı TAHRİBATLI YÖNTEMLE (KAROT) YERİNDE BETON BASINÇ DAYANIMININ BELİRLENMESİ VE DEĞERLENDİRİLMESİ TS EN 13791 NİSAN 2010
TAHRİBATLI YÖNTEMLE (KAROT) YERİNDE BETON BASINÇ DAYANIMININ BELİRLENMESİ VE DEĞERLENDİRİLMESİ TS EN 13791 NİSAN 2010 Yerinde basınç dayanımın belirlenmesi uygulamada aşağıda sıralanan durumlar için gerekli Detaylı Transfüzyon merkezinde süreçlerin işleyişine yönelik yazılı düzenleme bulunmalıdır. Yazılı düzenleme;
MEVZUAT HİZMET KALİTE STANDARTLARI, VE HUKUKSAL SORUNLAR DR.YÜCE AYHAN KAN VE KAN ÜRÜNLERİ KANUNU Kanun no:5624 Resmi Gazete :02.05.2007/26510 KAN VE KAN ÜRÜNLERİ KANUNU Genel Esaslar Madde 3-c Kan, kan Detaylı İYİ LABORATUVAR UYGULAMALARI. Prof. Dr. Dilek BOYACIOĞLU İ.T.Ü. Gıda Mühendisliği Bölümü
İYİ LABORATUVAR UYGULAMALARI Prof. Dr. Dilek BOYACIOĞLU İ.T.Ü. Gıda Mühendisliği Bölümü 80626 Maslak - İstanbul Ulusal Düzeyde Standartlar Uluslararası Pazardaki Spesifikasyonlar GIDA KALİTESİ Tüketici Detaylı STOK YÖNETİMİ Adem ÖZTÜRK Performans Yönetimi ve Kalite Geliștirme Daire Bașkanlığı 13-14 / 08 / 2009 - Ankara Stok nedir? SUNUM PLANI Stok Yönetiminin amacı Stok Yönetiminin faydaları Stok Yönetim Sisteminin Detaylı KAĞAN YÜCEL KİMYA MÜHENDİSİ
ÇALIŞMA ve SOSYAL GÜVENLİK BAKANLIĞI İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü İŞ HİJYENİ LABORATUVARLARINDA MEVZUAT İLE KALİTE SİSTEMLERİ İLİŞKİSİ KAĞAN YÜCEL KİMYA MÜHENDİSİ ŞUBAT 2015 BİLGİLENİDRME TOPLANTISI Detaylı Yaş Doğrulama Metotları
Yaş Doğrulama Metotları Yrd. Doç. Dr. Aysun GÜMÜŞ Ondokuzmayıs Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi, Biyoloji Bölümü, Samsun Birçok kemikleşmiş yapı günlük ve yıllık periyodik birikimler oluşturmak suretiyle Detaylı KLOR (Cl2) ANALİZ YÖNTEMİ
S a y f a 1 KLOR (Cl2) ANALİZ YÖNTEMİ YÖNTEMİN ESASI VE PRENSİBİ Klor, ph 8 de veya daha düşük bir ph da potasyum iyodür çözeltisinden iyotu serbest bırakacaktır. Serbest iyot, indikatör olarak nişasta Detaylı TÜRKİYE İLAÇ VE TIBBİ CİHAZ KURUMU KOZMETİK ÜRÜNLERİN İMALATTAN SONRA KALİTESİNİN SÜRDÜRÜLMESİNE İLİŞKİN KILAVUZ SÜRÜM 1.0
TÜRKİYE İLAÇ VE TIBBİ CİHAZ KURUMU KOZMETİK ÜRÜNLERİN İMALATTAN SONRA KALİTESİNİN SÜRDÜRÜLMESİNE İLİŞKİN KILAVUZ SÜRÜM 1.0 Amaç MADDE 1- (1) Bu Kılavuz, piyasada bulunan kozmetik ürünlerin imalatından Detaylı İLAÇ RUHSAT BAŞVURULARI İÇİN STABİLİTE ÇALIŞMALARI REHBERI
İLAÇ RUHSAT BAŞVURULARI İÇİN STABİLİTE ÇALIŞMALARI REHBERI [Dokümanlar Sayfasına Dön] GİRİŞ Farmasötik ürünlerde kalite güvenliği sağlama sisteminin önemli bir bölümünü raf ömrü boyunca daha önceden saptanan Detaylı TEMİZLEME PROSEDÜRLERİ VE ÇİZELGELERİ
BRC Gıda standardında geçen gerekliliklerin bir kısmına yönelik olarak açıklayıcı klavuzlar BRC tarafından yayınlandı. Bu klavuzlardan biri olan bu dokümanın Türkçe çevirisi sayın ECE BAĞUÇ tarafından Detaylı İlaç sanayinde Orbisphere Pharmapack kullanarak ilaç şişeleri ve ampullerdeki üst katmandaki oksijenin ölçümü
İlaç sanayinde Orbisphere Pharmapack kullanarak ilaç şişeleri ve ampullerdeki üst katmandaki oksijenin ölçümü Uygulama Tarifi Düşük hacimli parenteral (SVP) çözeltiler, kullanım amaçlarına göre farklı Detaylı Motosiklet Servis Belgelendirme Standardı CZTURK 10013
Centro Zaragoza Motosiklet Tamiri Genel Kriterleri kapsamında sınıflandırma ve uzmanlık alanlarına göre belirlenecek servislerin CZTURK Motosiklet Servis Standardıdır. Yayınlama tarihi : Ocak 2013 İstanbul, Detaylı MADDELERE SOLUNUM İLE MARUZİYETTE RİSK DERECESİ BELİRLENMESİ
TEHLİKELİ KİMYASAL MADDELERE SOLUNUM İLE MARUZİYETTE RİSK DERECESİ BELİRLENMESİ BASİT RİSK DEĞERLENDİRMESİ METODU (HSE/COSHH-Control of substances hazardous to health ) 1 TEHLİKELİ KİMYASAL MADDELERE SOLUNUM Detaylı TOPRAKTA PH TAYİNİ YETERLİLİK TESTİ RAPORU TÜBİTAK ULUSAL METROLOJİ ENSTİTÜSÜ REFERANS MALZEMELERI LABORATUVARI. Rapor No: KAR-G3RM-400.2014.
TOPRAKTA PH TAYİNİ YETERLİLİK TESTİ RAPORU TÜBİTAK ULUSAL METROLOJİ ENSTİTÜSÜ REFERANS MALZEMELERI LABORATUVARI Rapor No: KAR-G3RM-400.2014.02 Koordinatör: Dr. Fatma AKÇADAĞ 24 Aralık 2014 Gebze/KOCAELİ Detaylı BALDA 13 C İZOTOP TAYİNİ YETERLİLİK TESTİ RAPORU TÜBİTAK ULUSAL METROLOJİ ENSTİTÜSÜ REFERANS MALZEMELER LABORATUVARI. Rapor No: KAR-G3RM-590.2014.
BALDA 13 C İZOTOP TAYİNİ YETERLİLİK TESTİ RAPORU TÜBİTAK ULUSAL METROLOJİ ENSTİTÜSÜ REFERANS MALZEMELER LABORATUVARI Rapor No: KAR-G3RM-590.2014.02 Koordinatör: Dr. Fatma AKÇADAĞ 23 Aralık 2014 Gebze/KOCAELİ Detaylı Sterilizasyon ünitesine yönelik fiziki düzenleme yapılmalıdır.
Sterilizasyon ünitesine yönelik fiziki düzenleme yapılmalıdır. Sterilizasyon Ünitesi kirli, temiz ve steril alan olmak üzere üç alandan oluşmalıdır. Kirli, temiz ve steril alanlar arasındaki geçiş noktalarında Detaylı TEBLİĞ. a) 29/12/2011 tarihli ve 28157 3 üncü mükerrer sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliğine dayanılarak,
15 Ağustos 2014 CUMA Resmî Gazete Sayı : 29089 Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığından: TEBLİĞ TÜRK GIDA KODEKSİ DEVAM FORMÜLLERİ TEBLİĞİ (TEBLİĞ NO: 2014/32) Amaç MADDE 1 (1) Bu Tebliğin amacı; devam Detaylı TÜRKİYE İLAÇ VE TIBBİ CİHAZ KURUMU KOZMETİK ÜRÜNLERİN STABİLİTESİNE VE AÇILDIKTAN SONRA KULLANIM SÜRESİNE İLİŞKİN KILAVUZ
TÜRKİYE İLAÇ VE TIBBİ CİHAZ KURUMU KOZMETİK ÜRÜNLERİN STABİLİTESİNE VE AÇILDIKTAN SONRA KULLANIM SÜRESİNE İLİŞKİN KILAVUZ Amaç MADDE 1- Kozmetik ürünlerin üreticileri tarafından raf ömürleri belirlenirken Detaylı DAHA HIZLI, DAHA PRATİK. LABORATUVAR İÇ VE DIŞ KALİTE KONTROLLERİNİN UYGULAMASI VE TAKİBİ
DAHA HIZLI, DAHA PRATİK. LABORATUVAR İÇ VE DIŞ KALİTE KONTROLLERİNİN UYGULAMASI VE TAKİBİ %100 web tabanlı İNTERQC, programı ile laboratuarlarınızın kalite kontrollerini istediğiniz yerden ve istediğiniz Detaylı BAKIM VE KALİBRASYON PROSEDÜRÜ YAYIN TARİHİ 01.05.2006 REVİZYON NO 02 BİRİM ADI REVİZYON TARİHİ 01.04.2013 Teknik Bölüm SAYFA NO 1 / 7
Teknik Bölüm SAYFA NO 1 / 7 1.AMAÇ Bu prosedürün amacı Necmettin Erbakan Üniversitesi Meram Tıp Fakültesi Hastanesine ait tüm tıbbi amaçlı kullanılan ölçüm cihazlarının (teşhis, tedavi, ölçme ve deney Detaylı HAZIR AMBALAJLI MAMÜLLERİN AĞIRLIK VE HACİM ESASINA GÖRE NET MİKTAR TESPİTİNE DAİR YÖNETMELİK (AT-76/211)
T.C. Sanayi ve Ticaret Bakanlığından HAZIR AMBALAJLI MAMÜLLERİN AĞIRLIK VE HACİM ESASINA GÖRE NET MİKTAR TESPİTİNE DAİR YÖNETMELİK (AT-76/211) Resmi Gazete Tarihi Sayısı İlk Yayın 10.04.2002 24722 1. Değişiklik Detaylı Temiz teknolojilerin geliştirilmesi ve kullanılması. Atıkların geri dönüşüm ve geri kazanım olanaklarının değerlendirilmesi
10.06.2011 Atıkların kaynağında azaltılması Temiz teknolojilerin geliştirilmesi ve kullanılması Atıkların geri dönüşüm ve geri kazanım olanaklarının değerlendirilmesi Atıkların çevreye zarar vermeden toplanması, Detaylı SUDA ph TAYİNİ YETERLİLİK TESTİ RAPORU TÜBİTAK ULUSAL METROLOJİ ENSTİTÜSÜ REFERANS MALZEMELERI LABORATUVARI. Rapor No: KAR-G3RM-240.2013.
SUDA ph TAYİNİ YETERLİLİK TESTİ RAPORU TÜBİTAK ULUSAL METROLOJİ ENSTİTÜSÜ REFERANS MALZEMELERI LABORATUVARI Rapor No: KAR-G3RM-240.2013.02 Koordinatör: Dr. Fatma AKÇADAĞ 6 Ocak 2014 Gebze/KOCAELİ Bu yeterlilik Detaylı GIDA MADDELERİNDE NEM, KÜL, YAĞ, PROTEİN ve GLÜTEN TAYİNİ YETERLİLİK TESTİ RAPORU
BUĞDAY UNUNDA NEM, KÜL, YAĞ, PROTEİN VE SEDİMANTASYON İNDEKSİ TAYİNİ YETERLİLİK TESTİ RAPORU TÜBİTAK ULUSAL METROLOJİ ENSTİTÜSÜ REFERANS MALZEMELER LABORATUVARI Rapor No: KAR-G3RM-500.2015.01 Koordinatör: Detaylı BELGELER. Dr. A. Arzu Sayıner Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji AD
BELGELER Dr. A. Arzu Sayıner Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji AD Belgeler - 1 ISO 15189, 2003 (2009 da revizyon) Tıbbi laboratuvarlar için uluslar arası kalite standardı 4. bölüm Detaylı Laboratuvarda çalışılan tüm test ve uygulamaları içeren rehber hazırlanmalıdır. Test ve uygulama rehberi;
Laboratuvarda çalışılan tüm test ve uygulamaları içeren rehber hazırlanmalıdır. Test ve uygulama rehberi; o Örnek türünü, o Örnek kabul ve ret kriterlerini, o Örnek alımı ile ilgili kuralları, o Örneklerin Detaylı Biyosidal Ürünlerin Mikrobiyolojik Analizlerinde Karşılaşılan Genel Sorunlar
Biyosidal Ürünlerin Mikrobiyolojik Analizlerinde Karşılaşılan Genel Sorunlar Güven Özdemir Ege Üniversitesi Fen Fakültesi, Biyoloji Bölümü, Bornova, İzmir guven.ozdemir@ege.edu.tr Biyosidal ürünlerin laboratuvar Detaylı Gıda Analizlerinde LC-MS/MS Aplikasyonları
Gıda Analizlerinde LC-MS/MS Aplikasyonları Yem, Tahıl ve Yağlı tohum matrislerinde LC-MS/MS ile Mikotoksin ve Aflatoksin Kalıntısı miktarlandırma analizi, aplikasyon Çalışması. (Varian 320 MS Tandem Gold Detaylı İŞ HİJYENİ ÖLÇÜM, TEST VE ANALİZİ YAPAN LABORATUVARLAR HAKKINDA YÖNETMELİK BAŞVURU SÜRECİ KADİR KADİROĞULLARI İSG UZMAN YRD.
İŞ HİJYENİ ÖLÇÜM, TEST VE ANALİZİ YAPAN LABORATUVARLAR HAKKINDA YÖNETMELİK BAŞVURU SÜRECİ KADİR KADİROĞULLARI İSG UZMAN YRD. BAŞVURU DİLEKÇESİ ÜCRET DEKONTU İŞYERİ BİLGİ FORMU EK-3 DE BELİRTİLEN FORM YETKİ Detaylı ÖLÇÜM BELİRSİZLİĞİNİN HESAPLANMASI PROSEDÜRÜ
Doküman No: P.LAB.5.4.6.01 Rev.No/Tarih : 00/- Yayın Tarihi: 08.07.2011 Sayfa: 1 / 1 1.0. AMAÇ VE KAPSAM Çevre Analizleri Laboratuarında TS EN ISO/IEC 17025:2005 Deney ve Kalibrasyon Laboratuarlarının Detaylı KÜTLE ÖLÇÜMLERİNDE OTOMASYON
83 KÜTLE ÖLÇÜMLERİNDE OTOMASYON Levent YAĞMUR Sevda KAÇMAZ Ümit Y.AKÇADAĞ ÖZET Günümüz ihtiyaçları ve kütle kalibrasyonları göz önüne alındığında kütle ölçümlerinde otomasyonun kaçınılmaz olduğu değerlendirilebilir. Detaylı GIDA MADDELERİNDE NEM, KÜL, YAĞ VE PROTEİN TAYİNİ YETERLİLİK TESTİ RAPORU
GIDA MADDELERİNDE NEM, KÜL, YAĞ VE PROTEİN TAYİNİ YETERLİLİK TESTİ RAPORU TÜBİTAK ULUSAL METROLOJİ ENSTİTÜSÜ REFERANS MALZEMELER LABORATUVARI Rapor No: KAR-G3RM-500.2014.02 Koordinatör: Dr. Fatma AKÇADAĞ Detaylı DOKÜMAN KODU BAKIM VE KALİBRASYON TALİMATI YAYIN TARİHİ 01.04.2013 REVİZYON NO 00 BİRİM ADI REVİZYON TARİHİ - TIBBİ CİHAZ SAYFA NO 1 / 6
TIBBİ CİHAZ SAYFA NO 1 / 6 1. AMAÇ Hastanemizde bulunan tıbbi cihazların etkin ve verimli olarak çalışmasını sağlamak üzere belirlenen şart ve periyotlarda bakım ve kalibrasyon işlemlerinin kendi bünyesinde Detaylı KROMATOGRAFİ. Bir parça kağıt şeridin aşağı hizasından 1 cm kadar yukarısına bir damla siyah mürekkep damlatınız.
KROMATOGRAFİ Kromatografi, bir karışımda bulunan maddelerin, biri sabit diğeri hareketli faz olmak üzere birbirleriyle karışmayan iki fazlı bir sistemde ayrılması ve saflaştırılması yöntemidir. KROMATOGRAFİ Detaylı Sera Gazı Emisyonlarının İzlenmesi, Raporlanması ve Doğrulanması Konusunda Kapasite Geliştirme Projesi Belirsizlik Değerlendirmesi
Belirsizlik Değerlendirmesi 1 Sunum İçeriği Belirsizliğin Tanımı ve Gerekliliği Hesaplama Temelli Yöntemde Belirsizlik Ölçüm Temelli Yöntemde Belirsizlik Asgari Yöntemde Belirsizlik Hata Yayılma Kanunu Detaylı ÖLÇÜ KAPLARI OLARAK KULLANILAN ÖLÇÜ ŞĐŞELERĐNE DAĐR YÖNETMELĐK (75/107/AT)
ÖLÇÜ KAPLARI OLARAK KULLANILAN ÖLÇÜ ŞĐŞELERĐNE DAĐR YÖNETMELĐK (75/107/AT) Yayımlandığı R. Gazete Tarihi: 11.04.2002 Sayı: 24723 1. Değişiklik Resmi Gazete tarih ve sayısı : 01 Haziran 2003 / 25125 2. Detaylı Erciyes Üniversitesi Gıda Mühendisliği Bölümü Gıda Analizleri ve Teknolojisi Laboratuvar Föyü Sayfa 1
LABORATUVAR KURALLARI VE ÇÖZELTİ HAZIRLAMA LABORATUVAR KURALLARI 1. Laboratuvar çalışmaları sırasında elbiselerin özellikle yakıcı ve tehlikeli maddelerden korunması için laboratuara önlükle gelinmelidir. Detaylı İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
T.C. ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK BAKANLIĞI İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Gürültü-Titreşim Parametrelerinde Dikkat Edilecek Hususlar İş Hijyeni Ayhan ÖZMEN İSG Uzmanı Fizik Mühendisi İSGÜM Şubat Detaylı LABORATUVARLAR ARASI KARŞILAŞTIRMA ÖLÇÜMÜ (LAK)
LABORATUVARLAR ARASI KARŞILAŞTIRMA ÖLÇÜMÜ (LAK) Konu: DİJİTAL TERAZİ KALİBRASYONU Organizatör: JERA ELEKTRONİK SAN. TİC. LTD.ŞTİ. TARİH: 02.05.2013 Sayfa : 1 / 7 1. AÇIKLAMA Laboratuvarlararası karşılaştırma Detaylı ANADOLU UOB PASİF ÖRNEKLEYİCİSİNİN TİCARİ PASİF ÖRNEKLEYİCİLERLE PERFORMANS KARŞILAŞTIRMA ÇALIŞMALARI
6.ULUSAL HAVA KİRLİLİĞİ VE KONTROLÜ SEMPOZYUMU (HKK2015) 7-9 Ekim 2015, İzmir ANADOLU UOB PASİF ÖRNEKLEYİCİSİNİN TİCARİ PASİF ÖRNEKLEYİCİLERLE PERFORMANS KARŞILAŞTIRMA ÇALIŞMALARI Özlem ÖZDEN ÜZMEZ, Akif Detaylı 2017 © DocPlayer.biz.tr Gizlilik Politikası | Hizmet koşulları | Geri bildirim