SEYYÎD GİRYÂN CEMÂLEDDÎN KAZÂKÎ DİVANI VE DİL ÖZELLİKLERİ
(DIVAN POETRY OF SEYYÎD GIRYÂN CEMÂLEDDÎN KAZÂKÎ AND ITS LANGUAGE PROPERTIES )
Yazar : ALİ KÖK
Türkler kadim yurtları Türkistan’dan Hazar Denizi’nin kuzey ve güneyini takip edip batıya doğru ilerleyerek Anadolu, Azerbaycan, Irak, İran, Kafkasya, Mısır, Balkanlar, Suriye ve Avrupa’nın içlerine kadar uzanan çok geniş bir alana yayılmışlardır. Türklerin Avrasya alanı üzerindeki bu geniş yayılışı, onların konuştukları dil üzerinde farklanmalara neden olmuş ve zamanla yeni yazı dillerini doğurmuştur. Bu yeni ortaya çıkan yazı dillerinden birisi de Batı veya Güneybatı Türkçesi diye adlandırılan Türk yazı dilidir. Adlandırılmasında çeşitli terimlerin kullanıldığı bu yeni yazı dilinin konuşurlarının Türklerin Oğuz boyuna mensup olmaları münasebetiyle bilim dünyasında bu Türk yazı diline Oğuz Türkçesi de denmiştir. Göçebe Oğuzların çabaları ile oluşan Oğuz Türkçesi, Moğol fütuhatının etkisiyle Doğu Oğuzcası (Azerbaycan Türkçesi) ve Batı Oğuzcası (Osmanlı Türkçesi) diye iki kola ayrılmıştır. Nesimi, Hatai, Fuzuli, Mir Hamza Nigârî gibi şairlerin yetiştiği Doğu Oğuzca sahası dil özellikleriyle eserler veren şairlerden birisi de Seyyîd Giryân Cemâleddîn Kazâkî’dir. Bu çalışmada daha önce (2013) tarafımızca edebî özellikleri incelenen Seyyîd Giryân Cemâleddîn Kazâkî Divanı’nın dil ve imlâ özellikleri incelenmeye çalışılacaktır. 19. yüzyılın son yıllarında kaleme alınan ve imlâ bakımından bir tutarlılık arz etmeyen bu divanda yer yer Azerbaycan Türkçesi, yer yer de Osmanlı Türkçesi imlâ ve gramer özelliklerinin bir arada yer alması onu incelemeye değer kılmaktadır.
Seyyîd Giryân Cemâleddîn Kazâkî, Azerbaycan Türkçesi, Batı Türkçesi, Ses Bilgisi, Şekil Bilgisi
Turks moved from their ancient land, Turkestan, to the west by following the north and south of Caspian Sea and spread over a very wide area extending to Anatolia, Azerbaijan, Iraq, Iran, Caucasus, Egypt, Balkans, Syria, and Europe. This broad spread of the Turks over the Eurasian space caused differences on the language they were speaking and led to emergence of new writing languages over time. One of these new emerging written languages is the Turkish written language called as Western or Southwestern Turkish. Since the speakers of this new written language in which various terms are used in its naming are members of Oghuz Tribe of Turks, this Turkish written language is also called as Oghuz Turkish in the scientific world. Oghuz Turkish formed by the efforts of the nomadic Oghuz is divided into two branches by the effect of Mongolian conquests, namely East Oghuz Language (Azerbaijani Turkish) and West Oghuz Language (Ottoman Turkish). One of the poets who wrote works with language properties of Eastern Oghuz Language field where poets like Nesimi, Hatai, Fuzuli and Mir Hamza Nigari lived, is Seyyîd Giryân Cemâleddîn Kazâkî. In this study, the language and spelling properties of divan poetry of Seyyîd Giryân Cemâleddîn Kazâkî, whose literary properties were previously examined by us (2013), will be tried to be examined. The partial presence of spelling and grammatical properties of Azerbaijani Turkish and Ottoman Turkish in this divan written in the late 19th century which did not show any consistency in terms of spelling makes the investigation worth examining.
Seyyîd Giryân Cemâleddîn Kazâkî, Azerbaijan Turkish, Western Turkish, Phonics, Morphology