Araştırma ve Geliştirme Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında 5746 Sayılı Kanun, 1 Nisan 2008 – 31 Aralık 2023 Döneminde Uygulanmak Üzere Resmi Gazetede Yayınlandı. - Verginet
Araştırma ve Geliştirme Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında...
Araştırma ve Geliştirme Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında 5746 Sayılı Kanun, 1 Nisan 2008 – 31 Aralık 2023 Döneminde Uygulanmak Üzere Resmi Gazetede Yayınlandı.
Tarih : 14.3.2008
KONU Araştırma ve Geliştirme Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında 5746 Sayılı Kanun, 1 Nisan 2008 – 31 Aralık 2023 Döneminde Uygulanmak Üzere Resmi Gazetede Yayınlandı.
TBMM Genel Kurulundan geçen şeklini 4 Mart 2008 tarih ve 2008 – 36 no.’lu Sirkülerimizde özet olarak duyurduğumuz 5746 sayılı “ Araştırma ve Gelişitirme Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun” aynen 12 Mart 2008 tarih ve 26814 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanmıştır.
Kanun, 1 Nisan 2008 tarihinde yürürlüğe girecek olup 31.12.2023 tarihine kadar uygulanacaktır.
1.Kanununun Amacı Nedir?
Bu Kanunun amacı; Ar-Ge ve yenilik yoluyla ülke ekonomisinin uluslararası düzeyde rekabet edebilir bir yapıya kavuşturulması için teknolojik bilgi üretilmesini, üründe ve üretim süreçlerinde yenilik yapılmasını, ürün kalitesi ve standardının yükseltilmesini, verimliliğin artırılmasını, üretim maliyetlerinin düşürülmesini, teknolojik bilginin ticarileştirilmesini, rekabet öncesi işbirliklerinin geliştirilmesini, teknoloji yoğun üretim, girişimcilik ve bu alanlara yönelik yatırımlar ile Ar-Ge’ye ve yeniliğe yönelik doğrudan yabancı sermaye yatırımlarının ülkeye girişinin hızlandırılmasını, Ar-Ge personeli ve nitelikli işgücü istihdamının artırılmasını desteklemek ve teşvik etmektir.
2.Araştırma ve Geliştirme Faaliyeti (Ar-Ge) Tanımı
Kanunda Araştırma ve geliştirme faaliyeti (Ar-Ge): Araştırma ve geliştirme, kültür, insan ve toplumun bilgisinden oluşan bilgi dağarcığının artırılması ve bunun yeni süreç, sistem ve uygulamalar tasarlamak üzere kullanılması için sistematik bir temelde yürütülen yaratıcı çalışmaları, çevre uyumlu ürün tasarımı veya yazılım faaliyetleri ile alanında bilimsel ve teknolojik gelişme sağlayan, bilimsel ve teknolojik bir belirsizliğe odaklanan, çıktıları özgün, deneysel, bilimsel ve teknik içerik taşıyan faaliyetler olarak tanımlanmıştır.
Kanunda Yenilik: Sosyal ve ekonomik ihtiyaçlara cevap verebilen, mevcut pazarlara başarıyla sunulabilecek ya da yeni pazarlar yaratabilecek; yeni bir ürün, hizmet, uygulama, yöntem veya iş modeli fikri ile oluşturulan süreçleri ve süreçlerin neticeleri şeklinde tanımlanmıştır.
4.Ar-Ge Merkezi Nedir?
Kanunda Ar-Ge merkezi: Dar mükellef kurumların Türkiye’deki işyerleri dahil, kanuni veya iş merkezi Türkiye’de bulunan sermaye şirketlerinin; organizasyon yapısı içinde ayrı bir birim şeklinde örgütlenmiş, münhasıran yurtiçinde araştırma ve geliştirme faaliyetlerinde bulunan ve en az elli tam zaman eşdeğer Ar-Ge personeli istihdam eden, yeterli Ar-Ge birikimi ve yeteneği olan birimleri ifade etmektedir.
5.Ar-Ge Projesi Nedir?
Ar-Ge projesi: Amacı, kapsamı, genel ve teknik tanımı, süresi, bütçesi, özel şartları, diğer kurum, kuruluş, gerçek ve tüzel kişilerce sağlanacak aynî ve/veya nakdî destek tutarları, sonuçta doğacak fikri mülkiyet haklarının paylaşım esasları tespit edilmiş ve Ar-Ge faaliyetlerinin her safhasını belirleyecek mahiyette ve bilimsel esaslar çerçevesinde hazırlanan projeler olarak tanımlanmıştır.
6.Rekabet Öncesi İş Birliği Projeleri Nelerdir?
Kanuna göre, Rekabet öncesi işbirliği projeleri: Birden fazla kuruluşun; ölçek ekonomisinden yararlanmak suretiyle yeni süreç, sistem ve uygulamalar tasarlayarak verimliliği artırmak ve mevcut duruma göre daha yüksek katma değer sağlamak üzere, rekabet öncesinde ortak parça veya sistem geliştirmek ya da platform kurabilmek amacıyla yürütecekleri, Ar-Ge faaliyetlerine yönelik olarak yapılan ve fizibiliteye dayanan işbirliği anlaşması kapsamında, bilimsel ve teknolojik niteliği olan projelerdir.
7.Teknogirişim Sermayesi Desteği Nedir?
Kanunda, Teknogirişim sermayesi: Örgün öğrenim veren üniversitelerin herhangi bir lisans programından bir yıl içinde mezun olabilecek durumdaki öğrenci, yüksek lisans veya doktora öğrencisi ya da lisans, yüksek lisans veya doktora derecelerinden birini ön başvuru tarihinden en çok beş yıl önce almış kişilerin, teknoloji ve yenilik odaklı iş fikirlerini, desteği veren merkezi yönetim kapsamındaki kamu idareleri tarafından desteklenmesi uygun bulunan bir iş planı çerçevesinde, katma değer ve nitelikli istihdam yaratma potansiyeli yüksek teşebbüslere dönüştürebilmelerini teşvik etmek için yapılan sermaye desteği olarak tanımlanmıştır.
5746 sayılı Kanunun 3 ncü maddesi 5 nci fıkrası ile yukarıdaki şartları taşıyanlara, bir defaya mahsus olmak üzere merkezi yönetim kapsamındaki kamu idarelerince, teminat aranmaksızın 100.000.- YTL teknogirişim sermayesi hibe olarak verilmesi bağlanmıştır.
Düzenlemeye göre merkezi yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin tümü tarafından yapılan ödemelerin toplamı her takvim yılı için 10.000.000.- YTL.’sını geçmeyecektir. Bu tutarlar müteakip yıllarda yeniden değerleme oranında arttırılarak uygulanacaktır.
8.Arge Personeli, Araştırmacı, Teknisyen, Destek Personeli Kimlerdir?
9.Kanunla Sağlanan Destek ve Teşvikler Nelerdir?
5746 sayılı Kanunla Ar-Ge faaliyetinde bulunan ve belirtilen şartları gerçekleştirenlere;
1- Ar-ge İndirimi,
2- Gelir Vergisi Stopajı Teşviki,
3- Sigorta Primi Desteği,
4- Damga Vergisi İstisnası,
5- Teknogirişim Sermayesi desteği
olmak üzere beş ayrı ve teşvik sağlanacaktır.
Yukarıdaki teşvik ve desteklerin uygulanmasına ve denetimine ilişkin usul ve esaslar, TÜBİTAK’ın görüşü alınarak Maliye Bakanlığı ile Sanayi ve Ticaret Bakanlığı tarafından birlikte çıkarılacak yönetmelik ile belirlenecektir.
Ar-Ge faaliyetleri önceleri “Ar-Ge Vergi Ertelemesi” olarak uygulanırken yerine daha teşvik edici bir sistem olarak “Ar-Ge İndirimi” getirilmiştir. Bu indirim Gelir Vergisi Kanununun 89, Kurumlar Vergisi Kanununun 10/1-a maddelerinde % 40 oranında düzenlenmiş iken 5746 sayılı Kanun ile % 100’e çıkarılmış ve buna ek olarak yeni teşvikler getirilmiştir.
İndirimden Kimler Yararlanır ?
Gelir ve Kurumlar Vergisi Kanununlarının ilgili maddeleri kapsamında Ar-Ge indiriminden şartları gerçekleyen bütüm mükellefler (dar - tam mükellef – büyük – küçük) yararlanabilecektir. Ayrıca harcamaların belirli bir tutar ile sınırlaması yoktur. Bu indirim ile ilgili prosedür 1 No.’lu Kurumlar Vergisi Genel Tebliğinde detaylı olarak açıklanmıştır.
5746 sayılı Kanun ile Getirilen Ar-Ge İndirimi Kanunun 3 ncü maddesi birinci fıkrasında
- Kamu kurum ve kuruluşları ile kanunla kurulan vakıflar tarafından veya uluslararası fonlarca desteklenen Ar-Ge ve yenilik projelerinde,
- Teknogirişim sermaye desteklerinden yararlananlarca gerçekleştirilen Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerinde,
yapılan harcamaların tamamının, kurumlar tarafından kurum kazancının, ticari kazanç sahibi gelir vergisi mükellefleri için ise ticari kazancın tespitinde indirim konusu yapılması hüküm altına alınmıştır.
Kanun’un 3. maddesinin birinci fıkrasıyla, 500 ve üzerinde tam zaman eşdeğer Ar-Ge personeli istihdam eden Ar-Ge merkezlerinde ayrıca o yıl yapılan Ar-Ge ve yenilik harcamasına ilaveten bir önceki yıla göre artışının yarısının, kurum kazancının veya ticari kazancın tespitinde indirim konusu yapılması hükme bağlanmıştır.
Buna göre, 500 ve üzerinde tam zaman eşdeğer Ar-Ge personeli istihdam eden bir Ar-Ge merkezinde, yapılan Ar-Ge harcamalarına bağlı olarak indirilebilecek tutarlar aşağıdaki gibi hesaplanabilecektir.
Bir önceki yıla göre harcama artışı
Ar-Ge indirimi toplam tutarı
Bu düzenlemeyle, 500 ve üzerinde tam zaman eşdeğer Ar-Ge personeli istihdam eden bir Ar-Ge merkezinde Ar-Ge harcaması artışı ayrıca teşvik edilmiştir. Harcama tutarının bir önceki yıla göre azaldığı durumlarda, o yıl yapılan harcama tutarı üzerinden indirim yapılacaktır.
İndirim oranı harcamaların % 100’üdür. Ar-Ge İndirimine konu harcamalar Ar-Ge veya Yenilik harcamalarıdır.Detaylar çıkacak olan Yönetmelik ile belirlenecektir.
Kazancın yetersiz olması nedeniyle ilgili hesap döneminde indirim konusu yapılamayan tutar sonraki hesap dönemlerine devredilecektir. Devredilen tutarlar takip eden yıllarda Yeniden Değerleme Oranında arttırılarak dikkate alınacaktır.
Ayrıca bu harcamalar VUK’na göre aktifleştirilerek amortisman yolu ile itfa edilecektir. Bir iktisadi kıymet oluşmaması halinde ise doğrudan gider yazılacaktır.
Kanun ayrıca rekabet öncesi iş birliği projelerine de önemli destekler sağlıyor.
Yeni düzenlemenin mevcut teknoloji parkları uygulamasından önemli farkı da düzenlemeden yararlanacak firmaların Ar-Ge faaliyetlerinin yanında üretim de yapabilecek olmalalarıdır.
11.Gelir Vergisi Stopaj Teşviki
5746 sayılı Kanunun 3 ncü maddesi ikinci fıkrası ile yukarıda sayılan işletme veya projelerde çalışan Ar-Ge ve Destek Personelinin bu çalışmaları karşılığında elde ettikleri ücretleri, aşağıdaki oranlarda Gelir Vergisinden istisna edilmiştir.
- Doktoralı personeli ücretinin % 90’ı istisna
- Diğer personel ücretinin %80’i istisna
a- Ücretlinin maddede sayılan işletme ve projelerde fiilen çalışıyor olması gerekir. İstisna uygulanacak işletme ve projeler aşağıdaki gibidir.
- Kamu kurum ve kuruluşları ile kanunla kurulan vakıflar tarafından veya uluslararası fonlarca desteklenen ya da TÜBİTAK tarafından yürütülen Ar-Ge ve yenilik projeleri,
- Teknogirişim sermaye desteklerinden yararlanan işletmeler
- Rekabet öncesi işbirliği projeleri
Bu sayılanlar dışındaki yerlerde veya projelerde çalışanlar için teşvik uygulanmadığı gibi, bu projelerde çalışsalar dahi, kamu personeli ücretleri için teşvik uygulanmamaktadır.
5746 sayılı Kanun ile sağlanan teşvik, kapsamdaki Ar-Ge ve destek personelinin; bu çalışmaları karşılığında elde ettikleri ücretlerinin belli bir kısmının gelir vergisinden müstesna tutulmasıdır.
Buna göre 5000.- YTL ücret alan doktoralı personelin ücretinin %90’ı Gelir Vergisinden istisna olması nedeniyle, ücretin sadece %10’u olan 500.- YTL’si üzerinden gelir vergisi hesaplanacaktır.
b- İstisnanın ikinci şartı ise ücretlinin Ar-Ge personeli veya destek personeli olmasıdır. Bu personelin tarifleri, Kanunun 2 nci maddesinde ve sirkülerimizin başında verilmiştir.
Kanunun 4 ncü maddesi 2 nci fıkrası ile destek personeli için bir sınırlama getirilmiş olup, teşvikten yararlanacak olan destek personelinin tam zaman eş değeri sayısının, toplam tam zamanlı Ar-Ge personeli sayısının yüzde onunu (%10’u)geçmemesi şartı öngörülmüştür.
Asgari Ar-Ge personeli sayısının hesabında ise fiilen ve tam zamanlı olarak çalışan personelin üçer aylık dönemler itibariyle ortalaması esas alınacaktır.
Kanunun 4 ncü maddesi 5 nci fıkrası ile, gelir vergisi stopaj teşvikinden yararlananların 5084 sayılı Yatırımın ve İstihdamın Teşviki ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun aynı nitelikteki Gelir Vergisi teşvikinden yararlanmaları engellenmiştir.
12.Sigorta Primi Desteği
5746 sayılı Kanun’un 3/3. maddesiyle yukarıda sayılan işletme veya projelerde çalışan Ar-Ge ve destek personeli ile Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanunu’nun geçici 2. maddesi uyarınca ücreti gelir vergisinden istisna olan personelin, bu çalışmaları karşılığında elde ettikleri ücretleri üzerinden hesaplanan sigorta primi işveren hissesinin yarısının, her bir çalışan için beş yıl süreyle Maliye Bakanlığı bütçesine konulacak ödenekten karşılanması hüküm altına alınmıştır.
Bu destek şartları da aynı gelir vergisi stopaj desteğinde yer alan şartlarda ve sürelerde uygulanmaktadır.
Gelir Vergisi stopajı ile ilgili benzer teşvik 4691 sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanununun geçici 2 nci maddesinde yer almaktadır. Buna göre bölgede çalışan araştırmacı yazılımcı ve Ar-Ge personelinin bu görevleri ile ilgili ücretleri 31.12.2013 tarihine kadar her tür vergiden istisna edilmiş ancak sigorta primi için herhangi bir destek sağlanmamıştır. 5746 sayılı kanun bu personelin işveren sigorta hissesine de teşvik getirmiştir.
5746 sayılı Kanun kapsamında sigorta primi desteğinden yararlananlar, ayrıca 5084 sayılı Yatırımın ve İstihdamın Teşviki ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun aynı nitelikteki teşviklerinden yararlanamazlar.
Desteğin uygulama şekli çıkarılacak “Yönetmelik” ile belirlenecektir.
Destek 1.4.2008 – 31.12.2023 dönemi itibariyle uygulanacaktır.
13.Damga Vergisi İstisnası
5746 sayılı Kanunun 3 ncü maddesi 4 ncü fıkrası ile Kanun kapsamındaki her türlü Ar-Ge ve yenilik faaliyetleri ile ilgili olarak düzenlenen ve hüküm ifade eden kağıtlar damga vergisinden istisna edilmiştir.
14.Teknogirişim Sermayesi Desteği
5746 sayılı Kanunun 3 ncü maddesinin 5 nci fıkrası ile; merkezi yönetim kapsamındaki kamu idareleri tarafından bu Kanun’un 2. maddesinin birinci fıkrasının (e) bendindeki koşulları taşıyanlara bir defaya mahsus olmak üzere teminat alınmaksızın 100.000 Yeni Türk Lirasına kadar teknogirişim sermayesi desteğinin hibe olarak verilmesi hükme bağlanmıştır.
Kanuna göre, merkezi yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin tümü tarafından yapılan ödemelerin toplamı, her takvim yılı için 10.000.000 Yeni Türk Lirasını geçemeyecek, bu tutarlar, takip eden yıllarda yeniden değerleme oranında artırılmak suretiyle uygulanacaktır.
15.Kazanç Tespitinde Gelir Olarak Dikkate Alınmayacak Destekler
5746 sayılı Kanunun;
a. 3 ncü maddesi 6 ncı fıkrasında rekabet öncesi işbirliği projelerinde işbirliğini oluşturan kuruluşların bu işbirliğine yaptıkları katkıların, işbirliği protokolünde belirlenen kuruluşlardan biri adına açılacak özel bir hesapta izlenmesi ve proje hesabında toplanan tutarların, proje özel hesabı açan kuruluşun kazancının tespitinde gelir olarak dikkate alınmaması hükme bağlanmıştır. Özel hesaba aktarılan bu tutarlar, harcamanın yapıldığı dönemde katkı sağlayan kuruluşların Arge harcaması kabul edilir ve proje dışında başka bir amaç için kullanılamaz.
b. Aynı Kanun’un 3/7. maddesinde yapılan düzenlemeyle de, Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerinde bulunanların; kamu kurum ve kuruluşları, kanunla kurulan vakıflar ile uluslararası fonlardan aldıkları desteklerin özel bir fon hesabında tutulacağı, bu fonun, vergiye tabi kazancın ve ilgili yılda yapılan Ar-Ge harcaması tutarının tespitinde dikkate alınmayacağı hükme bağlanmıştır. Yapılan düzenleme ile oluşturulan fonun, elde edildiği hesap dönemini izleyen beş yıl içinde sermayeye ilâve dışında herhangi bir şekilde başka bir hesaba nakledilmesi veya işletmeden çekilmesi halinde, zamanında tahakkuk ettirilmeyen vergiler ziyaa uğratılmış sayılmaktadır.
16.Ar-Ge Harcamalarının Gider Yazılması
5746 sayılı Kanunun 3 ncü maddesinin 1 nci fıkrası ile, Ar-Ge faaliyetleri kapsamında yapılan harcamaların bir iktisadi kıymet oluşmuş ise aktifleştirilerek amortisman yolu ile itfa edilmesi, bir iktisadi kıymet oluşmaması halinde doğrudan gider yazılması hükme bağlanmış olup konu hakkında detay açıklama yoktur.
Ancak, Ar-Ge harcamalarının giderleştirilmesi konusunda detay açıklamalar, 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununa ilişkin 1 Seri No.’lu Genel Tebliğde yer almaktadır.
Söz konusu Tebliğde, kural olarak, gayrimaddi hakka yönelik olarak yapılan araştırma ve geliştirme harcamalarının tamamının aktifleştirilmek zorunda olduğu, ancak gayrimaddi hakka yönelik olmayan ve Vergi Usul Kanunu hükümleri çerçevesinde aktifleştirilmesi gerekmeyen harcamaların doğrudan gider yazılabileceği belirtilmiştir.
17.Şartların İhlali, Teşvik ve Desteklerin Amaç Dışında Kullanılması
5746 sayılı Kanunun 4 ncü maddesi 4 ncü fıkrası ile, Kanunda öngörülen şartların ihlali veya teşvik ve destek unsurlarının amacı dışında kullanılması halinde, zamanında tahakkuk ettirilmemiş vergiler yönünden vergi ziyaı doğmuş sayılır. Sağlanan vergi dışı destekler ise 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre ve gecikme zammı uygulanmak suretiyle tahsil edilir hükmü getirilmiştir. Buna göre ziyaa uğratılan vergi; vergi ziyaı cezası ve gecikme faizi ile birlikte tahsil edilecektir.
Bu kanunun uygulanması ve denetimine ilişkin usul ve esaslar TÜBİTAK’ın görüşü alınarak Maliye ve Sanayi ve Ticaret Bakanlığı tarafından birlikte çıkarılacak yönetmelikle belirlenecektir.
5746 sayılı Kanuna ulaşmak için tıklayınız.