(Türkmenistanyň Mejlisiniň Maglumatlary, 2012 ı., № 1, 5-nji madda)
(Türkmenistanyň 16.08.2014 ı. № 110-V we 20.10.2018 ı. № 80-VI
Kanunlary esasynda girizilen üıtgetmeler bilen)
Şu Kanun Türkmenistanyň Konstitusiıasyna laıyklykda raıatlaryň syıasy partiıalary döretmäge bolan hukugynyň durmuşa geçirilmegi we syıasy partiıalaryň döredilmeginiň, işiniň, üıtgedilip guralmagynyň we işiniň bes edilmeginiň aıratynlyklary bilen baglanyşykda ıüze çykıan jemgyıetçilik gatnaşyklaryny düzgünleşdirıär.
1-nji madda. Syıasy partiıa barada düşünje
Syıasy partiıa – munuň özi Türkmenistanyň raıatlarynyň syıasy erk-islegini emele getirmek we ony erkin beıan etmek, saılawlara we sala salşyklara gatnaşmak arkaly jemgyıetiň syıasy durmuşyna gatnaşmak, şeıle hem döwlet häkimiıet we ıerli öz-özüňi dolandyryş edaralarynda raıatlaryň bähbitlerine wekilçilik etmek maksady bilen meıletin esasda döredilen jemgyıetçilik birleşigidir.
2-nji madda. Türkmenistanyň raıatlarynyň syıasy partiıalara birleşmäge bolan hukugy
1. Türkmenistanyň raıatlaryna syıasy partiıalary döretmek we olaryň işine erkin gatnaşmak üçin deň hukuklar berilıär we birmeňzeş mümkinçilikler döredilıär. Türkmenistanyň raıatlarynyň özleriniň syıasy ygtykadyna laıyklykda meıletin başlangyçlarda syıasy partiıalary döretmäge, bellenilen tertipde olara erkin girmäge ıa-da girmekden saklanmaga, syıasy partiıalaryň işine gatnaşmaga hem-de olarda agzalykdan päsgelçiliksiz çykmaga hukugy bardyr.
2. Raıatlaryň syıasy partiıalarda agza bolmagy ıa-da bolmazlygy olaryň hukuklarynyň we azatlyklarynyň çäklendirilmegine getirmeıär. Syıasy partiıalara degişlidigi ıa-da degişli däldigi üçin raıatlara haısydyr bir ıeňillikleriň we artykmaçlyklaryň berilmegi ıa-da bermekden ıüz dönderilmegi gadagan edilıär.
3-nji madda. Syıasy partiıalaryň gurluşy, olaryň maksatlary we wezipeleri
1. Syıasy partiıa şu talaplara laıyk gelmelidir:
1) guramalary welaıatlarda we welaıat hukukly şäherlerde döredilmelidir;
2) agzalarynyň sany bir müň adamdan az bolmaly däldir;
3) ıolbaşçy we beıleki edaralary, guramalary hem-de düzüm birlikleri diňe Türkmenistanyň çäginde ıerleşmelidir.
2. Syıasy partiıalaryň guramalary we düzüm birlikleri olaryň Tertipnamalaryna laıyklykda döredilıär.
3. Syıasy partiıalaryň guramalary we olaryň düzüm birlikleri syıasy partiıalaryň düzümine girıärler.
4. Syıasy partiıalaryň maksatlary we wezipeleri olaryň Tertipnamalarynda we Maksatnamalarynda beıan edilıär.
5. Syıasy partiıalaryň esasy maksatlary şulardyr:
1) jemgyıetçilik pikirini emele getirmek;
2) raıatlaryň syıasy düşünjelerini kämilleşdirmek we olary syıasy taıdan terbiıelemek;
3) jemgyıetçilik durmuşynyň dürli meseleleri boıunça raıatlaryň pikirini aňlatmak, ony jemgyıetçilige we döwlet häkimiıet we ıerli öz-özüňi dolandyryş edaralaryna ıetirmek;
4) Türkmenistanyň kanunçylygyna laıyklykda saılawlara we sala salşyklara (mundan beıläk - saılawlar) gatnaşmak, Türkmenistanyň Prezidentiniň, Mejlisiň deputatlarynyň, halk maslahatlarynyň we Geňeşleriň agzalarynyň saılawlaryna gatnaşmak üçin dalaşgärleri hödürlemek.
6. Syıasy partiıalar saılanan wekilleriniň üsti bilen Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde döwlet häkimiıet we ıerli öz-özüňi dolandyryş edaralarynyň işlerine gatnaşıar.
4-nji madda. Syıasy partiıalaryň işiniň hukuk esasy
Türkmenistanda syıasy partiıalaryň işiniň hukuk esaslaryny Türkmenistanyň Konstitusiıasy, şu Kanun we syıasy partiıalaryň işini düzgünleşdirıän Türkmenistanyň beıleki kadalaşdyryjy hukuk namalary düzıär. Syıasy partiıalar öz işini Tertipnamalaryna we Maksatnamalaryna laıyklykda amala aşyrıarlar.
5-nji madda. Syıasy partiıalaryň ady
1. Syıasy partiıalaryň adynda «syıasy partiıa» ıa-da «partiıa» diıen sözler bolmalydyr. Syıasy partiıalaryň adynda «Türkmenistan» sözi we onuň esasynda emele gelen söz düzümleri peıdalanylyp bilner.
2. Syıasy partiıalaryň adynda döwlet häkimiıet ıerli öz-özüňi dolandyryş edaralarynyň atlarynyň, raıatlaryň atlarynyň ıa-da familiıalarynyň peıdalanylmagyna ıol berilmeıär.
3. Syıasy partiıalary Türkmenistanda hereket edıän syıasy partiıalaryň, jemgyıetçilik birleşikleriniň we beıleki guramalaryň, şeıle hem şu Kanunyň 35-nji maddasynyň ikinji böleginiň 1-nji we 4-nji bentlerinde göz öňünde tutulan halatlarda kazyıetiň çözgüdi esasynda işlemegini bes eden syıasy partiıalaryň doly ıa-da gysgaldylan atlary bilen atlandyrmak, şonuň ıaly-da syıasy partiıalaryň adynda milli, dini we gaıry duıgulary kemsidıän sözleri ulanmak gadagan edilıär.
4. Syıasy partiıalaryň guramalary we düzüm birlikleri Türkmenistanyň dolandyryş-çäk bölünişigi boıunça degişliligini görkezmek bilen şol syıasy partiıalaryň atlaryny ulanıarlar.
6-njy madda. Syıasy partiıalaryň nyşanlary
1. Syıasy partiıalar Tertipnamalarynda takyk ıazgysy beıan edilıän nyşanlary edinmäge haklydyrlar.
2. Syıasy partiıalaryň nyşanlarynyň Türkmenistanyň we daşary ıurt döwletleriniň döwlet nyşanlary bilen meňzeşligi bolmaly däldir.
3. Türkmenistanda hereket edıän beıleki syıasy partiıalaryň we jemgyıetçilik birleşikleriniň nyşanlary, hereket etmegi gadagan edilen guramalaryň nyşanlary syıasy partiıalaryň nyşanlary bolup bilmez.
4. Syıasy partiıalaryň nyşanlarynda Türkmenistanyň Döwlet baıdagyny, Türkmenistanyň Döwlet tugrasyny, Türkmenistanyň Döwlet senasyny, Türkmenistanyň Prezidentiniň tuguny we daşary ıurt döwletleriň baıdaklaryny, tugralaryny, senalaryny, dini nyşanlary, şeıle hem milli, dini we beıleki duıgulary kemsitmek gadagan edilıär.
7-nji madda. Syıasy partiıalaryň işiniň esasy ıörelgeleri
1. Syıasy partiıalaryň işi meıletinlik, deň hukuklylyk, sabyr-takatlylyk, öz-özüňi dolandyrmak, kanunylyk we aıanlyk ıörelgelerine esaslanıar. Şu Kanun bilen bellenilen çäklendirmelerden başga, syıasy partiıalar özüniň gurluşyny, işiniň maksatlaryny we görnüşlerini kesgitlemekde erkindir.
2. Syıasy partiıalaryň işi adamyň we raıatyň Türkmenistanyň Konstitusiıasy we kanunlary bilen kepillendirilen hukuklaryny hem-de azatlyklaryny çäklendirmeli däldir.
3. Syıasy partiıalar aıan hereket edıärler. Syıasy partiıalaryň Maksatnamalary we olary ıerine ıetirmek üçin alyp barıan işleri barada maglumatlar hemmeler üçin elıeter bolmalydyr.
8-nji madda. Syıasy partiıalaryň döredilmegi we hereket etmegi bilen bagly çäklendirmeler
1. Konstitusion gurluşy zorluk bilen üıtgetmegi maksat edinıän, öz işinde zorlugy ulanmaga ıol berıän, raıatlaryň konstitusion hukuklaryna we azatlyklaryna garşy çykyş edıän, urşy, teniniň reňki boıunça, milli, dini duşmançylygy wagyz edıän, halkyň saglygyna we ahlak kadalaryna wehim salıan syıasy partiıalaryň, şeıle hem milli ıa-da dini alamatlar boıunça syıasy partiıalaryň döredilmegi we hereket etmegi gadagan edilıär.
2. Syıasy partiıalaryň sebitler we hünär ıörelgeleri boıunça döredilmegine ıol berilmeıär.
3. Daşary ıurtlaryň syıasy partiıalarynyň hem-de olaryň wekillikleriniň döredilmegine we hereket etmegine rugsat berilmeıär.
4. Syıasy partiıalar öz işini Türkmenistanyň dolandyryş-çäk bölünişigine laıyklykda amala aşyrıarlar.
5. Türkmenistanyň bütin çäginde ıa-da onuň aıry-aıry ıerlerinde adatdan daşary ıa-da harby ıagdaı girizilen halatynda, syıasy partiıalaryň hereket etmegi Türkmenistanyň kanunçylygyna laıyklykda amala aşyrylıar.
6. Bellige alynmadyk syıasy partiıalaryň hereket etmegi gadagan edilıär, olaryň adyndan haısydyr bir hereketleriň amala aşyrylmagy Türkmenistanyň kanynçylygynda bellenilen jogapkärçilige eltıär.
9-njy madda. Döwlet we syıasy partiıalar
1. Döwlet syıasy partiıalaryň hukuklarynyň we kanuny bähbitleriniň goralmagyny kepillendirıär we olaryň hereket etmegi üçin hukuk taıdan deň mümkinçilikleri döredıär.
2. Döwlet häkimiıet we ıerli öz-özüňi dolandyryş edaralarynyň we olaryň wezipeli adamlarynyň syıasy partiıalaryň işlerine gatyşmaklaryna, şonuň ıaly-da syıasy partiıalaryň görkezilen edaralaryň we wezipeli adamlaryň işlerine gatyşmaklaryna ıol berilmeıär.
3. Syıasy partiıalaryň bähbitlerine täsir edıän meseleler döwlet häkimiıet we ıerli öz-özüňi dolandyryş edaralary tarapyndan syıasy partiıalaryň gatnaşmagynda ıa-da olar bilen ylalaşylyp çözülıär.
4. Döwlet gullugynda durıan, döwlet wezipelerini eıeleıän adamyň öz wezipe we gulluk artykmaçlyklaryny özüniň agza bolup durıan ıa-da başga haısydyr bir syıasy partiıanyň bähbitlerine peıdalanmaga hukugy ıokdur. Türkmenistanyň Mejlisiniň deputatlarynyň, ıerli wekilçilikli we öz-özüňi dolandyryş edaralarynyň saılanan agzalarynyň borçlaryndan başga, ıokarda görkezilen wezipeli adamlar gulluk borçlaryny ıerine ıetirmekde syıasy partiıalaryň çözgütleri bilen baglanyşykly däldirler.
5. Syıasy partiıalaryň edaralarynda işleıän raıatlaryň zähmet we beıleki gatnaşyklary Türkmenistanyň degişli kadalaşdyryjy hukuk namalary bilen düzgünleşdirilıär.
II BAP. SYİASY PARTIİALARYŇ DÖREDILIŞI
10-njy madda. Syıasy partiıalary döretmegiň tertibi
1. Syıasy partiıalar Türkmenistanyň raıatlary tarapyndan Türkmenistanyň Konstitusiıasyna we şu Kanuna laıyklykda syıasy partiıanyň dörediji gurultaıynyň çözgüdi esasynda döredilıär.
2. Dörediji gurultaı tarapyndan syıasy partiıany döretmek, Tertipnamany we Maksatnamany tassyklamak, onuň ıolbaşçy we gözegçilik-derňew edaralaryny saılamak hakynda we beıleki çözgütler kabul edilıär.
11-nji madda. Guramaçylyk komiteti
1. Syıasy partiıanyň dörediji gurultaıyny taııarlamak, çagyrmak we geçirmek üçin syıasy partiıanyň agzasy bolmaga hukugy bolan raıatlardan düzümi dokuz adamdan az bolmadyk guramaçylyk komiteti döredilıär.
2. Guramaçylyk komiteti Türkmenistanyň Adalat ministrligine syıasy partiıany döretmek meıliniň bardygy barada ıazmaça habar berıär we onuň teklip edilıän adyny görkezıär. İazmaça habara şular goşulıar:
1) guramaçylyk komitetiniň agzalary barada maglumat (familiıasy, ady, atasynyň ady, doglan senesi, raıatlygy, ıaşaıan ıeriniň salgysy we habarlaşmak üçin telefon belgileri);
2) guramaçylyk komitetiniň döredilmeginiň maksady, ygtyıarlyk möhleti (alty aıdan köp bolmaly däl), ıerleşıän ıeri, onuň maliıe serişdelerini we başga emlägini emele getirmegiň we peıdalanmagyň tertibi, şeıle hem guramaçylyk komitetiniň maliıe serişdelerini ıerleşdirmek üçin hasaplaşyk hasabyny açmaga we onuň işlemegini üpjün etmek üçin raıat-hukuk şertnamalary baglaşmaga ygtyıarly guramaçylyk komitetiniň agzasy hakynda maglumatlar (familiıasy, ady, atasynyň ady, doglan senesi, raıatlygy, ıaşaıan ıeriniň salgysy, pasport maglumatlary: seriıasy, belgisi, kim tarapyndan we haçan berlendigi hem-de habarlaşmak üçin telefon belgileri) görkezilen guramaçylyk komitetiniň ıygnagynyň teswirnamasy.
3. Türkmenistanyň Adalat ministrligi şu maddanyň ikinji böleginde görkezilen ıazmaça habary we beıleki resminamalary alan güni guramaçylyk komitetiniň ygtyıarly agzasyna resminamalaryň alnandygy barada tassyklaıjy resminama berıär.
12-nji madda. Guramaçylyk komitetiniň işi
1. Guramaçylyk komiteti iş tertibini özbaşdak kesgitleıär. Ol ygtyıarlyk möhletiniň dowamynda syıasy partiıanyň dörediji gurultaıyny geçirıär. Şu maksatlar bilen guramaçylyk komiteti:
1) welaıatlarda we welaıat hukukly şäherlerde syıasy partiıanyň guramalarynyň döredilmegine gönükdirilen guramaçylyk, wagyz-nesihat we habar beriş işlerini amala aşyrıar, şol sanda özüniň bellän wekilçilik kadalaryna laıyklykda syıasy partiıanyň dörediji gurultaıyna wekilleri saılamak üçin ıygnaklary geçirıär;
2) Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde guramaçylyk komitetiniň ygtyıarly agzasynyň üsti bilen bank edarasynda hasaplaşyk hasabyny açıar we bu barada Türkmenistanyň Adalat ministrligine habar berıär.
2. Guramaçylyk komitetiniň maliıe we beıleki serişdeleri şu Kanuna laıyklykda emele getirilıär.
3. Guramaçylyk komiteti syıasy partiıanyň dörediji gurultaıy geçirilenden soň öz işini bes edıär. Guramaçylyk komitetiniň maliıe serişdeleri we beıleki emlägi, şeıle hem maliıe serişdeleriň gelip gowşan çeşmelerini görkezmek bilen olaryň ulanylyşy baradaky maliıe hasabaty döredilen syıasy partiıa berilıär.
4. Dörediji gurultaı guramaçylyk komitetiniň ygtyıarlyk möhletiniň dowamynda geçirilmese, bu möhletiň tamamlanmagy bilen, guramaçylyk komiteti öz işini bes edıär. Şu halatda guramaçylyk komitetiniň galan maliıe serişdeleri we beıleki emlägi hemaıatkärlere gaıtarylyp berilıär. Eger guramaçylyk komitetiniň maliıe serişdelerini we beıleki emlägini gaıtarmaga mümkinçilik bolmasa, olar Türkmenistanyň Döwlet bıujetine geçirilıär.
13-nji madda. Syıasy partiıanyň dörediji gurultaıy
1. Türkmenistanda hemişelik ıaşaıan hem-de welaıatlara we welaıat hukukly şäherlere wekilçilik edıän wekilleriň ıarysyndan köpüsi syıasy partiıanyň dörediji gurultaıynyň işine gatnaşıan bolsa, ol doly ygtyıarly hasap edilıär.
2. Dörediji gurultaıda ähli welaıatlaryň hem-de welaıat hukukly şäherleriň wekilçilik etmekleri hökmandyr.
3. Syıasy partiıanyň dörediji gurultaıynyň kararlary oňa gatnaşıan wekilleriň sesleriniň köplügi bilen kabul edilıär.
III BAP. SYİASY PARTIİALARYŇ BELLIGE ALNYŞY
14-nji madda. Syıasy partiıalary döwlet belligine almak
1. Türkmenistanyň Adalat ministrligi syıasy partiıalary döwlet belligine almagy amala aşyrıar we bu barada degişli şahadatnama berıär.
Türkmenistanyň Adalat ministrligi döwlet belliginden geçen syıasy partiıalaryň sanawyny ıöredıär.
Syıasy partiıalar Türkmenistanyň kadalaşdyryjy hukuk namalarynda bellenilen tertipde ygtyıarly döwlet edarasy tarapyndan degişli sanawa girizilmegi bilen ıuridik şahslaryň hukugyna eıe bolıar.
2. Türkmenistanyň Adalat ministrligi şu Kanunyň 15-nji maddasyna laıyklykda döwlet belligine alynmak üçin resminamalaryň berlen gününden bir aıyň dowamynda syıasy partiıany döwlet belligine almak ıa-da döwlet belligine almakdan ıüz döndermek barada çözgüt kabul edıär we bu barada oňa üç iş gününiň dowamynda ıazmaça habar berıär.
3. Syıasy partiıanyň Tertipnamasyna girizilen üıtgetmeler we goşmaçalar şu Kanunda bellenilen tertipde Türkmenistanyň Adalat ministrligi tarapyndan bellige alynmaga degişlidir.
4. Syıasy partiıa hem-de onuň Tertipnamasyna girizilen üıtgetmeler we goşmaçalar döwlet belligine alnanda Türkmenistanyň Ministrler Kabineti tarapyndan kesgitlenilıän möçberde ıygym alynıar.
5. Syıasy partiıanyň Tertipnamasyna laıyklykda döredilen we ygtyıarly döwlet edarasy tarapyndan degişli sanawa girizilen guramalary we düzüm birlikleri Türkmenistanyň kadalaşdyryjy hukuk namalarynda bellenilen tertipde ıuridik şahslaryň hukugyna eıe bolıarlar.
15-nji madda. Syıasy partiıalaryň döwlet belligine alynmagy üçin resminamalary bermek
1. Syıasy partiıanyň dörediji gurultaıy geçirilen gününden bir aıdan gaıra goıulman Türkmenistanyň Adalat ministrligine şu resminamalar berilıär:
1) syıasy partiıanyň ygtyıarly adamy tarapyndan familiıasy, ady, atasynyň ady, ıaşaıan ıeriniň salgysy we habarlaşmak üçin telefon belgileri görkezilip berlen arza;
2) tassyklanan Tertipnama (iki nusgada);
3) tassyklanan Maksatnama;
4) dörediji gurultaıyň syıasy partiıany we onuň guramalaryny döretmek, Tertipnamasyny we Maksatnamasyny tassyklamak, ıolbaşçy we gözegçilik-derňew edaralaryny saılamak baradaky kararlarynyň tassyklanan göçürilen nusgalary;
5) hemişelik hereket edıän ıolbaşçy edarasynyň ıerleşıän ıeri barada maglumatlar;
6) döredijiler barada maglumatlar;
7) agzalyga kabul edilen raıatlaryň sanawy;
8) döwlet belligine almak üçin ıygymyň geçirilendigi barada resminama.
2. Türkmenistanyň Adalat ministrligi resminamalary kabul edendigi barada syıasy partiıanyň ygtyıarly adamyna tassyklaıjy resminama berıär.
16-njy madda. Syıasy partiıalar hakynda maglumatlary bermek
1. Syıasy partiıalaryň döredilendigi ıa-da işini bes edendigi baradaky maglumatlar Türkmenistanyň döwlet köpçülikleıin habar beriş serişdelerinde çap edilıär.
2. Türkmenistanyň Adalat ministrligi, her ıylyň birinji ıanwaryna çenli bolan ıagdaıa görä, döwlet belliginden geçen syıasy partiıalaryň doly sanawyny Türkmenistanyň döwlet köpçülikleıin habar beriş serişdelerinde çap edıär.
3. Syıasy partiıalaryň agzalarynyň razylygy bolmazdan olar barada maglumatlaryň aıan edilmegi we ıaıradylmagy gadagan edilıär.
17-nji madda. Syıasy partiıany döwlet belligine almakdan ıüz döndermek
1. Syıasy partiıalara şu esaslar boıunça döwlet belligine almakdan ıüz dönderilip bilner:
1) Tertipnamasynyň düzgünleriniň Türkmenistanyň Konstitusiıasyna, şu Kanuna we Türkmenistanyň beıleki kadalaşdyryjy hukuk namalaryna laıyk gelmezligi;
2) adynyň ıa-da nyşanynyň şu Kanunyň talaplaryna laıyk gelmezligi;
3) şu Kanuna laıyklykda degişli resminamalaryň doly sanawynyň berilmezligi ıa-da olary resmileşdirmegiň tertibiniň bozulmagy;
4) döwlet belligine almak üçin berlen resminamalara görnetin ıalan maglumatlaryň girizilmegi;
5) döwlet belligine almak üçin zerur bolan resminamalary bermegiň şu Kanunda bellenilen möhletiniň bozulmagy.
2. Syıasy partiıanyň Maksatnamasy Türkmenistanyň Adalat ministrligine maglumat üçin berilıär. Şu Kanunyň 8-nji maddasynda görkezilenlerden başga, syıasy partiıanyň Maksatnamasynda goıberilen ıalňyşlyklar we nätakyklyklar syıasy partiıany döwlet belligine almakdan ıüz döndermäge esas bolup bilmez. Syıasy partiıadan Maksatnamasyna üıtgetme we goşmaça girizmegi talap etmäge Türkmenistanyň Adalat ministrliginiň hukugy ıokdur.
3. Syıasy partiıany döwlet belligine almakdan ıüz dönderilen halatynda ıüz döndermegiň sebäpleri esaslandyrylyp, bu barada syıasy partiıa üç gije-gündiziň dowamynda ıazmaça habar berilıär.
4. Syıasy partiıany döwlet belligine almakdan ıüz dönderilmegine Türkmenistanyň kanunçylygynda göz öňünde tutulan tertipde kazyıete şikaıat edilip bilner.
5. Syıasy partiıany döwlet belligine almakdan ıüz döndermäge getiren päsgelçilikleriň düzedilmegi gaıtadan ıüz tutulmagyna esas bolup durıar. Gaıtadan ıüz tutulmagyna garamak we ol boıunça çözgüt kabul etmek şu Kanunda göz öňünde tutulan tertipde umumy esaslarda geçirilıär.
IV BAP. SYİASY PARTIİALARYŇ GURAMAÇYLYK
18-nji madda. Syıasy partiıanyň Tertipnamasy
1. Syıasy partiıalar, olaryň guramalary we düzüm birlikleri Tertipnamanyň esasynda we oňa laıyklykda hereket edıärler.
2. Syıasy partiıanyň Tertipnamasynda şu aşakdakylar görkezilmelidir:
1) ady (şol sanda gysgaldylan ady), maksatlary we wezipeleri;
2) nyşanynyň ıazgylary;
3) hemişelik hereket edıän ıolbaşçy edarasynyň ıerleşıän ıeri;
4) ıolbaşçy edaralarynyň işiniň görnüşleri we çözgütleri kabul etmegiň tertibi;
5) agzalyga girmegiň, ondan çykmagyň hem-de çykarylmagyň şertleri we tertibi, agzalaryň hukuklary we borçlary;
6) agzalaryň hasabyny ıöretmegiň tertibi;
7) syıasy partiıany, onuň guramalaryny we düzüm birliklerini döretmegiň, üıtgedip guramagyň we işini bes etmeginiň tertibi we işi bes edilen halatynda emlägi paılamagyň tertibi;
8) syıasy partiıanyň, onuň guramalarynyň we düzüm birlikleriniň ıolbaşçy we gözegçilik-derňew edaralaryny saılamagyň tertibi, olaryň ygtyıarlyklarynyň möhletleri;
9) Tertipnama we Maksatnama üıtgetmeler hem-de goşmaçalar girizmegiň tertibi;
10) Türkmenistanda geçirilıän saılawlarda dalaşgärleri hödürlemegiň tertibi;
11) saılawlarda hödürlenen we bellige alnan dalaşgärleri yzyna çagyrmagyň esaslary we tertibi;
12) maliıe serişdeleriniň we beıleki emlägiň emele geliş çeşmeleri, emläge bolan hukuklary;
13) syıasy partiıalaryň, olaryň guramalarynyň we düzüm birlikleriniň maliıe serişdelerini we beıleki emlägini dolandyrmak boıunça hukuklary, maliıe hasabatlylygynyň tertibi.
3. Syıasy partiıalaryň Tertipnamalarynda olaryň işine degişli we Türkmenistanyň kanunçylygyna garşy gelmeıän beıleki düzgünler hem görkezilip bilner.
19-njy madda. Syıasy partiıanyň Maksatnamasy
1. Syıasy partiıanyň işiniň ugurlaryny, onuň maksatlaryny we wezipelerini, şeıle hem maksatlary durmuşa geçirmegiň we wezipeleri çözmegiň usullaryny kesgitleıän Maksatnamasy bolıar.
2. Syıasy partiıanyň Maksatnamasyna girizilen üıtgetmeler we goşmaçalar baradaky maglumatlar bir aı möhletde Türkmenistanyň Adalat ministrligine berilıär.
20-nji madda. Syıasy partiıalarda agzalyk
1. Syıasy partiıalarda agzalyk meıletindir we ol her bir raıatyň erkini özbaşdak beıan etmegine esaslanıar hem-de agzalyga berkidilmek tertibinde amala aşyrylıar.
2. Türkmenistanda hemişelik ıaşaıan, 18 ıaşyna ıeten Türkmenistanyň raıaty syıasy partiıanyň agzasy bolup biler. Raıat diňe bir syıasy partiıanyň agzasy bolup biler.
Daşary ıurt döwletleriniň raıatlarynyň, raıatlygy bolmadyk adamlaryň we kazyıet tarapyndan kämillik ukyby ıok diılip ykrar edilen raıatlaryň Türkmenistanyň syıasy partiıalarynyň agzasy bolmagyna ıol berilmeıär.
3. Syıasy partiıa agzalyga kabul etmek onuň Tertipnamasynda bellenilen tertipde syıasy partiıa agza bolmaga isleg bildirıän adamyň ıazmaça arzasy esasynda amala aşyrylıar.
4. Syıasy partiıalaryň agzalary olaryň işine Tertipnamada bellenilen tertipde gatnaşıarlar, Tertipnama laıyklykda hukuklara eıe bolıarlar we borçlary ıerine ıetirıärler.
5. Syıasy partiıalaryň agzalary Tertipnamada bellenilen tertipde hasaba alynıarlar we syıasy partiıalaryň, olaryň guramalarynyň we düzüm birlikleriniň ıolbaşçy edaralaryna saılamaga we saılanmaga, syıasy partiıalaryň saılawly edaralarynyň işi hakynda maglumat almaga we Tertipnamada bellenilen tertipde syıasy partiıalaryň çözgütlerine we hereketlerine şikaıat etmäge hukuklary bardyr.
6. Harby we hukuk goraıjy edaralaryň harby gullukçylarynyň, gullukçylarynyň we işgärleriniň syıasy partiıalarda agzalyga durmagyna ıa-da haısydyr bir syıasy partiıany goldap çykyş etmegine ıol berilmeıär.
7. Syıasy partiıada agzalykdan meıletin çykmagy, aradan çykmagy, syıasy partiıada agzalykdan çykarylmagy ıa-da başga bir syıasy partiıa girmegi belli bir syıasy partiıada agzalygyň bes edilmegine esas bolup durıar.
21-nji madda. Syıasy partiıanyň we onuň guramalarynyň ıolbaşçy edaralary
1. Gurultaı syıasy partiıanyň ıokary ıolbaşçy edarasydyr.
2. Syıasy partiıanyň guramalarynyň ıokary ıolbaşçy edaralary olaryň konferensiıasydyr ıa-da umumy ıygnagydyr.
3. Syıasy partiıanyň gurultaıynda ygtyıarlylygy bäş ıyldan artyk bolmadyk möhlete onuň ıolbaşçy we gözegçilik-derňew edaralary saılanylıar.
4. Syıasy partiıanyň guramalarynyň konferensiıasy, umumy ıygnagy syıasy partiıanyň Tertipnamasynda bellenilen möhletlere guramanyň ıolbaşçy we gözegçilik-derňew edaralaryny saılaıar.
22-nji madda. Syıasy partiıanyň Tertipnamasyny, Maksatnamasyny tassyklamagyň we beıleki kararlary kabul etmegiň tertibi
1. Syıasy partiıanyň Tertipnamasyny we Maksatnamasyny tassyklamak, olara üıtgetmeler we goşmaçalar girizmek, ıolbaşçy we gözegçilik-derňew edaralaryny saılamak, saılawlarda dalaşgärleri hödürlemek, syıasy partiıany döretmek, üıtgedip guramak ıa-da işini bes etmek gurultaıyň ygtyıarlaryna girıär.
2. Syıasy partiıanyň gurultaıy bellenilen wekilçilik kadalaryna laıyklykda onuň welaıat we welaıat hukukly şäher guramalary tarapyndan saılanan wekilleriň gatnaşmagynda ygtyıarlydyr .
3. Syıasy partiıanyň guramalarynyň ıolbaşçy we gözegçilik-derňew edaralaryny saılamak, saılawlarda dalaşgärleri hödürlemek hakyndaky çözgütleri olaryň konferensiıasynda ıa-da umumy ıygnagynda gatnaşıanlaryň sesleriniň köplügi bilen kabul edilıär.
4. Syıasy partiıalaryň we olaryň guramalarynyň ıolbaşçy we gözegçilik-derňew edaralaryny saılamak, şeıle hem saılawlarda dalaşgärleri hödürlemek hakyndaky çözgütler bellenen tertipde ses bermek arkaly kabul edilıär.
5. Syıasy partiıalaryň, olaryň guramalarynyň we düzüm birlikleriniň işlemeginiň beıleki meseleleri boıunça çözgütler syıasy partiıanyň Tertipnamasyna laıyklykda kabul edilıär.
V BAP. SYİASY PARTIİALARYŇ HUKUKLARY,
BORÇLARY WE OLARYŇ IŞINIŇ ÜPJÜN EDILMEGI
23-nji madda. Syıasy partiıalaryň hukuklary
Döwlet belliginden geçen syıasy partiıalar şulara hukuklydyrlar:
1) öz işi hakyndaky habarlary açyk ıaıratmaga, garaışyny, maksatlaryny we wezipelerini erkin wagyz etmäge;
2) şu Kanunda bellenilen tertipde döwlet häkimiıet we ıerli öz-özüňi dolandyryş edaralaryna çözgütleri işläp düzmek barada teklipleri girizmäge;
3) Türkmenistanyň kanunçylygyna laıyklykda saılawlara gatnaşmaga:
4) guramalaryny we düzüm birliklerini döretmäge, üıtgedip guramaga we olaryň işini bes etmäge;
5) Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde ıygnaklary, ıygnanyşyklary, ıörişleri we beıleki köpçülikleıin çäreleri guramaga we geçirmäge;
6) bellenilen tertipde neşir we habar beriş serişdelerini döretmäge we neşirıat işini alyp barmaga, syıasy-terbiıeçilik çärelerini geçirmäge;
7) döwlet köpçülikleıin habar beriş serişdelerinden peıdalanmaga;
8) beıleki syıasy partiıalar we jemgyıetçilik birleşikleri bilen aragatnaşyk saklamaga;
9) syıasy işi bilen baglanyşykda agzalarynyň hukuklaryny we kanuny bähbitlerini goramaga, şeıle hem olaryň bähbitlerine döwlet häkimiıet we ıerli öz-özüňi dolandyryş edaralarynda wekilçilik etmäge;
10) Türkmenistanyň kanunçylygyna we öz Tertipnamalaryna laıyklykda telekeçilik işi bilen meşgullanmaga;
11) bellenilen tertipde halkara aragatnaşygyny ıola goımaga;
12) şu Kanunda we Türkmenistanyň beıleki kadalaşdyryjy hukuk namalarynda göz öňünde tutulan beıleki işler bilen meşgullanmaga.
24-nji madda. Syıasy partiıalaryň borçlary
1. Döwlet belliginden geçen syıasy partiıalar şulara borçludyrlar:
1) öz işinde Türkmenistanyň Konstitusiıasynyň, kanunlarynyň we Türkmenistanyň beıleki kadalaşdyryjy hukuk namalarynyň hem-de öz Tertipnamalarynyň talaplaryny berjaı etmäge;
2) guramalar boıunça agzalarynyň sany, hemişelik hereket edıän edarasynyň ıerleşıän ıeri we salgysy baradaky habary, hödürlenen we bellige alnan dalaşgärler baradaky maglumatlary, degişli saılaw topary tarapyndan tassyklanan saılawyň jemleri boıunça teswirnamanyň göçürilen nusgasyny hem-de ıolbaşçylary baradaky maglumatlary bellenilen möhletde Türkmenistanyň Adalat ministrligine bermäge;
3) syıasy partiıalar, olaryň guramalary we düzüm birlikleri tarapyndan geçirilıän açyk ıygnaklara we beıleki çärelere Türkmenistanyň Adalat ministrliginiň wekillerini goıbermäge;
4) saılawlarda dalaşgär hödürlemek boıunça çäreleriň geçirilıändigi barada degişli saılaw toparlaryny öz wagtynda habarly etmäge, olaryň wekillerini görkezilen çärelere çagyrmaga;
5) Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen möhletlerde maliıe işleri baradaky hasabatlary döwlet edarasyna bermäge.
2. Syıasy partiıalar, olaryň guramalary we düzüm birlikleri, şeıle hem olaryň wezipeli adamlary öz işlerinde şahsyıetiň, jemgyıetiň we döwletiň bähbitleriniň, eıeçiligiň we jemgyıetçilik tertibiniň goralmagy, parahatçylygyň we howpsuzlygyň üpjün edilmegi üçin jogapkärdirler.
25-nji madda. Syıasy partiıalaryň eıeçiligi
1. Şu Kanunda, Tertipnamada we Maksatnamada göz öňünde tutulan wezipeleri maddy taıdan üpjün etmek üçin syıasy partiıalar Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde emläk edinip bilerler.
2. Syıasy partiıalaryň we olaryň ıuridik şahsyň hukugy bolan guramalarynyň we düzüm birlikleriniň aırybaşgalanan emlägi bolıar we olar Türkmenistanyň kanunçylygynda hem-de syıasy partiıalaryň Tertipnamalarynda bellenilen tertipde we çäklerde emläge eıeçilik hukugyndan peıdalanıarlar. Olaryň özbaşdak balansy, smetasy, bank edaralarynda aıratyn hasaby bolıar. Syıasy partiıanyň emlägi, şol sanda onuň guramalarynyň we düzüm birlikleriniň emlägi syıasy partiıanyň tutuş emlägini emele getirıär. Syıasy partiıanyň agzalary onuň emlägine eıeçilik etmeıärler.
3. Syıasy partiıanyň emlägi diňe Tertipnamada we Maksatnamada göz öňünde tutulan maksatlary durmuşa geçirmek we wezipeleri çözmek üçin peıdalanylyp bilner.
4. Syıasy partiıanyň, onuň ıuridik şahsyň hukugy bolan guramalarynyň we düzüm birlikleriniň maliıe işiniň amala aşyrylmagyna syıasy partiıanyň Tertipnamasyna laıyklykda saılanan ıa-da bellenen wezipeli adamlar jogapkärçilik çekıärler.
5. Syıasy partiıalar, olaryň ıuridik şahsyň hukugy bolan guramalary we düzüm birlikleri borçnamalary boıunça Türkmenistanyň kanunçylygynda we Tertipnamalarynda bellenilen tertipde jogapkärçilik çekıärler.
6. Syıasy partiıalar agzalarynyň borçnamalary boıunça, syıasy partiıanyň agzalary bolsa syıasy partiıanyň borçnamalary boıunça jogapkärçilik çekmeıärler.
26-njy madda. Syıasy partiıalaryň maliıe serişdeleri
1. Syıasy partiıalaryň maliıe serişdeleri we beıleki emläkleri aşakdaky çeşmelerden emele getirilıär:
1) Tertipnama laıyklykda giriş we agzalyk gatançlaryndan;
2) bagyş etmelerden;
3) syıasy partiıalar, olaryň guramalary we düzüm birlikleri tarapyndan geçirilıän çärelerden, şeıle hem kömekçi häsiıetli telekeçilik işinden gelen girdejilerden;
4) raıat-hukuk geleşiklerden gelen geçirmelerden;
5) Türkmenistanyň kanunçylygynda gadagan edilmedik beıleki çeşmelerden.
2. Syıasy partiıalaryň maliıe serişdeleri Türkmenistanda bellige alnan bank edaralarynda açylan hasaplaryna ıerleşdirilıär. Syıasy partiıalaryň, olaryň ıuridik şahsyň hukugy bolan guramalarynyň we düzüm birlikleriniň diňe bir bank edarasynda hasaplaşyk hasabyny açmaga hukugy bardyr.
3. Syıasy partiıalara daşary ıurt döwletlerinde ıerleşıän banklarda, maliıe we beıleki guramalarynda maliıe serişdelerini, gymmat bahaly metallary we beıleki gymmatlyklary saklamak gadagan edilıär.
27-nji madda. Syıasy partiıalara bagyş etmeler
1. Syıasy partiıalaryň fiziki we ıuridik şahslardan resminamalar bilen tassyk edilen we çeşmeleri görkezilen pul serişdeleri we başga emläk görnüşindäki bagyş etmeleri kabul etmäge hukugy bardyr.
2. Syıasy partiıalara pul serişdelerini bagyş etmek nagt we nagt däl görnüşinde amala aşyrylyp bilner. Bir adam tarapyndan syıasy partiıalara bagyş edilıän nagt pul serişdeleriniň möçberi ıylda Türkmenistan boıunça ortaça aılyk hakynyň on essesinden ıokary bolup bilmez.
3. Syıasy partiıalara bagyş etmeleri aşakdakylardan kabul etmek gadagan edilıär:
1) daşary ıurt döwletlerinden, daşary ıurt döwletleriniň fiziki we ıuridik şahslaryndan;
2) raıatlygy bolmadyk adamlardan;
3) Türkmenistanyň kämillik ıaşyna ıetmedik raıatlaryndan;
4) tertipnamalaıyn gaznasynda daşary ıurt maıasy bolan Türkmenistanyň ıuridik şahslaryndan;
5) halkara guramalaryndan, halkara jemgyıetçilik hereketlerinden;
6) Türkmenistanyň kanunçylygynda göz öňünde tutulmadyk halatlarda, döwlet häkimiıet we ıerli öz-özüňi dolandyryş edaralaryndan;
7) harby bölümlerden, harby guramalardan we hukuk goraıjy edaralardan;
8) haıyr-sahawat we dini edaralardan, şeıle hem olar tarapyndan döredilen guramalardan;
9) bellige alnan gününden on iki aı geçmedik ıuridik şahslardan;
10) näbelli çeşmelerden.
4. Syıasy partiıalaryň wekilleriniň kabul edıän tarapyň hasabyna gurultaılara, ylmy we beıleki çärelere gatnaşmagy bagyş etmeleriň bikanun kabul edilmegi diılip hasap edilmeıär.
5. Şu maddanyň üçünji böleginde görkezilen bagyş etmeler kabul edilen halatynda syıasy partiıalar olary bagyş edenlere gaıtaryp berıär, eger gaıtarmak mümkin bolmasa, olary Türkmenistanyň Döwlet bıujetine geçirıärler.
6. İuridik şahslaryň maliıe serişdelerini nagt däl görnüşinde bagyş etmeleri bank edaralarynyň üsti bilen syıasy partiıalaryň hasaplaşyk hasabyna bellenilen tertipde geçirilıär.
7. Fiziki şahslaryň syıasy partiıalara hususy pullaryny nagt ıa-da nagt däl görnüşde bagyş etmeleri olaryň pasportyny ıa-da onuň ornuny tutıan başga resminamasyny görkezmegi boıunça bank edaralary tarapyndan ıa-da hasaplaşyk resminamalaryny doldurmak arkaly kabul edilıär we bellenilen tertipde syıasy partiıalaryň hasaplaşyk hasabyna geçirilıär.
8. Syıasy partiıalaryň emläk görnüşinde kabul eden bagyş etmeleriniň bahasy Türkmenistanyň kanunçylygyna laıyklykda kesgitlenilıär we degişli maglumatlary, şol sanda bagyş edenleri hem görkezmek bilen, syıasy partiıalaryň jemleıji maliıe hasabatynda görkezilıär.
28-nji madda. Syıasy partiıalaryň hojalyk işi
1. Syıasy partiıalar wezipelerini maddy taıdan üpjün etmek maksady bilen amala aşyrıan hojalyk işinde, şol sanda telekeçilik işiniň meselelerini çözmekde, maliıe serişdelerini almakda we başga emlägi edinmekde, zähmete hak tölemek meselelerini çözmekde özbaşdakdyr we ony Türkmenistanyň kanunçylygyna, Tertipnamasyna we Maksatnamasyna laıyklykda amala aşyrıar. Syıasy partiıalara haıyr-sahawat işini alyp barmaga hukuk berilıär.
2. Syıasy partiıalar Tertipnamada we Maksatnamada görkezilen maksatlara ıetmek we wezipeleri çözmek üçin bellenilen tertipde telekeçilik işiniň aşakdaky görnüşleri bilen meşgullanyp biler:
1) garaıyşlaryny, maksatlaryny we wezipelerini wagyz-nesihat etmek, öz işiniň netijelerini halka ıetirmek üçin maglumat beriş, mahabat, neşirıat we poligrafiıa işini amala aşyrmak;
2) nyşanlary, ıadygärlik suwenirlerini, sowgatlary, şeıle hem neşirıat we poligrafiıa önümlerini taııarlamak we ıerlemek;
3) eıeçiliklerinde bolan emlägi satmak we kärendesine bermek.
3. Syıasy partiıalaryň şu maddanyň ikinji böleginde göz öňünde tutulanlardan başga halatlarda, täjirçilik guramalarynyň döredijisi bolup çykyş etmäge, paınamalardan we beıleki gymmatly kagyzlardan girdeji almaga ıa-da telekeçilik işiniň beıleki görnüşleri bilen meşgul bolmaga hukugy ıokdur.
4. Syıasy partiıalaryň telekeçilik işinden alan girdejisi olaryň agzalarynyň arasynda paılaşylyp bilinmez we diňe Tertipnamada göz öňünde tutulan maksatlar üçin peıdalanylıar.
5. Syıasy partiıalaryň hojalyk işiniň netijeleri bellenilen tertipde jemleıji maliıe hasabatynda görkezilıär.
6. Rugsat berilmedik çeşmelerden alnan maliıe serişdeleri, emläk we beıleki girdeji Türkmenistanyň Döwlet bıujetine geçirilıär.
29-njy madda. Syıasy partiıalaryň döwlet tarapyndan goldanmagy
1. Syıasy partiıalar Tertipnamasyna we Maksatnamasyna laıyklykda amala aşyrıan işlerinde döwletiň şu goldawyndan peıdalanmaga hukuklydyrlar:
1) döwlet köpçülikleıin habar beriş serişdelerine deň, kepillendirilen we päsgelçiliksiz elıeterliligiň üpjün edilmegi;
2) bellenilen tertipde döwlet eıeçiligindäki jaılaryň we aragatnaşyk serişdeleriniň berilmegi;
3) saılawlara, jemgyıetçilik, syıasy we beıleki çärelere gatnaşmakda deň şertleriň üpjün edilmegi.
2. Syıasy partiıalaryň saılawlara gatnaşmagy bilen baglanyşykda eden çykdajylarynyň öwezini dolmagyň tertibi Türkmenistanyň saılawlar hakyndaky kanunçylygy tarapyndan bellenilıär.
3. Syıasy partiıanyň işi togtadylanda ıa-da bes edilende, oňa döwlet goldawy hem degişlilikde togtadylıar ıa-da bes edilıär.
30-njy madda. Syıasy partiıalaryň maliıe hasabatlary
1. Syıasy partiıalar, olaryň ıuridik şahsyň hukugy bolan guramalary we düzüm birlikleri Türkmenistanyň kanunçylygynda kesgitlenilen tertipde we möhletlerde maliıe we buhgalterlik hasabatlary düzıärler.
2. Syıasy partiıalar bellenilen möhletlerde girdejileri we çykdajylary baradaky jemleıji maliıe hasabatlaryny döwlet edaralaryna berıärler.
3. Syıasy partiıalaryň, olaryň ıuridik şahsyň hukugy bolan guramalarynyň we düzüm birlikleriniň jemleıji maliıe hasabatlarynda hasabyna gelen pul serişdeleriniň çeşmeleri we möçberleri, bu serişdeleriň çykdajy edilişi, şeıle hem bahasyny görkezmek bilen, syıasy partiıalaryň emlägi baradaky maglumatlar bolmalydyr. Olarda syıasy partiıalaryň, olaryň guramalarynyň we düzüm birlikleriniň saılawlary taııarlamak işlerine we saılawlara gatnaşmak bilen baglanyşykly eden çykdajylary aıratyn görkezilıär.
4. Maliıe hasabatynyň görnüşi Türkmenistanyň kadalaşdyryjy hukuk namalary bilen hem-de olara laıyklykda syıasy partiıalar tarapyndan bellenilen tertipde kesgitlenilıär.
31-nji madda. Syıasy partiıalaryň saılawlara gatnaşmagy
1. Syıasy partiıalar saılawlara gatnaşmak üçin döwlet belligine alnandygy baradaky şahadatnamanyň nusgasyny bellenilen tertipde Türkmenistanda Saılawlary we sala salşyklary geçirmek baradaky Merkezi topara berıärler we Türkmenistanyň saılawlar hakyndaky kanunçylygyna laıyklykda saılawlarda dalaşgärleri hödürlemek we beıleki hukuklardan peıdalanıarlar.
2. Saılawlara gatnaşmak hukugyndan saılawlary bellemek hakynda ygtyıarly döwlet edarasynyň çözgüdiniň kabul edilen gününden öň döwlet belliginden geçen syıasy partiıalar peıdalanıarlar.
3. Syıasy partiıalara saılawlara özbaşdak gatnaşmak hukugy, şeıle hem Türkmenistanyň saılawlar hakyndaky kanunçylygyna laıyklykda beıleki syıasy partiıalar we jemgyıetçilik birleşikleri bilen bilelikde gatnaşmak hukugy berilıär.
4. Syıasy partiıalar saılawlarda dalaşgärleriň hödürlenmegi baradaky habary we olaryň Maksatnamalaryny Türkmenistanyň saılawlar hakyndaky kanunçylygynda kesgitlenen tertipde köpçülikleıin habar beriş serişdelerinde çap etmäge borçludyrlar.
VI BAP. SYİASY PARTIİALARYŇ IŞINE
32-nji madda. Syıasy partiıalaryň işine gözegçilik
1. Syıasy partiıalaryň, olaryň guramalarynyň we düzüm birlikleriniň işiniň Türkmenistanyň kanunçylygyna laıyk gelşine gözegçiligi Türkmenistanyň Adalat ministrligi amala aşyrıar.
2. Türkmenistanyň Adalat ministrliginiň şulara hukugy bardyr:
1) syıasy partiıalaryň, olaryň guramalarynyň we düzüm birlikleriniň hereketi baradaky maglumatlar we degişli resminamalar bilen ıylda bir gezek tanyşmaga;
2) syıasy partiıalar, olaryň guramalary we düzüm birlikleri tarapyndan geçirilıän açyk ıygnaklara we beıleki çärelere gatnaşmak üçin wekillerini ibermäge;
3) syıasy partiıalara, olaryň guramalaryna we düzüm birliklerine Türkmenistanyň kanunçylygyna we syıasy partiıanyň Tertipnamasyna we Maksatnamasyna garşy gelıän hereketleri üçin ıazmaça duıduryş bermäge;
4) şu Kanunda görkezilen esaslar boıunça syıasy partiıalaryň, olaryň guramalarynyň we düzüm birlikleriniň işlemegini togtatmak ıa-da bes etmek hakynda kazyıete hak isleıiş arzasyny ibermäge.
VII BAP. SYİASY PARTIİALARYŇ IŞINI TOGTATMAK,
ÜİTGEDIP GURAMAK WE BES ETMEK
33-nji madda. Syıasy partiıalaryň işini togtatmak
1. Syıasy partiıalar, olaryň guramalary we düzüm birlikleri tarapyndan Türkmenistanyň Konstitusiıasy, şu Kanun we Türkmenistanyň beıleki kadalaşdyryjy hukuk namalary, şeıle hem syıasy partiıalaryň Tertipnamalary we Maksatnamalary bozulanda Türkmenistanyň Adalat ministrligi olara ıazmaça duıduryş yglan edıär we bozulmalary düzetmek üçin bir aıdan az bolmadyk möhlet belleıär. Eger syıasy partiıalar bellenilen möhletlerde ıokarda görkezilen bozulmalary düzetmeseler, olaryň işini togtatmak Türkmenistanyň Adalat ministrliginiň ıüztutmasy esasynda kazyıetiň çözgüdi bilen Türkmenistanyň kanunçylygyna laıyklykda amala aşyrylyp bilner.
2. Syıasy partiıalaryň işiniň togtadylan döwründe olaryň agzalaryna we ıolbaşçylaryna syıasy partiıalaryň adyndan köpçülikleıin habar beriş serişdelerinde çykyş etmek, ıygnaklary, ıygnanyşyklary we beıleki köpçülikleıin çäreleri geçirmek, şeıle hem syıasy partiıalaryň hojalyk işi bilen baglanyşykly, zähmet şertnamalary boıunça, olaryň hereketleri bilen ıetirilen zyıanyň öwezini dolmak boıunça hem-de salgytlary we jerimeleri tölemek boıunça hasaplaşyklardan başga syıasy partiıalaryň bank hasaplary boıunça sarp ediş amallary geçirmek gadagan edilıär.
3. Syıasy partiıalaryň işini togtatmak üçin esas bolan bozulmalaryň düzedilen ıagdaıynda syıasy partiıalaryň işini dikeltmek kazyıet tarapyndan amala aşyrylıar, şunda syıasy partiıalaryň işi wagtyndan öň dikeldilip bilner.
4. Türkmenistanyň ygtyıarly döwlet edarasynyň saılawlary bellemek baradaky çözgüdiniň resmi çap edilen gününden bu saılawlaryň jemleri resmi taıdan yglan edilıänçä, syıasy partiıalaryň işiniň togtadylmagyna ıol berilmeıär.
34-nji madda. Syıasy partiıalaryň işini üıtgedip guramak
1. Syıasy partiıalaryň işini üıtgedip guramak Türkmenistanyň kanunçylygynda we syıasy partiıalaryň Tertipnamalarynda göz öňünde tutulan tertipde gurultaı tarapyndan amala aşyrylıar.
2. Syıasy partiıalaryň işiniň üıtgedilip guralandygy hakyndaky çözgüt Türkmenistanyň Adalat ministrligine we ıuridik şahslaryň sanawyny ıöredıän ygtyıarly döwlet edarasyna berilıär.
3. Üıtgedilip guralan syıasy partiıalary döwlet belligine almak we ony ygtyıarly döwlet edarasy tarapyndan ıuridik şahslaryň degişli sanawyna girizmek şu Kanunda we Türkmenistanyň beıleki kadalaşdyryjy hukuk namalarynda bellenilen tertipde umumy esaslarda amala aşyrylıar.
35-nji madda. Syıasy partiıalaryň işiniň bes edilmegi
1. Syıasy partiıalar öz işini gurultaıyň karary ıa-da kazyıetiň çözgüdi boıunça bes edip bilerler. Syıasy partiıalaryň işiniň bes edilmegi baradaky gurultaıyň karary ıa-da kazyıetiň kanuny güıjüne giren çözgüdi Türkmenistanyň Adalat ministrligine we ıuridik şahslaryň sanawyny ıöredıän ygtyıarly döwlet edarasyna berilıär.
2. Syıasy partiıalaryň işi şu halatlarda kazyıetiň çözgüdi bilen bes edilip bilner:
1) şu Kanunyň 8-nji maddasynyň talaplary bozulsa;
2) bellenilen möhletlerde kanunyň ıüze çykarylan bozulmalary düzedilmese;
3) bäş ıylyň dowamynda saılawlara gatnaşylmasa;
4) Türkmenistanyň kanunçylygy, raıatlaryň hukuklary we azatlyklary yzygiderli ıa-da gödek bozulsa, şeıle hem Tertipnamada göz öňünde tutulan maksatlara garşy gelıän hereketler yzygiderli amala aşyrylsa;
5) döwlet belligine almak we ıuridik şahslaryň sanawyna girizmek üçin ıalan maglumatlar berilse;
6) agzalaryň umumy sany şu Kanunda bellenilenden az bolsa.
3. Şu maddanyň ikinji böleginde görkezilen esaslar boıunça syıasy partiıanyň işiniň bes edilmegi hakyndaky hak isleıiş arzasy Türkmenistanyň Adalat ministrligi tarapyndan kazyıete berilıär.
4. Türkmenistanyň ygtyıarly döwlet edarasynyň saılawlary bellemek barada çözgüdiniň resmi çap edilen gününden bu saılawlaryň jemleri resmi taıdan yglan edilıänçä, syıasy partiıalaryň işiniň şu Kanunyň 8-nji maddasynyň birinji böleginde görkezilenlerden başga halatlarda kazyıet tarapyndan bes edilmegine ıol berilmeıär.
5. Syıasy partiıalaryň işi kazyıetiň çözgüdi esasynda bes edilen halatynda olaryň Türkmenistanda haısydyr bir görnüşde işlemegi gadagan edilıär.
36-njy madda. Syıasy partiıalaryň işiniň togtadylmagy, bes edilmegi barada şikaıat etmek
1. Syıasy partiıalaryň, olaryň guramalarynyň we düzüm birlikleriniň işiniň togtadylmagy, bes edilmegi baradaky çözgüde Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde şikaıat edilip bilner.
2. Syıasy partiıalaryň, olaryň guramalarynyň we düzüm birlikleriniň işiniň togtadylmagy ıa-da bes edilmegi baradaky kazyıet çözgüdiniň sökülip, iş boıunça önümçiligiň bes edilmegi ıetirilen zyıanyň öweziniň dolunmagynyň talap edilmegi üçin esas bolup biler. Syıasy partiıalara ıetirilen zyıanyň öwezini dolmak Türkmenistanyň kanunçylygyna laıyklykda amala aşyrylıar.
37-nji madda. Syıasy partiıalaryň işiniň üıtgedilip guralmagynyň we bes edilmeginiň netijeleri
1. Türkmenistanyň Adalat ministrligi syıasy partiıalaryň işiniň üıtgedilip guralandygy ıa-da bes edilendigi baradaky habary döwlet köpçülikleıin habar beriş serişdelerinde çap edıär.
2. Syıasy partiıalaryň işiniň bes edilmegi bilen bagly emläk we beıleki meseleleriň çözülmegi Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde amala aşyrylıar.
3. Işini bes eden syıasy partiıanyň emlägi borçnamalary boıunça hasaplaşyklar geçirileninden soň syıasy partiıanyň Tertipnamasynda we Maksatnamasynda göz öňünde tutulan maksatlara gönükdirilıär.
4. Syıasy partiıalaryň işiniň üıtgedilip guralmagy ıa-da bes edilmegi bilen olaryň döwlet belligine alnandygy baradaky şahadatnama güıjüni ıitiren diılip hasap edilıär, syıasy partiıalar bolsa ıuridik şahslaryň sanawyndan çykarylıar.