1 Öğr.Gör. Gökhan TURAN Gölhisar Meslek Yüksekokulu
3 Bilgisayarın Yapısı Donanım (Hardware): Bir bilgisayara genel olarak bakıldığında; Kasa, Ekran, Klavye, Fare, Yazıcı, Hoparlör, vb parçalardan oluştuğu görülür. Bilgisayarı oluşturan bu parçalar donanımdır. Bilgisayarın donanımı iki grup olarak incelenebilir. Bilgisayarın İç Donanımı: Bilgisayar kasası içinde yer alan kartlar, çipler, kablolar vb. Bilgisayarın Dış Donanımı: Bilgisayar kasasına dışarıdan bağlanan tüm birimler. Klavye, Fare, Yazıcı, Ekran, vb.
4 Bilgisayarın Yapısı Donanım (Hardware):
5 Bilgisayarın Yapısı Yazılım (Software):Bilgisayar donanımlarının belirli bir işlemi yapıp, sonuçlarını dış ortama aktarabilmesi için yazılmış komutlar topluluğuna ve donanımlar üzerinde saklanan diğer bilgilere yazılım denir.
6 İşletim Sistemleri Bilgisayar ile kullanıcı arasındaki iletişimi sağlayan yazılımlardır. İşletim sistemi sabit diske yüklenir. Bu sayede bilgisayar açılıp işlemleri yapacak hale hazır olur. İşletim sistemi yüklenmemiş bir bilgisayar açılmayacaktır.
7 İşletim Sistemi Yazılımları
8 İşletim Sistemi Yazılımları CP/M: İlk kişisel bilgisayar işletim sistemidir. Metin tabanlı bir işletim sistemidir. Günümüzde hiç kullanılmamaktadır. DOS: yıllarında kişisel bilgisayarlarda en çok kullanılan işletim sistemidir. Metin tabanlı işletim sistemidir. Günümüzde kullanımı oldukça azalmıştır. UNIX: 1970 li yıllarda geliştirilmiş ve kullanılmaya başlamıştır. Metin tabanlı işletim sistemidir. Son yıllarda daha da geliştirilen bu işletim sistemi çok kullanıcılıdır. Günümüzde fabrikalarda ve büyük kuruluşlarda kullanılmaktadır.
9 İşletim Sistemi Yazılımları LINUX: Kaynak kodu açık olan ve ücretsiz olarak dağıtılan UNIX benzeri çok kullanıcılı bir işletim sistemidir. Bu işletim sisteminde hem metin tabanlı kullanım hem de grafik tabanlı kullanım mevcuttur. Günümüzde en çok kullanılan işletim sistemlerinden biridir. MACINTOSH: İlk Apple bilgisayarlar Apple DOS ya da ProDOS olarak adlandırılan metin tabanlı bir işletim sistemi kullanıyordu. Daha sonraki yıllarda grafik tabanlı işletim sistemi geliştirildi. Bu işletim sisteminin daha da geliştirilmesiyle Mac OS işletim sistemi ortaya çıkmıştır. Macintosh bilgisayarlar günümüzde genelde grafik tasarımında kullanılmaktadır.
10 İşletim Sistemi Yazılımları OS/2: DOS işletim sisteminin bazı kısıtlamalarını ortadan kaldırmak ve grafik arabirimde çalışmak için geliştirilmiş bir işletim sistemidir. Windows 3.1: DOS işletim sistemi üzerinde çalışan grafik tabanlı bir arayüzdür. Gerçek bir işletim sistemi değildir. Fakat 1990 yılından sonra çok kullanılmıştır. Windows 95/98/Me: 1995 yılından sonra kişisel bilgisayarlarda kullanılan ve grafik tabanlı, birçok programı aynı anda çalıştırabilen işletim sistemidir. Windows NT: 1993 yılı sonlarında grafik tabanlı ve çok kullanıcılı bir işletim sistemi olarak Microsoft firması tarafından geliştirilmiştir.
11 İşletim Sistemi Yazılımları Windows 2000: Windows NT tabanında geliştirilmiş grafik tabanlı ve çok kullanıcılı bir işletim sistemidir. Windows 2003: Nisan 2003'te piyasaya çıkan, Windows 2000 gibi, küçük ve merkezi yönetimli kuruluşlardan geniş çaplı kuruluşlara kadar her çapta kuruluşun gereksinimlerine yanıt vermek üzere tasarlanmış, ayrıca kuruluşların Microsoft.NET özelliğinden tam olarak yararlanabilmesini sağlayacak biçimde geliştirmiş sunucudur. Windows XP: Yine Windows NT tabanına göre geliştirilmiş fakat birçok yeni fonksiyonlar eklenmiştir. Çok kullanıcılı bir işletim sistemidir. Günümüzde en çok kullanılan işletim sistemidir. Windows Vista: Windows NT tabanına göre geliştirilmiştir. Windows XP işletim sisteminin görsel ve işlevsel özellikleri arttırılmış piyasaya sürülmüş olan yazılım çok kullanıcılı işletim sistemidir.
12 Bilgisayar Sistemi
13 İşletim Sistemi Türleri Anaçatı İşletim Sistemleri (mainframe) Sunucu İşletim Sistemleri (Server) Çok İşlemcili İşletim Sistemleri Kişisel Bilgisayar İşletim Sistemleri Gerçek Zamanlı (real-time) İşletim Sistemleri Gömülü (embedded) İşletim Sistemleri Akıllı Kart (Smart Card) İşletim Sistemleri
14 Anaçatı İşletim Sistemleri (mainframe) Yoğun G/Ç işlemi gerektiren çok sayıda görev çalıştırmaya yönelik sistemler içindir. Üç temel hizmet sunulur: 1. Batch modda çalısma örnek: bir sigorta şirketinde sigorta tazminatı isteklerinin İşlenmesi 2. Birim-is (transaction) isleme örnek: havayollarında rezervasyon sistemi 3. Zaman paylaşımlı çalısma örnek: veri tabanı sorgulaması Örnek: OS/390
15 Sunucu İşletim Sistemleri Sunucular üzerinde çalışır 1. Büyük kaynak kapasiteli kişisel bilgisayarlar 2. İş istasyonları 3. Anaçatı sistemler Bilgisayar ağı üzerinden çok sayıda kullanıcıya hizmet verilir 1. Donanım ve yazılım paylaştırma 2. Örnek: yazıcı hizmeti, dosya paylaştırma, web erişimi, örnek: UNIX, Windows 2000
16 Çok İşlemcili İşletim Sistemleri Birden fazla işlemcili bilgisayar sistemlerinde kullanılır Amaç: işlem gücünü arttırma İşlemcilerin bağlantı türüne göre sistemlerin gruplanması: 1. Paralel sistemler 2. Birbirine bağlı, birden fazla bilgisayardan oluşan sistemler 3. Çok işlemcili sistemler Özel işletim sistemi gereklidir. 1. Tasarım hedefleri sunucu işletim sistemlerindekilere benzer 2. İşlemciler arası bağlaşım ve iletişim için ek özellikler sunulmalı
17 Kişisel Bilgisayar Sistemleri Kullanıcıya etkin ve kolay kullanılır bir arayüz sunma amaçlıdır. Genellikle ofis uygulamalarına yönelik özellikler içerir. Örnek: Windows 98, 2000, XP MacOS Linux
18 Gerçek Zamanlı İşletim Sistemleri Endüstriyel kontrol sistemlerinde kullanılır. Örnek: Toplanan verilerin sisteme verilerek bir yanıt üretilmesi (geribesleme) Zaman kısıtları önem kazanır. İki tip sistem: 1)Katı-gerçek-zamanlı (hard real-time) Örnek: araba üretim bandındaki üretim robotlarının kontrolü 2)Gevşek-gerçek-zamanlı (soft-real-time) Örnek: çogulortam sistemleri Örnek: VxWorks ve QNX
19 Gömülü İşletim Sistemleri Avuç-içi bilgisayarlar ve gömülü sistemlere yönelik tasarlanmıştır. Kısıtlı ve özel amaçlı işlevler içerir. Örnek: TV, mikrodalga fırın, cep telefonları için gelistirilmiş sistemler. Bazı sistemlerde boyut, bellek ve güç harcama kısıtları vardır. Örnek: PalmOS, Windows CE
20 Akıllı Kart İşletim Sistemleri En küçük işletim sistemi türüdür. Kredi kartı boyutlarında, üzerinde işlemci olan kartlarda çalışır. Çok katı işlemci ve bellek kısıtları vardır: İşlevsel tasarım açısından: 1. Tek işleve yönelik tasarlanan sistemler (örnek: elektronik ödemeler) birden fazla işlev içeren sistemler 2. Çoğunlukla özel firmalar tarafından geliştirilen özel sistemlerdir. Bazıları JAVA tabanlı (JVM var) 1. Küçük JAVA programları (applet) yüklenip çalıştırılır. 2. Bazı kartlar birden fazla program (applet) çalıstırabilir 3. Çoklu-programlama, is sıralama ve kaynak yönetimi ve koruması gerçeklenir