1,5 YIL 2007 DE KULLANILAN YENİLENEBİLİR KAYNAKLARIN OLUŞMASI İÇİN GEREKEN SÜRE - PDF
1 YÖNETİCİ ÖZETİ Uluslararası Biyolojik Çeşitlilik Yılı Yeni türlerin keşfinin sürdüğü, ancak kafesteki kaplan sayısının doğada yaşayan kaplan sayısını geçtiği yıl (Shu-Jin Luo, 2008) Biyolojik çeşitlilik kaybının sektörel büyümeyi olumsuz etkileyeceğine dair kaygılarını ifade eden üst düzey yöneticilerin oranının Asya Pasifik te yüzde 34 e ve Güney Amerika da yüzde 53 e ulaştığı, ancak Batı Avrupa da yüzde 18 de kaldığı yıl (PWC, 2010) 1,8 milyar insanın internet erişimi varken, 1 milyar insanın yeterli miktarda içme suyuna erişimden hâlâ yoksun olduğu yıl (WWF) Bu yıl biyolojik çeşitlilik, hiç olmadığı kadar ön planda. Binyıl Kalkınma Hedefleri nin yakında gerçekleştirilecek değerlendirmesi nedeniyle, insani kalkınma da öyle. Bu da, WWF nin Yaşayan Gezegen Raporu nun 8. sayısının tam zamanında çıktığını gösteriyor. Genişletilmiş bir dizi tamamlayıcı gösterge kullanan rapor, biyolojik çeşitliliğin değişen durumunu, ekosistemleri ve insanlığın doğal kaynakları tüketimini belgeliyor ve bu değişikliklerin insan sağlığı, varlığı ve refahı üzerindeki etkilerini araştırıyor. Artık, biyolojik çeşitliliğin durumunu, üzerindeki tehditleri ve bu gidişatı değiştirmeye yönelik adımları inceleyen çeşitli göstergeler kullanılmaktadır (Butchart, S.H.M. vd,. 2010; BÇS, 2010). Biyolojik çeşitliliğin küresel durumundaki eğilimleri ölçmede en uzun soluklu yöntem olan Yaşayan Gezegen Endeksi (YGE), Yaşayan Gezegen Raporu nun ilk kez yayımlandığı 1998 yılından beri toplamda tutarlı bir eğilim göstermektedir: 1970 ile 2007 yılları arasında küresel ölçekte yaklaşık yüzde 30 luk düşüş (Şekil 1). Tropikal ve ılıman türlerin popülasyonları arasındaki eğilimler tamamen farklıdır: Tropikal YGE yüzde 60 azalırken, ılıman YGE yaklaşık yüzde 30 artmıştır. Bu benzeşmeyen eğilimler; büyük olasılıkla arazi kullanımındaki değişikliklerin oranı ve zamanlaması arasındaki farklardan, dolayısıyla da tropikal ve ılıman iklim kuşaklarında habitat kaybından kaynaklanmaktadır ten bu yana ılıman YGE de görülen artış, daha düşük bir taban değerden başlaması ve türlerin popülasyonlarının bazı ılıman iklim bölgelerinde kirlilik denetimi ve atık yönetimindeki 1,5 YIL 2007 DE KULLANILAN YENİLENEBİLİR KAYNAKLARIN OLUŞMASI İÇİN GEREKEN SÜRE WWF Yaşayan Gezegen Raporu 2010 sayfa 6
2 iyileştirmeler, daha iyi hava ve su kalitesi, orman örtüsündeki artış ve/veya koruma faaliyetleriyle toparlanmaya başlamasına bağlı olabilir. Buna karşılık, tropikal YGE büyük olasılıkla daha yüksek bir taban değerden başlamaktadır. Endeksin başladığı yıl olan 1970 ten beri tropikal bölgelerdeki geniş kapsamlı ekosistem değişiklikleri, koruma faaliyetlerinin olumlu etkisinin sınırlı kaldığını yansıtmaktadır. Şekil 1: Yaşayan Gezegen Endeksi Küresel endeks omurgalı türlerin popülasyonlarının 1970 ile 2007 arasında neredeyse yüzde 30 oranında düştüğünü gösterir (ZSL/WWF, 2010). Yaşayan Gezegen Endeksi (1970=1) Küresel Yaşayan Gezegen Endeksi Yıl Şekil 2: Küresel Ekolojik Ayak İzi Biyosfer üzerindeki insan talebi, 1961 ile 2007 arasında iki katından fazla artmıştır. Gezegen sayısı Dünyanın biyolojik kapasitesi Küresel Ekolojik Ayak İzi Yıl WWF Yaşayan Gezegen Raporu 2010 sayfa 7
3 Ekolojik Ayak İzi, insanların kullandığı yenilenebilir kaynakları sağlayabilmek için gereken, biyolojik olarak verimli toprak ve suyun bulunduğu alanı hesaplar. Buna, altyapı ile atık karbondioksitin (CO2) emilimini sağlayacak bitki örtüsü için gereken alan dahildir. Ekolojik Ayak İzi, tutarlı bir biçimde artış eğilimindedir (Şekil 2). Verilerin elde edildiği en yakın tarih olan 2007 de ayak izi, dünyanın biyolojik kapasitesini, yani yenilenebilir kaynaklar üreten ve CO2 emen mevcut alanı yüzde 50 oranında aşmıştır. Toplamda, insanlığın Ekolojik Ayak İzi, 1966 dan bu yana iki katına çıkmıştır. Ekolojik limit aşımındaki bu büyüme büyük oranda, 1961 den bu yana 11 kat, ilk Yaşayan Gezegen Raporu nun 1998 deki yayımından bu yana da üçte bir oranında artan karbon ayak izine dayandırılabilir. Ancak, herkesin ayak izi eşit değildir ve ülkeler arasında, özellikle de farklı ekonomik ve kalkınma düzeyinde bulunan ülkeler arasında çok büyük fark bulunur. Bu yüzden, Yaşayan Gezegen Raporu, bu baskısında ilk kez Ekolojik Ayak İzi nin zaman içinde farklı politik bölgelerde hem ölçek bakımından, hem de her ayak izi bileşeninin görece katkısı bakımından nasıl değiştiğini incelemektedir. Üretimin Su Ayak İzi, yenilenebilir kaynaklar üzerindeki insan talebinin ölçümünde bir diğer araçtır. Halen 71 ülke, mavi su kaynaklarında, yani kullanıldıktan sonra doğaya geri dönüşü olmayan su kaynaklarında, sıkıntı yaşamakta ve bu ülkelerin neredeyse üçte ikisi orta ya da önemli derecede su sıkıntısı çekmektedir. Bunun ekosistem sağlığı, gıda üretimi ve insan refahı üzerinde çok derin olumsuz etkileri bulunmaktadır. İklim değişikliğiyle bu etkiler daha da şiddetlenecektir. YGE, Ekolojik Ayak İzi ve Üretimin Su Ayak İzi, ekosistem sağlığı ve ekosistem üzerindeki insan talebini incelemektedir. Ancak; insanların ekosistemlerden elde ettiği yararlar ve bütün insan etkinliklerinin bağlı olduğu unsurlar anlamına gelen ekosistem hizmetlerinin durumu hakkında bilgi vermemektedir. Yaşayan Gezegen Raporu ilk kez bu baskısında, en gelişmiş iki küresel ekosistem hizmetleri göstergesine yer vermektedir: karasal karbon depolama ve tatlı su arzı. Geliştirilme ihtiyacı olsa da, bu göstergeler; biyolojik çeşitliliği ve doğayı korumanın insanlığın kendi çıkarına olduğunu açıkça ortaya koymaya yardımcı olmaktadır. Önceki raporlarda olduğu gibi, kalkınma ile Ekolojik Ayak İzi arasındaki ilişki incelenmekte ve mevcut biyolojik kapasite ve İnsani Gelişme Endeksi temel alınarak sürdürülebilirlik için asgari ölçütler tanımlanmaktadır. Bu inceleme, bütün ülkelerin önünde önemli 71 SU KAYNAKLARI ÜZERİNDE SIKINTI YAŞAYAN ÜLKELERİN SAYISI WWF Yaşayan Gezegen Raporu 2010 sayfa 8
4 YILINDA GEREKSİNİM DUYACAĞIMIZ GEZEGEN SAYISI zorluklar bulunmasına rağmen, bu ölçütleri karşılamanın aslında mümkün olduğunu gösterir. Bu raporda ilk kez, biyolojik çeşitlilik eğilimleri ülke gelirleriyle birlikte incelenmiştir. Burada, düşük gelirli ülkelerde yaşanan kaybın ürkütücü boyutta olduğu ortaya konmuştur. Söz konusu durumun, bu ülkelerde yaşayan insanlar üzerinde ciddi etkileri bulunmaktadır: bütün insanlar kendi refahları için ekosistem hizmetlerine bağlı olduğu halde, doğal kaynaklardaki bozulmanın etkilerini en doğrudan hissedenler, dünyanın en yoksul ve en kırılgan kesimleridir. Temiz su, toprak, yeterli gıda, yakıt ve malzemeye erişimi olmayan savunmasız insanlar, yoksulluk batağından kurtulup refah düzeylerini yükseltemezler. Ekosistem hizmetleri arzının sürekliliğini, böylece insan sağlığı, varlığı ve refahının geleceğini temin etmek için ekolojik limit aşımına son vermek çok önemlidir. Küresel Ayak İzi Ağı tarafından geliştirilen yeni Ayak İzi Senaryosu Hesaplama Aracı nı kullanan bu rapor; kaynak tüketimi, arazi kullanımı ve verimlilikle ilgili, farklı değişkenlere dayalı gelecek senaryoları sunar. İşlerin her zamanki gibi (business as usual) yürütüldüğü senaryoda ortaya çıkanlar vahimdir: Birleşmiş Milletler in nüfus artışı, tüketim ve iklim değişikliği etkilerinin sınırlı tutulduğu en iyimser senaryolarına göre bile, 2030 yılında insanlığın CO2 atığını emmek ve doğal kaynak tüketimini sürdürmek için iki gezegene ihtiyacı olacaktır. Farklı gıda tüketimi modelleriyle enerji karışımlarına dayalı alternatif senaryolar, Ekolojik Ayak İzi ile biyolojik kapasite arasındaki uçurumu kapatmak için devreye sokulacak acil eylemlerin yanı sıra, bazı çelişkileri ve alınması gereken kararları göstermektedir. Bu raporda sunulan bilgiler yalnızca başlangıçtır. Geleceği, bizden sonraki kuşaklar adına bütün karmaşıklığıyla güvence altına almak için hükümetlerin, özel sektörün ve bireylerin bu gerçekleri acilen eylem ve politikalara dönüştürmesi, bunun yanında ortaya çıkacak fırsatları ve zorlukları sürdürülebilirliğe yöneltmesi gerekmektedir. Hepimizin bağlı olduğu ekosistemleri ve barındırdığı türleri, ancak doğanın insan sağlığı ve refahında oynadığı merkezi rolü kavrayarak koruyabiliriz. WWF Yaşayan Gezegen Raporu 2010 sayfa 9
5 GİRİŞ Yeryüzündeki yaşamın muhteşem çeşitliliği hayranlık uyandırır. İnsan için yaşamsal olan bu muhteşem çeşitlilik, aynı zamanda iyi yaşamamızı sağlar. Bitkiler, hayvanlar ve mikroorganizmalar; karmaşık ve birbirine bağlı ekosistem ve habitat ağları oluşturarak, tüm yaşamın dayandığı sayısız ekosistem hizmetini sağlar (bkz. Kutu: Ekosistem hizmetleri). Teknoloji bu hizmetlerin bazılarını yerine getirebilse ve ekosistemlerin bozulmasına karşı tampon görevi görebilse de çoğunun yerine konabilecek hiçbir şey yoktur. Ekosistem hizmetleri Ekosistem hizmetleri, insanların ekosistemlerden elde ettiği yararlardır (Binyıl Ekosistem Değerlendirmesi, 2005). Ekosistem hizmetleri şunlardır: Tedarik hizmetleri: ekosistemlerden doğrudan elde edilen mallar (örneğin gıda, ilaç, kereste, lif, biyoyakıt) Düzenleme hizmetleri: doğal süreçlerin düzenlenmesinden elde edilen yararlar (örneğin su filtreleme, atık ayrıştırma, ikim düzenleme, ekin tozlaştırma, bazı hastalıkların kontrol altına alınması) Destek hizmetleri: diğer ekosistem hizmetlerinin sağlanması için gereken temel ekolojik işlevlerin ve süreçlerin düzenlenmesi (örneğin besin döngüsü, fotosentez, toprak oluşumu) Kültürel hizmetler: ekosistemlerle insan ilişkisinin ortaya çıkardığı manevi ve duygusal yararlar (örneğin dinlence, estetik ve manevi yaşantıların zenginleşmesi) WWF Yaşayan Gezegen Raporu 2010 sayfa 10