Kadim bir ibadet olan oruçun mahiyeti ve hikmeti konusuna gelince, onun maddi boyutundan ziyade manevi boyunun önemli olduğunu görürüz. 2/183 ayette belirtildiği gibi oruç tutulmasının günahlardan korunma amacı olduğu vurgulanmıştır. Oruçun insanın günahlatdan korunma için bir araç olduğu söylenir. Hz. İsa Peygamberin oruç tutarken şeytanı yenmesi sözü, günahlara düşmenin önünü kesmesi çok önemlidir.
“ORUÇ” ibadetinin böyle önemli olmasının nedeni insanı günahlardan geçici de olsa uzak tutmayı sağlamasıdır. Bu geçici dönemde aklı olan insan kendi özündeki cevheri fark eder. Ruhu keşfeder ve onun kutsal hakimiyetine girer. Ramazan ayı ilahi rahmet ayıdır. Sözü ile anlatılmaya çalışılan bunlardır.
Gazali Hz Muhammed’in “ Kalplerinizi oruçla aydınlatın. Oruçla nefsinizin azgın isteeklerine karşı koyun. Oruçla cennetin kapısını çalın”. Sözü ile oruç konusuna giriyor, ve arkasında iki kutlu söz naklediyor.
ORUÇ konusunda çok şey söylemek mümkündür. Benim anladığım kadarıyla oruç konusunda genel bir değerlendirmem şunlarıdır: Oruç halinde kalp, huzur ve sekinet kazanıyor. Tokluk halinde ise ahmaklık ve unutkanlık ortaya çıkar. Oruç halinde nefsani şehvet azalır, ruhani şehvet artar. Nefsanii şehvet ile ruhani şehvet farklı hallerdir. İnsanların bidiği şehvet hayvani şehvettir.