ForumAkademikBiyolojiYaşlanma (Kronolojik Yaşlanma)
Güncelleme: 6 Kasım 2017 Gösterim: 5.143 Cevap: 5
6 Kasım 2009 Mesaj #1
canlılarda biyolojik işlevlerin giderek yetersizleşmesi ve canlının metabolizma stresine uyarlanma yeteneğinin azalmasıyla ortaya çıkan ilerleyici fizyçlojik değişiklikler.
Yaşlanmanın ortaya çıkışına ilişkin pek çok kuram vardır; bunların çoğu hücre işlevlerindeki küçük değişikliklerin birikerek canlının bütün olarak işlevlerini aksatacak boyutlara vardığını ileri sürer. İleri yaşlarda hücrelerde ortaya çıkan değşinimlerin (mutasyon) hücrenin bireşimlediği proteinlerin normal işlev görmesini engellediği de düşünülür. Hücrelerde zamanla yaşlılık pigmentleri olarak adlandırılan çözünmeyen maddelerin biriktiği, bu maddelerin hücrenin metabolizmasını bozduğu ve hücrelerin teker teker yıkıma uğraması sonucunda organın işlevlerinde aksaklığın ortaya çıktığı sanılmaktadır. Öte yandan, yaşlılığın canlı üzerindeki etkilerinin toplamı genellikle canlının içerdiği hücreler üzerindeki etkilerinden daha fazladır.
Canlıların tümünde yaşlanmanın üreme çevrimiyle ilişkili olduğu düşünülmektedir. Yalnız bir kez üreyen bitki ve hayvanlarda, üreme gerçekleştikten sonra yaşlanma hızlanır ve yaşam süresinin sonu gelir. Birkaç kez üreyebilen canlılarda yaşlanma üreme evresinde başlayıp yavaş gelişen ve ölümle sonuçlanan bir süreçtir.
Memelilerde yaşlanmanın başlıca göstergelerinden biri vücuttaki yağsız dokuların azalması, buna karşılık yağ dokusu ve su miktarının artmasıdır. Erişkinlerde kas dokusu giderek azaldığından yaşlılar genellikle daha güçsüz ve halsizdir. Bu sürecin sonucunda dinlenme halinde yücudun besinleri enerjiye dönüştürme hızı olan bazal metabolizma hızı da azalır.
Yaşlanmayla birlikte bağdokuda da belirli değişiklikler gerçekleşir, insanda kemiklerdeki kalsiyum miktarı azalır, iskelet dokusu kolayca kırılabilir hale gelir. Osteoporoz olarak adlandırılan bu bozukluk özellikle menopozdan sonra kadınlarda sık görülür. Memelilerin tümünde yaşlanmayla birlikte bağdokularda katılaşma, sertleşme ortaya çıkar. Kemikler, deri ve kirişlerin yapısında bulunan kollajen adlı protein yaşamın ilk yıllarında çözünebilir bir molekül olarak vücutta yapılıp daha sonra kimyasal bağların oluşmasıyla çözünmeyen kollajen molekülü haline gelir. Canlının yaşı ilerledikçe yeni kollajen yapımı durur, böylece bağdokudaki katı ve çözünmeyen türden kollajenin oranı artar. Dokunun sertliğindeki bu artış bağdokuya besin maddeleri, hormonlar ve gerekli öbür maddelerin geçişini engelleyerek derinin esnekliğinin azalmasına, bunun sonucunda yaşlılarda kırışıkların oluşmasına ve derinin çok çabuk zedelenmesine yol açar.
Kan damarlarının duvarları ve akciğerlerde bulunan başka bir lifsi protein olan elastinin yapısında da buna benzer değişiklikler ortaya çıkar. Kan damarlarındaki elastinin katılaşması kan akımını zorlaştırarak kan basıncının yükselmesine yol açar. Akciğerlerdeki elastin ve kollajenin sertleşmesi organın solunum sırasında genişleme yeteneğini azaltır ve akciğer kapasitesini düşürür.
Yaşlanmayla birlikte sinir sisteminde ortaya çıkan değişiklikler sinir hücrelerinin erişkinlerde yenilenememesine bağlıdır. İnsanda erişkinlik döneminde çevrel sinir liflerinin sayısı azalır, beyin kabuğundaki hücrelerin bir bölümü yıkıma uğrayabilir. Yaşam boyunca kendilerini yenileme yeteneği olan dokular yaşlanmayla birlikte bu yeteneklerini yitirir. Bu dokularda ölmekte olan hücrelerin yerine geçen hücre sayısı azalır, var olan hücrelerdeki hücre bölünmesi hızı azalabilir. Bunun sonucunda yaralar daha zor kapanır, yaralanma ya da hastalık nedeniyle yok olan kan hücrelerinin yerine yenileri yapılmaz, enfeksiyonlara karşı mücadele edecek bağışıklık hücreleri yetersiz kalır. Üreme hücrelerinin çoğalma kapasitesinin azalması kadınlarda üreme döneminin sona ermesine (menopoz), erkeklerde üreyebilirliğin azalmasına yol açar.
Bitkilerde de yaşlanma belirtileri görülür; bu belirtiler işlevsel olduğu kadar yapısal değişikliklere de yol açar. Yaşlanmayla görülen değişiklikler arasında yaprak yapısı,
büyüme alışkanlıktan, sap bileşimi ve kabuk yüzeyindeki değişiklikler sayılabilir.
Son düzenleyen Safi; 6 Kasım 2017 01:15
31 Ağustos 2010 Mesaj #2
Bazı hayvanların yaşam süreleri şöyledir:
31 Ağustos 2010 Mesaj #3
Yaşlanma asla tek boyutlu bir süreç olarak ele alınmamalıdır. Toplumda gözlemlerimize dayanarak, 65 yaşında olup 45 yaşında gösteren ya da 65 yaşında olup 85 yasinda gösteren insanların olduğunu söyleyebiliriz. Bunun nedeni, insanın bir bütün olarak eşınden, ailesinden, komşusundan kısaca herkesten farklı ve değerlendirme konusunda "tek" oluşudur. Yaşlanmanın farklı boyutları denince; kişinin yalnızca takvim yaşına göre bir kronolojik yaşlanmasının, organizmanın yapı ve fonksiyonlarındakı degişmelere göre biyolojik yaşlanmasının, bu değişikliklerin düzenli bir şekilde gelişmesiyle fizyolojik yaşlanmasının, insanın algılama, öğrenme, problemleri çözme ve davranışlarına göre psikolojik yaşlanmasının ve sosyal alıskanlıkları ile toplum içindeki rolüne göre bir sosyal yaşlanmasının olduğu akla gelmelidir. Dolayısıyla ; biyolojik, psikolojik ve sosyal yaşın iç içe geçmesi ve birbirini etkilemesi, kişinin gerçek yaşam süresini belirlemektedir.
Yaşlanma sürecine bu şekilde farklı boyutlardan bakmayı öğrendiğimiz zaman, yaşam süresi tanımlarımızda da bazı değişiklikler olması gerekmektedir; "maksimum potansiyel yasam süresi", kazalar ve hastalıkların olmaması durumunda sadece zamana baglı biyolojik canlılığı ifade eder ki, insan için 115-120 yıl arasındadır. "Beklenen yasam süresi" ise, kişinin içinde yaşadığı toplum ve çevresi tarafından belirlenir. Bu yüzyılda batı toplumlarında 75-80 yıl iken, gelişmekte olan ülkelerde 40-50 yıla düşmektedir.
Yaşlanmanın nedeni nedir?
Bugün en çok destek gören teoriler
1. DNA hasar teorisi
DNA genetik yapımızı oluşturmaktadır. Yaşayan organizmanın hücrelerinde DNA hasarı sürekli oluşmakta ve bir yandan da tamir edilmektedir. DNA'da yıllar boyunca süren bu hasar etkisi sonunda hücreyi, dokuyu, organi bozmakta; yaşlanmaya ya da hücre ölümüne neden olmaktadır. DNA veya RNA denen genetik yapı içerikleri (ribonükleik asitler), yaşlanmayı yavaşlatmak, demansı, cilt ve saç degişikliklerini tedavi etmek amacıyla satılmaktadir. Bu iddiaları destekleyecek bilimsel kanıtlar bulunmamaktadır. Ayrıca bu maddelerin kullanımı faydasızdır, çünkü alınan preparatların emilimi olmamaktadır.
2. Serbest radikal teorisi
En çok kabul gören ve incelenen teoridir. Bu teori, yaşlanmaya serbest radikallerin sebep olduğunu savunmaktadır. Bu kimyasallar oksijen kullanan tüm hayvanlarda doğal olarak oluşmaktadır. Vücut hücreleri içinde oluşarak, hücre zarını, hayati proteinleri, yağları ve genetik yapımızı (DNA) hasara uğratırlar (serbest radikal: en diş elektron zarfında bir elektron kaybetmiş ve dolayısıyla bu elektron açığını kapatabilmek için başka atomların elektronlarını paylaşmaya çalışan atomlardır. Serbest radikal yaratan kaynaklar, radyasyon, virüsler, güneş ışınlarının bir kısmı olan ultraviole ışınları, hava kirliliği yaratan fosil kökenli yakıtların yanma sonundaki ürünleri, sigara dumanı, enfeksiyon, stress, yağ metabolizması sonunda çıkan ürünler gibi hücre metabolizmasının toksik ürünleri, bazı tahrip edici kimyasallar, haşere kontrol ilaçları v.b.dir. Serbest radikaller etkilediği maddenin normal görevini yapmasını engeller ve hasar meydana getirir). Yaşamımızın kaynağı olan oksijen aynı zamanda yaşamımızın paradoksudur. Besinlerden enerji üretmek için oksijen gereklidir ama çok az bir oranda da olsa (%3-5) kullanılan oksijenin bir kısmı biyolojik yapımıza zararlı olan serbest radikallerin oluşmasına neden olmaktadır. Serbest radikaller doğduğumuz günden itibaren metabolizmamızla birlikte hücrelerimizde oluşmaya baslamaktadır. Metabolizmamızdan kaynaklananların yanında olumsuz dış etkenler de (sigara, kirli hava, radyasyon vb.) radikal oluşumuna neden olurlar, oluşan bu radikaller "oksidatif hücre hasarı" dediğimiz zararlı etkileri meydana getirirler. Doğal olarak vücudun "antioksidanlar" dediğimiz savunma sistemleri gelişmistir ve sürekli olarak bu radikallerin oksidan etkilerini önlemeye çalışırlar. Saglıklı insanlarda, antioksidan sistem dokuları yeterli düzeyde serbest radikal hasarına karşı korur. Dengenin bozulması (hastalık, beslenme bozukluğu...), antioksidan sistemde yetersizliğe neden olur ve yeterli koruma sağlıyamaz. Vücudumuz doğal metabolizmamız esnasında da oluşan, dişarıdan da alabildiğimiz bu hasar yapıcı maddelere (serbest radikallere) karşı kendisini koruyabilmek için "antioksidanlar" olarak tanımlanan yapıları kullanır, bu sayede serbest radikal hasarının çoğunu bloke eder. Bazı antioksidanlar (SOD, GSH, katalaz) vücut tarafindan üretilir, bazıları da (vitamin A, C, E) besinlerle dışarıdan alınır. Bu teoriye göre, vücudumuzda oksidanlar ve antioksidanlar arasında bir denge söz konusudur, yaşla birlikte bu denge hasar yapıcıların lehine degişmekte ve vücut sistemlerimiz hasara ugramaktadır. Bu teoriye göre bazı insanlar yaşam süresini uzatmak için, antioksidan maddeleri dışarıdan fazla miktarda almanın faydalı olabileceğini düşünmektedirler. Bugün için bu düsünceyi kesin olarak kanıtlayacak insan üzerinde yapılmış çalışma yoktur, fakat hayvan deneyleri diyete antioksidan eklenmesinin faydalı olduğunu göstermektedir. Doğal olarak, vücudun ihtiyacı olan antioksidanlar farklı besin maddelerinin dengeli olarak alınması ile karşılanabilir. Kaldı ki, antioksidan olarak görev yapan C vitamini, fazla miktarda alindığı takdirde, kendisi oksidasyon olayını tetiklemektedir. Dolayısıyla, antioksidan maddeleri de yeterli miktarda almak gerekmektedir, fazlası yarar yerine zarar getirir. Bu teoriye göre, yasam boyu sürekli serbest radikallere maruziyet sonucunda hücre hasarı oluşturmakta, hücrelerin büyüme, gelişme ve farklılaşma fonksiyonlarında bozulma, kanser, ateroskleroz gibi hastalıklar veya ölüm olmaktadır. Serbest radikaller DNA hasar teorisinde belirtilen hasarın en önemli nedenidir. Tüm bu sonuçlar vücudun antioksidan sisteminin çok önemli olduğunu ve yeterli düzeyde tutulması gerektiğini ortaya koymaktadır.
3. Genetik teori
Yaşlanmanın nedeninin genetik şifremizde yazılı olduğunu, yani bizim ne zaman yaşlanacağımızın belli olduğunu belirtir. Erken dönemdeki büyüme ve gelişmenin bir program izlemesi gibi, olgunluk, yaşlanma ve ölüm de bir program izler. Bilim adamlarının bu teori ile ilgili görüşlerine göre, ortada bir program varsa bu programlanabilir demektir ve yaşlanma geni bulunduğunda sorun çözülmüş olacaktır.
4. İmmünolojik ve endokrin teori
Bu teoriye göre yaşlanmanın nedeni, yaş ile birlikte bazi hormonların düzeyindeki azalma yada bağışıklık sistemindeki zayıflamadır. Hücresel bağışıklık için çok önemli bir görevi olan timus bezinin ergenlikten sonra fonksiyonlarında önemli oranda azalma olması, yaşlanmada timus bezinin önemli bir rolü olduğunu düşündürmektedir. Yaşlanma ile birlikte vücudumuzun hastalıklarla savaşan silahı olan bağışıklık sisteminin fonksiyonları azalmakta, viral, bakteriyel ya da diğer hastalık yapıcı etkenlere giriş yolu açılmaktadır, Ayrıca vücudun yaşlanma ile beraber yabancı ile kendi vücut elemanlarını tanıma (yabancıyı ayırma) yetenegi azalmaktadır yani, immum sistem yaşlanınca, vücudun kendi dokuları ile yabancı maddeler arasındaki farkı tanıma yeteneğini kaybetmeye başlar ve sonuç olarak da, eskiden istila eden organizma ile savaşırken, şimdi kendi vücuduna saldırır ve hastalık olusturur. Endokrin teoriye göre, endokrin bezlerin hormon salgılamalarındaki düzensizlik veya yetersizlik yaşlanmayı başlatmaktadır. Pineal bezden salgılanan uyku-uyanıklık dönem regülasyonunda önemli rolü olan melatonin hormonunun yaşlanmanın nedeni olduğunu söyleyenlerin yanısıra, böbrek üstü bezinden salgılanan dehidroepiandrosteron (DHEA)'un azalmasının yaşlanma nedeni olduğunu söyleyenler de mevcuttur. Genç insanlarda kan düzeyi, yaşlılardakinden daha fazladır ve hayvanlarda yapılan çalışmalarda DHEA takviyesinin sağlıklı kalmak ve daha uzun süre yaşamak konusunda etkili olduğu gösterilmiştir. Bu çalışmalardan dolayı DHEA preparatları yaşam uzatıcı olarak satılmaktadır. Fakat insan üzerinde deneme çalışmaları yapılmamıştır ve bilim adamlarının elinde fazla miktarda kullanildığı takdirde yaşam süresini uzatacağına dair bir bilgi bulunmamaktadır. Kaldı ki, biyolojik sistemde dengelerin bu şekilde değiştirilmesinin ortaya çıkarabileceği tehlikeli yan etkiler olabilmektedir. Melatonin hormonu da günümüzde yaşam iksiri olarak öne sürülmektedir fakat, etki ve yan etkileri henüz tam olarak oturmamıştır. Bu konuda karar vermek için net bir bilgiye sahip değiliz ve kesin sonuç için daha kapsamlı çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır.
Yaşam Süresini Uzatılabilir mi?
Neden insanlar yaşlanır ve ölürler?
Yaşlanmayı yavaşlatmak ya da yaşam süresini uzatmak için birşeyler yapılabilir mi? Bu sorular oldukça uzun bir süreden beri sorulmaktadır fakat, hala basit bir cevabı bulunamamıştır. Yaşlanan insan vücudu hakkinda her geçen gün daha fazla bilgi sahibi olmaktayız. Genel olarak bildigimiz degisikliklerin çoğu "iyi yaşam alışkanlıkları" ile önlenebilir veya tersine çevrilebilir, Fakat bazı değişiklikler var ki, bunlar insan yapısının oluşumu esnasında meydana gelmiş gibi görünmektedir. Bu değişikliklerin oluş nedeni hala gizemini korumaktadır. Bilim adamlarının çoğunun inancı, yaşlanmanın, vücudumuzdaki pek çok sistemi kapsayan komplex bir süreç olduğu yönündedir. Toplumdan topluma degişmekle beraber her toplumda yaşlı bir kesim olmuştur. Bu ortalama yaşam süresi olarak Antik Roma'da yaklaşık olarak 22 yıl iken, 1800'lü yıllarda 41-42 yıla, bugün ise 75-80 yıla çıkmıştır. Bu sonuç, gittikçe daha uzun yaşadığımızı ve bu süreyi daha sağlıklı ve başarılı kılabilmek için çaba göstermemiz gerektiğini ortaya koymaktadır.
Literatürde 65 yaş üstü kişiler yaşlı olarak kabul edilmektedir. Amerika Birleşik Devletleri'nde hergün 5000 kisi 65 yaşına basmakta, 65 yaş ve üstü 3600 kişi ölmektedir. Dolayısıyla hergün bu yaş kesiminden topluma net 1400 kişi katılmaktadır ve 75 yaş ve üstü grup nüfusu en hızlı artış gösteren kesimdir. Yalnızca bir yüzyıl önce 65 yaş ve üstü grup ABD toplumunun % 2'si iken, bugün %10'u seviyesine yükselmiştir. Toplumun gelişmişlik seviyesine paralel olarak, toplumdaki 65 yaş ve üstü kesimin oranı artış göstermektedir. ABD'de 2000 yılında, 100 yas ve üstü 100.000 kisinin olması beklenmektedir.
Bu bilgilerin dogrultusunda, bilim adamları insanların bu yaşam dönemini daha saglıklı, uzun ve başarılı kılabilmek için araştırmalarını yoğunlastırmışlar, "daimi gençlik hayali" peşinde, "gençlik iksirini" bulma yolunda yoğun çabalar göstermektedirler.
Yapılan çalışmaların sonuçları incelendiği zaman, yaşlanmayı durduramayacağımız fakat erteleyebileceğimiz gerçegi ortaya çıkmaktadır. Bugün için tüm bilim adamlarının üzerinde durduğu konu; uzun yaşamanın değil "sağlıklı ve başarılı yaşlanmanın" önemli olduğudur. Başarılı yaşlanma, sizin kontrolünüzde olan pek çok faktörü içermektedir. Sağlıklı kalmak ve uzun süre sağlıklı yaşamak sizin tutumunuz, aktiviteleriniz ve iliskilerinizle çok yakından ilişkilidir.
Herhangi bir destek tedavisi almadan veya diyetinizde herhangi bir değişiklik yapmadan önce doktorunuzla konuşmalısınız. Yaşlanmayı geciktirmek, yaşamı uzatmak, dış görünüşünüzde değişiklik yapabilecek ürünlere "şüpheli" bakınız.
Şu an için "yaşlanmaya karşı" tedavi, ilaç ya da yaşlanmayı yavaşlatan ya da yaşamı uzatan takviye bir madde bilinmemektedir. Fakat sağlıklı kalmak ve uzun bir süre sağlıklı yaşamak için yapabileceğiniz degişiklikler vardır ve bunlar uzun süre sağlıklı yaşamak için faydalı olabilir.
Yaşlılığı geciktirmede beslenme ve spor çok önemlidir! Kilonun çok büyük bir önemi vardır. Ailede tansiyon yüksekliği, şeker hastalığı, kalp-damar hastalıkları olan bireylerde çok erken yaşlarda korunma önlemleri alınmalı ve buna tüm yaşam boyunca uyulmalıdır. Yaşlanmayla birlikte diyete devam edilmelidir. Kemikleri ve kas gücünü korumak için haftanın 4-5 günü 20 dakika ile 1 saat arasında egzersizler yapılmalıdır. Yürüme, yüzme, özellikle hanımlar için osteoporoza karşı merdiven inip çıkma, ip atlamayı da içine alan bir egzersiz programı rahatlıkla uygulanalabilir.
Son düzenleyen Safi; 6 Kasım 2017 01:16
22 Eylül 2016 Mesaj #5
Son düzenleyen Safi; 6 Kasım 2017 01:23
31 Ekim 2017 Mesaj #6
Yaşlanma Sürecini Durdurmanın Matematiksel Olarak İmkansız Olduğu Belirlendi!
ABD'nin Arizona Üniversitesi araştırmacıları, çok hücreli organizmalarda yaşlanma sürecini durdurmanın matematiksel olarak olanaksız olduğunu bildirdi. Yayımlanan teorik çalışmada, yaşamın doğal parçası olan yaşlanma sürecini durdurmanın, hücre yenilenmesini etkileyen birbiriyle çelişkili mekanizmalar nedeniyle matematiksel olarak mümkün olmadığı açığa çıktı.
Masel ve Nelson adlı araştırmacılar, "Intercellular Competition and Inevitability of Multicellular Aging (Hücreler Arası Rekabet ve Çok Hücreli Yaşlanmanın Kaçınılmazlığı)" başlıklı çalışmada, yaşlanma sürecinde bazı hücrelerin çalışmasının yavaşlayarak işlevlerini kaybettiği, bazı hücrelerin ise çalışmasının hızlanarak kanser gibi oluşumlara sebep olduğunu vurgulayarak birbiriyle çelişkili bu iki mekanizmanın aynı anda durdurulamayacağını, dolayısıyla yaşlanma sürecini sağlıklı olarak engellemenin mantıksal olarak olanaklı olmadığını belirtti.
Nelson ilgili teoriyi, yaşlanıldığında hücrelerin çoğunun yenilenme hızının düştüğü ve işlevini kaybettiği, bu bağlamda da büyümeyi de bıraktığı, bunun yanında bazı hücrelerin, olabildiğince büyümeyi sürdürdüğü, bu durumun çözümsüz bir çelişki niteliği taşıdığı, hücrelerin yavaşlamasına, işlevini yitirmesine engel olunduğunda ise söz konusu durumun kanserli hücrelerin çoğalmasına yol açabileceği, hızlanan hücrelerin önlenmesi durumunda da bu kez işlevini kaybeden hücrelerin vücutta birikeceği şeklinde açıkladı.
Masel ise bilim adamlarının bugüne kadar yaşlanma konusuna hep doğal seçilim açısından baktığını ve insanın neden bugüne dek yaşlanmayı ortadan kaldıramadığı sorusunu sorduğunu belirterek çalışmalarında bunun bir evrimleşme sorunu olmadığını, ne doğal seçilimin ne de başka bir mekanizmanın ilgili mantıksal çelişkiyi çözebileceğini vurguladı ve ''yaşlanma mantıksal olarak, teorik olarak ve matematiksel olarak kaçınılmazdır. Eğer çok hücreli bir organizmaysanız bu gerçeği kabul etmek zorundasınız." yorumunu yaptı.
Kaynak: AA Bilim Teknoloji / Proceedings of the National Academy of Sciences (31 Ekim 2017)
Biyolojik ve katolojik yaşlanma nedir?
27 Ekim 2011 / Misafir Soru-Cevap
18 Aralık 2007 / Pasakli_Prenses Taslak Konular
Etiketler: kronolojik yaşlanma nedir