Birlik Vakfı'nda TİKA Konuşuldu
TİKA Başkan Yardımcısı Mehmet Süreyya Er Bey Birlik Vakfı genel merkezinde konuştu
08 Şubat 2012 Çarşamba 22:33
TİKA (Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı) ülkemiz ve tüm insanlık için önem arz eden büyük bir kurum… Başlı başına bir ufuk meselesi ve bir insanlık hizmeti… Kurumun tarihi süreç içerisindeki faaliyetlerine ve genişleyen kapsama alanına baktığımızda Türkiye’nin dış dünyaya olan bakış açısındaki değişimleri buradan okuyabiliyoruz.
1992’de Türk cumhuriyetlerinin kalkınması ve yeniden yapılanmasına destek olmak amacıyla Dışişleri Bakanlığı’na bağlı olarak kurulan TİKA, 1999 yılında Başbakanlığa bağlandı. 2002 yılından sonra ise vizyonunu geliştirdi ve hizmetlerini geniş bir alana yaydı. Başlangıçta belli bir coğrafyaya hitap eden TİKA, bugün artık beş kıtada yüzün üzerinde ülkede faaliyet gösteriyor. Dil, din, ırk ayrımı yapmadan tüm insanlığı bir aile olarak görüyor… Şuan itibariyle 25 ülkedeki 28 Program Koordinasyon Ofisiyle yardım ulaştırılması öncelikli olan bölgelere her anlamda destek sağlamaya çalışıyor.
TİKA yüz akımız
TİKA'nın faaliyetleri büyük bir devlete yakışır nitelikte. Bu kurum vasıtasıyla kullanılan bütçe, -Hz Ali'nin ifadesiyle- nesepten ya da dinden kardeşimiz olan ihtiyaç sahibi tüm insanlara verdiğimiz değeri gösterdiği gibi ülke olarak dünyadaki etkinliğimizin de boyutlarını gösteriyor. TİKA, bir taraftan bizim insanlık ve kardeşlik vazifemizi ifa etmemizi sağlarken diğer taraftan da stratejik anlamda ülkemizin elini güçlendiriyor. Söz sahibi bir ülke olmanın gereği olarak yapılan hizmetler bu bakımdan büyük önem taşıyor.
TİKA Somali Koordinatörü Şamil Emin Bey, arkadaşımız olması hasebiyle TİKA’daki gelişmeleri öğrenme fırsatımız oluyordu. Sağlık sorunlarından dolayı Türkiye’de olan bu değerli arkadaşımızdan Ocak ayı sonunda Birlik Vakfı’nda ”Türkiye’nin Kardeşlik Eli TİKA” başlıklı bir konferans verileceğini öğrendik. TİKA’yı daha yakından tanımak amacıyla bu konferansı takip ettik. Katılımın yoğun olduğu toplantıda TİKA Başkan Yardımcısı Mehmet Süreyya Er Bey TİKA Başkanı Serdar Çam Bey’in selamını ilettikten sonra TİKA’nın faaliyetleri ile ilgili bir sunum yaptı. TİKA’nın dünya üzerindeki güzel ve hayırlı hizmetlerinden haberdar olmamızı sağlayan bu konuşmada özetle şu bilgiler aktarıldı:
Bilindiği üzere, Cumhuriyet’in bidayetinden Soğuk Savaş’ın nihayetine kadar Misak-ı Milli sınırları dışında kalan bölgelere karşı Türkiye oldukça mesafeli durmuştur. Sovyetlerin dağılması ve Orta Asya Türk Cumhuriyetlerinin bağımsızlıklarını ilan etmelerini müteakip tekrar canlanmaya başlayan ilişkilerimizin 2000’li yılların başından itibaren hem nicelik hem de nitelik bakımından büyük bir ivme kazandığı görülüyor. Sadece Türk Cumhuriyetlerinde değil, Osmanlının hâkim olduğu tüm coğrafyada fetret döneminin yol açtığı hasarları gidermek için olağanüstü bir gayret sarf ediliyor. Nitekim restorasyon ve imardan, eğitime, kültürel işbirliğinden, enerji ve ticarete, ulaşımdan, sağlık ve insani yardıma, temiz su temini ve sanitasyondan, barınma ve konuta, tarım ve hayvancılıktan, balıkçılığa, akla gelebilecek her alanda, yüzlerce, binlerce proje gerçekleştiriliyor, bunlar için hatırı sayılır bir bütçe ayrılıyor.
Bu faaliyetlerin kahir ekseriyeti 1992’de kurulan Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı (TİKA) tarafından yürütülüyor. 1992 ila 2002 yılları arasında TİKA bütçesinden söz konusu coğrafyaya yapılan toplam harcama 66 milyon 24 bin 506 dolar. 2003 ila 2010 yılları arasındaki toplam harcama ise 461 milyon 324 bin 599 dolar.
Türkiye’nin kardeşlik elini uzattığı ülkeler “Geniş Türk Coğrafyası” diye adlandırılan ortak geçmişimiz bulunan bölgelerle de sınırlı değil. 2002-2010 yılları arasında ihtiyaç sahibi tüm ülkelere kamu kurumlarından yapılan toplam kalkınma yardımı 4 milyar 870 milyon dolar. Yıllara göre dağılımı bu rakamın katlanarak arttığını gösteriyor: 2002'de 85 milyon dolar olan yardım miktarı 2010'a gelindiğinde 967 milyon dolara ulaşmış.
1992–2002 yılları arasında TİKA faaliyetleri daha ziyade teknik işbirliği çerçevesinde olmuş, 2003'ten itibaren ise proje uygulamalarında vizyon değişikliğine gidilerek dış hibe yardımlarının nakdi yardım olarak yapılması yerine proje tabanlı gerçekleştirilmesi sağlanmış. Hükümetin dış politik açılımlarına paralel olarak yeni Program Koordinasyon Ofisleri açan TİKA 2002 yılında 12 olan PKO sayısını 2011 yılında 25 ülkede 28’e çıkardı. PKO bulunmayan ülkelerde de çalışmalar yürüten TİKA’nın faaliyetlerinden bugün itibariyle 100’ün üzerinde ülke yararlanıyor.
Ata yadigârlarına sahip çıkılıyor
Geniş Türk Coğrafyasında tamamlanmış ve halihazırda devam eden belli başlı projeler arasında restorasyon ve imar faaliyetlerinin ayrı bir yeri ve ehemmiyeti var. 2008 yılında açılan Orhun Müzesi sayesinde Türk tarih ve edebiyatının ilk yazılı örnekleri olması bakımından büyük önem taşıyan Göktürk (Orhun) Anıtları koruma altına alındı. İnşa tarihi itibari ile en büyük Türk eseri olan Türkmenistan'daki Sultan Sancar Türbesi'nin onarımı ve Bosna-Hersek’teki Tarihi Mostar Köprüsünün yeniden yapımı işi 2004’te tamamlandı. Bosna-Hersek'teki Osmanlı miraslarının en önemlilerinden biri olan Konjic Köprüsü'nün restorasyonu ve Kosova’da bulunan Priştine Sultan Murat Hüdavendigar Türbesi’nin Selamlık Binası Müze Teşhir ve Tanzimi 2009’da bitirilerek hizmete açıldı. Bulgaristan'ın Razgrad şehir merkezinde Makbul İbrahim Paşa adına yapılmış olan caminin restorasyonunun ihalesi gerçekleştirildi. Sofya'da bulunan Mimar Sinan eserlerinden Banyobaşı Camii’nin restorasyon ihalesi de 2010 yılında yapıldı. 2006 yılında başlanan Kırım Zincirli Medrese ve Hacı Giray Han Türbesi Restorasyon ve Çevre Düzenlemesi orjinal özelliklerine sadık kalınarak titiz bir çalışma sonucu 2009’da tamamlanarak Kırım'ın kültür hayatına yeniden kazandırıldı. Sudan’da Sevakin Adası'nda Osmanlı tarafından gümrük binası olarak kullanılan binanın ve iki caminin onarılarak 2010 Aralık ayında restorasyon ihalesi yapıldı. Balkanlar’dan Doğu Avrupa’ya, Orta Asya’dan Ortadoğu ve Afrika’ya kadar bunlar gibi daha pek çok restorasyon ve imar projesi gerçekleştirildi.
Bilge Kağan Karayolu hizmete açıldı
Ulaşımla ilgili göz dolduran faaliyetlerin arasında Bilge Kağan Karayolunun ayrı bir ehemmiyeti haizdir. Göktürk (Orhun) Anıtlarına ulaşımı kolaylaştırmak amacıyla 2005 yılında temeli atılan 46 kilometrelik Bilge Kağan Karayolu 2008’de tamamlandı.
Sağlık ve insani yardım konusunda neler yapıldığına dair bir kaç örnek vermek gerekirse: 2006’da açılan Kırgız-Türk Kemik İliği Nakli Merkezi sayesinde 13 Haziran 2007'de Türk ve Kırgız doktorlar tarafından Orta Asya'da ilk defa kemik iliği nakli operasyonu gerçekleştirildi. Aynı şekilde, Azerbaycan'da yaygın olarak görülen talasemi hastalığı (Akdeniz Anemisi) ile mücadele amacıyla, 2009'da Bakü'de Talasemi Merkezi bünyesinde Kemik İliği Nakli Merkezi açıldı. 2006 ve 2007 yıllarında işletimi üstlenilen Meymene Afgan-Türk Dostluk Hastanesi ve Sibirgan Afgan-Türk Dostluk Hastanesi faaliyetine devam etmekte ve günde 650 hastaya hizmet vermektedir. Benzer şekilde 2007 yılı içerisinde kurulan ve günde 225 kişiye hizmet veren iki ana-çocuk sağlığı kliniği ve iki gezici hastanenin de işletilmesine devam edilmektedir. Bunların yanı sıra Bagrami Türk-Afgan Dostluk Kliniği’nde binlerce kişiye hizmet verildi.
Etiyopya’da Osmanlı çeşmeleri
TİKA'nın kırsal alanda sağlıklı içme suyu temini için kuyu açma çalışmaları ve içme suyuna sağlıklı erişimin ve su hijyeninin sağlanması için su şebekelerinin iyileştirilmesine yönelik çalışmaları da bulunuyor. Bu çerçevede Kırım Entegrasyon ve Kalkınma Programı Su Sağlama Projesi, Afganistan’da Su Kuyuları Açılması Projesi, Etiyopya'da Su Temini ve Osmanlı Çeşmelerinin İmarı Projesi özellikle altı çizilmesi gereken faaliyetler arasında. Açılan su kuyuları daha çok okul bahçelerine yoğunlaştırıldı. Afganistan'ın çeşitli vilayetlerinde 2005-2008 yılları arasında 166 su kuyusu açıldı, bunlardan toplam 520 bin kişi faydalandı. Proje maliyeti 2,5 milyon dolar olan Etiyopya'da Su Temini ve Osmanlı Çeşmelerinin İmarı çalışmaları kapsamında 2007-2009 döneminde 42 adet su kuyusu açıldı. Açılan 42 adet su kuyusunun günlük su verimi toplam 19 bin 551 ton olup 977 bin 550 kişinin su ihtiyacı karşılandı. 5 adet Osmanlı çeşmesi imar edildi. Suyun dağıtımı amacıyla 4985 metre boru tesisatı döşendi. Gazze Şeridi'nde 2010 yılından bu yana özellikle de atık ve içme suyu projeleri ile bölgenin değişik bölgelerinde TİKA tarafından kurulan 7 adet su kuyusu, 2011'in Mayıs ve Haziran aylarında hizmete başladı. Açılan su kuyularıyla Gazze şehri başta olmak üzere Zaitoun, Sourany Dağı, Shoraffa Remal, Nuseryat, Rafah ve Beyt Hanun'da yaşayan yaklaşık 50 bin kişinin su ihtiyacı giderildi.
TİKA Başkanlığı ile Tarım ve Köyişleri Bakanlığının ortaklaşa yürüttüğü projeler çerçevesinde Türkmenistan’da yılda 400 bin civciv üreten tesisler kuruldu. 2007 yılında geliştirilen “Türkmenistan Antepfıstığı Yetiştiriciliği Projesi” ile yeterli tarım arazisi bulunmayan ülkede fıstık bahçeleri oluşturulması hedefleniyor.
Yine aynı ortaklık Doğu Makedonya’nın kırsal kalkınmasına katkıda bulunmak üzere “Arıcılığın Geliştirilmesi Progamı” hazırlandı ve program dâhilinde 2000 adet kovan, 1420 adet arı kolonisi gerekli tüm ekipmanlarla birlikte ailelere dağıtıldı.
Somali’nin başkenti Mogadişu’da bulunan uluslararası havaalanında teknik altyapı ve çevre düzenlemesi çalışmaları sürüyor. İlk aşamada, kontrolsüz girişlerin önlenmesi amacıyla Mogadişu havaalanının etrafına tel örgü ve duvar örülmesi için bir proje başlatıldı. 27 Kasım 2011 tarihinde temel atma töreni yapılan projenin 2012 yılı Mart ayında bitirilmesi planlandı.
Bir zamanlar 70 sente muhtaç idik
Tüm bu faaliyetlere bakınca görünen o ki bir zamanlar “yetmiş sente muhtaç” iken artık donör ülke haline gelen Türkiye; hızla büyüyen ekonomisinin ürettiği imkanları ihtiyaç sahibi kardeşleriyle paylaşmakta, bölgesel ve küresel barışın temini için muhteşem tarihinin kendisine yüklediği mesuliyetin idraki içinde maddi ve manevi hiç bir fedakarlıktan kaçınmamaktadır. Geniş Türk Coğrafyasının yüz akı TİKA bu konuda üzerine düşen görevi bugüne kadar olduğu gibi bundan sonra da layikiyle yerine getirmeye devam edecektir, diyerek konuşmasını bitiren TİKA Başkan Yardımcısı Mehmet Süreyya Er Bey’le çıkışta bir müddet konuşma imkânımız oldu. Kendisi o sırada aldığı bir haberi bizlerle paylaştı.
Sıcağı sıcağına bir haber
Tacikistan'ın belli başlı haber ajanslarından birisi olan Avesta'nın internet sitesinde cuma günü yayınlanan habere göre TİKA tarafından Duşanbe şehrinde mesleki eğitime yönelik 2 merkez kuruldu: “Kaynakçılık Eğitim ve Uygulama Atölyesi” ve “Turizm-Otelcilik Eğitim ve Uygulama Merkezi”. İnşaatı ve donatımı TİKA Başkanlığı tarafından yapılan Yetişkinlerin Eğitim Merkezi bünyesindeki “Kaynakçılık Eğitim ve Uygulama Atölyesi”nin eğitici kadrosuna Türkiye Cumhuriyeti Çankırı Üniversitesinden gelen 2 uzman tarafından 15 gün süreyle hem teorik hem de iş başında uygulamalı eğitim verildi. Yetişkinlerin Eğitim Merkezi bünyesindeki iki katlı binanın “Turizm-Otelcilik Eğitim ve Uygulama Merkezi” olarak faaliyete geçecek şekilde tadilatı yaptırıldı. Söz konusu Merkez’in tefrişatının da bu yıl tamamlanarak faaliyete geçmesi öngörülüyor. Her iki Merkez’de de özellikle yoksul ve işsiz vatandaşların mesleki eğitim almaları ve bu sayede Tacikistan’ın işgücü piyasasında nitelikli elemanlar olarak istihdam edilmeleri hedefleniyor. Avesta’daki haberi buradan okuyabilirsiniz.
Türkiye’nin kardeşlik elinin uzandığı bölgelerde çok iyi bilinen TİKA'nın faaliyetlerinin kendi halkımızca yeterince bilinmediği kanaatindeyiz. Birlik Vakfı'nda cumartesi günü verilen konferans bu bakımından ayrı bir öneme sahip...
Güncelleme Tarihi: 09 Şubat 2012, 15:38
#Mehmet Süreyya Er
Ecdadın eserlerini birer birer ayağa kaldıran TİKA'ya, orada emeği geçen tüm çalışanlara tebrikler.