By Saad Salloum Nisan 25, 2019
Irak Parlamentosu’na sunulan yasa tasarısı İslam Devleti tarafından kaçırılan Ezidi kadınlara maddi tazminat öngörüyor ancak tecavüz sonucu doğan çocukların dinine ilişkin madde tartışma yarattı. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.
Irak’ın kuzeyindeki Şihan kasabasında bulunan Laleş Tapınağı’nda İslam Devleti militanlarınca öldürülen kadınlar için Dünya Kadınlar Günü’nde düzenlenen anmaya katılan Ezidiler, 8 Mart 2019
Irak Cumhurbaşkanlığı’ndan 7 Nisan’da yapılan açıklamada Ezidi kadınlara tazminat ödenmesini öngören bir yasa tasarısının parlamentoya gönderildiği duyurulmuştu. Açıklamaya göre yasayla İslam Devleti (İD) tarafından kaçırılıp sonradan kurtulan kadınlara maddi tazminat ödenmesi, rehabilitasyon ve bakım sağlanması ve başka bazı yardımların verilmesi amaçlanıyor.
Cumhurbaşkanlığı’ndaki Ezidi temsilcisi Sagvan Murad Cindi konu hakkında şöyle konuştu: “İD çetelerinin Ezidi kadınlara yaşattığı psikolojik ve fiziksel acıları ele alacak bir yasaya ihtiyaç olduğu aşikârdı. Ezidilerin çoğu Kürdistan’daki kamplara sığındı ve son derece zor koşullarda yaşıyorlar. Kadın mağdurlar evlerine döndükleri zaman muhtemelen diğer aile bireylerinin kayıp olduğu veya can güvenlikleri için ülkeyi terk ettiği gerçeğiyle karşılaşacaklar.”
Cumhurbaşkanlığı ve parlamento tasarıyı en kısa sürede yasalaştırmak amacıyla koordineli çalışıyor. Meclis Başkanı Muhammed El Halbusi yasayı geçirerek kaçırma olaylarının olumsuz etkilerini ortadan kaldırmayı umduklarını söyledi.
Meclis Hukuk Komisyonu Başkanı Ezidi vekil Saib Hıdır da tasarıya tam destek veriyor. Tasarının incelenmek üzere komisyona geldiğini belirten Hıdır, şöyle konuştu: “Yasanın en kısa sürede onaylanacağı konusunda iyimserim. Ezidilerden olsun, Irak’ın diğer unsurlarından olsun İD’in mağdur ettiği insanların haklarının güvence altına alınması hafife alınacak bir şey değildir.”
Kurtulan Ezidi kadınların haklarını düzenleyen yasa tasarısı, Ninova vilayetinde özellikle bu konuda çalışacak bir genel müdürlüğün kurulmasını öngörüyor. Kurumun başına Bakanlar Kurulu tarafından Ezidi bir kamu görevlisi atanacak. Düzenlemede ayrıca hayatta kalan kadınlara aylık maaş bağlanması, ücretsiz arsa ya da konut verilmesi ve yaşlarına bağlı olarak eğitim imkânı sağlanması öngörülüyor. Hayatta kalan kadınlar kamudaki atamalarda da öncelik sahibi olacak.
Ezidilere karşı işlenen suçları soykırım olarak niteleyen tasarı, vakaların uluslararası kurumların dikkatine sunularak faillere karşı cezai işlemlerin başlatılmasını teşvik ediyor. Düzenleme 3 Haziran’ı Ezidilere karşı işlenen suçları anma günü olarak belirlerken, Kültür Bakanlığı ve Bağdat Belediyesi’ne de Ezidi kurbanların hatırasını anıt ve sergi gibi etkinliklerle onurlandırma görevi veriyor.
Tasarının olumlu yönlerine rağmen bazı Ezidi aktivistler düzenlemeyi eleştiriyor. Ezidi 24 sitesinin editörü Saman Davud şöyle diyor: “Tasarı sadece kadınlara hak sağlıyor. Diğer mağdurların da dâhil edilmesi gerekir. Zira kurtulanlar arasında çok zor koşullarda yaşayan erkekler ve çocuklar da var. Özellikle tüm ailesini kaybeden, geçimini sağlayacak kimsesi kalmayan yetimler… Bazı kadınlar tutsaklıkları sırasında veya maruz kaldıkları eziyetlerden kaynaklı sorunlar nedeniyle İD’den kurtarıldıktan sonra hayatlarını kaybettiler.”
Öldürülüp toplu mezarlara gömülen erkekleri, zorla savaşçı yapılan çocukları da hatırlatan Davud, yasanın tüm mağdurları tazmin etmesi gerektiğini düşünüyor.
Ezidi aktivist Mirza Dinnayi, Ezidi trajedisinin tüm yönlerini kapsamasa da tasarının mevcut haliyle kusursuz olduğunu düşünüyor. Al-Monitor’a konuşan Dinnayi’nin değerlendirmesi şöyle: “Bu ilk hukuki adımdır ve son olmamalıdır. Geçiş dönemi adaleti, suçlulardan hesap sorulması, Ezidilere tazminat ödenmesi ve Ezidilere tüm haklarının verilmesi çerçevesinde gerçek bir uzlaşının sağlanması, Iraklı yöneticilerin uygulaması gereken uzun vadeli projenin sadece bir bölümünü oluşturur.”
Yasa tasarısının en çok tartışma yaratan boyutu, İD militanlarının tecavüzü sonucu Ezidi kadınların dünyaya getirdiği çocukları ilgilendiriyor. Tasarı bu çocukların durumunun kanuna göre düzenlenmesi gerektiğini söylüyor. Tasarıya göre “Kurtulan Ezidi kadınların çocukları ilgili kanunlara tabi olacak.”
Irak yasalarına göre Müslüman babadan olma çocuklar, hatta babası meçhul olan çocuklar, annenin dini ne olursa olsun Müslüman sayılıyor. Bu da Ezidi kadınlar tarafından dünyaya getirilen çocukların Müslüman olarak kaydedilmesi anlamına geliyor. Irak yasaları çocuğun annenin dinine göre kaydedilmesine izin vermiyor.
İD militanlarından olma çocuklar Ezidi toplumunu bir dizi çetrefilli meseleyle karşı karşıya bırakıyor. Ezidi toplumu şu an bu çocukları kabullenmekte zorlanıyor. Ezidi toplumu dinsel ve etnik saflığa vurgu yapan bir inanca sahip olduğu için yasa tasarısı çocuklarının kabulünü daha da zorlaştırıyor.
Tüm bunlara rağmen tasarının parlamentodan kolaylıkla geçmesi bekleniyor. Yasaya, çocukların din değiştirmesini kolaylaştıran bazı istisnaların eklenmesi, kaygıları yatıştırabilir ve kurbanlar için adaleti sağlayabilir.