MARİFETULLAHA NASIL ULAŞILIR? | İslam ve İhsan
Buradasınız:Anasayfa»RÖPORTAJ»MARİFETULLAHA NASIL ULAŞILIR?
15 Şubat 2016 RÖPORTAJ
MARİFETULLAH ALLAH’IN BİR LÜTFU
Altınoluk: Tasavvufun insana kazandırmaya çalıştığı en önemli hedef Marifetullah’a ermek olarak gösteriliyor. Marifetullah’tan neleri anlamalıyız?
CENAB-I HAK HAKKINDAKİ BİLGİ
İkincisi nedir? İkincisi de insandır. Yani Allah’ın isim, fiil ve sıfatlarının insanla ilişkisi nedir? Âlemle olan ilişkisi ne ise insanla olan ilişkisi de odur. Ama insan Cenab-ı Hakk’ın özel bir mahlukudur, özel bir eseridir. Öbür varlıklardan farklıdır. Binaenaleyh insan kendisine, topluma ve diğer insanlara bakarak, Allah yaratmış, göz vermiş, kulak vermiş, akıl vermiş, fikir vermiş. İşte üreme dediğimiz hadise, büyüme, vefat vesaire… İnsanın sahip olduğu her şey Allah’tan geliyor. Bu önemlidir. Tasavvufta dış âleme de önem verilir. Ama daha çok insanın, kendisi üzerinde, insan üzerinde düşünmesi istenir. Bu konuda sağlıklı bilgi sahibi olursanız, Allah’ın fiilleriyle insan arasındaki ilişkiyi doğru bilirseniz bu marifettir. İki şey, âlem hakkında, insan hakkında.
ALLAH İÇİN ARİF SIFATI KULLANILMAZ
S. Uludağ: Kullanılmama sebebi şudur; marifet kazanılan bir bilgidir diye düşünülür. Marifet, biraz önce söylediğimiz gibi başlangıç itibariyle kulun çabasıyla kazandığı bir bilgidir. İlim de geniş manada öyledir. Ama Allah bahis konusu olunca, Allah için kullanılınca, sonradan elde edilen bir bilgi değildir. Onun için. Bir de şöyle bir konudan daha bahsedilir. İlim külliyi de ifade eder. Allah her şeyi bilir. Yani küllidir. Fakat marifet dediğimiz şey daha çok cüzidir. Tek tek hadiseler için kullanılır. Demin söyledim, marifet ilimden farklıdır tanıma manasına gelir. Birisi sizi İbrahim olarak bana söylese bu bende var, bu bilgidir. Ama seni gördüğüm zaman tanımış oluyorum. Tanıma hem sonradan oluyor, hem de tanımada ayrıntı var. İşte kaşındır, yaşındır, boyundur bütün özellikleriyle tanıyorsunuz. İşte ikisi arasında böyle bir fark vardır. Allah için de öyledir. Marifetullah dediğimiz zaman Allah’ın bilgisi değil, Allah hakkında kulun bilgisi demektir. Ama ayrıntılı bilgidir. Öbür bilgiler gibi külli tarafı olsa bile, mahlukat arasında veya insanın kendisi üzerindeki Cenab-ı Hakk’ın hikmetlerini ayrıntılı olarak bilinmesi manasına geliyor. Marifetle ilim arasında böyle bir fark vardır. Onun için Allah âriftir denmez, Âlim’dir denir, Alîm’dir, Hakîm’dir denir. Kur’an-ı Kerim’de bunlar kullanılır. Ama ârif kelimesi kullanılmaz.
ALLAH’IN İKRAMI BİLGİ
MARİFETE NASIL ULAŞILIR?
KENDİMİZİ BİLMEK-RABBİMİZİ BİLMEK
Peki insanın neyini bileceksiniz? Cenab-ı Hak her şeyin halikıdır. Cenab-ı Hakk’ın bizim bildiğimiz kadarıyla yarattığı mahlukatın en mükemmeli insandır. Tasavvufun mantığı da budur. İnsanda hem hayvanın, hem bitkilerin hem de başka maddi varlıkların özelliği vardır. Ama maddi varlıklarda ve hayvanlarda olmayan bir özelliğe de sahiptir. Yani insan âlemin küçük bir nüshasıdır, kopyasıdır. İnsan o kadar enteresan bir varlıktır ki, bakınız bütün insanlık, doktorlar, pedagoglar, psikologlar… hep insan üzerinde çalışıyorlar ama hala insan meçhul bir varlıktır. İnsan dediğimiz zaman bilinmeyen tanınmayan pek çok tarafları var. Hani Hazreti Ali’nin de bir sözü var; ‘Sen kendini küçük bir cirim zannedersin. Ama senin içinde âlemler dürülmüş olarak vardır.’ Yine sûfiler başka bir hadisten bahsederler. Cenab-ı Hak diyor ki; ‘Yerlere göklere sığmadım, mü’min kulumun kalbine sığdım.’ Yani insanın içi o kadar geniştir. Eğer siz bu genişlikten haberdar değilseniz, bunları bilmiyorsanız, zaten marifet sahibi olmanıza da imkan yok. Evvela kendinizi tanıyacaksınız ki, oradan marifeti nefsten, marifetullaha gidebilesiniz. Allah hakkında bilgi sahibi olabilesiniz. Yunus Emre’de de var ya: ilim ilim bilmektir, ilim kendini bilmektir. Oradaki ilimden maksat marifettir. Bunları karıştırmamak gerekiyor. Bir çok yerde ilim dendiği zaman tasavvufta, fıkıhçıların, hadisçilerin anladığı manada ilim anlaşılmaz, marifet anlaşılır. Yani sûfiler ilim kelimesini marifet manasında kullanırlar.
RABBİMİ RABBİMLE TANIDIM
İRFAN: NEFHEDİLEN RUHTAKİ BİLGİ
Bir de irfan kelimesi var. Eskiden beri tasavvufta bu tabir kullanılır. İranlılar tasavvufu sevmedikleri için, tasavvuftan yana olmadıkları için irfan kelimesini kullanırlar. Fakat irfan kelimesiyle onların anlattıkları tasavvuftan başka bir şey değildir. Mesela âriflere dair yazdıkları kitaplar var. Bakıyorsunuz ârif dedikleri onların bizim sufi dediğimiz insanlar. Ârif insan irfan sahibi diyoruz ya, onun üzerinde biraz düşündüğümüz zaman onun şöyle bir manası ortaya çıkıyor. İnsanda fıtratı gereği, yaratılışı gereği bir özellik vardır. Hani genlerle gelen özellikler, babasından, annesinden, çevresinden, bulunduğu toplumdan kendisine intikal eden bir takım bilgiler var. Farkında olur olmaz o ayrı bir konu… Hatta anne karnından başlayıp, doğup içinde büyüdüğü toplumdan aldığı insanca bir takım davranışlar, dürüstlük vesaire gibi ahlâka uygun yaşayışlar görürüz.
Vicdanı itibariyle, temiz bir kalbe sahip olmasıyla ahlâka uygun davranışlar gösterir. Buna bunlar nereden geliyor? Bu irfan ona fıtratullahtan geliyor. Halk arasında kullanılan ‘fıtratı temiz, mayası iyi’ tabirleri buradan gelir. Yalnız dikkat edin bunlar okuyarak, hocalardan ders alarak kazanılmaz. Ama cenab-ı Allah öyle bir özellik vermiştir. Bu özelliğin kaynağında da ‘ruh-u menfuh’ dediğimiz bir ruh vardır. Onun bizim ruhumuzla, kalbimizle alâkası var. Aslını teşkil ediyor. Cenab-ı Hakk: ‘Ben Adem’i yarattım, kendi ruhumdan üfledim’ buyuruyor. İşte o insan ruhu bir cevherdir. O ruh herkeste var. Ama muhiti icabı, yetişme tarzı icabı birçoklarında o kirlenmiştir. Şu ya bu şekilde. Ama kirlenmemiş, paslanmamış, çürümemiş, kötüleşmemiş ruh böyle temiz bir şekilde ortaya çıkıyor. Biz ona irfan diyoruz. Biz onu ruh-u insani, insan ruhuyla alâkalı olarak görüyoruz. İrfan bu manada güzel bir şey. Mesela, bir köylü, bir esnaf veya bir çoban, okuması yazması olmayabilir, irfan sahibiyse Allah’a alimlerden daha yakın olabilir. Bakınız bu da önemli bir ikramdır. Biz ilim şöyle, böyle diyoruz ama, bizim anladığımız manada ilimle uğraşanların çoğu dine de, Allah’a da yakın olan insanlar değil. Ama buna karşın ümmi, okuması yazması yok bakıyorsunuz güzel bir dini hayatı var. İşte o fıtratından, irfanından kaynaklanıyor.
MARİFETULLAH İNSANA NE KAZANDIRIR?
Kaynak: H. İbrahim Kurucan, Altınoluk Dergisi, 360. Sayı, Şubat 2016