Kardeş Katli – Prof. Dr. AHMET ŞİMŞİRGİL
Cenab-ı Hak benden sonra senin hükümdar olmanı takdir etmişse, bunu hiç kimse tebdil ve tağyir edemez. Etmemişse, bunu da sen değiştiremezsin. Bugün din-i İslamın yegâne istinadgâhı Osmanlılardır. Devletin dahilindeki bir mücadele doğu ve batıdaki düşmanlara fırsat verir. Bu ise bir cinayettir. Ve İslamiyeti temelinden yıkmakla birdir. Kanunî Sultan Süleyman Han
Tuğrul Bey, Alparslan ve Melikşah dönemlerinde çok geniş ülkeleri elinde tutan Büyük Selçuklu Devleti, yine bu inanç ve gelenek dolayısıyla İran, Kirman, Konya, Halep ve Dımaşk Selçukileri adıyla beş parçaya ayrıldı. Bütün bu bölünmeler ne yazık ki ilk düşman ve ilk tehlike oluyordu. Özellikle komşu ülkelerde siyaseti iyi bilen idereciler, bu bölünmüş ve parçalanmış hanedanları birbirleri ile kapıştırmakta hiç zorlanmıyordu. Neticede sel gibi Türk kanları akıyor, memleketler harap oluyordu. Birinci Haçlı seferinde 600 bin kişi Anadolu’ya girmiş, ancak Anadolu Selçuklu Sultanı I. Kılıç Arslan ülkedeki birlik ve beraberliğin verdiği güçle bunların sayısını Antakya kalesine ulaşıncaya kadar (1096-1097) 100 bine indirmişti. Oysa Suriye’de Büyük Selçuklu Devleti’nin bölünmüşlüğü ve parçalanmışlığı az sayıdaki bu Haçlı birliklerinin işine yaradı. Müslüman, Musevi ve Hristiyanların birlikte yaşadığı, her üç dinin mensuplarınca da mübarek bilinen Kudüs, Haçlılar’ın eline geçince büyük bir katliâma sahne oldu. Yetmiş bin Müslüman ve Yahudiyi, mabetlere sığınan çocuklar ve kadınlar dahil, acımasızca kılıçtan geçirdiler. Şehrin sokakları kan ve cesetlerden geçilmez oldu.
Yaşanan bütün bu olaylar birlik prensibini daha da pekiştirdi. Çelebi Mehmed kardeşlerini ortadan kaldırarak devletin ikinci bânisi sıfatını kazandı. Onun yerine tahta oturan oğlu II. Murad da önce tarihlere “Düzmece” lâkabıyla geçen amcası Mustafa Çelebi’yi, ardından kardeşi Şehzade Mustafa’yı ortadan kaldırarak tek başına ülke idaresine sahip oldu.
İşte bütün bu ifadeler ve hükümler, devlet bütünlüğünün parçalanmasına, binlerce Müslümanın ve askerin ölümüne, köy ve şehirlerin felaketine ve cihad hizmetinin durmasına yol açacak olan kardeş kavgalarının önüne geçebilmek için bir veya bir kaç kişinin ortadan kaldırılmasını gerekli kılıyordu.
Osmanlı sultanı ise bu sözlere karşı; “Osmanlı padişahları başlangıçtan beri tecrübeyi kendilerine rehber yapmışlar ve saltanatta ortaklığı kabul etmemişlerdir. On derviş bir kilim üzerinde uyur, lakin iki padişah bir iklime sığmaz. Zira etrafta din ve devlet düşmanları fırsat beklemektedir. Nitekim malumunuzdur ki pederinizin arkasından (Ankara Savaşından sonra) kâfirler fırsat buldu. Selanik ve başka beldeler elden çıktı” diyerek cevab vermişti.
Osmanlı devleti fetret devrinden sonra en ciddi bölünme tehlikesini Fatih Sultan Mehmed’in oğulları Bayezid-Cem mücadelesi sırasında yaşadı. II. Bayezid’in saltanatı elde etmesine karşılık Bursa’yı zapteden Cem, kendisini Anadolu’ya hakim olmuş sayarak bir elçilik heyetini ağabeyine gönderdi ve bu durumun kabul edilmesini istedi.
Cenab-ı Hak benden sonra senin hükümdar olmanı takdir etmişse, bunu hiç kimse tebdil ve tağyir edemez. Etmemişse, bunu da sen değiştiremezsin. Bugün din-i İslamın yegane istinadgâhı Osmanlılardır. Devletin dahilindeki bir mücadele doğu ve batıdaki düşmanlara fırsat verir. Bu ise bir cinayettir. Ve İslamiyeti temelinden yıkmakla birdir.
Sultan III. Mehmed’e halef olan oğlu I. Ahmed’den itibaren şehzadelerin sancağa çıkarılmaları usulü kaldırılıyordu. İşte bu uygulamanın sona erdirilmesi ile kardeş katli problemine de çözümler aranmaya başlandı. Zira III. Murad ve III. Mehmed devrinde sayıları artan şehzadelerin öldürülmeleri sarayda derin akisler doğurmuş, büyük üzüntülere yol açmıştı. I. Ahmed devrinde ilk defa olmak üzere, oğlu Osman dünyaya geldiğinde kardeşi Mustafa’ya dokunulmadı. Yine ilk defa olmak üzere I. Ahmed Han vefat ettiğinde oğlu Osman küçük olduğundan amcası Mustafa tahta çıkarıldı. Buna rağmen şartların getirdiği sıkıntılar sebebiyle II. Osman ve IV. Murad dönemlerinde yine Fatih kanunnâmesine dayanılarak şehzade idamları vuku buldu. Ancak bütün bu idamlar padişahın sefere çıkması sırasında sarayda saltanata geçebilecek namzet bırakmak istememelerinden kaynaklanıyordu. Zira IV. Murad defalarca zorbalar tarafından ayak divanına çağırıldığında hep kardeşlerinden birinin tahta çıkarılmasıyla tehdit olunmuştu.
Diğer taraftan gerek bazı haris devlet adamları, gerekse askerler beğenmedikleri veya menfaatlerine uygun gelmeyen padişahları her zaman tahttan indirme imkanına sahip bulundular. Artık ayak başa hükmetmektedir. Bu durum karşısında Osmanlı sarayı eskiyi aratmayacak acılara sahne oldu. Genç Osman’ın, III. Selim’in ve Abdülaziz Han’ın şehadetleri bunun en bariz misalleridir. Bu uygulamalar padişahların rahat hareket etme imkanlarını ortadan kaldırdı, onların pek çok dengeleri gözetmesine yol açtı; böylece güçlü devirler yerini çekingen ve korkak uygulamalara bıraktı.
Not: Bu makale Tarih ve Düşünce Dergisi 2000/07 Sayısı Sayfa : 16-24 te yayınlanmıştır.
ibrahim AKPINAR on 5 Mayıs 2019 at 06:00
Cengizhanin ilk hanimi börhle yi terkidiler kaçirdi. Sonra kurtarildi ve cudi adinda bir oglu oldu. Babasinin kim oldugu hep tartismali olmasina ragmen cengizhan onu el üstünde tuttu. Onu hükümdarligina ortak etti. Cengizhanin ölümünden sonrada cudi ve diger kardesleri mogol hükümdarligini birlikte ayakta tutmuslar, hatta topraklari dahada genisletmisler. Demekki kardes ve torun katli yapmadanda oluyormus. Atamizda olsa, akilli ve gerçekçi yorum yapmak lazim.
Îbrahim AKPINAR on 4 Mayıs 2019 at 23:12
Kardes ve çocuk katlini, arka bahçeleri dolanarak devletin bekasina baglamak çok basit ve felsefi bir açiklamadan öteye gitmez. Böyle basit gerekçeleri ileri sürerek islenen cinayetleri savunmak karsisinda en basitinden sunu diyebiliriz. Mademki padisah ogullarini katledecek, bir oglu dünyaya gelmisse, ikinciyi katletmek içinmi düsünmüs. Bir ogulla yetinsin bari. Yoksa ikinciyi yedek yedek olarakmi düsünmüs. Kardeslerinide uyarsa imis. Kardeslarinede deseki erkek çocuk yapmayin, çünkü katledecegim. Bunun ne islami açidan, nede vicdani açidan izahi ve savunulur bir tarafi yoktur. Yegenlerin ve torunlarin (çocuk ve bebe yasinda) ileride taht kavgasi yapacagini acaba fal bakarakmi anliyorlar. Sehzade olmak sart degil, her çocuk bireyin ileride bozguncu, devlet yönetimini eline geçirme ve hatta cengizhan gibi (babasinin kim olduguda tartismali) dünyaya hakim olma ihtimali vardir. Böyle bir felsefi yaklasimla çocuklari öldürmenin, yani suçu islemeden, olay gerçeklesmeden ihtimaller ve faraziyeler üzerinden yorum yapip failler tasarlayarak devletin bekasinin tehlikede oldugunu ileri sürmek ve suçun gerçeklestigini pesinen kabul edip cinayet islemek. Bunun ne akilla nede mantikla bagdasir yani yoktur.
Esra Sarıkaya on 1 Kasım 2019 at 11:57
Kardeş katlini yorumlarken 21. yüzyıl kafasıyla yorumlamamak gerekir .
reisci on 13 Şubat 2018 at 13:54
hocam osmanlı hayranlığınıza bende hayranım. ya kime hayran olunacaktı kafirleremi ?
Cemal on 27 Aralık 2017 at 20:03
Hocam Osmanlı hayranlığıyla dolu gözlükleriniZi çıkartıp, objektif bir tarihçi gözüyle yazmanızı bekliyorum ileride..saygılar
sen kime hayransın