Uzm. Dr. Işılay ALTINTAŞ | Psikiyatri ve Çocuk Ergen. Dil ve Konuşmaya Genel Bakış
Dil ve Konuşmaya Genel Bakış
Başa Dön / Hastalıklar / Konuşma Bozuklukları / Dil ve Konuşmaya Genel Bakış
Dil ne demektir ?
Belli bir toplulukta tüm canlılar birbirleriyle iletişime girmek için harekete geçerler. Bu süreç içerisinde nesiller boyu kullanmakta uzlaşmaya varılmış semboller ve bu sembollerin birlikte nasıl hareket edeceği ile ilgili bir sistem vardır. Tüm bu kurallar sistemine dil denir.
İletişim biçimi ne demektir?
Çeşitli diller (işaret dili, yazı dili, konuşma dili, beden dili) kendilerini çeşitli aracı yollarla ifade eder. Bu araçlara iletişim biçimi denir.
Konuşma nasıl bir eylemdir?
Konuşma ne kadar kolay gibi gelsede oldukça karışık bir eylemdir. Dilin kendisini bir takım düşüncelerden yola çıkarak motor kaslara doğru sinyaller göndererek ifade ediş biçimi olarak düşünebiliriz. İşin içine fiziksel, psikolojik ve nörofizyolojik süreçler karışır. İşitme ve ses yolu ile düşünceler sesli semboller olarak kodlanır. Sesle ile anlam ilşkilendirilir. Vücudumuzda tek bir konuşma organı yoktur. Vücutta konuşurken iyi bir ekip çalışması gerekir.
Dili oluşturan yapılar nelerdir?
a. Sesletim (fonoloji)
Ses (fonem) bu alanın temel ünitesidir.
Bir dilin seslerini çıkarabilme ve ayırt edebilme yeteneklerini kapsar.
Vurgulama ve tonlama da sesletimle ilgili özelliklerdendir.
Bir dilin yapılanmasını sağlayan kurallar bütünüdür.
Anlam belirten küçük ünite biçimbirimdir (morfem).
Kelimelerin tipi, sırası ve bu sıranın esnekliğini belirler.
Biçim kelime içi, sözdizimi ise kelimeler arası yapıyı belirler.
c. Anlam-semantik: Dilin içeriği ile ilgilidir.
Dili oluşturan kelimeler ve kelimelerin anlamları bu alanda incelenir.
d. Dilin kullanımı
Pragmatik Davranışlar ve dilin iletişimsel amaçlı uyarlanmasını ifade eder.
Konuşma sırasına uyabilme, konuşulan konuyu takip edebilme, kibarlık, konuşmayı genişleterek hikâye etme, kastedilen anlamı verebilme gibi dil özellikleri bu alana girer.
Burada 1. düşünce sistemi ile ses sistemi arasında bağlantı kurulması (fonolojik kodlama) 2.Kodlama sonucunda kodlanan seslere göre motor planlama düzeyinde hangi organlar nasıl çalışcak karar verilir. Sesletim (artikülasyon) İşlevinde çene, dudaklar, diş yuvası, dil, damak, yumuşak damak ve küçük dil gibi organlar görevler üstlenir.
Normal konuşmanın gelişimi nasıl olur ?
1 ay bir yaş arası dönem “söz öncesi iletişim evresi”
4-6. aylar…..babıldama (ba-da)
7-9. aylar …ekolali (dada mama gibi tekrarlı sırlamalar sanki kelime çıkıyor..
12> sonrası söz düzeyi ilk sözcük evresi:
12-18 ay ..10-50 sözcük dağarcığı
Jargon (anlaşılmaz sözcükler) çok yoğundur. Dönem dönem ekolali dikkati çeker.
18 ay sonrası;
1,5 yaşından sonra dil sistematik olarak gelişir. Çocuklar 2 yaşına ulaştıklarında en az 50 kelime söylemeleri beklenir. Konuşmalarının %60-70'i başkalarınca anlaşılır.
2-2,5 yaş arasında yaklaşık 400 kelime konuşabilir. 2-3 sözcüklü cümleler kurabilir, isimleri ve zamirleri uygun tarzda kullanabilir.
Dil Gelişiminde çocuklar birbirlerine göre bireysel farklılıklar gösterebilir mi? Bunlar neye bağlıdır?
Çocuklar konuşma dilinin öncelikle duyarak tanımlarlar. Dikkatin sese odaklanmasıyla birlikte sesler ve nesneleri ya da sözleri anlama ve kavram geliştirme meydana gelmeye başlar. Öncelikle sesler işitsel olarak işleme tabii tutulur.
Böylelikle işlenen sesler çocukta bir ses hazinesi, sözcük hazinesi ve beraberinde gramer kuralları olarak öğrenilir. Ardından ifade edilmek istenen ne ise karar verilip ses fonemlerine çevrilir ve cümleler oluşturulur. O zaman çocuklar arası farkları belirlemekte bu işitsel işlemleme çok önemlidir.Ama ondan da önemli olan şey evdeki dilsel ortamdır. Konuşmak için duymak şarttır. Duymak içinde bolca çocukla etkileşime girmek gerekir. Yani bol bol konuşmalı ve iletişim kurulmalıdır. Diğer taraftan her beynin sesleri işlemleme hızı ve şekli farklı olabilir.
Ne zaman dikkat edilmesi gerekir?
18 aylık olduğu halde hiç kelimesi yoksa,
2 yaşında iki kelimeyi yan yana getiremiyorsa,
3 yaşında cümle kuramıyorsa ya da anlaşılmaz konuşuyorsa...
Konuşma gecikmesinin sebepleri nelerdir?
Maturasyonel dil gecikmesi
İletişim bozuklukları deyince aklımıza ne gelmeli?
1. Birinci aşama olarak seslerin düşünceye çevrilmesi, ya da düşüncenin fonemlere (ses birimlerine) çevrilmesi işleminde sorun
a. Sözel anlatım bozukluğu (gelişimsel, edinsel)
b. Karışık dili algılama ve sözel anlatım bozukluğu
a. Fonolojik bozukluklar (artikülasyon Bozukluğu)