Dünya tarihi / 1251–1275 / Nymphaeum Antlaşması, Fabriano kağıdı, Sekizinci Haçlı Seferi, Marco Polo'nun anıları, Ayn Calut Muharebesi
Dünya tarihini anlattığımız yazı dizisinin kırk ikinci bölümü
yazar Burcu Kara 5 Aralık 2019, 12:16
Hulagu Han'ın Haşhaşileri yenmesi, Ayn Calut Muharebesi, İlhanlı devleti, X. Alfonso reformları
Aquinalı Thomas'ın eserleri, Nymphaeum Antlaşması, Bizans Konstantinopolis'i geri alıyor
Etiyopya'da Solomon Hanedanı, Bitki jelatini ve Fabriano kağıdı, Sekizinci Haçlı Seferi
Marco Polo'nun anıları, Pax Mongalica, İngiltere ve Memlük anlaşması
Günümüzde Aztek adıyla bilinen Meksika Kabilesi 13. yüzyıl ortalarında Meksika Vadisine yerleştirmişti. Aztek efsaneleri 12. yüzyıl başlarında Aztlan'daki ata topraklarından göç ettiklerini düşündürmektedir. Texocco Gölü yakınlarındaki Chapultepec'e 1250 civarlarında yerleşen Aztekler, 12. yüzyılda Tolteklerin çökmesinden sonra üstünlük için mücadele eden kabile konfederasyonlarından biri olan Tepanekler tarafından kısa süre sonra yerlerinden edildi.
Moğollar Rus prensliklerinin büyük bölümü ele geçirip (bkz. 1236-40) Altın Orda devleti Rusya üzerinde hakimiyet kursa da şaşırtıcı bir şekilde Rusların hayatında büyük bir değişiklik olmadı. Haraç verme ve askeri hizmet karşılığında Rus prensleri ve Rus kilisesine müdahale edilmedi. Töton Şövalyelerine karşı Rusların zaferini sağlayan savaşa 1242'de önderlik eden Novgorod prensi Alexander Nevski (y. 1220-63) önde gelen bir Rus soylusu oldu ve kardeşi Moğollar tarafından sürüldükten sonra Büyük Vladimir Dükü olarak atandı.
Büyük Han Mongke'nin desteğiyle (1251-59) kardeşleri Kubilay ve Hulagu Moğol yayılmasını tekrar başlattı. Hulagu 1253'te Büyük Selçuklu Sultanlığını (bkz. 1031-40) zapt etmek üzere büyük bir orduyu Batı Asya'ya götürdü. Kubilay ise Çin'deki Güney Song ve Nanchao Krallıklarına karşı savaşlar yürüttü.
Hulagu Han Selçuklulara ve diğer İslam devletine karşı savaşlarını sürdürdü. 1256'da Haşhaşi tarikatını İran'daki kaleleri Alamut'ta ezici bir yenilgiye uğrattı. Hulagu 1258'de Bağdat'ı yakıp yıktı ve İslam'ın göstermelik lideri son Abbasi halifesini savaş sırasında binlerce Müslümanı katleden Moğol istilacılarının yaptığı sayısız kıyımlardan birinde infaz etti. Hulagu 1259'da Suriye içlerine girdi, ancak Batu'nun 18 yıl önceki Avrupa seferinde olduğu gibi (bkz. 1241-45) ilerlemesi Büyük Han'ın ölüm haberi üzerine durdu.
Hulagu'nun ayrılmasından faydalanan Memlük generali el Zahir Baybars kuzeye yürüdü ve Suriye'deki Moğol birliklerine darbe indirdi, Filisten'deki Ayn Calut Muharebesinde Moğolları mağlup ederek Suriye ve Filisten'den attı. Baybars Mısır'a dönüşünde sultanı öldürerek yerine geçti. Önce hanedan mücadelesi sonra uzun süren iç savaşla dağılan dikkati sebebiyle Hulagu Suriye topraklarını yeniden ele geçiremedi ve Moğol İmparatorluğunun batıya doğru ilerlemesi durdu.
Hulagu'nun İran, Irak, Anadolu'nun büyük bölümü, Ermenistan, Azerbaycan ve Gürcistan'ı kapsayan fetihleri İlhanlı devletine dönüştü. Bu esnada Memlükler kaçan bir Abbasi prensini koruyarak kendisini Kahire'de yeni halife olarak tanıdı. İslam inancının koruyucusu olarak kabul edilen Memlükler resmen Mısır, Suriye ve Levant sultanları haline geldi.
Kastilya Kralı X. Alfonso (1252-1284) eğitim, sanat, Kastilya edebiyatı ve doğa bilimlerine yardımıyla hukuk reformları nedeniyle "Bilge" lakabını kazandı. Muvahhidlerin (bkz. 1121-25) 1257'de İspanya'dan nihai olarak çıkarılmaları onun zamanında gerçekleşti.
Soylu bir İtalyan olan Aquinalı Thomas (1255-74) sonraları Dominiken tarikatına girerek keşiş olmuş, Batı düşüncesinin en önemli felsefecilerinden biridir. İnanç ve aklı birleştiren eseriyle tanınan Aquinas'ın en verimli dönemi en iyi bilinen iki çalışması Summa contra Gentiles ve Summa Theologiae'yi hazırladığı 1258 ve 1273 yılları arasındaydı.
Bizans Nikae İmparatoru Mihail VIII. Paleologos (1259-61) 1261'de bir zamanda Venediklilerin yararlandığı tüm ticari ayrılıklarını Cenovalılara veren Nymphaeum Antlaşmasını imzaladı (bkz. 981-990).
Bulgarlarla esasen bir antlaşma yapmış ve şimdi de Latin İmparatorluğundan (Dördüncü Haçlı Seferi sırasında Bizanslılardan alınan Konstantinopolis ve çevresi) Konstantinopolis'i geri alma ve Bizans Rum İmparatorluğunu yeniden kurma hayalini gerçekleştirmeye çalışmaktaydı. Bir Bizans ordusu 1261'de Venedik filosunun ayrılmasını fırsat bilerek Boğaz'ı geçti ve Konstantinopolis'i aldı. Latin İmparatoru II. Baldwin kaçtı ve Paleologos İmparatorluğu tesis edildi. Paleologoslar Bizans ülkelerini yorulmaksızın geri almaya çalışacaktı.
İngiltere'de 1264 ve 1267 arasındaki İkinci Baronlar Savaşına yeni ortaya çıkmış bir milli bilinç ve yabancı müdahalesine duyulan kızgınlık yol açtı. İngiltere Kralı III. Henry (1216-72) hükümete birçok yabancı memur sokmuş ve İngilizlerden yabancı ülkelerdeki maceraları ve Papalık ödemeleri için ağır vergiler almıştı. Leicester kontu Simon de Montfort önderliğindeki asiler kralı 1256'da esir aldı ve seçilmiş temsilcilerin yer aldığı Avrupa'nın ilk parlamentosunu topladı.
Memlükler bu esnada Kutsal Toprakları Haçlı krallıklarından bütünüyle temizlemek için baskıya başladılar.
Etiyopya'da Solomon (Süleyman) Hanedanı 1270 yılında daha önceki Zagwe hanedanının yerini alan Yekuno Amlak tarafından kuruldu ve eski Aksum Hristiyan krallıklarının soyunu tekrar tesis ettiğini iddia etti. Amlak soyunun Etiyopyalı Şeba kraliçesi vasıtasıyla Kutsal Kitap'taki Süleyman'dan geldiğini öne sürdü.
İtalya'daki Fabriano kasabası 13. yüzyılda Müslüman dünyasıyla ticarette önde gelen Adriyatik Limanı Ancona yakınlarındadır. Bu durum belki de kağıt sanayisinin neden bu kasabada 1270'lerde kurulduğunu açıklamaktadır. Hayvan jelatini yerine daha kolay işlenebilen bitki jelatini Fabriano kağıdını daha dayanıklı hale getirdi ve kasaba Avrupa'da ana kağıt üretim merkezlerinden biri oldu.
Fransa Kralı IX. Louis 1270'te yeni bir haçlı seferi için girişimde bulundu. Fakat Anjou Dükü Charles'ın isteği üzerine Sekizinci Haçlı Seferi Louis ve ordusunun hastalıktan öleceği Tunus'a çevrildi.
Venedikli seyyah ve kaşif Marco Polo (y. 1254-1324) 1271'de Çin'e seyahat etti. Kubilay Han'ın sarayına 1275'te varan Marco Polo'ya Büyük Han çeşitli görevler verdi. 1292'de bir Moğol prensesine İran'a eşlik ederek üç yıl sonra Avrupa'ya döndü ve Cenovalıların tutsaklığına düştüğü dönemde seyahat anılarını yazdı. Polo'nun anıları -Geziler- bir milyon yalan içerdiğine inanıldığı İtalyanlarca II Millione adıyla tanınmakta olup, Moğol imparatorluğunun en parlak döneminde hayranlık uyandıran bir resmini çizmektedir.
Pax Mongalica (bkz. 1236-40) İlhanlı hükümranlığı altındaki topraklarda hareket özgürlüğü sağladı ve başında altın kasesi taşıyan bir bakirenin Konstantinopolis'ten Pekin'e rahatsız edilmeden gidebileceği söylendi.
İngiltere tahtının veliahdı Edward Platagenet (1271-1307) 1272'de Outremer'deki son Haçlı mevzilerinden biri olan Akka'yı tahrip etmek isteyen Memlükleri 10 yıllık bir ateşkes imzalamaya zorlayarak Kutsal Topraklardan döndü. Memlükler görünüşte erişelemez Krak des Chevaliers Kalesini 1271'de Hospitailler şövalyelerinden aldı.
y. 1250'ler / Aztekler Meksika vadisinde yerleşir
1252 / Alexander Nevski (1220-1263) Rusya'nın önde gelen prensi olur
1252 / Guelfo ve Ghibellino taraflısı şehir birliklerinin İtalya'da kurulması
1253 / Kubilay Han (1215-1294) Çin'de Nanchao'yu ele geçirerek Tai halkının göç etmesine yol açar
1253 / Hulagu Han (y. 1217-1265) İslam ülkelerini ele geçirmeye başlar
1254 / Batı Asya'da Haçlı devletlerinde iç savaş
1254 / Fransa Kralı IX. Louis Batı Asya'da Akka şehrindeki Haçlı krallığından ayrılır
1254 / Töton Şövalyeleri Prusya'da Königsberg'i kurar
1254 / IV. Konrad'ın ölümü (d. 1228)
1254 / Sicilya Kralı Manfred Papa IV. Innocent'in Sicilya'da hak iddiasının ardından Papalık karşıtı askeri harekatlar başlar
1256 / Hülagu Han İran'da Almut kalesinde Haşhaşileri ezici bir yenilgiye uğratır
1257 / Bilge X. Alfonso Kutsal Roma İmparatoru seçilir
1257 / Berberi Müslümanları Muvahhidler İspanya'dan çıkartılır
1258 / İngiliz baronları III. Henry'yi Oxford Antlaşması Hükümlerini kabul etmek zorunda bırakır
1258 / Moğollar Bağdat'ı yakıp yıkar; Abbasi Halifesi öldürülür
1258 / Kubilay Han Güney Song Çin devletini ve Kore'yi işgal eder
1260 / Moğollar Şam'a girer, ancak Hulagü taht kavgası nedeniyle geri çekilmek zorunda kalır
1260 / Memlükler I. Baybars'ın hükümdarlığında Moğolları Filisten'de Ayn Jalut savaşında yok eder
1260 / Memlükler Suriye, Levant ve Mısır sultanları olarak tanınır
1260 / Kubilay Han Büyük Han seçilir ve tahtını iç savaşta savunmak zorunda kalır
1260 / Töton şövalyelerine karşı Prusya isyanı
1261 / Cenova – Bizans arasında Nympaheum Antlaşması
1261 / Latin İmparatorluğunun düşüşü ve Bizans İmparatorluğunun tekrar kurulması
1262 / Moğol İmparatorluğunda Altın Orda ve İlhanlılar arasında iç savaş
1263 / Memlükler Haçlıları Levant'tan atmak için gayretlerine başlar
1264 / Thomas Aquinas Summa contra Gentiles'i tamamlar
1264 / İngiltere'd İkinci Baronlar Savaşı (1267'ye kadar)
1265 / Temsil yetkisine sahip ilk İngiliz parlamentosu toplanır
1265 / Simon de Montfort, Evesham Savaşında İngiltere'de öldürülür
1265 / Anjou dükü Charles Sicilya tacını kabul eder
1266 / Filozof Roger Bacon (y. 1214-94) doğa bilimleri hakkındaki denemesi Opus Maius'u yazar
1268 / Memlükler Yafa ve Antakya'yı Haçlı devletlerinden alır
1269 / Güney Hindistan ve Seylan hükümdarı Jatavarman Sundara'nın ölümü
1270 / Etiyopya'da Solomon hanedanı kurulur
1270 / Fransa Kralı IX. Louis'nin Sekizinci Haçlı Seferi sırasında ölümü
1271 / Marco Polo Çin'e gitmek için Venedik'ten ayrılır
1272/ Edward Plantogenet Memlüklülerle antlaşma imzaladıktan sonra İngiltere'ye dönerek tahta çıkar
1273 / Nasriler İspanya'nın Girnata şehrindeki Elhamra Sarayının yapımını başlatır
1274 / Lyon Konsili Katolik ve Bizans Kiliseleri arasındaki ayrılığı sona erdirmeye çalışır
1274 /I. Rudolf ilk Habsburg Kutsal Roma İmparatoru olur
1274 / Kubilay Hanın Japonya'yı ilk işgal girişimi başarısız olur
1275 / Marco Polo Çin'e ulaşır
Dünya tarihi /1760–1764/ Yedi Yıl Savaşının sonuçları, 1763 Paris Antlaşması, Kuzey Amerika'da Şeker Yasası, 1762 Fontainebleau Antlaşması
Dünya tarihi / 1201–1225 / Konstantinopolis'in yağmalanması, Doğu Latin İmparatorluğu ve Bizans'ın Türklere yardımı, Cambridge Üniversitesi
Cengiz Han kimdir? Yasayla yönetilen acımasız imparatorluk
Moğol istilaları ve Temuçin; diğer adıyla evrensel önder Cengiz Han
Avrupa'da reform nasıl yayıldı? Luther'in tezi ve etkileri
Dünya tarihi /1875–1879/ Kıbrıs Sözleşmesi, Hersek İsyanı, Little Bighorn Muharebesi, Telefonun icadı, Büyük Çin Kıtlığı, Ayastefanos Antlaşması
Dünya tarihini anlattığımız yazı dizisinin yüz dokuzuncu bölümü
Dünya tarihi /1870–1874/ Fransa-Prusya Savaşı, Paris Komünü, Roma'nın başkent olması, İlk renkli fotoğraf, Üç İmparator Birliği, Porto Riko'da köleliğin sonu
Dünya tarihini anlattığımız yazı dizisinin yüz sekizinci bölümü
Dünya tarihini anlattığımız yazı dizisinin yüz yedinci bölümü
Dünya tarihini anlattığımız yazı dizisinin yüz altıncı bölümü