Brexit: Son Veya Başlangıç
İngiliz başbakan Johnson, İngiltere’nin Avrupa Birliği’nden ayrıldığı tarih olan 31 Ocak 2020 tarihinin son saatlerinde halka sesleniş konuşmasın da Brexit bir son değil başlangıçtır dedi. İngiliz halkının ve AB ülkeleri halklarının bazıları bu kanaatte olmasa da, İngiltere 1973 den beri üyesi olduğu AB’den 47 yıl üyelikten sonra ayrıldı. 1973 yılında İngiliz halkının %76’ı Avrupa Birliği yanlısı iken 2016 referandumun da İngiliz halkın %48’i AB yanlısı tavır almış %52’i AB’den çıkmayı istemiştir. Bizce Brexit olayının iki önemli sorusu var, birincisi İngiltere niçin AB’den çıkmak istiyor, ikincisi ise Brexit’in sonucu ne olur?İngiltere, 1957 de bugünkü AB’nin temel kuruluşu olan “Avrupa Ekonomik Topluluğuna” girmedi. 1960 da kendisi Avrupa Serbest Ticaret Birliğini “EFTA – EuropeanFreeTradeAssociation” kurdu. Ancak İngiltere 1961 de AET’ye üyelik için başvuru yaptı ama Fransa cumhurbaşkanı De Gaulle İngiltere’nin üyeliğini reddetti. Gerekçesi ise “İngiltere AET’yi dışardan yıkamayacağını anlayınca içine girip yıkmak istiyor” dedi ve kendisi cumhurbaşkanlığında kaldığı sürece veto etti. 1973 de yeni seçilen George Pompidou onayını verdi ve İngiltere AET üyesi oldu. İngiltere, AB’nin “Avrupa Cumhuriyetine veya Avrupa Birleşik Devletlerine” dönüşmesine karşı oldu ve hep engelleyici politika izledi.AB’nin gidişatından çoğunlukla hoşnut değildi. Avrupa entegrasyonu yanlısı başta Fransa olmak üzere çok sayıda AB üyesi ülke İngiltere’nin engelleyici ve sürekli muhalefetinden rahatsızdı.
İngiltere kısaca şu nedenlerle AB’den ayrılmıştır. 1- Avrupa kıtasın da yeni bir Avrupa Konfederasyonuna, Avrupa Birleşik Devletlerine veya Avrupa Cumhuriyetine karşıdır. Böyle bir yapılanma içinde olmak istemiyor, ulusal egemenliğini ve kimliğini korumak istiyor. 2- AB den çıkarak kendi ulusal kimliğine, AB’ne devrettiği kısmi ulusal egemenliğine tekrar kavuşmak istiyor. Artık Avrupa Mahkemeleri İngiliz mahkemelerinin üstünde bir yetkiye sahip olamayacak. Dünyanın en eski parlamentolarından olan İngiliz parlamentosu artık Avrupa parlamentosu kararlarını dikkate almayacaktır. 3- Brüksel de 28 ülke temsilcilerinin her birinin çıkarları ve hassasiyetleri gözetilerek aldığı kararlara uymak zorunluluğu başta İngiltere olmak üzere çok sayıda ülkeyi rahatsız etmektedir, İngiltere artık bu kararlara uymayacaktır . 4- AB içi göçlerde en fazla Avrupalı göçmen alan ülke olması İngilizleri rahatsız etmiştir. Özellikle 1990 sonrası eski Sovyet Avrupa’sından gelen yeni AB üyesi ülke göçmenleri İngiltere’yi zor durumda bırakmıştır. 5- İngiltere, Dünya ile daha rahat bir şekilde kendisinin belirlediği kurallar ve kendisinin müzakere ettiği ticari anlaşmalar yapmak istiyor. Örneğin Hindistan ile veya kendisinin 1931 de kurduğu ve 54 üyeli eski sömürge ülkelerinin oluşturduğu “İngiliz Milletler Topluluğu” Commonwealthüyesi ülkelerle daha rahat bir işbirliği yapmak istiyor. 6- Kötüye giden, hantallaşmış, sorun yaratan, zamanın gerisinde kalan ve üye ülkelere artık bir şey katamayan bir örgütü terk etmekistemesidir. İngiltere’nin AB’den çıkmasının yakın ve orta vadede sonuçları neler olabilir sorusunun cevabını vermek çok kolay değildir. Zira zamanın ve ilgili ülkelerin şartları ne şekil alır, zaman içinde dünya nereye gider bunları şimdiden kestirmek mümkün değildir. Ancak, Brexit’in yürürlüğe girmesiyle ortaya çeken net sonuçlar da bellidir.
İngiltere AB bütçesine yıllık 13 milyar Avro katkı yapıyordu, bunun 2 milyar avrosunu çeşitli sübvansiyonlarla geri alıyordu ve AB bütçesine net 11 milyar Avro katkısı vardı, 2020 yılından itibaren bunu artık ödemeyecek vebunun anlamı AB’nin zengin ülkeleri daha fazla ödemek zorunda kalacaktır.AB 2019 brüt milli hasılası 15.9 trilyon dolardan İngiltere’nin(2.4 Trilyon dolar) AB’denayrılmasıyla,AB milli brüt hasılası 13.5 trilyon dolara gerilemiş oldu. AB kişi başı geliri de düşmüş oldu, zira İngiltere zengin bir ülkeydi dolaysıyla 28 ülkenin kişi başı yıllık geliri 31 bin Avro iken şimdi 30 bin Avroya gerilemiştir. AB nüfusu 513 milyondan 66 milyon eksiğiyle 447 milyona düşmüştür. AB’nin 28 üye ülke yüzölçümü 4. 475 757 Km2 den 4.232.147 Km2 olmuştur. AB’nin nükleer gücü olan tek ülkesi Fransa kalmıştır. Fransa’nın birlik içinde ki gücü ve rolü daha da artabilir.İngiltere, Dünya’nın 5. Büyük ekonomisi, BM Güvenlik Konseyinin beş daimi üyesinden birisi, nükleer güç, büyük bir ekonomi, itibarlı bir ülke, AB nüfusu, yüzölçümü, gücü, itibarı ve bütçesi küçülecektir. AB’nin küresel güç olma iddiası bakımından zayıflamıştır. İngiltere, aykırı davranışlarıyla AB kararlarını törpüleyerek karar almayı zorlaştırsa da makul bir düzeye getirmeye vesile oluyordu, özellikle savunma ve güvenlik konuların da frenleyici rolü vardı. İngiltere, uluslararası politika da önemli bir ülke ve AB içinde özellikle sömürgeci politikalar da Fransa ile birlikte belirleyici unsurdu, şimdi Fransa daha belirleyici olacaktır.
Avrupa Birliği organların da İngiliz yönetici ve bürokratlar ve Avrupa Parlamentosun da İngiliz milletvekilleri artık olmayacaktır.Ama bir yıl boyunca bir geçiş dönemi planlanmıştır. Bu geçiş döneminin amacıtarafların birbirlerine ekonomik, politik ve hukuki zarar vermeden ayrılığı tamamlamak ve iki tarafın gelecekteki ilişkilerinin detaylarını saptamak için kullanılacaktır. Örneğin AB ülkelerin de çalışan İngiliz vatandaşlarının hak ve statüleri veya İngiltere de yaşayan yada çalışan AB vatandaşlarının hakları ve karşılıklı olarak tarafların yatırımları gibi konular karara bağlanacaktır. Bu bir yıl içinde zarar verici hiçbir değişiklik olmayacaktır. Eğer bu geçiş süreci uzatılmazsa 31 Aralık 2020 de her şey bitmiş olacaktır. İngiliz başbakanıBoris Johnson AB ile serbest ticaret anlaşması yapılması dileğini duyurmuştur. AB yönetimi ve üye ülke yöneticileri de İngiltere ile dost kalacaklarını ve işbirliğine açık olduklarını duyurmuştur.
İngiltere’nin AB’den ayrılması sıradan bir olay değildir. İngiliz devlet geleneği ve diplomasi gücü herkesin malumudur. İngiliz devleti bu önemli kararı ince hesaplardan sonra almıştır. Uluslararası politika da ve ilişkilerde kısa ve orta vadede önemli değişikliklerin olması beklenmelidir. İngiltere’yi sadece İngiltere olarak görmek doğru değildir. İngiltere, Anglo-Sakson grubunun (ABD, Kanada, Avustrulyavd) lideridir, ayrıca 54 üyesi olan Commonwealth örgütünü de hesaba katmak gerekir.İngiltere 1960 yılında EFTA’yı kurduğu gibi AB’ne alternatif daha gevşek bir örgüt kurabilir. AB’den memnun olmayan üye ülkeler (Macaristan, Polonya, Çek Cumhuriyeti ve benzerleri) dahil olmak üzere kapıda beklettikleri Türkiye gibi ülkeleri de içine alır ve AB zaten var olan sorunlarına daha ciddilerini katmış olur. Bu varsayımların sonuçlarını gecikmeden göreceğimizi tahmin etmek abartı olmayacaktır.
ETİKETLER: brexit, İNGİLTERE, prof.dr.haydar çakmak