Düzümli dermanlaryň gysgaça beıany
Syrkawyň keselini bejereniňde agzap oturmaga ze­rur­lyk ıogam bolsa, men bu ıerde, has köp ulanylıan der­man­lary beıan etdim.
*Süıji içgi. Ol sähekigde, sibistan, arpabadyıan we süıji buıanyň kökünden taııarlanylıar. Bişenden soňra, gaınan süıjiň üstüne garuk dänesi, gyzyl kişmiş we kana mi­we­sini goşmaly. Emma kakadylan süıji tagamlara erik, sähe­kigde, armyt we suw liliıasy degişlidir.
*Turşy içgi. Muny taııarlamak üçin hindi hurmasynyň we naryň däneleri gerek. Iç geçirıän gury ot-çöp bolan senaıymekke, benewşe güli, bir dänik mukdarda peçek, azajyk hem astragal goşmaly. Bularyň ählisini gyzgyn suwa ıatyrmaly we şeker garyp arassalamaly.
Eger ir-iımişlerden bişirip taııarlajak bolsaň, iç sürıän gu­ra­dylan miweleriň üstüne sary käbili helilesini, erigiň deregine sibistan garyp bişirmeli. Soňra peçek we lawr bilen güıç­len­dirmeli.
Bişirilen iklimunyň üstüne bişirilen miweler, efti­mun besfanyj, garuk, peçek, ermeni daşy we lazurit goşulıar. Eger bogunagyrysyna melhem etjek bolsaň, onuň üstüne surenjan nedirtedan we türbet, şeıle hem ysgynly we şaterne goşulıar. Eger gijilewük ıa-da gotury aıyrmakçy bolsaň, syçratgyny garmaly. Munuň başga bir görnüşi yşgyn, peçek, armyt şiresi bilen taııar­la­nyl­ıar, bularyň üstüne baly, şiräniň ornuna ıabany dalçyny hem goşmak bolıar.
Dänedir-maňyzlara eıaryj, türbet, helile, peçek de­gişli. Bulary ilki suw bilen gowy arassalamaly we soňra noıba şiresi ıaly däne görnüşinde ulanmaly.
Merwezi bir gezek Abu Abdylla bakyp: «Kellämde agyry duııan» diıende, ol: «Tebigatyňy ıeňilleşdir» diıip jogap berip­dir hem-de şol agyryň tebigatyň guraklygy zerarly ıüze çykıandygyny beıan edipdir. Soňra: «Men saňa öz ulanıan dänämi bereıin» diıip, däne çykaryp, maňa uzatdy. «Muny gijesine içgin» diıip aıtdy. Bu dänäniň sary we gara helileden, mastikadan we aloeden taııarlanandygyny beıan etdi» diıil­ıär.
Şu maňyzlar baş agyrysyny aıyrmak üçin iň peıdaly se­rişdedir.
Indi ıeňil iç ıuwmalar hakda aıtsak, olary sähekigde, si­bis­tan, gül, benewşe, senaıymekge, mamamonjuk dänesi, gül-haı­ry, ıabany dalçyn, peçek, bura, gyzyl şeker, künji ıagy we şugundyr bilen bitirip bolıar.
Ymam Ahmet, zerurlyk ıüze çykmasa iç ıuwmanyň hala­nyl­maıandygyny ıazdy. Müjähit, Hasan, Tawus we Amyr dagylaram şol pikiri tassykladylar. Emma iç ıuwmanyň peıda­synyň köpdügi, onuň gowy görülıändigi barada hem telim adam agzap geçdi. Alymlar Ybraıym, Abu Japar, Hakam ibn Uıaııine we Ata bu topara degişlidir.
Abu Abdyllanyň iç ıuwmaklygy halamandygyny, ıöne bejergi üçin rugsat berendigini, El-Halal aıtdy. Bu adamyň Sagyt ibn Eımene baglap getirıän sözüne görä, Omar ibn Hattap hem iç ıuwmak usulyny peıdalanmaklyga närazy bol­man­dyr.
Muhammet ibn Alydan iç ıuwma hakda soralanda: «Onuň zyıany ıok. Olaram edil beıleki dermanlar ıaly» diıip, jogap beripdir.
Abu Bekr Merwezi bolsa iç ıuwma hakda Abu Abdylla hat ıazyp: «Eger agzyny bekleıän adam içini ıuwsa orazasy bozularmy ıa-da ıok?» diıip sorapdyr.
Bu ugurda alymlaryň arasynda çapraz pikirler bar. Şapygy mezhebine görä orazasy bozulıar, Abu Hanypa görä bozul­ma­ıar. Ahmet ibn Teımiıe hem şu soňky pikiri goldaıar we onuň pikiri dürsdür.
Iç ıuwmany ilki ıerine ıetirenler gotan guşlary bolup, ha­çan­da olar aşa köp balyk iıenlerinde, çüňkleri bilen deňziň duz­ly suwuny alyp, syrtlaryndan goıberipdirler. Şeıdibem içlerini boşadypdyrlar.
More in this category: « beden hereketiniň we asudalygynyň ıagdaıy	saglyk »