Ne Mursi’ye yar Olduk ne Sisi’ye
31.12.2013 03:31 Karakter boyutu :
Diplomasinin eski, köklü, kesin kabul görmüş kuralları vardır. Mesela, bir ülkenin başbakanının muhatabı, diğer ülkenin başbakanıdır. Resmi olarak görüşecekleri yerler ülkelerinin başkentleridir. Nikâh törenleri, düğün salonları, konser alanları değildir. İddialı, güçlü, etkin bir devlet, kendi iç meselesinin çözümünü eğer ille de bir başka devletin yöneticisiyle konuşacaksa, muhatabı o ülkenin cumhurbaşkanıdır, başbakanıdır. O devlet adına görüşecek kişinin karşısında mutlaka muadili, dengi, mevkidaşı oturur. Eğer, bir ülkenin başbakanı, kendi ülkesinin bütünlüğünü korumak için, bir diğer ülkenin yerel yöneticisinden destek isterse, ülkesinin bütünlüğünü koruması zordur.
Örnek verelim. Türkiye’nin başbakanı, Kuzey Irak’ta terör örgütüne yapılan yardımı da, Irak merkezi hükümetinin atması gereken ama atmadığı adımları da, Irak başbakanıyla görüşür. Irak’ın bir bölgesel yöneticisiyle değil. Ankara’da ya da Bağdat’ta görüşür. Ona diplomatik bir üslupla sorumluluklarını anımsatır. Türkiye’nin kararlılığını yansıtır. Zorlayıcı diplomasiden başlayarak, yumuşak güç unsurlarını devreye sokarak, son aşamada gerekirse silahlı müdahaleden çekinmeyeceğini vurgular. Terör örgütüne gösterdiği hoşgörünün maliyetinin yüksek, müeyyidesinin ağır olacağını belirtir. Diplomasinin, kadife eldivenler içinde muştayla adam dövme becerisi gerektirdiğini bilir. Eğer ille de Kuzey Irak Bölgesel Yönetimi lideri Barzani’ye söz söylenecekse, bu konuda örneğin Coş’an bir vali görevlendirilir. Ona, “Git söyle şuna, bölgesinde PKK’ya destek vermesin, gereken önlemi alsın” komutu verilir. O da bunu koşarak yapar.
Böyle yapılmazsa ne olur? Sadece AB ve ABD heyetleri, diplomatları, milletvekilleri değil, komşu ülkelerin yöneticileri de Ankara’yı devre dışı bırakıp, Diyarbakır’ı muhatap alırlar. Irak Başbakanı Maliki, Kuzey Irak’a Türkiye tarafından “Kürdistan” denilmesinden sonra, Türkiye karşıtlığında kendince daha fazla haklı olur. Türkiye ise bölgesinde daha çok yalnızlaşır. Diyarbakır’a askeri üniformayla gelen Barzani (ABD’ye takım elbiseyle gider) mutlu olsun diye, Atatürk’ün “Ne mutlu Türküm diyene” sözü meydandan kaldırılırsa, Türkiye’nin işi zordur.
ÇEVREMİZDE OLANLAR VE BİZE OLANLAR
Suriye, ülkesinde rejime karşı savaşan teröristlere her türlü yardımı yapan Türkiye’yi, muhaliflerin elindeki silahlar (kimyasallar dahil) nedeniyle BM’ye şikâyet etmiştir. “İsrail Suriye’yi destekliyor. Esad’a arka çıkıyor. Esad, ülkesindeki tesisleri vuran İsrail’e bir çakıl taşı bile atmadı” diyen hariciye ise çaresizdir. Sanki Türkiye, Muavenet’i vuran, Mehmetçiğin Süleymaniye’de başına çuval geçiren ABD’ye, parlamentolarında sözde soykırımı kabul eden Avrupa ülkelerine çok sert yanıt vermiş gibi, Esad’ı İsrail’e mukabelede bulunmamakla eleştirmektedir. İsrail’in stratejik ortağı olan ABD Esad’ı devirmeye çalışırken, İsrail’in Suriye’yi (Türkiye’nin hava sahasını kullanıp) vurarak, ABD’ye Suriye’ye saldırması için baskı yaparak Esad rejimini desteklediğini söylemek, stratejiyle açıklanamaz. Psikiyatrinin konusudur. Suriye’deki teröristlere destek verip, Esad’ı düşürmek için seferber olup, sonra da Suriye’nin kuzeyinde Kürtlerin özerklik ilan etmesine karşı çıkmak, bunu engelleyecek gücü olmadığı için de, Suriye Kürtlerini bu karardan döndürmesi için Barzani’den destek istemek ise bir diğer stratejik sığlıktır. Kuzey Irak’taki Kürt özerkliğini tüm gücüyle destekleyip, bağımsızlık yönünde teşvik edip, Suriye’deki Kürt özerkliğine karşı çıkan zihniyete, ABD’den şu talimat gelmiştir: “Irak’tan sonra, Suriye’de de Kürt özerkliğine alış”. Oslo’daki müzakerelerde anayasada yüzde 95 oranında anlaşıp, terör örgütü liderini muhatap alıp, onunla müzakere yürütüp, sonra da Esad’ı PKK’yı desteklemekle, ülkesinin kuzeyini kasten Kürtlere bırakmakla suçlamak ise diplomasi değildir. Komedidir.
İsrail karşıtlığının, danışıklı dövüş olduğu anlaşılmıştır. Obama’nın aracılığıyla İsrail özür dileyince, dosya kapanmıştır. Ekonomik ilişkiler zaten hep İsrail lehine gelişmiştir. Bu arada, İsrail’le ilk ikili anlaşmanın 1958’de Adnan Menderes, ikincisinin 1996’da Erbakan hükümetince (Çiller dışişleri bakanıydı) imzalandığını anımsatmak gerekir. Her iki hükümet de milliyetçi, muhafazakâr, maneviyatçı, mukaddesatçı, mümin ve mütedeyyindir. Menderes’in İsrail’in güvenliği için Suriye ve Irak’a müdahale etmeyi düşündüğü de bilinir. Bugün de füze kalkanı ve patriot’lar, İsrail’i İran’dan korumak için yerleştirilmiştir. Şu soru yanıtlanmalıdır: Hem İsrail’le, hem onun iki büyük düşmanı olan İran ve Suriye’yle, hem Mısır’la, hem de Irak merkezi hükümetiyle ilişkileri gergin olan bir ülkenin dış politikası başarılı mıdır? Komşularla sıfır sorun siyasetinin gereği midir?
NE MURSİ’YE YAR OLDUK NE SİSİ’YE
Mısır, Türkiye’nin büyükelçisini persona non grata (istenmeyen adam) ilan etmiştir. Oysa daha birkaç yıl önce eş başkan, Mısır’da laik rejimin faziletlerini anlatmıştır. Her ne kadar o konuşma sonrasında, Türkiye’nin desteklediği İhvan sert tepki vermiş ve kendisini destekleyen eş başkana, “Git kendi işine bak, her ülkenin koşulları farklıdır” demişse de, hariciye vekili ve Stratfor belgelerinde muhbir olarak kodlanan danışmanı, bu sözlere kulaklarını tıkamışlardır. Hatta danışman, yazdığı yazılarda patronunun, Ortadoğu sokaklarında Arap liderlerinden daha muteber, saygın, sevilen bir lider olduğunu öne sürmüştür. Hariciye vekili ise sokağın sesine kulak veren, yeni Ortadoğu’nun sahibi, öncüsü, sözcüsü olan bir politika izlendiğini söylemiştir. Ama Bahreyn’de Şiilere yapılanlara, Sudan ve Güney Sudan arasındaki çatışmalara sessiz kalmıştır. Dahası, eş başkan Tunus’ta, “İran’la PKK konusunda işbirliği yapıyoruz” dedikten hemen sonra, İran büyükelçiliğince yalanlanmıştır. Birleşmiş Milletler’de Filistin’i savunan konuşmasını, Filistin lideri Mahmut Abbas dahil Arap liderlerin hiçbiri dinlememiştir.
Arabuluculuk hevesleri de çökmüştür. Filistin – İsrail, Suriye – İsrail, Hamas – El Fetih, İran – ABD, Suriye – ABD arasındaki arabuluculuk çabalarının hepsi başarısızdır. Çünkü bir ülkenin, aralarında ciddi sorunlar yaşayan ülkeler arasında arabuluculuk yapmasının bazı şartları vardır. Bunların başında, sorunlu ülkelerin, o ülkenin arabuluculuğunu kabul etmesi gelir. Örneğin, Türkiye ABD ile İran arasında ısrarla arabuluculuk yapmak istediğinde, ABD, Türkiye’nin arabuluculuğunu kabul etmiş, İran etmemiştir. Tahran, Türkiye’nin değil Brezilya’nın arabuluculuğuna sıcak bakmıştır. BM Güvenlik Konseyi’nde birkaç yıl önce İran’a yönelik yaptırımlar oylanırken, Türkiye Brezilya ile birlikte “hayır” oyu veren iki ülkeden biridir. Ama İran’a güven vermiş değildir. Arabuluculuğun ikinci şartı, arabuluculuğa soyunan ülkenin, arasını bulmaya çalıştığı ülkelerle iletişiminin, ilişkisinin olması gerekir. Üçüncüsü, o ülkeleri müzakere masasında tutacak gücünün, etkisinin, itibarının, politik, diplomatik, ekonomik araçlarının olması şarttır. Oysa ABD istediği için İran’dan yaptığı petrol alımını yüzde 20 azaltan Türkiye’nin, İran üzerinde böyle bir etkisi yoktur.
Sonuç; Büyük usta Attila İlhan’ın dediği gibi; "elde var hüzün…"
Mursi'nin oğluna uyuşturucudan hapis cezası