Geçen hafta Maliye Bakanı Sayın Mehmet Şimşek 2012 birinci yarıyıl bütçe gerçekleşmelerini açıkladı. Daha önceki açıklamaların aksine ‘bütçede bozulmaların olduğu gerekirse ek tedbirler alınabileceğini’ açıklarken, 2013 yılı bütçesi için de politika değişikliğinin sinyalini vermiş oldu. Hükümet, krizle boğuşan ülkelere tavsiyeler sıralarken bu sefer kendisinin aynı duruma düşme yolunda olduğunu hatta bütçeye önceden sağladığı bütçe dışı kaynakların nihayete erdiğini de fark etmiş olmalı ki ek tedbirlerden söz etmektedir. Önümüzdeki yıl büyüme hızının daha da yavaşlayacağı, işsizliğin azalmayacağı, bütçede ek vergi kalemlerinin olduğu neticede zor bir yıl olması kaçınılmazdır.
Her bütçe yılı için açıkların kapanması için hükümet, özelleştirme, mali af, bedelli askerlik, 2B yasası gibi bir defaya mahsus gelirler keşfedip uygulamaya koyarak sürekli bütçe açığını kapatması bundan böyle mümkün görünmüyor. Artık vakit kaybetmeden dolaylı vergilerden kalıcı ve adil vergilere geçişi sağlayıp, kayıt dışı kalmış olan vergiye tabi işlemleri de kayda alarak, kısacası yapısal reformlar yaparak ve kalıcı bütçe gelirlerini belirleyerek ‘denk bütçe’ kavramını yeniden hatırlamak en sağlam yol olacaktır.
Yıllık bütçe görüşmeleri yapılırken, her sene bir önceki seneyi kopyala-yapıştır şeklinde hazırlanmaktadır. Yeni bir plan, yatırım, iyileştirme, kalkınma vs. programları hiç konuşulmaz nedense. Bir önceki senenin bütçe gerçekleşmeleri anlatılır, ‘yüzde bir sapma ile tutturuldu’ gibi garip övünmeler duyarız. Yine açık veren bütçeler vardır. Aslında 75 milyonluk Türkiye’ye 350 Milyar liralık dar bir bütçe yapılır ve 50 Milyar lira gizli ‘açık’ planlanır. Bu açık nasıl kapatılacak elbette borçlanma ile olacak. Bu borçlanma önceden İmf’den olurken şimdilerde tahvil ihracı yoluyla yapılmaktadır. Borçlanmanın ülkeye maliyeti ise yıllık yaklaşık 50 milyar liradır. Gelişmiş ülkelerde borçlanma faizleri sıfır ila bir arasında iken bizde ise sekiz on arasında gerçekliyor. Bu durum Türkiye’yi sıcak para cenneti yaparken başkalarının tasarruflarını kullanmış oluyoruz.
Bütçe gelirlerindeki en büyük kalem bizde Ötv’ dir. Bununda da en önemli gelir kalemi akaryakıttır. Sürekli arttırılan akaryakıt fiyatları ile akaryakıtı yüksek fiyattan tüketmemizi ve en pahalı tüketen ülkelerden olmamıza sebep oluyor. Bu şekilde bir uygulama ile gelir dağılımı adaletsizliği ve vergiyi alt gelir gruplarına yayarak nimet külfet dengesi de bozulmuş oluyor. Gelişmiş ülkelerde ise en büyük bütçe kalemi kurumlar vergisidir.
Bu tür yamalı bütçeler bilerek hazırlanıyor ve İmf, Dünya bankası, Kredi kuruluşları gibi kurumlardan iyi not almak için. Açık veren bütçe onlar için birer pazar ve müşteridir. Açıklar kapatılır ne ile tabi ki borçlanarak. Merkezi hükümetin borçlanması her geçen yıl artıyor, bu artışın sihirli bir nedeni var ‘sürdürülebilir’ olmak. Yakın zaman da sorun yapmaz ama gittikçede artar. Arttıkça büyür, büyüdükçe daha da artar ve gün gelir Borca Dayalı Sistem değişmek zorunda kalırsa -ki kalacak- o zaman neleri kaybettiğimizi anlarız.
Borçlanmadan bütçe yapmanın en ideal yolu daha önce denenmiş başarısı ispatlanmış olan kamu tek hesabına (havuz sistemi) geçilmesidir. Mevcut sistemle devam edilemeyeceğine göre yeni sistem arayışları Havuz Sistemi’ne geçilmesi ile mümkün olacaktır.
Batı iktisat felsefesini benimsemiş, faizi dünya gerçeği kabul etmiş, varlığını küresel güçlerle işbirliğinde görmüş bir iktidarla Türkiye devam ettiği sürece ‘Borca Dayalı Para Sistemi’nden çıkması ve Denk Bütçe yapması mümkün görünmüyor.