Covid19 ile Hayatımıza Giren Pandemi ve Epidemi Kavramları Ne Demektir? - OKU HABER Tarafsız Haber Oku
Koronavirüs salgınına neden salgın denir? Salgın nasıl anlaşılır? Endemik ne demektir? Epidemik Nedir? Neden kavram karmaşası yaşandı? Covid-19 Bir Salgın mı Bir Pandemi mi? İşte, detaylar!
Dünya genelini etkisi altına alan Koronavirüs, Dünya Sağlık Örgütü tarafından Endemik olarak tanımlanmış, sonrasında bu tanım değişmeye başlamıştır. Covid-19 olarak da bilinen Koronavirüs, Dünya Sağlık Örgütü’nün yaptığı incelemeler sonrasında epidemi olarak açıklanmış, ancak sonrasında pandemi olarak bu tanım değişmiştir.
2019 yılı Aralık ayında Çin'in Vuhan kentinde ortaya çıkan ve dünyanın her yerinde 2 milyondan daha fazla kişinin etkilenmesine neden olan yeni tip corona virüsü yeni bir virüs müdür? Yoksa pandemi midir? Pandemi nedir?
Koronavirüs hastalığına yakalanan kişilerin sayısı, dünya genelinde milyonları bulurken, yine dünya genelinde ölü sayısı ise üç yüz bine yaklaşmaya başladı. Enfekte olan kişiler içinde iyileşenlerin sayısı ise 1 milyon 660bin kişi oldu.
Koronavirüs bilançosu, dünya genelinde korkunç sayılara ulaşırken, Dünya Sağlık Örgütü tarafından tanımı her seferinde değişmeye başlayan Koronavirüs, insanlığın sonunu mu getireceği söylentileri de her geçen gün artmaya başladı.
Neden Kavram Karmaşası Oldu?
Dünya Sağlık Örgütü, daha önceden 6 seviyeli sistem kullanarak, bu tür durumlarda dünya genelini uyarmakla işe başlamıştı. Eski sistemde birinci seviye; virüsün hayvandan insana geçmesi durumunda herhangi bir rapor yapılmaması şeklinde belirlenmişti.
Seviye 6’da ise pandemi durumu oluşuyordu. Bilindiği üzere pandemi salgın anlamını taşımaktadır ve tüm dünya insanlarının sağlığını etkilemelidir. Ancak pandemi terimi, bazı sıkıntı ve eleştirileri doğururken, insanları da oldukça tedirgin etmeye başladı.
Dünya Sağlık Örgütü sözcüsü Tarık Jasareviç’in açıklamalarına göre; pandeminin resmi bir kategorisi olmadığı, insandan insana kolayca bulaşmaya başladığı anda, bu durumun gayri resmi olarak pandemi olarak alındığı görülmektedir.
Dünya Sağlık Örgütü, önceleri yeni tip koronavirüs hastalığının, bir ülkeyi ya da tüm dünyayı sarmadığı için, resmen pandemi ifadesini kullanmamaktadır. Bu yüzden epidemi ve pandemi arasında bir kavram karmaşası oluşmuştur.
Salgın Nedir ?
Hızla yayılan ve aynı anda birçok kişiyi etkileyen hastalık salgın olarak adlandırılır. Coğrafi yayılmanın yanında bir ülkeyi ya da tüm dünyayı etkileyen bir durumdur. Bir coğrafya üzerinde, nüfusun büyük bir bölümünün etkilenmesi, o bölgede salgın olduğu anlamına gelir.
Bu durum pandemi olarak adlandırılmakla birlikte bu duruma en güzel örnekler ise 1968 yılındaki İspanyol gribi salgını yanında HIV/AIDS salgını ve Bubonik Veba verilebilir. Aynı zamanda 1981-1991 yılları arasında görülen kızamık salgını da buna örnek olarak verilebilir. Yakın zamanda ise H1N1, SARS verilebilir. 2009 yılındaki H1N1 domuz gribi salgınında sadece Amerika’da 12.469 kişinin ölümüne neden olmuştur.
" Pandemi ve salgın terimleri; hastalığın ciddiyetini değil, hastalığın yayılma derecesini göstermektedir."
Bir pandemi ilan edildiği zaman, ulusal anlamda ya da küresel anlamda, halk sağlığını korumak için, sağlık kurumlarının, en üst seviyede bu salgına karşılık vermesi gereklidir. Yaşanan Covid-19, durumu kontrol etme çabaları adına salgın olarak ilan edilmiş, halk üzerinde bir farkındalık yaratılmaya çalışılmıştır.
Bir Salgın Nasıl Anlaşılır ?
Herhangi bir coğrafya üzerinde bir ülkeyi ya da tüm dünya coğrafyasını etkileyen salgın, bir ülke coğrafyasını ya da dünya coğrafyasını etkilediği zaman bazı özellikler göstermektedir.
Dünya çapında geniş bir coğrafyayı etkisi altına alır.
Çok sayıda insan, enfekte olur.
İnsanların bağışıklığı çok azdır ya da hiç olmadığı için hızla yayılım gösterir.
Ölüm sayısı artar.
Sosyal yönden bozulmalar başlar ve ekonomi dengesizleşir.
Buna bağlı olarak Covid-19, küresel olarak hızla yayılım gösterdiği için bir pandemi yani bir salgın olarak ilan edilmiştir.
Belli bir bölgede oluşan hastalıklar endemik olarak adlandırılır. Endemik hastalıklar için en iyi örnek ise sıtmadır. Özellikle Amerika’nın bazı bölgeleriyle, Afrika’nın büyük bölgeleri endemik olarak adlandırılmaktadır.
Genellikle salgın hastalıklarla karıştırılan endemik hastalıklar, bir grup ya da coğrafyada, sürekli olarak var olan hastalıklardır. Buna karşılık pandemiler, bir ülke ya da tüm dünya coğrafyasını etkiler.
Endemik hastalıklar, sürekli yükselen seviyelerde olmadığı gibi, nadir de görülebilirler. Örneğin HIV, Afrika’nın birçok bölgesinde endemik olarak kabul edilirken, Hepatit B de endemik hastalıklar arasında yerini alır. Ancak Hepatit B’nin bulaşmasını önlemek için aşısı bulunmaktadır.
Dünya Sağlık Örgütü, yaptığı bir brifingte, covid-19 virüsü için, toplumlarda oluşan başka bir endemik virüs olabilir ve bu virüs asla ortadan kalkamaz yorumunda bulunmuştur. Covid-19 virüsünün de sonunda endemik olabileceğini söylemektedir.
Brifingte yapılan açıklamalara göre; Coronavirüs, eğer belirli bir bölgede sürekli olarak bulunuyorsa endemik olarak kabul edilebileceği, ancak endemik hale gelmeden önce, bu virüsten kurtulmanın yollarının aranması gerektiğinin de altı çizilmektedir.
Epidemi Nedir? Nasıl Gelişir?
Bir nüfusun, topluluğun ya da bir bölgede yaşayan birden fazla kişinin aynı anda etkilenmesi ya da etkilenme eğiliminde olması epidemi olarak adlandırılmaktadır. Tifo salgını, epidemiye en iyi örnektir.
Epidemiyologlar, zaman ve coğrafyadaki oluşan hastalıkları izleyerek, izlenen bölgede kaç tane hastalık vakasının geliştiğini öğrenmeye çalışırlar. Eğer izlenen bölgede beklenenden fazla vaka sayısı oluşuyorsa, daha büyük ve daha yayılmacı bir durum söz konusuysa, epidemi o bölgeyi etkilemeye başlamaktadır.
Dünya üzerinde birçok farklı salgın türü vardır. Ancak insanlar, kendi bölgelerinde herhangi bir şekilde doğrudan etkilenmiyorsa, bu salgınlara çok da yakın değildir. 2016 yılında Zika virüsü, Zika tropik bölgelerinde yaşayan sivrisinekler tarafından insanlara bulaşmış ve o bölgeden dönen insanlar, bu hastalığı bulaştırmıştır.
Bu hastalık çok fazla semptom göstermemesine rağmen, hamile olan kadınlarda, oldukça etkili olmuştur. 2014-2016 yılları arasında gerçekleşen ve Batı Afrika’dan gelen Ebola salgını da dünya üzerindeki büyük salgınlar arasında yerini almaktadır.
Bunun yanında, bir salgın vakasının durması için, vaka sayısında azalma oluşması gerekir. Bunun için, salgının nasıl bulaştığını bilmek ve buna göre önlem alınarak, yayılması durdurulmalıdır.
Dünya Sağlık Örgütü tarafından virüslerin tanımları şu şekilde aktarılmaktadır;
Bir hastalığın seyrek ve düzensiz olarak ortaya çıktığını anlatmak için sporadik tanımı kullanılır.
Bir grup ya da bölgede sürekli olarak var olan bir hastalık endemik olarak adlandırılır.
Vaka sayısında ani artışların olması ve geniş bir alana yayılması, salgın olarak adlandırılır.
Covid-19 Bir Salgın mı Bir Pandemi mi ?
Dünya Sağlık Örgütü Genel Müdürü Tedros Adhanom Ghebreyesus’un 11 Mart günü yaptığı medya brifingindeki açıklamalarına göre Covid-19, bir pandemiktir. Yapılan açıklamada; 114 ülkede 118binden fazla vaka olmuş, vakaların %90’ından fazlası ise Çin, Güney Kore, İtalya ve İran’da meydana gelmiştir.
Buna karşılık Ghebreyesus, salgın tehdinin gerçek olmasına karşılık, henüz salgın olarak adlandırılamayacağını da sözlerine eklemiştir. Henüz hastalıkla savaşmayan 77 ülke olduğu ve 55 ülkeden en az 10 tanesinde daha az vaka olduğunu da sözlerine eklemektedir.