İETT Genel Müdürü Alper Kolukısa, yeni sistem çalışmalarında sona gelindiğini belirterek, “ÖHO İşletmecileri ile beraber geleceğin sürdürülebilir kentiçi toplu taşıma hizmeti ortak anlayışla yürütülecek” diye konuştu...
Ekleme: 29 Mart 2020 Pazar 01:13/ Güncelleme: 29 Mart 2020 Pazar 01:13
İSTANBUL-İETT denetim ve yürütümünde kentiçi toplu taşıma hizmeti- ni bir asra yakın süreden beri icra eden İstanbul’un Özel Halk Otobüs İşletmecileri, ülke geneline örnek teşkil edecek bir değişimden geçirilme arifesin de. Bugüne kadar bireysel işletmecilik anlayışı ile öz sermaye kullanarak sistemde yardımcı unsur olarak hizmet ve ren halk otobüsçüleri, zamanla kamu da değişen anlayış ve üretilen taşımada uyulacak esaslara uyarak hareket etmiş bu gelişmelerle de sürekli gelir kaybı na uğratıcı bir süreç yaşanmıştı.
Zaman içinde ağırlaşan sorunlarla gelinen noktaya çözüm çalışmaları gelişmelerin gerektirdiği yeni ihtiyaçlara cevap vermede gereklilikler kamu oto ritesini hareketlendirdi.
Ekrem İmamoğlu yönetiminde İstanbul Büyükşehir Belediyesi yeni dönem de kentiçi toplu taşıma dahil ulaşım ve travik konusunda köklü çözüm sağlama şiarıyla çalışma başlatarak, İETT denetiminde hizmet veren ÖHO İşletmeciliğine adil yeni bir sistem çalışma sı başlatıldığını duyurmuştu.
yeni sistemin yürütülen hizmet anlayışından farklı yapıda ve sorunlarından arındırılmış hizmet veren işletmeci ihdası şeklinde bir yapılanma amaçlandığı dile getirilmişti. Özel Halk Otobüs İşletmeciliği’ne dönük yeni sistem çalışmaları, son rötuşlarla nihayetlendirilme aşamasına getirildiği açıklandı.
İETT Genel Müdürü H. Alper Kolukısa, çalışmanın kamu-özel işbirliği- ni ortaya koyan örnek olmasının başlı başına önem taşıdığına dikkat çekti. Genel Müdür Kolukısa; “İstanbul Bü- yükşehir Belediye Başkanımız’ın talimatları ile başlattığımız çalışmada sona gelindi. Ortak çalışma Özel Halk Otobüsü Esnaf Odası ve şirket başkanları, teknik heyet ve Özel Halk Otobüsü Müdürleri ile İstanbul Büyükşehir Belediye Genel Sek reter Yardımcısı İ. Orhan Demir’in katılması ile İETT koordinasyonun da gerçekleştirildi. Ortak çalışmalarla ‘Yeni Sistem Niçin gerekli?’ sorusuna yanıt verecek, işin temeline inme ve bunu doğrudan ilk ağzından dinleyerek, esasları belirleme projesi diye ele alındı. Son aşamasına kadarda geleceğin sorunsuz sistemi olması amaçlanarak hassasi içerisinde yürütüldü.
Kent ve ulaşım konusuna bakışımızı, sürdürülebilirliği baz alışımı zı da gösteren bu çalışmamız, aynı zamanda kamu özel iş birliğine dayalı paydaşlık anlayışıyla denetimimizde hizmet veren özel halk otobüs çülerinin sorunlarına makul ve adil çözümü nü üreterek, esnaf memnuniyetini sağlama anlayışımızı ortaya koyuyor. Bu yaklaşıma dayalı anlayış ile hizmetin kalite ve konfora da yalı sürdürülebilirliğini getirecektir.
Herkesi memnun edici olmasını birlikte sağlamayı amaçladık. Katılımcı paydaşlarımız; Özel Halk Otobüsü yöneticilerimiz ile 15 toplantı sonucunda ana omurgasıyla şekillenen bu yeni sistemi, iş birliği içinde hayata geçirme aşamasına kadar ge tirdik. Yeni sistem herkesi memnun edecek anlayışın ürünü olarak önem li yenilikler sunacak.
Bir kere biz, ötekileştirmeden uzak ortak akla, bütünselliğe dönük yeniliğe açık yol alıyoruz.
Bu yolla yürümein gerektiğine de inanıyor. Sürdürülebilliği önemsiyor. Bunun gerekliliklerinde kime ne düşüyorsa yerine getirecek ortak anlayışıyla çalışıyoruz” diye konuştu.
Gerçekleştirilen çalışmanın teknik esasları, Özel Halk Otobüsü İşletmeci beklentilerinin iletilip değerlendirilme- si sonucun da ki görüşmelerde kabul görüldüğünü açıklayan Özel Halk Oto- büsü yetkilileri, her şirketin kendi esnafına dönük bilgilendirme süreciyle birlikte son şeklinin bunun sonucunda nihai uygulanabilir esaslara dönüşerek netleşeceği dile getirildi.
Yeni sistem programı ve esasları neler?
“Yeni Sistem Niçin Gerekti?” sorusuna yanıt, proje bazlı çalışmada; ortak akılla ortaya çıkan cevap, önce; “Sistem tıkanmış” denilerek; bireyselliğe dayalı esnek olmayan işletme sisteminin eskidiği, ihtiyaca uygun planlamayı engelleyip sürek li sorun üreterek çözümünü zorlaştırdığı vurgulandı. Bu yüzden yeni şartlara uyum- lu, kendini koruyabilen dinamik, esnek sürdürülebilir sistemi gerektirdiğine dikkat çekilmiş. “Memnuniyetsizliği arttırdı” belirlemesi de kent gelişiyor. İhtiyaçlar farklılaşıyor. Toplu taşıma her geçen gün daha önemli hale geliyor. Ancak, mevcut durumdan sektörün tarafları olan Otorite, Operatör ve Yolcular memnun değildi şeklinde verilmiş. Güvensizlik artıyordu tespiti de yapılarak, yine Otorite, Operatör ve Yolcu arasında bireysellikle esnek olmayan işletme sistemden kaynaklanan güvensizliğe dikkat çekilmiş.
Bu durumun ilişkileri bozduğu gibi uygulamalarda objektifliği ortadan kaldırdığı, faaliyetin ihtiyaçlara göre yapılamamasını getirdi değerlendirmesi, gelişmenin Ana taşıma sistemleri yaygınlaşıyordu tespiti ya pılarak, Metro, Marmaray, Metrobüs gibi ana taşıma sistemleri yaygınlaşması ve Otobüsün işletme alanlarının daralma- sı, tek yönlü ücretsiz aktarma ve hatların zorunlu revize edilme gerekliliği olarak belirtilmiş. Sosyal uygulamaların yaygınlaş- ma konusunda Ücretsiz, indirimli taşımanın sürekli artması ve indirimlerin çoğalmasına neden olan sıkıntısı tespit edilmiş.
Finansman problemi; geliri yolcu sayısına, mevsime, hava durumuna, ekonomik şartlar, sosyal olay lar, diğer türlerin tarife ve hatları, sayılarına.
Otoritenin kapasite planlaması ve tarife ayarlamalarına (zam zamanında alınamıyor ve reel kayıp oluşuyor) göre is- tikrarsız olması, işletmeci ödemelerini olumsuz etkilemesi de yüksek maliyetli borçlanma olarak vurgulandı.
Rakip unsurların etkisi; Minibüs, Dolmuş, Servis Araçları gibi rakip unsurların hat ve güzergâh düzenlemeleri, rekabet ve Otobüsü olumsuz etkilemeleri de es- nek olmayan sistemle kaynak israf artışı; olarak hatların ve güzergâh planlamalarının değişen ve gelişen şartlara göre tam esneklikle yapılamaması, gruplar-şirketler arası rekabetin kaynak israfına ve huzursuzluğa neden olması olarak görülmüş.
Bu da Maliyet artışının olumsuz etkisi olarak; Maliyetler sürekli artarken gelir aynı oranda ve zamanında artırılamıyor.
Yolcu artıyor gelir düşüyor gibi tezat bir durum oluşmasıyla da gelecek kaygısı ve öngörüsüzlük olarak; özlük haklar ve mük tesebatın tescil edilmemesi nedeniyle gelecekle ilgili kaygıyla, ileriyi görememe ola rak vurgulanarak, dünyadaki uygulamaların etkisi olarak da; dünyanın birçok kentinde otobüs sistemi faaliyetin tabi özelliği gereği işletmecilik kurumsal yürütülmek tespitiyle bu şekilde hem potansiyel verim li kullanılmakta, hem daha düşük maliyet le hizmet verilme olarak değerlendiriliyor.
Adil bir Kamu desteği olmasına rağmen İstanbul da sistemin bireysel olması nedeniyle çok sert ve maliyetleri getirdiği sonucuna ulaşılarak, kent hareketliliğine karşı savunmasızlık gerekçesi olarak gös- terildi. Yapılan arama toplantılarındaki bu tespitle çözüm ve yeni sistem çalışmaları da İstanbul Büyükşehir Belediyesi onayı ile İETT’nin yönetiminde yapılan çalışmanın içeriği şu şekilde gerçekleşti:
Müktesep-Özlük Haklarının geliştirilmesi. Tescili. Özel Halk Otobüslerinin seri plaka olması. Sürdürülebilir bir finansma- na (gelir) kavuşma. Kurumsal İşletmecilik ve kaynakların daha verimli kullanılabilmesi. Huzurlu, güvenli ve daha iyi çalışma şartlarının oluşturulması.
Geleceğe güvenle ve önünü görerek bakabilmek. Esnek planlama kapasitenin maksimum verimlilikle kullanılması, gereksiz maliyetlerin ortadan kaldırılması. Filo avantajlarından yararlanma. Daha ekonomik şartlarda araç ve malzeme temini. Daha iyi, güvenli ve ekonomik ba- kım ve onarım. Sefer kayıplarının en aza indirilmesi. Garajlar oluşturularak, araç ve personelin kurumsal yönetilmesi ve bu konulardaki mevcut problemlerin ortadan kaldırılması. İlişkilerin kurumsallaştırılma- sı. İş ve işlemlerin azaltılması. Kuruluşların operatör haline getirilmesi. Sektör yönetimine bir standart getirilmesi ve yöne- timin geliştirilmesi, Sektör potansiyelinin daha iyi kullanılabilmesi…
İstanbul Büyükşehir Belediyesi adına İETT Genel Müdürü tarafından Özel Halk Otobüsü şirketleri yöneticilerine bir sunum yapılarak çalışmaya start verildi. İETT yetkilileri ile seri toplantılar yapılarak durum ve hassasiyetler, beklentiler ve görüşler ifade edildi. Ön görüşmelerden sonra Kağıthane Garajı’nda geniş katılımlı 1 günlük arama toplantısı yapıldı.
Belediye Meclis Üyeleri ile İstanbul Büyükşehir Belediyesi yetkililerinin de katıldığı bu toplantıda Özel Halk Otobüsü Sektörü olarak bu toplantıda kapsamlı bir sunum yapıldı, ayrıca bireysel olarak da yöneticiler görüş ve önerilerini belirttiler.
İfade edilen her görüş ve öneri kayda alındı. Proje kapsamında değerlendirmek üzere arama bu çalışmalarında kayıt altına alınan ve sonradan ilave edilecek konuların elenmesi için 2 proje grubu oluşturuldu.
İETT Daire görevlileri ve sektör Müdürlerinden oluşan Teknik ekibin çalışmaları ve önerileri İETT Genel Müdürü, şirket başkanı ve yöneticileri ile yine bu teknik ekibini katıldığı geniş toplantılarda tekrar, tekrar görüşülerek elemeye tabi tutuldu.
Bu çalışmalar her hafta bir veya 2 defa olmak üzere yoğun bir şekilde sürdürüldü. Hiçbir kısıtlama yapılmadan her katılımcının özgür bir şekilde görüşlerini ifade ettiği yaklaşık 15 toplantı yapıldı.
Bu toplantılarda projeyle alakalı olarak alternatif Modeller oluşturulması kararlaştırıldı ve bunun İETT Ulaşım Planlama Dairesi Teknik elemanlarınca hazırlanma- sı uygun bulundu.
İETT ilgili Daire tarafından üzerinde çalışma yapmak üzere 3 model oluşturularak çalışma grubuna sunuldu. İETT’nin model önerileri Teknik Ekibimiz ve Şirket Yönetim Kurulları’nda değerlendirilmiş ve ilk 2 model ÖHO sisteminin İOAŞ modeline dönüşme anlamına geldiği için ret edilmiştir.
İETT Aylık sabit ödeme ile Özel Halk Otobüsü’nü kiralıyor, İETT araçları işlettirme ihalesi ile Otobüs A.Ş. ne kiraya veriyor ve İOAŞ da işletiyor. Özel Halk Otobüsü İşletmecileri aracı temin ediyor, düzenli ve düzensiz bakımlarını yapıyor. İOAŞ yüklenici olarak personel, yakıt, temizlik v.b. İhtiyaçları karşılıyor. Denetim ve cezaların muhatabı da yine İOAŞ oluyor. İşletme programlarını ve denetimi İETT yapıyor.
İETT tüm hatların işletme hakkı İOAŞ’a kiralıyor. İstanbul Büyükşehir Belediyesi İOAŞ’dan hizmet alımı yapıyor. İOAŞ, Özel Halk Otobüsü ve İOAŞ işletmecilerinden hizmet alımı yapıyor. İOAŞ araçları, şoförleri temin ediyor, araçların düzenli ve düzensiz bakımlarını, temizliğini yapıyor. Sefer planlarını ve denetimi İETT yapıyor. Özel Halk Otobüsü işletmecileri yakıtı temin ediyor ve araçları işletiyor. Sabit kâr payı ödemesi var
İETT, Özel Halk Otobüsü İşletmecileri’nden değişken + sabit maliyetler + sabit kar ödemesi esasıyla hizmet alımı yapıyor. İETT hasılatı topluyor. Özel Halk Otobüsü İşletmecileri aracı, şoförü ve yakıtı temin ediyor, araçların her türlü bakım ve onarımlarını, temizliğini yapıyor. Hat ve sefer planlarını, denetimi İETT yapıyor. Bir yönüyle hasılat toplama hariç mevcut çalışma sistemi devam ediyor.
ÖNE ÇIKAN 3. MODEL
2016 yılında yapılan “Performans Bazlı” hak ediş modeline yakın olduğu için üzerinde çalışılabilir bulunmuştur.
3. Modele göre hazırlıklar yapılmış ve bunun neticesinde “Değişken (Yakıt ve Bakım) Maliyetlerin km.’ye göre, Sabit Maliyetlerin cari rakamlar üzerinden hesaplanması ve Yine Sabit maliyetler üzerinden net kar payı Ödenmesi” esasına dayalı bir hak ediş modeli önerilmiştir. Bu öneri idare tarafından kabul edilmişti.