Kas hastalıkları, kas ağrıları ve yorgunluk, spazm, felç
Kaslarda en sık görülen hastalıklar ağrı ve spazmlardır. Kas ağırları rahatsız edicidir ancak ender olarak önemli nedenlere bağlıdır. Aynı şekilde spazmlar da genellikle zararsız olup nedenleri bulmak çoğu kez olanaksızdır. Bağırsak duvarlarını oluşturan düz kaslardaki spazma kolik denir. Kas bozukluklarının önemli belirtilerinden biri, kasların bir veya birkaçının gücünü yitirmesidir (felç). Kasılma için sinir sistemi uyarımları gerektiğinden, sinirsel bozukluklar da felce yol açabilir.
Kas ağrıları (miyalji), kas bozukluklarının en çok görülen belirtilerindendir. Çoğunlukla aşırı ve yıpratıcı beden hareketlerinden kaynaklanır. Kol ve bacak kasları yeterli derecede kasılmadıklarından kas yorgunluğu duyulur. Sürekli olarak uyarılan bir kas giderek daha az kasılır, kasılma gücü azalır. Bunun nedeni kasın yorulmuş olmasıdır. Yorgunluğa ve kasılma yeteneğindeki bu azalmaya ise hareket eden kas hücrelerindeki potasyum iyonlarının çevreye yayılması neden olur. Kas faaliyeti sırasında kan, potasyumu kas dışına taşır ve yorulan bir kasta potasyum yetersizliği baş gösterdiğinden kasılma engellenir. Dinlenme sırasında potasyum kasa geri döneceğinden kasılma yeniden gerçekleşebilir. Uzun zaman kullanılmamış olan kaslar zayıflar (kas atrofisi) ve yeterli çalışmazlar. Kullanılması gerektiği zaman sertleşir ve ağrımaya başlarlar.
Kaslarda laktik asit birikimi bu belirtilere neden olabilir. Kasları sıcak tutarak ağrılar önlenebilir. Bu suretle kan dolaşımı daha etkin hale getirilip laktik asit hızla atılabilir. Lumbago ve boyun tutulması, kas ağrılarının zararsız şekilleridir. Ağrıyan kasla herhangi bir bozukluk göstermezler. Kas lifleri büyük bir zorlama veya başın ani bir hareketle arkaya döndürülmesinin boyunda neden olduğu aşırı gerilme gibi nedenlerle yırtılabilir (burkulma). Kas ağrıları çok değişik nedenleri olan kas iltihaplarından (miyozit) veya kas romatizmasından da kaynaklanabilir. Romatizmal artritte de kas ağrıları görülür. Kanser vakalarında zayıflayan kaslar ağrı verirler. Bu, urların zehirleyici bir madde salgılıyor olmasından ya da kasın gereksindiği bir maddeyi tüketiyor olmasından kaynaklanabilir.
Spazm (kramp) bir veya birkaç kasın belli bir süre devam eden çok şiddetli kasılmasıdır. İskelet kaslarında ve iç organlarda görülür. İkinci durumdaki vakalara kolik denir. Safra kesesi, böbrek ve bağırsak sancılarını örnek olarak verebiliriz. Sancı, küçük veya büyük taşlar ve hatta fazla yemek ve içmekten olabilir. Hastaya çok acı verir ama bu acıyı azaltan ilâçlar vardır. Yattıktan hemen sonra baldır kaslarının krampı sık görülen rahatsızlıklardandır. Nedenleri henüz saptanamamıştır. Buna, bacaklara giden kan dolaşımının azalması neden olabilir. Laktik asit gibi metabolizma ürünlerinin toplanması da sancı yapabilir. Zararsız olan baldır krampı gebelik sırasında ve menopoz sonrasında sık görülür. Aynı şekilde soğuk suya girmiş olan yüzücülerde görülen spazmlar için de kesin bir açıklama yapma olanağı bulunamamıştır. Bu spazmlar boğulmaya yol açacak kadar yoğun olabilirler. Spazmlar, kaslara gelen kan akımının azalmasından ileri gelebilir. Eğer yüzücü, kanın bağırsaklarda toplanmasına neden olacak şekilde ağır bir yemek yemişse spazm olasılığı artar. Bazı kasların uygunsuz kullanımı da spazma neden olabilir. Bu olay çok yazı yazan veya yaylı saz çalan kişilerde görülür; yazarlık mesleğinden nefret etme gibi ruhsal etkenlerde de kaynaklanabilir. Genellikle yüzde görülen sinirsel spazm (tik), çoğunlukla ruhsal etkenlerin neden olduğu kas spazmlarıdır. Dölyolu kaslarını etkileyip cinsel birleşmeye engel olan krampların da kaynağı ruhsal olabilir (Vajinismus). Kramplarla sinir ve kas hastalıkları genellikle ilişkili değildirler. Örneğin sarada kramplara beyin bozuklukları neden olur. "Claudicatio intermittens" bazen spazm olarak kabul edilir. Bu durum, kan damarlarının daralarak, bacak kaslarının daralarak, bacak kaslarının yeterli miktarda oksijen alamamasından ileri gelir. Bacak titremesi denilen durumda ağrılar gece başlamakta ve bacaklar hareketsiz kalamamaktadır. Bunun nedeni belirlenememiştir. Küçük çocuklarda yüksek ateş ile birlikte, havale diye adlandırılan spazmlar görülür. Kramplar kanda kalsiyum düzeyinin azalmasından (tetani) veya sodyum tuzu yetersizliğinden de ileri gelebilir. Ter içinde çok miktarda tuz bulunduğundan, sıcak havalarda terlemeden olabilir ve sıcak krampı adını alır. Son olarak, kramplar önemli bir enfeksiyöz hastalık olan tetanosun belirtisidir.
Bilinçli hareketler, beynin motor korteksinde başlayıp kaslarda sonlanan sinir hücreleri zinciri aracılığı ile yerine getirilir. Motor kortekste bulunan sinir hücrelerinin uzantılarının bir kısmı beyin sapındaki merkezlere gider ve oradan çıkan dürtüler kafa sinirleri ile baş kaslarına götürülür. Geri kalan sinir uzantıları piramidal yoldan geçerek omuriliğin ön çıkıntı hücrelerinde son bulur. Dürtü orada bulunan hücrelere iletilir ve omurilik sinirlerinin uzantıları aracılığı ile gövde, kol ve bacaktaki kaslarda son bulur. Bu piramidal yola ek olarak beyincikle birlikte hareketlerin koordinasyonunun sağlayan ekstrapiramidal sistem vardır. Parkinson hastalığı ve kore hastalığı gibi ekstrapiramidal sistem bozuklukları ve beyincik hastalıkları hareket bozukluklarına yol açarsa da, genellikle felce neden olmazlar. Felç, hareketlerin çok zayıf koordinasyonuna veya hiç uygulanmamasına neden olacak şekilde bir veya birkaç kasın güç kaybetmesidir. Birinci duruma parezi ikinci duruma paralizi adı verilir.
Felçler, kas sisteminin kendisinden kaynaklanabileceği gibi sinir sisteminden de ileri gelebilir, öyle ki dürtüler kaslara iletilemez. Bazen histeri gibi ruhsal etkenler felce neden olabilirler. Felcin meydana geliş nedeninin saptanması her zaman olanaklı değildir. Düz kaslar ve kalp kasları sinir sisteminden gelen dürtülere cevap verirler, ancak aynı zamanda kendi kendilerine kasılma yetenekleri de olduğu için, gelen sinirler işlevlerini kaybetse de felç olmazlar.
Genellikle bedenin bir tarafı tamamen felç olur (hemipleji). Spastik çocuklarda çoğu Little hastalığı görülür.
Omuriliğin herhangi bir noktasında meydana gelen zedelenmeden dolayı işlevler kesintiye uğrar (enine lezyon); bu da felce yol açar.
Spastik felç: Piramidal sistemin veya beynin motor korteksindeki hücrelerin zedelenmesi halinde spastik felç oluşur. Felçli kaslar çok gerginleşmiştir (hipertoni). Yaşlılarda bu durum genellikle inme sonucudur. Çoğunlukla krizin şiddetine bağlı olarak bedenin yarısı bütünüyle felç olur.
Gevşek felç: Gevşek felç durumunda kas gerginliği azalmıştır (hipotoni).
Bunun nedenleri sinir sisteminde (omuriliğin ön çıkıntısındaki hücreler veya sinirler) veya kasların kendisinde aranmalıdır. Etkilenen kaslar genellikle küçülür (kas atrofisi); etkilenen sinirlerle doğrudan ilgilidirler. Örneğin eğer yalnızca bir sinir etkilenmişse, felç yalnız o sinir tarafından kontrol edilen kaslarda oluşur. Sinirsel bozukluklar her zaman dokunma duyusundaki bozukluklarla birlikte görülür. Çocuk felci ve omurga kasları atrofisinde olduğu gibi, felç ön çıkıntı hücrelerinin zedelenmesinden meydana gelebilir
Çocukk felci omurilik ya da soğan ilikteki motor sinir hücrelerinde görülen virütik bir hastalıktır, Solunum ya da ağız yoluyla bedene giren virüsler merkez sinir sistemindeki sinirlere dağılır. En sık görülen türü virüslerin omurilikteki ön çıkıntı hücrelerini etki altına almasıdır. Bu durum hastayı tam felce kadar götürebilir; felç daha çok bacaklarda görülür. Solunum kaslarına giden kaslar zarar görürse hastanın solunum sistemi felce uğrar.
Gerek sinir sistemi, gerek gerçek kas sistemi hastalıklarından doğan kas bozukluklarının belirtileri aynıdır. Her iki durumda da aynı uzman doktor, nörolog tarafından tedavi edilir. Değişik klinik vakalar arasında ayırım yapmak çok zordur. Elektromiyografi ve kas biyopsisi teşhisi kolaylaştırır. Kas biyopsisinde, hastalıklı kastan bir parça alınarak incelenir. Gerçek kas hastalıklarından önemli bir grubu kas distrofileri oluşturur. Kas distrofisinin her bir türü belirli bir yaşta başlar ve genellikle hastanın ailesinde görülür. Çoğu kez ağrı yoktur. Nedenleri bilinmeyen bu hastalık erken ölüme neden olabilir.
Miyasteni gravis, belirli bir kas hastalığıdır. Biyokimyasal bozukluklar bu hastalığa neden olur ve ilâçla tedavi edilebilir ayrıca metabolizma bozuklukları da kas sistemini etkileyebilir.