﻿ Keneler ve kene ısırıklarıyla bulaşan hastalıklar - Cevat Abdurrahman - Gündem Gazetesi
Sıcakların artışa geçtiği bu dönemde, yaşantımızı tehtit eden bazı canlıların, özellikle Kenelerin faaliyete geçtiklerini ve de yaşantımızı tehtid altına aldığını biliyormuydunuz? Keneler nasıl canlılardır? Kenelerle bulaşan hastalıklar nelerdir? Hangi tür keneler, son günlerin kabusu haline gelen Kırım Kongo Kanamalı Ateşi Hastalığını bulaştırıyor ve kenelerle mücadelede yapılması gerekenler nelerdir? Bu konulara kısaca değinelim...
Keneler, eklembacaklılar grubuna dahil kan emici dış parazittir. İnsan, koyun,köpek, deve gibi gibi canlıların derilerine yapışarak kanlarını emer. Vücutları, başla kaynaşmış bir göğüs ve torba biçimli karın kısmından ibarettir. Dört mm olan bir dişi kene 11-12 mm’ye kadar şişebilir. Erginlerinde dört çift bacak bulunur. Bacakların uçlarında çengeller ve vantuzlar vardır. Deriye rahatça yapışarak hortumlarıyla kan emerler. İyice şiştikten sonra kendilerini yere atarak konaklarından uzaklaşır, ot veya ağaçlara tırmanırlar. Duvar çatlaklarına yumurtalarını bırakarak hızlı bir şekilde aç larvalarını doğaya salırlar.
Keneler, kan emme esnasında bir çok hastalık etkenini de kanını emdikleri canlıya bulaştırırlar. Bunlardan başlıcaları :
Tifüs (Boutounesse ateşi ) (R. conorii)
· Tularemi (F. tularensis)
· Q ateşi (Coxiella burnetii)
· Kene ile bulaşan tekrarlayan ateş (Borrelia sp)
· Lyme hastalığı (Borrelia burgdoferi)
· Kırım-Kongo Hemorajik Ateş (KKKA)
· Kayalık dağlar benekli ateşi (R. ricketsii)
· Babeziyoz (Babesia microti)
· Colorado kene ateşi (Coltivirus)
· Erlihiyoz (E. chaffeensis, E. phagoctophila)
Bu hastalıklardan özellikle Kırım-Kongo Hemorajik veya Kanamalı Ateşi dediğimiz ve insan hayatını tehdit eden, geçen yıllarda da bölgemizde ölümle sonuçlanan hastalık, HYALOMMA CİNSİ, enfekte olmuş yani soyu Nairovirus ile taşıyıcı olmuş kenelerin insandan kan emmesi esnasında bulaşır. Klinik olarak hafif, orta ve ciddi-ağır olmak üzere farklı formlarda görülebilir. Başlangıç belirtileri; şiddetli başağrısı, üşüme ile yükselen ateş, boğaz ağrısı, halsizlik, yorgunluk ve yaygın kas ağrılarıdır. Bu bulgular gribe benzer. Şikayetlere baş dönmesi, ense ağrısı, fotofobi ve sarılık eklenebilir. Ayrıca bulantı, kusma ve ishal görülebilir. Hastalığın ikinci haftasında kanamalar ve vücutta morluklarla giden böbrek yetmezliğinin geliştiği ağır tablo oluşabilir. Bu dönemde kanlı idrar , vaginal kanama, mide kanaması görülebilir. Damarların duvarlarında bulunan endotel hücreleri ve kan hücreleri virüsün direkt hedefindedir. Klinik belirtiler, karaciğer ve endotel (damar duvarı) hasarı ile trombosit sayısındaki belirgin düşüşün bir sonucu olarak ortaya çıkmaktadır. Hastalığın kesin tedavisi yoktur. Tedavinin temelini destek tedavisi oluşturur. Sıvı-elektrolit verilmeli ve kan komponentlerinin replasmanı ile gereğinde dializ de yapılabilir. Antiviral ilaçlardan Ribavirinin kullanımı Dünya Sağlık Örgütü tarafından önerilmektedir.
Hastalıktan korunmada en önemli yol kene ile temasın önlenmesi ve kenelerle mücadeledir. Özellikle büyük ve küçük baş hayvanlar mart ayı başından itibaren kenelere karşı ilaçlanabilir. Açık alanlarda bulunma söz konusu ise kol ve bacakları örtecek kıyafetler giyilmesi, pantolon paçalarının çorabın içine sokulması, akarisid ilâçlarının kullanılması (AMİTRAZ(TACTİC), PHOXIM (SEBACİL), DEET, pyrethroid emdirilmiş elbiseler) ile kene teması önlenebilir. Ayrıca, bu tip yerlerden dönüşte tüm vücudun kene yönünden taranması ve tespit edildiğinde uygun şekilde çıkarılması korunmada önemlidir.
Kenelerin yayılmasında rolü olan yaban hayatı izlenmeli, risk haritaları çıkarılmalı ve gerekli önlemler alınmalıdır. Keneler tarafından ısırıklarda, kene asla ve asla bilinçsizce kopartılmamalı ve üzerine herhangi bir kimyasal dökülmemelidir. Çünkü bu gibi durumlar kenenin kusmasına sebebiyet vereceğinden hastalık etkenlerinin kolayca kana bulaşmasına neden olurlar. Bu gibi durumlarda hemen en yakın sağlık kurumuna başvurulmalı ve uzmanlarca kene yapıştığı yerden alınmalıdır. Sağlık kurumlarına ulaşımın mümkün olmadığı durumlarda, deriye yapışmış kene, yağlanmış bir pamuk vasıtasıyla iki yandan keneyi sıkmadan sabırlı bir şekilde tutularak, başını kendisinin deriden çıkarmasını beklemektir. Bunun sebebi ise kenelerin solunum organellerinin iki yanda olması ve yağlı bir pamuk ile yanlardan tutulması durumunda havasız kalan kenenin çengellerini toplayıp başını kusmadan deriden çıkarmasıdır.