Ünye Belediyesi Kültür Yolu Projesi kapsamında yer alan Paşabahçe Konağı, Ünye'nin taşınmaz kültür varlığı olarak koruma altına alınan evlerden biridir. 2013 Yılında, Hasan Şimşek'in yönetim kurulu başkanlığı döneminde Ünye Ticaret ve Sanayi Odası tarafından 90.000 TL.’ye mülkiyeti satın alınarak restore edilmiştir. Ardından, yine Oda tarafından kiraya verilen konak, bugün Paşabahçe Konağı adıyla otel ve cafe olarak Ömer Öztürk tarafından işletilmektedir.
Konağın banisi: 19. yüzyılın ortasında (1850'li yıllar) inşa edildiğini tahmin ettiğimiz evin kim tarafından inşa edildiği bilinmemektedir. Hamidiye Mahallesi, 188 ada 8 nolu parselde, 02.01.1970 tarihli tapu kaydı gereği konağın Nazif kızı Hacer Bulut'a ait olduğu tescillenmiştir. (Fotoğraf: 04.05.1983 tarihli komisyon kararı.)
Konağın adları: Kirada duran ailelerin adıyla anılan ev, dış cephesindeki alüminyum kaplamalarıyla hatırlanmaktadır.
Konağın Sakinleri: Kiracı olarak; diş hekimi Nihat Tayfur, eşi Ünye’nin ilk kadın eczacısı Afife Tayfur ve oğulları Taylan Tayfur, Mahir Kocaoğlu ailesi, Selahattin Cücür ailesi...
Konağın kim tarafından inşa edildiği bilinmemektedir. 1850'li yıllarda inşa edildiğini tahmin ettiğimiz ev, 1939 yılında Kuyumcu Cüneyt Coşkunalp’in dedesi (anneden) Pulcu Kemal tarafından Sefercioğlu Müzeyyen Hanım'dan satın alınmıştır. Müzeyyen hanıma bu ev babasından miras kalmıştır. (Babasına memuriyetinden dolayı tahsis edilmiştir.) Ev, aynı dönemde inşa edilen benzer konaklar gibi Türk ve İslam tebaa tarafından inşa ettirilmiş olmalıdır. Satın alma yoluyla bir gayrimüslime geçmiş olabilir. Tehcir yahut benzer bir nedenle terk edildiğini zannettiğimiz ev, memuriyetinden dolayı Sefercioğlu Müzeyyen Hanımın babasına tapu tahsisi yoluyla intikal ettiği anlaşılmaktadır.
1839'da evi Müzeyyen hanımdan Pulcu Kemal satın almıştır. Mersin Gümrük Muhafaza Müdürlüğünden emekli olan Kemal Efendi, evi Ünye Ziraat Bankası Müdürü vekaletiyle satın almıştır. Kuyumcu Cüneyt Coşkunalp’in dedesi (annesinin babası) olan Kemal Efendi Ünye'nin ilk kitapçısıdır. Gazete satışı ve kırtasiyecilik yaptığı dükkan, İş Bankası'nın Belediye Caddesi'ne bakan cephesinin karşısında bulunmaktadır. Yıllar sonra aynı mesleği konağın kiracılarından Selahattin Cücür yapacaktır.
Evde bir dönem kiracı olarak Mahir Kocaoğlu ailesi kalmıştır.
Haznedar Süleyman Paşanın sarayı iki yangın geçirdikten sonra iyice yıpranmış ve kullanılamaz hale gelmiştir. Yıkılan konaktan kalan geniş arsaya sarayın mirasçıları değişik zamanlarda ev yaptırır. Haznedar Osman Paşa'nın ikinci kuşak kızdan torunu olan Prof. Dr. Ayşe Yalın, kendi evlerinin inşasından dolayı kaldıkları bu konakta doğmuştur.
70'li yıllarda evin sahibi Nazif kızı Hacer Bulut'dur.
90'lı yıllarda konak iyice yıpranmış ve içinde durulamaz hale gelmiştir.
Konak 2012 yılında Ünye Ticaret ve Sanayi Odası tarafından mirasçılarından satın alınıp, Doğu Karadeniz Kalkına Ajansı'nın (DOKA) desteği ile restore edilmiştir. Restorasyonu Hasan Kadim usta tarafından gerçekleştirilmiştir.
Tarihi konaktan Butik Otele
Tarihi konak, 2013 Nisanı'nda daha çok Ticaret Odası'nın konuklarını ağırlamak amacıyla lokal ve butik otel olarak hizmete açıldı. Açılışa dönemin İçişleri Bakanı ve AK Parti Ordu Milletvekili İdris Naim Şahin, Milletvekili Mustafa Hamarat, Ordu Valisi Orhan Düzgün, Ünye Kaymakamı Mustafa Demir, Ünye Belediye Başkanı Ahmet Arpacıoğlu ile çok sayıda davetli katıldı. Ünye'nin tarihi mirasına sahip çıkmak adına satın alınan ve restore edilerek butik otel ve lokal olarak hizmet verecek olan tarihi Paşabahçe Konağı'nın örnek bir proje olduğunu belirten Ünye Ticaret ve Sanayi Odası Başkanı Hasan Şimşek, "Çünkü bu proje bu bölge için çok önemliydi. Nedeni ise Ünye 15 bin yıllık tarihinde 9 kavim yaşamış, ama maalesef Ünye evlerini koruyamamış ve ziyan etmişiz. Bizler de Ünye Ticaret Odası olarak Ünye'nin geride kalmış 93 tane tarihi eserinden birine sahip çıkalım, örnek bir proje olsun ve herkes bundan istifa etsin düşüncesi ile alıp restore edip, Ünye'nin hizmetine sokmak istedik. Bir tane biz aldık, peşinden belediye başkanımız alarak müze ev haline getirdi. Sayın bakanım ve milletvekilim de bu kervana katılarak birer tarihi ev satın aldı. Bu bağlamda son bir yıl içinde 8 tane tarihi ev satın alınarak restorasyonuna başlandı. Ünye turizm kenti mi olmalı sorusunun cevabı evet. Ünye'de turizm de olmalı, sanayi de olmalı, tarım da olmalı. Bu tarihi binanın alt katı lokal olacak, üst katı butik otel. Bu lokalde Ünye lokumu, Ünye patispanyası, Ünye biber tuzlu yumurta ve su böreği olacak. Buraya arzu edenler gelecek çay kahve içip sohbet edecekler. Bu konağın bölge için güzel bir örnek olacağını düşünüyorum. Geride 63 tane tarihi evimiz var. Bu kervana Ünyeli Ünye dışında yaşayan iş adamlarımızın da katılmalarını bekliyoruz" diye konuştu.
Vali Düzgün ise, "Bölgemizin sahip olduğu kültür varlıklarının restore edilerek turizmin hizmetine sunulması yönünde hem ilimizde hem Ünye ilçemizde önemli çalışmalar yürütüyoruz. Birisi de Ünye Ticaret ve Sanayi Odası ile birlikte yürüttüğümüz bu proje. Ünye Ticaret Odası, bu Paşabahçe Konağı olarak isimlendirilen sivil mimarlık örneğini restore ederek gelecek nesillere aktarılması noktasında Doğu Karadeniz Kalkınma Ajansı'ndan da yaklaşık 270 bin TL destek sağlanarak bu bina hizmete sunuldu. Bundan sonra da bu tür binaların sadece konut olarak kullanılmaması, herkesin istifade edebileceği butik otel, restoran ve kafe gibi amaçlarla kullanılması da son derece önemli. Çünkü bu tür fonksiyonlar verildiği takdirde bu binalar yaşayan bina oluyor ve herkesin bir müze ev gibi görüp gezeceği binalar haline geliyor" şeklinde konuştu.
Ünye Ticaret ve Sanayi Odası'nın satın alarak restore ettirdiği konağa önemli bir anekdot da dönemin İçişleri Bakanı ve AK Parti Ordu Milletvekili İdris Naim Şahin'den geliyor. Açılışta bizzat bulunan Şahin, Ünye TSO'nun eski Ünye evlerine gösterdiği duyarlığı dile getirmiştir.
Eski İçişleri Bakanı'ndan Konağa İlişkin Açıklama:
Ünye Ticaret ve Sanayi Odası'nın farklı bir duyarlılık göstererek ortaya koyduğu çalışmanın örnek teşkil edecek nitelikte olduğunu dile getiren İçişleri eski Bakanı ve AK Parti Ordu Milletvekili İdris Naim Şahin de, "Ünye Ticaret ve Sanayi Odası bu tarihi binayı sahiplendi. Sahiplenildiğinde böyle değildi. Bakımsız harabe, taş bölümü kısmen duran, ahşap üst bölümleri tamamen yıkılmış vaziyette idi. Ve restorasyon değil de, restitüsyon diyebileceğimiz bir çalışmanın sonucu olarak bu gün bu hale getirildi. DOKA'dan sağlanan destekle ÜTSO burayı bir anlamda kişilerin malı olmaktan şehrin malı haline getirmek sureti ile yeniden canlandırdı, yeniden hayata ve kullanıma kazandırmış oldu. Yine ÜTSO başkanının ifade ettiği gibi Ünyemizin dünkü tarihine, tarihi evlerine olan ilgimizin son 10 yılda yeniden artırmaya, bakışımızı değiştirmeye başladık hep birlikte. Başta Kadılar Yokuşu olarak bilinen bölge olmak üzere Ünyemizin bu bölgesinde eskiden yapılmış, kullanılmış, Ünye insanını barındırmış ama insanlar devreden çıkınca kısmen sahipsiz kalmış çok sayıda binamız var. Bu binaların önemi çok büyük. O kadar ki bu binalar Ünye'nin şehir kimliği açısından yeni inşa ettiğimiz, övündüğümüz, çok katlı binalardan daha önemli, daha kimlikli ve daha sıcak binalar. Bu bakımdan geç te olsa eksik de olsa az da olsa yaptığımız çalışmalar çok çok önemli. Burada duyarlılık gösteren herkesi gönülden kutlamak isterim" dedi.
Ünye Ticaret ve Sanayi Odası tarafından restore edilerek butik otel ve lokal olarak kullanılacak olan tarihi Paşabahçe Konağı'nın açılış kurdelesi kesilerek hizmete açıldı. (Kaynak; İHA, 28 Nisan 2013)
Konak bugün Paşabahçe Konağı adıyla otel ve cafe olarak işletilmek üzere Ömer Öztürk'e kiraya verilmiştir.
Paşabahçe Konağı, Osmanlı mimarisine uygun bir yapıdır. Diğer Ünye evleri gibi erken dönem Osmanlı mimarisine uyar ve geç dönem Osmanlı mimarisinden esinlenerek donatılmıştır. Genel konumuyla bu şekilde nitelendirebileceğimiz eski Ünye evleri mimarisini, Orta Karadeniz bölgesi sahil kesiminde görülen ve geçmişi Antik Çağlar'a dayanan geleneksel Karadeniz mimarisine kadar götürebiliriz. Kırım'daki han konakları da benzer bir sürecin ürünüdür.
Paşabahçe konağı bir önceki yazımızda anlattığımız Sebile Hanım Konağı'yla bire bir benzerlik gösterir ancak ondan daha küçük yapıdadır. Genel hatlarıyla Osmanlı mimarisine değinecek olursak:
Osmanlı mimarisi, Selçuklu mimarisinin bir devamıdır. Türklerin Orta Asya'dan getirdiği (Semerkant, Buhara vb.) yapı tarzlarının İran, Memluklu ve Bizans yapılarıyla kaynaştığı bir tarzdır. Akdeniz ile Ortadoğu mimari geleneklerinin bir sentezidir. Sanat tarihçileri Osmanlı mimarisini üç dönemde ele alırlar:
1- Erken dönem Osmanlı mimarisi (1299-1501); “Bursa üslubu” adıyla da bilinen bu mimari tarz, daha çok Bursa, İznik ve Edirne'de başlar, Anadolu ve Rumeli şehirlerine yayılır. Osmanlı’da ilk denem özel mülkiyetin olmaması nedeniyle daha çok kurumsal yapılarda anlamını bulur; cami, medrese ve devlet kurumları gibi. Kentlerin çoğalması ve kentsel nüfusun artmasıyla, nispeten varsıl konumdaki Osmanlı devlet görevlilerinin, kaptanlar ve kadıların evleri bu tip yapılara örnek oluşturmaktadır. Ünye'de, eski Ünye evleri yanında cami, han ve çeşmeler de bu tip tarihi miras (taşınmaz kültür varlığı) niteliğindeki yapılardır.
2- Klasik dönem Osmanlı mimarisi (1501-1703), kendini Mimar Sinan'da somutlaştıran kamu binaları yahut dini yapılardır.
3- Geç Dönem Osmanlı Mimarisi; Lale devri (1703-1757), Barok dönem (1757-1808), Ampirik dönem (1808-1876) ve Tanzimat dönemi (1876-1922)gibi evrelere ayrılır, daha çok kamusal yapılar ve saraylar biçiminde İstanbul'da görülen mimari yapılardır. Beylerbeyi ve Dolmabahçe sarayları gibi, Batı etkisindeki yapılardır. (Kaynak: Prof. Doğan Kuban)
Paşabahçe Konağı, klasik Ünye evleri gibi bahçe içerisinde, taş zemin üzerine iki katı ahşap (yarı kagir) bir binadır. Taş bahçe kapısı ve taş işçiliğiyle bezenmiş sarnıçlarıyla tarihi Ünye evlerinin tipik örneklerinden biridir. Üst katlara çıkılan ahşap merdivenleri geniş, dengeli ve çıkılması rahattır.
Binanın girişi, çoğu eski Ünye konutlarında olduğu gibi çift taraflıdır. Zemin kat ile üst katın girişi ayrıdır. Sonradan zemin kat içeriden merdivenle üst kata bağlanmıştır. Bu şekilde yapılma nedenleri, evin asıl sahipleri bahçe kapısına yakın kapıdan giriş yapması, ev sahibinin himayesindeki bir başka ailenin diğer kapıyı kullanarak zemin katta ikamet etmesinden dolayıdır. Himaye edilen aile, ev sahibinin ev işleriyle yahut kırsal alandaki arazileriyle ilgilenmektedir.
Konağın tasarımı eski Ünye evleriyle benzerlik taşır. Taş kapıdan bahçeye girilir. Taş merdivenlerden çıkılan birinci kat, taş zeminden oluşur. Büyükçe bir salon ve bir ailenin barınabileceği biçimde donatılmış bir kısım bulunur. Yukarı katlara ahşap merdivenlerle çıkılır. Merdivenle çıkılan üst katlar salona ulaşır ve salonun her iki yanında odalar bulunmaktadır. Geniş ve yüksek tavanlı odalarda mutfak, kiler, nurşit, yüklük ve hamam düzeni bulunmaktadır. Evde bir çok hane bağımsız barınabilme imkanına sahiptir.
Taşlık ve Sarnıç
Konağın giriş kısmında taşlık denen bölüm yer alır. Taşlık, binanın giriş kapısından bahçe kapısına kadar uzanan kısımdır. Aynı zamanda bina içinde de giriş kapısı çevresine taşlık denir.
Taşlığın ve /veya zemin katın altında, çatıdan akan yağmur sularının toplandığı sarnıç bulunur. Evin su ihtiyaçları sarnıç denen bu depodan karşılanır.
Paşabahçe Konağı'nın eski Ünye evleri sarnıçlarından farklı olarak, hem dışarıda (bahçede), hem de evin zemininde olmak üzere iki sarnıcı bulunmaktadır.
Ünye'nin Su Deposu
Konağın önünde, (Saray Caddesi'ne bakan kısım) Ünye'ye uzun yıllar su pompalayan "su deposu" bulunur. Deponun üstü düz ve çimlendirilmiş olduğundan bizim kuşağın belleğinde çocukluk döneminin oyun alanı olarak kalmıştır. Aynı yer şimdilerde Paşabahçe Konağı'nın otoparkı olarak kullanılmaktadır.
"Kültür Yolu" ve Paşabahçe Konağı
Kültür Yolu Projesi kapsamındaki bu konak, kısa şehir turunda Yürürler Konağı ve Sebile Hanım Konağı'ndan sonra gelmektedir. Mevcut tarihi değerlerin korunması amacıyla, bu binayı satın alarak restore ettiren Ünye Ticaret ve Sanayi Odası'na ve katkılarından dolayı o tarihte yönetim kurulu başkanı olan Sn. Hasan Şimşek'e teşekkür ederiz.
A. Kabayel - A.D.Varilci
Başlık : TEŞEKKÜR Tarih : 1 Nisan 2017 / Pazar Üye Adı :İSMAİL HAKKI KUYUMCU
GÜZEL ARKADAŞLARIM BU ARAŞTIRMALARINIZDAN VE BİZLERİ BİLĞİLENDİRMENİZDEN DOLAYI SİZLERE TEŞEKKÜR EDER ALLAHTAN BAŞARILARINIZI DİLERİM.