BÖLÜM VII ÖZEL YARIİLETKENLER - PDF
Download "BÖLÜM VII ÖZEL YARIİLETKENLER"
1 BÖLÜM VII ÖZEL YARIİLETKENLER 7.1 GİRİŞ Diyot ve transistörler gibi yarıiletken elemanlara ek olarak, özel uygulamalar için birçok değişik tipte yarıiletken elemanlar geliştirilmiştir. Bunlar arasında; FET, UJT, SCR ( Tristör ), varaktör ve tünel diyot, foto diyot ve foto transistörler gibi elemanları saymak mümkündür. Günümüzde vakum lambalar yerini transistör, entegre, chip ve microchip lere bıraktığı gibi anahtar ve röle gibi kontrol elemanları da yerlerini özel yarı iletken elemanlara bırakmıştır. Bu durum elektronik cihazların gelişmesine ve boyutlarının küçülmesine imkan vermiştir ALAN ETKİLİ TRANSİSTÖRLER NPN ve PNP tipi olarak adlandırılan klasik tip transistörler ( BJT, Bipolar Junction Transistor) alçak giriş empedansına sahip olup hem elektron akımı hem de boşluk akımının kullanıldığı akım kontrollü elemanlardır. Alan etkili transistörler ( Field Effect Transistor ) iki ana gruba ayrılır; 1. JFET ( Junction Field Effect Transistor Eklem Alan Etkili Transistör ) 2. MOSFET ( Metal Oxide Semiconductor Field Effect Transistor Metaloksit Yarı İletken Alan Etkili Transistor ). Alan etkili transistörler BJT lere göre yüksek giriş empedansına sahip, tek kutuplu, gerilim kontrollü elemandır. Elektrik alanı prensibine göre çalıştığından alan etkili transistörler olarak bilinir. Alan etkili transistör ( FET ) ler, transistör ( BJT ) lerin kullanıldığı yerlerde rahatlıkla kullanılırlar. FET lerin, klasik transistörlere ( BJT ) göre üstünlükleri şöyle sıralanabilir: -Giriş empedansları daha yüksektir. -Radyasyon ( yayınım ) etkisi yoktur. -BJT lere göre daha az gürültülüdürler. -Isısal değişimlerden etkilenmezler. Çabuk hasar görmeleri ve band genişliklerinin dar olması dezavantajlarıdır.2 7.1.2 JFET İN ÇALIŞMASI Drain (D) Gate (G) P n maddesi P G D S Source (S) Şekil 7.1 n kanallı JFET in Fiziksel Yapısı ve Sembolü Drain (D) Gate (G) n p maddesi n G D S Source (S) Şekil 7.2 p kanallı JFET in Fiziksel Yapısı ve Sembolü JFET lerin fiziksel yapısından görüleceği gibi; Drain ( oluk ), Gate ( kapı ) ve Source ( kaynak ) anlamına gelmektedir. n kanallı bir JFET, bir materyalin her iki yanına p tipi madde enjekte edilerek elde edilir. n kanallı JFET de p tipi iki materyalin arasında kalan bölgeye KANAL denir. Kanalın yapıldığı maddenin adına göre JFET adını alır. Aynı şekilde p tipi bir materyalin her iki yanına n tipi madde enjekte edilerek p kanallı JFET elde edilir. Burada daha çok n kanallı JFET üzerinde durulacaktır.3 geçiş bölgesi P n P V ds V gs Şekil 7.3 n-kanallı JFET in Polarmalandırılması Şekil 7.3 te görüldüğü gibi; n-kanallı bir JFET te drain ile source arasına bir gerilim uygulandığı zaman, drain source a göre daha pozitif olur ve drain den source a bir akım akar. Normalde gate ile source arasına bir gerilim uygulanır. Bu uygulama şekli ters polarmadır. Böylece gate, source a göre daha negatif olur. Ters polarma altında kanal bölgesinde depletion denen bir geçiş bölgesi meydana gelir. Bu geçiş bölgesinin genişliği V gs ters polarma geriliminin büyüklüğüne bağlıdır. V gs geriliminin negatifliği arttıkça kanal daralmaya devam eder. Kanal daralması demek, kanal direncinin artması ve kanaldan geçen I D akımının azalması demektir. I d V gs =0 Volt V ds Şekil 7.4 N kanallı JFET in akım-voltaj karakteristiği. Şekil 7.4 te görüldüğü gibi V ds değeri arttıkça I d akımı da artmaktadır. Vds gerilimi artmaya devam ederse, kanal içindeki geçiş bölgesi fark edilir şekilde artar, ve belli bir değerden sonra akım artışı durur, sabit kalır. Vds gerilimi yeterli büyüklükteki bir değere ayarlandığında, geçiş alanındaki artışı4 ve bir süre sonra bu iki geçiş alanının bir noktada çakışması görülecektir. İki geçiş alanının bir noktada çakışmasına pinch-off denir. Çakışma anındaki gerilime ise pinch-off gerilimi ( V p ) denir. Kritik gerilim olarak bilinir ve JFET in önemli bir parametresidir. V p değeri genellikle n-kanallı JFET te negatif, p-kanallı da ise pozitiftir. I d Idss V gs =0 Volt Vp V ds Şekil 7.5 N kanallı JFET in I d -V ds j karakteristiği Şekil 7.5 te Id akımının max kritik (pinch-off) Vp değerine çıktığı görülmektedir. Vp değerinden sonra, Vds nin artması Id akımını değiştirmez. Bu akıma SATURASYON (doyum) akımı Idss denir. JFET lerde drain akım değeri; Id = Idss ( 1-Vgs/Vp) 2 formülü ile bulunur. n kanallı JFET in kritik gerilimi Vp= V. ve doyum akımı Idss=9 ma dir. Buna göre, Vgs nin hangi değeri için Id=3 ma olur? 3 ma=9 ma(1-vgs/-4.5) =1-Vgs/-4.5 Vgs=-1.94 V JFET PARAMETRELERİ JFET e uygulanan voltajların değiştirilmesiyle, JFET in gösterdiği davranışa PARAMETRE denir. Başka bir ifadeyle JFET karakteristiği veya sabiteleridir. Üretici firmalar, elemanı tanımlamak ve farklı elemanlar arasından seçim yapabilmek için gerekli olan bilgileri kataloglarda belirtirler. JFET parametreleri şunlardır:5 a) Drain-Source Doyma Akımı (Idss): G-S eklemi kısa devre yapıldığında D-S arasından akan akımdır. Başka bir ifadeyle saturasyon anındaki akımdır. b) Gate-Source Pinh-Off Gerilimi (Kritik Gerilim, Vp): D-S kanalının kapandığı (hiç akım geçirmediği) gerilim değeridir. c) Gate-Source Kırılma Gerilimi (BV Gss ) : Bu parametre belirli bir akımda D-S kısa devre iken ölçülür. Uygulamada bu değerin üzerine çıkılması halinde elemen hasar görebilir. d) Geçiş İletkenliği (gm): JFET ler sabit akım elemanı olduğundan drain voltajındaki değişmeler drain akımında çok fazla bir değişiklik yapmaz. Genelde drain akımı gate voltajı ile kontrol edilir. Geçiş iletkenliği drain akım değişimine göre gate voltaj değişimidir. Bu parametre geçirgenlik (Transconductance- gm) olarak bilinir. Geçirgenlik, Vds sabit iken drain akım değişiminin, gate-source arası voltaj değişimine oranıdır. gm =Δİd / ΔVgs ve gm=2 Idss/Vp Id/Idss formülleri ile bulunur. e) Drain-Source İletim Direnci (rds): Bu parametre, belirli bir G-S gerilimi ve drain akımında ölçülen gerilim, D-S iletim direnci JFET in anahtar olarak kullanılmasında önem taşır. Vgs voltajında 0 V tan 0.8V a olan değişiklik, drain akımında 1.05 ma den 0.4 ma e olan bir değişim meydana getiriyorsa JFET in geçirgenliğini bulunuz. gm=δ Id / Δ Vgs = (1,05-0,4) ma / (0,8-0) V = 812,5 µs gm=4,38 m S, Vp=-2,5 V, Id=5 ma olan bir JFET te D-S doyum akımını bulunuz. 2Idss Id gm = = 6mS Vp Idss6 7.1.4 MOSFET LER JFET ler, klasik transistörlere göre büyük bir gelişme olmasına rağmen bazı limitlemeleri mevcuttur. JFET lerin giriş empedansları klasik transistörlerden daha fazla olduğu için, JFET in girişine bağlanan sinyal kaynağından çekilen küçük miktardaki ters bayas gate akımı, sinyal kaynağını yükler. Bu yükleme etkisini azaltmak ve frekans responsunu (cevabını) geliştirmek için JFET lere göre daha fazla gelişmiş başka bir alan etkili transistör yapılmıştır. Alan etkili transistörün (FET) geliştirilmiş tipi genellikle MOSFET olarak bilinen metal oksit yarı iletkendir. MOSFET kelimesinin açık hali metal oxide semiconductor field effect transistor dür. MOSFET, İngilizce kelimelerinin baş harflerinden oluşmuştur. İzole edilmiş gate özelliğinden dolayı MOSFET lerin giriş empedansı son derece yüksek olup (10 14 Ω) elektrodlar arası iç kapasitansı çok küçüktür. Bundan dolayı MOSFET ler normal transistörlerin, frekans sahasının çok daha üstündeki frekanslarda ve yüksek giriş empedanslı yükselteçlere ihtiyaç duyulan devrelerde daha fazla kullanılır. Bunun için MOSFET ler voltmetre, ohm metre ve diğer test aletlerinde kullanılırlar. MOSFET lerde, JFET lere ve klasik transistörlere nazaran gürültü daha az olup, band genişliği daha fazladır. MOSFET lerin bu üstünlüklerine nazaran bazı sakıncaları vardır. Şöyle ki; MOSFET yapısındaki ince silikon oksit tabakası, kolaylıkla tahrip olabilir. MOSFET e elle dokunulması halinde insan vücudu üzerindeki elektrostatik yük nedeniyle oksit tabakası delinerek, kullanılmayacak şekilde harap olabilir. Bundan dolayı MOSFET ler özel ambalajlarında korumaya alınmalı, MOSFET e dokunmadan önce kullanıcı, üzerindeki elektrostatik yükü topraklayarak boşaltmalıdır. MOSFET i devre üzerine montaj yaparken düşük güçlü havya kullanmalı ve havya mutlaka topraklanmalıdır. MOSFET ler şu şekilde sınıflandırılır: a)azalan ( Boşluk şarjlı, depletion tipi ) MOSFET b)çoğalan ( Enhancement ) tip MOSFET JFET lerde olduğu gibi yine kendi aralarında, n ve p kanallı azalan ve çoğalan tip olarak ayrılırlar. Drain Drain Substrate Gate Gate Substrate Source Source a) n kanallı azalan tip MOSFET (c) n kanallı çoğalan tip MOSFET7 Drain Drain Gate Substrate Gate Substrate Source Source (b) p kanallı azalan tip MOSFET (d) p kanallı çoğalan tip MOSFET Şekil 7.6. MOSFET Sembolleri MOSFET sembollerinden görüleceği gibi JFET lerden ayıran, MOSFET lerde SUBSTRATE (SS,Bulk,Altkatman) terminalinin bulunmasıdır MOSFET İN ÇALIŞMASI A) AZALAN (BOŞLUK ŞARJLI, DEPLETION) TİP MOSFET D G S Metal Silikon Nitrat Silikon Oksit SS Şekil 7.7 Azalan Tip MOSFET in Yapısı8 Şekil 7.7 de taban malzeme (gövde) P-tipi madde alınmıştır. Bu P-tipi maddenin uygun yerlerinde N tipi bölgeler oluşturulmuş ve aralarına ince bir kanal yerleştirilmiştir. Bu yapının üstü silikon oksit tabakası ile tamamen kaplanmıştır. Ancak bu tabakanın havadaki sodyumdan etkilenebileceğinden bunun üzeri ikinci tabaka olan silikon nitrat ile kapatılmıştır. N maddelerinden çıkartılan uçların adı Drain ve Source dur. Drain ve Source uçları, silikon tabakalarından delik açılarak metalik irtibat sağlanmıştır. Drain ve Source uçları, N-tipi bölge ile doğrudan irtibatlı olduğu halde Gate ucu yarıiletkenden yalıtılmış, izole edilmiş haldedir. Burada Gate ucuna uygulanan gerilim sıfır volt olduğunda Drain ve Source uçları arasında belirli bir akım akar. Çünkü, D ve S birbiriyle irtibatlıdır. G terminaline (+) gerilim uygulandığında, N-tipi maddeler arasında mevcut olan kanal genişleyeceğinden D-S arasından geçen akım artar. G terminaline (-) gerilim uygulandığında kanal daralarak akım azalır. Şekil 7.7 de kanal N-tipi maddeden yapıldığı için N-kanallı azalan tip MOSFET tir. Kanal P-tipi maddeden de yapılabilir. D-S arasından geçen akım kanaldan geçer. Gate e uygulanan gerilim ile kanaldan geçen akım kontrol edilir. N-kanallı azalan tip MOSFET te Gate ile Source (-), Drain(+ ) polaritedir. Azalan tip MOSFET te Gate voltajı sıfır iken Drain akımı vardır. Gate e uygulanan (-) voltajla kanal iletkenliği dolayısıyla akım azaldığı için azalan tip MOSFET olarak adlandırılır. B) ÇOĞALAN (ENHANCEMENT) TİP MOSFET D G S Metal Silikon Nitrat Silikon Oksit SS Şekil 7.8 Çoğalan Tip MOSFET in Yapısı Çoğalan tip MOSFET in azalan tipten farkı iki N-tipi bölgenin arasında kanal olmamasıdır. Burada da Source(S) ve Drain (D) uçları, N-tipi bölgelerle doğrudan temas halinde oldukları halde Gate (G) ucu yarıiletken malzemeden izole edilmiş durumdadır.9 G ucuna herhangi bir gerilim uygulanmadığı sürece S ve D uçları arasından bir akım akmaz. G ucunun bulunduğu metal parça ile P-tipi gövde bir kondansatör özelliği gösterir. Çünkü, iki iletken bir yalıtkan kondansatörü meydana getirir. G ucuna (+) gerilim uygulandığında, kapasite özelliğinden dolayı P-tipi gövdede iki N-maddenin yanında (-) yükler toplanır. (Şekil7.9) Şekil 7.9 P tipi gövdede ( - ) yüklerin toplanması Böylece iki N-tipi madde arasında doğal olarak bir kanal oluşur. Bu durumda akım akışı başlar. Gate e uygulanan (+) gerilimin arttırılması halinde, iki N-tipi madde arasında oluşan (-) yükler çoğalarak P-tipi gövde içerisinde oluşan bu kanalın genişlemesine sebebiyet verir. Böylece S ve D uçları arasında akan akım artar. Dolayısıyla, S ve D uçları arasında akan akım, Gate e uygulanan gerilim ile kontrol edilebilir. Gate ucuna gerilim uygulanmadığı sürece S ve D arasından akım akmaz MOSFET İN KARAKTERİSTİKLERİ A) AZALAN (BOŞLUK ŞARJLI, DEPLETION) TİP MOSFET : R 1 R D R 1 R D V 1 V GG V GS V DS V DD V 1 V GS V DS V GG Şekil 7.10 n-kanallı azalan tip MOSFET devre bağlantısı Şekil 7.11 p-kanallı azalan tip MOSFET devre bağlantısı10 Id(mA) k 1 V 0 V -1 V Id Id=Idss(1-Vgs/Vp) 2 Idss Vds(V) Vp Vgs Şekil 7.12 Şekil 7.13 Şekil 7.12 de görüldüğü gibi Vgs nin negatif değeri arttırıldığı takdirde, belli bir gerilimde artık Id akmaz. Bu gerilime kritik gerilim (Vp) denir. k eğrisine kadar her bir eğri Vp (pinch-off) gerilimine ulaşıncaya kadar Drain akımı da artar. Bu değerden sonra gerilim artışına rağmen akım sabittir. Transfer karakteristiğinde gösterilen Id=Idss(1-Vgs/Vp) 2 formülü, MOSFET lerde geçerlidir. B) ÇOĞALAN (ENHANCEMENT) TİP MOSFET : R 1 R D R 1 R D V 1 V GS V DS V DD V 1 V GS V DS V GG V GG V DD Şekil 7.14 Çoğalan tip MOSFET lerde devre bağlantıları Gate uygulanan negatif gerilimin azaltılması halinde Id akmayacaktır. Yine diğer elemanlarda olduğu gibi, belli bir voltaj değerinden sonra, voltajın artmasına rağmen akım artmayacaktır (Saturasyon). Çoğalan tip MOSFET ler daha küçük boyutlarda olduğu için entegre devreler için uygundur.11 Azalan tip MOSFET te drain-source doyma akımı 10mA, Vp = - 4 V tur. Drain akımını; a) Vgs = 0 V b) Vgs = -3 V gate-source gerilimleri için hesaplayınız. a) Id = Idss (1-Vgs/Vp) 2 = 10 (1-0 / (-4) ) 2 = 10 ma b) Id = Idss (1-Vgs/Vp) 2 = 10 (1- (-3) / (-4) ) 2 = 0,625 ma Azalan tip MOSFET in parametreleri Idss= 12 ma, Vp= -3 V, Vgs= 0 V tur. Elemanın geçiş iletkenliğini bulunuz. 2Idss Vgs gm = (1 ) Vp Vp gm = 12 (1 3 0 ) =8 milisiemens JFET LE YAPILAN YÜKSELTEÇ DEVRESİ Transistörlerde olduğu gibi, JFET li yükselteçler; Source u ortak, Drain i ortak, Gate i ortak olarak tertiplenir. Şekil 7.15 Source u ortak yükselteç devresi12 Şekil 7.15 de source u ortak yükselteç devresi görülmektedir. Bu devrede Rs direnci, uygun değerlikte bir kondansatör ile AC açıdan kısa devre edilirse o zaman gerilim kazancı Av = gm. Rd olur. Emiteri ortak yükselteçte olduğu gibi giriş ile çıkış arasında derece faz farkı vardır. Source u ortak yükselteçte, kaynak direncini AC açıdan kısa devre edecek kondansatörün değeri devrenin çalışacağı en düşük frekansta, Xcs = (Rs / 10) olacak şekilde seçilmelidir. Bilindiği gibi ; Xcs = (1 / 2πfCs) dir. Cs kondansatörünün varlığı, devrenin AC gerilim kazancının artmasına yol açar. Ancak, AC bakımdan negatif geri besleme ortadan kalktığı için, devre doğrusallık ve bozulma (distorsiyon) bakımından kötüleşir MOSFET LE YAPILAN YÜKSELTEÇ DEVRESİ Şekil 7.16 MOSFET le Yapılan Yükselteç Devresi Şekil 7.16 da Source u ortak yükselteç devresi görülmektedir. MOSFET in giriş empedansı JFET e oranla çok daha fazladır. Devrenin gerilim kazancını fazlalaştırmak için Rs direnci bir kondansatör ile AC kısa devre edilebilir. Ancak bu durumda, gerilim kazancı artmakla birlikte, devrenin doğrusallığının bozulacağı hatırdan çıkarılmamalıdır. Devrenin AC gerilim kazancı, Rd ile doğru, Rs ile ters orantılıdır UNI JUNCTION TRANSİSTÖRÜN ÇALIŞMA PRENSİBİ Tek eklemli (uni junction, UJT) elemanlar özel yarı iletkenlerden ilkidir. Esas olarak voltaj kontrollü elektronik bir anahtardır. Yüksek bir dirençten (anahtar açık) alçak bir dirence (anahtar kapalı) geçebilir.13 Base 2 Base2 Emiter p n Emiter Base 1 ( a ) Base1 ( b ) Base 2 Base 2 Emiter Emiter ( c ) Base 1 ( d ) Base 1 Şekil 7.17 Tek Eklemli Transistör (UJT) Şekil 7.17 (a) da UJT nin yapısı gösterilmiştir. n tipi madde içerisine eritilerek birleştirilen p tipi maddeden bir parça transistörün emiteridir. Ana parçanın zıt uçlarına irtibatlanan omik kontaklar BASE-1 ve BASE-2 olarak adlandırılır. BASE-2 terminaline emiter daha yakındır. Diğer tip UJT de p-tipi maddeden yapılmış bir ana parça ve n-tipi emiter kullanılır. Ana parça veya çubuk yarıiletken olduğundan belli bir dirence sahiptir. Şekil 7.17 (b) de üç terminalin eşdeğer devresini göstermektedir. n-tipi çubuk BASE-1 ve BASE-2 arasında bir direnç olarak görünür. Bu direnç Base ler arası (INTERBASE) direnç diye adlandırılır. Değerleri 5 KΩ ile 20KΩ arasında olur. p-tipi emiterin n-tipi çubukla birleşmesi bir P-N eklemini oluşturur. Şekil 7.17 (c) de n-tipi UJT, (d) de ise p-tipi UJT nin sembolü görülmektedir.14 +20V +20V R2 B2 R2 B2 +10V R1 E High Impedance C 12,8V B1 +3,1V R1 E Low Impedance C B1 3V REVERSE BIAS OFF A FORWARD BIAS OFF B Şekil 7.18 UJT nin Eşdeğer Devresi Şekil 7.18 (a) da katottaki bir UJT nin eşdeğer devresini göstermektedir. R1 ve R2 emitere pozitif 10V temin ettiğinden emiter eklemi ters bayaslıdır. B1 ve B2 ye akım akışı mevcuttur. Emiterdeki voltaj C noktasındaki voltajı aştığı zaman eklem doğru bayaslanmış ve buna bağlı olarak UJT ateşlenmiş veya ON yapılmış olur. Burada R1 ve R2 emiter voltajını değiştirebilen herhangi bir elemanı temsil eder. R1 in değerini attıralım. Bunun neticesinde R1 üzerindeki voltaj artarak tek eklemli transistörü doğru yönde bayaslanacak ve transistör ateşlenecektir. Şekil 7.18 (b) ye göre doğru bayaslandığında emiterle B1 arasındaki direnç alçak bir değere düşecektir. Dirençteki azalma C noktasındaki voltajın alçak bir değere düşmesine neden olur. (3 Volt) Alçak değerdeki emiter B1 arası direnci ise kapalı bir anahtar gibi etki yaparak eklem üzerinden büyük değerde bir akım akışına neden olur. Akım, B1 den emitere ve R2 üzerinden V BB ye doğru akacaktır. R2 üzerindeki bu büyük akım E noktasındaki voltajın +3,1 V a düşmesine neden olacaktır. Diyod doğru bayaslanarak, UJT ON konumunda kalacaktır. ON durumunda (doğru bayaslı) UJT saturasyonda çalışır. R1 direnci azaltılırsa doğru bayas ortadan kalkarak UJT OFF konumuna geçer. ON durumundan OFF durumuna veya tersi durumu için gerekli olan zamana Anahtarlama Zamanı denir. UJT, yalnızca voltaj kontrollü bir anahtardır. Bir anahtar veya kontrol elemanı gereken herhangi bir uygulamada kullanılabilir.15 UJT İLE YAPILAN RELAKSASYON (RELAXTİON) OSİLATÖRÜ Bir kondansatör veya bobinin bir direnç üzerinden yavaş yavaş şarj ve süratle deşarj olmasıyla sinüsoidal olamayan bir dalgayı üreten osilatörlere relaksasyon osilatörler denir. V BB V p V E R R 2 t V E V Ç V Ç C R 1 t Şekil 7.19 UJT li relaksasyon osilatörü UJT nin oluşturduğu en önemli devre relaksasyon osilatörüdür. Başlangıçta C kondansatörü boş varsayılsın. UJT çalışmaz durumdadır. C kondansatörü R direnci üzerinden dolmaya başlasın. Kondansatör üzerindeki gerilim Vp değerine ulaştığında UJT tetiklenerek çalışır ve R B1 direnci aniden azalır. I E akımı artar. I E akımını R1 direnci sınırlar. C üzerindeki gerilim belli bir değere düştüğünde UJT çalışmaz durumuna girer ve I E = 0 olur. Bu andan itibaren C kondansatörü yeniden R üzerinden V BB gerilimine doğru dolmaya başlar. Vp değerine ulaştığında anlatılan olaylar yinelenir. Bu durumda B1 üzerinden çıkış işareti darbeler şeklinde olacaktır. Relaksasyon osilatörünün frekansı RC zaman sabitine bağlıdır ve yaklaşık değeri; f = 1 / RC olarak ifade edilebilir. 1 MHz e kadar olan sinyaller bu osilatörlerden elde edilir SİLİKON KONTROLLÜ DOĞRULTMAÇ Silikon kontrollü doğrultmaç (silicon controlled rectifier SCR), dört yarı iletken tabakasından oluşmuş olup, Anot, Katot ve Gate adlarında üç terminale sahiptir. SCR nin diğer adı tyristor dur. Tyratron ve transistöre benzer bir şekilde çalıştığı için iki kelimenin karışımı olan Thyristor olarak bilinir.16 Bir SCR nin klasik diyoddan farkı şudur : Klasik bir diyodun A-K uçları arasına uygulanan gerilim 0,6V a ulaştığında diyod iletkenleşir. SCR de ise bu değer sabit değildir. Anod A p n p n Gate G K Katod Şekil 7.20 SCR nin yapısı ve sembolü. Gate ucundan akan akımın değerine bağlı olarak A-K arasındaki eşik geriliminin değeri değiştirilebilir. Gate ucu açık olduğunda SCR nin iletkenleşebilmesi için gerekli gerilim değeri, max eşik değerini verir ve V EM ile gösterilir. I G akımı, değiştirilerek VE1 ve VE2... gibi değişik eşik gerilimleri sağlanabilir. Gate akımı düşük değerli olduğundan bir SCR devresinde düşük güç ile çok büyük güçleri kumanda etmek mümkündür. Anot akımı birkaç amper olan SCR lerin yanı sıra birkaç yüz amper olan değişik tipte SCR ler vardır. I Çalışma Akımı Tutma Akımı Ters Kırılma Gerilimi Düz Sızıntı Akımı V EM ( Düz Kırılma Gerilimi ) V Şekil 7.21 SCR nin I-V karakteristiği17 Şekil 7.21 de I G = 0 iken akımı akım-gerilim grafiği görülmektedir. SCR yalıtkan durumda iken, ister düz ister ters polarmalandırılmış olsun, içinden çok az bir sızıntı akımı akar. Ters polarlama gerilimi SCR nin ters kırılma gerilimine ulaştığında sızıntı akımı aniden artar. Bu istenmeyen bir durumdur. Düz polarmada, polarma gerilimi düz kırılma gerilimine ulaştığında ise SCR iletkenleşerek içinden büyük bir akımı geçirebilir. Bu sırada SCR nin A-K uçları arasındaki direnç çok küçülmüştür. Şu halde, A-K uçları arasına uygulanan gerilim değeri V EM den küçük ise SCR yalıtkan, büyük ise iletken olacaktır. Bir başka ifadeyle, SCR anahtar gibi çalışmaktadır. SCR iletkenleştikten sonra, bu durumunu, içinden geçen akım tutma akımı na eşit veya büyük olduğu sürece korur. Aksi halde yalıtkan durumuna döner. Gate akımı vasıtasıyla SCR nin üzerindeki gerilim değeri düz kırılma gerilimine varmadan iletkenleşmesi mümkündür. Gate-Katod birleşim yüzeyi düz polarlandırılmak suretiyle düz kırılma gerilimi düşürülmüş olur. SCR iletken olduktan sonra artış kapı akımının herhangi bir etkisi kalmaz. SCR içinden geçen akım tutma akımı ndan büyük olduğu sürece iletkenliğini korur. A-K arasındaki gerilim, tutma akımı ndan daha küçük bir akım akıtacak seviyeye indiğinde SCR yalıtıma geçer. SCR ler, çıkış akımı kontrol edilebilir doğrultmaç olarak AC devrelerde uygulanırlar TRİSTÖRLE YAPILAN GERİLİM KONTROL DEVRESİ Şekil 7.22 deki devrede yüke yollanan gerilim kontrol altına alınabilir. Burada Gate akımı DC dir. DC gate akımı vasıtasıyla SCR nin düz kırılma gerilimi düşürülür. SCR nin uçları arasına uygulanan AC gerilim değeri, pozitif yönde değeri düşürülmüş düz kırılma gerilimine ulaştığında SCR iletkenleşir. Bu gerilim değeri ve dolayısıyla da yükten geçen akımın ortalama değeri, kapı akımı vasıtasıyla kontrol altına alınabilir. Şekil 7.23 SCR li uygulama Şekil 7.22 SCR li uygulama18 Bir SCR nin A-K uçları arasına AC gerilim uygulanabilir. Bu durumda gate akımı AC veya DC olabilir. Bu durumda SCR yi gerektiğinde yalıtkan yapabilmek için A-K devresine çeşitli ilavelerin yapılması gerekir. Gate akımı yine AC ve DC olabilir. Şekil 7.23 teki devrede SCR nin gate kumandası, UJT ile yapılan relaksasyon osilatörü yardımıyla gerçekleştirilmiştir. Köprü diyotlar girişteki AC sinyali tam dalga haline getirir. C noktasında sıfırdan başlayıp zener gerilimine kadar yükselip bir süre bu seviyede kalan ve sonra tekrar sıfıra inen bir gerilim şekli vardır. C noktasındaki gerilim zener gerilimine yükselirken ve zener gerilimine ulaştığında R direnci üzerinden C kondansatörünü şarj eder. C üzerindeki gerilim belirli bir değere ulaştığında UJT tetiklenir ve R1 üzerinde bir darbe oluşur. Bu darbe SCR yi iletken yapar. Bu sırada C noktasındaki gerilim, zener geriliminin altına inip sıfıra doğru gitmeye başlar. C üzerindeki gerilim de sıfıra iner. Olaylar böyle devam eder. R ve C değerleri, SCR nin daha erken ya da daha geç iletkenleşmesine kumanda ederler. Relaksasyon osilatörünün, SCR nin uçlarına uygulanan aynı AC kaynaktan beslenmesi senkronizasyonu temin içindir TRİYAK VE UYGULAMALARI Triyak, çalışma prensibi bakımından SCR ye benzer. Fakat, çift yönde iletim sağlaması yönünden SCR den ayrılır. 1 Triyak çift yönde akım geçirdiğinden açları A1, A2 ve Gate olarak isimlendirilir. Triyak tetiklemesinde hem pozitif hem de negatif gerilimler kullanılır. Triyak tetiklemelerinden en uygun olan seçenekler; -A 2 ucu (+) iken G ucundan (+) tetikleme verilerek -A 2 ucu (-) iken G ucundan (-) tetikleme verilerektir. A 1 G A 2 Şekil 7.24 Triyak sembolü19 SCR de olduğu gibi, triyakta da G ucundan tetikleme DC ve AC gerilim ile yapılabildiği gibi, faz kontrolüne olanak veren, darbelerle de yapılabilir. A P 1 1 M 15 V(rms) 50 Hz. Diyak Triyak C 0.1 R B Şekil 7.25 Triyaklı güç kontrol devresi Şekil 7.25 teki devrede R1, P ve C den oluşan devre zamanlamayı sağlar. Giriş sinyali arttığı zaman kondansatör üzerindeki gerilim de artmaya başlar. Kondansatör üzerindeki gerilim diyağın kırılma gerilimine ulaştığında diyak iletken olur. Kondansatör, diyak ve triyakın gate ucu üzerinden boşalır. Bu sırada oluşan darbe, triyakı iletkenleştirir. A-B arası, triyak üzerinden kısa devre olur. bu yüzden triyak iletken olduğu sürece kondansatör üzerindeki gerilim sıfıra yakındır. Girişteki AC gerilimin (+) alternansı bittiğinde triyak yalıtkanlaşır. (-) alternans sırasında kondansatör bu defa ters yönde dolmaya başlar. Belirli bir gerilim değerinde diyakı iletkenleştirerek triyakı tetikler. Triyakın iletkenliği (-) alternans sonunda son bulur. Eğer lamba üzerinden geçen akımı azaltmak istersek, P nin değeri büyütülerek kondansatörün daha yavaş dolması ve diyakın daha geç iletkenleşerek triyakı daha geç tetiklemesi sağlanır. Böylece iletken kalma açısı azaldığı için, devrede dolaşan akımın ortalama değeri azalır. Benzer belgeler
MOSFET MOSFET 'lerin Yapısı JFET 'ler klasik transistörlere göre büyük bir gelişme olmasına rağmen bazı limitleri vardır. JFET 'lerin giriş empedansları klasik transistörlerden daha fazla olduğu için, Detaylı ELEKTRONİK DEVRE TASARIM LABORATUARI-I MOSFET YARI İLETKEN DEVRE ELEMANININ DAVRANIŞININ İNCELENMESİ
Karadeniz Teknik Üniversitesi Mühendislik Fakültesi * Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü Elektronik Anabilim Dalı * Elektronik Laboratuarı I FET KARAKTERİSTİKLERİ 1. Deneyin Amacı JFET ve MOSFET transistörlerin Detaylı FET Transistörün Bayaslanması
MOSFET MOSFET in anlamı, Metal Oksit Alan Etkili Transistör (Metal Oxide Field Effect Transistor) yada Geçidi Yalıtılmış Alan etkili Transistör (Isolated Gate Field Effect Transistor) dür. Kısaca, MOSFET, Detaylı 8. FET İN İNCELENMESİ
6. Bölüm: Alan Etkili Transistörler Doç. Dr. Ersan KABALCI 1 FET FETler (Alan etkili transistörler) BJTlere çok benzer yapıdadır. Benzerlikleri: Yükselteçler Anahtarlama devreleri Empedans uygunlaştırma Detaylı ALAN ETKİLİ TRANSİSTÖR
ALAN ETKİLİ TRANİTÖR Y.oç.r.A.Faruk BAKAN FET (Alan Etkili Transistör) gerilim kontrollu ve üç uçlu bir elemandır. FET in uçları G (Kapı), (rain) ve (Kaynak) olarak tanımlanır. FET in yapısı ve sembolü Detaylı MOSFET:METAL-OXIDE FIELD EFFECT TRANSISTOR METAL-OKSİT ALAN ETKİLİ TRANZİSTOR. Hafta 11
MOSFET:METAL-OXIDE FIELD EFFECT TRANSISTOR METAL-OKSİT ALAN ETKİLİ TRANZİSTOR Hafta 11 Prof. Dr. Mehmet Akbaba Karabük Üniversitesi Bilgisayar Mhendisliği Bölümü 15.02.2015 Electronik Devreler, Prof. Dr. Detaylı DENEY 6: MOSFET. Şekil 6.1. n ve p kanallı MOSFET yapıları
Deneyin Amacı DENEY 6: MOSFET MOSFET (metal oxide semiconductor fieldeffect transistor, metal oksit tabakalı yarıiletken alan etkili transistör) yapısının ve karakteristiğinin öğrenilmesi, MOSFET li bir Detaylı Bu deneyde alan etkili transistörlerin DC ve AC akım-gerilim karakteristikleri incelenecektir.
DENEY 5 - ALAN ETKİLİ TRANSİSTOR(FET- Field Effect Transistor) 5.1. DENEYİN AMACI Bu deneyde alan etkili transistörlerin DC ve AC akım-gerilim karakteristikleri incelenecektir. 5.2. TEORİK BİLGİ Alan etkili Detaylı T.C. ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK MİMARLIK FAKÜLTESİ ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ELEKTRONİK DEVRELER LABORATUVARI I
T.C. ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK MİMARLIK FAKÜLTESİ ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ELEKTRONİK DEVRELER LABORATUVARI I DENEY 7: MOSFET Lİ KUVVETLENDİRİCİLER Ortak Kaynaklı MOSFET li kuvvetlendirici Detaylı Çukurova Üniversitesi Biyomedikal Mühendisliği
Çukurova Üniversitesi Biyomedikal Mühendisliği BMM212 Elektronik-1 Laboratuvarı Deney Föyü Deney#8 Alan Etkili Transistör (FET) Karakteristikleri Doç. Dr. Mutlu AVCI Arş. Gör. Mustafa İSTANBULLU ADANA, Detaylı Metal Oksitli Alan Etkili Transistör (Mosfet) Temel Yapısı ve Çalışması
Metal Oksitli Alan Etkili Transistör (Mosfet) Temel Yapısı ve Çalışması Elektronik alanında çok kullanılan elemanlardan birisi olan Mosfet, bu güne kadar pek çok alanda yoğun bir şekilde kullanılmış ve Detaylı Bölüm 8 FET Karakteristikleri
Bölüm 8 FET Karakteristikleri DENEY 8-1 JFET Karakteristikleri DENEYİN AMACI 1. JFET'in yapısını ve çalışma prensibini anlamak. 2. JFET karakteristiklerini ölçmek. GENEL BİLGİLER JFET in Yapısı ve Karakteristikleri Detaylı Elektrik Elektronik Mühendisliği Bölümü Elektronik Laboratuarı I DENEY-2 TEMEL YARI ĐLETKEN ELEMANLARIN TANIMLANMASI (BJT, FET, MOSFET)
2.1. eneyin amacı: Temel yarıiletken elemanlardan BJT ve FET in tanımlanması, test edilmesi ve temel karakteristiklerinin incelenmesi. 2.2. Teorik bilgiler: 2.2.1. BJT nin özelliklerinin tanımlanması: Detaylı 6. TRANSİSTÖRÜN İNCELENMESİ
6. TRANSİSTÖRÜN İNCELENMESİ 6.1. TEORİK BİLGİ 6.1.1. JONKSİYON TRANSİSTÖRÜN POLARMALANDIRILMASI Şekil 1. Jonksiyon Transistörün Polarmalandırılması Şekil 1 de Emiter-Beyz jonksiyonu doğru yönde polarmalandırılır. Detaylı BJT (Bipolar Junction Transistor) :
BJT (Bipolar Junction Transistor) : BJT içinde hem çoğunluk taşıyıcılar hem de azınlık taşıyıcıları görev yaptığı için Bipolar "çift kutuplu" denmektedir. Transistör ilk icat edildiğinde yarı iletken maddeler Detaylı Deney 2: FET in DC ve AC Analizi
Deneyin Amacı: Deney 2: FET in DC ve AC Analizi FET in iç yapısının öğrenilmesi ve uygulamalarla çalışma yapısının anlaşılması. A.ÖNBİLGİ FET (Field Effect Transistr) (Alan Etkili Transistör) FET yarıiletken Detaylı BÖLÜM X OSİLATÖRLER. e b Yükselteç. Be o Geri Besleme. Şekil 10.1 Yükselteçlerde geri besleme
BÖLÜM X OSİLATÖRLER 0. OSİLATÖRE GİRİŞ Kendi kendine sinyal üreten devrelere osilatör denir. Böyle devrelere dışarıdan herhangi bir sinyal uygulanmaz. Çıkışlarında sinüsoidal, kare, dikdörtgen ve testere Detaylı FET Avantajları: Dezavantajı:
FET Alan Etkili Transistör (Field Effect Transistor), 3 uçlu bir grup yarı iletken devre elemanının genel adıdır. Bu gruptaki transistörler kendi aralarında birtakım kategorilere ayrılır ve isimlendirilir. Detaylı Multivibratörler. Monastable (Tek Kararlı) Multivibratör
LC Osilatörler RC osilatörlerle elde edilemeyen yüksek frekanslı osilasyonlar LC osilatörlerle elde edilir. LC osilatörlerle MHz seviyesinde yüksek frekanslı sinüsoidal sinyaller elde edilir. Paralel bobin Detaylı Makine Mühendisliği İçin Elektrik-Elektronik Bilgisi. Ders Notu-5 AKTİF DEVRE ELEMANLARI Hazırlayan: Yrd. Doç. Dr. Ahmet DUMLU
Makine Mühendisliği İçin Elektrik-Elektronik Bilgisi Ders Notu-5 AKTİF DEVRE ELEMANLARI Hazırlayan: Yrd. Doç. Dr. Ahmet DUMLU DİYOTLAR Diyot tek yöne elektrik akımını ileten bir devre elemanıdır. Diyotun Detaylı BMT104 ELEKTRONİK DEVRELER DERSİ LABORATUVAR UYGULAMALARI
T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BMT104 ELEKTRONİK DEVRELER DERSİ LABORATUVAR UYGULAMALARI DENEY NO: 8 JFET TRANSİSTÖRLER VE KARAKTERİSTİKLERİ Laboratuvar Grup Detaylı Şekil 1. n kanallı bir FET in Geçiş ve Çıkış Özeğrileri
DENEY NO : 3 DENEYİN ADI : FET - Elektriksel Alan Etkili Transistör lerin Karakteristikleri DENEYİN AMACI : FET - Elektriksel Alan Etkili Transistör lerin karakteristiklerini çıkarmak, ilgili parametrelerini Detaylı 2- Tristör ile yük akımı değiştirilerek ayarlı yükkontrolü yapılabilir.
Tristörlü Redresörler ( Doğrultmaçlar ) : Alternatif akımı doğru akıma çeviren sistemlere redresör denir. Redresörler sanayi için gerekli olan DC gerilimin elde edilmesini sağlar. Büyük akım ve gerilimlerin Detaylı T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BMT103 ELEKTRİK DEVRE TEMELLERİ DERSİ LABORATUVARI DENEY NO: 7
T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BMT103 ELEKTRİK DEVRE TEMELLERİ DERSİ LABORATUVARI DENEY NO: 7 KONDANSATÖRLER VE BOBİNLER Doç. Dr. İbrahim YÜCEDAĞ Arş. Gör. Sümeyye Detaylı T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BMT103 ELEKTRİK DEVRE TEMELLERİ DERSİ LABORATUVARI DENEY NO: 7
T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BMT103 ELEKTRİK DEVRE TEMELLERİ DERSİ LABORATUVARI DENEY NO: 7 KONDANSATÖRLER VE BOBİNLER Doç. Dr. İbrahim YÜCEDAĞ Arş. Gör. M. Detaylı Sensörler Öğr. Gör. Erhan CEMÜNAL Thomas Alva Edison
1.. Bölüm: Diyotlar Doç.. Dr. Ersan KABALCI 1 Yarı iletken Maddeler Yarıiletken devre elemanlarında en çok kullanılan maddeler; Silisyum (Si) Germanyum (Ge) dur. 2 Katkı Oluşturma Silisyum ve Germanyumun Detaylı GÜÇ ELEKTRONİĞİNDE KULLANILAN ANAHTARLAMA ELEMANLARININ İNCELENMESİ
Teorik Bilgiler ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ GÜÇ ELEKTRONİĞİNDE KULLANILAN ANAHTARLAMA ELEMANLARININ İNCELENMESİ Güç elektroniği devreleri ile güç dönüşümü anahtarlama teknikleri kullanılarak yapılır. Detaylı TRANSİSTÖRLER 1. ÇİFT KUTUP YÜZEYLİ TRANSİSTÖRLER (BJT)
TRANSİSTÖRLER 1. ÇİFT KUTUP YÜZEYLİ TRANSİSTÖRLER (BJT) BJT (Bipolar Junction Transistor ) çift birleşim yüzeyli transistördür. İki N maddesi, bir P maddesi ya da iki P maddesi, bir N maddesi birleşiminden Detaylı ÜNİTE 4 KLASİK SORU VE CEVAPLARI (TEMEL ELEKTRONİK)
ÜNİTE 4 KLASİK SORU VE CEVAPLARI (TEMEL ELEKTRONİK) Transistörü tanımlayınız. Beyz ucundan geçen akıma göre, emiter-kollektör arasındaki direnci azaltıp çoğaltabilen elektronik devre elemanına transistör Detaylı DENEY 2: DĠYOTLU KIRPICI, KENETLEME VE DOĞRULTMA DEVRELERĠ
DENEY 2: DĠYOTLU KIRPICI, KENETLEME VE DOĞRULTMA DEVRELERĠ 1- Kırpıcı Devreler: Girişine uygulanan sinyalin bir bölümünü kırpan devrelere denir. En basit kırpıcı devre, şekil 1 'de görüldüğü gibi yarım Detaylı DENEY 21 IC Zamanlayıcı Devre
DENEY 21 IC Zamanlayıcı Devre DENEYİN AMACI 1. IC zamanlayıcı NE555 in çalışmasını öğrenmek. 2. 555 multivibratörlerinin çalışma ve yapılarını öğrenmek. 3. IC zamanlayıcı anahtar devresi yapmak. GİRİŞ Detaylı ÜNİTE 5 KLASİK SORU VE CEVAPLARI (TEMEL ELEKTRONİK) Transformatörün tanımını yapınız. Alternatif akımın frekansını değiştirmeden, gerilimini
ÜNİTE 5 KLASİK SORU VE CEVAPLARI (TEMEL ELEKTRONİK) Transformatörün tanımını yapınız. Alternatif akımın frekansını değiştirmeden, gerilimini alçaltmaya veya yükseltmeye yarayan elektro manyetik indüksiyon Detaylı DENEYİN AMACI: Bu deneyde MOS kuvvetlendiricilerden ortak kaynaklı ve ortak akaçlı devreler incelenecektir.
DENEY NO: 9 MOSFET Lİ KUVVETLENDİRİCİLER DENEYİN AMACI: Bu deneyde MOS kuvvetlendiricilerden ortak kaynaklı ve ortak akaçlı devreler incelenecektir. DENEY MALZEMELERİ MOSFET: 1x4007 Kondansatör: 3x1 µf, Detaylı Şekil 7.1. (a) Sinüs dalga giriş sinyali, (b) yarım dalga doğrultmaç çıkışı, (c) tam dalga doğrultmaç çıkışı
ZENER DİYOT VE AKIM-GERİLİM KARAKTERİSTİĞİ Küçük sinyal diyotları, delinme gerilimine yakın değerlerde hasar görebileceğinden, bu değerlerde kullanılamazlar. Buna karşılık, Zener diyotlar delinme gerilimi Detaylı BÖLÜM 1: JFET ve MOSFET ler (Alan Etkili transistorler)
BÖLÜM 1: JFET ve MOSFET ler (Alan Etkili transistorler) 1- Transistör (BJT, Bipolar Junction Transistor) hakkında temel bilgi Transistor B (beyz) ucuna uygulanan akıma göre C (kolektör)-e (emiter) uçlan Detaylı ANALOG ELEKTRONİK BİPOLAR TRANSİSTÖR
ANALOG LKTONİK Y.Doç.Dr.A.Faruk AKAN ANALOG LKTONİK İPOLA TANSİSTÖ 35 Yapısı ve Sembolü...35 Transistörün Çalışması...35 Aktif ölge...36 Doyum ölgesi...37 Kesim ölgesi...37 Ters Çalışma ölgesi...37 Ortak Detaylı Küçük sinyal analizi transistörü AC domende temsilş etmek için kullanılan modelleri içerir.
Küçük Sinyal Analizi Küçük sinyal analizi transistörü AC domende temsilş etmek için kullanılan modelleri içerir. 1. Karma (hibrid) model 2. r e model Üretici firmalar bilgi sayfalarında belirli bir çalışma Detaylı Elektronik-I Laboratuvarı 1. Deney Raporu. Figure 1: Diyot
ElektronikI Laboratuvarı 1. Deney Raporu AdıSoyadı: İmza: Grup No: 1 Diyot Diyot,Silisyum ve Germanyum gibi yarıiletken malzemelerden yapılmış olan aktif devre elemanıdır. İki adet bağlantı ucu vardır. Detaylı DENEY 13 Diyak ve Triyak Karakteristikleri
DENEY 13 Diyak ve Triyak Karakteristikleri DENEYİN AMACI 1. Triyak karakteristiklerini öğrenmek ve ölçmek. 2. Diyak karakteristiklerini öğrenmek ve ölçmek. 3. Diyak-Triyak faz kontrol devrelerini incelemek. Detaylı MEKATRONİĞİN TEMELLERİ TEMEL ELEKTRONİK KAVRAMLARI
MEKATRONİĞİN TEMELLERİ TEMEL ELEKTRONİK KAVRAMLARI KONDANSATÖR Kondansatör iki iletken plaka arasına bir yalıtkan malzeme konarak elde edilen ve elektrik enerjisini elektrostatik enerji olarak depolamaya Detaylı 2- İşverenler işyerlerinde meydana gelen bir iş kazasını en geç kaç iş günü içerisinde ilgili bölge müdürlüğüne bildirmek zorundadır?
1- Doğa ve çevreye fazla zarar vermeden devamlı ve kaliteli bir hizmet veya mal üretimi sırasında iş kazalarının meydana gelmemesi ve meslek hastalıklarının oluşmaması için alınan tedbirlerin ve yapılan Detaylı BÖLÜM 2. FOTOVOLTAİK GÜNEŞ ENERJİ SİSTEMLERİ (PV)
BÖLÜM 2. FOTOOLTAİK GÜNEŞ ENERJİ SİSTEMLERİ (P) Fotovoltaik Etki: Fotovoltaik etki birbirinden farklı iki malzemenin ortak temas bölgesinin (common junction) foton radyasyonu ile aydınlatılması durumunda Detaylı ****** GÜÇ ELEKTRONİK DERS NOTLARI / 2006 ******
Güç elektroniği terimi, çok geniş bir alanda elektronik devreleri içine alır ve buradaki amaç ise bir kaynaktan bir yüke giden elektrik gücünün kontrol edilmesidir. Bu kontrol çok değişik biçimlerde; örneğin Detaylı ELEKTRİK-ELEKTRONİK TEKNOLOJİSİ
T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI ELEKTRİK-ELEKTRONİK TEKNOLOJİSİ ANAHTARLAMA ELEMANLARI 523EO001 Ankara, 2012 Bu modül, mesleki ve teknik eğitim okul/kurumlarında uygulanan Çerçeve Öğretim Programlarında yer Detaylı T.C. MALTEPE ÜNİVERSİTESİ Elektronik Mühendisliği Bölümü. ELK232 Elektronik Devre Elemanları
T.C. MALTEPE ÜNİVERSİTESİ ELK232 Elektronik Devre Elemanları DENEY 2 Diyot Karekteristikleri Öğretim Üyesi Yrd. Doç. Dr. Serkan TOPALOĞLU Elektronik Devre Elemanları Mühendislik Fakültesi Baskı-1 ELK232 Detaylı TEMEL ELEKTRİK-ELEKTRONİK DERSİ SORU BANKASI
TEMEL ELEKTRİK-ELEKTRONİK DERSİ SORU BANKASI TEMEL ELEKTRİK ELEKTRONİK 1 1. Atomun çekirdeği nelerden oluşur? A) Elektron B) Proton C) Proton +nötron D) Elektron + nötron 2. Elektron hangi yükle yüklüdür? Detaylı Ders 2- Temel Elektriksel Büyüklükler
Ders 2- Temel Elektriksel Büyüklükler Yard.Doç.Dr. Ahmet Özkurt Ahmet.ozkurt@deu.edu.tr http://ahmetozkurt.net Yük Elektriksel yük maddelerin temel özelliklerinden biridir. Elektriksel yükün iki temel Detaylı DENEY 2: DİYOTLU KIRPICI, KENETLEME VE DOĞRULTMA DEVRELERİ
DENEY 2: DİYOTLU KIRPICI, KENETLEME VE DOĞRULTMA DEVRELERİ 1. Kırpıcı Devreler: Girişine uygulanan sinyalin bir bölümünü kırpan devrelere denir. En basit kırpıcı devre, Şekil 1 de görüldüğü gibi yarım Detaylı DENEY 1: DİYOT KARAKTERİSTİKLERİ
DENEY 1: DİYOT KARAKTERİSTİKLERİ Diyot, yalnızca bir yönde akım geçiren devre elemanıdır. Bir yöndeki direnci ihmal edilebilecek kadar küçük, öbür yöndeki dirençleri ise çok büyük olan elemanlardır. Direncin Detaylı T.C. ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ELEKTRONİK SİSTEMLER LABORATUVARI 1. DİYOT ve UYGULAMALARI
T.C. ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ELEKTRONİK SİSTEMLER LABORATUVARI 1 DİYOT ve UYGULAMALARI DENEY SORUMLUSU Arş. Gör. Memduh SUVEREN EKİM 2011 KAYSERİ DİYOT Detaylı KIRIKKALE ÜNİVERSİTESİ
KIRIKKALE ÜNİVERSİTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ SAYISAL ELEKTRONİK LAB. DENEY FÖYÜ DENEY 4 OSİLATÖRLER SCHMİT TRİGGER ve MULTİVİBRATÖR DEVRELERİ ÖN BİLGİ: Elektronik iletişim sistemlerinde Detaylı DENEY 12 SCR ile İki yönlü DC Motor Kontrolü
DENEY 12 SCR ile İki yönlü DC Motor Kontrolü DENEYİN AMACI 1. Elektromanyetik rölelerin çalışmasını ve yapısını öğrenmek 2. SCR kesime görüme yöntemlerini öğrenmek 3. Bir dc motorun dönme yönünü kontrol Detaylı ELK273 Elektrik ve Elektronik Mühendisliğinin Temelleri Ders 8- AC Devreler. Yard.Doç.Dr. Ahmet Özkurt.
ELK273 Elektrik ve Elektronik Mühendisliğinin Temelleri Ders 8- AC Devreler Yard.Doç.Dr. Ahmet Özkurt Ahmet.ozkurt@deu.edu.tr http://ahmetozkurt.net İçerik AC ve DC Empedans RMS değeri Bobin ve kondansatörün Detaylı Deneyle İlgili Ön Bilgi:
DC AKIM ÖLÇMELERİ Doğru Akım Doğru akım, zamana bağlı olarak yönü değişmeyen akıma denir. Kısa gösterimi DA (Doğru Akım) ya da İngilizce haliyle DC (Direct Current) şeklindedir. Doğru akımın yönü değişmese Detaylı T.C. ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK MİMARLIK FAKÜLTESİ ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ELEKTRONİK DEVRELER LABORATUVARI I
T.C. ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK MİMARLIK FAKÜLTESİ ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ELEKTRONİK DEVRELER LABORATUVARI I DENEY 1: DİYOT KARAKTERİSTİKLERİ Diyot Karakteristikleri Diyot, zener diyot DENEY Detaylı ANALOG ELEKTRONİK - II. UJT lerin (Unijunction Transistor: Tek Bileşimli Transistör) çeşitli özellikleri ve karakteristikleri incelenecektir.
BÖLÜM 8 UJT KARAKTERİSTİKLERİ KONU: UJT lerin (Unijunction Transistor: Tek Bileşimli Transistör) çeşitli özellikleri ve karakteristikleri incelenecektir. GEREKLİ DONANIM: Multimetre (Sayısal veya Analog) Detaylı Güç Elektroniği Ders 03
Güç Elektroniği Ders 03 Ders Notları Ege Üniversitesi Öğretim Üyesi Yrd.Doç.Dr. Mehmet Necdet YILDIZ a aittir. Özer ŞENYURT Ekim 15 1 Özer ŞENYURT Ekim 15 2 Çift Yönlü Tristör (Triyak), Temel Yapısı ve Detaylı AMASYA ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ
AMASYA ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ EEM 108 Elektrik Devreleri I Laboratuarı Deneyin Adı: Kırchoff un Akımlar Ve Gerilimler Yasası Devre Elemanlarının Akım-Gerilim Detaylı MOSFET Karakteristiği
Alınacak Malzemeler Listesi: 4 Adet 10 kω Potansiyomete 2 Adet 10 kω Direnç MOSFET Karakteristiği 4 Adet 10nF Polyester Kutu Tip Kondansatör 1 Adet IRF 530 N Kanallı MOSFET Amaç Bu deneyin amacı MOSFET Detaylı DENEY 10 UJT-SCR Faz Kontrol
DNY 0 UJT-SCR Faz Kontrol DNYİN AMACI. Faz kontrol ilkesini öğrenmek.. RC faz kontrol devresinin çalışmasını öğrenmek. 3. SCR faz kontrol devresindeki UJT gevşemeli osilatör uygulamasını incelemek. GİRİŞ Detaylı DENEY 1: DİYOT KARAKTERİSTİKLERİ
DENEY 1: DİYOT KARAKTERİSTİKLERİ Diyot, yalnızca bir yönde akım geçiren devre elemanıdır. Bir yöndeki direnci ihmal edilebilecek kadar küçük, öbür yöndeki dirençleri ise çok büyük olan elemanlardır. Direncin Detaylı DENEY 1: DİYOT KARAKTERİSTİKLERİ
DEVRE ANALİZİ LABORATUARI DENEY 6 KONDANSATÖRÜN VE BOBİNİN DOĞRU AKIM DAVRANIŞI DENEY 6: KONDANSATÖRÜN VE BOBİNİN DOĞRU AKIMDA DAVRANIŞI 1. Açıklama Kondansatör doğru akımı geçirmeyip alternatif akımı Detaylı ÜNİTE 3 KLASİK SORU VE CEVAPLARI (TEMEL ELEKTRONİK)
ÜNİTE 3 KLASİK SORU VE CEVAPLARI (TEMEL ELEKTRONİK) Diyotu tanımlayınız. Diyot bir yönde akım geçiren, diğer yönde akım geçirmeyen elektronik devre elemanıdır. Diyotlarda anot ve katodu tanımlayınız. Diyot Detaylı Güç elektroniği elektrik mühendisliğinde enerji ve elektronik bilim dalları arasında bir bilim dalıdır.
3. Bölüm Güç Elektroniğinde Temel Kavramlar ve Devre Türleri Doç. Dr. Ersan KABALC AEK-207 GÜNEŞ ENERJİSİ İLE ELEKTRİK ÜRETİMİ Güç Elektroniğine Giriş Güç elektroniği elektrik mühendisliğinde enerji ve Detaylı UYGULAMA - II. Yarıiletken Güç Anahtarlarının Test ve Kontrol Edilmesi
UYGULAMA - II Yarıiletken Güç Anahtarlarının Test ve Kontrol Edilmesi Güç Elektroniği-1 dersinin ikinci uygulaması olan Uygulama-2 de, Güç Elektroniği devrelerinde yaygın olarak kullanılmakta olan kontrol Detaylı DENEY 16 Sıcaklık Kontrolü
DENEY 16 Sıcaklık Kontrolü DENEYİN AMACI 1. Sıcaklık kontrol elemanlarının türlerini ve çalışma ilkelerini öğrenmek. 2. Bir orantılı sıcaklık kontrol devresi yapmak. GİRİŞ Solid-state sıcaklık kontrol Detaylı DERS NOTLARI. Yard. Doç. Dr. Namık AKÇAY İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi
DERS NOTLARI Yard. Doç. Dr. Namık AKÇAY İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi Ders-2 4.10.2016 http://www.megep.meb.gov.tr/mte_program_modul/ TEMEL YARI İLETKEN ELEMANLAR TEMEL YARI İLETKEN ELEMANLAR Detaylı SCHMITT TETİKLEME DEVRESİ
Karadeniz Teknik Üniversitesi Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü Elektronik Lab. SCHMITT TETİKLEME DEVRESİ.Ön Bilgiler. Schmitt Tetikleme Devreleri Schmitt tetikleme devresi iki konumlu bir devredir. Detaylı ELEKTROTEKNİK VE ELEKTRİK ELEMANLARI
ELEKTROTEKNİK VE ELEKTRİK ELEMANLARI HAZIRLAYAN DOÇ.DR. HÜSEYİN BULGURCU 1 Balıkesir-2015 DERS KONULARI 1. Elektriğin Temelleri 2. Elektriksel Test Cihazları 3. Elektrik Enerjisi 4. Termostatlar 5. Röleler Detaylı Temel Elektrik Elektronik. Seri Paralel Devrelere Örnekler
Temel Elektrik Elektronik Seri Paralel Devrelere Örnekler Temel Elektrik Elektronik Seri Paralel Devrelere Örnekler Temel Elektrik Elektronik Yarıiletken Elemanlar Kullandığımız pek çok cihazın üretiminde Detaylı RF MİKROELEKTRONİK GÜRÜLTÜ
RF MİKROELEKTRONİK GÜRÜLTÜ RASTGELE BİR SİNYAL Gürültü rastgele bir sinyal olduğu için herhangi bir zamandaki değerini tahmin etmek imkansızdır. Bu sebeple tekrarlayan sinyallerde de kullandığımız ortalama Detaylı DENEY 4 PUT Karakteristikleri
40 Modern Fiziğin Teknolojideki Uygulamaları 1 Test 1 in Çözümleri 1. USG ve MR cihazları ile ilgili verilen bilgiler doğrudur. BT cihazı c-ışınları ile değil X-ışınları ile çalışır. Bu nedenle I ve II. Detaylı İstanbul Teknik Üniversitesi IEEE Öğrenci Kolu
Direnç Dirençler elektronik devrelerin vazgeçilmez elemanlarıdır. Yaptıkları iş ise devre içinde kullanılan diğer aktif elemanlara uygun gerilimi temin etmektir. Elektronik devreler sabit bir gerilim ile Detaylı Yarışma Sınavı. A ) Kristal diyot B ) Zenner diyot C ) Varyabıl diyot D ) Schotky diyot E ) Diyak
1 3 Hızlı diyot olarak bilinen, iletime geçme gerilimleri çok düşük olan ve yüksek frekanslı devrelerin doğrultulmasında kullanılan eleman Yukarıda verilen devrede kullanılan transistörün yükseltme katsayısı Detaylı TRANSİSTÖRLERİN KUTUPLANMASI
DNY NO: 7 TANSİSTÖLİN KUTUPLANMAS ipolar transistörlerin dc eşdeğer modellerini incelemek, transistörlerin kutuplama şekillerini göstermek ve pratik olarak transistörlü devrelerde ölçüm yapmak. - KUAMSAL Detaylı SICAKLIK ALGILAYICILAR
SICAKLIK ALGILAYICILAR AVANTAJLARI Kendisi güç üretir Oldukça kararlı çıkış Yüksek çıkış Doğrusal çıkış verir Basit yapıda Doğru çıkış verir Hızlı Yüksek çıkış Sağlam Termokupldan (ısıl İki hatlı direnç Detaylı 1. Direnç değeri okunurken mavi renginin sayısal değeri nedir? a) 4 b) 5 c) 1 d) 6 2. Direnç değeri okunurken altın renginin tolerans değeri kaçtır?
1. Direnç değeri okunurken mavi renginin sayısal değeri nedir? a) 4 b) 5 c) 1 d) 6 2. Direnç değeri okunurken altın renginin tolerans değeri kaçtır? a) Yüzde 10 b) Yüzde 5 c) Yüzde 1 d) Yüzde 20 3. Direnç Detaylı ÖN BİLGİ: 5.1 Faz Kaymalı RC Osilatör
DENEY 7 : OSİLATÖR UYGULAMASI AMAÇ: Faz Kaymalı RC Osilatör ve Schmitt Tetikleyicili Karedalga Osilatörün temel çalışma prensipleri MALZEMELER: Güç Kaynağı: 12VDC, 5VDC Transistör: BC108C veya Muadili Detaylı Yarı İletkenler ve Temel Mantıksal (Lojik) Yapılar. Bilgisayar Mühendisliğine Giriş 1
Yarı İletkenler ve Temel Mantıksal (Lojik) Yapılar Bilgisayar Mühendisliğine Giriş 1 Yarı İletkenler Bilgisayar Mühendisliğine Giriş 2 Elektrik iletkenliği bakımından, iletken ile yalıtkan arasında kalan Detaylı MARMARA ÜNİVERSİTESİ TEKNİK EĞİTİM FAKÜLTESİ ELEKTRONİK-BİLGİSAYAR BÖLÜMÜ ELEKTRONİK 2 LAB. DENEY FÖYLERİ
MARMARA ÜNİVERSİTESİ TEKNİK EĞİTİM FAKÜLTESİ ELEKTRONİK-BİLGİSAYAR BÖLÜMÜ ELEKTRONİK 2 LAB. DENEY FÖYLERİ Elektronik 2 Deney föyleri Arş. Gör. Hayriye Korkmaz tarafından hazırlanmıştır. JFET ÖN GERİLİMLENDİRME Detaylı Tristörün (SCR) Kontrol Dışı İletime Geçmesi
Tristörün (SCR) Kontrol Dışı İletime Geçmesi Bilindiği gibi tristörlerin kontrollü olarak iletime geçirilmesi için G-K arasından kısa süreli bir akım akıtmaktadır. Bu durumda tristör off konumdan on konuma Detaylı Temel Elektronik. Yarı İletkenli Elektronik Devre Elemanları
Temel Elektronik Yarı İletkenli Elektronik Devre Elemanları 1. Diyot a. Doğru Polarma b. Ters Polarma 2. Zener Diyot 3. Tunel Diyot 4. Varikap Diyot 5. Şotki (Schottky) Diyot 6. Led Diyot 7. İnfraruj Led Detaylı ANALOG ELEKTRONİK - II. Opampla gerçekleştirilen bir türev alıcı (differantiator) çalışmasını ve özellikleri incelenecektir.
AC-DC Dönüştürücülerin Genel Özellikleri U : AC girişteki efektif faz gerilimi f : Frekans q : Faz sayısı I d, I y : DC çıkış veya yük akımı (ortalama değer) U d U d : DC çıkış gerilimi, U d = f() : Maksimum Detaylı TRANSİSTÖR KARAKTERİSTİKLERİ
Karadeniz Teknik Üniversitesi Mühendislik Fakültesi * lektrik-lektronik Mühendisliği ölümü lektronik Anabilim Dalı * lektronik Laboratuarı 1. Deneyin Amacı TRANSİSTÖR KARAKTRİSTİKLRİ Transistörlerin yapısının Detaylı A- Tristörler : 1- Tristörün yapısı ve özellikleri : a-yapısı :
A- Tristörler : SİLİKON KONTROLLÜ ANAHTAR SİLİCON CONTROLLED RECTETİER ( SCR ) Tanımı: Tristör, anot ( A ), katot ( K ) ve geyt ( G ) ucu bulunan ve geytine uygulanan ( + ) sinyal ile A - K arası iletime Detaylı DENEY-3. FET li Yükselticiler
DENEY-3 FET li Yükselticiler Deneyin Amacı: Bir alan etkili transistor ün (FET-Field Effect Transistor) kutuplanması ve AF lı bir kuvvetlendirici olarak incelenmesi. (Ayrıca azaltıcı tip (Depletian type) Detaylı Ders 04. Elektronik Devre Tasarımı. Güç Elektroniği 1. Ders Notları Ege Üniversitesi Öğretim Üyesi Yrd.Doç.Dr. Mehmet Necdet YILDIZ a aittir.
Elektronik Devre Tasarımı Ders 04 Ders Notları Ege Üniversitesi Öğretim Üyesi Yrd.Doç.Dr. Mehmet Necdet YILDIZ a aittir. www.ozersenyurt.net www.orbeetech.com / 1 AC-DC Dönüştürücüler AC-DC dönüştürücüler Detaylı Bir devrede dolaşan elektrik miktarı gibi elektriksel ifadelerin büyüklüğünü bize görsel olarak veren bazı aletler kullanırız.
ÖLÇME VE KONTROL ALETLERİ Bir devrede dolaşan elektrik miktarı gibi elektriksel ifadelerin büyüklüğünü bize görsel olarak veren bazı aletler kullanırız. Voltmetre devrenin iki noktası arasındaki potansiyel Detaylı Karadeniz Teknik Üniversitesi Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü Elektronik Laboratuvarı I ENDÜSTRİYEL KONTROL UYGULAMALARI
Öğr. Gör. Oğuzhan ÇAKIR 377 42 03, KTÜ, 2010 1. Deneyin Amacı Karadeniz Teknik Üniversitesi Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü Elektronik Laboratuvarı I ENDÜSTRİYEL KONTROL UYGULAMALARI CDS (Kadmiyum Detaylı T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI MEGEP (MESLEKİ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ) BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TRANSİSTÖR VE FET
T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI MEGEP (MESLEKİ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ) BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TRANSİSTÖR VE FET ANKARA 2007 Milli Eğitim Bakanlığı tarafından geliştirilen modüller; Detaylı 2- İşverenler işyerlerinde meydana gelen bir iş kazasını en geç kaç iş günü içerisinde ilgili bölge müdürlüğüne bildirmek zorundadır?