AÇIKLAMALI ADİGE (ÇERKES)
Псэуныгъэ пытэ иIэу, Iушэу, иапкъ-лъэпкъкIэ псэуэу дахэу кIалэ хэт фэмыен.
Abrec; Kuzey orta Kafkaslarda önce soylulara ve ağalara dahasonra ruslara karşı savaşan çetelere verilen ad. İskit dilinden '' apartan = soymak '' geldiği sanılmaktadır.
Ademey; Laba ile Kuban arasında yaşayan bir A. kabilesi. Bu adı taşıyan bir Adığe köyü de vardır.
Psewnığe pıte yi'ew, 'uşew, yi'apkh-tlepkhç'e psewew daxew ç'ale xet femıyen.
КIалэр янэ ипкъы зэрихидзэу псэунэу рэгъажьэ.
Ç'aler yane yipkhı zerixidzew psewınew reğajhe.
Dexekhaş; Güzelle evlenen.
Тутыным, аркъым цIыфыр егъэкIоды. КIалэу пкъым хидзагъэрый егъэунэхъу.
Tutınım, yıçıy arkhım tz'ıfır yeğek'odı. Ç'alew pkhım xidzağerıy yeğewnexhu.
Ныр тутын ыгъэстэу аркъ ешъомэ, кIалэу пкъым хэлъыми дэгъэсты икIый дэшъо.
Nır tutın yığestew arkh yeşome, ç'alew pkhım xelhımi, değestı yıç'ıy deşo.
УкIалэ е кIалэхэр шIу олъэгъумэ, кIалэхэр зыдэшыIэм тутын шымгъэст.
Wıç'ale ye ç'alexer ş'u welheğume, ç'alexer zıdeşı'em tutın şımğest!
КIалэр зыкIэрыплъырэр анахъэу шIу ылъэгъухэрэр ары. Тыр е ныр ешъуэ кIомэ икIали ешъуэкIо хъушт.
Kheytıkho; Ünlü Adığe önderlerinden.
УкIалэхэр укIаса? - Ары, оIуа? Ашыгъум ахэр зыдэшысым тутын шымгъэст, аркъ ушъомышъу.
ШIэныгъэм нафэу къышIыгъэр; Тутын зыгъэстыхэрэмэ абгъодэсхэмэ рак узыр нахъ шIэхэу алъэIэсы.
Mıhamçeri Adil; Ürdün doğumlu yaşamını Adığe halkına ve kültürüne
adayarak, ne acı ki halkının çıkarcı bürokratlarınca işkence sonucunda böbrekleri yetersiz hale getirilerek ölüme mahkum edilen büyüğümüz. Avrupa’da ilk kez ulusal kimliğimizle dernek kurma medeni cesaretini gösteren kişidir.
Уфая, усабый къэмыхъу рапшIэу рак, е сымаджэ, икIый укIалэхэр, укъошэу, угу упсэхэр, сымаджэ хъунэу ? Дэгъуба, ашыгъум тутын гъэсты, аркъ ешу зэпымгъэуэу ! Хъохъубжьэ си къош !
УкIалэ сымаджэу е сэкъатэу къэхъумэ , гууз зыфэхъоу, егъашIэм дэзышэчыштыр хэта пIорэ ?
Ridad (Redade); Kiev prensi Mistislav'a karşı ikili mücadele vererek savaşan prensimiz .
Tembot; Çağdaş Adığe yazarı. Adığe dilini en güzel ve temiz kullanan
Temrukhu; I6 yy’da yaşayan Kaberdey Adığelerinin kralıdır. Ülke ve ulusunu
Tatar ve Dağıstan halklarının şerrinden korumak için Rus çarına kızını vererek akraba olmuştur.
Ferzahe; I300 yıllarında Taman’da yaşayan Adığe kralı. Doğu’dan gelecek olan Barbar Turanilerin tehlikesini görerek Roma’dan yardım istediyse de ona inanmazlar ve yardımı yapmazlar.
Fetgeri-Ş'önü; Batı Anadolu'dan Doğu’ya sürülen soydaşlarının sürgününü medeni cesaretiyle önleyen ve karşılığında kendisi cezalandırılarak Isparta'ya sürgüne gönderilen medeni cesareti olan ve bunu gösteren zamanının tek Çerkes aydını.
Hek'otey; M.Ö. 433-388 arasında yaşamış olan Adığe kralı. Edebiyata,
güzel sanata önem vermiş, kanunlar çıkarmış ve kendi adına para da bastırmıştır.
Xherdin; Halid'in Adığeceleşmiş şekli.
Şamil; Dağıstan halklarından Lezgi ve Avarların, daha sonra Çeçenlerin liderliğini yaparak, Çarlara karşı din savaşıyla (cihadla) destanlaşan dini kahraman.
Ubıx; Dilleri kaybolan Çerkes kabilelerinden biri.