Mobbing Uygulaması İçin Tazminat Davası
Psikolojik Taciz Ne Demektir?
İş hayatında çok sık karşılaşılan psikolojik taciz, özellikle son dönemlerde çok daha sık gündeme gelmeye başlamıştır. Basit anlamı ile bir ya da birkaç kişi tarafından uygulanan; ahlaka, etiğe ve sisteme aykırı yapılan psikolojik baskıdır.
İş hayatında karşılan baskı, yıldırma ve şiddet hareketleri mobbing olarak da adlandırılır. Yargıtay kararları kapsamında bir olayın mobbing olarak adlandırılması için aynı ortamdaki bir ya da birkaç kişi tarafından yıldırma ve bezdirme eylemlerinin yapılması gerekir.
İşyeri zorbalığı ya da yıldırma olarak da adlandırılan mobbing, olumsuz ve acımasız olarak uygulanan söz ve davranışlar bütünüdür. Çalışanların geneli ilk zamanlarda bu uygulamayı sineye çekiyor ve katlanıyor. İşini kaybetmemek için bu tür olaylara göz yumuyor.
Geliştirilen kanun sistemi ile beraber mobbinge maruz kalan kişiler, işyerlerinde bu uygulamayı yapan kişilere karşı tazminat davası açabilmektedir. Mahkemeler, olaylar netleştirildiği takdirde işçiyi haklı görüp, mobbing uygulayan kişiye maddi ve manevi tazminat cezası vermektedir. Kişinin hem psikolojisini hem de sağlığını bozan bu durum için artık çalışanların susmasına gerek kalmıyor. Hem özel sektörde hem de kamu sektöründe görülen bu şiddet nedeni ile işlerinden ayrılmak zorunda bırakılan birçok kişi vardır.
Baskıların ve uygulanan şiddetin mobbing olarak değerlendirilmesi için şu özellikleri taşıması gerekmektedir:
– Sadece işyerlerinde gerçekleşmiş olması gerekir.
– Aslar tarafından üstlere, amirler tarafından emrinde olanlara uygulanmalıdır.
– Sürekli ve sistemli olarak en az 3 ay – 6 ay sürecini kapsamalıdır.
– Düşmanca bir nitelik ile bilinçli olarak yapılmalıdır.
– Haftada en az bir kere tekrarlanması gerekir.
– Yıpratma, yıldırma, işten uzaklaştırma, pasifize etme amaçları taşımalıdır.
– Mobbinge maruz kalan kişide psikolojik ya da sağlık açısından olumsuzluklar oluşmalıdır.
Yukarıda sayılan davranışlar psikolojik baskıya girmektedir. Bunun dışında, işyerinde yaşanan ufak gerginlik ve tartışmalar olağan sayılıp mobbing olarak değerlendirilmemektedir. Ayrıca işyeri dışında yapılan tartışmalar da mobbing kapsamına girmez. Çünkü bir olayın mobbing sayılması için mutlaka işyerinde gerçekleşmiş olması gerekir.
– Kişinin mesleki yeterliliği sorgulanır,
– Güvenilmediği hissi verilir,
– Verilen süre içerisinde bitmesi mümkün olmayan işler verilir,
– Bazı bilgiler kişiden saklanır,
– Gruptan izole edilir ve görmezden gelinir,
– Yetkileri azaltılır.
Mobbing’e Maruz Kalanların Hakları Nelerdir?
Çalışma ve Sosyal Politikalar Bakanlığı tarafından yayımlanmış olan bilgilendirme rehberinde, mobbing ile mücadele etme ve kişinin hakları ile ilgili geniş bilgiler verilmiştir. Mobbing bir suçtur. Mobbing’e maruz kaldığını düşünen kişiler, öncelikle içinde bulunduğu durumu iyice düşünmeli ve sağlıklı bir şekilde değerlendirmelidir.
Değerlendirmeler sonucunda, kendisine uygulanan davranışların mobbing olduğuna karar verir ise çatışmadan kaçınmaya çalışarak sakin olmayı başarmalıdır. Kişinin iş sözleşmesini haklı nedene yani mobbing uygulamasına dayanarak fesih etme hakkı bulunmaktadır. Belirli şartların taşınması halinde maddi ve manevi tazminat davası açmaya hakkı bulunmaktadır. Borçlar Kanunu ile Türk Medeni Kanununa göre, çalışanların tazminat isteme hakları vardır. Psikolojik baskıya maruz kalan kişi, bu işlemi yapan kişiyi dava ederek tazminat talebinde bulunabilir.
Mobbing davası açmak isteyen kişinin, dava edilecek olan işyeri ya da işverenin ikametgâhına bağlı olan yer mahkemesine davasını açmalıdır. Diğer davalara benzeyen bir şekilde açıklayıcı dilekçe hazırlanmalıdır.
Dava sayısından bir tane fazla olan bu dilekçe ilgili mahkemeye teslim edilir. Sahip olunan bütün deliller toplanarak dava dosyasına eklenmelidir. Eğer delil sunulmaz ise hâkimin karar vermesi zorlaşacaktır. Olay ile ilgili delil bulamayan kişilerin şahit göstermesi de davayı kazanması için yeterli olmaktadır. Ancak delil ve şahit gösterilmez ise işyeri davanın reddini talep edebilir ve bu talepleri mahkeme tarafından kabul edilebilir.
Davanın çalışan açısından olumlu olabilmesi için delillerin açık ve net bir şekilde açıklanması gerekir. Kişinin maaşının kesilmesi durumunda maaş bordrosunun mahkemeye gösterilmesi gerekir. Pozisyon ya da görev değişikliği olması durumunda, bu işlemlerin belgeler ile gösterilmesi istenir.
Mobbing davası açan kişi, otomatik olarak iş akdini feshetmektedir. Bu durumda ise işe iade yerine tazminat talebinde bulunmalıdır. Bir haksız fiil olarak değerlendirilen mobbing ile hem maddi hem de manevi tazminat alınabilmektedir. Mobbing davası açan kişinin talep edebilecekleri şu şekilde sıralanabilir:
– İş sözleşmesinin haklı neden ile feshedilmesi
– Hem Borçlar Kanunu hem de Medeni Kanun kapsamında tazminat isteme hakkı
– Belirli şartlar kapsamında ayrımcılık isteme hakkı
– Mobbing uygulayan işvereni dava ederek manevi tazminat talep hakkı
– Kötü niyet tazminatı koşullarına başvurma hakkı.
Çalışanlar tarafından açılan mobbing tazminat davalarında şahit eksikliği ya da delil yetersizliği yok ise davalar 10 ay içerisinde sonuçlanmaktadır. Yargıtay’a temyize gönderilen kararın sonuçlanması ile 6 – 8 ay arasında sürmektedir.
Mobbing davasının sonucuna, belirli şartlar dâhilinde itiraz edebilme hakkı vardır. Şartların ilki süredir. Davanın sonucuna itiraz edilebilmesi için sonucun söz ile kişilere okunmasından sonra 8 gün içerisinde Yargıtay’a temyiz dilekçesi yazılmalıdır. Yazılan temyiz dilekçesinin de ilgili mahkemeye götürülmesi ve teslim edilmesi gerekir.