Sinema Üzerine Notlar - 1 - Filmloverss
Popüler PopülerŞimdiBu HaftaBu Ay Game of Thrones 7. Sezon 1. Bölüm İncelemesi1 Ed Sheeran’ın Söylediği Şarkı Game of Thrones Karakterleri İçin Önemli Bir Mesaj mı İçeriyor?2 IMDb Kullanıcılarına Göre Mutlaka İzlenmesi Gereken 10 Film!3 Sinema Üzerine Notlar – 1 Kerem Duymuş12/01/2015Not Defteri2 yorum
19.yüzyılın sonlarında deneme yanılma yoluyla üretilen bir tür eğlence aracı olarak doğan sinema, 20. yüzyılın başlarında belli bir formel üretime dönüşmeye başlamış ama esas olarak 1920’lerde ilk büyük gelişmesini göstermiştir. O güne dek akademik arenada her hangi bir özgüllüğü olmayan bu “uğraş”, tıpkı sosyal bilimleri 1800’lerde doğa bilimlerine yakınlaştırarak belli bir prestij ve akademik saha kazanma arayışına benzer şekilde nomotetik bir yapıya bürünmeye başlamıştır. Özellikle Sovyet Rusya’sında ve Avrupa’da farklı ideolojik temellerle de olsa sinemanın sistemsel bilimlere yakınlaştırılma çabası olarak biçimci kuram yaklaşımları ortaya çıkmıştı. Zaten yarattıkları bu yeni anlayışın bir sinema “kuramı” olarak ele alınışı daha en baştan düşünce olarak nomotetik yapının köklerine işaret etmektedir. Çünkü amaçlanan ideoloji her ne olursa olsun mevcut anlayış, sinemaya, bir tür sanat ve bilimin iç içe geçtiği yeni bir akademik alan yaratmaktı. Özellikle Birinci ve İkinci Dünya Savaşları süresinde bu akademik alanın prestiji propaganda bakanlıklarınca arttırılarak buralara oldukça iyi kaynaklar ayrılmış ve başarılı akademik personeller yetiştirilmiştir.
İkinci Dünya Savaşı’nın ardından özellikle Sosyal Bilimlerde yaşanan sert kopuşlar sinemayı akademik olarak etkilemese de düşün dünyasındaki yönelimler oldukça ağırlıklı bir şekilde yön vermiştir. Sinema hala nomotetik yapısını korumasına karşın içinde barındırdığı ideolojik amaçlardan oldukça uzaklaşmıştır. Bu bir anlamda savaş sonrası hem düşün dünyasında hem de toplumsal olarak yaşanan ağır travmanın bir sonucu olarak sinemanın o güne kadar devletle olan ereksel bağlarını koparmış, odağını gerçekliğe çevirmesine yol açmıştır. Özellikle 1945-1960 arasında modernizme getirilen eleştiriler üzerinden artık benzerliklere değil farklara bakılmaya başlanmış, kahraman ve teatral romantik filmlerin yerini sıradan, kaybetmiş insanların dramları almıştır. Fakat bu dönemde getirilen eleştiriler, sinemasal bir yönelim olarak kalmış genel sinema yaklaşımını etkilememiştir. Bu, devam eden “kuram” yaklaşımlı nomotetik yapı, sinemanın yerelleşme yönünde ilerlemesini engelleyerek dünyanın her tarafında üretiliyor olsa da aslında hala yaklaşım olarak, Avrupa merkezli bir şekilde üretilmeye devam etmesine sebep olmuştur.
Sinemanın gerçek anlamda en büyük kırılmasını yaşadığı 1960 ve sonrası, akademik prestij olarak sinemayı sarsmanın yanında yerelleşme yolunda ortaya çıkan engelin de aşılmasında yaşanan gelişmelerin önünü açmıştır. Bu tarihlerde düşün dünyasının ağırlıklı etkisiyle ortaya çıkmaya başlayan postmodern düşünme pratiği 1950’lerdeki modernizm sonrası distopya yaklaşımını 1960’larda, modernizm eleştirisi üzerinden onun aşkını olarak tanımlayarak bütün Sosyal Bilimler’de yaptığı gibi sinemada da nomotetik yapının sorgulanmasına sebep olmuştur. Sinemayı nomotetik olmaktan çıkarak bir episteme dizgelerine dönüştürme yönündeki bu adımlar sinemayı akademik alandan sinemateklere doğru kaydırmıştır. Elbette yaşanan bu köklü değişiklikler özellikle 1968 kuşağı sonrası toplumsal gelişmelerin, postmodern pratiklerin beklentilerinin gerisinde kalması sonucu ortaya çıkan belirsizlikte güçlenen kapitalizmle birlikte, sinemanın, akademik temelli nomotetik yapısal yaklaşımının hala hayatta kalmasını sağlamıştır. Nihayetinde propaganda bakanlıkları yerlerini sektörel yapılanmalara bırakmış bunlar da ekonomik olarak sinemanın akademik sahasını ayakta tutmayı başarmışlardır. Böylece sinema nomotetik temelli yapısıyla bir alanda devam ederken diğer alanda sinematek temelinde oluşan yeni bir yaklaşım ortaya çıkmıştır. Özellikle Fransız Yeni Dalgası olarak adlandırılan bu yeni yaklaşım daha sonraları hatalı bir şekilde gerçekçi kuram olarak adlandırılacaktı. Çünkü ilk başlarda yaratılan epistemeler zayıf ve dağınıkken zamanla dizgeler halini almaya başlayacak ve akademi bundan kendini daha fazla uzak tutamayacaktır. Ama varlık sebebi olan nomotetik temeliyle bu episteme dizgelerini okumaya çalışacağı için bunu bir kuram olarak değerlendirmek zorunda kalacaktır.
60 Sonrası yaşanan bu ayrımla birlikte sinemanın yerelleşme imkanı da kendiliğinde doğmaya başlayacak ve yine günümüzde bahsettiğimiz İran, Çek, Japon Yeni Dalgaları, İngiliz Özgür Sineması gibi belirli yerel yapılanmalar oluşacaktır. Temelde tamamen coğrafya baz alınarak yapılan bu yerelleşme kategorileri, zamanla yerelliği özne olarak yönetmene indirgeyerek farklı veya benzer epistemeler üzerinden akımları yaratacaklardır. Özellikle 68 sonrası dönemde nomotetik yapıdaki sinema, kapitalist ekonomi sayesinde prestij olarak güçlenerek ama çok yavaş bir şekilde değişerek yoluna devam edecek, episteme dizgelerinden oluşan sinemaysa özellikle düşün dünyası ve Sosyal Bilimlerle olan etkileşimleri üzerinden oldukça büyük bir sinema epistemelojisi dizgeleri yaratacaktır. En nihayetinde yerelleşme ardından yönetmene indirgenen bu dizgeler yönetmenin kişisel sinema tanımına göre şekillenip tıpkı felsefe gibi yığılan bir şekilde gelişmeye devam edecektir. Elbette belli akademik sahadan sistemsel olarak pek de faydalanamayan bu yaklaşım ekonomik çıkmazlara düşecek ve zamanla arthouse ve festivaller yoluyla kendi özel ekonomi havuzu ve yapısını yaratmaya doğru evrilecektir. Günümüzde kabaca sektörel ve sanatsal sinema diye ayrılan bu yaklaşımlar sürekli olarak birbirlerine etkilemeye devam edeceklerdir. Fakat temelini episteme dizgelerine dayayan yaklaşımın düşün dünyasından feyz alan temeli her zaman bir kaç adım ileriden gittiği ve nomotetik sinemanın temeli olan toplumsal değişimlerin ilerleyişi zamanla postmodern pratiklere yaklaştığı için sinemaya dair bu iki yaklaşım arasındaki fark giderek azalmak zorunda kalmaya doğru yaklaşacaktır.
Epistemoloji: Felsefenin alt dallarından biridir. Kısaca bilgi felsefesi diyebiliriz. Bilginin ne olduğu temel sorusu üzerinden bilgiye dair sorular soran bir disiplindir.
Erek: İlk ve basit anlamı olarak amaç diyebileceğimiz bu kelimenin esas olarak içinde barındırdığı ve bizim de vurgu yaptığımız haliyle arzunun görünür hale gelmesi durumudur. Başka bir anlamda varlığından doğan ama varlığı için zorunlu olan bir amaç.
Biçimci KuramFransız Yeni DalgasıNot DefteriSinemaSinema NotlarıKerem DuymuşBir gün soğuk ve karlı bir akşamda izlediği Kieslowski filmi onu iflah olmaz bir idealiste çevirdi ve kendini şimdiye kadar ona kimsenin bahsetmediği bambaşka bir dünyada buldu. Hem izleyen hem yapan olarak gece yattığında heyecandan uyuyamamasına sebep olacak sinemaya ulaşmaya çalıştı ve hala çalışıyor. Benzer Yazılar Koşulsuz Sevgi
FilmLoverss13/09/2012 Charles Spencer Chaplin
Utku Ögetürk02/08/2012 24. James Bond Filmi Spectre’dan 3 Yeni TV Spotu Yayınlandı
Çağatay Dirilgen14/10/2015 Amadeus
Kübra Çağlayan16/12/2012 Korku Filmlerinin İlk ve Son Sahneleri ile Müthiş Bir Derleme
Çağatay Dirilgen17/10/2015 Sahaf ve Sinema İlişkisi
Özge Yağmur25/10/2016 karis
Çok öznel ve bilgi bakımından eksik bir yazı olmuş , 1915 lerdeki sinema için mihenk taşlarından olan griffithden ve edisonun tekelinden kurtulup bağımsız bir şekilde film yapmak için kurulan hollywooddan hiç söz edilmemiş ve 60 lara kadar çok etkin ve başarılı yapımlar ortaya koyan hollywood resmen pas pas altına süpürülmüş, fabrikasyon üretime geçip tekelleşen hollywood dan bende haz etmiyorum ama ne olursa olsun sezarın hakkı sezara
Yazı, daha sonra da devam edeceği tema çerçevesinde işlendiği için sinemanın tarihsel gelişimine, tarihi bir gözle değil kuramsal olarak yaklaşmıştır. O yüzden yalnızca bahsettiğiniz dönemlerdeki Hollywood filmlerine karşı bir tutum sergilememiştir, benzer şekilde yine sinema tarihindeki farklı dönem ve coğrafyadaki filmlerden de bahsetmemiştir. Çünkü başarılı veya etkin filmlerle ilgili tarihi bilgiler, daha en baştan kasıtlı olarak konu dışında tutulmuştur. Bizim esas ilgilendiğimiz nokta sinemaya dair bakış açısı ve ontolojisi üzerine bir tarih okumasıdır.