Merhaba. Mutlu, keyifli, meraklı, huzurlu ve sağlıklı kalın. Nilüfer Ülkügüner Şengel ISSN
Download "Merhaba. Mutlu, keyifli, meraklı, huzurlu ve sağlıklı kalın. Nilüfer Ülkügüner Şengel ISSN 2148-2985"
1 2 3 İstanbul da bu sonbahar için çok keyifli aktiviteler önerirken check up ve kontrollerinizi düzenli olarak yaptırmanıza ve erken tanının önemine her sayımızda olduğu gibi yine dikkatinizi çekmeye çalışıyoruz. Merhaba Sıcak mı sıcak yaz biterken seveceğinizi umduğumuz dopdolu bir sonbahar sayısı hazırladık. Türkiye Kanserle Savaş Vakfı tarafından hazırlanıp dört ayda bir ücretsiz dağıtılan MENEKŞE&YAŞAM dergimiz adını vakfımızın logosu olan Menekşe den almıştır. Bizler de size dergimizi hazırlarken evlerimizdeki menekşe çiçeği kadar doğal, samimi olmaya özen gösteriyoruz. Her sayımızda erken tanının hayat kurtardığını vurgularken tüm gerçekliğiyle hayatın içinden erken tanı hikayelerine yer veriyoruz. Bu gerçek hikayelerden birisi başarılı gazeteci Meral Tamer e ait. Hatta bu hikayelerden birinin kahramanı da ben oldum. Bu sayımızda değerli doktorların sağlık konusundaki yazılarından, kültür ve sanat haberlerine, ilginç röportajlara yine dikkatinizi çekecek pek çok konumuz var. Kansersiz bir dünya için savaşan, farkındalık yaratmak adına dünyanın bir ucunda maraton koşup yelkenleriyle denizleri aşan şahane kadınlarla da tanışacaksınız bu sayımızda. Alçakgönüllü bir dahi olan bilim adamı Nikola Tesla, sanatseverlere tek tıkla, gümüş tepside müthiş bir servis sunan Türkiye nin ilk online sanat televizyonu Ekavart.tv, gitmenizi önereceğimiz müzeler, sonbaharda bahçe ve çiçek bakımı, bazı spor dallarının tanıtımı... Ve bitmedi. Merak etmeye başladıysanız sizi menekşenin yapraklarını açmaya davet ediyorum. Mutlu, keyifli, meraklı, huzurlu ve sağlıklı kalın. Nilüfer Ülkügüner Şengel Derginin Adı Menekşe & Yaşam Yayın Türü 4 ayda bir, Türkçe Basım Tarihi Eylül 2014 İmtiyaz Sahibi TKSV adına Prof.Dr.Metin Ertem Sorumlu Yazı İşleri Müdürü Avukat Yılmaz Yavru Genel Yayın Yönetmeni Nilüfer Ülkügüner Şengel Tasarım/Kreatif Direktör Sedef Ertem Fotoğraf Hayrettin Deniz Nilüfer Ülkügüner Şengel Tıbbi Redaktör Doç. Dr. Hakan Özveri Baskı Ufuk Reklamcılık Matbaacılık San. Tic. Ltd. Şti. Gümüşsuyu Cad. Litros Yolu 1. Matbaacılar Sitesi no: 2/68 Topkapı - İstanbul Tel: Faks: Reklam ve Halkla İlişkiler İLETİŞİM BİLGİLERİ Türkiye Kanserle Savaş Vakfı Nisbetiye Mh. Yücel Sk. No.6, Levent - İstanbul Tel: Faks: Tüm hakları Türkiye Kanserle Savaş Vakfı na aittir. Ücretsiz. Parayla satılamaz. İzinsiz alıntı yapılamaz, fotoğraflar kullanılamaz. ISSN MENEKŞE & YAŞAM SONBAHAR4 İÇİNDEKİLER MERAL TAMER İLE HAYATA DAİR KIŞ UYKUSU KANSER VE GENETİK SMEAR TESTİ NEDİR? ÇİÇEKLERİNİZ VE BAHÇENİZ İÇİN SONBAHAR BAKIMI KANSER TEDAVİSİNDE YORGUNLUK EKAVART TV 6 YAŞINDA RADYOTERAPİ NİKOLA TESLA TÜRVAK SİNEMA VE TİYATRO MÜZESİ KANSERSİZ BİR DÜNYA VE FARKINDALIK İÇİN KOŞACAKLAR, RÜZGARA YELKEN AÇACAKLAR AYERYA RÜZGARLI VADİ ÇİFTLİĞİ MUTFAKTA KADINLARIN İŞİNİ KOLAYLAŞTIRAN PRATİK BİLGİLER SÜLEYMAN SAİM TEKCAN VE IMOGA SPOR İÇIN VARIZ DİYEN KÖKLÜ BİR SPOR KULÜBÜ 2 MENEKŞE & YAŞAM SONBAHAR 20145 Eğitime önem verdik, Hekimlerimizin kanser alanındaki bilgilerini geliştirmeleri için burs veriyoruz. Tıp fakültesi öğrencilerine kitap yardımı yapıyoruz. Periyodik bilimsel dergiler çıkartarak güncel bilgileri paylaşıyoruz. Ülkemizde kanser çalışmalarını teşvik etmek için Bilim Ödülü veriyoruz. Kanser erken tanındığı takdirde tedavisi mümkün olan bir hastalıktır. Tanı yöntemlerinde gelişmeler, ilerleyen tıp bilgilerimiz ile hastalığı erken yakalama şansınına ulaştık. Bütün yapmamız gereken erken tanının önemini unutmamaktır. Vakıf olarak her zaman sloganımız Erken Tanı Hayat Kurtarır olmuştur. Hastalıkla mücadeledeki ilk adım, hastalık hakkında doğru bilgiye ulaşmak ve tedaviye inanmaktır. Vakfımız daima halkımızın ve hekimlerimizin yanında yer almıştır. Hastalarımızın ihtiyacı durumunda tedavi giderlerini üstlenerek yardımcı olmaktadır. Vermiş olduğu karşılıksız burs ve desteklerle bu gün profesör ve doçent düzeyine ulaşmış hekim arkadaşlarımızla gurur duymaktadır. Kanser alanında olmak üzere birçok hekimimize ve sağlık teknisyenlerimize yurt dışında karşılıksız burs vererek yetişmelerine katkı sağlamış ve sağlamaktadır. Tıp fakültesinde okuyan ve ihtiyacı olan öğrencilere destek amaçlı kitap yardımları yapmaktadır. Düzenli olarak kanser konularının ele alındığı, güncel bilgilerin aktarıldığı hekimlere yönelik eğitim toplantıları düzenlenmektedir. Kanser konusunda yapılan çalışmalara genç hekimlerimizi teşvik etmek amacıyla her iki yılda bir olmak üzere Ulusal Kanser Kongrelerinde üç dalda ödül vermektedir. İhtiyacı olan sağlık kuruluşlarına kanserin tanı ve tedavisinde gerekli olan cihazları bağışlamaktadır. Yine periyodik olarak bilimsel yayınlar çıkarmaktadır. Her sayısında bir konunun incelendiği Kanser Gündemi dergimizin bu yıl çıkartılan sayılarında; meme kanseri, overin habis tümörleri, beyin tümörleri ve mide kanseri konuları ele alınarak incelendi yılı Ekim ayında ülkemizde kanser konusunda yapmış olduğu çalışmaları ile değer görülen kişiye Bilim Ödülü ve yine kanser ile ilgili yapacakları çalışmalarda genç hekimlerimizi destek amaçlı Teşvik Ödülü verilecektir. Amacımız, ülkemizde üretilen çalışmalar ile kanserle savaşta katkı oluşturmaktır. Tamamen gönüllü bir kuruluş olan Türkiye Kanserle Savaş Vakfı bağış ve yardımlarla Kanserle Savaş hizmetlerini sürdürmektedir. Sizlerin de desteği ile daha güçlü bir şekilde savaşımızı sürdüreceğimize inanıyoruz. Yeni menekşe logomuzla daha çok şeyler yapabilmek için yeniden yola çıkıyoruz. Sağlıklı bir yaşam diliyorum. Prof. Dr. Metin Ertem Türkiye Kanserle Savaş Vakfı Yönetim Kurulu Başkanı MENEKŞE & YAŞAM SONBAHAR6 Splenda TÜRKİYE KANSERLE SAVAŞ VAKFI tarafından desteklenmektedir. 4 MENEKŞE & YAŞAM SONBAHAR 20147 RÖPORTAJ Başarılı Bir Gazeteci Meral Tamer İle Hayata Dair Alman Lisesi ve eş zamanlı konservatuvarda piyano bölümü öğrencisi olduktan sonra mimarlık eğitimi almış. Mimarlıktan çok gazetecilikteymiş aklı. Çalışkanlığı, disiplini, iyi bildiği Almanca ve İngilizcesiyle gazetecilikte yöneticileri tarafından hemen fark edilmiş. Meral Tamer bildiğiniz gibi yılların başarılı gazetecisi. Okul hayatı da başarılarla doluymuş. Gazetecilik alanında pek çok ödül kazanmış. Dünyayı gezen, Türkiye yi ve dünyayı yakından izleyen aydın bir kişi. Hayatı gazetecilikte koşturmacayla akıp giderken bir gün kanserle yüzleşmiş. Yaşadıklarını, hayat arkadaşı Osman Ulagay ın önerisiyle gazetesine taşımış. Bu yazı dizisi büyük ilgi görmüştü. Meral Tamer in Aşkolsun Kanser! adında bir de kitabı var. Bu kitapta, hem erken evrede yakalanan meme kanserini ve tedavi sürecini hem de hayatının ilginç dönüm noktalarını büyük bir samimiyetle paylaşıyor. Kitap, usta bir gazetecinin kaleminden çıkınca elinizden hiç bırakmadan keyifle, bir çırpıda okuyorsunuz. Levent te bir cafe de buluşuyoruz. Tatilden yeni döndüğü gün bizi kırmayıp röportajımızı kabul ettiği için çok teşekkür ediyorum kendisine. Gözlerinin içi gülen, güzel MENEKŞE & YAŞAM SONBAHAR8 kahkahalar atan enerjik mi enerjik Meral Tamer le hemen sohbete başlıyoruz. Ve öğreniyorum ki bugün ben toplantı yapıp görüştüğü üçüncü kişiymişim. Meral Hanım hep böyle yoğun mu geçer günleriniz? (Gülüyor) Evet. Hayatım dinamik, kanserden sonra daha da dinamik oldu. İnsanlarla çok iç içe yaşadım ve çok kariyeristtim. Hayatımı ona göre düzenlerdim. Tüketici hareketini başlattıktan sonra hep hayata ve insanlara dokunan biriydim. Kanserden sonraysa sosyal kelebek oldun diyorlar bana. Aslında bu karşılıklı bir şey. İnsanlara yanıt vermeye çalışıyorum. Sadece vermiyorsunuz hem de alıyorsunuz aynı zamanda. Her zaman sosyaldim ama kanserden sonra biraz daha hayata açıldım diyebilirim. Sizinle röportaja gelmeden bilgisayar başında çalışırken mimarlık eğitimi aldığınızı okudum. Bilmiyordum. İki yıl mimarlık yaptım. Ama ben 68 kuşağıyım. Mimarlıktan mezun olduğum yıl Avrupa da öğrenci hareketleri başlamıştı. Mimarlıkta okulda öğretilenlerle yapılanların da birbirini tutmadığını gördüm. Beni tatmin etmedi. Zaten yaşanılan depremle de bu kanıtlanmış oldu. O yüzden ben yüreğimin sesini dinledim hobim olan şeyi mesleğim olarak yapabildim. Gazetecilikte 40 yılı geride bıraktım. Gazetecilik de benim heyecanla başladığım 40 yıl öncesinden bu güne gelene kadar çok erozyona uğradı, ölçüleri çok değişti. Ama geriye dönebilsem aynı şeyleri yapardım diyorum. Alman Lisesi mezunu olmanın hız, disiplin ve rasyonel bakış açısı gerektiren gazeteciliğe katkısı olmuştur değil mi? Evet evet. Fikri takipçilik, dakiklik. Gerçi benim annem çok disiplinliydi. Annemin disiplini yanında Alman Lisesi ninki solda sıfır kalır. Annem beni konservatuvardaki piyano derslerine götürürdü. Konservatuvarla eş zamanlı Alman Lisesi ne giderdim. Hayatımdaki en büyük artıdır Alman Lisesi nde okumak. O disiplinle yetişmek, o ayar, o ölçüler bana hayatta çok iyi geldi. Ve bir gün meme kanseri tanısı kondu size. Gazetedeki köşenizde yaşadıklarınızla beraber kanser konusunu bir yazı dizisi yaptınız hem de Aşkolsun Kanser! adlı kitabı yazdınız. Pek çok insanın kanser konusunda konuşmaya çekindiğini gözlemliyorum. Siz tüm samimiyetinizle yaşadıklarınızı paylaştınız okurlarla. Ben kanser olduğumu öğrendikten sonra herkes o kadar üzüldü ki arkadaşlarım gerçekten karalar bağladılar. Bense kanser olduğumu öğrendiğim anda, benim kanserimin çok vahim bir şey olmadığını idrak ettim. Hatta o gün muayene oldum, sonucu beklerken de gazeteye 6 MENEKŞE & YAŞAM SONBAHAR 20149 yazı yetiştiriyordum. Doktorumun benimle konuşmak istediğini ve beklememi söylediler. Telefonla konuşuruz diyordum. Haberi almadan önce yazıyı yetiştirme telaşındaydım. Ve haberi verdikleri anda benimkinin erken evrede yakalandığı idrakine vardım. Yaşam şeklimi pek değiştirmeyecekti. Bir baktım ki çevrem hiç de öyle karşılamadı. Hiç konuşulmuyor, gözyaşlarını tutamıyorlar. Kızım ve Osman (Ulagay) haricindeki çevremi ben teselli etmeye çalıştım. O zamana kadar inanın kanser konuşulmuyordu. Tedavimden 9 ay sonra kitap yayınlanmıştı. Kitap standımda yanımdan geçiyorlardı ve kimse kitabı eline almak istemiyordu. Geçer diye herhalde kitabı ellerine almıyorlardı. Onkoloğum bana Sen bir milat yaptın dedi. Bizim gazetede bile amansız hastalıktı adı. Türkiye de böyleydi. Bunun bir öcü olmadığını, erken teşhisle hayat kurtarıldığını, herkesin kanserinin birbirinden farklı olduğunu öğrendim. Pek çok kişi kendisine destek buldu yazı dizisini okurken. Ben de kendimi çoğalmış hissettim. Gazetelerde kanser lafları çıkar oldu. Bazı sanatçılar kanser olduklarını paylaştılar. Siz bir öncü oldunuz. Evet. Benim gazetecilik anlayışıma ve gazetecilik serüvenime yakıştı diyeyim. İnsanlarla tüketici hareketinden dolayı zaten iç içeydim. Halka dokunurken ve bu kadar iç içe yaşarken ve onları ikna eden birisiyken bu konuda da konuştuk. Şubatta, doğum günümden bir gün önce kanser olduğumu öğrenmiştim. Üç ay bir sessizlikten sonra da mayısta bu yazı dizisini hazırladım. MENEKŞE & YAŞAM SONBAHAR10 Erken teşhisin önemini her zaman vurguladınız. Kitabınızda Kanserde erken teşhis hayat kurtarır sözü düne kadar benim için kuru bir slogandan ibaretti. Bugün karşılaştığım her insana, bir an önce ulaştırmak istediğim önemli bir mesaj diye yazmışsınız. Ve sizi okuyanlara büyük moral ve bilgi vermişsiniz. Tavsiyeleriniz neler olur? Kontrollerimizi aksatmamalıyız, biraz da görüntüleme cihazlarının teknolojik yeniliğine dikkat etmeliyiz. Güvendiğim doktorlara kendimi teslim ettim. Kanserin hangi türü gibi konuları hiç merak etmedim. 16 yaşında anne ve babamı kaybettim. Mecburiyetten hep kendi ayaklarım üzerinde durdum. Hayat boyu ben bardağın dolu tarafını görmeyi tercih eder ve bunu içselleştiririm. Bir yazınızda okumuştum. Kansere karşı kansersavar enfes salatalar yapıyor musunuz yine? (Gülüyor) O günlerden yani dört buçuk yıl öncesinden bana kalanlar var, evet. Bana kanser olmuş, olmamış okurlarımdan, bitki uzmanlarından organik paket paket pek çok sebze, meyve gelirdi. Onkoloğuma sorardım tabii. En antioksidan şeylerden mercanköşkü bilmezdim bile. Şimdi her sabah mercanköşk, zeytin ve domates salatası yapıp kahvaltıda yemek kanserden sonra edindiğim bir alışkanlık. Bir de kuşkonmaz hayatımıza girdi. Çorbasını seviyoruz. Kötü beslenmezdim ama daha özenli oldum. Sebzeye daha ağırlık verdim. Oturduğumuz semtin civarında organik gıdalar bulabiliyorum. Telefonla sipariş vermez, seçerek alışveriş yaparmışsınız değil mi? Hayatta katiyetle telefonla, internetten falan alışveriş yapmam. Paketleme tarihine bakarım. Raf ömrüne bakarım. Benim için alışveriş çok zaman ayırdığım ve çok titizlendiğim bir şeydir. Yemek yapmayı sever misiniz? Annenizin ve babanızın vefatı, sizin tek çocuk olmanız küçük yaşta yemek yapmayı öğrenmenize neden oldu mu? Annem çok lezzetli yemek yapardı. Evimiz güzel yemek yenen bir yerdi. Zeytinyağlı dolmaları çok güzeldi, kıymalı mercimeği Sonradan o lezzetleri bulmaya çalıştım. Annemin lezzetlerini çok özledim. Ama bende bu çok sonra gelişti. Sonra gelişti, gelişti, gelişti Sizin mutfağınızın en özel tarifleri nelerdir? Pek çok yemek var. Yani arkadaşlarıma göre değişir. Bir arkadaşıma domatesli pastırmalı kaşar rendeli minicik muska böreği yaparım. O kadar kızgın bir yağda pişer ki hiç yağ çekmez. Kızım Doğa nın bir arkadaşına dün lime ve portakal rendeli, avokadolu fener balığı, ceviche yani marine edilmiş çiğ balık yaptım. Frenk soğanı ve kaparili. Peru yemeğidir. Başka bir arkadaşıma küşleme yaparım. Karamelize soğan ve ayvayla pişiriyorum. Bu da aslında insanı hayata bağlayan bir şey değil mi? Özenle, mücevher seçer gibi alışveriş yapmak, leziz yemekler hazırlamak, çok titizlenerek bir masa kurmak Paylaşmak çok güzel bir şey. Ve Meral Tamer bana kitabını imzalıyor, paylaştığımız keyifli öğleden sonra için kendisine çok teşekkür ediyorum. 8 MENEKŞE & YAŞAM SONBAHAR 2014.11 KIŞ UYKUSU HAYAT Hikayemi anlatmaya en baştan başlıyorum. Aman hemen korkmayın, çocukluğumdan başlayacak değilim. Sadece 2011 Kasım ına bir flash back yapacağım. Olaylar ve kişilerse tamamen gerçektir Kasım ayının çok soğuk bir gününde anneme telefon açıp geleneksel bir hamama gitme teklifinde bulundum. Annem, Bu soğukta bu programı yapmayalım dedi ve biraz sohbetten sonra telefonu kapattık. Sonra ısrarlı bir şekilde tekrar annemi aradım. Hamam çıkışı güzel bir cafede kahve içer, Beyoğlu nda dolaşırız dedim ve annem bu sefer beni kırmayıp geldi. Hamamın buğulu ve köpüklü ortamında sohbet ederken annemin göğsünde bir şişlik dikkatimi çekti. Annem bunun bir yağ bezesi olabileceğini düşündüğünü söyledi ama eminim ki bunu paylaşmama nedeni kesinlikle doktora gitme korkusu ve kötü bir teşhisle yüzleşme korkusu olduğundandı. Yoksa meme kanseri, sohbet konularımızdan birisiydi. Bir akrabamız meme kanseri tedavisi görüyordu. Komşulardan da kemoterapi alanlar vardı. O günlerde Deniz Uğur, Nilüfer ve Vahide Gördüm ün meme kanseri tedavisi gördükleri haberlerini de gazetelerde okuyorduk. Ben tabii annemin göğsündeki şişliği görünce Nedir bu, ne zamandır böyle? diye arka arkaya sorular sorarken sesim hamamda bir hayli yankılandı ve başımdan aşağı hem gerçekten hem de mecazi anlamıyla kaynar sular döküldü. Ertesi gün muayene için hızlıca randevuları aldım. Mamografi, ultrason ve emar çekimleri derken maalesef bunun bir meme kanseri olduğu ortaya çıktı. Anneme teşhisi hemen söyleyemedik. Ve ben gerçekten de kahroldum. Bir haftada belki de beş kilo verdim. O günlerde yarım şişe pasiflora üzerine teskin edici çaylar içiyor, tanıdığım tüm astrologları arıyor, camilere ve kiliselere giderek dualar ediyordum. Annem teşhisten birkaç gün sonra hızla meme koruyucu bir ameliyat oldu. Ameliyat çıkışı sigarayı çöpe attı ve çayı, kahveyi şekersiz içmeye başladı. Birkaç onkologla görüştükten sonra tedavi şeması belirlendi. 8 seans kemoterapi ve 33 gün de radyoterapi görecekti annem. Tüm tedavilere beraber gittik ve aşama aşama sabır ve özen gerektiren süreci birlikte yaşadık. Kemoterapi seanslarının arasındaki günlerde çok güzel programlar yaptık. Botanik bahçelerinde gezdik, saksı saksı çiçekler aldık, fotoğraflar çektik, sinemalara, tiyatrolara gittik, sergiler, müzeler gezdik, deniz kenarlarında yürüdük, şehirde uzun zamandır gitmediğimiz semtlere gidip yemekler yedik, alışveriş yaptık... Her şey çok şükür yolunda gitti. Tedavi sonrası kontrolleri üç aydan altı aya çıktı. Ve ben her sene mamografi ve ultrasonografi çektiren birisi olduğum halde bu sefer benim sağ mememde bir kitle elime geldi. Ve artık bildiğiniz aynı tetkikler bana da yapıldı. Mamografide anlaşılmayan durum ultrasonda şüpheler uyandırdı, meme emarında daha da büyük şüpheler uyandırdı. Kesin tanı, ameliyatta şüpheli kitlenin alınıp incelenmesiyle ortaya çıkacaktı. Sağ göğsümde şüpheli mi şüpheli bir kitle vardı ama sol göğsümde de takibi gereken oluşumlar vardı. Çok değerli genel cerrah doktorum diğer göğsü boşaltmanın doğru bir karar olacağını söyledi. Meme ameliyatı sırasında estetik cerrah da ameliyata girecek, iki göğsün ölçüsü eşitlenecek ve silikonlarla göğüs ölçüm biraz büyüyecekti. Eh buna da şükür. Hiç de fena değildi hani. Ameliyata girdim ve aneztezinin etkisinden kurtulup ameliyathaneden odaya sedyeyle taşınırken yarı sarhoş durumumu sordum. Şefkatle Maalesef efendim dendi. Yani teşhis meme kanseriydi. Bu sefer tek bir damla yaş gözümden akmadı. Durumu olduğu gibi kabullenmekten başka çare yoktu. Neden ben diye hiç sormadım. Bunları sorgulamama bence günümüzde gerek yoktu. O kadar yaygın bir durumdu ki bu. Her 7-8 kadından biri hayatının bir döneminde meme kanserine yakalanma olasılığı taşıyorken kendime neden ben? diye sormadım. Yine de iç sesimle konuştuğumda, sigara içmeyen, erken yatıp erken kalkan, tüm iyi hisset iyi ol, pozitif düşün ve iyileş tarzındaki kitaplardaki olmamız öğütlenen tipte bir insandım. Yani bu kitaplardaki insanları seven, paylaşmayı seven, doğaya, hayvanlara delicesine düşkün, sanatsever kişi aslında benden farklı değildi. Bir yandan da herkesin beni pozitif bir insan olarak tanımlaması kısmen doğru olsa da ben, yakınlarının, sevdiklerinin başına kötü bir şey gelmesin diye sürekli endişelenen ve sürekli ürettiği kötü senaryolarla diken üzerinde yaşayan birisiydim (Henüz bu düşünce sisteminden tam kurtula MENEKŞE & YAŞAM SONBAHAR12 madım ne yazık ki!) İş hayatıma gelince, sevdiği işi yapan, sevdiği okulda okumuş, Mimar Sinan Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi nde sinema-tv eğitimi almış, sekiz yıla yakın Barış Manço ile 60 ı aşkın ülkeyi, dünyayı gezmiş bir belgeselci, yerli ve yabancı pek çok tv programı yapımda çalışmış birisiydim. Barış Manço nun vefatıyla, çok büyük bir reklam ajansında 5 yıla yakın da ajans prodüktörlüğü yaptım. Yani çok müşterisi olan iyi bir ajansta, yoğunlaştırılmış bir reklam ajansı deneyimim de oldu. Ama benim sevdam, belgesel programlar çekmekti, kaliteli tv programları yapmaktı, dergilerle yazmayı, röportajlar yapmayı da çok seviyordum. Bugün için de bu isteklerim geçerli. Son birkaç yılda televizyon programı yapmam da sponsor bulma zorunluluğu yüzünden gerçekleşemiyordu. İşler 13 bölüm ya da 18 bölüm sürüyor, sonra yeniden sponsor arayışı baş gösteriyordu. Bu uzun antraktlar tahmin ederseniz ruhuma da cebime de iyi gelmiyordu, bende stres ve yetersizlik duyguları yaratıyordu. Size yaşadığım, içinde bulunduğum ortamı biraz tarif etmeye çalışarak umarım sıkıntı yaratmıyorumdur. Eşimle ev halimizse genellikle eğlencelidir. Aile ilişkilerim çok iyidir, yıllardır sımsıkı bağlı olduğum dostlarım ve eşimle ortak dostlarımız şahanedir. Fırsat buldukça geziler yaparız, evlerde veya dışarıda uzun masalarda keyifli yemekler yeriz. Yani duraksamalı giden iş hayatım dışında hiç de zor bir hayatım yoktu. Artık genetik faktörler midir, çevresel faktörler mi, yoksa stress ve hassas bir yaradılışa sahip olmam yüzünden mi bilemem, belki de bu maddelerim hepsi bana karşı birlik oldular ve meme ca denilen teşhisin konulmasına neden oldular. Belki de bunlardan hiçbirisi... Çocuk doğurmamış, emzirmemiş olmam mesela... Bilemiyorum. Her 8 kadından birinin başına gelen benim de başıma geldi. 8 seans kemoterapi ve 25 günlük bir radyoterapi görecektim. Önce saçlarım, pek biçimli bulduğum kaşlarım ve kaşlarıma değen upuzun kirpiklerim döküldü. Yüzüm hem ilaçların yan etkileri hem de oburluğum yüzünden biraz şişti. Budha ya benzeyen yeni imajımla aydınlandım mı bilemem ama bolca kitap okudum ve film izledim. Bu süreçte ailem ve arkadaşlarım beni hiç yalnız bırakmadılar, sağolsunlar. Evimi çiçek bahçesine çevirdiler, yemekler yapıp getirdiler, en halis pekmezleri, en taze meyveleri bulup aldılar, kitaplar, cd.ler hediye ettiler, takılarla, bandanalarla, kaş kalemleriyle, takma kirpiklerle, şık giysilerle beni süslediler. Çok güzel mesajlarıyla beni şımarttılar. Kemolar tek tek geçip giderken pek evde yatmadım. Hasta olup yatmayı, pijamalarla dolaşmayı hiç kendime yakıştırmadım. Gezebildiğim kadar gezdim, ama mikrop kapmamaya özen gösterdim. Okula giden küçük çocuklarla pek içli dışlı olmadım. Ve birkaç yorgun hissettiğim gün dışında neredeyse her gün sokaklardaydım. Her zaman olduğu gibi anlamlı bulduğum alanlarda çalışmak bana çok iyi geldi, beni şarj etti, bana enerji verdi. İşte elinizdeki dergi MENEKŞE&YAŞAM için röportajlar yaptım. Doktorlardan herkesin anlayabileceği dilde yazılar topladım. Kanser geçirmiş pek çok kişiyle uzun uzun konuştum. Yazı dosyaları için araştırmalar yaptım. En önemlisi kanserin ölümle eşit demek olmadığını herkesin kanserinin ve tedavisinin parmak izi kadar olmasa da kişiye özel olduğunu gördüm. Kemoterapi denen tedavi bambaşka şekillerde uygulanabiliyormuş meğerse. Bazısı 21 günde bir defa sadece 1-2 saat, bazısı 5 gün arka arkaya bazısı haftada bir gün damardan veya hapla kemoterapi görebiliyormuş. Hiç bilmiyordum. Kanserle mücadele konusunda sonuçta ben de bir savaşçı oldum. Dergimiz için çalışmaya başlamadan önce bende en küçük bir ağrı veya herhangi bir hastalık belirtisi yoktu. İkinci sayı için çalışmalara başladığımdaysa peruğum bana eşlik etti. Eğer nezaket yüzünden doğruyu söylemiyorlarsa şaçlarımın peruk olduğuna kimse inanmıyordu. Önemi de yoktu aslında. Tam tersine her fırsatta yaşadığım süreci birilerinin belki de işine yarar diye paylaşmayı, durumumu anlatmayı tercih ettim. Çeşit çeşit peruklar ve takma kirpikler aldım. Evde bile süslü püslü dolaştım. Bu halimle de 1960 ların film yıldızlarına benzediğimi düşünerek kendime küçük avuntular yarattım. Kendimi bırakmadım açıkçası. Radyoterapilere giderken arkadaşlarıma bir radyo programım olduğunu söyledim. Bu seansları alırken yattığım sedyede her gün beşer dakika hayallere daldım. Her günün hayali başkaydı. Kağıttan heykeller yapmaya da başladım. Tedavi günlerinde bir çok yeni arkadaş edindim. Yaşadığım bu sert deneyim bana pek çok şey öğretti. Nuri Bilge Ceylan ın Kış Uykusu filmindeki gibi çetin şartlarda kendi inine sığınan bir insan olarak hayatla ilgili bolca sorgulama yaptım. Bu sefer kendime doğru uzun bir seyahate çıktım. Seyahat tam 9 ay sürdü. Yeniden doğduğum tartışılır olsa da beni yenileyen değerli doktorlarıma, güler yüzleriyle içimi ısıtan tüm sağlık personeline, sabırlı ve şefkatli sevgili eşime ve aileme, canım arkadaşlarıma bu sayfadan milyonlarca kez teşekkür ediyorum. Yakında kep atma töreni gibi mütevazı bir peruk atma töreni yapacağım. Erken tanı hayat kurtarır demeye ise son nefesime kadar devam edeceğim. Not: Aman peruklar kıymetli, atmak derken sevgili peruklarımı gelin çiçeği gibi ihtiyacı olan kişilere vereceğim. Nilüfer Ülkügüner Şengel 10 MENEKŞE & YAŞAM SONBAHAR 201413 SAĞLIK Kanser ve Genetik BRCA1 ve/veya BRCA2 geninde mutasyon taşıyor olmak ne anlama gelmektedir? Genetik analiz ile kişilerin BRCA1 ve BRCA2 genlerinde mutasyon taşıyıp taşımadıkları belirlenir. Pozitif test sonucu belirli bir mutasyonun varlığını ve bu mutasyona bağlı olarak kanser riskinin tayin edilebileceğini gösterir. Pozitif test sonucu BRCA1 ve/veya BRCA2 genlerinde bir mutasyonun varlığını gösterir. Bu durum, BRCA1 veya BRCA2 geninde mutasyon bulunan her kadının kanser olacağı anlamına gelmemelidir. Bunun anlamı mutasyon taşıyıcısı olan kişilerin kansere yakalanma riskinin normal kişilere oranla oldukça yüksek olduğudur. Meme kanseri genel toplumdaki erkeklerde çok az görülse de BRCA2 mutasyonu taşıyıcısı olan erkeklerin meme kanserine yakalanma riskleri genel toplumdakinden çok yüksektir ama bunlar içinde kesinlikle kansere yakalanacakları diye bir durum söz konusu değidir. Test sonucu pozitif çıkan bir kadın ya da bir erkek doktoru ve genetik danışmanları ile görüşerek sağlığı açısından kendisi için en uygun izleme ve kontrol programını belirlemelidir. Meme kanserini erken aşamada belirlemek için daha erken mammogram ve daha sık klinik ve kendi kendine muayene önerilir. Negatif sonuç ise hastada mutasyon saptanamadığını gösterir. Eğer hasta BRCA1 veya BRCA2 mutasyonlarının gözlendiği bir aileden geliyorsa, elde edilen negatif test sonucu kişinin genel toplumdaki bireylerle aynı kanser riskine sa- MENEKŞE & YAŞAM SONBAHAR14 hip olduğu anlamına gelir. Şayet incelenen ailede daha önce hiç mutasyon tesbit edilmemiş ise, negatif sonucun yorumlanması daha zorlaşmaktadır. Bu durumda genetik test ile ailedeki kanser geçmişi arasında bir ilişki kurulamamaktadır. Böyle bir durumda belli hastalıklarla ilişkili diğer bilinen genler ile henüz keşfedilmemiş başka genler işin içine karışmış olabilir. Bunun dışında şu an için BRCA1 ve BRCA2 genlerinin genom üzerinde yer alan yapısal değişiklikleri rutin olarak test edilebilmektedir. Oysaki bu iki gene ilişkin protein düzeyinde ya da genetik düzeyde de bir takım değişiklikler olabilmekte ve bu değişiklikler söz konusu proteinlerin fonksiyonlarının ortadan kaldırılmasına ya da fonksiyonlarının tam olarak yapılamamasına neden olmaktadırlar. Negatif test sonucu BRCA1 ve BRCA2 genlerinde bir değişiklik veya mutasyon gözlenmemiş demektir. Ancak negatif test sonucu hiç kansere yakalanılmayacağı anlamına gelmemektedir. Genlerinde BRCA1 veya BRCA2 mutasyonu taşımayan kişiler de en az genel toplumdaki kişiler kadar meme ve yumurtalık kanser riski taşımaktadırlar. Bugün için kanser olgularının büyük çoğunluğunun henüz bilmediğimiz ya da ilişkilendiremediğimiz genler ile alakalı olabileceği düşünülmelidir. Bilim adamları tarafından gerek BRCA1 ve BRCA2 genleri gerekse bugün için kanser riski oluşturduğu bilinen genler ile bu genler ile hastalık arasındaki ilişkiler incelendikçe daha kesin bilgiler elde edilecek ve bu bilgiler hekimler tarafından hastaların yararlanacağı şekilde kullanılacaktır. Bugünkü bilgilerimize göre kişilerdeki kanser riskinin belirlenmesi aile hikayesine ve bugün için kanser ile ilişkisi tam kesin olarak bilinen birkaç yüz gene bağlıdır. Genomda bulunan gen ve bu genlerin kombinasyonları göz önünde bulundurulduğunda birkaç yüz genden oluşan bu bilginin, kanseri çözüme kavuşturmak ya da ortadan kaldırmak için yetersiz olduğunu ancak riski belirlemek ve kanserden korunmak açısından anlam taşıdığı bilimsel çalışmalarla gösterilmiş ve günlük paratiğe geçmiştir. BRCA genlerinde herhangi bir mutasyon sahip olunduğu durumda meme ve yumurtalık kanser riskini azaltmak için neler yapılabilir? BRCA1 ya da BRCA2 genlerinden birinde mutasyon taşıyor ve henüz kansere yakalanmadıysanız gerek meme kanser riskinizi gerekse yumurtalık kanser riskinizi uygun zamanda yapılacak cerrahi operasyonlarla ya da uygun ilaç kullanımı ile azaltabilirsiniz. Bu işlemlerden biri iki taraflı yani bilateral meme koruyucu cerrahi operasyondur. Bu operasyon ile BRCA1/BRCA2 mutasyon taşıyıcısı olan bir kadın %90 oranında meme kanser riskini ortadan kaldırmaktadır. Yine aynı şeklilde BRCA1/ BRCA2 mutasyon taşıyıcısı olan 40 yaşını doldurmuş, çocuk sahibi olmuş bir kadının yumurtalıklarının ve rahimlerinin alınması, onları %90 oranında yumurtalık kanserine yakalanmaktan korumaktadır. Bunun yanında yumurtalıkların çıkarılması, 50 yaş öncesi yani menapoz öncesi görülen meme kanser riskinin de %50 oranında azalmasını sağlayacaktır. BRCA2 mutasyon taşıyıcısı olan kadınların 5 yıl Tamoksifen (Nolvadex, Soltamox) kullanması %50 oranında meme kanser riskini düşürmektedir. Ancak bu noktada Tamoksifen alacak olan kişilerin Tamoksifen dirençlerinin genetik olarak incelenmesi gerekmektedir. Aksi halde Tamoksifen direnci olan bir kişinin koruyucu olarak Tamoksifen almasının bir anlamı olmayacaktır. Böylece az da olsa Tamoksifen in sekonder etkisi olarak ortaya çıka- 12 MENEKŞE & YAŞAM SONBAHAR 201415 bilecek olan kalp hastalıklarından ve rahim kanserinden de korunulmuş olunacaktır. BRCA1 mutasyon taşıyıcıları ile ilişkili olarak Tamoksifen in meme koruyucu etkisine ilişkin bilgiler henüz yeterli değildir. Triple negatif meme kanserinde ise Tamoksifen kullanımı mümkün olmamaktadır. Beş yıl ve beş yıldan daha fazla süre doğum kontrol hapı kullanan BRCA1/BRCA2 mutasyon taşıyıcılarında doğum kontrol hapının yumurtalık kanseri için koruyucu olduğu ancak çok az da olsa meme kanser riskini arttırdığı bildirilmiştir. BRCA1 ve BRCA2 gen mutasyonu taşıyan kadınlar için önerilen kontrol aralığı ve şekli nedir? BRCA1/BRCA2 mutasyon taşıyıcılarının kanserden korunmak ya da kanseri erken tanımlamak için kontrol aralıkları ve metodları farklılık göstermektedir. Mutasyon taşıyıcısı olan kadınların yapması gerekenler aşağıda sıralanmıştır. 18 yaşından itibaren her ay kendi kendine meme muayenesini yapmayı öğrenmek ve bunu alışkanlık haline getirmek ve aylık notlar almak, yaşları arasında başlamak kaydıyla yıllık periyotlarda bir cerrah ya klinisyen tarafından klinik meme muayenesi yaptırmak, 30 yaşından itibaren yıllık MRI ile her iki memeyi kontrol ettirmek, 30 yaşından itibaren 6 aylık periyotlarla transvaginal Ultrason ve pelvik muayene yaptırmak ve CA125 düzeyini ölçtürmek, 35 yaşına kadar çocuk sahibi olma işini tamamlayıp yaşları arasında yumurtalıkların ve rahimin alınma işlemi ile ilgili girişimlerde bulunmak. BRCA1 ve BRCA2 gen mutasyonu taşıyan erkekler için önerilen kontrol aralığı ve şekli nedir? BRCA1/BRCA2 mutasyon taşıyıcılarının kanserden korunmak ya da kanseri erken tanımlamak için kontrol aralıkları ve metodları farklılık göstermektedir. Mutasyon taşıyıcısı olan erkeklerin yapması gerekenler aşağıda sıralanmıştır. 30 yaşından itibaren aylık kendi kendine meme muayenesini öğrenmek, yapmak ve aylık olarak not etmek, 30 yaşından başlayarak her yıl bir cerrah ya da klinisyen tarafından klinik meme muayenesi yaptırmak, Özellikle BRCA2 gen mutasyonu MENEKŞE & YAŞAM SONBAHAR16 taşıyıcısı olan erkekler için 35 yaşında ilk mamografi bilgisinin olması için mamografi çektirmek, 40 yaşından itibaran prostat kanser riskinden korunmak amacıyla, yıllık olarak dijital rektal muayene yaptırmak, PSA kan değerlerini ölçtürmek, Bu hastalıkla ilişkili olan kontrol ve izleme teknikleri teknoloji değiştikçe ve yeni tarama ve inceleme yöntemleri geliştikçe zaman içinde değişebilir. Bu konudaki yenilikler ile ilgili bilgiyi genetik danışma seansları sırasında öğreniniz. Doktorunuza soracağınız sorular neler olabilir? Aile hikayem meme ve yumurtalık kanser riski için yüksek görülüyor mu? Meme ve yumurtalık kanseri olma riskim yüzde olarak ne kadardır? Kanser riskini düşürmek için ne yapabilirim? Kanserden korunmak için ne sıklıkla ve hangi yöntemlerle inceleme altında olmalıyım? Genetik danışma almalı mıyım? Genetik test yaptırmalı mıyım? Genetik danışma seanslarına gelirken hastanın bilmesi ve yanında getirmesi gereken bilgi ve belgeler nelerdir? Hasta ya da sağlıklı kişiler (danışan) Kanser Genetiği polikliniğine başvurmadan önce aileleri hakkında bilgi edinmelidirler. Ailede kaç kanser vakası olduğunu, bu vakaların kaç yaşında hangi kansere yakalandığını ve kaç sene kanser hastalığı ile yaşadıklarını, hatta ellerinde bu kişilere ait patoloji raporları var ise bu hastalara ait patoloji raporlarını ya da hastalıklarına ilişkin bir belgeyi, şayet kendileri herhangi bir kanser tanısı almışsa patoloji raporlarını ve TC kimlikleri ile o güne kadar kendilerine yapılan işlemlerin 2 şer kopyasını yanlarında bulundurmalıdırlar. Genetik danışma seansı hastanın ilk başvurusunda ve sonuç alma aşamasında olmak üzere her danışan (hasta ya da sağlıklı kişi) için iki kere yapılmaktadır. Kalıtsal meme ve yumurtalık kanseri ve /veya kanser riski konusunda hangi merkezden Genetik Danışma alınabilinir? İstanbul Üniversitesi, Onkoloji Enstitüsü bünyesinde 2008 yılında ailesel kanser hikayesi taşıyan hasta ve hasta yakınlarını değerlendirmek üzere Kanser Genetiği Polikliniği kurulmuş ve poliklinik Türkiye çapında tanınır hale gelmiştir. Poliklinik kapsamında hasta, Tıbbi Onkolog, Moleküler Genetik Uzmanı, Tıbbi Genetik Uzmanı, Genetik Danışman, Genel Cerrah, Psikiatrist ve Psikolog olmak üzere multidisipliner bir yaklaşım ile değerlendirilmektedir. Kanser Genetiği polikliniğine her Perşembe günü sabah saat 09:00-14:00 arasında randevulu hasta kabul etmektedir. Prof.Dr.Hülya Yazıcı İ.Ü.Onkoloji Enstitüsü Kanser Genetiği Ana Bilim Dalı 14 MENEKŞE & YAŞAM SONBAHAR 201417 Smear Testi Nedir? SAĞLIK Rahim ağzı kanseri kadınlarda memeden sonra ikinci sıklıkla görülen bir genital kanser türüdür. Hastalığın % 90 nından, cinsel temasla bulaşan HPV (Human Papilloma Virüsü) enfeksiyonu sorumludur. Bu nedenle çok partneri olanlarda, sigara içenlerde, vücut drenci herhangi bir şekilde zarar görmüş olanlarda, düşük sosyokültürel düzeyde olanlarda sık görülmektedir. HPV enfeksiyonun alınmasıyla kanser gelişmesi arasındaki süre, ortalama 13 yıldır. Kansere yakalanan hastaların % 70 i son 5 yıl içerisinde smear testi yaptırmamış olan kadınlardır. Dolayısıyla smear testiyle erken dönemde daha hücre değişikliği döneminde hastalığı yakalamak ve tedavi etmek, rahim alınmadan doğurganlığın korunması mümkündür. Smear (yayma) testinin uygulamasının yaygınlaşmasıyla bu hastalıktan ölüm oranı %50 azalmıştır. Smear testi, jinekolojik muayene sırasında özel bir fırça ile vaginal akıntı ve mukozadan hücre alınması ve bunun özel yöntemlerle yayılarak patolojik olarak incelenmesidir. Gebelerden de ilk 3 ay içinde alınabilir. Kolay ve ağrısızdır. Kanamasız bir dönemde alınmalı, 24 saat öncesine kadar ilişkide bulunulmamalı, vagina yıkanmamalı, enfeksiyon akıntı varsa önce tedavi edilmelidir. Ayrıca hücrelerin değerlendirilmesi yanı sıra mantar ve bazı bakteriyel enfeksiyonların saptanmasında da yardımcıdır. Amaç daha kanser gelişmeden hücre değişikliği düzeyinde 6-10 yıl öncesinde hastalığı yakalamak, bunun için ileri tetkik yani biyopsi için aday hastaları belirlemektir. Bugün gündemde olan dünya da kabul edilen tarama programı: İlk Smear testi için 21 yaş beklenmeli, yaş arası 3 yılda bir yapılmalıdır yaş arası HPV virüs tayini ile (eğer negatif ise) 5 yılda bir yapılmadır. 65 yaş üzerinde ise eğer son 10 yıl içerisinde yapılan smear testlerinde sorun yoksa hiç yapılmayabilir.yine rahmi iyi huylu sebeplerle alınmış olan hastalardan hiç smear alınmayabilir. Bununla birlikte smear testinin yaklaşık % 20 oranında yanılma payı olduğu ve HPV tiplemesinin maliyeti düşünülürse ülkemiz koşullarında yine senede bir kez 21 yaştan sonra tüm kadınlara smear testi uygulanmasının uygun olduğu kabul edilmelidir. HPV (Human Papilloma virüs) toplumda oldukça yaygın olup, çoğunlukla cinsel temasla bulaşmakta yaklaşık 80 tipten oluşan bir kısmı düşük risk içeren (siğil yapan) bir kısmı da yüksek riske (yani rahim ağzı hücrelerini değiştirme potansiyeline) sahip bir virüstür. HPV tip 16 ve 18 rahim ağzı kanserlerinin % 70 inden sorumludur. Günümüzde bu iki yüksek riskli grup için aşı geliştirilmiştir. Dolayısıyla tüm genç erişkin kadınların aşılanması kanser oranını % 70 azaltacaktır. (Fakat diğer 80 e yakın HPV tipi mevcuttur) Tiplerin varlığından dolayı aşılı kadınlar da smear testiyle taranmaya devam edilmelidir. Smear testi ucuz ve uygulanması kolay olan ve büyük kitleleri tarayabilen dolayısıyla rahim ağzı kanserine aday hastaları belirleyen, doğurganlığı ve hatta hayat kurtaran bir test olup, HPV tiplemesiyle beraber yapılması duyarlılığını artırmaktadır. Dr. Arzu Çağdaş Jinekolog MENEKŞE & YAŞAM SONBAHAR18 BOTANİK Çiçekleriniz ve Bahçeniz için Sonbahar Bakımı Sonbahar mevsiminde bahçede yapacağınız pek çok iş sizi bekliyor. Özellikle bahçenin bugünlerde yeniden kıpırdanması son derece heyecanlı bir süreç. Mevsimde dikkat edilmesi gereken püf noktalarını Cem Botanik ten Ayşe Şirin anlattı Bu aylarda çim alanlar, mümkün oldukça kısa kesilmelidir. Hava sıcaklığını göz önüne alarak sulama suyu azaltılmalıdır. Unutmayın, artık iklimler değişti, sıcaklıklar hala devam etmekte olabilir. Bu yüzden sulamayı her zaman dikkatli takip etmelisiniz. Çim alanlarda oluşan bozulmaları ara ekimlerle tamamlayabilirsiniz. Çim alanlarda gübreleme için N/P/K kompoze gübre 13/24/12 formunda verilebilir. Bu aylarda bitkilerde budamaları rahatlıkla gerçekleştirebilirsiniz. İlaçlama sıklıkla yapılmaz; hastalık ve zararlı görülürse profesyonel destek alarak doğru zirai ilaç kullanmalısınız. İlkbahar ve yaz aylarında açılan bitki kök kısmındaki çanaklar toprak, torf, yanmış gübre gibi materyaller ile kapatılıp bitki kök sistemine sıcak bir ortam sağlanır. Böylelikle bitki, kış aylarında rahat uyku dönemine geçebilir. Bu aylarda muhtemel hava sıcaklığı düşeceği için özellikle gece saatlerinde soğuktan etkilenen bazı hassas bitkiler için önlem almalısınız. Bitkilerdeki yaralanmaları kapatmalısınız. Bitkilerde sulama suyu, hava sıcaklığı dikkate alınarak azaltılmalıdır. Varsa drenaj problemi kışa girmeden mutlaka giderilmelidir. Sonbahar ayları, solucanların fazlalaştığı zamanlardır. Bunlar çim kökleri için tehlike oluşturacağı için önlem almalısınız. Ekime doğru yapraklar dökülmeye başlar. Dökülen yaprakları bahçeden temizleyerek toplamanız gerekir. Temizlenmediği takdirde zararlıları ve hastalıkları davet etmiş olursunuz. Bahar aylarında dikilen mevsimlik çiçekli fidelerin yerlerinden sökülerek yataklarının temizlenmesi ve yerine yeni fidelerin dikilmesi için seçim yapmalısınız. Saksılar temizlenmeli, içindeki bitkiler çıkartılıp, yeni toprakla takviye edilmelidir. Bahçeye dikmeyi düşündüğünüz ağaçların alımı için bu mevsim çok uygundur. Kış öncesi dikilen bitkiler köklerini çalıştırarak kışa karşı dirençli olur ve bir sonraki baharda çok daha sağlıklı gelişerek hızlı büyürler. Dikilen genç ağaçların rüzgardan etkilenmemesi için gövdeye destek uygulanmalı, bitkinin sağlam durması sağlanmalıdır. Büyük ağaçların yer değiştirilmesi yapılabilir. Yaz sezonu için bahçeye çıkarttığınız iç mekan bitkilerini artık içeriye alma zamanıdır çünkü akşam serinliği başlayacaktır. Bu sebeple bitkileriniz soğuktan etkilenebilir. Tohum vermiş bitkilerinizin tohumlarını toplayıp kuru bir zarf içinde saklayarak daha sonra kullanabilirsiniz. 16 MENEKŞE & YAŞAM SONBAHAR 201419 Güneş şapkası (Rudbeckia): Sarı yapraklı orta kısmı kahverengi çiçek açan Rudbeckia, sonbaharda açacak bahçeniz için farklı bir alternatiftir. Drenajı iyi olan kumlu toprakları sever. Kırçiçeği edasıyla size ilkbaharın ruhunu hissettirir. Yetiştirmesi son derece kolay ve zahmetsizdir. Kuraklığa dayanıklı olması önemli özelliklerindendir. Güneşli alanları sever ama yarı gölge alanda yaşamak onun için hiç de sorun değil. Tek yıllık veya 2 yıllık olabilen dış mekan bahçe bitkilerinden biridir. Sonbahara doğru açan çiçekleri ruhunuzu aydınlatacaktır. Hercai menekşe (Viola): Kışlık fidelerden olan hercai menekşeler sonbahardan ilkbahara kadar sarı, mor, beyaz ve bordo renkleriyle bahçenizi süsleyeceklerdir. Hercai menekşelerinizin rutubetli toprağı sevdiğini kesinlikli göz ardı etmeyin. Güneşli alana dikin ve çiçeklerinin güzelliğini izleyin. Narin, renkli ve yumuşak yapıda çiçekleri vardır. Çünkü tek yıllık süs bitkileri içinde en canlı çiçek açanlar bahçe menekşeleridir. Kışın bile bahçenize harikulade renk vereceğinden emin olabilirsiniz. Bol bol çiçek açabilmesi için bahçenizin en güneşli yerini ona ayırın. Sarı, beyaz, bordo, mor, alacalı renklerindeki çiçekleri Ekim-Mayıs arası açsın. Saraypatı (Aster): Görünüşü ile saraylara layık bahçenizin vazgeçilmezi olmaya aday, çok yıllık bir bitkidir. Güneşli, aydınlık yerlerde sonbaharla beraber çiçekleri kendini göstermeye başlar. Soğuğa karşı dayanıklıdırlar. Gösterişli çiçeklerini ortaya koyan, yıllarca bahçenizi süsleyecek muhteşem bir alternatiftir. Geçen çiçeklerini toplamayı ihmal etmeyiniz cm boya erişebilir. Sonbahar çiçekleri deyince akla gelen ilk bitkilerdendir. Güneşli ve ışıklı yerleri severler. Normal nemli bahçe toprağında iyi gelişirler. Kasımpatı (Chrysanthemum): Kesme çiçek yetiştiriciliğinde de kullanılan kasımpatı, pembe, beyaz, sarı, turuncu gibi renkleriyle sonbaharda bahçenizde bahar havası estirir. Katmerli, tek renkli, alacalı, yalınkat gibi birbirinden farklı türleri vardır. Güneşli ve rüzgardan korunaklı yerlerde kullanmanızı tavsiye ederiz. Üretimide, kök çeliği ve tohumdan üretimini yapabilirsiniz. Aynı zamanda vazo çiçeği olarak da kullanabilirsiniz. Vazo içerisine suyla koyduğunuzda çiçeklerinin çabuk geçmediğini göreceksiniz. Çayır karanfili (Dianthus plumarius) Karanfilin farklı bir cinsi olan Plumarius lar mayıs ayından ekim ayına kadar çiçekli kalırlar cm boyunda kırmızı veya beyaz renkte çiçek açarlar. Yalınkat veya katmerli çiçekleri vardır. Bahçenizin güneş alan yerlerinde iyi gelişim gösterirler. MENEKŞE & YAŞAM SONBAHAR20 SAĞLIK Kanser Tedavisinde Yorgunluk Yorgunluk kemoterapi, radyoterapi veya biyolojik ajanlarla yapılan kanser tedavisinin en sık yan etkisidir. Kanser tedavisine bağlı yorgunluk genelde tedavi tamamlandıktan sonra düzelir ancak tedaviyi takip eden aylar ve yıllarda bazı derecelerde yorgunluk devam da edebilir. Araştırmalar gösteriyor ki en azından bir hasta alt grubunda yorgunluk belirgin bir sorun olarak kalmaktadır. Yorgunluk kanserin yarattığı kansızlık, endokrin değişiklikler (salgı bezi çalışma değişikliği) ve solunum sıkıntısının bir sonucu olarak da görülebilir ve kanser tedavisi almakta olmayan ileri evre kanser hastalarında da görülebilir. Kanser tedavisi ile ilişkili yorgunluk, kanser tedavisi almakta olan hastalarda %14-96 ve tedavi sonrası dönemde olan hastalarda da % oranında görülmektedir. Çeşitli çalışmalar göstermektedir ki kanser olmayan topluluk ile karşılaştırıldığında, kanser tedavisi sonrasındaki toplulukta belirgin olarak daha yoğun bir yorgunluk vardır. Bir Norveç çalışmasında testis kanseri sonrası hayata devam eden topluluktaki kronik kanser ilişkili yorgunluk % 17 iken genel topluluktaki yorgunluk oranı %9,7dır. Kanserle ilişkili kronik yorgunluk aynı zamanda çok sayıda psikososyal problem, kötü hayat kalitesi ve psikosomatik şikayetlerle de ilişkilidir. Yorgunluk, tıpkı ağrı gibi kişisel algı ile ilişkilidir. Hastalar yorgunluğu, halsiz, zayıf, tembel, ağır, enerjisiz, tükenmiş, bezgin olarak tarif edebilirler. Sağlık çalışanları ise yorgunluğun içine asteni, kırıklık, takatsizlik, egzersiz tahammülsüzlüğü, enerji kaybı ve güçsüzlüğü koyarlar. Kanserli hastalardaki yorgunluk üzerine olan çalışmalar daha çok hastaların kişisel bildirilerine bağlıdır ve az 18 MENEKŞE & YAŞAM SONBAHAR 2014 Daha göster
Romatizma belinizi bükmesin! Egzersiz ile yaşam kalitenizi yükseltin. Sanatçı Kutsi: Sofralarda karbonhidratı azaltmak gerek
TEMMUZAĞUSTOSEYLÜL2013 8 12 16 54 60 Sanatçı Kutsi: Sofralarda karbonhidratı azaltmak gerek Hatalı beslenme yaşlanmayı hızlandırıyor Dikkat! Az iyot çok hastalık demek Sık idrar yolu enfeksiyonu, ciddi Detaylı İstanbul da Sağlık okurları
PROF. DR. ALİ İHSAN DOKUCU Değerli İstanbul da Sağlık okurları 2012 yılı sağlık yönetiminde yapısal değişimin yaşandığı ve yönetim felsefesinin tamamen değiştiği bir yıl oldu. Söz konusu yenilikler çerçevesinde, Detaylı TEMEL TÜRKÇE (A 1/ A 2) İÇİN SÖZ DAĞARCIĞI TESPİT DENEMESİ Doç. Dr. Fatma AÇIK 1
YAYIN DANIŞMA KURULUMUZ AYLIK SAĞLIK VE YAŞAM DERGİSİ Yıl: 1 Sayı: 5 MAYIS 2012 EsasMedya Ltd. Şti. adına Sahibi ve Yazı İşleri Müdürü M. Esat GÜZELGÖZ Yayın Editörü Hande AYDEMİR Hukuk Danışmanı Av. Bekir Detaylı içindekiler GERİATRİ Dosya konusu BASINDA KADIKÖYŞİFA KLİNİK PSİKOLOJİ Emeklilik dönemi bir kabusa dönüşmesin...
içindekiler 03 05 09 RÖPORTAJ DAHİLİYE Gökhan Özoğuz baba oldu... Dengesiz hava sizi hasta etmesin BASINDA KADIKÖYŞİFA 13 KLİNİK PSİKOLOJİ Emeklilik dönemi bir kabusa dönüşmesin... 2013:BİZİMŞİFA DERGİSİ Detaylı Beslenme yanlışlarını çözün! Çağımızın hastalığı şişmanlık ve obezite, sağlığımızı olumsuz etkiliyor.
2014 / 1. SAYI Soğuk algınlığı sandığınız şey menenjit olabilir! Diyet ürün kilo aldırmaz fikri, kilo aldiriyor 8 12 20 22 48 İstanbul Sağlık Müdürlüğü Tıp Bayram ını kutladı Dikkat! Bu belirtiler kansere Detaylı Şimdi doğayla kucaklaşma zamanı. Aromaterapi ve sağlık. Ayşe Tolga ile annelik ve güzellik üzerine
Mayıs 2014 Sayı: 37 Y a ş a r H o l d i n g G ı d a v e İ ç e c e k G r u b u y a y ı n ı d ı r. P a r a i l e s a t ı l a m a z. Çocuk gelişiminde anne-babanın rol dağılımı nasıl olmalı? Aromaterapi ve Detaylı ÇENE KEMİĞİ ERİMELERİNDE. Yaz Aylarına Sağlıklı Zayıflayarak Girin
Kanser Ameliyatı Sonrası İkiz Bebeklerini Dünyaya Getirdi Gebelik nedeniyle ülkesi Libya da hastanede yaptırdığı testler sırasında meme kanseri olduğunu öğrenen Aml Aboshnaf, Türkiye de Central Hospital Detaylı KAPALI TAM ENDOSKOPİK
Kadınlarda KALP KRİZİ belirtileri 15 Rutin kalp kontrolü hayatınızı kurtarabilir! 16 SARI NOKTA gözünüzü kör etmesin 10 GÖZLERİNİZE CHECK-UP 11 İşitme kaybında bu testin önemi büyük! BERA 08 Medicine Hospital Detaylı Sağlık Olsun. Beslenmesi. Kalp Sağlığı ve Spor. Anestezi İle Diş Tedavisi. Göğüs Büyütme Estetiği. Bebeğinizin. Kış Aylarında Ne İçsek?
Bebeğinizin Beslenmesi Kış Aylarında Ne İçsek? Sağlık Olsun ÜCRETSİZDİR SAYI 17 / 2014 Kalp Sağlığı ve Spor Çocuğunuzda Büyüme Geriliği mi Var? Huzursuz Bacak Sendromu AFT lardan Siz de Sıkıldınız mı? Detaylı İÇİNDEKİLER 04 10 14 16 20 22 26 30 32 36 38 1
İÇİNDEKİLER 04 10 14 16 20 22 26 30 32 36 38 1 Editörden Sağlık ve Magazin Dergisi Sahibi Başkent Üniversitesi Hastanesi Adına Başhekim Prof. Dr. Ali HABERAL Sorumlu Yazı İşleri Müdürü Melek ALKAN ÇAKMAK Detaylı Bahar geldi, alerjiye dikkat
Bilgiyle, Güvenle, Sağlıkla... www.numunegazetesi.com YIL: SAYI: NİSAN 00 ÜCRETSİZDİR SAĞLIK BAKANLIĞI TV PROGRAMLARINA EL ATTI Bahar geldi, alerjiye dikkat BEBEKLERDE UYKU DÜZENİ NASIL SAĞLANIR HİPERTANSİYON Detaylı Temmuz / Ağustos 2011 Yıl:7 / Sayı 66
Temmuz / Ağustos 2011 Yıl:7 / Sayı 66 İçindekiler 4-Tatilde Ağır ve Dengesiz Beslenmeden Kaçının 5-Çocuğunuzla Sağlıklı Bir Tatil İçin Önemli İpuçları 6-Havuz Suyu Vajinal Mantar Enfeksiyonuna Yol Açıyor Detaylı Medipol e bahar erken geldi
Ben öğrencinin iyi rol model olanını severim! Tepsilere bakarım, yemeğin beğenilip beğenilmediğini anlarım! Hemşirelik Bölümü Başkanımız Nihal Sunal a iyi öğrenci nin nasıl bir şeye benzediğini sorduk, Detaylı Editörden. Değerli okuyucularımız, hastalarımız ve ziyaretçilerimiz; Doç. Dr. Salih SOMUNCU Medikal Direktör ve Genel Yayın Editörü
Editörden Doç. Dr. Salih SOMUNCU Medikal Direktör ve Genel Yayın Editörü Değerli okuyucularımız, hastalarımız ve ziyaretçilerimiz; 2012 yılına merhaba diyen dergimiz Hospital ın yeni sayısına hoş geldiniz. Detaylı Yoga üzerine s. 12-13 Meditasyon ve yoga eğitmeni Bora Ercan la konuştuk. MyClub s Fitness Magazine. DİYETİSYEN VE PT NİN ÖNEMİ s.
Beslenmede yeni yaklaşımlar Kinoa, bulgur ve karabuğday Bu üç mucizevi tahıl; yüksek protein değerleri, lif ve mineral zenginlikleriyle gün geçtikçe önem kazanıyor. s. 2 Mükemmel cilt için beş öneri İstediğiniz Detaylı Sağlık Olsun. Küba. Konuşma Bozuklukları. Hastalıkları. Şok Diyetler Metabolizmanızı Bozuyor! Boyun Egzersizleri
Sağlık Olsun ÜCRETSİZDİR ÖZEL AVCILAR HOSPITAL YAYIN ORGANIDIR SAYI 16 / 2013 Boyun Ağrılarına Karşı Boyun Egzersizleri Çocuklarda Konuşma Bozuklukları Kronik Barsak Hastalıkları Büyük Göğüslerden memnun Detaylı Sağlıkta Adres. Başkent. Sayı 3 / Sonbahar 2011. Başkent Üniversitesi Hastanesi yayınıdır.
Sağlıkta Adres Başkent Sayı 3 / Sonbahar 2011 Başkent Üniversitesi Hastanesi yayınıdır. TANI VE TEDAVİ BİRİMLERİ Acil Tıp Anesteziyoloji - Ağrı kliniği Aile Hekimliği Beyin ve Sinir Cerrahisi Çocuk Cerrahisi Detaylı 60 BEYOND. Sayı: 23 Yıl: ŞUBAT 2015
60 BEYOND Sayı: 23 Yıl: ŞUBAT 2015 Sayı: 23 Yıl: ŞUBAT 2015 BEYOND 1 İÇİNDEKİLER Afrika da Önemli Bir Pazar: Angola Bu Düzen Değişmeli Couchsurfing Yüzyılın Antremanı : XBODY Engel liler Google Docs Fedailerin Detaylı NAZ ELMAS 'GRİPSAVAR' Her rolüyle şaşırtıyor SONBAHARA HAZIRLAYAN REÇETELER TATİLDE NEREYE GİDECEĞİNİZE KARAR VERDİNİZ Mİ?
SAYI:20 EYLÜL - EKİM - KASIM 2013 SONBAHARA HAZIRLAYAN 'GRİPSAVAR' REÇETELER PROF. Dr. HİLAL MOCAN: HER ÇOCUK KENDİ KİTABINI YAZAR SAĞLIĞINIZ İÇİN LİFLİ GIDALARLA BESLENİN NAZ ELMAS Her rolüyle şaşırtıyor Detaylı PAINTBALL HEYECANI. ESNAF Eğitimlerine İsken Desteği. İSKEN'e Bir Ödül de SGK'dan
SAYI: 15 KASIM 2012 İSKEN İLETİŞİM BÜLTENİ Türkiye nin Geleceği Aydınlık ESNAF Eğitimlerine İsken Desteği İSKEN'e Bir Ödül de SGK'dan Rekabet Güzeldir... İSKEN 5. Geleneksel Dostluk ve Dayanışma Futbol Detaylı HABER PAÜ Hastanelerinden Son Dönemin Haberleri GEZİ Çin Halk Cumhuriyeti RÖPORTAJ Prof. Dr. Ercan Lütfi Gürses
İlkbahar 2015 Sayı 26 Pamukkale Üniversitesi Hastaneleri Dergisi HABER PAÜ Hastanelerinden Son Dönemin Haberleri GEZİ Çin Halk Cumhuriyeti RÖPORTAJ Prof. Dr. Ercan Lütfi Gürses Pamukkale Üniversitesi Hastaneleri Detaylı ISSN 1308-1810. Yıl 5 Sayı 18 ÜÇ AYDA BİR YAYINLANIR - Parasızdır - 2011/OCAK KIŞ SAĞLIK. Sağlıklı Yıllar. Lütfen Randevu Alınız 315 55 45
Yıl 5 Sayı 18 ÜÇ AYDA BİR YAYINLANIR - Parasızdır - 2011/OCAK ISSN 1308-1810 KIŞ ve SAĞLIK Sağlıklı Yıllar 2011 Lütfen Randevu Alınız 315 55 45 Yıl 5 Sayı 18 ÜÇ AYDA BİR YAYINLANIR Parasızdır - 2011/OCAK Detaylı Cazip işler ve sektörler
Yeni Mezunun İş Rehberi Cazip işler ve sektörler Tepe yöneticilerden mektuplar Kariyerine nasıl başlayacaksın? Şirketler Başlangıç ücretleri 2013 Yeni Mezunun İş Rehberi Genel Yayın Yönetmeni Didem Tekin Detaylı Fatoş Yağcı nın MutfağIndan Lezzetler. Nardenk Masal mı? Sanki! Gerçek mi? Evet!
Diyabet Benden Korksun Diyorum Çünkü Diyabetimle Nasıl Baş Edeceğimi Biliyorum Bilgi Varsa Korku Yoktur! Bilginin Olmadıgı Yerde Korku İmparatordur. En Şeker Çizgi Filmle Diyabetli Çocuklara Eğitim! Benim Detaylı İRENBE DERGİ SAYI 19 KIŞ 2008
1 İRENBE DERGİ SAYI 19 KIŞ 2008 ÖZEL İrenbe KadIn HastalIklarI ve Doğum Dal Merkezİ - TÜp Bebek Merkezİ NİN HAZIRLADIĞI BİR DERGİDİR. www.irenbe.com www.kadinvegebelik.org www.irenbedergi.com İMTİYAZ SAHİBİ Detaylı Sağlıkta Adres. Başkent. Sayı 5 / KIŞ 2012. Başkent Üniversitesi Hastanesi yayınıdır.
Sağlıkta Adres Başkent Sayı 5 / KIŞ 2012 Başkent Üniversitesi Hastanesi yayınıdır. TANI VE TEDAVİ BİRİMLERİ Acil Tıp Anesteziyoloji - Ağrı kliniği Aile Hekimliği Beyin ve Sinir Cerrahisi Çocuk Cerrahisi Detaylı 2016 © DocPlayer.biz.tr Gizlilik Politikası | Hizmet koşulları | Geri bildirim