Engeloji : Braille Alfabesi
Braille Alfabesi etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster
aletleri hayatımızın vazgeçilmez bir parçasıdır. Çünkü büyük kolaylık ve gereklilik...
Ancak, bunların bazılarından görme engelliler faydalanamıyor. Oysa herkes için
erişilebilirlik olmalı, görme engelliler de bunları kullanabilmeli. Düşünsenize, görme engellisiniz ve çamaşır yıkayacaksınız.
Ama makinenizi çalıştıramıyorsunuz. Mutlaka birinden yardım almak zorunda
kalıyorsunuz. Zor bir durum... İşlerimizi başkalarına ihtiyaç duymadan tek başına yapabilmemiz çok önemli... Görme
engelliler ev aletlerini başkasının yardımı olmadan kullanmak istiyorlar. Bu
çok yerinde bir istek. Çeşitli uygulamalar sayesinde de bunu yapabilirler. Buradan yola çıkan Altınokta Körler Derneği, sosyal medyadan bir "change.org"
kampanyası başlatıyor. İstekleri de görme engeliler için "ev aletlerinin erişilebilir
olması"... Bu kampanyanın başlamasından bir süre sonra da Arçelik bu sese
kulak veriyor ve dernekle iletişime geçiyor. Böylece, Altınokta Körler Derneği ile Arçelik ortak bir çalışma yaparak çok güzel bir iş
ortaya çıkıyorlar. Arçelik, "Engelsiz Ürünler" projesi başlatıyor. Bir
ilke imza atıp, görme engellilerin yardımsız kullanabileceği ev aletleri
üretiyor. Ünlü beyaz eşya üreticisi, görme engelliler için ev aletlerindeki
engelleri kaldırıyor. Görme engellilerin hayatını kolaylaştırıyor. Onların da rahatlıkla
kullanabileceği çamaşır makinesi, buzdolabı, elektrik süpürgesi, fırın ve ütü gibi
çeşitli eşyalar üretiyor.
Arçelik, bunu HomeWhiz teknolojisi ile
yapıyor. HomeWhiz, akıllı cihazlarla uyumlu çalışıp, ürünler üzerinde kontrol
sağlıyor. Bazıları cep telefonlarıyla yönetilebiliyor. Engelsiz ürünlerde; Braille
Alfabesi yazılan kullanma panelleri, sesli ikazlar, sesli kullanım kitapçıkları
var. Ürünlerin üzerinde bulunan, gösterge panelleri, düğme ve kumandalar için
Braille Alfabesi ile yazılan çıkartmalar üretiliyor.
örnekler verirsek; çamaşır makinesinin kontrol paneli Braille Alfabesi ile
yazılıyor. Elektrik süpürgesi toz torbası dolduğunda sesli uyarı veriyor.
Buzdolabı sesli geri bildirim veriyor ve kontrol düğmesi Braille Alfabesi ile
yazılıyor. Ütünün tabanına eklenen bir parça ellerin zarar görmesinin önüne
geçiliyor. Bunlar kurulum sırasında veya çağrı merkezlerine başvurarak elde edilebiliyor.
Engelsiz ürünler sipariş verildiği takdirde kolayca satın alınabiliyor.
gibi görme engelliler de her türlü ürünü yardımsız kullanabilmeli... Çözümü
bulunabiliyorsa engeller kalkmalı... Sosyal sorumluluk alanında çok önemli bir
adım atan Arçelik, bu konuda daha pek çok çözüm üretecek gibi... Engelli
kişilerin bu ihtiyacını görüp, yaptıklarıyla cevap vermesi nedeniyle Arçelik alkışı hak ediyor. Dileriz bundan böyle diğer firmalar da yaptıkları
ürünlerde engellileri düşünür. ALİYE
Atı Nokta Körler Derneği,
Engelsiz Ev Aletleri,
İstanbul’da düzenlenen Kur’an-ı Kerim’i Güzel Okuma
Yarışması Dünya Elemeleri’nin galibi görme engelli Kasım Şen… Şen, Kur’an-ı
Kerim’i Güzel Okuma yarışmasında tüm rakiplerini geride bırakıp birinci olmuş…
engelli olması onu Kur’an-ı Kerim okumaktan mahrum etmemiş... O, Braille
Alfabesiyle yazılmış Kur’an-ı Kerim (Kabartma Kur’an-ı Kerim) okuyor. Kur’an-ı
Kerim’i parmaklarıyla okuyor.
Hiç Braille Alfabesiyle yazılmış Kur’an-ı Kerim
gördünüz mü bilmem? Braille Alfabesiyle yazılan sayfalar fazla yer tuttuğu için
Kabartma Kur’an-ı Kerimler beş-altı cilt oluyor. Gören gözlerle biz baktığımızda
ne olduğunu anlamıyoruz ama görme engellilerin parmakları onu biliyor ve okuyor.
Braille Alfabesiyle yazılmış Kur’an-ı Kerim olması görme engelliler için çok
önemli bir çalışma… Böylece onlar da Kur’an-ı Kerim okuyabiliyorlar, bundan mahrum
kalmıyorlar… İşte Kasım Şen de Braille Alfabesiyle yazılmış Kur’an-ı Kerim’i tanımış
görme engelli biri… Şen, çok küçük yaşta geçirdiği ateşli bir hastalık sonucu
görme yeteneğini tamamen kaybetmiş… Ama bu engel onun hayata tutunmasına asla engel
olmamış… Çankırı Belediyesi’nde santral memuru olarak çalışan Kasım Şen’in aktif
bir sosyal hayatı var. Spor yapıyor, şiir yazıyor. Kur’an-ı Kerim hocalığı
yapıyor. Aynı zamanda Anadolu Üniversitesi Açık Öğretim Fakültesi Kamu Yönetimi
üçüncü sınıf ve İlahiyat birinci sınıfta eğitimine de devam ediyor…
İlk olarak bir Cuma hutbesinde görme engelliler için Kabartma
Kur’an-ı Kerim olduğunu duyan Kasım Şen, Kur’an-ı Kerim okumaya karar vermiş… Hemen Kabartma
Kur’an-ı Kerim’i temin etmiş ve öğrenmeye başlamış. Ancak bununla yetinmemiş en
doğru ve en güzel şekilde okumak istemiş… Bu nedenle cami imamından tecvit
dersi almış… Böylece Kur’an-ı Kerim’i en güzel şekilde okumaya başlamış…
Şen, daha sonra öğrendiğin Kur’an-ı Kerim’i öğretmeye de
başlamış… Her yaz Kur’an Kursu’nda Kur’an-ı Kerim hocalığı yapıyor. Pek çok
öğrenciye Kur’an-ı Kerim ve temel dini bilgiler dersi veriyor. Kur’an-ı Kerim
öğretmeyi ve öğrencilerini çok seven Şen; öğrencilerinin karanlık dünyasının
gören gözleri olduğunu söylüyor.
Hayatını Kur’an-ı Kerim okumaya ve öğretmeye adayan
Şen, Kur’an-ı Kerim okuma ile ilgili düzenlenen pek çok yarışmalara katılmış ve
dereceler almış... Belki de en ilginç yanı Kur’an-ı Kerim’i yüzünden okuma
yarışmasında derece alması… Kur’an-ı Kerim’i yüzünden okumada herkes gözleriyle
okurken, o parmaklarıyla okuyor ve dereceye giriyor!
Kur’an-ı Kerim’i Güzel Okuma Yarışması’nda görebilen
tüm rakiplerini geride bırakarak yarışmayı kazanan Kasım Şen, şimdi Suudi
Arabistan‘ın Başkenti Riyad’da yapılacak olan dünya şampiyonasında Türkiye’yi
temsil edecek… Ne mutlu ona… Görüyoruz ki Kur’an-ı Kerim okumaya engel yok…
en iyi şekilde temsil etmesi ve başarılı olması dileğiyle… ALİYE YÜCEL
Braille Kur’an-ı Kerim,
Kabartma Kur’an-ı Kerim,
Ülkemizde, engellileri de içine alan
sistemli bir iş ve meslek analizi yapılmamıştır. Engellilerin sahip oldukları
engelden kaynaklanan özellik ve nitelikleri dikkate alarak ne şekilde ve nasıl
çalışacağı konusunda ciddi bir araştırma ve çalışma yoktur. Engelliler kendi
kendilerine yaptıkları girişim ve çalışma deneyimleri meydana getirmişlerdir.
Bireysel çabalarla bazı işlerde başarılı olmuşlardır. Görme engellileri ele alalım… Görme
engelliler hangi işleri yapabilir? Sorusu yanlış olur. Bu soru yerine; Bu kişi
bireysel yetenekleriyle ne yapabilir? Bu iş, bu meslek hangi eğitim aşamasından
geçtikten sonra yapılabilir? Hangi alt yapılar olursa görme engelliler bu işi
yapabilir? Sektörlerde engelliler bu işi nasıl yapabilir? Alt yapı olarak ne
sağlanmalıdır? gibi sorularının cevabını bilmemiz ve bütün bunların
ayrıntılarını belirlememiz gerekir. Bu işe nasıl baktığımızla ilgili bir durum
olmalıdır, engel grubuyla ilgili değil...
“Şu eğitimi almış kişi, şunları
yapabilir”, “Bu mesleği öğrenen kişi, bunları yapabilir” diyebiliriz. Ancak,
görme engelli şunu yapar, işitme engelli bunu yapar, ortopedik engelli şunu
yapar diyemeyiz. Böyle bir ayrıma gidemeyiz. Böyle dersek yanlış bir
noktaya gideriz. Ama maalesef ki hep bu noktadan gidilmiş ve engelliler iş
alanında yanlış değerlendirilmiştir. Dünyada da en önemli sorun; engellilerin kendi
yeteneklerinin altında çalıştırılmasıdır. Görme engelliler de (herkes gibi) bir
işi yapabilir hale gelmek için eğitime ihtiyaç duyarlar. Onların eğitim ortamı
ve materyalleri görme engellilerin erişebileceği duruma uygun hale gelmelidir.
Çünkü farklı eğitim materyallerine ihtiyaç duyduğu durumlar olabilir. Örneğin,
dokümanların Braille alfabesiyle yazılması ya da seslendirilip, dinlenir hale
getirilmesi gerekebilir. Görme engelli bireyin bilgisayar kullanmasını sağlayan
yazılım ya da donanım olabilir. Geçmişte, görme engelliler “Santral
Operatörlüğü” ve “Paketleme” gibi belli işlere yönlendirilmişler ve bu işlerde
bir yığılma olmuştur. Çünkü görme engellilerin sadece bu işleri iyi yapabileceği
düşünülmüştür. Günümüzde ise bu bakış açısı değişmeye
başlamıştır. Görme engelliler doğru eğitim, destek ve yardım sağlandığında,
birçok işi başarıyla yapabilmektedirler. Bir işin görme engelli tarafından
yapılabilirliği (kişinin görme oranı, gördüğü ve aldığı eğitim, donanım ve
destek, işin kişinin gereksinimlerine göre adapte edilip edilemeyeceği ve söz
konusu engellinin o işi yapmayı isteyip istemediği gibi) birçok etkene bağlıdır.
Engelli bireyin iş yerinde başarılı
olması için, kişinin bireysel eğitimi (mesleki, psikolojik ve sosyal açıdan),
işverenin eğitimi (patron ve iş arkadaşlarının eğitimi) ve fiziki (mimari)
şartlar önemlidir. Sonuçta, iş hayatı birçok sorunlar ve çözümlerini içerir ve
bu engelsiz bireyler için de geçerlidir.
Bu noktalı yazı; görme engellilerin bilgilenmeleri, gelişmeleri ve hayatları için çok önemli bir araç… Braille Alfabesi, engelliler alanında yapılmış en önemli buluşlardan biri! Görme engelliler de bunu Louis Braille’e borçlu… Braille Alfabesi 3 yaşında iken, bir kaza sonucu görme yeteneğini kaybeden Louis Braille tarafından geliştirilmiştir. Louis Braille bu yöntemi bulmasaydı, görme engelliler okuma kavramından uzak olacaktı! Louis Braille’in hikayesi şöyle: Louis (1809 - 1852), atlara koşum takımı yapan babasının dükkanında keskin bir aletle gözünü yaralamış ve yaralanan gözünde iltihap oluşmuştur. Sonra da bu iltihap diğer gözüne de geçmiş ve görme yeteneğini kaybetmesine yol açmıştır. Eğitimi için körler okuluna giden Louis’in okulda dersleri sadece dinleyerek çok başarılı olması ve iyi piyano çalması dikkat çekmiştir. Çok meraklı ve zeki bir çocuk olan Louis görmeden okuyabilmenin yollarını aramış ve bugün kendi soyadıyla bilinen alfabeyi yapmıştır. Braille Alfabesi’nin tüm harfleri “6 Nokta” sistemiyle gösterilir. Temel olarak üç sıralı nokta ve iki dikey sütundan meydana gelir. Bu noktalar sistemi, lego oyuncaklarındaki gibi girinti ve çıkıntılar şeklinde özel kağıda yazılır. Braille ile yazılmış yazıların görüntüsü, bir kalemi kalın bir kartona delmeme şartıyla sertçe bastırdığımızda arka tarafına çıkan kabartılar gibidir. Görme engelliler buna parmaklarıyla dokunduklarında, bu 6 noktanın sayısına ve yerine göre harfleri anlayıp, okuyabilirler. Böylece, biz gözlerimizle, onlar ise parmaklarıyla okurlar! Braille sisteminde harflerin yanı sıra, sayılar ve noktalama işaretleri de kullanılabilmektedir. Görme engelliler için, Braille Alfabesi’yle yazılmış gazete, dergi ve kitaplar vardır. Bu alfabe 1821 yılından bu yana dünyanın dört bir tarafına yayılmıştır. Günümüzde bile yaygın olarak kullanılmaktadır. Türkçede Braille Alfabesi “Körler Alfabesi” ve yazılan yazılar da “Kabartma Yazı” olarak adlandırılır.
Bildiğimiz önemli bir gerçek var ki pek çok buluş ihtiyaçlardan, hayatımızı kolaylaştırmak amacıyla doğmuştur. İşte Braille Alfabesi de bunlardan biridir. Louis, okuma ihtiyacı duymasaydı böyle bir buluş yapılabilir miydi? Görme engelliler karanlıkta okuyabilir miydi? ALİYE YÜCEL