DİE sayım için bekliyor – Güngör Uras
Ana sayfa Sabah Gazetesi DİE sayım için bekliyor
DIE (Devlet Istatistik Enstitüsü) nüfus sayimi veya tesbiti için bekliyor ama politikacilarimiz ne istediklerine henüz karar veremediginden dügmeye bir türlü basilamiyor.
Halbuki bu ise bir an önce baslamanin yarari var. Seçim tartismalari gündeme gelince nüfus sayiminin önemi unutuldu. Konu sadece ve sadece seçmen kütüklerinin yeniden düzenlenmesi için yerine getirilmesi gereken bir formalite haline getirildi. Öyle bir hava yaratildi ki “alel-usul söyle aceleden yeni bir kelle sayimi ya-piliversin de kütüklere kimse itiraz etmesin yeter!..”
Bizde genelde, nüfus sayimi ile tesbiti arasindaki fark bilinmez. Politikacilarin aklinda olan milletvekili dagilimini ve seçmen kütüklerini düzenlemek için “nüfusu ögrenmektir”. Iste o kadar. Halbuki nüfusun sayisini ögrenmekten daha önemli seyler de vardir. Nüfus ile ilgili sosyal ve ekonomik verileri toplamak günümüzde çok önemli hale geldi. Nüfusun yapisi nasil degisiyor? Nüfus ülke içinde nasil hareket ediyor? Insan kaynagimizin durumu nedir? Iste bunlar sadece “kelle” saymakla ögrenile-meyecek bilgilerdir. Sadece “kelle” saymak, “nüfus tesbiti”dir. O “kellelerin” her birinin birer insan, birer vatandas oldugunun bilincinde, sosyal ve ekonomik durumlarini belirleyecek bilgileri de sayimla birlikte toplamak “Nüfus Sayi-mi”nin konusudur.
21 Ekim 1990 tarihindeki en son sayimla Türkiye’de 13 sayim yapildi. Bir gün evlerinde oturmalari saglanarak ve de nüfusun oturdugu yer esas alinarak sayim yapildi. Eski DIE Baskani Yasar Yaser’den aldigim bilgiye göre buna “De Facto” sayim deniyor. Bir de nüfusun daimi ikametgahina göre tesbitine dayanan “De Jure”
sayim sekli var ki yapilmasi güç oldugu için bu bizde bugüne kadar denenmedi.
Son sayimda 1985-1990 yillari arasinda 6 milyon insanin göç ettigi, yer degistirdigi ortaya çikmisti. Herhalde 1990 yilindan sonra yer degistirenlerin sayisi 10 milyonu asti. DIE’nin uzman kadrosu “nüfus tesbiti” için gerekli soru formlarini hazirlayacak birikime sahip. Bu sayinin öncekilerden önemli bir farki var: “Sonucun çabuk alinmasi sart.”
Önceki sayimlar “kütük” (defter) esasi ile yapildi. Sayim memurlarinin deftere geçirdigi bilgiler esas alinarak 21 Ekim 1990 sayiminin yerlesim yerlerine, yaslara göre bulgulari ile tüm sonuçlari 4 yil sonra açiklanabildi.
DiE Baskani Siddik Ensari’nin verdigi bilgilere göre önümüzdeki “nüfus sayimi”nin saglikli ve hizli sonuç vermesi için bilgisayara duyarli degerlendirmeye göre düzenleme gerekiyor. Defterden, bilgi kartina dönülecek, kartlari “optik okuyucular” hizla okuyacak. Böylece tüm degerlendirmeler en geç 2 ay içinde tamamlanacak. Fakat bunun gerçeklesebilmesi için DiE’nin çok, çok, çok, acele “optik okuyucular için gerekli donanim ve yazilim bazinda yatirim yapmasi” sart. Bu da at ile deve degil. Yaklasik 15-20 milyon dolarlik bir yatirim. Ayrica bu defa hem “De Facto” hem de “De Jure” sayim sekline göre dizayn edilen bir form gelistirildi. Yani vatandaslar hem sayimin yapildigi yer hem de daima ikametgahlarina göre tesbit edilebilecekler.
Hükümetin bir an önce harekete geçmesi gerekiyor. Klasik defter sistemi ile sayimin faturasi 9 trilyon lira. Netice geç aliniyor. Sadece kelle sayisi ögreniliyor. Alternatifi bilgisayar esasli, optik oku-yuculu nüfus tesbiti. Faturasi 12 trilyon lira. Tüm sonuçlar 2 ayda ortaya çikiyor. Farki sadee 3 trilyon lira.
Sayin Okuyucularima biraz da DIE’deki çalismalari anlatayim ki nüfus sayimi yapacak bu kurulusun gücünü bilsinler. Eski bir Devlet Planlama Teskilati Uzmani olan Siddik Ensari’nin bir yildir Baskanlik yaptigi DiE’nin ikibin dolayinda çalisani var. DIE 1987 yilinda 130, 1988 yilinda 198 ve 1989 yilinda 126 yayin yapmisti. Bu sayi 1994 yilinda 227’ye, 1995 yilinda 261’e çikti. 1996 yilinda büyük bir yayin patlamasi oldu, 530 yayin yapildi. 1997 yilinin 6 ayindaki yayin sayisi 148 adet.
DIE, üretim ve harcama yöntemleriyle Gayri Safi Milli Hasila (GSMH) tahminlerine ek olarak diger bir yöntem olan “Gelir Yöntemi” ile GSMH tahmini çalismalarini sonuçlandirdi.
Iller itibariyle Gayri Safi Yurtiçi Hasila çalismasi tamamlandi.
II bazinda Temel Ekonomik Göstergeler çalismasi tamamlanip yapilandi. 1996 Hanehalki Tasarrufu ve Yatirim Egilimleri Anketi, 1995 Yili Finansman Egilimleri Anketi, Yeni Sanayi Odaklari Gelismesini Arastirma Projesi (Anadolu Kaplanlari Projesi), Gecekondu Arastirmasi, Özürlüler Arastirmasi, Il ve Ilçe Envanteri Arastirmasi devam ediyor.
DIE fonlari ve imkanlari ile YÖK’ün 35 arastirma projesini destekliyor. Tüm DIE verilerinin “internet” ile açiklanmaya ve de üniversiteler ve kamu kurumlarina bilgilerin ücretsiz aktarimina baslanmasina ragmen döner sermaye gelirlerinde büyük artis var.
Nüfus sayimi önemli bir proje. Hem bu projenin önemini hem de bunu üstlenecek kamu kurulusu DIE’yi Sayin Okuyucularima anlatmak için bunlari yaziyorum.
Sayfa Sabah Gazetesi. Etiket DİE sayım için bekliyor