Fuat Avni'ye ilham olan iki hain paşa!
Fuat Avni adını Osmanlı'nın son dönemlerindeki hain paşalardan mı alıyor? Osmanlı’nın son dönemlerinde devleti içeriden yıkmak için çalışan iki hain paşa; Fuat ve Avni…
Mustafa Reşit Paşa vâsıtası ile siyâsete atılmıştır. Sultan Abdülmecîd devrinde İstanbul'da İngilizler'in İskoç locasına bağlı bir mason locası açma girişiminden cesaret alan Fransızlar, Beyoğlu'nda bir mason locası açıp Fuat Paşa'yı da aralarına almışlardır.
Fuat Paşa'nın yanlış siyâseti neticesinde birçok toprak kaybedilmiş ve hayli müslüman kanı dökülmüştür. Bunların yanında Fuat Paşa'nın pek çok yolsuzlukları da olmuştur. Nitekim Âlî Paşa'nın onu emîn biri hüviyetiyle gönderdiği Suriye'de aldığı rüşvetler hâriç, yaklaşık sekiz yüz bin kese para gasp ederek uhdesine geçirmesi, yaptıklarının sadece bilinen bir kısmıdır.
Nitekim sonraları Fuat Paşa'nın iki oğlunun birden ölmesi ve iki konağının da arka arkaya yanması, yaptığı yolsuzlukların ve döktüğü müslüman kanlarının bedeli olduğu İstanbul'da halk arasında konuşulan günün mevzûlarından olmuştur.
FUAT PAŞA FRANSA'DAN DESTEK İSTİYOR
İbnülemîn Mahmud Kemâl Bey'in Fuat Paşa ile alâkalı şu kaydı câlib-i dikkattir:
Fuat Paşa, sadrâzam ve serasker iken bir Ramazan günü Bâyezid Câmii'ne namaz kılmaya gitmişti. Cemâatin kalabalık olması sebebiyle an­cak avluda yer bulabildi. Kendisi kerhen namaza dururken yâverlerine de namaz kılmalarını emretti. Fakat yâverler:
Fuat Paşa'nın gerçek niyet ve gayreti herkesin mâlûmu olan şu rivâyette gâyet bârizdir:
FUAT PAŞA: BİZ OSMANLI'YI İÇERİDEN YIKMAYA ÇALIŞIYORUZ
“–Hayır efendiler! En kuvvetli devlet Osmanlı Devleti'dir. Zira siz dışarıdan, biz içeriden nicedir yıkmaya çalışıyoruz da yine de muvaffak olamıyoruz!”
İşte böyle bir şahsiyet olan Fuat Paşa, 1869'da Fransa'nın Nis şehrinde öldü. O, son nefesinin yaklaştığını hissedemeden Fransızca birtakım şeyler geveleyerek ölmüş ve yanında ehl-i İslâm'dan hiçbir fert bulunmamıştır. Ölümü dolayısıyla o devrin Hürriyet gazetesinde yazılanlar pek korkunçtur:
“Fuat Paşa Nis'e giderken, Roma'ya uğrayıp Papa ile görüşmüş ve mûtâdı üzere onun duâsını almıştı. Bunun için vefatında, Nis kilisesi, onun katolik âyini üzere defnolunması hakkında teşebbüslerde bulundu. Osmanlı elçisi buna lüzum olmadığını beyân ettiyse de kilise ısrârını sürdürdü. Nihâyet hristiyan prensiplerine göre ölünün üzerine yatağında âdet olan usûllerin uygulanmasıyla iktifâ edilmesine müsâade edildi.”
“Fuat Paşa'nın cenâzesi İstanbul'a getirilip türbesine götürülürken, sanki bir alafranga alay gibiydi. Bunu seyreden herkes, bir burukluk ve istihzâ hâlindeydi.” diyerek onun ölümü ile müslümanların sürur ve memnûniyetlerini ifâde eder.
Daha evvelce ifâde ettiğimiz gibi Sultan Abdülazîz Hân'ın, devleti eski ihtişam ve gücüne ulaştırıcı icraat ve hamleleri, birtakım menfaatçi ve hâin grupları tedirgin etmekteydi. Nitekim bu vasıfta olan bâzı devlet adamları da, boş durmayıp gizli entrikalarla Sultân'a karşı hummâlı bir faâliyet yapmaktaydılar.
Bu gruptan Hüseyin Avni Paşa, 1871'de vazifesinden azledilmiş, rütbeleri sökülerek Isparta'ya gönderilmişti. Daha sonra Mahmûd Nedim Paşa tarafından seraskerlikten de azledilmişti. Bu hâller karşısında hırsı iyice artan Hüseyin Avni Paşa, yapmak istediklerini «Kinim dînimdir!» diye ifâde ediyor ve Sultân'ın, sadece tahttan indirilmesini değil, öldürülmesini de düşünüyordu.
İhtilâl sabahı, Dâru's-saâde ağası Cevher Ağa, Pâdişâh'a durumu haber vermeye cesaret edemedi. Haberi, Pertevniyal Vâlide Sultân'a iletti. O da Sultan Abdülazîz Hân'a bildirdi. O sırada yeni pâdişâhın cülûs topları atılıyordu. Abdülazîz Han annesine:
“–Bunlar beni 3. Selîm'e mi döndürecekler? Ben bunu kimlerin yaptığını biliyorum…” diyerek ihtilâlcileri tek tek saydı. Sonra dilinden:
Sultan Abdülazîz Han, sağanak yağmur altında kayıklarla Topkapı Sarayı'na götürüldü. Şahsî serveti, hanımların kulaklarındaki küpelere kadar ihtilâlciler tarafından yağmalandı. 3. Selîm'in odasına götürüldü. Abdülazîz Han:
Daha sonra kendisi için ayrılan odaya geçirildi. Fakat Sultan Abdülazîz Han, 5. Murad'a mektup yazarak Beşiktaş'taki Fer'iyye Sarayı'na naklini talep etti. Arzusu yerine getirilerek oraya nakledildi.
Ancak tahttan indirmekle birlikte Sultân'ı öldürmeyi de iyice kafasına koymuş bulunan Hüseyin Avni Paşa, pehlivan yapılı üç cânîyi Fer'iyye Sarayı'nda kasten bahçıvanlıkla va­zi­felendirdi. Bunlar, 4 Haziran 1876 sabah sularında Abdülazîz Hân'ın odasına girdiler.
Bir müddet sonra Vâlide Sultan, oğlunun kanlar içinde yerde yattığını gördü ve ağlamaya başladı. O sırada Hüseyin Avni Paşa, tertiplediği katlin neticesini almak için saraya geldi. Abdülazîz Hân'ın daha ölmemiş olduğunu görünce onun saray karakolunun kahve ocağına götürülmesini emretti. Böylece henüz can çekişen Sultân'a doktor müdâhalesini geciktirdi.
Nihâyet mazlum Sultan, cânîler çetesi Hüseyin Avni, Mithat ve Rüşdü Paşalar'ın gözleri önünde şehîden vefât etti.
Sultan Abdülazîz Hân'ın hunharca katli üzerine kız kardeşi Âdile Sul­tân'ın yüreğinden şu ıztırap dolu yanık mısrâlar dökülmüştür:
Cihan mâtem tutup kan ağlasın Abdülazîz Hân'a
Sultan Abdülazîz Hân'ın hunharca şehîd edilmesinden on iki gün geçmişti. Bir subay olan kayın biraderi Çerkez Hasan, Sultan Ab­dül­azîz'in uğradığı felâkete tahammül edemeyerek Mithat Paşa Konağında toplantı hâlinde bulunan vekiller heyetini bastı.
İlk hamlede Avni Paşa'yı katledip Sultan Abdülazîz Hân'ın intikâmını aldı. Ardından Rüştü Paşa'yı ve bir yâveri de öldürdü. Kendisi de, ertesi gün Beyazıt'ta asıldı.
İhtilâlci çete, fevkalâde zekî ve dindar bir pâdişah olan Sultan Abdülazîz'in vefâtını, bir cinâyetle değil de, intihar sûretinde göstermek için teh­ditle bir rapor tanzîm ettirdi.
Ancak sonraki yıllarda Sultan 2. Abdülhamîd Hân'ın Yıldız'da bu hâdise dolayısıyla kurdurduğu mahkemede hesâba çekilen Mithat Paşa, katl keyfiyetini âdeta îtiraf edercesine şöyle demiştir: