Ayak Kangreni | Prof. Dr. Levent Oğuzkurt
Ayak ya da parmak kangreni bacak damar tıkanmalarında en ileri safhadır.
En önemli belirtisi ayak parmaklarında, topukta ya da ayağın büyük bölümünde ağrı, morarma sonra da kömür gibi siyahlaşmadır.
Hastaların çoğunda daha önceden yürürken bacak kaslarında ağrı vardır ancak önem verilmemiş ve bacak damar tıkanması olduğu anlaşılmamıştır.
Çok önemli bir hastalıktır. Parmak, ayak ya da bacağın kesilmesine yol açabilir ve ileri evrede hayatı tehlikeye sokabilir.
Mutlaka yapılması gereken bacak damar tıkanıklığının renkli Doppler, MR ya da BT anjiyografi ile ortaya konması ve sonra ameliyatla ya da anjiyo ile bacak damarlarının açılmasıdır.
Özellikle anjiyo yöntemiyle artık bacak damar tıkanıklıklarının çok büyük bir kısmını açabiliyoruz.
Diğer merkezlerde açılamaz ya da yapılacak ek bir şey yok dendiğinde bile merkezimizde bu damarları açma şansımız vardır.
Ayak ve parmaklarda gelişen kangren hemen her zaman atardamar tıkanmasına bağlıdır.
Atardamarlar dokulara kan ile besin ve oksijen getirir. Bu da o dokunun beslenmesini sağlar. Eğer herhangi bir şekilde bu kan dokuya gelmezse kangren oluşur.
Bacak kangreni aslında kan akımı azalan ya da tamamen kesilen her dokuda oluşabilir. Burada ana konumuz damar tıkanmasına bağlı gelişen ayak ve parmak kangrenidir.
Bacaklarda damar daralması ya da tıkanıklığı olduğunda ne olur?
Beslenmesi azalan bacak, ayak ve parmaklarda ilk cevap yürüme ağrısıdır. Bacak durduğumuz zaman fazla enerji harcamaz. O nedenle bacağa gelen kan miktarı azalsa bile durduğumuz zaman fark etmeyiz. Ancak yürüdüğümüzde, özellikle hızlı yürüdüğümüzde ya da yokuş ve merdiven çıktığımızda ağrı olur.
Bacak damarındaki daralma ya da tıkanma ilerlerse artık dokuların beslenmesi ciddi şekilde bozulur. Ufacık bir darbe ile (tırnak keserken deriyi kesmek, parmakları bir yere çarpmak gibi) yara oluşabilir. Bu yaralara ayak ülseri de denir. En sık şeker haslarında görülür, ancak şeker hastası olmayan ve damarı tıkanan diğer insanlarda da görülebilir. Bu yaraların ya da parmak ülserlerinin en önemli özelliği çok uzun süre iyileşmemesidir. Bunlara iyileşmeyen ayak yarası denir.
Eğer damar tıkanması ani olmuşsa ya da uzun sürede çok kötüleşmişse dokular hiç beslenemez ve ölür. Buna kangren ya da tıp dilinde nekroz diyoruz. Ayak ya da parmak yarası damar açıldığında iyileşebilir ancak kangren olmuş parmak ya da ayak damar açılsa bile iyileşmez.
Ayak ya da parmak kangreninin erken evresinde sadece morarma olabilir. Bu evrede damarın açılması kangren oluşumunu engelleyebilir. Bizim tüm amacımız doku ölümü oluşmadan damarı açmak ve böylece parmak ya da ayak kaybını engellemektir.
Parmaklarda ya da ayakta kangren o bölgenin siyah ya da kömür gibi olmasına yol açar. Kömür gibi olan kısım artık ölmüştür. Burada yapılması gereken doku ölümünün ilerlemesini engellemektir. Bu da sadece damarların açılmasıyla mümkündür. Bir çok hastamız sadece geç kaldıkları için parmaklarını, ayaklarını ya da bacaklarını kaybetmektedir.
Bacak kangreninde en önemli faktör erken tanı konması ve damarların erkenden açılmasıdır.
Bacak damarlar tıkanıklığının ilaçlarla açılması mümkün değildir. Tıkanan damar sadece ameliyat ya da anjiyografi yöntemiyle (balon, stent ya da damar tıraşlama) açılabilir.
Son yıllarda anjiyografi ile damar tıkanıklıklarının açılması ameliyata göre daha kolay ve çok daha sık kullanılan bir yöntemdir.
Girişimsel Radyoloji uzmanları dünyada ve Türkiye'de bu işi en uzun zamandan beri yapan uzmanlardır.
Merkezimiz bu konuda son derece tecrübelidir.
Bacak damar tıkanmasına bağlı gelişen ayak yarası
Ayak ya da parmak yarası çok değişik sebeple oluşabilir. Bu sebeplerden en önemlilerinden biri bacak damar tıkanıklığıdır. Özellikle şeker hastalarında çıkan ayak yaralarının yarısında damar tıkanıklığı vardır. Damar tıkanıklığına bağlı yaralarda hastalık ilerlerse parmak ya da ayakta kangren gelişebilir. Böyle bir durumda yapılacak en önemli adım bacak damarlarında tıkanıklık olup olmadığının araştırılmasıdır. Tedavi gerektiren bir damar tıkanıklığı varsa anjiyo ya da ameliyat ile bu damarların açılması yara iyileşmesinde son derece önemlidir. Ayaklar soğuktur (diğer taraf normalse dokunarak karşılaştırılabilir). Yara çoğunlukla parmak uçlarındadır ya da topuk bölgesindedir. Yara ile birlikte şiddetli parmak ya da ayak ağrısı olabilir. Bu ağrı, hastaların uyumasını dahi engelleyebilir. Ayakta (şeker hastalarında sık görülen) his kaybı varsa ağrı hiç olmayabilir. Bu da tanı koymayı geciktirebilir. Yara tedaviye rağmen uzun süre iyileşmeyebilir.
Ayak yarası ya da ayak ülseri oluşan hastalarda damar tıkanıklığı varlığı genellikle ihmal edilir.
Şeker hastalarında görülen ayak yaralarının yarısı bacak damar tıkanıklığına bağlıdır. Yaranın iyileşmesi için bu damarların açılması önerilen tedavidir.
Ayağında yara çıkan her şeker hastasının ayak damar tıkanıklığı yönünden araştırılması gerekir. Bunun için doktorun muayenesi önemli olsa da yeterli olmayabilir.
Bacak damar tıkanıklığında tanı için en basit yöntem bacak atardamarlarının renkli Doppler ultrason inceleme ile değerlendirilmesidir.
Gerekirse bilgisayarlı tomografi ya da emar (MR) yöntemiyle basit anjiyografi de yapılabilir. Bunların tanı değeri daha yüksektir.
Bacak damarında tıkanma ve ayakta yara varsa ilaç tedavisi ya da benzeri yöntemler yeterli olmayabilir. İlaçların damar sertliğine bağlı damar tıkanıklığını açmadığını biliyoruz. Damarların açılması gerekiyorsa bu ameliyat ya da anjiyo ile mümkündür.
Ayak kangreni artık dönüşümü olmayan bir süreçtir. Ayağın ya da parmağın siyahlaşan yani kangren olan kısmı ölü dokudur.Bu bölgenin iyileşmesi beklenmez. Ama siyah olmayan dokuların iyileştirilme şansı vardır.
Anjiyo ile damar tıkanıklığının tedavisi bu amaçla kullanılan bir tedavi yöntemidir.
Özellikle şeker hastalarında damar tıkanmaları diz altındaki küçük damarlarda olur. Bu damarlar da açılması nispeten zor olan damarlardır.
Bu damarların anjiyo ile açılma şansı olduğu bilinmeyebilir. Ancak şeker hastalarında oluşan damar tıkanıklıkları daha zor da olsa anjiyo yöntemi ya da ameliyatla açılma şansı vardır.
Damar tıkanıklığının açılması hem yaranın iyileşmesini kolaylaştırır hem de ayakta kangren oluşmasını engelleyebilir.