Zeybek Türküleri & Hikayeleri - Zeybekoloji.Com
Kayıt: 02 Haz 2010, 18:56
İsim: Zorbey KARTALOĞLU
Mesajgönderen Zorbey » 21 Haz 2010, 12:03
Yörük Ali Efe Türküsünün Hikayesi:
Osman Efe Türküsünün Hikayesi:
Osman Efe aslen Isparta'nın Kösnük köyündendir. Edinilen bilgilere göre; 1. Dünya Savaşı'ndan önce yaşamış, dürüst, atılgan ve çok namuslu bir kişiymiş.
Afyonkarahisar ilimizin Gedik Ahmet Paşa Medresesinde okumuştur. "Molla Ahmet" türküsünün kahramanı Bulcalı Molla Ahmet ile aynı medresede tanışmış ve yıllarca arkadaşlık yapmıştır.
Osman Efe, medrese tahsilini tamamladıktan sonra Afyonkarahisarn Şuhut ilçesine yerleşir. Kısa sürede din adamı (Hafız) olması nedeniyle yöre halkına kendini sevdirmiş ve orada evlenmiştir.
Bir gün Ermeninin birisi "Osman Efenin bana borcu var, vermiyor" diyerek haciz memurunu kandırarak, birlikte efenin evine girmek ister. Osman Efenin güzel hanımının boynunda takılı altınları almak isteyince, Osman Efenin hanımı vermemek için direnir ve aralarında tartışma çıkar.
Osman Efe o sırada harmandadır. Kendisine durumu bildirmek için haber salınır. "Evine Ermeniler girdi ve hanımının altınlarını almak istediler" sözlerini duyan efe, hemen koşarak evine gelir. Tüfeğini alır ve ilk önce evine baskın yapan Ermeniyi ve sonra da haciz memurunu öldürür. Zaptiyelerden kaçmak için dağa çıkar.
Osman Efenin birçok olayları olduğu söylenir. Şuhut'ta ve Sultandağı'nda ekibi ile pek çok kez zengin evlerini basarak, elde ettiği ganimeti fakir fukaraya dağıtır.
Isparta ile Afyonkarahisar arasında eskiden pazar kurulurmuş. Bu pazarda zengin esnafın, malını halka çok yüksek fiyatla sattığını haber alan Osman Efe, bir gün ekibi ile pazarı basar. O sırada akşam yaklaşmakta olduğu için esnaf mallarını toplamıştır ve pazar dağılmaktadır. Osman Efe, malların bağlarını çözdürtür ve orada ne kadar fakir fukara varsa onlara, top top kumaşları elindeki martinini ölçü kabul ederek üçer boy olmak üzere dağıtır. O arada Osman efe ekibine seslenerek "şurada fakir kızım var, üç metre de ona kumaştan kesin gönderiverin" der. O günden sonra pazarın adı sman Pazarı olarak kalır.
Osman Efe, buna benzer pek çok olaya karıştığı için; yörede olan bütün benzeri olayların Osman Efe ve ekibi tarafından yapıldığı düşüncesiyle, hiç ilgisi olmayan olaylar da Osman Efenin üzerine yıkılıyor. Türküde geçen "Her gelen kurşunlar Osman'a değer" sözü bundan kaynaklanmaktadır. Aslında Osman Efe, haksızlıklara göğüs geren, Allah korkusunu içinden çıkarmayan, dürüst ve namuslu bir kişi imiş.
Zaptiyeler Osman Efe ve ekibini bir türlü ele geçiremeyince, hile yoluyla yakalamaya çalışırlar. Bir gün efeyi tuzağa düşürmek için, bir yörük kadınına para verip kandırarak Osman Efeyi evine davet etmesini isterler. Yörük kadını da ısrarla efeyi çadırına çağırır. Israra dayanamayan Osman çadıra girdiğinde Yörük kadını un helvası yaparken helvayı kızgın tavayla birlikte efenin yüzüne fırlatır. O anda kendini toparlayan efe, durumu anlar ve yüzündeki yanıklara da aldırış etmeden hemen oradan uzaklaşarak tekrar dağa kaçar.
Başka bir gün zaptiyeler gene hile yoluna başvurarak Osman Efeyi yakalarlar. Ekibi de dağılan Osman Efe hapse atılır.
Hapishanede mahkumlar, yaz gününün belirli saatlerinde hapishane bahçesine çıkarılmaktadır. Osman Efeden öç almak isteyen Ermeniler, paralı adam tutarak hapishaneye yakın olan caminin minaresinden silahla ateş ettirerek bahçede gezinmekte olan Osman Efeyi vurdurturlar.
Bu olay üzerine Osman Efeye bu ağıt yakılmıştır.
Kütahyanın Pınarları Türküsünün Hikayesi:
Köstüklü Osman Efe Türküsünün Hikayesi:
Naci Kum, Köstüklü Osman Efe konusunda özetle şu bilgileri veriyor :
Isparta'nın Yalvaç ilçesine bağlı Köstük köyünden olan Osman Efe 19'uncu yüzyılda yaşamıştır. Osman Zeybek sanıldığı gibi bir eşkiya ve cani değildi. Padişahlık yönetiminin kötü baskılarına dayanamayarak, martinini kucaklayıp kır atının sırtında dağa çıkmıştır. Kendisinden önce dağa çıkan Derviş Ahmet çetesiyle birleşmiş ve özellikle Konya ve Isparta yöresinde tam bir egemenlik sağlamış. Kendisi üzerine gönderilen jandarma birliklerini her defasında yenilgiye uğratarak, yönetimin korkulu düşü haline gelmiş. Ancak Akşehir ova köylerinin birinde, bir Kürt beyinin çadırında hileyle yakalanıyor ve Konya hapishanesine atılıyor. Efe burada bir jandarmanın açtığı ateşle ölüyor.
Türküler, Osman Efe'nin yaygın bir üne kavuştuğunu ve halk arasında büyük ilgi gördüğünü gösteriyor.
Hüsnü Yüksel, Köstüklü Osman Efe'yi, Bozdağlı Osman Efe ve Genç Osman gibi adlarla karıştırıyor. Yüksel, Köstüklü Genç Osman olarak nitelendirdiği Köstüklü Osman Efe hakkında bilgi verirken; bugün Yalvaç yakınlarında "Osman Beli" ve "Osman Çeşmesi" adıyla anılan yerler bulunduğunu belirtiyor. Hüsnü Yüksel yaşlılardan şu bilgileri aktarıyor: "Osman Efe, bu belde, memleketin en pinti zenginlerini durdurur, eşyalarına ortak olur ve her kaya dibinde pazar açardı. bütün fakirlere para, kumaş vs. dağıtırdı. Çok fakirlerimiz bu yiğidin yardımıyla geçinirlerdi. Memlekette, zenginler müstesna, çoluk çocuk herkes onu severdi.
Kiziroğlu Türküsünün Hikayesi:
Küçükken at binip kılıç kuşanır. Söylentiye göre şimdiki Kiziroğlu Köyüün yerinde bir birinden uzak yirmi yirmi beş kadar ev bulunmaktaymış. Bölge dağlık ve ormanlık olduğu için insanları da bu nedenle olacak ki çok serttir. O zamanlar burada yaşayan insanların başında bulunan kişiye "Kizir" derlermiş. Kizir Muhtar demektir. Gün gelmiş zamanın kizirinin ünü tüm Anadolu'ya yayılmış. Tüm kötüler ondan korkar olmuş. Gel zaman git zaman Kizirin bir oğlu olmuş. Daha küçükken iyi at biner, kılıç kuşanır olmuş. İşte Kiziroğlu Mustafa Bey bu çocuk. Bütün çocukluğu Kısır Dağıda at binip avlanmakla geçmiş Mustafa'nın. O da babası gibi büyüyünce namlı bir yiğit olmuş, haksızlık ve adaletsizliklerle savaşmaya başlamış. Zaten onun bulunduğu çevrede kimse haksızlık etmeye cesaret edemezmiş ya .
Köroğlu doğuya gelir. O sırada doğuya gelen Köroğlu Kısır Dağlarıda Ferro deresine yerleşir, amacı doğudaki haksızlıkları yok etmek. Bir gün Köroğlu bir at gezisinde Kizir Köyüü görür, "Burada ki adaletsizlikler de benden sorulur" der ve gider orada bir ale kurar. İşlerinden dolayı bir müddet köyünden ayrı kalan Kiziroğlu köye döndüğünde Köroğluun kalesini görür. Sinirlenir. Köroğluun yanına gider, sertçe çıkışır "Sen kim olasın ki benim yurdumda saltanat süresin" Her ikisi de bir birlerini kötü insan olarak bilirlermiş. Köylülerin söylemesi böyle.
O zamanın adaletine göre iki yiğit dövüşür, galip gelen diğerini öldürüp savaşı kazanırmış. Köroğlu ve Kiziroğlu günlerce at üstünde kavga etmişlerse de yenişememişler. Kılıç kavgasında ve güreşte de yenişememişler. Mustafa Beyn atı Ala Paça da Köroğlu'nun atı Kırata güreş-mekte. Mustafa Bey şöyle bir geri bakmış ki ne görsün atı Ala Paça Köroğluun atını alt etmiş duruyor. "Ola benim atım Köroğlu'nun atını alt etmiş, ben Köroğlu'nu alt etmezsem halim nic' olur" deyip gayrete gelmiş Köroğlu'nu yere vurmuş. Tam kamasını çekmiş vuracağı sırada Köroğlu "Dur yiğit, bana biraz mühlet ver yiğitlerimi göreyim karımla helalaşayım" demiş. Mustafa Bey bırakmış. Köroğlu eve gidip olanları karısına sazıyla sözüyle anlatmaya başlamış.
diye...Köroğlu geciktiği için evine kadar gelen Kiziroğlu kapı aralığından türküyü duyunca duygulanır ve utanır. Kapıyı çalıp içeri girer. Mustafa Bey karşısın da gören Köroğlu her şeyin bittiğini düşünürken Mustafa Bey sarılıp onu öper. "Sen benden daha yiğitsin Köroğlu" der. Köroğlu da "Ben artık buradan gideyim burada senin gibi mert ve yiğit biri varken kalmak olmaz" der ve köyü terk edip batıya gider.
Köroğlu'nun Bolu Dağlarıdan çıkıp ta Kars'a gelmesi o zamanın koşullarında olanaksız gibi. Ama halk düşüncesi iki yiğidi Doğu Anadolu da önce çarpıştırıyor sonra barıştırıyor. Bu, Anadolu insanının kahramanlarına, haksızlıklara direnenlere verdiği değeri gösterir. Kiziroğlu öyküsü tepeden inmemiştir, böyle bir yiğit yaşamış ün almıştır. Halk da bu söylenceyle Kiziroğlu'nu saygı ve sevgiyle anmaktadır.
İzmir'in Kavakları Türküsünün Hikayesi:
Çakıcı Efe Ege Bölgesinde halkın dilinde dilden dile efsaneleşen bir kahramandır. Osmanlıın son zamanlarında devlet iradesinin iyiden iyiye kaybolduğu yıllarda (1800-1900) halk kendi kahramanlarını, kendi kurtarıcılarını çıkarmıştır. Kimileri bu boşluktan yararlanarak zalimlikler yapmışlar kimileri de adalet dağıtan güçlü yürekli halk kahramanı olmuşlar. Bu devirde Ege Bölgesindee Efelik çok meşhurmuş.
Çakıcı Efe de İzmir, Denizli, Aydın civarında hüküm sürmüş bir Efeir. O zamanlarda yaşadığı bölgede o kadar güçlenmiş ki Osmanlı ile egemen olduğu bölge konusunda resmi anlaşma yolları bile aramıştır. Çakıcı çoğu zaman dağlarda, kimi zamanda halkın yanına inerek zalimi durdurmuş, adalet dağıtmış, zenginden alıp fakir vermiştir. Bu sebeple halkın gönlünde de taht kurmuştur. Cesur hareketleriyle halkın gözüne girmiştir. Kimi zamanda düşmanla işbirliği yaptığı söylentisi çıkmışsa da halk onu hep sevmiş ona yapılan bu türküyle ismi ölümsüzleşmiştir.
Hekimoğlu Türküsünün Hikayesi:
Çökertme Türküsünün Hikayesi:
Yiğitliği dillerde dolaşan, mert, irikıyım, kaşı-gözü eli-yüzü düzgün bir Bodrum delikanlısı varmış, adı Haliliş. Herkesin yüreğini sızlatan türkünün dilden dile dolaştığı dönemlerde, yerli halkın geçimini sağlaması oldukça güçmüş. Bu nedenle de Halil, kimseye zarar vermeksizin sadece ekmek parası kazanmak için kaçakçılıkla uğraşıp, yaşamını sürdürüyormuş. Yaptığı iş ise, en yakın dostu İbrahim Çavuş ile memleketindeki tütünleri, Yunan adalarına taşımak, dönüşte uzo rakısı, kahve ve kanyak gibi şeyler getirmekmiş. Bitez Yalısıda oturan, güzelliği dillere destan Çakır Gülsüm adında biri varmış. Tüm yöre halkı, bu iki sevilen kişiyi birbirlerine yakıştırırmış. Zaten onların kalbi de birbirlerine aitmiş. Bir de astığı astık, kestiği kestik, erkez Kaymakamolarak bilinen odrum Kaymakamıvarmış ki, halk arasında kalleş Kaymakamolarak bilinen bu adam da aynı Halil gibi Gülsüm aşıkmış. Kimilerine göre aynı sevdadan yola çıkarak, kimilerine göre kaymakamın yalakaları efe Halil yakala, Gülsüm kendine al, adın şanın yayılsınşişirmeleriyle başlamış bu öykü. Yiğit Halil ve can dostu İbrahim Çavuş, kaçak malları yükleyerek, yine Yunan adalarına doğru yola çıkmışlar. Kendisine pusu kurmaya hazırlanan kaymakamın planlarını bildikleri için, gammazcıları şaşırtmak adına dönüşte Bitez Yalısıa inecekleri haberini yaymışlar. Fakat Aspat yanaşacaklarmış. Gece çok karanlık olduğundan, yanlışlıkla Aspat yerine Bitez Yalısına yanaşınca olan olmuş. O arada sandalı kurşun yağmuruna tutan kaymakamın adamları, yine söylentilere göre ya kurşunlayarak, ya da bir kolcunun hançer darbesiyle yiğit Halili öldürmüşler. Bu olaydan sonra Çakır Gülsüm kadar Bodrum halkının da yüreklerini ateş sarmış. Ardından işte bu ağıt yakılmış. Gece karanlığında yanlışlıkla Bitez Yalısıa yanaşan Haliln ardından burası da Aspat değil Halilim aman Bitez Yalısıdiyerek yüreklerine acıyı gömmüşler.
Bodrum Hakimi Türküsünün Hikayesi:
Not: Alıntıdır. "Kartal Efe"
Kayıt: 11 Ara 2009, 08:51
İsim: Anadolu Atayün
Mesajgönderen Anadolu » 03 Ağu 2010, 13:09
Alıntıyı nereden yaptığınızı öğrenebilirmiyim?
Mesajgönderen Alagözoğlu » 17 Mar 2013, 21:04
İleti Zorbey » 21 Haz 2010, 13:03
Zeybek türküleri ve hikayeleri çok güzel. Sanırım çoğumuz dedelerimizden ve babalarımızdan da dinlemişizdir.
Ancak anlatılanlar kulaktan kulağa tevatür biçiminde de yayılabilir, anlatandan aktaranın titizliğine ve dikkatine
bağlı olarak orijinal olarak ta geçebilir.
Yukarıda son paragrafı yer alan Hekimoğlu hikayesindeki aynalı martin de sanırım hikayeyi aktaran kişilerin kişisel yorumları ile yanlış bir şekilde anlatılmış.
Aynalı martin denilen tüfek budur. Asıl adı Peabody-Martini-Henry ' dir. 1900' lerde osmanlı ordusunda da kullanılan tüfektir.
Aynalı denilmesinin sebebi ; o zamanki silahların çakmak-tetik-mekanizma grubunun bulunduğu metal gövde
(kubuz) genellikle siyah çelikten imal edilmişken , 1300 metre menzilli martin türü silahların 1872 yılından itibaren ABD'den alınmaya başlanması ve ordu için alınanların metal tetik grubunun pirinç(sarı) , şahısların kendileri için aldıkları veya Karadeniz bölgesinde bu silahın hemen el imalatı olarak yapılan bazılarının metal tetik grubunun ise krom-nikel kaplamalı veya paslanmaz çelik olması , zamanın silaha düşkün insanlarında krom-nikel parlaklığının ayna etkisi yaratması ve bu silahın kişiler tarafından birbirlerine anlatılırken aynalı...! namıyla anılmasıdır.
( Aynalı martin tüfeğini dedem ve babam bana yukarıdaki şekilde anlatmışlardı.)
İnternette yer alan hemen her sözlükte " aynalı martin " için kalıplaşmış aynı cümleler konulmuş ve bir çatışma
silahına " Hekimoğlu ' nun ayna yaptırdığı " ndan sözedilmiş.
Ayrıca ; bir benzerlik olarak " Harmandalı " türküsünde :
" Harmandalı efem geliyor,
Namlusu şimşekler çakıyor...!"
şeklinde adı geçen gümüş bilezik , o dönemlerin başlıca silahları olan filinta - martin - mavzer kundaklarını namluya saran çepeçevre metal halkalardır.
Bu halkaların siyah çelik olanları veya krom-nikel olanları da vardı.
Değerli metal anlamındaki " Gümüş " bilezikli mavzer olmadığı gibi , kendimize baktığımız ayna anlamındaki "aynalı" martin de yoktu.
Maalesef silahlardan sözettik ; ama bu site zeybek sitesi , ayrıca doğru bilip doğru aktarmakta yarar görüyoruz
zaten hep birlikte.
Selam ve sevgiler ;
Mesajgönderen aseymen » 18 Mar 2013, 17:20
mahmut hocam silah ve avcılık konusunda senin lafının üstüne laf edecek değilim , buradakide senin dediğin gibidir muhtemelen , fakat "ayna ve tüfek " kavramları yanyana geldiğinde Anadoluda dürbün veya dürbün vazifesi gören araçlar içinde kullanıldığını da biliyorum .