Oğuz ÇETİNOĞLU; - 12/16/2018 ocetinoglu1@gmail.com;
Ebedî âleme intikalinin 4. Yıldönümünde, Rahmetle anılmasına vesile olur niyazı ile 'Hocaların Hocası' Yrd. Doç. Dr. Ahmet Vehbi Ecer Hocamızla, vefatından bir ay önce yaptığım ve daha önce yayınlanmamış röportajı sunuyorum.
Oğuz Çetinoğlu: Bazı ailelerde; çok nadir olmakla birlikte, cahiliye dönemi kalıntısı olarak kız çocuklarına, bayanlara gerekli değeri vermedikleri görülüyor. Bu tür yanlışlıklar içerisinde olan din kardeşlerimizi aydınlatır mısınız?
Ecer: Elbette! Nahl süresi 97. ayette; 'Kadın - erkek, inanmış olarak kim iyi iş işlerse, ona hoş bir hayat yaşatacağız. Sevaplarını yaptıklarından daha güzeli ile ödeyeceğiz.'
Ahzab süresi 73. ayet: 'Allah, ikiyüzlü erkek ve kadınlara, Allah'a ortak koşan erkek ve kadınlara azab verecektir. Allah inanan erkek ve kadınların tevbelerini kabul buyuracaktır. Allah bağışlar ve merhamet eder.'
Âl-i İmran süresi 195. ayet: 'Birbirinizden meydana gelen sizlerden, erkek olsun kadın olsun iş yapanın işini boşa çıkarmam.'
Nisa süresi 124. ayet: 'Erkek veya kadın mümin olarak kim yararlı işler işlerse, onlar cennete girerler, kendilerine zerre kadar zulmedilmez.'
İnanmanın da, hayrın da en iyisi, en faydalısı bilgiyle, kültürle, ilimle olur. Fâtır suresinin 28. ayetinde; 'Allah'tan en çok korkanların âlimler olduğu belirtilir. O halde dinimizin kadınlara ilmi, okuma - yazmayı yasaklaması kesinlikle düşünülmemelidir. İnsanlar, iyiyi - kötüyü birbirinden ilim ve akılla ayırt ederler. Allah erkeklere farz kıldıklarını hanımlara da farz kılmış, yasakladıklarını hanımlara da yasaklamıştır. İslâm tarihinde ilkokul cami, ilk öğretmen Hz. Peygamberdir. Hz. Peygamber camide, önceleri, sadece erkeklere ders veriyordu. Daha sonra haftanın bazı günlerini hanımlar için ayırdı. O günlerde Peygamberimizi dinleyen Müslüman hanımlar çeşitli sorular da sorarlardı. Toplu derslerin dışında tek tek gelip peygamberden bilgi alanlar da olurdu. Dinimizde hanımların ve kız çocuklarının eğitim ve öğretim görmeleri günah veya yasak olsaydı, Peygamberimiz böyle yapar mıydı? Gene Peygamberimiz zamanında okuma - yazma güçlüğüne rağmen bunu öğrenen hanımlar olmuştu. Peygamberimizin hanımlarından Hz. Aişe, Hz. Hafsa ve Hz. Ümmü Seleme'nin okuma - yazma bildiklerini ve Abdullah kızı Şifa'mn birçok kimseye okuma - yazma öğrettiğini bilmekteyiz.
Ecer: Mısırlı bilginlerden Prof. Muhammed Ebu Zehra bir kitabında Müslüman hanımların haklarını şöyle özetler: 'İslâm Dini kadına, erkeğe vermiş olduğu hakları vermiştir. Kadın da erkek gibi, İslamî hükümlerin tamamına uymakla mükelleftir. Teklife ehliyette kadın, erkeğe eşittir. Erkeğin sahip olduğu malî haklara kadın da sahiptir. Erkeğe vacip olanların aynısı kadına da vacibdir. Kadının vazifeleri de erkeğin vazifeleri gibidir. Kadın her nevi iltizam ve taahhüdler altına girebilir. Başkalarıyla hukukî işlere girişir.
Peygamberimiz zamanında Müslüman hanımların savaşlara katıldıklarını biliyoruz. Katıldıkları savaşlarda hastalara bakarlar, yaralı ve ölüleri taşırlar, yemek pişirir, su getirirler ve hatta mecburî hallerde fiilen savaşa bile katılırlardı. Savaş, hanımlar için en tehlikeli ve en zor bir çalışma yeridir. Peygamberimiz, Müslüman hanımların böylesine güç ve tehlikeli bir alanda çalışmalarına izin verdiğine göre Müslüman hanımların savaştan daha az tehlikeli diğer meslekleri seçebilecekleri sonucu ortaya çıkar. Hz. Ömer, Abdullah kızı Şifa Hatun'un fikirlerine, görüşleri önem verdiği, onu tadtir ettiği için, Medine'nin çarşı - pazar'ını kontrol etmekle görevlendirmişti. Bu bir çeşit zabıta memurluğu idi.
Müslüman hanımlardan -tarih boyunca- bilginler, şairler, sanatkârlar, çeşitli mesleklerde ün ve başarı kazananlar çıkmıştır. Peygamberimizin hanımı Hz. Aişe devrinin en büyük bayan din bilginlerindendi. Peygamberimizin kızı Hz. Fatıma'n çok güzel şiirler yazdığını biliyoruz. Şiir ve edebiyatla uğraşan hanımlar sayılamayacak kadar çoktur. Evliya Çelebi'nin verdiği bilgiye göre 17. yüzyılda İstanbul'da 9.000 hafız vardır ve bunlardan 3.000'i hanımdır.
Çetinoğlu: Özellikle eğitim konusunda hanımlara, erkeklerden fazla ve önemli görevler almalı...
Ecer: İslâm dini biz insanlar için gönderilmiş, bizim ve toplumumuzun iyiliği, refahı, huzuru ve saadeti için emirler ihtiva eden bir dindir. Dinimizin adı olan 'İslam' kelimesinde sulh, sükûn, samimiyet ve bağlılık anlamları vardır. Yani İslâm'ın sâdece adı bile iyiye samimiyetle bağlanmak demektir. Dinimiz ve Peygamberimiz, insanların mutluluğu, huzuru için iyilikte yarışmamızı emrederler. Peygamberimiz ilk Cuma hutbesinde: 'Kendini cehennemden korumak isteyen kişi bir hurma tanesiyle bile olsa iyilik yapsın. İyilik yapmak için hiç bir şeyi olmayan güzel söz söylesin.' buyurur. Güzel ve tatlı söz insanları birbirine bağlar, kötülükleri kaldırır kırgınlıkları yok eder.
İnsanoğlu, kişilerin gönüllerini iyi sözle ve güler yüzle alabilir, onları memnun edebilir. 'Tatlı dil yılanı deliğinden çıkartır' atasözümüz, iyi ve tatlı sözün oynadığı yapıcı rolü çok güzel ifade eder. Yüce Tanrımız Bakara süresi 263. ayette şöyle buyurur: 'Güzel bir söz ve iyilik, arkasından incitme (eza) gelen bir sadakadan daha iyidir.'
Ecer: İyiliğin büyüğü küçüğü olmaz. Her insan kendi gücü oranında iyilik yapacak, yapmakla da kalmayıp iyiliği yaygınlaştıracaktır. Her mümin iyiliği kendisi yapacak, iyiliğin yayılmasına çalışacak, başkalarının iyilik yapmalarına da yardımcı olacaktır. Kur'ânda bu nokta açık bir biçimde belirtilmiştir. İyilik yapmak kadar, iyiliğe yardımcı ve aracı olmanın da sevabı vardır. Kur'ân-ı Kerim'in Nisa süresi 85. ayetindeki 'Kim iyi bir işte aracılık ederse, onun sevabından aynı değerde bir hisse alır.' Hükmü, bunu gösterir.
Ecer: Dinimizde, her işin bir karşılığı olacağı ilkesi vardır. Bu karşılık sebebiyle insanlar birbirlerine saygılı davranma durumunda olduğu kadar, iyilikte yarışmaya da yönelir. Her işin bir karşılığı vardır ve bu iş iyilikse Tanrı katında sevablıdır. Bakara süresi 215. ayette; 'Şüphesiz Allah yaptığınız her iyiliği bilir.' buyrulduğu gibi, başka bir ayette de 'Kendiniz için yaptığınız iyiliği daha iyi ve daha büyük karşılık (ecir; olarak) Allah katında bulursunuz.' Buyruğu yer alır.
Bu emirlerde, hiçbir iyiliğin Allah'tan gizli kalamayacağı ve her iyiliğin Allah tarafından daha büyük bir iyilikle karşılanacağı müjdesi vardır. Böyle bir müjde inananları iyilik yapmada yarışmaya yöneltir.
TÜRKLERDE VE İSLAM'DA KADIN
Türkler gerek toplum hayatında gerekse aile hayatlarında kadına çok kıymet verirlerdi. Hakanlar ülkeyi eşleriyle birlikte yönetirler, törenlerde eşleriyle aynı tahtta otururlar ve gerektiğinde ülkeyi kadın hükümdarlar yönetirdi. Buhara hükümdarı Kabaç Hâtun gibi...
İslamiyet'ten önceki cahiliye döneminde kadının hiçbir değeri yoktu. Kız çocuklar doğar doğmaz diri diri toprağa gömülürdü. Kız evlat doğuran kadını boşamak eşinin en tabiî hakkı idi. İslamiyet'le birlikte kadına büyük önem verildi. Kur'an-ı Kerim'de kadın ile ilgili hükümler yer aldı. Dolayısıyla İslamiyet'in kadın anlayışı ile Türklerin kadın anlayışı arasında paralellik oluştu.
1304-1377 yılları arasında yaşayan İbn Batuta Ceyhun ve Seyhun nehri arasında yaşayan Türklerde hükümdar tahtının iki prenses tahtı arasında durduğunu ve bunlardan birinin, eşi olduğunu belirtir. Harezm bölgesi için şöyle der: 'Hakan'ın eşi olan hâtun bana yüz gümüş dinar gönderdi. Emir'in kız kardeşi onuruma şölen verdi.' Anadolu'yla ilgili olarak şöyle der: 'Hâtun karşımızda ayağa kalktı, bizi incelikle selamladı; bizimle iyilikle konuştu ve bize yiyecek getirilmesini buyurdu.'
Avrupalılar Türk kadınlarının erkekler gibi ata bindiklerini, ok attıklarını veya öküz arabalarını sürdüklerini görünce, en az Müslümanlar kadar şaşırmıştır. Joinville de, İbn Arapşah da kadın askerler ve kadın avcılar karşısında aynı tepkiyi gösterir. Kadın avcı ve askerleri epik metinler de doğrulamaktadır. 'Seken Hâtun at saldı, karımını bastı, kaçanını kovmadı, aman deyeni öldürmedi!' diye anlatır. Başka bir metinde, genç bir erkek ile genç bir kız arasındaki dövüş anlatılır: 'Yumruklaştılar, birbirlerine girdiler ve güreştiler.'
9. yüzyılda İbn Rüşd ve 11. yüzyılda el-Bekrî gibi Müslüman yazarlar Türk kızlarının eşlerini seçmekte hür olduklarından söz ederler.
8 Ağustos 1934 tarihinde Niğde'nin Bor İlçesi'nde doğdu. İlk ve ortaokulu Bor'da okudu. Lise tahsilini Niğde'de tamamladı. 1959 yılında Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi'nden mezun oldu. Vatanî görevini 1960-1961 yıllarında Levazım Teğmeni olarak Borçka'da yaptı.
1965-1966 yıllarında Ankara Radyo ile Eğitim Merkezi'nde yazar öğretmen, 1966-1970 yıllarında Kayseri Yüksek İslâm Enstitüsü İslâm Mezhepleri Tarihi öğretmeni ve müdür yardımcısı olarak görev yaptı. 1970-1971 yıllarında Bakanlıkça inceleme-araştırma yapmak üzere Bağdat'a gönderildi. 1976 yılında Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi İslâm Tarihi Kürsüsü'nden doktora diploması aldı. 1982 yılında Erciyes Üniversitesi İlahiyat Fakültesi'nde İslâm Tarihi Öğretim Görevlisi olarak çalışmaya başladı. 1984 yılında Yrd. Doç. Dr. unvanını aldı. Fakülte'de; İslâm Tarihi ve Medeniyeti anabilim dalı başkanı, Din Eğitimi ve Sosyal Bilimler bölüm başkanı oldu. 1993 yılında Araştırma yapmak üzere İngiltere'ye gönderildi. Burada ilmî toplantılara katıldı.
Yrd Doç. Dr. Ahmet Vehbi Ecer, İslâm Tarihi ve İslâm Mezhepleri Tarihi öğretim üyesi olarak çalışmakta iken yaş haddinden emekli olmuş, 7 Aralık 2014 tarihinde, Kayseri'de tedavi görmekte olduğu hastanede 80 yaşında vefat etmiş, Doğum yeri olan Niğde'de toprağa verilmiştir.