GİRİŞ. Faylar ve Kıvrımlar. Volkanlar - PDF
Download "GİRİŞ. Faylar ve Kıvrımlar. Volkanlar"
1 JEOLOJİK YAPILAR
4 KAYAÇLARA ETKİYEN KUVVETLER Kayaçlar bulundukları basınç ve ısı değerine göre gevrek veya sünek davranış gösterirler. Yeryüzü koşullarında gevrek olan çoğu kayaçlar yerkabuğu derinliklerinde ısı ve basıncın etkisiyle sünek özellik gösterirler. Bu olaylarda zamanın önemi de büyüktür. Kayaçlar üzerine etkiyen kuvvet ani ve fazla ise kayaç gevrek, yavaş ve uzun süreli ise sünek davranış sunar. Orta şiddetli kuvvet yönü En şiddetli kuvvet yönü En düşük şiddetli kuvvet yönü Bir cisme etki eden kuvvetler bir birlerine dik yönde 3 ana bileşene ayrılırlar. Sıkışma esnasında kayaç içerisindeki moleküller en büyük kuvvet ekseni boyunca sıkışırken, en düşük kuvvet ekseni boyunca şişerler. Orta şiddetli kuvvet ekseni boyunca hareket olmaz. Bu 3 eksen yönü haricindeki yönlerde atomlar birbirlerine göre kayarlar ve buralarda makaslama kuvveti gelişir.
6 DEFORMASYON ŞEKİLLERİ Kayaçlarda deformasyon iki şekilde gelişir: KIVRIMLANMA KIRILMA KIVRIMLAR FAYLAR
7 KIVRIMLAŞMA Tabakalı kayaçlarda basınç etkisiyle oluşan dalga şeklindeki yapısal değişikliklere kıvrım denir. Kıvrım boyları 5-10 cm ile birkaç km arasında değişir. Kıvrımların büyüklüğü kıvrılan tabaka serilerinin kalınlığıyla ilişkilidir. Kıvrım kanadı Eksen düzlemi Kıvrım ekseni Kıvrım kanadı Kıvrımların iki kanadı bulunmaktadır. Kanatların birleştiği doğruya kıvrım ekseni, kıvrımı oluşturan tabakaların eksenlerini birleştiren düzleme ise eksen düzlemi denir.
16 FAYLAR Kırıklı yapılarda kırık yüzeyinin iki tarafındaki bloklar birbirlerine göre herhangi bir yönde kaymışlarsa bu tür kırıklı yapılara fay adı verilir. Fayların birkaç mm den 1000 lerce km uzunluğa kadar olanları mevcuttur. Fay düzlemlerinin yeryüzü ile arakesitlerine fay izi adı verilir. Fay düzlemi yer değiştirmenin şekline bağlı olarak tek bir düzlem olmayıp birden çok düzlem olabilir. Bu şekilde fay zonları gelişir.
23 ÇATLAKLAR Bir kayaç kütlesi kırılma sonucu kırık yüzeyi boyunca iki bloğa ayrılır. Bu bloklar arasındaki kırılma yüzeyi boyunca dikkati çekecek kadar açıklık meydana gelmemişse ve bloklar birbirine göre kaymamışlarsa, bu tür kırıklara çatlak adı verilir. Çatlakların boyutları birkaç mm den bir yüz metreye ulaşabilir. Gözle görülemeyecek kadar ince çatlaklara ise fissür adı verilir
25 ÇATLAKLAR Bir çatlağın iki yüzü arasındaki dik uzaklığa çatlak açıklığı; birbirine paralel iki çatlak arasındaki uzaklığa ise çatlak ara uzaklığı denir.
26 ÇATLAKLAR Çatlaklar sular tarafından kalsit, kuvars ve jips gibi minerallerle doldurulduğunda damarlar oluşur. Çatlaklar killerde olduğu gibi kuruma çatlağı, bazaltlarda olduğu gibi kolonsu yapı gösteren soğuma çatlağı da olabilir. Çatlaklar tabaka düzlemleri Çatlaklar gibi eğim ve doğrultuları değerleri ile belirlenir ve haritalarda özel işaretlerle gösterilir.
27 ÇATLAKLAR Derinlik kayaçlarında akıntı çizgilerine dik olanlara enine (tansiyon) çatlaklar, paralel olanlara boyuna çatlaklar çatlak doğrultusu topografya yüzeyine (yer yüzüne) paralel olanlara da tabaka çatlakları denir. Kıvrımlı tabakalarda tepe ve tabanda gerilme (tansiyon) çatlakları oluşur. Kıvrım eksenine paralel olarak meydana gelen çatlaklara boyuna çatlaklar, kıvrım eksenine dik olarak gelişen çatlaklara ise enine çatlaklar denir g: gerilme çatlakları, u: boyuna çatlaklar, e: enine çatlaklar, v:verev çatlaklar, A: antiklinal, S: Senklinal
28 FİSSÜRLER Gözle görülmeyecek kadar ince çatlaklara fissür adı verilir. Fissürler çoğunlukla silis, kalsit ve jips gibi yabancı maddelerle doludur. Bunlar çeşitli kuvvetlerin etkisiyle veya kuruma sonucu oluşur. Fissürler zeminlerin taşıma gücünü olumsuz etkiler.
BÖLÜM 4- KAYAÇLARDA KIVRIMLI, TABAKALI VE KIRIKLI YAPILAR. Osm sman. 4.1. KIVRIMLI YAPILAR: Tabakal kayaçlar naçla tektonik deformasyonlar
n aat M çin eoloji Prof BÖLÜM 4- KAYAÇLARDA KIVRIMLI, TABAKALI VE KIRIKLI YAPILAR vr ml yap lar -Tabakal yap lar -K kl yap lar sman r Jeol eol Ders 4.1. KIVRIMLI YAPILAR: Tabakal kayaçlar naçla tektonik