Zelig – ferhatındefteri
“Zelig’s own existence is a nonexistence.”
“Zelig’in özvarlığı onun yokluğudur.”
Şikayetçi olduğum, varlık alanında can çekişmeme sebep olduğunu düşündürten bir husus aile, toplum, sistem baskısı. Olmadığım biri gibi davranma, hissetmediğim duyguların bana dikte edilmesi, yapmadığım işler sebebiyle kullar eliyle yadırganmam ve dışlanmam… Dahası sevginin ön koşulu olarak toplumun benimsediği ve çok da sorgulanmadan kabul edilen değerlerin, adetlerin, göreneklerin benim tarafımdan kabulünün istenmesi durumu… Tüm bu rahatsız edici, ruhumu körelten mevzuları düşündüğüm günlerde geç kalmış da olsam Zelig filmini izledim. Kısaca anlatmak isterim.
Medya, siyaset ve toplum eleştirisi içeren absürt bir eser Zelig. Film, Leonardo Zelig’in hikâyesi özelinden hareketle toplumla uyum ve toplumsal baskı konularını eleştirel biçimde ele alıyor. Zelig karakteri toplum tarafından dışlanacağı ve/veya sevilmeyeceği korkusuyla bulunduğu ortamlarda o ortamdaki kişiler gibi davranan bir insan. Aslında Zelig temelde çok insanca bir şey istemektedir: olduğu gibi kabul edilmek ve sevilmek. Bu sebeple zencilerin yanında zenci oluverir karakterimiz, Çinlilerle bir araya geldiğinde sarı ırktan. Obezlerin yanında ise 120 kilo olan bir adamdır Zelig. Tabii ki toplumsal baskının ve ötekileştirmenin Allen’ca eleştirildiği bir film bu. Haliyle Filmde Woddy Allen kendi üslubunca bu durumu abartılı öğelerle ve ince göndermelerle gözler önüne seriyor. Hikâyemizde Zelig’in bukalemun-insan olarak vaka kabul edilişi sonrasında bilim dünyası bu durum üzerinde çalışır. Çoğu bilim insanı Zelig’in durumunu tam manasıyla kavrayamaz. Farklı yorumlar ve çözümler getirilir Zelig’in haline. Hikâyemizde gerçekle ilgilenen tek bir kişi vardır: bilim insanı Dr. Fletcher. O, Zelig’in küçük yaşlardan bu yana insanlar tarafından kabul görmek, alaya alınmamak ve sevilmek için kendi gibi görünmediğini keşfeder. Bu bir anlamda bizim geliştirdiğimiz davranış kalıplarının toplum tarafından nasıl şekillendiğini gözler önüne seren bir süreçtir. Ayrıca Dr.Fletcher sadece Zelig’in sadece bu ruhsal rahatsızlığı ile ilgilenmez. Popüler bir ikon haline getirilerek yakınları tarafından sömürülen Zelig’in bu durumdan kurtulması için de çaba gösterir. Zelig’in hikâyesi dünya kamuoyunun da ilgisini çekmiştir doğal olarak. Medya olaya yabancı kalmamıştır. Kültür dünyası Zelig’in hikâyesini popüler bir konu haline getirir ve Zelig gündemden düşmez. Bu zaman diliminde tedavi öncesi Zelig’in eski yaşamında yaptıkları başına bela olur. Basın olayların üstüne gider ve iyileşme sürecindeki Zelig’e bir travma daha yaşatılır. Ortadan kaybolma isteğiyle Hitler Almanyasına kaçarak orda bir Nasyonal Sosyalist olarak yaşamına devam eder. Bir anlamda kalabalıklar içerisinde kaybolarak benliğini toplum içinde kaybetmeye uğraşan Zelig anonimleşme çabasındadır. Fakat Dr. Fletcher, Zelig’in peşini bırakmaz ve Almanya’da onu bulur ve Amerika’ya geri getirir. Ülkelerinde bir kahraman gibi karşılanırlar. Dr. Fletcher ile Zelig evlenirler. Filmin sonunda doktor, ilgisi ve alanındaki uzmanlığı sayesinde Zelig’i tedavi etmeyi başarmıştır.
Filmde abartarak anlatılan durumdan hareketle söylenebilir ki insanın insan olma durumundan kaynaklı ıstırabına eşlik eden bir de toplumsal yük var sırtında. İşte bu noktada Nurettin Topçu’nun ifadesiyle kendine körü körüne itaatini isteyen ve bizi esir eden toplumun akışına karşı kendin kalabilmek çok zor. Ama bunu başaramadığımız müddetçe nasıl kendi benliğimizden bahsediyor olabiliriz. İnandığımız gibi konuşamadıktan, davranamadıktan sonra nasıl kendi yaşamımızdan, bu dünyadaki varlığımızdan söz edebiliriz? Belki de o sebeple toplum üzerine, kendimiz üzerine daha çok düşünmemiz gerekiyor. Bu noktada Woody de film yoluyla düşünmemiz için bize bir pas atıyor. Bana da şahsım adına bu filmi sizlere önermek düşüyor.
Posted in medyaTagged ferhat bakır ferhatın defteri film medya toplum woody allen zelig