Haluk BİLGESAY | KIRSAL YERLEŞİMLERDE KALKINMA | Kayseri Yeni Haber
Tarih: 20-01-2020 09:56:00 Güncelleme: 20-01-2020 09:56:00
Büyükşehir statüsü olmayan 51 ilde, köyleri destekleme projeleri ile birlik uygulamaları kırsal kalkınmayı sürdürülebilir kılmaya devam ediyor. 30 büyükşehirde ise 2014 yılından itibaren KÖYDES Projesi ve Köylere Hizmet Götürme Birlikleri (KHGB) kalkmıştır. Dolayısıyla 6360 sayılı Kanunun yürürlüğe girmesi sonrasında büyükşehirlerdeki kırsal yerleşimlerin mevcut yapısal durumlarının değiştirilmesine yönelik hizmet ve yatırımlar yetersiz kalmıştır. Bu yerleşimler geçen süreçte kent olamamıştır.
Kimi alanlar vardır ki ne belediyenin, ne de köyün yetki alanındadır. Dağlar, taşlar, dereler, nehirler, ormanlar, yollar, göller, bataklıklar, sazlıklar, kıyılar, sahiller, vs. İşte bunlar üzerinde de kararlar alınması, bunlarla ilgili iş ve işlemler yapılması, bunlara ilişkin kamu hizmetlerinin yürütülmesi gerekmektedir. Ayrıca Büyükşehirlerde köylerin mahalleye dönüşmesi sonrasında ilçe merkezindeki mahalleler ile köylerden dönüşen ve ilçeye katılan mahallelerin (bunların kırsal mahalleler olarak adlandırılması yerinde bir tanımlama olmaktadır) yapısal konumları belediyelerin görev ve sorumluluklarına ek yük getirmiştir.
30 Büyükşehirde bütün köylerin hukuken mahalleye dönüşmesiyle fiziken şehrin bir parçası haline gelmiş olmamaktadır. Bu yerleşimler, eskiden olduğu gibi şehir merkezinden onlarca kilometre hatta 100 kilometreden uzakta, 100-150 evden oluşmuş yerleşim yerleri olarak kalmaya devam etmektedir. Kırsal mahallede yaşayan insanların orada yaşamaktan kaynaklanan ortak ihtiyaçları da, şehirde yaşayan insanların ortak ihtiyaçlarından farklı kalmaya devam etmektedir.
Meskun mahal olmayan ve bu illerin arazilerinin en azından yüzde 80’ini oluşturan bu kesimlerdeki kamu hizmetleri, artık belediyeler tarafından yürütülmektedir. Örneğin, şehirden 60 kilometre uzakta iki köy arasındaki yolu yapmak belediyelerin görev alanına girmekte. Dolayısıyla şehirden 60 kilometre uzaktaki mesire yerini işletmek, burasını temizlemek, burada düzeni sağlamak belediyenin sorumluluğunda olmaktadır.
6360 sayılı Kanun, Bakanlıklar ve diğer merkezi idare kuruluşlarının kaynağını aktarmak şartıyla illerde yapacakları her türlü yatırım, yapım, bakım, onarım ve yardım işlerini Valiliklerde kurulan Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlıkları vasıtasıyla İl yönetimine yüklemektedir. Ancak valilerin ve kaymakamların kırsal yerleşimlerin kalkınmasında, kırsal yatırımların planlanması ve uygulanmasındaki öncü rolü ve işlevi bitmiştir. Gerek İl özel idarelerinin ve gerek belde ve köylerin tüzel kişiliklerinin kaldırılmasıyla tüm yetki ve sorumluluklar Büyükşehir belediyesi ve ilçe belediyelerine geçmiştir.
Geçen 6 yıllık süreç içerisinde büyükşehir belediyeleri ile ilçe belediyeleri, kırsal yerleşimlerin sosyal, ekonomik ve kültürel kalkınmasını üstlenen organizasyonunu oluşturmuş mudur? Kırsal yerleşimlerde yaşayanlar, bu yerleşimlerdeki muhtarlar muhatap bulamamaktan şikayetçi olduğuna göre henüz gerekli ve yeterli bütçe oluşturulamamış, ilgili birimler kurulamamıştır. Bu insanlar, Valilikten Büyükşehir belediyesine, oradan kaymakama, oradan da ilçe belediyesine gidip gelmekten yorulmuşlardır.
Bu nedenle; sağlıklı, dengeli ve düzenli bir kalkınma modelinin uygulanmasına gereklilik vardır. Büyükşehirlerdeki kırsal yerleşimlerin kalkınmasına yeni proje ve yeni örgütlenme modeli getirilmelidir. Büyükşehirlerde, il düzeyinde yeni bir “Birlik” örgütlenmesi model olabilir.
Büyükşehirlerde kırsal yerleşimlerin kalkınmasındaki boşluk böylece giderilebilir diye düşünmekteyim. Adı ne olursa olsun kurulacak bu birlikler vasıtasıyla 6360 sayılı Kanunun getirdiği yerel kademe örgütlenmesine ve bu örgütlenme vasıtasıyla şehir merkezinden onlarca kilometre uzakta 100-150 evden oluşmuş yerleşimlerin (mahalleler) kalkınmasına ve altyapı yatırımlarına önemli katkı ve destek sağlanmış olacaktır.