MONA LİSA’NIN GİZEMİ - BODRUM KAPAK HABER
MONA LİSA’NIN GİZEMİ
Bir önceki yazımda, bu yıl 500. ölüm yıl dönümü olan Leonardo da Vinci'nin hayatına genel olarak değinmeye, özellikle de insani yanına vurgu yapmaya çalışmıştım. Tüm yıl büyük dâhiyi anan İtalya, etkinliklerine devam ederken, Fransa da bu özel yıl için bir pul çıkarmış. Aslında 500 yıldır hiç unutulmayan bir isim Leonardo da Vinci. Ülkemizde daha çok sanatçılığı, özellikle de Mona Lisa'sı ile biliniyor. Sanat ve sanatçılar hakkında söyleyecek fazla şeyi olmayan toplumlara bile Mona Lisa'yı bildirmek, Leonardo da Vinci'nin gizemli kişiliğinin bir sonucu. Zira Mona Lisa sırlar barındırmasaydı, çoğu kişi sanatçının adına aşina olmazdı.
Mona Lisa’yı gizemli kılan iki temel şey var; yüz ifadesi ve kimliği. Resimdeki kişinin kimliği önemli çünkü o dönemde portre ressamlığı yaygındı. Maddi gücü yüksek olan kişiler ve yöneticiler kendi portrelerinin yanı sıra eş ve aile üyelerinin portrelerini de yaptırıyordu. Bu gelenek, fotoğraf icat edilene kadar, azalsa da, devam etti. Rönesans sanatçılarının yaşam öykülerini anlattığı kitabıyla ün yapan ve Leonardo'nun yaşlılığında dünyaya gelen Vasari, Mona Lisa için bir tüccarın karısının portresi olduğunu söylemiştir. O yüzden resim tüccarın soy ismi olan Giocondo adıyla da bilinir. Başka bir dönem kaynağı da resimden söz etmiş ve bunun Floransalı bir soyluya ait olduğunu söylemiştir. Vasari, portrenin olağanüstü güzelliği ve canlılığından, yüzündeki her detayın tuvale aktarıldığından söz ederken, kadının modellik yaparken canı sıkılmasın diye müzisyen ve soytarıların gösteri yaptığını anlatır. Aynı zamanda, kadının dudaklarının kırmızı bir boya gibi değil gerçek dudak gibi, teninin ise gerçek bir ten gibi göründüğünü, resmi görenlerin gerçeğinden farkı olmadığını söylediğini belirtir. Ona göre diğer sanatçılar ya resmi örnek alır ya da kendilerini eksik hissederler.
Eğer resim gerçekten Lisa Giocondo’nun portresi ise kadın resminin yapıldığı zaman 25 yaşındaydı. Resmin dönemin ünlü ailesi Medicilerden Lorenzo’nun oğlunun sevgilisi olduğunu söyleyen de olmuştur. Başka bir kaynak ise resmin bir düşese ait olduğunu söyler. Aslında resimle ilgili pek çok iddia var; Herhangi bir kadına ait olmadığı, sanatçının ideal güzelliği resmettiği ya da bebekliğinden sonra görmediği annesi Caterina olduğu gibi. Leonardo’nun aynı dönemde çizdiği kendi portresi ile benzerlik kuranlar bile oluyor ve resmi, aslında kendinden yola çıkarak yaptığını söylüyorlar. Leonardo’nun günümüze kalan notlarında Mona Lisa’ya rastlanmıyor. Ama bilindiği gibi notlarının hepsi günümüze ulaşmamış. Dolayısıyla bu senaryoların içinde en inandırıcı olan, resmin Giocondo’ların siparişi üzerine yapılmış olması.
Resmin dünya çapında bir sanat eseri olmasının sebebi yalnız güzelliği ve kimliği değil aslında. Çalınma macerası ve çok fazla kopyalanması da onun ününe ün katıyor. Resim 1911 yılında, neredeyse herkesin gözü önünde, üzeri kapatılarak Louvre Müzesi’nden çalınıyor ve bulunup müzeye geri getiriliyor. Gazeteler bu macerayı yazıyor. Resim aranırken dönemin ünlü sanatçıları ve edebiyatçıları bile sorgulanıyor. Daha sonraki yıllarda ise resim, iki kez saldırıya uğruyor. Müze bugün onu özel bir odada ve kırılmaz cam koruyucuların arkasında sergiliyor. Odanın ısısı ve ışığı özenle ayarlanıyor. Louvre Müzesi, resmi görmek isteyenlerin akınına uğruyor. Hatta müzeye sadece Mona Lisa’yı görmek için gidenler bile var. Bu günlerde her zamankinden daha büyük bir izdiham yaşandığı söyleniyor.
Belli belirsiz ve gizemli gülümsemesiyle, sanatçının olağanüstü tekniğiyle dünya çapında bir başyapıt olan Mona Lisa, aynı zamanda manzara önünde yapılan ilk portrelerden. İlgilenenler, Louvre Müzesi’nin 24 Ekim 2019’da başlattığı yeni Mona Lisa deneyimine oldukları yerden katılabilir. Camın arkasındaki bu başyapıt, Viveport uygulaması üzerinden sanal gerçeklik gözlükleriyle izlenebiliyor.
MONA LİSA'SIZ DA VİNCİ BEN’İN KENDİ’YLE KAVGASI SINIRLARI DUVARLAR DEĞİL KAPILAR BELİRLER DİKKAT ÇEKMEK İÇİN DOĞDUYSAN, ARALARINA KARIŞAMAZSIN DÜNYANIN EN ACINASI CANLISI HER ÇAĞIN HARİKASI BODRUM NASIL TALAN EDİLDİ ? ASIL YENİLGİ, YENİLDİKTEN SONRA DURMAKTIR SENİ UĞURLADIK SEVGİLİ RAHAT UYKU UMUTSUZLUK: IŞIKTAN BİLE HIZLI, SESTEN BİLE GÜÇLÜ SALMAKİS: BODRUM'UN BİRİCİK PERİSİ Bilge Salyangoz