Tarım ve Hayvancılık Sözlüğü
By İη¢ιѕєℓ, January 16, 2015 in Tarım ve Hayvancılık
Tarlada biçilen ekinleri, harman yerine götürmek için, götürecek arabaya yüklemeye yarayan 2 si altta 1’i üstte olmak üzere üç çatal ağaçtan yapılmış tarım aracıdır.
Harmandan kalktıktan sonra, Samanın harman yerinden taşınmasında, ve samanlığa atılmasında kullanılan yaba çeşididir.
Sert olan toprakların kazılmasında kullanılan, tepki denen tahtadan yapılmış üzerine ayakla basılarak toprağın kazılmasını sağlayan alettir
Sapı içerisinde katlanabilen, testere ağızlı olan, açıldığı zaman mutfak bıçağı boyutuna ulaşan ucu sivri eğilimli bir bıçak türüdür.
Kavun, karpuz, kabak salatalık ve sebze türü ürünlerin ekili bulunduğu araziye denir.
Oküz arabalarında, zilve denen demir ve iple öküzlerin boynuna yerleştirilip bağlanan ve arabanın çekilmesini sağlayan kalın tahta parçasıdır.
Özellikle büyükbaş hayvanların burun kısmından ve baş kısmından geçirilerek bir yere bağlanmasında ve taşınmasında kullanılan genelde el örmeli bir ip türüdür.
İneğin yeni doğmuş yavrusuna denir.
Baharın gelmesiyle birlikte üreyen ve yaz aylarının gelmesiyle de yoğun olarak çoğalan özelliklede yabanda çalışan büyükbaş hayvanların kanını emerek beslenen iri yapılı bir sinek türüdür.
Manda denen büyükbaş hayvana yöremizde verilen addır.
Göbekli mevkiinde bulunan, yağış sularından ve arazinin akarsularından beslenerek oluşan sıcak havalarla içerisinde camızların yatıp serinlediği su gölettir.
Buğdayın samandan ayrılarak, taşınmaya hazır bir yığın haline getirilmiş şeklidir.
Öküzlerle çift sürerken sürüm esnasında pulluk bıçağına yapışan çamurlu ve nemli toprağı kazmaya yarayan ve üvendire uçuna monteli metal parçasıdır.
Tırpan ile biçilen ürün, biçilirken tırpanın kesmiş olduğu ürünün sol tarafa bir çizgi halinde yığılmasıdır.
Tarladaki ekili mahsulün dışında biten, yabani otların kazılmasında kullanılan metalden yapılmış alettir.
Eskiden ayakkabıların az olduğu dönemlerde, özellikle tarlada çalışılırken giyilen, bağcıkları da dahil deriden yapılmış tek parça olan el yapımı ayakkabı türüdür.
Toka,Boncuk, kız çocuğu takıları, naylon ayakkabı,gibi genelde naylon türünden, mutfak eşyalarını satan kimseye denir.
Genellikle at arabası, elma, üzüm, armut, lokum, bisküvi, kırık leblebi gibi gıda maddelerini, para yumurta, yün, eskimiş naylon ayakkabısı, buğday karşılığında satan seyyar satıcıdır.
Bahar mevsiminde yeşeren otların, üç mahalleye pay edilip biçildiği, mahalle sığırlarının bir çoban nezaretinde otlatıldığı köyün ortak arazisidir.
Hasat zamanı tarlada biçilen ekinleri, tarlanın muhtelif yerlerinde ekin yığını oluşturmak için, bir kişinin elide bir taşıma orağı yardımı ile, taşıyabileceği kadar kolları ile kavramış olduğu ekin miktarına deste denir. Bu işi yapana da desteci denir.
Metalden yapılmış harmanda ve evlerde kullanılan ot ve benzeri şeylere tutmaya yarayan 3 veya 4 uzun metal çubuklu tarım aletidir.
1000 metrekare alan 1 dönüm denir.
Büyükbaş hayvanlardan, dişi olan cinsinden, buzağılık döneminden kurtulup yeni olgunluğa eriştiği hayvanın halidir.
Harman yerine taşınan ekinleri, kıyarak saman haline getiren, altlarında kesici ağızlı, çakmak taşı monte edilmiş At ve Öküzlerce çekilen tarım aracıdır.
Harmanda düven sürüldükten sonra Tınaz haline getirmekte ve tınaz atmada kullanılan yapa türüdür.
Köpeğin doğumdan sonra bir müddet büyünce ye kadar yavrusuna verilen addır.
Ekilecek tohumların tarlalarının hazırlanmasında. Tarlaların sürümü esnasında sürülecek alanın parsellenmesidir.
Atların araba veya pullukları çekebilmeleri için, bir ucu boyunlarındaki hamutlarına bağlı olan, yan kayışların diğer ucu ise bağlandığı tahtadan yapılan düzeneğe falaka denir
Çivinin kalınca bir boy büyüğüne denir.
Anların yürümesini, hızlanmasını sağlayan bir ağaç sap ucunu 1-1.5 m. uzunluğunda kalınca ip şeklinde kesilmiş deri parçası ile birlikte tümüne verilen addır.
Ekinlerin biçiminden sonra tarladan harman yerine nakli için arabalara yüklenen ekinlerin sıkıştırarak bağlandıktan sonra dökülmemesini sağlayan kalınca ip türüdür.
Bağrına ekilecek sebzenin veya fidenin ekimi içi toprağın ince ve uzunca yığılarak toplanmasıdır.
Özellikle yabana yatılı çalışmaya giden çiftçilerin geceleri yatmak için yanlarında götürdükleri yatağın hafif ve taşınabilir halidir.
Harman yerinden, araba içerisinde, içerisine buğday veya saman konularak taşımaya yarayan genelde kıl iplerinden örülmüş taşıma malzemesidir.
Dişi ata verilen ad.
Parabaşlı Mahallesinde, yukarı denen mevkide bulunan, sınırları Ankara asfaltına kadar uzanan, mahalleli hayvanlarını otlattığı araziye verilen ad.
Buğdaya elemeye yarayan kenarları tahta çemberden yapılmış elek kısmı deriden yapılmış iri gözenekli eleme aracıdır.
Atın yavrusuna verilen addır.
Sabah ezanına yakın tan yeri ağarmaya yakın hali,
Arabaya henüz koşulma aşamasına gelmemiş, yeni yetişip gelen genç ata verilen ad.
Atların arabaları veya pullukları çekmeleri için başlarından boyunlarına geçirilen ve falakaya bağlı olan yan kayışların bağlandığı içerisi ot olan keçeden deriden yapılan malzemedir.
Tarladan biçilen ekinlerin saman ve buğday haline getirilebilmesi için çayırlı bir arazi üzerinde toplandıktan sonra yere serilerek atlarla veya öküzlerle düvenle sürülmesi işlemidir.
Harmanların buğday ve saman halini almasından sonra savrulmak üzere tınaz haline getirilirken geniş alana yayılan buğday ve samanı bir araya getirmeye yarayan süpürge çeşididir.
Yaz ayında biçilen mahsullerden hububat ürünlerinin alınması için 2-3 ay süreliğine, tol denen evlerde geçici ikamete denir.
Ağız kısmı ile taban kısmının genişliği aynı olan üstten kulplu bakırdan yapılmış malzeme ve su taşıyıcısı olan bir gereçtir.
Baharın gelmesiyle, pek faydalanılmayan, genelde yedek olarak bulundurulan, büyük baş hayvanların, bedel mukabilinde bir çoban nezaretinde bir süreliğine emanet bırakıldığı yaylımı bol olan bir yerdir.
Genelde yeşil ve bataklık alanlarda bulunan akşamları piyasaya çıkan kanla beslenen Sivrisineğin bir benzeridir.
Öküz arabalarında öküzlerin yürümesine ve yönlendirilmesinde kullanılan üvendire ucuna çakılmış ucu sivri çividir.
Yapısı gözerle aynı olup, ince gözenekli halidir.
Pulluk çıkmadan önce ekilecek mahsullerin yerlerini, tarlaları sürmeye yarayan ağaçtan yapılmış toprağı sürmeye yarayan kısımda demirden bıçağı olan İlker tarım aracıdır.
Özellikle kışın içeri alınan, Büyükbaş hayvanların sırtlarındaki kan emici parazitlerin temizlenmesi ve tüy değişimindeki atık kılların temizlenmesinde kullanılan alettir.
Kavunun olgunlaşmamış ham haline denir.
Genelde büyükbaş hayvanların sırt bölgelerinde bulunan, kan ile beslenen ve kan emici özelliği olan parazitgillerden bir yaratıktır.
Tarlaya ekilecek olan sebze türleri için ekilecek sebzenin cinslerine göre ekim alanı ayırmaya kergi denir
Harmanda, tınasın savrulması ile buğdayın ve samanın birbirlerinden ayrımından sonra, ince samanın dışında, irice kıyılmış olarak ortaya çıkan saman irisine kes denir.
Dört Şinik buğdaya kile denir, ağırlığı 32 kg.dır.
Üst tarafı geniş, taban kısmı dar olan, sacdan yapılmış üstten kulplu su ve taşıma işinde kullanılan gereçtir.
Kış aylarında kar sularının biriktiği göllerde buz üzerinde oynanan ağaçtan yapılmış ucu demirli buz üzerinde ip dolanarak çevrilen oyuncak türüdür. Diğer bir imside topaç, fırdöndü diye de bilinir.
Yeraltında yaşayan ekili tarım ürünlerine özellikle bölgemizde pancar ürününe zarar veren yaratığın yakalanmasını sağlayan metalden yapılmış bir düzenektir.
Samanlıkta atılacak samana yer kalmadığı zaman, samanların yığın yapılarak üzerinin su geçirmez naylon ve benzeri şeylerle örtülmüş halidir.
Harmanın bir-kaç saat sürümünden sonra ortaya çıkmış haline mala denir.
Manda yavrusuna verilen ad.
Tırpan ağzı bilmeye (keskinletmeye) yarayan yapısında iri gözenekli keskinletici özelliği olan yapma taş parçasıdır.
Yaz aylarında tarlada çalışırken ekin biçerken insanlara yakın toplu halde uçar vaziyette duran teması halinde vücudu yakan kan emici özelliği olan ivez’den küçük kanatlı haşarattır.
Osmanlı İmparatorluğu döneminde kullanılan bir ağırlık ölçüsü birimi olup eskiden yöremizde de kullanıldığı bilinmektedir ölçünün bu günkü ağırlık karşıtı 1.280 gr.dır.
Tırpan denen biçici aletin yanaşmadığı ve düz olmayan araziden ot biçmeye yarayan ağaç saplı ağzı keskin olan kesici alettir
Köyün ortak malı arazilerinden (çölden-göbekliden) biçilen otların dam üstüne, veya ahırın yakınına bir harım içerisine kayıldığı halidir.
Kışın avcılar ava çıktıkları zaman, göl kenarlarına veya sazlık kenarlarına yakın yere, kendilerini soğuktan korumak, aynı zamanda avlanacak ava yakın olmak için, gizleyici aldatıcı üstü kapalı yapılan barınağa verilen addır.
Genelde yaylım alanlarında , otlatılacak hayvanların bağlanmasına yarayan urgan ve sikge den oluşan bağlaman takımıdır.
Toprağa iki ayağını 5 cm. gömülen Tırpanın ağzı üzerine konularak tırpan ağzının çekiçlemesi sağlanan gereçtir.
Atların eğerlerinin sağından ve solundan aşağı sarkıtılmış metalden olan binicisinin ayaklarını basarak atın üzerine çıkmasını sağlayan binek takımı parçasıdır.
Eşeklerin yük taşıması ve üzerlerine binilmesi için sırtlarına vurulan keçeden, bezden ve deriden yapılmış sırtlık.
PANCAR SÖKME DİRGENİ
Pancar sökümünde kullanılan, metalden yapılmış, çift parmaklı alettir.
PANCAR YÜKLEME DİRGENİ
Pancar sökülüp temizlendikten sonra, kantara teslim için araçlara yükleme yapmaya yarayan, normal dirgenden büyük yapılı 8-10 parmaklı yükleme aracıdır.
Kene cinsinden olan genelde küçükbaş (Koyun-Keçi türü) hayvanlarda bulunan zayıf yapılı bazı cinsleri öldürücü olan kan emici bir zararlıdır.
Tarladan biçilen ekinleri saman haline getiren, traktör destekli çalışan tarım aracıdır.
Genelde eşek ile yabana çalışmaya gidildiği zaman çalışırken yaylım alanına bırakılan eşeğin kaçmaması için iki ön ayağına vurulan ortası zincirli kilit sistemi ile açılıp kapanan mekanik bir düzenektir.
Kara sapandan sonra tamamen metal olan at ve öküzlerle tarla sürmede kullanılan tarım aracıdır.
At ve Öküz arabalarının dört köşesinde, tekerlerin üzerinden hizalı ,arabada yasdık denen ana tahtalara seyyar olarak, sadar demiri ile monte edilen 2-3 m uzunluğunda havaya bak uç kısmı çatallı olan 4 adet ağaçtan yapılı gereçtir.
Sadarların araba gövdesine sabit bir şekilde durmasını sağlayan uçları vidalı kelepçe benzeri mekanik bir alettir
Harman sürüldükten sonra, tınasın rüzgarda savrulması ile ortaya çıkan ve hayvanların beslenmelerinde kullanılan yiyecek türüdür,
Samanlığa saman atmaya yarayan 8-10 uzun parmaklı ağaçtan yapı tarım aletidir.
Samanların depolandığı yerdir.
Ekinin tarladan biçilmiş halidir.
Öküz veya at arabasına takılacak gerinin ilmeklerinden geçirilerek karşılıklı iki sadar çatalları arasına yerleştirilen yaklaşık 4 m. Uzunluğundaki 2 adet ağaçtır.
Eşeğin yavrusuna verilen ad.
Deri dikim ve montaj işlerinde iplik yerine kullanılan deri kenarından kesilmiş ince şerittir.
Genelde Büyükbaş hayvanların otlanacakları alanda 5-6 m. Uzunluğundaki bir iple bir ucu hayvana diğer kısmı ise uçu halkalı diğer kısmı sivri olan toprağa çakılan 3-40 cm uzunluğundaki demirdir.
Bostanın turşuluk olacak büyüklüğündeki haline denir.
Atların arabaya koşulmasında, arabanın gideceği yöne atları kumanda etmek için, ağız kısmına takılan metalden ve deriden yapılmış gereçtir.
Ağız kısmı ile taban kısmının büyüklüğü aynı olan özellikle buğday ölçümünde kullanılan sacdan yapılmış ölçü aletidir (ölçtüğü ağırlık buğday cinsinden 8 kg dır)
Devletin alacaklarını, makbuz karşılığında seyyar olarak gelip alacaklılardan toplayan, devlet görevlisidir.
Sürülmüş tarladaki kesekleri ezmeye, tarlayı düzlemeye, ekilen tohumların üzerini kapatmaya yarayan, ( T) şeklindeki tarım aletidir
2-3 m. Sapı olan (L) şekline benzer kesici ağzı olan bir ağaç budama aletidir.
Köpeklerin boynuna takılan, kayış üzerinde boyun çevresindeki uçları sivri metallerin dizili olduğu, hasmına karşı kendisini koruyan köpek boyunluğudur.
Atlara hareket halindeyken, direksiyon görevi yapıp yön veren, gerdirilerek durdurulmalarını sağlayan kayışlardan yapılmış kayış takımıdır.
Ekilen bostan tohumlarının yeşerip, dal ve yaprak şeklini almış halidir.
Hayvanların sırlarının kaşağı denen aletle günlük bakımlarının yapılmasına verilen addır.
Harman sürüldükten sonra meydana gelen saman ve buğday karışımının, çıkacak bir rüzgarda savrulması için, konu biçimde yığılmasına denir.
Ekin biçildikten sonra, mahsulün yığın haline getirilirken ve tarladan harman yerine nakli sırasında tarlada dökülen mahsullerin toplanmasını sağlayan 20-30 tarayıcı dişleri olan ağaçtan yapılma tarım aracıdır.
Motorlu ekin biçme aletleri yokken, tarladaki yetişmiş ürünleri biçmeye yarayan ağaç saplı (L) şeklini andıran metal biçicidir.
Hergeleye gönderilen hayvanların, yaylım sonrası, akşam olunca bir araya toplanıp kapatıldığı, duvarla çevrilmiş üstü açık barınağına verilen ad.
Yazın başlamasına doğru, harman işlerinin zaman kaybı olmadan yapılabilmesi için yer yüzeyine yarı çukur kazılarak yarı çem malzemesi ile duvar örülerek yapılmış eğrelti yapıdır.
Büyükbaş hayvanın erkek olan cinsine verilen addır.
Ekin biçen kişinin, sol ayağına, topuk ile dizkapağı arasına, seyyar olarak taktiği ve üzerine töngenin yerleştirildiği biçim esnasında tırpanın bacağı kesmesini engelleyen, koruyucu bez parçasıdır.
Tırpanla ekin biçilirken, biçilen ekinin, tırpanın ağzından cılga yerine deste olarak birikmesini sağlayan ve ayağın bilek kısmından itibaren tozluk üzerine yerleştirilen (H) harfini andıran bağlanmış ot destesidir.
At veya öküzlerle çekilen 3 adet tekerleği, 2 adet toprağı kazan bıçağı olan demirden yapılmış tarım aracıdır.
Biçilmiş ekin yığınlarını arabalara yükleyip, harman yerine götürürken, dökülmemesi için içerisinden urgan geçirilerek sıkıştırılmasını kolaylaştıran halka biçimde yapılmış ağaçtan yapılı gereçtir
Ekinlerin başak çıkardıktan sonra, olgunlaşmasına yakın dönemde, kesilen bir deste saplı başağın ottan yakılan ateş üzerinde ütülerek pişirilmesine ütme denir.
Biçilen ekinlerin, harman yerine taşınması için, tarlanın muhtelif yerlerinde biriktirilmesine yığın denir
Öküzlerin arabalara koşumunda boyunlarına vurulan boyunduruğun düşmemesini sağlayan eğimli metalden yapılmış ucu ip geçirmek için delik olan malzemedir.