Ülkemizde özel sektörde çalışanların en az bir yıl çalıştıktan sonra hak ettikleri tazminata kıdem tazminatı diyoruz. Kıdem Tazminatı alabilmek için hangi şartların bir araya gelmesi gerekiyor derseniz;
*Özel sektörde bir yıl sigortalı olarak çalışacaksınız ,
*Bir yılın sonunda iş kanununda sözü geçen 7 maddeden biri sebebiyle işten çıkacaksınız ,
*Bir aylık brüt maaşınız üzerinden kıdem tazminatını işveren öderse alacaksınız.
Özel sektörde çalışanlar bilir,kurumsal ,aile şirketi,şahıs şirketi fark etmez işveren her şartta güçlüdür. Çalışma şartlarını da işveren belirler. İşçi hakları bizim gibi Ortadoğu ülkelerinde kâğıt üzerindedir. Yani siz işçi statüsünde çalışıyorsanız haklı da olsanız kıdem tazminatını işveren isterse öder ,istemezse ödemez. Dava ile alırsınız o da yaranıza iyileştikten sonra sürülen melhemdir.
Bütün bunları neden yazıyorum.Şu anda iki ayrı görüş var.Bir görüş kıdem tazminatı fona devir olmasın ,diğer kesim şartlar işçi lehine düzenlensin ve fona devir olsun diyor.
Öncelikle Kıdem Tazminatı fonu bugün en kötü haliyle gelse bile kazanılmış haklar olduğu gibi korunacaktır. Panik yapıp kıdem tazminatınızı alıp işten ayrılmayın derim.
Eski sistem de kıdem tazminatı alma şartları ;
*İşveren ’nin 17 .madde ile işten çıkarması,
*Erkeklerin askere gitmesi,
*Kadınların evlendikten sonra bir yıl içinde istifa etmesi,
*15 yıl 3600 gün dolduğunda emeklilik yaşımı çalışmadan bekleyeceğim,
*İşçi’nin 16.madde ile haklı sebeple işten çıkması,
Yeni sistem de kıdem tazminatı işveren ile işçi arasında bir sorun olmaktan çıkıyor. Kıdem tazminatı tutarı her ay işçi adına fon hesabında birikiyor.Muhatap devlet oluyor.İşveren batsın ,çıksın, ödesin ödemesin sorun olmuyor.İsterseniz 3 ay çalışın başka bir işyerine geçin kıdem tazminatı tutarınız işveren de kalmıyor.
Kıdem tazminatını işveren de bırakan oldukça büyük bir kesim var.Özellikle iş hayatınızın başında iş değiştirdiğiniz için çoğu iş yerinden kıdem tazminatınızı almadan ayrılıyorsunuz. Kıdem tazminatınızı almanız için ya evlenmeniz ya askere gitmeniz gerekiyor. Diğer şartlar da işveren isterse tazminat ödüyor. Kıdem tazminatı için açılan dava sayısı o kadar çok ki davayı kazansanız bu defa işveren den tahsilat etmeniz zaman alıyor.Dolayısıyla Kıdem tazminatı fonu aslında özel sektörde çalışanlar için bana göre doğru bir uygulamadır.
Kıdem tazminatı fonun da biriken paraları , devlet kullanacak daha sonra ödemeyecek sözleri ise bana göre naftalin kokmaktadır. Geçmişte KEY ödemeleri,işsizlik fonunda biriken paralar yerinde değerlendirilmedi diye sisteme gelen her yeniliğe önyargı ile bakmamalıyız. Sürekli dikiz aynasına bakarak araba kullanılmaz. Geçmiş geçmişte kalmıştır.
Kıdem tazminatı , işsiz kaldığımız dönemler için değil emeklilik yaşımız geldiğinde kullanabileceğimiz bir yatırım aracına dönüşmelidir.Kıdem Tazminatı Fonu için asıl tartışılması gereken konu her yıl için bir maaş kadar ödemenin korunması olmalıdır.
Bugün yaptığımız kıdem tazminatı hesabı her yıl için bir brüt ücret kadardır.Bu korunursa veya yaklaşık bir yüzde de anlaşılırsa biriken kıdem tazminatı tutarları Bireysel Emeklilik fonları gibi nemalanırsa bana göre tadından yenmez.
Bu böyle olduğunda tıpkı Kamu Kurumlarında çalışan devlet memurları gibi özel sektörde çalışanlarda emekli olduklarında ellerinde toplu paraları olur.
Öbür türlü ortalama 20 yıllık özel sektör çalışma hayatı sonrasında emeklilik yaşınız geldiğinde elinizde beş kuruş olmaz.Özel sektörde tek firma da çalışıp emekli olmadığınız müddetçe arada alınan tutarlar işçinin elinde ne yazık ki değerlenmiyor.
Kıdem Tazminatı tavanı da olduğu için özel sektörde maaşınız ne olursa olsun sonuçta her bir yıl maksimum bugünkü rakamlarla 4.426 Lira ile hesaplanıyor.Asgari ücretle çalışan biri 10 yıl çalışsa eline 20.000 Lira geçmeyecek bunu da harcayıp bitirecek.En yüksek maaşla çalışsanız alacağınız tazminat 10 yıl için 45.000 Lira değil yani bunca yılın sonunda ancak bir araba alırsınız.
Sonuç olarak kıdem tazminatı sisteminin fona devir olması kötü bir şey değildir.Hatta eğer doğru yüzde ile çıkarsa işçinin lehinedir.Bugüne kadar elde ettiğiniz hakların kaybolması hiç değildir.Kıdem tazminatı için açılan davalarının sonudur.
Devlet güvencesi olan bir sistemde kıdem tazminatı fonu için işverenlerin prim yatırmaması ise söz konusu dahi olamaz. Burada ssk primleri, vergiler, trafik cezaları gibi aklınıza gelecek her türlü devlet alacağında ne yapılıyorsa o yapılacaktır. Dolayısıyla bunun garantisi devlettir.
Kıdem Tazminatı Fonu henüz kanunlaşmadı. Şartları oluştururken işçi lehine şartların oluşması konusunda konuya vakıf olan kişilerin destek olması gerekir.
Her doğru kendi içinde bir miktar yanlışı barındırır. Gönyemiz doğrudan yana olsun.