Büyük Balıklı Han
MÜEYYEDZADE MAH. No: 10C D: Beyoğlu / İstanbul
Galata Müeyyetzade Mahallesi'ndeki bu han, Kemeraltı Caddesi, Aynalı Lokanta. Arşın Çıkmazı ve Leblebici Şadan Sokakların çevrelediği ada üzerindedir. Kemeraltı Caddesi No.13'teki ana giriş dışında, biri sonradan kapatılmış iki girişi daha vardır. Halen kullanılan girişlerden diğeri Aynalı Lokanta Sokak üzerindedir.
İlginç bir hikâyesi olan hanın 19. yüzyıl kayıtlarında ismi Hastane Han olarak geçmekle beraber, sonradan Büyük Millet veya Büyük Balıklı Han isimleri kullanılmıştır. Avluyu çeviren duvarlardan biri üzerindeki kitabeden 1875 tarihli olduğu anlaşılan yapı, R. E. Koçu'nun bildirdiğine göre Patrik II. Yoakim tarafından, namlı Rum zenginleri Zagforos, Zarifi, Rali, Koronos, Hacopulo ve Kazonova'nın bağışlarıyla Balıklı Rum Hastanesi'ne akar olarak yaptırılmıştır. Yine R. E. Koçu'ya göre, şimdiki hanın yerinde daha önceden ahşap bir bina bulunuyordu ve Balıklı Rum Hastanesi ilk kez 1454'te bu binada faaliyete geçmişti. Ahşap bina sonradan kagir olarak yenilenmiş ve 1753'e kadar hastane olarak kullanılmaya devam etmişti, fakat bu tarihte gemilerle gelenlerin getirdiği veba gibi bulaşıcı hastalıkların buradan şehre yayılmasını engellemek amacıyla hastane sur dışına nakledilmiş ve eski hastane binası da sonradan iş hanına çevrilmişti. Halen Balıklı Rum Hastanesi Vakfı'na ait olan hanın mimarı Ariditi Razi'dir18. Dikdörtgene yakın düzgün bir planı, üzeri cam çatıyla örtülü büyük bir avlusu vardır. Büyük Balıklı Han, zemin katla birlikte dört katlıdır. Blok mermer döşeli avlunun ortasında fıskiyeli bir havuz dikkat çeker. Zemin katta, biri avlu ve diğeri sokağa açılan iki dükkân sırası bulunur. Üst katlardaki odalar klasik Osmanlı hanlarında olduğu gibi revaklar arkasına dizilmiştir, buna karşın zemin katta revak yoktur.
Büyük Balıklı Han’ın Neo-Klasik üslubu çağrıştıran cepheleri yatay yönde bir hareket sağlayan taş kat arası silmeleri, aynı şekildeki kornişler ve sadece Kemeraltı Caddesi cephesinde görülen pilastrlar hariç gayet sade, düz ve hareketsizdir. Bütün cephelerde pencereler dikdörtgen taş söveli ve denizliklidir, sadece dükkânlara ait asma kat pencereleri yuvarlak kemerli ve demir parmaklıklıdır. Hanın zemin kat cepheleri, dört taraftaki sokaklara açılan toplam 24 dükkân ile çevrilidir. Bazıları iki katlı olmakla beraber volta döşemeli dükkânların hepsi orijinal halini yitirmiştir. Handaki odalar dikdörtgen taş söveli, içeriden demir, dışarıdan cam-ahşap kanatlı kapılarla revaklara açılır; odaların revağa bakan penceresi yoktur, sokağa açılan pencereler içeriden basık kemerlidir. Birbirine geçmeli olan odaların yerleri rabıta döşeli : tavanları, revaklar ve handaki diğer mekanlar gibi volta döşemedir.
Büyük Balıklı Han'da 19. yüzyılda icra edilen mesleklere baktığımızda bir çeşitlilik görülür. 1880 yılına ait ticaret yıllıklarında adı geçen meslekler veya meslek erbabı şunlardır: Uluslararası ve yerel bir posta işletmesi, Societé l'Amie de Travail Derneği'nin Yönetim Bürosu, Ulusal Rum Hastaneleri Topluluğu'nun Genel Bürosu, merkezi Yunanistan'da bulunan bir denizcilik şirketinin acentesi, altı komisyoncu, üç iç çamaşırları imalathanesi, avukat yazıhaneleri (biri denizcilikle ilgili olmak üzere dört adet), Karadağ Orman İşletmeleri Yönetim Bürosu, iki mühendislik, bir bankerlik bürosu, hayvan tüccarları (üç adet), ithalat (ip) ve ihracat (kenevir) yapan bir tüccar, tahıl tüccarı. Yukarıda adı geçen kaynaktaki kayıtlara bakıldığında dikkati çeken bir başka nokta da Beyoğlu bölgesindeki diğer hanlarda olduğu gibi burada da faaliyet gösterenlerin ne hepsinin gayrimüslim oluşudur. Kayıtlardaki isimlerden sadece hayvan ticaretiyle uğraşan üç kişişinin Müslüman olduğu anlaşılmaktadır.
Nispeten erken tarihli bir 19. yüzyıl hanı olmasına rağmen orijinal halini oldukça iyi korumuş bir yapı olan Büyük Balıklı Han, havuzlu avlusu ve basık kemerli revaklarıyla klasik Osmanlı hanlarını çağrıştırmasına rağmen yapım tekniği ve cephelerde etkisiyle döneminin özelliklerini gösterir.