Sözler - Yirmi İkinci Söz - İkinci Makam - s:390 - Risale-i Nur Külliyatı | Sorularla Risale
âmiyâne : âvamca, bayağıca, taklidî bir şekilde
celâl : haşmet, görkem
denk : paket, koli
esbab-perest : sebeplere taparcasına değer veren
hâtem-i rububiyet : Allah’ın rablığının, idare ve terbiye ediciliğinin mührü
icmâlî : kısaca
icraatçı : uygulayıcı
kudret-i Samedâniye : hiçbir şeye muhtaç olmayan ve herşey Kendisine muhtaç olan Allah’ın sınırsız gücü
muin : yardımcı
nakş-ı kalem : Allah’ın kudret kalemiyle yapılan nakış
nazır : gözlemci
nazir : benzer
saltanat : egemenlik, hâkimiyet
saltanat-ı Rububiyet : Rablık saltanatı; Allah’ın herşeyi kuşatan egemenliği
sikke-i kudret : Allah’ın güç ve kudretinin işareti
Sultan-ı Ezelî : hüküm ve saltanatının başlangıcı olmayan Allah
şuhud : gözle görme
tasdik : doğruluğunu kabul etme, onaylama
temâşâger : seyirci
tevhid-i âmî ve zahirî : yüzeysel ve taklidî bir şekilde Allah’ın bir olduğuna inanma
tevhid-i hakikî : araştırarak, delilleriyle Allah’ın birliğini kabul etme
turra : padişahın mührü veya imzası
yakin : şüpheye yer bırakmayacak derecede kesinlik
Tevhid iki kısımdır. Meselâ, nasıl ki bir çarşıya ve bir şehre büyük bir zâtın mütenevvi malları gelse, iki çeşitle onun malı olduğu bilinir:
Biri, icmâlî, âmiyânedir ki, “Bu kadar azîm mal, ondan başka kimsenin haddi değil ki sahip olabilsin.” Fakat böyle âmî bir adamın nezaretinde çok hırsızlık olabilir. Parçalarına çok adamlar sahip çıkabilir.
İkinci çeşit odur ki, her denk üzerinde yazıyı okur, herbir top üstünde turrayı tanır, herbir ilân üstünde mührünü bilir bir surette “Herşey o zâtındır” der. İşte, şu halde herbir şey o zâtı mânen gösterir.
Aynen öyle de, tevhid dahi iki çeşittir.
Biri tevhid-i âmî ve zahirîdir ki, “Cenâb-ı Hak birdir; şeriki, naziri yoktur. Bu kâinat onundur.”
İkincisi tevhid-i hakikîdir ki, herşey üstünde sikke-i kudretini ve hâtem-i rububiyetini ve nakş-ı kalemini görmekle, doğrudan doğruya herşeyden Onun nuruna karşı bir pencere açıp, Onun birliğine ve herşey Onun dest-i kudretinden çıktığına ve ulûhiyetinde ve rububiyetinde ve mülkünde hiçbir vechile hiçbir şeriki ve muini olmadığına, şuhuda yakın bir yakinle tasdik edip iman getirmektir ve bir nevi huzur-u daimî elde etmektir. Biz dahi, şu Sözde, o halis ve âli tevhid-i hakikîyi gösterecek şuaları zikredeceğiz.
Birinci nükte içinde bir ihtar: Ey esbab-perest gafil! Esbab bir perdedir; çünkü izzet ve azamet öyle ister. Fakat iş gören, kudret-i Samedâniyedir; çünkü tevhid ve celâl öyle ister ve istiklâli iktiza eder. Sultan-ı Ezelînin memurları, saltanat-ı Rububiyetin icraatçıları değillerdir. Belki o saltanatın dellâllarıdırlar ve o Rububiyetin temâşâger nazırlarıdırlar. Ve o memurlar, o vasıtalar kudretin izzetini, Rububiyetin haşmetini izhar içindir, tâ umur-u hasise ile kudretin mübaşereti görünmesin. Acz-âlûd, fakr-pîşe olan insanî bir sultan gibi, acz ve ihtiyaç için memurları şerik-i saltanat ittihaz etmiş değildir.