KITAPHANALAR — TÜRKMENISTANYŇ MEDENIİET MINISTRLIGI
2007-nji ıylyň 16-njy fewralynda Türkmenistanyň paıtagty Aşgabat şäherinde täze gurlan binalar toplumy – Türkmenistanyň Döwlet medeniıet merkezi ulanylmaga berildi. Ak mermerli bu ajaıyp bina üç toplumdan ybarat bolup, olaryň biri Döwlet kitaphanasynyň binasydyr.
Döwlet kitaphanasynyň täze binasynda birbada 1100-e çenli okyjyny kabul etmek, 6 mln. gowrak neşir önümlerini aıawly saklamak, kitaphana işini döwrebap guramak we alyp barmak üçin mümkinçilkler, hünärmenleriň işlemekleri üçin şertler bar.
Hormatly Prezidentimiziň ıolbaşçylygynda Garaşsyz döwletimizde bolup geçıän uly ösüşler, hususan-da ylym, bilim we medeniıet ulgamlaryndaky özgertmeler ıurdumyzyň kitaphanalarynyň işine öz täsirini ıetirıär we olaryň işini täzeçe guramagyň depginleriniň yzygiderli güıçlendirilmegini talap edıär. Döwletiň ösmeginde, özgermeginde kitaphanalar ähli ruhy baılyklary we gymmatlyklary özünde jemlemek bilen, türkmen halkynyň bagtyıarlyk döwründe milletiň ruhy galkynyşyny döretmekde möhüm orny eıeleıär.
İurdumyzyň raıatlaryny bagtyıarlyk ruhunda terbiıelemekde, olarda sadalyk, päklik, mähribanlyk, sahawatlylyk, sowatlylyk, hoşniıetlilik, watanperwerlik, ıurdumyzyň saılap alan ösüş ıoluna wepalylyk duıgularyny oıarmakda, döwletimiziň ylym, bilim, medeniıet ulgamlarynda alnyp barylıan syıasaty durmuşa geçirmäge gatnaşmakda kitaphanalaryň mümkinçilikleri çäksizdir.
Düzümi we mazmuny örän baı bolan kitaphana hazynasyny bir asyrdan-da gowrak wagtyň içinde özünde jemläp gelıän ıurdumyzyň baş kitaphanasy bolan Türkmenistanyň Döwlet medeniıet merkeziniň Döwlet kitaphanasy öz öňünde goılan maksatlary talaba laıyk we ıokary derejede guramak boıunça tutanıerli işleri alyp barıar.
Döwlet kitaphanasy ıurdumyzyň ähli kitaphanalary üçin ylmy we usulyıet merkez bolmak bilen Hormatly Prezidentimiziň atalyk aladalary netijesinde durmuşa geçirilıän Bitewi Elektron Kitaphana Ulgamynyň dolandyryjy merkezine öwrüldi.
TÜRKMENISTANYŇ B.AMANOW ADYNDAKY DÖWLET ÇAGALAR KITAPHANASY
Türkmenistanyň B.Amanow adyndaky döwlet çagalar kitaphanasy çagalar edebiıatynyň milli gaznahanasy bolmak bilen bir hatarda, Türkmenistandaky çagalar kitaphanalary we mekdep kitaphanalary üçin usulyıet merkezi bolup hyzmat edıär.
Kitaphanada kataloglar ulgamy döredilıär, ıaş okyıjylaryň okaışyna ıolbaşçylyk etmegi gowulandyrmak maksady bilen köp çäreler amala aşyrylıar.
Türkmenistanyň Garaşsyzlygyna eıe bolmagy bilen, kitaphananyň işi täze many-mazmuna eıe bolıar. Işiň esasy ugurlary türkmen halkynyň ruhy mirasyny, onuň taryhy geçmişini, milli däp-dessurlaryny wagyz etmeklige, ösüp gelıän ıaş nesillerde Watançylyk duıgusyny terbiıelemeklige gönükdirilıär.
Berkarar döwletimiziň bagtyıarlyk döwründe Türkmenistanyň B.Amanow adyndaky döwlet çagalar kitaphanasy iri medeni ojaklaryň
biri bolup, çagalar we ıetginjekler bilen işlemek boıunça usuly merkez bolup durıar. Kitaphana görnüşi we maksatlaıyn işi boıunça çagalaryň hem-de ıetginjekleriň kitaba bolan isleglerini kanagatlandyrmak, neşir önümleriniň dürli görnüşlerine, şol sanda çagalar üçin taııarlanylıan ylmyň dürli ugurlary boıunça çap edilen neşirlere, çeper edebiıata,
döwürleıin metbugata bolan höwesini artdyrmak we olary okamaga çekmek babatdaky esasy işini guramaga täzeçe çemeleşmek işini amala aşyrıar.
TÜRKMENISTANYŇ KÖRLER WE KERLER ÜÇIN KITAPHANASY
Kitaphana 1990-njy ıylda işe başlaıar.
Kitaphananyň 3 şahamçasy we 1 kitap beriş nokady bar. Olar Baıramaly, Türkmenabat, Daşoguz, Balkanabat şäherlerinde ıerleşıär.
Kitaphana görmek we eşitmek mümkinçilikleri çäklendirilen, görüş we eşidiş taıdan şikesli raıatlara hyzmat edıän ıeke-täk kitaphanadyr. Kitaphana medeni aň-bilim, ylmy-habar beriş, kitaphana-bibliografiıa habarlaryny toplaıjy, utgaşdyryjy we ıaıradyjy merkez bolmak bilen, ıurdumyzyň bitewi kitaphana hazynasynyň ıöriteleşdirilen görnüşiniň esasy saklawhanasydyr. Kitaphana döwletimiziň saglyk ıagdaıy çäklendirilen raıatlaryna mugt kitaphana hyzmatyny guraıar.
Kitaphananyň kitap hazynasy tekiz çap edilen neşirlerden, güberçek-nokatly (брайл) elipbiıinde çap edilen kitaplardan, seslendirilen kitaplardyr, seslendirilen žurnallardan ybarat. Kitaplar türkmen we rus dillerindedir. Kitaphana adaty kitaphanalardan tapawutlylykda, neşir önümleriniň ses ıazgylaryny hem öz hazynasynda jemleıär. Bu görnüşli kitaplara “gürleıän kitaplar” diıilmek bilen, olar häzirki zaman maglumat göterijilerinde saklanylıar.
AŞGABAT ŞÄHERINIŇ MERKEZLEŞDIRILEN KITAPHANALAR ULGAMY
Berkarar döwletimiziň bagtyıarlyk döwründe Garaşsyz, Baky Bitarap Watanmyzyň düıpli özgertmelerini, gazananlaryny, belent sepgitlerini döwrebap usullaryň üsti bilen wagyz etmekde, halkymyzyň ruhy baılygyny gorap aıawly saklamakda gelljekki nesillere ıetirmekde birnäçe işleri amala aşyrıan Merkezleşdirilen Kitaphanalar Ulgamynyň häzirki wagtda 1 merkezi, 21 sany kitaphana şahamçasy giň okyjylar köpçüligine hyzmat edıär.
Merkezleşdirilen Kitaphanalar Ulgamynyň Magtymguly adyndaky merkezi kitaphanasy medeni ojaklaryň biri bolup, hereket edıän kitaphana şahamçalarynyň usuly merkezi bolup durıar. Kitaphana görnüşi we maksatlaıyn işi boıunça kitaphana şahamçalaryny neşir önümleriniň dürli görnüşleri, ylmyň dürli ugurlary boıunça çap edilen neşirler, usuly gollanmalar, kitaphana işiniň esasy ugurlaryna degişli resminamalar bilen üpjün etmek, okyjylaryň okamaga höwesini artdyrmak we olary okamaga çekmek babatdaky döwrebap usullary iş ıüzünde ornaşdyrmak, okyjylaryň isleglerini öwrenmek boıunça usuly kömek bermek işini amala aşyrıar.
Magtymguly adyndaky merkezi kitaphanada häzirki wagtda şu aşakda görkezilen bölümler hereket edıär:
Kitap saklamak we okyjylara hyzmat etmek bölümi;
Edebiıatlary toplamak we işlemek bölümi;
Syıasy jemgyıetçilik bölümi;
Usuly kitapnama bölümi.
AHAL WELAİATYNYŇ KITAPHANASY
Ahal welaıat kitaphanasy 2010-njy ıylda Türkmenistanyň Prezidenti hormatly Gurbanguly Berdimuhamedowyň Karary esasynda welaıat kitaphanasy hökmünde täze döredildi.
Welaıatda merkezi kitaphananyň döredilmegi bu sebitiň kitaphanalarynyň maksatlaıyn işini utgaşdyrmaga, welaıatyň kitaphanalarynyň guramaçylyk, usuly işlerini ıokarlandyrmaga, welaıatda kitaphana işini guramagy merkezleşdirilen usullarda ıola goımaga mümkinçilik berdi.
Kitaphana 2015-nji ıylda ıörite gurlan täze bina, Änew şäheriniň merkezinde gurlan Ak bugdaı etrabynyň Medeniıet merkeziniň edara binasyna göçürildi.
Ahal welaıatynda ministrligiň garamagyna degişli 28 sany kitaphana hereket edıär.
BALKAN WELAİAT KITAPHANASY
Balkan welaıat kitaphanasynyň täze binasy 2014-nji ıylyň oktıabr aıynyň 7-sine dabaraly ıagdaıda açylyp, ulanylmaga berildi.
Kitaphananyň täze binasynyň umumy tutıan meıdany 12 müň 150 inedördül metr. Binanyň beıikligi 45 metr, ini 50 metr, gapdal uzynlygy 115 metr. Kitaphana 6 gatdan (ıerzemin gaty bilen 7) ybarat. Kitaphanada 1 million neşir birligini saklamak hem-de birbada 360 okyja hyzmat etmek mümkinçilikleri döredilen, kitaphanada 6 sany umumy okalga zallary bar.
Kitaphananyň esasy baılygy bolan neşir önümlerini degişli derejede saklamak üçin niıetlenilen häzirki zaman talaplaryna laıyk gelıän uly gaznahana, häzirki zaman tehniki enjamlary oturdylan, rejeleıiş we dikeldiş bölümi üçin niıetlenilen aıratyn iş otaglary bar. Kitaphana hyzmatyny guramak hem-de kitaphananyň ıörite bölümleriniň işini talaba laıyk ıola goımak üçin ähli mümkinçilikler göz öňünde tutulan, kitaphananyň täze binasynda 70 orunlyk 4 sany umumy okalga zallary, 30 orunlyk enjamlaşdyrylan kompıuter zaly, çagalar üçin oıun otagy, ıörite bölümleriň iş otaglary, golasty hazyna üçin gaznahanalar, okyjylary hasaba almak we kitap bermek boıunça ıörite beketler ıerleşdirilen, onuň 1-nji gatynda ıaşulular üçin aıratyn okalga, 125 orunlyk mejlisler zaly göz öňünde tutulan.
Okyjylar üçin niıetlenen okalga zallary, şeıle-de hünärmenleriň iş otaglary, kitaplary elektron hem-de adaty kartoçkaly görnüşde hasaba almak üçin kataloglaryň göz öňünde tutulan ıerleri arassa we ıagty edilip ıerleşdirilen, kitaphananyň 2-nji gatynyň merkezinde “Türkmen kitabynyň taryhy” muzeıi bar, bu gatda okyjylar üçin 40 orunlyk internet otagy hem göz öňünde tutulan, binanyň degişli gatlarynda ıörite enjamlaşdyrylan çaphana, fotolaboratoriıa, neşir önümleriniň aıratyn we ıörite görnüşlerini okamak hem-de ses ıazgylaryny diňlemek üçin lingafon otagy, neşir önümlerini rejelemek we gaıtadan dikeltmek bölüminiň iş otagy, kitaby jiltlemek we täze durkuna getirmek üçin enjamlaşdyrylan otaglar bar.
Kitaphananyň 6-njy gatynda kitaphanada ıerleşdirilen obserwatoriıa bar. Kitaphananyň bu gatynda açylyp-ıapylıan gümmez, obserwatoriıa üçin niıetlenilen iş otagy hem-de häzirki zaman kompıuter enjamlary we Awstriıa Respublikasynda öndürilen teleskop oturdylan otag bar. obserwatoriıa otagynda teleskopyň we kompıuterleriň kömegi bilen asman giňişligini synlamak bolıar.
Balkan welaıatynda ministrligiň garamagyna degişli 37 sany kitaphana hereket edıär.
Daşoguz welaıat kitaphanasynynyň täze binasy 2014-nji ıylyň sentıabr aıynyň 23-ine dabaraly ıagdaıda açyldy.
Kitaphananyň täze binasynyň umumy tutıan meıdany 2 gektardan gowrak bolup, binanyň beıikligi 42,5 metr, ini 43 metr, gapdal uzynlygy 104 metre barabardyr. Kitaphana ıerzemin gaty bilen bilelikde 8 gatdan ybarat. Kitaphanada 1 million neşir birligini saklamak hem-de birbada 600 okyja hyzmat etmek üçin ähli mümkinçilikler döredilen, kitaphananyň 8 sany umumy okalga zallary bar.
Kitaphananyň täze binasynda kitap hazynasynyň talaba laıyk saklanylmagy, şol sanda seırek neşirleriň goralyp saklanylmagy üçin aıratyn ıerler göz öňünde tutulan.
Binada häzirki zaman tehniki enjamlar oturdylan çaphana, rejeleıiş we dikeldiş bölümi, neşirleri arassalamak işlerini geçirmek üçin niıetlenilen aıratyn iş otaglary, fotolaboratoriıa, elektron kitaplary okamak we elektron katalogyň üsti bilen gözleg amallaryny ıerine ıetirmek üçin häzirki zaman sensor enjamlary oturdylan.
Kitaphanada 20 orunlyk internet zaly, enjamlaşdyrylan 20 orunlyk kompıuter otagy, çagalar üçin 20 orunlyk oıun otagy, ıörite bölümleriň iş otaglary, golasty hazyna üçin gaznahanalar göz öňünde tutulan, kitaphananyň 1-nji gatynda 100 orunlyk mejlisler zaly, şeıle-de “Türkmen kitabynyň taryhy” muzeıi bar.
Kitaphananyň gatlarynyň hersinde jemi 8 sany umumy okalga zallary bar, her okalga zaly 64 okyja niıetlenen, okyjy zallary kompıuter enjamlary bilen üpjün edilen, şeıle-de hünärmenleriň iş otaglary, okyjylary hasaba almak we kitap bermek boıunça ıörite beketler ıerleşdirilen.
Kitaphananyň ıokarky gatlarynda hünärmenleriň iş otaglary, 7-nji gatda Obserwatoriıa ıerleşıär, kitaphananyň gümmezi açylyp-ıapylıar, onda obserwatoriıa üçin niıetlenilen iş otagy bolup, häzirki zaman kompıuter enjamlary, Germaniıa Respublikasynda öndürilen Teleskop enjamy oturdylan.
Daşoguz welayatynda ministrligin garamagyna degişli 43 sany kitaphana hereket edyar.
LEBAP WELAİAT KITAPHANASY
Lebap welaıat kitaphanasynyň täze binasy 2014-nji ıylyň oktıabr aıynyň 18-ine dabaraly ıagdaıda açyldy.
Lebap welaıat kitaphanasynyň täze binasy bagtyıarlyk döwri içinde Türkmenabat şäherinde gurlup ulanylmaga berlen medeni maksatly binalaryň hatarynda özüniň mynasyp ornuny tapdy. Kitaphananyň dünıä ülňülerine laıyk gelıän döwrebap binasy şäheriň görküne görk goşup, özüniň binagärlik çözgüdi bilen tapawutlanıar.
Kitaphananyň täze binasynyň umumy tutıan meıdany 11 müň 461 inedördül metr. Binanyň beıikligi 30 metre barabar, ini 60 metr, gapdal uzynlygy 60 metr. Kitaphana 3 gatdan ybarat. Kitaphanada 3 million neşir birligini saklamak hem-de birbada 450 okyja hyzmat etmek üçin ähli mümkinçilikler döredilen, kitaphananyň 10 sany umumy okalga zallary bar.
Bu medeni ojakda kitaphana hyzmatyny guramak hem-de kitaphananyň ıörite bölümleriniň işini talaba laıyk ıola goımak üçin ähli mümkinçilikler we şertler döredilen. Kitaphanada 30 orunlyk 3 sany, 25 orunlyk 1 sany umumy okalga zallary, 10 orunlyk internet zaly, çagalar üçin oıun otagy, ıörite bölümleriň iş otaglary, golasty hazyna üçin gaznahanalar we elektron katalogyny hem-de adaty kataloglary ıerleşdirmek üçin mümkinçilikler göz öňünde tutulan.
Kitaphananyň okalga zallary, ıörite bölümler hem-de hünärmenler üçin nietlenilen iş otaglary, şeıle hem kitaphananyň ıolbaşçy düzümi üçin iş otaglary döwrebap görnüşde ıerleşdirilen, bu iş otaglarynyň ıanaşyk ıerinde 250 orunlyk mejlisler zaly, kitaphananyň neşirleri jiltlemek we gaıtadan dikeltmek üçin niıetlenen ussahanalar, şeıle-de “Türkmen kitabynyň taryhy” muzeıi ıerleşdirilen.
Kitaphananyň ıokarky gatynda özi açylyp-ıapylıan gümmez bolup, obserwatoriıa üçin niıetlenilen iş otagy hem-de häzirki zaman kompıuter enjamlary bilen üpjün edilen kompıuter otagy göz öňünde tutulan, obserwatoriıada Germaniıa Respublikasynda öndürilen teleskop oturdylan. Obserwatoriıa otagynda teleskopyň we kompıuterleriň kömegi bilen asman giňişligini synlamak mümkinçiligi döredilen.
Lebap welaıatynda ministrligiň garamagyna degişli 53 sany kitaphana hereket edıär.
MARY WELAİAT KITAPHANASY
2011-nji ıylyň 20-nji oktıabrynda Mary welaıat kitaphanasynyň täze binasynyň açylyş dabarasy geçirildi.
Kitaphananyň täze binasynyň umumy tutıan meıdany 13 müň 700 inedördül metr. Binanyň beıikligi 42 metr, ini 66 metr, gapdal uzynlygy 66 metr.
Binanyň ıerzemin gatynda kitaphananyň esasy baılygy bolan neşir önümlerini saklamak üçin niıetlenilen 3 million neşir birligi ıerleşer ıaly uly gaznahana bar. Şeıle hem kiçi çaphana, rejeleıiş we dikeldiş bölümi üçin niıetlenilen aıratyn iş otaglary bar.
1-nji gatda kitaphana hyzmatyny guramak hem-de kitaphananyň ıörite bölümleriniň işini talaba laıyk ıola goımak üçin ähli mümkinçilikler we şertler döredilen. Bu gatda jemi 5 sany zal bolup, olaryň üçüsi umumy okalga zallary, iki sanysy ıörite okalga zallarydyr. Şeıle hem 1-nji gatda 20 adamlyk internet otagy, 20 adamlyk çagalar otagy, Gündogar äheňinde, milli ruhda bezelen, aksakgal ıaşulular üçin niıetlenilen aıratyn okalga zaly, ıörite bölümleriň iş otaglary, golasty hazyna üçin gaznahanalar, okyjylary hasaba almak we kitap bermek boıunça ıörite beketler ıerleşdirilen.
2-nji gatda okyjylar üçin niıetlenen jemi 6 sany okalga zaly bolup, olaryň dört sanysy uly we iki sanysy ıöriteleşdirilen okyjy zallarydyr. Şeıle hem, 2-nji gatyň merkezinde “Türkmen kitabynyň taryhy” muzeıi ıerleşdirilen.
Kitaphananyň üçegi 26 metr beıiklikde bolup, açylyp-ıapylıan gümmezli, obserwatoriıa üçin niıetlenilen iş otagy hem-de häzirki zaman kompıuter enjamlary we Germaniıa Respublikasynda öndürilen agramy 3,5 tonnalyk teleskop enjamy oturdylan otag bar. Obserwatoriıa otagynda kompıuterleriň kömegi bilen asman giňişligini synlamak mümkinçiligi döredilen, şeıle hem bu otag planetariı üçin niıetlenilen.
Mary welaıatynda ministrligiň garamagyna degişli 44 sany kitaphana hereket edıär.