Forum > Sağlık Bölümü / Adım Adım Sağlık > Sağlıklı Yaşam ve Yaşlanma > Bitki Sözlüğü - Ç -
17 Şubat 2009, 12:54 1
Çakaleriği:(Pflaume / Prune / Plum)Gülgillerden, Nisan-mayıs ayları arasında, beyaz renkli çiçekler açan, 1-3 m yüksekliğinde, dikenli bir ağaçtır. Ormanlarda, çit kenarlarında ve kırlarda rastlanır. Gövdeleri silindirik, kabuğu koyu gri renkli ve çok sık dallıdır. Küçük dalların ucu dikenlidir. Çiçekleri beyaz renklidir. Meyveleri sonbahar veya kısa doğru olgunlaşan mâvimsi siyah renkli, küremsi şekilli ve ekşi lezzetlidir.
Türkiye’de yetiştiği yerler: Marmara, Ege ve Karadeniz bölgesi.
Kullanıldığı yerler: Bitkinin kullanılan kısmi, çiçekleri ve kurutulmuş meyveleridir. Çiçekler kuru bir havada toplanır ve derhal kurutulur. Çiçekleri hafif müleyyin ve kan temizleyicidir. Meyvelerinde şekerler ve organik asitler vardır. İshali keser. Mide ve barsakların düzenli çalışmasını sağlar. Terletir ve vücuda biriken zararlı maddelerin atılmasını sağlar. Boğaz ve bademcik iltihabını giderir. Anne sütünü artırır.
Çam fıstığı: (Pines pinea) Çam kozalaklarının içinden çıkartılır. Kuvvetli bir besindir. Günde 2 çorba kasığından fazla yenmemelidir.
Kullanıldığı yerler: Bronşit verem ve akciğer hastalıklarının çabuk iyilesmesine yardımcı olur. Afrodizyak özelliği vardır.
Çemen: (Wärmflasche / Fenugrec / Fenugreek / Buy otu)Nisan-haziran aylarında, sarimsi-beyaz renkli çiçekler açan 20-40 cm yüksekliğinde, bir senelik, otsu bir bitki. Buy otu, hulbe otu olarak da bilinmektedir. Gövdeleri dik, silindir biçiminde, içi bos ve oldukça dallıdır. yaprakları saplı ve 3 yaprakçıklıdır. Çiçekler teker teker veya 2 tânesi bir arada olmak üzere bir yaprağın koltuğundan çıkar. Meyveleri düz veya az çok kıvrılmış olup, fasulye meyvesine benzer. İçinde esmer-sari veya kırmızımsı 6-20 tohum taşır.
Türkiye’de yetiştiği yerler: Trakya, Marmara, Orta, Güney ve Güneydoğu Anadolu.
Kullanıldığı yerler: Kullanılan kısımları tohumlarıdır. Olgun meyveler toplanır, güneşte kurutulduktan sonra, sopa ile dövülerek tohumlar meyvelerden dışarı çıkarılır. Tohumlarında müsilaj, uçucu yağ ve sâbit yağ, alkaloit, kolin, rutin gibi maddeler vardır. Eski devirlerde Asya memleketlerinde şehvet arttırıcı ve harplerde cesâret verici olarak çok kullanılırdı. Bugün taşıdığı müsilajdan dolayı, yumuşatıcı ve balgam söktürücü olarak kullanılmaktadır. Kuvvet verici ve iştah açıcı olarak, raşitizm, diyabet, tüberküloz ve kansızlıklarda da kullanılmaktadır. Unu, pastırmanın üzerini örten ve "çemen" ismi verilen karışımı (Bu karışım sarımsak, kırmızı biber ve çemen tohumu unundan ibârettir.) hazırlamak için kullanılır.
Çilek: (Kocayemiş / Fragaria / Strawberry / Fraisier / Erdbeere / Fraise)Gülgillerden, sapları sürünce, çiçekleri beyaz bir bitkidir. Yemişi (Çilek) ilk zamanlar pembe olup, geliştikçe koyu bir renk ve güzel kokulu bir hal alır.
Türkiye’de yetiştiği bölgeler: Ege, Marmara, Karadeniz bölgesi.
Kullanıldığı yerler: Vücudu kuvvetlendirir. Hasta olmayı önler. İdrar söktürür. Böbrek ve mesane hastaliklarının iyileşmesine yardımcı olur. Mide ve barsak tembelliğini giderir. Sinirleri kuvvetlendirir. Hasta olmayı önler. Barsak kurtlarını döker. Ateşi düşürür. Cilde tazelik ve güzellik verir. Distaslarini eritir. Midesi zayıf olanlar suyunu içmelidir. Bazı kimselerde alerji yapabilir.
Çitlembik:(Terpentinpistazie / Térébinthe / Terebinth tree)
Nisan-haziran ayları arasında, yeşilimsi renkte çiçekler açan, 2-6 m yüksekliğinde, kışın yaprağını döken ağaçlar. Menengiç olarak da bilinir. Meyveleri önce kırmızımsı olup, daha sonra kahverengine döner. Ağacın dallarına yapılan yaralamalarla yahut da kendiliğinden sızmayla sakız elde edilir. Bu sakız, bal kıvamında, sarımsı veya grimsi renkli ve hoş kokulu olup menengiç sakızı adını alır. Batı Anadolu’da yabânî menengiçleri aşılamak sûretiyle antepfıstığı elde edilmektedir.
Kullanıldığı yerler: Menengiç sakızı dahilen, idrar ve solunum yolları antiseptiği olarak kullanıldığı gibi, göğüs yumuşatıcı ve balgam söktürücü olarak da kullanılır. Meyveleri rezin, uçucu yağ, palmitik, oleik, stearik asit gibi yağ asitlerini ihtivâ eder. Meyveleri idrar söktürücü etkiye sâhiptir. Gaziantep bölgesinde meyveleri kavrularak menengiç kahvesi adı altında kahve yerine kullanılmaktadır.
Çobançantası:(Çoban kesesi / Çobantorbasi / Capsella bursa pastoris)Turpgillerden bir çeşit yaban bitkisidir. Meyveleri torbaya benzer. Yaprakları rozet şeklinde olup, demet görünümündedir.Çiçekleri beyazdır. Yaz aylarında toplanıp kurutulur.
Çobanpüskülü:(Stechpalme / Houx / Holly / Houx commun / Ilex aquifolium) Çoğunlukla çalı, bazen da, 10-15 metreye kadar boyu uzayabilen bir ağaç. Yapraklar kalıcı, derimsi, oval, kenarları geniş dişli ve dişlerin tepesi dikenlidir. Çiçekler iki evcikle olup, kurullar hâlinde bulunur. Meyvesi yuvarlak ve parlak kırmızıdır. Kuzey Afrika, Batı ve Güney Avrupa ve Batı Asya’dan Çin’e kadar olan bölgelerde yetişir.
Türkiye’de yetiştiği yerler: Trakya ve Kuzey Anadolu.
Kullanıldığı yerler: Ateşi düşürür, terletir ve vücuda rahatlık verir. Meyvenin iç kabuğu ökse yapımında kullanılır. Odunu çok sert, ağır ve koyu renktedir. Çok iyi cilâ tutar. Tornacılıkta, kaplamacılıkta, çark dişi yapımında kullanılır. Körpe dalları kamçı sapı yapmaya yarar. Süs bitkisi olarak da yetiştirilir.
Çörekotu:(Çörekotu / Siyah susam / Sevkerak /Nigella / Schwarz-küemmel / Nigelle / Black cumin) Haziran-temmuz aylari arasinda yeşille karışık açık mâvi renkli çiçekler açan, 20-40 cm boyunda bir senelik, otsu bir bitki. Yol kenarları ve bilhassa ekin tarlaları içinde bulunur. Gövde dik ve kisa tüylüdür. Yapraklarin alttakileri saplı, üsttekilerı sapsızdır. Çiçekler uzun saplı ve tek tektir. Taç yapraklari iki loplu ve bal özü bezleri tşıiyan 8 tâne küçük parça hâlindedir. Meyveleri çok tohumlu olup, tohumlar siyah renkli ve oval şekillidir. Güney Avrupa, Balkan memleketleri, Kuzey Afrika, Türkiye ve Hindistan’da yetiştirilmektedir.
Sam çörekotu (Nigella damascena): Yapraklari parçalidir. Çiçekleri tek ve üst yapraklar tarafindan örtülmüş durumdadır. Parlak mâvi çiçeklidir.
Kır çörek otu (Nigella arvensis): 10-30 cm yüksekliğinde mâvi çiçeklidir. Yapraklari sivri parçalidir. Tohumları kurt düşürücü olarak da kullanılır.
Kullanıldığı yerler: Bitkinin kullanılan kısımları tohumlarıdır. Tohumları tamâmen olgunlaştıktan sonra toplanır ve güneşte kurutulur. Çörekotu tohumlarında uçucu ve sabit yağ, tanen, sekerler, glikozit bünyeli bir saponin ve alkaloitler bulunmuştur. Tohumları gaz söktürücü, uyarıcı ve idrar söktürücü olarak kullanılmaktadır. Güzel kokusu sebebiyle müshil ilâçlarının içine ilâve edilen iyi bir lezzet ve koku değiştiricidir.
Çöven:(Gipskrau / Gypsophile / Gypsophila / Sabunotu / Helvacıkökü / Saponaia officinalis) Haziran-temmuz aylarinda beyaz çiçekler açan, 50-60 cm yüksekliğinde çok dallı, çok senelik, kazık köklü, otsu bir bitki. Yapraklari sapsız, soluk yeşil renklidir. Çiçekler küçük pembe ve beyaz renklidir. Tohumlar küçük, hemen böbrek şeklinde esmer renkli ve üzeri pürtüklüdür. Köklerinin dövülmesinden çöven elde edilir. Memleketimizde 27 kadar türü bulunur.
Türkiye’de yetiştiği yerler: Orta ve Doğu Anadolu
Kullanıldığı yerler: Bitkinin kullanılan kısımları kökleridir. Konya ve Beyşehir havâlisinde bu bitkiye dişi çöven ismi verilmektedir. İdrar söktürür. Terletir. Vücuda rahatlık verir. Kusturur ve balgam söktürür. Çöven köklerinde saponin, reçine ve seker vardır. Eskiden beri temizleyici olarak, lekeleri çıkarmak için kullanılır. Memleketimizde ve Yakın Doğu’da “tahin helvası” yapımında da kullanıldığı için buna, helvacı çöveni ismi de verilmektedir. Bâzı yörelerimizde ve Kıbrıs’ta, pişirilerek salamura edilen hellim tipi peynirin bozulmaması için suyuna çöven kökü bırakılır. Trakya bölgesinde çöven otundan “köpük helvası” ismiyle beyaz, köpüksü helva yapılır.
Bitki Sözlüğü - Ç - Mumine Forum
15 Mart 2009, 21:59 2
Diğer İsimleri : Pinus excelsa, Coniferae, Pinus, Sapin
Botanik Bilgi : Boyu 50-60 m. kadar yüksekliğinde, uzun ömürlü bir bitkidir. Çok güzel kokulu bir ağaçtır. Kozalakları vardır, bunlar ilk yıl kapalı ikinci yıl açılırlar.
Bilinen Bileşimi : Çam sakızında reçine asidi, kolafan, Çam katranında; fenol türevleri, reçine asidi, Çam yaprağı esansında; silvestren, kadien, terpineal, pinen, bornil asetat, Kabuğunda; tanen, çam fıstığında sabit yağ, protein, selüloz.
Kabukları sirke ile kaynatılıp gargara yapıldığında diş ağrılarını keser.
75 gr. çam filizi akşamdan 1 litre suya konulur. Sbahleyin kaynatılıp, 10 dakika demlendirilip balla tatlandırılarak günde 2 kahve fincanı içilirse Astım, Boğmaca, nezle hastalıkları şifa bulur.
Solunum ve idrar yolları mikrobik hastalıklarında çam sakızı veya çam terebementi esansı günde 1 -2 gr. içilir.
Çam reçinesi haricen kullanılır.
Çamlık yerler çiçek hastalığı ve vereme tutulmuş hastalara çok iyi gelir.
UYARI : Böbrek hastaları kullanmamalıdır.
Diğer İsimleri : Poix regine
Mideye kuvvet verir.
Diş ve diş etlerini temizler ve kuvvetlendirir
Çam sakızı yaraların üzerine konursa iyileştirir, fakat çok acı verir.
Diğer İsimleri : Passiflora incarnata, Fırıldak çiçeği, Saat çiçeği
Botanik Bilgi :Çarkıfelekgiller familyasının örnek bitkisidir. Anayurdu Tropikal Amerika’dır. Oradan dünyaya yayılmış 400 kadar türü vardır. Ülkemizde bazı yerlerde süs bitkisi olarak kimi türleri yetiştirilmektedir. Gölgeli ve nemli duvar dipleri ve kameryeleri sevip sarmaşarak yetişen otsu ya da ağaçsı sarmaşıktır. 5-7 parçalı koyu yeşil yaprakları almaşık dizilişli; yaz boyunca açan tekerlek biçimindeki gösterişli çiçekleri erguvani, pembe ya da kırmızı renkte ve iridir. Bitki, tohumuyla ya da gövde çelikleriyle çoğaltılır.
Bilinen Birleşimi : Çarkıfelek bitkisi harmin, harmol, harman ve passiflora adı verilen alkaloitleri; flavon, glisosit ve sterol adlı diğer maddeleri içerir. Bazı türlerinin meyveleri çiğ olarak yenebildiği gibi, içki ve şerbet yapımında da yararlanılır.
Kişinin yaşadığı gerginlik ve endişelilik hallerini giderir.
Sinirsel ve kronik uykusuzluklara deva olur.
Parkinson hastalığı ve isteri gibi durumlarda sinirsel nöbetleri gidericidir.
Zona hastalığı gibi sinir ağrılarında da yatıştırıcı olur.
Bütün böyle durumlar için ilkbahar sonu ile yaz ortası arasında bitkinin çiçek açmamış ya da çiçekleri olgunlaşıp meyveye dönüşmüş dallarından toplanan yaprakları, gölge ve havadar bir yerde kurutulur ve infüzyonu hazırlanır: 1 tatlı kaşığı kuru yaprak üzerine 1 bardak kaynar su dökülerek 15 dakika süreyle demlendirilir. Uykusuzluğu gidermek için, akşamları yatmadan önce bu infüzyondan bir bardak; rahatlama sağlanması ve diğer şikâyetlerin giderilmesi için istendiği zaman alınmak üzere, günde iki bardak içilir.
Botanik Bilgi : Buğdaygiller familyasından bir tahıl bitkisidir.Soğuğa en dayanıklı tahıl olan çavdar yüksek yerleri, kumlu ve gevşek toprakları sever.Genellikle 1-2 metre yüksekliğe ulaşan çavdarın görünümü arpaya çok benzer. Taneleri buğdaya göre daha ince uzun, kavuzları daha dar, kılçıkları da oldukça kısadır.
Bol lifli olduğu için kilo kontrolünde çok faydalı. Yediklerimizin bağırsaklardan geçiş zamanını hızlandırıyor. Safra kesesi taşlarının meydan gelmesine mani oluyor.
Yapılan araştırmalar, çavdarın şeker hastaları için en zararsız tahıl olduğunu bulmuş.
Bağırsak kanseri ve kan dolaşım sistemi hastalıklarının meydana gelmesini azaltıyor.
Menopoz ve menopoz sonrası devrelerde hanımların kolesterol kontrolü için çok faydalı. Göğüs kanseri hastalarına tavsiye ediliyor.
Çavdarda selenium, magnezyum, mangenez, fosfor var ki bu mineraller bizim için çok faydalı.
Diğer İsimleri : Transtraemiaceae, Thea chinensis, Tea
Botanik Bilgi : Çaygiller familyasından, tropikal ve astropikal iklimi olan birçok yerde, değişik çeşitleriyle yetiştirilen bir bitkidir.Ülkemizde de Doğu Karadeniz bölgesinde, Rize ve çevresinde çay üretimi bolca yapılmaktadır.Kısa saplı, almaşık dizili, derimsi yapılı, uzunca ve sivri uçlu, kenarları dişli yaprakları vardır. Çiçekleri beyaz; bazı türlerde hafif sarı ya da pembemsi renkli ve hafif kokuludur. Bitkinin tohumlarını taşıyan meyvesi odunsu yapılı, üç gözlü ve kapsül biçimlidir.
Dünyada en çok tüketilen içitlerden biri olan çay, bitkinin yapraklarının elle toplanıldıktan sonra çeşitli işlemler sonucu mayalanmadan kavrulması, soldurulması, kıvrılması ve kurutulması sonucu elde edilen ürünün demlendirilmesiyle hazırlanır. Kara ve yeşil çay adları verilen, iki önemli türü vardır. Kara çay daha çok sevilerek tüketilir.
Bilinen Birleşimi : Çay yapraklarında kafein, tein, teofillin, teobromin alkolitleri, tanen, uçucu yağ ve az da olsa B vitamini bulunur, insanda tutkunluk derecesinde çay içme isteği yaratan, çayın içerdiği kafein ve tein adlı maddelerdir.
Damarlardaki kan dolaşımını düzene sokar.
Göz kızarmalarında, çapaklanmalarında demlenmiş çay suyuna pamuk batırılarak kompleks yapılırsa iyi gelecektir.
Aşırı miktarda olmamak şartıyla içilecek olursa bedeni ve zihni yorgunluğu giderir.
Mide tembelliğini giderir. Hazmı kolaylaştırır.
Damar kireçlenmesini önler.
Damar sertliği, kalp yetersizliği, kan kanseri, guatr, nefrit, kolera ve bağırsak hastalıkarında koruyucu ve tedavi edicidir.
UYARI : Fazla içilecek olursa çarpıntı, göğüs anjini, sinir bozukluğu, baş ağrısı, sıkıntı, mide bulantısı, el titremesi ve uykusuzluğa sebep verir. Şişmanlar, kalp, sinir, mide ve karaciğer hastaları, romatizma ve nikristen şikayet edenler, böbreklerinde kum veya taş olanlar, kabızlık ve yüksek tansiyondan yakınanlar, üremi veya albüminüri olanlar, mümkün olduğu kadar az çay içmelidirler.
15 Mart 2009, 21:59 3
Orjinal Adı :Trigonella foenum-graecum, Boyotu, Buyotu, Boy Tohumu
Botanik Bilgi :Baklagiller familyasındandır. Anayurdu Güney Avrupa ve Akdeniz havzası olan çokyıllık otsu bitkidir. Yarım metreye kadar boylanabilen çemenotu ülkemizde yabani olarak yetiştiği gibi Orta ve Güneydoğu Anadolu bölgesinde kültürü de yapılmaktadır. Gövdesi açık yeşil renkli, yuvarlak kesitli, ince tüylü ve dallara ayrılan yapıdadır. Bitki dikine ve kimi zaman da yere yatarak gelişir. Kenarları ince dişli ve oval biçimli üç yaprakçıktan oluşan yaprakları da açık yeşil renklidir. Sarımsı beyaz çiçekleri yaz ortasında açar. Bu çiçekler olgunlaşınca her biri 10-20 adet sarı-kahverengi minik tohum taşıyan tohum zarfına dönüşür. Bol güneşli yerleri; suyu iyi akıntılı, bitek ve alkalik toprakları seven çemenotu, tohumlarıyla çoğaltılır. Bazı ülkelerde baharat olarak kullanılan bu tohumların bizdeki başlıca kullanım alanı pastırma imalatıdır. Burada tohumlar ezilip pastırmanın üzerine sıvanan keskin kokulu “çemen” adlı macunun içine ana madde olarak katılır. Bazı yerlerde çemenotunun yaprakları salatalara eklenip çiğ olarak yendiği gibi, haşlanarak sebze olarak da tüketilir.
Bilinen Birleşimi : Çok keskin kokulu olan çemenotu tohumları, % 30′a varan oranda yapışkan bitki sıvısı ile uçucu ve sabit yağlar; trigonellin, kolin ve kumarin adlı maddeleri içerir.
Öksürüğü hafifletir, göğsü yumuşatır ve balgamı söktürür.Bronşiti ve boğaz ağrılarını hafifletir, rahatlama sağlar.Acı oluşu nedeniyle sindirim sistemini uyarır, sindirim işlemini kolaylaştırır.Mide ve bağırsak gazlarım söktürür. Diyarenin iyileştirilmesinde yararlı olur.
Çemenotu ayrıca çıban ve yaraların iyileştirilmesinde de etkili olur. Bunun için tohumlan ezilip toz haline getirilir. Biraz suyla karıştırılıp yara lapası hazırlanır. Bu lapa yara ve çıbanlara dıştan uygulanır.
Çay Hazırlama : Çemenotunun tohumları sonbaharda olgunlaştıkları zaman toplanır. 1,5 tatlı kasığı tohum l bardak sıcak suya konulup 10 dakika süreyle ağır ağır kaynatılır. Böylece elde edilen dekoksiyondan günde üç kez birer bardak içilir.
Diğer İsimleri :Veronica officinalis, Speedweel, Avrupa çayı, Veronika, Yavşanotu
Botanik Bilgi : Sıracagiller familyasından, kuru çayırlarda, orman boşluklarında 1200 m rakım’a kadar olan yerlerde yetişir.Çok yıllık, sürüngen bir bitkidir. Boyu 10 - 30 cm arasındadır. Yaprakları yeşil - gri, kenarları tırtıllı, üstleri tüylüdür. Mart - haziran arasında beyaz, açık mavi ve mor renkli çiçekler açar. İki çeşidine rastlanır. Çiçekli filizleri hafif baharlı kokar, kuru bitkide koku yoktur. Tadı hafif acı ve büzücüdür.
Kolestrolü düşürür, günde iki bardak çayı bu iş için yeterlidir.
Özsuyu içildiğinde gerek kronik egzama ve gerekse kronikleşmiş deri hastalıklarına çok iyi gelir.
Sakinleştirici, hafızayı kuvvetlendirici ve varsa bas dönmelerini gidericidir.
Çıbanlarda, yaralarda faydalıdır. Bunun için; yara, özsuyu ile yıkadıktan sonra çayı ile pansuman yapılıp sarılır.
Romatizma ağrılarında bitki tentürü ile ağrıyan bölgeye yapılan masajlar iyi gelir.
Çay Hazırlama : Bir tatlı kaşığı dolusu ince kıyılmış bitki, bir su bardağı dolusu kaynar suyla haşlanır, 10 dakika demlendikten sonra süzülür.
Özsuyu Hazırlama : Çiçek salkımlarının sapları yıkanıp, sıkılır. Elde edilen özsu küçük şişelere koyularak buzdolabında saklanır.
Tentür Hazırlama : İki avuç dolusu, ince kıyılmış çiçekli bitkinin üstüne 1 litre konyak eklenir. Konyak bitkilerin üstüne çıkmalıdır. Tentür şişesi, arada bir çalkalanarak, 14 gün boyunca güneşte veya sıcak bir ortamda bekletilir ve süre sonunda süzülerek, koyu renkli şişelere aktarılır. Serin bir ortamda saklanmalıdır.
Diğer İsimleri : Platanus, Plante d’Orient, Plane
Botanik Bilgi : Çınargiller familyasından; 30 metreye kadar boy salan, gövdesi kalın, uzun ömürlü, koyu gövdeli bir ağaçtır. Hekimlikte kozalakları ve yaprakları kullanılır. Birçok çeşidi vardır.
Kabuğu sirke ile pişirilip ağızda gargara yapıldığında diş ağrılarını keser.
Yapraklarının lapası vücut ağrılarına ve şişlere konulduğunda şifa verir.
Yapraklarının yada kabuklarının suyuyla baş yıkandığında kepekleri giderir, saçları besler.
Diğer İsimleri : Colchicum, Colchique autumnalis, Semences de colchique, Colchici semen, Lahlah, Mahmurçiçeği
Botanik Bilgi : Zambakgillerden, çiçekleri zehirli bir bitkidir. Pembe, beyaz, mor ve leylak renginde çiçekleri vardır. Çiçekleri; Ağustos-Eylül aylarında açar.Tohumları yuvarlak, rengi sincabidir.Soğan şeklinde yetişip büyür.
Bilinen Birleşimi : Etkili maddesi, Colchicin adında zehirli bir maddedir. Bundan başka bitkinin özünde nişastalı, şekerli, zamklı maddeler mevcuttur.
UYARI Bütün kısımları zehirli olan bir bitkidir. Bu bakımdan ölçüsüz, tartısız gelişigüzel kullanılmamalıdır.
İdrar tutukluğunu giderir, söktürür.
Bütün iç ağrılarına faydası vardır.
Diğer İsimleri : Sarızambak, Asphodelus ramosus, Liliaceae
Botanik Bilgi : Zambakgillerden; beyaz çiçekli bir bitkidir. Kökündeki yumrulardan “Çiriş” yapılır.Ülkemizde çiriş bitkisinin genç sürgünleri ve taze yaprakları sebze olarak pişirilip tüketilmektedir Nisan-Temmuz aylarında çiçek açar.
Bilinen Bileşimi : Nişasta, inulin, acı madde.
Memeli basuru tedavi eder.
Mafsal ağrılarını dindirir.
Adet kanı söktürür.Adet düzensizliklerini düzene koyar.
Saçkıran tedavisinde de kullanılır.
Kullanım Şekli ve Dozu : 2 bardak suya 30 - 40 gr. bitki konularak kaynatılıp balla tatlandırılıp günde 3 defa yemeklerden evvel içilir.
Diğer İsimleri : Celtis australis, Ulmaceae, Micocoulier, Bebik, Çatlaguç, Sakızlak.
Botanik Bilgi : Karaağaçgiller familyasından; 70 kadar türü olan bir çeşit sakız ağacının meyvesidir. Çitlembik ağacının meyveleri (Çitlembik); mercimekten az büyük ve buruk fıstık tadındadır. Hekimlikte; meyvesi, yaprakları, tohumları ve sakızı kullanılır.
Yaprakları saçlara sürüldüğünde saçları saçları siyahlaştırır.
Ayak terlemelerini giderir.
Yaraları tedavi eder.
Mide ağrılarını dindirir, öksürüğü keser.
Kullanım Şekli ve Dozu : Mide ülseri için bitkinin sakızı balla macun yapılarak aç karnına 1′er tatlı kaşığı yenilir. Diğer etkiler için tohumları dövülerek bal ile macun yapılarak yenilir. Yapraklarıda kaynatılarak balla tatlandırılarak içilir. Çitlenbik tohumlarından çok lezzetli bir kahve yapılır.
Diğer İsimleri : Kuşkuşotu, Çobankesesi, Çobantorbası, Cıngıldaklıot, Capsella bursa, Cruciferae
Botanik Bilgi : Turpgillerden; bir çeşit yaban bitkisidir.Yol kenarlarında, tarla kenarlarında yetişir.Boyu yarım metre kadardır. Meyveleri; torbaya benzer. Yaprakları rozet şeklinde olup, demet görünümündedir. Çiçekleri beyazdır. Yaz aylarında toplanıp, kurutulur.
Bilinen Bileşimi : Bursin, saponin, choline, acetylcholine, mallik asid, sitrik asid, asetik asid, flavonoidler, potasyum tuzları, C ve K vitaminleri.
Hatmi ile karıştırılıp haşlanarak suyu içildiğinde böbreklerdeki ve idrar torbasındaki iltihaplara, sıkıntılara faydalıdır.
Basur ve yaralara lapa yapıldığında faydalı olur.
Adet kanamaları aşırı olanlar adet döneminden 8 - 10 gün öncesinden çayını içmeye başlamalıdırlar. Adet dönemi bitince çay içimine son verilmelidir.
Ayrıca ergenlikteki adet kanamalarının düzenlenmesinde de faydalıdır.
Kan dolaşımını düzenleme etkisi olan, hem tansiyonu düşürebilen hem de yükselterek normalleştiren ender bitkilerden biridir.
Yüzeysel kas yapısı hastalıklarının ve iç organ kasları gevşekliğinin tedavisinde, kas fıtıklarında, kas erimelerinde çok önemli bir yardımcıdır.
Rahatsızlık veren bölgeler tentürü ile ovalanır ve aslan pençesi ile karıştırılmış çayı içilir.
Peklik verici özelliği vardır. İshali kesmede yararlı olur.
Çay : 4 bardak suya 50 - 60 gr. bitki konularak 10 dakika kaynatılır. 5 dakika demlendirilip süzülür. Günde 3 kere yemek aralarında 1’er çay bardağı içilir.
Özsu : Taze toplanmis çiçekli saplar yikanir, kurutulmadan preslenerek suyu çikarilir ve küçük siselerekonularak buz doabinda saklanir.
Tentür: Yeni açmis iki avuç dolusu bitki ince bir sekilde kiyilir, 1 litrelik bir sise içine konularak üstüne % 38 lik votka veya cin dökülerek sise doldurulur. 15 gün güneste veya sicak bir yerde bekletilir, süzülür.
Diğer İsimleri : Sabunotu, Helvacı kökü, Saponaia officinalis,Saponaia, Gypsophila struthium
Botanik Bilgi : Haziran-Temmuz aylarında beyaz çiçekler açan, 50-60 cm yüksekliğinde çok dallı, çok senelik, kazık köklü, otsu bir bitki. Yaprakları sapsız, soluk yeşil renklidir. Çiçekler küçük pembe ve beyaz renklidir. Tohumlar küçük, hemen hemen böbrek şeklinde esmer renkli ve üzeri pürtüklüdür. Köklerinin dövülmesinden çöven elde edilir. Memleketimizde 27 kadar türü bulunur. Bitkinin kullanılan kısımları kökleridir.
Türkiye’de yetiştiği yerler: Orta ve Dogu Anadolu
İdrar söktürür. Terletir.
Kusturur ve balgam söktürür.
Eskiden beri temizleyici olarak, lekeleri çıkarmak için kullanılır.
Diğer İsimleri: Baharçiçeği, Primula veris officinalis.
Botanik Bilgi : Altınımsı ve daha açık sarı renkte 10-20 cm. uzayabilen tek bir sap üzerinde güzel kokan çiçekleri vardır. Kökleri kırmızı, yaprakları sarı, geniş buket şeklindedir. Nisan-Mayıs aylarında toplanır, gölgede kurutulur.
Yarım baş ağrısını ve sinirleri yatıştırır, iyi uyku verir.
Köklerinden yapılan çay içildiğinde idrar zorluklarına kolaylık verir.
Çiçeklerinin kaynatılan çayı içildiğinde kalbi kuvvetlendirir.
Boğmaca, bronşit, zatürre hastalıklarına fayda sağlar.
Çuhaçiçeğinin taze yaprakları; çıban tedavisinde etkilidir.Bunun için yapraklar çıbana sarılır. Sık sık değiştirilerek çıbanların iyileşmesi sağlanır.
Çay: Kurumuş çiçeklerden 1-2 tatlı kaşığı alınıp üzerine 1 bardak kaynar su dökülerek ve 15-20 dakika demlendirilerek bir infüzyon hazırlanır. Bu infüzyondan günde iki-üç kez birer bardak içilir.
« Bitki Sözlüğü - C - | Bitki Sözlüğü -D »