KARAR 2007/UY.Z-3916(2008) Kamu İhale Kurumu, 2007/UY.Z-3916 K. Kararı
Karar No: 2007/UY.Z-3916
Karar No : 2007/UY.Z-3916
Oruçlar İnş. Taah. Tur. Nak. San. ve Tic. Ltd. Şti. Yayla Mah. (111.) İ. Paşa Caddesi Şafak Apt No:30 Kat:1/3 ISPARTA
Denizli İl Özel İdaresi Tarımsal Hizmetler Müdürlüğü Yeni Mah. Acıpayam Yolu Üzeri 20020 DENİZLİ
26.10.2007 / 30611
2007/96137 İKN|li “Çivril Gümüşsu 1. Kısım Damla Sulama Tesisi Yapım İşi”
27.11.2007 tarih ve 06.0923.G023/2007-6E sayılı Esas İnceleme Raporunda;
Denizli İl Özel İdaresi Tarımsal Hizmetler Müdürlüğünce 20.08.2007 tarihinde Açık İhale Usulü ile yapılan “Çivril Gümüşsu 1. Kısım Damla Sulama Tesisi Yapım İşi” ihalesine ilişkin olarak Oruçlar İnş. Taah. Tur. Nak. San. ve Tic. Ltd. Şti.’nin 17.10.2007 tarihinde yaptığı şikayet başvurusunun, idarenin 22.10.2007 tarihli yazısı ile reddi üzerine, başvuru sahibinin 26.10.2007 tarih ve 30611 sayı ile Kurum kayıtlarına alınan 25.10.2007 tarihli dilekçe ile itirazen şikayet başvurusunda bulunduğu,
İtirazen şikayet dilekçesinde özetle; başvuru konusu ihaleye en düşük teklifin firmaları tarafından verildiği, teklifleriyle ilgili olarak idarece altı iş kalemine ilişkin açıklama talep edildiği, proforma faturalar, birim fiyat analizleri ve iş makinesi ve araçların kendilerine ait olduğunu gösteren demirbaş envanter defterlerini 29.08.20007 tarihinde idareye sundukları, idare tarafından tekliflerinin gerçekçi bulunmayarak ihalenin en düşük tekliflerden altıncı sıradaki İsmail Özhelvacı İnş. Taah. Tur. ve Tic. Ltd. Şti. üzerinde bırakıldığı, söz konusu firmanın teklifinin kendi tekliflerinden 251.340,00 YTL daha fazla olduğu, idare tarafından yaklaşık maliyet hesabı yapılırken devletin en yüksek birim fiyatlarının kullanıldığı, böylece yaklaşık maliyetin yüksek hesaplandığı, ayrıca idarenin sadece altı iş kalemini sorguladığı, ancak 112 iş kalemi daha bulunduğu ve sorgulanan iş kalemlerinin tekliflerinin sadece %5’ine tekabül ettiği iddialarına yer verilmiştir.
Denizli İl Özel İdaresi Tarımsal Hizmetler Müdürlüğü tarafından Çivril Gümüşsu 1. Kısım Damla Sulama Tesisi Yapım işinin Açık İhale Usulü ile ihaleye çıkarıldığı, 20.08.2007 tarihinde yapılan ihaleye 16 isteklinin katıldığı, 20.08.2007 tarihli ihale komisyonu kararı ile aşırı düşük teklif sınır değerinin hesaplandığı, bu değer altında kalan 8 adet teklifin bileşenleri ile ilgili ayrıntıların yazılı olarak istenilmesine karar verildiği, 10.09.2007 tarihli ihale komisyonu kararı ile aşırı düşük açıklamaları istenilen başvuru sahibi Oruçlar İnş. Taah. Turz. Tic. San. Nakl. Ltd. Şti., ÖZ-ER İns. Taah. Tic. Turz. Ltd. Şti., M.N.Ş. İnş. Nak. Teks. Beyaz Eşya Gıda San. ve Tic. Lid. Şti. Kömürcüğlu İnşaat - Mehmet Ali ÖZEN ve Genel İnş. Ltd. Şti.’nin açıklamaları yeterli bulunmadığından tekliflerinin değerlendirme dışı bırakılmasına, İsmail Özhelvacı İnş. Taah. Turz. ve Tic. Ltd. Şti., Salih SEZGiN ve DNZ İnş.Nakl Turz. Tic. Ltd. Şti.’nin açıklamaları yeterli görüldüğünden tekliflerinin değerlendirmeye alınmasına ve ihalenin İsmail Özhelvacı İnş. Taah. Turz. ve Tic. Ltd. Şti. üzerinde bırakılmasına karar verildiği anlaşılmıştır.
4734 sayılı Kamu İhale Kanununun “Aşırı Düşük Teklifler” başlıklı 38. maddesinde; “İhale komisyonu verilen teklifleri 37 nci maddeye göre değerlendirdikten sonra, diğer tekliflere veya idarenin tespit ettiği yaklaşık maliyete göre teklif fiyatı aşırı düşük olanları tespit eder. Bu teklifleri reddetmeden önce, belirlediği süre içinde teklif sahiplerinden teklifte önemli olduğunu tespit ettiği bileşenler ile ilgili ayrıntıları yazılı olarak ister.
İncelenen ihalede söz konusu madde hükmü uyarınca aşırı düşük teklif sahiplerinden idarece belirlenen hususlara ilişkin olarak açıklama talep edilmiş olup, bu çerçevede başvuru sahibi firmadan da düşük bulunan beton, kum çakıl ve çimento fiyatları, makine saat ücretleri, el işleri ile yapılan işlere ilişkin işçilik saat ücretleri, düz yüzeyler kalıp analizi içinde işçilik saatleri ve birim fiyatlarda ki malzeme bedellerinin rayiçlerle kanıtlanması istenilmiştir. Başvuru sahibi tarafından aşırı düşük teklif açıklaması ekinde araçlara ilişkin envanter defteri, çimento fiyatlarına ilişkin proforma faturalar, işçilik fiyatlarına ilişkin alt yüklenici sözleşmesi, hidrant fiyatlarına ilişkin proforma fatura, vana ve PVC boruların proforma faturaları, diğer malzemelere ilişkin teklifler, iş bitirme belgeleri, finansal kiralama sözleşmesi idareye ibraz edilmiştir.
Başvuru sahibi firmanın şikayetine ilişkin idarenin 22.10.2007 tarihli şikayet başvurusu inceleme kararında; beton ve kum-çakıl fiyatlarına ilişkin olarak başvuru sahibi tarafından sunulan proforma faturaların doğruluğunun idarece araştırıldığı ve faturaları düzenleyen firmalarca idareye daha yüksek fiyatların verildiği, firmanın teklifi ve açıklamasının bu nedenle gerçekçi bulunmadığı, başvuru sahibinin makine ve işçilik bedellerinin düşük bulunmasına yönelik olarak makinenin kendisinin olduğunu ve çelik kalıplarının bulunduğunu beyan ederek analize dayanmayan fiyat bildirdiği, ancak fiyatını makinenin saat ücretini belirleyen yakıt ve işçilik gibi önemli analizlerle açıklayamadığı, dolayısıyla bu hususa ilişkin yeterli cevap vermediği, başvuru sahibi firmanın daha önce yaptığını beyan ettiği işlere ilişkin yapılan araştırmada, Denizli-Tavas-Kızılcabölük sulama tesisinin 17.000 mt.lik beton kanalının yaklaşık 12.000 mt.lik kısmının tamamen tahrip olduğunun tespit edildiği, yeniden yaptırılması için yazışmaların başlatıldığı, yine Honaz-Kızılyer YAS Yağmurlama Sulama tesisinde borulardaki denemelerde 100’e yakın noktada patlak bulunması nedeniyle tamiratın devam ettiği ve ayrıca firmanın teklifini iş bitirme belgesi ölçüsünde en üst limite göre hazırladığının anlaşıldığı belirtilerek, açıklamaları inandırıcı bulunmadığından şikayetinin reddine karar verilmiştir.
Başvuru sahibi tarafından aşırı düşük teklif açıklamasında işin bünyesindeki tüm imalatlar ve malzemelerin birim fiyatları proforma faturalar sunularak tevsik edilmiştir. Her ne kadar ihale komisyonunca başvuru sahibi tarafından prorforma faturaları sunulan firmalardan tekrar fiyat araştırması yapılması sonucunda başvuru sahibi tarafından sunulan birim fiyatların gerçekçi olmadığı kanaatine varılmış ise de, başvuru sahibi tarafından söz konusu firmalardan ödeme koşullarına, alım miktarlarına ve ticari ilişkilerine bağlı olarak daha elverişli koşullarla alım yapılması mümkün bulunmaktadır. Kaldı ki, işin yaklaşık maliyeti incelendiğinde yaklaşık maliyetin büyük bölümünün çeşitli türdeki boru malzemelerinden oluştuğu anlaşılmaktadır. Bu hususlar birlikte değerlendirildiğinde, başvuru sahibinin aşırı düşük teklif açıklamalarının yeterli görülmemesi işleminde mevzuata uyarlık bulunmamıştır.
B) İhalelere Yönelik Yapılacak Başvurular Hakkında Yönetmeliğin 20 nci maddesi (c ve ı bentleri) yönünden tespit edilen aykırılıklar ve buna ilişkin inceleme ve hukuki değerlendirme aşağıda yapılmıştır:
c) 4734 sayılı Kanunun 62 nci maddesinde yer alan kurallara aykırılık yönünden yapılan incelemede:
Söz konusu ihalede ön proje ile ihaleye çıkıldığı, idarenin 27.06.2007 tarihli gerekçesinde; arazi ve zemin etütlerinin tamamlandığı, yapı elamanlarının ölçülendirildiği ve teknik özellikleri belirlenmiş olmakla birlikte, özel mülkiyet üzerinde uygulanacak proje için kamulaştırma yapılmadığından arazi sahiplerinin rızası doğrultusunda aplikasyon yapılmakta olduğu, yer tesliminden sonra proje aplikasyonu ile birlikte imalatlar netlik kazanacağından uygulamada kanal uzunlukları ve tipleri ile sanat yapılarının sayısı ve ölçüleri değişebileceğinden ihalenin ön projeli olarak hazırlandığı ve teklif türünün birim fiyat üzerinden teklif almak üzere seçildiği belirtilmiştir.
4734 sayılı Kanunun 62 nci maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde;
“Yapım işlerinde arsa temin edilmeden, mülkiyet, kamulaştırma ve gerekli hallerde imar işlemleri tamamlanmadan ve uygulama projeleri yapılmadan ihaleye çıkılamaz. İhale konusu yapım işinin özgün nitelikte ve karmaşık olması nedeniyle teknik ve malî özelliklerinin gerekli olan netlikte belirlenemediği durumlarda ön veya kesin proje üzerinden ihaleye çıkılabilir. Uygulama projesi bulunan yapım işlerinde anahtar teslimi götürü bedel teklif alınmak suretiyle ihale yapılması zorunludur. Ancak, doğal afetler nedeniyle uygulama projesi yapılması için yeterli süre bulunmayan yapım işlerinde ön veya kesin proje üzerinden, her türlü onarım işleri ile işin yapımı sırasında belli aşamalarda arazi ve zemin etütleri gerekmesi veya uygulamada imar ve güzergâh değişikliklerinin muhtemel olması nedenleriyle ihaleden önce uygulama projesi yapılamayan, bina işleri hariç, yapım işlerinde ise kesin proje üzerinden ihaleye çıkılabilir. Bu işlerin uygulama projesi yapılabilen kısımlar için anahtar teslimi götürü bedel, uygulama projesi yapılamayan kısımlarda ise her bir kalem iş için birim fiyat teklif almak suretiyle ihale yapılabilir. Arsa temini, mülkiyet ve kamulaştırma işlemlerinin tamamlanması şartı, baraj ve büyük sulama, içmesuyu isale hattı, enerji nakil hattı, trafo, trafo merkezleri, şalt tesisleri, kaptajlar, su depoları, karayolu, liman ve havaalanı, demiryolu, petrol ve doğalgaz boru hattı projelerinde aranmaz.” hükmüne yer verilmiştir.
Bu hüküm uyarınca yapım işlerinde esas olan uygulama projesi ile ihaleye çıkılması olup, ancak işinin özgün nitelikte ve karmaşık olması nedeniyle teknik ve malî özelliklerinin gerekli olan netlikte belirlenemediği durumlarda istisnai olarak ön veya kesin proje üzerinden ihaleye çıkılabilmektedir. İdarenin gerekçesinde arazi ve zemin etütlerinin tamamlandığı, yapı elamanlarının ölçülendirildiği ve teknik özelliklerin belirlendiği açıklanmıştır. Söz konusu yapım işinin tür ve miktarının 27455 mt. PVC boru, 81 ad. vana, 151 ad. hidrant ve sanat yapılar olarak belirlenmiş olması karşısında işin Kanunda istisnai hal olarak belirtilen özgün nitelikte ve karmaşık bir iş niteliğinde olmadığı anlaşılmaktadır. Bu durumda idarenin gerekçesi, Kanunun belirlediği şartlar yönünden, ön proje tercihini açıklayıcı nitelikte bulunmamaktadır. İdarece söz konusu Kanun hükmü dikkate alınmadan ön projeyle ihaleye çıkılmasında mevzuata uyarlık bulunmamıştır.
1) İhale ilanının “Diğer Hususlar” başlıklı bölümünde ve idari şartnamenin 59 uncu maddesinde isteklilerin fiyat teklifleri ekinde her kalem için birim fiyat analizlerini de ihale dosyası ile birlikte vermesi zorunlu kılınmıştır. Ancak isteklilerden Yaşar ÖTNÜ ve Sedat ŞAHİN’in fiyat teklifleri ekinde birim fiyat analizlerini sunmadığı anlaşılmıştır. Adı geçen isteklilerin idarece verilmesi zorunlu tutulan birim fiyat analizlerini sunmamaları nedeniyle değerlendirme dışı bırakılmaları gerekirken, değerlendirmeye alınmalarına dair idare işleminde mevzuata uyarlık bulunmamıştır.
2) İhale üzerinde bırakılan İsmail Özhelvacı İnş. Taah. Turz. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından sunulan “Ortaklık Hisse Beyannamesi” incelendiğinde, söz konusu beyannamede yer alan tabloda, kendi şirket bilgilerine yer verildiği tespit edilmiştir.
Kamu İhale Genel Tebliğinin “Ekonomik ve Mali Yeterlik ile Mesleki ve Teknik Yeterliğe İlişkin Açıklamalar” başlıklı kısmı F maddesinin (b) bendinde;
“Uygulama yönetmeliklerinde ve idari şartnamelerde ihaleye katılanların "gerçek veya tüzel kişi olması durumuna göre, ortağı olduğu şahıs şirketleri ile sermayesinin yarısından fazlasına sahip olduğu sermaye şirketlerine ilişkin beyannameyi (standart form KİK027.3/….) vermeleri zorunlu tutulmuştur. Anılan hüküm gereği söz konusu beyannamenin ihaleye katılan bütün isteklilerce verilmesi zorunlu olduğundan, isteklilerin herhangi bir ortaklık ve/veya hissesi bulunmasa dahi beyannamenin 1 numaralı dipnotu gereği "Beyanı gereken bir ortaklık ve/veya hisse mevcut bulunmamaktadır. Bu durumda değişiklik olması halinde bildirmeyi kabul ve taahhüt [ediyorum/ediyoruz]" bölümünü doldurmak suretiyle beyannameyi düzenlemeleri ve sunmaları gerekmektedir.” açıklaması yer almaktadır.
Yukarıda belirtilen Tebliğ hükmünden de anlaşıldığı üzere, uygulama yönetmeliklerinde ve idari şartnamelerde ihaleye katılanların gerçek veya tüzel kişi olması durumuna göre, ortağı olduğu şahıs şirketleri ile sermayesinin yarısından fazlasına sahip olduğu sermaye şirketlerine ilişkin beyannameyi (standart form KİK027.3/Y) vermeleri zorunlu tutulduğu, söz konusu beyannamenin ihaleye katılan bütün isteklilerce verilmesi zorunlu olduğundan, isteklilerin herhangi bir ortaklık ve/veya hissesi bulunmasa dahi beyannamenin 1 numaralı dipnotu gereği "Beyanı gereken bir ortaklık ve/veya hisse mevcut bulunmamaktadır. Bu durumda değişiklik olması halinde bildirmeyi kabul ve taahhüt [ediyorum/ediyoruz]" bölümünü doldurmak suretiyle beyannameyi düzenlemeleri ve sunmaları gerekmektedir.
Bu nedenle anılan isteklilerin ihale komisyonunca değerlendirme dışı bırakılması gerekirken değerlendirme dışı bırakılmadan değerlendirmeye alınması ve ihalenin üzerinde bırakılması işlemi mevzuata uygun bulunmamıştır.
Diğer taraftan anılan istekli tarafından yapı araçları taahhütnamesinin noter onaylı verilmediği anlaşılmıştır.
Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Makine ve diğer ekipmana ilişkin belgeler” başlıklı 42 inci maddesinde; “İdare, ihale konusu işin yapılabilmesi için gerekli gördüğü tesis, makine, teçhizat ve diğer ekipman ile ilgili bilgi ve belgeler isteyebilir ve bunlara ait asgari yeterlik kriterleri belirleyebilir (standart formlar KİK041.0/Y, KİK042.0/Y).
İsteklinin kendi malı olan tesis, makine, teçhizat ve diğer ekipman fatura, demirbaş veya amortisman defterinde kayıtlı olduğuna dair noter tespit tutanağı veya yeminli mali müşavir raporu ya da serbest muhasebeci ve mali müşavir raporu ile tevsik edilir. Taahhüt edilerek temin edilecek tesis, makine, teçhizat ve diğer ekipman için ise, noter onaylı taahhütnamenin verilmesi gerekir…”
Anılan Yönetmelik maddesinde, taahhüt edilecek yapı araçları için noter onaylı taahhütname verilmesi hüküm altına alındığı halde ihale üzerinde bırakılan isteklinin yapı araçları taahhütnamesini noter onaylı vermemesi mevzuata aykırı olup, bu isteklinin belirtilen gerekçeyle de değerlendirme dışı bırakılması gerekmektedir.
3) ÖZ-ER İnş. Taah. Tic. Turz. Ltd. Şti. tarafından verilen geçici teminat mektubunun KİK029.0/Y nolu standart forma uygun olmadığı görülmüştür.
Anılan yönetmeliğin “Teminatlar” başlıklı 61 inci maddesinde; “İsteklilerden 4734 sayılı Kanun hükümleri ve Tip İdari Şartnamelerde yapılan düzenlemeler esas alınarak geçici teminat istenir.
Teminat mektubu verilmesi halinde, bu teminat mektuplarının kapsam ve şeklinin, bu Yönetmeliğin ekinde yer alan standart formlara uygun olması zorunludur. (standart formlar KİK029.0/Y, KİK029.1/Y, KİK029.2/Y).
… Bu esaslara aykırı olarak düzenlenmiş teminat mektupları geçerli kabul edilmez.” hükmüne yer verilmiştir.
Söz konusu düzenleme uyarınca teminat mektuplarının kapsam ve şeklinin KİK029.0/Y nolu standart forma uygun olması zorunlu olup, anılan istekli tarafından verilen geçici teminat mektubunun standart forma uygun olmaması nedeniyle değerlendirme dışı bırakılmaması mevzuata uygun bulunmamıştır.