Kök Hücre Kavramı ve Klinik Uygulamaları PowerPoint Presentation
<iframe src="https://www.slideserve.com/embed/6989323" width="600" height="485" frameborder="0" marginwidth="0" marginheight="0" scrolling="no" style="border:1px solid #CCC;border-width:1px 1px 0;margin-bottom:5px" allowfullscreen webkitallowfullscreen mozallowfullscreen> </iframe>
Kök Hücre Kavramı ve Klinik Uygulamaları - PowerPoint PPT Presentation
Kök Hücre Kavramı ve Klinik Uygulamaları. Prof. Dr. Teoman SOYSAL İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp F İç Hastalıkları AD Hematoloji BD. İçerik. Kök hücre kavramı ve kök hücre tipleri Kök hücre ile ilgili potansiyel tedavi olasılıkları Hematopoetik (kan yapıcı) kök hücre kavramı
PowerPoint Slideshow about 'Kök Hücre Kavramı ve Klinik Uygulamaları' - eliana-mckee
İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp F
Kök hücre kavramı ve kök hücre tipleri
Kök hücre ile ilgili potansiyel tedavi olasılıkları
Hematopoetik (kan yapıcı) kök hücre kavramı
Habis hematolojik hastalıklarda tedavi prensipleri ve hematopoetik kök hücre nakli
“omniscellula e cellula”
“Her hücre bir hücreden meydana gelir.”
“StemCell” veya “Kök Hücre”
Vücutta çeşitli hücre tiplerine dönüşme potansiyeline sahip hücreler
Bazı hastalıkların altında yatan nedenler
Bazı hastalıkların tedavisi
Ör: Rejeneratif tıp
Sequoiasempervirens (kızıl ağaç): kök hücre rezervuarı 2000 yıldan fazla aktif kalabiliyor
Arabidopsisthaliana bitkisi : kökünde kök hücre nişleri var
Notophtalmusviridescens (sürüngen): deri, kuyruk,ve ekstremiteler hasar ardından yenileniyor
Zebra balığı: Yüzgeç, pullar, spinalkord ve kalbi yenilenebiliyor
Virchow (1821-1902): “omniscellula e cellula”
Julius FriedrichCohnheim(1839-1884):Yaraları iyileştiren hücreler kandan (Kİ) geliyor
ErnstHaeckel(1834-1919): stamzelle=kök hücre
E Donnal Thomas:Hematopoetik kök hücre nakli : 1959, akut lösemili çocukta tek yumurta ikizinden Kİ nakli
Nobel Tıp Ödülü (1990)
Schofield,1978; Kök hücre nişi (mikroçevre) kavramı
Ord Prof Dr Süreyya Tahsin Aygün
1924: İstiklal madalyası (antrax aşısı)
1964: Hücre kültürü çalışmaları ile PieterPijlPrijo (Hollanda) ödülü
1979 yılında kalp kültür hücresi nakledilen organizmalarda hücrelerin kalbe yerleşip yaşamlarını sürdürdüğünü belirtti
Böbrek: 1954 (Murray ve Holden)
Kemik iliği : 1957-58 (Thomas)
Fare embryonal KH: 1981 (Kaufman)
İnsan embryonal KH: 1998 (Thomson)
Kök Hücrenin Genel Özellikleri
Farklılaşma / plastisite
Hücrenin kendi kopyasını ,kendi yedeğini oluşturması
Kök hücre havuzu yaşam boyu yeterlidir
Embryonik Kök Hücre (pluripotent)
Erişkin (somatik) Kök Hücre (unipotent)
Farklı doku/hücre oluşturma yeteneği
Ovum + sperm h = zigot
6-7. gün : Blastokist
dokuya özel kök hücreler
Embriyonik Kök Hücre (EKH)
Embriyonik kök hücre embriyodan elde edilir
İn-vitrofertilizasyon sonucu fertilize olmuş ve bağışlanmış bir yumurtadan elde edilir
4-5 günlük embriyo blastokistadını alır.
Eğer blastokistinbir köşesinde 30 kadar hücreden oluşan iç hücre kitlesi alınıp kültür ortamında bekletilirse EKHoluşur
Embryonik Kök Hücre
Kültür ortamlarında diferansiye olmaksızın 1-2 yıl üreme
Yüksek membranalkalenfosfataz aktivitesi
oct-4 transkripsiyonal faktörü ekspresyonu
Hayvan deneylerinde teratom oluşturma
EKH Nasıl Elde Ediliyor ?
İç hücre kitlesi
Pluripotent EKH dizileri
Tedavi amaçlı kopyalama (Somatik hücre çekirdek transferi)
Üreme amaçlı kopyalama
Hücre bölünme işleminin uyarılması
Embryonik kök hücre dizisi
Somatik (vücut) hücresi
Somatik hücre çekirdeği aktarılmış ovum
İn-vitro koşularda embriyonikkök hücreden oluşan hücreler
İnsülin salgılayan hücreler
EKH: Rejeneratif Tıp Açısından Geleceği
İnsan pluripotent kök hücreleri
Hücre yerine koyma
Blastokistin iç hücre kütlesinden
Kalp kası h
İndüklenmiş Pluripotent KH
(Somatik Hücre kaynaklı)
Pankreas Beta h
Adrian K, Biochem. J. (2010)
Embryonik gen transferi
Çeşitli doku hücreleri
Etik problem aşılır
> 600 EKH elde edilmiş durumda http://www.hescreg.eu/
FDA onaylı 2 EKH çalışması (Faz I)
Paraplejide : EKH sinir hücresi (oligodendrosit)
Retinitispigmentosa: EKH retinal hücreler
Adult (erişkin) Kök Hücre
Bir doku veya organda bulunan,kendini yenileme (kopyalama) ve bulunduğu organ veya doku hücrelerine dönüşme (farklanma) potansiyeli olan hücrelerdir.
Adult(Yetişkin/erişkin/ergin) Kök Hücre
Erişkin kök hücre bulunduğu organ veya dokunun tamir-hücresel devamlılık işlevini gerçekleştirir.
Dokularda çok az sayıda bulunur.
Erişkin kök hücrenin,bulunduğu dokunun spesifik bir bölgesinde sessiz (bölünmeksizin) kaldığı ve gerektiğinde aktive olduğu düşünülür.
hücre yenilenme gereksinimi , bir hastalık veya doku hasarı
Embryonel kök hücreye göre
Farklılaşabilme yeteneği sınırlıdır:
Multipotent veya unipotent
Kültür ortamında çoğalabilme yetenekleri daha azdır:
Yetişkin (erişkin/ergin) kök hücreler
Hematopoetik kök hücre (Kİ/kan/göbek kordonu)
Kemik iliği, yağ dokusu, göbek kordonu, amnios sıvısı vd kaynaklı
Beyin , medullaspinalis
Overler ve testisler vd
Kök Hücre Plastisitesi Nedir ?
Yakın bir zamana kadar embriyonik kök hücrenin sınırsız bir yaşam ve her türlü hücreye dönüşme potansiyeli olduğu,buna karşın erişkin kök hücrenin sınırlı yaşam ve sadece bulunduğu dokunun hücrelerine dönüşme potansiyeli olduğu kabul edilirdi.
Son yıllarda yapılan çalışmalar uygun ortamlarda Erişkin Kök Hücrenin kendini yeniden programlayarak kendi kökeniyle ilişkisiz farklı hücrelere dönüşebileceğini göstermiştir.
Erişkin kök hücrenin bu farklı hücre tiplerine dönüşme potansiyeliPLASTİSİTEadını alır.
Amnios sıvısı ve plasentadan elde edilebilir
Nöral hücreler geliştirebilir
Kasım 2010: MKH Çalışmaları (Devam eden kayıtlı 105 çalışma)
Atala ve ark 2006
Macchiarini ve ark 2008
Yanık tedavisi, kemik dokusu, kornea
Sınırlı çoğalma yeteneği?
Dokuda devamlılıkları ?
Doku veya organın yeniden oluşturulması/onarımı
Hematopoetik kök hücreden yeniden hematopoez oluşturma
Kemik iliğinde hücre yapımı:
Erişkinde kemik iliği toplam miktarı : 2600 g
Hematopoezde aktif ilik: 1500 g
Kemik iliğinde toplam hücre: 126x1010
Hücre yapımı: 18.8x107/kg/saat
Eritrosit yapımı: 200 x 109/gün
Granülosit yapımı: 120 x 109/gün
Trombosit yapımı: 150 x 109/gün
Lenfosit değişimi: 20 x 109 /gün
Exposure.T.M. Fliedner, D. Graessle, C. PaulsenAnd K. Reimers
CANCER BIOTHERAPY & RADIOPHARMACEUTICALS 17; 2002,405-426
Mikstmiyeloidkök hücre	Lenfoid kök hücre
BFU-E	CFU-GM CFU-Baz	CFU-Eo CFU-Meg T	B
CFU-E	CFU-M CFU-G
Ve Plazma h
Tüm kan hücrelerine farklılaşabilir.
Kemik iliği , kan, göbek kordonundan elde edilebilir.
Uygun koşullarda dondurularak canlılığı korunabilir.
Damar içine verilirse kemik iliğine yerleşir ve kan yapımını başlatır.
Doku grubu uygun farklı bireyler arasında nakli mümkündür.
Habis Hematolojik Hastalıklarda Tedavi Hedefi: Yanıt ?
Başlangıç hedefi: Tam yanıt (Remisyon)
Zamana dayalı hedef: Şifa (kür)
Başlangıç hedefi:Tam yanıt (Remisyon)
Tam yanıt sonrası tedaviler
Hızlı çoğalan hücrelerin kemoterapiye duyarlılığı fazladır.
Hematolojik kanser hücreleri hızlı çoğalırlar.
Tümör miktarının iki katına çıkış süresi
Lösemi	Solid tümörler
1, 2, 3........................................................................ gün
Habis hematolojik hastalıklar kemoterapiye genel olarak duyarlıdır.
Daha etkin tümör eradikasyonu için tümör dokusu logaritmik olarak azaltılmalıdır.
2 x Kemoterapi dozu 10 x hücre ölümü
(Antitümöral etkinlikte x 10 artış)(1 log)
Tümör hücre sayısı:106
Tümör hücre sayısı:109
Tümör hücre sayısı:105
Yüksek kemoterapi dozu Toksisite
Diğer (Ölümcül) Toksisite
Kemik iliği Toksisitesi
Sınırlayıcı Toksisite Yok
Kür İçin Gerekli Doz Artışı
Yüksek doz tedavinin toksik etkilerinden kurtulma yolları:
Koloni uyarıcı faktörler
Kök hücre desteği
Yüksek doz tedavi ile daha etkin tümör eradikasyonu sağlanabilir.
Yüksek doz tedavilerin toksik etkileri vardır
Kemik iliği-kök hücre hasarı : Kemik iliği yetersizliği (ağır kansızlık)
Yüksek doz kemoterapinin ardından kök hücre desteği yapılırsa kan yapımı tekrar oluşturulabilir.
Hematopoetik Kök Hücre Nakli (HKHN)
İlk HKHN 1957
Donell E. Thomas
HKHN İşlem Özeti
HLA uyumlu :
(tek yumurta ikizi)
kök hücrelerin kandan toplanması
HLA uygun donör
Lösemi, veya Kİ yetmezliği (AA) vd
Hazırlık rejimi (Kemoterapi +/- Rt) veya immünsupresif tedavi
Kİ , PKH, Kordon
Allogeneik kök hücre nakli : 0. gün
GVHH profilaksisi: İmmünsupresiftedavi
Engraftman(2-4 hafta) (yeni iliğin oluşumu) ve sağlıklı kan yapımı
Uzun dönem takip
Nüks için kurtarma tedavisi
Kök hücreler toplanır, saklanır
Yüksek doz kemo/radyoterapi
Kök hücreler hastaya geri verilir
Hematopoetiktoparlanma (kan yapımı)
Yaş: ≤ 60-70
Yeniden kan yapımı (ort):15 gün
Nüks oranı yüksektir
GVHH ve GVT yoktur
Yaş: ≤ 45-60
Yeniden kan yapımı : (ort) ≥ 21 gün
Nüks oranı düşüktür
GVHH ve GVT vardır
HKHN Yapılan Bazı Hastalıklar
ve Miyelodisplastik sendrom
KÖK HÜCRE NAKLİ-2010:TÜRKİYE
38 nakil merkezi
>80 uzman hekim
708 (ilk 6 ay)
10 yılda 5 kat artış
TC Sağlık Bakanlığı, 2010
Mukozit / diyare /beslenme boz.
VOH , hemorajik sistit,intpnömoni
Rejeksiyon /engraftman yetersizliği
Endokrin/büyüme gelişme sorunu
Lösemilerde Farklı Nakil Tipleri İle 3 Yıllık Yaşam Olasılığı (%)
Aplastik Anemi, Lenfoma ve M Miyeloma Olgularında
Farklı Nakil Tipleri İle 3 Yıllık Yaşam Olasılığı (%) (CIBMTR verileri)
Cerrahpaşa Deneyimi: Tüm nakiller, toplam sağkalım
Genel sağkalım ortalaması
MALNÜTRİSYON -. malnÜtrİsyon. büyüme ve gelişme için gerekli olan bir yada daha fazla besin öğesinin vücut dengesini bozacak şekilde uzun sÜre yetersiz ve dengesiz alınması durumunda ortaya çıkan klinik ve izlenmesi gereken bir