07-15-2009, 17:23 #1
07-15-2009, 17:24 #2
Bazıları bugüne kadar yaşamış bütün hayvanların en irisi olan dinozorlar, milyonlarca yıl önce soyu tükenmiş sürüngen­lerdir. İlk kez 230-225 milyon yıl önce yeryü­zünde beliren bu hayvanlar Triyas, Jura ve Tebeşir (Kretase) dönemlerinde dünyanın her yanına yayıldılar ve 65 milyon yıl önce bütünüyle yok oldular.
Dinozorlar, uçabilen soyu tükenmiş sürün­genlerin ve bugünkü timsahların atalarıyla akrabadır. Günümüzden 280-225 milyon yıl önceki Permiyen Dönem'de yeryüzünde beli­ren ilk ataları, timsaha benzeyen ve daha çok suda yaşayan hayvanlardı. Bu hayvanların, yüzmelerine yardımcı olan uzun kuyrukları ve güçlü arka bacakları vardı. Evrim geçirerek karada yaşamaya başladıklarında, arka ba­caklarının üzerinde doğrulup gövdelerini kuyruklarıyla dengeleyerek iki ayak üstünde yü­rümeyi öğrendiler. Sonradan bu hayvanlar­dan, kalça kemiklerinin düzenleniş biçimiyle birbirinden ayrılan iki dinozor grubu türedi: Kalça kemiklerinin yapısı sürüngenlerinkini andıran sürüngenimsi dinozorlar ve kuşlarınkini andıran kuşsu dinozorlar.
Bu dinozorların bir bölümü etçil, bir bölümü ise otçuldu. Ataları gibi güçlü arka bacakları üzerinde yürüyen etçil dinozorların bazısı iri, hantal ve yırtıcı, bazısı da küçük ve çevik hayvanlardı. Örneğin ancak bir tavuk büyük­lüğünde olan Compsognathus uzun arka ba­caklarıyla çok hızlı koşabiliyordu. Hemen hemen insan boyutlarında olan Deinonychus ise, arka ayaklarının pençe gibi sivri ve kıvrık tırnaklarıyla kendisinden daha iri hayvanları avlayıp parçalayabiliyordu. Buna karşılık çok iri olan etçil dinozorların, dev gibi büyük ve hantal gövdeleriyle av peşinde koşamayacak­ları için yalnız leşle beslendikleri sanılıyor. Uzunluğu 15 metreyi bulan Tyrannosaurus, sürüngenimsi etçil dinozorların bilinen en iri örneğidir.
Sürüngenimsi otçul dinozorların ilk örnek­leri Triyas Dönemi'nde yeryüzünde belirme­ye başladı. Bu grubun en eski üyelerinden olan, 7 metre uzunluğundaki Plateosaurus'un çok uzun bir boynu vardı ve hem iki, hem dört ayak üzerinde yürüyebiliyordu. 27 metre uzunluğunda ve 80 ton ağırlığındaki Diplodocus ile uzunluğu 21 metreyi, ağırlığı 30 tonu bulan Apatosaurus (eskiden Brontosaurus) gibi uzun boyunlu, uzun kuyruklu dev otçul dinozorlar Plateosaurus'un evrimleşmesiyle ortaya çıktı.
Bu gruptaki dinozorların hepsi otçuldu ve başlangıçta sürüngenimsi dinozorlar gibi iki ayakları üzerinde yürüyorlardı. Hatta, ayak­ları kuş ayağına benzeyen bir grup soyları tükenene kadar iki ayak üzerinde yürümeyi sürdürdü. Bunların en ünlülerinden biri olan Iguanodon 19. yüzyıl başlarında fosili bulu­nan ilk dinozorlardan biridir. Tebeşir Döne-mi'nin sonlarında ortaya çıkan ve yeryüzünde geniş bir dağılım gösteren Corythosaurus gibi ördek gagalı dinozorlar da kuşsu ve otçul gruptandır.
Kuşsu dinozorların geri kalan üç grubu sonradan dört ayak üzerinde yürümeye başla­dı ve gövdeleri dikenli bir zırhla örtüldü. Stegosaurus'un ve yakın akrabalarının sırtın­da omurgalarını koruyan üçgen biçiminde dik çıkıntılar, kuyruklarında da uzun ve sivri dikenler vardı. Ankylosaurus ve akrabaları bodur yapılı hayvanlardı; gövdelerinin üstü başlarından kuyruklarına kadar uzanan, levha ve yumrulardan oluşmuş mozaik gibi bir zırhla kaplıydı. Triceratops gibi boynuzlu dinozorların ise başın gerisinde yer alan ağır kalkanları ve gergedanlarınki gibi daha çok savunmaya yönelik boynuzları vardı.
Tebeşir Dönemi'nin sonunda bütün dinozor­lar yeryüzünden silindi. Onlarla birlikte, o zamanlar yaşayan çok ilginç görünümlü yüzü­cü ve uçucu sürüngenler, ayrıca pek çok başka hayvan da anlaşılmayan nedenlerle yok oldu.
Bu hayvanların soylarının, iklim koşulların­daki ve yüzey biçimlerindeki bazı değişiklikle­re bağlı olarak yavaş yavaş tükendiği sanıl­maktadır. Bu değişikliklere ne gibi olayların yol açtığı ise bilim adamlarınca hâlâ tartışma konusudur. Bir varsayıma göre, her şey dev bir göktaşının Dünya'ya çarpmasıyla başladı. Bu çarpmadan doğan toz ve duman bulutları güneş ışığının Dünya'ya ulaşmasını bir süre için engelleyebilir. Böylece fotosentez yapa­mayacakları için bitkiler ölür; bitki olmayınca otçul hayvanlar ve sonuçta otçulları yiyen etçil hayvanlar aç kalacağından pek çok hay­vanın soyu tükenebilir.
Dinozorların yok oluşunu açıklamak üzere daha birçok varsayım geliştirilmiştir. Nedeni ne olursa olsun, 160 milyon yıl boyunca yeryüzünün kara yaşamına egemen olan bu hayvanlar yerlerini, memelilere bırakarak tü­müyle yok olmuştur.
07-15-2009, 17:24 #3
Dinozorlar milyonlarca yıl önce yaşamış olan çok iri sürüngenlerdi. Bilim adamları yere gömülü çok sayıda dinozor kemiği buldular. Bunları inceleyerek dinozorlara ilişkin pek çok bilgi elde ettiler. İlk dinozorlar yaklaşık 180 milyon yıl önce yaşadı. O zamanlar Dünya bugüne göre çok daha sıcaktı. Karalar bataklıklarla kaplıydı. Diplodokus gibi bazı dinozorlar bitkiyle besleniyordu. Dört ayağı üstünde yürüyen bu otçul dinozorun uzunluğu 27 metreydi. Bazı dinozorlar da et yiyordu. Etçil dinozorlardan, gorgozor arka ayakları üstünde durabiliyordu. Boyu 9 metreydi. Bu hayvan öbür dinozorları da yiyiyordu. Birçok otçul dinozor etçil dinozorlara karşı zırhlanmıştı. Örneğin 5,5, metre uzunluğundaki ankilozorun sırtı kemik levhalarla kaplıydı. Bu levhalar düşmanlarını kandırmaya yarıyordu. Çünkü yere çöken ankilozor tıpkı bir kaya gibi görünüyordu. Dinozorların neden yok olduğu belirsizdir. Ama birçok bilim adamına göre Dünya'ya büyük bir göktaşı çarpmış, gökyüzünü saran toz ve duman örtüsü Güneş ışığını engellemiş, önce bitkiler, ardından da aç kalan otçul ve etçil dinozorlar ölmüştü.
Örümceğimsiler (Arachnida) Hakkında genel bilgiler Yaso Hayvanlar alemi 0 07-13-2009 15:46