Saşa 3%? Belaruslar Lukaşenkanyň goldawynyň pese gaçmagyny ıaňsa alıarlar
Belarus prezidenti Aleksandr Lukaşenka
Pawel Belawus 12-nji iıunda ıörite bir posylkanyň gelmegine garaşıardy.
Onuň Minskdäki ‘Symbal’ atly dükanynda belarus halk döredijiligine degişli harytlar, şol sanda ilkinji garaşsyz belarus döwletiniň gadagan edilen gyzyl çyzykly baıdaklarynyň kiçi görnüşleri hem satylıar. Bellemeli ıeri, uzak wagtdan bäri häkimiıeti eıeläp oturan prezident Aleksandr Lukaşenka ıurduň oppozisiıasy bilen häsiıetlendirilıän bu baıdaklara çydamsyzlyk bilen çemeleşıär.
Belawus dükanynyň tekjelerini, alyjylaryň uly islegine eıe boljakdygyna ynam bildirıän, ıene başga bir haryt bilen doldurmagy niıetlenıärdi. Emma bu harydyň awtoritar lideriň göwnünden turmandygyna çalym edıär.
Belawus ıüzünde ak we gyzyl syıa bilen ‘Psiho3%’ ıazgy ıerleşdirilen gara maıkalaryň 419 sanysyny printerde çap etdi.
‘Psiho3%’ atly internet memi bilen Lukaşenkanyň koronawirus pandemiıasyny ‘psihoz’, ıagny ‘dälilik’ diıip atlandyryp ony ret etmegi we resmi bolmadyk pikir soralyşyklarda ilatyň oňa az goldaw bildirıändigi aıdylıan sanlar ıaňsylanıar. Bu memiň ‘Saşa3%’ diıen görnüşi hem ıaırandyr.
Bu maıkalar hiç haçan dükana gelip ıetmedi. Maıkalary alyp gelıän kurıeri ıolda ıol gözegçilik gullugy saklady. Mundan soň, resmiler Belawusa basyş edip başladylar. Munuň netijesinde, ıakynda Belawus 29-njy iıunda dükanyny ıapıandygyny we onlaın söwda geçıändigini yglan etdi. Soňky günleriň dowamynda Belawusyň goldawçylary we beılekiler, raıdaşlyk yşaraty hökmünde, dükandan haryt satyn almak üçin, onuň öňünde nobata durdular. Polisiıanyň tolgunşyklara garşy OMON güıçleri nobatda duranlaryň ençemesini, dürli sebäplere, şol sanda ıol hereketine päsgelçilik döretmekde aıyplap tussag etdiler.
9-njy awgustda geçiriljek prezidentlik saılawlarynda nobatdaky, 6-njy gezek häkimiıet başynda galmaga synanyşıan 65 ıaşly Lukaşenka üçin bu mem ıokuş degdi.
1994-nji ıyldan bäri ıurdy dolandyryp gelıän Lukaşanka ilatyň bildirıän nägilelikleriniň iň esasysy bu – onuň hökümetiniň koronawirus pandemiıasy babatyndaky çäreleri bilen bagly. Belarusda İewropa boıunça, ilatyň her adam başyna görä, koronawirus bilen kesellemegiň iň ıokary görkezijileri hasaba alyndy. Lukaşenka sosial aralygy we beıleki çäreleri üpjün etmek boıunça edilen çagyryşlary ret etdi. Muňa derek, ol wodkanyň (aragyň), traktor sürmegiň, saunanyň koronawirusyň öňüni alyp biljekdigini aıtdy. Bu öňe sürmeler ıurduň daşynda ıaňsa alnan bolsa, ıurduň içinde ynamsyzlyk bilen garşylandy.
Lukaşenka hökümetini dargadyp, ilatyň goldawyny gazanamak maksady bilen pensiıalary artdyrjakdygyny we beıleki çäreleri söz berdi.
Lukaşenkanyň saılaw prossesine doly gözegçilik edıändigini belläp, synçylaryň aglabasy onuň awgustda geçiriljek saılawlarda ıeňiş gazanjakdygyny çaklaıarlar. Lukaşenkanyň häkimiıeti döwri geçirilen saılawlaryň hiç biri-de Günbatar hökümetleri we synçylary tarapyndan açyk we erkin diılip ykrar edilmedi. Bu gezekki saılawlaryň hem üıtgeşik boljakdygyny aıdyp bolmaıar. Emma bu gezek, Lukaşanka öň hiç görülmedik garşylyk bilen ıüzbe-ıüz bolup dur.
Ol özüniň mümkin garşydaşlarynyň üçüsini tussaglyga ıerleşdirdi. Olaryň biri ozalky bankir Wiktar Babaryka. Onuň kampaniıasy ilatyň 435 müňden hem goluny toplamagy başardy. Belarusda entek oppozision dalaşgäriň şunça gol toplan ıeri ıok.
15-nji iıunda belarus resmileri Babarykanyň 20 ıyllyk ıolbaşçylyk eden ‘Belgazprombank’ täjirçilik bankyny ele geçirdiler. Bu bankyň aglaba paıy Russiıanyň gaz läheňi ‘Gazproma’ we onuň bilen ilteşikli ‘Gazprombanka’ degişlidir.
Aktiwistleriň, bloggerleriň, şeıle-de režimiň tankytçylarynyň ıüzlerçesi ıygnaldy. Olaryň arasynda Mikalaı Statkewiç ıaly mümkin beıleki dalaşgärler hem bar. Ol 2010-njy ıylda Lukaşenka garşy kandidat bolupdy we dawaly saılawlardan soň dörän protestleriň dowamynda türmä basyldy. Oňa ‘rugsat berilmedik çärelere’ gatnaşandygy üçin berlen 15 gije-gündiz tussaglygynyň 15-nji iıunda tamamlanmagynyň yzıany, nobatdaky 15 gije-gündiz tussaglygy berildi.
Meşhur wlogger Sıarheı Tsikhanouski hem dalaş etmekden mahrum edildi. Oňa demokratik ıörişleri gurnandygy üçin 3 ıyla çenli türme tussaglygynyň hem berilmegi mümkin. Tsikhanouski belaruslara öı aıakgaplaryny alyp, tarakany basyp ıok etmäge çagyrdy. Bu Lukaşanka üstünden gülnüp berlen lakamdyr. Tsikhanouski saılawlardan çetleşdirilse-de, häzir onuň aıalyny dalaşgär hökmünde hasaba almak ugrunda tagalla edilıär.
Saılawlarda dalaş edip bilmek üçin, kandidatlar, şol sanda Lukaşenka hem 100 müň goly toplamaly. Onuň topary gerekli gollaryň toplanandygyny aıtdylar, käbirleri bolsa ony goldap 2 million adamyň gol goıandygyny bellediler.
“Meniň mertebämi peseltmäň!”
Synçylaryň käbiri bu sanlaryň hakyky ıagdaılary açyp görkezıändigine şübheli garaıarlar. Ilatyň awtoritar lider we onuň alyp barıan işi baradaky garaıyşlary aglaba ıagdaıda näbelli bolmagynda galıar. 2016-njy ıyldan bäri ıurtda resmi pikir soralyşyk geçirilmedi. Şol ıyl Jemgyıetçilik-ykdysady we Syıasy bilimler boıunda garaşsyz institutyň çap eden pikir soralyşygynyň netijesinde, Lukaşenkany ilatyň 29,5%-niň goldaıandygy görkezildi. Mundan soň, bu institut Belarusdaky işlerini togtatmaga mejbur edildi.
Belarus habar serişdeleri, şol sanda öňdebaryjy Tut.by we Onliner.by neşirleri resmi bolmadyk pikiri soralyşygyň netijelerini çap edenlerinde, ‘Saşa3%’ memi döredi. Pikiri soralyşygyň netijelerine laıyklykda, Lukaşenkda 3% alyp, dalaşgärleriň arasynda dördünji boldy; ilkinji üç orny Babaryka, ıene bir telekeçi Waler Tsapkala we Tsikhanouski eıelediler.
Lukaşenka 23-nji iıunda Brestdäki battareı öndürıän zawodda eden çykyşynda özi baradaky memiň üstünde hem durup geçdi.
“Siz maıkalara ‘Saşa3%’ diıip ıazdyňyzmy? Siz dogurdanam häkimiıet başyndaky prezidentiň diňe 3% goldawynyň bardygyna ynanıarsyňyz? Hatda bu alternatiw mähelläniň arasynda hem men 3%-den köp alaryn. Meni ‘murtly tarakan’ atlandyrmagy, bizi kemsitmegi bes ediň. Men heniz hem bu ıurduň prezidenti. Dünıäniň hiç bir ıurdunda adamyň mertebesini depelemäge rugsat berilmeıär” diıip, Lukaşenka belledi.
Belawus kyn ıoly geçip, tejribe gazandy. Ol maıkalary ele salnandan soňra, resmileriň kompaniıanyň salgyt gullugyndaky maglumatlaryny hem barlap başlandyklaryny aıtdy. Mundan soň, dükanyň elektrik togy kesildi we goňşy binalardaky ıaşaıjylar dükandan ıaramaz ysyň gelıändigini aıdyp şikaıat etdiler.
Pawal Belawus (arhiw suraty)
23-nji iıunda Belawus özüniň Facebook hasabynda ıazgy galdyryp, adamlara dükandaky harytlar doly ele geçirilmezden ozal, olary satyn almaga çagyrdy.
Şol günüň özünde, onlarça adam dükanyň öňünde peıda boldy. Olaryň käbirleri haryt satyn almak, käbirleri bolsa öz goldawyny äşgär etmek üçin geldi. Mundan soň, sebite polisiıa işgärleri gelip adamlary dargadyp we tussag edip başladylar. Adam hukuklary boıunça iş alyp barıan hökümete degişli bolmadyk Wıasna toparynyň maglumatyna görä, azyndan 20 adam, şol sanda garaşsyz media serişdeleriniň wekilleri hem tussag edilipdir.
Belarusly synçy Waler Karbalewiç “Nastoıaşeıe Wremıa” telekanalyna beren interwıusynda, dowamly repressiıalara garamazdan, köçä çykmak isleıän adaty belaruslaryň barha köpelıändigini aıtdy.
“Lukaşenka häkimiıet başyna geleli bäri, Belarus 26 ıyl bäri gazaplylyk atmosferasynda ıaşaıar. Häzirki esasy ara-tapawut bu - belarus hökümetiniň, Aleksandr Lukaşenkanyň syıasy režiminiň ilatyň goldawy ıitirmegidir. Lukaşenkanyň meşhurlygy gaçdy. Belarus jemgyıetiniň ıagdaıyndan çen tutulsa, onda belaruslaryň köpüsiniň häkimiıetde täzeçilligi görmek isleıändigini aıtsa bolar” diıip, Karbalewiç aıtdy.