Nüfus Hareketleri | Guhertas
Çakmak Mahallesi, Horasan caddesi No:3 Ümraniye - İstanbul
0216 365 35 61 -
NÜFUS VE NÜFUS HAREKETLERİ
Osmanlı döneminde Gühertaş nüfusu
Osmanlı İmparatorluğu döneminde ilk nüfus sayımı 1831-1842 yılları arasında yapılmıştır. Bu nüfus sayımında amaç askerlik yapabilecek halkın sayısı ve yeni vergi kaynaklarının saptanması olan bu sayımda, Rumeli ve Anadolu sancakları dışında yaşayan tüm İslam ve Hıristiyan erkek nüfus sayılmıştır. Bu sayım sonucu nüfusun 4 milyon olduğu belirlendi. 1844 yılında kadınları da içine alan ikinci bir sayım yapıldı. Bu sayım sonunda Osmanlı Devleti sınırları içindeki nüfusun 46.5 milyon olduğu kayıtlara geçirildi.
1831-1842 nüfus defterlerinde Gühertaş’da 7 hane yaşamaktadır.
1 nolu hanede Zaimoğlu sülalesinden Hüseyin Goca’nın üç oğlu 60 yaşındaki Yusuf, 50 yaşındaki Hasan, 6 yaşındaki İsmail ve çocukları birlikte yaşamaktadırlar. 50 yaşındaki Hasan aynı zamanda köyün muhtarıdır. 1835-1837 yılları arasında Payitahta yani başkent İstanbul’a gidip gelmiştir.
2 nolu hanede Kara Ahmetoğlu sülalesinden 80 yaşındaki İbrahim ve 1837 yılında doğan kardeşi Halil yaşamaktadır. İbrahim’in 15 yaşındaki torunu Süleyman 1837 yılında Bahriye askeridir.
3 nolu hanede Çuhadaroğlu sülalesinden Ebubekir’in 50 yaşındaki oğlu Ahmet ve çocukları yaşamaktadır. Ahmet’in 15 yaşındaki oğlu Osman 1835 yılında Bahriye askeridir.
4 nolu hanede İnce Hasanoğlu sülalesinden 30 yaşındaki Hasan ve çocukları yaşamaktadır.
5 nolu hanede Zeybeoğlu sülalesinden Abdullah’ın 25 yaşındaki oğlu Yusuf ve çocukları yaşamaktadır. Fakat sonraki yıllarda Zeybeoğulları köyden ayrılmışlardır.
6 nolu hanede Zaimoğlu sülalesinden Hüseyin Goca’nın bir diğer oğlu 35 yaşındaki Ali ve çocukları yaşamaktadır. Sonraki yıllarda Ali’nin ocağını sürdürecek erkek nesli olmadığı için hanesi kapanmıştır.
7 nolu hanede Kırıkoğlu sülalesinden Hasan’ın oğlu 30 yaşındaki Abuş ve çocukları yaşamaktadır. Hasan 1838 yılında Tokat’ın Urumcuk köyünden gelmişlerdir. İleriki yıllarda Kırıkoğlu sülaleside köyden ayrılmıştır.
Cumhuriyet döneminde Gühertaş dışına yerleşen Gühertaşlılar
20.yüzyıl başlarından itibaren katıldığımız Trablusgarp Savaşı, Balkan Savaşı, Birinci Dünya Savaşı ve dört yıl süren Milli Kurtuluş Savaşı ülkemizde ocakların sönmesine büyük ekonomik sıkıntıların yaşanmasına ve yokluklara sebep olurken Gühertaş insanı da bu olumsuz durumdan önemli ölçüde etkilenmiştir.
Zaten köy halkının büyük bölümü geçimini zar zor sağlamaktadır yeteri kadar arazisi olmayan kalabalık nüfuslu aile bireylerinden bazıları kısmetini başka yerlerde aramak amacıyla Gühertaş dışına yönelmişlerdir. Tespit edebildiğimiz kadarıyla köyden ilk ayrılan Üsüşoğullarından Hasan oğlu İsmail olur. Babasının istediği kızı almamasına sinirlenen İsmail 1310 (1894) yılında köyden ayrılarak Trabzon’a gider ve demircilikle uğraşır. Daha sonra Erzincan’a yerleşir bir süre sonra kardeşi Recep de yanına gelir. İki kardeş evlenip Erzincan’a yerleşmelerine rağmen Gühertaşla bağlarını yakın zamana kadar sürdürürler.
Kurtuluş savaşının getirdiği sıkıntılar sonucu köyden ayrılan bir başka isim Abdullah (Tahtabaş’ın babası) oğlu Kara Ahmet olur çalışmak için Tozanlı deresine aşağı gider Tokat’ın Emirseyit beldesine yerleşerek orada evlenir çoluk çocuğa karışır.
Çuhadaroğullarından Hüseyinoğlu İbrahim de aynı nedenlerle çalışmak için Tokat taraflarına gider Gazova ilçesine bağlı bir Gürcü köyünde evlenir ve oraya yerleşir. Karaibişoğullarından Kendir Halil’in torunu Şuğuzi (Suyüzü) çalışmak için gittiği Amasya’nın Karasenir köyüne yerleşir çoluk çocuğa karışır. Karaibişoğullarından Kendir Halil’in torunu Bekir Dikmen devlet okullarında ve askeri okullarda okuduktan sonra subay olarak Türk silahlı kuvvetlerinde albay rütbesine yükselir emekli olduktan sonrada Balıkesir’e yerleşir. Yine Karaibişoğullarından Şükrünün torunu Zikri Edirne Uzunköprü de vatani görevini yaparken tanıştığı genç kızla askerlik sonrası evlenerek Uzunköprü’ye yerleşir.
Zaimoğullarından Genç Ağa oğlu Ruşen devlet okullarında yatılı olarak okur ve Milli Eğitim Bakanlığı bünyesinde uzun yıllar öğretmenlik yaptıktan sonra İzmir’e yerleşir. Herrolardan Kütük Mehmet’in torunu Ali çalışmak için Adana’ya gidip oraya yerleşirken kardeşi İbrahim de çobanlık yapmak üzere Zara’nın Nasır köyüne gider. Bir süre sonra evlenir ve Nasır’a yerleşir.
Zaimoğullarından Mehmet’in (Cerdük Hoca) torunu Halis iç güveyi olarak Dilekpınar köyü Baytarlar mezrasına yerleşir. Zaimoğullarından Mehmet Demir’in (Gül Mehmet) ilk eşi Güssün hanımdan doğan oğlu Ömer küçük yaşta Tokat Çilhane de bir ailenin yanında evlatlık olarak büyür yıllar sonra Ankara’nın ağboz köyünde yaşadığı tespit edilince Gül Mehmet’in çocukları kardeşlerini bulur. Herrolardan Kütük Mehmet’in torunları Halil ve Seyfi ise 1965 yılında ailece arazi satın alarak Şerefiye beldesine taşınırlar. İki kardeşten Halil Şerefiyede kalırken Seyfi bir süre sonra Sivas’a taşınarak Pirkinik’e yerleşir. Son yıllarda Bitlis Ahmet’in oğlu Mehmet Yavuz ise Sakarya iline yerleşirken Öğretmenlik yapan Hacı Kütük ailesiyle yaşamını Ankara da sürdürmektedir.
Bu arada dış köylere gelin gidenler olduğu gibi dış köylerden de Gühertaş’a gelin olarak gelenlerin sayısı bir hayli fazladır.
Türkiye dışındaki Gühertaşlılar
Ekonomik göç adını verdiğimiz köyden kente göç olgusu nedeniyle Gühertaş insanı başta İstanbul olmak üzere 1963 yılından itibaren de yurt dışına Almanya’ya yönelmiştir. Almanya’ya ilk gidenler Mehmet Gümrah ve Hüseyin Gümüş olmuşlardır. İki vatandaşımızın yakınlarını davetli götürmesiyle birlikte Almanya’ya gidenlerin sayısı çoğalmıştır.
Almanya’ya giden Gühertaşlılardan Bekir Gümüş, Hacı Gümüş kısa bir süre çalıştıktan sonra Türkiye’ye dönüş yaparak haklarını yitirmişlerdir. Kemal Aydın, A.Rıza Gümrah (vefat etti), Mustafa Gümrah (vefat etti), Hüseyin Gümüş (vefat etti) ve İsmet Gümüş (vefat etti) ise emekli olarak dönüş yapmışlardır
Bugün Almanya da ailesiyle yaşayan hemşehrilerimiz Mehmet Gümrah, Ali Gümrah, Yüksel Gümrah, Yusuf Gümrah, Mehmet Bayram, Yılmaz Bayram,Ayhan Bayram, Selahattin Gümüş, Nurettin Zaimoğlu, Fedakar Aydın, Adem Bülbül, Mehmet Bülbül, Erol Kaya, Erdal Coşkun ve Mustafa Aydın.
1950 li yıllardan itibaren Gühertaş insanı sosyo ekonomik nedenlerle çalışmak için İstanbul’a gider. Bu gidişler mevsimlik gidiştir güzün harmanın içeri atılmasıyla birlikte İstanbulun yolunu tutan Gühertaşlı inşaatlarda ve garajlarda çalışır baharın çift sürme zamanı köye geri döner ziraat işiyle meşgul olurdu.
1960 lı yıllardan itibaren yavaş yavaş aileler İstanbul’a taşınmaya başlamıştır. Ailesiyle İstanbul’a gelenler kapıcılık yaparak hem kira derdinden kurtulmuş hem de garajlarda çalışarak birikim yapmaya başlamıştır. Genellikle 1980 lere kadar İstanbul da kazandığını köyünde tarla, çayır alarak yatırım yapmıştır. Bugün baktığımızda bu yatırımların ölü birer yatırım olduğu anlaşılmaktadır.
1970 li yıllardan itibaren İstanbul’a yerleşen ailelerin sayısı çoğaldığı gibi artık yatırımların adresi İstanbul olmuştur. Çevreden de etkilenerek Gühertaşlı ticari taksiye yönelmiştir, bugün 50 ye yakın ticari taksi bulunmaktadır. Ticari taksi işletmeciliğinin yanında inşaat sektörü, konfeksiyon, şoförlük, bilgisayar sektörü alanında müessese sahibi ve çalışan nüfus bir hayli fazladır.
1970 li yıllarda 150 hanenin yaşadığı Gühertaş Şerefiye beldesinin en kalabalık köyü iken İstanbul’a yönelik ekonomik göç nedeniyle hane sayısı gittikçe azalarak günümüzde 50 haneye kadar düşmüştür. Geçmişte İstanbul gurbet köy sıla olarak kabul edilirken bu gün 700 hanenin üzerende Gühertaşlının yaşadığı İstanbul artık gurbet olmaktan çıkmıştır.
Günümüzde İstanbul da 750'ye yakın aile ve 3000 civarında Gühertaşlı nüfus yaşamaktadır. İstanbul da yaşayan Gühertaşlıların %80 i Ümraniye de otururken geri kalan %20 lik kesim Cihangir, Kağıthane, Armutlu, Cevizli, Küçükyalı, Esatpaşa, Koşuyolu, Sultanbeyli ve Aydos gibi semtlerde oturmaktadır.
Bugün köyde yaşayanlar genelde yaşlı nüfustan oluşmaktadır.100 ün üzerindeki emekli kesim nisan ayından itibaren köye gitmekte ve köyde kalabalık bir kitle oluşmaktadır.1996 yılında başlayan Şerefiye kültür ve sanat festivali de tatil amaçlı köye dönüşü özendirmiştir. Öyle ki temmuzun ilk haftası yapılan festival zamanı İstanbuldaki Gühertaş’lı sel olup köye akmakta ve büyük bir coşku yaşanmaktadır.
Araştıran: Ahmet Turan ALTUN (Emekli Tarih Öğretmeni)