I. Mahmut - Beyaz Tarih
Görev : Osmanlı Padişahı
Doğum : 1696 - Edirne
Ölüm : 1754 - İstanbul
Yirmi dördüncü Osmanlı padişahıdır.
1696 yılında Edirne’de doğan Şehzade Mahmut, II. Mustafa’nın büyük oğludur. Çocukluk yıllarını doğduğu yerde geçirdiği gibi ilk eğitimini de burada aldı. Yaşanan Edirne Vak’asında babasının tahttan indirilmesi üzerine kardeşleri ile birlikte hapsedildi. Hapis hayatı 27 yıl sürdü ve bu süre zarfında genellikle kuyumculuk sanatı ile uğraştı. Patrona Halil İsyanı sırasında tahttan indirilen III. Ahmet’in yerine 1730 yılında halk tarafından tahta çıkartıldı. Kendisine ilk biat eden amcası III. Ahmet olup; kimseye güvenmemesi konusunda onu uyardığı bilinmektedir.
Saltanatının ilk haftalarında asilerin isteklerini yerine getiren I. Mahmut, devlet adamlarında değişikliğe gitti. Asilerin istediği Lale Devri’nde zevk alemlerine mekan olan Kağıthane ve Sadabad’daki köşkleri yıktırıldı ve devlet neredeyse Patrona Halil’in vesayeti altına girdi. Öyle ki Etmeydanı’ndaki 49. cemaatin bulunduğu odadan yönetilir oldu. Bu nedenle I. Mahmut öncelikli olarak Patrona Halil’den kurtulmak istiyordu ki bu konuda muvaffak oldu. Bu duruma isyan edecek olanlar İstanbul’dan uzaklaştırıldı ve asayişe yönelik sıkı tedbirler aldı. Asilerin kökünü kazıyıp devlet idaresini tam anlamıyla eline aldıktan sonra dış meseleler ile ilgilenmeye başladı.
Osmanlı-İran mücadelesi giderek büyüdü ve 1733 yılında İran’a savaş ilan edildi. Tebriz’i geri alan Osmanlı Devleti I. Mahmut’a ‘’Gazi’’ ünvanını verdi fakat Tebriz yine elde tutulamadı. İran ile anlaşma yoluna giden Osmanlı Devleti, Kasrışirin Anlaşmasını imzaladı.
1736 yılında Ruslar Azak Kalesi’ne saldırarak Kırım’a oradan Orkapı’ya yürüdü; buna karşılık Osmanlı Devleti Ruslara karşı savaş kararı aldı. Ruslar Osmanlının elindeki topraklara zarar versede, Osmanlı hükümeti barışı ümit ediyordu ancak savaş başlamıştı. Ruslar Özi’yi işgal ederken Avusturyalılar Bükreş’i ele geçirdi. Bu kayıplara üzülen I. Mahmut devlet adamlarına kaybettikleri yerleri geri almayı emretti; özellikle hedef Belgrad idi. Avusturyalıları yenerek Belgrad’ı geri alan Osmanlı Devletine barış teklifi sundular ve 1739 yılında antlaşma imzalandı. Yine aynı yıl Rusya ile de barış yapıldı ve 1768 yılına kadar sürecek olan uzun barış dönemi başladı.
Bunun dışında 1748 yılnda çeşitli isyanlar ile uğraşmak zorunda kalan I. Mahmut, orduyu güçlendirmeye ve modernleştirmeye çalıştı. Topçu Ocağı düzene sokularak yeni toplar döktürüldü, kağıt ithali başladı ve ilk defa yangınlara karşı hortumlu tulumbacılar kullanılmaya başlandı.
Taşrada merkezi hükümetin gücünü yerleştiemeye çalışan, ancak ayan denilen zümrelerin bir güç odağı haline gelmesini önleyemeyen I. Mahmut, 1740 yılında bir adaletname yazdı ve halkı bu zümrenin şiddetinden korumak istedi. Ayrıca bu dönemde önemli bir mali buhran yaşanmadı.
Osmanlı Devleti’ne son parlak dönemini yaşatan ve haleflerine uzun bir barış devri bırakan I. Mahmut, 1754 yılında Topkapı Sarayı’nın Demirkapı girişinde hayatını kaybetti. Naaşı Yenicamii yanındaki Valide Turhan Sultan Türbesi’ne defnedildi.
I.Mahmut dış ve iç meselelerde denge politikası izlemiş, dahildeki huzursuzlukları sık sadrazam değiştirmekle önlemeye çalışırken dış politikada başarılı anlaşmalara imza atmıştır. Onun ülke meseleleriyle yakından ilgilendiği, Divan-ı Hümayun toplantılarına katılarak halkın dertlerini dinlediği, cirit, at yarışı, yüzme sporlarından ve özellikle mehtap seyrinden hoşlandığı belirtilir. I. Mahmut, “Sebkatî” mahlasıyla şiirler yazmış, musikiyle uğraşmış ve bir kısmı günümüze ulaşan besteler yapmıştır. Başta lale olmak üzere çiçekleri çok sevdiği ve satranç meraklısı olduğu nakledilir.
İstanbul-Edirne arasındaki mîrîye ait bütün kasırları tamir ettiren özellikle de İstanbul’un imarı için çalışan ve çağdaş tarihçiler tarafından “muammir-i bilâd” olarak nitelenen I. Mahmut, Lale Devri’nde başlayan imar faaliyetlerini daha bilinçli şekilde sürdürmüştür. İstanbul’un özellikle Galata ve Beyoğlu yakasının su meselesine el atmış, yaptırdığı bentlerde toplanan suları Tophane’de tamamlattığı meydan çeşmesiyle Azapkapı’daki Saliha Sultan Çeşmesi’ne, Kasımpaşa, Tepebaşı, Galata ve Beşiktaş semtlerindeki 100’den fazla çeşmeye dağıtmıştır. İnşa ettirdiği su makseminden dolayı ünlü “Taksim” adı onun zamanından beri kullanılmaktadır.
Özcan, Abdülkadir, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, cilt 27, 2003
Askerlik sanatında mâhir, iyiliksever, fakat sert bir mizaca sahip olan Yunus Paşa kapıcı başı olarak bazı önemli hizmetlerde bulundu. Hasan Ağa’nın yerine yeniçeri ağalığına getirildi. Beş yıl kadar sürdürdüğü yeniçeri ağalığı sırasında İstanbul’un yeniden imarında da görev aldı. Sinan Paşa’nın yerine Anadolu beylerbeyi oldu. Sinan Paşa üçüncü vezirliğe getirilince ondan boşalan Rumeli Beylerbeyiliğine tayin edildi. Çaldıran seferi esnasında Bosna’da görev yaptı ve sınır boylarında emniyeti sağladı. Mercidâbık Savaşı’nda merkez kuvvetlerin sağ ve sol kanadının idaresi hususunda Sinan Paşa ile anlaşmazlığa düştü; padişahın müdahalesiyle sol kolda yer aldı. Savaşın kazanılmasının ardından takip ettiği Halep Emîri Hayır Bey’in Osmanlılar tarafına ilticasını sağladı, onu padişahın yanına getirdi. Halep ve Şam’da padişahla birlikte harekât planlarının yapılmasında rol oynadı. Ridâniye Savaşı’nda başında bizzat padişahın bulunduğu merkez kuvvetlerinin sol kanadını idare etti. Vezîriâzam Sinan Paşa’nın yönettiği kola saldıran ve onu yaralayıp ölümüne sebep olan Memlükler üzerine hızla yürüyerek onları tamamen dağıttı. Üç gün süren sert Memlük direnişini kırmak için büyük çaba sarf etti. Sonunda zorlukla da olsa duruma hâkim olununca gösterdiği büyük gayret dolayısıyla padişah kendisini vezîriâzamlık makamına getirdi.
Yayımcılık, yazarlık, filozofluk, mucitlik, siyasetçilik ve bilim insanlığı gibi birçok vasfı bünyesinde barındıran Benjamin Franklin, Amerikan Devrimi’ne olan desteği ve yaptığı elektrikli deneyleri ile ün kazandı. Boston’da dünyaya gelen Franklin, bir gazete yayımcısı olan ağabeyinin yanında çırak olarak çalıştı. Genç delikanlı, ağabeyinin kötü muamelesi neticesinde buradan ayrıldı ve Philedelphia’ya gitti. Burada kendi gazetesini çıkardı. Franklin’in maddi başarısı ona bilim ve politika ile ilgilenme şansı verdi. On üç kolonide yürütülen bilimsel çalışmaları destekleyen Franklin, 1743 yılında “Amerikan Felsefe Topluluğu”nu kurdu. İlerleyen dönemlerde basım işini bırakarak elektrikle ilgili deneylerle ilgilenmeye başladı. Bu çalışmalarıyla birlikte yıldırımın, elektriğin bir formu olduğuna dair bir makale yayınladı.
İslam ekonomisi üzerine yaptığı çalışmalarıyla bilinen ve iktisat alanında gerçekleştirdiği yol gösterici akademik çalışmalarıyla Türk iktisat tarihinde önemli bir yer edinen Sabahattin Zaim, Makedonya’nın İştip kazasında dünyaya geldi. 1. Dünya Savaşı’ndan sonra Yugoslavya’da Türkler’e ve Müslümanlar’a uygulanan baskılar yüzünden 1934 yılında ailesiyle İstanbul’a gelen Zaim, ilk ve orta öğrenimini tamamladıktan sonra Vefa Lisesi'ni bitirdi. Bu lisede dönemin önemli öğretmenlerinden Nurettin Topçu ve Reşat Ekrem Koçu gibi isimlerden dersler aldı. Aynı yıl girdiği Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi’nden 1947 yılında mezun oldu, üç yıl sonra ise aynı üniversitenin Hukuk Fakültesi’nden öğrenim denkliği aldı. Devlette ilk görevine İstanbul maiyet memuru olarak başladı başlayan Sabahattin Zaim, Fatih ve Eyüp’te kaymakam vekilliği yaptı.