HomeGenelİncelemelerRus Aydınlaması 2 (Antik Yunan Dünyası) – Yiğit Tuncay
Bu sıkışma, yasalar konusunda yeni bir açılımı getirir. O da, insan yapısı (nomoi) ve sınıflar üstü olması mümkün olmayan bir aklın koyduğu yasaların, Tanrısal yasalara (thesmoi) karşı bir zaferi olur. Ayrıca, Yunan dünyasının yedi bilgesinden biri olan Solon’a hazırlattırılan bu yasaların, bir insan eli tarafından hazırlanabilir olması, yasanın kutsal, mutlak, değişmez, sonsuz olma niteliğini de ortadan kaldırmak zorunda kalır. Temelinde bir toplumsal uzlaşma ve sözleşmenin ürünü olan bu yasaların göreliliğine işaret eden “Solon, Epimenides’e yazdığı bir mektupta, Atinalılara verdiği yasaların yetkin olmayıp en uygun olduklarını belirtmekte ve yasaları uygulayan yöneticilerin önemine dikkat çekmektedir.”(8)
Bu reformlar, özellikle yurttaşların siyasal yaşama katılımını sağlamıştır. Ancak, bu reformlar yurttaşları servet ölçütüne göre kendi aralarında 4 sınıfa ayırmıştır. Artık gelir miktarına ve zenginliğine göre, toplumsal yaşayış içindeki bireyin yeri belirlenmiş oluyordu. Çeşitli özgürlükler verdiği varsayılan bu yasalar, aslında, özgürlük söylemi altında sistemin plutokratik niteliğini gizliyordu. “Solon, reformlarıyla hiçbir sınıfın çıkarını gözetmediğini, yalnızca toplumsal uzlaşmayı amaçladığını şu sözlerle savunuyordu: ‘Halka yetecek kadar hak verdim; ölçüyü ne dar tuttum, ne de bol. Gücü ellerinde tutanlara, zenginlikleri ile göz kamaştıranlara yakışığından çok hiç bir şey almayın dedim. Her iki yanı da sağlam kalkanla korudum, haksız olarak hiçbirine ötekini ezdirmedim… İyi ya da kötü her yurttaş için dosdoğru bir adalet sağlayan yasalar koydum… Ben, döğüşen iki düşman dizisinin arasında bir sınır taşı gibi dikildim, durdum.’ “(9)
Peki tiran Peisistratos ne gibi zorbalıklar yapmıştı? İlk olarak Solon anayasasına dokunmayıp yönetimini hukuksal bir çerçeveye oturtmuştur. Dış politikada barışı kollayan, içeride ekonomik gelişmeyi hızlandıran ve alt sınıfların yaşam koşullarını yeniden düzenleyen bir siyaset izlemiştir. Soyluların büyük çiftliklerine el koyup toprakları yoksul, topraksız yurttaşlara dağıtmıştır. Her Atinalının gelirinin onda birini, oluşturulan devlet hazinesine bırakma zorunluluğu getirilmiştir. Bu vergilerden, gümüş madeni gibi zengin madenlerden elde edilen gelirlerle kamusal yapım işleri gerçekleştirilmiş ve ileride Atina’nın önemli güç kaynağı olacak olan deniz filosu kurulmuştur. İşsiz ve topraksız olan yurttaşlara sürekli iş ve gelir sağlanmıştır. Gemilerde tayfa olarak çalıştırılan yoksul köylüler, önceleri maddi güçleri olmadığı için kente inemezlerken, bu gelişmenin sonucunda gemiler limanda beklediği sürece Atina’da bulunup siyasal alana dahil olabilmişlerdir. Bu sonuçları değerlendiren Aristoteles bile; “Bütün işleri yasalara uyarak düzenleyen… çok ateşli bir halkçı ve herkesin iyiliğine çalışan bir adam” olarak tanımlamıştır Peisistratos’u.(12)
Geniş bir coğrafyada etkili olan Yunan polisleri, kendi uygarlığının o “etkileyici ve büyülü” dünyasını emeği köleleştirerek kurmuştur. “Kölelik icad edilir edilmez, eski topluluğun ilerisinde gelişmekte olan halklar arasında egemen üretim biçimi halini almış, ama bu halkların sonunda yozlaşmasının da başlıca nedenlerinden biri olmuştur. Tarımla sanayi arasında büyük çapta işbölümünü ve böylece antik dünyanın yeşerip serpilmesini, yani Helenizm’in doğmasını ilk olarak kölelik sağlamıştır. Kölelik olmasaydı, Yunan devleti, Yunan sanatı ve bilimi de olamazdı; kölelik olmasaydı, Roma İmparatorluğu da olamazdı. Ama temelde Helenizm******* ve Roma İmparatorluğu olmadıkça modern Avrupa da olamazdı. (…)
… insanlar ileriye doğru gitmişler ve yaptıkları ilk iktisadi ilerleme, köle emeği yoluyla üretimlerini arttırmak ve geliştirmek olmuştur. Şurası açıktır ki, insan emeği gerekli geçim araçlarından ancak azıcık fazlasını yaratabilecek kadar üretken olduğu sürece, üretici güçlerin artması, ticaretin yaygınlaşması, devletin ve hukukun gelişmesi, ya da sanatın ve bilimin kurulması, ancak daha geniş bir iş bölümü aracılığıyla gerçekleştirilebilecekti. Bunun gerekli temeliyse, basit el emeğine bakan kitleler ile emeği yöneten, ticareti ve kamu işlerini yürüten ve daha sonraki bir aşamada, sanat ve bilimle uğraşan mutlu azınlık arasındaki geniş iş bölümüydü. Bu iş bölümünün en basit, en doğal biçimi ise kölelikti.”(14)
* “Yüzyıllardır çeşitli dillerde çok az farklı biçimler alarak kullanılagelmiş olan politika sözcüğü, Yunanca bir sözük olan polis’ten türemiştir. Bir çok araştırmacı ve bilim adamı tarafından kent devleti olarak adlandırılan polis, Yunan Yarımadasını, Anadolu’nun Batı kıyılarını, Ege adalarını ve Güney İtalya ile Sicilya’yı kapsayan Eski Yunan dünyasının en parlak döneminin toplumsal ve siyasal örgütleniş biçimi olmuştur.”(18) Sözü geçen bu coğrafya, oluşturduğu birikimin ortaya çıkardığı siyasal genetik itibarıyla, Roma İmparatorluğu ve sonrasının köklerini bize vermektedir.
(8). Mehmet Ali Ağaoğulları, Eski Yunan’da Siyaset Felsefesi, S. 15, V Yay., 1989
(15). T. Gomperz, Les penseurs de la Grace, Paris, Payot, 1928, S. 523 ve Şenel, Eski Yunanda Eşitlik…, s. 329. Aktaran: Mehmet Ali Ağaoğulları, Eski Yunan’da Siyaset Felsefesi, S. 64, V Yay., 1989
(18). Mehmet Ali Ağaoğulları, Eski Yunan’da Siyaset Felsefesi, S. 1, V Yay., 1989.
“Bir Hazin Hürriyet” – Şiir: Nazım Hikmet – Okuyan: Yiğit Tuncay
Küreselleşmecilik ve Güvenlik Doktrinleri – Yiğit Tuncay & Suat Parlar - 9.677 defa okundu
Güçlenen Güçsüzlük – Yiğit Tuncay - 2.610 defa okundu
Ateşi Çalmadan Çeliğe Su Veremezdik – Yiğit Tuncay - 1.233 defa okundu