Tüp geçit korkusu aşılmalı / Dr. KENAN GÖÇER / RADİKAL Gazetesi
5 Haziran 2003 Perşembe 15:22
Dr. KENAN GÖÇER
20. Yüzyılın başlarından beri yapılması düşünülen tüp geçit projesinin gündemdeki yeri ne zaman artsa, başta deprem olmak üzere, vatandaşlar korkutulmaya çalışılmakta ve denenmiş köprü alternatifi ileri sürülmektedir. Devlet Planlama Teşkilatı'nın (DPT) raporlarında, ulaşım şûralarında, kongrelerde ve üniveristelerde yapılmış doktora tezlerinde önemi ısrarla vurgulanan raylı tüp geçit projesinin yerine her şeye rağmen üçüncü köprü yapılırsa, önce İstanbul köprüden atlayarak intihara kalkışır.
İstanbul'un kuzeyinden ya da mevcut iki köprü arasından gececek bir üçüncü köprü, kent içi ulaşıma hizmet etmeyecektir.
Köprü bir yandan köyleri, yeşil alanları, ormanları, su havzalarını yok ederek kenti daha da kuzeye çekerken, diğer yandan yeni otoyollar ağı ve köprüler tuzağı kıskacı içinde ulaşımı oto trafiğine teslim ederek yaşanan kargaşayı kaosa çevirecektir.
Üçüncü köprüye alternatif metropolün her iki yakasındaki banliyo tren hattını birleştiren Marmaray Tüp Geçit Projesi'dir. Tüp geçit milyonlarca insana hizmet eden bir toplu taşım aracı iken köprü daha çok otomobil
ulaşımına hizmet edecektir.
Üçüncü köprüyü savunanlar, otomotiv sektörünün Türkiye'de ekonomi için lokomotif nitelikte olduğunu düşünerek satışları olumlu etkileyeceğini ileri sürmektedirler. Oysa tüp geçit köprülerin yükünü alarak trafiği rahatlatacağından, otomobil piyasasını daha fazla canlandıracaktır.
Denize paralel olarak yapımı düşünülen Marmaray Projesi'nin verimli olması için Bakırköy-Bağcılar, Ümraniye-Üsküdar gibi önemli altmerkezler ile kesişecek şekilde hızlı tramvay linkleriyle beslenmelidir.
Bazı projeler domino etkisiyle birçok farklı alanda son derece önemli değişimlere neden olabilmektedir. Örneğin, İstanbul'da İstiklal Caddesi'nin
yayalaştırılmasıyla, pavyonlar kapandı yerine sinemalar, kültür merkezleri,
tiyatrolar, sergi salonları açıldı. Yüzlerce sivil toplum örgütü Beyoğlu'na
taşındı. Bölgenin değeri arttığı için de çöküntü alanları hızla restore edilmeye başlandı.
Aynı şekilde tüp geçit projesi de erişilebilirliğe sağlayacağı büyük katkısıyla İstanbul'da domino etkisi yapabilir. Bu projenin ulaşımın dışında İstanbul ve Türkiye açısından oldukça büyük önemi bulunmaktadır. Marmaray raylı sistemi ile üçüncü köprünün söz konusu yan etkileri şöyle özetlenebilir:
1. Dört köprüye bedel: Tüp geçit tek başına dört, beş köprünün yükünü her hava şartında taşıyarak metropolün trafik sorununu rahatlatacak tek alternatiftir.
2. Banliyo birleşmesi: Her iki yakadaki kopuk banliyo hatlarını birleştirmesi nedeniyle İstanbul'a yönelik, tabiri caizse acil fıtık ameliyatı işlevi görecektir.
3. İpekyolu: Tüp geçit Londra'yı Pekin'e, Bağdat'a ve Bakü'ye bağlamasından dolayı stratejik öneme sahiptir. Proje VIII. Kalkınma Planı'nda yer alan Kars-Tiflis Demiryolu Projesi ile birlikte düşünüldüğünde yeniden canlanan tarihi İpekyolu'nun bir bileşeni durumundadır. Savaşın ardından gündeme gelen Irak'ın yeniden yapılanma sürecinde Türkiye önemli rol oynamak istiyor.
Türkiye, şimdiye kadar Irak'a komşu olmanın bedelini ödedi. Bu aşamadan sonra en büyük kozu olan konumu sayesinde avantajlar elde etmek istemektedir. Tüp geçit ile Avrupa'dan aktarmasız Irak'a yük taşımacılığı bu özlemi giderebilir.
4. GSMH'de artış: Kayıtlı toplam Gayri Safi Milli Hasıla'nın yaklaşık üçte biri İstanbul'da üretilmektedir. Kayıt dışı ekonominin en büyük kısmı İstanbul'da üretildiği düşünülürse söz konusu oran belki de iki katına çıkmaktadır. Başka bir deyişle yıllık yaklaşık 200 milyar dolar üretimin yarısı İstanbul'dan sağlanmaktadır.
Tüp geçit ve metro hattına dönüşmüş banliyo demiryolu erişilebilirlik konusundaki katkısı ile toplam üretime gözle görülür bir verimlilik getirecektir. Verimlilik yüzde 1 artsa bile bir yılda proje kendi maliyetini karşılayabilir. Daha somut bir örnek vermek gerekirse, Kocaeli'nde bir öğretim üyesi çok rahat bir şekilde İstanbul'daki bir üniversitede günübirlik ders vermek için ulaşımı göze alabilir. Aynı şekilde Kocaeli Üniversitesi İstanbul'daki üniversitelerden biri olarak tercih edilebilir.
Sanayi ve hizmet üretimine katkısı nedeniyle Avrupa'da, maliyetleri başlangıçta fazla olsa bile raylı sistemler çok fazla kullanılmakta ve her geçen gün önemi artmaktadır. Avrupa Birliği (AB) hukuksal üyeliğin ötesinde son derece dinamik bir entergrasyon sürecidir. AB ekonomik siyasi ve askeri alanda entegrasyon ile ülke ölçeğinde bölgeler arası gelir dağılımını azaltmayı hedefleyen bir barış projesidir.
Bu yüzden tüm üye ülkeleri raylı sistem ile örümcek ağı gibi sarmak söz konusu hedefin en temel parametresi olmaktadır. Bu yüzden tüp geçit projesi Avrupa Birliği hedefi olan Türkiye için Kopenhag Kriterleri'ni yerine getirmek kadar önemlidir.
Üçüncü köprü Avrupa Birliği'nin önündeki engeldir. Siyasi kriterler Meclis'te bir parmakla değiştirilebilir ve kısa sürede güçlü siyasi irade ile uygulanabilir. Ancak çarpık kentleşme ülkenin bütün geliri aktarılsa yine de düzeltilemez.
Eski Doğu Bloku ülkelerinin bugün için Türkiye'ye göre en büyük avantajları, planlı ekonomi sayesinde sağlıklı kentleşme süreci yaşamış olmalarıdır. Bu yüzden üçüncü köprü İstanbul'daki çarpık kentleşme sürecini arttırması nedeniyle Kopenhag Kriterleri'ni aşmaktan daha zor problemler doğurabilir.
5. Çöküntü bölgeleri: Nasıl bir bölgede petrol olduğu bilinse bile çıkarmak maliyetli olduğunda üretim yapılmamakta, petrol fiyatlarının artması beklenmekteyse, benzer durum kent merkezlerindeki tarihi çökütü alanları içinde geçerlidir.
Tüp geçit özellikle Kumkapı ve Yenikapı'daki tarihi değeri olan ancak restorasyon maliyeti nedeniyle bakımsız durumdaki birçok yapının değerini artıracaktır. Böylece bu bölgeler restorasyon maliyetinin düşmesiyle kısa sürede, tıpkı Beyoğlu'ndaki gibi, çöküntü bölgesi olmaktan kurtularak ulaşım avantajı nedeniyle Boğaz'dan çok daha aranılan yerler olacaklardır.
6. Konut açığı: Marmaray, daha sonraki süreçlerde Bahçeşehir, Çatalca, Büyükçekmece ve Silivri'ye uzatılırsa bu bölgelerde hafta sonu ve yazlık olarak kullanılan, kimi de inşaat halinde bekleyen yüz binlerce konut çöplüğünün sürekli kullanılmasının yolu açılır. Bölgede yaklaşık 10-20 milyar dolar arasındaki değerde yazlık konut verimli hale gelecek,
İstanbul içindeki yoğunluktan kaynaklanan sıkışma giderilecek ve konut açığı büyük oranda kapanacaktır.
7. Olimpiyat adaylığı: Olimpiyatlara sürekli aday olan bir dünya metropolünün iki yakasını bir araya getirememesi büyük dezavantaj. Olimpiyatların İstanbul'da yapılması için erişilebilirliğin mutlaka raylı sistemle ve kentin bütününde olması gerekir.
Yeni köprü yapılırsa, son elli yıldaki senaryo tekrarlanır. Köprü nedeniyle
kent daha fazla kuzeye genişleyecek ve ormanlık alanlar yağmalanacaktır. Yağmaya göz yumdukları için yerel yönetimlerdeki yerlerini koruyan siyasiler bir süre sonra ülkeyi de yönetmeye başladıklarında ormanlık alan olma özelliğini kaybetmiş yerleri yıkamayacağımıza göre satmalıyız şeklinde çaresizliği kaynak arama politikası olarak kullanacaklardır.
Köprüyü savunanalar öncelikle dördüncü köprü için de alternatif güzergâhlarını belirtmelidirler. Sisli, lodoslu, olağan bir İstanbul gününde vapurların çalışmaması sonucu iskelelerde, köprü üzerinde bekleyen on binlerce yolcuya tüp geçit yerine köprüyü savunacak cesaretleri olamaz.
Dr. Kenan Göçer: Beykent Üniversitesi öğretim üyesi
"Tüp geçit korkusu aşılmalı / Dr. KENAN GÖÇER / RADİKAL Gazetesi"
Başlıklı Haber 4468 kişi tarafından okunmuştur.