Yumurtalık Canlandırma - Prof. Dr. Ulun Uluğ
Tekrarlayan tüp bebek başarısızlıklarında yumurta canlandırma (yumurta rejüvenasyon) tedavi:
Son yıllarda tüp bebek tedavisi uyguladığımız hasta sayısı artmaktadır. Bu artışın bir çok nedeni vardır.Bu nedenlerden bir tanesi ise ilk çocuk doğurma yaşının kadınlarda gittikçe yükselmesidir. Modern hayatla birlikte bireylerde evlenme yaşı da artmaktadır.
Erkeklerde çok bariz olmamakla beraber kadınlarda yaş ilerledikçe üreme potansiyeli azalmaktadır. Potansiyelin azaldığının en önemli göstergesi yumurtalıklar içindeki yumurta üreme hücrelerinin kaybolmasıdır.
İlginç olarak doğum sırasında kız bebek yaklaşık 1 milyon adet yumurta hücresine sahipken 50 yıl kadar sonra bunlar tamamiyle tükenmektedir. Bir çok karmaşık mekanizma bu tükenmeye neden olurken ortamla 50 yaşlarda kadınlar yumurta hücreleri azlığından menopoza girerler.
Yapılan araştırmalar özellikle 35’li yaşlardan sonra yumurtaların daha hızlı bir şekilde azalmaya gittiğini göstermiştir. Bu yüzden üreme çağında ancak ileri yaşta olan kadınlarda hem spontane gebelik hem de tüp bebek sonrası gebelik elde etme olasılığı azalmaktadır.
Yumurtalık tembelliği,erken yumurtalık rezervi azalması gibi terimlerin kullanıldığı bu hastalar gebe kalabilmek için defalarca tedavi olmaktadır. Ne yazık ki bu durum hem ruhsal hem de ekonomik çöküntüye neden olmaktadır.
Bazı kadınlarda ise ilerleyen yaşa bağlı olmaksızın geçirilmiş ameliyatlar, hastalıklar, uygulanmış olan kemoterapi veya radyoterapiye bağlı olarak yumurta sayısı erken yaşta azalır. Bazı durumlarda ise azalmış yumurtalık rezervinin nedeni bulunamaz.
Bu tip hastalara neredeyse 20 yıldır tüp bebek tedavilerinde bir çok farklı protokol veya yardımcı tedavi yöntemi denenmiştir.Ancak günümüze değin bariz fark yaratan başarılı bir tedavi bulunamamıştır. Çoğu durumda hastalarda yeterli yumurta bulunamadığı (yumurtalık canlanamadığı) için tedavilerini yarıda bırakmak zorunluluğu doğmaktadır.
Tüp Bebek tedavisinde yumurta canlandırmak için teknolojik gelişmeler;
Son yıllarda teknolojik gelişmeler özellikle birden fazla uzmanlığın ortaklaşa yaptığı araştırmalar ile azalmış yumurtalık rezervi olan hastalar için umut ışığı olmaktadır.
Hatta bazı tedaviler sonucu (yumurtalık canlandırma vb.) menopoza girmiş kadınlarda gebelik elde edilmiştir. Ancak şimdilik bu başarı çok az mutlu olan hasta sayısı ile sınırlı kalmaktadır.
Yumurtalık canlandırmayı daha çok (yumurtalık rejüvenasyon) tazeliği azalmış bir dokunun tekrar faaliyete geçirilmesi gibi düşünmek gerekir. Başka bir değişle çok az yumurta sayısına sahip yumurtalık dokusunu tekrar aktive (yumurtayı canlandırarak) ederek yumurta üretmesini veya beklenenden daha fazla sayıda yumurta vermesini sağlamaktadır.
Kemik iliği nakli olmuş kadınlarda menopoz durumunda bile spontane gebeliklerin görülmüştür.Bu da hastalara uygulanan tedavilerin gözden geçirilmesine neden olmuştur.Kanser tedavisinde kemik iliği hücrelerin çoğalması için kullanılan ilaçlar dolaşım sistemine kök hücrelerin salınmasına neden olmaktadır. Bahsedilen kök hücreler yumurtalık dokusuna da yerleştiğinde bazı büyüme faktörleri salarak yumurtalıkların canlanmasına neden olmuştur.Çok az miktarda kalmış olsa da yumurta hücrelerini uyararak (yumurtalıkları canlandırarak ) faaliyete geçmesine neden olmuşlardır.
İspanya ve Hindistan’da yapılan çalışmalarda menopoz sınırında olan yumurtalık rezervi çok azalmış olan kadınlarda kemik iliği hücreleri mobilizasyonu ve daha sonra yumurtalık dokusuna direk enjekte edilmesi başarılı sonuçlar vermiştir. Veya damar yoluna uygulanması ve canlı doğumlar olmuştur.
Yumurtalık canlandırma veya yumurtalık rejüvenasyonu kemik iliğindeki kök hücreler sayesinde olabilmektedir. Teknolojik olarak karmaşık ancak pratikte uygulanması çok zahmetli olmayan bu yöntem özellikle azalmış yumurtalık rezervi olan hastalarda faydalı olabilecektir.