su kasidesi - meydan sözlük
· rejim bunalimi
· derste uyumak
· nerede zirve orada pulcu
· ondokuzmayis baraji
· vurgun com
· the mirror waters
· bir vakte erdiki bizim gunumuz
· dedenin sigara kokmasi
· tecavuzcusuyle evlendirilen hane
· parali cuk pesinde kosmak
· yanimdaki insan agir olmali
9.iste peykânın gönül hecrinde şevkim sâkin et
15.içmek ister bülbülün kanın meger bir reng ile
iktidâ kılmış tarîk-i ahmed-i muhtâr'e su
çeşm-i vaslın vere ben teşne-i dîdâre su.
sine-yi millet 29.10.2007 02:01
fuzulî’nin bu beyitte "zevk-i tîg-kılıcının zevki" tamlamasını kullanması psikolojik bakımdan dikkati çekicidir. fuzulî sevgilisinin verdiği acıdan şikâyet etmez, tam tersine zevk duyar. burada söz konusu olan kılıç sevgilinin keskin bakışıdır. şair, senin kılıca benzeyen bakışlarının yerdiği acı’ bana zevk" verir fikrini "zevk-i tîg" tamlaması ile özetlemiştir. divan şairleri bu nevi kısa, özet veya yoğun sözlerden hoşlanırlar. onları okuyucunun çözümlemesi lâzımdır. şair, kılıcın gönlünü çak çak (parça parça) etmesi ile suların duvarda yarıklar hâsıl etmesi arasında bir bağlantı kuruyor. divan şairleri çok defa kılıç deyince suyu hatırlarlar. bunun sebebi kılıcın imal edilirken su ile çelikleştirilmesidir. bir klişe olarak kullanılan "âb-ı tîg" (kılıç suyu, kılıcın parlaklık ve keskinliği) tamlaması da onlarda su hayalini uyandırır.
bu beyitte "gubar,’ muharrir, hat, hâme ve kara" kelimeleri arasında tenasüb sanatı vardır. bu kelimeler birbirleriyle ilgilidir. hat, yazı sanatıdır. gubar, hat sanatında bir yazı çeşididir. şair, kalem, kara ve muharrir kelimelerini hat sanatı ile münasebeti bakımından zikrediyor. divan şairleri sevgilinin yüzündeki ince tüyleri hatta (yazıya) benzetirler. sevgilinin yüzünün hatları, hattatın yazdığı yazılardan çok daha güzeldir. hattat, gözlerine kalem gibi kara su ininceye dek, yani kör oluncaya kadar yazı yazsa, senin yüzünün hattına benzer bir yazı yazamaz. şair "okşamak" kelimesini hem benzetmek, hem yüz dolayısıyle sevmek mânâsında kullanmıştır. kalem (hame) gibi gözüne kara su inmek sözü, mecazî olarak kör olmak mânâsına gelir.
fuzulî bu beytinde gözyaşını tatlı bir alayla yumuşatıyor. beyit, birbiriyle ilgili şu benzetmelere dayanıyor: yanak-gül, kirpikler-diken, gözyaşı-su. bu beyitte eskilerin "leff ü’ neşir" (sarma ve açma) dedikleri bir sanat vardır. bu sanat, aralarında münasebet bulunan iki veya üç şey zikrederek karşılıklarını (benzerlerini) söylemek suretiyle yapılır.
fuzulî’nin küçük bir tablo teşkil, eden bu beyti de birtakım gizli benzetmelere dayanır. "serv-i hoş-reftar"dan maksat uzun boylu, güzel yürüyüşlü, sevgilisidir. sevgilinin bahçesine doğru akan su âşıktır. dîvan şairleri sevgilinin boyu için "revan" (akıcı) sıfatını da kullanırlar. servi kelimesi, şairde su çağrışımı uyandırmıştır.
şair bu beytinde su ile hazret-i muhammed’e uyan, onun yolunda giden mümin arasında bir münasebet buluyor. temizlik dolayısıyle islâmiyet suya büyük önem verir. su maddî ve manevî temizliğin sembolüdür. suyun vasıflarından biri berrak oluşudur. iyi mümin de öyledir. onun gönlü de su gibi aydınlık, herkese açıktır.
şair borada "gül-i ruhsar" tamlaması ile peygamber’in yanağını güle benzetmiştir. abdest alınırken yüz yıkanır. peygamber’in yüzüne değen su, onun manevî gücü ile çoğalıyor, bir damladan bin rahmet denizi doğuyor. damla ile deniz arasında tezat vardır. bu tezat ve benzetme tasavvufta birlik (vahdet) ile çokluk (kesret) u belirtmek için kullanılır. çok, birden doğar. başlangıçta ilk müslüman olan hazret-i muhammed tek idi. daha sonra, müslümanların sayısı yüzlerce milyonu aştı. tanrı’nın insanlara acıması mânâsına gelen rahmet, türkçe’de mecazî olarak yağmur mânâsına da gelir. yağmur milyonlarca damladan oluşur.
her yıl, yüz binlerce müslüman, dünyanın dört bir yanından hacc’a giderler. peygamber’in mezarını ziyaret ederler. şair, sulara da böyle kutsal bir duygu yüklüyor. suların başını taştan taşa vurması, hem hakiki, hem mecazî mânâda kullanılmıştır. hayat ile su arasında münasebet olduğu için şair ömür kelimesini kullanmıştır. muttasıl kelimesi arapça "vasl" (ulaşan, kavuşan) kökünden gelir. bu beyitte teşhis sanatı vardır.
hata kelimesi yanlış ve günah mânâsına gelir. "ehl-i hata"dan maksat, yanlış yola sapanlar, günahkârlardır. onlar günahlarından kurtulmak için, sarhoşun ayılmak maksadıyle yüzüne su serpmesi gibi senin na’tını tekrarlarlar. na’t, bir şeyi medhederek anlama mânâsına gelir. hazret-i mu-hammed’i övmek için yazılan şiirlere de na’t denilir. belli zamanlarda okunan kur’an cüzlerine ve dualara "vird" denilir.
burada hazret-i muhammed’in mirac’ına telmih vardır. şebnem kelimesinin şeb’i (gece) ile şeb-i mîrac’ın "şeb"i aynı mânâya gelir. şairin iki kelime atasında münasebet kurmasının sebebi budur. feyiz: suyun taşması, bereket demektir. şebnem ile bahar arasında tezat vardır. peygamber’in manevî gücü o kadar kuvvetlidir ki, yeryüzünden götürdüğü şebnemi bütün yıldızlara yetecek su sağlar. burada sudan maksat, hazret-i muhammed’in miraç gecesi bütün kâinata varlığı ile vermiş olduğu feyizdir.
divan şairleri umumiyetle fikirlerini bir beyitte sona erdirirler. fuzuli burada 31. beyitle 32. beyiti birbirine bağlıyor. iki beyitte de mahşer günü bahis konusudur. o gün insanlar tanrı’ya -hayatlarında yaptıkları iyi ve kötü işlerin hesabını verecekleri için büyük bir telaş ve heyecan içinde olacaklardır. o gün hazret-i muhammed kendisini sevenlere şefaat edecektir.
cisfircasi 12.11.2007 16:08 ~ 15.04.2008 17:32
eger fuzuliyi görme imkanım olsaydı yemedin içmedin bunu mu yazdın hacut derdim.
ikikalasbihevesmishersey 27.02.2009 20:25
dizeleri ile şahlanan adımlarını yüzylımıza taşımış ve de peygamber sevgisinin işlendiği na't türü şiirlerde benzetme olarak genelde gül remzi kullanılırken, onu tanımlamada su benzetmesini kullanmış, şiirini okuyanlarda suya kanma hissi uyandıran eli öpülesi büyük şairin şiiri..
camia 25.07.2009 01:45 ~ 01:46
lise yıllarını ve o gudubet edebiyat hocasını hatırlattı birden..
sleepy 25.07.2009 02:50