» İlk Kürt Filmi: ZERÊ	A+
1926 yılında çekilen Zerê ve 1933 yılında çekilen Yezidi Kürtler adlı filmlerde kadın, namus, tutucu ve gerici güçler gibi konular işlenmiş, 1948 ve 1959 yıllarında çekilen Sovyet Ermenistanı Kürtleri ve Ermenistan Kürtleri adlı filmlerde daha ziyade sosyalizmin kazanımları ve Kürt-Ermeni dostluğu ön plana çıkartılmıştır.
1926-1959 yılları arasında Ermenistan’da çekilen ve Kürtlerin yaşamını sergileyen bu dört film, Kürtleri konu edinen ilk filmler olarak kabul ediliyor
Kürtleri, özellikle Kürt kadınlarını ve yaşamlarını ekranlara getiren ve ilk Kürt filmi olarak kabul edilen Zerê filmi 1926 yılında çekildi. Film, Ermenistan Sineması’nın kurucusu kabul edilen Hamo Beknazaryan (1892-1965) tarafından çekilmiştir. Ermenistan’daki Kürt köylerinde çekimi yapılan filmin senaryosunu, Ermeni harfleri temelinde ilk Kürt alfabesini hazırlayan Hakob Gazaryan kaleme aldı. Kürtler arasında çok sevildiği için Lazo veya Apo diye adlandırılan yazarın Zerê’nin Kaderi adlı öyküsü filmin senaryosuna temel oluşturdu. Birçok ünlü Ermeni oyuncunun rol aldığı filmde; Zerê ve çoban Seydo arasında başlayan bir aşk ilişkisi ve bundan rahatsız olan köyün ağası Temur Bey etrafında gelişen olaylar anlatılır. Bundan yaklaşık olarak 80 yıl önce çekimi yapılan bu film, Kürtleri konu edinen ilk film olarak tarihe geçti. Hamo Beknazaryan 1968 yılında yayımlanan anılarında filmi çekmeye başlamadan önce Kürt kültürünü ve yaşam biçimini incelemek zorunda kaldığını belirtir. (2) Beknazaryan ayrıca çekimlerde Kürtlerden sıcak bir ilgi ve büyük bir katkı gördüklerini belirtir. Beknazaryan, Kürtlerin kapılarını sonuna kadar film ekibine açtığını söyleyerek, şunları kaydeder: “Kürtler çok misafirperver insanlar. Biz Elegez dağlarında ilk gittiğimiz sıralarda bize çok kıymet verdiler: Onlar misafirler için Allah’ın misafiri derlerdi. Ve onları öyle kabul etmeliyiz ki Allah’ın da gönlünü alalım derlerdi…” Zerê adlı film, Elegez dağı eteklerindeki Kürt köylerinde çekilmiştir. Film, Zerê adlı bir Kürt kızının yaşam ve sevdasını anlatır: “İki sevdalı yürek, subaşında karşılaşırlar. Temur bey aralarına fesatlık koymak ister. Çoban Seydo’ya dadanır. Zerê’den vazgeçmesi için çoban Seydo’ya baskı yapar. Seydo kızar Temur Bey tabancasını çeker. Zerê korkusuzca gelir ortalarında durur. Temur beyin akrabaları Zerê’yê kaçırır ve düğün yaparlar. Temûr bey misafirlerin önünde Zerê’yî rezil rüsva eder ve hoş olmayan sözler sarf eder. Artık Zerê namussuzdur. Kürtlerin eski adetlerine göre Zerê’nin yüzüne is sürerler. Daha sonra eşeğin sırtına bindirip köyün içinde gezdirirler. Köylüler ‘namussuz’ gelinin yüzüne tükürür onu lanetler, beddualar ederler. Seydo’yu da alırlar. Seydo’nun arkadaşları bir araya gelir onu kaçırırlar. Ancak küçük kardeşi Xıdır, Têmûr beyi öldürür Zerê’yî elinden kurtarır.” Elegez dağlarındaki köylüler ve Saribulax köylüleri filmde rol alırlar. Köylüler öyle içten katılırlar ki çoğu zaman film çekiminde olduklarını unuturlar. (6) Çekimler sırasında ilginç olaylar gerçekleşir. Eski köy adetlerine göre, bir kadın‘namussuzluk’ yaparsa, onu bir eşeğin sırtına bindirir, sokak sokak dolaştırır köylüler arasında rezil ederlerdi. Senaryo gereği de Zerê’yi canlandıran oyuncu Mareto Tadevosian’ı eşeğe bindirdikleri zaman, Kürt köyünde sokak sokak gezdirirler, birkaç Kürt kadını, Zerê’yi canlandıran kadın oyuncuya gerçekten de saldırırlar. Artık onun ‘kötü’ bir kadın olduğunu düşünürler. Onlara göre Zerê ‘namussuz’ bir kadındır. Yönetmen ve çekim ekibi kadın oyuncuyu ellerinden zor kurtarır ve köylü kadınları bunun bir film olduğuna inandırmaya çalışırlar. Bu kadının bir artist olduğunu ve namussuz olmadığı konusunda ikna ederler.
Bu arada filmin öykü yazarı Hakop Gazaryan (1868-1926) daha önceleri 1921 yılında Şems adlı Kürt alfabesini, Ermeni alfabesinden çevirip yayınlayan kişidir. Bu alfabe Ermenistan’da çıkarılan ilk Kürtçe kaynak özelliğini taşıyor. Kürtlerin yaşayış, kültür ve davranışları konusunda derin bilgiye sahip önemli bir kişi Gazaryan. Kürtler onaLazo derlerdi. Aynı zamanda Tiflis şehrinde Kürt çocukları için okul açıp, bu çocuklara Kürtçe ders vermiştir.
1933 yılında Yezidi Kürtler adlı başka bir film çekildi. Filmde Zinê adlı bir öğretmenin karşılaştığı güçlükler vardır. Filmin rejisörlüğünü yapan G. Balasyanyan daha sonra kaleme aldığı anılarında filmin çekimi konusundaki görüşlerini dile getirir. Bu iki filmde rol alan Zerê ve Zînê’nin alınyazıları Kürt toplumunun geçirdiği toplumsal değişim ve değişimin önündeki güçleri açığa çıkarması açısından da önem kazanmaktadır. Zinê, üniversiteyi bitirdikten sonra öğretmen olur ve bir köye tayin olur. Kürt çocuklarına anadillerini öğretmektedir, birçok kişi okula gider. Ancak bazı kötü niyetli kişiler Zînê’nin köye gelişinden rahatsızdırlar. Köyün şeyhi çoğu zaman bağırarak, “Bu kız başımıza bela olmuştur,” der. Zînê ise tatillerde dahi, yaylalara giderek orada okuma fırsatı bulamayanlara ders verir. Zînê üzerindeki baskılar giderek yoğunlaşır. Bir gece ona saldırı düzenlenir. Ancak ertesi gün Zînê korkusuzca çocuklara eğitim vermeyi sürdürür: A, B, C, diye sesini yükseltir.Filmin çekiminin büyük bölümü Mîrek adlı bir Kürt köyünde gerçekleşir. Burada da köy sakinleri filme büyük katkı sağlarlar.
Bir gün Kürt filmlerinin tarihi yazılırsa, bu dört filmden çokça söz edileceğine inanıyorum. Yalnız Kürt sineması değil, bu filmlerin içeriklerinde de, kadın, toplumsal cinsiyet ve namus konularının işlenmiş olması oldukça ilgi çekicidir. Bu iki eser (Zerê ve Kurd-Êzidî) aynı zamanda kadın, sınıflar ve ulusalcılık açısından araştırma yapmak isteyenlere kaynaklık edecektir. Her iki belgesel film Kafkasya Kürtleri, onların yaşam ve tarihlerinin araştırılması bakımından önemli kaynaklardır. Bu filmler bu bölgedeki Kürtlerin yaşamlarının araştırılması bakımından oldukça aydınlatıcı içeriğe sahiptir. Ayrıca Ermeni ve Kürtler arasındaki, dostluk, komşuluk ilişkilerini çok iyi biçimde anlatmaktadır.
1926 yılında çekilen Zerê ve 1933 yılında çekilen Yezidi Kürtler adlı filmlerde kadın, namus, tutucu ve gerici güçler gibi konular işlenmiş, 1948 ve 1959 yıllarında çekilen Sovyet Ermenistanı Kürtleri ve Ermenistan Kürtleri adlı filmlerde daha ziyade sosyalizmin kazanımları ve Kürt-Ermeni dostluğu ön plana çıkartılmıştır. Bu filmler sadece Ermenistan’da değil başka cumhuriyetlerde de gösterilmiştir. 1926-1959 yılları arasında Ermenistan’da çekilen ve Kürtlerin yaşamını sergileyen bu dört filmin Kürt sinema tarihi açısından önemi büyüktür. Çünkü bunlar Kürtleri konu edinen ilk filmler olarak kabul ediliyor. Bu filmler diğer yandan, yıllar önce Kars yöresinden Ermenistan’a ve Gürcistan’a göç etmek zorunda kalan Yezidi Kürtlerin alınyazılarına ve Kars Kürtleri tarihine de büyük bir ışık tutmaktadır.
01 Haz 2014Her Teyr Bi REF'ê Xwe Re Difire.!?
Ev demek dirêje haya me jê hebû ku li Amedê rêzefîlmek tê kişandin. Ez li ser...Zêdetir-Devamı...	27 Oca 2014Gava Leqleqê Ya Derengmayî
Di sînemaya Angelopoulos de hebûna rêwîtiyên kûr û bêdeng nayên niqaşkirin. Ev hebûn, di kesayetî û derûniya mirovan de xwe dide der, bi nirxên civakê ve dibe rêheval û rêwîtî...Zêdetir-Devamı...	13 Mar 2013İlk Kürt filmi Grass mı?
Kürt sinema tarihi, yıllardır Ermeni asıllı Hamo Bek Nazarian’ın 1926 yılında çektiği “Zarê” filmiyle başlatılıyordu, bu filmin Kürtlerle ilgili yapılan ilk sinemasal çalışma olduğu birçok sinema...Zêdetir-Devamı...	20 Mar 2013Kübist Sinema
Meşhur kitabı "Marifetname"nin tuhaf biçimde kitabın kendisinden daha meşhur bölümü "Kıyafetname"de Erzurumlu İbrahim Hakkı, en az Borges'in Foucault tarafından da özenle alıntılanan canlıların sınıflandırılmasına dair öyküsünde olduğu kadar fantastik bir...Zêdetir-Devamı...	07 May 2013Sînemaya kurdî li reng û dengê xwe digere
Sînemaya kurdî herçiqas çend sal piştî destpêka dîroka sînemaya cîhanê gavên xwe yên yekem avêtibe jî, ji ber pirsgirêkên netewî bi qasê ku tê xwestin bi pêş neket. Wek zarokeke...Zêdetir-Devamı...	14 Şub 2016Sinemaya Yolculuğum…
Bir gün bir film yapacağımı hiçbir zaman düşünmedim. Bunu hayal bile etmedim… Şayet dağa çıkmasaydım, gerilla olmasaydım, Kürt halkının delikanlı çocuklarıyla tanışmasaydım, onların yaşantılarına tanıklık etmeseydim yine film yapmazdım, yapamazdım....Zêdetir-Devamı...	06 Oca 2013Diyarbakır'da Bir Beyazperde
Zêdetir-Devamı...	18 Mar 2013Rashomon – Anlatmak Masum Bir Eylem midir?Gerçekler ve yalanlar
Zêdetir-Devamı...	05 Mar 2013Çizgi ile Hikâye AnlatmakÇizgi-roman tarihin en eski sanatlarından biridir. Bu her ne kadar iddialı olduğu kadar ilginç bir tez olsa da, bütün paramatreler bu savı desteklemektedir. Çocuk işi deyip küçümseyenlere bir cevap olabilecek,...Zêdetir-Devamı...	13 Mar 2013Phoolan Devi
11 yaşında kocaya satıldı16 yaşında tacizci kocasını terk etti, kaçırıldı, tecavüze uğradı18 yaşında çete lideri oldu20 yaşında tutuklandı31 yaşında politikaya atıldıEvinin önünde öldürüldüğünde...Zêdetir-Devamı...	07 May 2013"Min wî dît"
Şev nîvê şevekê… malbateke kurd ku xwedî sê zarok… bavekî welatparêz... vegera ji dawetekê… jîtem û kuştina bav û dê… çavên zarokên kurd yê heya dawiyê vekirîmayî û şokbûyî… fîlmê...Zêdetir-Devamı...	27 Eki 2014Stranên Welatê Dayîka Min
Behman Ghobadî ji Rojhilatê Kurdistanê ye, beriya fîlma bi navê “Dema Hespên Serxweş” gelek kurtefîlmên serkeftî kêşandine. Her wiha bi fîlma bi navê “Dema Hespên Serxweş(2000)” yekemîn dirêjefîlma Rojhilatê Kurdistanê ya kurdî derdikeve hemberî sînemageran....Zêdetir-Devamı...	05 Mar 2013Sinema Bir Ülkenin Aynasıdır
İyi seyirler demeden önce ufak bir hatırlatma! Politik sinema...Zêdetir-Devamı...	28 Şub 2013DİJİTAL SİNEMADİJİTAL SİNEMA (DIGITAL CINEMA)
Dökümanter özellikleri ağır basan bir video çalışması kitaba dönüştüğünde tam bir belgesel olmuş. Her ne kadar kitabın formunu farklı tutsalar da (güzel de bir tasarımı var) gazeteci kitaplarının yayımlandığı siyah-beyaz...Zêdetir-Devamı...	16 Kas 2013Jîn, Yaşam İradesi ve Özgürlük
Bir yanda, bulutların, yer çekimi yasasını hiçe sayan, insanın aşağıdaki uygarlığının...Zêdetir-Devamı...	13 Nis 2014Akîra Kurosawa: Li Rashomon Firoşkarekî Donê Beqan...!
Sinema göstergebiliminde kabul edildiği şekliyle film j…	Sinema Gösterim Maki…
Sinema Projeksiyon MakinesiSinema makinesinin başlıca par…	Gotarên Navdeng - En Beğenilen Makaleler
Amerikan Deneysel Si…Deneysel Sinemanın net olarak tanımını yapmak zordur aslında. Nij…	Sinema ile tasavvuf …
Sinema ile tasavvuf ilişkisinin ele alınması, sinemanın şimdiye…	Gotarên Nû - Yeni Makaleler