11. Sınıf - Milli Edebiyat Döneminin Genel Özellikleri | CeReZFoRuM
Açılış tarihi 17 Arl 2012
istanbul türkçesi mi band 2 osmanlıcılık türk ocağı
Batıcılık, Osmanlıcılık ve İslamcılık gibi siyasî ve edebî alanlarda etkili olmuş düşüncelerin etkisini kaybettiği bir dönemde, Türkçülük düşüncesine sarılarak edebî ve siyasî kimliklerini bulan Milli Edebiyat sanatçıları, kendilerinden önceki dönemlerden farklı birçok yeniliğe de imza atmıştır. 1911 Yılında Genç Kalemler dergisi etrafında başlayan ve giderek kabul gören Milli Edebiyat, 1923 yılında Cumhuriyet Dönemine kadar devam etmiş ve bu dönemden sonra da etkisini sürdürmüştür.
Cumhuriyet Dönemi’nde yerini bu dönem edebiyatına bıraksa da “Milli Edebiyat zevk ve anlayışını sürdüren sanatçılar” Cumhuriyet Edebiyatı içinde devamlı yer almıştır. Çeşitli değişikliklere uğrasa da günümüze kadar gelen bu anlayış, kendi öz kültürüne sarılıp ondan yararlanarak ilerlemeyi amaçlar.
Milli Edebiyat sanatçıları Batıyı körü körüne taklit etmeye karşı çıkmıştır; ancak edebiyatta Batılı türler olan makale, fıkra, roman, hikaye… gibi türleri kullanmayı yanlış görmemişlerdir.
Milli Edebiyatın getirdiği en önemli yenilik Yeni Lisan hareketini başlatarak dilde o döneme kadar değişik zamanlarda hedeflenen; ancak başarılamayan sadeleşme hareketini başarmak olmuştur. Bu dönem sanatçıları, konuşma diliyle edebiyat yapmışlardır.
Sanatçılar, kendilerine kaynak olarak kendi öz kültürlerini görmüşler ve milli ögelerden beslenmişlerdir. Bu dönemde yaşanan Milli Mücadele de dönemin değişik eserlerinde işlenmiştir.
Yoksulluk, aile hayatı, ahlaki çöküntü… gibi toplumsal konular işlenmiş, sanatçılar o dönemde yaşanan sosyal sorunları eserlerine taşımıştır.
Daha önceki dönemlerde yüzeysel işlenen Anadolu ve Anadolu halkı bu dönem sanatçılarının birçok eserinde işlenmiştir.
Eserlerinde işledikleri temayı, gerçekçi bir biçimde ele almak isteyen sanatçılar, gözleme önem vermiş ve eserlerinde gözlemle topladıkları bilgileri kullanmışlardır.
Eserlerde her kesimden insanın sorunları dile getirilmiş, Servetifünun Edebiyatında yapılan “sadece aydın insanların dertlerini anlatma” geleneğinden kaçınılmıştır.
Bu dönem edebiyatı toplumsal özellik göstermiş, sanatçılar hem dönemine ayna tutmuş hem de yaşanılan toplumsal sorunlara çözüm yolları gösterilmiştir.
Türk kültürü ve tarihi el değmemiş bir hazine olarak kabul edilmiştir.
Dil birliğini, ulus-devlet anlayışının temeli olarak gören Milli Edebiyatçılar Türkçeyi bilim ve sanat dili haline getirme, dil bilinci yoluyla milli bilinç oluşturma, halk kültürüne yönelme ve halkı eğitme gibi amaçlarına ulaşmak için dilde sadeleşmeye gitmişlerdir.
Sade bir dili savunmuşlar, dilde karşılığı bulunan ve dilimize fazla oturmayan Arapça ve Farsça sözcükler kullanılmamıştır.
“Toplum için sanat” anlayışı çerçevesinde eserler ortaya konmuştur.
Mizahi üslup önemsenmiş, mizah ve hiciv türünde eserler de verilmiştir.
Milli Edebiyat’ın yukarıdaki özelliklerinden de anlaşılacağı üzere bu dönem edebiyatı kendisinden önceki Tanzimat, Servetifünun ve Fecriati Edebiyatlarına göre birçok farklı özellik taşır. Bunun en önemli sebebi ise bu dönemin beslendiği kaynaklardır.
Milli Edebiyat Döneminin Sanatçıları
Maupassant tarzı olay hikâyeciliğinin bizdeki en büyük ismidir.
Genç Kalemler dergisinde yayımlanan “Yeni Lisan” makalesiyle dilin sadeleştirilmesi gerektiğini savunmuştur.
Hikâyelerinde milli’ bilinci uyandırma ve güçlendirme amacı taşımıştır.
Mizahtan da yararlanarak toplumdaki aksayan yönleri eleştirmiştir; bu bakımdan hikâyeleri toplumsal hiciv karakteri taşır.
Hikâyeleri teknik açıdan zayıftır, tasvirlere, psikolojik tahlillere önem vermez, daha çok olayı ön plana çıkarır.
Türk tarihi, toplum sorunları, çocukluk anıları ve balkanlardaki Türkler, başlıca konulardır.
Hikâye: Ashab-ı Kehfimiz, İlk Düşen Ak, Yüksek Ökçeler, Bomba, Bahar ve Kelebekler, Forsa, Beyaz Lale, Aşk Dalgası, Gizli Mabet, Tarih Ezeli Bir Tekerrür, Pembe İncili Kaftan, Kaşağı, Falaka, Kızıl Elma Neresi, Başını Vermeyen Şehit, Diyet, And, Teke Tek, Kütük, Harem (uzun hikâye) Efruz Bey, Yalnız Efe…
ALİ CANİP YÖNTEM (1887 – 1967)
Fecr-i Ati topluluğundan Genç Kalemler dergisine geçmiştir.
Hem heceyi hem de aruzu kullanmıştır.
Eleştirileri, makaleleri ve edebiyat tarihi araştırmalarıyla tanınmıştır.
Makale: Milli Edebiyat Meselesi ve Cenap Bey’le Münakaşalarım
Antoloji: Türk Edebiyatı Antolojisi
ZİYA GÖKALP (1876 – 1924)
Türkçülük akımını sistemleştirmiş ve Türk milliyetçiliği fikrini “Türkiyecilik”, “Oğuzculuk ve Türkmencilik”, “Turancılık” devrelerine ayırmıştır.
Şair ve yazar kimliği kadar sosyolog olarak da önemlidir; sosyoloji çalışmalarında Emile Durkheim’den etkilenmiştir.
Türk sosyolojisinin kurucusu olarak görülmüştür.
İslamiyet öncesi Türk tarihiyle ilgili araştırmalar yapmıştır.
Konuşma dilinin aynı zamanda yazı dili olmasını, edebi eserlerde İstanbul ağzının esas alınmasını ve heceyi kullanmak gerektiğini savunmuştur.
Dergi: Yeni Mecmua, Küçük Mecmua
Şiir: Kızıl Elma, Yeni Hayat, Altın Işık
Makale: Türkleşmek İslamlaşmak Muasırlaşmak
İnceleme: Türkçülüğün Esasları, Türk Medeniyet Tarihi
Mektup: Malta Mektupları
MEHMET EMİN YURDAKUL (1869 – 1944)
”Türk Şairi”, “Milli Şair” unvanlarıyla anılmıştır.
Milli duyguları dile getirdiği ilk şiiri Cenge Giderken’leheceyle şiir yazma eğiliminin öncülüğünü yapmıştır.
Anadolu insanının acılarını, düşmana karşı mücadelesini coşkun bir dille anlatan ilk şairdir.
Bütün şiirlerinde sade bir dil ve hece ölçüsü kullanmıştır.
Şiir: Türkçe Şiirler, Türk Sazı, Ey Türk Uyan, Tan Sesleri, Ordunun Destanı, Aydın Kızları, Zafer Yolunda, Ankara, Turan’a Doğru, İsyan ve Dua…
MEHMET FUAT KÖPRÜLÜ (1890 – 1927)
Edebiyata Fecr-i Ati’yle ve şiirle girdi, sonraları Milli Edebiyat’a katıldı.
Türk kültürü, dili ve uygarlığıyla ilgili önemli çalışmalar yaptı.
Türk edebiyat tarihi alanında dünyaca ünlü bir bilim adamıdır.
Ordinaryüs Profesör unvanını almıştır.
Hoca Ahmet Yesevi ve Yunus Emre’yi tanıtmıştır.
Edebiyat tarihi Makale: Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar, Türk Edebiyatı Tarihi, Türkiye Tarihi, Azeri Edebiyatına Ait İncelemeler, Türk Dili ve Edebiyatı Araştırmaları, Türk Saz Şairleri…
MUSAHİPZADE CELAL (1870 – 1959)
Milli Edebiyat dönemi oyun yazarıdır.
Teknik bakımından zayıf; ama gözlem, tarihi ayrıntı ve yergi bakımlarından başarılı komediler yazmıştır.
Konularını Osmanlı İmparatorluğu’ndan, kendi deyişiyle “tarihin gölgesi altında hayal-meyal seçilen halk hayatından” almıştır.
Tiyatro: Köprülüler, Fermanlı Deli Hazretleri, Aynaroz Kadısı, Bir Kavuk Devrildi
İBNÜRREFİK AHMET NURİ SEKİZİNCİ (1874 – 1935)
Tiyatro: Türk Kızı, Köprülüler, İstanbul Efendisi, Lâle Devri, Macun Hokkası, Yedekçi Kaşıkçılar, Atlı Ases, Demirbaş Şarl, Moda Çılgınları, İtaat İlâmı, Fermanlı Deli Hazretleri, Aynaroz Kadısı, Kafes Arkasında, Bir Kavuk Devrildi, Mum Söndü, Pazartesi-Perşembe, Gül ve Gönül, Balaban Ağa, Selma, Genç Osman, Gücü Gücü Yetene, Kadın Tertibi, Kısmet Değilmiş gibi kendi yazdığı; Hisse-i Şayia, Sekizinci, Ceza Kanunu gibi uyarlama oyunları vardır.
Eserlerinde Türk toplumunun Tanzimat’tan Cumhuriyet dönemine geçirdiği dönüşümleri anlatmıştır.
Fecr-i Ati’ den Milli Edebiyata geçen bir sanat çizgisi izlemiştir.
I. Dünya Savaşı ve Kurtuluş Savaşı yıllarını, Türk toplumunun yaşamını ve sorunlarını işlemiştir.
Romanlarını sağlam bir teknikle kaleme almış, karakterleri başarıyla canlandırmıştır.
“Toplum için sanat” anlayışıyla ağır olan dilini sadeleştirmiştir.
Türk edebiyatına tezli roman düşüncesini özellikle “Yaban”la getirmiştir.
İlk romanı olan Kiralık Konak’ta Tanzimat’tan I. Dünya Savaşı’nın sonuna bir ailenin üç kuşağını; Hüküm Gecesi, Sodom ve Gomore’de İstanbul’un mütareke yıllarını; Yaban’da Ahmet Celal karakterinden hareketle Kurtuluş Savaşı yıllarındaki Anadolu’yu ve aydın-halk kopukluğunu; Panorama’da Cumhuriyet’in ilk yıllarındaki yenilikleri, Atatürk’ün ölümünden sonraki yılları anlatır.
Roman: Kiralık Konak, Yaban, Ankara, Sodom ve Gomore, Hüküm Gecesi, Panorama, Nur Baba, Hep O Şarkı, Bir Sürgün
Hikâye: Bir Serencam, Milli Savaş Hikâyeleri, Rahmet
Anı: Zoraki Diplomat, Anamın Kitabı, Gençlik ve Edebiyat Hatıraları, Vatan Yolunda, Politikada 45 Yıl
Ulus gazetesinde Kurtuluş Savaşı’yla ilgili yazdığı makaleleri: Ergenekon
HALİDE EDİP ADIVAR (1884 – 1964)
Roman, hikâye ve anı türlerinde eserler vermiştir.
Tekniği zayıf olmakla beraber tasvir ve tahlilleri güçlü romanlarıyla tanınmıştır.
Süssüz, kısa cümleli romanlarında güçlü kişilikli kadın kahramanlar ön plandadır.
Aşk ve kadın psikolojisini işlediği ilk romanlarından (Handan, Seviye Talip… ) sonra Türkçülük hareketinin ve Milli mücadelenin etkisiyle toplumsal konulara yönelmiştir.
Kurtuluş Savaşı sürecini anlattığı Ateşten Gömlek, Vurun Kahpeye gibi romanlarıyla sevilmiştir. Ateşten Gömlek Türk edebiyatında Kurtuluş Savaşını işleyen ilk romandır.
Sinekli Bakkal’dan sonraki romanlarında sosyal çevre tasvirlerine büyük önem vermiştir.
Roman: Seviye Talip, Handan, Son Eseri, Yeni Turan, Ateşten Gömlek, Kalp Ağrısı, Vurun Kahpeye, Sinekli Bakkal, Tatarcık, Yol Palas Cinayeti…
Hikâye: Dağa Çıkan Kurt, Harap Mabedler, İzmir’den Bursa’ya, Kubbede Kalan Hoş Seda
Anı: Türkün Ateşle İmtihanı, Mor Salkımlı Ev
REFİK HALİT KARAY (1888 – 1966)
Deneme, fıkra, mizah, hiciv, roman ve hikâye türlerinde eserler vermiştir.
Türkçeyi büyük bir ustalıkla kullanmıştır.
Beyrut ve Halep’te 15 yıl sürgün hayatı yaşamıştır.
Sürgün hayatında tanıdığı Anadolu’yu ve Anadolu dışındaki yerleri anlatmıştır.
Tasvir ve tahliller bakımından zengin, sanatlı bir anlatımı vardır.
Türk edebiyatında bir yazarın Anadolu’yu yakından tanıyarak, içinde bulunarak Anadolu’yu anlattığı ilk hikâyeler olan Memleket Hikayeleri ile tanındı.
Memleket edebiyatının asıl temsilcisidir.
Aydede isimli mizah dergisini çıkarmıştır.
“Kirpi” takma adıyla mizahi hicivler yazmıştır.
Roman: Yezidin Kızı, Sürgün, Bugünün Saraylısı, Kadınlar Tekkesi, Yeraltında Dünya Var, İstanbul’un İçyüzü, Çete, Nilgün
Hikâye: Memleket Hikâyeleri, Gurbet Hikâyeleri
Mizah: Kirpinin Dedikleri
REŞAT NURİ GÜNTEKİN (1889 – 1956)
Roman, öykü, gezi, eleştiri ve tiyatro türlerinde eserler vermiştir.
Sade bir dille yazdığı eserlerinde Türkçeyi tüm canlılığıyla kullanmıştır.
İstanbullu idealist bir genç kızın, Feride’nin, öğretmen olarak gittiği Anadolu’ da yaşadıklarını anlattığı Çalıkuşu’yla sevilmiştir. Çalıkuşu, köyü ve taşra insanın yaşayışını anlatan ilk başarılı eserlerdendir.
Yaprak Dökümü’nde Batılılaşmanın Türk aile yapısı üzerindeki olumsuz etkisini; Yeşil Gece’de Kurtuluş Savaşı yılları ve sonrasında dini istismar eden kişilerin eleştirisini romanlaştırır.
Öğretmenliğinden dolayı tanıdığı Anadolu’yu, gözlemci yönüyle yansıtmıştır.
Romantizm ve realizm akımlarından etkilenmiştir.
Görevi sırasındaki gözlemlerini anlattığı Anadolu Notları gezi türünün en önemli eserlerindendir.
Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatı’nda da etkili bir isimdir.
Roman: Çalıkuşu, Gizli El, Acımak, Damga, Dudaktan Kalbe, Akşam Güneşi, Bir Kadın Düşmanı, Yeşil Gece, Yaprak Dökümü, Kızılcık Dalları, Eski Hastalık, Değirmen, Miskinler Tekkesi, Harabelerin Çiçeği, Kavak Yelleri, Son Sığınak, Kan Davası
Hikâye: Olağan İşler, Leyla ile Mecnun, Sönmüş Yıldızlar, Tanrı Misafiri
Gezi Kitabı: Anadolu Notları
Tiyatro: Hançer, Balıkesir Muhasebecisi, Tanrıdağı Ziyafeti, Hülleci, Ümidin Güneşi. Ayrıca “Yaprak Dökümü” romanı tiyatroya uyarlanmıştır.
FALİH RIFKI ATAY (1884 – 1971)
Fıkra, anı, makale ve gezi yazılarıyla tanınmıştır.
Kurtuluş Savaşı yıllarını, Batılılaşmayı, cumhuriyeti konu edinmiştir.
Yakından tanıdığı Atatürk’le ilgili anı türünde verdiği eserleriyle ve gezi kitaplarıyla ün yapmıştır.
Anı: Ateş ve Güneş, Zeytindağı, Çankaya, Atatürk’ün Hatıraları, Babamız Atatürk
Gezi Yazısı: Deniz Aşırı, Taymis Kıyıları, Tuna Kıyıları, Hind, Bizim Akdeniz, Yolcu Defteri, Yeni Rusya, Gezerek Gördüklerim
AKA GÜNDÜZ (1886 – 1958)
İlk ürünleri Selanik’te Çocuk Bahçesi ve Genç Kalemler dergilerinde yayımlandı.
Milli Edebiyat akımına katıldıktan sonra tanınmaya başlandı.
Şiir, tiyatro, hikâye, roman türlerinde eserler verdi; gazeteci olarak onlarca dergide yazılar yazmıştır.
Sade, sıcak bir dille yazdığı romantik-realist, popüler romanlarıyla geniş çevrelerce sevildi.
Hikâye: Türk Kalbi, Kurbağalar, Bu Toprağın Kızları
Roman: Dikmen Yıldızı, Yayla Kızı, Bir Şoförün Gizli Defteri
HAMDULLAH SUPHİ TANRIÖVER (1885 – 1966)
Türkçülük ve Milli Edebiyat akımlarına büyük katkıları olmuştur.
“Hitabet” ve “nutuk”larıyla tanınan bir sanatçıdır.
Kurtuluş Savaşı sırasında halkı aydınlatmak için gönderildiği yerlerde hitabetin etkili örnekleri olan çalışmalar yapmıştır.
Hitabet: Dağ Yolu
YUSUF AKÇURA (1876 – 1935)
1904 yılında Mısır’da (Türk adlı bir gazetede) yayımladığı Üç Tarz-ı Siyasetadlı makalesi onu Türk siyasal hayatında önemli bir isim haline getirdi.
Türkçülük akımının manifestosu kabul edilen bu makalede Akçura, Osmanlının toparlanabilmesi için üç ana görüşün (Osmanlıcılık, Türkçülük, Batıcılık) bulunduğunu ve bunlar arasında en uygununun Türkçülük olduğunu savunmuştur.
Makale: Üç Tarz-ı Siyaset
HALİDE NUSRET ZORLUTUNA (1901 – 1984)
Kurtuluş Savaşı yıllarında yayımlanan “Git Bahar” şiiriyle ünlenmiştir.
Heceyle, sade bir dille, anlaşılır şiirler yazmıştır.
Cumhuriyet sonrasında da “Hisar” dergisi çevresinde bulunmuştur.
Şiir: Geceden Taşan Dertler, Yayla Türküsü
RIZA TEVFİK BÖLÜKBAŞI (1869 – 1949)
“Filozof Rıza” olarak anılmıştır.
Başlangıçta Abdülhak Hamit Tarhan ve Tevfik Fikret etkisinde aruz ölçüsüyle şiirler yazmıştır.
Zamanla asıl edebi kişiliğini oluşturan Aşık Tarzı ve Dini -Tasavvufi halk şiiri geleneğinden faydalanarak, duygulu, içten koşma ve nefesler yazmıştır.
Felsefe, edebiyat tarihi alanlarında da eserleri vardır.
“Uçun Kuşlar” adlı şiiriyle geniş kesimlerce sevilmiştir.
Vatan, millet konularında aruzla yazdığı epik ve lirik şiirleriyle tanınmıştır.
Üç İstanbuladlı önemli bir romanı vardır.
“Üç İstanbul” romanı Abdülhamit, Meşrutiyet ve Mütareke dönemleri İstanbul’unu konu edinir. Eser, çökmüş kurumları ve yozlaşmış insanların aşk, çıkar ilişkilerini ele alırken daha geniş boyutta Osmanlı Devleti’nin hangi şartlar ve kişilikler altında çöktüğünü de sergiler.
Monografi: Namık Kemal, Mehmet Akif
EBUBEKİR HAZIM TEPEYRAN (1864 – 1947)
Nabizade Nazım’ın Karabibik’inden sonra köyü konu edinen kinci eser olan “Küçük Paşa” romanıyla tanınmıştır.
Bir köylü kadınla oğlunun hayat hikâyesini anlattığı bu romanda Anadolu köyü gerçek ve nesnel çizgilerle yansıtılmıştır.
Roman: Küçük Paşa
Hikâye: Eski Şeyler
Anı: Belgelerle Kurtuluş Savaşı Anıları
Toplumun içinde bulunduğu sıkıntılardan İslamiyet’le kurtulabileceğini savunmuştur.
Küfe, Mahalle Kahvesi, Seyfi Baba, Bülbül, Meyhane toplumsal konulu önemli şiirleridir.
İstiklal Marşı’nı orduya hediye ettiği için Safahat’a almamıştır.
Fransız tarihçi Albert Sorel’in etkisiyle Türk tarihine yönelmiştir.
“Süleymaniye’de Bir Bayram Sabahı” adlı şiiriyle bireyi tarih-kültür-gelenek perspektifiyle ele almış ve Süleymaniye Camii’ni bir medeniyet sembolü olarak kullanmıştır.
Kurtuluş Savaşı’nı anlatan ve bu savaşa yazdıklarıyla katılan sanatçıların eserleriyle oluşan Milli Mücadele Dönemi Türk Edebiyatı, dil ve sanat görüşü bakımından Milli Edebiyat döneminin devamı niteliğindedir.
Cumhuriyet Sonrası Türk Edebiyatının alt yapısını oluşturan Milli Mücadele Dönemi Türk Edebiyatında vatan, bağımsızlık, Türk tarihindeki kahramanlıklar, Kurtuluş Savaşı, onun halktaki yansıması ve Atatürk konu edilmiştir.
Milli Mücadele Dönemi Türk Edebiyatı hikâyelerinde savaşa ait gözlemler, Türk insanının, askerinin kahramanlığı ve fedakârlığı anlatılmıştır. (Dönemin önemli hikâyecileri: Halide Edip, Yakup Kadri)
Dergi ve gazetelerde Kurtuluş Savaşı’nı konu edinen makale, fıkra ve denemeler kaleme alınmış, halkı coşturucu söylevler verilmiştir. (Dönemin önemli makale, fıkra ve deneme yazarları, söylevcileri: Yakup Kadri Ruşen Eşref, Yahya Kemal, Falih Rıfkı, Halide Edip, Hamdullah Suphi, Mehmet Akif…)
Milli Mücadele Yıllarında veya Sonrasında Yazılmış Milli Mücadele Konulu Önemli Eserler
İstiklal Marşı / Mehmet Akif / Şiir
Dağa Çıkan Kurt / Halide Edip Adıvar / Öykü (Savaş yıllarında yazılmıştır.)
Milli Savaş Hikâyeleri / Yakup Kadri / Öykü (Savaş yıllarında yazılmıştır.)
Çarşamba - 00:16
Perşembe - 15:35