Kütlesi ve çekim alanı oldukça büyük olan kozmik cisimlere karadelik adı verilir. Karadeliğin çekim gücü öyle kuvvetlidir ki her türden maddeyi kendi yörüngesine hapsedebilme kabiliyetine sahiptir. Karadeliklerin özellikleri arasında uzayda yer alması, devasa kütleye sahip olması, uzayda var olan maddelerin bir araya toplanması sonucu ortaya çıkan bir oluşum yer alır. Işık yaymaması sebebiyle uzayda yer alan bu cisim kümelenmesine karadelik tabiri kullanılır. Bilim insanları tarafından karadeliklerin hacimsiz ve 3 boyutsuz olduğu kabul edilir. Karadelik modeli esasen ışık yaymayan ölü denilebilecek yıldızlardan ibarettir. Bazı devasa boyutlu yıldızların sönüp ışık yayamaz hale geldiğinde kendi içerisine çökerek karadelik durumuna geçtiği bilinmektedir.
Karadelik uzayda yer alan, son derece güçlü bir çekim kuvvetine sahip olan ve ışık yayamayan kozmik gök cisimlerine verilen isimdir. Bilim adamı Einstein tarafından ortaya konulmuş olan genel görelilik prensibi dahilinde ışık yaymayan gök cisimleri için karadelik tabiri kullanılmaktadır. Karadelik bir yıldız mıdır diye düşünüldüğünde esasen ışık yayma özelliğini yitirmiş olan büyük kütleli sönmüş yıldızlara karadelik dendiği de bilinmektedir. Pek çok farklı kütle ve boyutta karadelik mevcuttur. 3 temel karadelik türü ise ilksel kara delik, yıldızsal karadelik ve süper kütleli olmak üzere sınıflandırılır.
Tam anlamıyla keşfedilmesinin 1960’lı yıllarda başladığı karadelik kavramı esasen evrenin var oluşu ve son bulması hakkındaki pek çok soruya cevap olabilecek niteliktedir. Karadelik tam anlamıyla keşfedildiğinde modern astronominin misyonunun tamamlanacağı düşünülmektedir. Bu sayede evrenin işleyişi ve galaksilerin meydana gelişi hakkındaki bilgi eksiklikleri giderilebilir.
Karadeliği oluşturan temel kuvvetin çekim gücü olduğu bilinmektedir. Yer çekimi sayesinde güneş sistemi belirli bir yörünge dahilinde varlığını sürdürür. Bu kadar önemli bir unsur olan yer çekimi karadeliğin sahip olduğu çekim gücünden daha alt bir seviyededir. Karadeliğin devasa kuvveti yer yüzü üzerindeki her şeyi bünyesine katabilecek kadar büyüktür. Yıkıcı bir çekim gücüne sahip olması nedeniyle karadelik boyutu ne olursa olsun yakınında bulunan yıldızı yutabilir ve yıldızın ışığını bükebilir.
İlksel Karadelik: En küçük kütleli karadeliğe verilen isimdir. Boyutunun bir atom kadar ufak olduğu da söylenebilir. Bu boyutuna rağmen kütlesinin büyük çaplı bir dağ ile eşdeğer olduğu da bilinmektedir.
Yıldızsal Karadelik: Orta boyutlu karadelik çeşididir. En yaygın olarak uzayda bu türe rastlanılır. Galakside yıldızsal karadeliklerden yüzlercesinin var olduğu düşünülmektedir. Bu karadelik türünün güneşten 20 kat daha çok kütleye sahip olduğu düşünülmektedir.
Süper Kütleli Karadelik: Uzayda yer kaplayan en geniş kütleli karadeliktir. Kütlesinin 1 milyon adet güneşten bile daha fazla olduğu düşünülmektedir. Yapılan bilimsel araştırma sonuçlarına göre büyük çaplı galaksilerin neredeyse hepsinde bir tane süper kütleli karadelik bulunduğu ortaya konulmaktadır. Dünyanın da içerisinde bulunduğu Samanyolu Galaksisi içerisinde ise Sagittarius A isimli bir süper kütleli karadelik yer almaktadır. Söz konusu karadeliğin 4 milyon adet güneş ile eş değerde bir kütleye sahip olduğu bilinmektedir.
Karadelik nedir nasıl oluşur diye düşünüldüğün en basit şekilde karadelik için devasa kütleli ve devasa çekim gücüne sahip olan kozmik oluşum denilebilir. Karadeliklerin yakında yer alan her şeyi soğurarak yok ettiği bilinmektedir. Pek çok farklı oluşum şekline sahip olan karadeliklerin en temel meydana geliş şekli ise iç basınca karşı koyamayan kütle çekim kuvveti olarak açıklanabilir.
Karadeliğin meydana geliş şekillerinde ilki yıldızların çökmesi sonucu olandır. Bir yıldız sahip olduğu iç basınç kütle çekiminden daha zayıfsa çöküş sürecine girer. Gökadaların merkezinde yer alan karadeliklerinin büyük çoğunluğunun bu şekildeki çökme sonucunda oluştuğu bilinir.
Dünyanın içerisinde bulunduğu bu dönemde yüksek yoğunluğu olan yıldızlara bağlı olarak karadelikler meydana gelebilir. Büyük Patlama zamanından sonraki süreçte uzaya çeşitli yerlerine yayılan yüksek yoğunluklu maddeler de ayrıca karadeliğe neden olmuş olabilir. Dünyanın ve uzayın şekillenmeye başladığı söz konusu dönemlerdeki karadeliklerin güneş kütlesinden binlerce kat daha büyük olabileceği öngörülmektedir.
Güneşten kat ve kat büyük yıldızların patlayarak çökmesi sonucunda güneşten binlerce kat büyük kütle ve çapta karadeliklerin oluştuğu bilinmektedir. Dünyanın bağlı olduğu galaksi içerisindeki karadeliğe ilişkin ilk görüntüler dünyanın çeşitli yerlerine konumlandırılmış olan 8 farklı teleskopla çekilmiştir. Karadeliğin 40 milyar kilometre büyüklüğünde bir çapa sahip olduğu bilgisi edinilmiştir.
Karadelik Nasıl Keşfedilmiştir?
Karadeliğin ilk olarak 18. Yüzyıl zamanında Newton tarafından ortaya atılan evrensel çekim kanunu ile ortaya çıktığı düşünülmektedir. O dönemde karadelik kavramı ışık hızından daha hızlı kaçış ivmesine sahip olan büyü kütleli maddelerin var olup olmadığının araştırılması ile sınırlı kalmıştır. Bunun üzerinden geçen iki yüzyılın ardından 20. Yüzyılda Albert Einstein tarafından ortaya konulan genel görelilik kuramıyla ilk kez günümüzdeki anlayış dahilinde karadelik kavramı ileri sürülmüştür. Einstein tarafından oluşturulan temel 1960’lı yıllarda geliştirilerek karadeliklerin uzaydaki varlıklarına dair anıtlarla desteklenmiştir. 1971 senesinde Uhuru Uydusu tarafından uzayda yer alan karadelik gözlemi gerçekleştirilmiştir. Karadelik isminin ilk kez 1960’ta Amerikalı bilim adamı Kip Thorne tarafından bulunduğu bilinmektedir. Buna ek olarak kapalı yıldız veya Schwarzschild cismi şeklinde tabirler de kullanılmaktadır.
En Yakın Karadelik Ne Kadar Mesafede Yer Almaktadır?
Dünya’ya en yakın konumdaki karadeliğin ilk zamanlarda 1600 ışık yılı kadar uzakta olduğu bilinmekteydi. Söz konusu karadeliğe V4641 Sagitari kod ismi verilmiştir. Son dönemlerde yapılan bilimsel araştırma sonuçları ise bu karadeliğin esasen 20 bin ışık yılı mesafe yer aldığını ortaya koymaktadır.
Karadeliğin Siyah Olmasının Nedeni Nedir?
Bir cismin sahip olduğu renk o cismin üzerine düşen ışığa ait dalga boyları tarafından belirlenir. Yaprağın yeşil renkte görünmesinin sebebi insan gözüne ulaşan ışık dalga boylarının tamamının yeşile renk dalga boyunu geri yansıtmasından ileri gelmektedir. Bir cismin siyah renkte görünmesinin nedeni ise hiçbir ışığa sahip olmaması veya cisimden yansıyan ışıkların soğurulması ile açıklanabilir.
Karadeliklerin siyah renkte olmasının nedeni ise ışığı hiçbir şekilde geri yansıtmamasıdır. Bunun nedeni ise sahip olduğu çekim kuvvetinin gücüne bağlı olarak ışığın karadelik kapsama alanından çıkamıyor oluşudur. Karadelikten çevreye hiç ışık yansımadığı için insan gözü yanılsamayla siyah olarak algılar. Uzayda yer alan söz konusu cisim siyah renkte olmasa da insan gözünün görebilmesi için hiçbir ışık gelmediğinde doğrudan beyin tarafından siyah olarak kabul görür.