Selda KUTLU Ümraniye RAM MüdürüOTİZM Selda KUTLU Ümraniye RAM Müdürü
OTİZM NEDİR Otizm doğuştan gelen ve belirtileri yaşamın ilk üç yılında kendini gösteren bir gelişimsel yetersizlik ve nörolojik bozukluktur. Otizmin sözcük anlamı “içine dönük” tür; eskiden çocukluk şizofrenisi olarak da tarif edilirdi. Doğuştan varolabildiği gibi, üç yaşa kadar olan dönemde de başlayabilir. Bununla birlikte otizmde 18 ayın altında güvenilir biçimde tanı koymak mümkün değildir.
KİMLERDE GÖRÜLÜR Son 30 yılda otizm tanısı konan çocuk sayısında hızlı bir artış yaşandı. 30 yıl önce her 2 bin 500 çocukta bir sıklıkta konulan otizm tanısı, günümüzde her 150 çocukta bir sıklıkta konuyor. Erkeklerde görülme sıklığı kızlardan dört kat fazladır. Kızlarda daha ileri düzeyde seyreder.
NEDENLERİ Bazı ailelerde daha sık rastlanması nedeniyle kalıtsal (genetik) olabileceği düşünülmektedir. Ancak henüz geni ya da genleri belirlenmiş değildir. Nörolojik, beyindeki yapısal ya da işlevsel bozukluklardan kaynaklanan bir yetersizlik olduğu kabul edilir. Otistik bozukluğun ilk ortaya çıktığı yıllarda, otizmin anne-baba özellikleriyle ve çocuk yetiştirme biçimleriyle ilgili olabileceğine yönelik görüşler öne sürülmüştür.
NEDENLERİ Yapılan araştırmalar, otistik bozukluğun anne-babaların kişilik özelikleriyle, çocuk yetiştirme biçimleriyle ve ailesel özelliklerle (etnik köken ya da sosyoekonomik durum gibi) ilişkili olmadığını göstermiştir; ancak bu durum ispatlanmış değildir. Edinsel hastalıklar(Kronik ağır metal zehirlenmesi). Kurşun, civa ve metalin vücuttan atılamayıp beyinde sosyal ilişkiyi yönlendiren lobta birkmesi. Örnek: Aşı
Otizm tablosuna yol açan genetik/metabolik hastalıklarNEDENLERİ Otizm tablosuna yol açan genetik/metabolik hastalıklar Çölyak hastalığı Fenilketonüri Frajil X sendromu Down sendromu Joubert sendromu Prader-Willi sendromu Tuberoskleroz Kreatin sentez (GAMT) yetersizliği Smith-Lemli-Opitz sendromu Ornitin transkarbamo-ilaz yetersizliği Fosforibozilpirofosfat yetersizliği Inozin 5-fosfat dehidrogenaz yetersizliği Histidinemi/Histidinüri Lesch-Nyhan hastalığı Adenilosüksinat liaz yetersizliği ADA yetersizliği 5'-Nükleotidaz süperaktivitesi Dihidroksiprimidin
OTİZM Bu tabloda görülen hastalıkların çoğu doğumda ya da doğumdan sonraki ilk aylarda klinik belirtilerini gösterirler. Halbuki birçok otistik çocuk 1 yaşından sonra ama 3 yaşından önce belirti vermeye başlarlar.
AĞIR METAL ZEHİRLENMESİUz. Dr. Cem Kınacı’nın hasta üzerinde yaptığı tespitlere göre otistik hastaların tümüne yakın bölümünde ağır metal zehirlenmesi vardır. Ülkemizde en çok kurşun zehirlenmesi görülmekte onu cıva zehirlenmesi takip etmektedir. Arsenik, kadmiyum ve uranyum zehirlenmeleri daha az görülmektedir.
OTİZM Gelişimsel Yetersizlik Zihin Özürü Otistik Bozukluklar OtizmRett Sendromu Çocukluk Disintegratif Bozukluğu Atipik Otizm Asperger Sendromu
TANI İleri derecede bir gelişimsel yetersizlik kategorisidir.Üç yaştan önce başlar. (a) Sosyal etkileşimde, (b) iletişimde ve hayali oyunda önemli geriliklerle ve (c) çeşitli takıntılarla kendini gösterir
RETT SENDROMU Otistik bozukluklar içinde genetik temeli tam olarak belirlenmiş olan tek kategoridir. Yalnızca kızlarda görülür. Bir-dört yaş arasında başlar. Daha önce kazanılan beceriler yitirilir. Ellerin amaçlı kullanımı ortadan kalkar; yinelemeli el hareketleri başlar. El hareketleri en tipik özellikleridir.
ÇOCUKLUK DİSİNTEGRATİF BOZUKLUĞUÇok seyrek rastlanılır. En az ilk iki yıl normal gelişim görülür. Bozukluğun başlamasıyla, daha önce kazanılmış olan beceriler hızla yitirilir. Çoğu çocuğun zihinsel becerileri, ileri derecede zihin özürlü düzeyine kadar geriler ve bu çocuklar birkaç yıl içinde otistik özellikleri tamamıyla gösterirler
ATİPİK OTİZM Diğer kategorilerin hiç birine uymayan çocuklar için kullanılan kategoridir. Tanı almamış otistiklerdir
ASPERGER SENDROMU Dil gelişim sorunu görülmez. Bu en ayırıcı özellikleridir. Fakat dillerini diğerlerinden farklı kullanırlar. Örneğin sadece ilgi duydukları alanla ilgili konuşurlar. Bu kişiler meslek edinebilirler, evlenebilirler Sosyal etkileşimde sorunlar görülür. İlgi ve etkinlikler sınırlıdır. Zeka normal ya da normal üstüdür.
EK ÖZÜRLER/RAHATSIZLIKLARYaklaşık %80’ininde zihin özürü Görme, işitme gibi duyusal bozukluklar Aşırı duyarlılık ya da aşırı duyarsızlık Yaklaşık üçte birinde havale
En yaygın belirtiler şunlardır:YAYGIN BELİRTİLERİ Otizmin belirtileri ve özellikleri farklı düzeylerde görülebilir. Her bir otistik birey farklı özellikler gösterebilir. En yaygın belirtiler şunlardır: Nesne Takıntıları: Nesneleri döndürme, onları sıraya dizme, koklama, yalama vb. Hareket Takıntıları: El çırpma, sallanma, koşma, zıplama, dönme gibi yinelemeli davranışları uzun sürelerle yapmak İlgi Takıntıları: bilgisayarlar, uçak kazaları gibi konularla aşırı derecede ilgilenmek Düzen Takıntıları: Günlük yaşamda belli rutinleri belli şekillerde yapma konusunda aşırı ısrarcı olma (örneğin, okula aynı yoldan gitmek, hep aynı tabaktan yemek yemek vb)
YAYGIN BELİRTİLERİ Başkalarının yaptıklarına ilgisiz kalmaDiğer çocuklarda iletişimde isteksizlik Uygun olmayan gülmeler Göz kontağında sınırlılık Acıya karşı duyarsızlık Çevreye ya da kendine yönelik saldırganlık Aşırı hareketlilik ya da hareketsizlik Tehlikeler karşısında duyarsızlık Dil ve konuşma sorunları Gülümseme, sarılma, okşama gibi duygu gösterimlerine karşı duyarsızlık
YAYGIN BELİRTİLERİ Seslenildiğinde duymuyormuş gibi davranmakGereksinimlerini ifade etmede zorluk Öfke nöbetleri Bazı becerilerde diğer becerilere kıyasla daha ileri ya da geri olmak Yalnızlığı yeğlemek Bazı duyularda aşırı duyarlılık; örneğin otistiklerin %40’ında belli seslerden rahatsızlık duyulması Kendinden ‘sen’ veya ‘o’ diye bahsetme vardır
YAYGIN BELİRTİLERİ Bu belirtilerin yaklaşık yarısı ya da daha fazlası görülürse otizmden şüphelenebiliriz.
YETERSİZLİK ALANLARI 1-Sosyal etkileşim 2-Dil ve iletişim3-İlgi ve davranışlar
Sosyal Etkileşim SorunlarıYETERSİZLİK ALANLARI Sosyal Etkileşim Sorunları Sosyal etkileşim için gerekli sözel olmayan davranışlarda yetersizlik Yaşa uygun akran ilişkileri geliştirememek Başkalarıyla ilgi paylaşımında sınırlılık Sosyal-duygusal davranışlarda sınırlılık
YETERSİZLİK ALANLARI İletişim Sorunları Dil gelişiminde gecikmeKarşılıklı konuşmada zorluk Sıra dışı veya yinelenen dil kullanmak Gelişimsel düzeye uygun olmayan oyun
İlgi ve davranışlardaki sorunlarYETERSİZLİK ALANLARI İlgi ve davranışlardaki sorunlar İlgi takıntıları Düzen ve rutin takıntıları Davranış takıntıları Nesnelerle ilgili sıra dışı ilgi ve takıntılar
SIRA DIŞI YETENEKLERİ Otistik bireylerin yaklaşık %10’unda üstün yeteneklere rastlanır. Bunlardan bazıları şöyledir: Çok küçük yaşta okuma-yazma öğrenmek Enstrüman çalmak Uzun metinler ezberlemek Karmaşık aritmetik işlemler yapmak
NE YAPMALI Eğitimin etkili olabilmesi için şuöneriler dikkate alınmalıdır: Eğitime oldukça erken başlanmalıdır. Eğitim yoğun ve kesintisiz olmalıdır. Bire-bir eğitime ağırlık verilmelidir. Eğitimde özel bir müfredat kullanılmalıdır. Çocuğun bireysel özellikleri dikkate alınmalıdır.
EĞİTİMLERİ Özel Eğitim Uygulama MerkeziÖzel Eğitim İş Uygulama Merkezi Bağımlı OÇEM Kaynaştırma eğitimi
BİRKAÇ ÖNERİ Alüminyum folyo? Dondurulmuş gıda tüketimi?Dip balıkları? Sosyo-ekonomik durum?
Benzer bir sunumlar Yaygın Gelişimsel Bozukluklar. 2 Yaygın Gelişimsel Bozukluk Nedir? İleri düzeyde ve karmaşık bir gelişimsel yetersizliktir. Doğuştan varolabildiği gibi,