Düğümküme » cs3
Dara Kılıçoğlu 28.06.2007
Pentagram'ın Sırrı ve Kabulü
Bahsettiğimiz pentagram, rock grubu Pentagram veya New York’lu tasarım ajansı Pentagram değil. Renk çemberi üzerinde merkeze eşit uzaklıkta(yarıçap) ve aynı zamanda birbirlerine eşit uzaklıkta 5 tane nokta saptayın. Bu bahsettiğimiz matematiksel ilişkiyi koruyarak oluşturduğunuz herhangi bir renk kümesine(paletine) pentagram denir. Renk teorisi ile ilgilenenler bu metod ile bulunmuş renkleri, uyumlu renkler(armonik renkler) olarak adlandırırlar.
Adobe CS3 Illustrator, yeni versiyonunda ‘Renk rehberi(Color guide)’ isimli yeni bir araç ile paketleniyor. Yukardaki bahsedilen matematiksel ilişkileri deneyebileceğiniz bu araç sadece pentagram değil, noktalar arasındaki daha birçok açısal ilişkiyi kendi seçtiğiniz başlangıç noktasından yola çıkarak hesaplıyor ve tasarımda kullanılmak üzere hazır hale getiriyor.
Kriz yaratan olimpiyat logosuna bakıp renklerini ‘iğrenç’ bularak yorum yapanlar oldu. Haklı olabilirler. Renkler gerçekten iğrenç olabilir. Ayrıca zevkler ve renkler tartışılmaz. Ben ise logonun renklerine bakar bakmaz güzel veya çirkin diye düşünmeye bile fırsatım olmadan ağzımdan ‘Pentagram’ kelimesi çıkıverdi. Siz de benim gibi Adobe CS3 öncesi renk araçlarından birine sahip olduysanız, bir renk tekerleğine uzun dakikalar baktıysanız veya Munsell sistemini incelediyseniz, renkler arasındaki bu basit matematisel ilişkiden doğan uyuma aşina oldunuz demektir.
Peki pentagram’in değeri nedir? Tasarımdaki yeri nedir? Ve ne işimize yarar?
Teorideki bu uyumdan ne kadar bahsedersek bahsedelim, yine de bu metodoloji günü kurtarmaya yetmiyor. Tüketicilerden biri çıkıp “renkler iğrenç olmuş” gibi bir yorum yapabiliyor. Şöyle düşünün: grafik tasarımda nasıl dörtgenlerin arasındaki X’in katları gibi oransal bağıntılara önem veriliyorsa, renk de biçime ait bir özellik olarak kabul edildiğinden pentagram da aslında en az onun kadar önemli sayılabilir.
Tasarım normalde tasarlayan kimsenin(tasarımcının) estetik, fonksiyonel ve objeye ait veya sürece dair araştırma, düşünme ve modelleme süreçlerini içinde barındırır. Tasarımcının etkileşimli müdahalesi ve döngüsel olarak yeniden tasarlama süreçlerini de kapsar. Ama tasarım süreci bizi her zaman estetik bir sonuca götürmeyebilir. Mesela grafik tasarımda en önemli olan şeylerin başında mesaj ve iletişim arasındaki ilişki gelir diye kabul edilir. Bu kadar kesin konuşabilmemizin sebebi ise artık grafik tasarımın iyice anlaşılmış olmasındandır. Bu yüzden göze ne kadar güzel gözükürse gözüksün, alakasız bir tasarım iyi bir tasarım değildir diye kabul edilir.
Fonksiyonel tasarımda bazen estetik ilişkisinin öneminin tamamen ortadan kalktığı durumlar oluşur. X’in katlarını kullanmak yerine 1x, 2.13x, 3.57x gibi rastgele ve karmaşık oranlar kullanarak daha anlamlı sonuçlar elde etmemiz mümkündür. Göze güzel gelsin veya gelmesin bir noktaya eşit uzaklıktaki 5 nokta ve bu noktaların arasındaki eşit mesafeden bahsediliyorsa burada aslında matematiksel formülde bir sadelikten bahsediliyordur. Bu da bizi basite ve anlaşılır olana götürür. Renkler günlük hayatta genellikle fiziksel özelliklerinden ve frekans ilişkilerinden çok psikolojik etkileri veya görsel algılamamıza özellikleri dahilinde yoğunca kullanıldıklarından, değerlendirme yaparken yukarda saydığımız matematiksel-soyut ilişkinin önemini anlamayız. Ama bu yanlış değildir.
Yukarda saydığımız tasarım süreçlerinin ‘araştırma’ adımına yeterince önem vermeyen tembel bir tasarımcı veya renklerin psikolojik anlamlarını dert etmek yerine probleme doğrudan fonksiyonel bir çözüm getirmek için yaklaşan bir tasarımcı için, ör: kareografik bir tasarımda aktörlerin birbirlerine karışmadan kolayca seçilebilmeleri için aralarında fark yaratmak gerektiğinde, farklı renkleri kullanmak en mantıklı tercihlerden biri olabilir. Enformasyon tasarımı alanında bunun sonsuz örnekleri mevcuttur.
Bir tabloda Adana’ya düşen yağmur miktarı yeşil puantiyeli alanlar, İstanbul’a düşen yağmur miktarı ise sarı üzerine siyah diagonal taramalı alanlar ile gösteriliyorsa bu tam tersine çevrilse bile aradaki kontrast değişmeyeceğinden görsel okumada bir değişiklik olmaz.
Rezervuar Köpeklerinde Mr. Pink (Steve Buscemi) takma isminden duyduğu hoşnutsuzluğunu dile getirmişti
Psikolojide renklerin yeri ayrıdır. Sarı dikkat çekici bir renktir ama küçük alanlarda etkisi daha iyi sonuç verir diye düşünülür. Zenginliğin rengi mor olarak kabul edilir, kırmızı enerjik ve güçlü olanı temsil eder, yeşil doğaldır, mavi derinliği ve sabitliği dolayısı ile güvenli olanı sembolize eder. Sayısal metodolojiler perspektifinden bakıldığında renkler yukarda sayılan psikolojik anlamlarını bırakırlar. Ve frekans düzleminde soyut ilişkiler içersine girerler.
Bu aslında garip bir durum değildir. Fibonacci serilerini veya ( a + b ) / a = a / b denklemi ile elde edilen altın oranı düşünün, basitçe 1x‘e 1.44x veya 1x‘e 1.6180339887x insan gözüne hoş gelen oranlar olarak kabul edilir. Tabii yine bunun tasarımdan tasarıma ve bağlamlar dahilinde bazen çalışmayabileceğini tekrar etmeğe gerek yok. Şimdi tasarımcının elinde artık bu basit ve aynı zamanda karmaşık olabilen hesaplamaları yapabilecek bir alet olduğuna göre kullanıldıkçca Olimpiyat Logo Krizine yol açan renk uyumsuzluğunun altında yatan gizli uyum, beğeni filtrelerimizden geçmeyi başararak daha kolay kabul görecektir. İster sevin, ister iğrenç bulun gözümüz buna alışmaya başlayacak. Hesaplayabildikçe anlayacağız, anladıkça da kabul edeceğiz.