Bir Roma rivayeti kentin kuruluşunu Romulus ve Remus adlı ikiz kardeşlere atfeder. Efsaneye göre bunlar Mars’ın Rhea Silvia adlı bakireden olma çocuklarıdır. Savaş tanrısının baskısıyla anneleri küçük bir bot içinde Tiber dalgalarına bırakır onları. Ama bir dişi kurt tarafından kurtarılıp emzirilirler. Daha sonra kendilerini bulan saray çobanı tarafından evlat edinilirler. Büyüdüklerinde Roma kentini kuran iki kardeş arasında anlaşmazlık çıkar ve Remus öldürülür. Romulus ise kentin ilk kralı olur. Kırk yıl yönettikten sonra ölen Romulus bir tanrıya (Quırınus) dönüştürülür. Dişi kurt ise, M.Ö. 510 yılında Cumhuriyet’in kuruluşunu takiben milliyetin/ırkın sembolü olarak benimsenir ve M.Ö. 296 yılında bu kurdun bir heykeli de yapılır. Dişi kurt ile ikizlerin resimleri Roma madeni paralarına da kazınır.
Yunan geleneğine göre ise, Roma kenti, Truva’nın düşüşünden sonra Aeneas adlı birinin liderliğinde İtalya’ya göçeden Truvalılar tarafından kurulmuştur. Bu efsane, çok açık ki, Romanlar’ın Truva orijinli olduklarına işaret etmektedir.
Livy’nin kaydettiği bir versiyonda kentin kuruluşuna ilişkin Roma ve Yunan geleneklerinin bir kombinasyonunu görüyoruz: Buna göre, Truvalılar’ın gelişi sırasında Latinler’i Latinus adlı bir kral yönetmektedir. O’nun kızı Lavinia ile evlenen Truvalılar’ın lideri Aeneas, Latinus öldükten sonra Latinler’in de yöneticisi olur böylece. Aeneas ölünce tahta oğlu Ascanius (Iulus) geçer. O’nun kurduğu Alba kentinde oniki kadar kralın yönetiminden sonra, Numitor adında biri çıkar tahta. Mars’a Romulus ve Remus adlarındaki ikizleri veren Rhea Silvia, Numitor’un kızıdır. Tahtı gasbeden Numitor’un kardeşi Amulius, Romulus ve Remus kardeşleri suda boğarak öldürmeyi planlar, ama onlar mucizevi bir şekilde kurtarılır. İki kardeş dişi bir kurt tarafından emzirilir ve çoban Faustulus tarafından büyütülürler. Amulius'u öldürüp dedeleri Numitor’u tekrar tahta oturturlar. Ardından mucizevi bir şekilde kurtarılmış oldukları yerde Roma kentini kurarlar (Livy’den aktaran H. H. Scullard, A History Of Roman World: 753 to 146 B.C, s. 46-47).
Roma geleneğinde kenti kuran Romulus iken, Yunan geleneğinde Truvalı Aenas’tır. Latinler de dahil olmak üzere Aenas’ın halk tarafından bir kutsal ced olarak kabul edildiğine ve Aenas kültüne işaret eden deliller var. Kaynaklara göre Aenas, özellikle Etrüskler’in oturduğu Etruria’da popüler bir karakterdi ve burada onu babasını taşırken gösteren, yani Truva’dan göçü ya da kaçış olayını sembolize eden M.Ö. 6. yüzyıla ait sanlan heykeller de bulunmuştur. Bologna müzesinde ise, bir çocuğu emziren bir kurt tablosu (stele) var. Bu eser de Etrüskler’e aittir. Bu olgulardan hareketle Roma’nın kuruluşuna ilişkin efsanenin Roma’ya Etruria’dan getirilmiş olabileceğini düşünen yazarlar vardır. Birçok eski tarihçi de Roma’yı Aenas’ın kurduğunu yazarlar. Onlarca değişik şekli bulunan geleneğin bazı versiyonlarında Romulus ile Remus (Romus), Aenas’ın oğulları veya torunları olarak tanıtılır.
Romulus ve Romus/Remus, Scullard’a göre, belki de aynı adın değişik şekilleri olup zamanla iki farklı kişi sanılmış olabilirler.
Bu geleneklerde Romulus veya Romus (Remus)’un Roma adının isim babası olarak görüldüğü oldukça açıktır. Yani gelenekte yalnızca Roma’nın başlangıcını değil, yanısıra, Roma adının orijinini de açıklama çabası var. Roma adının Etrüsk kökenli olduğunu düşünür bazı kaynaklar. Tarihsel çağlarda Romilia ve Remmia adlı genslerin (toplulukların) varlığından sözedilir ki, bu olguyla birlikte düşünülürse, efsane daha çok anlam kazanır. Dahası, üç eski Roma(n) aşiretinden birisi Ramn (Ramne) adını taşır ve bu aşiretin Etrüsk olduğu söylenir. Eski Roma halkını oluşturan üç aşiretten (tribu) diğer ikisi ise, Titi ve Lucer aşiretleriydi. Bazı kaynaklara göre bu aşiretlerden üçünün adı da Etrüskçe’dir. Üçü de Roma’nın kuruluşu sırasında ve daha öncesinde mevcutlardı. R. Ellis, daha önce adını andığımız eserinde, Roma adının bir yer adı olan Rum teriminden gelmiş olabileceğini yazar (Ellis, a.g.e., s. 169).
Roma kentinin kuruluş tarihi de hayli ihtilaflı bir konu olmuştur.
Revised: Temmuz 29, 2004 .