MAKİNA VE EKİPMANLARIN TEHLİKELERİ
Tüm Yazıları Diğer Yazarlar okunma: 578
29 Mayıs 2019 23:59
Çalışma hayatında veya diğer zamanlarda kullanılan makine ve ekipmanlar kullanıcıları ve yakınında bulunanlara birçok tehlikelere sebebiyet verebilmektedir. İşyerlerinde meydana gelen iş kazalarının % 10’ u makine ekipmanlar ve çalışma ortamındaki güvensiz durumlardan dolayı meydana gelmektedir. Makine ve ekipmanlarda meydana gelen kazalar uzuv kayıplı kaza veya ölümcül yaralanmalara sebebiyet vermektedir. Sadece iş kazası riski değil çevreye yaydığı gürültü, titreşim, toz, gaz, buhar gibi tehlike faktörleri de eğer kontrol altına alınmazsa Meslek Hastalıklarına sebebiyet verebilmektedir. İSG Kanunu’ nun 4. Maddesine göre İşverenler çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlüdür. İşverenler makine ve ekipmanların alımını yaparken sadece işe uygunluğu ve fiyatına değil, CE gereksinimlerini taşıyıp taşımadığı, Makine emniyeti direktiflerine göre İSG risklerine karşı yeterli şekilde emniyetli mi ve kullanma talimatı var mı gibi hususları da mutlaka irdelemelidir. Çünkü; ucuz ve güvensiz alınan makine ekipman iş kazası veya meslek hastalığına sebebiyet vermesi durumunda makine ekipman maliyeti 10 katına kadar çıkabilmektedir.
Makine ekipmanların en önemli tehlikeleri hareketli aksamlarıdır. Bu hareketli akşamlara sıkışma, ezilme, dolanma, içine çekilme gibi tehlikelere sebebiyet verir ki bu durumlarda en hafif kaza kırıklar, ciddi açık yaralar ve uzuv kayıp kaza meydana gelir. Koruyucusuz makine ve ekipmanların koruma tertibatlarını takmak ve kullanımını devam ettirmek, uzuv kesilmesi ve kopması gibi yaralanmaları önlemenin önemli bir basamağıdır. Öğütme, karıştırma, kesme, delme, sıkıştırma, sıkma, kesim, haddeleme işleri yapan, aynı zamanda, çalışan için sıkışma ve kesilme tehlikesi yaratabilecek parça ve bölgelere sahip makine ve ekipmanlar çalıştırılırken, personeli koruyucu muhafazaları devrede olacak şekilde çalıştırılmalıdırlar. Çalışan için koruyucu tertibatı olmayan aletler kullanılmamalı ya da uygun bir şekilde korumalı hale getirildikten sonra kullanıma sokulmalıdır. Bazı çalışanlar makina koruyucu tertibatlarının sıkıntı ve zaman kaybı meydana getirdiğini düşünürler. Fakat elimiz, kolumuz, parmaklarımız gibi çok kıymetli uzuvlarımızı korumaya yarayan unsurlar makine koruyucularıdır.
Makine koruyucuları tehlike bölgelerine teması önlemeli, kolayca etkisiz hale getirilememeli, kendisi tehlike oluşturmamalı, kolayca makine bakımına izin vermelidir. Makine koruyucuları operatörlerin tesadüfen veya dikkat dağınıklığı sonucu bir kazaya mahal vermeyerek, olabilecek en güvenli seviyeyi sağlayacak şekilde tasarlanmışlardır. Makina koruyucuları direkt olarak hareketli parçalara karşı koruma sağlar; çapaklardan, sıçrayan iş parçalarından, geri tepmelerden ve metal veya aşındırıcı sıvıların sıçramasından korur. Ayrıca çalışanları mekanik ve elektrik kaynaklı tehlikelerden de korur. Makinada çalışan veya çevresinde bulunan operatörün o makina hakkında genel güvenlik kurallarını bilmesi çok önemlidir. Bu sebeple operatörlere kullanılacak olan makine ekipmanlar ile ilgili iş sağlığı ve güvenliği eğitimleri ve makine kullanımı eğitimleri mutlaka verilmelidir. Ayrıca makine ve ekipmanların güvenli kullanımları ile ilgili makine kullanma ve güvenlik talimatları yazılı bir şekilde verilmelidir.
Bazı makine ve ekipmanların kullanımında mesleki yeterlilik belgesi zorunluluğu bulunmaktadır. Vinç, forklift, kepçe vb hareketli iş makinalarını sadece iş makinası mesleki yeterlilik belgesi olan kişiler kullanabilir, normal sürücü ehliyeti kullanım açısından yeterli değildir.
Makine ekipmanların günlük olarak operatör ve yetkililer tarafından kontrol ve denetimlerinin yapılması çok önemli bir husustur. Ayrıca makine, ekipmanlar bakım periyotlarına dikkat edilmelidir. Bakımsız makine hem kalite sorumu hemde iş sağlığı ve güvenliği riski oluşturmaktadır. Bazı iş ekipmanlarının periyodik olarak ilgili konuda akreditasyon almış kuruluşlara periyodik test ve kontrollerinin yaptırılması da yasal bir zorunluluktur.
Makine ekipmanların en önemli tehlikelerinden biriside bakım onarımları esnasında makine koruyucuların kaldırılması ve iptal edilmesidir. Bakım personellerinin en çok maruz kaldıkları iş kazası sebebi bakım esnasında makinenin çalıştırılması, devreye girmesi sonucu hareketli parçalara sıkışma ve ezilmedir. Bu şekilde bir çok kaza yaşanmakta ve maalesef ölümcül olmaktadır. Makinaların hareketli parçalarına, elektrik, basınçlı hava, kimyasal madde, aşırı sıcak veya soğuk, yerçekimsel olarak harekete geçen tehlikelerine karşı bu tehlikeli enerjileri kontrol eden şalter, vana, kumanda anahtarı veya butonlarının kilitlenmesi ve bu noktalara makinada, hatta bakım var şeklinde uyarı etiketlerinin asılması ile ancak kazaların önüne geçebilir. 10 Nisan 2019 tarihli yazımda Etiketleme ve Kilitleme Sistemi – EKED isimli yazımda bu konuyu detaylı bir şekilde açıklamıştım.
Makinalar güvenli şekilde kullanıldığında kesinlikle verimlilikte ve kalitede artış sağlar. Güvensiz makine veya güvensiz kullanılan makine ise ciddi kayıplar yaşatacaktır.