Noel'e adanmış bir dünya
İtalya'da yoğurduyla ünlü olan Sterzing/Vipiteno, neredeyse tüm sene boyunca Noel pazarına hazırlanıyor. Hemen yakınındaki Bolzano'da bulunan Noel pazarı ana baba günü gibi...
Avrupa ’nın hemen hemen tüm büyük şehirlerinde Noel öncesi Noel pazarları kuruluyor ancak Alpler’in uçsuz bucaksız bağlar ile elma tarlaları arasındaki küçük yerleşimlerinde Noel’in ayrı bir yeri var. Kuzey İtalya’da yer alan Trentino/Alto Adige özerk bölgesine bağlı küçük şehirlerden Vipiteno (Sterzing) da Noel’in en sıcak ve coşkulu kutlandığı yerleşimlerden biri.
15. yüzyıldan kalma yapılarını neredeyse olduğu gibi koruyan ve anadilin Almanca olduğu (hatta İtalya sınırları içerisinde olduğu halde çoğunluğun İtalyancayı az bildiği) Vipiteno’da Noel’den önceki haftalarda kurulan; şehrin yerel halkının el yapımı ağaç süslerini, tekstil ürünlerini ve yöresel tatları gerek çevre şehirlerden gerekse farklı ülkelerden gelen turistlere sunduğu pazar ocak ayının ilk haftası sonuna dek açık kalıyor.
İtalya’da yoğurduyla ünlü olan Sterzing/Vipiteno, neredeyse tüm sene boyunca Noel pazarına hazırlanıyor. Advent takvimi (Adventskalender) geleneği, Noel kutlamalarında belirleyici rol oynuyor. Aralık ayının ilk gününden itibaren şehrin farklı noktalarındaki pencerelere 1’den 24’e kadar numaralar yerleştiriliyor. 1 Aralık’tan 24 Aralık’a kadar her gün teker teker açılan bu numaralı pencerelerden melek kostümlü çocuklar veya müzisyenler çıkıyor. Şehrin halkı her akşam bir pencerenin önünde toplanıp farklı bir gösteri izliyor. Melek kostümlü kız çocukları bu gösterinin sonunda ellerindeki sepetlerden çikolata ve gofretler dağıtıp harçlık topluyor. Noel pazarında çoğunlukla büyük şehirlerin pazarlarında bulunmayan el yapımı süsler satılıyor. Sıcak şarap (vin brûlé/Glühwein) ya da Alto Adige bölgesinin meşhur birası Forst’u içmek, Würstel’li ya da Speck’li bir sandviç yemek neredeyse zorunluluk. Şehir küçük olduğundan az sayıda restoran var; bu nedenle çoğunluk Noel pazarının bulunduğu meydanda toplanıp ayaküstü atıştırıyor ve bol baharatlı (tarçınlı, karanfilli) sıcak şarapla ısınıyor. Az sayıdaki restoran, havanın saat altı sularında aniden buz kesmesiyle birlikte doluyor ve geri kalan insanların da erkenden evlerine kapanmasıyla şehir sessizliğe bürünüyor.
Tam bir Noel şehri
Bütün bir ay boyunca Noel’le yaşaması nedeniyle Vipiteno tam bir Noel şehri. Bir sonraki gün yine yakınlarda daha büyük bir şehri, Alto Adige/Südtirol bölgesinin baş şehri Bolzano’yu (Bozen) keşfetmek üzere yola koyuluyorum. Bolzano, daha kolay ulaşılabilir olmasının da etkisiyle iğne atsan yere düşmez tabir edilen kalabalığa ev sahipliği yapıyor. Noel pazarı ana baba günü gibi, yine de her taraf o kadar rengârenk, ışıl ışıl ki Noel’i Vipiteno’da mı yoksa Bolzano’da mı yaşamak daha keyifli, karar veremiyorum. Bolzano’ya vardığınız andan itibaren, müzikleriyle, çocukların eğlenme fırsatı bulduğu atlıkarınca, mini tren gibi nostaljik eğlencelerle ve şehrin her yanına yayılmış Noel süsleriyle kendinizi Noel’e adanmış bir dünyada buluyorsunuz ve o rüyadan kopmak kolay olmuyor.
Südtirol denince İtalyanların aklına üç yiyecek geliyor: Elma, yoğurt ve speck. İtalya’nın tamamında en az prosciutto kadar sevilen speck, aslında bu bölgeye özgü bir domuz jambonu. Daha az bilinen ve Noel pazarında sabahtan akşama kadar speck’lisinden çikolatalısına çeşitli şekillerde yenilen Brezen ise dünyanın geri kalanında Pretzel olarak tanınan hamur işinin bu bölgeye özgü adı.
‘İtalyanlaşmış’ bir şehir
Bolzano, bir İtalyan şehrinden çok Avusturya şehrine benzeyen, insanların Almancayı Tirol lehçesiyle konuştukları Vipiteno’dan biraz daha farklı, daha kozmopolit ve daha turistik bir şehir. İtalyanca soru sorduğunuzda anlamayan Vipitenolular’ın aksine Bolzano’da İtalyanca da Almanca da eşzamanlı olarak konuşuluyor. 1920’lerde Südtirol bölgesinin İtalyanlaştırılması çabalarından çokça nasibini almış, Venedik’ten getirilip bölgeye yerleştirilen Venediklilerin de yardımıyla başarıyla (!) ‘İtalyanlaşmış’ bir şehir. Yine de kendi aralarında Almanca konuşanlar çoğunlukta. Bolzano, zamanında Mussolini’ye destek vermiş olmasıyla da tanınıyor ve faşist dönemin mimari izlerini Alpler’in eteklerindeki bu şehirde görmek mümkün.
Vipiteno ve Bolzano dışında Trentino/Alto Adige bölgesinde Noel pazarlarının kurulduğu irili ufaklı pek çok şehir bulunuyor. Her birinin Noel dönemini yaşama biçimi kendine özgü ve görülmeye değer. Noel ritüellerine ilgi duymayan insanları bile Noel’in büyüsüne kaptıracak kadar ışıltı ve çocuksu bir eğlence var Kuzey İtalya’nın bu şirin dağ şehirlerinde.