Garrincha: Minik Kuş | Pele'yi Pele Yapan Adamın Hikayesi
”O olmasa asla üç Dünya Kupası kazanamazdım.” (Pele)
Hakan Çavuş tarafından	 Son güncelleme Haz 22, 2020
1998 Dünya Kupası finalinde; finale kadar çok iyi oynayan Ronaldo Nazario(El Fenomeno) final maçından önce sakatlanmıştı. Ancak sponsorların baskısı nedeniyle Ronaldo; sakat sakat oynamak zorunda kalmış ve çok etkisiz bir oyunla Zidane ve arkadaşlarının şampiyonluğunu saha içinden izlemek zorunda kalmıştı. Ronaldo’nun o zamanki takım arkadaşlarından biri Garrincha olsaydı tarih tekerrür edebilirdi. Tıpkı 1962 Dünya Kupası’nın ilk iki maçında forma giyip sakatlanan ve turnuvada bir daha forma giyemeyen Pele’nin yokluğuna rağmen, Pele’den daha yetenekli olduğu söylenen Garrincha’nın başrolde olduğu bir düzende Brezilya’nın şampiyon olması gibi. Peki bu yazımıza konu olan Manuel Francisco dos Santos ya da sonradan aldığı lakabıyla Garrincha kimdi?
28 Ekim 1933 tarihinde Brezilya’nın Rio da Janeiro kentinin Mage Belediyesi’nin Pau Grande isimli kasabasında dünyaya geldi. Ama Garrincha fiziksel sıkıntılarla doğdu. Ebe Dona Leonor, onun bacaklarının çarpık olduğunu ilk fark eden kişi oldu. Garrincha’nın sağ bacağı içe doğru sol bacağı dışa dönük; sağ ayağı, sol ayağından 6 cm kısa ve omurgası da S şeklindeydi.Peki bu fiziksel sıkıntıları düzeltilebilir miydi?Evet düzeltilebilirdi ama Garrincha’nın fakir olan ailesinin ameliyat masraflarını karşılamasına imkan yoktu.
Garrincha ve çarpık bacakları
Küçükken; birçok Brezilyalı çocuk gibi topla oynamayı seviyor ve yakalamaktan büyük zevk aldığı kuşların peşinde koşuyordu. Bir gün ablası Rosa, kardeşinin bu kuş yakalama merakını görüp, ona ‘Çalıkuşu’ anlamına gelen ‘Garrincha’ lakabını takmıştı. Alkolik bir babası olan Garrincha; babasının küçük yaşlardan itibaren içki içmeye alışması için bardağına cachaça* koymasıyla içkiyle de tanışmıştı. Fakir bir ailede yetişen Garrincha 14 yaşında çalışmaya başlamıştı. O zamanlar İngilizlerin America Fabril şirketinde amcasının kurduğu ilişki sayesinde hem çalışıyor hem de personel futbol takımında(Sport Club Pau Grande) oynuyordu. Çalışmasına pek çalışmak denilemezdi ancak futboldaki büyük yeteneğinden dolayı kimse bir şey diyemiyordu Garrincha’ya. Fabrika takımıyla turnuvalara katılan ve başarılı da olan Garrincha, futbolu bir iş değil bir eğlence aracı olarak görüyordu. O, sahada dribbling yaparak rakiplerini geçiyor, kaleye kadar gitmesine rağmen gol atmayıp geri dönüyor ve rakiplerini tekrar çalımlıyordu. Hem fabrika takımında hem de mahallede oynadığı futbol Garrincha’nın adının duyulmasını sağlamıştı. Rio takımlarından Vasco da Gama seçmelerine ayakkabıları yırtık pırtık olduğu için yalın ayak gitmiş, ayakkabısı olmadığı için de seçmelere alınmamıştı. Seçmelere girmeye devam etti ve önce yerel takım Sao Cristovao’da şansını denedi, zaman darlığı yüzünden ön elemelere çağrılamadı. Daha sonra Fluminense’den de beklediği yanıt gelmeyince zaten futbolu zevk için oynayan Garrincha’nın morali bozulmuştu ve bir süre denemelere katılmama kararı almıştı. Ancak bir gün Botafogo ve Brezilya takımının futbolcusu Araty, Pau Grande’de gezerken bir maç oynadığını gördü. Maçta Garrincha şov yapmış ve 5 gol atmıştı. Araty’nin gözleri kamaşmıştı, bir şekilde kulübün önemli bir figürü olan Eurico Salgado ile konuşup Garrincha’yı Botafogo’ya aldırmaya çalıştı. Salgado ise deneme antrenmanına çıkmasın istemişti. Araty, Garrincha’ya deneme teklifi götürdü. Garrincha ilk başta bu teklife reddetse de kulübün ısrarı sonucunda teklifi kabul etmişti. Garrincha,deneme antrenmanına geldiğinde herkes ondaki fiziksel sıkıntıları görmüş ve deneme aşamasını geçmesine şans vermemişti. Antrenman başlamış, Botafogo antrenörü, Garrincha’nın karşısına o zamanlar Brezilya’nın da sol beki olan Nilson Santos‘u koymuştu. Garrincha karşısındaki oyuncunun kim olduğunu bile bilmiyordu belki ama herhangi bir futbolcuyu nasıl geçeceğini çok iyi biliyordu çarpık bacaklarıyla. Deneme antrenmanında çok iyi performans gösterip herkesi kendisine hayran bırakan Garrincha’yı Botafogo transfer etti.
1953 yılında henüz 19 yaşındayken Botafogo’ya transfer olan Garrincha ilk yıllarında takımıyla pek başarılı olamasa da taraftarlar tarafından sevilen biri olmuştu. Olağanüstü bir oyuncuydu. Hız, beceri, kontrol, yetenek hepsi vardı Garrincha’da. Takımı Botafogo ile 1957 yılında Carioca Şampiyonası’nı kazanırken kendisi de en iyi oyuncu seçildi ve ismini duyurdu. Bu da ona 1958 Dünya Kupası’ndaki Brezilya aday kadrosuna seçilme imkanını getirdi. Ancak Brezilya Milli Takımı 1950 Dünya Kupası finalindeki hüzün ve 1954 Dünya Kupası’nda çeyrek finaldeki Macaristan yenilgileri sonrası işleri sıkı tutmuştu. Brezilya daha önceki Dünya Kupalarındaki başarısızlıkları kırmak için kapsamlı bir ekip kurmuştu. Antrenör Feola ile birlikte, danışman, kondisyoner, doktor ve yönetici ekibi takımın kalacağı otelden, takımın turnuvadan erken elenmesine karşılık alınacak uçak biletlerine her şeyi en ince ayrıntısına kadar düşünmüştü. Tüm takım, Brezilya futbolunda hiç görülmemiş bir check-up yaptırdı. Sağlık sürecinde bir hafta boyunca travmatologlar, nörologlar, radyologlar, kardiyologlar ve psikologlar oyuncular üzerinde birçok sorunu saptayıp düzeltmeye çalışmışlardı. Ayrıntılı planlama daha da ileri gitti. Danışman Carlos Nascimento tarafından usulüne uygun olarak kontrol edilen disiplin yönetmelikleri, kırk ögeyi içeriyordu; tıraş olmadan kahvaltıya gitmek ve basının takım seçimi konuları hakkında konuşması gibi yasaklar vardı. Tüm bu süreçler içinde yapılan bir zeka testinde Garrincha, çok düşük seviyede puan almıştı ve bu onun bir otobüs şoförü bile olamayacağını gösteriyordu. Bu sonuçtan sonra arkadaşları ona ‘Mane’ adını taktılar ve ‘Mane Garrincha’ takma adıyla tanınmaya başladı.
1958 Dünya Kupası başlamıştı ve Brezilya; Avusturya, İngiltere ve SSCB ile aynı gruptaydı. İlk maçta Avusturya’yı 3-0 yenip ikinci maçta İngiltere ile 0-0 berabere kalmıştı Brezilya. Ancak Garrincha ve o zamanlar genç yetenek olarak turnuvaya gelen Pele ilk iki maçta forma giymemişti. Takım arkadaşları Garrincha ve Pele’nin oynamasını teknik ekipten istemiş ve ikili, üçüncü maçtan itibaren oynamaya başlamıştı. Ve gerisi tarihti artık… Brezilya’nın güçlü Sovyetler Birliği’ne karşı oynadığı maçta Garrincha’nın sadece ilk dakikada beş defans oyuncusu alt ettiği görüldü. Bir Fransız gazeteci buna ”Futbol tarihinin en büyük üç dakikası” adını verdi. Çeyrek final ve yarı finali geçen Brezilya finalde ev sahibi İsveç karşısına çıktı. Garrincha, finalde Brezilya’nın ilk iki golünün asistini yapmış ve İsveç savunmasını dağıtmıştı. Maçı 5-2 kazanan Brezilya tarihinde ilk kez şampiyon olmuştu. Taraftarlar, o zamanlar genç yetenek olan Pele yerine, attığı çalımlarla rakip defansları alt üst eden, turnuvada oynadığı maçlarda Brezilya’nın skora rahat gitmesini sağlayan ve rakip defanslarla dalga geçercesine oynayan Garrincha’yı sevmişlerdi. Garrincha, artık dünya tarafından tanınır ve sevilir olmuştu.
1962 Dünya Kupası’ndan aylar önce Garrincha hayatının büyük aşkı olan o zamanlar meşhur sanatçısı Elza Soares ile tanıştı . O sırada basın, ilişkilerini uygun görmüyordu, çünkü Garrincha çocuklarının annesi Nair ile evliydi. Ancak Garrincha’nın futbol motivasyonun büyük bölümü Elza’ya duyduğu aşktı. Garrincha, kariyerinin zirvesini o yıl, o Dünya Kupası’nda yaşadı. Turnuvanın son kazananı olan Brezilya takımı, ikinci şampiyonluğu kazanmak için favori olarak gelmişti. Pele ve Garrincha beraber çok iyi oynarken, Brezilya da hazırlık maçlarında çok iyi sonuçlar elde ediyordu. Turnuvada Brezilya; İspanya, Çekoslovakya ve Meksika’nın bulunduğu zor bir gruptaydı. İlk iki maçta forma giyen Pele, sakatlığından dolayı bir daha forma giyemeyecekti. Brezilya halkı üzgündü, takımın içinden birisi sorumluluk alıp takımı şampiyonluğa götürmeliydi. O oyuncu tüm dikkatini turnuvaya veren Garrincha oldu. Pele olmadan, Garrincha önderliğinde zafere ulaşan Brezilya, oynanan altı maçın beşini kazanarak kupayı kazandı ve Garrincha maçlarının tamamında çok iyi oynayıp hem gol kralı hem de turnuvanın oyuncusu seçildi. Garrincha’nın bu performansı daha sonradan yapılan bir oylamada Dünya Kupası tarihinin en iyi bireysel performansını olarak seçildi.
1962 Dünya Kupası’nda kariyerinin en güzel anını yaşadıktan sonra Garrincha çok karmaşık günler yaşamaya başladı. Turnuvadan sonra Botafogo’ya döndü ve Carioca Şampiyonası ve eyalet şampiyonluğunu kazandı , ancak bundan sonra ciddi diz problemleri yaşadı. Çarpık bacakları onu büyük bir futbolcu haline getirmiş şimdi ise işler tersine dönmüştü. Garrincha’nın ameliyat olması gerekiyordu ancak kulübü Botafogo bu masrafa yanaşmayınca sevgilisi Elza Soares masrafları üstlenmişti. Ameliyattan sonra eskisi gibi olmasa da futbola dönen Garrincha, 1966 Dünya Kupası‘nda da forma giydi hatta. Ancak taraftarların tüm beklentilerine rağmen eski günlerinden uzaktı ve oyunu çok gerilemişti. Zira Brezilya da son iki turnuvadaki performansından uzaktı ve gruptan dahi çıkamadı. Grubun ikinci maçında Macaristan’a 3-1 yenilen Brezilya’da Garrincha son maçına çıkmıştı. Ayrıca bu Garrincha ve Pele ikilisinin beraber oynadıkları maçlarda ilk ve son yenilgileriydi.
1966 yılında Botafogo’dan ayrılıp, Corinthians’a transfer oldu. Corinthians kulübü Garrincha’nın tüm sorunlarına rağmen yeteneği ve ulusal bir idol olduğu için onunla sözleşme imzaladı. Ancak Garrincha, bacaklarındaki sorunlar yüzünden gitgide eriyordu ve sahada etkisi çok azalmıştı. Corinthians forması ile 13 maçta 2 gol, ardından Flamengo forması ile 15 maçta 4 gol atmıştı sadece. O tarihten sonra bir daha herhangi bir büyük kulübün formasını giyemeyen Garrincha 1972 yılında futbolu bıraktı.
Garrincha oynamayı bıraktıktan sonra, sevgilisi Elza Soares uzun süre Garrincha’ya alkolü bıraktırmaya çalıştı. Hatta çiftin bir çocuğu olduğunda Garrincha alkolü bırakacağını zannetmişti ama küçüklüğünden beri alkole alışkın olan Garrincha bırakamadı alkolü. Elza ve Garrincha çifti; Garrincha’nın alkolün de etkisiyle Elza’ya şiddet uygulamasından dolayı 1982 yılında ayrıldı. Ayrılık; birkaç yıldır kötüye giden yaşamı için bir üzüntü sebebiydi, daha sonra Elza olmadan, futbolsuz, parasız, kendini giderek daha da yalnızlaştırdı ve ayrıldıktan bir yıl sonra, 1983 yılında, sadece 49 yaşında sirozdan öldü.
Garrincha’nın mezar taşı
Garrincha, en çok tanınan Brezilyalı futbolculardan olmasa da zamanına göre yenilikçi olan oyun tarzıyla uzun yıllar izlediğimiz Ronaldo, Ronaldinho ve günümüzdeki versiyonu Neymar’a örnek oldu. En çok tanınan Brezilyalı futbolcu Pele ise onun için şunları söylüyordu:
Garrincha inanılmaz bir oyuncuydu, gelmiş geçmiş en iyilerden biri. Topla başka hiçbir oyuncunun yapamayacağı şeyler yapabilirdi ve Garrincha olmasaydı asla üç kez Dünya şampiyonu olamazdım.
*Cachaça: Şeker kamışından yapılan yüksek alkollü bir içki.