Garson Bey Bir Dirhem Viski Lütfen
Başlıktaki sözü herhalde ülkemizde hiç duymadınız.
Ancak İskoçya barlarında ve restorantlarında çok yaygın kullanılan bir cümle.
“A dram please”
Nedir bu her yerde duyduğumuz ama tam olarak anlamı açıklanmayan “dram”? Gelin önce biraz etimolojisine göz atalım.
Dram, Antik Yunan’dan günümüze kadar ulaşmış bir ölçü birimi. O zamanlar “drachma” olarak kullanılan bu birim günümüzde yaklaşık 4.37 grama denk geliyordu.
Romalılar ise bu birimi devam ettirdi ancak ölçüyü 3.41 grama düşürdü. Osmanlı İmparatorluğu ise Antik Yunan’dan gelme bu terimi aynı Romalılar gibi kullanarak dirhem ismini verdiği bu ölçü birimini, 2.97 gram gümüş para olarak devam ettirdi.
Günümüz ABD’sinde dram ölçü birimi gerçekten de resmi olarak kullanılıyor ve 367 miligram değere denk düşüyor.
Gelelim konumuzun özüne, İskoçya ve İrlanda durum nedir? İskoçya ve İrlanda’da “a wee of dram” terimi, “bir yudum viski” olarak Türkçeye çevrilebilir. Genel olarak viski dünyasında fazlasıyla kullanılıyor ve kültürlerine yerleşmiş durumda.
Pint ismini verdikleri bira için kullanılan ölçüm birinin 1/13’üne denk gelen “dram” barlarda sıklıkla barmenlerin ve garsonların duyduğu bir sözcük. İlginç olan, barmenlerin de bu kültüre kendi dokunuşlarını katmış olması.
Nasıl oluyor diye soracak olursanız, geleneksel pub’larda, garsona bir dram viski siparişi verdiğinizde aslında minimum viskinizi -ki o da yaklaşık 2.5-3 cl’ye geliyor- onun insafına ve iyi niyetine bırakıyor olmanız.
İyi bir günündüyse, sizi sevdiyse masanıza gelecek viskinin çok daha fazla olabileceğini ve tek bir ölçü fiyatının hesaba yansıtılacağını unutmayın. Viski dünyasında da, tadım notlarından tutun birçok kitaptaki tanımlamalara kadar dram sözcüğü çok fazla kullanılır. Hatta ilk içtiğim viski yerine “my first dram was” cümlelerini sık sık duyabilirsiniz. Ek olarak, muhteşem bir viski için fantastik iltifatı yapılırken "dramastic" gibi esprili tabirler de kullanılıyor.
Bugün birçok fotoğrafta gördüğümüz, o Glencairn veya Copita tasarım kadehlerindeki viskinin ölçüsü de aslında standart bir dram olan 2.5 cl civarında. Yani matematiksel olarak İskoçya ve İrlanda için bir dram viskinin net ve kesin bir ölçüsü yok. Ancak güzel bir kültür olarak devam eden kullanımı var.
Bizim barmenlerimizin ve garsonlarımızın, insanların halet-i ruhiyelerinden çok daha iyi anlayabileceklerini samimiyetle biliyorum. Dirhem terimini kullansak ne güzel olmaz mıydı?
Hatta ben şimdi düşünüyorum da, Türkiye’de, “Garson bey, bir dirhem viski lütfen” diyebileceğiniz bir barda viskinizi yudumlamak çok keyifli olmaz mıydı?
Romantikliğime verin işte.