Beşto Yılmaz Beştepe | Çerkes(Adıge) Nart Destanlarında Kadın Kahramanlar-III
05 Temmuz 2018 Perşembe Saat 13:22
Daxenağue: Nart efsaneleri kadın simgeleri arasında özel bir yeri olan Daxenağue mutluluk timsali şiirsel bir kişiliktir. O insanların mutluluğudur, yaşamıdır. Eşi benzeri olmayan güzelliği ile ünlüdür. Bütün Nart güzellerin en güzelidir, gece ve gündüzün aydınlığıdır, sisli havanın bahar güneşi gibidir, kumral saçları ipek gibidir, simsiyah kaşları kırlangıcın kanatları gibidir, yanaklarında bir allık, gözleri yıldız mavisi gibi parlıyor. Gören herkesi büyülüyor, bütün kalpler titriyor.
Daxenağue, güzelliklerinin yanı sıra, cesur,çevik,hızlı hareket eden kadın savaşçıdır. En yiğit olandan daha yiğittir. Onu yenebilecek kimse yok. En cesur, en yiğit olanın karşısına çıkabiliyor. Yenemeyenin canını alıyor. At binme konusunda yetenekli, saygın ve görkemli Nart atlısıdır. Kötülüğün düşmanı iyiliğin dostudur. Görkemli erkek kıyafetleri giyiyor. Kadın olduğu hiç fark edilmiyor, erkek gibi hareket ediyor. Sefere çıksa en cesur atlıdır, peşine giden yetişemez, yetişmiş olan canını kurtaramaz.
At binme konusunda kimse yarışamaz. denizin dalgaları arasında rahatlıkla geziniyor. Yeryüzünde cesurca davranıyor, hiçbir zaman geri adım atmaz. Savaşta şimşek gibi çakıyor. Havada mermi hızıyla hareket ediyor. Bütün bunlar Daxenağue’ye adanmıştır.
Nartların masalları, şarkıları, melodileri Daxenağue ile birlikte son buluyor.
Daxenağue kadın ismin oluşumu, Çerkesçe (Adıgebze) olarak iki sıfattan oluşuyor: дахэ + нагъуэ (Daxe + nağue) güzel + kahverengi gözlü.
Buna benzer bir çok Adıgebze kadın isimi vardır. Дахэхужь (дахэ + хужь) güzel + beyaz , ДахэцIыкIу (дахэ + цIыкIу) güzel + küçük , Дахэнэху (дахэ + нэху) güzel + aydınlık. Daxenağue .kız çocuklara isim olarak takılıyor.
Daxenağue’nin yaşam alanı, Nart yurdunda en yüksek karlı dağların arasındaki vadidir. Daxenağue’nin şatosuna giden yolu, muhafız devler, canavarlar,ejderhalar koruyorlar. Ustaca ok atan yaşlı adam,Daxenağue’nin sınırlarına giren herkesi öldürüyor. Ona kimse ulaşamıyor, ulaşmak cesaretini gösterenler ise bedelini canıyla ödüyor. Daxenağue insanlara geri dönerse, Nart yurdu inanılmaz, tanınmayacak bir güzellikte değişime uğrayacak, herkes iyilik, mutluluk içerisinde yaşayacağına inanılıyor.
Daxenağue’nin mutluluğunu ele geçirmek cesaretini gösteren doksan dokuz Nart şövalyesi yaşamını yitiriyor. Onlar, Daxenağue tarafından öldürülür. Çünkü, kendi şahsi, bireysel çıkar düşünceleriyle mutluluğu elde etmeye çalıştılar.
Daxenağue efsanesi dilden dile dolaşır herkes tarafından duyuluyor. Çoban Yapenes de Daxenağue kızı hakkındaki efsaneyi duyar. Yapenes, Daxenağue mutluluğunu Nartların yurduna getirmeye karar verir.
Nartlar Yapenes ile alay ediyorlar, Daxenağue’ye ulaşabileğine ,ulaşsa bile canını kurtarabileceğine inanmıyorlar. “Yanına tazını ve eğitilmiş bir kartal al. Doksan dokuz Nart seninle birlikte yüze tamamlanır.” Diyorlar.
Yapenes kimseyi dinlemez,gitmeye kararlıdır. Kılıcını, mızrağını ve okunu alıyor atına binip gidiyor. Cesur Yapenes inanılmaz zorluklarla ve tehlikeli doğa olaylarıyla karşı karşıya geliyor. Tek sığınağı çoban kıyafetleri olan bir çok fırtınalı gece geçiriyor. Bir çok nehri geçiyor, dağları, vadileri, ormanları aşıyor. Gittiği yolun sonu yoktu. Çıktığı dağın sayısı belli değildi. Yine de dur durak bilmeden, yılmadan yoluna devam ediyordu.
Öte yandan Yapenes’in yaşlı annesi merak ediyor kötü rüyalar görüyor, sürekli fal bakıyor. Kötü şeyler hisediyordu. Oğlunu ejderhalar yediğini, denizde boğulduğunu, aç susuz dağ başında kaldığını. Canavarlar tarafından parçaladığını düşünüyor.
Yapenes yorulmadan usanmadan Annesi beyaz keçisini kesiyor etinden Psetha’ye götürüyor dilekte bulunuyor.
“Wue psetha psetha Bana bir iyilik yap. Kestiğim yağlı et sana ulaşsın. Yapenes oğlumu canavarlardan kurtar.ateşte yanmasın, fırtınadan koru, suda boğulmasın, tek oğlumu ocağıma geri getir.”
Dağ,dere,tepe demeden gidiyordu. Daxenağue’nin gözetleyicisi yaşlı adamın attığı ok ile yaralanıyor. İkinci attığı oku Yapenes havada yakalıyor. Havada yakaladığı ok ile yaşlı adamı öldürüyor yoluna devam ediyor. Sık ormanlarla kaplı derin vadide Ormandaki yırtıcı yaban hayvanların saldırısına uğruyor, onlardan kurtulmayı başarıyor. Karşılaştığı ırmağı geçerken Daxenağue’nin koruması timsahın saldırısına uğruyor, timsahı etkisiz hale getirip yoluna devam ediyor.
Tek hedefi Dexenağu’ya ulaşmak olsa da izine rastlamıyor. Dağın yamacına yöneliyor. Daxenağue’nin koruması olan altı başlı dev ile karşılaşır. Mızrak ve keskin kılıcıyla devi etkisiz hale getiriyor yoluna devam ediyor.
İnanılmaz zorluklar ile karşılaşır ve zorlukların üstesinden gelen Yapenes, Daxenağue’ye ulaşıp karşı karşıya gelirler. At üstünde, yer yüzünde ve bulutların arasında uzun bir süre mızrak ve kılıç ile savaşırlar. Bir birini yenemezler, ikiside atın üstünden yere yuvarlanırlar. Tekrar dövüşmek için karşı karşıya geldiklerinde Yapenes Daxenağue’ye şunları söyler:
“Ben hiçbir zaman tek başıma bir insan değilim,
Gelmem ve geliş nedenim kendi şahsi işimden dolayı değildir,
Ben Nart halkı için geldim,
İnsanlara mutluluğu geri iade edeceğim,
Onların umudu sensin,
Seni insanlara geri götüreceğim.”
Daxenağue bu sözleri duyunca yumuşuyor ve Yapenes’e şunu söylüyor.
“Toplumun mutluluğu için savaşan iyiliğe layıktır!”
Yapenes Daxenağue’yi Nart yurduna getirir. Nart yurdu bolluk,bereket,refah içinde gelişir, herkes mutlu bir şekilde yaşamını sürdürür.
Daxenağue’nin şiirsel efsanesi Çerkesler (Adıgeler) arasında çok popülerdir. Herkes tarafından seviliyor. Adıgelerin geçmiş tarihinde, aydınlık bir geleceğe inancı olan Yapenes örnekleriyle doludur. Fakir,yoksul,küçümsenen ama, cesur, yiğit,korkusuz kahramanca insanların mutlu bir geleceği için mücadelede bulundular.
Daxenağue açıkça bilge bir halkın düşüncesini vurguluyor. Mutlu bir gelecek sadece inançlı, şiddetli bir mücadelenin sonucu olarak başarılıyor.
Daxenağue, Nartlar hazinesinin sahibi halka şunu söylüyor:
“İnsanları kim mutlu edecek ise, sadece o mutluluğa layıktır!”
Bu yazı toplam 3546 defa okundu.
-- Yazara Ait Diğer Köşe Yazıları -- 27.07.2018 - Çerkes(Adıge) Nart Destanlarında Kadın Kahramanlar-IV 18.06.2018 - Çerkes (Adıge) Nart Destanlarında Kadın Kahramanlar-II 09.06.2018 - Çerkes (Adıge) Nart Destanlarında Kadın Kahramanlar- I 10.05.2018 - Savaşın Sonu Yas Getirir 13.04.2018 - Azepşoğlu Gudeberd 27.03.2018 - Work Xabze:Soylu Şövalyenin Yasası 01.03.2018 - Yazı Dili (Тхыбзэ)-14 Mart Çerkes (Adığe) Yazı Dili ve Edebiyatı Günü 15.02.2018 - Çerkes (Adığe) Destanı Nartlar ve Coğrafyası 02.02.2018 - Adığelerde Namıs-Saygınlığın Doğası ve İşlevleri
18 Temmuz 2018 Çarşamba Saat 17:45
Sayın Janset Mercan hanım,
Çerkes (Adıge) dilinde guaşe dişil bir sözcük olup, asıl orijinal anlamı tanrısal bir kavramdır.
Psıhueguaşe,Xıguaşe,Xadeguaşe, Jıgguaşe, Mezguaşe,Wuneguaşe (suyun,denizin,bahçenin,,ağacın, ormanın,evin guaşesi,Tanrısal )
Guaşe’nin tanrısal imajı yok olmasıyla birlikte, kız çocukların oynadığı insan biçiminde yapılmış bebek, daha sonra herhangi bir kukla bebek ifadesi olarak görüldü. Böylece, guaşe tanrısal kavramdan,bebek kavramıyla ilişkilendi.
Adıgeler bir kadının güzelliğinin ölçüsü olarak guaşe ile kıyaslanırdı. Bir kızın çok güzel olduğu söylemek istediklerinde “къупщхьэ гуащэм хуэдэщ” (kemikten bir bebek gibi) veya “гуащэщIыкIэ” ( tanrıça görüntüsünde yaratıldı) denirdi.
Sonraki dönemler de guaşe sözcüğü prenses, önder ,lider konumu nedeniyle,guaşe Tanrının dünyevi düzenlemesi olarak görüldü.
Daha sonra aile içinde en üst düzey kadın,ailenin en yaşlı kadını, aile reisinin hanımı, gelini olan kadın için guaşe terimi kullanılır hale geldi.
Guaşe kutsal kadın simgesiyle bağlantılı olarak, ritüellere, efsanelere, olaylara, şarkılara konu olmuştur.
Hantseguaşe : Yağmur yağdırma ritüelidir. Wuesguaşe : Kardan adamın kadın versiyonudur.
Guaşe sözcüğü tamlama ekiyle birlikte bir çok Adıgebze kadın ismi oluşmuş ve günümüze kadar gelmiştir.
Guaşedaxe,Guaşelape,Guaşenane,Guaşemaxue,Guaşenağue,Guaşenehu,Guaşepague, Guaşepej,Guaşehu,Guaşexuj,Guşemıde vs.
Guaşe + nağue (kahverengi gözlü) tamlamasıyla birlikte kadın ismidir.
Guaşenağue ismi Nart destanlarında kadın kahramanı olarak geçmiyor ise de, guaşe kültürünün ortaya çıkışı antik dönemden itibaren geçirdiği tarihi serüven içerisinde Adıgebze kadın ismi olarak oluşmuştur.
12 Temmuz 2018 Perşembe Saat 16:59
Yılmaz bey peki GOŞENAĞU diye bir Nart kadın karakteri var mı? Rahmetli büyük teyzem Çerkes masallarında bize anlatırdı. GOŞENAĞU ismini kendimle özdeşleştirmiştim neredeyse.
11 Temmuz 2018 Çarşamba Saat 12:42