Gelir ve fırsat eşitsizliği
25 Aralık 2017, Pazartesi 8:50
Yirminci Yüzyıl’ın son yıllarında başlayarak günümüze kadar devam eden küreselleşme hareketleri ve teknolojideki gelişme ile birlikte dünyamız farklı bir hal almaya başlamıştır. Gerçekleşen bu gelişmeler sonucunda bir yandan ülkeler arasındaki gelir eşitsizliği azalma trendine girerken diğer taraftan ülkelerin içinde yaşayan topluluklar arasında gelir eşitsizliği artmaktadır. Dünyanın karşı karşıya olduğu en büyük tehlike de ülkeler içindeki gelir eşitsizliğinin gittikçe artmasıdır.
Birleşmiş Milletler son yıllarda dünyada insanlığın sürdürülebilir bir refah düzeyine ulaşması için yapılması gerekenleri sıralayan “Sürdürülebilir Refah İlkelerini “ ortaya koymaktadır. Yapılan çalışmalarda ülkeler arasındaki gelir dengesizliğinin önlenmesi yanında ülkeler içerisindeki eşitsizliğin de önlenmesini içeren maddeler ortaya konmaktadır.
Ülkeler arasındaki eşitsizliğin azalmasındaki en büyük etkenin ekonomideki küreselleşme olduğunu uzmanlar kabul etmektedir. Her ne kadar bir kısım ekonomi uzmanları ve siyasi gözlemciler küreselleşmeyi dünyanın bugün yaşanan sorunlarının baş sebebi olarak görseler de yapılan çalışmalar ve alınan veriler, küreselleşmenin insan göçlerini azalttığını, ülkelerdeki alt gelir gruplarının gelir düzeylerini artırdığını ve açlık sınırını yukarı çektiğini göstermektedir.
Birleşmiş Milletler’in yayınladığı raporlarda küreselleşmenin ekonomik hataya yaptığı olumlu etkiler anlatılmasına rağmen, son yıllarda gelişmiş ülke siyasetlerinde küreselleşme karşıtı politikaların zemin bulduğu görülmektedir. Trump’ın seçilmeden önce ve sonra Amerika’nın tekrar büyük ülke olacağı söylemleri ve bazı ülkelere karşı tutumları küreselleşme karşıtı bir tutumu yansıtmaktadır. Ancak, bilinmesi gereken, ülkelerin birbirleri ile ekonomik ve sosyal ilişkileri arttıkça ve gelişmiş ülkelerden gelişmemiş ülkelere sermaye ve teknoloji transferi gerçekleştikçe gelişmekte olan ülkelerdeki insan gücünün işe ulaşımı ve dolayısı ile istihdamı artacak ve bu kişiler elde edecekleri her bir ünite gelir ile hem kendilerinin hem ailelerinin hem de toplumlarının ekonomik yaşam kalitesini artıracaklardır. Bu nedenledir ki, Avrupa Birliği gibi üye ülkelerin toplu refahı üzerine kurulu birliklerin daha da genişleyip daha fazla insanın yaşam kalitesini artıracak ortamların gelişmesi sağlanmalıdır.
Birleşmiş Milletlerin küreselleşme ile ilgili olarak verdiği olumlu mesajlar yanında ülkeler içindeki gelir ve fırsat eşitsizliğinin artış gösterdiğine dair bulguları, ülkelerin sosyal ve ekonomik yaşamını tehdit eden en büyük etkenler olarak ortaya çıkmaktadır.
Yapılan çalışmalarda gelişmekte olan ülkelerde doğan çocukların, gelişmiş ülkede aynı dönemde doğan çocuklara nazaran yaşamlarının ilk beş yılındaki ölüm oranının beş katı olduğu görülmektedir. Bu duruma gelinmesinde ailelerin bilinçli olması dışında, sağlık hizmetlerine ulaşım da önemli rol oynamaktadır. Gelir eşitsizliği gelişmekte olan ülkelerde geliri düşük ailelerin çocuklarının iyi bir eğitim ve yeterli sağlık hizmeti almasına engel olmaktadır.
Gelişmekte olan ülkelerde ortalama gelir eşitsizliğinin 1990-2016 yılları arasında yüzde 11 artış gösterdiği görülmektedir. Bu da yukarıda da belirttiğim gibi bilhassa gelişmekte olan ülkelerde insanlar arasındaki gelir dengesinin gittikçe bozulduğu ortaya çıkmaktadır. Durum böyle iken gelişmiş ülkelerin zorda olan bu insanlarının izole edilmesi yönündeki çalışmaları da sorunu daha da kötü yapmaktadır.
Dikkat edilmesi gereken bir başka eşitsizlik alanı erkek kadın arasındaki iş yapma eşitsizliğidir. Gelişmekte olan ülkelerin büyük bir bölümünde kadının işe ulaşım imkanı çok düşüktür. Kadının işe ulaşım imkanlarının düşük olması yanında bir de erkeklerle aralarında ücret eşitsizliği doğurmaktadır.
İnsanlar arasındaki büyük gelir eşitsizliği sosyal hayatı tehdit eden en büyük etkendir. Gelir eşitsizliğine dayalı olarak çok düşük ücretlere çalışmak zorunda bırakılan insan grupları arasında gelişen itibarsızlaşma ve emeğin karşılığını alamama, ülkede bir sosyal sorun doğurduğu gibi, üretim alanında verimliliği de azaltmakta, üretim düşüklüğü de ülkenin veya işletmelerin ulaşması gerektiği seviyeye ulaşmasına engel olmaktadır. İşte bu nedenledir ki gelişmiş ülkelerde yıl içerisinde sağlanan “yüzde 0,5” büyüme bile gelişmekte olan ülkelerin yaşadığı “yüzde 5” büyümenin “10 katı” fazlası olduğunu da bilmek gereklidir.
Dünyada insanlar arasındaki gelir eşitsizliğini azaltmanın yollarını arayan çok uluslu şirketler vardır. Bunlar arasında Apple ve Google gibi şirketler şirketlerdeki büyümenin bir kısmını çalışana prim olarak ödemek sureti ile çalışanın kendisini şirketin bir parçası olarak görmesine ve her gelişimden kendisininin de pay alacağına inanmasına neden olmakta, bu da verimliliği ve dolayısı ile üretimi artırmaktadır. Bu uygulamada kurumsal sorumluluk ilkesine uyum önemli rol oynamaktadır.
KKTC’de gelir eşitsizliğinin artışta mı düşüşte mi olduğu ile ilgili çok fazla veri bulunmamaktadır. Ancak, değişen nüfus yapısı ile birlikte gelir eşitsizliğinin artışta olduğu izlenimi ortaya çıkmaktadır.
Bunun en iyi göstergesi eğitim ve sağlık alanlarında görülmektedir. Gelir eşitsizliği dolayısı ile devletin sunduğu eğitim ve sağlık hizmetleri alt gelir gruplarına hizmet eder duruma gelmiştir. Böyle olunca da alınan gerek sağlık gerekse eğitim hizmetlerinde toplumda gelir düzeyine göre farklılaşma olmaktadır. KKTC’nin sosyal açıdan daha iyiye gitmesi gelir eşitsizliğinin azaltılmasına bağlıdır. Ekonomik büyüme sağlanıp vatandaşlar arasında adil dağılımı sağlanırsa ilerde yaşanacak sosyal ve ekonomik sıkıntılar da aşılabilecektir.