haypedia.com - Arşiv kayıtlarında Türk-Ermeni münakaşası
Yakup Karataş’ın “Ermeni Meselesinin Enternasyonalizasyon Sürecine Dair Tespitler ve Osmanlı Diplomasisi” başlıklı çalışmasında:
Osmanlı arşiv kayıtları dikkate alındığında devletlerin müdahalesinin çoğu durumlarda Ermeni şikâyetlerinden kaynaklandığı anlaşılmıştır. Bu şikâyetler doğrultusunda Osmanlı hükümetine, Anadolu’da cinayet, yaralama, soygun, ırza geçme gibi olayların önüne geçmesi tavsiye edilerek böylece devletlerin müdahalesine meydan verilmemiş olacağı uyarısında bulunulmuştur. (Karataş, 2013, s. 376-386) Burada himayesiz Ermenilerin, devletlerin müdahaleci tavırlarını tahrik etme konusundaki fırsatçılığı ve devletlerin de müdahale konusunda bahane aramak zorunda kalmamış oldukları ortaya çıkmaktadır.” denilmektedir.
1879 tarihinde İngiliz parlamentosunun kapanışında yaptığı konuşmada kraliçe, Osmanlı Devleti’nin Ermeniler lehine yapmayı taahhüt ettiği ıslahat konusundaki kendi teşviklerini anlatmış ve bu ısrarcı tavrını sürdüreceğini ifade etmiştir. Kraliçe, ıslahatların henüz tam anlamıyla yapılamamasını, savaşın olumsuz etkilerinin sürmesine bağlamıştır.
Sultan II. Abdülhamid ise, Kraliçe’nin bu nazik yaklaşımına karşılık aynı diplomatik nezaket içerisinde bir mektup kaleme aldırarak Berlin Muahedesi hükümlerinin padişahın emelleriyle tamamen uyuştuğunu ifade ederek bu hükümlerin uygulama alanına konulmasının kendisi için mukaddes bir vazife olduğunu vurgulamıştır.
İlerleyen zamanlarda Ermeni Meselesi, kendi içinde yaşamakta olduğu iç gerginlikler ve sınırları içindeki Ermenilerin de benzer politik taleplerde bulunabileceği riskinden dolayı Rusya'nın çekilmesinden sonra Batı'nın devreye girmesiyle her boyutuyla uluslararası bir sorun olarak gelişmeye başlamıştır. Başını İngiliz diplomatların ve ABD'li misyonerlerin çektiği Batılı aktörler Fransız Devrimi'nin ideolojisini ve Amerikan yaşam tarzını okullarında ve kiliselerinde ağırladıkları Ermenilere yeni ulusal idealler olarak benimsetmişlerdir. Öyle ki bir süre sonra Protestan olmak ve siyasi özerklik talep etmek Ermeniler arasında karşı konulamaz bir modaya dönüşünce, geleneksel Ermeni kilisesi de otoritesini korumak için bu yönde bir değişim yaşamak zorunda kalmıştır.
Rus diplomat General Maevskiy hatıralarında (Ermenilerin Yaptığı toplu Katliamlar adlı kitaptan hareketle) şunları söylemektedir:
“Ermenilerin halk kahramanlığı hakkında bir şey duyan var mı? Özgürlük mücadelelerinin isimleri nereden kazınmış? Hiçbir yerden. Çünkü Ermenilerin “kahramanı” kurtarıcıdan çok milletin celladıydı.”
“Karabağ’ın tarihi kökleri Antik çağa dayanır. Karabağ, Azerbaycan’ın tarihi temel taşlarından biridir. Bu bölge, Azerbaycan’ın önemli siyasi, kültürel ve manevi merkezidir… Lanetli Karabağ meselesi Ermenilerin yalan iddialarıyla yaratılmıştır.”