Dünyanın bilinen en eski kadın teşkilatı: Bâcıyân-ı Rûm - Fikriyat Gazetesi
13’üncü yüzyıl Anadolu’sunda göçmen Türkmen hanımların oluşturduğu bir grup olarak bilinen Bâciyân-ı Rûm, Türk Tarih Kurumu tarafından 21-23 Şubat tarihlerinde Bilecik’te düzenlenecek olan etkinliklerle anılacak. Dünyanın ilk kadın teşkilatı olan “Bâcıyân-ı Rûm”u ilk olarak 15’inci yüzyıl Osmanlı tarihçisi Âşıkpaşazâde duyurmuş; fakat tarihî kaynaklarda doğrudan böyle bir teşkilattan söz edilmediği için Bâciyân-ı Rûm’un önemi tam olarak kayıtlara geçmemiştir.
BÂCİYÂN-I RÛM VE TARİHİ
HACIYAN-I RÛM MU, BÂCIYÂN-I RÛM MU?
"Türkistan Hakanları devlet işlerinde hatunlarla müşavere eder ve onların fikirlerini üstün tutarlardı. Türkmen Padişahları (yani Selçuklular) da onlar gibi hatunlara büyük bir mevki verirler."
İbn Battuta'nın verdiği bilgiler ve, Ömer Lütfi Barkan'ın araştırmaları, Danişmendnâme, Dede Korkut ve Menakıbnâme gibi eserler, Anadolu'da kadınların çok önemli siyasî, askerî ve sosyal faaliyetlerde bulunduğuna dair öneklerle doludur.
BÂCİYÂN-I RÛM'UN HİZMETLERİ
Bâciyân-ı Rûm'un görmüş oldukları hizmetleri anlamamızda Ömer Lütfi Barkan'ın 1942 yılında Vakıflar Dergisi'nde yayınladığı "İstila Devirlerinin Kolonizatör Türk Dervişleri ve Zaviyeler" isimli makalesi meseleye ışık tutar. Vakıf defterlerinin kayıtlarının yer aldığı makalede, [63,74,32,81] numaralı kayıtlarda Kız Bacı, Ahi Ana, Sakari Hatun, Hacı Fatma zaviyelerinin kurucuları kadınlardır. Yine bazı zaviyelerin şeyhleri de kadınlardandır. Bu hususta bir misal olarak [43 mükerrer] numaralı kaydı zikredebiliriz:
"Kütahya evkafı içinde Od Yakan Baba nâmındaki dervişin bir köyde bina ettiği tekke, civardan gelen adaklar ve kurbanlarla az zamanda inkişaf bulup dinî mühim bir merkez haline girmiştir ve bu inkişafta bu zaviyeyi idare etmiş olan Hacı Bacı nâm sâliha ve mütedeyyine ehl-i velayet hâtunun ve kendisinden sonra yerine geçen Hundi Hacı nâmhâtûnun ve ondan sonra zikrolan ocağı ihya etmiş olan Sume Bacı nâm bir aziz ve satiha ve bakire hâtûnun büyük hizmetleri olmuştur. Ve hattâ bu sonuncu Bacı, kendi zamanında tekkeye maylettiği çiftliklerle, bağ, bahçe, değirmen ve sairenin, kendi ölümünden sonra akrabasından kimsenin müdahale etmemesi için, kendi parasiyle temin edilmeyip hayrât-ı müslimînden toplanan para ile satın alınmış olduğunu herkesin önünde ikrar ve zabta geçirmiştir."
Zaviye kuran ve idare eden bu kadınların faaliyetlerini Bâciyân-ı Rûm'un Anadolu'nun İslâmlaşmasında ve Türkleşmesinde ortaya koydukları hizmetler çerçevesinde değerlendirebiliriz. Nitekim Barkan, Âşıkpaşazâde'nin kayıtlarda ismi geçen zaviye şeyhleriyle Bâciyân-ı Rûm'u kastettiği görüşündedir. Vakıf kayıtlarından da anlaşıldığı üzere Anadolu bacılarının tasavvuf yaşantılarının temelinde Horasan menşeli fütüvvet ve melâmet anlayışlarının etkisi gö-rülmektedir. Bacıların fütüvvet anlayışları îsar merkezlidir; fakir ve kimsesizlere yardım etme, kendini hizmete adama, iyiliği yayma, insanları sevip onlara karşı hoş görülü olma şeklinde tezahür etmiştir. Bacı teşkilatı içinde "Fatma" isminin öne çıkması dahi fütüvvet anlayışının bu teşkilata etkisini az da olsa gösteren bir unsurdur.
BÂCİYÂN-I RÛM'UN ETKİNLİĞİNİ KAYBETMESİ
Bâciyân-ı Rûm'un oluşumundan kısa bir süre sonra etkinliğini kaybetmesinde Türkmen kitlelerin yerleşik hayata geçmelerinin etkisi olabilir. Yine de Teşkilat kuruluşundan iki asır sonra tamamen dağılmasına rağmen Âşıkpaşazâde'nin onlardan bahsetmesi, Bacıların geçmişte, isimlerini iki asır sonrasına ulaştıracak kadar önemli hizmetler yapmış olduklarını gösterir.
BİLECİK'TE DÜZENLENEN ETKİNLİKLERLE ANILACAK
Türk Tarih Kurumu, dünyanın ilk kadın teşkilatı olan "Bâcıyân-ı Rûm"u Bilecik'te düzenleyeceği etkinliklerle anacak. Anma etkinlikleri 21 Şubat günü sempozyumla başlayacak. Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesinin ev sahipliğinde gerçekleşecek olan sempozyumda Bâcıyân teşkilatının organizasyonundan vakıf kuran kadınlara, Milli Mücadele'de kadınların rolünden Cumhuriyetin ilk yıllarında kadınların faaliyetlerine kadar Türk kadınının toplumsal serüvenine ışık tutacak çok sayıda bildiri sunulacak. Bâcıyân teşkilatının Türk tarihindeki yeri ve Anadolu kültürüne etkisi de sempozyumda ele alınacak konular arasında yer alıyor.
İki gün sürecek olan sempozyumda Türk kadınının geçmişten bugüne toplumsal rolüne dair bir değerlendirme yapılması hedefleniyor. Bu doğrultuda sempozyumda astrofizikten ticarete, sanattan sosyal sorumluluk projelerine kadar alanlarında başarılarıyla öne çıkmış olan kadınların deneyim ve tavsiyelerini dinleyicilerle paylaşacağı oturumlar da düzenlenecek. Anma etkinlikleri kapsamında Türk Tarih Kurumu ve Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğünce hazırlanan ve Bâcıyân-ı Rûm'a dair belgelerden oluşan iki ayrı serginin de açılışı gerçekleşecek. Etkinlik boyunca Anadolu'nun çeşitli yerlerinden gelen kadınlar ürünlerini sergileyecek.
Dergipark, FSM İlmî Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi
Bâciyân-ı Rûm ve Anadolu Tasavvufundaki Yeri /Hatice Çubukçu
Etiketler Bâcıyân-ı Rûm anadolu Türkmen hanımlar Türk Tarih Kurumu Dünyanın ilk kadın teşkilatı Osmanlı tarihçisi Âşıkpaşazâde Dede Korkut Menakıbnâme Karahanlılar Harzemşahlar selcuklular Âşıkpaşazâde Hacı Bektâş-ı Velî Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî Ahî Evran Vilâyetnâme İbn Battuta Ömer Lütfi Barkan Danişmendnâme