Hazırlayan: Sibel FIRAT
YayınlayanMeltem Dogancay Değiştirilmiş 3 yıl önce
... konulu sunumlar: "Hazırlayan: Sibel FIRAT"— Sunum transkripti:
1 Hazırlayan: Sibel FIRAT 06010396
2 İntihar; Arapça’daki “göğüs, göğüse vurma, boğazından asılma, deveyi boğazlama, gırtlağı bıçakla kesme anlamına gelen ‘nahr’ kökünden” türetilerek Türkçe’ye geçmiş bir kelimedir. İntihar insanlığın bilinmeyen derinliklerindeki zamanlarından beri olageldiği varsayılan, sorgulanan üzerinde çokça düşünülen bir konudur. Bu nedenle sanatın çeşitli alanlarında pek çok yapıta konu olmuştur. Çeşitli bilim dalları kapsamında incelenmiştir.
3 Bu araştırmanın amacı;
Çalışmanın temel amacı; özellikle basında yer alan intihar/intihar girişimi konulu haberlerde okurun karşısına çıkan temel etik sorunları irdeleyip sunarak konuyu tartışmaya açmak, intihar ya da intihar girişimi konulu haberlerin sunumu konusunda önerilerde bulunmaktır.
4 Dünya sağlık Örgütü’nün araştırma sonuçlarına göre dünyada her yıl yaklaşık bir milyon kişi yani her yarım dakikada bir kişi intihar ederek ölmekte ve milyon kişi de intihar girişiminde bulunmaktadır. Çeşitli bilim dallarında farklı açılardan yapılan intihar/intihar girişimi konulu araştırmaların sonuçlarına göre yaygın medyada yer alan bu konudaki haberler toplum ruh sağlığına zarar vermektedir.
5 Medyada intihar haberleri ve ‘Werther etkisi’
Toplumda giderek artan intihar olayları üzerine kitle iletişim araçlarında etik kurallara uyulmadan yapılan haberlerin kopya intiharlara yol açtığı bilinen bir gerçektir. Bu tür haberlerin, zihni ölümle ilgili düşüncelerle dolu hassas kişileri daha fazla etkileyerek intihar girişimine hazırlıyor olabileceği de uzun süredir bilinmektedir. Medya ile intihar olgusu arasındaki ilişkiye bilinen en eski örnek Johann Wolfgang Goethe’nin Genç Werther’in Acılar kitabının yayınlanışından sonra romanın kahramanının intihar şeklini harfiyen uygulayarak kendini öldüren genç insanların sayısındaki dikkati çeken artışın ardından Avrupa’da pek çok yerde romanın yasaklanmış oluşudur.
6 Medyada yer alan intihar girişimi/intihar haberlerinin bu etkisine de ‘Werther Etkisi’ denmektedir.
İntihar edimi konusunda doğru olmayan birçok önyargı bulunmaktadır. Ör; intihar hakkında konuşanların intiharı denemeyeceğine, intihar girişiminde bulunanların gerçekte ölmeyi istediğine ve kurtarılsalar bile ölene kadar girişimlerini tekrarlayacaklarına inanılmaktadır. Bu yanlış önyargılardan biri de intiharı düşünen kişilerin bu edimi deneme fikrini çevrelerinden almayıp zaten kendi kararları doğrultusunda hareket ettikleridir. Bütün bu yanlış inançlar nedeniyle MEDYANIN KOPYA İNTİHARLARA SEBEP OLABİLDİĞİ fikri hala genel kabul görmemektedir.
7 Werther etkisini kanıtlayan birçok çalışma bulunmaktadır.
Türkiye’de bilinen ilk kopya intihar yazar çevirmen Beşir Fuat’ın ölümünden sonra geçekleştiği düşünülmektedir. Beşir Fuat 5 Şubat 1887’de damarlarını keserek kendini öldürürken bir veda notu bırakmıştır. Bu veda mektubu intihar haberiyle beraber gazete yayımlanmıştır. Birçok gazetede yer almış bu haber uzunca bir süre tartışma konusu olmuş, Beşir Fuat’ın doktor bir arkadaşı da aynı yöntemle intihar girişiminde bulunmuştur.
8 Kitle İletişim Araçlarında İntihar/İntihar Girişimi Haberlerinde Etik Sorunlar
9 İntihar girişimi/İntihar haberlerinin sebep olabileceği sorunlar düşünülerek dünyada ve Türkiye’de hem hukuki yapılanma içinde hem de çeşitli basın kuruluşlarında bu tarz haberlere çeşitli sınırlandırmalar getirilmiştir. ABD’de Amerikan İntiharı Önleme Vakfı, Amerikan İntihar Bilimi Derneği gibi kuruluşların medyada intihar haberlerinin nasıl yer alması gerektiğine ilişkin kabul edilmiş ilkeleri vardır. Türkiye’de ise hukuki sınırlandırmayı Türk Ceza Kanunu’nda bulabiliyoruz. Türk Ceza Kanunu’nda Madde 84’e göre bir kişiyi herhangi bir biçimde intihara sevk etmek suçtur; bu suçu işleyenlerin ‘kasten öldürme suçu’ndan sorumlu tutulacakları ifade edilmektedir. Basın Kanunu’nda ise Madde 20’ye göre intihar olayları üzerine haber verme sınırlarını aşan ve okuyucuyu bu fiile özendirebilecek nitelikte yazı ve resim yayımlamak suçtur. Türkiye’de kopya intiharların etkisinin bilgisine sahip olunması nedeniyle intihar haberlerinin verilmesi bir dönem tümüyle yasaklanmıştır( 1931 yılında).
10 Basın kanunu çerçevesinde hazırlanan Türkiye Basın Konseyi Meslek İlkelerine göre ‘İntihar olayları: İntihar olayları hakkında haber çerçevesini aşan ve okuyucu veya izleyiciyi etki altında bırakacak nitelikte ve genişlikte yayın yapılmamalıdır.’ DSÖ(WHO), kitle iletişim araçlarında yer alan intihar girişimi veya intihar haberlerinin artık kanıtlanmış olan ‘Werther Etkisi’ nedeniyle, medya çalışanlarının intiharı nasıl haberleştirmesi gerektiğini belirten etik kuralları listelemiştir.
11 İntihar olaylarının,intihara eğilimli kişileri olumsuz etkilediği bilinmektedir;bu nedenle bu tür olayların haber yapılmasından kaçınılmalıdır. Söz konusu olaylar haber yapıldığında ise medya organlarında dikkat çekici bir formatta ve yerde verilmemelidir. Ölen kişinin yakınlarını incitecek acılarını artıracak tarzda haber yapılmamalıdır. İntihar haberlerinde intihar yeri ve yöntemine dair ayrıntılar verilmemelidir. Haber metninde ‘intihar’ kelimesi yerli yersiz kullanılmamalı;haber başlığında bulunmamalı ve haber içinde ‘intihar etti’ yerine ‘intihar ederek öldü’ biçiminde ifadeler kullanılmalıdır.
12 5. İntihar eden kişilerin kimlik bilgileri verilmemeli ve fotoğraf ya da görüntüleri yayımlanmamalıdır. İntiharı yüceltici,övücü,özendirici veya romantize edici bir dil kullanılmamalıdır. İntihar üzerine yapılan araştırmalar sonuçlarına göre intihar genellikle psikiyatrik rahatsızlık ya da ruhsal sorunların sonucunda ortaya çıkmaktadır. İntihar konulu haberlerde ‘Bir sorunu yoktu.’ tarzında ifadelerle intiharın anlaşılmaz açıklanamaz gösterilmesi ve gizemselleştirilmesi ise toplumun zihinsel haritasında intiharın ruhsal sorunlarla bağlantısının kopmasına neden olduğundan bu şekilde yapılandırılmalardan kaçınılmalıdır. İntihar konulu haber metinlerinin sonunda böyle durumlarda yardım istenebilecek kurumlarla ilgili(adres,telefon vs) bilgiler bulunmalıdır. Yine haber metinleri içinde bu sonu önleyebilecek yorum ve yönlendirmelere yer verilmelidir.
13 Türkiye medyasında yer alan intihar (girişimi) haberlerine bakıldığında ilk dikkati çeken nokta bu tür haberlerin sayısındaki fazlalıktır.Ör:2002 yılının sadece Ocak ayında ulusal basında 14 gazete de toplam 840 intihar(girişimi) haberi bulunmaktadır.
14 Araştırmanın konusu ve yöntemi:
Bu araştırmada kullanılan temel araştırma yöntemi Van Dijk’ın haber metinlerini çözümlemek için geliştirmiş olduğu söylem çözümlemesidir. Bu yaklaşımda metinlerde hem cümleler arasındaki anlamsal ilişkiler üzerinde hem de aynı bağlamda kullanılan fotoğraflar ile bu fotoğrafların altında demirlenen anlamlar üzerinde durularak haber metinleri içinde örtülü bir biçimde bulunan ideolojilerin de söylemde nasıl ifade edildiği ve bu ifadelerin yeniden üretildiği gösterilmektedir. Araştırmanın evrenini Türkiye basını oluşturmaktadır.
15 Bulgular Ve Tartışma Radikal 26 Cumhuriyet 29 Milliyet 25 Sabah 72
Gazete Adı İnitihar(girişimi)konulu toplam haber sayısı Radikal 26 Cumhuriyet 29 Milliyet 25 Sabah 72 Tercüman 23 Zaman 34 Yeni Şafak 5 Toplam 214 Radikal, Cumhuriyet, Milliyet, Sabah, Tercüman, Zaman ve Yeni Şafak gazetelerinde 2005 yılında yayımlanan intihar(girişimi) konulu haber sayıları:
16 Haberlerin Dikkat Çekici Formatta ve Detaylı Olarak Verilmesi
Gazete Adı Toplam Haber Sayısı Yönteme dair ayrıntılı bilgi Yere dair ayrıntılı bilgi Radikal 26 14 24 Cumhuriyet 29 25 Milliyet 18 Sabah 72 59 68 Tercüman 23 Zaman 34 30 32 Yeni Şafak 5 4 Toplam 214 174 205 Aynı gazetelerin 2005 yılında yayımlanan intihar(girişimi) konulu 214 haberin 174’ünde başka bir deyişle %85’inde intihar(girişimi) olayının yöntemiyle ilgili; 205’inde yani %96’sında olayın gerçekleştiği yerle ilgili ayrıntılı bilgi verilmektedir.
17 Örnek : Eşinin ölümü intihara sürükledi
Erzurum’da yalnız başına yaşayan …(34),evinde kendini asarak intihar etti. Edinilen bilgiye göre;…Mahallesi …Sokak’ta yaşayan …, eşinin ölümünden sonra bunalıma girdi. …, evinin salonunda kendini iple asarak intihar etti. Komşuları tarafından bulunan …’ın cenazesi otopsi yapılmak üzere, Numune Hastanesi morguna kaldırıldı. (Zaman Gazetesi, )
18 Örnek : Şizofreni hastası 91’lik dede,kendini vurdu.
Çankırı’nın Ilgaz ilçesi … köyünde şizofreni hastası bir kişi girmiş olduğu bunalımdan dolayı av tüfeği ile kendini vurdu. …köyünde yaşayan …(91) isimli şahıs girdiği psikolojik bunalımdan dolayı oturduğu evin ikinci katında ruhsatsız av tüfeği ile karın boşluğuna ateş ederek intihar etti. Olay yerinde hayatını kaybeden …’nın cesedi, otopsi için Ankara Adli Tıp Kurumu’na kaldırıldı. (Zaman Gazetesi, )
19 İntihar Eden ya da Girişiminde Bulunan Kişilerin Yakınlarını İncitecek Tarzda Haberlerin Yapılması
Bu haberlerde özellikle kimlik bilgilerinin verilmesi habere konu olan kişilerin yakınlarını incitmekte; toplum içinde belki de ayrımcılığa uğramalarına da sebep olabilmektedir. Bu tür haberlerde fotoğraf kullanımı ne yazık ki çok yaygındır. Gazete Adı Toplam Haber Sayısı Kimlik bilgisi verilen Fotoğraf verilen Radikal 26 13 7 Cumhuriyet 29 18 - Milliyet 25 16 11 Sabah 72 49 35 Tercüman 23 10 Zaman 34 22 Yeni Şafak 5 1 4 Toplam 214 135 67
20 Örnek : Ah çocuk bunu neden yaptın!
İlköğretim 5. sınıf öğrencisi 11 yaşındaki …’ın kendini erik ağacına asarak yaşamına son vermesi, İzmir’in …ilçesini yasa boğdu. …Mahallesi …Sokak …numarada oturan inşaat işçisi baba … ile tarım işçisi anne … önceki gün dokuz yaşındaki … ve üç yaşındaki ..’i büyük oğulları …’e emanet ederek alışverişe çıktı. Kardeşleriyle oyun oynayan … “Ben biraz daha oynayacağım,siz gidin” diyerek iki çocuğu eve gönderdi. Eve gelmeyen ağabeylerini merak edip bahçeye çıkan kardeşler …’in erik ağacına asılı cesediyle karşılaştı. Küçük çocukların haber verdiği dayıları yardımıyla …Devlet Hastanesine kaldırılan …’in hayatını kaybetmişti. “Derslerinde çok başarılıydı.” Hastaneye koşan … çifti sinir krizi geçirirken baba … “ İntihar etmesi için hiçbir sebep yoktu. Derslerinde çok başarılıydı.” diye gözyaşı döktü. … İlköğretim Okulu 5-A sınıfında dün gece ders yapılmadı (Radikal Gazetesi, ).
21 İntihar ya da İntihar Girişimi Konulu Haberlerde Kullanılan Dilde Etik Sorunlar
Gazete Adı Toplam Haber Sayısı Çözüm yolu olarak Romantize ederek Gizemli göstererek Radikal 26 - 13 3 Cumhuriyet 29 8 12 7 Milliyet 25 5 16 1 Sabah 72 14 33 Tercüman 23 10 2 Zaman 34 11 9 Yeni Şafak Toplam 214 49 100 20 İntihar(girişimi) konulu haberlerde kullanılan dilde de uyulması gereken etik kurallar bulunmaktadır. Özellikle dikkat edilmesi gerek konulardan biri bu tarz haberlerde “intihar etti” yerine “intihar ederek öldü.” denmesidir. Ayrıca “Bir sorunu yoktu” gibi ifadeler haberlerde kullanılmamalıdır. Olayı gizemleştirme romantize etmekten kaçınılmalıdır.
22 Örnek: İtalya’nın Padova kentinde, Romeo ve Juliet hikayesi…Kalp krizinin ardından komaya giren karısının başucunda dört ay bekleyen 70 yaşındaki emekli, sonunda umudunu yitirdi ve canına kıydı. İntiharın üzerinden bir gün geçmeden, eşi kendine geldi ve hemen kocasını sordu. William Shakespeare’in ünlü eserinde Romeo’nun, Juliet’in öldüğünü sanarak canına kıydığı Verona kenti Padova’nın 60 km kuzeyinde yer almaktadır. (Radikal Gazetesi, ).
23 Örnek … ilçesi,…Beldesi,… mahallesinde oturmakta olan genç bir kız canına kıydı. Edinilen bilgilere göre 17 yaşındaki … G. adındaki genç kız evde kimselerin olmadığı esnada,tüfeği başına dayayarak intihar etti. Genç kızın intihar nedeni anlaşılmamış olup, sadece yazılı olarak bıraktığı kağıtta “ölümümden kimse sorumlu değildir.”notu bulundu. Olayla ilgili soruşturma sürüyor.
24 İntihar ya da İntihar Girişimi Konulu Haberlerde Aktör Olarak Uzmanlara Yer Verilmemesi
Gazete Adı Toplam Haber Sayısı Uzman görüşü verilen Radikal 26 - Cumhuriyet 29 Milliyet 25 Sabah 72 Tercüman 23 Zaman 34 Yeni Şafak 5 1 Toplam 214 Aynı gazetelerde bu konudaki 214 haberin 1’inde başka bir deyişle %0.46’sında intihar(girişimi) olayında bir uzmanın görüşüne yer verilmiştir.
25 İntihar(girişimi) konulu haberlerde İntihar Riski Taşıyanların veya Yakınlarının Yardım İsteyebileceği Adres ve Telefon bilgilerinin verilmememesi Gazete Adı Toplam Haber Sayısı Yardım bilgisi verilen Radikal 26 2 Cumhuriyet 29 - Milliyet 25 Sabah 72 3 Tercüman 23 Zaman 34 1 Yeni Şafak 5 Toplam 214 8 214 haberin 8’inde başka bir deyişle %3.7’sinde intihar(girişimi) konulu haberde haber sonunda yardım için iletişim bilgisi verilmiştir.
26 Sonuç Türkiye’deki gerek ulusal gerekse yerel basında yer alan intihar ya da intihar girişimi konulu haberler incelendiğinde genel olarak bu alanda uyulması gereken etik kuralların hemen hemen hiçbirine uyulmadığı gözlenmektedir.
27 Öneriler Kopya intihar riskine karşı mümkün olduğunca az sayıda intihar haberi üretilmesi gerekmektedir. Haber medya organlarında ilgi çekici biçimde yayımlanmamalıdır. Haber üzerindeki ayrıntılar üzerinde durulmamalıdır. “intihar” kelimesi gerekmedikçe kullanılmamalı, “intihar etti” yerine “intihar ederk öldü” denilmelidir. Haberde fotoğraf ve görüntüler yer alamamalıdır. Övücü,özendirici,romantize edici dilden kaçınılmalıdır. Kişilerin yakınlarının acılarını tazeleyecek türden haberlerden kaçınılmalıdır. “Bir problemi yoktu.” tarzı ifadeler yer almamalıdır. Yardım alınacak kurum bilgilerine mutlaka yer verilmelidir. Olayla ilgili uzman yorumuna yer verilmelidir. Medya çalışanları için düzenli bir eğitim semineri düzenlenmelidir. İletişim fakültelerinde,ders kapsamında etik kurallar verilmeli, gerekli donanım öğrencilere kazandırılmalıdır.
28 Ve ilaçlardan kramp girer. Yaşayabilirsin de pekala.
Jilet acıtır; Nehirler ıslaktır; Asit yakar; Ve ilaçlardan kramp girer. Silahlar yasal değil; İlmikler çözülür; Gaz berbat kokar; Yaşayabilirsin de pekala. Dorothy Parker
29 Dinlediğiniz için teşekkür ederim
"Hazırlayan: Sibel FIRAT" indir ppt
MEDYA ve İNTİHAR Öznur Yeşilırmak