Gıda Kalitesi Çifte Standardı: Komisyon AB Gıda Ürünlerindeki Farklılıkları Değerlendiren Bir Çalışma Yayınladı
Illustration© Copyright European Commission 2019
Komisyon bugün bazı ürünlerin farklı içeriklerden oluşurken aynı ya da benzer markalı olduğunu gösteren pan-Avrupa gıda ürünleri test kampanyası bulgularını yayınladı.
Başkan Jean-Claude Juncker, 2017’de gerçekleştirdiği halka sesleniş konuşmasından bu yana ürünlerin çifte standart kalite sorununu ele almayı amaçladı. Bu doğrultuda, Avrupa Komisyonu farklı girişimlerde bulundu ve bugün AB’deki ürünlerin kalite çifte standardını daha iyi anlayabilmek adına, aynı yöntemi kullanarak AB çapında gıda ürünlerinin testlerinden oluşan bir araştırma yayınladı. Kurum içi bilim ve bilgilendirme servisi olan Ortak Araştırma Merkezi’nin yürüttüğü bu araştırmada, 19 farklı ülkeden 1400’e yakın ürünün incelemesi yapıldı ve araştırma, paketleri aynı olsa da karşılaştırılan ürünlerin %9’unun içerik olarak farklılık gösterdiğini ortaya koyuyor. Geriye kalan ürünlerden %22’lik bir kısım ise benzer ön pakete sahip olmasına rağmen içerik bakımından farklılık gösteriyor. Araştırma tutarlı bir coğrafi dağılım göstermiyor. Geliştirilen yeni yöntem bilimi doğrultusunda ulusal yetkili otoriteler AB Tüketici Hukuku kapsamında yasaklı yanıltıcı uygulamaları belirlemek için gerekli vaka analizleri yapabilecekler.
Ortak Araştırma Merkezi’nden sorumlu Eğitim, Kültür, Gençlik ve Spor Komiseri Tibor Navracsics: “Bazı Avrupalı vatandaşlar aldıkları markalı gıda ürünlerinin, başka yerde de bulunan aynı ürünle karşılaştırıldığında farklı belki de daha kötü içeriğe sahip olduğunu düşünüyor. Komisyon da bu sebeple tek pazardaki bu farklılıkların boyutlarını tarafsız bir şekilde değerlendirmesi için bilim insanlarından yardım istedi. Sonuçlar ise karışık. Markalı gıda ürün içeriklerinin AB Doğu-Batı ayrımına dair hiçbir kanıt sunmamasından ötürü memnunum ancak test edilen aynı ya da benzer şekilde paketlenen ürünlerin üçte birinin farklı içeriklere sahip olduğu bulgusu beni endişelendirdi.” açıklamasında bulundu.
Adalet, Tüketici ve Cinsiyet Eşitliği Komiseri Věra Jourová ise fikirlerini: “Avrupa ortak pazarında çifte standartlar olmayacak. Kalitede çifte standardı cezalandıran ve tüketici otoritelerini güçlendiren yeni yasalar ile bu uygulamanın sona erdirilmesini sağlayacak araçlara sahibiz. Bu sayede Avrupalı tüketiciler aldıkları ürünlere tam olarak güven duyabilecekler” şeklinde ifade etti.
Araştırmada, 19 Üye Devletten 128 farklı gıda ürününün 1380 adet örneğini değerlendirildi. Ancak örnekler, AB pazarında yer alan oldukça çeşitli gıda ürününün bir temsilcisi olma özelliğini taşımıyor. Araştırmaya göre:
-Çoğu durumda içerikler, ürünün sunulduğu şekil ile uyumluydu. Ürünlerin %23’ü aynı ön paket ve aynı içerikleri barındırıyordu ve ürünlerin %27’si farklı AB ülkelerinde farklı paketler ve içerikler olduğuna işaret etti.
-Aynı şekilde sunulan ürünlerin %9’unun ise içerikleri farklılık gösteriyordu. Dolayısıyla paketlerin önü aynıydı ancak içerikleri farklıydı.
-Benzer şekilde sunulan ürünlerin %22’sinin içerikleri farklıydı. Dolayısıyla paketlerin önü benzer ancak içerikleri farklıydı.
-Farklı içerikli aynı ya da benzer paketlenmiş ürünlerin kullanımında belirli coğrafi bir dağılım gözlenmedi. Aynı zamanda test edilen ürünlerdeki içerik farkının ürün kalitesinde çok bir fark ortaya koymadığı gözlendi.
Bu konuda Komisyon’un Eylemleri
Komisyon Başkanı Jean-Claude Juncker ürünlerin kalitesinin çifte standardı konusunu 2017’deki halka sesleniş konuşmasından bu yana ele almasından ötürü, Avrupa Komisyonu bu konuda birçok farklı girişimde bulundu:
-Gıda ürünleri kalitesinde çifte standardın, son zamanlarda kabul edilen “Tüketiciler için Yeni Anlaşma” (New Deal for Consumers) kapsamındaki mevzuatla yanıltıcı bir uygulama olduğu takdirde açıklığa kavuşturulması;
-Gıda ürünlerinin analizinde ortak yöntemlerin kullanılması;
-Milli otoritelere AB tüketici ve gıda mevzuatını uygulamalarına yardımcı olması açısından bir kılavuz yayınlamak;
-Bu sorunu çözmek amacıyla 4.5 milyon Eurodan fazla para tahsis etmek;
-Ürünlerin çifte kalitesinin daha iyi anlaşılması adına AB genelinde ürünlerin aynı yöntemlerle analiz edilmesi.
Avrupa Komisyonu bugün, tüketici kuruluşlarının ürünleri test etme ve potansiyel olarak yanıltıcı uygulamaları belirleme kapasitelerini güçlendirmek amacıyla toplam bütçesi 1.26 milyon Avro olan yeni bir teklif sundu. Başvurular için son tarih 6 Kasım 2019.
Diğerinden büyük ölçüde farklı içeriği ve özellikleri olan meşru ve nesnel nedenlerle haklı gösterilemeyecek bir malın aynı şekilde bir başka Üye Devlette pazarlanması AB mevzuatına göre, tüketicileri adil ve yasal olmayan bir şekilde yanıltabilir.
Komisyon Ortak Araştırma Merkezi tarafından yürütülen çalışma, anketin yapıldığı dönemde on dokuz katılımcı Üye Devletin piyasalarındaki durumu açıklamaktadır (Kasım-Aralık 2018). Test kampanyası, Avrupa Komisyonunun ikili gıdalarla ilgili endişelere verdiği cevabın bir parçasıydı. Ürünler, tüketici koruma makamlarına veya derneklerine gelen şikayetleri takiben Üye Devletlerin önerileri doğrultusunda seçildi.
Araştırma, Ortak Araştırma Merkezi tarafından Üye Devletler ile işbirliği içinde geliştirilen uyumlu hale getirilmiş yöntemlere dayandırılmıştır. Yöntemler, AB genelinde karşılaştırılabilir örnekleme, test etme ve veri yorumlama olanağı sağlamaktadır. Tüm AB Üye Devletleri, pazarlarında sunulan seçilmiş gıda ürünlerinin içerikleri hakkında bilgi toplamaya davet edildi ve on dokuz AB Üye Devleti 113 markalı 15 özel etiketli ürün hakkında bilgi sundu. Bu analiz, ilk adım olarak ürün etiketlerinden gelen bilgilere ve ürünlerin paketlerinin ön görünümüne dayanmaktaydı.
Bugün yayınlanan rapor, AB’deki gıda kalitesi çifte standardı hakkındaki tartışmalara iyi bir temel olacaktır. Ancak değerlendirmeyi daha temsili şekilde gerçekleştirmek ve içerik ile kalite arasındaki farkı daha iyi anlayabilmek adına daha fazla girişim ve araştırma gerekmektedir.
Bulgaristan, Hırvatistan, Kıbrıs, Çek Cumhuriyeti, Danimarka, Estonya, Fransa, Almanya, Yunanistan, Macaristan, İtalya, Letonya, Litvanya, Malta, Polonya, Slovakya, Slovenya, İspanya ve Hollanda çalışmaya katılan Üye Devletlerdir.