Muhammetguly Kasymow | Turkmenteatrlary.com
Tomaşaçylaryň, dost-ıarlarynyň arasynda Oraş ady bilen tanalıan Muhammetguly Kasymowy tanatjak bolsaň, «Aıdymçy Söhbediň kakasy» diıseňem ıeterlik. Ol häzir Türkmen döwlet medeniıet instutynda işleıär. Olaryň agzybir maşgalasy sungatyň howasyndan dem alyp, ony öz üstünlikleri bilen bezeıärler. İadyňyza düşıän bolsa, Söhbet ıürege ıakyn aıdymlary bilen «İewraziıanyň ıyldyzy» atly halkara bäsleşikde ıurdumyza wekilçilik etdi. Şonda onuň mylaıymdan ıürege ıakyn sesini diňlänler oňa «Ata kesbi —ogla halal» diıip baha beripdiler.
Aıtmaly bolsa, bu nakyly ilki bilen Muhammetgulynyň öz kakasy Orazguly aganyň adyna aıtmaly. Aıdyşlaryna görä, ol hakyky sungat adamsy bolupdyr. Suratam çeker eken, dutaram çalar eken. Arasynda dürli-dürli heňler kakyp, aıdymam aıdyberer eken. Şonuň üçinem olaryň öıleri sungat adamlarynyň üışıän ıeri bolupdyr. Kiçijik Muhammetguly-da özünden uly doganlary bilen olara hyzmat eder eken. Mundan gürrüň açyp, onuň:
— Şol ajaıyp pursatlar — şahyrlaryň üışüp, goşgy okamaklary, bagşylaryň saz çalyp, aıdym aıtmagy, suratkeşleriň suratyň gürrüňini etmegi hakydamda mydamalyk galypdyr. Çaga bolsamam, biziň bir gulagymyz şolardady. Olaryň: «Orazguly, bularyň elini boş goımagyn! Goı, dutar çalyp öwrensinler, aıdym aıtsynlar...» diııän sözleri şu günki ıaly ıadymda. Onsoň kakam myhmanlar gidensoň, elimize dutar ıa gyjak berip, bizi diňlärdi.
Sungatyň ak ıoluna düşmegimde kakam pahyryň uly yhlasy bar. Dogan-garyndaşlar, tanyş-bilişler toı-tomgy etse, «Sesiň gowy» diıip, kakam meni köplenç ıany bilen alyp giderdi. Ataly-ogul bolup, ol-a saz çalardy, menem aıdym aıdardym.
Şu günki ıaly ıadymda. Öıe gelıän myhmanlaryň arasynda Gurbannazar Ezizow, Aşyrberdi Kürt, Nury Halmämmedow ıaly ussatlar hem bardy. Çaga bolamyzsoň, biz olaryň şeıle zehinli adamlardygyny o diıen bilibem baramzokdyk. İöne goşgusyny ıatdan aıdyp bersek, «Berekella!» diıip, Gurbannazar şahyr başymyzy sypalardy. Onuň bize indiki gezek gelıänçä, ıene bir goşgusyny ıat tutjak bolup çytraşardyk.
Kakam suratlaryny köplenç dagda çekerdi. Maňa-da «Senden suratçy çykmagy mümkin. Reňkleri saılap alşyňa göwnüm ıetıär. Çekip, başaryp bilseň, bu dagda gözellig-ä kän» diıip, daga gezelenje gelen Nury Halmämmedowyň «Daglarda-da owaz kän eken» diıen sözlerini aıdyp bererdi. Kakamdan bize «Köpetdagyň eteginde», «İeke tut», «Bahar», «Aıly gije» ıaly suratlar ıadygär galdy...
«Kakamdan kän zady öwrenen hem bolsam, artistligi saıladym» diııän, Muhammetgulynyň sesi buısançly ıaňlanıar. Tomaşaçylar onuň ıerine ıetirıän keşplerindenem beter, aıdıan aıdymlarynyň aşygy. İakymly ses gulaklaryna ildigi, «Şul-a Oraşyň sesi öıdıän» diııärler.
Ol ıaşlygynda aıdym aıdıanlygyny gaty bir bildirjegem bolmandyr. Bile okaıan oglanlarynyň biriniň toıunda aıdar aıdymyny diňläp, mugallymy Ata Alowow: «Sen aıdymam aıdyp bilıän ekeniň-ä. O nämüçin gizläp ıörsüň?! Zehinem bir gizlenermi?» diıip, 1983-nji ıylda oňa «Harmandäli» spektaklynda Keremiň keşbini ynanypdyr. Bu ba-rada artist:
— Ol meniň ilkinji ıerine ıetiren keşbim. Harmandäliniň keşbini belli teatr we kino artisti İelizaweta Garaıewa ıerine ıetiripdi. Men onuň ıanynda dagy özümi depejik saııardym. Beıle keşbi ynanarlaram öıdemokdym. İöne oıun şowly çykansoň, ruhy halypam bolup galan Ata Alowow elimi gysyp, senden gowy artist çykar» diıipdi. Ol talapkärdi hem mähribandy — diıip, halypasyny ıagşylykda ıatlaıar. «Ol maňa diňe bir teatr sungatynyň syrlaryny däl, durmuşy hem öwretdi» diıdi.
Onuň döreden keşpleri... Biz elbetde, çaklaňja makalada olaryň ählisiniň üstünde durup bilmeris. Bolsa-da, «Dile geldi — bile geldi» pähimine eıerip, käbirinden söz açmagy makul bildik. «Nejep oglan» spektakly. Ol Kasymowlaryň maşgala spektaklyna-da meňzeıär. Nejebiň çagalygyn-a aıdymçymyz Söhbet, ıetginjeklik döwrüni Muhammetgulynyň özi, Nejebiň halaşıan gyzy Mylaıym hany-da Muhammetgulynyň gelni Ejebaı janlandyrıar. Öıd-ä bir supranyň ba-şynda nan iıip, işde-de bilelikde şeıle oıny oınamak, ol — diňe bagtlylykdan nyşan. Şonuň üçin artistleriň bu maşgalasyny diıseň bagtly görıärsiň. Olaryň tirkeşipjik teatryň gapysyndan girip ıa çykyp barıandyklaryny görüp, «Şeıle agzybirlik hemme adama-da miıesser edewersin!» diııärsiň. Alçak öı bikesi Ejebaı gelnejemiziň oınap ıören oıunlaryna höwes bilen tomaşa edıärsiň. Ol «Gelin gelıärdäki» Jennet, «Giıewleriň bäsleşigindäki» Eziza hanym, «Bir görlen tanyşda» Keıik bolup, biz tomaşaçylary begendirip ıör. Onuň özüni bolsa ähli zatdan hem beter ogly Söhbediň üstünlikleri begendirıär. «Söhbet jan — biziň guwanjymyz» diııär. İeri gelende aıtsak, Söhbediň ıakynda, Medeniıet we sungat işgärleriniň güni mynasybetli bolan baıramçylyk konsertinde köpçülikleıin ıerine ıetiren aıdymy-da diıseň şowly bolupdyr. Onuň mylaıymdan ıürege ıakyn sesi bilen geljekde-da halkyň söııän aıdymçysy bolup ıetişjekdigine ynanıarys.
...Dynç alyş günüdigine garamazdan, Muhammetguly Kasymowy men ıene-de teatrdan tapdym. Gürrüňimiz onuň «Gelinler» spektaklynda ıerine ıetiren keşbine syrykdy. Men onuň bu keşbi kiçijikkäk biziň obamyzda-da ıerine ıetirip gaıdandygyny ıatlatdym. Şonda ol 1980-nji ıyllarda Esgeriň keşbini ıerine ıetirendigini ıadyna salyp, obaňyz oına tomaşa etmeg-ä gowy görıän eken» diıdi. Menem oňa şol oıundan soň artist bolasy gelenleriň köp bolandygyny, oıun goıjak bolup başagaı bolandygymyzy aıdyp berdim. Görıäňizmi, islendik oıun adamlarda nähili höwesi, yhlasy oıarıan eken.
Muhammetguly hasam tomaşaçylaryň aňynda «Gala» spek- taklyndaky Däli bagşynyň keşbi bilen galdy. Oňa bu keşbi üçin 1996-njy ıylda «Türkmenistanyň at gazanan artisti», 2013-nji ıylda “Türkmenistanyň halk artisti” diıen hormatly at berildi. 1996-njy ıylda “Watana bolan söıgüsi üçin” medaly bilen sylaglanıar. Onuň bu spektakldaky aglap ıerine ıetirıän aıdymy, ıüregiňi para-para edip, alyp barıar.
Biz Muhammetgulyny «Söıüň, gara gözlerimde» Göroglynyň, Wepadar hanyň, «Bakylyk binıadynda» Adam atanyň we Magtymguly Pyragynyň keşplerinde, «Dowamat-dowamda» Oguz hanyň ogly İyldyz hanyň, «Säginmäň, sallahlarda» Metdiniň keşbinde görüp bilıäris. Ol bularyň hersinde bir keşbi ıerine ıetirmek bilen, bize adamlaryň dürli häsiıetini açyp berıär. Dünıämizi sungatyň üsti bilen gözellikden doldurıar. Muhammetguly Kasymow türkmen filmleriniň onlarçasynda ekrana çykdy. “Lukman Hekimde” Kethudanyň, “Burkut babada” Isanyň, “Ata hem ogulda” Seıis Hemranyň, “İyldyzlar öçmeıärde” Seısiň, “Taňrynyň gudratynda” Ybraıymyň, “Garagumyň bürgütlerinde” bölüm başlygynyň keşplerini döredip, tomaşaçylaryň söıgüsini gazandy.
Medeniıet institutynda talyp artistleriniň taııarlyk görüp ıören ıerinden dutaryň owazy, käıarym bolsa gyjagyň ıürege ıakyn sesi eşidilip gidıär. Men «Bu Oraşdyr» diııärin. Onuň «Çagakak kakam bizi, irden dutar ıa gyjak çalyp oıarardy» diııän sözlerini ıadyma salıaryn. Hawa, türkmen aga ıöne ıere «Ata kesbi — ogla halal» diımändir...
Baba Annanow, Türkmenistanyň halk artisti