Kitabe-i Seng-i Mezar – Şeker'in Yeri
WordPress.com	Etiket: Kitabe-i Seng-i Mezar	Orhan Veli Kanık	Orhan Veli cumhuriyet tarihi başlangıcı ile şiirlerini halka yönelik yapan büyük şairlerimizdendir . Yakın arkadaşları Oktay Rıfat ve Melih Cevdet Anday ile beraber Garip isimli kitabı yazarak şiirde yeni bir ufuk açmış ve ünlü Garip akımının doğmasını sağlamıştır. Sürekli yenilik arayışı içinde geçen kısa sayılabilecek hayatında ürettiği eserler, genel itibariyle eleştiriye ve alaya alınmasına sebep olsa da ilgi gördü. Belki bir iki nesil ile ancak değişecek olan edebiyat akımını sadece bir iki yıl içerisinde değiştirmeyi başaran, günümüzde ne yazık ki tarihimizin derinliklerinde yatan bir çok sanatçı gibi sessiz sedasız bekleyen ünlü şairimiz..
13 Nisan 1914 yılında İstanbul’un Beykoz semtinde gözlerini dünyaya açan Orhan Veli sanatçı genlerini Osmanlı Devleti’nde klarnetçi olan (ki sonraki dönemde Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrasında çalan) babası Veli Bey’den almış olmalıdır.
Beşiktaş ve Cihangir dolaylarında geçen çocukluk yıllarında ilk tutkusu futbol olmuştu. İlkokulda ise arkadaşı Halim Şefik Güzelson ile beraber tiyatroya merak sarmıştı. Evlerinin bahçesinde portakal sandıkları üstünde minik ellerini sağa sola savurarak çalışmalar yapıp mahalle sakinlerine gösteriler düzenliyorlar, daha o yaşlarda karakter tiplemeleri ve oyunlar yazıyorlardı.
7 yaşındayken Yıldız Sarayı’nda Halife Abdülmecid’in düzenlediği tören ile sünnet edildi. 1925 yılında ise babası Veli Bey’in işi dolayısıyla okulundan ayrılıp Ankara’ya taşınmak zorunda kaldılar. Ankara Erkek Lisesi’nde zaman sonra okumaya başlayan Orhan Veli burada en yakın dostları olacak iki arkadaşıyla tanıştı; Oktay Rıfat ve Melih Cevdet Anday.
Tiyatro ile yine ilgilense de bu alanda yetersiz olduğunu düşünüyor ve kendini verimli görmüyordu. Şiir üzerine daha derin çalışmaları bu döneme denk gelmiştir. Edebiyat öğretmeni Ahmet Hamdi Tanpınar’ında etkisiyle şiirle yaşamaya başladı. Ders teneffüslerinde yakın arkadaşları Oktay Rıfat ve Melih Cevdet ile şiirler üzerinde tartışıyorlardı. Çok iyi derecede Fransızca bilen üçlü sürekli fransız şairlerin şiirlerini inceliyor ve bu şiirleri dönemin türkçe metni halinde derlemesine kafa yoruyorlardı. Fransız şairlerin şiir yöntemleri ve vurgu tekniklerinin farklılığı çevrilen dilde apayrı bir tarzın ortaya çıkmasına sebebiyet vermişti.
1932 yılında liseyi bitirip İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi’nde felsefe bölümünde okumaya başlasa da bu eğitimine devam etmeyip üniversiteyi 3 yıl sonra bıraktı ve Ankara’ya geri döndü. Burada eski lise arkadaşlarıyla tekrar buluşan Orhan Veli, arkadaşlarıyla veraber çeşitli şiirler yayınlayarak ilgi toplamaya başladı.
Kuralsızlığın Kural Oluşu
Orhan Veli önderliğindeki üç şair geçmişten gelen dar kalıpların, hecelerin, uyakların karmaşası ve kısıtlı edebi dilinden farklı bir anlatım istiyorlardı. Değişik dergi ve yayınlarla şiirlerini paylaşan fakat tam olarak söylemek istediklerini anlatamayan şairler sonunda eski şiirlerine bazı eklemeler yaparak “Garip” isimli şiir kitabını meydana getirdiler.
Mayıs 1941 yılında yayınlanan Garip kitabı o güne kadar yazılan şiirler ve kurallar hakkında düşüncelerini belirttikleri bir önsöz içeriyordu. Edebiyat ile ilgili düşüncelerin yanında Ahmet Haşim ve Faruk Nafız Çamlıbel gibi sanatçıları hatta Nazım Hikmet gibi oldukça kuvvetli bir şiir üstadının toplumcu-gerçekçi eserlerine yaptıkları eleştiri büyük bir tepki topladı.
Öyle bir rüzigar ki,
Kahve ocağında, el yazısiyle:
“Ölüm Allahın emri,
Şiirlerin dörtlük, uyak, ölçü vb. kavramlardan uzak, olduğu gibi ve bağımsız yazılması gerektiğini savunan üç kafadarın ek olarak şiirlerine basit halk dilini sokması alaya alındı. Lakin hem büyük eleştiriler alırken, hemde şiirin halk diliyle yazılarak sokağa inmesini sağladığından dolayı övgüler de aldı. Bu iki kanadın didişmesi ve karşılıklı eleştiriler Orhan Veli’nin ünlenmesini sağladı.
“Eskiye ait her şeye karşı çıkmak ve her şeyden önce şairanenin aleyhinde bulunmak..”
Garip Kitabı Önsöz
Orhan Veli’nin ünlenmesinden sonra bazı şairler bu tarzın takipçiliğini yapmaya başladı. Bu tarz o kadar kuvvetli ve etkili oldu ki takipçileri kendilerini “Garip Akımı” olarak lanse etti.
Orhan Veli askerlik hizmetini 1945 yılında tamamlayıp Milli Eğitim Bakanlığı’nda tercüman olarak çalışmaya başladı. Dönem eğitim sisteminde devrimsel bir hareket olan Köy Enstitüleri projesinde tercüman olarak çalışan ve eğitimin fakir köy çocuklarına ulaşması için çaba gösteren bir çok sanatçıdan bir tanesi olmuştu.
Ünlü milli eğitim bakanı ve projenin mimarcısı Hasan Ali Yücel’in kurduğu Tercüme Bürosu’nda bir çok kitabın çevrilmesinde yardımcı oldu. 1948 yılında “La Fontaine’nin Masalları”başta bazı şiirleri/oyunlarıu türkçeye çevirdi.
Fakat değişen devlet geleneği ve Hasan Ali Yücel’in görevden alınması sonucu anlaşamayarak Tercüme Bürosu’ndan istifa etti. Kendisi gibi benzer zorluklar yaşayan yakın arkadaşları ile bir dergi çıkartmaya karar verdi. Elbette can dostları Oktay Rıfat ve Melih Cevdet Anday yanında Bedri Rahmi Eyüboğlu, Sabahattin Eyüboğlu, Abidin Dino, Necati Cumalı gibi büyük sanatçılar beraber çalışacaklardı.
1 Ocak 1949 yılında bin bir güçlükle satışa çıkartılan Yaprak isimli dergide bahsi geçen yazarlara ek olarak kimler yoktu ki? Cahit Sıtkı Tarancı, Sait Faik Abasıyanık, Fazıl Hüsnü Dağlarca, Cahit Külebi..
Ne yazık ki dergi maddi imkansızlıklardan dolayı sadece 1,5 yıl yayın hayatını sürdürebilmiş ve 10 Haziran 1950 günü 28. sayısıyla sayfalarını okuyuculara son kez göstermişti.
Aynı yıl 10 Kasım günü Ankara’da belki de yayınına maddi imkansızlıklar gereği son verdiği dergisini düşünerek yürürken belediyenin açık bıraktığı rögar deliğine düşüp yaralanmıştı. Peşi sıra İstanbul’a gitmiş 14 Kasım’da arkadaşı ile yemek yerken fenalaşmış ve hastaneye kaldırılmıştı. Doktorların alkol zehirlenmesi teşhisi koydukları Orhan Veli, ne yazık ki yanlış teşhisten dolayı kısa süre sonra hayatını kaybetmiştir.
Henüz daha 36 yaşındayken ölen Orhan Veli’nin ölümüne dostları ve sanat camiası inanamamıştı. Bu sebeple yapılan otopsisinde düşmeden sonra beyin kanamasından dolayı ölümünün gerçekleştiği anlaşılmıştır.
Hem çok eleştirilen hem de çok sevilen bu yenilikçi şair hızlı yaşadığı hayatına ne yazık ki çok erken bir yaşta veda etmiştir. Bir çok arkadaşı ölümü sonrası şiirler yazmış ve derlenen eserler Son Yaprak ismiyle 1 Şubat 1951 yılında yayımlanmıştır.
Oysa hayattayız hepimiz
Kısa süren hayatında yeni kurulan cumhuriyetin devrimsel hamleleri gibi yeni bir şiir akımını kazandırmış, tepki çekse de ödün vermeyerek şiirde ve sanatta yeniliğin önder isimlerinden bir tanesi olmuştur. Büyük şairimiz Nazım Hikmet’e yapılanlardan dolayı (sadece düşünce özgürlüğünü destekledikleri için) arkadaşlarıyla beraber 3 gün oruç tutacak kadar insan haklarını savunan (ki o dönem komünist bir şaire destek olarak yine büyük bir tepki çekmişlerdir ve unutmayalım Nazım Hikmet’in en büyük eleştirmenlerindendir), yayınını yapacağı Yaprak dergisini matbaada çıkartmak için kışlık paltosunu satacak kadar da şiire sanata aşık bir entellektüeldir.
Yakın arkadaşlarından Halim Şefik otopsisine girip darbeye bağlı beyin kanaması raporunu okuduktan sonra arkasından onu uğurlayacak bir şiiri yazmıştır.
Bizde bu büyük şairimizi ölümünün 77. yılında kendisini tekrar saygıyla anıyor ve Allah’tan rahmet diliyoruz
Yayın tarihi 17 Temmuz 2017Kategoriler Büyük Bilim Ve Sanat İnsanları, EdebiyatEtiketler Cahit Sıtkı Tarancı, Cumhuriyet Edebiyatı, Eskiler Alıyorum, Garip, Garip Akımı, Halim Şefik Güzelson, Kitabe-i Seng-i Mezar, Melih Cevdet Anday, Oktay Rıfat, Orhan Veli Kanık, Otopsi, Yaprak, Şiir, Şiirin Altın ÇağıOrhan Veli Kanık için yorum yap	WordPress.com'da Blog Oluşturun.