Kripto Paralar ve Evrensel Temel Gelir – Digital Bursa
Blockchain teknolojisi ve kripto paralar son birkaç yılın önemli gündem maddelerinden bir tanesi olmaya devam ediyor. Kripto paraların yükselişi ve Blockchain’in temelinde yer alan teknoloji halihazırda çok farklı vizyonlara yol açtı ve açmaya devam ediyor. Zira eşler arası, merkezi olmayan şifreleme sistemleri üzerine kurulu yarı otonom şirketler, geleceğin en büyükleri olmaya yönelik hayaller kurabiliyorlar. Bugün sayıları 1600’ü geçen kripto paralar da gösteriyor ki bu hayallere paralel olarak faaliyet gösteren ve her biri farklı sektörlere ve amaçlara hitap eden birçok yeni oluşum var.
Peki bu Blockchain teknolojisi yerel toplulukları desteklemek ve evrensel temel gelir için yeni bir model oluşturmak için kullanılabilir mi?
Circles, küresel olarak erişilebilen bir Evrensel Temel Gelir oluşturma ve bu geliri dağıtma amacıyla geliştirilen elektronik bir kripto para birimi. Circles ile amaçlanan şey geleneksel borca dayalı para birimlerinde olduğu gibi birisinin bir mal satması, borç para alması ya da para alabilmek için çalışma gücüne yatırım yapması değil. Circles ile kişi, kendi komünitesi ile angaje olabilmesi için koşulsuz olarak para alıyor ve bu sayede mal veya hizmet sunarak değer yaratıyor. Circles ile hedeflenen ademi merkeziyetçi -yani merkezsizleştirilmiş- bir yapı zira dünya çapında kurulacak bir temel gelir sisteminin o kadar güçlü bir yapı olduğu düşünülüyor ki hiçbir gücün, para ya da alıcılar üzerinde kontrolü olmaması gerektiğine inanılıyor.
Circles; güvenli, merkezi olmayan ve otonom olarak yönetilen bir Blockchain üzerinde çalışıyor. Bunun avantajı da sistemin parası eşler arası ilişkiler ağından ortaya çıktığından dolayı, işlerin ulusal veya küresel ölçekte nasıl gittiğine bakılmaksızın, yerel düzeyde istikrarı korumanın mümkün olması. Circles ayrıca yerel ticaret ağları oluşturarak iş birliği ve ekonomik etkileşimi de teşvik ediyor. Bir topluluktaki üyeler birbirlerine ne kadar daha çok bağlı olurlarsa, içinde bulundukları ağ da o kadar çok değer kazanıyor. Circles’ın hedeflerinden bir tanesi de biriktirmeyi engellemek ve bunun için de yılda yüzde 5’lik bir dahili enflasyon hedefine sahipler. Bu da dolaşımdaki paranın hızının artmasına yarıyor ve böylece değiş-tokuş ve ekonomik faaliyet için daha fazla fırsat yaratılmış oluyorlar.
İlgili Haber Türkiye’nin ilk kripto para borsası Parandeks açıldı
Evrensel Temel Gelir, modern çağın en kültürlerarası politik hareketlerinden biri aslında. Milton Friedman, Friedrich Hayek, Elon Musk, Martin Luther King Jr, Stephen Hawking ve Noam Chomsky dahil olmak üzere farklı geçmişlere sahip birçok düşünürün desteğini alan bir olgu. Yüzlerce yıllık hümanist ideallerin doruk noktası olan ve tüm insanların yaratıcı potansiyelini ortaya çıkarabilecek ütopik bir proje olarak görülen evrensel temel gelir konusu, son yıllarda ciddi popülerlik kazandı. Bu konu şimdiye kadar sadece kamu politikası ve bürokratik eylem çerçevesinde değerlendirilirken bu fikir için kamuoyu desteği hiç bu kadar yüksek olmamıştı. Ancak hayata geçirme planları şimdilik uluslararası ölçekte yavaş yavaş ve iş birliği olmadan ilerliyor.
40 yaşındaki Berlinli Ed Murphy, Circles projesinin arkasındaki beyinlerden bir tanesi. Murphy, Circles’ı her katılımcının Blockchain üzerinden haftalık bir ödeme alacağı bir tür temel gelir denemesi olarak ortaya çıkardıklarını söylüyor. Yola çıkış soruları ise Blockchain’in matematiğini, var olan zenginlik modellerini tekrarlamadan zenginliği adil ve izlenebilir bir şekilde yeniden dağıtmak için kullanabilir miyiz sorusu olmuş. Murphy, 2017 yazında Berlin’de küçük bir kafede ilk testini gerçekleştirdikleri Circles’ı, bir topluluk içinde mal ve hizmetlerin takas edilmesi için kriptografik olarak etkin bir sistem olarak düşünüyor.
2017 yazında Berlin’de açılan Circles’ın Grundeinkommen kafesinin içi. [Fotoğraf: Circles]
Örneğin, Murphy, Berlin’de yiyecek ve eşya üreterek kendi küçük ekonomisini yaratan ve aynı zamanda insanlara iş veren bir kooperatif anlayışına işaret ediyor. Bir kişi bu kooperatifin bahçesinde haftada iki saat çalışması karşılığında buradan yarı fiyatına ürün satın alabiliyor. Murphy ise kooperatifin bu takas sistemini Circles’a dönüştürebileceğini söylüyor. Bu kooperatiften indirimli ürün satın almak yerine bu gönüllülere verilecek Circles paraları sayesinde, gönüllülerin yerel ekonomi içerisinde başka bir gerekliliklerini de satın almaları mümkün olabilecek.
Berlin’deki Küçük Evrensel Temel Gelir Kafesi
Sistem ise bu kooperatifte gönüllü olan herkesin ayrıca Circles’a da kayıt olmasıyla başlıyor. Her Cuma, Circles ağı sizin ve diğer katılımcıların cüzdanına 100’er coin yatırıyor. Bunu ister kooperatifin restoran veya marketinde isterseniz de diğer katılımcı mağazalarda kullanabiliyorsunuz. Burada temel mesele o toplum içerisinde oluşmuş olan güven konusu. Toplum içerisindeki güven inşası arttıkça bu sisteme katılan kişi ve kuruluş sayısı da artıyor.
Belki henüz daha emekleme safhasında olsa bile Circles projesi evrensel temel gelir konusunda atılmış başarılı adımlardan biri olarak değerlendirilebilir.