Ekonomik krizin tarihi - Radikal 2 Haberleri - Radikal
Ekonomik krizin tarihi
Türkiye'nin yeni bir seçimi geride bıraktığı şu günlerden çok değil, yedi sekiz yıl geriye dönüldüğünde, henüz yeni kurulmuş AKP'nin önüne nasıl kırmızı halı serildiğini görmek için Krizin Sözlü Tarihi kitabına bakmak gerekiyor.
Haber: HIDIR GÖKTAŞhıdır göktaş / Arşivi
Türkiye'nin yeni bir seçimi geride bıraktığı şu günlerden çok değil, yedi sekiz yıl geriye dönüldüğünde, henüz yeni kurulmuş AKP'nin önüne nasıl kırmızı halı serildiğini görmek için Krizin Sözlü Tarihi kitabına bakmak gerekiyor. Ankara'da ekonomi muhabiri olarak görev yapan iki gazetecinin, Hatice Aydoğdu ve Nurhan Yönezer'in derlediği ve dönemin tanıkları ile konuştuğu kitap, 2000 Kasım ve 2001 Şubat ekonomik krizlerinin nasıl ortaya çıktığına ve "kurtarıcı" Kemal Derviş'in gelişine kadar olan döneme ışık tutuyor. Kitapta, siyasi ve bürokratik kaygıları, korkuları ve kararsızlıkları görmek mümkün. Dönemin tanıklarının ağzından gelişmeleri görememe, algılayamama ve karar alamamanın ne demek olduğunu, kısaca "cahilliği" de görmek mümkün. Bütün bunların örtbas edilmesi, perdelenmeye çalışılması da cabası. Çünkü bütün bu olup bitenlerden, krizlerden en çok ve en derin etkilenen geniş halk kesimlerinin de tam anlamıyla haberdar olmaması gerekiyor.
Bunun ne demek olduğunu anlamak için de dönemin özelleştirmeden sorumlu devlet bakanı Yüksel Yalova'nın kitapta yer alan sözlerine bakmak yeterli: "Biz devlet olarak insanımıza yalan söyledik, yanılttık."
Krizden çıkış yolları arayan Türkiye'nin nasıl bir kez daha IMF sarmalına takıldığını da tüm çıplaklığı ile görmek mümkün. Kasım 2000'de ilk ciddi işaretlerini veren kriz konusunda gerekli önlemlerin alınamaması, krizin her geçen gün büyümesi, bunu görüp uyaranların "duymazlıktan" gelindiğine tanıklık edilen kitapta, 19 Şubat'ta bütün olan bitenin, beceriksizliklerin, kararsızlıkların, öngörüsüzlüklerin nasıl bir anayasa kitapçığına yıkıldığını da acı bir şekilde görüyoruz.
Koalisyon ortağı MHP'nin genel başkan yardımcısı Şevket Bülent Yahnici'nin "Birinci Dünya Harbi, Sırp Prensi vurulmasaydı çıkmayacak mıydı? Yani bana göre kriz vardı, kapıdaydı, Anayasa atılmasa da yaşanacaktı. Birikim onu gerektiriyordu" sözleri bir gerçeğin net fotoğrafının ortaya konmasını sağlıyor.
Yahnici'nin dönemin ABD Büyükelçiliği Başmüsteşarı James Jeffrey ile yaptığı bir görüşmede, Jeffrey'nin IMF'nin taleplerinin yerine getirilmesini istemesi, Yahnici'nin bu taleplere aynı "sertlikte" karşılık vermesi üzerine Jeffrey'nin sözleri gerçekleri tüm çıplaklığıyla bir tokat gibi insanın suratına çarpıyor: "IMF, Amerikan halkının paralarını kullanan bir kuruluştur. Biz Amerikan halkının vergilerinin nereye gittiğini ve harcandığını kontrol etmek durumundayız. Amerika'nın buradaki temsilcileri olarak, Amerikan halkının paralarının nasıl harcandığından sorumluyuz." Bütün bunların yanında insan, IMF'de çalışan iki yıllık bürokratların, dönemin bakan ve bürokratlarına neyin nasıl yapılması konusunda talimatlar verdiğini de kitabın sayfaları arasında içi ezilerek öğreniyor.
Kötü niyetleri yoktu
Kitapta bürokratların siyasileri, siyasilerin de bürokratları itham etmelerine tanıklık ederken, aynı kabinede yönetim sorumluluğunu üstlenen bakanların birbirlerine bakışını da görüyoruz. Dönemin devlet bakanlarından Yüksel Yalova'nın, dönemin hazineden sorumlu devlet bakanı Recep Önal'ı "Recep Önal, hazineden sorumlu olduğunu zanneden bakandı" diye anlatması, Türkiye'nin kriz sürecinde nasıl ve kimler tarafından yönetildiğinin ibret vesikası olarak çıkıyor karşımıza.
Dönemin başbakanı Bülent Ecevit'in bürokratlara bakışı da bir diğer çarpıcı saptama: "Bürokratlar, sanıyorum tam olarak IMF ile ilişkileri beceremiyorlardı, ama onlara haksızlık etmeyelim, kötü niyetleri yoktu."
Kimsenin kötü niyeti (!) yoktu ama bir ülke ve bu ülkede yaşayan milyonlarca insan yöneticilerinin iyi niyetinin (!) mi desek, yoksa bilgisizliğinin mi, kurbanı oluyordu?
Yöneticilerinin kurbanı olan halk ise 2002 seçimlerinde tüm iyi niyetiyle, koalisyon ortaklarını kelimenin tam anlamıyla sandığa gömerken, diğer yandan da tüm saflığını bir kez daha ortaya koyuyordu.
Bütün bu gelişmelerin ayrıntıları, tanıklarının ağzından, Krizin Sözlü Tarihi kitabının sayfalarının arasında... Kitap yakın dönem tarihimize ayna tutuyor ve olayları tüm çıplaklığıyla görmemizi sağlıyor.
Krizin Sözlü Tarihi, Hatice Aydoğdu-Nurhan Yönezer, Dipnot Yayınevi, 464 s., 23 YTL