II. ABDÜLHAMİT’İN HALİFELİK ANLAYIŞI | Bildigim.com
Sultan II. Abdülhamit’in Islamcilik siyasetini açiklamaya çalisirken belirttigimiz gibi, Abdülhamit halifeligi siyasetinin bir parçasi olarak görmüstür. Bununla birlikte Sultan, sadece bu amaç dogrultusunda halifeligi kullanma yoluna gitmemis, O özellikle Ingiltere ve diger Avrupali büyük sömürgeci devletlerin Halifelik nüfuzunu kirmak amaciyla yaptigi kiskirtmalara da karsi çikmak adina bu makami kullanmaya çalismistir. Buna ek olarak Abdülhamit’in bütün Osmanli padisahlari içinde halifelik müessesesini en etkili biçimde kullanan padisah oldugu tarihçiler tarafindan kesin bir dille ifade edilmistir.1
Ingilizlerin özellikle Arabistan’da Hac yolunun emniyetsiz oldugu, II. Abdülhamit’in daha kendi topraklarinda hakim olamadigi, Osmanli padisahinin dinle ilgisinin kalmadigi, bu mevkiyi zorla aldigi, Mekke seriflerinin halifeligi soyca ve konumca hak ettigi yönündeki propogandalari II. Abdülhamit’in konuya daha fazla egilmesini saglamistir.
Sultan II. Abdülhamit’in halifelik anlayisina göre; “Osmanli Devleti’nin, sosyal yapisi ve politikalarinin esasi din üzerine kuruldugu için ruhani otoriteyi saglayan Emirü’l-Müminin unvani basta gelmeli, saltanati simgeleyen padisahlik ise ondan sonra gelmelidir”. O, ayni zamanda “Halifenin bir sözü, bütün Müslümanlari harekete geçirmeye yeter” seklinde düsünmekteydi. Halife, Müslümanlarin lideri ve hamisi olmasi nedeniyle kendisine tabi gruplar arasindaki anlasmazliklari da çözmelidir. 2
Abdülhamit, halifelik sifatini Osmanli padisahlari arasinda da en çok kullanan padisahtir. O, halifeligi kullanirken milliyetçilik hareketlerinin Osmanli Devleti’ni etkilemesini önlemek için de çalismis, özellikle Müslümanlar arasinda birligi saglamak amaciyla dini propogandaya girismistir. Bu nedenle kendisi, en önemli tarikat seyhlerini ve yöneticilerin, Anadolu ve Suriye gibi Müslümanlarin yogun olduklari yerlere göndermis, devletin en zor anlarinda bile kutsal topraklara gönderilen yardimlari artirmis, halifelik sifatinin verdigi güçle Güney Afrika ve Japonya gibi ülkelere din alimleri göndererek Islamiyetin oralarda da yayilmasina çalismistir. Nitekim Abdülhamit’in Çin’deki tesiri o kadar büyük olmustur ki, Pekin’de onun adina bir Islam üniversitesi açilmasiyla sonuçlanmistir. Kendisi ayrica insa ettirdigi Hicaz Demiryolu sayesinde de halifelik makamindan en üst düzeyde yararlanmaya çalismistir.3
Halifelik makamini Osmanli Devletinin ve dünya Müslümanlarinin çikarlari için yogun biçimde kullanan Sultan II. Abdülhamid, halifelik makamina yakisir iffet, haysiyet, vekar ve namus timsali bir padisah idi. Onun halifelik makamina ne kadar yakistigini belirtmek için otuz üç yillik saltanati boyunca imzaladigi ölüm fermanlarinin en fazla birkaç tane olacagini ve kendisine suikast yapanlari bile affettigini belirtmek yeterli olacaktir.
Osmanli Devleti’ne resmi olarak Yavuz Sultan Selim’in Misir fethinden sonra geçtigi kabul edilen halifelik makamini bütün padisahlar içerisinde en etkili olarak kullanan Osmanli hükümdari Sultan II. Abdülhamit olmustur. Sultan Abdülhamit, bu makami Osmanli Devleti’nin çikarlari yani sira özellikle Ingiliz ve Ruslarla birlikte diger sömürgeci devletlere karsi Osmanli tebaasini korumak amaci da gütmüstür.
Otuz üç yillik saltanati boyunca Osmanli Devleti’nin çöküsünü durdurmak ve Batili güçlerin Müslümanlar üzerindeki hedeflerine mani olmak için Sultan, Avrupali devletler arasinda denge siyaseti güderken, dis siyasetinin en önemli dayanagini Islamcilik üzerine kurmustur. Sultan Abdülhamit, Islamcilik siyasetini uygularken devrin taninmis fikir ve ilim adamlarindan yararlanmis, Müslümanlarin birlesmesini büyük bir özlemle tasavvur etmistir.
1 Osman Turan, Türk Cihan Hakimiyeti Mefkuresi Tarihi, c.II, Istanbul 1998, s.79.
2 Erarslan, a.g.e., s.66.
3 Cevdet Küçük, “Abdülhamid II”, T.D.V.I.A., c.1, Istanbul 1988, s.220.
Bu arastirma Tarihçi Talha Gönülalan tarafindan yapilmistir. Konuyla ilgili sitemizde çok sayida kaynak bulabilirsiniz. Arama yapiniz veya Tarih kategorisi ögelerini inceleyiniz.
“II. ABDÜLHAMİT’İN HALİFELİK ANLAYIŞI” yazısı için 1 Yorum
I do consider all of the concepts you’ve introduced for your post. They are really convincing and will certainly work. Nonetheless, the posts are very short for starters. Could you please prolong them a bit from subsequent time? Thank you for the post.
16 Ağustos 2011 saat 06:20 | #617