Şeker pancarının ölüm fermanı Meclis’e geliyor! – Şahap Fırat
8 Şubat 2017 Yorum yapılmamış
2013 yılında Meclis’e gönderilen ancak tepkiler üzerine yasalaştırılamayan Şeker Kanun Tasarısı yeniden Meclis gündemine gelecek. Tasarının, 2013 yılındaki hali ile Mart ayında TBMM’ye gönderilmesi bekleniyor. Hükümetin Eylem Planı’nda da Şeker Kanun Tasarısı’nın yasalaştırılması vaatler arasında bulunuyordu.
Bundan 30-35 yıl öncesinin Trakya’ sını iyi bilirim. İşim gereği sık giderdim; yakınlarım da vardı ayrıca. Trakya bölgesi Türkiye’ nin en geniş ve verimli tarım arazilerinin olduğu bölgelerin başında gelir. Önemli miktarlarda buğday, ayçiçeği ve şeker pancarı ekimi yapılırdı o yıllarda. Trakya bölgesi Türkiye’ nin en geniş ve verimli tarım arazilerinin olduğu bölgelerin başında gelir. Önemli miktarlarda buğday, ayçiçeği ve şeker pancarı ekimi yapılırdı o yıllarda.
Alpullu Tren Garı
Şeker üretimi ise Cumhuriyetin ilk yıllarında özel sektörde henüz yeterli teknoloji ve sermaye birikimi olmadığı için devlete ait Şeker Fabrikalarında yapılırdı. Ve Türkiye’ nin ilk şeker fabrikası, 1926 yılında kurulan Alpullu Şeker Fabrikası, bölge insanı için çok önemli bir geçim kaynağıydı. 80′ li yıllarda yıllık 600-700 to üretim yapardı. Ağustos ayında ‘kampanya’ tabir edilen, 5-6 ay süren dönem başlar, pancar yüklü yüzlerce traktör Alpullu’ dan Hayrabolu’ ya, oradan da Keşan’ a giden kilometrelerce yola dizilir, köylüler pancarını satıp parasını almak için beklerdi.
Atatürk’ ün talimatıyla 1925′ te kurulan ve şimdi kapatılmak istenen, Türkiye’ nin ilk şeker fabrikası olan Alpullu Şeker Fabrikasını ziyaretinde Atatürk’ ün yazdığı not.
‘Devlet’ denen mekanizma özellikle de o yıllarda ekonomiyi iyi yönetemiyordu. Mesela seçim dönemlerinde köylüden oy almak için yüksek fiyat veriyor, şekeri yüksek fiyata mal edip düşük fiyata satmak zorunda kalıyor, o fabrikalarda 1 kişinin yapacağı iş için 3 kişiyi çalıştırıyor, partizanlıkla kendi adamlarını dolduruyor, buraları iyi yönetemiyordu. Kit’ lerin (Kamu İktisadi Teşebbüsü) neredeyse tümü zarardaydı. Tabii bu zararlar vatandaşın ödediği vergilerden karşılanıyor, bu durumda da bütçe açık verdikçe darphaneler para basıyor, enflasyon ve fiyatlar katlanarak, alıp başını gidiyordu..
Aynı durumlar elbette fındık, çay, tütün vs. için de geçerliydi.
Ama bunlar; tarımdan vazgeçmeyi gerektirmiyordu elbette. Cumhuriyetin ilk yıllarında yapılmaya çalışıldığı gibi, rasyonel, verimli politikalarla köylü köyünde tutulabilir, bugün olduğu gibi büyük şehirlere yığılması önlenebilirdi.
Olmadı, yapamadı, yapmadı ‘Çoban Sülo’ lar, ‘Tonton Özal’ lar, vs…Hele bu şimdiki iktidar hiç yapamaz, yapmaz. Saman ithal ederiz ama ‘dünyada 7. tarım ülkesiyiz’ diye pişkin pişkin demeç verirler, yalan olduğunu kendileri de bildiği halde…
Tabii bu yanlış politikalar hayvancılık için de geçerlidir. Ona da ayrıca değineceğiz.
Hep ‘bile bile lades’ tir yani…
Şahap Fırat – Şubat 2017
Nişasta bazlı şeker için kota yüzde 25 artırıldı
Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş. Sektör Raporu – 2017
2013’teki haliyle Mart ayında TBMM’ye gönderilmesi beklenen Şeker Kanun Tasarısı, şeker sektöründe köklü değişiklikler öngörüyor. Tasarının yasalaşmasıyla birlikte sektör yeniden dizayn edilecek. Şeker pancarının ölüm fermanı anlamına gelen tasarı ile nişasta bazlı şekerlerin (NBŞ) kotası daha da yükseltilerek pazar payı artırılacak. Buna karşılık orta vadede şeker pancarının pazar payını daralarak, pancar üreticisi mağdur edilecek.
Meclis’e gönderilmesi beklenen Şeker Kanun Tasarısı ile sektör nasıl şekillendirilecek? İşte detaylar…
NİŞASTA BAZLI ŞEKERLERİN KOTASI YÜZDE 15’E ÇIKARILACAK
Mevcut durumda nişasta bazlı şekerlerin kotası yüzde 10 ve bunu yüzde 50 arttırma eksiltme yetkisi Bakanlar Kurulunda iken, tasarı ile nişasta bazlı şekerlerin kotası yüzde 15’e çıkarılacak. Bu yüksek kotaların iptali için de artık kimse hukuk mücadelesi veremeyecek.
Tasarı ile sözde sektörün, AB uygulamaları ve AB pazarı ile uyumlu hale getirileceği kaydediliyor. Ancak tasarıda NBŞ kotasının yüzde 10’dan 15 çıkarılmak istenmesi AB’deki uygulamaları ile tamamen çelişiyor.
Şöyle ki; NBŞ’nin şeker muadili olan izoglukozun AB ülkeleri ortalaması, toplam şeker kotasına oranı yüzde 4,9 seviyesinde bulunuyor. AB ortalamasının yüzde 4,9 olması da kimseyi yanıltmasın. Ortalamayı 4,9’a yükselten Macaristan, Portekiz, Slovakya, Bulgaristan gibi iklim şartları ve arazi yapısı itibarıyla pancar şekeri sektörü gelişmemiş ve mecburi olarak şeker ihtiyacını karşılamada NBŞ kullanmak zorunda kalan ülkelerden kaynaklanıyor.
AVRUPA’DA ORAN ÇOK DÜŞÜK
Türkiye gibi şeker ihtiyacını pancar şekerinden karşılama imkânı olan ve pancar şekeri sanayisi gelişmiş AB ülkelerinde bu oran çok daha düşüktür. Mesela Almanya’da NBŞ’nin toplam şeker kotası içindeki oranı yüzde 1,9, Polonya’da yüzde 3, Fransa, İngiltere, ve Hollanda’da yüzde 0’dır
Şeker sektörü ve şeker sanayi ülkemizle benzerlik gösteren bu ülkelerdeki oranları bir yana bıraksak bile, yeni düzenleme ile ülkemizde NBŞ’ye AB ortalamasına göre üç katından fazla bir kota tahsisi getirilecek.
Bunun anlamı şu, bizim insanımızın tükettiği ürünlerin içinde Avrupalının tükettiklerine göre iki katı izoglukoz olacak. Daha da özelleştirirsek mesela, bir Fransız, Hollandalı, İngiliz’in sofrasında izoglukozlu ürün ihtimali sıfır veya sıfıra yakın olurken bizim ülkemizdeki tüketicinin sofrasında, çocuğunun elinde bir Alman’a göre 4,5-5 kat fazla izogulukoz kullanılmış ürün olacak.
Doğası gereği, doğal şeker olmayan bu ürünlerin tüketici sağlığı açısından oluşturduğu potansiyel tehdit, sağlık riskleri henüz tartışmalıyken, Türkiye’de kullanımı tüketicinin kendi rızası dışında daha da artırılacak.
KOTA YÜZDE 15’LE SINIRLI KALMAYACAK!
Ancak NBŞ’ye tanınan kota yüzde 15’le de sınırlı kalmayacak. Tasarıda, pancar şekerinde oluşabilecek arz eksikliği durumunda, bu eksikliğin giderilmesine yetecek kadar nişasta bazlı şekerlerin artırılması için Bakanlar Kurulu’na yetki verilecek.
Tasarıda; “Bakanlar Kurulu, pancar şekerinde kuraklık ve/veya mücbir sebeplerle yurt içinde arz açığı oluştuğunun Kurum tarafından tespiti hâlinde, ilgili pazarlama yılı ile sınırlı olmak üzere diğer şekerlerin kotasını arz eksikliğini giderecek miktara kadar artırabilir.” Deniliyor.
Yani kuraklık ve mücbir sebeplerden dolayı pancar şekerinin arzında bir sıkıntı olursa NBŞ’nin yüzde 15 olan kotasının Bakanlar Kurulu kararıyla daha da artırılabileceği belirtiliyor. Ancak nedense mısır arzında bir sıkıntı çıktığında pancar şekerinin kotasının artırılması düşünülmemiş.
NBŞ’deki yüzde 5 kota artışının ülkemiz tarım sektörüne başka yan etkileri de olacak. Mesela, şeker pancarı sanayisi, yan sektör olarak en çok hayvancılığı destekliyor. Ülke hayvancılığının da en önemli problemlerinin başında kaba yem sorunu geliyor.
Dolayısıyla NBŞ kotasının yüzde 10’dan yüzde 15’e çıkmasının et üretimine olumsuz yansıması 10 bin tonu bulacak.
Tasarıya göre mevcut Şeker Kurumu kapatılarak yerine Şeker Piyasası Düzenleme ve Denetleme Kurumu’nun kurulması öngörülüyor. Şeker Kurumu’ndaki 7 üye sayısı yeni kurulacak Denetleme Kurumu’nda 5’e indirilecek. Sektörde başta kotalar olmak üzere önemli kararlarla yetkilendirilecek olan Denetleme Kurumu’nda pancar üreticisinin hiçbir etkinliği olmayacak. Bu yetki tamamen ilgili Bakanlıkların uhdesine geçecek.
Tasarıda NBŞ’ye kota artışının yanında ‘şeker’ tanımına getirilen yeni kavramsal açılım dikkat çekiyor.
Mevcut 4634 sayılı Şeker Kanunu’nda şeker, ‘pancar’ ve NBŞ’ye atıf yapan ‘Nişasta Kökenli’ kelimeler kullanılarak tanımı yapılırken Meclis’e gönderilecek tasarıda ise şekerin tanımı, bu kelimelere yer verilmeden ‘Diğer Şekerler’ olarak tanımlanıyor. Bu tanımlama ile kamuoyunda olumsuz bir algısı olan NBŞ tarih olacak. Yerine ‘Diğer Şekerler’ gelecek.