Eski Dilde Matematik Nasıldı? | Bilimkurgu Kulübü
Tarih: 25 Aralık 2018 | Yazar: Sinan İpek
Şaka yapmıyoruz, Osmanlı Devleti’nde geometri dersine giren öğrenciler böyle cümleler duyuyorlardı.
İlköğretim Matematik derslerinde kullanılan birçok terim Mustafa Kemal Atatürk tarafından Türkçeleştirilmiştir. Bunlara örnek olarak “artı”, “eksi”, “çarpı”, “bölü”, “üçgen”, “çokgen”, “koşut” gibi sözcükleri gösterebiliriz. Söz konusu sözcükler Atatürk’ün yazdığı “Geometri” adlı kitapta tanımlanmıştır. Esasında bu kitap bir Matematik kitabı olmaktan çok bir “terimler sözlüğü”dür. Girişimin başarısı malumdur. Bugün bu sözcükleri ne kadar çok kullandığımızı düşününce bu çalışmasından dolayı kendimizi M. Kemal’e teşekkür etmeye zorunlu hissediyoruz. Özellikle de bir Matematik öğretmeni olarak bu sözcüklerin işimizi ne kadar kolaylaştırdığına birinci elden tanıklık etmekteyim. Başka konuları bir yana bırakalım, sırf Türk diline ve Türk eğitim sistemine yaptığı katkılardan dolayı, bu insan saygıyla anılmayı hak etmektedir.
Bugün bu sözcüklerin eski dildeki karşılığını hiç bir yerde bulamamaktayız; bu da Atatürk tarafından hedefin tam on ikiden vurulduğunu göstermektedir. Terimlerin Türkçe karşılığı öylesine cuk oturmuş, halk tarafından öylesine benimsenmiştir ki adeta bu sözcükler zamanın başından beri bizimleymiş gibi hissederiz, oysa öyle değildir, bu sözcükler bizzat Mustafa Kemal tarafından önerilmiştir. Yazdığı “Geometri” adlı kitabın bir diğer özelliği de Atatürk’ün kitabını “sözlük” formatında yazmamış olmasıdır. Atatürk, terimlerin Arapçasına hiç değinmeden direkt olarak Türkçelerini vermekte ve gerekli tanımları yapmaktadır. Konuyu anlatırken oldukça açık ve sade bir yaklaşımı benimsemiştir.
Bir Matematik öğretmeni olarak Matematik dersinde kullandığımız kimi terimlerin hiç Türkçeleştirilmemesinden ya da yanlış Türkçeleştirilmesinden her zaman rahatsızlık duydum. Sözcüklerin yabancı olması kimi zaman işlerimizi gereksiz yere zorlaştırmakta, öğrencinin kavramasını geciktirmektedir. Bu terimlerden bazılarının yerine daha pedagojik, daha anlamlı olduğunu düşündüğüm birtakım öneriler getirmek istiyorum.
Başka bir örnek verelim. “2x + 3x = 5x” matematiksel cümlesi şöyle okunabilir:
“İki tane x ile 3 tane x’in toplamı beş tane x’tir.”
Böylece öğrencilerin harfli ifadeleri daha çabuk kavraması sağlanabilir.
Gerçel Sayı: İlköğretimin çeşitli kademelerinde İngilizce “Real Numbers”ın karşılığı olarak “Gerçel sayılar” denmektedir. Bu terim kafa karışıklığına yol açmaktadır. Bunun yerine “gerçek sayılar” denmesi çok daha faydalı olacaktır. Zaten “Real numbers” ifadesinin Türkçeye tam çevirisi “gerçek sayılar”dır. O halde neden “gerçek” yerine “gerçel” diyoruz? “Gerçel” ifadesi “gerçekten türemiş bir şey” gibi anlaşılıyor. Bu da öğrencinin kavramasını güçleştiriyor.
Bunun gibi başka sözcüklerin de Türkçeleştirilmesinde çocuklarımızın eğitimi açısından sonsuz yarar vardır.
Etiketler: Eski Dil, Geometri, Matematik, Mustafa Kemal Atatürk, Terim, Türkçe, Türkçeleştirmek