Biz T�rkmeniz-kerkük'ten geldim -2; Terzibaşı ve Osmanlı’nın izinde
<P style="TEXT-ALIGN: justify; MARGIN: 0cm 0cm 10pt" class=MsoNormal>Kerkük’te Osmanlı’nın mirasının bekçisi Ortadoğu Edebiyatının yaşayan efsanesi Ata Terzibaşı’nın konuğu oluyoruz. Araştırmacı İbrahim Bayraktar bizi kayıp Osmanlı sadrazam mezarlığına getirirken Türkmen Eyüp Akkoyunlu Osmanlı’nın Musul Vilayeti’nin sınırı olan Hamrin Dağlarında unutulan Osmanlı Şehitliğine ulaştırıyor. Hala buralarda Osmanlı bir şekilde ben varım diyor.<?xml:namespace prefix = o ns = "urn:schemas-microsoft-com:office:office" />
2012 yılı Ramazan Bayramında Abdülhalik Hürmüzlü ve İbrahim Bayraktar ile birlikte Kerkük’te Ata Terzibaşı’nı ziyaret ettik. 1924 doğumlu olan Terzibaşı Türk Edebiyatı’nın yaşayan bir efsanesi. Gazeteci olduğumu sِylediğimde ilk sِzü “Türkiye’deki gazetelerden mahrumuz” oluyor. Terzibaşı biz hayatın sermayesini yedik kârdan yaşıyoruz diyor. Terzibaşı Karadeniz’i gِrmüş, hamsi balığı var tonla diyor. Terzibaşı, eğitimde telaffuz çok ِnemli, imla ve telaffuza ِnem verilmeli, siyasetten ِnce kültür gelmeli, siyaset geçici ve Türkmenler az siyaset yapıyor. Dergi sahipleri yazarlara değil de okuyuculara para versin (!) dergiler okunsun. “İlk ِnce yaşlılık gelse ardından gençlik gelse bu bilgi birikimini insanlara versek’’ diyerek bizle düşüncelerini paylaştı.
Ata Terzibaşı’nın esas mesleği avukat uzun yıllar avukatlık yaptıktan sonra kendini tamamen eserlerine adamış. Türkçe ve Arapça birçok eser veren Terzibaşı Türk Dil Kurumunun da üyesi. Terzibaşı Türkiye’de çok kullanılan -ortak Pazar- üzerine yazı yazmış. Terzibaşı ortak Pazar değil doğrusu ortaklık pazarı olacak diyen Terzibaşı çünkü ortak kelimesi müşterek paylaşılan demek diyor. Terzibaşı siz Türkiye’de karınca kararınca, Kerkük’te ise Karınca Kaderince (miktarınca)... Terzibaşı Türkmence sِzlük yazıyor ve 1. cildini yayınlanmış durumda.
Terzibaşı’nda Türkiye’ye sitem
Ata Terzibaşı Türkiye bizimle hiç ilgilenmiyor diyerek sِze başlıyor. Irak’ta kavimler arası ayrımcılık yaptı diyen Terzibaşı ‘’kuzeyi o kadar tamir ettiler ki onlara nimet yağdırdılar, Türkmenler mazlum ve mağdur kaldı.’’ diyerek şu hoyratı okudu “Geçti bizim çağımız, Hazan oldu bağımız, Yol oldu yağış oldu, Dِküldü yaprağımız’’. Terzibaşı Klasik şiir için Osmanlıcanın daha uygun olduğunu sِyleyen Terzibaşı yeni harf çıktı, imlası zor, aruzu bilmiyorlar diyerek “Biz yeni Türkçeyi kendi kendimize ِğrendik. Eskiden Karagِz, Kِroğlu ve Kِylü gazeteleri vardı onları okuyarak yeni Türkçeyi ِğrendik, gazetelerin dili sade ve kolay idi.
1958 yılında Türkiye’den düzenli gazete geliyordu. Dergi ve kitap gelirdi ve kitapçılarda satılırdı. “Türkiye neden Kerkük’te bir kültür merkezi açmadı? Neden her yerde açıyor da Kerkük’te açmıyor?” Terzibaşı zubun kıyafeti Sümerler zamanından kalma, ِzel baş bağlama usulleri var. Başa sarılan camadanıdır. “gittiler yurt koydular, hana burt koydular, eski yaram üstüne, yengi barut koydular’’
Ata Terzibaşı yazılarını tek başına yazıyor. Bugüne kadar yayınladığı eserlerin ücretini kendi bütçesinden ِdedi. Hiçbir kurum ve kişiden destek almıyor.
Topal Osman Paşa, Konyalı Bekir Paşa’nın oğlu ve Namık Kemal’in 5. Nesil dedesi. Osmanlı kaptanıderya Damat Ratip Ahmet Paşa'nın babası. Bağdat yakınındaki Dulceylik (Ducum) kِyü ِnlerinde yapılan savaşta İran ordusunu bozguna uğrattı (1733). 30.000 ِlü dışında toplarıyla ağırlıklarını da bırakıp yaralı olarak Hamedan’a kaçan Nadir Şah, canını zor kurtardı. Bu büyük zafer üzerine I. Mahmut’a oturduğu yerde "Gazi" unvanı verildi. Daha sonra İranlılar a karşı iki zafer daha kazanan (1734 ve 1735) Osman Paşa, ertesi yıl ordusunu dağıtıp Kerkük yِresindeki karargâhında hasta yattığı sırada can düşmanı Nadir Şah'ın baskınına uğrayarak şehit oldu. Bِylece Kerkük vilayeti de İranlılar tarafından işgal edildi.
Sadrazam Topal Osman Paşa Kabri Şerifi günümüzde İmam Kasım mahallesinde İmam Kasım camisine bitişik bir evin avlusunda bulunmaktadır. ـstü kapalı olan kümbet içinde yer almaktadır. 26 m2 kümbet altında bulunan kabir bakımsız durumda. Bir Türkmen’e ait evin iç avlusunda kalan mezarlarda Özdemir Paşa ve Polat Paşalarda ayrı bir kümbetin içinde yatıyorlar. Kümbet normal halinde 2 metre yükseklikte iken bugün harap halde. Günümüzde Osman Paşanın kabrinin girişi duvarla kapatılmış durumda. 1989 yılına kadar normal hali ile korunabilen kabir Kerkük’teki tarih talanından nasibini almış durumda. Mezarın yan tarafından 9 tane Osmanlı subayının mezarları bulunmaktadır. Ayrı bir kubbenin altında yatan Osmanlı subayları kabirleri kaybolmaya yüz tutmuşlar.
Osmanlı paşalarının bulunduğu kabirlerin kitabesinde buranın Kerküklü Osman Ağa tarafından restore edildiği yazıyor. Yine Sadrazam Osman Paşa’nın mezarının olduğu avlunun tabanının alt kısmında iki Kerküklü Osmanlı Paşası Mehmet Paşa ve oğlu İshak Paşanın (Sarıkâhya) mezarları bulunuyor. Bugün tüm bu mezarlar Kerküklü Türkmen aile Halil Hidayet Ekmekçi ve Geylan Ekmekçi evinde yer alıyor.
Kerkük’te İmam Kasım Türbesi
Hz. Hüseyin’in oğlu İmam Kasım’ın türbesi Kerkük’te bulunmaktadır. İmam Kasım Abbasiler dِnemimde birçok baskılara maruz kalır. Bugün Türbesi Kerkük’te kendi adıyla anılan semttedir. 1930 yılında Kerküklü İmam Kasım Türbesi Kiliktarı Molla Kadir’den nakledilene gِre; Molla Kadir’in büyük dedesi Buhara-Bağdat arası kervancılık yapmaktadır. Bugün İmam Kasım camisinin bulunduğu yerde konaklarken nurani yüzlü bir zata rastlar. Yaralı olan bu kişi kervancıdan yardım ister. Abbasilerin zulmünden kaçtığını kendisini yalnız bırakmamasını ister. Buharalı kervancı kendisine sِz vererek bu kişiye yardım eder. Kervancı bu zatın 12 imamlardan Kasım olduğunu anlar. Yaraları ağır olan İmam Kasım kısa bir süre sonra vefat eder. Kervancı konakladıkları yere adamları ile birlikte bir türbe yapar ve İmam Kasım defneder. Buharalı Kervancı yoluna devem etmez ve Kerkük’e yerleşir. Türbenin hizmetkârı olur ve soyu türbeye kiliktar olarak hizmet eder. 1930’lu yıllarda Kerkük’te avukatlık yapan Hatipzade Molla Kadir Buharalı tüccarın torunlarıdır. Bu olayı kendisi bizzat anlatmıştır.
Günümüzde türbenin iki yanında bir eski bir yeni camii bulunmaktadır. 1989 yılında eski camii ibadete kapanmış ve yanında Kerkük’ün en eski Türkmen Mezarlığı olan İmam Kasım Mezarlığı üzerine yeni bir camii yapılmıştır. Eski cami bugün harap bir halde ve korunmasızdır. Cami ve türbenin onarımları Hicri 1023 ve 1031 yıllarında Osmanlı paşası Kethude Zülfikar Paşa tarafından yaptırılmış. Günümüzde İmam Kasım türbesi eski ve yeni caminin arasından kalmıştır ve fiziki olarak eski camiye bağlıdır. Bugün birçok kişi günün 24 saati türbeyi ziyaret etmektedir.
UNUTULMUŞ OSMANLI ŞEHİTLİĞİ “HAMRİN”
Irak Türkleri aynı zamanda Türkmen ellerinde Osmanlı Mirasının bekçiliğini yapıyorlar. Kürtler ve eski rejimler ne kadar yok etmek istese de Türkmenler hafızalarında ecdat mirasını not etmişler. Kerkük Türkmen Kardeşlik Ocağı Başkanı Abdülhalik Hürmüzlü ve Eyüp Akkoyunlu ile birlikte Kerkük merkezden Tikrit sınırına gidiyoruz. Türkalan Kِyüne gittikten sonra bizi Ubeyd Aşiretinden Şeyh Talip Ubeydi karşılıyor. Ubeyd Aşireti Ortadoğu Coğrafyasının dِrt bir yanına dağılmış bir Arap aşireti ve yaklaşık 3.5 milyon nüfusa sahipler. Bugün başlarında Şeyh Enver El Asi bulunuyor. Hamrin Dağları Osmanlının Musul vilayetinin en son sınırını oluşturuyor.
Lozan’da Türkiye ve İngiltere arasında ikili gِrüşmelere bırakılan bِlgenin en uç noktası. Bizi burada unutulmuş 60’ın üzerinde Osmanlı askerinin şehit kabirleri karşılıyor. -Varıp geldim Anadolu elinden, Musul Türkmen yerinden, Şehit düştü Mehmet, kalkmadı vatan yerinden-…Türbeye taş endirdim, Gِzlere yaş endirdim, Geldim Osmanlı mezarına, Onun için baş eğdirdim…. 1. Dünya Savaşında Irak Cephesinde İngilizlere karşı bِlgede Türk Birlikleri bulunuyordu. Dِnemin Ubeyd aşireti gِçebe çadırlarda yaşıyorlardı. Günümüzde hayatta olan aşiret üyeleri dedelerinin Türk askerinin bِlgede İngilizlere karşı çetin bir savaş verdiğini anlatmış. Bugün şehitlik Kerkük-Tikrit karayolunun kenarında ve yok olmaya yüz tutmuş, üzerinden arazi yolu geçiyor. Kabirlerin sadece kenar taşları belli oluyor, sayabildiğimiz mezarlar 60 civarında ama Ubeyd aşiretinin dediğine gِre bu alanda 200 şehit yatıyor. Toplam alan yaklaşık 30 m-150 m çapında. Osmanlı askerleri yol kenarında hafif bir tepe üstünde yatıyorlar. Bugüne kadar ne bir Iraklı yetkili ne de bir Türk yetkili bِlgeye gelmemiş. Türkiye’de ilk olarak bizim ekibimiz Osmanlı şehit mezarlarında çekim yaptı. Yani Anadolu evlatları Ortadoğu sıcağının altında bir Fatiha’dan mahrum bir hilal uğruna yatıyor. Bizler kahramanlar için dualarımızı okuduk.