Akarsu Aşındırması Nedir
Türkçemiz Ve Diğer Dersler Kategorisinde ve Coğrafya Forumunda Bulunan Akarsu Aşındırması Nedir Konusunu Görüntülemektesiniz,Konu İçerigi Kısaca ->> Akarsu Aşındırması Nedir 1) Kimyasal aşındırma: Akarsuyun geçtiği yerlerdeki kolay eriyebilen kayaları eriterek beraberinde taşıması olayıdır. 2) Mekanik aşındırma: Akarsuların ...
07 Ağustos 2015, 10:47 #1
1) Kimyasal aşındırma:
Akarsuyun geçtiği yerlerdeki kolay eriyebilen kayaları eriterek beraberinde taşıması olayıdır.
2) Mekanik aşındırma:
Akarsuların aşındırması daha çok mekanik yolla gerçekleşir.
Akarsuların yatağını ağızdan kaynağa doğru geri aşındırarak düzleştirmesiyle oluşan iç bükey eğriye denir. Türkiye akarsuları denge profiline ulaşmamışlardır. Sebebi : Türkiyenin bugünkü yer şekillerinin yakın bir dönemde oluşmuş olmasıdır.
1-) Kimyasal Aşındırma:
Toprak ve kayaların erimesi yoluyla olur. Kayaların yapısına suyun sıcaklığına ve içindeki CO2 miktarına bağlıdır. Erime sıcaklıkta arttığı için kimyasal aşındırma yaz aylarında ve tropikal bölgelerde daha çok olur.
2-) Mekanik Aşındırma:
Akarsuların toprak ve kayalardan parçalar koparması ile oluşur. Akarsuyun mekanik aşındırma gücü şu etkenlere bağlıdır:
a) Su Miktarı (Akım):
Bir akarsuyun taşıdığı su miktarı arttıkça aşındırma gücüde artar. Bu nedenle çok su taşıyan büyük akarsular daha çok aşındırırlar Su fazlalığı nedeniyle bir akarsu üzerinde en fazla aşındırma başlangıçta ağız kısmında olur. Ve yatağın kazılması da buradan geriye doğru ilerler buna geriye aşınma denir.
b) Akış Hızı:
Aşındırma üzerinde etkili olan ikinci etken akarsuyun akış hızıdır. Bu da eğime bağlıdır. Eğimin fazla olduğu bölgelerde akarsular daha hızlı akar,aşındırma güçleri artar. Örneğin Türkiye’deki akarsular saniyede akıttıkları toplam su miktarı bakımından fazla zengin olmadıkları halde yataklarında eğimin fazla olmasından dolayı fazla aşındırırlar.
c) Yük Miktarı:
Akarsuyun taşıdığı kum,çakıl,mil gibi maddeler akarsuyun aşındırma kazma araçlarıdır. Bu nedenle yük ne kadar çoksa aşındırma da o kadar fazla olur.
d) Zeminin Özelliği:
Aşındırma akarsuyun geçtiği yerlerdeki kayaların özellikleri ile de ilgilidir. Kum çakıl gibi gevşek maddeler daha kolay koparılıp aşındırılır. Dirençli kayalar,katılaşım kayaları ve sert kum taşları aşınmaya daha uzun zaman karşı koyarlar. Akarsuyun geçtiği alanlar bitki örtüsünden yoksun ise aşındırma işlemi daha da artar.
a) Boğaz Vadi:
Vadilerine aşındırmayı tamamlayan akarsuyun geçtiği bölgenin Epirojenik hareketler sonucu yükselmesi yada denizlerin çekilmesi sonucu akarsu yatağını tekrar derinleştirir. Böylece vadi yamaçlarındaki seki(taraça) denilen basamaklar oluşur. Kalkerli arazilerde farklı kayaların erimesi sonucunda da kanyon vadi oluşur. Örneğin Akdeniz’de Göksu Kanyonu gibi.
c) Çentik Vadi:
Kırgı bayır (Badlands)
07 Ağustos 2015, 14:24 #2
Yanıt: Akarsu Aşındırması Nedir
Dış güçler içerisinde en geniş alana yayılmış nemli bölgelerde ve orta enlemlerde etkili olan en önemli dış güç akarsulardır. Akarsular aşındırma ve biriktirme yaparak yeryüzünü şekillendirir. Akarsu hızının ve kütlesinin yaptığı etki le yatağı derine doğru kazar yatağı boyunca kopardığı veya erittiği maddeleri taşır. Akarsu aşındırması ile oluşan şekiller vadi ve dev kazanıdır.
Akarsuyun içinde aktığı kaynaktan ağıza doğru sürekli inişi bulunan uzun çukurluklardır. Akarsuların aşındırma gücüne zeminin yapısına ve aşınım süresine bağlı olarak çeşitli vadiler oluşur.
UYARI : Vadi tabanları tarım bahçecilik ulaşım ve yerleşme bakımından elverişli alanlardır.
Çentik (Kertik) Vadi : Akarsuların derine aşındırmasıyla oluşan V şekilli tabansız genç vadilere çentik vadi ya da kertik denir.
Türkiyeâ€™nin bugünkü görünümünü 3. ve 4. zamanda kazanmış olması nedeniyle Türkiye akarsuları henüz denge profiline ulaşmamış geç akarsulardır. Bu nedenle ülkemizde çok sayıda çentik (kertik) vadi bulunmaktadır.
Yarma Vadi (Boğaz) : Akarsuyun iki düzlük arasında bulunan sert kütleyi derinlemesine aşındırması sonucunda oluşur. Vadi yamaçları dik tabanı dardır. Akarsuyun yukarı bölümlerinde görülür. Türkiyeâ€™de çok sayıda yarma vadi (boğaz) bulunur.
Karadeniz Bölgesiâ€™nde Yeşilırmak üzerinde Şahinkaya yarma vadisi Marmara Bölgesiâ€™nde Sakarya üzerinde Geyve Boğazı Akdeniz Bölgesiâ€™nde Atabey deresi üzerinde Atabey Boğazı başlıca örnekleridir.
Kanyon Vadi : Klaker gibi dirençli ve çatlaklı taşlar içinde akarsuyun derinlemesine aşındırmasıyla oluşur. Vadinin yamaç eğimleri çok dik olup 90 dereceyi bulur. Kanyon vadiler Türkiyeâ€™de Toroslarâ€™da yaygın olarak görülür. Antalyaâ€™daki KöPage Rankülü Kanyon ülkemizdeki güzel bir örnektir.
Tabanlı Vadi : Akarsu yatağını taban seviyesine yaklaştırınca derine aşınım yavaşlar. Yatak eğiminin azalması akarsuyun menderesler çizerek yanal aşındırma yapmasına neden olur. Yanal aşındırmanın artması ile tabanlı vadiler oluşur.
Akarsu yatak eğiminin azalması akarsuyun akış hızının ve aşındırma gücünün azalmasına neden olur. Akarsu büklümler yaparak akar. Akarsuyun geniş vadi tabanı içinde eğimin azalması nedeniyle yaptığı büklümlere menderes denir. Menderesler yapan akarsuyun uzunluğu artar ancak akımı azalır.
Taban seviyesinin alçalması nedeniyle menderesler yapan bir akarsuyun yatağına gömülmesiyle oluşan şekle gömük menderes denir.
Akarsuların şelale yaparak döküldükleri yerlerde hızla düşen suların ve içindeki taş çakıl gibi maddelerin çarptığı yeri aşındırmasıyla oluşan yeryüzü şeklidir. Akdeniz Bölgesiâ€™ndeki Manavgat ve Düden şelalelerinin düküldükleri yerlerde güzel dev kazanı örnekleri bulunur.
UYARI : Akarsuların yatak eğimi azaldığında hızları aşındırma ve taşıma güçleri azalır. Biriktirmedeki temel etken yatak eğimin azalmasıdır.
Birikinti Konisi : Yamaçlardan inen akarsular aşındırdıkları maddeleri eğimin azaldığı eteklerde biriktirir. Yarım koni şeklindeki bu birikimlere birikinti konisi adı verilir. Birikinti konileri zamanla gelişerek verimli tarım alanı durumuna gelebilir.
Dağ İçi Ovası : Dağlık alanların iç kısımlarında çevreden gelen akarsuların taşıdıkları maddeleri eğimin azaldığı yerlerde biriktirmesi ile oluşan ovalardır. Türkiye gibi engebeli ülkelerde dağ içi ovaları çok görülür.
Taban Seviyesi Ovası : Akarsuların taban seviyesine ulaştığı yerlerde eğimin azalması nedeniyle taşıdığı maddeleri biriktirmesi ile oluşturduğu ovalardır. Bu tür ovalarda akarsular menderesler yaparak akar. Gediz ve Menderes akarsularının aşağı bölümlerindeki ovalar bu türdendir.
akarsu, asindirmasi, nedir