Bir başka önemli şey, Türkiye'de fikrin, fikir emtiasının fiilen tüketicisinin çok az oluşu. Bu çok önemli bir şey. Yani mesela, bir kitap yazdığınız zaman kitabınızdan alacağınız para sizi epeyce bir süre maddi açıdan tatmin edebilmeli. Bir makale yazdığınız zaman alacağınız para sizi bir süre mesela bir ay geçindirebilmeli. Bir kitap yazdınız diyelim. Fakat astarı yüzünden pahalıya çıktı. Birçok yayınevleri kitap yazarlarına, hele isimleri de yoksa, ilk defa yazıyorlarsa şöyle diyorlar: "Sana 50 kitap veririm, başka da bir şey vermem. Bu 50 kitabı müellif hakkı olarak alırsın gidersin.". "Peki neden böyle?", "Ee, ben senin kitabını basıyorum, daha ne istiyorsun? Seni tanıtacağız." Ciddi bir kitabı bu şekilde yazmaya kalktığınız takdirde kitap yazmanın ne demek olduğunu görürsünüz. İnsanı öldürür; günler, haftalar, uykusuz geceler, aylar geçer. Halbuki bir kitabınız çıktığı zaman o kitabınızla, bir makalenizle bütçenize katkıda bulunuyorsanız, geçinmek için başka bir yere yaslanmak ihtiyacı duymazsınız. Sonra ayaklarınızın üstüne daha rahat durursunuz. Ekonomik bakımdan bağımsızlığınız ve gücünüz artar. Ekonomik bakımdan bağımsızlığı ve gücü artan insanlar da daha başka türlü düşünmeye başlarlar. Ama eğer bu imkân yoksa bu takdirde sizin araştırma yapma imkânınız azalır, istediğiniz kitabı alamazsınız, istediğiniz dergiye abone olamazsınız. Dolayısıyla dünyada fikir piyasasında tedavülde olan fikirleri tam olarak öğrenemezsiniz. Öğrenemediğiniz için de siz de fikir üretemezsiniz. İkincisi de yeteri kadar mesai sarfedecek zaman bulamazsınız. Mesela birkaç yabancı dil bilmesi lazım bir entelektüelin. Ama bunların her birinin öğrenilmesi ciddi mânâda para sarfetmeyi gerektirir. Sadece okulda öğrenmek yetmez. Mümkünse yurtdışına gidip, bir miktar kalmanız lazım. Kim gönderecek peki sizi? Çok somut bir soru soruyorum: Sizi Amerika'ya kim gönderip 2 sene finanse edecek? Her ay kim size 2000-2500 Dolar para verecek, sen Amerika'da dil öğrenesin, bilmem ne bilmem ne... Kimin umurunda bu acaba? Türkiye'de bu kadar zamandan beri bu kadar üniversite ve yüksek okul milyonlarca mezun vermesine rağmen fikir dergilerinin tirajları artmıyor, fikir kitaplarının tirajları artmıyor. Dolayısıyla bir kitap yazdığınız zaman, bir makale yazdığınız zaman, para kazanamıyor, bağımlı oluyorsunuz. Mesela bir cemaate, bir partiye yaslanmak zorunda kalıyor yazar. Veya bir yere yaslanmak zorunda kalıyor. Veya ek iş yapıyorsunuz. Pırıl pırıl yetenekli bir insan, ama hayatını kazanma derdi başka bir iş yaptırıyor. Bu da düşünceyi önleyen bir şey. Descartes büyük bir filozoftu. Ama Descartes hayatı boyunca hep babasından kalmış olan servetle geçindi. Descartes hayatını kazanmak için parmağını bile oynatmadı. Descartes'in babası servet bırakmasaydı Descartes filozof olamazdı. Babası öldü, babasının ölümü sayesinde olabildi. Eğer Newton'un elinden tutanları olmasaydı Newton, Newton olmazdı. Birçok kişi bu şekilde adam olmuştur. Leonardo'yu zengin aileler finanse etmeseydi o nispette eserler veremeyecekti. Eğer Mimar Sinan'a Tanrı tarafından 99 sene ömür bahşedilmeseydi, Kanuni'nin yanına kadar yükselme şansı ve imkânı olmasaydı, Kanuni'nin baş mimarı olduktan sonra da 50 sene o makamda kalamasaydı, arkasında da hakikaten adam kıymetini anlayan Kanuni gibi Osmanlı'nın da en ihtişamlı döneminin padişahı "Sen bana bir Süleymaniye yap, parasını düşünme" diyen bir adam olmasaydı Mimar Sinan'ın o dehası açığa çıkabilir miydi? Bir Selimiye yaratacak deha körelip gidecekti. Belki 3. sınıf mahalle mescidleri inşa edecekti. Bütün bunlara imkân verildi. Türkiye'de bu imkân verilmiyor. Üniversitelerin halini görüyorsunuz. Siz üniversitede hoca değilsiniz, ama siz de talebesiniz. Üniversitede 3 senedir okuyorsunuz. Üniversite hocalarının geçim durumları, hocaların entelektüel kabiliyetleri, hocaların menşeleri - yani geldikleri aile tipleri - ortada. Bunların çoğu taşralı ve köy çocuğudur. Hocaların çoğu köylüdür. Ufukları dardır. Cüzdanlarında parası da azdır. Geçinmek için ikinci bir iş yaparlar. Kütüphanesinde yeteri kadar kitap yoktur. Bilgiye ve felsefi düşünce ye karşı önyargılıdırlar. Her türlü imkân verilse bile içinde pek azı alabilir.
Entelektüelin tarifi çok zor. Çünkü her tarif bir sınırlandırma yapar. Halbuki entelektüel yapısı itibariyle sınırlar içerisine konmaz. Ama bu bütün bir çerçeve içine alınarak bir tarifi yapılamasa bile hiçbir şekilde nitelikleri, sıfatı bildirilemeyecek mânâsına gelmiyor. Ama ben kestirmeden şöyle diyeyim. Cemil Meric'in tabiri şudur: "Kendi kafasıyla düşünen adam". Ben bunu bizzat merhumun kendisinden ilk defa dinlediğimde biraz şaşırmıştım. O zaman henüz master yapıyordum. Şöyle bir soru sorduğumu hatırlıyorum: "Hocam herkes kendi kafasıyla düşünür, o zaman bu ne mânâya geliyor?" Bunu dediğimde"Hayır efendim yanılıyorsun. İlk yanıldığın nokta şu; her insan kendi kafasıyla düşünmez. Kendi kafasıyla düşündüğünü zanneder. Aslında onun kafasına sokulmuş fikirleri kendi kafasında dolaştırdıktan sonra dışarıya yayar ve kendi fikri zanneder. Aslında fikrim dediği şey kendisine ait olan şeyler değildir. Başkalarından öğrendiği şeyleri veya piyasada dolaşan bir takım fikirleri, başkalarına başkalarının aktardığı bir takım bilgileri kendi diliyle dillendirerek, kendi sesiyle seslendirerek, kendi beyninden çıkıyormuş gibi anlatır" diye cevap vermişti. Bilim tarihi bilenler der ki: "Bunu filanca söylemiştir". Biraz önce benim size verdiğim isimlerde olduğu gibi. Bunu bazen yadırgarsınız. "Yahu siz de hep konuşurken o dedi ki, bu dedi ki diyorsunuz." E, demeyelim mi yani? Şimdi eğer bunu Descartes dediyse adamın ismini anmamak, hem de biliyorsak üstelik, kadir bilmezlik olduğu gibi, aynı zamanda, terbiyesizlik de olur. Bilimsel deontolojiye aykırı olur. "Descartes'in dediği gibi, Gazali'nin dediği gibi, Farabi'nin dediği gibi"böyle dememiz lazım. Ama bir de hakikaten bir gün tarihe "Durmuş'un da dediği gibi" diye bir cümle geçirtebiliyorsam ben o zaman entelektüel olurum. Sadece benim beynimden çıkan bir fikir.