Aşırı Terleme, Nedenleri, Tedavisi
Aşırı terleme tüm vücudu etkileyebildiği gibi sadece avuç içi, ayak tabanı, koltuk altı veya yüz bölgesini de etkileyebilir. Aşırı terleme genellikle bir ortamın çok sıcak olmasından ya da yüksek düzeyde aktivite yapılmasından kaynaklanır. Aşırı terleme günlük aktiviteleri kesintiye uğrattığı gibi sosyal anksiyete (kaygı) ya da utanç duyulmasına da neden olabilir.
Aşırı terlemenin iki türü vardır:
1. Genel Vücut Terlemesi:
Genellikle vücudun gövde kısmında bazen de neredeyse vücudun tamamında görülen terleme şeklidir. Bu tür terlemeye beyinde bulunan ısı düzenleme merkezini ve beyinden ter bezlerine uyarıyı ileten sempatik sistemi veya ter bezlerini etkileyen birçok hastalık neden olabilir. Sayılan nedenlerden dolayı vücudun tamamına yakınında aşırı terleme meydana gelebilir.
2. Bölgesel terleme:
Vücudun el, koltuk altı, ayak ve yüz bölgelerinde ortaya çıkan aşırı terleme şeklidir. Bazen sayılan bölgelerden birkaçında birden görülebilir.
Bölgesel terlemeler çoğunlukla başka hastalıklara bağlı olmamakta ve yapılan testler normal çıkmaktadır. Bölgesel terleme durumlarında vücuttaki ter bezlerinin sayısı, yapısı ve büyüklüklerinde herhangi bir farklılık yoktur.
Bölgesel terlemenin asıl nedeni; terlemeyi sağlayan sempatik sinir sisteminde oluşan denge bozukluklarıdır. Bölgesel terleme olan kişilerde sempatik sinir sistemi aşırı duyarlı haldedir ve fazla aktiftir. Bu aşırı çalışmadan dolayı ter üretimi de fazla olmaktadır.
Bölgesel terlemenin özellikleri:
Stres ve heyecan gibi psikolojik durumlar terlemede tetikleyici rol oynayabilir.
Erkek ve kadınlarda görülme oranları eşittir.
Çoğunlukla çocukluk döneminde başlamaktadır.
Koltuk altında ve yüzde oluşan terlemeler genellikle ergenlik döneminde başlamaktadır.
Bazı kişilerde otuzlu ve kırklı yaşlarda azalma gösterse de yine de devam eder.
Toplumda yaklaşık olarak her yüz kişiden bir ya da iki kişide görülür.
Aşırı terleme yaşayan kişilerin yaklaşık yüzde 40’ında kalıtsal geçiş vardır.
Bölgesel aşırı terleme her mevsimde görülebilir ancak sıcak mevsimlerde daha belirgin olmaktadır.
Genellikle uyurken olmaz, uyandıktan bir süre sonra başlayabilir.
Vücudun fazla yorulması ve yüksek sıcaklar aşırı terlemenin en yaygın nedenlerindendir. Ayrıca yüksek ateşten dolayı da
aşırı terleme görülebilir.
Kişiler uyanık veya bazen uyur vaziyette iken değişik nedenlerle terleyebilir. Terlemeyi tetikleyen bu faktörlere menopoz kaynaklı sıcak basması, anksiyete (kaygı bozukluğu), aşırı aktif tiroit bezi, farklı hastalıklar ve bazı ilaçların yan etkileri örnek verilebilir.
Gündüz vakti herhangi bir nedenden oluştuğu belli olmayan avuç içi, ayak tabanı ve koltuk altı aşırı terlemeleri “fokal hiperhidroz” olarak bilinir. Aşırı terlemenin bu türü genellikle uyurken durur ve altta yatan bir durum ile ilişkili değildir.
Aşırı terlemenin yaygın olan tıbbi nedenleri şunlardır:
• Endokardit (Kalp iç zarının enfeksiyon kapmasıdır.
Genel olarak vücudun ağız gibi diğer bir kısmından gelen bakteriler veya mikroplar kan dolaşımına katılarak kalbe yerleştiğinde meydana gelir. Eğer tedavi edilmezse kalp kapakçıklarında hasara yol açabilir veya parçalayarak ölümcül sonuçlar doğurabilir.
Bununla birlikte, Endokardit kalbi normal şekilde çalışan insanlarda nadir olarak görülür. Endokardit riski en fazla olan kişiler hasarlı kalp kapakçığı bulunan, yapay kalp taşıyan veya diğer kalp sorunları olan insanlardır. Bu şekilde Endokardit riski altında bulunan kişiler bazı tıbbi veya işlemlere ve antibiyotiklere ihtiyaç duyabilirler.)
• Nedeni belli olmayan yüksek ateş
• Yaygın şekilde anksiyete (kaygı) bozukluğu
• Hiperhidroz (aşırı terleme)
• Hipertiroidi (tiroit bezinin aşırı aktif olması)
• Beta blokerler ve trisiklik antidepresanlar gibi bazı ilaçlar,
Tek başına terleme nadir olarak acil tıbbi tedavi gerektirir. Ancak eğer aşırı terlemeye baş dönmesi, titreme, göğüs ya da mide ağrısı gibi belirtiler de eşlik ederse sorun ciddi olabilir ve doktora başvurulması gerekir. Terlerin soğuk boşalması kalp krizi gibi altta yatan bir soruna da işaret edebilir.
Aşağıda sıralanan durumlarla karşılaşılması durumunda bir doktora görünmeniz önerilir:
• Aniden normalden daha fazla şekilde terlemeye başlama,
• Terlemenin günlük rutininde bozulma olması,
• Sebepsiz yere gece terlemeye başlama.
Aşırı terlemenin çoğu türü genellikle tedaviye olumlu yanıt verir.
TERLEME TÜRLERİ VE TEDAVİ SEÇENEKLERİ
1. El terlemesi
El terlemesi en çok sıkıntı yaratan aşırı terleme şeklidir. Çünkü tüm işlerde kullanılan ellerin çok terlemesi birçok günlük faaliyet için de engel teşkil eder.
El terlemesi çoğunlukla başka bir hastalıkla ilişkili olmamaktadır. Terlemeyi sağlayan sempatik sinir sistemindeki ayar bozukluğundan kaynaklanır. Bölgesel olarak aşırı terleme olan kişilerde sempatik sistem aşırı şekilde duyarlı haldedir ve çok fazla çalışmaktadır. Altta yatan diğer nedenlerle alakalı yapılan tüm tetkikler genellikle normal çıkmaktadır.
Eğer ellerde aşırı terleme kişilerin günlük yaşantısını olumsuz etkileyecek düzeyde ise; Krem, losyon ve Botoks tedavileri geçici çözüm olarak uygulanabilir. Kalıcı tedavi isteniyorsa, klipsli ETS tedavisi uygulanabilir.
2. Ayak ve yüz terlemesi:
Krem, losyon, Botoks ve iyontoforez geçici çözüm olarak uygulanabilir. Ayak ve yüz terlemelerinde de klipsli ETS ile kalıcı tedavi sağlanabilir.
3. Tüm vücutta veya gövdede meydana gelen aşırı terleme:
Aşırı vücut terlemesi vücudun çoğunlukla gövde bölgesinde meydana gelen terlemedir. Genellikle hastalıklara bağlı olarak oluşmaktadır. Gövde terlemesi için uygulanan tedavi seçenekleri terlemenin nedenlerine bağlı olarak değişmektedir.
Gövde Terlemesinin dereceleri:
1. Hiç fark edilmeyen ve günlük faaliyetleri engellemeyen terlemedir.
2. Kabul edilebilir düzeydedir, fakat ara sıra günlük faaliyetleri engelleyebilir.
3. Bu seviyedeki terleme pek katlanılır gibi değildir ve sık sık günlük faaliyetlerin engellenmesine neden olur.
4. Kabul edilemez şekilde aşırı olan terleme şeklidir ve sürekli olarak günlük faaliyetleri engeller.
Aşırı Terleme İçin Uygulanan Tıbbi Tedaviler
A. Klipsli ETS Ameliyatı:
Genel anestezi altında narkoz uygulanarak yapılır.
Koltukaltı bölgelerinde 7 ile 8 mm boyutlarında iki küçük kesi açılır.
Kesilerin birinden çok küçük bir kamera gönderilir. Diğer kesiden ise özel klips uygulayıcısı gönderilir.
İçerdeki sempatik sinirler 6 mm boyutundaki titanyum klips ile sıkıştırılır.
Diz bölgesine uygulanan Laparoskopi yöntemine benzer bir yöntemle işlem yürütülür.
İşlemin uygulanma süresi yaklaşık 25 dakika sürmektedir.
ETS ameliyatı etkisini ameliyattan hemen sonra göstermeye başlar. Kişi anesteziden uyandıktan sonra aşırı terleyen bölgenin kuru ve sıcak olduğunu hissedecektir.
Eğer aşırı terleme birkaç bölgede birden varsa, ameliyatın yeri ve şekli değişmemektedir. Hepsinde de koltuk altından girilerek işlem gerçekleştirilir. Koltuk altında yüz, el ve koltuk altı gibi bölgelerin hepsinin ayrı ayrı sinirleri bulunmaktadır. Hangi bölgede terleme sorunu varsa o bölgenin sinirlerine klips yapılır. Şayet birden fazla yerde aşırı terleme problemi varsa, bu bölgelerin hepsine ait sinirleri kapsayacak şekilde klipsleme yapılır. El ve ayak terlemesi için yapılacak ETS ameliyatında 13-14 yaşlarını, Yüz terlemesi içinse 20 yaşının beklenmesi önerilir.
ETS ameliyatı yüz, koltuk altı, el ve ayaklar dışında kalan bölgelerdeki aşırı terlemeler için yapılmaz. Ayrıca daha önce akciğer ameliyatı olanlar ve ETS ameliyatı olmasına engel olacak bir hastalığa sahip olanlarda da uygulanmaz.
Aşırı terleme için uygulanan diğer tıbbi tedaviler, Klipsli ETS ameliyatı uygulanamayan ya da ameliyat olmak istemeyen kişiler için uygulanır.
B. Topikal (bölgesel) ajan Tedavisi
Alüminyum klor (etil alkollü), özellikle koltuk altı aşırı terlemelerinde yaygın olarak kullanılmaktadır ve faydalı olmaktadır. Bu yöntem el ve ayak terlemelerinde çok fazla başarılı değildir. Aşırı terlemenin olduğu koltuk altına ya da diğer etkilenen alanlara sürülür ve 6 saat beklenir. Kullanılan bu ürün ter bezleri kanallarını tıkamaktadır. Hastanın ilaçladığı alanı tıraş etmesi için 2 gün beklemesi gerekmektedir. Kullanılan bu tıbbi ilaç hafif ve orta şiddetteki aşırı terlemeler için etkili olmaktadır. Kısa süreliğine kullanılması başarılı sonuçlar verse de uzun vadede bazı yan etkiler gösterebilir. Cilt tahrişi olması ve uzun vadede başarılı olmaması bu tıbbi yaklaşımın olumsuz taraflarıdır.
Odaban losyonu bazı aşırı terleme durumlarında kullanılan etkili bir seçenektir.
Gluteraldehit ise, ayaklara uygulanmakta ve aşırı ayak terlemelerinde etkili olmaktadır. Pahalı olmakla birlikte, tahriş edici olabilir ve ayaklar ya da elbiseleri kahverengine boyayabilir. Haftada 2 ile 4 kez kullanılması önerilir.
C. İyontoforez Tedavisi
İyontoforez, el ve ayaklara düşük voltajlı elektrik akımı gönderen bir cihazdır. Bu işlem ter bezlerini yakar ve pıhtılaştırır.
Eller ve ayaklarda aşırı terleme yaşayan hastalarda belli oranda etki göstermektedir. İşlem sırasında içinde sıvı bulunan kap içine el ve ayaklar daldırılır.
Galvanik jeneratör ise elektrotlar ile 15-20 mili amper düzeyinde elektrik akımı oluşturur. Uygulama 20-30 dakika arasında sürmektedir.
İlk başlarda haftada 4-5 gün yapılan uygulamaya daha sonra haftada 1-2 defa şeklinde devam edilir.
İyontoforez Tedavisi koltuk altı terlemeleri ve yüz terlemesi için etkili olmamaktadır.
D. Biofeedback tedavisi:
Aşırı terleme için uygulanan tedavi seçeneklerinden biridir.
Bu tedavi seçeneğinde başarı oranı uygulayıcının ve hastanın psikolojik durumuna göre değişmektedir.
E. İlaç Tedavisi
Anti-kolinerjik ilaçlar kullanılabilir. Fakat sistemik yan etkileri bulunmaktadır. İdrar birikmesi, göz bebeklerinin genişlemesi, çarpıntı ve ağız kuruluğu gibi yan etkiler vardır.
Beta bloker ilaçlar ise vücudun sempatik sinir aktivitesini azaltarak terlemeyi önlemeye çalışır.
Depresyon sonrası aşırı terleme olmaz ancak aşırı terleme sonucunda depresyon durumu ortaya çıkabilir. Bu nedenle antidepresan ve kaygı ilaçları önerilebilir.
“Propantelin bromid” etken maddeli ilaçlar ise vücudun sempatik sinirlere verdiği yanıtı azaltarak aşırı terlemeyi önleme çalışır. Bu ilaçlar ritim bozukluğu ve yüksek tansiyon sorunları için de kullanılır.
F. Botoks Tedavisi
Botoks tedavisi sırasında “Botulizm” denilen bir toksin kullanılır. Bu toksin ter bezlerine gelen sempatik sinirleri felce uğratır. Ancak yöntem pahalı olmakta, geçici olmakta ve 4 ile 6 ayda bir tekrar yapılması gerekmektedir.
En çok koltuk altı terlemelerinde etkili olmaktadır.
El, ayak ve yüz terlemelerinde etkili değildir.
G. Psikoterapi Tedavisi
Yüzdeki aşırı terleme ve kızarmalarda belli düzeyde etkili olabilen bir yöntemdir.
H. Liposuction Tedavisi
Liposakşın tekniğinde cilt altındaki ter bezlerinin bulunduğu yağ dokuları bir kateter aracılığıyla emilerek dışarı alınır. En çok koltukaltı terlemelerinde kullanılan bir tekniktir.