04-01-2019 15:49 tarihinde yayÄ±nlandÄ±.
Duhâ suresinin “Ve yolunu kaybetmiÅŸ görüp seni doÄŸru yola ulaÅŸtÄ±rmadÄ± mÄ±?”ÅŸeklinde meallendirilen 7. ayeti, Peygamber (sav)’in bir arayÄ±ÅŸ içinde olduÄŸu intibaÄ±nÄ± verir. Buna karÅŸÄ±lÄ±k bazÄ±larÄ± ayete “Seni, (ÅŸeriat hükümlerini) bilmezken, (nübüvvet nimeti ile ÅŸer’î) yola koymadÄ± mÄ±?” anlamÄ± yükler. (1) Peygamber (sav)’in Risâlet’ten, yani vahiy almadan önce dahi olsa yolunu kaybetmiÅŸ olabileceÄŸi düÅŸünülemediÄŸi için bu mana tercih edilir. Ayete “Seni (çocukluÄŸunda) gaaib olmuÅŸ bulup da yolunu doÄŸrultmadÄ± mÄ±?” anlamÄ± verenler de vardÄ±r. (2) Peygamber (sav)’i ÅŸaÅŸÄ±rmÄ±ÅŸ ya da yol bilmez bulmak da bu ayete yakÄ±ÅŸtÄ±rÄ±lan anlamlar içindedir. BazÄ±larÄ± da “Seni dalalette bulup, doÄŸru yolu göstermedi mi?” anlamÄ±nÄ± tercih etmiÅŸlerdir. (3) Burada dile getirilen anlamlarÄ±n hemen hepsi arka planda yer alan bir Peygamber algÄ±sÄ±na dayanÄ±r. ÖrneÄŸin peygamberlerin iÅŸlenen büyük suçlara karÄ±ÅŸmasalar bile peygamberlikten önce kavimlerinin dininde olduklarÄ±nÄ± düÅŸünenler de vardÄ±r. (4) Buna göre onlarÄ±n daha farklÄ± ve sert bir anlamÄ± tercih etmeleri gerekir. Ancak Peygamber (sav)’in cahiliye döneminde dahi puta tapmadÄ±ÄŸÄ± bilindiÄŸinden haklÄ± olarak Arapça ??????? (sapkÄ±n, dalâlet) ÅŸeklinde geçen fiile ÅŸaÅŸÄ±rmÄ±ÅŸ/yolunu kaybetmiÅŸ/yol bilmez gibi daha yumuÅŸak karÅŸÄ±lÄ±klar bulunmaya çalÄ±ÅŸÄ±lmÄ±ÅŸtÄ±r. Fakat elçileri kendi kavimlerinin dininde görmenin aÅŸÄ±rÄ±lÄ±ÄŸÄ±, onlarÄ± asla günah iÅŸleyemez duruma sokanlarÄ±nkinden farklÄ± deÄŸildir. Zira her iki aÅŸÄ±rÄ±lÄ±k da onlarÄ± örnek almaya engeldir.
Masumiyet (ismet), peygamberlerin hiç günah iÅŸlememeleri ya da iÅŸleyememeleri anlamÄ±na gelmez. Kur’an’daki bazÄ± ayetler, peygamberlerin ve özellikle Peygamber (sav)’in hatalarÄ±nÄ± düzeltmek için gelmiÅŸtir. Peygamberler, büyük günahlar iÅŸlememeleri ve hata ettiklerinde bu yanlÄ±ÅŸta asla Ä±srar etmemeleri anlamÄ±nda masumdurlar. Onlar büyük günahlardan zaten uzaktÄ±rlar. Bu ÅŸekilde de önderlik ve öncülük ettikleri ümmetlerine örnek konumundadÄ±rlar. Ä°nsan olmalarÄ± hasebiyle hata yapmalarÄ± normaldir. Bu hatalarÄ±nÄ±n bizzat Allah tarafÄ±ndan düzeltilmesi ise onlarÄ±n örnek konumda olmalarÄ±ndan kaynaklanmaktadÄ±r. O hâlde ismet sÄ±fatÄ±yla anlatÄ±lmak istenen ÅŸeyin peygamberlerin asla günah iÅŸlememeleri ya da iÅŸleyememeleri deÄŸil, bilerek, isteyerek iÅŸlememeleridir. Günah iÅŸlemeye meyilleri olmamasÄ±, kendi özgür iradeleriyle günahlardan bilinçli bir ÅŸekilde kaçÄ±nmalarÄ± anlamÄ±na gelir. Bu, günahtan uzak durma gayreti yanÄ±nda onda Ä±srar etmeme inceliÄŸidir. Nihayet onlarÄ±n temiz fÄ±tratÄ±, vahyin anlaÅŸÄ±lmasÄ± ve hayata aktarÄ±lmasÄ±nda önemli bir iÅŸlev gördüÄŸü gibi hemen herkese örnek olmalarÄ±nda da yeterince rol oynamÄ±ÅŸtÄ±r. Allah’Ä±n örnek konumundaki elçilerini günahtan uzak tutmasÄ±, onlarÄ±n masum olarak nitelenmesine yol açmÄ±ÅŸtÄ±r. Ancak peygamberleri örnek alanlar açÄ±sÄ±ndan, onlarÄ±n da kendileri gibi bir insan olduÄŸunu bilmek ve günah iÅŸleyebilme imkânlarÄ±na raÄŸmen iÅŸlemediklerini düÅŸünmek daha doÄŸrudur. Zira onlarÄ± örnek alabilmek de ancak böyle gerçekleÅŸebilir. (5)
O hâlde “Ve yolunu kaybetmiÅŸ görüp seni doÄŸru yola ulaÅŸtÄ±rmadÄ± mÄ±?” ayeti, ortalama bir yaklaÅŸÄ±mla Peygamber (sav)’in örnek olma konumuna zarar vermeden bir arayÄ±ÅŸ içinde olduÄŸunu ifade etmeye yarar. Nitekim bu arayÄ±ÅŸ, onlar gibi gerçeÄŸin peÅŸinde koÅŸanlarÄ± da kapsar.
1. A. F. Yavuz Meali.
2. H. Basri Çantay Meali.
3. Åžaban PiriÅŸ Meali.
4. Râzi, Mefâtihu’l-Gayb, c. 23, s. 216.
5. “Duhâ Suresi”, Musa ÅžimÅŸekçakan, Sözün Gücü (Vahyin RehberliÄŸi), Nüzul SÄ±rasÄ±na Göre Ä°lk Yirmi Ä°ki Surenin BaÄŸlamÄ± ve AnlamÄ±.