“Tanrı” gibi bazı kelimelerin baş harfleri niçin büyüktür? | İlginç Sorular
Bu, belki dinin statüsüyle ilgili olarak zorlu ya da tartışmalı bir soru gibi sunulmaktadır. Ne de olsa, bazılarımıza okulda Tanrı´nın baş harfinin, her şeye kadir güce saygının gereği olarak büyük yazıldığı öğretilmiştir. Ama bu sadece bir şaşırtmadır. Cevap gayet basittir: Birçok dilde özel isimler her zaman büyük harfle başlar ve Tanrı da tıpkı Gordon ve Barack gibi özel isimdir. Ona saygınız olmasa bile, “Tanrı” kelimesinin baş harfi büyük olmalıdır, tabii Tanrı olarak bilinen varlıktan söz ediyorsanız, yani o varlığın özel ismi Tanrı ise.
Bu bakımdan, Tanrı´ya sihirli ejderhaların varlığından daha fazla inancının olmamasına karşın, bir ateist bile Tanrı´yı büyük baş harf ile yazmalıdır. Özellikle kurnaz bir ateistseniz, kılı kırk yarmaya girişebilir ve varlığına inanmadığımıza göre, bir özel isminin olamayacağını ileri sürebilirsiniz. Ama yanılmış olursunuz; çünkü bir şeyin özel isim taşıması varlığının kanıtı ve hatta kabülü sayılmaz – aynen Süperman için geçerli olduğu gibi.
Ama özel isim yerine daha tanımlayıcı biçimde kullanıldığında, “tanrı” kelimesinin baş harfinin elbette büyük yazılmaması gerekir; çünkü bu durumda herhangi bir tanrı ya da tanrılardan biri söz konusudur. İngilizcede ayrıksı bir durum olarak “ben” şahıs zamirinin “I” olarak büyük harfle yazılmasının sebebi ise tek başına “i” küçük harfinin yetersiz görünmesi olabilir. Bu konuda belirsizliğin belki Tanrı için şahıs zamirlerinin kullanılmasında ortaya çıktığı söylenebilir. Büyük harfli “O” yazımı, saygıdan bağımsız olarak, tıpkı “Yüce” ve “Ulu” sıfatları gibi unvanı ifade eder, şahıs zamiri yerine geçmez. Bununla birlikte, sanırım, şimdilerde çoğu kimse küçük “o” yazımını standart olarak kabul ediyor.
Avrupa dillerinde büyük harf ve küçük harf ayrımı ancak Ortaçağ´da ortaya çıkmıştır. Bu harflerin matbaacılık terminolojisinde “üst kutu (upper case)” ve “alt kutu (lower case)” terimleriyle ifade edilmesinin sebebi, matbaacılığın ilk döneminde harflerin bu şekilde iki bölümde tutulmuş olmasıdır: yani büyük harflerin durduğu kalıplar yukarıda (üst kutuda), küçük harflerin kullanıldığı kalıplar aşağıda (alt kutuda), duruyordu. “Upper case” ve “lower case” ifadeleri İngilizcede halen kullanılmaktadır. Klasik metinlerde ise bütün harfler büyüktü. Büyük harf kullanımına ilişkin kurallar her dile ve tarihsel gelişime göre değişir. Birçok dilde cümleler ve şiir mısraları büyük harfle başlar – her ne kadar bazı modern şairler bu kurala bilinçli olarak uymasalar da. Almancada hem cins hem de özel isimler büyük harfle başlar, aynı şey bir zamanlar İngilizce için de geçerliydi. Ama günümüzde İngilizcede sadece özel isimler ve bu isimlerden türeyen sıfatlar büyük harfle başlamaktadır (örneğin Newtoncu fizik).