Çeşitli ülkelerde glifosat kullanılmasının yasaklanmasına dair güçlü tartışmalar varken Türkiye’de bu konuda ciddi bir suskunluk var. Ülke tarımında kullanılan glifosat miktarının ne olduğunu bile bilmiyoruz.
Glifosat tarımda çok yaygın olarak kullanılan bir pestisit. Bayer-Monsanto şirketi tarafından üretiliyor ve ticari ismi Roundup olarak biliniyor.
Pestisitler çeşit çeşittir. Özelliklerine göre insektisit, fungusit ve herbisit gibi çeşitli adlar altında toplanarak sınıflandırılırlar.
Tarımsal alanlarda ekili ürün dışında kalan bitkileri öldürmek için kullanılan pestisitlere herbisit adı veriliyor. Glifosat da bir herbisittir.
Birçok pestisit gibi glifosat da toprağı, yeraltı sularını kirletme ve gıda maddelerinde kalıntı bırakma potansiyeline sahip. Bu kalıntıların vücuda alınması sağlığı bozuyor; doğal hayattaki çeşitli canlı türlerine bulaşması ise biyoçeşitliliğe zarar veriyor.
“Uluslararası Kanser Araştırmaları Kurumu” 2015 yılında bir açıklama yaparak glifosatı muhtemel kanserojen bir kimyasal madde olarak tanımladı.
Bu açıklamadan sonra glifosat kullanımının yasaklanması gerektiğine tartışmaların yoğunluğu arttı.
2017 yılında Avrupa Birliği (AB) Komisyonu üye ülkelerde glifosat kullanımını 5 yıl süre ile uzatma kararı aldı. Ancak alınan karar tartışmaları sonlandırmadı ve 2 Temmuz 2019 tarihinde Avusturya Parlamentosu aldığı bir kararla AB içinde glifosat kullanımını yasaklayan ilk ülke oldu.
Geçtiğimiz günlerde açıklanan bir araştırma çalışmasının sonuçları ise glifosatın yasaklanması konusundaki tartışmaları ve eylemleri daha da alevlendirecektir.
Glifosat kanser riskini artırıyor
Glifosatın kanser riskini artırıp artırmadığını belirlemek amacıyla yapılan son derece kapsamlı çalışmada “non-Hodgkin Lenfoma” hastalığı ile gilifosat maruziyeti arasında güçlü bir ilişki bulunduğu açıklandı.
Bu açıklamanın glifosatın yasaklanması için çalışmalar yapan kişi ve kurumlara ciddi destek sağlayacağını söyleyebilirim.
Çeşitli ülkelerde glifosat kullanılmasının yasaklanmasına dair güçlü tartışmalar varken Türkiye’de bu konuda ciddi bir suskunluk var.
Ülke tarımında kullanılan glifosat miktarının ne olduğunu bile bilmiyoruz.
Tarım ve Orman Bakanlığı’nın geçmişte açıkladığı verilere göre 2001 yılında Türkiye genelinde kullanılan Glifosat miktarı 305 ton olarak belirtilmiş. Bu değer 2013 yılı itibariyle 15 kat artarak 4 bin 500 ton civarına çıkmış.
2013 yılından sonraki yıllarda ne miktarda glifosat kullanıldığını öğrenemedim. Bakanlığın internet sitesinden herhangi bir veri elde etmek de olanaksız artık. Ancak bu konuda elde mevcut toplam herbisit miktarlarını baz alarak bir tahmin yapmaya çalışacağım.
Glifosat kullanım miktarına dair bir tahmin
Türkiye’de 2013 yılında kullanılan toplam pestisit miktarı 39 bin 440 ton olarak belirtilmiş. Bu rakam kullanılan her çeşit pestisiti kapsıyor. Ve bu rakamın içinde herbisitlerin payı yüzde 18,6 olarak verilmiş. Buna göre 2013 yılında kullanılan toplam herbisit miktarı 7 bin 336 ton olarak hesaplanabilir. Glifosat da bir herbisit. 2013 yılında glifosat kullanım miktarı 4 bin 500 ton olarak verildiğine göre kullanılan toplam herbisit miktarı içinde glifosatın payı yüzde 61 civarında çıkacaktır.
Bundan sonra yapılacak hesaplamalarda bu oranın değişmediğini varsayacağız.
Türkiye’de 2017 yılında kullanılan toplam pestisit miktarı ise 54 bin 98 ton olarak belirtilmiş. Bu miktarın yüzde 23,5’ini glifosatın da içinde yer aldığı herbisitler oluşturuyor. Buna göre kullanılan herbisit miktarı 12 bin 713 ton olacaktır. Bu rakamın içinde glifosatın payının yine yüzde 61 olduğu varsayılarak 2017 yılında kullanılan glifosat miktarının 7 bin 750 ton civarında olduğu söylenebilir.
2018 yılı toplam pestisit kullanım miktarı tahmini ise 59 bin ton olarak verilmiştir. Bu miktarın yüzde 22’sini herbisit kullanımı oluşturuyor. Glifosat kullanım oranının yine değişmediğini, yani toplam herbisitler içinde glifosat kullanımının yüzde 61 oranında olduğunu varsayılarak 2018 yılında kullanılan glifosat miktarının yaklaşık olarak 8 bin ton civarında olacağı hesaplanabilir.
Bu tahminlerim doğruysa 2002 yılından 2018 yılına kadar geçen sürede Türkiye’de glifosat kullanımı 300 ton seviyesinden 8 bin tona çıkarak yaklaşık 27 kat artış göstermiştir. Bu hiç de övünç duyulmayacak bir artıştır. Kanserojen olduğuna yönelik kanaatlerin giderek doğruluk kazandığı bir kimyasal maddenin kullanım miktarının bu kadar artmış olması gerçekte çok ürkütücü bir sonuç olacaktır.
Elbette glifosatın gerçek kullanım miktarının ne olduğu Tarım ve Orman Bakanlığı’nın tuttuğu ve kamuoyuna açıklamadığı kayıtlarda yer almaktadır. (BŞ / HA)
Tarım ve Orman Bakanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar (DKMP) Genel Müdürlüğü ekipleri Ağrı'da biyokaçakçılık yapan yabancı uyruklu iki şahsa 60'ar bin liradan toplam 120 bin lira cezai işlem uyguladı.
Geçtiğimiz günlerde Ağrı 'da güvenlik güçleri tarafından yapılan devriye esnasında şüpheli görülen araçta ülkemizde yakalanan ve yurt dışına çıkarılması planlanan kelebek, sinek ve böceklere el konuldu.
Yabancı plakalı aracı durdurarak arama yapan güvenlik güçleri tarafından 2 şahsın yolculuk yaptığı araç içinde, böcek toplamak için hazırlanan teçhizat ve tuzaklarla birlikte etil alkolle koruma altına alınmış çok sayıda kelebek, böcek ve sinek ele geçirildi.
Eleşkirt'te meydana gelen olay sonrası karakola götürülen şahısların kimlik tespiti neticesinde Macaristan uyruklu oldukları ve ellerinde herhangi bir izin belgesi bulunmadığı anlaşıldı.
Bu durum üzerine DKMP ekipleri söz konusu şahıslara 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 9. Maddesinin (f) bendinde belirtilen esaslara ve yasaklara aykırı olarak aynı kanunun 20. Maddesinin (k) bendine göre her bir şahsa ayrı ayrı 60 bin TL olmak üzere toplamda 120 bin TL idari para cezası uyguladı.
Olayda ele geçirilen teçhizatlara el konulurken kelebek, böcek ve sinekler de tür tespiti yapılmak üzere üniversiteye gönderildi.
Pestisit Kullanımı Son 10 Yılda %57 Arttı ve Antalya Başı Çekiyor
Türkiye'de 2009 yılında 37 bin altı yüz elli bir ton (37.651 ton) olan toplam tarım zehri kullanım miktarı son 10 yıl içinde %57 oranında artarak 59 bin tona ulaşmıştır.
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından yayınlanan çevresel göstergelere göre Türkiye'de 2017 yılında kullanılan toplam pestisit yani tarım zehri miktarı, 2016 yılına göre %8,08 artarak yaklaşık elli dört bin tona (54.098 ton) yükselmiş. İstatistiksel verilerde bazı çelişkiler var ama bu yazıda çelişkilere değil de eksikliklere değineceğim.
Pestisitler tarımda çeşitli unsurlara karşı kullanılan zehirli kimyasal maddelerdir. Tarım ilacı olarak adlandırılsalar da tarım zehri demek daha doğru.
Ülkemizde en çok kullanılan tarım zehirlerinin başında fungusitler (mantar öldürücüler) geliyor.
2017 yılında toplam tarım ilacı kullanımının %44'ünü fungusitler oluşturuyor. Fungusitleri %22,8 ile insektisitler (böcek öldürücüler), %23,5 ile herbisitler (ot öldürücüler), %4,9 ile akarisitler (akar öldürücüler), %0,5 ile rodentisitler (kemirgen öldürücüler) ve %12,4 ile diğerleri (bitki aktivatörü, bitki gelişim düzenleyici, böcek cezbedici, fumigant ve nematosit) izliyor.
Ziraat Mühendisleri Odası'nın tahminlerine göre 2018 yılında kullanılan tarım zehri miktarı ise %9 oranında artarak yaklaşık olarak 59 bin ton civarında olacak.
Bu rakamlara göre Türkiye'de 2009 yılında 37 bin altı yüz elli bir ton (37.651 ton) olan toplam tarım zehri kullanım miktarı son 10 yıl içinde %57 oranında artarak 59 bin tona ulaşmıştır.
İstatiksel veriler çok genel
Elbette bu artış başka parametrelerle birlikte değerlendirilmeli.
Örneğin aynı dönemde ekili dikili, örtü altı vs. tarımsal alanlarda da bir artış olması kullanılan tarım zehri miktarındaki artışın mutlak değil göreli olduğu anlamına gelecektir.
Bir başka deyişle ekilen dikilen alan artmadan sadece kullanılan pestisit miktarı artmış olsaydı birim alana düşen tarım zehri miktarı artmış olacağı için bu durum daha kaygı verici olacaktı. Ancak bu detaylar çevresel göstergeler içinde yer almıyor.
Çevresel göstergeler içinde yer alan pestisit kullanımına dair istatistiksel veriler çok genel. Örneğin ilçeler bazında detaylı veriler, kullanılan tarım zehirlerinin ismi ve miktarları gibi bilgiler yok.
Pestisit kullanımının yoğun olduğu Antalya ilinin Kumluca, Serik gibi tarımsal üretimin çok yoğun olduğu ilçelerinde hangi tarım zehirlerinin ne miktarda kullanıldığı belirsiz örneğin.
Bu eksikliklere rağmen en azından bir fikir vermesi için il bazında kullanılan pestisit ya da tarım zehri miktarlarına yakından bakalım.
Pestisit kullanımında Antalya birinci sırada
2017 yılı itibariyle en fazla tarım zehri kullanılan ilk 5 il toplam kullanımın %10,1'i ile Antalya, %9'u ile Manisa, %9'u ile Adana, %5,7'si ile Mersin ve %5,7'si ile Aydın olarak sıralanıyor.
Antalya tarım zehri kullanımında başı çekiyor. Antalya ilinde 2018'de kullanılan tarım zehri miktarının Ziraat Mühendisleri Odası'nın 2018 yılı için yaptığı tahmini dikkate alarak yaklaşık olarak beş bin dokuz yüz elli dokuz ton (5.959 ton) olduğunu söyleyebiliriz.
Bu rakam tek başına bir şey ifade etmiyor.
Biraz daha fikir vermek için kullanılan pestisit miktarının beş milyon dokuz yüz elli dokuz bin kilogram olduğunu ve bu miktarın yuvarlak hesapla yarım kiloluk 12 milyon adet pet su şişesine denk geldiğini belirtmeliyim.
Antalya ilinin 2018 yılı nüfusu 2 milyon 426 bin olarak verilmiş ve buna göre Antalya'da kişi başına yaklaşık 2.5 kilo pestisit düşüyor.
Pestisit kullanımının yoğun olduğu diğer illerin başında gelen Manisa'da kişi başına 3,7 kg, Aydın'da 3,1 kg, Adana'da 2,4 kg ve Mersin'de ise 1,8 kg pestisit düşüyor.
Ancak il bazındaki kullanım miktarlarına değil tarımsal üretimin yoğun olduğu ilçelerdeki kullanım miktarlarına bakmak gerekiyor.
Canlı türleri için ciddi risk
Bu çerçevede örneğin Antalya'da Kumluca ve Serik gibi tarımsal üretimin ve pestisit kullanımının çok yüksek olduğu ilçelerde birim alana (ve kişi başına) düşen pestisit miktarının bu değerlerin çok daha üstünde olduğunu kesinlikle söyleyebiliriz.
Bu yüksekliğin çiftçiler, tarımsal alanlarda çalışanlar, bölge sakinleri, tüketiciler ve ekosistemdeki arılar başta olmak üzere diğer canlı türleri için ciddi bir risk oluşturduğunu da söyleyebiliriz.
Elbette kullanılan pestisitlere bir defada maruz kalmıyoruz. Tarım zehirleri yıl içinde farklı zamanlarda kullanılıyor ve geniş bir coğrafi alana yayılarak miktarı seyreliyor. Dolayısıyla kullanılan miktarın çok azına ancak sürekli olarak maruz kalıyoruz.
Maruziyet konusu ülkemizde az çalışılmış konulardan biridir. Pestisitlere maruziyet düzeyinin ne olduğu, olası sağlık zararlarının boyutları, çevresel maliyetler ve toplumdaki hangi grupların bu açıdan daha kırılgan olduğu vb. gibi konuları ayrıca başka bir yazıda ele almak gerekiyor.
Bu konularda somut çalışmalar yapılmadıkça gerçek durumun ne olduğunu söylemek çok zor.
Ama ortada somut bir gerçek var: Türkiye'de pestisit kullanım miktarı son on yılda %57 oranında artış göstermiş.
Bu artış bir başarı değil, ciddi bir sorundur.
Ülke sınırları aynı kaldığına göre pestisit kullanımındaki artış ülke topraklarının, havasının, sularının ve doğadaki canlıların pestisitlere daha fazla maruz kalması anlamına gelir. Pestisit kalıntıları içeren gıda ürünleri oranının da artış göstermiş olması kuvvetle muhtemeldir.
Pestisit kullanım miktarlarındaki artışlar Tarım ve Orman Bakanlığı'nın ülke genelinde pestisit kullanımını azaltmaya yönelik söylemlerinin ve yaptığı uygulamaların gerçekte hiçbir işe yaramadığını da göstermektedir.
Ne yazık ki durumumuz bu. (BŞ/PT)
Tarım İlaçları Kullanım Klavuzu
Kritik Süreç 24 Nisan`da Biter
11 Mart 2019, 16:51
Bitki Koruma Ürünlerine Yasak Geldi