Şeffaf Devlete Doğru: İnteraktif Yatırım Teşvik Belgesi İstatistik Raporu
Geçtiğimiz yıllar içinde Hükümetimiz tarafından birçok önemli teşvik düzenlemesi kamuoyu ile paylaşıldı. Denilebilir ki yatırım teşvik sisteminde onbeş yirmi yıllık bir dönemde karşılaşılabilecek değişiklik ve yenilikler yaklaşık birkaç yıllık döneme sığdırıldı. Özetle yatırımcılar muazzam bir destekler paketi ile karşı karşıya kaldı, kalıyor. Bunun en son örneği de Teknoloji Odaklı Sanayi Hamlesi ile karşımıza çıktı. Potansiyel yatırımcı için teşviklere ulaşmak ve onlardan yeterince yararlanmak kritik önemde.
Konuya kamu maliyesi tarafından baktığınız zaman da idari işlemlerde “şeffaflık ve hesap verilebilirlik” büyük önem kazanıyor.
Yatırımcı dostu yaklaşımlarıyla yatırımcıların haklı saygı ve güvenini kazanmış olan Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü, yeni uygulamaya aldığı “İnteraktif Yatırım Teşvik Belgesi İstatistik Raporu” ile şeffaflık ve hesap verilebilirlik bağlamında da çok önemli bir adımı atmış görünüyor. Önce Genel Müdürlük’ün sağladığı teşviklere kısaca değinelim; akabinde İnteraktif Yatırım Teşvik Belgesi İstatistik Raporu’nu inceleyelim.
Yatırım teşvik sistemimizin temelinde hala 2012 Haziran’ında yayımlanan 2012/3305 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı (BKK) var. Bu BKK ile yatırım teşvik sistemimizde devrimsel adımlar atıldığını söylememiz mümkün. 2012/3305 sayılı BKK ile “Öncelikli ve Stratejik Yatırımların Teşviki” mekanizmaları sisteme ilk defa sokuldular. Bu yeni sistemle hem ülkemizin cari açık sorununun çözülmesi hem de sanayimizin yüksek katma değerli üretim ve ihracata geçiş yapmasının sağlanması amaçlanıyordu. Sistem birçok defa revizyona uğrasa da halen yürürlükte ve yatırımcılar için hala çok önemli fırsatlar sunuyor. Bu kapsamda yatırımcılara -yatırımın yerine ve türüne göre değişen oran ve sürelerde- KDV istisnası, Gümrük Vergisi muafiyeti, sigorta primi işveren hissesi desteği, vergi indirimi, faiz desteği, gelir vergisi stopajı desteği ile yatırım yeri tahsisi gibi önemli teşvikler sağlanabiliyor.
Süper teşviklere bakalım. “6745 sayılı Yatırımların Proje Bazında Desteklenmesi ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun” ile yatırım teşvik sistemimiz için oldukça önemli bir adım atıldı. Bu Kanun’la Cumhurbaşkanlığı’na proje bazında desteklenmesi öngörülen yatırımlara oldukça geniş teşvikler verme yetkisi tanınmış oldu. 2016/9495 sayılı “Yatırımlara Proje Bazlı Devlet Yardımı Verilmesine İlişkin Karar (BKK)” ile bu önemli teşvik sisteminden hangi yatırımların ve hangi prosedürlerle yararlanacakları da belli edilmiş durumda. 6745 sayılı Kanun’la esnek bir teşvik sistemine geçildi ve Cumhurbaşkanlığı tarafından desteklenmesi öngörülen her yatırım projesine özgü özel bir teşvik sistemi oluşturabilecek bir enstrümana kavuşmuş oldu. İlgili Kanun hükmüne göre Cumhurbaşkanlığı, proje bazında Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından desteklenmesine karar verilen yatırımlar için -yine Kanun’da tespit edilen- çok önemli desteklerin bir kısmından veya tamamından yararlanma imkânını yatırımcılara tanıyabilecek. Belirtelim, bu kapsama girecek yatırımların en az 500 milyon TL (Teknoloji Odaklı Sanayi Hamlesi kapsamında 50 milyon TL) tutarında sabit yatırım tutarına sahip olmaları gerekiyor.
Teşvik alanında en son atılan önemli adım olan Teknoloji Odaklı Sanayi Hamlesi Programı ile cari açığın kalıcı olarak düşürülmesi ve sanayimizde ithal ara malı oranının azaltılarak, daha güçlü bir ihracat sepetine de sahip olunması amaçlanıyor. Program kapsamına alınan “makine, bilgisayar, elektronik, optik, elektrikli teçhizat, eczacılık, kimya ve ulaşım araçları” sektörleri için ilan edilecek ürün listeleri potansiyel yatırımcılar için kritik önemde. Bu kapsamdaki ilk uygulama da pilot sektör seçilen “makine” ile başlatılmış durumda. Bu program kapsamında da stratejik teşvik belgesi almak veya proje bazlı (süper) teşvik modelinden yararlanmak mümkün.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü’nün internet sitesinde uzun yıllardır teşviklere ilişkin birçok istatistik paylaşılmaktaydı. Ancak bu dağınık verileri bir araya toplayacak, bazı analizleri interaktif olarak yapmayı sağlayacak bir sistem yakın zamana kadar kurulamamıştı. Ekonomik anlamda ülkemize dair çok önemli göstergeleri içeren teşvik verilerinin interaktif bir şekilde incelenmesine izin veren “İnteraktif Yatırım Teşvik Belgesi İstatistik Raporu”nun hizmete alınması şeffaf ve hesap verilebilir kamu yönetimi bağlamında son derece önemli bir adımı temsil ediyor.
Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü’nün internet sitesinde yer alan interaktif rapor üzerinden yaptığımız sorgulardan ulaştığımız bazı dikkat çekici sonuçları paylaşalım.
Belge sayıları 2017’de zirve yaparken, aşağıdaki grafiğe göre belgeye bağlanan “sabit yatırım tutarı” bakımından zirveye 2018’de ulaşılmış.
Teşvik belgesine bağlanan yatırımların sabit yatırımlarının sektörel dağılımda da “enerji ve imalat” başı çekiyor. İkisini “hizmetler” sektörü takip ediyor.
Teşvikli yatırımlar neticesinde, sağlanması öngörülen “ilave istihdam” rakamlarında da 2018 yılı zirveyi temsil ediyor. 2019’daki düşüş de dikkat çekici.
Aşağıda paylaştığımız grafik de oldukça önemli bir konuya işaret ediyor. Buna göre yapılan makine teçhizat yatırımlarının yaklaşık yüzde 60’ı “ithal”. Bu veri sanayimizin üretim ve ihracat için, ithalata bağımlılığını gösteren önemli bir parametre.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü, yeni uygulamaya aldığı “İnteraktif Yatırım Teşvik Belgesi İstatistik Raporu”nun şeffaflık ve hesap verilebilirlik bağlamında da çok önemli bir adımı olduğunu tekrar vurgulayalım ve bu yönde diğer kamu kurumlarımızın da atacakları yeni adımlara örnek teşkil etmesini dileyelim.