Kanunen yasak olmayan her türlü ekonomik amaç ve konu için kurulabilen ve tüzel kişiliği haiz olan limited şirketler, bir veya daha çok gerçek ya da tüzel kişi tarafından bir ticaret unvanı altında kurulur. Limited şirketlerin esas sermayesi belirli olup, bu sermaye esas sermaye paylarının toplamından oluşur. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu(TTK)’nun 125. maddesi ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 48. maddesi çerçevesinde limited şirketler; kanuni istisnalar saklı olmak üzere cins, yaş, hısımlık gibi yaradılış gereği insana özgü niteliklere bağlı olanlar dışındaki bütün haklardan yararlanabilir ve borçları üstlenebilirler. Bu kapsamda limited şirketler, üçüncü kişilerle özel hukuk ve kamu hukukuna dayalı çeşitli ilişkilerde bulunur ve bunun sonucunda alacaklı ve borçlu sıfatını kazanır. Şirket ise borç ve yükümlülükleri dolayısıyla sadece malvarlığıyla sorumludur.
Aşağıda ki açıklamalarda, öncelikle limited şirket ortaklarının şirketin özel borçlarından sorumsuzluğu ve şirkete karşı yükümlülükleri değerlendirilecek, daha sonra da şirketten tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen veya tahsil edilemeyeceği anlaşılan kamu alacağından ortağın sorumluluğu üzerinde durulacaktır.
1- LİMİTED ŞİRKETİN ÖZEL BORÇLARI KARŞISINDA ORTAĞIN DURUMU
Ortaklar, şirket borçlarından sorumlu olmayıp, sadece taahhüt ettikleri esas sermaye paylarını ödemekle ve şirket sözleşmesinde öngörülen ek ödeme ve yan edim yükümlülüklerini yerine getirmekle yükümlüdürler.” denilmektedir. Ortakların bu sorumluluğuna “sınırlı sorumluluk” denilmektedir. Sınırlı sorumluluk kuralı, şirketler hukukunun en önemli kurallardan biridir. Söz konusu hüküm, ortağın şirketin özel hukuk borçlarından dolayı sorumluluğunu bertaraf etmektedir. Ortağın sorumluluğu sadece taahhüt ettiği sermaye tutarı kadardır. Kamu borçları dışında şirketin üçüncü kişilere olan borçlarından dolayı ve şirket alacaklılarına karşı ortağın, hiçbir surette sorumluluğu mevcut değildir ve bu borçları karşılamak gibi bir mükellefiyeti bulunmamaktadır. Bir başka ifadeyle, şirket alacaklıları, ortaktan doğrudan ya da dolaylı olarak kişisel herhangi bir talepte bulunamaz. Ortak, taahhüt etmiş olduğu sermaye payını şirkete ödemekle, ayrıca varsa ek ödeme ve yan edim yükümlülüklerini yerine getirmekle şirkete karşı sorumluluktan kurtulmuş olur.
Diğer taraftan, anonim şirket pay sahiplerinin sorumluluğunu düzenleyen TTK’nın 329/II. maddesinde, pay sahiplerinin sadece taahhüt etmiş oldukları sermaye payları ile ve şirkete karşı sorumlu olduğu belirtilmiştir. Limited şirketlerle ilgili hükümde ise anılan maddede geçen “ve şirkete karşı sorumludur” ibaresine yer verilmemiştir. Her ne kadar durum böyle olsa da, anonim şirketlerde olduğu gibi limited şirketlerde de ortakların sorumluluğu sadece şirkete karşıdır.
Bunun yanında şirket borçlarından dolayı limited şirket tüzel kişiliğinin bizzat kendisi bütün malvarlığı ile sorumludur. Nitekim TTK’nın 602. maddesinde; “Şirket, borç ve yükümlülükleri dolayısıyla sadece malvarlığıyla sorumludur.” hükmüne yer verilmiştir. “Malvarlığı” ibaresiyle kastedilen, şirketin sermayesi değil, bilançosunun aktifler kısmında yer alan değerler toplamıdır. Bu hüküm çerçevesinde, şirketin özel hukuk borçlarından dolayı asıl sorumluluk, şirkete aittir ve sorumluluğun sınırını malvarlığı oluşturur. Bir başka deyişle limited şirket, şirket alacaklılarına karşı bütün malvarlığıyla sınırsız bir şekilde sorumludur. En kötü senaryoya göre ortağın azami kaybı, ancak fiilen ödediği sermayeyi kaybetmek olacaktır. Zira şirketin malvarlığı borçlarını karşılamadığı takdirde alacaklılar, yukarıda belirtildiği şekilde ortaklara başvurma hakkına sahip değildir.
2- ŞİRKET ORTAĞININ MALİ YÜKÜMLÜLÜKLERİ
Yukarıda da belirtildiği üzere, limited şirket ortakları, şirket borçlarından sorumlu olmayıp, sadece taahhüt ettikleri esas sermaye paylarını ödemekle ve şirket sözleşmesinde öngörülen ek ödeme ve yan edim yükümlülüklerini yerine getirmekle yükümlüdürler.
3- ORTAKLARIN LİMİTED ŞİRKETİN KAMU BORÇLARINDAN SORUMLULUĞU
TTK’da şirket alacaklıları ile ortaklar arasında bağlantı kurulmamasına, alacaklılara kural olarak ortakları izlemek imkanı tanınmamasına rağmen, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun(5)’un 35. maddesi, kamu alacaklılarını limited şirketin diğer alacaklılarından ayırarak limited şirket ortağına karşı takip yapabilme imtiyazı vermiştir(6). Nitekim anılan Kanun’un 35/I. maddesi, “Limited şirket ortakları şirketten tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen veya tahsil edilemeyeceği anlaşılan amme alacağından sermaye hisseleri oranında doğrudan doğruya sorumlu olurlar ve bu Kanun hükümleri gereğince takibe tabi tutulurlar.” Hükmü bulunmaktadır. Söz konusu hüküm, limited şirket ortaklarının sadece taahhüt ettikleri esas sermaye paylarını ödemekle yükümlü olma kuralına önemli bir istisna oluşturmakta ve kamu idaresinin haklarını koruma amacı taşımaktadır. Bu düzenlemeyle kamu alacağının limited şirketten tahsilinin tehlikeye girmesi önlenmek istenmiş ve bir güvence oluşturulmaya çalışılmıştır.
TTK’da ki limited şirket ortakları için öngörülen sorumluluk sisteminden ayrılmakta, hatta ortakların sorumluluklarını daha da artırmaktadır. Ayrıca şirket ortaklarının, belli şartların varlığı halinde her bir kamu alacağından dolayı, doğrudan doğruya takip edilmesi olanağı sağlamakta ve kamu alacakları limited şirketin diğer alacaklıları karşısında imtiyazlı durumu getirilmektedir. Limited şirket ortağının 6183 sayılı Kanun’un 35. maddesi kapsamında takip edilebilmesi için her şeyden önce şirketten talep edilen alacak, kamu alacağı niteliğinde olmalıdır. Kamu alacağı olmayan alacaklar hakkında anılan Kanun hükmü uygulanamaz. Bir diğer şart, kamu alacağının şirketten tamamen veya kısmen tahsil edilememesi veya tahsil edilemeyeceğin anlaşılmış olmasıdır. Bu halde, kamu alacağının tahsili için öncelikle limited şirkete müracaat edilecektir. Alacağın “tahsil edilememesi” ve “tahsil edilemeyeceğinin anlaşılması” durumunda ortaklar bu borçtan sermaye payları oranında sorumlu olacaktır. Dolayısıyla kusursuz sorumluk prensibine dayanan bu sorumluluk, ortaklar açısından feri nitelikte ve ikinci derecededir.
Diğer yandan, ortağın şirketteki sermaye payını devretmesi halinde, payı devreden ve devralan şahıslar devir öncesine ait kamu alacaklarının ödenmesinden aynı şekilde müteselsilen sorumlu tutulacaktır. Bunun yanında, kamu alacağının doğduğu ve ödenmesi gerektiği zamanlarda ortakların farklı şahıslar olmaları halinde bu şahıslar, kamu alacağının ödenmesinden yine müteselsilen sorumlu olacaktır (6183 sayılı Kanun md. 35/2-3).
4- Kanuni temsilcisin sorumluluğu
Limited şirketlerde şirketten, tahsil edilemeyen amme borçları için kanuni temsilciye borcun tamamı, ortaklara sadece hisseleri nispetinde borçları için başvurulabilecek ve hem ortağa hem de kanuni temsilciye birlikte gidilebilecektir.
Ahmet İNCİ/Serbest Muhasebeci Mali Müşavir