(S) ARACI HARİCEN ALAN DA VERGİ BORCUNDAN SORUMLUDUR
ESAS NO: 2012/3-531
KARAR NO: 2012/760
Taraflar arasındaki “tazminat” davasından dolayı yapılan yargılama sonunda; Söke Sulh Hukuk Mahkemesince davanın kısmen kabulüne dair verilen 22.03.2011 gün ve 2010/634 E., 2011/325 K. sayılı kararın incelenmesi davalı vekili tarafından istenilmesi üzerine, Yargıtay 3.Hukuk Dairesinin 19.10.2011 gün ve 2011/14096-15932 sayılı ilamı ile;
(...Temyiz isteminin süresi içinde olduğu anlaşıldıktan sonra dosyadaki bütün kağıtlar okunup gereği düşünüldü.
Davacı, trafikte adına kayıtlı aracını haricen davalıya sattığını, davalının aracın devrini almadığını. 3.kişilere satışı için davalıya noterden vekaletname verdiği halde aracı 3.kişilere haricen satarak devrini vermediğini, bu nedenle aracın vergi borçlarını ödemek zorunda kaldığını belirterek 5.000,00 TL vergi borcunun davalıdan tahsili isteminde bulunmuştur.
Davalı ise aracı satın almadığını aracı 3.kişilere satmak üzere aracılık yaptığını bu nedenle vergi borçlarından sorumlu olmadığını belirterek reddine istemiştir.
Mahkemece, dinlenen tanık beyanları ve aracın satılmak üzere davalıya verilen vekaletnameye göre davalının haricen satın aldığı aracı 3.kişilere satmasına rağmen resmi devrini yaptırmaması nedeniyle davacının ödemek zorunda kaldığı 3.281,29 TL vergi borcunun davalıdan tahsiline karar verilmiştir.
Taraflar arasındaki uyuşmazlık 2918 sayılı yasanın 20/d maddesi hükmüne göre kütük dışı satılan bir araç nedeniyle oluşan vergilerin davalıdan tahsilinin gerekip gerekmediği hususunda toplanmaktadır, iddia bu olmasına rağmen dosya münderecatına göre ve uyuşmazlıkta esas alınan vekaletname ile davalının vekil davacının vekil eden olduğu ve aracın satımı konusunun vekalet akdinde yazılı bulunduğu anlaşılmaktadır. Vekil, vekil edenin iradesi ile sadece vekalet akdine konu aracı 3.şahsa satma külfetini yüklenmektedir.
Araç resmi şekilde satılmadığına göre vergiler ve cezalar araç malikine aittir. Bu bağlamda değerlendirme yapılıp sonucuna göre karar verilmesi gerekirken yazılı ve yanılgılı gerekçe ile davanın kabulüne karar verilmesi bozmayı gerektirmiştir...)
Dava, vekalet aktinden kaynaklanan tazminat istemine ilişkindir.
Davacı vekili, müvekkilinin ... plakalı 1972 model BMC Morris marka aracı davalı A. D.`a sattığını, bedelini alarak aracı da teslim ettiğini, davalının aracı başkasına satabilmesi için davalıya 16.9.1996 tarih ve 09594 yevmiye numaralı Yenihisar Noterliğinden düzenlenmiş vekaletname verdiğini, davalının aracı başkasına sattığını, ancak aracın resmi satışını sattığı kişiye vermediğini, aracın vergi borçlarının davacıya geldiğini, davacının aracın yerini bulamadığını, satış tarihinden bugüne kadar 4.000 TL vergi ödediğini, fazlaya ilişkin haklar saklı kalmak kaydı ile 5.000.TL tazminatın davalıdan tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
Davalı, söz konusu aracın satışına aracılık ettiğini ancak aracı kendisinin almadığını ve satmadığını, vergi borçlarından kendisinin sorumlu olmadığını savunmuştur.
Yerel mahkemece, taraflar arasında ... plakalı aracın üçüncü kişilere resmen devredilmesi yönünde bir anlaşma olduğu ve bu anlaşmaya dayanarak resmi işlemlerde kullanılmak üzere davacı tarafından davalıya Yenihisar Noterliğince düzenlenmiş 16/09/1996 tarih ve 09594 yevmiye numaralı vekaletname verilerek, ayrıca aracın teslim edildiği, davalının bu vekaletname uyarınca aracın devrini üçüncü kişilere noterden resmi olarak yapması gerekirken, resmi devri yapmayıp haricen satış yaptığı, dolayısıyla aracın 1996 yılından 2010 yılına kadar olan tüm vergilerinin ve gecikme zamlarının kayıt maliki görünen davacıya çıkarıldığı ve bu vergilerin davacı tarafından ödenmek zorunda kaldığı, ödenen toplam miktarın ise 3281,29 TL olduğu belirlenmiş olmakla, davalının "aracın resmi devrini yaptırmamak ve bu şekilde üzerine düşen görevi yerine getirmemek suretiyle" araçtan belirtilen süre zarfında malik olarak yararlanamayan, sadece kağıt üzerinde malik görünen davacının vergi borçlarını ödemek zorunda kalmasına ve bu şekilde zarara uğramasına sebep olduğu gerekçesi ile davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.
Özel Dairece, metni yukarıda aynen yazılı gerekçe ile karar bozulmuş; yerel mahkemece önceki gerekçeler genişletilmek suretiyle direnme kararı verilmiştir.
Direnme kararını davalı, temyize getirmektedir.
Tarafların iddia ve savunmaları ile bozma ve direnme kararlarının kapsamı itibariyle Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlık; 16.09.1996 tarihli vekaletname içeriği dikkate alınmak suretiyle davacıya ait kayıt dışı satılan aracın 2006-2010 yılları arasına ait döneme ilişkin vergilerin davalıdan tahsilinin gerekip gerekmediği noktasında toplanmaktadır.
Uyuşmazlığın daha iyi anlaşılabilmesi ve daha isabetli çözüme ulaşılabilmesi için öncelikle, vekâlet sözleşmesinin niteliğine ilişkin genel açıklamalar yapılmasında fayda görülmüştür.
Borç ilişkisini kuran en önemli kaynak sözleşmedir. Her sözleşme, taraflar arasında bir hukuki ilişki meydana getirir, bu ilişkiye "akdi ilişki” denir.
Borç doğuran sözleşmelerden birisi olan “Vekâlet Sözleşmesi”, 818 sayılı Borçlar Kanunu (BK)’nun 386/1 maddesinde,“Vekâlet, bir akittir ki, onunla vekil, mukavele dairesinde kendisine tahmil olunan işin idaresini veya takabbül eylediği hizmetin ifasını iltizam eyler.” şeklinde tanımlanmıştır.
Bu tanımlamadan anlaşıldığı üzere vekâlet sözleşmesinin unsurları: vekilin, bir iş görme borcunu üstlenmesi; iş görme borcunun, başkasının menfaatine yapılması; iş görme borcunun, müvekkilin iradesine uygun olarak yerine getirilmesi; vekilin, edim sonucunu değil, edim fiilini üstlenmesi; vekilin, iş görme borcunu yerine getirirken bağımsız hareket etmesi; ücret (ki bu unsur zorunlu değildir) biçiminde sıralanabilir.
Bunun yanı sıra, vekâlet sözleşmesinde vekilin borçlarından olan sadakat borcu üzerinde durulması gerekmektedir.
Sadakat, özen ve sır saklama borcu, BK’nun 390/2 maddesinde düzenlenmiş; maddede “vekil, müvekkile karşı vekâleti iyi bir surette ifa ile mükelleftir.” denilmiştir.
Eldeki davanın çözümünde, özellikle vekilin, vekil edene “hesap verme borcu” üzerinde durulması gerekmektedir.
Böylece hesap verme borcu, geniş anlamda, genel bir bilgi verme yükümlülüğü olarak kendini göstermektedir. Vekil sadece işin sonunda değil, yürütülmesi sırasında da durumdan müvekkile bilgi vermek zorundadır.
BK m.392, f.I’de hesabın “müvekkilin talebi üzerine” verileceğinden söz edilmekte ise de, vekil gerekiyorsa kendiliğinden müvekkile işin durumu hakkında bilgi vermelidir. Sürekli vekâlet sözleşmelerinde uygun aralarla müvekkile hesap verilmesi zorunluluğu vardır.
Hesap verme yükümlülüğü, hem müvekkilin, hem de vekilin yararınadır; vekilin, müvekkile bilgi vermesi suretiyle, müvekkil, vekili denetlemek, vekile ifa edeceği işle ilgili talimatları vermek, talimatların ne ölçüde yerine getirildiğini tespit etmek, gerektiğinde vekili azletmek olanağına kavuşmuş olmaktadır. Müvekkil, kendisinin vekil tarafından bilgilendirilmesi neticesinde ortaya istenmeyen bir sonucun veya zararın çıkmasını engellemiş olacaktır.
Hesap verme ve alınanları müvekkile teslim etme borçlarından müvekkilin, bunların içeriğini ve kapsamını bilmesi kaydıyla, vekili karşılıklı anlaşma ile ibra etmesi kabildir.
Bunun tam karşılığı olarak da, müvekkilin de vekile hesap sorma sorumluluğu ve yükümlülüğü bulunmaktadır. Öteki deyişle, vekilin müvekkile hesap verme yükümlülüğünün yanında, müvekkilin de vekile hesap sorma yükümlülüğü bulunmaktadır. Bunlar aynı madalyonun iki yüzü gibi bir birini tamamlayan ve vekalet sözleşmesinin gereklerinin en iyi şekilde yapılmasını hedefleyen sorumluluklardır.
Tüm bu açıklamalar ışığında somut olay ele alındığında; taraflar arasında 16.09.1996 tarihinde düzenlenen vekaletname ile ... plaka sayılı aracın satış işlemlerini yapmak üzere davalıya yetki verildiği, davalının söz konusu aracı üçüncü bir kişiye gayri resmi yollardan sattığı ancak aracı resmen devretmediği, 1996 yılından sonra araç üzerinde doğan vergilerin davacı tarafından ödenmek zorunda kalındığı hususları sabit olup herhangi bir tartışma bulunmamaktadır.
Davalı vergi borcunu doğuran aracı resmi yollardan satmayarak davacı aleyhine bir zararın doğumuna sebebiyet verdiği gibi davacının da vekalet sözleşmesi gereğince uzunca bir süre davalıya ses çıkarmamakla, yani vekalet sözleşmesi kapsamındaki hesap sorma yükümlülüğünü gereği gibi yerine getirmemekle aynı zararın doğumunda veya artmasında davalı ile birlikte müterafik sorumlu olduğu belirgindir. Öteki deyişle, davacıda pasif hareketi ile zararın büyümesinde etkili olmuştur.
Öyleyse, mahkemece yapılacak iş, 818 sayılı BK.nun 43/1,44. (6098 sayılı TBK.nun 51/1,52.) maddesi kapsamında olayın oluşumundaki tarafların kusur durumu da dikkate alınarak uygun bir tazminatın davalıdan tahsiline karar vermek olmalıdır.
O halde, mahkemece bu husus göz ardı edilerek, yanılgılı değerlendirme ile zararın oluşumunda tamamen davalı kusurlu bulunarak karar verilmesi ve önceki kararda direnilmesi usul ve yasaya aykırıdır.
SONUÇ: Davalının temyiz itirazlarının kabulü ile, direnme kararının yukarıda gösterilen değişik nedenlerden dolayı 6217 sayılı Kanunun 30.maddesi ile 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’na eklenen “Geçici madde 3” atfıyla uygulanmakta olan 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun 429. maddesi gereğince BOZULMASINA, istek halinde temyiz peşin harcının yatırana geri verilmesine aynı kanunun 440.maddesi uyarınca miktar itibari ile karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere, 07.11.2012 gününde oyçokluğu ile karar verildi.
Kayıt: 24 Şub 2012, 13:16