Semerkand Dergisi - Korunan Tarih Çemberlitaş - Eylül 2013 | Kenan Aydın
Semerkand Dergisi / Eylül 2013
Roma İmparatorluğu’nun son dönemine ait, günümüze kadar gelmeyi başarmış ender eserlerden biri Çemberlitaş’tır. İmparator 1. Konstantinus’un hatırasını yaşatmak için dikilen anıt, sağlamlığı kadar meydana getirilen yapı taşları ile de konuşulmaya
Çemberlitaş’ın kaidesindeki odacıkta Hıristiyanlığın bazı kutsal hatıralarının saklanmış olduğu çok eskiden beri söylenir. Bu kutsal eşyalarının Bizans dönemi boyunca burada kalsa bile 1203-1204 yıllarındaki Latin istilası sonunda gerçekleşen yağmadan kurtulmasına ihtimal verilmez. Çünkü 4. Haçlı Seferi’ne katılan Batılıların kilise ve manastırlardaki hazineleri, bilhassa da kutsal eşyaları toplayıp götürdükleri bilinir. Bunları bulmak için 1928 yılına doğru Vett adındaki Danimarkalı bir dinî eşya araştırıcısı, civardaki bir dükkandan tünel kazarak kaidenin içine girmeye çabalar. Ancak bu macera bir netice vermez ve kaidedeki odaya ulaşamaz. Bu olay vesilesiyle daha önce başka bir yabancının da aynı girişimde bulunduğu anlaşılır.
KAYBOLAN MİRASIMIZ SULTAN I. MAHMUD ÇEŞMESİ
Çeşmeler, yakın tarihimizde çeşitli gerekçelerle yok edilen tarihî eserlerimizin önemli bir bölümünü teşkil eder. Şehrin sokaklarını süsleyen ve her biri hayır eseri olarak yapılan bu küçük eserler arasında sanat değerine sahip olanlar hiç de az değildir. Çeşmelerden ancak birkaçı bulundukları yerlerden sökülerek başka yerlere tekrar inşa edilmiştir. Birçok çeşme üzerinde bulunduğu araziye konmak isteyenlere bulunmaz bir fırsat sunmuş, büyük bir çoğunluğu ise hiçbir iz kalmayacak surette ortadan kaybolmuştur. Sultan I. Mahmud Çeşmesi de yok edilen tarihî eserlerimizden sadece biridir.
Fatih semtinin bu bölgesinin geçirdiği birçok büyük yangına rağmen çeşme, 20. yüzyılın başlarına kadar varlığını sürdürür. İstanbul’u Cibali’den Cerrahpaşa’ya kadar kül eden 1918 yangınından da daha fazla bir zarar görmeksizin kurtulur. 1920- 25 yıllarına doğru çekildiğini sandığımız bir fotoğrafta eser bakımsız bir halde bulunmakla beraber, henüz bütün mimarî parçalarıyla ayaktadır. 1930’a doğru çekilen bir başka fotoğrafta ise cephesindeki sütunçelerin sökülüp götürülmüş olduğu rahatlıkla görülür. 1946 yılında ise yarıya kadar toprağa gömülmüş üst kısmında bazı parçalar eskimiş ve daha perişan bir duruma gelmiştir.
Bir tarafta her şeye rağmen yaklaşık 1700 yıldır ayakta kalan bir anıt, diğer tarafta 200 yıl bile katlanamadığımız bize ait olan güzel bir çeşme! Varın gerisini siz düşünün...