İslamda Tarikatlar : Dinimiz İslam - GuncelMeydan
gönderen Pınar » Pzt Nis 07, 2008 14:24
Bu "yol" ise tasavvufta Tanrı'nın doğrudan bilgisine götürdüğüne inanılan manevi yoldur. "Tarikat" dinin zorunlu kurallarının yanısıra daha fazla sevap kazanmak maksadıyla zorunlu olmayan birtakım zikirleri ve güzel amelleri yerine getirmek isteyenlerin tuttuğu bir yoldur. Bu yolu tutanlara dileyen ve isteyen anlamında Mürid ya da Derviş denir. 12 ana tarikat süreç içinde 400'lere dayanmıştır.
Şeyhlerin şeyhinin tarikatı: Sühreverdiyye
Ebun- Necip Sühreverdi tarafından kurulan Sühreverdiyye tarikatı, "Şeyhlerin Şeyhi" olarak nitelendirilen Ebu Hafs Ömer es-Sühreverdi tarafından geliştirilip sistemleştirildi. Yaşadığı dönemde halkın sorunlarını çözmek için uğraşan Ömer Sühreverdi'nin elçi sıfatıyla diplomatik girişimlerde de bulunduğu biliniyor.
Sühreverdilik, Ebun-Necib Sühreverdi tarafından kurulmuş ve zamanının "Şeyhlerin Şeyhi" sayılan Ebu Hafs Ömer es-Sühreverdi tarafından geliştirilip sistemleştirilmiş bir tarikat. Ömer es-Sühreverdi'nin eseri "Avariful Mearif" Hacı Ahmed bin Seydi el-Bigavi tarafından 1458 yılında Türkçe'ye çevrildi. Sühreverdiyye, Ebu Hafs Ömer bin Muhammed Şihabüddin Sühreverdi'nin tasavvuftaki yolu olarak nitelendiriliyor. 'Zikri cehri' yani 'Allah'ın adının sesli anılması' geleneğinin Hazreti Ali'den oniki imam aracılığıyla geldiği tarikatta, bunların sekizincisi
olan İmam-I Ali Rıza'nın etkisinin büyük olduğu görülüyor. Sühreverdiyye tarikatının kurucusu Şihabüddin-I Sühreverdi'nin oğluna, "Ey oğul! Bu fani dünyanın ziynetine, süsüne aldanıp gururlanma. Bir kimse dünyaya meylederse, helak olur. Ahiret yolculuğuna hazır ol. Fırsat elinde iken Allahü Teala'dan başkasına gönül bağlama. Bir gün gelir pişmanlığın fayda etmez" dediği biliniyor. 1144 yılında doğan Şihabüddin Sühreverdi, Hazreti Ebubekir'in soyundan geliyor. Fıkıh, hadis, tasavvuf ve diğer ilimlerde zamanının en ileri gelenleri arasında bulunan Sühreverdi, pek çok esere imza attı. "Avariful Mearif", bu eserler arasında en ünlüsü olarak kabul ediliyor. Ayrıca Sühreverdi'nin "Cezbü'l-Kulub" adlı eserinin de büyük ilgi gördüğü belirtiliyor. Tasavvuf ve tekkeler için büyük öneme sahip olan Avarifil Mearif, o dönem dergahların adeta ders kitabı haline getirilmiş, İhya, Kuşeyri Risalesi, Fususul Hikem ve Fütuhat gibi eserlerin yanında çokça okunmuştur.
IRAK'TA MEŞHUR OLDU
Asıl adı Ömer bin Muhammed olan Sühreverdi, bir rivayete göre 1226, diğer bir rivayete göre 1234 tarihinde vefat etti. Sühreverdi'nin Abdülkadir Gilani ile görüştüğü ve Gilani'nin kendisine "Sen Irak'ta meşhur olanların sonuncususun" dediği biliniyor. Sühreverdiyye tarikatının halife ve devlet yönetimiyle yakın ilişkiler kurması ve onların sempatisini kazanması, tarikat üyelerinin diplomatik görevlerle bazı seyahatler yapmasına yol açtı. Sühreverdi'nin elçi sıfatıyla gerçekleştirdiği diplomatik girişimler, Halife Nasır döneminde Selçuklu devletinin dağılması gibi sebeplerle ortaya çıkan bazı fitneleri bastırmak, komşu İslam ülkeleriyle dostluk münasebetini güçlendirmek amacına yönelikti. Sühreverdi'nin birkaç kez Şam'da yöneticilik görevinde bulunan Eyyubi Sultanı Melik Eşref'e ve Halife ile arası pek hoş olmayan Harezm sultanına elçi olarak gönderildiğinden bahsediliyor. Ayrıca 400 bin kişilik orduyla Bağdat'ı almak üzere yola çıkan Harezm Sultanını bu fikrinden caydırmak üzere Halife'nin Sühreverdi'yi gönderdiği de belirtiliyor. Sühreverdi'nin elçilik görevlerinden birini de Konya Selçuklu Sultanı Alaaddin Keykubat'a, Halife Nasır'ın mesajını ulaştırmak üzere yaptığı kaynaklarda yer alıyor.
Sühreverdiyye tarikatı şeyhlerinden Mustafa Dede Efendi'nin oğlu olan Şeyh Hamdullah, Amasya'da doğdu. Amasyalı Şeyh Hamdullah, küçük yaşlardan itibaren hat sanatıyla ilgilendi. Devrin önemli hattatlarından dersler alarak yetişen Şeyh Hamdullah, kısa zamanda kendisine has bir üslup geliştirdiği ve daha sonraki hattatlar üzerinde derin tesirler bıraktığı için "Kıblet-ül Küttab" yani Hattatların Kıblesi olarak anılıyor. Şeyh Hamdullah'ın 47 adet Mushaf-ı Şerif, yüzlerce Enam ve çok sayıda Murakka yazdığı biliniyor. Büyük usta, Sülüs ve Nesih türünün de mucidi olarak nitelendiriliyor. İstanbul'da vefat eden Şey Hamdullah, Karacaahmet Mezarlığı'na defnedildi.
XII ve XIII. yüzyıllar, Anadolu'da Türkleşme ve İslamlaşmanın gerçekleştiği dönemlerdir. Anadolu'nun Türk ve İslam yurdu haline gelmesinde pek çok etken vardır. Bunlardan biri de tasavvuf ve tasavvufi zümrelerdir. Ahmed Yesevi, Mevlana, Hacı Bektaş-ı Veli ve Yunus Emre gibi sufiler Anadolu insanının hamisi haline gelmişlerdir. Sühreverdiyye de tıpkı Yeseviyye, Mevleviyye, Kübreviyye ve Rufaiyye tarikatları gibi zaviyeleri ile Anadolu'nun gelişmesinde önemli roller üstlenmişlerdir. Sühreverdiyye dervişleri, o dönemde tarikatlarını Anadolu'da yaygınlaştıramamakla birlikte daha sonra XV. asrın ilk yarısında kurulan Zeyniyye kolu bu imkanı elde etti. Bu tarikat, Anadolu'da yaygınlık kazanamasa da kültür etkisi asırlarca sürdü.
Çiştiyye tarikatı, Hindistan'ın ilk ve en büyük tarikatı olarak biliniyor. Muinüddin Hasan el- Çişti'nin kurduğu tarikat, adını Herat yakınlarındaki Çişt Köyü'nden alıyor. Çiştiyye'nin Hindistan öncesi tarihi hakkında kaynaklarda yeterli bilgi yok. Hint müslümanlarının manevi hayatında büyük rolü olan tarikat, XII. yüzyılın sonunda Ecmir'de tekke kuran Muinüddin Hasan el- Çişti tarafından sistemleştirildi ve daha sonra tüm Hint Yarımadası'na yayıldı. Çiştiye tarikatının tarihinde "büyük şeyhler" dönemi, "taşra hankahları" dönemi, "Sabiriyye" kolunun
dönemi ve "Nizamiye" kolunun dönemi olarak dört ana bölümde inceleniyor. İlk dönemlerde sadece küçük şehirlerde faaliyet gösteren Çiştiyye tarikatı özellikle siyasi iktidarlarla işbirliği içerisine girmekten kaçındı. Tarikat, Nizamettin Evliya döneminde merkezi bir yapılanmanın da etkisiyle kısa sürede tüm Hindistan'da etkili oldu. Devlet tarafından şeyhlerin farklı şehirlere yerleşmeye zorlaması sonucu tarikatın merkezi sistemi felce uğradı. Merkezi otoritenin bozulmasıyla çeşitli taşralara yerleşen Çişti şeyhleri siyasetten uzak duramayınca taşra hanedanlıklarının kurucularının manevi destekleyicileri oldu. Çişti tarikatı özellikle Nizamiye kolunun etkisiyle günümüze kadar geldi. Çişti tarikatı ilk dönemlerinde Şeyh Şahabeddin es-Sühreverdi'nin kitabını tarikatın esas kitabı olarak belirledi.
Ayrıca tasavvufun erken dönem klasikleri arasında yer alan Gazali'nin "İhya"sı da Çişti tarikatı tarafından rağbet gören kitaplar arasında yer aldı. Çişti tarikatının fikiryapısının esasını "vahdet-i vücud" oluşturuyor. Vahdet-i vücudun savunucularından olan Allahabadlı Şeyh Mihibbullah'ın eserleri İmam Rabbani ekolünün etkisi altında kalan Evrengzib'in emriyle yakılıyor. Çişti tarikatı, kişinin Allah'tan uzaklaşmasına yol açabileceği kaygısıyla özel mülkiyeti kabul etmiyor ve insana cazip gelen maddi şeylere önem vermiyor. Şiddetten uzak durmaya ve dostluğa önem veren Çişti tarikatı, öç almayı ise hayvanlar aleminin kanunları arasında görüyor. Çekişmeden uzak sağlıklı bir toplum düzeni için çalışan Çişti tarikatı üyelerine göre amaç sadece Allah için yaşamak. Çiştilere göre ne cenneti ümit etmeli, ne de cehennemden korkmalı. Çiştiyye'nin başlıca esasları sesli zikir, çile ve sema olarak kabul ediliyor. Yazılı kaynaklarını daha çok şiir ve menkıbelerle hazırlayan Çiştiyye tarikatı şeyhleri için sohbetname yazmak ise bir gelenek. Çiştiyye tarikatının en eski kaynakları özdeyişler şeklinde yazılmış.
Kırk yıllık hatırı olan tarikat: Şazeliyye
Şazeliyye, Ebul Hasan Şazeli tarafından kuruldu. Tunus Şazeli'de doğan Ebul Hasan Şazeli, tarikatını önce Tunus'ta yaymaya başladı, pekçok kez hacca gitti. Son haccında Mısır'da vefat etti. Sonraları seyahate çıkıp pekçok memleket dolaşıp, en son İskenderiye'ye gelerek yerleşti. Bir müddet İskenderiye'de kaldıktan sonra, Mısır'a gidip orada "İbn Atiyye ve Şifa" okuttu. Bu tarikata üye olanlar, özel kılık kıyafete önem vermiyorlar. Dilenmeyi hor görmüyorlar. Belirli kurallar ve kalıplar içinde hareket etmeyi kabul etmiyorlar. Elinin emeğiyle geçinmek,
her zaman zikir ve duada bulunmak, halka boyun eğmemek, Allah'a dayanmak, her an Allah'ı anmak, sünnete riayet etmek başlıca prensipleri arasında yer alıyor. Tarikat daha çok Tunus, Cezayir, Kuzey Afrika ve Mısır'da yayıldı. Kuzey Afrika toplumlarının bağımsızlık mücadelelerinde Şazeliyye tarikatının çok olumlu roller oynadığı biliniyor. Sunusilerin bağımsızlık çabalarına girişmeleri üzerine Sultan II. Abdülhamid, bunlara karşı Şazeli şeyhlerinden Hasan Zafir'i İstanbul'a getirtti.
Tarikatın piri Ahmed el-Bedevi'nin tarikatın esasları arasında kalp zikrini göstermesine rağmen, zamanla cehri zikir ve kıyamikuudi zikir de ayinlerde uygulandı. Bedevi tarikatında dervişlerin ayin sırasında heyecanları artınca birbirlerine sarılarak zikire devam etmelerine "Bedevi topu" deniyor. Tarikata giriş merasimi mürit adayıyla mürşitin karşılıklı yapılan soru-cevaplarla başlıyor. İlk olarak şeyhin "Arzu ve isteğin nedir?" sorusuna mürit adayı, "Ariflerin yoluna girmek için bana rehber olmanızı istiyorum" diye yanıt veriyor. Ardından şeyh "Bensize sadece iyi şeyleri emrediyor ve kötü şeylerden sakınmanızı istiyorum" dedikten sonra mürit adayına şu ifadeleri tekrarlaması ve anlamını düşünmesini söylüyor: "Allah benimle beraberdir. Allah bana şahittir." Soru-cevap kısmının ardından namaz kılınıyor ve zikir yapılıyor. Bu sırada şeyh adayın baş parmağını elinin içine alıp ayet okuyor.
Safeviyye, Hacı Bayram Veli'de Bayramiyye ile birleşiyor. Tarikatın kurucusu Aziz Mahmut Hüdai, "Bizim tarikatımız hem Halveti, hem Celveti" diyerek tarikatının Halvetiyle içiçe oluşunu vurguluyor. Yine Celveti şeyhlerinden Yakup Afvi, Celvetiyye'nin Bayramiye'den doğduğunu söylüyor. Aziz Mahmut Hüdai'nin İstanbul'da çok sayıda müridi bulunuyordu. Ayrıca çeşitli bölgelere gönderdiği şeyhleri sayesinde Celvetiye, özellikle İstanbul, İzmir, Balıkesir, Orta Anadolu ve Balkanlar'da yaygınlaştı. İstanbul Celvetiyelerin, en yoğun olduğu bölgeydi. Balkanlarda en yaygın tarikatlar arasında yer alan Celvetiyye, ikinci merkez konumunda olan Bursa'daise Üftade ve torunları ile İsmail Hakkı Bursevi gibi şeyhler sayesinde son dönemlere kadar geldi.
Aziz Mahmud Hüdai'ye göre, tarikatta asıl amaç zikre her an devam etmek. Celvetiyye tarikatında esas olan Tevhid zikri olsa da, 1648 yılında vefat eden Aziz Mahmud Hüdai'den sonraki dönemde Halveti zikri olan "Esma-i seb'a"da önemli yer tutuyor. 'Esma-i Seb'a' da Allah'ın yedi ismi-i şerifi olan "la ilahe illallah, Allah, hu, hakk, hayy, kayyum ve kahar söylenerek zikir yapılıyor. Tarikat kurallarına göre, Celveti olmak isteyen mürid adayı istihare, istişare ve abdest gibi ön hazırlıkları yaptıktan sonra şeyhin huzuruna çıkıp elini dizine koyarak oturur ve şeyhi ile beraber üç defa, "Allah'tan ameli, fiili, ve kavli bütün günahlarımın bağışlanmasını dilerim" dedikten sonra yine istiğfar ederek "amentü"yü okur. Ardından şeyh, mürid adayına şunları tavsiye eder: "Her gün 100 defa 'Estağfirullah el-azim' denmeli. Her gün peygambere 100 defa selat ve selam getirmeli. Günde 700 defa 'la ilahe illallah' ve her 20. veya 30. söyleyişte bir defa 'Muhammedün Resulüllah' demeli, mürşidin verdiği evradın dışına çıkmamalı. Sabah namazından sonra güneş iki mızrak boyu yükselene kadar zikir ve tefekkürle meşgul olmalı. İşrak vaktinden zevale kadar, 4-6 rekatlık kuşluk namazı kılmalı. Akşam namazının sünnetinden sonra 6 rekat 'Evvabin"' namazı kılmalı. Gecenin üçte bir vaktinde kalkıp 2-12 rekatlık 'Teheccüd' namazı kılmalı. Pazartesi ve perşembe günleri ile Zilhicce ve Muharremin 10 gününü Recep ve Şaban'ın tamamını oruçlu geçirmeli ve daima abdestli bulunmalı. Abdest aldığı zaman 2 rekat şükür namazı kılmalı. Tövbeye özen göstermeli, Sünnete riayetkâr olmalı, dünya malına tamah etmemeli, az yemeli, az konuşmalı, daima zikirle meşgul olmalı."
Sema ettikçe Allah'a yaklaşıyorlar
Özünde "örnek olma" prensibi bulunan Mevlevilik, aynı zamanda estetiği de içinde barındırıyor. Mevlevilik ve sema gösterileri bugün tüm dünyada büyük ilgi görüyor. Geçen yıl Konya'daki Mevlana Müzesi'ni gezen 200 bin turist, bu ilginin bir göstergesi.
Tüm dünyada büyük ilgi gören Mevlevi seması sırasında, dervişlerin kendi eksenleri çevresinde dönüşleri tarikatın estetik tarafını ortaya koyuyor. Göktürk kabartmalarında döner şekilde nakşedilen insan figürleri ve Mısır kabartmalarındaki M.Ö. 5 bin yıllarına ait olduğu sanılan neyzen şekilleri, sema ve Ney'in tarihçesi hakkında bilgi veriyor. Hatta peygamber Hazreti Muhammed'in huzurunda 'sema eder' şekilde raks eden Cafer-i Tayyar'a sessiz kalması, Tayyar'ın hareketini onaylaması olarak nitelendiriliyor.
TÖREN HALİNE GELDİ
Mevlana'nın ne zaman ve niçin sema ettiğine dair herhangi bir bilgi yok. Mevlana'- nın dergahta, evde, çarşıda, bazen de ders sırasında aşka gelip herhangi bir kurala tabi olmadan içinden geldiği gibi sema ettiği biliniyor. Mevlana'nın, Tebrizli Şems'in kaybolmasının ardından kendisine halef seçtiği Kuyumcu Selahaddin'in dükkanının önünden geçerken duyduğu çekiç darbelerindeki ritimle aşka gelip sema ettiği de belirtiliyor. Sema etmek, Mevlana'nın ölümünden sonra tarikat haline gelen Mevleviliğin sembolü olarak kabul ediliyor. Yapılan düzenlemelerle müzikle birleşen ve belli kurallara bağlanan Sema gösterileri, Mevleviler'de zamanla tören halini aldı.
HER ŞEYİN ANLAMI VAR
Sema'nın yapıldığı alana 'Semahane' deniyor. Mevlevilik'te semahanenin şeklinden, üstüne oturulan postların renklerine, semazenin giydiği her giysiden, yaptığı her harekete kadar hepsinin bir anlamı var. Semahane'nin daireselliği, evreni sembolize ediyor. Mevlevilik'te, şeyhin oturduğu kırmızı post Mevlana'nın makamı sayılıyor. Güneş akşam batarken gökyüzü nasıl kırmızı olursa, Mevlana da güneş batarken vefat etmiştir. Postun kırmızı rengi 'vuslat'- ı yani Allah'a kavuşmayı anlatır. Mevleviliğe yeni girenlerin oturduğu post siyah olur. Siyah renksizliğin rengidir, tevhidi temsil eder, bütün renkleri içinde barındırır. Derviş bilgilenip yol alınca beyaz renkli posta oturmaya hak kazanır. Semazenlerde insanın kötü huylarının, yani nefsinin mezar taşını sikke, nefsinin kefenini tennure, nefsini de üstüne giymiş olduğu hırka simgeliyor. Semazen semaya başlarken hırkasını çıkarır ve manevi temizliğe adım atmış olur.
Semazenin, kollarını çapraz bağlı olarak duruşu Allah'ın birliğini ifade eder. Semazen, kollarını iki yana açarak sağdan sola dönerken evreni kalbiyle kucaklar. Gökyüzüne dönük olan sağ eli ile Allah'tanaldığını yeryüzüne dönük olan sol eli ile halka dağıtır. Ayrıca semada, semazenin Allah'ta yok oluşu da vurgulanır. Sema töreni Mustafa Itri Efendi'nin bestelediği 6 peygamberi öven Na't-ı şerif ile başlar.
ALLAH'TA YOK OLUŞ
Allah'ın kainatı yaratışındaki "Ol" emrini sembolize eden Kudüm sesinin ardından ilahi nefes olan ney sesi duyulur. Böylece evreninin oluşumu ve can buluşu anlatılır. Şeyhin önderliğindeki semazenler, semahane'nin etrafında bir yol izleyerek yürür. Her bir dairenin ilk yarısı maddi dünyayı, ikinci yarısı manevi dünyayı sembolize eder. Semazen nefis sembolü olan hırkasını çıkarır ve şeyhinden izin alarak semaya başlar. Dört selam'dan oluşan semayı Celaleddin Bakır Çelebi, "Semkulun hakikate yönelip akılla - aşkla yücelip, nefsini terk ederek Hak'ta yok oluşu ve olgunluğa ermiş kamil bir insan olarak tekrar kulluğa dönüşüdür" diye özetler. Sema talimine yeni başlayan "Can", önce çıplak ayakla "Sema talim çivisi"nin veya "Semmeşk tahtası"nın yanına gelir ve önce çiviyi öper. Sonra bir miktar tuzu, parmaklarının arasını pişirsin ve yara olmasını önlesin diye çivinin bulunduğu yere döker. Sonra ayağa kalkar, sol ayağının baş parmağı ile yanındaki parmağının arasına talim çivisini yerleştirir. Dökülen tuz, sol ayağının dönüşü sırasında rahat kalkmasını da sağlar. Semazenin sol ayağına 'direk', sağ ayağına ise 'çark' denilir. Direk denilen sol ayak yerinden hiç kaldırılmaz ve diz hiç bükülmez. Semazen sol ayağı sabit kalmak üzere vücudunu döndürür. Buna 'Çark' denir. Yeni öğrenenler 180 derecelik dönüşler yaparken, ilerleyen zamanlarda semazenler 360 derecelik çark yapar.
Bugün dünyada 134 Mevlevihane var. Bunlar arasında Konya Mevlevi Asitanesi, Yenikapı Mevlevihanesi, Üsküdar ve Gelibolu Mevlevihaneleri başta geliyor. Konya Mevlevihanesi'nde Mevlana'nın babası Bahaüddin Veled'in kabrinin yapıldığı gül bahçesi zamanla bugünkü haline geldi. Daha sonra Mevlana vefat edince babasının başucuna gömüldü. Ardından saray burayı türbe haline getirdi. Mevlana'nın cesedinin mahzende olduğu biliniyor. Onu, üst kattaki sanduka sembolize ediyor. Mevlana türbesine zamanla yakınları ve ailesi de defnedildi ve türbe bugünkü halini aldı. 6 bin 225 metrekarelik Mevlana Asitanesi'ne Dervişan Kapısı'ndan giriliyor. Asitane'de 18 hücre bulunuyor. Toplantıların yapıldığı mekana da 'Meydan-ı Şerif' deniyor. Asitanede iki tane de mutfak bulunuyor. Canlar Odası'nın da bulunduğu mutfaklarda tarikata girmek isteyenler kontrol ediliyor. Şeyhlerin kaldığı Çelebi Dairesi 'Niyaz Penceresi' olarak da biliniyor. Bugün Mevlana Müzesi, İhtisas Kütüphanesi olarak kullanılıyor.
Sultan Abdülaziz döneminde Mevlevi postnişiolan Mahmud Sadreddin Çelebi, o dönemde Konya'da yaşanan yangın ve kıtlık gibi olaylarda dergahın tüm maddi ve manevi imkanlarını halk için kullandı. Sadreddin Çelebi, bu çabasına karşılık Sultan Abdülaziz'den özel nişan aldı. Abdülvahid Çelebi ise, Sultan II. Abdülhamit'i sık sık eleştirmesinden dolayı sarayla hiç iyi geçinemedi. Bektaşi bir kişiliğe sahip olan Çelebi Sultan, Abdülhamit'in Yıldız Sarayı'na karşılık Meram'da Yıldız Köşkü yaptırıp sokaklarda saray faytonlarına benzer bir faytonla dolaştı. Kendisinden sonra makama geçen Abdülhalim Çelebi II de, II. Meşrutiyetçilere destek verdiği için görevden alınarak yerine Veled Çelebi İzbudak getirildi.
Veled Çelebi'nin şeyhlik döneminde ise I. Dünya Savaşı çıktı ve Çelebi, Mevleviler'den oluşturduğu Mücahidin-i Mevleviyye Alayı'yla Kanal Harekâtı'na katılmak için Şam'a gitti. 1919'da ise Veled Çelebi şeyhlikten azledildi ve yerine kendisinden önce makamda bulunan Abdülhalim Çelebi II tekrar geçti. Ancak görevden alınan Çelebi, bir yıl sonra tekrar posta oturdu. 1922'de Konya'ya giden Atatürk'ün, Mevlevi dergâhına da uğradığı biliniyor. Atatürk, Mevlevi Şeyhi Çelebi'nin yaptığı "Tez zamanda zaferin kazanılması" duasına da eşlik etti. Son dönem Çelebileri arasındahayli renkli kişiliğiyle dikkat çeken Abdülhalim Çelebi, TBMM'de de Konya Milletvekilliği yaptı. Çelebi, İstiklal Madalyası da aldı. Milletvekilliğinin ardından İstanbul'ad bir otel odasına yerleşen Çelebi, otel odasının balkonundan düşerek vefat edince Veled Çelebi İzbudak tekrar makama geçti. TBMM'de Yozgat ve Kastamonu milletvekilliklerinde bulunan ve Mesnevi'nin tamamını Türkçe'ye çeviren Veled Çelebi'nin şeyhliği ise, tekke ve zaviyelerin kapanmasıyla sona erdi.
'ZİKİR DEĞİL, FİKİR ÖNEMLİ'
Melamiler'e göre adab-erkana boğulmuş zikir meclisleri, kıyafet ve törenlerle Allah'a ulaşmak mümkün değil. Allah'a ulaşmak, ancak Hakk'a bağlanmak,cemiyet içinde yaşayarak halka hizmet etmek, tevazu ve aşkla gerçekleşiyor. Melamilerin inancına göre, Allah'a ulaşmakta zikir değil, fikir önemli. Melamiliğe göre, bunun için tekke ve zaviye gibi özel yerler de gerekli değil. Çünkü özel yer ve kıyafetlerde riya tehlikesi olduğuna inanılıyor. Bunun da ihlasın zıddı olduğu belirtiliyor. Bu şekliyle Melamiye hareketi, tasavvufi hayatı şekle ve dış görünüşe kurban etmek isteyen yetersiz sufilere karşı kuvvetli bir reaksiyonu ifade ediyor. Melamiliğin halkın içinden değil de, tasavvuf ve tarikat ehli arasından çıkması, Allah'a giden yoldaki merasimlerin asıldan sapılacak kadar önem kazanması ve halktan ayrılması gibi yanlışların farkına varılmasından kaynaklanıyordu. İnanç kendini yeniliyor, yanlışlardansa arınılıyordu. Melamilerde bu nedenle zaviye, tekke, dergah ve hangah gibi tarikat durakları yok. Zikri de merasimden saydıkları için, bundan da tamamen vazgeçmişlerdir. Zikir, Allah'ı düşünmek şekline onun kudretini ve büyüklüğünü anmak, idrake çalışmak şekline dönüşmüştü. Melamiler, Hak'la halk arasındaki tasavvufi bağın da gereğini yapmak için halktan ayrılmayı, kopmayı, halkla aralarına bir duvar çekmeyi kesinlikle yasakladılar. Onlar halkın içinde, onunla birlikte, o şartlardayaşamayı Melamiliğin bir çeşit gereği sayıyorlardı. Halk nasıl kazanıyorsa öyle kazanmak, fakat özellikle çalışarak, emeğiyle kazanmak ve yaşamak Melamiliğin esaslarını oluşturuyor. Şeyh, derviş, hoca gibi sıfatların ardına saklanarak başkalarından geçinmek, Melamilikle bağdaşmıyor. İkinci dönem Melamiler'in yayılmasında İbni Arabi'nin etkisi var. Çünkü Osmanlı dönemi tasavvufi düşüncesinin yönlendiricileri arasında İbni Arabi ilk sırayı işgal ediyor. Ona göre, Melamiye tasavvufi makamların sonuncusu. Arabi, 'Ondan sonra bir makam vardır, o da peygamberliktir' diyor.