Dünya’daki Atçılık Ekonomisine Genel Bakış (Bacasız Fabrika) - At DünyasıAt Dünyası
06 Eylül 2017 by Kaplanmedya in Derviş Öztürk - No Comments
Atlar beş tırnaklı atalarından başlayan tarihsel serüvenleri içinde aldıkları pek çok rolle insanoğlunun en büyük yardımcısı olmuşlardır. İnsanlığın geçmişinde atın evcilleştirilmesini izleyen süreçte öncelikle et ve süt gibi verimlerinden yararlanılmıştır. Ardından atların sahip oldukları gücün potansiyelinin farkına varılmasıyla tarım ve ulaşımda kullanılmışlardır. İletişimde ve askeri alanda dayanıklı ve cesur yapıları sayesinde her an insanoğlunun en büyük yardımcısı olmuşlardır. Atlar, üzerlerinde yapılan ıslah çalışmaları ile insanların amaçları doğrultusunda üretilmişler ve bu sayede sportif alanda ve gösteri alanlarında pek çok başarıya imza atmışlardır. Günümüzde atlardan sportif amaçlı olarak pek çok branşta yararlanılmaktadır. Sağlık sektöründe ise engellileri tedavileri amacıyla da kullanılmaktadırlar. Bunun yanı sıra gösteri amaçlı kullanımlarıyla da geçmişten günümüze dek ekonomik değerlerini korumuşlardır. Atın insanoğlunun yaşamında kullanım alanları sürekli değişmesine rağmen günümüzde atın ekonomik değerini yüksek tutmak amacıyla oldukça büyük kaynaklar ayrılmaktadır.
Atın zengin kullanım alanları sayesinde atçılık sektörü pek çok insanı istihdam etmektedir. Sektörün zenginleşmesi sonucu atçılık kültürüne sahip insan gücü ihtiyacı da artmaktadır. Atçılık malzemelerinin çeşitli oluşu sektörü canlandırmakta, ülke ekonomisine büyük katkılar sağlanmaktadır. Atçılığın geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması, biniciliğe gösterilen ilginin ve at yarışçılığının cirosunun artması modern atçılığı besleyen maddi ortamın zamanla gelişmesini sağlamaktadır.
Geçmişten Günümüze Atların Kullanım Alanları
Günümüzde Türkiye’de sporcularımız geleneksel atlı sporların yanında, olimpik branşlarda (engel atlama, üç günlük yarışma, dresaj, atlı jimnastik vb.) da hünerlerini sergilemektedirler. Bu sayede ülke ekonomisinin hareketlenmesi sağlanmakta ve ilgili alanlarda istihdam olanağı oluşmaktadır.
Tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de at yarışları 100 bini aşkın kişinin geçim kaynağı olmasının yanı sıra çok daha büyük bir ekonomik hareketin taşıyıcısı durumundadır.
Çağımızda ileri ekonomik düzeye erişmiş olan ülkeler modern güvenlik hizmetlerinin en temel uygulamalarından biri olan atlı polis birimlerini ön planda tutmaktadırlar.
Ülkemizede hem devlet eliyle hem de özel sektörde at yetiştiriciliği yapılmaktadır. Bu sektörden seyisler, antrenörler, veterinerler ve nalbantlar kazanç sağlamaktadır.
Mantar yetiştiriciliğinin ana maddesi altlık ve at gübresidir. At gübresi, ota ve samana göre Avrupa’da 1,5 misli daha çok para etmektedir. Dolayısıyla atın gübresinin satılması yoluyla sağlanan ekonomik katkı sayesinde ata verilen ot ve yonca giderleri karşılanabilmektedir.
Askeri alanda ise at bir idman aracı olarak kullanılmakta aynı zamanda tören geçişlerinde de kullanılmaktadır.
At ile insanın binlerce yıllık serüveni boyunca karşılıklı ihtiyaçları sonucu meslek tanımı günümüzden 1000 yıl önceye dayanan nalbantlık tanımı oluşmuştur. Türkiye’nin de içinde yer aldığı at endüstrisinde nalbantlık önemli bir yer tutmaktadır.
Teknolojinin gelişmesi, motorlu taşıtların artması ile birlikte koşum atına ve yük atına gereksinim her geçen gün azalmıştır. Bunun sonucu olarak günümüzde önemini yitirmeye yüz tutmuş olsa da araba koşumları, binek veya çekim at takımları, eyer, semer gibi bütün takımların deriden olan kısımlarını yapma ve tâmir etme işi, sanatı olan saraciye geçmiş yıllarda geleneksel zanaatlar arasında önemli bir yer tutmaktaydı.
Atların ekonomide kendilerine yer buldukları bir diğer nokta ise atlı turizm sektörüdür. Çeşitli bölgelerde yapılan atlı dağ gezintileri (atlı safariler) sayesinde insanlar gittikleri yerlerin doğal güzelliklerini at üzerinde görme fırsatı yakalamaktadırlar.
Sağlık sektöründe ise atları bir terapist olarak görmekteyiz. ‘Hipoterapi’, binicilikle çocuk ve yetişkinlerin duygusal devinimlerini ve dikkatlerini geliştiren duruş, denge ve kas yapılarını güçlendiren bir metottur. Zihinsel ve bedensel engellilerin algı ve fiziksel fonksiyonlarının gelişimine yardımcı olur. Tüm dünyada birçok engelli bu tedaviler sayesinde hayata bağlanmaktadır.
Ayrıca sağlık sektöründe atın kanı serum, aşı ve panzehir üretiminde kullanılmaktadır.
Atların yele ve kuyruk kılları ise çeşitli enstrümanların yapımında kullanılmaktadır.
Dünya’da ve Türkiye’de Atçılığın Ekonomik Olarak Değerlendirilmesi
Ülkelerin teknolojik gelişmişliği neticesinde yaşamlarında daha fazla kültür, sanat, spor faaliyetlerine yer veren ülkeler bir bilim ve sanat olarak değerlendirdikleri atçılığı hem ülke ekonomilerine katkıda bulunan bir sektör, hem de toplumsal yaşamın parçası olan bir değer olarak kabul etmişlerdir. Sistematik bir yaklaşım ile bilimsel bir altyapı üzerine oturtmuşlardır.
Ülkemizde ise; bize ait olan paha biçilmez 4600 yıllık atçılık ve binicilik kültürümüz sayesinde ülke atçılığının gelişmesi ile ülke ekonomisinin gelişmesi doğru orantılı olarak gerçekleşmektedir.
Türkiye 1995 – 2010 yılları arasındaki verilere göre gittikçe azalan bir at popülasyonu bulunmaktadır. FAO istatistiklerine göre Türkiye’de ve bazı ülkelerdeki at sayıları ise şöyledir:
FAO istatistiklerinde dikkati çeken önemli sayısal verilerden birisi de Amerika Birleşik Devletlerinde 2000 – 2005 yılları arasındaki büyük sayısal farktır. Bu fark, 2000’li yıllara kadar ABD’de bulunan küçük çiftlikler ile doğal yaşamdaki atlarla ilgili net bilgilerin bu istatistikler içine girmemiş olmasından kaynaklanmaktadır. 2002 yılından itibaren bu sayılar, uydu ve diğer teknolojik olanakların kullanılmasıyla ortalama olarak belirginleşmiş ve FAO istatistiklerine alınmaya başlamıştır. Yukarıda görüldüğü üzere Türkiye’ye göre Avrupa’da ve dünyanın birçok ülkesinde at sayısı nüfusa oranla oldukça fazladır.
Sözgelimi Amerika Birleşik Devletleri’nde 2010 verilerine göre toplam at sayısı 9,5 milyon civarındadır. Bu atlar arasında yarış sektöründe kullanılan at sayısı 750.000; Binicilik Sporlarında kullanılan at sayısı 1,9 milyon; rekreasyon yani hobi biniciliği alanında 2,9 milyon; çiftlik işleri, rodeo, polo ve atlı güvenlik hizmetlerinde kullanılan at sayısı 1,9 milyon kadardır. Atçılık endüstrisinde yer alan insan sayısı ise 7,1 milyon kişiyi bulmaktadır. ABD’de tarım alanında kullanılan 112,1 milyon dolarlık bütçenin yaklaşık %25’i yani 25,3 milyon dolarlık bir para atçılık endüstrisinde kullanılmaktadır. Yine Amerika Birleşik Devletleri’nde 2.7 mil/kareye 1 at, 31.8 kişiye 1 at düşmektedir ve Amerikan At Konseyi (American Horse Council) verilerine göre at sayısı bu ülkede yılda 300.000 adet civarında artmaktadır.
Avusturalya’da 2006 verilerine göre doğada yaşayan vahşi at sürüleri ile birlikte tahmini olarak 1,2 milyon at bulunmaktadır. Bu atlardan yarış sektöründe kullanılanların sayısı yaklaşık 150.000 kadardır ve tüm Avusturalya’da yılda 22.000 yarış koşulduğu belirtilmektedir. Tarım harcamalarına ayrılan yıllık bütçe 31,1 milyon dolardır. Bu bütçenin 6,3 milyon doları Atçılık endüstrisine harcanmıştır. Yine bu bütçe içerisinde at yarışları sektöründeki harcama ise 3,9 milyon doları bulmaktadır. Toplam 13.800 üyesi bulunan Avusturalya Atçılık Federasyonu (The Equestrian Federation of Australia)’nun özellikle 2000 Sydney Olimpiyatlarında elde edilen başarılardan sonra Avusturalya’da bulunan Avusturalya Stok Atları (AustralianStockHorse – ASH) ile bazı yerel at ırklarının geliştirilmesi ve popülaritesinin arttırılması amacıyla 2006 sonrasında bu bütçenin iki katına çıkarılması konusunda Hükümete önlemler alması için tavsiyelerde bulunulduğu belirtilmektedir.
Atçılık endüstrisi etkinliklerini izleyen TV izleyicilerinin sayısı ise yılda 5 milyon kişiye ulaşmaktadır. Yılda 15.000 – 18.000 arasında kayıtlı atın koştuğu yarış sektöründe yılda yaklaşık 3,7 milyon poundluk bir para dönmektedir. İngiltere’de yine 2006 yılı verilerine göre 1,3 milyon at bulunmaktadır. Bu veriye göre İngiltere’de yaşayan her 1000 kişiden 17 kişiye bir at düşmektedir ve at sahibi sayısı 550.000 kişiyi bulmaktadır. At binenlerin sayısı ise 2,4 milyon kişidir.
Avrupa Birliği ülkelerindeki rakamlara bakıldığında 2010 verilerine göre Atçılık sektöründe yılda 100 milyon Euro civarında bir paradan söz edilmektedir. Avrupa Birliği ülkelerinde bulunan 6 milyonun üzerindeki at sayısında Atçılık ile ilgili tam zamanlı çalışanların sayısı 400.000’in üzerindedir. Yıllık ortalama 78.000 yarışın koşulduğu Avrupa’da Uluslararası Binicilik Federasyonu (Fédération Equestre Internationale – FEI) listesindeki Binicilik Sporları’nda ortalama 10.000 sportif karşılaşma düzenlenmektedir.
Çeşitli ülkelerde düz koşuda elde edilen hasılatlar aşağıda verilmiştir.
Türkiye’de atçılık sektörüyle ilgili veriler incelendiğinde; düz koşu sektöründe 5000’in üzerinde koşan yarış atı olduğu görülmektedir. Ülkemizde 1500’ü aşkın yetiştirici ve at sahibi bulunmakta ve 350 adet özel hara hizmet vermektedir. Resmi yarışların yapıldığı 8 adet modern hipodrom bulunmaktadır. Atçılık ve at yarışları sektöründe 120 bin kişiye (30 000 aile) doğrudan ve dolaylı olarak istihdam sağlanmaktadır. Doğrudan gelirlerin dışında, yıllık yaklaşık 10 milyar TL’lik katma değer yaratan bir sektördür.
Türkiye’de düz koşu sektörüne ilişkin bazı sayısal veriler aşağıda belirtilmiştir.
CLARK, J., The Medieval Horse and Its Equipment, c. 1150-C. 1450, HMSO Publications Center, London, 1995.
GÜLEÇ, E., Türk At Irkları, Anadolu At Irklarını Yaşatma ve Geliştirme Derneği Yayını, 2005.
KELEKNA, P., The Politico-Economic Impact of the Horse on Old World Cultures: An Overview, June, 2009.
KOÇKAR, T., At Irkları ve Dağılımı, Mahmudiye Meslek Yüksekokulu Atçılık ve Antrenörlüğü Programı, 2012
KOÇKAR, T., Dünyada Atçılık Uygulamaları, Mahmudiye Meslek Yüksekokulu Atçılık ve Antrenörlüğü Programı, 2012
KILBY, Emily R. The Demographics of the U.S. Equine Population, The State of Animals, USA, 2007.
LAMOUREUX, N., American Horse Council Press Release, Haziran, 2005
LİLJENSTOLPE, C.,Horses in Europe, 2009
SUMAYTAOĞLU, E. C., Türkiye’de Atçılığın Desteklenmesi, T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, 2012
ÜNVER, A., F., Antik çağdan Modern Olimpiyatlara Binicilik Sporu Ve Türk Biniciliğinin Olimpik Gelişimi, Gazi Üniversitesi, Ankara, 2006