İLAHİ İRADE KANUNLARI KARŞISINDA VARLIKLARIN İRADELERİ
İlahi irade ile, insan iradesinin hiçbir şekil ve surette ve hiçbir yoldan mukayase ve müşabehetinin bahis mevzuu olmadığı hakkındaki imanımız en büyük hakikatlerden birinin ruhumuzdaki ifadesidir. İlahi irade kanunları karşısında, onlarla boy ölçüşmek şöyle dursun, nisbet dahi edilebilecek hiçbir irade yoktur. Şu halde insan iradesini inkar etmek mi lazımgelecek? Asla!...İşte yukarıda serdedilen sual ve cevabın manalarını izah etmekle, mukadderat bahsinin en güç ve içinden çıkılmaz bir bahsini, beşeri kudret ve imkanlarımız nisbetinde daha kolaylıkla anlaşılabilir bir hale sokmuş olacağımızı sanıyorum. Burada evvela irade ve tahayyül bahisleri üzerinde uzun uzadıya konuşmak icap ederdi. Fakat oldukça uzun olan bu mühim bahisleri bazı zaruretlerle başka bir kitap halinde çıkarmağa karar vermiş bulunduğumuz için irade hakkında burada çok kısa ve ancak mevzuumuza yeteri kadar konuşacağız.
MUKADDERAT VE İCABAT - Dr. BEDRİ RUHSELMAN - BÖLÜM 5
İLAHİ İRADE KANUNLARI
Ruh ve kainat kitabının bir bahsinde kendi kendimize şöyle bir sual sormuştuk: Acaba ben, şu gökyüzünde ve gözümün önünde apaçık duran aya neden mesela, Beyazıda gittiğim gibi yürüyerek gidemiyorum? Bu işten beni meneden kuvvet nedir? Polis mi? Jandarma mı? Hayır, beni oraya gitmekten alakoyan böyle bir kuvvet yok! Bununla beraber ben bu işi yapmağa muvaffak olamıyorum. Keza, acaba neden denizin üzerinde yürüye yürüye Beşiktaştan Üsküdara kadar gidemiyorum? Beni bu işten alakoyan kimdir?...Ve ateş halinde kızarmış bir demir çubuğunu avucumun içine alarak neden tutamıyorum? Ve nihayet acaba niçin bin sene dünyada yaşamak iktidarına malik değilim?...ilh. Böylece benim bazan çok istediğim işlere de engel olan binlerce imkansızlık etrafımı sarmıştır. Ve ben irademe karşı gelen bu imkansızlıkların mevcudiyetini tabii görmeğe o kadar alışmış bulunuyorum ki artık bunları hiç de yadırgamıyor ve aksini düşünmeğe bile lüzum görmeden böyle olması lazımmış gibi kabul ediyorum.
VARLIKSAL İLKELERE GİRİŞ