Panel - Osmanlı İktisadında Üç Temel Mesele
Araştırma ve Kültür Vakfı Ankara Şubesinde Cumartesi konferanslarında bu hafta (24 Mart) İstanbul'dan genç akademisyen kardeşlerimizi misafir ettik. Muhammed Deniz kardeşimizin moderatörlugunde Osmanlı İktisadında Üç Temel Mesele konulu panelimizde şu konulara değindik:
"Şeyma Özdemir - Sikke tağşişi meselesi
Osmanlı da paranin kullanılmasi madeni para ile başlamıştır. Bu madeni madeni paralar altın, gümüş ve bakırdan üretilmişti. Ancak ham maddenin değerli maden olması, bu değerli madenlerin kıyı köşesinin koparılması, yolsuzluk ve kayıt dışı para basımının engellenememesi nedeniyle çeşitli çözüm yolları aranmış, yabancı para kullanımı ve eski paraların geri alınması şeklinde çareler aranmış, bu da uzun vadede kalıcı bir çözüm olmamıştır. Sikke tağşişi meselesi ise yukarıda bahsedilen sorunlara genel bir çözüm üretebilme adına akcenin içerisindeki gümüş miktarının azaltılarak yeni paraların basılması ve para arzının artırılmasıdır. Belli bir süre sonra ise akce yerine kuruş basılıyor ve kuruş kullanılmaya başlanıyor. Yıllar geçtikçe tağşiş gitgide artarak devam etmistir. Tağşiş de genel bir çözüm olmamış piyasada fiyatların ve kurun yükselmesi, çalışanların maaşlarına zam istemesi dönemin kronik sorunlarindandir.
Şeyma Nur Temel - İstanbul'un iaşesi ve et meselesi
Osmanlı'da devlet olarak ekonomide müdahil olmaya çalışmanın bir sonucu olarak iaşelerin temin edilmesi için birçok politika belirlenmiş ve uygulanmıştır. Bunlardan biri de et meselesinin çözümü için yapılan çalışmalardir. Et sorununun çözümü için genel bir iş bölümü yapılmış, hayvanların belirli yerlere ulaştırılması ve günümüzdeki uygulamaya benzer olarak etin kesilmesi ve dağıtılması için farklı görevler ortaya çıkarılmıştır. Dönem olarak kıtlığın hakim olduğu bir zaman diliminde politika olarak mal ya da servet biriktirmenin hoş karşılanmamasi ve iflas etmek durumunda olanlara destek sağlanması benimsenmiştir. Bu şekilde et tedarik sistemine destek olunduğunu görebiliyoruz.
Birnur Deniz - Finansman Meselesi
Bugün kamu hizmeti olarak yapılan birçok şeyin geçmişte vakıflar aracılığıyla karşılandığı görülmektedir. Bunun en önemli örneklerinden biri de tefecilige karşı kurulan para vakıflarıdır. Kaynak olarak gönüllü kişilerin paralarının bir kısmını vakfetmesinden beslenen para vakıflarıni ilk olarak 1423 de görüyoruz. Özellikle sikke tağşişi meselesi yüzünden sermayesi para olan bu kurumların çok zarar gördüğünü söyleyebiliriz. Bugünkü sistem üzerinden değerlendirdiğimizde katılım bankalarini her ne kadar uygulama olarak eksiklikleri olsa da para vakıflarına benzetebiliriz. Uygulama olarak ise araya bir ticaret akdi sokulması suretiyle para vakıflarının kar etmesi ihtiyaç sahibinin ihtiyacını karşılaması şeklinde gerçekleşmektedir. Her ne kadar uygulamada hayat bulsa da fıkıh kitaplarına baktığımızda caiz ama mekruh bir uygulama olduğunu görebiliriz."