Olağan Kanunyolları İstinaf Konusu - Açıköğretim Adalet Bölümü, Açıköğretim Adalet, Aöf Adalet Seti, AÖF Adalet Eğitim Setleri
Olağan Kanunyolları İstinaf Konusu
İstinaf, ceza muhakemesinde ikince derecede yer alan bir kanunyoludur. Bu kanunyolunun en önemli özelliği, maddi meselenin (olayın gerçekleşip gerçekleşmediğinin veya gerçekleşme şeklinin) ceza muhakemesinde ikince dereceyi oluşturan ve üst dereceli bir mahkeme olan bölge adliye mahkemelerinde yeniden incelenmesine imkân sağlamasıdır. Bu kanunyolunda da ilk derece yargılamasında duruşmanın özelliklerinden olan doğrudan doğruyalık ve sözlülük prensiplerine bağlı bir inceleme yapılır.
İstinafa ilişkin ayrıntılı bir çalışma için bkz. Ali Rıza Çınar, Türk ve Alman Ceza Yargılama Hukukunda İstinaf, Adalet Yayınevi, Ankara 2010
İstinaf Denetimine Konu Olan Kararlar
İstinaf, suçluların geri verilmesi talebine ilişkin kararlar hariç ilk derece ceza mahkemelerinden verilen hükümlere ve hükümden önce verilip hükme esas teşkil eden veya başkaca kanunyolu öngörülmemiş olan mahkeme kararlarına karşı gidilecek kanunyoludur (TCK m.18; CMK m.272). Mahkûmiyet hükmündeki cezanın nevi kanunyolu bakımından önem taşımaz. Hapis cezasına, adli para cezasına ve güvenlik tedbirlerine ilişkin hükümler istinaf yoluna konu olabilir. Güvenlik tedbirine istinaf yasağı kapsamında kalan bir yaptırım ile birlikte hükmedilmiş ise hükmün güvenlik tedbirine ilişkin kısmı diğer kısmından bağımsız olarak istinaf incelemesine konu yapılabilir.
Ceza muhakemesine davasız (talepsiz) yargılama olmaz ilkesi hakimdir. Ancak on beş yıl ve daha fazla hapis cezalarına ilişkin hükümler bölge adliye mahkemesince talep olmaksızın re’sen (kendiliğinden) istinaf incelemesine konu olur (CMK m.272/1,2). Bu hal ceza muhakemesinde davasız yargılama olmaz ilkesinin istinasını oluşturur.
İstinaf Yasağı Kapsamında Kalan Kararlar
1. Hapis cezasından çevrilen adli para cezalan hariç olmak üzere, sonuç olarak belirlenen üçbin Türk Lirası dahil adli para cezasına mahkûmiyet hükümlerine,
2. Üst sınırı beş yüz günü geçmeyen adli para cezasını gerektiren suçlardan beraat hükümlerine,
3. Kanunlarda kesin olduğu yazılı bulunan hükümlere, karşı istinaf yoluna başvurulamaz.
Bir kişi hakkında hükmolunan her bir ceza diğerinden bağımsız olarak varlığını korur (CGTİK m.99). Bu nedenle birden faza adli para cezasına mahkûmiyet halinde her bir adli para cezası yasak bakımından birbirinden bağımsız olarak değerlendirilir.
İstinaf Başvurusunun Süresi ve Başvurunun İçeriği
İstinaf istemi, hükmün açıklanmasından itibaren yedi gün içinde yapılır (CMK m.273/1). Hüküm istinaf kanunyoluna başvurma hakkı olanların yokluğunda açıklanmışsa süre tebliğ tarihinden itibaren başlar (CMK m.273/2).
Sanık ve bu Kanun’a göre katılan sıfatını almış olanlar ile katılma isteği karara bağlanmamış, reddedilmiş veya katılan sıfatını alabilecek surette suçtan zarar görmüş bulunanların dilekçe veya beyanında, başvuruya ilişkin nedenleri göstermeleri zorunlu değildir; neden göstermemiş olmaları inceleme yapılmasına engel olmaz (CMK m.273/4).
Cumhuriyet savcısı, istinaf yoluna başvurma nedenlerini gerekçeleriyle birlikte yazılı isteminde açıkça gösterir. Bu istem ilgililere tebliğ edilir. İlgililer, tebliğ tarihinden itibaren yedi gün içinde bu husustaki cevaplarını bildirebilirler (CMK m.273/5).
Bölge adliye mahkemeleri ceza dairelerine yapılacak istinaf yolu başvuruları harca tabidir (31.3.2011 Gün ve 6217 sayılı Kanun m. 13).
Süresi içinde yapılan istinaf başvurusu, hükmün kesinleşmesini engeller. Hüküm, istinaf yoluna başvuran Cumhuriyet savcısına veya ilgililere gerekçesiyle birlikte açıklanmamışsa; hükme karşı istinaf yoluna başvurulduğunun mahkemece öğrenilmesinden itibaren gerekçe, yedi gün içinde tebliğ edilir (CMK m.275/2).
İstinaf Başvurusunun Hükmü Veren Mahkemece Değerlendirilmesi
Hükmü veren mahkeme istinaf başvurusunu bir kararla şu hallerde kabul etmeyip reddeder:
1. İstinaf istemi kanuni süresi içinde yapılmamışsa,
2. Hüküm, aleyhine istinaf başvurusu yapılamayacak bir hüküm ise,
3. İstinaf yoluna başvuranın buna hakkı yoksa.
İstinaf Başvurunun Tebliği ve Cevabı
Hükmü veren mahkemece reddedilmeyen istinaf dilekçesi veya beyana ilişkin tutanağın bir örneği karşı tarafa tebliğ olunur. Karşı taraf, tebliğ tarihinden itibaren yedi gün içinde yazılı olarak cevabını verebilir. Sanıklar, bir tutanağa bağlanmak üzere zabıt kâtibine yapılacak bir beyanla da cevap verebilirler (CMK m.277/1).
Cevap verildikten veya cevap süresi bittikten sonra dava dosyası, hükmü veren mahkemenin yargı çevresinde görev yapan Cumhuriyet başsavcılığı tarafından bölge adliye mahkemesi Cumhuriyet başsavcılığına gönderilir (CMK m.277/2).