﻿ Ana Sayfa » Cumhuriyet Gazetesi Salı Kitapları » Ankara Anıtı : 31
Böylece, her bakımdan toplumu ayıklamak üzere bir ilke ve kurallara aşırı bağlılık, bir temizleme akımı doğmuştu. Bu akım; özellikle Actium'dan sonra, bütün güçleri elinde toplayan ve Roma dünyasında eşsiz bir saygınlık kazanmış olan Augustus'a yöneliyordu.
Augustus'un reformları, kendi isteğinden çok çevresinin baskısından doğmuştu, denebilir.
Yukarıda aile ve kadın konusunda reformlar yapacak olan bu Augustus'un gönül ve ahlak düzeyini gösterdik. Bu düzey dolayısıyla değil midir ki, Augustus'un kendisinin, (sürgün gibi) en şiddetli önlemleri almak zorunda kaldığı, hafifmeşreplikleriyle ünlenen kızları yetişmişti! Bu durum, ailede reformla çelişkiliydi; aslında İtalya, iç boğuşmalardan sonra baştan başa çelişkilerle çalkalanıyordu: Toplumsal yaşamda, Latin ilkeleriyle Grek ve doğu ilkeleri arasında karşıtlık; devleti bir egemenlik aracı bilenlerle onu bir kültür yüksekliğinin yarattığı ince araç bilenler arasında karşıtlık; Roma'daki askeri Cumhuriyet'le tüm-güçlü (kadir-i mutlak=omnipotent) imparatorların ve kralların elindeki Asya uygarlığı arasında karşıtlık! (Ferrero, V, 79.)
Sezar'ın moda durumuna getirdiği, kopya, bunun için de aşağılık maddeci ve dinsiz Epikürcülüğün çömezleri olan sonradan erme ve görmelerle, Stoacılığın ve Pitagorasçılığın avuntusunu benimseyen büyük halk kitleleri arasında karşıtlık vardı: Boğazına dek aşağılık duruma batmış, iflas etmiş (İskender'den sonraki) Grek ve Ege dünyasından kopya edilen Epikürcülükle Stoacılık çarpışıyordu. Bu çarpışma, Pitagorasçı anlayışın yardımıyla Stoacılıktan yana desteklenmişti. Epikürcülük, zamanın tanrısı kesilen insanın; Augustus'un yarattığı memurların, temsilcilerin (zenginlikten patlayan) dünyasını sarmıştı. Garip bir Pitagorasçı inançla gücü artan Stoacılıksa “Saflaştırmacılığı” (Puritanisme) doğurmuştu.
Augustus, reformlarına bu Saflaştırmacıların baskısı altında başlamıştır. Bunlar arasında Tiberius Nero ve Vergilius gibi soylular ve idealistler vardı; ama onulmaz kıskançlıkların kıvrandırdığı orta sınıf, çoğunluğu oluşturuyordu. Ötekiler kural tanımaz, dimdik zevke ve sefaya koşarken; yeni ve zengin soyluların lüksüne ve rahatına hiçbir yolla ulaşamayan bu kitle, bir yandan sonsuz yoksulluklarının, öte yandan inançlarının çitleriyle çevrelenmiş bulunuyordu. Böylece, “Roma'nın askerlik ve siyasetteki büyüklüğünün temeli dindir,” diyen bir metafiziğin soylu duygularıyla kin, kıskançlık ve nefret duyguları, aynı Saflaştırmacılık kaynağından besleniyordu. Birey için aile duygusu neyse, uluslarda geleneklere saygı odur. Bu saygı, aşağılık duygusu, korku, çıkar ya da tutkuyla şaşırmamış olan her olağan insanla birlikte doğan iyi özelliklerdendir. Taşkın bir bencilliğin ya da sert bir zorbalık yönetiminin sonucu, dağılmak üzere bulunan toplumun karşısında duyulan içten kaygıyla geleneklere saygıyı birleştiren güç Saflaştırmacılıktı. Bu duygu ve bu kaygı, Vergilius'a Aeneis'i yarattırmıştı. Şair bu yapıtıyla, Roma'yı yükseltmek isteyenlere tarihin ve geleneğin bir dayanağını armağan ettiğine inanıyordu.
Aslında dağılmak üzere görünen Roma'nın geçmişteki büyüklüğüne duyulan özlem, o dönemde pek açıktı. Toplumun her işinde bu özlemi görebiliyoruz. İtalya'da büyük, klasik Avrupa Rönesansını yaratan güç, işte bu özlemdi. Bugünün Türkiyesinde, bu geçmişteki büyüklüğe özlem, mimarlıkta “Yeni-Türk biçemi” yaratmış, yazında halk şiirini ön plana geçirmiş, Osmanlı döneminin “Türk Ocakları”nda Türkçülükü devlet siyasetinin belkemiği yapmıştır. Roma'da bu özlem, “eski biçem”deki sanatı yaratmış; sıra sıra bunalımlar, göçüşler bütün toplumda (yalnızca büyük, yalnızca güzel, yalnızca sürekli parçaları yaşayan ve gözüken) geçmiş dönemin bu özlemini körüklemiştir.
« 01 ... 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 »