ENGİN YILDIRIM - Alışveriş merkezi kimliği
Alışveriş merkezleri arasında sadece yönetimsel değil, mimari ve fonksiyonel farklılıklar yaratmak, projelerin uzun vadedeki yaşam başarılarına doğrudan yardımcı olacaktır.
Her insanın kimliği, kişiliği, ruhu olduğu gibi insanların toplanma merkezi olan alışveriş merkezlerinin de bir kimliği olduğuna inanıyorum. Alışveriş merkezinde en önemli konulardan biri shop mix’tir. Bir merkezin lokasyonu doğru, mimarisi iyi tasarlanmış, iyi malzemeler kullanılmış ve konforlu olabilir ama hâlâ bir yerlerde eksiklik olduğunu hissedebilirsiniz. Ben bunu hep bir ruh, bir kimlik eksikliği olarak tanımlamışımdır.
Bir alışveriş merkezinde, o mekana özel bir ruh yaratılabilir mi? Yapılan mağaza karmaları ve iç mekan düzenlemeleri aslında tüketici ile bütünleşmek, onları farklı bir ruh haline büründürmek için şekillendirilmiyor mu?
Günümüzde artık binalar sade yapı olmaktan çıkıp başlı başına canlı ve kimliği olan birer varlık haline dönüşüyor. Elbette perakendeciler de bundan nasibini alıyor. Yurtdışındaki belli başlı alışveriş merkezleri örneklerine baktığımızda bu özelliğin ne denli geçerli olduğunu görüyoruz. Örneğin, İsveç’te bir alışveriş merkezi sadece dünya ülkelerinin otantik restoranlarından oluşmaktadır. Öyle alışveriş merkezleri var ki 5 yıldızlı otel gibi konforlu. Bir başka alışveriş merkezinin dış alanında ise bulunduğu bölgenin tarihi, tarımı vs. ile ilişkili (o bölgeye ait simgelerin yer aldığı heykeller) deniz kızı vs. dekorasyonlar yer almaktadır. İç mekanda ise çeşitli meslek gruplarının simgeleri var. Bu farklı özellikler alışveriş merkezinin ziyaretçilere sadece bir alışveriş merkezi mekanı değil, etkileyici bir yaşam alanı sunmasını ve binaya bir ruh ve karakter katmasını sağlıyor.
Elbette binanın özellikleri, içinde bulundurduğu perakende mağazalarıyla da bir bütün içinde düşünüldüğünde daha farklı bir anlam kazanıyor. Eski bir binanın aslına uygun olarak restore edilerek alışveriş merkezine dönüştürülmesi ve binanın tarihi kimliği ile ters düşmeyecek kiralama yapılması cazibe merkezi oluşturacaktır.
Türkiye’de de son yıllarda geliştirilen alışveriş merkezleri projeleri ve perakende konseptleri de bu trendi takip ediyor. Örneğin bulunduğu bölgenin keyifli atmosferini yaratmayı hedefleyen bir projede, her biri kendine özgü bir tarzı yansıtan çeşmeler, havuzlar, tenteler ve palmiyelerle bezenmiş çeşitli sokak ve meydanların yanı sıra, insanların oturup rahatlatıcı ortamın zevkini çıkarabilecekleri bir çatı teras yemek alanı ve bulunduğu ilin sembollerinden birinin benzeri de yer almaktadır. Bu merkezin maskotu belirlenirken bile bulunduğu bölgede yaşamış uygarlıkların motiflerinden esinlenerek ve alışveriş merkezinin logosuyla bütünleştirilerek oluşturulmuştur.
Alışveriş merkezi gibi ticari bir mekanın tasarımı bir tür iletişim stratejisidir ve yaratılan konsept aracılığı ile müşteri ve ürün arasında doğru bir denge kurmaya çalışılmalıdır. Tüketici ile örtüşen bir ruha sahip binaların hikayelerine uygun projelendirilmeleri gereklidir. Tüketiciler nasıl kendilerini bütünleştirdikleri markaları satın alma yolunu izliyorlarsa, aynı şekilde kendilerini bütünleştirdikleri, aidiyet hissine kapıldıkları merkezleri daha fazla ziyaret ederek, o merkezden alışveriş yapmayı tercih etmektedir.
Bir alışveriş merkezinin lokasyonu, o alışveriş merkezinin kimliğinin oluşmasında önemli rol oynar. Merkezin mimarisi, mağaza karması, konsepti, pazarlama stratejisi, varsa tematik kimliği vb. konular merkezin kimliğinin, ruhunun oluşmasında önemli faktörlerdir.
Kapalı Çarşı, Balıkçılar Çarşısı, Mısır Çarşısı vb. yerler ülkemizdeki en eski ve halen belirli bir kimliğe, ruha sahip çarşılardır. Araştırmalar, istikrarlı gelişimin önemli bir parametresi olan yeni nesil AVM'lerin cirosal büyümeye ciddi katkı sağladığını ortaya koyuyor. Bu kapsamda, cadde AVM'leri, AVM bit pazarları, açıkhava AVM'leri, tematik AVM'ler, ihtisas çarşıları ve karma kullanım AVM konseptlerinin farklılık yaratarak farklı taleplere cevap verebildiği, AVM sayısının artışı ve rekabetin zorlaşmasına paralel olarak geliştiricilerin yenilikçi arayışlara yöneldiği belirleniyor. Bu yönde mimaride farklılık, sosyal aktivitelerde çeşitlilik, ölçeklerde büyüme ve çocuklara verilen değer öne çıkan faktörlerin başında geliyor. Öte yandan, medya kullanımı son dönemde daha da yaygınlaşıyor. Tüketicinin daha fazla vakit geçirmesi ve harcama yapması için dijital platformalar daha etkin kullanılıyor.
Hayallerin sonu yok, tabi ki ayağı yere basan hayallerin hayata geçme olasılığı daha yüksektir. Hayata geçirmek istediğim çok özel projeler var ama onları yeri geldiğinde paylaşacağım. Ancak yıllar önce yazdığım projelerden birini buradan paylaşabilirim: ‘Gemi Alışveriş Merkezi’. İçinde eğlencenin, turistik faaliyetlerin vs. olduğu, klasik alışveriş merkezi shop mix’inden farklı bir merkez hayal ediyorum. Örneğin: 6 ayı (kış) İstanbul’da, 6 ayı (yaz) güney illerimizde ve KKTC’de bir limana demirleyerek yerli ve yabancı müşteri kitlesine hitap eden bir gemi alışveriş merkezi neden hayata geçirilmesin? Bu projeyi yurtdışında da üst düzey bazı dostlarla paylaştım.
Netice itibariyle bazı çekinceleri olmasına rağmen hayata geçirilebilir bir proje olarak baktılar. İnşallah gelecekte bu projeyi ve burada yazamadığım diğer projeleri de hayata geçireceğim.