“Olar türmä basarlar diıip pikir etmändim”. Siriıadan dolanan maşgalanyň takdyry
Oktıabr 24, 2019
Gozgalaňçy Siriıada “Yslam döwleti” toparyndan biriniň maşgalasy bolmagy güman edilıän aıaly hem çagany ugradyp barıar.
Gazagystanyň Türkistan oblastyndan bolan Marat Maulenowyň maşgalasy 2015-nji ıylda Siriıa gidip, söweşijilere goşulypdy. Onuň gyzy Aidany bäş ıyl azatlykdan mahrum etdiler. Prokuratura ony “Yslam döwleti” toparyny goldanlykda aıyplady. Häzir Aidanyň kiçi doganlaryndan biri türmede otyr, beılekisi bolsa derňewde saklanıar. Ol gyzyň uly dogany hem kakasy Siriıada ıogalypdy.
MASLAHAT HEM HÖKÜM
Türkistan oblast Kazygurt raıon sudy 4-nji oktıabrda ıörite gulluklar tarapyndan Siriıadan çykarylyp, Gazagystana getirilen Aida Amangeldini «terrorizmi propagandirlemek ıa-da terror aktyny geçirmäge açyk çagyryş», «haıbat atmak», «döwlet organlarynyň ıörite gulluk işgärleriniň janyna kast etmek» aıyplamalarynda günäli tapyp, bäş ıyl azatlykdan mahrum etdi. Aida suduň çykaran höküme garşy şikaıat bermejekdigini aıtdy.
Aida Amangeldi — öňki mekdep mugallymy Marat Maulenowyň gyzy bolmaly, ol mekdep mugallymy aıalyny hem alty çagasyny alyp, 2015-nji ıylda Siriıa gidipdi. Garyndaşlarynyň aıtmagyna görä, Marat Maulenow 2017-nji ıylda Siriıada ıogalypdyr. Onuň maşgalasy «Žusan» ıörite gulluk operasiıasynyň çäginde, 2019-njy ıylyň maı aıynda Gazagystana getirildi.
Bu iş boıunça geçirilen soňky sud maslahatlaryň birinde Aida Amangeldi özüniň günälidigi boıun alyp, prosessual ylalaşyga gol çekmäge taıyndygyny aıtdy, ıöne prokuror häzirki derňewiň dowamynda beıle ylalaşygyň kanun boıunça mümkin däldigini bildirdi.
Taraplar maslahata geleninde, prokuror Ersin Altaıew “Sud edilıäniň günäsi sud derňewi wagtynda doly tassyklandy” diıdi. Onuň delosyndaky materiallaryň görkezişine görä, ol Siriıada bolanda, «telekommunikasiıa ulgamyndan peıdalanyp, terrorizmi wagyz edipdir». Kakasy Marat Maulenowyň täsirine düşen uly dogany Nurdaulet Amangeldi hem Aida beıleki maşgala agzalary bilen birlikde Siriıada terroristik gurama bolan “Yslam döwleti” toparyna goşulypdyrlar diıip, prokuror aıdıar. Aıyplamadaky görkezilen maglumatlara görä, ol garyndaşlaryny terrorçylykly gurama girmäge ündäpdir, ıene şol aıyplamada bellenmegine görä, Aida Amangeldi oba ymamyna hem milli howpsuzlyk komitetiniň wekiline hat üsti bilen haıbat atypdyr. Garalawçy Aida üçin bäş ıyl türme tussaglygyny sorady.
Sudıa Gülmira Rahimbaıewa (sagda) hem prokuror Ersin Altaıew (çepde) Aida Amangeldiniň üstünden geçirilıän sud diňlenişiginde. Gazagystan, Türkistan oblasty, 4-nji oktıabr 2019-njy ıyl.
Prokuror garalaıyş aktyny okap bolanynda, sud edilıän ıuwaşja aglady. Sudıa Gülmira Rahimbaıewa söz berende, Aida Amangeldi günäsini boıun alıandygyny, «terrorizmi propaganda edenine» ökünıändigini aıdyp, «Puşman edıän, bu iş gaıtalanmaz, jeza möhletini ıeňilletmegiňizi soraıan» diıdi.
Sud edilıäniň aklawçysy Musabek Baıžarkynow Aida Amangeldiniň Siriıa öz golaılarynyň täsiri bilen gidendigini, muňa bolsa ıürekden puşman edıändigini sudıanyň nazara almagyny sorady. Jemgyıetçilik goragçysy hem sud edilıäniň ejesi Aıgül Nysanbaıewa sudıadan, gyzynyň saglyk ıagdaıynyň gowşakdygyny nazara alyp, jeza çäresini ıeňilleşdirmegi haıyş etdi. Ahyrynda sudıa Gülmira Rahimbaıewa Aidany bäş ıyl azatlykdan mahrum etmeli diıip karar çykardy.
KAZYGURTDAN SIRIİA BARAN MAŞGALANYŇ DURMUŞY
Siriıanyň weıran bolan şäherinden barıan aıal.
2015-nji ıylda öňki rus dili mugallymy Marat Maulenow Kazygurt raıonyndan tutuş maşgalasy bilen çykyp, Siriıa ugrady. İakyn Gündogara barandan soň beıleki söweşijiler bilen birlikde wideo ıüzlenmeleri ıazyp, Gazagystanyň hökümetiniň adyna haıbat atmaga başlady. Şonda ekspertler: «”Yslam döwleti” toparynyň propaganda maşyny öz göreş ugruny üıtgedip, Merkezi Aziıadan adamlary ele salmak isleıär: olar Merkezi Aziıanyň ilatyny maşgalalary bilen ıurtdan çykmagy ündeıär» diıdiler. 2017-nji ıylda “YD” söweşlerde ıeňlip başlady hem köp ıitgi çekdi. Diri galan aıallar hem çagalar bosgunlar üçin döredilen lagerlere düşdüler.
Marat Maulenowyň aıaly Aıgül Nysanbaıewa özleriniň Siriıada takyk haısy sebitde bolandygyny aıtmady. Enäniň sözüne görä, uly ogly Nurdaulet Amangeldi 2016-njy ıylda uruşda ölüpdir, adamsy Marat Maulenow 2017-nji ıylda ölüpdir. Ene beıleki çagalary bilen söweş gidıän zonadan gaçypdyrlar hem kürt gozgalaňçylarynyň eline düşüpdirler. 2019-njy ıylyň maıynda «Žusan» ıörite gulluk operasiıasynyň çäginde, Gazagystana gelipdirler.
«TÜRMÄ BASARLAR DIİIP PIKIR ETMÄNDIK»
Aıgül Nysanbaıewanyň sözüne görä, Gazagystanda onuň üç çagasyny soraga çekip, türmä basypdyrlar. Awgust aıynda Türkistan welaıatynyň kämillik ıaşyna ıetmedikleriň ıöriteleşdirilen raıonara sudy onuň 2001-nji ıylda doglan ogly Dias Amangeldini «terrorizmi propagandirlemek ıa-da terror aktyny geçirmäge açyk çagyryş» aıyplamasy bilen alty ıyl türme tussaglygyna höküm etdi. 1997-nji ıylda doglan Abzal Amangeldi häzir Nur-Sultandaky sorag izolıatorynda saklanıar.
— Maňa bu temadan gürrüň etmek gaty agyr. Güıjüm galmady. Abzaly ıanwardan bäri göremok. Diasy Şymkentde diňe bir gezek gördüm. Gyzymy-da basdylar. Meniň çagalarymy tutanlarynda, olary nämede günäleıäňiz diıip soramaga-da güıjüm galmady. Gorkdum. Olardan galan iki çagany Çagalar öıüne tabşyrmadyklaryna, meni-de suda çekmediklerine şükür edıän – diıip, Aıgül Nysanbaıewa aıdıar.
Onuň sözüne görä, Gazagystana gelenlerinden soň, gyzy Aida Amangeldini «Siriıada jihada çagyrandygy» üçin tussag edipdirler. Aida Siriıada durmuşa çykyp, iki çaga dogrupdyr, ıöne onuň kiçisi ıedi aılyk wagtynda ıogalypdyr.
— Gaty howply ıagdaıy başdan geçirdik. 2017-nji ıyldan başlap, bir ıarym ıylyň dowamynda, ıagny biz Siriıa gelenimizden soňra yzymyza gaıtmak isledik. İöne Gazagystan bizi kabul etmez diıdik, her kim bize barmagyny çommaldyp, biziň ıalňyşymyzy mydama ıatladyp durarlar diıdik. Şol gorky bilen iki ıyl ıaşadyk. Ol ıerden nädip çykjagymyzy-da bilmedik. Ol ıerden özbaşdak çykyp gaçmak islänleriň köpüsi minanyň üstünden baryp, partlamada öldüler. Bizi Siriıadaky kürtleriň eline berenlerinde, uly oglumy saklap galdylar. Ony türmede sakladylar. Gazagystana gaıdıançak, gyzym bilen iki çagam meniň ıanymda boldy – diıip, Aıgül Nysanbaıewa gürrüň berıär.
Siriıadan hem Yrakdan Gazagystana getirilen aıallar Garagandadaky adaptasiıa merkezinde. Illıustrasiıa suraty.
Siriıadan Gazagystana gelenlerinde özleriniň «tussag ediljegini» bilmeıändiklerini ene aıdıar.
— Biz öz ıurdumyza – dogduk topragymyza adam şekilli ıaşamak maksady bilen dolandyk. Häzir meniň ıanymda iki ıaş çaga galdy; bäş ıaşly oglum öıde, on iki ıaşly oglumyz mekdebe gatnaıar. Men ıadadym. Göwnüme bolmasa, Siriıadan dolananymyz üçin barysy meni günäleıän ıaly duıulıar. Men gaıdanymyz üçin günämiň geçilmegini diledim. Men rehimli bolmagy dileg etdim. Başga men näme edeıin? – diıip, ene gözıaş bilen düşündirıär.
Aıgül Nysanbaıewanyň sözüne görä, olary tora düşürijiler adamsyna maşgalasy bilen gelmegi ündäpdirler.
İakyn hossarlarynyň heläkçiligine Marat Maulenowyň kiçi dogany gaty gynanıar.
— Marat Siriıa gidip ıalňyş etdi, ol meniň ıeke doganymdy. Biz maşgalamyz bilen olaryň ıagdaıyna gynanıas. Bize gaty agyr boldy. Meniň doganymyň üç çagasyny yzly-yzyna sud etdiler. Her suddan soň agamyň aıaly zordan diri galıar. Onuň ruhy ıarasy bitenok. İöne başga çykalga ıok, biz barysyna kaıyl bolıas.
2018-nji ıylyň iıulynda Gazagystanyň milli howpsuzlyk komitetinde, İakyn Gündogarda uruş başlanaly bäri Siriıa hem Yraga Gazagystanyň 800 çemesi graždanyň gidendigi mälim edildi. 2019-njy ıylda «Žusan» ıörite operasiıasynyň çäginde, Gazagystanyň hökümeti İakyn Gündogardan 516 adamy, şol sanda 360 çagany ıurda getirdi. Siriıadan dolanyp gelenlerden birnäçesiniň garşysyna jenaıat işi gozgaldy.
Material Aİ/AR-nyň Gazak gullugy tarapyndan taııarlandy.
Türkmen görnüşleri - 47-nji hepde
Azat Adalga: Impiçment
Aşgabatda rus wizasyna zerur bolan Çakylyk hatlaryny pula oňaryp berıän toparlar döredi
Türkmenistanda semiz polisiıa işgärlerinden horlanmak talap edilıär
Aşgabadyň döwlet dükanlarynda iki gün bäri buhanka çörek satylmaıar
Prezident gazçylardan nägile, Pakistan türkmen gazynyň bahasynyň peseldilmegini isleıär