© Demans Risk Faktörleri Healthline Image
Bir veya birkaç demans tipi geliştirme olasılığını etkileyen çeşitli risk faktörleri vardır. Bunların bazıları değiştirilebilir (sigara içmek gibi) ve bazıları değiştirilemez (ailenin genetik yapısı gibi).
Ama önce bir uyarı: Demans risk faktörlerini düşünürken temel bir ayrımı anlamak önemlidir. İlişkili olma ve neden olma aynı şey değildir. Örneğin diyabet olması hem Alzheimer hastalığı (AH) hem vasküler demans için bir risk faktörüdür. Bu durum diyabetin AH veya vasküler demansa "neden olduğu" anlamına gelmez ve diyabette herkeste demans gelişmez. Bu önemli ayrımı akılda tutarak demans gelişmesiyle ilgili risk faktörleri arasında şunlar vardır:
Alzheimer hastalığı vasküler demans ve birkaç diğer demans gelişmesi riski yaşın ilerlemesiyle önemli ölçüde artar. Örneğin A.B.D.'de 85 yaş ve üzerindeki kişilerin yaklaşık yarısında Alzheimer hastalığı olduğu düşünülmektedir.
Birçok demans tipinin genetik bir bileşeni vardır-bazı ailelerde daha sık görülürler. Ayrıca bazı spesifik genlerdeki belirli mutasyonların demans gelişmesi riskini arttırdığı bulunmuştur.
Yunanca atero ("macun") ve skleroz ("sertlik") anlamına gelen ateroskleroz arter duvarlarında plak birikimi nedeniyle sertleşme ve kalınlaşmadır. Plak kolesterol, yağ, kalsiyum ve kanda diğer maddelerden oluşur. Bu birikim arterleri beyne oksijenden zengin kanın iletilmesini etkileyecek kadar daraltabilir ve bunun sonucunda etkilenen nöronlar (beyin hücreleri) uygun şekilde çalışmayabilir. Bu olay dizisi ise nöronların ve ilgili nörondan nörona bağlantılarının ölmesine neden olur.
Birkaç yakın zamanlı çalışma sigara içmenin zihinsel gerileme ve demans riskini önemli ölçüde arttırdığını göstermiştir. Sigara içenlerde ateroskleroz ve diğer vasküler hastalık tipi riski daha yüksektir ve bu artmış demans riskinin altta yatan bir nedeni olabilir.
Çalışmalar büyük miktarda alkol tüketmenin demans riskini arttırıyor gibi olduğunu göstermiştir. Ancak başka çalışmalar orta derecede alkol içen kişilerde demans riskinin ağır şekilde içenlerden veya hiç içmeyenlerden daha düşük olduğunu düşündürmüştür.
Yüksek dansiteli lipoprotein (LDL)-yani "kötü kolesterol"-seviyelerinin yüksek olması kişide vasküler demans gelişmesi riskini önemli ölçüde arttırmaktadır. Bunun nedeni kısmen ateroskleroz ile yüksek kolesterol arasındaki ilişki olabilir.
Proteinin homosistein (bir amino asit) adlı bir yapı taşı kanda doğal olarak dolaşır. Ancak yakın zamanlı çalışmalar homosistein için ortalamadan yüksek seviyelerin olması Alzheimer hastalığı, vasküler demans, kognitif bozukluk ve inme dahil çeşitli nörodejeneratif hastalıklar için bir risk faktörü olduğunu düşündürmektedir.
Yakın zamanlı çalışmalar diyabet bulunmasının hem Alzheimer hastalığı hem vasküler demans gelişmesi açısından artmış riskle ilişkili olabileceğini düşündürmektedir. Diabetes mellitus ayrıca ateroskleroz ve inme için bilinen bir risk faktörüdür ve bunların her ikisi vasküler demansa katkıda bulunur.
Psikolojik ve Yaşamayla İgili Faktörler
Giderek artan çalışmalar psikolojik ve yaşamayla ilgili faktörlerin demans için bir risk olabileceğini düşündürmektedir. Örneğin çalışmalar sosyal izolasyon halinde yaşayıp kognitif olarak uyarıcı aktivitelere düzenli olarak katılmamanın Alzheimer hastalığı geliştirme riskini arttırabileceğini bulmuştur.
Hafif Kognitif Bozukluk şunların bulunduğu bir klinik durumdur: 1) kişi yaşından beklenenden daha fazla hafıza kaybı yaşar, 2) hafıza kaybı farkedilecek ve ölçülecek kadar belirgindir 3) kayıp, kişinin bağımsızlığını olumsuz etkilemez yani halen kendilerine bakıp normal faaliyetlerini yapabilirler. Hafif Kognitif Bozukluğu olan kişilerin yüzde 40'ı üç yıl içinde Alzheimer hastalığı (AH) geliştirir-yani Hafif Kognitif Bozukluğu olan kişiler AH durumuna ilerleyebilir veya ilerlemeyebilir.
Çalışmalar 40'lı yılların ortasına doğru Down sendromlu kişilerin Alzheimer hastalığının temel bulgularını ve ilişkili nörodejenerasyon, beyin hüreleri kaybı, nörondan nörona bağlantı kaybı ve demans başlamasını göstermesinin olağandışı olmadığını bulmuşlardır.