HÜSEYİN DENİZ - BOZLAKLARIN İZİNDE
AnasayfaFirma Rehberi Hal RehberiSeri ilan Foto Galeri Web TV RssYazarlarE-GazeteWebmailİletişim 17 Kasim 2018 Cumartesi 08:49
14 Eylül 2017 Perşembe - Okunma Sayisi : 269
Bozlak sözcüğü kanımızca “ağlamak, inlemek, acılı sesler çıkarmak” anlamındaki “bozulamak” sözcüğünden gelmektedir. “Bozulamak”ın temel anlamı “devenin acılı sesler çıkarması”dır. Ama Dede Korkut Hikayeleri’nde, “Ak saçlı karıcık ananı buzlatma!” biçiminde geçer ki, “Acı ile haykırarak ağlamak” anlamındadır.
Bozlak, Orta Anadolu’da çalınıp söylenen uzun havaların genel adıdır. Genellikle Kırşehir, Yozgat, Keskin gibi yörelerimizde yaygındır ve epeyce güçlü sanatçılar yetiştirmiştir. Konusu ayrılık, gurbet, hasret gibi genellikle acıklı olaylardır. Mahpus türküleri, asker türküleri, hastalık ve ölüm üzerine yakılmış türküler bozlak formundadır. Genelde bağlama eşliğinde söylenen bu havalarda bazen bağlama yol gösterir. Bu yol gösterme, Türk sanat müziğindeki giriş taksimi gibi bir şeydir.
Bu bilgileri verdikten sonra biz de bozlaklar hakkındaki kişisel düşüncelerimizi dile getirmek istiyoruz. Öncelikle belirtmekte yarar var, biz ne bir bağlama ustasıyız, ne de türkü uzmanı. Düşüncelerimiz sadece bizi bağlar. Bir yerden öğrenilmiş sağlam bir müzik bilgisi ile de değerlendirme yapmıyoruz. Sadece amatör bir dinleyicinin düşünceleridir bunlar. Youtube’da bozlakları dinlemiş ve onlardaki ses zenginliğine, duygu yoğunluğuna hayran kalmış birinin.
Sözün hikayesi olur da sesleri nasıl anlatmalı. Nazım Hikmet’in “Sen mutluluğun resmini çizebilir misin Abidin?” dediği gibi seslerin, çalgıların dünyasına girip oradan haberler vermek, bir çeşit gaipten haber vermek gibi bir şeydir. Ama bir olay, Anadolu’nun bağrından çıkıp bütün bir milletin duygularına tercüman olan bir ezgi var. Nasıl ki mutluluğun resmini çizmek isteyenler, bazen ezgilerle, bazen renklerle, bazen dans figürleriyle, bazen de oyun ve mimle anlatmaya çalışırsa biz de bozlaklardaki acıyı sözlere dökmek istiyoruz.
Sanırım bozlaklar hakkında genel olarak konuşursak sözlerimiz afaki olacak ve havada kalacak. Neşet Ertaş’ın “Evvelim sen oldun ahirim sensin” adlı bozlak havasına bir giriş var. Birkaç dakika süren bu giriş belki Neşet Usta’nın yaptığı bir doğaçlama da olabilir. Ama sazın telleri bu ezgilerde ağlıyor. Ağlıyor ve insanı canevinden yakalıyor. Aynı durum Ahmet Gazi Ayhan’ın derlediği Everek Dağı adlı türkü için de geçerlidir. Daha birçok bozlak vardır ki dinleyince bu milletin neler karşısında acıya boğulduğunu anlıyoruz. Muharrem Ertaş ustanın söylediği “Kalktı Göç eyledi Avşar Elleri” adlı bozlakta, Dadaloğlu’ndan bu yana geçen 150 yıldan fazla bir zaman içinde dinmeyen yenilginin ve göçün acısı çınlamaktadır. Neşet Ertaş’ın söylediği “Hapishanelere Güneş Doğmuyor” adlı bozlakta ise hapse düşen kişiler anasını yitirmiş bir kuzu gibi melemektedir.
Bozlakların ana teması acıdır. Nasıl ki acı ana yemeklerin (özellikle Urfa kebabın)tadı tuzu ise, hayatın da tuzu biberidir. Acının insanı olgunlaştıran, geride kaldıkça güzelleşen bir yanı vardır. Dervişlikte insanın olgunlaşmasını ve nefsini terbiye etmesini sağlayan bir çile dönemi vardır. Siz istediğiniz kadar “Biz yeterince çektik, çocuklarımız çekmesin diye çırpının, çocuklarınız da bir noktadan sonra çileye talip olacaklar ve paylarına düşeni çekeceklerdir.
İster Divan şiirimizdeki gibi aşk acısı olsun, ister Tekke şiirindeki gibi aslından uzaklaşmanın acısı, tüm acılar sahibine özel bir keyif vermektedir. Bireysel de olsa, toplumun ortak acıları da olsa durum değişmiyor. Hatta Divan ve Tekke şairlerinin yaptığı gibi acıyı kutsayanlar ve amacına ulaşmak için gerekli sayanlar bile var.
Aslında acının günlük hayattaki skalası epey geniş. Ölüm, gurbet, aşk, hastalık, hapse düşme, yokluk yoksulluk, insanların bencilliği ve ilgisizliği… Bunların tümü insanı acıya boğan olaylar. İşte bozlaklar da bu konuları işliyor.
“Acı insanı besler” dedik. El bebek gül bebek büyümüş kişiler ne kadar çok akıllı, okumuş ve gezmiş olurlarsa olsunlar hep biraz çiğ kalırlar. İnsanın iç dünyasında yolculuğa çıkmak ve sığlıktan kurtulmak için mutlaka acıyla tanışmak gerekir. Bunu yapmak için ise bolca bozlak dinlemeli. Hatta Türk milletinin bozlakların ardında yatan acılarının keşfine çıkılmalıdır.
Bu durum çaba ister. Bir çeşit cehd işidir. Eğer bir bozlak dinlerken oradaki duygular gönül toprağınızı kabartıp ta içinize işlemiyorsa çok yazık! Siz bir insan olmaktan çıkmış, makine olmuşsunuz demektir.
Türkün acıları ağıtlarda, özellikle de bozlaklarda gizlidir.
SOMSÖZ: BOZLAKLARIN SIZLATMADIĞI YÜREK, ÖLÜDÜR.