BiLgi Dünyası - HALK EDEBİYATI
"Gömleğin bir düğmesi yanlış iliklensin, diğerleri de yanlış olur."
Sitemde msn Aç
Kod Deneme Editürü
Reklam Siteye Destek
İçin Reklamı Tıklayın
Sitenize Yukarı Çık Çapası
Her Saniye Büyüyoruz Kodu
Sol Tıklama Engeli Kodu
Sitenize Yazı Efekt Kodları
Sitenize Takvim Ekleyin.
Sitenize İp adresi Gösterme Kodu
Sitenize Ziyaretçi Tanımlama Kodu
Sitenize Mause İmleçleri
Sitenizi Çerçeve İçine Alın
Sitenize Bayrak Kodları
Sitenize Son Depremler Ekleyin
Sitenize Aşk Ölçer Ekleyin
Küçük,Hareketli İstiklal Marşı Slaytı
Sitenize Şaka Ekleyin
Sitenize Tv'de Bugün Kodu
Kıvrılan Sayfa Kodu
Sitenize En Kapsamlı Arama Motoru
Üstten Çıkan İnfo Bar
Alttan Çıkan İnfo Bar
Sitenize Sihirbaz Merlin Kodları
15 Tane Media Player Kodu
50 tane saat kodu
Yana Giden Menü Yazı
İL İL Türkiye Kodu ( Haritalı )
Sitene Son Dakika Haberleri
Sitenize Flash oyun kodları
Sevgi Sözleri 1
Sevgi Sözleri 2
Sevgi Sözleri 4
Sevgi Sözleri 6
Sevgi Sözleri 7
Deli Fıkraları 1
Deli Fıkraları 2
Karışık Fıkralar 1
Karışık Fıkralar 2
Karışık Fıkralar 3
Karışık Fıkralar 4
Karışık Fıkralar 5
Karışık Fıkralar 6
Karışık Fıkralar 7
Karışık Fıkralar 8
Neşeyle kayanın selamı
Aslı vermedi bi kerem
Havadan para kazanıyor
Büfede yedigün vereceksin
Kadının biri hamile kalmış 579
Kadının biri hamile kalmış
Akşama dönerim, sabaha..
Bu gün cuma enseyi kapa
En acı on nedir
Temel film kuralları
Sitene Radio Ekle
Kadınlar neden reddeder ?
İyiki erkeğim, çünkü...
iyiki kadınım, çünkü...
Erkekler nasıldır ?
Kızlar nasıl tavlanır ?
Kadınlar ne demek ister ?
Tipik bir evli çift
Sınav sorularına cevaplar
Türk sinemasından seçmeler
Reha muhtar'ı özledik
Yurdum insanınının özellikleri
Yurdum insanına devam
Müşteri her zaman haklıdır!
Araplarda futbol terimleri
Gereksiz Bilgilere devam
İlginç Bilgiler 1
İbret dolu atasozleri
Şifalı Bitkiler A - H
Şifalı Bitkiler H - P
Şifalı Bitkiler P - Z
sitemde msn ac
SÖZCÜK TÜRLERİ 2
SÖZCÜK TÜRLERİ 3
EKLER VE SÖZCÜK YAPISI
BATI EDEBİYATI VE AKIMLAR
BATI ETKİSİNDEKİ TÜRK EDEBİYATI 2
Denklem Çözme (Mat-1)
TEMEL KAVRAMLAR (Mat-1)
BÖLME ve BÖLÜNEBİLME
E.B.O.B. - E.K.O.K.
Rasyonel Sayılar (Mat-1)
Çarpanlara Ayırma (Mat-1)
ORAN - ORANTI
Kartezyen Çarpım Bağıntı (Mat-1)
Modüler Aritmetik (Mat-1)
Semboller ve Sözlük (Mat-1)
Aritmetik Dizi (Mat-2)
Özel Tanımlı Fonksiyonlar (Mat-2)
LİMİT ve SÜREKLİLİK
L'Hospital Kuralı (Mat-2)
İntegralin Uygulamaları (Mat-2)
II. Dereceden Denklemler (Mat-2)
Karmaşık Sayılar (Mat-2)
Binom Açılımı (Mat-2)
Çarpım Sembolü (Mat-2)
Türev Alma (Mat-2)
Türevin Anlamı (Mat-2)
Belirsiz İntegral (Mat-2)
Belirli İntegral (Mat-2)
Ekstremum Problemleri (Mat-2)
Matris ve Determinant (Mat-2)
Açıortay ve Kenarortay
Çemberde Açı ve Uzunluk
Piramitler, Koni ve Küre
Noktanın Analitik İncelemesi
Doğrunun Analitik incelemesi
Paralel Kuvvetler ve Ağırlık Merkezi
Elektrik Akımı ve Lambalar
Magnetizma, Elektroliz ve Ses
Asit - Baz Kavramları
madde ve özelliklerı
Atom ve Periyodik Tablo
Metabolizma ve Enzimler
Ekoloji "Dünya Ortamı ve Canlılar"
Üreme ve Çeşitleri
Besinler ve Hücrede Madde Geçişi
Bitkilerin Yapısı ve Fizyolojisi
İskelet ve Kas Sistemleri
Bitkilerde Üreme ve Gelişme
Hayvanlarda ve İnsanlarda Üreme
Populasyon Genetiği ve Evrim
Milli Güvenlik Bilgisi
İslamiyetten Önceki Türk Tarihi
Osmanlı Devleti’nin Kuruluş Devri
Osmanlı Devleti’nin Yükselme Devri
XVII. YÜZYILDA OSMANLI İMPARATORLUĞU
XVIII. YÜZYILDA OSMANLI İMPARATORLUĞU
XVII. ve XVIII. Yüzyıllarda Islahat Hareketleri
Yakın Çağ'da Avrupa Tarihi
XIX. Yüzyıl Islahatları
XX. Yüzyıl Başlarında Osmanlı İmparatorluğu
Mondros Ateşkesi ve Sonrasındaki Gelişmeler
BİRİNCİ TBMM DÖNEMİ
ATATÜRK DÖNEMİ'NDE TÜRKİYE CUMHURİYETİ'NİN DIŞ POLİTİKASI
Yeryüzünü Biçimlendiren Kuvvetler
TÜRKİYE'NİN BEŞERÎ COĞRAFYASI
TÜRKİYENİN EKONOMİK COĞRAFYASI
TÜRKİYE'NİN COĞRAFÎ BÖLGELERİ
AHLÂK FELSEFESİ (ETİK)
ESTETİK ve SANAT FELSEFESİ
ORGANİZMA ve ÇEVRE
BELLEK – UNUTMA – HATIRLAMA
GENÇLİK DÖNEMİ VE KİMLİK OLUŞUMU
Toplum ve Toplumların Evrimi
Zeka – Kişilik
Klasik Mantık (Aristotales Mantığı)
Bilgi ve Bilgi Türleri
Bilincin Değişik Biçimleri
kendi saatini kur 2
Kendi saatini kur 1
Css nasıl yapılır
Hazır Css tasarımları
Sidering Knockout oyunu
dragon ball oyunu
dragon oyunu 2
dragon oyunu 3
dragon oyunu 4
• Sizin sitenizde oldu gibi, yorum ekstrasında mesaj yazılan yere nasıl yazı koyabilirim?
• Herhangi bir CSS tasarımı (free yada kendime ait) siteme nasıl uygulayabilirim?
• Ek bir menüye ihtiyaç olmadan, CSS tasarım yapabilir miyim?
• Sizin sitenizde olduğu gibi sayfalara geniş yer ayırmak istiyorum. Beğendiğim herhangi bir tasarımı bu duruma nasıl getirebilirim ?
• Google Meta Tag'leri sitemize ekleyebilir miyiz?
• Site içi arama motoru nasıl yapabilirim?
• Ücretsiz oluşturduğum bir forumu, yönlendirme yapmadan kendi sitem içinde nasıl gösterebilirim?
• Tek tık ile site içi arama motorunu nasıl çağırabilirim?
• Farklı tarayıcılara göre sitemi nasıl optimize edebilirim?
CSS Tasarımlarda menüyü siteme göre nasıl düzenleyebilirim?
Bedava-sitem.com reklamlarını nasıl ortalayabilirim?
Resimleri Otomatik Degistirme
Html nedir? Html, html dersleri, web tasarımı
Web sayfası tasarlamak için neler gerekli
Web sayfasının yapısı
Giriş tanımlama bölümü
Sayfa içerik bölümü
Html dosya yapısı
İlk websayfası denemesi
Türkçe karekter kullanımı
Meta tagların kullanıldığı bir örnek
Body tagı / Html de renk kavramı
RGB renk değerlerini kullanma
BODY tagının özellikleri
BODY tagı özelliklerini kulllanalım
Bağlantı ( Link ) verme
A - link verme tagı
A tagı örnek uygulama
A tagı target özelliği
A tagı - ek özellikler
Resime bağlantı/link verme
Blok Düzenleme Tagları - Paragraf
Satır bitirme - br tagı
Address ve Blockquote tagları
Center, pre ve h1 - h6 tagları
Liste oluşturma - Sırasız listeler
HTML'de Metin Biçimlendirme
HTML'de Metin Renklendirme
HTML'de Linkleri (Bağlantıları) Tanıyalım
HTML'de Çerçeveleri (Frameler) Tanıyalım
HTML Dersleri ve Webmaster için Yardımcı Linkler
HTML'de Resim (img) Etiketi Kullanımı
Html ile Sitenize Arkaplan Sesi
Siteme Nasıl Müzik Eklerim ?
HTML'de Temel Unsurlar
HTML İle İlk Web Sayfamız
HTML'de Font etiketinin kullanımı
HTML'de Liste Etiketinin Kullanımı
CSS Nedir ? CSS'ye Giriş
HTML Etiketleri ile CSS ( Font Özellikleri )
CSS de Text Özellikleri
CSS de Background Özellikleri
CSS De List Özellikleri
CSS De Position Özelliği
CSS De Seçiciler (SELECTORS)
CSS Genel Kullanım Şekilleri
CSS De Bağlantılı CSS Dosyalarının Hazırlanması
Yazıların İlk Harfi Büyük Olsun
Java Script'e Giriş
Java Script'te Değişkenler
Java Script'te Aritmetik İşlemler
Java Script'te Fonksiyonlar
Java Script'te Akış Denetimi
Java Script'te Döngü Denetimi
Java Script'te Mantıksal İşlemler
Java Script'te Pencere Komutları
Java Script'te Metin Komutları
Java Script'te Diziler
Java Script'te Zaman Komutları
Java Script'te Matematik Komutları
Java Script'te Olaylar
Java Script ve DHTML
Java Script'te Doküman ( Document ) Nesnesi
Java Script'te Pencere Nesnesi
Java Script Gözat Komutları
Java Script Olay Komutları
Java Script Sayfa Nesnesi
Java Script Form Nesnesi
Java Script Tablo
Yaziya Link Verme Kodu
ANADOLU TÜRK EDEBİYATI
Türklerin Anadolu’ya gelmeden önceki edebiyatları iki gruba ayrılmıştı. Arapçayı ve Farsçayı çok iyi bilen aydınların oluşturduğu “Yüksek Zümre Edebiyatı” ve İslam öncesinden gelen sözlü bir “Halk Edebiyatı.”
Anadolu’ya göç eden Türkler arasında aynı ayrım devam etti. Medrese eğitimi gören aydın kesim Arap ve Fars edebiyatları tesirini sürdürürken halk yine saz şairleri aracılığıyla Halk edebiyatını devam ettirdi. Öyleyse biz Anadolu Türk Edebiyatını iki grupta incelemeliyiz.
Oğuz Türkleri, Anadolu’ya dilleriyle, gelenekleriyle, geleneksel halk edebiyatlarıyla gelmişlerdir. Ozan dedikleri saz şairleri, Anadolu’nun gittikçe Türkleşen bölgelerinde, gezici şairler olarak, sazlarıyla şiirler söylüyorlardı. Bunların tarihi gelişimlerini yüzyıllarına göre inceleyelim.
Bu yüzyılda ele geçen eserler, daha çok fetih ve savaşlara aittir. Bunların en önemlileri İslami Türk destanlarıdır. Bunlardan Battal Gazi Destanı, Danişmentname en ünlüleridir.
Bu dönemin en ünlü kişisi şüphesiz Nasrettin Hoca’dır. O, zekasıyla, keskin görüşleri ve zeki söyleyişleriyle, nükteleriyle dünyaca tanınmış bir filozoftur.
13. yüzyılda yaşadığı halde, halka öyle mal olmuştur ki kendinden bir asır sonra gelen Timurlenk ile karşılaştırılmıştır. 1208 yılında Sivrihisar’da doğan Hoca, Akşehir’de, Konya’da medrese tahsili yapmış bir alimdir.
Bu asrın en önemli şairi, hatta Türk edebiyatının, ünü sınırları aşan şairi şüphesiz Yunus Emre’dir.
Halk diliyle tasavvufu anlatan Yunus Emre, böylece dini Halk edebiyatı sayılan Tekke Edebiyatı’nın da kurucusu olmuştur. Dili yaşadığı dönemin halk dilidir. Tasavvufun en zor kavramlarını bile akıcı Türkçesiyle açıkça anlatmıştır. İki eseri vardır. Birisi Risalet’ün Nushiye adlı aruzla yazılan 550 beyitlik bir mesnevidir. Didaktik bir eserdir. Eserde dini kavramlar ve insanın nefsiyle nasıl mücadele edeceği anlatılmıştır. İkinci eseri “Divan” dır. Buradaki şiirlerin bir bölümü aruzla, çoğu heceyle söylenmiştir. Özellikle ilahileri bugün bile dilden dile dolaşır.
Bu asrın en önemli eseri Kitab-ı Dede Korkut’tur.
Bu kitaptaki hikayeler Oğuz Türkleri arasında yaşamış ve yayılmıştır.
Kitapta Oğuz Türklerinin Gürcüler, Rumlar, Ermeniler ve diğer Türk boylarıyla yaptıkları savaşlar anlatılır.
Hikayelerde nazım, nesir iç içedir. Dili destansı bir dildir.
Hatta bazı yönleriyle destana benzer. Bu yüzden “destandan halk hikayeciliğine geçiş” ürünü olarak görülür. Halkın kullandığı dille yazılmıştır. Kimin yazıya geçirdiği belli değildir. Kitapta geçen Dede Korkut, bilge bir kişidir. Halk arasında sözü geçen, gerektikçe keramet gösterebilen veli bir zattır.
Bu asırdaki en ünlü şair, Yunus tarzı söyleyişleriyle ün yapan tekke şairi Kaygusuz Abdal’dır.
Bu yüzyılın tanınmış ismi Hacı Bayram Veli’dir. Ankara’da doğan Hacı Bayram Veli çok güçlü bir medrese tahsili yapmıştır.
Aruzla da yazmakla birlikte daha çok heceyi kullanmış ve dini şiirler yazmıştır. İlahileri tekkelerde zaviyelerde dillerden düşmemiştir.
Bu yüzyılda sadece Tekke edebiyatının değil din dışı konularda söylenen şiirlerin de metinleri ele geçmiştir.
Ellerinde sazlarla diyar diyar dolaşan, nerede bir güzel görürlerse ona aşık olan ve şiirler söyleyen şairler, ordularda, kışlalarda, hudut boylarında boy gösteren aşıklar, eski halk ozanı geleneğini sürdürmüşler ve “Aşık Edebiyatı” denen edebiyatı yaşatmışlardır. Bunların en tanınmışı,yüzyılın sonlarında şöhret kazanan Köroğlu’dur.
Köroğlu aslında bir Celali eşkiyasıdır. Bu adı eski Türk destanlarındaki bir kahramandan almıştır, asıl adı Ruşen’dir.
Şiirlerinin çoğu kahramanlık üzerinedir. Hatta halk arasında yayılan Köroğlu Destanı, onun kahramanlıklarını anlatır. “Tüfek icad oldu mertlik bozuldu” sözü ona aittir.
Bu asırda Köroğlu’ndan başka Kul Mehmet, Hayali, Bahşi adlı aşıklar da vardır.
Tekke edebiyatının bu asırdaki temsilcisi Pir Sultan Abdal’dır.
Sivas’ta doğan ve orada yaşayan şair, alevi tekkelerinde yetişmiş, coşkun bir lirizmi olan şiirlerinde aleviliği anlatmıştır. Tekke şairleri arasında şiirlerini sazla söyleyen ender kişilerdendir. Daha çok nefesleriyle tanınır.
Bu dönem Türk Halk edebiyatının altın çağıdır. Hem Aşık edebiyatı, hem Tekke edebiyatı hem de Anonim (söyleyeni belli olmayan) halk edebiyatı ürünlerinden birçoğu elimize geçmiştir. Tekke edebiyatının önde gelen şairleri Aziz Mahmut Hüdai ve Niyazi Mısri’dir. Her iki şair de derin ilim sahibi kişilerdir.
Bu asırda Aşık edebiyatında büyük gelişmeler olmuş, Divan şairlerine bile ilham verecek lirik şiirler söylenmiştir. Ayrıca aruzla şiir söyleyen saz şairleri, kendilerini Divan şairleri kadar başarılı saymışlardır.
Bunlar arasında Yeniçeri ordusunda bulunan ve Evliya Çelebi’nin bile dikkatini çeken Katibi, denizci olan Kayıkçı Kul Mustafa ünlüdür.
Ancak günümüzde bile çok sevilen, şiirlerinin çoğu halk türküsü haline gelen aşık, Karacaoğlan’dır. Şiirlerinin tümünü heceyle söyleyen, halk anlayışını, yaşayışını şiirine en iyi şekilde yansıtan Karacaoğlan, tabiat ve sevgililer hakkındaki koşmalarıyla tanınır.
Bu asırda dikkati çeken diğer büyük saz şairi Aşık Ömer’dir. Halk şairleri arasında en kültürlü, en yaratıcı kişi olarak tanınır.
Divan şairleriyle boy ölçüşen şair, gerçekten onları aratmayacak tarzda gazeller, murabbalar söylemiştir. Dilindeki sadelik ve akıcılık, onun başarısının delilidir.
Geçen asırda altın devrini yaşayan Halk edebiyatı bu asırda aynı gücünü devam ettirmiştir. Divan şairleriyle boy ölçüşme, aruzla şiir söyleme, bu devirde biraz daha yaygınlaşmıştır.
Tekke edebiyatı bu dönemde bir duraklama içindedir. Dönemin en büyük tekke şairi, aynı zamanda büyük bir alim olan Erzurumlu İbrahim Hakkı’dır. İlahiname adlı divanında genellikle tasavvufi, kasideler, gazeller, ilahiler bulunur. Ayrıca Marifetname adında nesir eseri de vardır.
Halk şiir geleneği bu asırda klasik söyleyişini sürdürmüştür. Özellikle Aşık edebiyatının çok yetenekli saz şairleri görülür. Bunlardan biri de Bayburtlu Zihni’dir.
Hem divan tarzı hem de aşık tarzı şiirleriyle tanınmıştır. Çok iyi bir medrese eğitimi görmüştür. Bu nedenle divan tarzında yazdığı şiirleri, Divan şairlerini aratmaz. Ayrıca Halk tarzında söylediği şiirlerde tam bir aşık söyleyişi görülür.
Dönemin diğer tanınmış şahsiyeti Erzurumlu Emrah’tır. Bunda da Divan tarzı söyleyişler görülür. Ancak bu şiirleri çok başarılı sayılmaz. Asıl lirik şiirleri koşma tarzında söyledikleridir.
Diğer dikkate değer isim Dadaloğlu’dur. Üzerinde Divan şiirinin etkisi pek görülmeyen bu saz şairi, dönemin padişahına kafa tutan koçaklamalarıyla tanınır.
Tarihi gelişimini kısaca anlattığımız Halk edebiyatının genel özelliklerini de şu şekilde sıralayabiliriz:
Şiirler çoğu zaman saz eşliğinde söylenir. Duruma göre şiir söyleyen aşıklar, şiirleri için bir ön hazırlık yapamazlar. Bu yüzden şiirlerinde derin bir anlam, kusursuz bir biçim görülmez.
Aruzla şiir yazanlar olmakla birlikte kullanılan asıl ölçü hecedir.
Nazım birimi dörtlüktür. Ancak çok az da olsa türkülerde ve ninnilerde üçlü, beşli söyleyişler görülür.
Dili tam bir Halk dilidir. Bu dilin öz Türkçe olduğu söylenemez. Ancak halka mal olmamış sözcükler kullanılmamıştır.
Şiirler hazırlıksız söylendiğinden daha çok yarım kafiye ve redif kullanılmıştır.
Nazım şekli olarak mani, koşma, varsağı, semai, destan v.s. kullanılmıştır.
Konu olarak Aşık edebiyatında aşk, ölüm, hasret, ayrılık gibi duygusal konular, doğa sevgisi, yiğitlik, zamandan şikayet işlenmiştir. Tekke edebiyatında ise elbette konu dindir.
Söyleyişlerde doğa ile iç içe olmaktan kaynaklanan bir somutluk hakimdir.
Halk şairlerinin hayat hikayeleri ve şiirleri cönk adı verilen eserlerde toplanır.
Nazım biçimi, şiirde dizelerin, nazım birimine (beyit, dörtlük v.s.), ölçüsüne göre belli bir düzen içinde bulunmasından doğar. Halk şiirinde kullanılan nazım biçimleri dört grupta incelenir.
1. Anonim Halk Edebiyatı Nazım Biçimleri
Bu edebiyatın ürünlerinin kim tarafından söylendiği belli değildir. Dilden dile dolaşarak süregelmiş ve halkın ortak malı olmuştur.
Tek dörtlükten oluşan nazım biçimidir. Yedili hece ölçüsüyle “aaxa” kafiye örgüsüyle söylenir. Yani birinci, ikinci ve dördüncü dizeler kendi arasında kafiyeli, üçüncü dize serbesttir. Çok az da olsa “xaxa” şeklinde kafiyelenen maniler de vardır.
Maniler her konuda söylenebilir. Dörtlüğün ilk iki dizesi genellikle konuyla ilgili olmayan doldurma dizelerdir. Asıl anlatılmak istenen, son iki dizede söylenir.
Bahçenizde dut var mı
Havada bulut var mı
Ben yarimi kaybettim
Bulmaya umut var mı
Kimi maniler dört dizeden fazla olabilir; ancak bu, çok yaygın değildir.
Kafiyelerinin cinaslı sözcüklerle sağlandığı manilere cinaslı mani denir. Bazen cinas oluşturan sözcük dize olarak alınır, bazen ise dörtlüğün başında söylenir.
Yar başın böyle bağlar
Gül açmaz bülbül ötmez
Yıkılsın böyle bağlar
Maniler halk arasında oldukça sevilen ve yaygın olarak kullanılan nazım biçimidir. Genellikle karşılıklı olarak söylenir.
Kendine özgü bir ezgiyle söylenen nazım biçimidir. Çoğu zaman diğer nazım biçimleri türkü ezgisiyle söylenebilir. Bu nedenle söyleyeni belli türküler de vardır.
Türkü hece ölçüsünün her kalıbıyla söylenir. Daha çok, yedili, sekizli ve on birli ölçüler kullanılır.
Her konuda türkü söylenebilir. Bunlar arasında elbette aşk, hasret ilk sırayı alır. Halk arasında heyecan uyandıran olaylarla ilgili yakılan türküler bestelenir, zamanla yurdun her köşesine yayılır. Değişik bölgelerde değişik biçimlere göre, kimi dizeler düşer, yerlerine yenileri eklenir. Böylece türkü, halka mal olur gider.
Türküler genellikle iki bölümden oluşur. Birinci bölüm türkünün asıl sözlerinin bulunduğu bölümdür. Buna bent adı verilir. İkinci bölüm ise her bendin sonunda tekrarlanan nakarat bölümleridir. Bunlara da kavuştak denir. Bentler ve kavuştaklar kendi aralarında kafiyelenir.
Annenin, çocuğunu uyutmak için kendine özgü bir ezgiyle söylediği şiirlerdir. Belli bir kafiye örgüsü olmadığı gibi, çoğu zaman dizeler arasında tam bir ölçü birliği de görülmez. Hatta ninnilerin dörtlükler halinde olmayanları da vardır.
AŞIK EDEBİYATI NAZIM BİÇİMLERİ
Bu nazım biçimleri saz şairleri tarafından kullanılmıştır.
Aşık edebiyatının en çok kullanılan ve en çok sevilen nazım biçimidir. Hece ölçüsünün 11'li kalıbıyla 3 veya 5 dörtlük arasında söylenir.
İlk dörtlüğün kafiye örgüsü xaxa ya da aaab biçiminde olur. Diğer dörtlüklerin ilk üç dizesi kendi arasında kafiyelenir, dördüncü dize birinci dörtlüğün son dizesiyle kafiyelenir. Yani cccb , dddb ...
Koşmanın son dörtlüğünde şair, mahlasını kullanır.
Koşmalar konularına göre dört grupta incelenir. Aşk, hasret, ayrılık, doğa sevgisi gibi lirik konuları işleyenlere güzelleme; kahramanlık konularını işleyenlere koçaklama; bir kişi olay ya da, durumu eleştirenlere taşlama; ölen bir kişinin ardından söylenenlere ağıt adı verilir. Aslında konulara göre olan bu ayrım sadece koşma için değil semai için de geçerlidir. O yüzden bu ayrıma nazım türleri diyenler de vardır. Aşağıda bir koşma örneği görülmektedir.
Hecenin 8'li kalıbıyla 3 - 5 dörtlük arasında söylenen şiirlerdir. Kafiye örgüsü olarak koşmaya benzer. Kendine özgü bir ezgisi vardır. Semailer konusuna göre güzelleme ya da ağıt türlerinde olabilir.
Hecenin 8'li kalıbıyla söylenen koçaklama tarzı şiirlerdir. Güney Anadolu’da yaşayan Varsak boyunda yaygın olduğundan bu adı almıştır. Kendine özgü bir ezgisi vardır. Kafiye örgüsü, dörtlük sayısı koşmayla aynıdır. Her yönüyle semaiye benzeyen varsağılar, onlardan, ilk dörtlükte kullanılan “bre, behey, hey, hey gidi” gibi ünlemlerle ayrılır. Eğer bu ünlemler yoksa onu ayırmanın tek yolu ezgisidir.
Halk edebiyatında en çok varsağı söyleyen aşık, Karacaoğlan’dır.
Halk şiirinin en uzun nazım biçimidir. 100 dörtlüğe kadar olanları vardır. Genellikle hecenin 11'li kalıbıyla söylenir. Kafiye örgüsü koşmayla aynıdır. Savaş, deprem, yangın, salgın hastalık, eşkiya ve ünlü kişilerin serüvenleri gibi sosyal konuların yanında, mizahi ya da kişisel destanlar da vardır.
TEKKE EDEBİYATI NAZIM BİÇİMLERİ
Tekke ve tarikatlarda dinle, tasavvufla ilgili düşünceleri anlatmak için, ilahi aşk, peygamber sevgisi konularında ya da mensup olunan tarikatın özelliklerini anlatmak için söylenen şiirlerdir.
Allah sevgisini işleyen ya da ona yalvarmak için söylenen şiirlerdir. Kendine özgü bir ezgiyle okunur.Yunus Emre ilahileriyle tanınır. Kafiye örgüsü koşmayla aynıdır. 8'li hece ölçüsüyle söylenir.
Bektaşi şairlerin yazdıkları tasavvufi şiirlerdir. Peygamberimiz ve Hz.Ali’ye övgüler işlenir. Hecenin 11'li kalıbıyla olabileceği gibi 8'li de olabilir. Özellikle Pir Sultan Abdal bu tarzdaki şiirleriyle tanınır.
Pirlerin, mürşitlerin tarikata yeni giren dervişlere tarikat derecelerini, adabını öğretmek için söyledikleri şiirlerdir. 11'li hece ölçüsüyle söylenir.
İnsanın var oluşunu anlatan tasavvufi şiirlerdir. Felsefi bir konuyu işlediğinden anlaşılması zordur. 11'li hece ölçüsüyle söylenir.
Okunduğunda saçma sanılan sözlerden oluşan ancak gerçekte çok derin tasavvufi konuları işleyen felsefik şiirlerdir.
ARUZ ÖLÇÜSÜYLE YAZILAN HALK ŞİİRİ
Kendilerini Divan şairleri kadar yetenekli ve güçlü göstermek isteyen bazı Halk şairleri aruz ölçüsüyle şiir söylemişlerdir. Ancak birkaç şiir istisna tutulursa, saz şairlerinin bu konuda başarılı olduklarını söylemek zordur. Çünkü aruz ölçüsüyle hazırlıksız şiir söylemek kolay değildir. Aruzu kullanarak söylenen şiirlerin yine özel ezgileri bulunur. Bu tür nazım biçimlerinin adlarının bilinmesi yeterlidir. Bunlar Divan, Selis, Kalenderi, Satranç, Semai, Vezn-i Aher’dir. Semainin heceyle söyleneni elbette aruzla söylenenden çok daha yaygındır.