REZERVLERİN MALIYETİ VAR Makalesi | Şinasi KARA
REZERVLERİN MALIYETİ VAR
Merkez bankaları, kur istikrarı sağlamak ve zor günlerde kullanmak üzere kasalarında rezerv para tutuyor. Uluslar arası geçerli rezerv paralar "Dolar, Euro, Yen, İngiliz Sterlini, Özel Çekme Hakları ve Altından" oluşuyor. Özel çekme Hakları (special driving right) devletlerarasında geçerli para olup, halka inmiyor.
Merkez Bankalarındaki rezervlerin kaynağı, ekonomik potansiyelden kaynaklanıyor. Klasik kaynak altın stokudur. Ayrıca, bankalardaki döviz tevdiat hesaplarının belli oranı merkez bankaları karşılık hesabında tutuluyor. MB, ulusal para cinsinden tasarruf mevduatının karşılıklarını "döviz olarak" ödenmesini isteyebilir. Merkez Bankaları yedek akçelerini ve dağıtılmayan karlarını döviz olarak tutabilir. Yurt dışı yerleşiklere ait döviz mevduat hesabı açabilir. Bu kalemler, merkez Bankası rezervinin kaynağını oluşturuyor.
Siyasiler, rezervleri artırdık diyerek övünüyor. Ancak, rezervlerin maliyeti var. Rezerv miktarı arttıkça, ülkenin ödediği maliyet artıyor. Ülkeler, rezerv para tuttuğu zaman karşılığında "Senyoraj Hakkı" denilen bedel öder. Bu bedel her zaman, doğrudan ödeme şeklinde gerçekleşmez. Ekonominin işleyiş düzeni içerisinde, farkına varılmadan ödenir.
Bir ülkenin parasını tutan kişi, kurum ya da devlet, onun karşılığında ekonomik bir değer vermiştir. Bu değer mal ve hizmet olabilir. Mal ve hizmet bedelinden daha çok, yabancı ülke parasını tutuyor ise mutlaka borç almıştır. Borç alan ülke, faiz öder.
Türkiye'ye bakalım. Türk devletinin, yurt dışına 129 milyar dolar borcu var. Bu borca karşılık, her yıl 9,6 milyar dolar faiz ödüyor. Kasasında, 110 milyar dolar döviz rezervi var. Devlet istese, borcunu 110 milyar dolar ile öder ve 19 milyar dolara indirebilir. Bunu yapamıyor. Çünkü acil durumlar ve kur istikrarı için dövize ihtiyaç duyuyor. Borcu ödeyemeyince faiz ödemeye devam ediyor.
Daha açık bir ifadeyle, kasasında para tutup borcunu ödemeyen tüccar gibi. 110 milyar rezerv tutmanın bedeli, ödenmekte olan faiz ile ölçülüyor.
Uluslar arası piyasada, Türk euro-bondlarının getirisi yüzde 7 civarında seyrediyor. Türkiye kasasında 110 milyar dolar rezerv tutmanın bedelini, bu günkü fiyatlar ile yılda 7,7 milyar dolar faiz olarak ödüyor. Örnek ile karşılaştırma yapabiliriz.
Türkiye fındık ihracatından 2 milyar dolar civarında gelir elde ediyor. Fındık üretiminde milyonlarca insan çalışıyor. Fındıktan elde edilen 4 yıllık gelir, rezervlerin bir yıllık giderini karşılamıyor.
Ödenen faiz, parası rezerv tutulan ülkelere gidiyor. Rezerv paraların başında Dolar var. Doları basan bankerler, tutulan rezerv sayesinde para kazanıyor. Bankerler, rezervin daha çok tutulması amacıyla siyasi ve ekonomik sorunlar yaratıyor.
Rezervlerin artması ülkeye pahalıya mal oluyor.