Mükemmeliyetçiliğin Faydaları ve Bedelleri
Genellikle mükemmeliyetçilik konusunda yapılan fayda/bedel analizleri sonucunda değişimin ortaya çıkmamasının üzerine yapılan çalışmalar, değişimin zor olmasının bir nedeni olarak kişilerin özsaygısının başarı ve çabaya aşırı bağımlığı olduğunu gösterdi.
Fayda/bedel analizi, Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) tekniklerinden bir tanesidir ve oldukça etkili bir yöntemdir. Bu yüzden fayda/bedel analizine kısaca bir göz atmak gerekiyor
Fayda/Bedel analizi nedir?
Fayda/bedel analizlerinden kısaca bahsetmek size daha iyi bir bakış açısı sağlayacaktır. Aslında fayda ve bedel analizlerinde bir düşüncenin, bir duygunun ya da bir davranışın bize sunmuş olduğu faydaları ve neden olduğu zararları görmeyi amaçlarız. Bunu yapmanın çok kolay bir yolu vardır. Bir sayfayı ortadan bir çizgiyle ikiye ayırırsanız ve bir tarafına faydalar, diğer tarafına da zararlar yani bedeller yazarsanız fayda/bedel analizi için kendi belgenizi oluşturmuş olursunuz. Örneğin, yetiştirmeniz gereken bir ödevi ele alalım ve siz en mükemmel haliyle ödevi sunmak istiyorsunuz ancak bir türlü ödeve başlayamıyorsunuz bile. Belki de yeterince araştırma yapmadığınızı düşünüyorsunuz.
Fayda kısmına yazabilecekleriniz arasında ‘’daha iyi bir not almak, ortalamanızı yükseltmek ve kendinizi tatmin etmek, vb.’’ gibi faydaları yazabilirsiniz. Bedeller kısmına da ‘’ödevi yetiştirememe ihtimali, kendinizi daha fazla stres altına sokma ve ödevi son ana bırakmaktan dolayı daha kötü bir ödev hazırlama, ya da beklediğinizin çok altında bir not aldığınızdan dolayı ciddi bir hüsran duygusu yaşama’’ gibi şeyleri yazabilirsiniz.
Bundan sonrası kısa ancak ”yeterli” bir süreyi fayda/bedel analiziniz üzerine düşünerek geçirmek ve mükemmeliyetçiliğin beraberinde getirmiş olduğu hatalı düşünce tarzlarını ve davranışları fark etmeye çalışmaktan ibarettir.
Mükemmeliyetçiliği kırmak neden zor?
Mükemmeliyetçiliğin olumlu getirilerinin olması, beklenen değişimin önüne engel koyan en büyük etmenlerden biridir. Eğer mükemmeliyetçi bir insansanız, bu olumlu getirileri başarınızın takdir edilmesi ve kendinize olan güveninizin artışı olarak algılayabilirsiniz. Mükemmeliyetçilik olumlulukları ve olumsuzlukları içerisinde barındıran özel bir psikolojik durumdur.
Mükemmeliyetçiliğin üstesinden gelmeyi zor hale getiren diğer bir neden olarak da mükemmeliyetçilerin başarısız olma, keşif ve değişim konusunda sahip oldukları korkular öne çıkıyor. Bunlar kişinin ilerlemesinin önüne engel koyan ciddi faktörlerdir ve kişinin yerinde saymasına yol açmaktadırlar.İnsanlar çeşitli süreçler yüzünden mükemmeliyet döngüsünün dışına çıkamaz, bu döngü de kendi içinde ilerlemeye devam eder ve kırılması da oldukça güç bir hal alır.
İnsanları mükemmeliyetçilik döngüsünün içinde tutan başlıca nedenler:
Kişilerin kendilerine ulaşması zor ve ne kadar çaba sarf etmeleri gerektiğini dikte eden katı kurallar koymaları.
Kişilerin standartlarına ulaşmak için çeşitli yararsız davranışlar sergilemeleri.
İnsanlar yüksek ve katı standartlar yüzünden başarısız olur, çoğu da erteleme davranışı ortaya koyarak olumsuz sonuçlardan kaçınır. Ancak bu sonuçların daha başarısız olmasına neden olur.
İnsanlar standartlara uymadığı zamanlarda başarısızlıktan ziyada oluşan başarısızlık algısına daha çok odaklanırlar.
Standartlara uyma konusunda oluşan başarısızlığa verilen tepkiler özeleştiri ve moral bozukluğudur. Böylelikle kişinin özgüveni başarıya daha bağımlı hale gelir.
Başarılar hafife alınırken, başarılı olunan durumlarda bile yetersizlik hissedildiği için kurallar daha da katı hale getirilir.
Kişiyi döngüye hapseden ve mükemmeliyetçiliği belirleyen kurallar; davranışlar ve düşünce hatalarında olduğu gibi birbiriyle ciddi bir biçimde bağlantılıdır.
Mükemmeliyetçilik yazı dizimizin 5. yazısı olan ”Mükemmeliyetçiliğin Üstesinden Gelmek” adlı yazımıza aşağıdaki linkten ulaşabilirsiniz:
Mükemmeliyetçilik Yazı DizisiBaşarı, fayda ve bedel analizi, mükemmeliyetçiliğin sebebi, Mükemmeliyetçilik, mükemmeliyetçilik döngüsü, Özeleştiri, Özsaygı
Ocak 9, 2019 Göksel Akkaya 0
Depresyon ve Kendini Yenik Hissetmek Depresyondaki kişinin zihni birçok olumsuz duyguya ev sahipliği yapar. Depresyonda baskın olarak...
Ocak 1, 2019 Göksel Akkaya 0
Mükemmeliyetçiliğin Üstesinden Gelmek Ne kadar tuhaf bir önerme olsa da, bir sorunu çözmek için her zaman...