Hakasya Cumhuriyeti, hakas türkleri | Çokbilgi.com - Türkçe ve Edebiyat Güncesi
Hakasya Cumhuriyeti / Hakas Türkleri
1989 nüfus sayımına göre nüfusları 81.428 olan Hakaslar, başlıca Krasnoyarsk Krayı’na bağlı olan Hakas Muhtar Bölgesinde (oblast) yaşamaktadırlar. Hakasların Kırgız ve Sagay gibi iki mühim kolu bulunmaktadır. Çin kaynaklarında bu Kırgız boyuna “Heges” denildiği için aydınlar kendi ülkelerîne Hakas adını vermişlerdir.
Bu konudan daha iyi yararlanabilmek için aşağıdaki sayfalara da göz atmanızı tavsiye ediyoruz:
Tuva Türkleri Müziği
1989 nüfus sayımına göre BDT’de 81.428 Hakas mevcuttu. Yoğun olarak (%77,2) Hakas Cumhuriyet’inde yaşarlar. Ancak Tablo 20’den de görüleceği üzere burada da ufak bir azınlık durumundadırlar.
Hakaslar bölgelerindeki %2’lik (veya 12.568 kişi) diğer Türk boylarına mensup olanlar da dahil etkili bir topluluk olmaktan uzaktırlar. Bölge tamamen bir Rus yerleşim merkezi görünümündedir. 16.379 Hakas, Rusya Federasyonu’nun başta Hakas Cumhuriyeti’ne komşu olan bölgelerine yerleşmişlerdir.
Hakaslar eskiden göçebe olan Sibiryalı bir Türk halkıdır. Ama günümüzde bölge nüfusunun yaklaşık % 80'ini Ruslar oluşturur. Toplam nüfusu 498.384 olan Hakas Muhtar Bölgesi nüfusunun ancak % 11.1'i Hakas'tır. 1989 nüfus sayımına göre nüfusları 110.000 olan Hakas'lar başlıca Krasnoyarsk Krayı'na bağlı olan Hakas Muhtar Bölgesinde yaşamaktadırlar. Hakasların Kırgız ve Sagay diye iki kolu bulunur.
2009 yılı verilerine göre Hakas Cumhuriyetinin nüfusu - 538 054 kişidir. , Ülke yüzölçümünün kilometre karesine — 8,7 kişi./km² düşer, nüfusun - % 71,1 kadarı şehirde yaşamaktadır. 2002 nüfus sayımlarına göre Hakas cumhuriyetinin etnik nüfus dağılımı şu şekilde belirtilmiştir.
Tahta sandıklara kotydukları Ölülerine elbise giydirip mezara atının eğeri ile birlikte kurganlara gömerler. Gömülmeden sonraki üç, yirmi, kırk ve yüzüncü günlerde çeşitli törenler yapılır ve yemek verilir. Kırkıncı gün töreninde ölenin atı kesilir, eti yenir; atın başı bir mızrak ucunda mezarın başına dikilir.
Hakas Muhtar Bölgesi’nde, ekonomik kaynaklardan kömür, demir, altın, mermer vb. sanayi hammaddesi zengindir. Ayrıca kereste işletme sanayii gelişmiştir. Ekonomi tarım ve hayvancılığa dayanmaktadır. Bitki üretimi de yeterli düzeydedir. Koyun ve keçi besiciliği hala önemli bir ekonomik etkinliktir.
Son yıllarda alçak kesimlerde gerçekleştirilen sulama projeleri otlaklarda beslenen hayvan sayısını, ekili arazilerin yüzölçümünü ve başta buğday, yulaf, darı ve patates olmak üzere tarımsal üretimi artırmıştır. Rusların bölgeye yerleşmesine de etkili olan bakır madenciliği 18. yy’dan beri önemini korumaktadır. Abaza ve Teya’da zengin demir cevherleri; yukarı Çulım’da altın, Çemogorsk’ta kömür, Aksiz’de barit çıkartılmaktadır. Bölgede ayrıca bakırtungsten yatakları da vardır.
Ormanlar önemli kereste kaynağıdır. 1980′lerin başında Yenisey Irmağı üzerindeki Sayanagorsk’ta yapılan 6.400 megavat kapasiteli hidroelektrik santralından Minusinsk Havzasındaki sanayi için gerekli enerjinin sağlanması planlanmış ve elektrik enerjisi ihtiyacını karşılamaktadır.
Hakaslar, Türk boyu olup Güney Doğu Sibirya da yaşamaktadırlar. Hakaslar 1800'lü yıllarda Rus İmparatorluğu'na katılmış, 1930 da özerk bölge statüsüne kavuşmuşlardır. Hakaslar eski şamanizm inancına sahiptirler. Hakasların iki bin yılı aşan tarihleri onların bir Kırgız grubu olduğunu göstermektedir.
Yüzölçümü 61.900 km² dir. Yenisey Irmağının yukarı kesimindeki geniş Minusinsk Havzasının batı yarısında yer alır. Yenisey Irmağının kollarından, Abakan Irmağı bölgenin ortasından geçer. Irmak vadisinin güneyinde, Karagoş Dağında 2.930 m'ye kadar yükselen Batı Sayan Dağları bulunur. Kuzeyindeki Akaban ile Kuznetsk Alatau Dağlarının en yükseknoktasıyla 2.178 m yüksekliğindeki Verhni Zub'dur.
Kapalı havuzda kurak ve sert bir kara iklimi egemendir. Bu nedenle alçak kesimler bozkırlar ve ormanlık alanlarla kaplıdır. Ama 1954'ten sonra özelliklede bakir ve boş topraklann çoğu tarıma açılmıştır. Dağlar çam, köknar ve ladin ormanlarıyla kaplıdır.