Dünya koronavirüs kıskacında… Dr.Tarhan: Şu an için tamamen ortadan kalkması olası değil - ABC Gazetesi
Bilinen en erken vakanın tarihi Kasım ayının ortalarına gidiyor. Önce virüsün, Wuhan’daki hayvan pazarında bu virüsü taşıyan bir hayvana dokunmayla geçtiği düşünülüyor ve insandan insana geçip geçmediği konusunda kısa bir süre kafa karışıklığı yaşanıyor. Vakaların ne zaman nerede bulunduğu analiz edilince hayvan pazarına hiç gitmemiş kişilere de virüs bulaştığı görülünce insandan insana geçtiği anlaşılıyor. Çin içinde hızlıca yayıldıktan sonra dünyanın büyük bir kısmına taşınıyor. Bu süreçte ilk SARS virüsüne ve yarasa, pangolin, Misk kedisi vb. hayvanlardan elde edilen virüs genomları karşılaştırılıyor. Bunlar virüsün nereden kaynaklandığını tespit etmek için önemli. Çok büyük bir olasılıkla kaynak yarasalar. Fakat ara konak kullandı mı doğrudan mı geçti gibi sorular henüz netlik kazanmadı. 11 Mart’a gelindiğinde durumun ciddiyeti karşısında Dünya Sağlık Örgütü pandemi ilan ediyor ve bugün son verilere göre 478,341 toplam vaka içinde 21,524 ölüm söz konusu. Burada elbette ülkeler arasında veri farklılıkları söz konusu ve bunu temel olarak belirleyen de nüfus yoğunluğu ve yaşlı nüfus oranı.
Virüs hayvanlardaki öncül halinden sonra geçirdiği mutasyonlar sayesinde şu an bulaşma ve kendini çoğaltma anlamında bir kararlılığa sahip. Bir trend yakalamış yani. Şu an bu kararlı halin önüne geçecek mutasyonlar virüs popülasyonundan elenir zaten. Bunun dışında özellikle hücrelere tutunma bölgelerinde daha fazla mutasyon olasılığı görüyoruz. Bu da hem bulaşma hem de tedavi geliştirme bakımından önem taşıyor. Fakat farklı bölgelere dağılmış virüsün mutasyonlarının farklı bir seyir izleyebileceğini de görüyoruz. Kimi bölgede görülen bir mutasyon diğer tarafta yok mesela.
Örneğin, SARS ve MERS ortadan kaldırıldı çünkü bunlar bulaşır bulaşmaz semptom veren hastalıklardı ve insanlar hemen karantinaya alınabiliyordu. Karşımızda olan virüs ise semptom vermeden bulaşıyor ve bulaşıcılığının en önemli sebebi bu. Şu anki seyre bakıldığında dalgalar halinde ya da mevsimsel dönüşler şeklinde görülmesi daha büyük bir olasılık. Bu süreçte aşı ya da ilaçlar mutlaka geliştirilecektir. Önemli olan ne kadar az kayıp ve hasarla bunun atlatılabileceği.
Bu tür raporlar çeşitli hastalıklar için daha önce pek çok kez yazıldı zaten. İlk SARS 2002’de ve ikinci SARS türü olan MERS 2012’de görüldükten sonra ve aralarda Ebola’lar, Zika’lar, kuş ve domuz gripleri görüldükten sonra bu tür projeksiyonlar yapmamak abes olurdu zaten. Almanya önlem almaya yönelik çok önemli bir iş yapmış, buradaki kimi öngörüler tutmuş kimi tutmamış ama nasıl ki herhangi bir doğal felakete karşı senaryolar yazılır, tatbikatlar yapılırsa bu da onun gibi bir şey. Kuzey Anadolu Fayı’nın İstanbul’da büyük bir depreme yol açacağını deprem bilimciler yıllardır yer ve büyüklük de belirterek söylüyor, çeşitli senaryolar üretiyorlar. Depremden sonra bu insanlara “demek böyle bir şeyi biliyorlardı ha” diye kızmak ne kadar saçmaysa bu raporu yazanlara tuhaf bir husumet beslemek, spekülasyon üretmek de o kadar saçma olur. Bilimsel düşünmeyi, bilim toplumu olmayı ve en basitinden bilim dünyasından haber almayı önemsemedikçe o alanda neler yapıldığına ilişkin bir yabancılaşma yaşanır ve nihayet kontrolünüzde olmayan, vakıf olamadığınız, size neler sağlayacağını anlayamadığınız bir alana karşı komplo üretecek zemin güçlenir. Bu da bunun bir örneği.