"HALK FIRKASI"NIN KURULUŞU
Atatürk , daha Samsun’a çıktığı anda kafasında oluşturduğu Cumhuriyet’i kurma fikrini İstiklâl Savaşı’nın her aşamasında koruduğu ve buna ilişkin gerekli adımları attığı gibi, elbette savaşı kazandıktan sonra da, Cumhuriyet yapısının siyasal temel taşlarını döşemeye devam etmişti.
Bu açıklamalarında büyük devrimcinin nasıl bir “zamanlama ustası” olduğu, bütün tutum ve davranışlarını zaman içinde nasıl planladığı bir kez daha ortaya çıkıyor.
Milletin, maddi ve manevi yenilenmesi ve gelişmesi yolundaki işler ve uygulamalarla, sözlerin ve teorilerin önüne geçmeyi tercih ettik. Bununla birlikte, ‘hâkimiyet milletindir’, ‘Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin dışında hiçbir makam, milletin yazgısına hâkim olamaz’, ‘Bütün yasaların yapılmasında, her nevi örgütlenmede, yönetimin her türlü ayrıntısında, genel eğitimde, iktisatta, milli hâkimiyet esasları içinde hareket edilecektir’, ‘Saltanatın kaldırılması hakkındaki karar değişmez ilkedir’ gibi bilinmesi gereken önemli noktalar ve mahkemelerin düzeltileceği ve bütün yasalarımızın hukuk biliminin gereklerine göre yeni baştan yazılacağı ve tamamlanacağı, ondalık ürün vergisinin değiştirileceği, milli bankaların sermayesinin artırılacağı, ihtiyaç duyduğumuz demiryollarının inşa edileceği, öğretimin birleştirilmesine derhal başlanacağı ve fiili askeri hizmet süresinin azaltılacağı, ülkenin imarına çalışılacağı vb… gibi önemli ve ivedi gereksinmeler, ilan edilen ilkelerin dışında kalmamıştı. Barış hakkındaki görüşümüzün de, ‘Mali, iktisadi, idari bağımsızlığımızı mutlaka sağlamak koşuluyla, barış sağlamaya çalışmak olduğunu’ söyledik. Hilafet makamının, bütün İslam’a ait bir makam olabileceğini de işaret ettik.
Partinin adına daha sonra ‘Cumhuriyet’ kelimesi de eklenerek –bilindiği gibi– ‘Cumhuriyet Halk Partisi’ adı verildi.”