﻿ Ayanis Kalesi Mozaikleri » Aktüel Arkeoloji
Ayanis Kalesi Mozaikleri
Urartu Duvar Süslemeleri
Urartu panteonunun baştanrısı olan Haldi’ye adanmış tapınağın iç duvarlarını çevreleyen üst üste iki sıra andezit taş bloğunun ön yüzü oyularak (intaglio) içleri taş kakma tekniğinde yapılmış çeşitli tanrı, hayvan ve bitkisel motiflerle süslenmiştir.
Yazar : Mehmet IŞIKLI
Ayanis Haldi Tapınağı cellası ve bezemelerden genel görünüm
Ayanis Kalesi’ndeki duvar süsleme örneklerinin en dikkat çekici olanı taş oyma ve kakma tekniğinde yapılmış olan bezemelerdir. Urartu panteonunun baştanrısı olan Haldi’ye adanmış tapınağın iç duvarlarını çevreleyen üst üste iki sıra andezit taş bloğunun ön yüzü oyularak (intaglio) içleri taş kakma tekniğinde yapılmış çeşitli tanrı, hayvan ve bitkisel motiflerle süslenmiştir. Bu motifler kanatlı tanrı, rozet, hayat ağacı/bitki motifi, cin (demon), sfenks, aslan ve fantastik kuşlardan oluşmaktadır. Bu motifler yaklaşık 2 cm derinliğinde negatif yuvalar şeklinde taş bloklarının yüzeyine oyulmuştur. Daha sonra bu yuvalara yumuşak kireç taşından yapılmış ve üzerleri boyanmış motif ve figürler yerleştirilmiştir. Yuvalara konulan parçaları tutturmak için yuvaların içine oyulmuş deliklere eritilmiş kurşun akıtılmıştır. Boyamada tercih edilen renkler mavi, kırmızı ve yeşildir.
Ayanis Haldi Tapınağı cellasındaki kakma (intaglio) sfenks
Ayanis Haldi Tapınağı’nda duvar süslemesi ve mozaik uygulamalarına dair bir diğer çarpıcı örnek, tapınağın ve tapınak alanının duvarlarını süslediği düşünülen taş halkalardır. Özellikle cellanın giriş kısmında çok sayıda ele geçen bu halkalar genellikle siyah ve beyaz renklerde iç içe geçmiş halkalar şeklindedir.
Bu halkalar bronz çiviler yardımıyla tapınağın duvarlarına aplike edilmiş olmalıydılar. Bu taş mozaikler dışında kazılar sırasında tapınak duvarlarını süslediği anlaşılan bronz plakalar ve bu plakalara ait bronz çiviler ele geçirilmiştir. Benzeri taş mozaik uygulamasını tapınak cellasının içerisindeki su mermerinden podyumun yan yüzlerinde de görmek mümkündür. Üzeri kazıma tekniğinde yapılmış fantastik yaratıklar ve hayat ağacı motifleri ile kaplı bu platformun yan yüzlerinde altın varaklardan yapılmış hayvan bezemeleri ve yine halka şeklinde bronz çivili taş mozaik süslemeleri dikkati çeker. Bu tür taş mozaik uygulamalarının benzerlerini yine II. Rusa’nın bir diğer önemli kalesi olan başkent Tuşpa (Van) yakınlarındaki Toprakkale’de de görmekteyiz.