Ay-feza meselelerinden paradokslara başlıyoruz… Tabii paradoksun ne olduğunu anlamaya çalışarak…
Öncelikle paradoks nedir, onu bir vurgulamak gerekiyor. Kitabi bilgi yerine, mesela filozof Karl Popper menşeli ‘Hoşgörü Paradoksu’nda hoşgörünün ancak hoşgörüsüzlere hoşgörü göstermemekle tesis edilebileceği ortaya konmuştu. İşte buradaki kördüğüm misali çelişkiye paradoks adı verilir.
Paradoks, altı kabul edilebilir sayıltılarla doldurulmasına rağmen, mantığın içselleştiremeyeceği veya kendi içinde çelişen sonuçlar doğuran önermelerdir. Söz konusu duruma “Aşağı tükürsen sakal, yukarı tükürsen bıyık” da denebilir.
Ele alınacak paradoks türlerinden ilki olan Fermi Paradoksu, adını İtalyan fizikçi Enrico Fermi’den (nükleer alanda da dikkate değer çalışmaları vardır) almış olup şu soruyu sormaktadır: Evrende bizim dışımızda gelişmiş başka bir uygarlık varsa neredeler? Varlıklarının aşikâr olması gerekmez miydi? Yoklarsa da biz niye varız?
Ok (Dikotomi) Paradoksu
Elealı Zenon’un (bir Antik Yunan filozofu) ortaya attığı bu paradoksta zaman, birer bağımsız noktaya (an) bölünmüş kabul edilmektedir.
Yayından çıkmış bir ok, zaman içindeki her anda belli bir konumdadır. An denilen kavram tek bir zaman noktası olduğundan o anda okun hareket etmeye zamanı yoktur ve durağandır! Bu nedenle, gelecek anların hepsinde de durağan yani hareket etmeyen şekildedir; böylece ok daima durağandır ve aslında hareket etmemektedir.
Burada okun bir filmde geçtiğini varsayarsak ok, o filmde yer aldığı her bir kareden diğerine geçmekte ama o karede sabitlenmekte, dolayısıyla menziline asla ulaşamamaktadır. Zenon, bu örnekle hareketin olanaksızlığını kanıtlamaya çalışmıştır. Zenon’un günümüze ulaşabilmiş sekiz paradoksundan bazısı birbiriyle denk olup çoğu, antik zamanlarda bile, kolayca çürütülebilir görülmüştür. Zenon, çoğulluk ve değişimin, algılarımızın tersine, var olmadığını; özellikle de hareketin sadece bir göz yanılsaması (illüzyon) olduğunu savunmuştur.
Not: Elea şehri, İtalya’nın batı kıyılarında yer alan Alento Irmağı’nın denize döküldüğü yerde kurulan bir Antik Yunan kolonisidir.
Zayıf, Genç Güneş Paradoksu
Bana göre aslında paradoks olmayan bu bilimsel gizem, gökbilimcilerin kafasını yıllardır kurcalamaktadır.
Güneş’imize benzer yıldızların parlaklığı, yıldız yaşlandıkça artmaktadır; yani 3.5 milyar yıl önce Dünya’da yaşam başladığında gezegenimize şimdikinin yaklaşık 3/4’ü oranında bir ısı ulaşmaktaydı.
O halde Dünya, o zaman yaşamın doğabileceği bir yer olmaktan epey uzak, dondurucu bir küre olmalıydı. İşte yeryüzünde bulunan sıvı suda bulunan en eski molekül de o döneme tarihlendiğinden yaklaşık yüzde 30 daha zayıf olan Güneş, buzla kaplı o Dünya’da sıvı suyu oluşturamayacakken hayatın ön şartı bu su kütlesi nasıl oldu da ortaya çıktı?
Önceki İçerikSıpa neden parçalandı?
Sonraki İçerikMollaların para sıkıntısı