Kürt Filmini Nasıl Tanımlamalı?
11 Şirove - Yorumlar
Özellikle Bahman Ghobadi’nin filmlerinin uluslararası alanda ödüller almasinin ardından, Kürt filmleri ve sineması adından daha çok sözettirir oldu. Ama bir filmin hangı kriterlere göre “Kürt filmi” olarak tanımlanması gerektiği tartısma konusudur hala. Günümüz dünyasında filmler yapıldıkları ülkelere ve yonetmenlerının etnik kökenlerine ve hatta vatandaşı oldukları ülkelere gore sınıflandırılmaktadır. Örneğin ünlü Kürt yönetmen Yılmaz Güney’in filmleri “Türk Sineması” basligi altında ya da “Türk yönetmenler” basliği altında sınıflandırılmaktadır.
Bu sınıflandırma da tabiki Güney’in filmlerinin Türkçe dilinde çekilmiş olmasının da payı büyüktür. Birçok araştırmacı ve sinema uzmanı Güney’i ve filmlerini Kürt sinemasının bir parcasi olarak görse de, benim bakiş açıma göre bir filmin “Kürt filmi” olarak tanimlanabilmesi için dilinin Kürtçe olması basta gelen bir gerekliliktir. 2005 yılında çekilen ‘David ve Leyla’ fılminin Kurt yönetmeni Jalal Jonroy, Yılmaz Güney’i Kürt sinemasının baslangiç taşı olarak gormektedir. Yine Kürtler’le ilgili arastirmalari ile taninan ünlü Fransiz gazeteci-yazar Chris Kutschera bir filmin “Kürt filmi” olarak tanimlanabilmesi icin yonetmeninin Kürt olmasi gerektiğini, filmin dilinin çok da belirleyici bir etken olmadiğini ileri sürüyor bana gönderdiği bir elektronik posta mesajinda. Yukarda da belirttiğim gibi Kürt sineması doğum aşamasındadır ve resmi anlamda (Güney Kürdistan’daki son devletsel oluşum hariç tabiki) devleti ve ülkesi olmayan bir sinema hareketidir Kürtlerin sinema üretimi. Bu nedenle birçok Kürt yönetmenin filmleri Iran, Türk ya da başka ülke adlari altında sınıflandırılmaktadır. Bu durum sadece Bahman Ghobadi’nin sinema sahnesinde uluslararası düzeyde yer alması ile degişmiş, uluslararası film festivallerinde Ghobadi filmleri İran sineması adı altinda değil “Kurt filmleri” başliği altında sınıflandırılmıştır. Örneğin 54. Melbourne Film Festivali’nde Ghobadi’nin filmleri Kürt filmi olarak tanımlanmıstır. Bunda Ghobadi’nin Kürt kimliğini hem bireysel hem de sanatsal anlamda ön plana çıkartmasının payı büyüktür. Örneğin Güney Kürdistan kökenli ünlü Kürt yönetmen Hıner Saleem’in üç uzun metrajlı filmi var bilebildigim kadariyle. “Gelin çok yaşa-Kürdistan’ın Özgürlügü” (1997), “Vodka-Limon” ve son filmi ‘Sıfır Kilometre’. Saleem özellikle son iki filmiyle uluslararası alanda isminden söz ettirdi ve Kürt kimliğiyle anildi.
Son iki filmini izleme olanağım olmadığı için bir yorum yapma şansım yok ama ilk filmi olan ve Tuncel Kurtiz’in de rol aldığı “Gelin çok yaşa- Kürdistan’ın Özgürlügü” filmini Avusturalya devlet kanalı SBS’de izlemiştim. Film komedi ve politik elestiri tarzında yapılmiştı. Fransa’da yaşayan Kürt toplumunun sosyal ve siyasi eleştiri ve komedisi olan filmde dıl Fransızca-Kürtçe’ydi. Dil olarak yanliş hatırlamıyorsam, bir örneği elimde olmadığı için tekrar izleme şansım yok, Fransızca oldukca ağirlıktaydı. İlk izlediğim de, en azından isminin ikinci bölümünden dolayı tam bir Kürt filmi olduğunu düsündüm. Ama filmde bazı açılardan belirsizlik oldugu kadar kimi boyutuyla eleştiri ya da komedi biçiminde Kürtleri feodal kültürlerinden dolayı kücülten ögeler vardı. Konuyu kısaca verirsem, Fransa’da yaşayan bir grup Kürt bir dernekte siyasi faaliyet yürütmektedir. Derneğin Kuzeyli Kürtler’e ait olduğu iması var ama bu net değil. Başroldaki erkek karekter, Çeto, video görüntüsünden beğendiği Kürdistanlı bir Kürt kızını Kürdistan’dan evlenmek için getirir ama gelen kız seçtiği güzel kız değil onun biraz da çirkin gözüken kız kardeşi Mina’dır. Film Çeto’nun şaşkınlığı ve Kürt kızı Mina’nın Fransa’da yaşadığı sorunları komedi biçiminde resmediyor. Sonuçta, Mina güzel ve uygar Kürt-Fransiz avukat Leyla tarafindan kurtarılır ve ‘gözü acilan’ Kürt kızı birden güzelleşir ve kocasına baş kaldırır. Çeto pişmandır Mina’ya aşık olmuştur ama hersey için çok geçtir artık. Filmin yörüngesi temel olarak böyle, dediğim gibi dili Fransızca ağırlıklı, dernekte yapilan tartismalar Fransizca ağırlıklıydı. Bir filmin içeriğini eleştirmek ayrı birşeydir, onun Kürt filmi olup olmadığına karar vermek ayrı birşeydir.
Ben birey olarak Hıner Saleem’in bu filmini, dilinin temel olarak Kürtçe olmaması açısından gönül rahatlığıyla “Kürt filmi” olarak tanımlayıp sınıflandıramıyorum. Ama filmin diasporada yaşayan bir Kürt yönetmen tarafundan yapıldığı açık. Bu filmi Kürtler’i konu olan bir Fransa filmi olarak görebilirim. Dikkat edilirse Fransiz filmi degil de Fransa’da yapilmis bir filim Kürt tandanslı bir filmdir. Ama sunu rahatlikla söyleyebilirim, Hıner Saleem’in yukarıda açıkladığım filmi ile Bahman Ghobadi’nin herhangi bir filminin karşılaştırması yapılırsa, kendi açımdan Ghobadi’nin Kürt kültürünü ve kimliğini yansıtma bakımından çok farklı bir yerde tutulması gerektiğini söyleyebilirim. Dedigim gibi sayın Saleem’in diğer önemli iki filmini izleme olanağım olmadığı için biriey söyleyemiyorum. Diger Turkiyeli Türk yönetmenlerle bazı Kürt yönetmenlerin yaptığı filmlerin Kürt filmi olarak tanımlanıp tanımlanamayacağı mutlaka tartışılacaktır.
Ama Kürtlerle ilgili herhangi bir filimsel ve sinemasal çalişmanın Kürt kültürüne ve daha da onemlisi Kürt Sineması’na katkıda bulunduğuna inanıyorum. Bu nedenle bu tür hiçbir filmi dıştalamamak gerektiğini düsünüyorum. Ama Kürt yönetmenlerin de filmelerini Kürtçe yapmalarının, Kürt dilini ve müziğini, kültürünü mümkün olan en yaygın biçimde yansıtmalarının zorunluluğu da kusku götürmez bir gerçektir sanırım.
Bu sorumuza yapılan yanıtlara da göz atabilirsiniz.
Merhaba. Kürt sineması hakkında hatta kürtlerin sinema hakkında tartışmalara girmesi başlı başına çok önemlidir ve küçümsenmemeli. Kürtler ve sinema denilince nedense aklıma daha çok kürt siyasal hareketi gölgesinde büyümüş bir çocuk geliyor. Evet henüz bir çocuk ve eğer biz bu çocuğumuzun gelişimini değerlerimizden kopmadan özgürce ve kessinlikle çeşitlilikle sağlarsak ancak geleceğin sanat akımında yerimizi alabiliriz. Aksi takdirde çocuğumuzun çocukları ve onlarında çocukları toplumun çoğunluğundan herhangi bir bireyin kopyası olacaktır ki bu kürt sinemasını dar bir alana itecektir. Sonuç olarak kürtler sinemaya baş kaldırıarını, ''eleştirel olarak feodalitelerini '' ve bu yapının nasıl kırıldığını, kendi değerlerinde aşkları(mesela aklıma hemen dengbÊj lerin şarkılarında yatan aşkların hikayeleri geliyor), siyasi varlıklarını ..... yani herşeyden konu almış bir yelpazeyi taşıyabilmelidi r. Sinemada kullanılan veya kullanılacak dil konusunda ise ; Devlati olmayan ve resmi olarak (kuzey hariç, çünkü henüz devlet yapısı da yoktur zaten) bir dili olmayan bir halkın sinemasını dünya sahnelerine taşıyacak olan bence filmin sahip olduğu değerlerdir. Nitekim henüz kürtler arasında dahi ortak bir dil oluşturulmamış ve herkesin konuşup anlaşabileceği bir dil yoktur. Bu yüzden dile çok fazla takılmamaktan yanayım. Ancak yorumların genelinde taşınan dil eleştirisine katıldığımı da belirtmeliyim. Bohman'nın filmlerinde kürt dilini kullanması örnek alınması ve alkışlanması gereken bir olaydır. Bir yorumda Mahsun kırmızıgül'ün çektiği filmlere de değinilmiş. Evet Mahsun Kırmızıgül'ün filmleri de kürt sineması başlığı altında incelenmelidir ve doğrusu da budur. Ben de dahil olmak üzere birçok kürt yada türk sinema severin büyük eleştirisini alsa da yönetmenin ırksal aidiyeti ve senaryonun üzerine kurulduğu temel yapının da kürdistan bölgesi ve o bölgenin bir olayı olduğundan buşekilde kabul edilmelidir. Nekadar beğenmezsem ve şahsi olarak inanmazsam da dünya sahnesine kürt sineması olarak geçmiştir ve öyle de kalacaktır.
Kürt Sineması 30 yıldan bugüne kadar yaşananların anlatıldığı bir filme imza atarsa(kaç saatlik bir film olur,onuda düşünmek gerek) dünya sinemasında adından söz ettireceği gibi bir çok insanın yüreğinde ve beyninde de yer edecektir.Yeterki çok iyi senaryolandırıl mış olsun...
Sinamamızda illkin dil üzerinde bi çalişma yapılmalı yogunlaşmali..uzun bi konusu olmasa bile en azından kısa film çekilebilir.
Kürt sinemasının bence öncelikle bi tanıtım sürecinden geçmesi gerekiyor tartışmalar dil üzerinde yoğunlaşmış kürtçe veya türkçe olması dışında kürt coğrafyasını anlatması özellikle son otuz yılda yaşanılan gelişmeleri göz önünde bulundurarak kamera karşına geçlmesi gerekir. Hewal Halil'inde dediği gibi Dağlarda yaşanan destanları yiğit kürdü aynı zamanda yaşanılan zülmü konu alırsa kürdün tarihini anlatırsa (tanıtma sürecinde) biz buna kürt sineması diyebiliriz.
Kürt sinemasının öncelikle ışığı ve kamerayı doğru yere, olaya ve kişiye tutup tutmadığı önemlidir.Değişimi, dönüşümü doğru verebiliyorsa Kürt Sinemasına Dahil edilebilir. Dolayısıyla Kürt filminin her şeyden önce Kürt halkının demokratik değerlerini taşıması gerekmekedir..Kürt Sineması Ulus-Devlet mantığıyla ele alınmamalıdır..Ulus-Devlet kapsamında yer alan ulus sinemaları çok dar kalabilmekte ve gelişimini sağlayamamaktad ır..Kürtlerin bir devlet sahibi olmamsı Kürt Sinemasının çeşitliiliği ve gelişimi açısından son derece değerlidir..Site Adimini Yusuf arkadaşa katıldığım kimi noktalar var yalnız Evet Kuşku yok ki Dünya sinema tarihinin birikim ve tecrübelerinden yararlanmak gerekir. Ancak kapitalist sistemin yozlaştırdığı sinema çizgisinin anlayışlarını iyi görmek gerekir. Hele hele sömürgeciliğin yarattığı ve kendisini yok saydıkça “ilerleyen ve mutlu olan” Kürt tipini veren inkarcı Türk sinemasını taklit etmek yarının en büyük tehlikesi olacaktır. . Kürt sineması paradigmasal gelimeli ve coğrafyasına özgün hareket etmelidir..Özüne ters düşmemeli ve Kendi varllığü gereğince Komunal, kolektif ve çeşitliliği içinde barındırmalıdır ..Kürt Sinemasını Doğru yansıtan Halil Uysal Çizgisidir..
Bir de kötü bir örnek var mesela mahsunun filmleri kürt sineması mıdır? (o coğrafyada çekilmiş,imgele r müzikler ve kültür kürdisatnî olmasına rağmen) ..tabi ki değildir .. kürtlerin hikayelerini coğrafyasını sinemada ticari amaçlı kullanıyorsa kim olursa olsun yaptığı filmi ben kürt sineması bünyesinde değerlendiremem ..ama yılmaz güneyin filmleri çok ayrı bir kategoride değerlendirebil riz ,türkiyede ezilenlerin dili oldu onu kürt siemasına koyacağımız ya da koymayacağımızı n hiç önemi yok ki onun sineması başlı başına bir ekol.. KÜRTÇE OLMAZSA OLMAAAZZ (şimdilik öyle tabi eli yıl sonra bu olmazsa olmaz kriteri değişebilir)..
Dili kürtce olmali.
Kürt sinema severleri açısından filmin içeriği kürtleri anlatıyorsa ve dilide kürtçeye çevirilse tamamdır bence.
öncelikle benim görüşüm şudur ki : sinema bir sanattır 7. sanat en son gelişen sanat olduğu için bu isim verilmiş. çoğu yoruma baktım genel çoğunluk siyasi film istiyor ama sanat ile siyaseti birbirine karıştırmamak gerektiğini düşünüyorum. bu gün dünyada en çok tanınan kürt yönetmen Bahman Qubadi'dir ve filmlerinde siyasi unsurlara rastlamak çok zordur ama aslında filmlerinin zemininde bu vardır fakat sadece tat vermek için aksi halde ypılan filmlerin hepsi propaganda filmi olmaktan öteye gidemez alamnya 2. dünya savaşından çıktıktan sonra ilk tamir ettiği yerler tiyatro binaları opera binaları olmuştur. Bu gün bir yahudiyi en masumane şekilde anlatan en iyi film Hayat Güzeldir filmidir film politik bir filmdir yahudilerin uğradığı kırımı anlatır ama kim diyebilir ki bu sadece bunu anlatıyor izleyicin en az hissettiği şey siyaset politikadır. kürt sineması da bu doğrultuda oluşturulmalı toplumsal sorunlar zeminte eritilmeli filmin dili ise bence yazarın ve yönetmenin belirleyeceği birşeydir bunda oyuncuların konuştuğu dilde öemlidir ve hitap edeceği kitlede önemlidir. salt politik filmlerin başarısı dünya sinemasında ortadadır bence eğer herksein bu sorunu görmeini istiyorsak herkese hitap etmeliyiz göze sokmaktansa bilinç altına yerlştirilmeli bu açıdan kürt sineması dünya sinemasını takip etmeli güncel olamlı bir olayın nasıl anlatılacağı ise yönetmenin belirleyeceği birşeydir.yelpaemizin geniş olması gerekmektedir zihnimizde oluşturulan tabuların kırılması gerekir bu ezilmişlik duygusunun bilinçli özgür kişiliklerle değişmesi gerekiyor ki özgün ve yaratıcı fikirler doğsun aksi taktirde öncekilerin ve bize öğretilenleri tekrardan başka bişy yapamayız.
..Lütfen sormak istediğinizi şu e-mail adresine sorabilirsiniz[email protected] rdi.com / teşekkürlerQuoting yılmaztekin:Merhaba.Değerlendirmeni zi okudum. Ulusal sinemalar ulus-devlet destekli oldukları için genel anlamda ulusal kimliklerle tanımlanıyorlar . Kürtlerin siyasal anlamda bir devletleşmesi söz konusu olmadığı için bu tanımlanma noktasında çeşitli sıkıntılar yaşanıyor. Bu konuda fikir yürüten biri olarak şöyle diyebilirim.Bir filmin Kürt Sineması sayılması için bence dört bağlam vardır.Birincisi Dil,2.sosyal ve politik olgu, 3. mekan/çoğrafya, 4. ise Kürt-ikon,imge ve göstergeleridir , bunların içinde olduğu filmleri rahatlıkla Kürt sineması olarak tanımlayabiliri z. Ayrıca bana mail adresinizi yollarsanız size bu konuda bir şey sormak isterim.
28 Şub 2013Propaganda Sineması Propaganda SinemasıSiyasal olayları anlatan, ama bunu yaparken sanatsal kaygılardan uzakta belli bir siyasal amacın gerçekleşmesi için yapılan filmler vardır. Kendi görüş, düşünüş ve yaşam tarzlarını aktarmak ve empoze etmek...Zêdetir-Devamı...	30 Ara 2013Deng: Giyana Sînemayê!
“Deng, ne ji bo bive nûtî û mode kete sînemayê. Ji ber ku sînemaya bêdeng, zor da ser sînorên vegotina hunera plastîk, derbasiya sînemaya bideng pêkhat. Sînema hêj di serî...Zêdetir-Devamı...	20 Ağu 2013Kültür Sanat Çalışmalarının Sorunu!Kültür ve sanat emekçileri yüzünü bir halkı savunmaya dönmelidir. Dünyada tüm kültürel çalışmalar orijin çalışmasıyla başlar, kök arayışıyla başlar. Bizim kültür ve sanat çalışmalarımız kökten yoksundur, orijinden yoksundur
Kültür ve...Zêdetir-Devamı...	02 May 201312 Eylül ve Mavi Ring Filmi
Avrupa sineması çok erken döneminde kıta kaynaklı totalitarizm, faşizm ve soykırımla bir noktada hesaplaşmasını tamamladı. Totalitarizmin felsefi ve politik kaynaklarına yönelik neredeyse tüm türlerinde yaratımlara imza atarak bu süreci...Zêdetir-Devamı...	29 Nis 2014Sînemaya Sêyemîn..!
"Pêwîste em, vê jiyana karîkatorî, sexte û îmîte nepejirînin. Tiştê mirovahî ji me dixwaze û li bendê sekiniye,...Zêdetir-Devamı...	20 May 2014Soma'yı İyi Anlamak İçi̇n "Bori̇nage" Belgeseli̇ İzlenmeli̇!
Kamerasını silah gibi kullanan ve filmleriyle mevcut sistemin yaptırımlarını sorgulayan Hollandalı Joris İvens; savaşırken film çeken, film çekerken savaşan usta bir belgeselciydi. İvens, tehlikeli yaşayan sinemacılardandı. İvens, "Halkın...Zêdetir-Devamı...	11 Oca 2014Angelopoulos; Ne rojek heta dawîyê bêdawîtî...
Angelopoulos...an jî Theo..Bi pênasek din"Helbestvanê Sînemayê"ku bi dîmenan, çewa helbestekê binivîse fîlman kişandiye û wext ji bo me...Zêdetir-Devamı...	08 Mar 2013Çîroka Sînemayê
Fîlmê bêhempa yê bi navê “Trên Tê” beriya sedsalan bi hewldanên du birayan, Auguste û Louis Lumîêre hate nîşandan. Di vî fîlmê ku li ser şerîtê ji nîv deqê ne...Zêdetir-Devamı...	13 Mar 2013İran Sineması ve Kadın
İran sinemasında yalnızca kadının varlığı konusunda değil, İslam'da aslında yasak olan "imajın" varlığını tartışmanız gerekir önce.Zêdetir-Devamı...	19 Eki 2014Ciwan û Hunera Azad
Jiyan rastiyeke zindî ye, her tim û bi her awayî didome. Tişt an jî kesên ku jiyanê watedar dikin yên ku jiyanê şîrove dikin, dinirxînin û mudaxaleyî jiyanê dikin in....Zêdetir-Devamı...	22 Kas 2013Saklı Daima Geri Döner
1920’lerde Vertov film kamerasını keşfedici mekanik bir göze benzetirken, Eisenstein sinemanın, montajın izleyici üzerindeki çarpıcı etkisine atfen, uyandırıcı, coşturucu ve tahrip edici bir yumruk olması gerektiğini öne sürdü. Gerçekçilik-karşıtı [anti-realist]...Zêdetir-Devamı...	11 Nis 2013Sergey M. Eisenstein
Sergey M. Eisenstein, 23 Ocak 1898’de Çarlık Rusya’nın Baltık kıyısındaki sömürgesi Letonya’nın Riga kentinde dünyaya gelir. Mimar-mühendis olan babası, Rusya’daki Yahudi düşmanlığından kurtulmak için Ortodoksluğa geçmiş bir ailedendir. Annesininse Rus...Zêdetir-Devamı...	19 Kas 2014"Türkiye Sineması" Demenin Anlamsızlığı
Sinemacılar onyıllar boyunca hep devletin resmi söylemiyle konuştuğu için, bu topraklarda hep “Türk Sineması” varoldu. Sonra Kürt sinemacılar ortaya çıkıp, “Bir dakika, biz de varız… Bizim de bir tarihimiz, kültürümüz,...Zêdetir-Devamı...	16 Eki 2013Ingmar Bergman
“Her duygu, her hareket, her fiziksel rahatsızlık, kullandığım her sözcük için büyük bir depo dolusu açıklamam var. İnsan anlayışla başını eğiyor. Böyle...Zêdetir-Devamı...	20 Tem 2013Sînemaya Rastî; Jiyana RastîWe Di Semta Xwe De Behsa Zarokên Semta Din Nekirin
Bi navbeynkariya televîzyonê filmên ku mirov bi hesanî dikare bigihêjiyê, derveyî dîroka rastî, rewşa mirovahî ya rastî ku tê jiyan kirin...Zêdetir-Devamı...	21 Mar 2013Kültür ve sanatımız
İktidarı bir güç olarak elinde tutan tüm sistemler zaman içerisinde hegemonik bir hal olarak toplumu çepeçevre sarmaya başlar. Eğer toplumlar bu hegemonik güce karşı kendilerini savunmadan ekonomiye, özyönetimden denetime, ahlaktan...Zêdetir-Devamı...	13 Nis 2013Kürt tiyatrosu kurumsallaşmalı
Ali Rıza Kılınç / Mehmet ÇakmakçıKürt tiyatrocularla Kürt tiyatrosunun içinde bulunduğu koşulları ve geleceğini konuştuk Zêdetir-Devamı...	01 Nis 2014Miraz
Tarihsel, güncel ve politik bir sorun olduğu için, Kürt Sinemac…	Yönetmenler Hakkında…
Li ser metafora Teyrê Tawis û Qijikê; Di fîlm de li ser vê me…	Minimal Sularda Maks…