MERKEZİ KAYIT KURULUŞU A.Ş. - PDF
Download "MERKEZİ KAYIT KURULUŞU A.Ş."
1 MERKEZİ KAYDİ SİSTEM (MKS) İŞ VE BİLİŞİM UYGULAMA İLKE VE KURALLARI MKS UYGULAMA İLKE VE KURALLARI MKK tarafından ilgili mevzuatta belirlenmiş kurallar çerçevesinde hazırlanmakta olan Merkezi Kaydi Sistem in MKK Yönetim Kurulu nca uygun görülen temel işlere ve iş süreçlerine ilişkin ana uygulama ilkeleri aşağıda yer almaktadır: Kaydi sistemde hesap yapısı ve işlem akış süreci esas itibariyle SPK tarafından belirlenmekte olup, bu düzenleme SPK tarafından çıkarılan Seri: IV, No:28 sayılı Kaydileştirilen Sermaye Piyasası Araçlarına İlişkin Kayıtların Tutulmasının Usul ve Esasları Hakkında Tebliğ (Kaydileştirme Tebliği) ile yapılmış bulunmaktadır. Tebliğin öngördüğü hesap yapısı ve işlemleri özetleyen şema aşağıda yer almaktadır. Aşağıda açıklanan ilkeler bu Tebliğin öngördüğü işlem ve prosedürlerin MKS de ne şekilde uygulanacağının açıklanmasına yöneliktir. MERKEZİ KAYIT KURULUŞU A.Ş. İHRAÇCILAR ARACI KURULUŞLAR TAKASBANK A.Ş. HAVUZ HESABI: İhraç edilecek kaydi sermaye piyasası araçlarının halka arz süresi boyunca takibi havuz hesabında yapılır ve halka arz süresinde kaydi sermaye piyasası araçlarının satılması ile satışa konu olan tutarlar, ilgili hesaplara yapılacak kayıt neticesinde bu hesaptan düşülür. HAVUZ HESABI: Havuz Hesabı, aracı kuruluşun hesap sahibinin vekili sıfatıyla takas işlemlerini yerine getirmesi için kullanılır. YATIRIMCI HESABI: Yatırımcı hesabı, hak sahibi adına açılmış hakların izlendiği hesaptır. TAKAS HAVUZ HESABI: Takas havuz hesabı, takas ve saklama kuruluşunun, vekil sıfatıyla üyelerin takas işlemlerini gerçekleştirmesi için kullanılır ORTAK HESABI: Ortak hesabına sadece daha önce Borsada işlem görmemiş payların kayıtları yapılabilir. Bu hesaptaki kaydi sermaye piyasası araçları, ihraççının verdiği bilgiler doğrultusunda türleri ve hak sahipleri itibariyle tutulur. BİLİNMEYEN ORTAK HESABI: Bilinmeyen ortak hesabı, kaydi dönüştürme aşamasında, hak sahiplerinin ihraçcı tarafından bilinmemesi durumunda, bu nitelikteki payların toplu olarak izlenmesi amacı ile oluşturulur. Bu hesapta izlenen sermaye piyasası araçlarının fiilen kaydileştirilmesi durumunda, ihraççı, hak sahiplerine ilişkin kayıtların tutulması amacı ile MKK na bildirimde bulunur. MKK, dönüşüm üzerine, hak sahibinin talebine bağlı olarak, ilgili hesaba kaydı gerçekleştirir. HAVUZ HESABI: Havuz Hesabı, yetkili takas ve saklama kuruluşunun hesap sahibinin vekili sıfatıyla takas işlemlerini yerine getirmesi için kullanılır. YATIRIMCI: Yatırımcı hesabı, hak sahibi adına açılmış, hakların izlendiği hesaptır. A. GENEL İLKELER Her türlü işlemin üyeler aracılığıyla elektronik ortamda yapılması ve işlemlerin katılımcılar tarafından uzaktan erişimle yürütülmesi esastır. Bu nedenle, üyelerden işlemlere ilişkin basılı belge istenmesi istisnalar dışında söz konusu değildir. Üyelerin MKS ye bildirimde bulunmaları için uygulama detayları Elektronik İşlem Esasları ile ilan edilmiş olan iki farklı yöntem öngörülmüştür. 1. Doğrudan bağlantı ile üye bildirimi (Kullanıcı Ekranları) 2. Sistem entegrasyonu yoluyla bağlantı ile üye bildirimi (Web Services) İhraçcılar dışında kalan üyeler bu iki yöntemden istediklerini tercih etmek imkanına sahiptirler. İhraçcıların ise doğrudan üye bildirimi yöntemini uygulamaları öngörülmüştür.
2 Sistem, kaydileştirilecek tüm sermaye piyasası araçlarının ve bunlara bağlı hakların tutulmasını sağlayan, çoklu para birimi ve çoklu dil mantığında çalışan, hesap yapılarının esnek olduğu, MKK içi ve dışı tüm kullanıcıların kolaylıkla bağlanarak işlem yapabildikleri ve rapor alabildikleri, 7*24 kesintisiz hizmet sunan ve yüksek güvenlik standartlarına sahip bir yapıdadır. Üyelerin ve MKK çalışanlarının MKS ye erişimleri ancak PKI (açık anahtar altyapısı) kapsamında elektronik sertifikalar vasıtasıyla mümkündür. MKS ye üyeler tarafından iletilen tüm üye bildirimlerinin elektronik imza taşıması zorunludur. MKS de işlemler elektronik imza ile birlikte saklanır ve elektronik imza doğrulaması yapılmadan işleme konulmaz. Benzer şekilde MKS tarafından üretilen MKK bildirimlerinin tamamı MKK elektronik imzasını içerir. MKS de üyelerce oluşturulan kayıtlar giriş ve onay olmak üzere çift aşamalı oluşturulmaktadır. İşlemlerin tek kullanıcıyla tek işleyişte yapılabilmesi, aynı kullanıcıya hem giriş hem de onay işlem yetkisinin verilmesi ile sağlanır. Üyeler tarafından hatalı olarak yapılan işlemlerin iptali ve yeniden düzenlenmesi ancak onaydan önce giriş aşamasında mümkün olup, onaylanan işlem için iptal ve düzeltme imkanı bulunmamaktadır. Ancak hatalı işlemin prosedürüne uygun olarak ters işleminin yapılması durumunda düzeltme sağlanabilmektedir. Kıymet transfer işlemlerinde ise hatalı bir uygulama olması halinde gönderen kurum tarafından iletilen iptal talebinin karşı kurum tarafından onaylanması ile işlemin geri alınması mümkün olacaktır. Alım-satım işlem bilgi düzeltmeleri ancak İMKB aracılığı ile işlem düzeltmeleri yoluyla mümkün olacaktır. MKS ye üyeler tarafından yapılan bildirimlerin, i. MKS tarafından kabul edilip edilmediği ii. Emir bazında işlemlerin gerçekleştirilebilir olup olmadığı, iii. Gönderilen emirlerin kısmen veya tamamen gerçekleştiği, konusunda MKS tarafından bildirim üretilir.mks ye doğrudan bağlantı yoluyla üye bildiriminde bulunan üyelerin işlemlerine ilişkin yukarıda (i) ve (ii) bendinde belirtilen MKS bildirimleri kullanıcı ekranlarına mesaj olarak yansıtılır.sistem entegrasyonu ile üye bildiriminde bulunan üyelere yapılacak MKS bildirimlerinden yukarıda (i) bendinde belirtilenler yine anlık olarak üye sunucusuna iletilir. Diğer MKS bildirimlerine üye, MKS de tutulmakta olan MKS bildirim deposundan ulaşılabilir. Oluşturulan tüm MKS bildirimleri 7 gün boyunca saklanır. Her iki tip bağlantı için üyeler bu depodan MKS bildirimlerine ulaşabilirler. 7 nci günün sonunda MKS bildirimleri arşivlenerek saklanır. Sermaye piyasası araçlarının kodlanmasında, imkan bulunduğu ölçüde ortak ve yatırımcı hesap numaralarının belirlenmesinde ve sistemin mesaj altyapısında uluslararası kabul edilmiş kodlama sistemleri kullanılır. Sistemde menkul kıymet kodları olarak ISIN kodları kullanılmakta olup, IBAN kodları ise üye kurumların kullanımının yaygınlaşması halinde kullanıma alınacaktır. Sistemde ileri tarihli ve zamanlı (valörlü) işlemler yapmak mümkündür. Her türlü hukuki işlemde MKK nın üyeye göre önceliği vardır. MKK yapılmış tüm hukuki işlemlere ilişkin kaydı geçerli bir belge sonucunda kaldırmaya yetkiliyken, üyenin geçerli belgesi olsa bile MKK nın gerçekleştirdiği bir kaydı doğrudan kaldırması mümkün değildir. MKS de ihraçcı sadece kendi ihraç ettiği araçların halka kapalı kısımlarına ilişkin yatrımcı/ortak bazında kayıt tutabilirken, diğer üyeler hem halka açık hem de halka kapalı kısımlara ilişkin yatırımcı/ortak bazında kayıtları tutabilirler. MKS nezdinde gerçekleştirilmiş tüm kayıtlar haksahibi, işlem türü, işlemin kaynağı, işleme konu althesap ve işlemi yapan bazında ayrıntılı olarak tutulur.belirtilen bilgilere ilişkin raporların sistemden alınabilmesi mümkündür.
3 MKK sisteminde ihraçcılar itibarıyla tutulan kayıtlara ilişkin hak sahipliğine ilişkin bilgilere, aksi hak sahipleri tarafından yazılı olarak bildirilmedikçe ihraçcılar tarafından ulaşılabilir. Hak sahiplerinin aksini bildirir başvuruların MKK sistemine üyeler tarafından üye, hesap ve kıymet detayında iletilmesi halinde iletilen bilgi dahilinde ihraçcıya bildirim kısıtlanır. Yatırımcıların internet ve mobil iletişim tabanlı interaktif bağlantılar kurarak, hesapları hakkında bilgi almaları ve yatırımcı blokajı koyabilmeleri mümkündür. Başta SPK-İMKB Gözetim Sistemi olmak gözetim taleplerinden ve üyelerin ihtiyaçlarından kaynaklanan modelleme ve raporlamalar en hızlı şekilde üretilip sunulabilir. Mevcut fiziki uygulamada olduğu gibi Şirketlerin Borsada işlem gören paylarıyla ilgili Aracı Kuruluşlar altında bulunan kıymet bazında stok bilgileri veri dağıtım firmalarına raporlanır. Yukarıda yer alan hususların dışındaki işlemlerde mevzuatta ve genel olarak mevcut uygulamada yapılmakta olan işlemlerin yapısı esas alınmıştır. B. TAKASBANK İŞLEVLERİNE İLİŞKİN İLKELER Alım satım işlemlerinin takası, temerrüt, şartlı virman ve ödünç menkul kıymet işlemleri MKS ile Takasbank arasındaki entegre sistem aracılığı ile gerçekleştirilir. Takasbank, MKS uygulamasında hem üye hem de Takas Kurumu sıfatına haizdir. Takasbank üye sıfatıyla SPK tarafından uygun görülen yatırımcılar için yatırımcı hesabı açabilir. Havuz hesabı bu yatırımcılar için Takasbank ın hesap sahibinin vekili sıfatıyla takas ve virman işlemlerini yerine getirmesi için kullanılır. Takas havuz hesabı ise Takasbank ın, vekil sıfatıyla üyelerin takas işlemlerini gerçekleştirmesi için kullanılır. Şartlı virman, Takasbank Ödünç Pay Senedi Piyasası İşlemleri ve Takasbank uygulamalarıyla bağlantılı olarak Takasbank a verilen teminatların MKS ye yansıtılması uygulamaları Takasbank ekranlarından başlatılır. Üyelerin Takasbank ekranları aracılığı ile bu konularda iletmiş oldukları bildirimleri, MKS ye bildirim sayılacaktır. Üyelerin statüsü ile ilgili her türlü değişiklik, MKK tarafından derhal Takasbank a bildirilir. Fiziki sistemden kaydi sisteme dönüşüm aşamasında, fiziki sertifikaların teslim alınma, saklanma ve imha prosedürleri MKK nın Kaydi Sistem Acentesi sıfatıyla Takasbank tarafından yapılır. MKK sisteminde gerçekleştirilecek sermaye artırım ve temettü ödemeleriyle bağlantılı olarak nakit işlemlerinde Takasbank tan muhabir banka hizmeti alınır. Rüçhan hakkı bedelleri, Takasbank ta MKK adına açılmış bulunan hesaba aktarılacaktır. Temettü dağıtım uygulamalarında yatırımcıların temettü ödemeleri topluca üye bazında, üyelerin Takasbank nezdinde mevcut olan cari hesaplarına Takasbank aracılığı ile aktarılacaktır. C. MERKEZİ KAYDİ SİSTEM FONKSİYONLARI Merkezi Kaydi Sistemde mevcut fonksiyonlar aşağıda listelenmiştir: Yetkilendirme İşlemleri Hesap Açılışları Haksahibi Bazında Kıymet Devir Virmanları (Serbest Virmanlar) Haksahibi Bazında Kıymet Devir Virmanları (Takas Amaçlı Virmanlar) Haksahibi Bazında Kıymet Devir Virmanları (Şartlı Virmanlar)
4 Rehin/Teminat İşlemleri Haksahibi Bazında Temerrüt Raporlama İşlemleri Ödünç Menkul Kıymet İşlemleri İhraçcı İşlemleri Yatırımcı İşlemleri İşlem Yasakları Hukuki İşlemler Menkul Kıymet Tanımları Üyelerin MKS de yukarıda belirtilen fonksiyonlara ilişkin MKS ye iletecekleri mesaj tipleri ek-1 de yer almaktadır. D. YETKİLENDİRME İŞLEMLERİ GENEL UYGULAMA İLKELERİ MKS de kayıtlar ancak MKK sertifika hizmetleri kapsamında sertifika işlemlerini tamamlamış kullanıcılar tarafından akıllı kartlar kullanılarak oluşturulabilir. Bu çerçevede öncelikle sertifikalar MKK tarafından MKS ne yüklenir. MKK tarafından sisteme yüklenen sertifikalar ile üye bağlantıları yapılır. Üyelerin ana yetkili ve kullanıcı olmak üzere iki farklı tip kullanıcıları bulunur. Kullanıcıların hangi tip kullanıcı olduğu MKS de MKK tarafından üyeden gelen bilgi doğrultusunda tanımlanır. Üye tarafından aksi bildirilmedikçe üyelik başvuruları sırasında Şirket Yetkilisi olarak bildirilen kullanıcılar Ana Yetkili olarak tanımlanır. Kullanıcı kodları kullanıcıların sisteme tanımlanması aşamasında MKK tarafından oluşturulur. Kullanıcı kodları üye kodunun sonuna 001 den başlayarak üç haneli rakam eklenmesi şeklinde oluşturulmaktadır. Ana yetkililerin kullanıcı kodlarının sonunda yer alan üç hane arasındaki rakamlardan oluşurken, diğer kullanıcı kodlarının sonunda yer alan üç hane arasındaki rakamlardan oluşur. Kullanıcıların MKS ye ulaşabilmesi için akıllı kart şifreleri dışında ayrıca MKS tarafından şifre oluşturularak teslim edilecektir. Üye kullanıcıları sisteme giriş adımında akıllı kart şifreleri ve MKS şifrelerini kullanacaklardır.kullanıcı şifresinin sistem ilk giriş sırasında değiştirilmesi gerekmektedir. Bu sebeple MKS menüsü giriş adımında sistem kullanıcıyı sife değiştirme menüsüne otomatik olarak yönlendirmektedir. Şifrenin unutulması durumunda yetkili imzalar ile MKK na başvurularak yeni şifre oluşturulması talep edilmelidir. İletilen talep yazısı içeriğinde oluşturulacak şifrenin teslim edilme prosedürünün adrese teslim ya da elden teslim alınması şeklinde belirtilmesiyle MKK tarafından basılan şifreler kullanıcılara teslim edilir. MKS kullanıcı şifrelerinin kullanım süreleri 90 gün ile sınırlıdır. Süre bitimi öncesinde eski şifrenin yeni şifre girilerek güncellenme işleminin gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Kullanıcıya ait sertifikanın süresinin dolmasını veya Üye tarafından Tubitak-Bilten e yeni bir kullanıcı için akıllı kart talebi iletilmesini takiben Tübitak tarafından MKK sistemine gönderilen Sertifika MKK tarafından kullanıcının ait olduğu üye ile eşleştirilir. Üye ise yeni sertifikayı sistem üzerinden kullanıcısına atar veya eski sertifikayı yenisi ile değiştirerek güncelleme işlemini gerçekleştirerek kullanıcının sisteme bağlanmasını sağlar.. MKS sisteminde MKK tarafından her üye için bir ana yetkili tanımlanmak zorundadır. Ana yetkili üye kullanıcılarına yetki verme yetkisine sahip kullanıcı olup, bunun dışında MKS de herhangi bir işlem yapamaz. Diğer taraftan ana kullanıcının MKS sisteminde üye işlemlerine ilişkin olarak üretilen raporlara ulaşması mümkündür. Ana yetkili dışındaki kullanıcılar MKS de ancak ana yetkilinin kendilerine verdiği yetkiler çerçevesinde işlem yapabilirler.
5 Kullanıcıların MKS kullanıcı şifrelerini sisteme 3 defa hatalı girmeleri durumunda şifreleri sistem tarafından bloke edilir. Kullanıcılar şifrelerini sehven hatalı girdikleri ve de doğru şifreyi hatırladıkları durumda Kurum ana yetkilisi tarafından Kullanıcı Kodları aktif duruma getirilir ve kullanıcıların doğru şifreyi girmelerini takiben sisteme girişlerine izin verilir. Ana yetkilinin kullanıcı kodunun bloke olduğu durumlarda ise Ana yetkili kullanıcı kodunun Aktif duruma getirilmesi talebini yazılı olarak MKK ya iletmelidir. Kurum Ana yetkilisi gerekli görüldüğü hallerde kullanıcıları pasif duruma getirerek sisteme girişlerini veya sistemde işlem yapmalarını engelleyebilme olanağına sahiptir. Sistemde işlem yetkileri, mesaj bazında tutulmakta olup, işlemleri gerçekleştirecek olan kullanıcılara mesaj bazında atanır. Yetkisi olmayan bir kullanıcı kendisine atanmamış mesaj işleviyle ilgili menü adımına ulaşamaz. Genel uygulama olarak MKS de gerçekleştirilecek işlemler Giriş ve Onay olmak üzere iki aşamalı dır. Kurumun tercihi bu işlemi tek kullanıcın yapması yönünde ise kullanıcıya her iki mesaj yetkisisnin birlikte atanması gerekir. MKS de tanımlanacak mesaj işlevlerinin grup halinde bir rol başlığı altında tanımlanması mümkündür. Böylece aynı işlevleri gerçekleştirecek kullanıcılara rol başlığı altında tanımlanmış tüm mesaj işlevlerinin tek seferde atanmasına imkan verilmektedir. İlgili mevzuat ile öngörülmüş kurallar çerçevesinde bir üye kullanıcısına diğer bir üye için işlem yapma yetkisi tanımlanabilir. Ancak bu tip yetkilendirme yapılabilmesi için üye ile diğer üyenin kullanıcısı arasındaki kullanıcı eşleştirmesinin MKK tarafından yapılması gerekmektedir. Bu eşleştirme yapılmaksızın ana yetkililerin başka üye kullanıcıları için böyle bir yetkilendirmede bulunmaları mümkün değildir. MKS de işlemlerini başka bir üye kullanıcısına yaptırmak isteyen kurumlar, diğer kuruma ait kullanıcıya her türlü yetkiyi verme imkanına sahiptirler. Üyelik başvurusu sırasında Ortak İşlem Taahhütnamesi imzalayarak işlemlerini başka bir üyenin yapmasını tercih eden üyeler için işlemleri yapacak olan üyenin şirtek yetkilisi Ana Yetkili olarak belirlenir. MKS nezdinde üyeler yetkilendirme işlemlerine ilişkin raporlar alabilirler. E. YATIRIMCI HESAPLARI VE HESAP AÇILIŞ İŞLEMLERİNE İLİŞKİN İLKELER Yatırımcı hesapları MKS de üyeler tarafından açılır. Sistemde her yatırımcı için ayrı ve tek bir sicil numarası üretilir. MKS de yatırımcı hesabı açılması üyelerin altında hesap tanımlanması ve tanımlanan hesaba ilişkin kimlik bilgisinin iletilmesi adımlarından oluşur. Sistemde daha önce sicil almamış bir yatırımcının sicil alması ise iletilen kimliğin kontrolü ve vergi kimlik numarasının teyit edilmesi sonrasında gerçekleşir. Hesap tanımlanması ilgili üyenin altında yatırımcının sahip olacağı hesap numarasının ve hesap özelliklerinin tayin edildiği aşamadır. Yatırımcı hesaplarının tanımlanması aşamasında aşağıdaki bilgilerin sisteme iletilmesi gerekmektedir. İletilecek Bilgi Hesap Numarası Hesap IBAN Kodu Hesap Açma Neden Kodu Açıklama International Bank Acccount Number (opsiyonel) N: Normal, D: Devir, H: Halka Arz
6 AK Hesap İşlem Durumu Hesap Yasaklılık Durumu Hesap Sınıfı Saklamacı Üye Kodu Portföy Kodu Yatırım Fonu Takas Üye Kodu Yatırım Ortaklığı Takas Üye Kodu Hesap Türü Müşterek Hesap Ortaklık Türü Hesap Şifresi S: Geçici İşlem Yapamaz (Giriş var, Çıkış yok) A: Normal İşlem Yapabilir (Giriş var, Çıkış var) P: Kapalı (Giriş yok, Çıkış yok) M: MKK da geçici işlem yapamaz N: Normal işlem yapabilir T: Tasfiye I: iflas K: Kimliksiz 1: Yatırımcı Saklama Hesabı 2: Portföy Yatırımcısı Saklama Hesabı 3: Yatırım Fonu Saklama Hesabı 4: AK Portföy Hesabı 5: Halka Arz Hesabı 6: İhraçcı Ortak Hesabı 7: Acente Saklamacı İşlem Hesabı 8: Yatırım Fonu Saklamacı İşlem Hesabı 9: Portföy Yönetim Saklamacı İşlem Hesabı 10: Yatırım Ortaklığı Saklama Hesabı 11: Yatırım Ortaklığı Saklamacı İşlem Hesabı İşlem hesaplarının Saklamacı Üye Bilgisi (7,8,9,11 için) Portföy Hesabının bağlı olduğu portföy kodu (2,9 için) 3 ve 8 için 10 ve 11 için Tekil, Müşterek Müteselsil: Tüm yatırımcılar hesabın tümü üzerinde hak sahibi Oransal: Yatırımcılar hesapta payları oranında hak sahibi Hesap tanımlama aşamasında Hesap Yasaklılık Durumu otomatik olarak Kimliksiz değeri ile açılır. Kimlik bilgisi iletilmeksizin sadece hesap numarası ile MKS de işlem yapılması mümkün olmamaktadır. Kimlik iletilmesi için hesabın daha önceden açılmış olması ve daha önce bir kimlik iletilmemiş olması esastır. Yani kimlik, Hesap Yasaklılık Durumu Kimliksiz olan bir hesaba iletilebilir. İletilen kimlik bilgileri yatırımıcının uyruğuna (Yerli, Yabancı), Kimlik tipine (Gerçek, Tüzel, Fon, Yatırım Ortaklığı, Diğer) ve Mükellef Türüne (Tam, Dar) göre değişmektedir. Sözkonusu bilgiler aşağıda yer almaktadır. Kimlik Tipi Yerli Gerçek Yerli Tüzel Yatırım Ortaklığı Yerli Fon Yerli Diğer Yabancı Gerçek Yabancı Tüzel Yabancı Fon İletilecek Bilgiler Ad, Soyad, T.C. Kimlik numarası, Doğum tarihi, Vergi Kimlik Numarası, Adres, Telefon, cep telefonu, Faks, Ünvan, Vergi Numarası, Vergi Dairesi, Ticaret sicil dairesi, Kayıt tarihi ve numarası, Sektör Kodu, Alt Sektör Kodu, Adres, Telefon, Faks, Ünvan, Vergi Numarası, Vergi Dairesi, Ticaret sicil dairesi, Kayıt tarihi ve numarası, Sektör Kodu, Alt Sektör Kodu, Adres, Telefon, Faks Ünvan, Vergi Dairesi, Vergi Numarası, Adres, Telefon, Faks Ünvan, Ticaret sicil dairesi ve Kayıt Numarası, Adres, Telefon, Faks Ad, Soyad, Kimlik Belge Numarası, Baba Adı, Anne Adı, Uyruğu (Ülke Kodu), Doğum Yeri, Doğum Tarihi, Cinsiyeti, Vergi Kimlik Numarası Adres, Mükellefiyet Bilgisi, Telefon, Faks, Ünvan, Vergi Numarası (daimi temsilcisinin vergi numarası ise Daimi Temsilci Ünvanı), Vergi Dairesi, Mükellefiyet Bilgisi, (Mükellef Türü Dar ise Daimi temsilci ya da işyeri aracılığı var, yok bilgisi), Sektör Kodu, Alt Sektör Kodu, SWIFT Kodu, Adres, Telefon, Faks Ünvan, Vergi Numarası (daimi temsilcisinin vergi numarası ise Daimi Temsilci Ünvanı), Vergi Dairesi, Mükellefiyet Bilgisi, (Mükellef Türü Dar ise Daimi temsilci ya da işyeri aracılığı var, yok bilgisi), SWIFT Kodu, Adres, Telefon, Faks
7 Yerli gerçek kişi yatırımcılar için sicil verilmesi için yatırımcının MKS ye iletilen MERNİS numarası üzerinden ad, soyad ve doğum tarihi bilgileri dışındaki bilgilerin sisteme otomatik olarak taşınması ve bildirilen vergi kimlik numarasının MKS nezdinde mevcut veriler üzerinden teyidi ile gerçekleşebilir. Yerli ve yabancı tüzel kişiler, yatırım ortaklığı, yatırım fonu niteliğindeki yatırımcıları için sicil numarası sadece vergi kimlik numaralarının teyit edilmesinden sonra oluşturulur. İletilen kimliğin yerli gerçek bir kişi olması durumunda; 1. Kimlik iletilmesi işlemi onaylandığında iletilen (TC Kimlik No, Ad/Soyad, Doğum Tarihi) bilgilerinin on-line olarak kontrolü gerçekleştirilir ve bilgilerin doğru olması durumunda Sorulacak yanlış olması durumunda Red statüsünü alır. 2. Sorulacak statüsünde bir kimliğin tüm bilgilerinin (iletilen bilgiler dışında tebliğ gereği gereken bilgiler) mernis veritabanından getirilmesi ile birlikte mernis statüsü Kabul olarak sistem tarafında güncellenir. İletilen kimlik bilgileri içerisinde bir vergi numarası yer alıyorsa; 1. Kimlik iletilmesi işlemi onaylandığında MKS veritabanında bu vergi numarasının olup olmadığını sistem kendisi kontrol eder. Olmaması durumunda Sorulacak kaydı ile maliye statüsü güncellenir. 2. İletilen vergi numarasının MKS veritabanında olması durumunda, iletilen numara ile iletilen Ad/Soyad veya Ünvan bilgisi uyuşuyorsa Kabul uyuşmuyorsa Red kaydı ile maliye statüsü güncellenir. Kimlik bilgilerinin iletilmesinden sicil verilmesi aşamasına kadar geçen süre zarfında, vergi kimlik numarası ve mernis bilgilerinin teyidinde karşılaşılabilecek durumlar veya geçen sürenin uzunluğundan kaynaklı olarak hesap hareketsiz kalabilecektir. Aşağıda hesapların hareketsizleşmesine ilişkin durumlar özetlenmiştir. Maliye Staüsü Giriş Kabul Red Kabul Sorulacak Sorulacak Mernis Statüsü Giriş Kabul Red Sorulacak Sorulacak Kabul Hesap Kimliksiz olduğundan işlem yapılamaz. Hesap Sicil Alacağından Hareketsizlikten bahsedilemez. Mernis veya Maliye Statüsünden herhangi biri Red iken hesap hareketsizdir. Mernis on-line olarak kontrol edilmiş ve sadece eksik bilgi tamamlama işlemi kaldığı için hesap süreden bağımsız olarak işlem yapabilir Maliye Kaydının Sorulacak olmasından kaynaklı olarak hesabın açılış tarihinden itibaren 30 gün geçmişse hesap hareketsizdir. Maliye Kaydının Sorulacak olmasından kaynaklı olarak hesabın açılış tarihinden itibaren 30 gün geçmişse hesap hareketsizdir.
8 Hesapların müşterek olması durumunda tüm hesap sahiplerine ilişkin kimlik bildirimi hesap açılışı sırasında iletilir. Tüm kimliklerin sicil almasından sonra yeni bir kimlik eklenmesi ve kimlik iptali mümkün değildir. Müşterek hesaplar için hesap müştereklik bilgisine bağlı olarak oran bildirimi yapılır. Müteselsil hesaplar için tüm hesap sahiplerinin kıymetlerin tümü üzerinde hak sahipliği (%100), oransal hesaplar için ise oran bildirimi dahilinde hak sahipliği sözkonusudur. Oransal müştereklik için tüm hak sahiplerinin hak sahipliği oran toplamları %100 ü bulmalıdır. Hesap kimlik bilgilerinde değişiklik olması halinde değişiklik bildirimi yapılabilir, üye tarafından iletilen TC. Kimlik numarası ile MERNİS veri tabanından değişen bilgiler ile MKK sistemindeki kimlik bilgileri güncellenir. Bu şekilde, yatırımcı hesap açılışlarındaki bilgilerin değiştirilmesinde MERNİS/Maliye Bakanlığı veri bankasından yararlanılması yoluyla, bilgilerin doğruluğu güvence altına alınır. MKK sisteminde sicil almış yatırımcı için sadece sicil, ad, soyad/ünvan ve iletişim bilgileri iletilerek yeni hesap tanımlanması mümkündür. Yatırımcı hesaplarının açılması ile birlikte aşağıda belirtilen alt hesaplar da sistemde otomatik olarak oluşur. Alt Hesap Kodu Alt Hesap Açık Adı Alt Hesap Kullanım Amacı GKRL Genel Kurul Blokaj Hesabı Genel Kurul Blokaj uygulaması sonucunda kıymetlerin aktarılarak blokelenmesi. HACZ Haciz hesabı Haczedilen kıymetlerin aktarılıp blokelenmesi. HAPS Hapis hesabı Üyelerin yatırımcılardan olan alacaklarının teminat altına alınmasını sağlamak amacıyla kıymetlerin aktarılarak blokelenmesi. OPSP ÖPSP Talep Blokaj Hesabı Takasbank Ödünç Piyasası uygulamasıyla bağlantılı ödünç verilecek kıymetlerin aktarılarak blokelenmesi. OPTD ÖPSP Kapama Blokaj Hesabı Takasbank Ödünç Piyasası uygulamasıyla bağlantılı olarak ödünç alınan kıymetin farklı bir ödünç işlemine konu olması durumunda Takasbank tarafından blokelenmesi. RHNA Rehin Alınan Kıymetler Hesabı Rehin alınan kıymetlerin rehin alan hesabına aktarılarak blokelenmesi RHNV Rehin Verilen Kıymetler Hesabı Rehin alınan kıymetlerin rehin veren hesap altında saklanarak blokelenmesi. SBLK Şartlı Virman Blokaj Alt Hesabı Şartlı virmana konu kıymetlerin işlem gerçekleşene kadar aktarılarak blokelenmesi. SERB Serbest Hesap Tüm işlemlere açık. TAVB Takas Amaçlı Virman Blokajı Satılan kıymetlerin işlem akşamında (Takas süresine kadar) aktarılarak blokelenmesi. TEKA Transfer Edilecek Kıymetler Alt Hesabı Transfer edilecek kıymetlerin transfer gerçekleşene kadar aktarılarak blokelenmesi. YBLK Yatırımcı Blokajı Hesabı Yatırımcı tarafından kıymet hareketinin önlenmesi amacıyla kıymetlerin blokelenmesi. TEMS Serbest Temerrüt Alt Hesabı Acente kurum temerrüt işlemlerinin izlenmesi. OPOZ Opoze alt hesabı Opoze kaydı içeren kıymetlerin aktarılarak blokelenmesi. F. SİSTEMDE KULLANILACAK OPERASYONEL HESAPLAR MKS de üyler tarafından gerçekleştirilecek işlemlere ilişkin olarak kullanılacak hesaplar bunların kullanım amaçları aşağıda yer almaktadır. Portföy Yatırımcısı Saklama Hesabı: Portföy Yönetim şirketleri ve Portföy Yönetim Yetkisi olan aracı kuruluşların yatırımcılarına ait portföylerdeki kıymetlerin saklanması amacıyla açılan hesaplardır.
9 Yatırım Fonu Saklama Hesabı: Yatırım Fonlarına ilişkin kıymetlerin saklanması amacıyla kullanılan hesaplardır. AK Portföy Hesabı: Aracı Kurum Portföylerinin izlenmesi amacıyla açılan hesaplardır. Halka Arz Hesabı: Halka Arza aracılık eden kurumların Halka Arz işlemlerini gerçekleştirmek için ihraçcı kurum adına açtıkları hesaplardır. Halka Arz hesaplarına sadece halka arz hesaplarından virman yapılabilir. İhraçcı Ortak Hesabı : İhraçcı altında ortaklar için açılan ve sadece kapalı payların izlendiği hesaplardır. Acente Saklamacı İşlem Hesabı (Takas Amaçlı): Alım Satım Yetkisi olmayan sadece saklama yetkisi olan Acenta hizmeti veren kurumların IMKB de alım satım işlemleri için kullanılan Aracı Kurumlar altında açılan hesaplarıdır. Yatırım Fonu Saklamacı İşlem Hesabı (Takas Amaçlı): Yatırım Fonlarının Portföylerine ilişkin kıymetlerin IMKB de alım satım işlemlerinin yapıldığı Aracı Kurumlar altında açılan hesaplardır. Portföy Yönetim Saklamacı İşlem Hesabı (Takas Amaçlı): Portföy Yönetim Şirketlerinin işlemlerine ilişkin kıymetlerin IMKB de alım satım işlemlerinin yapıldığı Aracı Kurumlar altında açılan hesaplardır. Yatırım Ortaklığı Saklama Hesabı : Yatırım Ortaklığı Portföylerine ilişkin kıymetlerin saklandığı hesaplardır. Yatırım Ortaklığı Saklamacı İşlem Hesabı (Takas Amaçlı): Yatırım Ortaklığı Portföylerine ilişkin kıymetlerin IMKB de alım satım işlemlerinin yapıldığı Aracı Kuruluş altında açılan hesaplardır. Ak takas havuz hesabı: Takas işlemlerinin tamamlanması amacıyla kullanılan havuz hesaplarıdır. (AKTAH) Üye kodu tanımlandığında otomatik olarak açılır. Ak temerrüt havuz hesabı: Takas yükümlülüğünü yerine getirmeyen müşterilerin işlemlerinin sonuçlandırılması amacıyla kullanılan havuz hesaplarıdır. (AKTEH) Üye kodu tanımlandığında otomatik olarak açılır. Takasbank takas havuz hesabı: Takasbank ın takas işlemlerini sonuçlandırmak amacıyla MKK sisteminde tanımlanan havuz hesabıdır. (TBTAH) Üye kodu tanımlandığında otomatik olarak açılır. Takasbank temerrüt havuz: hesabı Takasbank ın üye temerrüt işlemlerini sonuçlandırmak amacıyla MKK sisteminde tanımlanan havuz hesabıdır. (TBTEH) Üye kodu tanımlandığında otomatik olarak açılır. Saklamacı kurum netleştirme havuzu: Acente kurum Takas işlemlerinin tamamlanması amacıyla kullanılan havuz hesaplarıdır. (İşlemci kurum+nethvz) İşlemci aracı kurum altında Acente Saklamacı İşlem Hesabı tanımlandığında otomatik olarak açılır İhraçcı Havuz Hesabı: İhraçcı kurum ihraç edilecek menkul kıymetlerin izlenmesi amacıyla açılan havuz hesaplarıdır. (IHRACH) Üye kodu tanımlandığında otomatik olarak açılır. YTL Küsürat Hesabı :YTL düzenlemesi nedeniyle sistemde oluşan virgülden sonraki üçüncü hanedeki bakiyenin aktarılarak izlendiği hesaplardır.(akytlhes) İhraçcı Satılabilir Paylar havuzu: Yatırım Fonu ihraç eden ihraçcı tarafından ihraç sonrası Yatırım Fonu alım satım işlemlerinin izlendiği hesaplardır. (IHRACSAT) Üye kodu tanımlandığında otomatik olarak açılır.
10 Temerrüt Hesabı : Aracı Kurumların Takasbank a karşı olan takas yükümlülüklerini yerine getirmemeleri sonucunda, takas temerrütlerini sonuçlandırmak amacıyla kullanılan Aracı Kurum altında tanımlanan hesaplardır. (AKTEMHES) Üye kodu tanımlandığında otomatik olarak açılır. Takasbank OPSP Havuzu: Takasbank ın Ödünç Piyasası işlemlerini sonuçlandırmak için MKK sisteminde tanımlanan havuz hesabıdır.(tboph) Üye kodu tanımlandığında otomatik olarak açılır. AK Hata Portföy Hesabı: Takas işleyişinde sıkıntı oluşmaması için MKK sisteminde tanımsız ve işlemsiz durumda olan hesaplarla ilgili alım-satım işlem sonuçlarının yansıtıldığı havuz hesabıdır. (AKHATAP) Aracı Kurum kodu tanımlandığında otomatik olarak açılır. Kaydi Bilinmeyen Ortak Hesabı : İhraçcı altında Bilinmeyen Ortak hesabında izlenen fiziki kayıtların sermaye artırım karşılığı oluşan kaydi paylarının izlendiği hesaplardır. (KAYDBOH) Üye kodu tanımlandığında otomatik olarak açılır. Fiziki Bilinmeyen Ortak Hesabı: İhraçcı altında Bilinmeyen Ortak hesabında fiziki kayıtların izlendiği hesaplardır. (FZKBOH) Üye kodu tanımlandığında otomatik olarak açılır. Saklamacı kurum temerrüt havuzu: Acente kurum temerrüt işlemlerinin sonuçlandırılması için tanımlanmış havuz hesaplarıdır. (İşlemci üye kodu + TEMHVZ) İşlemci aracı kurum altında Acente Saklamacı İşlem Hesabı tanımlandığında otomatik olarak açılır. G. KIYMET VİRMANLARINA İLİŞKİN İLKELER MKS nezdinde kaydi sermaye piyasası araçlarının hesaplararası transferi (virmanı) üyeler tarafından yerine getirilir. Yatırımcı hesapları arasında yapılan virmanlarda üyelere ait havuz hesapları kullanılmaz. Ödeme karşılığı olmayan virmanlar merkezi kaydi sistem içinde gerçekleşir. Ödeme karşılığı virmanlar (şartlı virman) için Takasbank tan servis alınmaktadır. Virman Türleri: Serbest Virman (SV): Devir, ödünç verme ve hibe etme gibi çeşitli nedenlerle kişinin aynı üye veya başka üye nezdinde kendisine veya başkasına ait hesaplara nakit veya sair bir karşılık ve şarta bağlı olmaksızın aktarım yapması anlamındadır. Alım Satımdan Kaynaklanan Takas Amaçlı Virman (TAV): Haksahibinin veya üçüncü bir kişinin yapmış olduğu alım-satımlardan kaynaklanan hak ve yükümlülükleri nedeniyle MKK nezdindeki Aracı Kuruluş /Takasbank Havuz hesapları ile yatırımcı hesapları arasında aktarım yapılması anlamındadır. Ödeme Karşılığı Virman (DVP-Şartlı Virman): Hak sahibinin ödeme karşılığı virman talebinin yerine getirilmesidir. Serbest Virmanlarda (Free Of Payment Transfer)işlem bazında ayırım yapılacak olup kaynak bazında izleme yapılabilmesine imkan verecek uygulamalar mevcuttur. Bu çerçevede, özellikle SV türü virmanlarda kullanılmak üzere doğrudan virman, karşı üye onaylı virman ve karşı üye girişli virman olmak üzere üç değişik virman uygulaması mevcuttur. Gönderen üyenin karşı üyenin yatırımcı hesabına karşı üyenin herhangi bir müdahalesine gerek kalmaksızın virman yapabilmesi doğrudan virman olarak adlandırılmaktadır. Doğrudan virman işlemlerinde üç değişik yöntemle virman yapılması mümkündür: Virman yapılabilmesi için hesap no girilmesinin yeterli olması.
11 Hesap no girilmesi ve sistemin ad-soyad bilgisini ekrana getirmesinin ardından virman yapılması, hata olduğunda düzeltmenin gönderen kurum tarafından yapılması. Hesap no ve ad-soyad (veya sicil no) bilgisinin girilmesi ve sistemin kontrolü, hata olduğunda düzeltmenin gönderen kurum tarafından yapılması. Gönderen üyenin karşı üyenin onayı sonrası yatırımcı hesaplarına virman yapabilmesi karşı üye onaylı virman olarak adlandırılmaktadır. Karşı üye onaylı virman işlemlerinde üç değişik yöntemle virman yapılması mümkündür: Virman yapılabilmesi için hesap no girilmesinin ve alıcı üyenin onayının yeterli olması. Hesap no girilmesi ve sistemin ad-soyad bilgisini ekrana getirmesinin ardından alıcı kurum onayıyla virman yapılması, hata olduğunda düzeltmenin gönderen kurum tarafından yapılması. Hesap no ve ad-soyad (veya sicil no) bilgisinin girilmesi, sistemin ve karşı üyenin kontrolünün ardından alıcı kurum onayıyla virman yapılması, hata olduğunda düzeltmenin gönderen kurum tarafından yapılması. Gönderen üyenin sadece gönderen hesap ve miktar bilgilerini girmesi ve karşı üyenin yatırımcı bilgilerini girmesinin ardından yatırımcı hesaplarına virman yapılabilmesi karşı üye girişli virman olarak adlandırılmaktadır. Gönderen üyenin, karşı üyenin yatırımcı hesaplarına doğrudan virman yapabilmesi ya da gönderen üyenin karşı üyenin onayı sonrası yatırımcı hesaplarına virman yapabilmesi karma virman (doğrudan ya da karşı üye onaylı) olarak adlandırılır.virman yapılabilmesi için karşı kurum hesap numarası girişi zorunludur. Virmanlanacak hesap için ad-soyad bilgisi girilmiş ve sistem kayıtları ile tutarlı ise işlem doğrudan virman şeklinde gerçekleşir. Ad-soyad bilgisi hatalı ya da sadece hesap numarası girilmiş ise işlem karşı üye onaylı virman şeklinde gerçekleşir. Hesabına virman gelen kurum hesaba ilişkin düzenleme yapamayıp işlemi onaylabilir ya da reddeder. Karma Virman tüm kurumlar arası asgari tanımlanmış virman seçeneği şeklinde tanımlanır. Üyeler tercihleri doğrultusunda transfer politikalarından en az biri tanımlı olma koşulunu gözeterek karşı üyeye uygulamak istedikleri transfer politikalarını belirleyebileceklerdir. Her üye diğer alternatiflerden bir yada birkaçını üyeler bazında tanımlayabilir. Böylece, herhangi bir virman yapan üye karşı üye kodunu girdiği anda karşı üyenin hangi alternatif doğrultusunda virman işleminin yapılmasını istediğini öğrenip, ekranları ona göre kullanabilir. Üyelerin diğer üyelerden hangi tür virman kabul edeceklerine ilişkin olarak virman politikaları belirlemeleri gerekmektedir. Belirlenen virman politikalarında yapılacak değişiklikler ancak bir gün sonra geçerli olur. Kıymet Transfer Politikaları ekranından tanımlanan Doğrudan Kıymet transfer politikası uygulaması Kıymet Transfer Alıcı Yatırımcı Politikaları menü adımı kullanılarak belirlenecek yatırımcı hesapları için uygulama dışı bırakılabilecektir. Kullanıcı Limit Yetkisi Tanımlama Üye Kurum, Kullanıcısı için limit kontrolü uygulanmasına gerek görüldüğü hallerde günlük transfer limiti belirlenebilmektedir. Limit para cinsi ve tutar detayında bir defaya mahsus olmak üzere Kullanıcı Limit Yetkisi Tanımlama ekranından belirlenir. Belirlenen tutar aşımı durumunda kullanıcının transfer yapması engellenir. İşlemi giren kullanıcının limiti, işlemin onaylanması sonucunda değişecek, kullanıcı limitini aşan miktarda giriş gerçekleştirmiş olsa bile onay sırasında sistem tarafından yapılan kontrol ile limitten daha fazla kıymet transferi yapılması mümkün olmayacak işlem limit aşımı hatası alacaktır.
12 Karşı kuruma transfer edilen bir kıymetin transfer iptali ile bakiyenin tamamı iptal edilmişse kullanıcının limiti ilgili bakiye dahilinde artırılır. Parçalı gerçekleşen bir talimatın iptalinde limit artışı mümkün olmayacaktır. Kullanıcı Talimat Yetkisi Tanımlama Transfer işlemini gerçekleştirecek Kullanıcıların transfer yapabileceği alıcı üyelerin bir defaya mahsus olmak üzere Kullanıcı Talimat Yetkisi Tanımlama ekranından tanımlanması gerekmektedir. Sadece Kurum içine virmana yetkili olarak kısıtlı yetki verilmek istenen Kullanıcılara, bu ekranda kendisine ait Kurum Kodu yazılarak sadece kurum içi yetki verilebilmesi mümkündür. Aynı zamanda tek bir tanımla tüm üyelerin seçilmesi de sağlanmaktadır. İşleyiş giriş ve onay olmak üzere iki aşamalı tasarlanmış olup giriş kullanıcısının onay yetkisi olması halinde işlem giriş anında onaylanmaktadır. İşleyişin iki kullanıcı tarafından kontrolü isteniyorsa iki farklı kullanıcıya giriş ve onay yetkisi tanımlanmalıdır. Giriş yapılmış virman emirlerinin virman geçerlilik tarihi geçene kadar gönderen kurum onay kullanıcısı tarafından onaylanması mümkündür. Doğrudan yapılan virmanlar aynı zamanda hesap alternatifi ve limitli özellikler içerebilir. Alıcı üye tarafından, gönderen üye bazında günlük işlem bazında TL tutarı limitleri (son seans ağırlıklı ortalama fiyatlar esas alınarak) ve hisse bazında adet limitleri tanımlanabilir. Ayrıca gönderen kurum tarafından giriş yapan kullanıcısı bazında limit belirlemesi yapılabilr. Doğrudan Virman da, virmanın gerçekleşmesi durumunda MKK tarafından gönderen ve alıcı üyeye anında bilgi verilir. Kıymet transferi ancak yatırımcının SERB, YBLK ve TAVB alt hesaplarından mümkün olmaktadır. YBLK hesabından transfer yapılabilmesi için alan hesabın müşterek ya da tekil, aynı yatırımcılara ait olması gerekir. Yatırımcıların YBLK hesabından SERB hesaba çıkışı sadece yatırımcı tarafından WEB veya IVR kanalı ile yapılabilecektir. Doğrudan Virman dışındaki kıymet devir işlemlerinde kıymetler yatırımcının Serbest (SERB) alt hesabından TEKA hesabına virmanlanır. Devir işleminin gerçekleşmesinden sonra gönderen ve alıcı üyeye gerçekleşme bilgisi gider. Gerçekleşmemiş talimatlar veya kısmi gerçekleşmiş talimatların kalan kısmı, Gönderen Üye tarafından iptal edilebilir. İşlem Alıcı Üye onayına sunulmamışsa sadece gönderen üyeye, alıcı üye onayına sunulmuş ise hem gönderen hem alıcı üyeye işlemin iptal edildiği bildirilir. Gerçekleşmiş virmanlara ilişkin iptal talebi virmanı gönderen kurum tarafından iletilebilecek, karşı kurumun ilgili bildirimi onaylaması ile gerçekleşen kısım için ters virman kaydı oluşacaktır. İleri valörlü talimatlar kabul edilir. Virman girişi sırasında devir nedeni bildirimi zorunludur. Seçilebilecek devir nedenleri; Devir, Hibe, Takas Amaçlı Virman, Halka Arz Amaçlı, Lot Altı Alım/Satım, Miras şeklinde belirlenmiştir. Virman talimatlarında talimat öncelikleri değiştirilebilir ve üyelerin belirleyeceği öncelikler esas alınır. Son saat uygulaması vardır. Son saate kadar gerçekleşmeyen talimatlar iptal edilmektedir. Başlangıç saat uygulaması vardır. Başlangıç saatine kadar talimat işleme sokulmamaktadır. Talimata geçerlilik tarihi verilebilmektedir. Talimat işlem tarihinden geçerlilik tarihi sonuna kadar aktif olarak sistemde durmakta bakiye müsait olduğunda işlem gerçekleşmektedir.
13 Talimat parçalı olarak gerçekleşebilmektedir. Talimat üzerindeki miktar Doğrudan Ve Karşı Üye Girişli Transfer Tipi dışındaki Transfer Tiplerinde parçalı olarak yatırımcının TEKA hesabında blokeye alınabilmektedir. Talimat türlerinin kabulü ve yatırımcı ad/soyadının görüntülenmesi üye bazında parametriktir. Üye, hangi üyeden hangi talimat türlerini kabul ettiğini veya hangi üyenin kendi yatırımcı ad/soyadını görebileceğini belirleyebilmektedir. Talimat bakiye yetersiz olsa da gönderen üye tarafından onaylanabilmektedir. Gönderen yatırımcının hesabına talimata konu olan kıymet geldiğinde otomatik olarak işleme sokulmaktadır. Takas Amaçlı Virman (TAV) Alım Satım İşlemlerinin Sonuçlandırılması Oluşan talimatların önceliği üyelerce değiştirilebilecektir. Borsa da işlemlerin gerçekleştiği günün akşamı Takasbank tan alınan müşteri bazında netleşmiş işlem sonuçları üyelerce kontrol edilerek, onaylanması halinde takas gününde yatırımcıların borçlarına konu menkul kıymetler yatırımcıların takas amaçlı virman blokaj hesaplarına otomatik olarak akatrılır. Bakiye bulunmayan hesaplarda ise menkul kıymetler bakiye oluştukça sistem tarafından otomatik olarak takas amaçlı virman blokaj aktarılır. MKS ye tanımlanmamış, hareketsiz ve işlemde olmayan hesaplarla ilgili alım-satım işlem bilgileri MKS de Aracı kurumlar için oluşturulmuş olan hatalı portföy işlem hesabı sınıflı AKHATAP hesabına aktarılarak, hesaba ilişkin tüm hareketler ilgili kurumlara raporlanacaktır. Acente kurum (Banka) hesaplarından yapılan ve hata alan kayıtlar için işlemler, alım satım işlemini gerçekleştiren Aracı kurum altındaki AKHATAP hesabından sonuçlandırılacaktır. Acente kurum borç ve alacakları ilgili hesaba/hesaptan TAV yoluyla yatırımcı hesaplarına/hesaplarından aktarılacaktır. Takas günü üyenin onayı ile yatırımcıların takas amaçlı virman blokaj hesaplarından aracı kurumun takas havuz hesabına, buradan da Takasbank ın takas havuzu yönünde işlem günü oluşturulmuş olan talimatlar doğrultusunda menkul hareketi MKS tarafından otomatik olarak sağlanır ve aracı kuruluşun takas borçları kapanır. Üyenin sözkonusu talimatı onaylamaması halinde talimatlar onay bekler konumda tutularak üyenin Takas yükümlülüğü yerine getirilemeyecektir. Takas alacakları, Takasbank tarafından MKK sistemindeki Takas Havuz Hesabından ilgili aracı kuruluş havuz hesaplarına aktarılır. Üye havuz hesaplarında bulunan kıymetler, alım-satım bilgileri doğrultusunda işlem günü akşamında (T+0) yatırımcı hesapları yönünde oluşturulmuş olan ve takas tarihini ve bakiyeyi bekleyen talimatları doğrultusunda otomatik olarak öncelik sırasına bağlı olarak yatırımcı hesaplarına aktarılır. Satışı yapılan kıymetler, T+0 akşamında MKK tarafından otomatik olarak takas amaçlı virman blokaj hesabına (TAVB) aktarılır. Takas anından önce yatırımcının takas borcu nedeniyle takas amaçlı virman blokaj hesabına atılmamış olan hiçbir kıymet, takas yükümlülüğünü yerine getirmek üzere kullanılamaz. Bu çerçevede, yatırımcıların takas amaçlı virman blokaj hesaplarına alınan kıymetler Aracı Kurum Takas Havuzuna, bu havuzdan da Takasbank Takas Havuzuna gönderilebilir veya aynı aracı kurumun kurum içi takasının yapılması amacıyla kullanılabilir. Bunun dışında, yatırımcıların Aracı Kurum Takas Havuz hesabına kıymet gönderme imkanı yoktur. Bu anlamda aracı kurum havuzları sadece takas işlemlerinin gerçekleştirilmesi amacıyla kullanılabilir. TAVB hesabına aktarılan kıymetlerin ilgili alt hesaptan üye tarafından çıkartılması kıymet transferi adımından mümkün olabilmekte, üyenin Takas yükümlülüğünü yerine getirmesi için aynı kıymetleri Takas süreci içerisinde tekrar TAVB hesabına aktarımı gerekmektedir.
14 Alım-satım işlemlerinin sonuçlandırılmasında, İMKB de gerçekleşen işlemler (Borsa İşlem Defteri) baz alnır. İMKB den online olarak alınan sözleşme bilgileri ile müşteri detaylı netleştirme, Takasbank sisteminde yapılarak müşteri detayında oluşturulan net borç/alacak bilgileri, T+0 akşamında Takasbank sisteminden MKK sistemine gönderilir. MKK sisteminde üye ve müşteri hesabı detayındaki işlem sonuçları T+0 günü akşamı üyeler tarafından MKK ekranlarından raporlanabilecektir. Bu rapor satış yaptığı için T+2 günü Takasbank Havuz Hesabına gönderilmek üzere, hesaplarından kıymet çıkacak olan ve alım yaptığı için hesaplarına kıymet girecek olan yatırımcıların hesap numarasının, kıymet kodlarının ve miktarlarının gösterileceği bir rapordur. Aracı Kurumlar, söz konusu raporda herhangi bir yanlışlık tespit etmeleri halinde düzeltme işlemlerini Borsa sözleşme bilgileri üzerinden, işlem gününden itibaren T+1 günü sonuna kadar İMKB ye iletirler. Sözleşme düzeltme bilgileri, İMKB tarafından Takasbank a iletildiğinde Takasbank tarafından MKK sistemine aktarılır ve MKK sisteminde önceki bilgiler sonucunda oluşturulmuş bulunan talimatlar iptal edilerek bildirilen hesap için yeniden düzenlenir. İşlem gününde (T+0) MKK ya iletilen Alım-satım işlem sonuçlarının MKK sisteminde yatırımcı hesaplarına yansıtılması için, bildirilen hesabın MKK sisteminde açılmış ve kimlik bildiriminde bulunulmuş bir hesap olması, ayrıca Aracı Kurum Hesap İşlem Durumunun, A: Normal İşlem Yapabilir (Giriş var, Çıkış var), Hesap Yasaklılık durumunun N: Normal işlem yapabilir durumunda olması ve Takas tarihi itibariyle hareketsizleşmeyecek hesaplar olması gerekmektedir. Aksi taktirde bildirilen hesaplar için oluşturulacak kayıtlar, Aracı kurum altında tanımlanmış bulunan AKHATAP (hatalı portföy işlem hesabı) hesabına yansıtılacak, bu hesap üzerinden yapılacak tüm hareketler ilgili mercilere raporlanacaktır. Yatırımcı Bazında Netleştirme Raporu nda yer alan bilgiler doğrultusunda; satış yapmış olan ve bu nedenle T+2 günü kıymet teslim yükümlülüğü bulunan yatırımcı hesaplarında yer alan kıymetler net borç miktarı kadar, MKK sistemi tarafından takas amaçlı virman blokaj hesabına (TAVB) aktarılır (T+0 akşamı). Yeterli bakiyesi olmayan hesaplar için sistem, serbest hesaba kıymet geldikçe aktarılacak tutara erişinceye kadar takas amaçlı virman hesabına atacak şekilde kayıt işler. Aynı şekilde, alacaklı hesapların alacak bilgileri sistemde tutulup T+2 günü aracı kurum havuzuna gelen paylar bu bilgiler doğrultusunda yatırımcı serbest hesaplarına (SERB) aktarılır. Bu şekilde TAVB hesabına aktarılmayan hiç bir payın Takas Havuz Hesabına gitmesine izin verilmez. T+2 sabahı, TAVB hesabında bulunan kıymetlerin aracı kurumun Takas Havuzuna atılması, oradan gerek kurumlar arası takas amaçlı virmanların gerçekleşmesi için Takasbank Takas Havuzu na, gerekse kurum içi takas amaçlı virmanları gerçekleştirmek için yatırımcılara dağıtımı, üyelerin onayıyla yine sistem tarafından otomatik olarak yapılır. Yatırımcı Bazında Netleştirme Raporu ile sisteme daha önce tanımlanmış olan yatırımcı bazında takas alacak listesi dikkate alınarak T+2 günü Takasbank tan gelen takas alacakları, alacaklı yatırımcıların serbest hesaplarına otomatik olarak aktarılır. Oluşan talimatların önceliği aracı kurum tarafından değiştirilip, ayrıca parçalı hale getirilebilir. Bütün bu işleyişin üyenin onayıyla MKK sistemi tarafından, kullanıcı müdahalesine gerek kalmadan çalışması planlanmaktadır. Takasbank, üye bazında borç/alacak işlemlerini takip ederek Takas işlemlerini MKK daki Takasbank Havuz Hesabı üzerinden yapar. MKK, Takasbank a sadece havuz hesapları arasındaki hareketleri eş zamanlı olarak iletir. 1.Takas Amaçlı Virmanda Aracı Kurum İşlemleri T+2 günbaşı işlemlerinde, üyenin belirttiği öncelik çerçevesinde ya kurumlar arası TAV ya da kurum içi TAV işlemleri ilk olarak yapılır. Herhangi bir öncelik belirtilmediği taktirde kurumlar arası TAV öncelikli olur. Kurumlar arası TAVB işlemleri öncelikli ise; çözülen kıymetler öncelikle takas borcunun kapatılması için Takasbank Takas Havuzuna transfer edilir.
15 T+2 günü gerek kurum içi gerekse kurumlar arası TAV ların tamamlanması amacıyla herhangi bir yatırımcının hesabından yapılan ödünç verme işlemleri, Takasbank Ödünç Pay Senedi Piyasası (ÖPSP) kullanılarak yapılır. T+2 günsonu işlemlerinde gerçekleşmeyen alım-satım bilgileriyle Temerrüt kayıtları oluşturulur (Bakınız Temerrüt İşlemleri). Kural; gün sonu itibariyle havuz hesaplarında ve AKHATAP hesabında kıymet bırakılmamasıdır. Her kıymetin, bu kıymet üzerinde hak sahibi olan Kurum portföyü veya müşteri hesaplarına intikal ettirilmesi esastır. 2. Takas Amaçlı Virmanda (TAVB) Yabancı Saklamacı Kurum İşlemleri Borsada işlem gerçekleştirmeyip salt saklamacı kimliği ile sistemde yer alan kurum müşterilerinin Borsa işlemleri aracı kurumlar tarafından gerçekleştirilmektedir. Takas işlemleri, sistemin genel prensiplerinde belirtildiği şekilde, aracı kurum tarafından bildirilen hesaplar üzerinden gerçekleştirilir. İşlemci aracı kurum, gerçekleştirilen işlemlerle ilgili olarak saklamacı kurumun bilgilendirilmesi amacıyla, işlem bilgileri ve saklamacı kurum bilgisinin yer aldığı bildirim listesini MKK ya iletir. İlgili bildirim aynı anda listede belirtilen saklamacı kuruma bildirim amacıyla bildirim sistemine mesaj olarak iletilir. İşlemlerin gerçekleştirildiği aracı kurum müşteri hesabı ile ilgili saklamacı kurum hesapları arasında TAV açıklaması ile Serbest Virman ya da Takasbank aracılığı ile Şartlı Virman şeklinde kıymet aktarımları yapılır. 3. Takas Amaçlı Virmanda (TAVB) Portföy Yönetim Şirketleri ve Portföy Yönetim Yetkisi Bulunan Aracı Kurum İşlemleri Borsa işlemlerini aracı kurumlar üzerinden gerçekleştiren Portföy Yönetim Şirketleri için işlemci aracı kurum altında portföy yönetim işlem amaçlı olarak tanımlanan torba hesaplar kullanılmaktadır. Alım satım işlemlerinin takası bu hesaplar üzerinden sonuçlandırılır. Bu işlem amaçlı hesaplar MKK sisteminde tanımlanırken ilgili saklamacıdaki portföy kodu bilgileri iletilir. İşlemi gerçekleştiren aracı kurum ile portföy yönetim şirketi altında bulunan müşteri hesapları arasında gerçekleştirilen virmanlar, Takas Amaçlı Virman açıklaması ile yapılır, işlemci hesabıyla aynı portföy kodunu içermeyen hesaplar arası hareketlere izin verilmez. Portföy yönetim yetkisi bulunan ve işlemlerini torba hesap üzerinden gerçekleştiren aracı kurumlar da portföy yönetim işlemleri nedeniyle açmış oldukları torba hesapların portföy yönetim işlem amaçlı açıldığını hesap açılışı sırasında belirterek, portföy kodu bilgisiyle de portföy saklama hizmeti verdikleri ve portföy yatırımcısı saklama hesap sınıfında açtıkları, aynı portföy kodu ile tanımlanan hesaplarıyla bağlantısını sağlarlar. Alım satım işlem sonuçlarını, portföy yönetim hizmeti verdiği yatırımcı hesaplarına (portföy yatırımcısı saklama hesapları) Takas Amaçlı Virman açıklaması ile gönderirler. İşlemci hesabıyla aynı portföy kodunu içermeyen hesaplar arası Takas Amaçlı Virman hareketlerine izin verilmez. Günsonunda portföy yönetim yetkisi bulunan aracı kurumlar altındaki işlem hesaplarında kıymet kalmaması gerekmektedir. 4. Takas Amaçlı Virmanda (TAVB)Aracı Kurum-Acente Banka İşlemleri Acentelik sözleşmesi imzalamış Banka ve Aracı kurumların Borsa işlemleri, ilgili aracı kurum tarafından saklamanın yapıldığı Banka kodu ve yatırımcı hesap numarası iletilerek gerçekleştirilmektedir. Takasbank tarafından iletilen YBNR raporunda yer alan bilgiler doğrultusunda, acente bankadaki yatırımcı hesaplarında bulunan kıymetler, TAVB hesabına aktarılır. Aracı kurum tarafından, sadece acente kurum için gerçekleştirilen işlemlerin takasının tamamlanması amacıyla kullanılacak bir Takas işlem hesabı tanımlanır. Acente Banka tarafından da yatırımcı hesaplarına ilişkin kurum içi aktarımların yapılması amacıyla kullanılacak bir netleştirme havuzu oluşturulur. Havuz hesabında oluşan net bakiye
16 üzerinden kurum tarafından belirlenen yönteme göre kıymetler, otomatik olarak yada onay ile aracı kurumdaki Banka için tanımlanan Takas işlem hesabına aktarılır. Acente kurum alacakları da, aracı kurum tarafından kıymetlerin ilgili Banka için tanımlanan Takas işlem hesabına aktarıldığında, otomatik olarak alacaklı yatırımcı hesaplarına dağıtılmak üzere Acente Banka altındaki netleştirme havuzuna aktarılır. İlgili kıymetler talimat önceliklerine bağlı olarak acente kurumdaki yatırımcı hesaplarına aktarılır. Aracı kurum tarafından kullanılan torba hesaplar ile acente kurum tarafından kullanılan netleştirme havuzunda gün sonu itibariyle kıymet kalmaması gerekmektedir. 5. Takas Amaçlı Virmanda (TAV) Fon İşlemleri Aracı kurumlar tarafından fon işlemlerini gerçekleştirmek için Yatırım Fonu işlem hesapları tanımlanarak hesap tanımlanması sırasında saklamacı kurum ve fon kodu (Takas üye kodu) bilgileri iletilir. Yatırım Fonları saklamacısı Takasbank olduğundan Fonlar tarafından işlemler Takasbank terminallerinden gerçekleştirilir ve bu işlemlere ilişkin kontrol ve raporlama sorumluluğu ile ilgili mesajların MKK sistemine iletiminden Takasbank sorumludur. Genel yapı olarak Fonlar tarafından Takasbank sistemine iletilen bildirimler içinden MKK işlemleri ile ilgili olanlar, Takasbank tarafından otomatik olarak yaratılan elektronik mesajlar ile MKK ya iletilir. Borsada gerçekleştirilen satış işlemi sonucunda, MKK tarafından takas amaçlı virman blokajı, aracı kurum altındaki fon için açılmış işlem hesabına uygulanır. Satış işlemi sonucunda otomatik olarak oluşturulan ve ilgili Fonun Takasbank ekranında T+1 sabahı görüntülenen takas işlem sonuçlarına göre T+2 sabahı fon virman kayıtları Takasbank sisteminde otomatik olarak yaratılmaktadır. Fon Yöneticisinin tercihine göre serbest ya da şartlı virman şeklinde gerçekleştirilen hisse senedi virman kayıtları Fon yetkililerinin onayından sonra Takasbank sisteminde gerekli kontroller de yapıldıktan sonra MKK sistemine elektronik mesaj şeklinde iletilir. Borsa da fon adına gerçekleştirilen hisse senedi alış işlemleri ise, MKK nezdindeki ilgili aracı kurumun hesabından Takasbank altındaki fon hesabına Takas amaçlı virman açıklamasıyla ilgili aracı kurum tarafından aktarılarak sonlandırılır. Aracı kurum altındaki Yatırım Fonu işlem hesaplarında gün sonu itibariyle kıymet kalmaması gerekmektedir. 6. Takas Amaçlı Virmanda (TAV) Yatırım Ortaklığı İşlemleri Fonlar için belirlenen uygulama gibi gerçekleştirilir. Şartlı Virman İşlemleri 1. Normal Şartlı Virman Gerek takas amaçlı gerekse normal şartlı virman uygulamasındaki eşleşme işlemleri için talimatlar, üyeler tarafından Takasbank a iletilir. Takasbank sisteminde eşleşen talimatlar, talimat türü ve sözleşme numaraları ile birlikte MKK ya iletilir. MKK sisteminde talimatlarda bildirilen hesaplara ilişkin kontroller (hesabın doğruluğu, varlığı gibi) yapılarak mesaj kaydı Takasbank a gönderilir. Şartlı virman işlemine ilişkin nakit işlemler Takasbank, kıymet işlemleri ise MKK tarafından sonuçlandırılır. İşlemlerin karşılıklı mesajlaşma şeklinde yürütülmesi sırasında sorun yaşanmaması için, şartlı virman işleyişinin iki kurum arasında tek bir işlem olarak çalışabilmesi sağlanır.
17 Üyenin Takasbank a ilettiği talimatlarda belirtmiş olduğu valör tarihinde, şartlı virmana konu kıymetleri, MKK sisteminde yatırımcı alt hesabı detayında oluşturulan Şartlı Virman Blokaj (SBLK) hesabına otomatik olarak aktarılır. SBLK hesabına aktarılan kıymet kaydı, MKK tarafından mesaj ile Takasbank a bildirilir. Şartlı virman işleminin gerçekleşmesi ile birlikte, Takasbank gerçekleşen talimat referans numarasını MKK ya iletir. MKK tarafından, gerçekleşen talimatta bildirilen hesaplar arasında kıymet aktarımı yapılır. Kıymet ve nakit aktarım işlemlerinin tamamlandığı bilgisi iki kurum tarafından mesajla diğerine iletilir. Takasbank tarafından talimat iptali yapılması durumunda iptal edilen talimat bilgisi MKK ya iletilir ve ilgili talimatın iptal edildiği kaydı MKK tarafından da işlenir. Şartlı virman işleminin gerçekleşmeyip, SBLK hesaplarında bakiye kalması durumunda; Takasbank tarafından ŞV sözleşme iptal mesajının gönderilmesi beklenir. Mesajın gelmesiyle SBLK hesaplarındaki kıymetler, yatırımcı serbest hesaplarına aktarılır. Şartlı virmanın yapılabilirliğini etkileyen her türlü durumda (SBLK hesabındaki kıymetlere haciz gelmesi, işlem yasağı tesis edilmesi gibi) Takasbank a anında bilgi verilir. İlgili yatırımcının işlem yasaklı olması durumunda SBLK hesabındaki kıymetler Takasbank ın sözleşme iptali bildirimiyle birlikte serbest hesaba aktarılır. SBLK hesabında bakiye bulunması halinde, üye tarafından hesabın durumunda değişiklik yapılmasına izin verilmez. Takas Tanımlı Şartlı Virman Üyeler, ŞV talimatlarını iletirken şartlı virman işlemlerini takas tanımlı hale getirebilmektedirler. Takas tanımlı olması ile; takasa olan borçlarının şartlı virman alacakları ile karşılanması veya şartlı virman borçlarının takas alacakları ile karşılanması mümkün olmaktadır. Daha önceden takas tanımlı olarak tanımlanmayan ŞV talimatlarının daha sonradan da takas tanımlı yapılabilmesi mümkün olmaktadır. Bu durumda talimatlardaki değişiklik Takasbank tarafından anında MKK ya talimat numarası ile birlikte bildirilir. Takas Borcunun ŞV Alacakları İle Kapatılması; Takasbank kendisine iletilen takas tanımlı eşleşen talimatları, MKK ya iletir. MKK, talimatta belirtilen takas tanımlaması yapan üye yatırımcısının takas borç bakiyesini Takasbank a bildirir. Takasbank, aldığı mesaja cevaben yatırımcı için gerçekleştirilmesi gereken takas borç bakiyesini bildirir. MKK, bildirilen bakiye tutarı için, müşterinin takas borcunu başka yollarla kapatmasını engeller. Şartlı virman borçlu üyenin SBLK hesabına kıymetlerin aktarılması ile ŞV prosedürü tamamlandığında, ŞV alacaklı (takas borçlu) müşterinin serbest hesabına gelen bakiye ile üyenin takas borcunun kapatılması sağlanır. Şartlı Virman Borcunun Takas Alacakları ile Kapatılması; Takasbank kendisine iletilen takas tanımlı eşleşen talimatları, MKK ya iletir. MKK, talimatta belirtilen takas tanımlaması yapan üye yatırımcısının takas alacak bakiyesini Takasbank a bildirir. Takasbank, aldığı mesaja cevaben yatırımcı için gerçekleştirilmesi gereken takas alacak bakiyesini bildirir. Müşterinin takas alacağı serbest hesabına uğrayarak otomatik olarak SBLK hesabına aktarılır. ŞV prosedürü tamamlanır. Şartlı Virmanda Zincir İşlemler Şartlı Virman işlemlerinde, müşterinin nakit ya da kıymet borcunun başka üye ya da üyelerden gelecek alacaklarla karşılanması mümkün olabilmektedir. Bu tarz ŞV işlemleri, zincir işlemler olarak izlenmektedir. İletilen şartlı virman talimatları, bir üye tarafından bağlantı kurularak zincir işlem haline getirilmektedir. Oluşan zincir için ayrı bir talimat numarası oluşmaktadır. Takasbank tarafından eşleşen zincir talimat bilgisi, MKK ya talimat numarası ile iletir. Takasbank, zincir kuran üyenin müşteri net borcunu bildirir. Bağlantıda yer alan kıymet borçlu üyelerin ilgili kıymetlerinin SBLK hesabına aktarılması ile Takasbank a mesaj gönderilir. Takasbank tan işlem gerçekleşme referans
18 bilgisinin gelmesi ile birlikte kıymetler, borçlu üyenin SBLK hesabından çıkılarak, zincir kuran üyenin serbestine aktarılarak, müşterinin sözleşme zincir borç bakiyesi kadar olan kısmı, zincir kuran üyenin SBLK alt hesabına uğratılarak, alacaklı üye müşterisinin serbest hesabına aktarılarak ŞV işlemi tamamlanır. ( Zincir kuran üyenin alacaktan daha fazla borcu olması durumunda alacak borç farkı kadar tutarın SBLK hesabına aktarılmış olması gerekir.) MKK sistemine iletilmiş eşleşen talimatların, zincir işlemine daha sonra konu olması durumunda SBLK hesabına kıymet aktarımı yapılmamış olmalıdır. H. REHİN/TEMİNAT İŞLEMLERİNE İLİŞKİN İLKELER Rehin / Teminat işlemlerinde kıymetler, hukuki kararların sağlıklı olarak verilebilmesini sağlamaya yönelik olmak üzere her aşamada ilgili hukuki durumu yansıtacak şekilde ayrı ayrı izlenmekte ve blokaja tabi tutulmaktadır. Rehin/Teminat uygulaması giriş ve çıkış işlemleri gönderen üye giriş ve onayı, alan üye kabul giriş ve kabul onayı olmak üzere 4 aşamalı tasarlanmıştır. Gönderen üye giriş kullanıcısının onay yetkisi varsa işlem giriş anında onaylanacaktır. Alan kurumun ilk kabulcüsünün kabul onay yetkisi varsa ilk kabul anında işlem onaylanacaktır. Rehin gönderen ve alan aynı kurum ise işlem aşamalarına ilişkin tüm yetkinin tek bir kullanıcıya tanımlanması ile işlemin sadece giriş aşamasında sonuçlanması sağlanabilecektir. İşleyişin kontrollü bir şekilde birden fazla kullanıcı tarafından gerçekleştirilmesi amaçlanıyorsa tüm işlem aşamaları yetkilerinin farklı kullanıcılara tanımlanması gerekecektir. İleri valörlü talimat girişi mümkündür. Talimat bakiye yetersiz olsa da gönderen üye tarafından onaylanabilmektedir. Gönderen yatırımcının hesabına talimata konu olan kıymet geldiğinde otomatik olarak işlem gerçekleşir. Talimat üzerindeki miktar parçalı olarak yatırımcının TEKA hesabında blokeye alınır. Rehne ilişkin tüm bakiye TEKA hesabına aktarıldığında işlem rehin alan üye ilk kabulüne sunulur. Alan kurum tarafından işlem onayıyla birlikte kıymetler rehin alan kurum saklama hesabının RHNA alt hesabına aktarılır. İşlem sonuçları her iki kuruma bildirilir. Kıymet transfer politikaları aracılığı ile Kurumlar arası yatırımcı ad/soyad görüntülensin seçeneği seçilmiş ise gönderen kurum tarafından bildirilen alan kurum hesap numarasına ilişkin ad, soyad veya ünvan bilgisi gönderen kuruma gösterilmektedir. 1) Aracı Kurum un Özkaynağından Kredi Kullandırılması veya Açığa Satış Rehninin Alınması a. Özkaynak/Kredili Menkul Kıymet in Rehne Verilmesi/Çözülmesi Özkaynak veya Kredili Menkul Kıymet in Teminata Verme/Çözme işlemleri yatırımcının serbest alt hesabı ile Aracı Kurumun portföy hesabı altında bulunan Rehin Alınan Kıymetler alt hesabı arasında yapılan kıymet transfer işlemlerini içermektedir. Kredi kullanan yatırımcı hesabının altında açılan Rehin Verilen Kıymetler alt hesabı da (RHNV)da kullanılabilir. Rehin veren üye ve hesap ile saklama üye ve hesap aynı ise ilgili kıymetler RHNV hesabına aktarılmaktadır. İşlem tesis edilirken R/T işlem nedeni olarak Özkaynak veya Kredili Menkul Kıymet birlikte veya ayrı ayrı izlenebilir. açıklaması iletilerek işlemlerin uygulamayla bağlı olarak ayrı detayda raporlanması mümkün olmaktadır.
19 İleri valörlü talimat girişi mümkündür. b. Rehindeki Kıymetin Satışı Teminatta bulunan kıymetlerin satış işlemleri T+1 akşamına kadar bildirilir. İşlem diğer işlemler gibi giriş ve onay olmak üzere iki aşamalı olarak tasarlanmıştır. Talimat onaylandığında rehindeki kıymetler, satış yapılan hesaba aktarılır. Sistemde iki türlü satış işlemi mümkündür: i. Yatırımcının Satışı Yatırımcının kredi borcunu kapatmak veya azaltmak amacıyla kredili menkul kıymetini veya özkaynakta bulunan kıymetini satması mümkündür. Bu durumda kıymetlerin Aracı Kurum un portföy altındaki Rehin Alınan Kıymetler hesabından yatırımcının hesabına aktarılması sağlanmalıdır. Bu uygulama rehin çıkışı şeklinde sağlanır. ii. Aracı Kurumun Satışı Kredinin muacceliyeti durumunda Aracı Kurum yatırımcının rehinde bulunan kıymetlerinin satışını isteyebilir. Bu durumda talimatın onayı durumunda, Aracı Kurum un portföy altındaki Rehin Alınan Kıymetler hesabından Portföyün serbest alt hesabına aktarılır (veya kredi kullanan yatırımcı hesabının altındaki Rehin Verilen Kıymetler hesabından Aracı Kurum un portföy hesabına aktarılır). Bu uygulama rehin satış işlemleriyle sağlanır. c. Rehindeki Kıymetin Portföye Alınması Kredinin muacceliyeti nedeniyle Aracı Kurum, yatırımcıya ait rehinli kıymetlerin aracı kurum portföyüne devrini isteyebilir. Bu durumda Aracı Kurum un portföyü altındaki Rehin Alınan Kıymetler hesabından (veya yatırımcının Rehin Verilen Kıymetler hesabından) Aracı kurumun portföy serbest alt hesabına kıymetler onayla birlikte aktarılır. İşlemin iptali aynı gün içinde olmak kaydıyla ve gerekli bakiyenin serbest hesapta bulunması durumunda mümkündür. Bu uygulama rehin satış işlemleriyle sağlanır. 2) Banka Kredisi Kullanılması Banka Kredisi: Aracı kurumun müşterileri için kendi adına banka kredisi kullanmasıdır. a. Rehin Verme (Rehin Giriş) Aracı kurumdaki yatırımcının serbest alt hesabından ilgili bankanın portföyü altındaki Rehin Alınan Kıymetler hesabına yatırımcı numarası ile birlikte aktarılır. Bu aktarımın işleyişi bir kurum tarafından yapılan giriş işleminin karşı üye tarafından onaylanması suretiyle gerçekleştirilir. b. Rehin Çözme (Rehin Çıkışı) Banka nın portföyü altındaki Rehin Alınan Kıymetler hesabından Aracı kurumdaki yatırımcının serbest alt hesabına aktarılır. Bu aktarım karşı üye Onayıyla gerçekleştirilir. Bu işlemin en önemli farkı bu virman türünde de ekranı hazırlayanın aracı kurum olması, onaylayanın banka olması, işlemin bankadan aracı kuruma yapılmasıdır. c. Rehindeki Kıymetin Satışı i. Yatırımcının Satışı
20 Yatırımcı satış yapmak isterse banka üzerinden satış yapamayacağından, talebini aracı kuruma iletir. ii. Bankanın Satışı Kredinin muacceliyeti durumunda Banka, rehin aldığı kıymetlerin satışını isteyebilir. Bu durumda talimatın onayı durumunda, Bankanın portföy altındaki Rehin Alınan Kıymetler hesabından portföyün serbest alt hesabına aktarılır. Aracı kurumun kredi borcunu ödemeyen yatırımcı ile ilgili olarak bankaya bilgi vermemesi durumunda satılan miktar oransal olarak teminat veren yatırımcı alt hesaplarından düşülür. Satış yatırımcı ayırımı olmaksızın kıymet bazında olabileceği gibi (oransal olarak hesaplardan eksiltme), yatırımcı bazında da (aracı kurum-bankanın tüm bilgileri detaylı olarak girebilecek şekilde işlem yapabilecek durumda olmaları) olabilir. d. Rehindeki Kıymetin Portföye Alınması Kredinin muacceliyeti nedeniyle Banka, yatırımcının rehindeki kıymetlerinin kendi portföyüne devrini isteyebilir. Bu durumda Bankanın portföyü altındaki Rehin Alınan Kıymetler hesabından Bankanın portföy serbest alt hesabına kıymetler onayla birlikte aktarılır. Devir; yatırımcı ayırımı olmaksızın kıymet bazında olabileceği gibi (oransal olarak hesaplardan eksiltme), yatırımcı bazında da (aracı kurumbankanın tüm bilgileri detaylı olarak girebilecek şekilde işlem yapabilecek durumda olmaları) olabilir. Aracı Kurum ve Banka, banka portföyü altında izlenen Rehin Alınan Kıymetler Hesabının detayını anlık olarak görebilirler. Gerek portföye almak, gerekse satış durumu gibi bankanın rehinli kıymetler hesabından yapılan ve aracı kurum yönlü olmayan her çıkış, anında uyarı olarak aracı kuruma gönderilir. Ayrıca, aracı kurum her an itibariyle bankadaki rehinli kıymetler hesabında kendisine ilişkin bilgileri raporlayabilir. olarak alabilir durumdadırlar. İşlemin iptali aynı gün içinde yapılmak şartıyla ve gerekli bakiyenin serbest hesapta bulunması durumunda yapılabilir. e. Rehindeki Kıymetlerin Yatırımcı Adetlerinin Düzenlenmesi Muacceliyet nedeniyle rehindeki kıymetlerin bankanın satışı veya portföye alması nedeniyle yatırımcı hesaplarından oransal olarak düşülmesi durumunda kayıtların doğruluğunun sağlanmasını, bir başka ifade ile geride kalan teminatların hangi yatırımcılara ait olduğunun belirlenmesini sağlamak amacıyla kullanılır. Bunun için, aracı kurum değişikliği öğrendiği anda bankaya kayıtlarını düzeltmesi amacıyla bildirimde bulunur. İlgili aracı kurum tarafından rehinli hesap bilgileri düzenlemesi yapılana kadar rehin çözme işlemi yapılması söz konusu değildir. f. Rehindeki Kıymetlere İlişkin Genel Kurul Blokajı Genel kurul blokajı yapılmak istendiğinde; aracı kurumun kredi kullanan yatırımcısı, aracı kuruma başvurur ve aracı kurumun bankaya sağladığı bilgiler ve bankanın bildirimi ile genel kurul blokajına tabi kıymetler Genel Kurul Blokaj hesabına rehin kaydıyla aktarılır. Rehinli kıymetlere ilişkin diğer hukuki işlemler aynı işleyiş çerçevesinde ele alınır. g. Rehindeki Kıymetlere İlişkin Hak Kullanımları Rehinli kıymetlere ilişkin sermaye artırım ve temettü işlemleri kıymetlerin saklandığı hesaplar üzerinden gerçekleştirilerek rehin bilgileri artan tutar oranında düzenlenir. Bedelli artırım bildiriminin rehin veren üye ya da saklamanın yapıldığı üye tarafından iletilmesi mümkün olup, kullanıma ilişkin bildirim ilgili üyelere yapılır. I. TEMERRÜT İŞLEMLERİNE İLİŞKİN İLKELER
Tüm üyeler bu iki yöntemden istediklerini tercih etmek imkanına sahiptirler.
MERKEZĐ KAYDĐ SĐSTEM (MKS) DĐBS ĐŞ VE ĐŞLEM KURALLARI (TASLAK) Devlet Đç Borçlanma Senetlerinin kaydileştirilmesi ve yatırımcı isminde izlenmesi ile ilgili olarak, MKK tarafından ilgili mevzuatta belirlenmiş