Anarsi.org - Haymarket 1886 ve anarşistler
Özgür bir toplum, eski düzenin yerini 'yeni düzen'in alması olamaz. Özgür bir toplum, özgür eylem alanlarının toplumsal yaşamın çoğunu oluşturuncaya dek yayılmasıdır.
Haymarket 1886 ve anarşistler Yazar : Apolitika
1880'li yıllarda "özgür ülke" Amerika'ya gelen göçmen dalgalarında ülkelerinde politik kovuşturmaya uğrayan birçok sosyalist ve anarşist de vardı. Kuzey Amerika işçi hareketinin örgütlenmesinde önemli bir rol oynadılar. Bunlardan en tanınmışlarından birisi Anarşist (eski sosyal-demokrat milletvekili) John Most idi. Özellikle Şikago gibi endüstri merkezlerinde Anarşistler işçi hareketinin itici gücünü oluşturuyorlardı.
Çok sayıda gazete çıkardılar ve sendika kurdular. Örneğin Michael Schvvab, August Spiess ve Adolph Fischer tarafından çıkarılan "işçi gazetesi" (günde 6000 tiraj) Ayrıca George Engel'in aylık "Anarşist" ve "Alarm". Anarşistlerin kurduğu sendikalar arasında Louis Lingg'in yaşama geçirdiği Marangozlar Sendikasıyla Oscar Nebbe'nin girişimiyle oluşan Bira Taşımacıları Sendikasını sayabiliriz.
Sendika hareketinde belli başlı iki çizgiden bahsedilebilir. Bir tarafta 1869'da kurulan, başlangıçta küçük sekter bir gurupken giderek ılımlı hatta sağ bir sendikaya dönüşen "Knight of Labors" (Emek Süvarileri) vardı. Bu sendika, grevi mücadele metodu olarak reddediyordu ama tabanının giderek radikalleşmesiyle ciddiye alınan bir sendika haline geldi.
Öte yanda, birçok sosyalist ve anarşistin aktif olduğu "Central La-bor Union" (Merkezi işçi birliği) vardı. Bunun haricinde anarşistler işverenlerin özel ordu ve cinayet şebekesi olan "Pinkertons"a karşı kurulan "eğitim ve savunma" derneklerinde faaliyet gösteriyorlardı.
Yüzyılın altmışlı yıllarında Amerika'da sekiz saatlik işgünü istemi yükseldi. Birkaç eyalette yasalaşmasına rağmen hiçbir zaman uygulanmadı ve daha sonra sessizce geri alındı. 1884 yılında tüm sendikaların kongresinde sekiz saatlik işgünü tekrar gündeme geldi ve gerçekleştirilmesi için ülke çapında kampanya açılması kararlaştırıldı. Büyük bir grev dalgasıyla, 1 Mayıs 1886 günü ülke çapında genel grevle 8 saatin yasallaştırılması mücadelesi başlatılacaktı. Anarşistler önceleri bu harekete eleştirel bakmalarına rağmen mücadele içinde bütün devrimci eylemlerin başlatıcısı ve motoru oldular.
l Mayıs 1886'dan önceki aylarda binlerce erkek, kadın, siyah, beyaz, yerli, göçmen, kalifiye, vasıfsız, Knight of Labors ve sendikalar federasyonu üyesi işçiler daha kısa işgünü mücadelesine katıldılar, "işçi gazetesi" Nisan 1886'da şu saptamayı yapıyordu:"Sekiz saatlik işgünü mücadelesi hepimizindir"
l Mayıstan önceki Pazar günü Şikago'da 25.000 insanın katıldığı bir yürüyüş yapıldı, l Mayıs'taki genel grev çağrısına 40.000'i Şikago'da olmak üzere 350.000 işçi katıldı. Kapitalistler özel paralı askerlerini ve polisi kaba bir şekilde saldırttılar.
3 Mayıs günü grev yapılan tarım makineleri fabrikası McCormick'in yanında odun taşıyıcı işçilerin düzenlediği kitlesel eyleme 500 kadar McCormick işçisi de katılmıştı. Bu eylemde "Central Labour Union" temsilcisi olarak August Spiess konuşuyordu. Eylem sırasında grev kırıcılar işyerinden çıktılar ve grevcilerle çatışma çıktı. Polis bunu eyleme saldırma gerekçesi olarak gösterdi. Bu saldırıda dört işçi öldü, birçok işçi de yaralandı.
Devletin bu saldırısından sonra ertesi gün için bir protesto eylemine çağrıda bulunuldu. 4 Mayıs günü Haymarket'te binlerce Şikagolu toplandı. August Spiess, Samuel Fielden ve Albert Parsons gibi işçi hareketinin tanınmış aktif üyeleri kitleye konuşmalar yaptılar. Barışçıl eylem sona ererken bir polis birliği kitleye saldırdı, kısa bir süre sonra alanda bir bomba patladı. (Bombacının satın alınmış bir provokatör olma ihtimali çok yüksek). Polis sağa sola kaçışmakta olan erkek, kadın, çocuktan oluşan kitleye hemen ateş açtı. Birkaç saniyede Haymarket cesetlerle doldu. Olaylar sırasında yedi polis de öldü. (Muhtemelen kendi kurşunlarıyla) Burjuvazi ve devlet nefret ettikleri "sekiz saatlik işgünü" hareketine ve onun anarşist sözcülerine karşı acımasızca harekete geçmek için gerekçe buldular. Anarşist, komünist ve sosyalist ayrım yapmadan yüzlerce işçi önderini tutukladılar. Amaçları "sekiz saatlik işgünü" hareketini genel olarak çökertmekti. "Liberal" kamuoyu da fesat kampanyasına katıldı. Taban önemli ölçüde dayanışırken "Knight of Labors"un reformist yöneticileri anarşist hareketin dağıtılması yönünde kararlı açıklamalar yaptılar, işçi hareketinin en tanınmış temsilcileri Haymarket olayları bahane edilerek yargılandılar. August Spiess, Adolph Fischer, Michael Schvvab, George Engel, Albert Parsons, Louis Lingg, Samuel Fielden ve Oscar Neebe mahkemeye çıkarıldılar.
Sanıkların hiçbirinin bu olayla bağlantısının olmadığı ispatlanmasına rağmen göstermelik bir yargılama yapıldı. Süre giden kin kampanyası özellikle göçmenleri etkiliyordu. Başlangıçta hiçbir avukat davayı savunmayı üstlenmedi. Duruşma 21 Haziran 1886'da Şikago'da başladı. Jüri istisnasız Şikago'nun egemen kesimlerinden oluşturuldu. Gerici örgütlerde üye- ligiyle tanınan Hakim Joseph Gary ve Jüri dürüst bir yargıya olanak vermediler. Mahkeme cinayet suçunu ispatlayamayınca bu kez sanıkları komplo kurmakla suçladı. Suçlama, sanıkların çeşitli makale ve bildirilerle kargaşa ve şiddet çağrısı yaptıkları ve bu yazılarla mevcut düzeni yıkmak istediklerinden ibaretti. Aslında kendilerinin sorumluluğunu taşıdıkları olayları sanıklara yüklediler. Tüm duruşmanın amacının planlı bir hukuk cinayeti işlemek olduğu açıktı. Sanıklarla uluslararası alanda da dayanışmalar olmasına karşın anarşistlerin hiçbir yaşama şansı kalmamıştı. Burjuvazi öç almak istiyordu.
20 Ağustos 1886'da idam kararlan açıklandı. Duruşmanın sonunda anarşistler bütün dünyada "Yargılananların yargılamaları" adıyla bilinen ünlü konuşmalarını yaptılar. Bu konuşmalar sömürüye karşı özgür, insancıl, adaletli bir toplum isteyenlerin manifestosuydu.
11 Kasım 1887 günü Parsons, Engel, Fischer ve Spiess idam edildiler. Louis Lingg bir gün önce hücresine gizlice getirttiği mermileri ağzında patlatarak intihar etti. Öteki sanıklar yedi yıl sonra yeni seçilen vali tarafından serbest bırakıldı, idam edilenler dahil olayın hukuk hatası olduğu açıklandı.
Marksist Türkiye Solu yıllarca Haymarket olayı gerekçe gösterilerek idam edilen anarşistlerin ifadelerini tahrif ederek onları kendi yandaşları olarak lanse etmiştir. Bu tahrifatın altında yatan düşünce açıktır. Marksistler yıllarca anarşistleri işçi sınıfı düşmanı olarak gösterdiler. Bu durumda l Mayıs kutlamalarıyla bütün dünyada anılan Haymarket kurbanlarının anarşist olduklarını gizlemek zorundalar. Kendilerine gerekli uyarılar yapıldığı halde tahrifata devam ediyorlar. Her yolu mubah gören bu ahlak yoksunlarını kınıyoruz. Onlar bu tutumlarında devam ettikçe her forumda ahlaksızlıklarını yüzlerine vurmaya devam edeceğiz. "Bu çok mu önemli" diyenler çıkacaktır. Böyle "önemsiz" konularda tahrifat yapanların "önemli" konularda neler yapabileceklerini varın siz düşünün.