Son büyüme rakamları ulusal ekonominin kabaca son yirmi yıldır içinde bulunduğu yapısal
koşulların bir özeti niteliğinde: Türkiye ekonomisi yurt dışından sermaye girişleri
hızlandığında büyüyen, sermaye girişleri yavaşladığında (dikkat ediniz sermaye çıkışı değil,
sadece yavaşlama) ise daralan bir ekonomi görünümündedir. Sermaye hareketlerine bu aşırı
duyarlılık Türkiye’nin 1980’lerden bu yana uluslararası iş bölümünde taşeronlaştırılmış bir
ucuz işgücü deposu ve ithalat cenneti biçiminde “yükselen piyasa ekonomisi” olarak
eklemlendirilmesine yönelik politikaların sonucudur.
Türkiye ekonomisinin (teknik ifadesiyle gayrı safi yurtiçi hasılasının) 2017’nin üçüncü
çeyreğinde yüzde 11’i aşan büyüme performansının sade ve net açıklaması budur. Yıllık
bazda yeniden 41 milyar dolara ulaşan ve şimdiden milli gelirin yüzde 5’ini aşan cari işlemler
açığı ile uyarılan ulusal ekonomi, bir yandan da kredi garanti fonu ve benzeri kamu
politikalarıyla şişkinleştirilmekteydi. Böylelikle merkezi yönetim bütçe açığı daha yılın ilk on
ayında 35 milyar TL’ye ulaşırken, açığın milli gelire oranı da yüzde 2’ye dayanmaktaydı.
Dolayısıyla bir yandan dış sermaye girişleri, bir yandan da kamu bütçe dengelerini tehdit eden
biçimde teşviklendirilen ulusal ekonominin bir saman alevi gibi konjonktürel bir sıçrama
göstermesi hiç şaşırtıcı olmamalıdır. Bu konjonktürel ivmenin yarattığı dengesizlikler ise
semptomlarını iki haneye ulaşmış enflasyon baskısı olarak kendini göstermektedir.
Ancak, üçüncü çeyreğin büyüme rakamının ardında bir önemli etken daha bulunmaktadır:
2016’nın eş değer dönemine görece yaşanmakta olan baz etkisi. Bilindiği üzere geçen
senenin 15 Temmuz’unda yaşanan darbe girişimi ve sonrasında yaşanan siyasi şoklar
nedeniyle ulusal ekonomide ciddi bir daralma yaşanmış ve büyüme hızı 0.8 oranında daralmış
idi. Dolayısıyla, 2017’nin üçüncü çeyrek performansı daralan bir ekonominin üzerine
gelmekte ve istatistiksel olarak abartılı bir yanılsamayı içinde barındırmaktadır.
O halde ekonomik büyümenin nicel boyutlarını bu yanılsamanın etkilerinden arındırmamız
gerekecektir. Bu amaçla gene TÜİK’in yayımlamakta olduğu mevsimsel ve takvim
etkilerinden arındırılmış büyüme rakamlarına bakmamız yeterlidir. Bunun ötesinde, söz
konusu “baz etkisini” bertaraf etmek için geçen yılın eş değer dönemine görece
yıllıklandırılmış bir karşılaştırma yapmak yerine, çeyrek dönemlerdeki büyüme oranlarını tek
tek sıralamak daha doğru bir yaklaşım olacaktır. Aşağıda TÜİK’in resmi verilerinden
derlediğimiz böylesi bir analiz sunuyoruz.
Mevsim ve Takvim Etkilerinden Arındırılmış Büyüme Göstergeleri (Çeyreklik Değişim, %)
Tablodaki veriler, milli gelirin (gayrı safi yurtiçi hasılanın-- GSYH’nin) ve önemli
makroekonomik göstergelerin büyüme oranlarını, mevsim ve takvim etkilerinden arındırarak
vermektedir. TÜİK verilerine göre, baz etkisinden arındırılmış milli gelirin büyümesi
2016’nın son çeyreğinde yüzde 4.9 iken, sonraki çeyrek dönemlerde, sırasıyla yüzde 1.6 ve
2.2 olmuş; içinde bulunduğumuz veri döneminde ise sadece yüzde 1.2 olarak gerçekleşmiştir.
Yani, mevsim ve takvim etkilerinden arındırıldığında yüzde 11.1’lik cila silinmekte ve
Türkiye ekonomisinin son dört çeyrek dönemde aslında yavaşlamakta olduğunu
Ekonomik büyümenin ardında itici olarak öne sürülen “hane halkları özel tüketim
harcamaları” ile “ihracat” kalemlerinde de benzer eğilimler yaşanmakta ve ekonominin
ithalata bağımlılığının sürdüğü net olarak görülmektedir.
Sektörlerin performansına gelince; yıllardır kendi kaderine terk edilmiş ve piyasa güçlerinin
anarşik dalgalanmalarına emanet edilmiş Türk tarımının söz konusu dönem boyunca
durağanlaşması ve nihayet yüzde 0.2 oranında gerilemiş olması kimseyi şaşırtmamalıdır.
Diğer yandan yeni istihdam yaratmakta zorlanan ve sabit sermaye yatırımlarındaki payı
giderek küçülen, taşeronlaştırılmış ve dışa bağımlı yapısıyla imalat sanayinin 2016’nn son
çeyreğinden bu yana yavaşlamakta oluşu ve nihayetinde de aslında yüzde -1.3 ile daralmış
olması gene şaşırtıcı değildir. Türkiye ekonomisinin geleceğini inşaata yapılan yatırımlarda
gören büyüme stratejisi, inşaat sektöründe yaşanan yüzde 5.4’lük büyüme oranlarında ortaya
Büyüme rakamlarının ardında yatan gerçek yalın ve nettir: istatistiksel yanılsama yaratan baz
etkisinden, yani mevsim ve takvim etkilerinden arındırıldığında, Türkiye ekonomisi son dört
çeyrek boyunca durağanlaşmaktadır.
İktisadi Kalkınma’dan Burjuva Demokrasisine - 13/04/2017
“uluslararası sermayenin kabaca 1990’lardan bu yana yeni demokratik kurumlar ve kavramlar geliştirmeye niyeti yoktur”.
ABD’den Reel Ekonomi Dersleri - 29/03/2017
FED’in olası faiz artışının Amerika ve küresel ekonomiyi nasıl etkileyeceği sorusu sürekli iktisat medyasının gündemini meşgul etmekte.
Şimdi Kapital’i Okumak Zamanı - 23/03/2017
Kapital yeniden okunmalı, evet; dogmalara sapmadan, hazır sorulara basma kalıp hazır yanıtlar yetiştirmeye çalışmadan; her türlü bağnazlıktan arınarak.
Türkiye’de Döviz Kuru ve Faizler Niye Aşırı Oynak? - 16/03/2017
Dolar Bir Yatırım Aracı Değildir, Olmamalıdır - 09/03/2017
Dalgalanmalar o tarihten bu yana şiddetlenerek sürmekte. Ulusal finans piyasalarında yaşanan bu olgunun ne kadar sürdürülebilir ve kalıcı olduğunu bilemiyoruz.
Yandaş Kapitalizmi - 08/02/2017
Söz konusu olan şey, aslında AKP’nin yeni koalisyonlar kurgulama ve sermaye gruplarını kamu rantları yoluyla “hizaya” getirme operasyonlarına yönelik olduğu açık olarak görülmektedir.
Döviz Piyasasında Kargaşa: Merkez Bankası Nereye? - 20/01/2017
Oysa bir başka yol daha var, anımsatalım: sermaye hareketlerinin denetlenmesi ve kontrolü, Şili, Malezya örnekleri... Neden olmasın? Aykırı düşünmek niye bu kadar zor?
Ekim Devrimi Yüz Yaşında - 06/01/2017
Bunların en anlamlısı, kuşkusuz, o günlerin takvimiyle 25 Ekim, günümüz takvimiyle 7 Kasım’da zafere ulaşan 1917 Ekim Devriminin yüzüncü yılında olmamız.
“Yeni” Milli Gelir Serisi Üzerine Gözlemler - 21/12/2016
2009 baz yılı olarak yanlış seçilmiş bir yıl. ESA-2010 metodolojisi uygulanacaksa, Avr. İstatistik Bir. gibi biz de hesaplamalarında 2010 yılını baz olarak kabul etsek ve bunu da 2012 bazlı Girdi Çıktı Tablosuna bağlasaydık daha sağlıklı olmaz mıydı.
SERMAYENİN YATIRIM TERCİHLERİ VE AKP - 16/12/2016
SERMAYENİN YATIRIM TERCİHLERİ VE AKP
21. Yüzyıl İçin Planlama - 11/11/2016
Profesör Bilsay Kuruç ve arkadaşları Ankara Üniversitesi çatısı altında, 2011 Mayıs ayından başlayarak sürdürdükleri çalışmalarını 21. Yüzyıl İçin Planlama adı altında bir web sitesi altında topladılar: http://21inciyuzyilicinplanlama.org/
Kapitalizmin Borç Tuzağı - 04/11/2016
Borç tuzağı, kuşkusuz, sadece teknik bir iktisadi mesele değildi. Borç yükünün gerektirdiği devalüasyonist baskılar özellikle emekçiler üzerinden çıkartılıyor; borcun getirdiği sınıfsal tepkilerin bastırılması görevi ise anti-demokratik, militarist..
“Güvencesizlikte Ve İşsizlikte İstikrar” Programı: OVP - 13/10/2016
Özet olarak, Olağanüstü Hal Koşullarında açıklanan Orta Vadeli Program, sermaye için olağanüstü sömürü olanakları sunmaktadır.
Bu arada Çin ekonomisinde... - 22/09/2016
Dünya merkez bankalarının "başkanı" konumundaki BIS – Uluslararası Ödemeler Bankası bu hafta başında önemli bir uyarıda bulundu: dünya ekonomisinin motoru konumunda gösterilen Çin’in borçluluk oranlarının kaygı verici olduğunu ve finansal bir krizin
Küresel ekonomide genç işsizlik ve yoksulluk - 07/09/2016
Küresel ekonomiyi 2008’den bu yana etkisi altına alan “büyük durgunluk” sürecinin en önemli mağdurlarının ise öncelikle “gençler” olduğu biliniyor.
İktisat Kuramlarında“Büyük Durgunluk”/ - 01/09/2016
Büyük durgunluk kapitalizmin küresel boyutta 60 – 80 senelik çevrimler boyunca içine sürüklendiği büyük buhranların bir parçası olarak değerlendirildiğinde, mevcut krizin ancak yepyeni bir teknolojik ivmelenme, köhnemiş kurumsal yapıların terk ediler
Torba Yasa Tombalası - 19/08/2016
“Ekonomik büyümeyi canlandırmak” amacıyla hazırlandığı öne sürülen torba yasanın ilgili maddeleri tam bir karmaşa, denetimsizlik ve rant örneği.
Ulusal Ekonominin Güncel Görünümü - 27/07/2016
Ülkemiz Cumhuriyet döneminin en çalkantılı ve karanlık dönemlerinden birisini yaşıyor. Siyasi belirsizliklerin böylesine yoğunlaştığı bir dönemin ulusal ekonomimize etkileri nasıl olacaktır? Bu soruya yanıt aramak için ekonominin güncel konumuna ait
Gönüllerin Şampiyonu İzlanda - 07/07/2016
Borçlan, Tüket, Büyü! - 23/06/2016
Borçlan, Tüket, Büyü!
Halkın Kupası: Jules Rimet - 15/06/2016
Avrupa’da futbol şöleni başladı. 1 ay boyunca, hani ozanın, “bu anda ne kavga, ne hürriyet, ne karım...” dediği günler. Günlerin anısına 2008’den bir yazımı hatırlamak ve sizlerle paylaşmak istedim.
Kapitalizmin 21. Yüzyılı - 11/06/2016
21. Yüzyıl’ın ikinci on yılı sürerken kapitalizmin gelişimine dair üç önemli gözlem yapmak mümkün: (1) Deflasyon, yani tüm fiyatların (ücretler ve faizler dahil) çöküşü; (2) üretkenlik kazanımlarında gerileme; ve (3) gelir eşitsizliğinin artması;
Küresel Ekonomide “Yeni Normal” - 01/06/2016
Küresel ekonomi 2008’den bu yana tüm iktisat kuramlarına aykırı bir gelişme içerisinde: insanlık tarihinin belki en önemli parasal genişlemesi, sıfır oranına çekilmiş faizler ve bütün bu “genişleyici” politikalara karşın durağan yatırımlar, düşük büy
İşgücü Piyasalarında Dibe Doğru Yarış - 25/05/2016
Özetle, bu yasayla birlikte işsizler Özel İstihdam Bürolarının elemanı olacaklar. Maaş ve sigortalarını da bu bürolar ödeyecek. İşverenler diledikleri koşul ve süreyle buralardan işçi kiralayacaklar.
Soma Cinayeti Kapitalizmin Kendisidir - 19/05/2016
İstikrarsızlığın Bedeli: Üretkenlik Kayıpları - 12/05/2016
IMF: Dünya Ekonomisi Yavaşlıyor - 06/05/2016
1930 Sanayi Kongresi’nden, Sanayi 4.0’a - 29/04/2016
Kısacası, buğday öğütmek, tütün ve deri işlemekten ve geleneksel ipekçilikten ibaret üretim faaliyetleri ile Osmanlı ekonomisinde aslında gerçek anlamda bir sanayi faaliyetinin söz konusu olmadığı ve tüketimin de esas olarak ithalat yoluyla karşılan
Şu Faiz Meselesi... - 23/04/2016
Büyümenin Ardındaki Gerçekler - 06/04/2016
kamu kaynaklarıyla pompalanmış tüketim talebine dayalı şişirilmiş büyüme balonu; sanayisizleşmenin sürmesi; yatırımsız cari açık; istihdam dostu olmayan büyüme sonucu işsizliğin derinleşerek sürmesi...
Sanayi 4.0 - 01/04/2016
Sanayide 4.0 devrimi ile siber-fiziksel sistemler; büyük hacimli verilerin dinamik olarak işlenebilmesi ve analiz edilmesi; değer zincirlerinin uçtan uca bağlanması süreçleri kastedilmekte.(*)
Neoliberalizmin Kentsel Dönüşüm Saldırısı - 24/03/2016
Tahire hoca kitabında “Yeni Türkiye’nin” bir rant mekanizması olarak kurgulanan kentsel dönüşüm talanını, Kuzey Ankara Girişi Kentsel Dönüşüm Projesi’ndeki Karacaören TOKİ – Gecekondu Dönüşüm Sitesi özelindeki katılımcı gözlemlerini de katarak irdeli
‘Yeni’ Türkiye’de ekonomik şiddet: Kiralık işçilik - 16/03/2016
Şiddet ve terörün ulusumuzu dört bir yandan çevrelediği günler yaşıyoruz. “Şiddet”, kuşkusuz, sadece siyasi yaşam ile sınırlı değil; ekonomik şiddet de “yeni” Türkiye’nin bir parçası.
İstihdamsız Büyümeden, Yatırımsız Cari Açığa... - 25/02/2016
İstihdamsız Büyümeden, Yatırımsız Cari Açığa...
Konumuz Cari Açık - 18/02/2016
Konumuz Cari Açık
Orta Vadeli Programların Türkiye’si... - 17/02/2016
Orta Vadeli Program (OVP) yayınlandı. OVP’ler üçer senelik zaman ufku altında ulusal ekonominin temel ekonomik dengelerini kamuoyu ile paylaşmakta. Türkiye ekonomisinin yakın-orta dönem göstergeleri, ilgili belgelerde yer almakta.
Enerjinin İktidarı - 15/02/2016
Orta Vadeli Programların Türkiye’si... - 21/01/2016
Orta Vadeli Program (OVP) yayınlandı. OVP’ler üçer senelik zaman ufku altında ulusal ekonominin temel ekonomik dengelerini kamuoyu ile paylaşmakta. Türkiye ekonomisinin yakın-orta dönem göstergeleri, ilgili belgelerde yer almakta. Geçtiğimiz hafta ba
Börklüce Mustafa 600 Yıl Sonra - 14/01/2016
Osmanlı saltanatı, iktidarına yönelik büyük bir tehlike olarak gördüğü Karaburun isyanının eşitlik ve ortaklaşa üretim fikirlerini acımasızca bastırmaya çalışır. Ne var ki insanlığın bu en yüce değerleri olan barış, eşitlik ve birlikte kardeşçe yaşam
Cumhuriyet Bilim ve Teknik İçin/Erinç YELDAN - 31/12/2015
Gazetemizin 1501 sayılık eki Cumhuriyet Bilim ve Teknik, Mustafa Kemal’in “Ben manevi miras olarak hiçbir ayet, hiçbir dogma, hiçbir kalıplaşmış kural bırakmıyorum. Benim manevi mirasım bilim ve akıldır...” derken bu gerçeğin altını çiziyordu.
Fed Faiz Artırımı ve Sonrası - 23/12/2015
Nihayet beklenen oldu: Amerikan “Merkez Bankası” (FED) 2008’den bu yana ilk kez faiz artırımına gitti. FED’in “federal fonlama faizi” 16 Aralık tarihinde yüzde 0.25 ile 0.50 arasında arttırıldı.
“Başka” Sanayileşme Mümkün - 17/12/2015
“Başka” Sanayileşme Mümkün
Paris’te İklim Değişikliği Mücadelesi - 10/12/2015
Paris’te İklim Değişikliği Mücadelesi
Paris İklim Değişikliği Konferansı’ndan - 06/12/2015
Paris İklim Değişikliği Konferansına Doğru Türkiye - 21/11/2015
Paris İklim Değişikliği Konferansına Doğru Türkiye