9 soruda “Coğrafi İşaretler” :: Perakende.org
Ülkemiz tarım ürünleri, yöresel yiyecekleri açısından bir cennet. Yafa portakalı, Taşköprü sarımsağı ya da Adana Karpuzu, Topatan Kavunu… Her yöreye has o kadar çok ürün sayabiliriz ki… Son dönemlerde bu ürünlerin tescillendiğini biliyoruz: “Coğrafi İşaret”li ürünlerin kıymetleri artmaya başladı. Bu alana önem veren çok çeşitli kurumlarımız, marketlerimiz var. Perakende.org olarak biz bu konuya el attık. Coğrafi İşaretli ürünlerin yanı sıra, yöresel ürünlerimiz ve bu ürünler üzerine çalışmalar yapan kurum ve kuruluşlarımıza sayfalarımızda yer vereceğiz. Böylece farkındalık yaratarak coğrafi işaretli ürünlerimizin yaygınlaşmasında tuzumuzun bulunmasını istiyoruz
Coğrafi İşaret, ünü ve bazı özellikleriyle, belirli bir bölgeyle özdeşleşmiş bir ürünü gösteren işarettir. Bu orijinal ürünlerin tescilini Türk Patent ve Marka Kurumu verir. “Coğrafi işaretli ürün nedir, nasıl tescil edilir, bu işaretli ürünlerimiz nelerdir?” gibi sorularınızın cevabını yazımızda bulabilirsiniz.
Coğrafi işaretler (Cİ), belirli bir bölgeden kaynaklanan ya da belirgin bir niteliği, ünü veya diğer özellikleri itibariyle bu bölge ile özdeşleşmiş bir ürünü gösteren işaretlerdir. Bir yörenin herhangi bir ürünü, meyvesi, taşı, madeni diğer yörelerde üretilenlerden farklı olabilir veya bir yörede üretilen halı, kilim, kumaş, çini vb herhangi bir nedenle ün kazanmış olabilir. Bu ürünlerin üzerinde o yörenin adının kullanılması, tüketiciler tarafından o ürünün benzerlerinden farklı özelliklere sahip olduğu şeklinde algılanabilir. Tüketiciler söz konusu yöre adıyla satılan ürünleri o yörenin adına duydukları güvenle, aynı türdeki diğer ürünlere tercih edebilirler. Bu anlamda coğrafi işaretler, geleneksel bilginin bir ürün gibi şekillendirildiği, paketlendiği, alındığı ve satıldığı bir boyuttadır; ürünün kalitesi, geleneksel üretim metodu ve coğrafi kaynağı arasında kurulan sıkı bağı simgeleyen bir güvencedir. Coğrafi İşaretler menşe adı ve mahreç işareti olarak iki ayrı şekilde değerlendirilir. Coğrafi İşaretler, sadece tarım ürünleri ile sınırlı olmayıp, insan eliyle yapılan ürünleri de kapsamaktadır. Yani Coğrafi İşaretler’in kapsamına doğal ürünler, tarım, maden, el sanatları ve sanayi ürünleri girmektedir. Türk lokumu, Afyon kaymağı, Çorum leblebisi, Malatya kayısısı, Hereke halısı, Antep fıstığı, Van kedisi, Sivas kangal köpeği, Adana kebabı ve diğerleri.
Cİ tesciline neden ihtiyaç duyulur?
Coğrafi İşaret tescili özellikle şu nedenle yapılır: Coğrafi işarete konu olan ürünün standardının ve geleneksel özellikteki üretim metodunun korunması çünkü Coğrafi İşaretler, ürüne pazarlama gücü katar ve bir tekel hakkı olmayıp ürünün gerçek üreticilerini koruyan kolektif bir hak olduğundan kırsal kalkınmaya aracılık eder ve ülke ekonomisine katkı sağlar. 1995 yılından bu yana Dünya Ticaret Örgütü’ne üye olan Türkiye’de, Avrupa Birliği'nin Coğrafi İşaretler’e ilişkin 2081/1992 sayılı Konsey Tüzüğünden esinlenilerek 1995 yılında 555 sayılı Coğrafi İşaretlerin Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname (KHK) kabul edilmiştir. Böylece daha önceden haksız rekabet hükümleri ile dolaylı olarak korunan coğrafi işaretlere etkin ve özel bir koruma sağlanmıştır.
Coğrafi işaretler için nereye başvurulmalıdır?
Coğrafi İşaret başvurusunda bulunmak isteyenler, “Türk Patent ve Marka Kurumu”na başvuru yapmalıdır.
Bir ürünün coğrafi tescili alabilmesi için sahip olması gereken özellikler nelerdir?
Bir ürünün Coğrafi İşaret tescili alabilmesi İçin sahip olması gereken 4 temel özellik vardır:
· Ürün ismi, tüketiciler arasında iyi bir üne sahip olmalıdır
· Benzerlerine kıyasla tanınmış bir özgünlüğü bulunmalıdır
· Hammadde üretimi ve işleme süreci sınırlandırılmış bir coğrafi alanda gerçekleştirilmelidir
· Ayrıntılı şekilde tanımlanmış özel bir üretim sürecinin ürünü olmalıdır
Coğrafi işaretlerin tescili amaçları nelerdir?
· Yerel üretimi ve kırsal kalkınmayı desteklemek
· Geleneksel bilgi ve kültürel değerleri korumak
· Turizme katkıda bulunmak
· Ürün taklitçiliği ile mücadeledir
Coğrafi işaret tesciline kimler sahip olabilir?
· Söz konusu ürünün üreticisi olan gerçek veya tüzel kişiler
· Tüketici dernekleri
· Konu ve coğrafi yöre ile ilgili kamu kuruluşları, tescil başvurusunda bulunabilecek ve sahibi olabilecek kişilerdir (Demirer, 2010)
Coğrafi işaret kapsamına giren ürünler nelerdir?
· Doğal ürünler
· Tarım ürünleri
· Maden ürünleri
Türkiye’de tescil edilen coğrafi işaretler tüm dünyada geçerli midir?
Peki, Coğrafi İşaretli ürünlerimiz nelerdir?
Ülkemizde 209 tane coğrafi işaretli tescilli ürün yer alıyor. Tam listeyi aşağıda bulabilirsiniz.
ANTEP YUVARLAMASI / ANTEP YUVALAMASI
BALIKESİR HÖŞMERİM TATLISI
DİYARBAKIR ÖRGÜ PEYNİRİ
EDREMİT KÖRFEZİ YEŞİL ÇİZİK ZEYTİN
EFLANİ CEMBER BEZİ
EGE PAMUĞU / AEGEAN COTTON
EGE SULTANİ ÜZÜMÜ / AEGEAN SULTANAS
EGE İNCİRİ / AEGEAN FİG
EREĞLİ SİYAH HAVUCU
ERZURUM KÜFLÜ CİVİL PEYNİRİ(GÖĞERMİŞ PEYNİR)
ERZİNCAN BAKIR İMALAT VE EL İŞLEMECİLİĞİ SANATI
ESKİŞEHİR ÇİĞBÖREĞİ (ÇİBÖREK)
EŞME YÖRÜK KİLİMİ
GELENEKSEL TÜRK AHUDUDU LİKÖRÜ
GELENEKSEL TÜRK GÜL LİKÖRÜ
GELENEKSEL TÜRK KAYISI LİKÖRÜ
GELENEKSEL TÜRK ÇİLEK LİKÖRÜ
HELLİM / HALLOUMİ
HEREKE İPEK HALISI
KADINHANI TAHİNLİ PİDESİ
KONYA ETLİ DÜĞÜN PİLAVI
MARDİN İMLEBES (BADEM ŞEKERİ)
MUT KAYISISI (YAŞ SOFRALIK)
PROSCIUTTO DI PARMA (PARMA HAM / PARMA JAMBONU)
SAMSUN KAZ TİRİDİ
SCOTCH WHISKY (İSKOÇ VİSKİSİ)
TAŞKÖPRÜ KUYU KEBABI
TOMARZA KABAK ÇEKİRDEĞİ
URFA MEYAN ŞERBETİ (BİYANBALI)
YOZGAT PARMAK ÇÖREĞİ
İNCE ISPARTA HASGÜL EL HALISI
İSPİR KURU FASÜLYESİ
Kaynak: Coğrafi İşaretli ürünler, Yasemin Oraman, Oraman 2015:01 (01)
Coğrafi İşaretler, Türk Patent Enstitüsü, www.fikirormani.org