TOPLUMSAL ÖNCELİKLERİM : AYDINLIK DERGİSİ / GAZETESİ
Aydınlık`ın 1 Haziran 1921 Tarihli İlk Sayısı
Aydınlık, 1921 Haziranında Türkiye sosyalist hareketinin önderlerinden Dr. Şefik Hüsnü Değmer önderliğinde yayına başladı. Dergi, Türkiye’nin sömürgeleştirilmesine karşı çıkıyor ve Kurtuluş Savaşı’nı destekliyordu. Türkiye İşçi Köylü Sosyalist Fırkası’nın yayın organı niteliğindeki Aydınlık, 6 sayı çıktıktan sonra kapatıldı. 1922 Temmuz’unda tekrar yayımlanmaya başladı. 1922 Ekim, 1923 Kasım ve Aralık’ta yayını tekrar engellendi. 1924 yaz aylarından itibaren 20 günde bir “Fevkalade Amele Nüshaları” diye bilinen özel işçi sayıları çıkarmaya başladı. 1925 Şubat’ında patlak veren Şehy Sait Ayaklanması sırasında Takrir-i Sükun Kanunu ve Bakanlar Kurulu kararıyla 12 Mart 1925’te tekrar kapatıldı. Şefik Hüsnü ve 12 arkadaşı İstklal Mahkemesi’nde ağır hapis cezalarına çarptırıldılar. Nazım Hikmet de bu ilk Aydınlık’ın mahkûm olan yazarları arasındaydı.
Bu dönemde Şefik Hüsnü’nün milli mücadeleye verdiği destek dikkat çekti. Şefik Hüsnü derginin 4. sayısında ‘Türkiye’de İnkılâbın lüzumu’ başlıklı yazısında “Dünya harbi dolayısıyla kesb-i şiddet eden tarihi ve iktisadi bir ıztırarın, cihanı, eski esasları altüst edercesine bir inkılâba sürüklediğini ve memleketimizin bu cereyan haricinde kalamayacağını” vurgular ve ileriki sayılarda da inkılâbın biçimini tarif eder.
Aydınlık’ın 7’nci sayısı ise 7 Temmuz 1922 günü çıkar. İşgal makamları sol yayınların sesini kısmıştır… Aydınlık yine kaldığı yerden devam eder. Aydınlık çevresi İstanbul’da bir yandan da Türkiye İşçiler Derneği vasıtasıyla işçileri örgütleme çabasındadır. Bu sırada Büyük Zafer haberi gelir. Büyük coşku yaratır. Aydınlıkçılar Ankara’ya kutlama telgrafı gönderirler. Telgrafla “Türk işçi ve köylü ordularının, bütün cihan proletaryasının müzaheretiyle, cihan emperyalizmine karşı kazandıkları zafer” alkışlanır, “yapılan siyasi inkılâp” karşısında duyulan memnunluk belirtilir ve “müşterek istihsal ve mülkiyete müstenit içtimai inkılâbın” kuvvetle ümit edildiği vurgulanır. Aydınlık, ileriki günlerde de Mustafa Kemal hareketini ve devrimleri canla başla destekler, yanlışları ve eksiklikleri eleştirmekten de çekinmez. Özellikle ecnebi sermayesi hâkimiyetindeki ekonomik kuruluşlarda işçiler zor şartlarda çalışmaktadır. Aydınlıkçılar sayfalarını sonuna kadar işçilere açarlar. Bir yandan da parti ve işçi dernekleri vasıtasıyla bu mücadeleyi kurumlaştırırlar. Aydınlık 1924 yılı içinde işçi sınıfının durumuna ilişkin yayınlarına ağırlık verir. “Fevkalade amele sayıları” çıkar. Aydınlıkçılar 1923 yılında İzmir’de yapılan İktisat Kongresi’ne de katılarak burada aynı çizgide görüşlerini dile getirirler.
1923’te 1 Mayıs bildirisi nedeniyle Ankara’da Türkiye İşçi Çiftçi Sosyalist Fırkası (TİÇSF) yöneticilerinin de aralarında bulunduğu 20 Aydınlıkçı tutuklanır. Aydınlık’ın İstanbul’da faaliyeti ise devam etmektedir. Aydınlık, Lozan anlaşması ve 6 Ekim 1923 günü İstanbul’a giren Türk ordusunu alkışlar. “Bugün Anadolu erlerinin uğrunda kan döktükleri siyasi istiklâl, siyasi hürriyet ancak ve yalnız iktisadi bir temel üstüne kurulabilir” diyerek tarihi saptamada bulunur. 1924 yılı içinde Şevket Süreyya Aydemir de dergiye katılır. Nazım Hikmet, Hasan Âli ve Kerim Sadi de yazanlar arasındadır. Aydınlık yazı kadrosu olarak da güçlenmiş etkinliği artmıştır. Satışı ise 2 ila 3 bin dolayındadır. Şubat 1924’te "Lenin" sayısı nedeniyle 2 ay yayımlanamaz. Mayıs ayından itibaren yayınlarına yine isçi sınıfının zor şartlarına ve başta İstanbul olmak üzere birçok ilde yapılan grev ve direnişlere yer vererek devam eder. Bu tarihte ‘Fevkalade Amele Sayıları” dikkat çeker.
Ayrıca "Orak Çekiç" adı altında ayrı bir ‘haftalık siyasi amele ve köylü gazetesi’ çıkarılır. Derginin 5 Mart 1925 tarihli son sayısında Şeyh Sait isyanına karşı durulur ve şu görüşlere yer verilir: “Yobazların sarıkları yobaz zümresine kefen olmalı! Yobazlarıyla, ağalarıyla, şeyhleriyle, halifeleriyle, sultanlarıyla birlikte kahrolsun derebeylik! İrtica ve derebeyliğe karşı mücadele için: Köylüler (köy meclisleri), ameleler (sendikalar), etrafında teşkilatlanmalıdırlar.” ‘İngilizlerin oynattığı irtica kuklası’ adlı başyazıda da, “ekaliyet milletlerinin sergerdelerini” ayaklandırmanın eski bir İngiliz ve Rus oyunu olduğu hatırlatılır. Ancak, ayaklanmanın bastırılması ve elebaşların cezalandırılmasından sonra, mutlaka doğuda toprak meselesi çözümlenmelidir; “Çünkü arazi ve meralar parçalanmadıkça, şark vilayetlerimizde intizamın iadesine imkân yoktur” denilir. Şeyh Sait ayaklanması sonucu uygulamaya giren Takrir-i Sükun Kanunu nedeniyle Aydınlık 12 Mart 1925 günü bakanlar kurulu kararıyla kapatılır. “Aydınlık”, ismini Türk basınında tekrar 1968’li yıllarda gösterir.
1968 yılı Kasım’ında Aydınlık aylık dergi olarak, Doğu Perinçek ve Vahap Erdoğdu önderliğinde yeniden yayımlandı. Derginin Hikmet Kıvılcımlı ve Mihri Belli’nin de aralarında bulunduğu geniş bir yazar kadrosu vardı. Türkiye sosyalist hareketinin teorisinin oluşturulmasında ve Milli Demokratik Devrim stratejisinin belirlenmesinde önemli rol oynadı. 1970 Ocak 15. sayıdan itibaren “Proleter Devrimci Aydınlık-PDA” ve “Aydınlık Sosyalist Dergi” adlarıyla ikiye bölündü. Proleter Devrimci Aydınlık, 12 Mart öncesinde haftalığa dönüştü. Her iki Aydınlık 12 Mart 1971 Muhtırasından sonra, Nisan 1971 sonunda, 9 Mart 1971 darbe teşebbüsüne katkı sağlayıp Milli Demokratik Devrim yapmak istediği gerekçesiyle Erim hükümetinin Balyoz harekâtı sonucu kapatıldı.
Proleter Devrimci Aydınlık dergisinin Kasım 1970 tarihli 25. sayısının kapağı.
Aydınlık’ı 1968 yılında yeniden yayınlayanlar ve Aydınlık’ın devrimci mirasını sürdürenler, mücadeleye Proleter Devrimci Aydınlık’ta devam etmişlerdi. Aydınlıkçı diye anılanlar da onlardı. Bu nedenle Aydınlık’ı 12 Mart döneminden sonra Doğu Perinçek’in önderlik ettiği Parti devam ettirdi.
Aydınlık, haftalık dergi olarak Kasım 1974’te yeniden yayımlandı. Ancak Şubat 1975’e kadar 14 sayı çıkarılabildi. Sıkıyönetim tarafından kapatıldı. Sıkıyönetimin kalkması üzerine Ekim-1975’te bu kez aylık teorik dergi olarak yayınına devam etti. 30 sayı yayımlandıktan sonra Mart-1978’de yerini günlük Aydınlık gazetesine bıraktı. 2.5 yıl süreyle her gün yayımlanan Aydınlık, 1925, 1971, 1975’te olduğu gibi, 12 Eylül 1980 günü askeri yönetim tarafından kapatıldı. Türkiye tarihinde sıkıyönetimlerce dört kez kapatılmış ikinci bir yayın organı yoktur. Aydınlık’ın 1978-1980 arası Kontrgerillaya karşı yürüttüğü mücadelesi, gerçekleri açıklama kampanyaları ve haberciliği o tarihlerden beri kaynak olarak kullanılıyor. 1978-80 dönemi Aydınlık’ında, başyazar Doğu Perinçek yanında Cemal Süreya, Muzffer Buyrukçu, Rıfat Ilgaz, Tahir Özçelik, Sina Çıladır, Nimet Arzık, İsmet Zeki Eyüboğlu, Abdullah Rıza Ergüven ve Nezih Coş’un yazıları yayımlandı. 2 Temmuz 1993 Sivas Katliamı`nda derginin yazarlarından Metin Altıok hayatını kaybederken, başyazar Aziz Nesin sağ olarak kurtuldu.
80`den Sonra Aydınlık
13 yıllık zoraki bir aradan sonra 1 Mayıs 1993 - Nisan 1994 arasında günlük olarak hayatını sürdüren Aydınlık’ın Genel Yayın Yönetmenliği`ni Ferit İlsever, başyazarlığını Aziz Nesin yaptı. Köşe yazarları arasında Doğu Perinçek, Feroz Ahmed, Metin Altıok, Burçay Anger, Prof. Dr. Korkut Boratav, Yücel Çağlar, Y. Savaş Emek, Cezmi Ersöz, Şükrü Günbulut, Prof. Dr. Ahmet İnam, Fethi Naci, Baskın Oran, Fikret Otyam, Prof. Dr. İzzettin Önder, Şule Perinçek, Hasan Yalçın, Biltin Toker, Hilmi Yavuz yer aldı.
Günlük yayınına ara veren Aydınlık, Nisan 1994’ten bu yana haftalık olarak yayınını sürdürüyor. Genel Yayın Yönetmenliğini Serhan Bolluk’un, Başyazarlığını Doğu Perinçek’in yaptığı dergi, kendisini "küreselleşmeciliğe, ikinci cumhuriyetçiliğe, mafya-tarikat-gladyo sistemine karşı, Cumhuriyet Devrimini tamamlama" görüşleriyle tanımlıyor.
Ergenekon operasyonunda 21 Mart 2008 günün tutuklanan Serhan Bolluk`un yerine Deniz Yıldırım derginin genel yayın yönetmenliğini devralmıştır. Serhan Bolluk tahliye olduktan sonra Ulusal Kanal Haber Dairesi Başkanlığı`na getirildi.
Aydınlık Dergisi Recep Tayyip Erdoğan ile KKTC Eski Cumhurbaşkanı Mehmet Ali Talat`ın Kıbrıs`la ilgili özel konuşmalarını yayımlayınca, Genel Yayın Yönetmeni Deniz Yıldırım ve Ulusal Kanal İstihbarat Şefi Ufuk Akkaya kanunsuzca tutuklandı. Yıldırım`ın tutuklanmasının ardından Mehmet Bozkurt Sorumlu Müdür olarak görev aldı.
Kaynakça / Vikipedi Özgür Ansiklopedi Bilgisunar (İnternet) Sayfası
Bu yazı "3.731" defa okundu.