Ana sayfa Sinema Film Eleştirileri Sonunda Her Şey Olması Gerektiği Gibi: Záhrada (Bahçe)
Yakub için geçerli olan, ondan isteneni yapmak üzere harekete geçmiş olmasıdır. Sonrası ile ilgili hiçbir şeyin mevcudiyeti yoktur. Geldiği bu bereketli ve büyük bahçede sadece, dokunduğu yer dökülüyor, bastığı ahşap çöküyordur ve bir süre burada kalacağını bilmektedir. Öte yandan, Yakub karakterini ve başından geçen olayları seyrederken farkında olmamız gereken, gönderme yapılan ‘Cennet Bahçesi’, yani ölümden sonra bir başka boyutta var olduğuna inanılan ‘Cennet’in, dedesinin bahçesi olarak varsayıldığıdır. Yakub ya cennettedir ya da biz seyirciler Yakub gibi olursak cennete gidiş biletimizi alırız. Bu iki olasılığı da aynı oranda canlı tutan bir senaryo seyrediyor olacağız; ancak sonuçta film bize harmanlanmış gerçekçi bir sonuç verecek.
Yakub’un boş kaldıkça dedesinin notlarını okuması boşuna değildir. Notlarda, canlı yaşamının nasıl var olduğuna dair düşüncelerden, hayvan gözlemlerine; gezegenlere isim bulmaktan, onların evrende bulundukları konuma dair tahmini çizimlere kadar geniş bir yelpazesi olan öğretici, aydınlık ve keyifli bilgiler vardır. Yakub, dedesi gibi zeki ve yaşam üzerine düşünen bir insanın paylaşmak üzere sakladığı bu mirası boşa çıkarmamaktadır. Öte yandan, biz seyirciler bu defterin Yakub için önemi üzerine düşünürken, dini inanç ürünü kutsal kitaplar ile yaşamış ve ölmüş bir insanın somut gözlemleri arasındaki ikiliğin işaret edildiğinin de farkında olmamız gerekir. Aslında bize bir seçim de sunulmaz, dede alenen Yakub’a yetmektedir.
Yakub eve girdiğinde, masada oturan bir kadın ve Helena’yı karşısında bulur. Annesi Helena’yı Yakub’dan özür dilemesi için getirmiştir. Ne için özür dilemesi gerektiğini soran Yakub’a, kızının herkesin önüne atladığını, yalancı ve aptal olduğunu, yazmayı bile bilmediğini söyleyecektir. Helena yazabildiğini söyler ve gösterir. Tıpkı Yakub’un dedesi gibi sağdan sola doğru ayna ile okunabilir şekilde yazıyordur ve annesi bu yazıyı okumayı bilmediği için kendi haklılığını ispatlamış gibi güler. Helena bu esnada evden çıkar ve bahçedeki bir tavuğu yakalayıp onu uyku haline sokar.
Jakub’un bahçeye geldiğinden beri görüşmediği, babasının müşterisi Teresa, bahçeyi basan yaban arılarından kurtulmaya çalışırken çıkagelecektir. Aralarındaki amacın gereği olarak sevişirler ve Teresa Yakub’un onunla birlikte dönmesini ister. Araba ile bahçeden ayrılırlar. Teresa evli, üç çocuğu olan bir kadındır ve Yakub aralarında olana bir son vermeleri gerektiğini söylediğinde, Teresa şakasını bile yapmamasını söyleyecektir. Kavşaktaki otobüs durağına vardıklarında, Teresa ve çocuklarına götürmesi için bir kasa elmayı orada bırakan Yakub bahçeye geri döner. Onunla birlikte döneceğini sanan Teresa şaşırır ve onu orada bırakmasından hoşlanmaz.
Jakub’un bahçeye dönmeye karar verdiği altıncı bölüm, en iyi anlamıyla insanın kendisi için doğru olanı yapması olarak yorumlanabilir. İki insan arasındaki salt cinselliğe dayalı iletişimi ahlak ile açıklamaya çalışmak bir sonuç vermez. Yakub karakteri bu olayda, cinsiyetin “erkek” tarafı olarak ele alınmalıdır. Kadın ve erkek arasındaki farkın sıfır noktasında olduğu böyle bir durumda, her iki tarafın da sadece kendi davranışından sorumlu hissetmesi anlaşılır olan olacaktır. Teresa karakteri evli ve çocuklu olmayıp, yine de salt cinselliğe dayanan bir ilişkileri olsaydı filmde nasıl işlenirdi diye aklımdan geçmedi değil. Fakat kısa bir kurgu karakter analizi ile Jacub’u incelersek, salt cinselliğin ancak bir noktaya kadar ilgisini çekeceği tahminini yürütebiliriz. Konunun dışına çıkmadan devam edersek, Teresa ile Yakub ilişkisindeki çatlak artık büyüktür. Teresa’yı durağa bıraktıktan sonra bahçeye dönen Yakub, dedesinin notları arasındaki haritayı takip ederek bahçede gömülü olan sürprizi bulmaya koyulur.
Yakub karakteri, ister cennet dünyasında yaşıyor olsun, ister başka bir boyuttaki cennete giriş yolunu gösteriyor olsun; babası mevcut olandır. Dokuzuncu bölüm, Yakub ve babası, babası ve dedesi, kendisi ve babası arasındaki ilişki ve aralarında kurulacak köprüler üzerine; incelikli, duygulu, komik ve naif bir bölüm. Bir klasik. Her bir mimiğinde bize bir öykü okutan baba karakteri adeta oyunculuk dersi veriyor. Babası, evden ayrıldıktan sonra eksikliğini hissettiği ve şimdi kendi büyüdüğü evde yaşayan Yakub’a, gençliği, babası ile ilişkisi ve bu ev ile ilgili anılarından bahseder sık sık; o da bir zamanlar evlat olandır. Yakub’un, babasının saçını üç numaraya vurması ve sonrasında sandalyeye geçip aynısını kendisine de yaptırması, baba ve oğul arasındaki bir arınma ayinidir. Bir ayağı topal olan, hiç araba kullanmamış babasının, Rousseau’nun bıraktığı arabayı kullanabileceğini düşündüğünü söylemesi üzerine Yakub’un babasını direksiyona geçirip onu çocuk gibi mutlu etmesi bir kurtuluştur. Akşam yemeğinde babasının kısa geçmişine dinleyici olarak eşlik edişi ve tüm gece birlikte şarkı söylemeleri ise özgürlüktür.
Helena, deli ve kötü annesi yüzünden çekildiği kendi dünyasında; esas yüzü, biricikliği ile tanışma şansına erişmiş; fakat aynı zamanda insanlardan kendini sakınmak üzerine savunma mekanizması geliştirmiştir. Hem olumsuz hem de olumlu bir oluşun iç içe geçtiği bu durum Helena’yı doğurmuştur. Yakub ile aralarındaki hiç de sıradan olmayan yakınlaşma ekseriyetle, çocukça gülüşmeler, göz göze gelinen anlar ve sessizlikte gelişmiştir. Günün sonunda Yakub’un Helena için, Helena’nın da Yakub için yeri sağlamlaşır.
Gece sızan Yakub, sabah bahçede yanında yatan ‘Bilge Wittgenstein’ ile birlikte uyanır. Gece yolunu kaybetmiştir ve sabaha karşı Yakub’u bulunca, üstünü örtüp yanına yatmıştır. ‘Bilge Wittgenstein’, babasının Viyana’lı insanlar için yaptığı gibi, bu güzel bahçeyi satın almak ister ama Yakub olmaz diyecektir. En azından bir ağaç satmasını ister ve Yakub, altında durduğu ağacı adama satar. Ancak iki şartı vardır, onu sökemez ve ağacı Yakub’tan uzak tutamaz. Bilge Wittgenstein sevinir; karşılığında Jakub’a vereceği kitaptan yaptığı alıntı ise şöyledir: “Erkeğin bir problemi olduğunda, bu, dışarı çıkamadığı bir odada tıkılıp kalması gibidir. Pencereyi dener ama çok yüksektir. Bacayı dener ama çok dardır. Sonra etrafa bakar ve en baştan beri açık olan kapıyı görür.”
Helena ile ilk kez karşılaşan baba, akşam sofradaki yemeğin ne olduğunu anlamayınca sorar ve Helena ‘kuş sütü’ diye cevap verir. Cevaba şaşırıp kalan babayı eliyle besleyecektir. Babadaki şaşkınlık, uzun süredir bu denli duygulanmamış olmasındadır. Ne diyeceğini bilemediği için masadan kalkar ve peşinden giden Yakub’u azarlayarak, kendi babasının ona yaptığı şekilde tartaklamaya başlar. Onu şehirde yalnız bırakmıştır, her şeyi ile ilgili endişelenmekten yorulmuştur ve Yakub’a sarılıp ağlar. Bu olanları izleyen Helena’nın, kendini artık Yakub ve babasından ayrı görmediğini, odaya ve ardından yatağa girişi ile belli ettiğinin farkında olmamız gerekir. Pek çok açıdan pürüzsüz bir anlatımı olan on üçüncü bölüm en sevdiğim bölümlerden biri.