Düzenli spor yapmak kadar sağlıklı yaşam için önemli olan bir husus da dengeli ve sağlıklı beslenmek. Bu beslenmenin bir ayağını da mutlaka meyveler oluşturuyor. Gecen bültenimizdeki „vejetaryenlik ve spor“ yazısının bir devamı olarak düşünülebilir meyveler. Dünyanın her yerinde kısmen iklimlere göre farklı olan mutfak, daha doğrusu sebze-meyve kültürü elbette Türkiye’de de belirli meyvelere odaklanmayı kolaylaştırıyor. Türkiye’de hangi meyvenin ne kadar tüketildiğine dair bir istatistik var mı bilmiyoruz ama kesin olan bir gerçek özellikle büyük şehirlerimizde giderek egzotik meyve kültürünün yerleşmesi. Fakat burada da söyle bir sorun var: Çocukluğumuzdan beri yerleşmiş „kabuğunu soyup yeme“ davranış biçiminin yerini burada bir soru işareti alıyor. Kabuğu yenir mi yenmez mi, çekirdeği var mı yok mu?... bunlar denemelik de olsa aldığımız sıra dışı meyveler söz konusu olduğunda akla gelen ilk sorular. Bu vesileyle sosyetik kokteyllere katılan gençlerimizin de kendilerini kötü duruma düşürmelerini önlemiş olmanın verdiği mânevî tatmine de değinelim.
Egzotik meyveler sadece tad açısından yeni bir tecrübe değiller, aynı zamanda biraz psikolojik etkiler de var. Arada sırada çeşni bâbında bile olsa bir iki farklı tad insanı alıp başka diyarlara götürebiliyor. Buna ek olarak bu tarz meyveler „sıradanlara” oranla çok daha fazla vitamin içeriyorlar. Örneğin Mango sadece etli ve lezzetli bir meyve değil, aynı zamanda çok yüksek Beta-Karotin (A vitamini) ve E vitamini içeriyor. Artık pek de egzotik sayılmayan ananas bir yetişkinin bir günlük ihtiyacının tamamını karşılayacak kadar C vitaminine sahip, kezâ guave ve kivi de oldukça zenginler C vitamini açısından.
Bu tarz meyvelerin ortak noktaları fazla dayanıklı olmamaları. Su, ısı, hava, güneş vs. bu meyvelerin nispeten çabuk bozulmalarına yol açıyor. Taze meyveler su içinde bekletilmemeliler, soyulduktan sonra çabuk yenmeliler. İnanılır gibi değil ama bir muz soyulduktan 5 dakika sonra ihtivâ ettiği C vitamininin onda birini kaybediyor, iki saat sonra üçte birini. Dolayısıyla meyve salatası vs. yapılacak ve bekletilecekse mutlaka limon suyu karıştırılmalı ve en azından buzdolabında bekletilmeli.
Sporcuların en çok rağbet ettiği meyve muz muhtemelen. Muzun egzotik meyveler arasında yer alması biraz garip oldu tabii ama ziyânı yok. Zamanında „yerli muz“ denen bir olgu vardı, Akdeniz bölgesinde yetişir, minik minik olurdu, sanırız son yıllarda giderek ithal muza teslim oldu. Bundan birkaç yıl önce en son yediğimde de tadının olmadığını görüp şaşırmıştım. Her halükârda aslında muzun anavatanı Güney ve Orta Amerika. Bütün meyveler arasında en fazla kalyum içereni muz, açıkçası meyve dünyasında sindirim sistemine fazla yük bindirmeden bu derece enerji veren başka bir meyve yok. Zâten bu yüzden de pek çoğumuzu hayatımızda bebeklikten ihtiyarlığa kadar refâkat eden bir meyve. 2004 yılında Berlin Maratonu’ndan sonra yoldan aşağı yukarı 50,000 muz kabuğu toplanmış. Muz aynı zamanda bütün bir yıl pazarda olması ile de nispeten pratik bir meyve. Yılın her ayında muz konteynırları dünyada bir ülkeden diğerine yol alıyorlar.
Papaya dörde bölünüp çekirdekleri temizlenip kabuğu soyularak yenilebilecek bir meyve. A, B2, C vitaminleri içeriyor, kalyum ve magnezyum açısından zengin. 100g’ında 12 kCal var. Olgun papayaların hemen tüketilmeleri gerekiyor.
Karambol tamamen kabuğu ile birlikte yenebilir ama sekli şemâlı nedeniyle aslında son derece dekoratif bir meyve, yani yıldız seklinde kesilerek meyve salatalarını süslemeye uygun. C vitamini, kalsiyum, magnezyum, fosfor ve demir içeriyor, 100g’da 23 kCal’ye sahip. Uçlarının kahverengi olması olgunluk göstergesi, bu durumda çabuk yenilip bitirilmesi gerek.
Boyuna kesilip eti kaşıkla çıkartılarak yenilebilen bir bitki. Kezâ ince kabuğu soyularak da yenilebilir. Biraz acı bir tadı var, dolayısıyla aynı greyfurtta olduğu gibi şeker konulabilir. A, C vitaminleri ile demir ihtivâ ediyor. 100g’ı 56 kCal’ye sahip. Rengi koyu kırmızı olduğu zaman olmuş demektir.
Kabuğu ilginç bir şekle sahip, meyve tâbir caizse„kabuğun içinden pörtletilecek“. A, B, C vitaminleri, fosfor ve demir içeriyor. 100g’ ı 73kCal. En iyi yani nispeten uzun süre dayanması, oda sıcaklığında 3-4 hafta durabiliyor.
Soğuk olarak 2 hafta dayanabilen bu meyve ikiye bölünerek çekirdekleri çıkartılıp yenebiliyor. Ayrıca bir yöntem de çekirdekleri çıkarıldıktan sonra rendelemek. C vitamini, magnezyum, fosfor ve demir içeriyor. 100g’inda 66 kCal var. kabuğu buruşuksa olgun demektir.
Geçen yıl Brezilyalı kız arkadaşının peşinden 14 saatlik uçak yolculuklarında ömür tüketen bir arkadaşım Brezilya’dan iki şey getirmişti: Ünlü Copa Cabana kumsalından bir kavanoz bembeyaz ince kum (ben böyle kumsal kumu görmedim, onu da belirteyim yeri gelmişken), biraz da guave. Guave Brezilya’da en çok tüketilen meyve, asıl ismi „paste goijaba“ olan ama âmiyane tabirle „365“ denen bir tatlı yapılıyor guaveden. 365 denmesinin nedeni Brezilyalıların bunu çok sevdiklerinden yılın her günü yemeleri. Guave bol miktarda A ve C vitamini içeriyor, 100 g’ı 53 kCal. kabuğu ince soyulup yenilecek, çekirdekleri beraberinde yenilebiliyor. Kaynatılıp şekerlendirilip tatlı vs. olarak da yeniliyor.
Mangonun yenmesi çok zevkli, yalnız olumsuz bir yanı var. Fazlasıyla lifli bir meyve olduğundan diş aralarına fazla sıkışıyor, her mango yemeden sonra bir süre kürdanla çalışma yapmayı gerektiriyor. Her halükârda çok lezzetli bir meyve. 100g’ında 53kCal var, A, C ve E vitaminleri içeriyor. Oda sıcaklığında olgunlaşıyor, olgunlaştıktan sonra bir süre daha duracaksa buzdolabına almak en mantıklısı. Soyulduktan sonra yassı kocaman çekirdeğinin etrafından eti bıçakla ayırıp yeniliyor. Ha bir de dikkat edilecek nokta fazla sulu bir meyve, her mango yiyişte mutlaka şapır-şupur bir ortam doğuyor.
Nar haliyle egzotik bir meyve değil. Fakat bizim yemek kültürümüzde bilhassa nar ekşisi olarak son derece köklü bir yere sahip ama nispeten hakkında hiç bir bilgi olmayan bu meyveden de bahsetmeden –hele şimdi tam mevsimiyken- geçmek olmaz. Hele de –ayıptır söylemesi- son Ramazan ayı boyunca hayatımda ilk defa bizzat güllaç işine girişip 4-5 günde bir iki tepsi güllaç yaparak Ramazan ayında güllaca doyduktan sonra. Buradan da hayatımda “sporcu beslenmesi” konusu ile hayattan zevk alma arasındaki terâzimin kesinlikle “iç bâde güzel sev, vâr ise akl-ı şuurun...” tarafına çektiği, velhasıl öyle “ben 100g güllaçtan fazlasını almayayım, sporcu perhizim bozuluyor” anlayışına ne kadar uzak olduğum belli oluyor sanırım.
Güllaç demişken, ilginç bir şekilde Latin alfabesine uyarlanmasında annemin de çalıştığı, aslı 1924 yılında Arap harfleri ile basılan ve ünlü şekercimiz Ali Muhiddin Hacı Bekir’in sponsorluğunda Bateş yayınları tarafından çıkartılan Hadiye Fahriye Hanım’ın “Tatlıcıbaşı” kitabını da burada tavsiye ile zikredeyim. Kitapta Türk mutfağının ve kısmen alafranga mutfağın tatlı nâmına aklınıza gelebilecek her türlü ürünü için tarif bulunuyor. Akîde şekerinden lokuma, lokmadan şuruplara, baklavadan kadayıflara... bugüne kadar yiyip yemediğiniz onlarca tatlı mevcut. Neyse güllaç bölümünde “çabuk îmal olunur, masrafı ve zahmeti az, hafif ve güzel bir tatlı olduğundan ekser hanelerde makbul ve muteber addolunur” diye bir özetle birlikte nedense “güllaca fıstık, fındık, ceviz, badem, kaymak, iç olarak istimal edilebilir. En âlâ ve lezizi kaymak ile şamfıstığı içidir” demiş ama narın bahsi geçmiyor. Zannedersem güllaca nar koymak daha sonradan yerleşmiş bir uygulama.
Neyse, sadede gelelim. Nar da bayağı kalori zengini bir meyve. 100g’ı 75 kCal (zengin diyorsak meyveler arasında, yoksa 100g çikolata aşağı yukarı 500 kCal demek). Açıkçası narın nasıl bekletileceği konusunu burada yazmak biraz abes ama gene de söyleyelim, oda sıcaklığında birkaç hafta dayanıyor. Bol miktarda kalyum ve C vitamini içeriyor. Ha bir de dikkat edilecek nokta lekeleri. Gerçi uzun süredir hiç nar lekesi ile başım derde girmedi ama her zaman bir „nar lekesi çıkmaz“ deyişi vardır büyüklerden duyduğumuz, bana da yerleşmiş...
Bu yayın 37618 kez okundu.