Migren Baş Ağrısı Belirtileri ve Tedavisi
Migren baş ağrısı, tıpta en sık görülen şikayetlerden biri olan karmaşık, tekrarlayan bir baş ağrısı rahatsızlığıdır. Amerika Birleşik Devletleri’nde 30 milyondan fazla insan yılda 1 veya daha fazla migren ağrısı geçiriyor. Migren yaşayan tüm kişilerin yaklaşık % 75’i kadındır.
Migren terimi, Yunanca hemikrania kelimesinden türemiştir. Bu terim, Fransızca tercümesi migren olan hemigranea olarak Latince’ye dönüştü.
Migren, sıklıkla tek taraflı olan ve bazı durumlarda görme veya duyusal semptomlarla ilişkili (hepsine birden aura denilen – baş ağrısından önce ortaya çıkan ancak sonrasında da görülebilen) baş ağrısı tipidir. Migren ağrısı, kadınlarda en sık görülür ve güçlü bir genetik temele sahiptir.
Migren baş ağrısı nedenleri nelerdir?
Migrenin daha önce intrakraniyal vazokonstriksiyondan sonra ribaunt vazodilatasyondan kaynaklanan vasküler bir fenomen olduğu düşünülmüştü. Bununla birlikte, şu anda nörovasküler teori, migreni, steril bir nörojenik iltihaplanma ile bağlantılı serebral perfüzyonda sekonder değişikliklerle birlikte nörojenik bir işlem olarak tanımlamaktadır.
Migrenin genetik bir bileşeni, hastaların yaklaşık % 70’inin migren öyküsü ile birinci dereceden bir akrabaya sahip olduğu gerçeğiyle belirtilmektedir. Ek olarak, çeşitli çevresel ve davranışsal faktörler, migrene yatkınlığı olan kişilerde migren ataklarını hızlandırabilir.
Tipik migren tipi baş ağrısı semptomları aşağıdaki kriterleri içerir:
a. Pulsatil baş ağrısı, hareket veya fiziksel aktivite ile yoğunlaşan orta – şiddetli ağrı tipi.
b. Frontotemporal ve oküler bölgede tek taraflı ve lokalize yerleşimli ağrı, ancak ağrı başın veya boynun herhangi bir yerinde de hissedilebilir.
c. Ağrı 1-2 saat içinde gelişir, arkada ilerler ve iyice yayılır.
d. Baş ağrısı 4-72 saat sürer.
e. Bulantı (% 80) ve kusma (% 50), anoreksi ve gıda intoleransı ve sersemlik gibi semptomlar görülebilir.
f. Işık ve sese duyarlılık vardır.
Migren ağrısında görülen aura özellikleri şunlardır:
a. Baş ağrısı fazından önce olabilir veya eşlik edebilir veya başladıktan sonra oluşabilir
b. Genellikle 5 – 20 dakika sonrasında gelişir ve 60 dakikadan az sürer
c. En yaygın görsel aure vardır ancak duyusal, motor veya bunların bir kombinasyonu olabilir.
d. Görme belirtileri pozitif veya negatif olabilir
e. En yaygın pozitif görsel fenomen; parıldayan skotoma, parıldayan veya ışıltılı zikzak kenarlığı olan görme bandıdır.
Bir migren baş ağrısı sırasındaki fiziksel bulgular aşağıdakileri içerebilir:
a. Kranial / servikal kas hassasiyeti
b. Horner sendromu (yani, baş ağrısıyla aynı tarafta 1-2 mm ptozisli nispi miyoz)
c. Konjonktival enjeksiyon
d. Taşikardi veya bradikardi
e. Hipertansiyon veya hipotansiyon
f. Hemisensör veya hemiparetik nörolojik defisitler (yani komplike migren)
g. Adie tipi göz bebeği (yani ışıktan neredeyse ayrışan zayıf ışık reaktivitesi)
Daha fazla ayrıntı için bkz. Klinik Sunum.
Migren tanısı hastanın anamnezine dayanır. Uluslararası Baş Ağrısı Derneği tanı kriterleri, hastaların 4-72 saat süren (tedavi edilmeyen veya başarısız tedavi edilen) en az 5 baş ağrısı atağı geçirmiş olması ve baş ağrısının aşağıdaki özelliklerden en az 2’sine sahip olması gerektiğidir:
a. Tek taraflı konum
b. Titreşimli özellik
c. Orta veya şiddetli ağrı yoğunluğu
d. Rutin fiziksel aktivitenin önlenmesi (örneğin, yürüme veya merdiven çıkma)
Ek olarak, baş ağrısı sırasında hastanın aşağıdakilerden en az bir tanesine sahip olması gerekir:
a. Bulantı ve / veya kusma
b. Fotofobi ve fonofobi
c. Son olarak, bu özelliklerin başka bir hastalığa atfedilmemiş olması gerekir.
Migren sınıflandırması şöyledir:
a. Aurasız migren (eskiden, yaygın migren denirdi)
b. Aurasız muhtemel migren
c. Auralı migren (eskiden klasik migren)
d. Auralı muhtemel migren
e. Kronik migren
f. Analjezik aşırı kullanımı ile ilişkili kronik migren
g. Migren (öncül veya olmayabilir) ile ilgili çocukluk dönemi dönemsel sendromları
h. Migren komplikasyonları
i. Migren bozukluğu (yukarıdaki kriterlere uymuyor)
Baş ağrısı da zayıflık ile ilişkili olabilir. Bu migren formu hemiplejik migren olarak adlandırılır. Aurasız migren en yaygın olanıdır, tüm migrenlerin % 80’inden fazlasını oluşturur.
Auralı migren tanısı için, aşağıdaki kriterler yerine getirilmelidir:
Bir veya daha fazla görsel, duyusal, konuşma, motor, beyin sapı veya retina semptomları ve ayrıca aşağıdaki 4 kriterden en az 2 tanesi:
(1) en az 1 aura semptomu, 5 veya daha fazla dakika boyunca kademeli olarak yayılma ve / veya art arda meydana gelen 2 veya daha fazla semptom.
(2) 5-60 dakika süren her aura semptomu.
(3) en az 1 aura semptomunun tek taraflı olması.
(4) auranın baş ağrısına eşlik etmesi veya kısa bir süre sonra gelmesi.
Migren çeşitleri aşağıdakileri içerir:
a. Çocukluk dönemi periyodik sendromları
b. Yaşam boyu migren eşliği
c. Beyin sapı auralı migren
e. Status migrainosus
f. Retinal migren
Baş ağrısı gibi ortaya çıkan ve ağrı düzeldikten sonra geçici olarak devam eden aşağıdaki gibi fokal nörolojik bulgular ile migren varyantı düşünülebilir:
a. Tek taraflı felç veya zayıflık – Hemiplejik migren
b. Dizartri, baş dönmesi, ataksi – Beyin sapı auralı migren
Migren için predispozan vasküler risk faktörleri aşağıdakileri içerir:
a. Artan C-reaktif protein seviyeleri (CRP).
b. Artmış interlökin seviyeleri
c. Artmış TNF-alfa ve adezyon molekülleri seviyeleri (sistemik inflamasyon belirteçleri)
d. Oksidatif stres ve tromboz
e. Artan vücut ağırlığı
f. Yüksek tansiyon
h. Bozulmuş insülin duyarlılığı
i.Yüksek homosistein düzeyleri
k. Koroner kalp hastalığı
Migrene yol açan veya ağırlaştıran olaylar (tetikleyici) şöyle tanımlanmıştır:
a. Menstrüasyona eşlik eden migren, hamilelik ve yumurtlama gibi hormonal değişiklikler
c. Aşırı veya yetersiz uyku
d. İlaçlar (örneğin, vazodilatörler, oral kontraseptifler)
e. Sigara içmek
f. Parlak veya flüoresan ışığa maruz kalma
e. Güçlü kokular (örneğin parfümler, kolonyalar, petrol distilatları)
f. Kafa travması
g. Hava değişiklikleri
h. Yol tutması
i. Soğuk uyarıcı (örneğin, dondurma baş ağrıları)
j. Egzersiz eksikliği
k. Yemek öğünlerini atlamak
l. Kırmızı şarap
Bazı gıdalar ve gıda katkı maddeleri, aşağıdakiler dahil, migrenin potansiyel tetikleyicileri olarak tanımlanmıştır:
b. Yapay tatlandırıcılar (örneğin, aspartam, sakarin)
c. Monosodyum glutamat (MSG)
e. Tiramin içeren yiyecekler (örneğin, eski peynir)
f. Nitritli etler
Bununla birlikte, büyük epidemiyolojik çalışmalar bunların çoğunu tetikleyiciler olarak kanıtlayamamıştır ve hiçbir migrenin migrene yardım ettiği kesin olarak gösterilmemiştir. Bununla birlikte, belirli yiyecekleri tetikleyici olarak tanımlayan hastalar bu yiyeceklerden kaçınmalıdır.
Çikolata migren tetikleyicisi olarak görülse de, PAMINA çalışmasından elde edilen veriler bu görüşü desteklememektedir.
Migren tanısında kullanılan test ve görüntüleme çalışmaları:
Migren başağrısı dışındaki durumları dışlamak için laboratuar ve / veya görüntüleme çalışmalarının seçimi, bireysel sunumla belirlenir (örneğin, eritrosit sedimantasyon hızı ve C-reaktif protein seviyeleri, temporal / dev hücre arteritini dışlamak için uygun olabilir). Tekrarlayan migren baş ağrıları ve normal bir nörolojik muayene öyküsü olan hastalarda nörogörüntüleme gerekli değildir.
Amerikan Baş Ağrısı Derneği, Amerikan İç Hastalıkları Kurulu (ABIM) Vakfı’nın Akıllı Seçimi kampanyasının bir parçası olarak, migren ve baş ağrısının tedavisinde her zaman gerekli olmayan yaygın olarak yapılan 5 test veya prosedürün bir listesini yayınladı.
a. Migren için kriterleri karşılayan stabil baş ağrılı hastalarda, nörogörüntüleme çalışmaları yapmayın.
b. Acil durum ayarları hariç, manyetik rezonans görüntüleme mümkün olduğunda başağrısı için bilgisayarlı tomografi görüntüleme yapmayın.
c. Klinik çalışmalar dışında, migren tetik noktalarının cerrahi olarak deaktivasyonunu (devre dışı bırakılmasını) önermeyin.
d. Tekrarlayan baş ağrısı hastalıkları için birinci basamak tedavi olarak opioid veya butalbital içeren ilaçları reçete etmeyin.
e. Baş ağrısı için reçetesiz satılan ağrı kesici ilaçların uzun süreli veya sık kullanılmasını önermeyin.
Migren baş ağrısının tedavisi nasıl yapılır?
Migrenin tedavisinde kullanılan farmakolojik ajanlar; abortif (yani akut fazı hafifletmek için) veya profilaktik (yani önleyici) olarak sınıflandırılabilir. Sık sık atak geçiren hastalar genellikle her ikisine de ihtiyaç duyar. Migren tetikleyicilerini azaltmaya yönelik önlemler de genel olarak önerilmektedir.
Akut / Abortif migren ilaçları:
Akut tedavi, bir baş ağrısının ilerlemesini tersine çevirmeyi veya en azından durdurmayı amaçlar. Ağrının başlamasından sonra 15 dakika içinde ve ağrının hafif olması durumunda en etkilidir.
Abortif ilaçlar aşağıdakileri içerir:
a. Seçici serotonin reseptörü (5-hidroksitriptamin-1 veya 5-HT1) agonistleri (triptanlar)
b. Ergot alkaloitleri (örneğin, ergotamin, dihidroergotamin [DHE])
d. Non-steroid antienflamatuar ilaçlar (NSAID’ler)
e. Kombinasyon ürünleri
Koruyucu / Profilaktik migren ilaçları:
Aşağıdakiler, profilaktik migren tedavisi için endikasyonlar olarak kabul edilebilir:
a. Migren ataklarının görülme sıklığı ayda 2’den fazla olması.
b. Bireysel atakların süresinin 24 saatten uzun olması.
c. Baş ağrıları, hastanın yaşam tarzında 3 ya da daha fazla gün süren önemli sakatlıklara ve büyük aksamalara neden oluyorsa.
d. Abortif tedavi başarısız veya aşırı kullanılmış ise.
e. Semptomatik ilaçlar kontrendike veya etkisiz ise.
f. Abortif ilaçların haftada iki defadan fazla kullanılması gerekiyorsa.
g. Hemiplejik migren ya da nadir görülen baş ağrısı atakları gibi migren varyantları derin bozulma ya da kalıcı nörolojik yaralanma riski oluşturursa.
Profilaktik ilaçlar aşağıdakileri içerir:
a. Antiepileptik ilaçlar
b. Beta blokörler
c. Trisiklik antidepresanlar
d. Kalsiyum kanal blokerleri
e. Seçici serotonin geri alım inhibitörleri (SSRI’lar)
g. Serotonin antagonistleri
h. Botulinum toksini
i. Kalsitonin geni ile ilişkili peptid (CGRP) inhibitörleri
Migren tedavisinde dikkat edilmesi gereken diğer önlemler nelerdir?
Migren tedavisi ayrıca aşağıdakileri içerebilir:
a. Migren tetikleyicilerinin azaltılması (örneğin, uyku eksikliği, yorgunluk, stres, bazı gıdalar)
b. Farmakolojik olmayan tedavi (örneğin, biofeedback, bilişsel-davranışçı terapi)
c. Bütünleştirici (integratif) tıp (örneğin; butterbur – öksürük otu, riboflavin, magnezyum, feverfew – gümüş düğme bitkisi, koenzim Q10)
Migrende Hasta eğitimi:
Hasta eğitimi, başarılı uzun vadeli tedavinin anahtarıdır. Migren, bir düzeyde yaşam tarzı değişikliği gerektiren kronik bir nörolojik hastalıktır.