Afganistan Türkmenleri | Anadolu Türkmenleri
Afganistan Türkmen’i ile Röportaj
YAZAR: Anadolu Türkmenleri tarihinde 11 Şubat 2016
Ata yurttan göç edeli çok oldu. Pekiyi neler değişti? Ata yurtta kalan kardeşlerimizle aramızda nice dağlar, şehirler, kültürler var. Ancak yürek köprüleri ne denli sağlam kalabilmiş? Bunlara ve Afganistan Türkmenlerinin Türkiye Türklerine bakışına dair bilgi edinebileceğiniz bir röportaj yaptık sizler için.
Türkiye’de öğrenim gören Afganistanlı Türkmen öğrenci Sancar Sultan Türkmenoğlu, ona sorduğumuz soruları içtenlikle yanıtladı.
Merhaba Sancar Bey. Klasik sorudur, Türkiye’yi nasıl buldunuz? Türkmen kültürünün izlerine rastladınız mı?
Merhabalar. Türkiye gelişen ve bize göre teknoloji ve bilim anlamında gelişmiş bir ülke. Ama, bazı şeyleri var ki gördüğüm kadarıyla saygı azalmış. Buraya gelmeden önce, gidip gelenlerden duyduğum kadarıyla saygı azalmış, birbiriyle samimiyet azalmış. Din, mezhep, partiler ile insanlar birbirinden uzaklaşmışlar yavaş yavaş.
Türkmen kültürünün izlerineyse çokça rastladım. Her gördüğüm kilimlerde, mesela Yörük Türkmen Derneğine gitmiştim oradaki toplantıda baktım ki bizim oradaki kilimlerin aynısı. Bizim Afganistan’da da Pakistan’da da o eski gelenek ne yazık ki yavaş yavaş azalıyor. Ancak o dernekte Yörüklerin de bizim gibi yaşatma gayetinde olduğunu gördüm. 20-30 yıl önce yaşadığımızın aynısı. Yemeklerimiz de aynı fakat başka türlü pişiriyorlar.
Afganistan’da Türkmenlerin yaşam koşulları hakkında kısaca neler diyebilirsin?
Türkmenlerin yaşamı zor, eğitimsizlik hat safhada; eski batıl inançlara bağlılık çok. Hocaya tapıyorlar. Bir şey anlamıyorlar, hoca ne derse doğru diyorlar. Parası olan, arkası olan üstün. Bunun da hepsi eğitimsizlikten ileri geliyor. Millletin çoğu eğitimsiz. Yüzde 98 eğitimsiz. Yeni gelen nesiller yeni yeni ilerletmeye çalışıyor. Ama halk, büyükler ne derse doğrudur diyor kendileri karar veremiyor.
Eğitim olmasa fakirlik de gelir. Amacın olmasa, fikrin olmasa, gelişmezsen fakirlik gelir.
Suç eğitimsizlikte benim kanaatimce.
Afganistan’da Türk olmak zor mu?
Afganistan’da Türk olduğunu bile bilmeyenler var. Diğer milletlerin üstünlüğü var. Bazı yerlerde kendi dillerinde konuşmaya utanıyorlar. Bazıları kendilerine Türküm, Türkmenim demeye utanıyor. Peştunların Farsların üstün geldiği bir ülkede yaşıyoruz. . Onlar iktidarda olduğu için. Özbeklerle ise aynıyız onlarla iyi anlaşıyoruz.
Bizimkiler Farslığa meyil etmek zorunda kalıyorlar. Farsça yazıyorlar, sokaklarda bile Farsça konuşuyorlar. Çünkü kendi diline hakaretler oluyor. Sen kendi dilinde konuşunca Farslar Peştunlar gülüyor. Bu durumda da bizim Türkmenler kendi dilini konuşmaya utanır hale geliyor.
Afganistan Türkmenlerinde, boy – tire – kavim anlayışı güçlü mü? Herkes hangi boydan geldiğini bilir mi?
O çok güçlü. Benim gördüğüm kadarıyla İran Türkmenlerinde, Türkmenistan’da var Türkiye’de var. Bunların içinde bu kabile, boy, tire konuların en bilgili olan Afganistan’daki Türkmenlerdir. Türkmenler arasında bu konuda en bilgili olan bizleriz. Yüzde yüz herkes hangi boydan olduğunu biliyor. Bilmeyeni bana denk gelmedi.
Biriyle tanıştığında birinci olmazsa da ikinci üçüncü soru, “sen hangi boydansın?”dır bizde.
Anadolu Türkmenleri ile Afganistan Türkmenleri arasında dikkat ettiğin farklılıklar var mı? Sana farklı gelen şeyler.
Konuşmada, dilde şive olarak fark var. Giyimler de aynı. Kadınların giyimleri aynı ama erkekler farklı. Buradaki erkekler pantolon giyiyor bizdekiler şalvar giyiyor.
Giyim tarzları farklılık. Buralar modernleşmiş bu fark var. Yüz, sıfat olarak da bana aynı geldi. Tip konusunda fark göremedim. Bizim ordakiler biraz daha çekik gözlü, rengi biraz daha esmer bizimkilerin. Buradakileri coğrafya etkiliyor tabii ki biraz daha beyaz bize göre.
Bunda da havanın etkisi oluyor. Burada çok boşanma var bizde boşanma yok. Eskiden Türkmenlerin kızlarının, kadınlarının başında sadece bir yağlık olurdu der annem. Aynı sizin köylülerin yağlığı gibiydi. Şimdi İslami olarak giyiniyoruz. Eskiden de kırmızı elbiseler giyerdi kadınlar, başına da gümüş dikerlerdi. Tanımadığı birini görünce de sadece ağzı ile burnunu kapatırdı kızlar yen ile. Şimdiki gibi bu kapalı giyim yoktu. Çünkü artık herkes kötü niyetli kötü bakışlı bu Afganistan’da. Bu yüzden kapanmak zorundasın.
Türkmen kültürünün korunması için sence neler yapılabilir?
Burada Türkiye’de, insanlar hangi boydan geldiklerini bilmiyorlar. Benim çalıştığım yerde de iki tane Yörük var. Yörük olan Türkmen olması lazım diyorum, boyun hangi boydan diyorum biz sadece Yörüküz diyorlar. Önce Türk olduğunu anlatmalıyız çocuklarımıza. Sonra böyle sosyal medyalarda bilgi verilmelidir. Ortak şairlerimiz var, Köroğlu var, hikayelerimiz var. Bunları çocukluktan anlatmamız gerekiyor. Milli kıyafetlerimizi modern şekle uyarlamalıyız.
Anadolu Türkmenleri sayfası ve sitesinin çalışmaları, Afganistan Türkmenlerinin de ilgisini çekiyor mu?
Benim çekti. Başkalarının da çekiyor yüzde yüz. Takip ediyorlar hatta paylaşımlarını bile görüyorum. Hatta o sayfadan alıyorlar bazı sözleri ve paylaşıyorlar. Afganistan Türkmenleri, Türkiye’deki kardeşleri ile irtibat kurmaya hevesli.
Peki, Türkiye Türklerinin en sevmediğin huyu ne oldu?
Dinden biraz zayıflığı var da zamanla gelişiyor. Saygı ve samimiyet az dediğim gibi. Erkeklerden kadınlara, burada hep duyduğum şey; küfür. Her iki üç kelimeden birisi küfürdür. Her ortamın kendine göre kültürü var. İş yerine gelince bakıyorum sürekli küfür ediyorlar. Bizde de elbette var da böyle fazla değil.
Bir de şimdikiler Türkçülükten çok Arapçılık’a doğru kayıyorlar. Belediye’nin sosyal yardımı vardı, benim Tömer’deki hocam söyledi bana. Belediyeye başvuru yap burs için dedi. Herkese açık dedi. Gittim baktım, sadece Suriyeliler için bu burs dediler bana. Suriye’den gelenlere yardım ediyoruz dediler. KYK yurduna gitmiştim orada da iki kişilik yer kalmış onda da iki Suriyeliyi almışlar. Biz Türklerin soydaşıyız ama bizden daha çok Suriyelilere öncelik veriyorlar. Bu biraz canımı sıkıyor doğrusu.
afgan türkmenleriafganistan türkleriafganistan türkmenleriafghan turkmen
afgan türkmenleri, afganistan türkleri, afganistan türkmenleri, afghan turkmen
12 Şubat 2016 at 07:40
Uzaklardan bir türkmenle söyleşi çok güzel olmuş. çoğu konuda haklı da.
çok umutsuz olmasın örneğin Avşar boyundan olanlar kendilerini bilir. Mesela ben.
Türkmen kelimesini bilmeyiz bile. Önce Öz be öz Türküz, sonra Oğuzun Avşar boyundanız.
Osmanlı döneminin etkisi araplarla komşu olanları bazı aravşar kollarını etkilemiş kendisini sadece türkmen olarak bilir. bu diğer boylar için de geçerli. asimilasyon etkisi çok.
Biz biliyoruz ki İran’da da suriye’de de çok türkmen var. hangi boydan olduklarını bilmiyorlar. bu da cahillikten ve çevrelerinden gizlenmek unutulup gitmiş.