SAGLIK VE MUTLULUGUN YOLU ASKTAN GEÇIYOR
Memorial Hastanesi Nöroloji Bölümü’nden Uz. Dr. Abdullah Özkardes,14 Subat Sevgililer Günü yaklasirken, “Askin nörolojik kimyasi”ni anlatti.
Askin psikolojik etkileri oldugu kadar fizyolojik etkileri de bulunuyor
Aski yasam felsefesi ya da tarzi olarak gören bir toplumun fertleriyiz. Hemen hemen herkesin; günlük hayatinda, mirildandigi sarkilarda, sohbetlerinde siklikla kullandigi, ugruna avare olup, varindan yogundan vazgeçebildigi; dünyayi titreten hükümdarlari bile ‘Bir gözleri ahuya esir eden’ evrensel fenomen:Ask
Ask nasil olusur? Önce bir hayranlik hissi gelisir. Birlikte olmak, görmek, büyük bir haz vermeye baslar. Hayranlik duyulan kisiye karsi ümitler yeserir. Yavas yavas ask olusmaktadir artik. Daha sonra kristallestirme denilen bir dönem baslar. Yani dünyadaki tüm güzelliklerin ve iyiliklerin sevilen kiside bulunmasi. Her sey ve her fikir onu hatirlatir. Sevilen kisi sevenin gözünde yüceldikçe yücelir. Süphe evresi bundan sonra gelir. Hayranlik yerini endiselere birakir. Acaba beni sevmiyor mu? Gerçeklesmeyen ümitler kuskularla yer degistirir. En sonunda 2. kez kristallestirme dönemi gelir. Sevgilide yeni cazibeler kesfedilir. Onsuz yasanamayacagi düsünülür.
Bütün bunlar olurken ve yasanirken; insan vücudunun kumanda merkezi olan beyinde, sinir sisteminde neler olmaktadir? Aski olusumunda rol oynayan sinir sistemi yapilari nelerdir?
Yogun romantik ask; tüm kültürlerde görülebilen, evrensel bir fenomen olarak kabul edilmektedir. Romantik ask, özellikle erken dönemlerde kendine özgü psikolojik ve fizyolojik özellikleri ve davranislari birlikte getirmektedir. Bunlar; cosku ve mutluluk, seçilmis kisiye odaklanan yogun dikkat, yine seçilen kisi hakkinda süpheli düsünceler veya duygusal olarak ona asiri bagimlilik, tutku ve asiri enerji olarak özetlenebilir. Bunlar, bilim adamlari tarafindan tanimlanabilmekte ve ölçülebilmektedir.
Ask, stres ve gerginligi aliyor
Ask, oldukça karisik nörobiyolojik bir olay olarak tanimlanmaktadir. Beyin içerisinde; güven, inanç, haz duyma ve ödüllendirme fonksiyonlari etkinlesmektedir. Bu fonksiyonlar; oksitosin, vazopressin, dopamin ve serotonin isimli maddeler araciligi ile gerçeklesmektedir. Gebelik ve süt verme dönemlerinde farkli etkileri olan oksitosin, duygulari degistirebilmektedir. Bu hormon; sevecenlik ve duygusallik dönemlerinde bol miktarda salgilanmakta, oksitosin arttikça ask duygulari da o paralellikle artmaktadir. Stres ve gerginlik dönemlerinde oksitosin salgilanmasi azalmaktadir.
Bazi çalismalarda, fonksiyonel MRI kullanilarak, romantik ask ile ilgili sinir yapilari incelenebilmistir. MRI yapilirken kisiye sevdigi kisinin fotograflari gösterilmektedir ve daha sonra arkadaslarinin fotograflari gösterilerek tekrar MRI yapilmaktadir. Her iki durumda elde edilen sonuçlar kiyaslanabilmektedir. Romantik ask; Ventral Tegmantal Alan, Ventral Striatum ve Nukleus Accumbens denen beyin kabugunun altindaki bölümlerle iliskilendirilmistir. Yogun ask duygulari yasanirken, bu bölgelerde faaliyetler artmaktadir.
Uykusuzluk ve istah kaybi ask belirtisi
Romantik askin; asiri canlilik, enerji, uykusuzluk, istah kaybi gibi bazi davranis özellikleri, kokain bagimlilarinda görülen davranislara benzemektedir. Kokain alanlarda da, fonksiyonel MRI ile Ventral Tegmental alanin aktif oldugu gösterilmistir.
Pek çok insanin “En büyük zaafi” olarak bilinen çikolata, yine ayni bölgelerdeki faaliyeti artirmaktadir.
Askin saglik ve mutluluk gibi sonuçlari da bulunmaktadir. Ask, yukarida bahsedilen bölgelerin yani sira, duygulanim, dikkat, motivasyon ve hafiza ile ilgili beyin alanlarini da aktif hale getirir. Bu yapilarin aktiflesmesi, stresin azaltilmasi gibi sonuçlar verir. Zamanla, beynin kendisi üzerinde koruyucu bir etki olusur. Bu nedenle ask, saglikli ve mutlu olmayi uyarir.