Biz biyologlar kuantum biyolojisi denince biraz irkiliriz. Tamam, kuantum mekaniğini pek bilmeyiz, ama ondan değil. Asıl gıcık olduğumuz, henüz açıklanamamış olguların ya da bilinen kuramlara düpedüz aykırı iddiaların bazılarınca hemen kuantuma yontulmasıdır. Meselâ önerdiğin tedavi yöntemi fizik ve kimya kurallarına tamamen aykırı mı? Salla kuantumu gitsin... Sen anlamıyorsun ama nasıl olsa okuyanlar da anlamıyor!
Bu tartışmanın sebebi, eldeki verilerin iki rakip kuramın da öngörülerine tam oturmaması. Meselâ, havadaki molekülün almaç ile bir anahtar-kilit ilişkisiyle etkileşime girdiğini varsaydığınızda birbirine tıpatıp benzeyen moleküllerin nasıl olup da çok farklı kokuların algısına sebep olduğunu açıklayamıyorsunuz. Örneğin ferrosen ile nikelosenin kimyasal yapıları birbirine çok benzer, ama kokuları çok farklı. Buna karşılık hidrojen sülfür ile dekabor, çok farklı olmalarına rağmen aynı -iğrenç- kokuya sahip.
Kuantum mekaniği sahneye burada giriyor. Bu hipoteze göre, havayla buruna gelen koku moleküllerindeki bağların kendine özgü titreşim frekansı, o kokuya özgül almaçlardaki elektron kuantum tünellemesine aracılık ediyor. Bu etkileşim de almacı etkinleştirerek üzerinde bulunduğu sinir hücresini uyarıyor. Ancak bu hipotezi destekleyen deliller, hâlâ onu ispatlayamayacak kadar dolaylı ve karışık sayılır. Örneğin, bir koku molekülündeki hidrojen (1H) atomlarını, izotopu olan döteryum (2H) ile değiştirerek aynı yapıda ancak farklı titreşimde bağlara sahip yeni moleküller üreten araştırmacılar, bunları deney sineklerinin birbirinden ayırt edebildiğini görüyor, ancak insanlar bunu beceremiyor.
Bu benim zaten Al-Khalili’den beklediğim bir üsluptu. Hattâ onun bu konuyla ilgilendiğini birkaç yıl önce duyduğumda neticeyi merak etmeye başlamıştım. İngiltere’nin Surrey Üniversitesi’nde fizik profesörü olan Al-Khalili’yi, benim gibi popüler bilim yayınlarını izleyenler muhakkak duymuşlardır. Babası Iraklı olan Al-Khalili, biri Orta Çağ’da İslam bilimi, biri de matematik tarihi konulu gayet güzel televizyon belgesellerinin yanı sıra, BBC radyosundaki Life Scientific programında, önde gelen bilim insanlarıyla çok güzel söyleşiler yapıyor. (Bunları seyyar cihazınıza indirip dinleyebilirsiniz.)
Konular: Biyoloji, Herkese Bilim Teknoloji yazılarım, Jim Al-Khalili, Johnjoe McFadden, Kitap, kuantum biyolojisi, kuantum kuramı, Life on the Edge, moleküler biyoloji, Sınırdaki Yaşam