Abdullah Ayan Telafisi imkansız küresel işsizlik dalgasına karşı evrensel çözümler..
Yoksulluk çoğu ülke insanı için kader olarak nitelendirilir ve uzun yıllar uzaktan izlenen bir sorunken, bilgi çağının her gün ağırlığını daha fazla htirmesiyle artık devasa işsizlik dalgalarıyla yüzleşmek zorunda insanlık..
Pandemi öncesi yanıtını aradığımız "robotlar ve yapay zeka çoğu işi yapmaya başlarsa insanlar ne olacak? Karınlarını nasıl doyuracak, yaşamlarını nasıl sürdürecekler?" soruları çok daha yakıcı biçimde gündeme oturdu.
Örneğin, küresel salgının hayatımızı allak bullak etmesinden iki yıl önce 2018' de kaleme aldığı '21. Yüzyıl İçin 21 Ders' kitabında Yuval Noah Harari, bilişim çağının etkisiyle çok daha önemsiz hale gelecek devasa boyutlarda işsizler ordusunun ne olacağı, nasıl yaşatılacağı sorularına cevap bulmaya çalışıyordu..
Harari' ye göre; bilgi çağının yeni meslekleri yüksek düzey uzmanlık gerektiriyor ve bu nedenle vasıfsız emekçilerin bu yeni iş alanlarına kaydırılması olanaksız.
"Madem insanlara ne üretici ne de tüketici sıfatıyla ihtiyaç var, insanların fiziksel olarak hayatta kalmaları ve psikolojik sağlıkları nasıl korunacak? Soruya cevap aramak için krizin patlak vermesini bekleyemeyiz. O noktaya gelindiğinde iş işten geçmiş olacaktır. 21. yüzyılın eşi benzeri görülmemiş teknolojik ve ekonomik kırılmalarıyla başa çıkabilmek için bir an önce yeni toplumsal ve ekonomik modeller geliştirmeliyiz. Bu modellerin meslekleri değil, insanları koruma ilkesi çerçevesinde şekillenmesi gerek. Pek çok meslek tatsız tuzsuz angarya işler sınıfına giriyor zaten ve o meslekler kurtarılmayı hak etmiyor. Kasiyerlik kimsenin rüyalarını süsleyen bir iş değil. Odaklanmamız gereken insanların temel ihtiyaçlarını karşılayıp sosyal statü ve onurlarını korumak olmalı."
Harari' nin temek ihtiyaç için önerdiği çözümlerden biri evrensel uzlaşma sağlanabilse uygulanma olasılığı en kolay olanı: devletlerin algoritmaları ve robotları da kontrol eden milyarderler ve küresel kartellerden toplayacakları vergileri herkesin temel ihtiyaçlarını karşılayacak biçimde dağıtmaları..
Ancak yukarıda altını çizdiğim gibi bu yöntemin yumuşak karnı evrensel uzlaşmayla hayata geçirilmesi gerektiği. Öyle ya, bugün Google' den ABD vergi almaya kalktığında, vergi cennetlerinden birine kaçmasını engelleyecek evrensel bir sınırlama yok..
Bu durumda yeni çağa uygun yeni evrensel kurumlar yaratılması zorunluluğu doğuyor. Birleşmiş Milletler' in zaten ilk günden beri yeterince ortaya koyamadığı etkisini artık iyice yitirdiği günümüzde, varlıklarını ve zenginliklerini insanlığa borçlu olan ve tüm servetlerini insanlığın ortak mirasına konarak edinmiş bir avuç tröstün üzerinde oturduğu hepimize ait olan varlıklarının en azından bir kısmına ortak iradeyle el koymak ve bunu tüm dünyanın ihtiyaç sahiplerine dağıtmak..
"Devletler evrensel temel gelir yerine hizmet uygulamasını finanse edebilir. İnsanlara istedikleri şekilde harcayacakları maaş vermek yerine bedava eğitim, bedava sağlık hizmeti, bedava ulaşım gibi hizmetler sağlanabilir."
Burada eğitim, sağlık ve ulaşımdan çok daha hayati ve vazgeçilmez olan 'beslenme ve su hakkına erişim' gibi temel ihtiyaçların nasıl karşılanacağı sorularını duyar gibiyim..
Buna da gerek kuramsal anlamda Harari ve pek çok konuya kafa yoran insan farklı önerilerde bulunurken, çeşitli ülkeler pandemi süreciyle birlikte 'evrensel temel gelir desteği' anlamında ulusal ve bölgesel çözümler üretmeye odaklandı.
Farklı ülkelerin temelde birbirine benzeyen uygulamada farklı modelleri bir sonraki makalede ele alacağım..(Mersin Times)
Etiketler: Telafisi, imkansız, küresel, işsizlik, dalgasına, karşı, evrensel, çözümler..,