TOLSTOY VE SİVASTOPOL ESERİNDE OSMANLI İMGESİ (KÂİNAT OKUMALARI–11)
20 Temmuz 2016 - 16:51:46
Çarlık Rusyası Osmanlı Imparatorlugu’nun tebaası olan Ortodoksların haklarını temsil etme yetkisinde ısrar edince, Osmanlı Devleti Rusya’ya savaş ilan etti. Dünya tarihinin o zamana kadar gördüğü en kanlı savaşlardan biri olan “Kırım Savaşı” yılları arasında yarım milyon insanın ölümüne yol açtı.
Kolera, tifüs vb. hastalıkların kayıpları katladığı bu savaşın odaklandığı Sivastopol (kalesi), Fransa, İngiltere, Osmanlı Devleti ve bunların karşısındaki Çarlık Rusyası’nın belleğinde derin bir travma olarak kalacaktı. O yıllarda asker olan ve savaş bölgesine naklini isteyen Tolstoy, bu derin travmadan payına düşeni alacaktı elbette. Savaşın ve ulus, ırk, toplumsal statü, inanç farkları tanımayan kıyım mekanizmasının dehşeti karşısında Tolstoy, ilahi bir gücün kendine ayrıcalık tanıyarak onu koruduğuna bile inandıracaktı kendini.
Okur, özellikle ikinci ve üçüncü bölümdeki “eleştirel-taşlamacı” üslubun yanı sıra, Tolstoy’un antimilitarist ve savaş karşıtı tutumunu, Çarlık Ordusu’nun organizasyon ve insani zaaflarına yönelttiği eleştiriyi de gözden kaçırmayacaktır. Tolstoy’un bizzat katıldığı Kırım Savaşı, Osmanlı Devleti, İngiltere, Fransa ve Sardinya-Piemonte ittifakının, dönemin Çarlık Rusyası’na karşı yürüttüğü bir savaştı. Büyük devletlerin çıkar çatışmalarının sonucu olan Kırım Savaşı’nın görünürdeki nedeni ya da bahanesi, Rusya’nın, Osmanlı tebaası arasında yer alan Ortodoks cemaatini kendi koruyuculuğu altına alma talebiydi. Osmanlı Devleti bu talebi elbette geri çevirecekti.
Bir başka savaş nedeni de Filistin’deki kutsal yerlerde yaşayan Rus Ortodoks ve Katolik kiliselerinin imtiyazları konusunda Rusya ile Fransa’nın anlaşmazlığa düşmesiydi. Çarlık Rusyası, 1853 yılının Ocak ayında Prut Irmağı kıyısına 150 bin asker yığdı ve Prens Menşikov’u olağanüstü elçi olarak Osmanlı başkentine yollayıp taleplerini hükümete iletti. Osmanlı Devleti gerek Ortodoks tebaanın sorumluluğunu Çarlık Rusyası’na devretme talebini gerekse bu talebi izleyen notayı geri çevirince, Prut’u aşan Rus kuvvetleri Eflak ve Boğdan’ı işgal etti.
Osmanlı-İngiliz ittifakı sonucunda 23 Eylül 1853’te İngiliz donanması İstanbul’a geldi. Rusya’ya savaş ilan eden Osmanlı Devleti ise Eflak ve Boğdan’ı geri almak için Balkanlar’da cephe açtı. 30 Kasım 1853’te Rus donanması Sinop’ta Osmanlı gemilerini batırınca, Fransız ve İngiliz gemileri de Osmanlı taşımacılığını koruma adına Karadeniz’e geçtiler.
28 Mart 1854’te bu kez İngiltere ile Fransa, Rusya’ya savaş ilan ettiler. Rusya, Avusturya’nın baskıları sonucu Eflak ve Boğdan’dan çekildi.
Eylülde Kırım Yarımadası’na asker çıkaran İngiliz ve Fransızlar, Sivastopol kalesini bir yıl sürecek bir kuşatmanın altına aldılar.
20 Eylül 1854’te Alma Irmağı’nda, 25 Ekim’de Balaklava’da ve 5 Kasım’da İnkerman’da savaşın kaderini tayin edici çatışmalar yaşandı. Savaşın ikinci yılında, 1855’te Sardinya-Piemonte (devletçiği) 10 bin askerle Ruslara karşı savaşa girdi.