PARAGRAFTA BAŞLIK VE KONU
Metindeki konuyu belirlememiz için soracağımız soru: Yazar burada neden söz ediyor? / Hangi konuya değinmiş?
Metinde ne anlatıldığını bulduğumuzda konuyu da buluruz.
Konuyu veya başlığı belirlerken parça bir defa hızlı bir şekilde olunmalı gözden geçirilmelidir. Neden söz edildiği hakkında fikir sahibi olunur.
Paragrafta konu şu sorularla sorulur:
Bu paragrafta yazar neden yakınmaktadır?
Bu parçada eleştirilen durum aşağıdakilerden hangisidir?
Bu parçada aşağıdaki sorulardan hangisine yanıt olarak yazılmış olabilir?
ÖRNEK: Başımı ne zaman yastığa koyup uyumaya çalışsam derinliklerden gelen bir ses gelir kualklarıma. Bu ses annemin sesidir. Bana anlattığı masalları duyarım. Annemin anlattıklarında tek gözlü devler, korkunç canavarlar yoktu. Annem ya bir öğretmenin yaşadığı zorluklara karşı mücadelesini anlatırdı ya da uzak iki şehirde yaşayan iki sevgilinin aşkını… Güzel şeyler anlatırdı annem. Korkmadığım, gerilmediğim şeyler dinlerdi çocuk kulaklarım. Şimdi daha iyi anlıyorum annemin masallarındaki karakterleri. Şimdi bir öğretmenim ve uzakta bir sevdiğim var.
Konusu: Parçada kişinin çocukken annesinin anlattığı masallar paragrafta çokça bahsedilmiştir o zaman paragrafın konusuna ‘’Annemin Masalları ve Çocukluğum’’ denebilir.
Her yazar belli bir ileti sunmak, bu iletiyi kitlelere ulaştırmak için yazar.
Metnin ana düşüncesini verecek sorumuz ise şudur: Burada yazar bu konuyu neden anlatmak istemiştir?
Ana düşünce cümleleri, paragrafta verilmek isteneni tek cümleyle eksisiz ifade eder.
Paragraf sorularında ana düşünce şu sorularla sorulur:
** Parçada asıl anlatılmak istenen nedir?
** Parçada vurgulanmak istenen nedir?
** Parçadan çıkarılabilecek en kapsamlı yargı nedir?
** Parçanın ana düşüncesi nedir?
Ana düşünceyi bulmak için paragraf yavaş ve anlayarak okunmalıdır.
Metindeki anahtar cümleleri çizmek ana düşünceyi bulmada kolaylık sağlar.
Yazarın konuya bakış açısını yansıtır.
Kesin yargı ve sonuç bildirir.
Önce parçanın konusu bulunmalı.
Ana düşünceyi bulurken parçaya göre hareket etmeliyiz, kendi yorumlarımızı ana düşünceye katmamalıyız.
ÖRNEK: İnsanlar, toplu halde yaşama gereksinimi duyarlar. Bunun için herkesin üzerinde anlaştığı, gittikçe yaygınlaşan ortak bir değerler sistemi gerekir. İşte ahlak, bu türden bir değerler sistemidir. Toplumda çekişen ve çatışan tarafların hiçbir ortak yanı kalmadığı, durumlarda bile birleştirici bir güç durumundadır. Örneğin, dürüstlüğü değil de yalancılığı ya da sahtekarlığı kimse önermiyor. Sadakat yerine ihanet, adalet yerine haksızlık değerli gösteriliyor. Çünkü ahlak, bir insan topluluğunun üzerinde birleştiği ortak paydayı oluşturuyor.
Buradan çıkarmamız gereken ana düşünce: Davranışları ve ilişkileri düzenleyen ana kurallar olduğu.