Anasayfa » Doğa Bilimi » Köstebeğin Özellikleri: Beslenmesi, Üremesi ve Faydaları Nelerdir?
1 — Silindirik bir vücudu vardır. Başı koni şeklinde olup, boynu yok denecek kadar kısadır. Bacaklarının çok kısa oluşu ve kenara doğru atılmış gibi duruşu yaşantısına hangi yönden uygundur?
2 — Köstebek kör denecek kadar az görür, yiyeceklerini hangi duyguyla bulur?
KÖSTEBEKLERİ BİRLİKTE TANIYALIM
KÖSTEBEK TOPRAĞI NASIL KAZAR
KÖSTEBEKLERİN BULUNDUĞU YERLER
KÖSTEBEĞİN FAYDALARI VE ZARARLARI
Köstebek, böcekçil, (böcek yiyen) memeli bir hayvandır. Kendisine bilhassa tarlalarda çok rastlanır.
35 seneye yaklaşan ömrünün hemen tamamını toprak altında geçiren köstebeğin vücut yapısı, toprak altı yaşantısına çok elverişlidir. Köstebek toprağın altında kazacağı çukurlara, kanallara göre vücut kaslarını küçültüp büyütebilir. Kuyruğunu da dahil edecek olursak boyu 18 santime yaklaşır. Burun kısmı ise tıpkı matkabı andırır. Tünel kazacağı zaman ilk önce bu matkaba benzeyen burnunu kullanır. Köstebeğin bu çalışması anında görmek çok ilginçtir.
Gözleri yüzünü kaplayan tüylerden pek görünmez. Belli belirsiz denebilecek kadar küçük olan kulaklarında ses dalgalarını alabilmek için kıvrımlar yoktur; çünkü toprak altında ses dalgalarını almaya da pek ihtiyaç duymaz. Şayet kulakları kıvrımlı olsaydı, tünel kazarken büyük bir engel teşkil ederdi.
Köstebeğin tam 44 tane dişi vardır (resimde görüldüğü gibi). Dişleri çok kuvvetli olan bu hayvan yakaladığı en sert kabuklu böcekleri bile yiyebilir. Burun delikleri yüzünün yan kısmındadır. Burnuyla toprağı kazdığı için, bu deliklerin yan kısımda olmaları, yıpranmalarını önler.
Yeryüzündeki tüm canlılar gibi köstebek de yaşantısına uygun, gereken yerlerde korunmasını sağlayabilecek şekilde yaratılmıştır. Toprağın altında yaşayan bu hayvanın vücudundaki bütün delik kısımları gerektiğinde kapanabilir. Böylelikle toprağın vücudun içine girmesi önlenmiş olur. Vücudunu kaplayan tüyleri ise hayvanı rahatsız etmeksizin her yönde kıvrılabilir; bitim noktalarında adeta biribirlerine yapışık bir durumdadır. Böylelikle tüylerin üstünden kayıp giden toprak köstebeğin derisini zedeleyemez. Çok sık ve boz renkte olan tüyleri, hayvanı nem ve soğuktan korur.
Köstebeğin ön üyelerinde beş tane uzun parmağı vardır. Bu parmaklar uzun ve çok kuvvetli tırnaklarla sonuçlanırlar. Bunlardan başka ayrıca tırnaksız bir de altıncı parmağı vardır ki, bu parmağı sayesinde toprağı daha geniş çapta kazabilir. Köstebek yumuşak bir toprağın üzerine bırakıldığı takdirde çok kısa bir zamanda toprağın altına girip kaybolabilir. Arka üyeleri ön üyelerine oranla daha iridir. Arka üyeleri kazma sırasında dengesini bulmasına yarar ve bunlara dayanarak, ön ayaklarını daha kuvvetli bir şekilde kullanabilir. Köstebek yürürken ayak tabanı tamamen yere değer.
Tarlalarda kırlarda dolaşırken, küme küme birikmiş toprak yığınlarına sık sık rastlanır. Bu toprak birikintileri ve buna bağlı olarak uzanan hafifçe kabarmış yolcukların altından bir köstebek geçmiş demektir. Köstebeğin, ön ayaklarıyla kazdığı toprağı arka ayaklarıyla geriye doğru itmesi sonucu toprağın yumuşak yerlerinde çöküntüler meydana gelmiştir.
Köstebek çok çalışkan bir hayvandır. Kazdığı tüneller ve bilhassa kendine büyük bir ustalıkla hazırladığı yuvası çok hesaplı yapılmış bir sanat örneğidir. Tıpkı mimari bir planın hazırlanışı gibi, büyük bir dikkatle odalarını, kısım kısım kazdığı tünellerle meydana getirir. Kendisi yuvasının belli başlı en büyük odasında yaşar. Buna bağlı olarak kazdığı tüneller yuvanın diğer odalarına çıkar. Köstebek bu tünelleri avlarını kolayca bulabileceği yerlere kazar, en önemli nokta da bu tünellerin nerede olursa olsun birdeniz veya su kenarına çıkış noktalarının bulunmasıdır. Köstebek suda büyük bir ustalıkla yüzer. Yuvasını genellikle deniz, göl veya nehir kıyısına yapışının başlıca nedenlerinden biri de, suda batmayan düşmanlarından kolaylıkla kaçabilmesi içindir.
Köstebek böcekçil bir hayvandır. Durmadan dinlenmeden devamlı olarak çalışan bu hayvanın ona göre de beslenmeye ihtiyacı vardır. Köstebek dört saat gibi kısa bir süre aç kalacak olursa ölebilir.
Daha çok böceklerden hoşlanan köstebek, bunları bulamadığı takdirde sümüklüböcek, kurbağa ve fareleri de yer. Yapılan bazı araştırmalar sonucu tespit edilmiştir ki, köstebekler 24 saat zarfında kendi ağırlığı kadar besin harcar. Bunu gayet iyi bilen köstebekler yiyecek sıkıntısı çekebilecekleri ayları düşünerek yakaladıkları solucanları saklarlar.
Bilindiği gibi solucanlar, kopartıldıkları yerlerden tekrar baş vererek yaşayabilirler ve böylelikle kaçabilirler de. Fakat köstebek bu solucanları çok usta bir şekilde canlı olarak tutmasını bilir. Köstebek, yakaladığı solucanların başlarını ısırarak onları kötümleştirir ve böylece kaçmalarını önler. Köstebekler, diğer böcek yiyen hayvanlar gibi kış uykusuna yatmazlar. Bitmek tükenmek bilmeyen açlıklarını gidermek için avlanıp, toprak altında tüneller kazarak yaşarlar.
Yer altında, yapraklardan ustalıkla hazırlanmış olan yuvada üç ila yedi kadar köstebek barınabilir.
Kırmızımtrak bir deriyle kaplı olarak doğan köstebek yavrularının tüyleri olmadığı gibi kendi kendilerine beslenme güçleri de yoktur. Bir ay bir müddetle anneleri tarafından emzirilirler. Bir ay sona erdikten sonra anne köstebek gece dolaşarak yavrularına yiyecek toplar. Yavrular biraz büyüdükten sonra tek başlarına diğer köstebekler gibi yaşantılarını sürdürürler.
Köstebeklerin birleşmeleri genellikle ilkbaharda olur. Dişi köstebekle erkek köstebeğin birleşmesi pek mücadeleli bir olaydır. Çoğunlukla biri diğerini öldürür; çünkü köstebekler kendi aralarında pek geçinemezler. Oldukça kıskanç olan erkek köstebeklerden bazılarının, dişi köstebek yavrulayıncaya kadar onu yuvasında hapsedip bekçilik yaptıkları da görülmüştür.
Köstebeğin yaşantısı oldukça güçtür. Geceleri toprağın altında rastladığı bütün yaratıklardan korkar. Yılanlar, kirpiler ve insanlar başlıca düşmanlarıdır.
Tehlike anında çok süratli koşan köstebeklerin yirmi santime kadar sıçradıkları da görülmüştür. Tehlikeden kurtulabilmek için suya atlayıp yüzdükleri de olur.
Çok yakın bir mesafeden korkutulacak olurlarsa kendilerini büyük bir cesaretle savunup, keskin dişlerini kullanarak oldukça büyük yaralar açabilecek şekilde ısırırlar.
Köstebeğin toprak altı faaliyetleri sırasında çiftçilerin ektikleri bitkilerin köklerini de harap etmesi bakımından önceleri bu hayvanın yok edilmesi için büyük bir mücadeleye girişilirdi ama bu zararına kıyasla bitmek tükenmek bilmeyen açlığı ve büyük bir hızla kendisini yiyecek araması yönünden yine köylülere ve dolayısıyla bitkilere oldukça büyük zararlar veren böcekleri yemesi bakımından yararı da çoktur.
Bu faydasına rağmen, kürkü dolayısıyla avcıların dikkatini çektiği için de avlanırlar.
Çok eskiden bazı kimseler köstebeğin olağanüstü bir iyileştirici kuvvete sahip olduğuna inanırlardı. Mesela oldukça yüksek ateşli bir hastanın eline bir köstebek verilir ve bu hasta, köstebeği ölene kadar elinde tutarsa iyileşirdi. Kanı ve bağırsakları da, bazı kıymetli ilaçların yapımında kullanılırdı.
Köstebeği incelerken; BÖCEKÇİLLER’i de tanımış olduk
Özelliklerini birlikte hatırlayalım:
— Burun kısımları bir hortum gibi uzundur.
— Tam bir diş dizisine sahiptir
— Böcekçildirler, solucan ve lavra da yerler.
— Tabanları tamamen yere değer
Kirpi, orman soreksi, tanrek de aynı gruptandırlar.
Orman soreksi: Adi fare iriliğindedir. Kuyruğu dahil 11 santimi geçmez. Başının şekli gözleri ve kulakları köstebeğe benzer. Çok oburdur. Isırınca zehirler, insanlara zararlı değildir. Çok ağır bir kokusu vardır. Bundan dolayı yanına pek yaklaşamadığından düşmanı da azdır. Dişi soreks yavrularına sırayla arka arkaya yürümesini öğretir. Öyle ki, biri diğerinin kuyruğuna yapışıp bir sıra halinde dolaşırlar.
Kirpi: Böcekçil hayvanlar arasında en faydalı olanıdır. Sırtı sert ve kalın kıllardan yapılı dikenlerle örtülüdür. Tehlike anında yusyuvarlak olur. Gececi bir hayvandır. Kış uykusuna yatar. Korkunç bir cesareti vardır. Yılanlarla amansız bir şekilde mücadele eder. Gündüzleri çalılıklar ve yapraklar arasında uyur, geceleri ise yiyecek aramaya çıkar. Elma ve armutları tüyleri arasına saklayıp inine götürenleri de görülmüştür.
Tanrek: Madagaskar adalarının özel bir hayvanıdır. Daha sonraları Hint Okyanusu adalarına da getirilmiştir. Çok korkak bir hayvandır. Adalarda oturanlar etini pek severler ve avlarlar. Çoğu kere 12 ila 16 yavru yaptığından henüz nesli tükenmemiştir. Aslında böcekçil olan bu hayvan aç kalırsa çiğ et, haşlanmış pirinç ve muz da yer.
1 — Köstebeğin gövde yapısını tarif edin. Toprak altı yaşantısı ile bağlı olan özellikleri nelerdir? Ön ve arka üyeleri nasıldır?
2 — Kulak ve burun yapısını anlatın.
3 — Neyle beslenir, diş yapısı nasıldır? Niçin çok fazla yiyecek arar?
4 — Köstebek yuvasının özellikleri ve yapısını anlatın. Kırlarda, tarlalarda rastladığımız küçük toprak kümeleri neyi ifade eder?
5 — Nasıl yaşar? Vahşî bir hayvan mıdır? Düşmanları, benzerleri hakkında bilgi
6 — Köstebek yavrularının doğuştan sonraki yapılarını ve yaşantılarını anlatın.
GÖZLEMLER (*) ARAŞTIRMALAR (**) PRATİK DENEYLER (“*)
1 (*) Köstebeğin ön ve arka üyelerini inceleyin. Görevleriyle karşılaştırın.
2 (*) Köstebeğin yuvasını ve buna bağlı tünelleri bir şema şeklinde çizin, hayvanın bunu nasıl meydana getirdiğini inceleyin.
Isının Yayılma Yolları Nelerdir: İlgili Deneyler ve Örnekler
Isı nasıl yayılır İçindekiler Isı nasıl yayılırMADDELERDEN ISININ YAYILMASIİYİ VE...
TİLKİ İçindekiler TİLKİ Hayvan cinslerinin en güzel ve en zekisiyle...
Eriyik Madde Nedir: Kısaca Eriyik Türleri ve Önemi Hakkında Bilgi
ERİYİK NEDİR? İçindekiler ERİYİK NEDİR?DEĞİŞİK ERİYİK TÜRLERİERİYEN TEKRAR NASIL ELDE...
GEYİK BÖCEĞİ NEDİR İçindekiler GEYİK BÖCEĞİ NEDİRGEYİK BÖCEĞİ HAKKINDA BİLGİGEYİK...