gurata – ağır çekim
Author: gurata	SÜPERMEN MİTİ	Umberto Eco
Örnekleri Herkül’den Siegfried’e, Roland’dan Pantagruel’e, oradan da Peter Pan’a kadar uzanan ve sıradan insana oranla üstün güçlere sahip kahraman, popüler imgelemin değişmez parçalarından biri olagelmiştir. Sözkonusu kahramanın meziyetleri çoğunlukla insanîleştirilmiştir; gücü, doğaüstü olmaktan ziyade, dirayet, çeviklik, dövüş yeteneği, hatta mantık kabiliyeti ve Sherlock Holmes’e özgü gözlem gücü gibi doğal yeteneklere dayanır. Ancak, insanın organizasyon düzeninde bir sayıya dönüştüğü ve karar verici rolünün elinden alındığı sanayileşmiş bir toplumda, kişi herhangi bir üretim aracından, dolayısyla da karar gücünden yoksundur. Bireysel güç, eğer spor etkinliklerinde harcanmıyorsa, insanın hareketlerini denetim altında tutan makinelerin gücü karşısında giderek etkisiz kalmaktadır. Bu tür bir toplumda, olumlu kahraman sıradan vatandaşın duyduğu ancak gerçekleştiremediği akla hayale sığmayacak güç taleplerine sahip olmalıdır.
Süpermen dünyalı değildir; buraya genç yaşta Kripton gezegeninden gelmiştir. Dünyada büyürken, insanüstü güçlere sahip olduğunu keşfeder. Gücü gerçekten sınırsızdır. Uzayda ışık hızında uçar ve bu sayede zaman sınırını aşarak başka bir zaman dilimine geçebilir. Yalnızca kol gücüyle, kömürü, elmasa çevirmek için gerekli ısı düzeyine ulaştırır; süpersonik hızla bir kaç saniye içinde bütün bir ormanı kesip, ağaçlardan kereste üretip, bir gemi ya da bir kasaba inşa edebilir; dağları delebilir; dev gemileri kaldırabilir; baraj inşa edip yıkabilir; delici bakışları herhangi bir nesnenin içinden sınırsız uzaklıktaki şeyleri görmesine ve bir bakışta metal nesneleri eritmesine olanak tanır; süper işitme yeteneği, ne kadar uzaklıkta olursa olsun bir konuşmayı dinleme avantajı sağlar. Kibar, yakışıklı, alçakgönüllü ve yardımseverdir; yaşamını kötü güçlerle savaşa adamıştır ve polisin yılmaz yardımcısıdır.
Continue reading “SÜPERMEN MİTİ”
Author gurataPosted on 20/02/2016Categories Uncategorized	The Fall, SE02, E03	Author gurataPosted on 08/08/2015Categories Uncategorized	Kara Tren: Harun Farocki (1944-2014)	Fotoğraf: Burak Ercan
Kaja Silverman’la birlikte Godard üzerine bir kitap (Speaking About Godard, 1998) kaleme aldınız. Kariyerinizi onunla karşılaştıracak olsaydınız, neler söylerdiniz? Sinemaya yaklaşımınız açısından bir benzerlikten söz edebilir miyiz? Aramızda büyük bir fark olduğunu düşünüyorum. Godard genellikle oyuncuların rol aldığı kurmaca filmler çekiyor. Benim filmlerimse belgesele daha yakın. O, her seferinde farklı bir şey yaratmayı, sinemayı sürekli olarak yenilemeyi ve dönüştürmeyi başarıyor. Son 20 yıl içinde çektiği filmlere, Yeni Dalga (Nouvelle Vague, 1990) ya da Aşka Övgü‘ye (Éloge de l’amour, 2001) bakın… Hepsi de tamamen yeni ve farklı bir yaklaşıma sahip. Bense böyle bir şeyi asla başaramazdım. Ben genellikle verili öğelerle çalışıyorum. Kendi çektiğim ya da başkalarının kaydettiği görüntüleri kullanıyorum. Bu da temel bir fark.
1974-83 yılları arasında Filmkritik dergisinin yayın sorumluluğunu üstlendiniz ve sinema üzerine yazılar yazdınız. Sinema üzerine yazma deneyiminin yönetmenliğinizi nasıl etkilediğini merak ediyorum. Bu ilişkiyi nasıl ifade edebilirim bilmiyorum. Elbette çıkış noktamız Cahiers du cinéma dergisi çevresinde toplanan Yeni Dalga yönetmenlerininkine benzerdi. Onlar da, sinema üzerine düşünüyor ve yazıyorlardı. Bir noktada, sevdikleri filmler üzerine yazmakla yetinmemeye başladılar ve geçmiştekinden farklı yeni bir sinema tarzı oluşturmaya karar verdiler. 1960’lara gelindiğinde sinematografi adına denenebilecek hemen her şey denenmişti. Onlar bu konudaki yerleşik kuralları yıkmaya karar verdiler. Sinematek ile birlikte sinema tarihinde yeni bir sayfa açmayı başardılar. Ancak, Yeni Dalgacılar açısından sinema üzerine yazma faaliyeti hayati bir öneme sahip değildi. Yönetmen olduktan sonra yazmayı bıraktılar.
Diğer yazarların metinleriyle olan ilişkinize değinelim. Eğer bir soyağacı çizecek olsaydık, düşünsel akrabalarınız kimler olurdu? Bu tarz bir değerlendirme bana sağlıklı gelmiyor. Evet, bir dönem Aydınlanmanın Diyalektiği‘nden (Adorno ve Horkhimer) etkilendik. Ama Todorov’un 1980’lerde yazdığı Amerika’nın Keşfi: Öteki Sorunu, aynı meseleleri çok daha kapsamlı ve özenli bir şekilde ele alıyordu. Keza Foucault’nun eserleri de bu konuda önemli bir yol gösterici. Ama kimi zaman daha önemsiz gibi görünen yapıtlar, örneğin yaşamöyküleri çok daha ilham verici olabiliyor. Bu nedenle böyle bir soyağacının anlamlı olduğunu düşünmüyorum.
Geçmişte bir karakter olarak işçilere yer veren filmlerde, hiçbir zaman fabrikanın içini, emek sürecini görmüyoruz değil mi? Evet, filmler genellikle işçiler fabrikadan çıktıktan sonra başlıyor. Olsa olsa öğle yemeği arasında görüyoruz işçileri. Fabrika yalnızca bir toplumsal arka plan oluşturuyor. Belki de çok fazla tekrara dayalı olduğu için, ‘iş’ sinematografik bulunmuyor. Günümüzde ise, emeğin yeniden moda olduğunu görüyoruz. Örneğin 8 Mil (Curtis Hanson, 2002) filminde Eminem bir otomobil fabrikasında çalışıyor. Emek, “beyaz ayaktakımı kültürü”nün bir parçası olarak gösteriliyor ve nostaljik bir öğe olarak değerlendiriliyor. Tıpkı Fransız Devrimi öncesinde derebeylerinin çobanlara duyduğuna benzer bir ilgi bu. O dönemde, derebeyleri düzenledikleri partilere çoban kıyafetiyle katılıyorlar. Tarımsal emek romantikleştiriliyor. Bugün, sanayi emeği de benzer bir biçimde romantikleştiriliyor. Popüler kültürdeki kaslı inşaat işçisi imajını düşünün… Geçmişte mahkumlara ya da denizcilere özgü olan dövmenin yaygınlaşmasını da bunun bir göstergesi olarak değerlendirebiliriz.
Federal Almanya’da Yaşamak (Leben BRD, 1990) filminizde Federal Almanya’da yaşamın dayalı olduğu kuralları, Almanya ile ilgili bazı kalıpyargıları sorguluyorsunuz. İki Almanya’nın birleşmesinden sonraki durum nasıl oldu, farklı kültürlerin toplum içindeki konumu nasıl şekillendi? Elbette çok-kültürücülük içinde pek çok sorunlar barındıran bir yaklaşım. Ancak, yine de kendi arzunuzla davet ettiğiniz insanları yok saymaktan daha iyi bir politika. Bildiğiniz gibi, ben de göçmen bir aileden geliyorum. Bu nedenle göçmenlerin eğitimine dair çalışmaları destekliyorum. Bu özellikle bazı bölgelerde önemli bir sorun. Toplumsal değişimin durduğu, işsizliğin yüksek olduğu bölgelerde gençler “neden okula gideyim ki “diye düşünüyor. Berlin’de Türklerin yaşadığı Kreuzberg’e yakın oturuyorum. Burada bir gettolaşma sözkonusu. Örneğin o bölgedeki okullarda Almanların oranı % 20’ye 10’a kadar düşüyor. Gettolaşma ABD’de de çok yoğun. Bu aslında kapitalizmin daha iyi yönetmek için uyguladığı bir taktik. Gettoda yaşayanlar da, kendilerine özgü bir popüler kültür ve stil yaratarak buna yanıt veriyorlar.
Geçmişte deneysel ya da avantgard sinemaya atfettiğimiz özelliklerin bir çoğunu bugün MTV gibi popüler müzik kanallarında ya da YouTube’da görebiliyoruz? Bu gelişmeler karşısında, günümüzde avantgard bir video sanatçısının rolü ne olmalı? Sözünü ettiğiniz kanallar avantgard olma potansiyeli taşısa da, öncü ya da dönüştürücü bir niteliğe sahip. Buralarda sunulan ürünler genellikle zekice bir espriden ibaret. Bu türden, bir cümleyle özetlenebilecek esprilere sinema okullarında da sıkça rastlıyoruz. Oysa, bilgisayar programları bu konuda çok geniş imkânlar sunuyor. Üstelik geçmişe oranla çok daha ucuz maliyete… Ancak taklitin ötesine geçebilmek ve gerçekten yeni bir şeyler ortaya koyabilmek kolay değil.
Author gurataPosted on 01/08/2014Categories belgesel, portre, söyleşi, Video	“Orta ikiden ayrılan çocuklar için şiirler”	400 Darbe (François Truffaut, 1959)
Gazeteden evden kaçan çocukların kayıp ilanlarını keser, yüksek sesle okurdu. İlanlardaki kayıp çocukların silik fotoğraflarına bakardık. Sanki bu fotoğrafları çeken fotoğrafçı da çok fakirdi. Bu ana babalarının kayıp ilanı verdikleri çocuklar ortaokulluydular. Genellikle erkek çocuklardı… Oğlum annen hasta. Yalvarıyoruz eve dön. Sana kızmayacağız… Ece, kayıp çocukların intihar haberlerini de gazeteden keserdi. ‘Bu fakir çocukları’ derdi, ‘orta ikiye kadar okurlar, orta ikiyi okumayıp okuldan kaçarlar. Orta iki bu çocukların çoğunun intihar yılıdır.
‘Emine’ Sevgi Özdamar, Kendi kendinin terzisi bir kambur, İstanbul: YKY, 2007, s. 17.
Tıpkı barfikste büyük dönüşü yapmaya çalışan jimnastikçi gibi her çocuk er ya da geç kendi payına düşecek kaderi belirleyen talih çarkını kendisi için çevirir. Çünkü yalnız on beşindeyken bildiğimiz ya da yaptığımız şey sonradan bizi cezbedecektir. Dolayısıyla hiçbir zaman telafi edemeyeceğimiz bir şey vardır: On beşimizdeyken evden kaçmamış olmak. Sonradan anlarız: Sokakta geçirilen kırk sekiz saat, tıpkı alkalik çözeltide olduğu gibi, mutluluğun kristalini yaratır.
Walter Benjamin, “Geri Dön! Her şey affedildi”, çev. Nurdan Gürbilek ve Sabir Yücesoy, Son Bakışta Aşk içinde, İstanbul: Metis, 1995, 2. Basım.
Author gurataPosted on 17/03/201218/03/2012Categories haftanın sözüTags benjamin, çocuk, EceAyhan	Doğu’yu yitirmek	Kolkata
“Ülkeler de kitaplara benzer. Kitaplara ve insanlara. Onlarda aradığımız buluruz,” diyor Cemil Meriç. Meriç’e göre, Osmanlı aydını tam da bu nedenle Hindistan’a yalnızca egzotik bir ülke olarak bakmış ve onu kavrayamamıştır. Bugün de, Hindistan’a bakışınız onda ne aradığınızı bağlı olarak değişebilir. Farklı dinler ve kültürlerin birarada yaşadığı egzotik bir toplum ya da yoksul ve pis bir üçüncü dünya ülkesi portresi çıkarabilirsiniz izlenimlerinizden. Ama dikkatli olmak gerekir, 1,3 milyarlık Hindistan’a bakarken. Zira çeşitli bölgelerinde farklı yönetim biçimleri (askerî baskı, komünizm, neo-liberalizm), refah, yoksulluk, hoşgörü, kast ayrımı ve binlerce inanç birarada bulunur.
Kolkata’ya ya da eski adıyla Kalküta’ya doğru yola çıkarken, bizim de aradığımız, bulmayı umduğumuz şeyler var elbette. Docedge’in düzenlediği Asya Belgesel Forumu, Hindistan’ın yanı sıra Asya’nın çeşitli yerlerinden gelen ekiplerin projelerinin geliştirildiği ve deyim yerindeyse görücüye çıktığı bir atölye. İçinde film gösterimleri ve konuşmalar da var. Gece geç saatlere kadar süren program, hayatımızı kaldığımız misafirhane ile etkinliğin düzenlendiği mekân arasında sınırlıyor. Ama en azından şehrin merkezindeyiz.
Kolkata, sevdiğimiz yönetmenlerin kenti her şeyden önce: Satyajit Ray, Ritwik Ghatak ve Mrinal Sen. Ama hayat filmlere ne kadar benzer? Ya da fimlerine bakarak bir ülkeyi ne kadar tanıyabilir insan? Kolkatalılar, kentlerinin entellektüel kimliğiyle övünmeden edemiyorlar. Yaygın bir deyişe göre, “Delhi’de bileğiniz kuvvetliyse, Mumbai’de cebinizde para varsa, Kolkata’daysa ancak kafanız çalışıyorsa hayatta kalırsınız”. Ama eski parlak günlerinin gerisinde görünüyor kent. Bir zamanlar İngiliz sömürge yönetiminin başkenti olan Kalküta, yakınlarda kolonyal geçmişin izlerini silmek için Bombay ve Madras gibi adını değiştiren kentler kervanına katılmış. 34 yıl boyunca Batı Bengal’i yöneten Hindistan Komünist Partisi (Marksist) önderliğindeki Sol Cephe, geçtiğimiz yılki seçimlerde ağır bir yenilgi almış. Seçimleri kazanan ve Ulusal Kongre ile koalisyona giden popülist Trinamool Partisi lideri, ‘Didi’ (abla) lâkaplı Mamata Banerjee ile ilgili olaraksa kafalar karışık.
Banerjee, genç yaştan beri politikanın içinde. Alt-orta sınıf bir aileden yetişip iyi bir eğitim almış. Eğitim ve sağlık reformu gibi ilgi uyandıran çabalarının yanı sıra, ilginç icraatları da var. Bunlardan biri de, Kolkata’nın merkezinde kırmızı ışıkta hoparlörden yükselen Tagore şiirlerinden bestelenmiş parçalar… Sürücüleri biraz rahatlatmayı amaçlayan bu uygulamanın sokaklardaki ses kirliliğine katkıda bulunmaktan başka bir işe yaradığını söyleyemeyiz. Bu kentte bir süre sonra, sürekli çalan kornaların gürültüsüne alışıyor insan. Kuralsız işleyen trafiğin olmazsa olmazlarından biri bu sesler. Dikiz aynası kullanmayı sevmeyen sürücüler bu sayede birbirilerini varlıklarından haberdar ediyor. Bu gürültü ve kargaşa ilk başta insanı ürkütse de, trafik bir şekilde akıyor. Üstelik kimse arabasından inip kavga etmiyor. Ama arada küçük kazalara da tanık oluyoruz. Bu tür durumlarda insanlar sorumluluk duygusuyla hareket edip kusurlu olanın kaçmasını önlemeye çalışıyor.
Hindistan’da ilk dikkatimizi çeken şey özenle uygulanan bürokrasi… Havaalanında, kalacağımız yerde kayıt olurken ya da döviz bozdururken, pasaportumuzun fotokopisi çekiliyor, biz de bir takım formlar, defterler dolduruyoruz. Bu formalitelere karşın, yabancı olarak rahat edebileceğiniz bir kent Kolkata. Kolayca kalabalığın arasına karışabilir, insanların gerçek anlamda “yaşadığı” sokaklarda teklifsiz dolaşabilirsiniz. Yine de bildiğimiz, aşina olduğumuz hiçbir yere benzemiyor bu kent. “Tokat gibi” (in your face) demiş internetteki kılavuzlardan biri Kolkata için. Nereden bakarsanız bakın, hayat, renkler, sesler ve kokular insanı çarpıyor.
Kentin sevdiğimiz bir tarafı da, adına kentsel dönüşüm denilen çılgın rant yarışından henüz payını almamış olması. Ancak, merkezin hemen dışında inşa edilmeye başlanan lüks siteler ve alışveriş merkezleri mutenalaşmanın yakın olduğunu haber veriyor. Kolkata’nın merkezinde zaman sanki bir yerde donmuş kalmış gibi. Bilinçli bir tercihle restore edilmeyip kaderine terkedilen sömürge yapıları bir hayalet şehir havası veriyor buraya. “Kolkata, yoksul değil, yoksullara kucak açmış bir kent” diyor bir arkadaş. Temel hizmetlerin ucuzluğuna ve yardımlaşmaya dikkat çekiyor. Dışarıdan bakanların Hindistan’da takmadan edemediği bir mesele de hijyen. Temizlikle ilgili Batılı standartlar bir yana, artan çevre sorunları kaygı veriyor. Kutsal sayılan Ganj Nehri’nin hali bir zamanların Haliç’ini aratmıyor. Öte yandan, sokakta tanık olduğumuz kimi eski usûl çevre dostu çözümleri de kıskanmadan edemiyor insan: yaprak tabaklar, tahta kaşıklar ve çömlek bardaklar…
Boş kaldığımız bir akşam Kolkatalı yönetmen arkadaşımızla kentin sokaklarına atıyoruz kendimizi. Meydan adı verilen büyük parkı geçip metroya biniyoruz. İstikamet bir zamanlar Metro Goldwyn Mayer’in işlettiği Metro sineması. Hâlâ Hint kültürünün canlı bir parçası sinema. Film izleyecek vaktimiz yok. Onun yerine verilen arada yüzlerce seyirciye bir şeyler satmaya çalışan satıcıları izliyoruz. Dostumuz bizi sinema binasının içindeki Metro Bar’a götürüyor. Burası sanatçıların da biraraya geldikleri bir birahane. Sigara dumanından göz gözü görümüyor. Bir ara elektrikler kesiliyor. “Beyler kapıya dikkat, hesap vermeden çıkan olmasın” diyor garsonlardan biri. Kendimiz evimizde hissediyoruz. Neyse ki, kesinti uzun sürmüyor.
Kolkata’yla ilgili anlatılacak daha çok şey var elbette. Ama başa dönecek olursak, gördüklerimiz bakış açımızla sınırlı elbette. Hindistan’ın bize hatırlattığı duygu genel bir yönsüzlük olarak tarif edilebilir. Gemicilik terimi olarak doğan disoryentasyon (yönünü şaşırmak) sözcüğünün Doğu’yu yitirmek anlamına geldiğini hatırlatan Salman Rushdie, “Ayaklarının Altındaki Toprak” romanın karakterlerinden birine şunları söyletir: “Doğuyu kaybederseniz, yönünüzü, sübutunuzu, neyin ne olduğu ve olabileceğine dair bilginizi ve hatta hayatınızı kaybedersiniz”. Bu aralar memlekette yaşanan derin çekişmelerden bir an için sıyrılıp yaptığımız bu yön ayarı bize iyi geldi doğrusu.
(Express 126, Şubat-Mart 2012)
Author gurataPosted on 17/03/201218/03/2012Categories Gezelim görelimTags gezelim görelim, hindistan	Dolaylı Öpücük	Monika İle Bir Yaz (Sommaren med Monika, Ingmar Bergman, 1953) filminin bu sahnesinde, Harry (Lars Ekborg) Monika’ya (Harriet Andersson) sigara uzatır ve yakar. Ardından ağzındaki sigarayı Monika’nınkine yaklaştırır ve ‘mangallar’. Sahneyi sinema tarihinin unutulmazları arasına sokacak olan, ‘hukukiheteroseksüelmonogami’den din kurumuna her şeye meydan okuyan Monika’nın kameraya dönüp biz izleyicilere uzun uzun bakmasıdır. Yönetmen Bergman’a göre seyriciyle “doğrudan ve pervasızca” ilişki kuran bu ilk sinema sahnesi, özyansıtmacı (self-reflexive) bir vurgu olarak tartışılır ve göndermede bulunur.
Author gurataPosted on 29/02/2012Categories dünya sineması, filmlerTags bollywood, dolaylı öpücük	sinemasal tesadüfler ya da “panoramik algı”	Amélie filmini izleyenler hatırlar. Filmin giriş bölümünde kahramanımız hayat hikâyesini özetler. Sahnelerden birinde Amélie karanlık bir sinema salonunda film izlemektedir. Bizlere dikkatli bir göze sahip olduğunu belirtir. Fısıldayarak filmlerde “hiç kimsenin görmediği ayrıntıları yakalamayı sevdiğini” söyler. Bu konudaki becerisine ilişkin verdiği örnek Truffaut’nun Jules ve Jim (1962) filmindendir. Amélie’nin dikkatimizi çektiği sahnede arka plandaki camın üzerinde bir sinek yer alır. Jeanne Moreau, Jim’i öpmek üzeredir. Sinek ağzının içine girecekmiş gibi görünür.
Author gurataPosted on 24/06/2011Categories filmlerTags Gurbet Kuşları, Sinemasal Tesadüf	bir film olsaydınız…	Tim Hamilton, Fahrenheit 541
Author gurataPosted on 28/03/201128/03/2011Categories filmlerTags Balthazar, fahrenheit 451, sansür	“en iyinin iyisi”	Dipnot Yayınları’nın sinema dizisi yavaş ama özenli adımlarla ilerliyor. Dizinin son kitabı Ertan Yılmaz’ın çevirdiği bir Godard biyografisi oldu. İşte kitaptan kısa bir tadımlık. Colin MAcCabe, Godard’ın sinemasının bütününü değerlendiriyor:
Godard’ın imgeye bağlanımı ve ona saygısı dünyanın geleceği açısından eleştireldir, çünkü her türlü iyimser bakış açısı işit-görsel medyamızı gerçek enformasyon kaynaklarına dönüştürmeye yönelik gerçek girişimleri, Godard’ın derslerinin can alıcı olduğu girişim- leri içermelidir. Ancak böylesi bir argüman aynı zamanda Godard’ın sanatının zorluğunu ve zorunlu olarak az sayıda izleyicisi olduğunu hesaba katmak zorundadır. Godard Cannes’da Sinema Tarih(ler)i için basın konferansında, kendisinin ve Miéville’nin izleyicisinin en doğru bir şekilde dünyadaki 100.000 arkadaş olarak tanımlanabileceğini söyledi.
20. yüzyılda avangard sanat ile ilerici bir politika arasında ilişki kurma çabalarının tümü iç karartıcı başarısızlıklar olmuştur. Godard’ın izleyiciyle ilişkisini arkadaşlık açısından tanımlaması o politik söylemlerin terimlerini değiştirir. Shelley’in insanlık için yasa yapma vaadinde bulunduğu Romantikler’den itibaren sanat dünyayı kurtarmayı vaat etmiştir. Eğer sonsuzluk üzerine bu hümanist iddiayı ve estetik kurtuluşa dair politik vaadi reddedersek, o zaman belki de geriye kalan tek şey bireysel tanıklıktır. Bu yazıyı yazarken kendimi tekrar ve tekrar Godard’ın sinemasına bağladığımı biliyorum. Yaşam çoğu kez yorucu hale gelir; hepimiz, kendi kusmuğuna dönen köpek gibi, ne yazık ki sınırlı bir repertuar içinde yineleme yapmakla suçlanırız. Ancak bu sinema, merak uyandırmada, aydınlatmada ve bilgilendirmede asla başarısız olmadı. Filmlerin çoğunu elde etmek aşırı derecede zordur. Yine filmlerin çoğu bu sinemanın hazinesini vermeye başlamadan önce sürekli izlenmeyi gerektirir. Bu sinemanın bir bölümü inişli çıkışlıdır. Ancak en kötüsü bile zekicedir ve en iyinin iyisi oradadır.
Colin MacCabe, Godard: Sanatçının yetmiş yaşında bir portresi, çev. Ertan Yılmaz, Dipnot.
Author gurataPosted on 27/03/2011Categories kitapTags godard, kitap	Richard Leacock (1921-2011)	Geçtiğimiz hafta 89 yaşında ölen Richard Leacock hiç kuşkusuz belgesel sinemanın en önemli isimlerinden biriydi. Doğrudan Sinema (Direct cinema) akımının öncüsü olan Leacock, sinemaya olan ilgisinin 11 yaşında Trans-Siberya demiryolunun inşasını konu alan Turksib (Victor A. Turin, 1929) filmini izledikten sonra başladığını belirtiyor. Bu filmin ardından bir kamera edinmeye karar veren Leacock, ilk filmi Kanarya Adaları Muzları’nı 14 yaşında çekti ve kurguladı. Film teknolojisini daha iyi öğrenebilmek için Harvard’da fizik okudu. Savaş fotoğrafçılığı deneyiminin ardından Luisiana Öyküsü’nde Robert Flaherty’nin asistanlığını yaptı. Kısa yaşam öyküsünü ve başlıca filmlerini, Leacock’ın yazımına katkıda bulunduğu Wikipedia maddesinden takip edebilirsiniz.
Esas üzerinde durmak istediğimiz konu, Leacock’un 1960’ların sonunda Godard’la kurduğu işbirliği ve bunun sonucunca gelen One A.M ya da One P.M adlı yarım kalmış proje… Hikâye, Leacock’un ortağı belgeselci D.A. Pennebaker’la birlikte Godard’ın Çinli Kız (La Chinoise) filminin ABD dağıtımını üstlenmesiyle başlıyor. Leacock ve Pennebaker filmin gösterimlerine katılmak üzere Godard’ı 1968’de ABD’ye davet ederler. Bu ziyaret sırasında Godard’la birlikte One A.M. (One American Movie) (Bir Amerikan Filmi) adlı bir film çekmeyi tasarlamaktadırlar. Gerisini Colin MacCabe’in geçtiğimiz günlerde yayınlanan Godard biyografisinden dinleyelim:
Bu film Kara Panterler’in liderlerinden biri olan Eldridge Cleaver’dan genç bir Wall Street bankerine kadar Amerika’nın bir portresiydi ve karşı-kültürün rock ikonlarından Jefferson Airplane ile zirvesine çıkıyordu. Hem Leacock hem de Pennebaker çekimlerde kameraman olarak çalıştılar ve Godard daha sonra kameranın neyi çektiğini hiç bilmediğinden şikayet etti. Ancak bu hoşnutsuzluk kendisini çekimler sırasında göstermedi. Bu yalnızca Godard’ın kendisini çekimler sırasında adı Bir Amerikan Filmi (One A. M. [One American Movie], 1968) olan filmi tamamlayamaz bulduğu kurgu odasında ortaya çıktı.
Colin MacCabe, Godard: Sanatçının yetmiş yaşında bir portresi, çev. Ertan Yılmaz, Dipnot Yayınları, 2011, s. 252-53.
Godard, projeden çekildi. Ancak, mali açıdan ortak yapımcılara karşı sorumlu olan Pennebaker’ın filmi tamamlaması gerekiyordu. Filme Paralel Bir Film (One P.M.—One Parallel Movie) adını verdi. Godard daha sonraları bu filmi Bir Pennebaker Filmi (One P. M.) olarak adlandıracaktır. Filmle ilgili ayrıntılı bir yazıyı şu adreste bulabilirsiniz.
Godard’ın Leacock ve Pennebaker’ın sinemasıyla ilişkisi oldukça tartışmalıdır. 1963-64’de Cahiers du cinéma sözlüğünün Leacock maddesini yazar (Jean-Luc Godard, ‘Richard Leacock’, ‘Dictionnaire de 121 Metteurs en Scene’ içinde, Cahiers du Cinema, XXV (December 1963-January 1964), 40) ve onun kameranın konumunu iyice düşünmeksizin ham gerçekliği yakalama fikrini eleştirir. Godard’a göre Doğrudan Sinemacılar,
filmleri estetik olarak düşünmüyordu; çekim açısı ya da objektif meselesini göz önüne almıyorlardı. Ancak Godard’a göre bu sorular olmaksızın, yönetmen ile izleyici arasındaki bir ilişki olarak kamerayı düşünmeksizin, gerçekliği yakalama şansı yoktu. Cahiers du cinéma okuyucularına Leacock’un filmini izlemek yerine Kennedy’nin başkanlık seçimi kampanyası üzerine bir kitap satın almalarını tavsiye etti (G: 202-203/I: 250-51). Aynı yıl başında Godard Fas’ta (Jean Seberg’in canlandırdığı) başrol oyuncusunun kendini içinde bulduğu dünyayı hiç anlayamayan Patricia Leacock adlı bir televizyon muhabiriyle ilgili bir kısa film (Büyük Dolandırıcı [Le Grand escroc, 1963]) çekmişti. Aynı dönemde Godard, Leacock’un filmleriyle yeterince ilgilenmişti, çünkü 1964 yılında Paris üzerine çekeceği bir kısa film (Montparnasse-Levallois) için onun kameramanı Albert Maysles’i kullanmak istiyordu. Bu film kurmaca olsa da, Godard, Maysles’den “sanki üzerinde hiçbir kontrolü olmayan olayların karşısında duruyormuş gibi, bir haber filmi kameramanı tarzında çekim yapmasını” istedi. “Olayı mümkün olan en iyi şekilde düzenlemeye çalıştım, ancak teatral bir yapım gibi yönetmedim” (G: 212/I: 259).
Colin MacCabe, Godard: Sanatçının yetmiş yaşında bir portresi, çev. Ertan Yılmaz, Dipnot Yayınları, 2011, s. 251-52.
Richard Leacock’un yayına hazırlanmakta olan özyaşamöyküsü Orada Olma Duygusu: Bir Yönetmenin Anıları’nı merakla beklediğimizi belirtelim. Bir Dijital Video Kitap olarak tasarlanan bu anılarla ilgili daha fazla bilgiyi de Canary Banana Films’den alabilir ve önsiparişte bulunabilirsiniz.
Author gurataPosted on 27/03/2011Categories belgeselTags belgesel, godard, leacock	Posts navigation