Haziran | 2018 | Matbuat
FIFA SKANDALI: SIMON KUPPER KRİTİĞİ – NYRB-1
Haziran 11, 2018 Haziran 24, 2018
27 Mayıs 2015’te şafak vakti, İsviçre polisi Zürih’in beş yıldızlı Baur au Lac oteline baskın düzenledi ve Fédération Internationale de Football Association’ın (Fifa) yedi üst düzey görevlisini tutukladı. Guardian yazarı David Conn‘a göre, “Bazıları arka kapılardan çıkarılıp bekleyen arabalara bindirildi ve düşünceli Baur au Lac oteli çalışanları tarafından önlerinde çarşaf tutularak fotoğrafçılardan korundu.”
İsviçre polisi FBI ile ortak hareket ediyordu; zamanın FBI direktörü James Comey, zanlıların “bir yolsuzluk ve açgözlülük kültürü geliştirdiklerini” ifade etti. Conn’un FIFA Skandalı kitabında anlattığı gibi, 2011’le birlikte başlayan soruşturma, Fifa’nın Dünya Kupası için 2018’de Rusya’yı, 2022’de ise Katar’ı tercih etmesine odaklanıyordu. Şüpheli ödemeler gün yüzüne çıkmaya devam ediyor.
Birçok gözlemciye göre şafak baskınları güven vericiydi: ABD, dünya polisi olarak, hala uluslararası haydutları yakalayabilirdi. Ama iki yıl sonra, işler farklı görünüyor. Fifa büyük ölçüde reforme edilmeden kaldı ve Batılı ülkeler değişimi zorlamakta güçsüz görünüyorlar. Conn’un haberleri, analizlerine göre daha kapsamlı. Bununla birlikte FIFA Skandalı, dünya futbolunu yöneten örgütün destanının, 1970’lerden bu yana, jeopolitik değişimleri, özellikle Batı’nın politik ve ekonomik hakimiyetinin azalmasını önceden haber verdiğini gösteriyor.
Modern takım oyunlarının çoğunun kuralları Viktorya Britanya’sında oluşmuştur, sebebi kısmen öğrencileri mastürbasyondan uzak tutmaktır. Ama Britanyalılar yabancılarla oynamaya ilgi göstermediler ve belli uluslararası spor örgütleri Fransızlar tarafından oluşturuldu. Fifa 1904 yılında Paris’te yedi kıta Avrupası ülkesi tarafından kuruldu. Fifa futbolun kurallarını koyuyordu ve ulusal federasyonları denetliyordu. Ne var ki her zaman zayıf bir düzenleyici oldu, profesyonel kulüpler üzerinde etkisi çok azdı. Gücü, sahip olduğu tek bir mülkiyetten kaynaklanır: Dört yılda bir oynanan ve ilki 1930’da Uruguay’da yapılan Dünya Kupası.
1932 yılında FIFA’nın merkezi tarafsız ve merkezi bir yere, İsviçre’ye taşındı. 1970’ler boyunca FIFA, fair play ve amatörlüğe ilişkin Viktoryan ideallere inanan yaşlı adamların yönettiği bir Avrupalı centilmenler kulübü olarak kalmaya devam etti. 1961’de Fifa başkanı olan İngiliz spor öğretmeni Sir Stanley Rous, görevini ücret almadan yaptı. Kadın futbolu teşvik edilmedi: Hatta İngiltere Futbol Federasyonu bunu 1921’den 1971 yılına kadar yasaklamıştı. Kolonizasyonun çözülmesinden sonra Asya ve Afrika ülkeleri Fifa’ya katıldı. Irkçı Güney Afrika yanlısı olan Rous değişim rüzgarını fark etmedi. 1974 yılında Brezilyalı iş adamı João Havelange üçüncü dünyacı bir platformda kampanya yaparak Fifa başkanlığı seçiminde onu yendi. Rous emekli oldu, emekli maaşını reddetti ve spor tarihçisi David Goldblatt’a göre Dünya Kupası’nın kendi ismiyle düzenlenmesi fikrini egoistçe bularak kabul etmedi. Devamı →
FIFA SKANDALI: JOHN DOYLE – GLOBE AND MAIL KRİTİĞİ
Haziran 10, 2018 Haziran 24, 2018
JOHN DOYLE, 25 Ağustos 2017, Globe and Mail
“Sanıklar bir yolsuzluk ve tamahkârlık kültürü geliştirmişlerdir, gizli ve yasa dışı ödemeler, avanta ve rüşvet Fifa’nın iş yapma biçimi haline gelmiştir.” Bunlar eski FBI başkanı James Comey’in cümleleri. ABD Başkanı Donal Trump tarafından kariyerine devam ederken sonunda görevden alınan bu adam, dünya futbolunu yöneten kurumdaki sorunu veciz bir şekilde ve isabetle belirtmiş. Ancak Comey kitapta sadece şöyle bir görünüp gidiyor. Hikâye kesinlikle muazzam bir uluslararası entrika.
Yazar David Conn, Guardian’daki muzip ve çoğunlukla zeki online futbol haberlerini yapan meslektaşları tarafından her zaman “düzgün gazeteci David Conn” olarak anılır. Bu yüzden Guardian’daki bir çok futbol yazarı gibi alaycı küstah ve iğneleyici bir yorumcu değildir, tecrübeli bir araştırmacı gazetecidir.
Bir miktar nükteyle Fifa SKANDALI daha hafif bir okuma olabilirdi. Yoğun, ayrıntılı ve açıkçası, endişe verici. Şimdi hepimiz biliyoruz ki Fédération Internationale de Football Association yıllarca dünya futbolunu yöneten dibine kadar yolsuzluğa batmış bir örgüttü. Suçlamalar yapıldı ve insanlar kovuldu ya da yasaklandı. Futbolun yöneticilerinin sadakatini sağlamak için kullanılan kahverengi zarflardaki paranın online olarak bulunabileceği fotoğraflar bile var. Ama işler neden yanlış gitti? Bozulma nerede başladı? Bunlar, Conn’un neler olduğuna dair uzun ve kimi zaman tekzüde bir anlatıda cevap vermek için ortaya koyduğu sorular.
Giriş bölümü, neden her futbol fanının ve oyuncusunun sinirlenmesi gerektiğini ortaya koyan güzel bir yazı örneği. Conn Manchester’da bir çocukken televizyonda seyrettiği Batı Almaya’da yapılan 1974 Dünya Kupası’nı hatırlıyor. Futbol doğal biçimde etrafını sarmış. Sokaklarda, okul bahçelerinde ve yerel kulüplerin büyük stadyumlarında. O günlerde çok fazla maç yok ve söylediği gibi Dünya Kupası’nın yerel olanı dünya çapında bir oyuna bağlayan derin bir etkisi var: “Hayal ettiğimizin de ötesinde, kendimizden çok daha büyük bir şeyin parçası olmakla şereflendirilmiştik.”
Conn’un “basit güzellik” diye tanımladığı oyun Dünya Kupası’nda tam olarak sergileniyordu. Hollanda için oynayan Johan Cruyff’ün bir ceylanın balemsi yetenekleri vardı. Batı Almanya için Franz Beckenbauer orta saha liberosunun rolünü yeniden yazıyordu. Futbola hayran bırakan, kesintisiz bereketli günlerdi. Geriye baktığında Conn, Manchester’daki çocuğun neredeyse bütün sporcuların Adidas ayakkabı ve forması giydiğini de hatırlıyor. Adidas’ın üç çizgisi yaratılmak istnenen cazibeyi yaratmıştı.
1974 aynı zamanda Conn’un Fifa için dönüm noktası olarak belirlediği tarih. 13 yıl boyunca başkanı bir İngiliz olan Sir Stanley Rous’tu. Dünya Kupası turnuvalarını organize etmekte kayda değer politik kıvraklık ve yetenek sergilemiş olan sağlam, büyüyen ve şeffaf bir örgüttü. Rous 1974 seçimlerinde yine adaydı ancak sponsorluklar, ortaklıklar ve TV hakları aracılığıyla Fifa’ya gelecek muazzam refah potansiyelini gören Brezilyalı iş adamı Joao Havelange’a yenildi. Aynı zamanda Avrupa’daki bir avuç bürokrat tarafından görmezden gelinen ve dışlanan futbolun avrupalı olmayan ülkeleri nezdinde haklı bir platform da kazandı. Havelange başkanlığı birçok küçük ülkenin oylarını toplayarak ve Fifa’nın toplayacağı zenginliği paylaşmaya söz vererek kazandı. O zaman ve sonrasında yolsuzluk göstergeleri başladı. Para, örgütün yüzlerce üyesi üzerinden dağıldı ve stadyum inşa edecek ve çocukları eğitecek resmi kurumlar yerine ahlaksız kişilerin cebine gittiğinde hemen hemen kimsenin haberi olmadı.
Conn 1974’ten beri Fifa’nın bazı doğru faaliyetler yaptığına işaret ederken dikkatli. Sepp Blatter 1998’de başkan seçildiğinde kalkınma parası dağıtacağına söz vererek Fifa’nın küçük ülkelerinin oylarını topladı. Ve dağıttı. Afrika ülkelerindeki erkek ve kız çocukları için hayatları daha iyiye doğru değiştiren ve bazı Afrika ülkelerini futbol merkezi yapan stadyumlar, eğitim tesisleri ve kalkınma programları var. Futbol bazı kuşatılmış ülkelerde ciddi olumlu bir etki yaptı. Sürpriz olmayan bir şekilde Blatter Nobel Barış Ödülü almayı bile bekledi.
Ancak Blatter da bir ahlaksızlık kültürünü besledi ve ifrata gözlerini kapadı. Conn’un kitabındaki tüm tuhaf ve renkli karakterler içinde kitap için röportaj vermeyi kabul eden tek üst düzey Fifa yöneticisi o. Rezil olduğu düşünülse de başına gelenler karşısında hala şaşkın. Veya öyle söylüyor.
Spesifik olarak, gerçekşen şey, Katarlı inşaat devi ve Fifa’nın en güçlü komitelerinde uzun süre üye olan Muhammed bin Hammam’ın Blatter’ı eleyerek başkan olmak istemesiydi. 2011 yılında 25 Karayip Futbol Federasyonu yetkilisinin her biri için üstü yazısız zarflarda 40.000 doalr rüşvet vermek üzere Trinidad’a gitti. Para onlara Concacaf başkanı ve Fifa icra komitesi üyesi Jack Warner tarafından dağıtıldı. Muhammed bin Hammam başkanlık yarışında onların oyunu istiyordu.
İş arsızlığa dökülünce, parayı alması beklenen bazıları duraksadı ve olay hakkında konuştu. New York’taki Trump Tower’da parası genel sekreteri olduğu Concacaf tarafından ödenen birkaç dairesinden birinde oturan Chuck Blazer alarma geçti. İriyarı, obez bir adam olan Blazer kendisini zengin eden bu tür rüşvetin şimdi fazla aleni olduğunu öğrenmişti. Ve burası FBI’ın devreye girdiği yer. Blazer ve diğerleri nakit olarak rüşvet ve şüpheli komisyonlar biriktiyordu ve gelir vergisi ödemiyordu. Kısa süre sonra Blazer FBI için üstünde bir dinleyici cihazı taşımaya başladı.
Fifa’nın dayanıksız kayırmacılığı dağılmaya başladı. Britanya’da politikacılar 2018 Dünya Kupası’nın İngiltere’de yapılması için başarısız olan ihalede neden milyonlar harcandığını öğrenmek istiyordu. Avusturalya Dünya Kupası’na ev sahibi olmak için 43 milyon dolar devlet parası harcanan kampanyadan sonra Fifa icra komitesinden neden sadece bir oy alabildiğini öğrenmek istiyordu. Bu oy, Conn’un belirttiği gibi, muhtemelen Beckenbauer’den gelmişti. Bu da hikayeyi tekrar Conn’un TV’den büyülenerek izlediği 1974 Dünya Kupası’na geri götürüyor. Sonunda Dünya Kupası adayları arasında kazanan Rusya ve Katar oldu.
Kitap, zaman zaman, rüşvet ve yolsuzluğun ortaya çıkışını okuyucuyu bunalmış hissedecek kadar ayrıntılı bir şekilde anlatıyor. Yine de, bu aşırılık hakkında, Conn’un “bu futbol şeflerinin halkın oyununu sömürerek işgal ettiği bütün o utanmaz, aşırı, farklı gezegen” hakkında renkli, eğitici bir anlatıma ulaşıyor. Kitapta halkın sporu suçlanmıyor, sadece onu yönetenler suçlanıyor. Bu hikayenin endişe verici olmayan tek kısmı.
John Doyle The Globe and Mail’in TV eleştirmeni ve The World Is a Ball: The Joy, Madness and Meaning of Soccer (Dünya Toptur: Futbol Coşkusu, Çılgınlığı ve Anlamı) kitabının yazarıdır
FIFA SKANDALI: INTERNATONAL SOCCER NETWORK
David Conn gibi bir ödüllü gazeteci konuştuğunda dinlersiniz. Conn bir kitap yazdığında okursunuz. Bu kesinlikle yeni kitabı FIFA SKANDALI için de geçerlidir.
FIFA SKANDALI oldukça etkileyici bir okuma; bir yönüyle tarih kitabı, bir yönüyle de teşhir. FIFA tarihi ve dünyanın en popüler sporunu sarsan yakın zamandaki yolsuzluk skandalı ile ilgili olarak yazılan en kapsamlı kitap olduğunu rahatlıkla söyleyebiliriz.
Kitapta FIFA’nın mütevazı başlangıcını ve multi milyar dolarlık bir organizasyona dönüşmesini göreceksiniz. Maalesef güçlerini açgözlülük, ahlaksızlık ve yolsuzluk için kullananları da göreceksiniz. 20 yıldan fazla süren korkunç yolsuzluk, detaylarıyla ve ince ince işlenerek verilmiş. Chuck Blazer, Jack Warner, Michael Platini, Franz Beckenbauer ve hatta Sepp Blatter’ın açığa çıkarılan portrelerinin tamamı, bu kapsayıcı metin içinde bulunabilir. Başka hiçbir yerde bulunamayacak Blatter röportajıysa, kitabı almak için tek başına yeterli bir sebep.
Bir bütün olarak inanılmaz detaylı ve akıcı bir kitap, 300 sayfalık dünya çapında bir eser. Bu, Güzel Oyun’un yazarından, muhtemelen Guardian’ın en iyi muhabirinden ve FIFA skandalını gün be gün takip eden birinden beklenen şeydi. Conn bu hikayeyi yazacak en iyi isim, hepimizin sevdiği oyun hakkında farklı bir perspektife sahip olmanızı sağlayacak.
Kitap inanılmaz hoş, kolay unutmayacağınız bir tecrübe. Bütün futbolseverler için veya spor endüstrisi için ya da eski usul araştırmacı gazeteciliğe ilgi duyanlar için okunması gerekli bir kitap. Pişman olmazsınız!