Deistler Ä°Ã§in DoÄŸru Yol HaritasÄ±
21-10-2016 17:59 tarihinde yayÄ±nlandÄ±.
Ä°slam ansiklopedisinin “Deizm” maddesinde ÅŸunlar yazar:
“TanrÄ±’nÄ±n varlÄ±ÄŸÄ±nÄ± ve Ã¢lemin ilk sebebi olduÄŸunu kabul etmekle birlikte akla dayalÄ± bir tabii din anlayÄ±ÅŸÄ± Ã§erÃ§evesinde nÃ¼bÃ¼vveti ÅŸÃ¼phe ile karÅŸÄ±layan veya inkÃ¢r eden felsefÃ® ekolÃ¼n adÄ±. Deizm Latince’de “TanrÄ±” anlamÄ±na gelen deus kelimesinden tÃ¼retilmiÅŸ olup GrekÃ§e’de yine “TanrÄ±” anlamÄ±ndaki theostan gelen teizm terimiyle aynÄ± sÃ¶zlÃ¼k anlamÄ±na sahiptir. Ancak XVI. yÃ¼zyÄ±ldan itibaren Hristiyan dÃ¼nyasÄ±nda baÅŸlayan felsefÃ® ve teolojik tartÄ±ÅŸmalarla birlikte teizm terimi Ortodoks inanÃ§larÄ± savunan kesim iÃ§in, deizm ise geleneksel inanÃ§lardan sapan dÃ¼ÅŸÃ¼nÃ¼rler iÃ§in kullanÄ±lmaya baÅŸlanmÄ±ÅŸtÄ±r. Deizm kelimesinin ilk kullanÄ±lÄ±ÅŸlarÄ±ndan birine, Calvinci bir ilÃ¢hiyatÃ§Ä± olan Pierre Viret’nin Instruction Chrestienne (Cenova 1564) adlÄ± eserinde rastlanmaktadÄ±r. Viret bu eserinde, kendilerini ateistlerden ayÄ±rmak iÃ§in deist ismini alan bir grup filozof ve edipten bahsetmiÅŸ, kimliklerini vermediÄŸi bu kiÅŸileri, Allah’a ve O’nun Ã¢lemi yarattÄ±ÄŸÄ±na inanmakla birlikte Ä°sa Mesih’i ve HÄ±ristiyanlÄ±k doktrinlerini inkÃ¢r eden ateistler olarak suÃ§lamÄ±ÅŸtÄ±r.”
Allah’a inanan ama dini reddeden bu gÃ¶rÃ¼ÅŸ, geleneksel mevcut yapÄ±sÄ± iÃ§inde dinin Ä±slah edilemeyeceÄŸini dÃ¼ÅŸÃ¼nerek reddeder. Genellikle buna sebep olarak din adÄ±na ortaya Ã§Ä±kan kÃ¶tÃ¼ Ã¶rnekler gÃ¶sterilir. Zira felsefi anlamda tutarlÄ± bir arka plandan yoksun, akla ve ahlaka ters dÃ¼ÅŸen Yahudi ve Hristiyanlar iÃ§in makul sayÄ±labilecek bu gÃ¶rÃ¼ÅŸ son zamanlarda MÃ¼slÃ¼manlar arasÄ±nda da yayÄ±nlaÅŸmaktadÄ±r.
HÃ¢lbuki Allah’Ä±n varlÄ±ÄŸÄ±nÄ± kabul eden, yani yaratÄ±cÄ± bir iradenin olmasÄ± gereÄŸini akleden kiÅŸinin onun dÃ¼zenleyici kimliÄŸi Ã¼zerinde de durmasÄ± gerekir. Buna gÃ¶re yaratan, aynÄ± zamanda terbiye edendir. Nitekim A’lÃ¢ suresi; Allah’Ä± yaratÄ±cÄ±, ÅŸekil veren, Ã¶lÃ§Ã¼sÃ¼nÃ¼ koyan ve yol gÃ¶sterici ÅŸeklinde tanÄ±tarak tesbih/tenzih eder. Tesbih ve tenzih konusu olan eylemler, mÃ¼dahaleyle ortaya Ã§Ä±kar. ArdÄ±ndan Allah hakkÄ±nda doÄŸru dÃ¼ÅŸÃ¼nmek, bir ihtiyaÃ§ ve zorunluluk hÃ¢lini alÄ±r.
KÃ¢inatta ki her ÅŸeyin ona hizmet ettiÄŸi dÃ¼ÅŸÃ¼nÃ¼lÃ¼rse Allah’Ä±n insana deÄŸer verdiÄŸi, yaratÄ±lÄ±ÅŸÄ±n merkezine onu koyduÄŸu aÃ§Ä±ktÄ±r. DolayÄ±sÄ±yla ona bir amaÃ§ belirlemesi, hayatÄ±nÄ± anlamlandÄ±rmasÄ±, yani onunla iletiÅŸime geÃ§mesi de aklen bir zorunluluktur. Mesela Kur’an, putlarÄ±n birileri tarafÄ±ndan Ã¼retilip uydurulduklarÄ± iÃ§in konuÅŸamadÄ±klarÄ±nÄ± sÃ¶yler. Buna gÃ¶re Allah’Ä±n konuÅŸmasÄ±, yol gÃ¶stermesi onun varlÄ±ÄŸÄ±nÄ±n zorunlu bir sonudur. Nihayet dinin kaynaÄŸÄ±, yani aslÄ± da onun sÃ¶zlerini bir araya toplayan vahiyden ibarettir.
Allah katÄ±nda tek din Ä°slam’dÄ±r. Yahudilik ve HristiyanlÄ±k diye ayrÄ± dinler yoktur. Ä°brahim (as) de, Musa (as) da, Ä°sa (as) da Muhammed (sav) de mÃ¼slÃ¼mandÄ±r. Getirdikleri din de sadece Ä°slam’dÄ±r. Aradaki ufak tefek ÅŸeriat farklÄ±lÄ±klarÄ± gÃ¶z ardÄ± edilebilirse bÃ¼tÃ¼n peygamberler; Allah’Ä±n birliÄŸi, ahiretin varlÄ±ÄŸÄ±, iyilik yapmak ve kÃ¶tÃ¼lÃ¼kten sakÄ±nmak gibi ortak ilkeler Ã¼zerinde dururlar. Ã‡ok kÃ¼Ã§Ã¼k ayrÄ±ntÄ±lar dÄ±ÅŸÄ±nda neredeyse ibadetler de ortak bir zemin Ã¼zerinde ilerler. Mesela Bakara suresinin 183. ayetinde, “Ey inananlar, sizden Ã¶ncekilere yazÄ±ldÄ±ÄŸÄ± gibi (gÃ¼nahlardan) korunmanÄ±z iÃ§in sizin Ã¼zerinize de oruÃ§ yazÄ±ldÄ±.” denilir. BÃ¼tÃ¼n peygamberler aynÄ± Ã§izgi Ã¼zerinde ve hemen hemen aynÄ± arka plana sahiptirler. Nitekim Kur’an pek Ã§ok kere tarihten ve onlarÄ±n hayatlarÄ±ndan Ã¶rneklerle doludur. Ne yazÄ±k ki Yahudi ve Hristiyanlar daha sonra akla zarar yorumlarla tahrif sÃ¼reci yaÅŸamÄ±ÅŸ ve kendilerine has, farklÄ± bir din hÃ¢line gelmiÅŸlerdir. Tahrif sÃ¼reci yorumlarÄ± aslÄ±n yerine koymak suretiyle hÄ±zlanmÄ±ÅŸ ve sonunda kendi elleriyle yazdÄ±klarÄ±nÄ± Allah katÄ±ndan saymÄ±ÅŸlardÄ±r.
Ne yazÄ±k ki dinin aslÄ±yla yorumlarÄ± arasÄ±ndaki farklarÄ± bilmeyenler ve beÅŸeri Ã§Ä±karÄ±mlarÄ± dinin kendisi sananlar elinde iÅŸ daha da karÄ±ÅŸÄ±k hÃ¢le getirilmiÅŸ, sonunda dinden uzaklaÅŸmak, Ã¶zgÃ¼r kalmak anlamÄ±na gelmiÅŸtir.
Ä°sa’nÄ±n Allah’Ä±n oÄŸlu olmasÄ±, yani Allah’Ä±n bir insana hulul etmesi, ya da insan ÅŸeklinde gÃ¶rÃ¼nebilmesi, elbette papazlarÄ±n iÅŸine gelir. BugÃ¼n de Allah adÄ±na konuÅŸabilen, onu temsil eden onlardÄ±r. GÃ¼nah Ã§Ä±karmaktan, vaftiz etmeye varÄ±ncaya kadar pek Ã§ok konu, onlarÄ±n inhisarÄ±nda gerÃ§ekleÅŸmektedir. OnlarÄ±n Ã¶zellikle ortaÃ§aÄŸda elde ettikleri ayrÄ±calÄ±klarÄ± bilmeyen yoktur. LaikliÄŸin ihdasÄ± da bu Ã§erÃ§eve karÅŸÄ±sÄ±nda bir gereklilik addedilmiÅŸtir. Din savaÅŸlarÄ±ndan ve yaÅŸanan bÃ¼tÃ¼n kÃ¶tÃ¼ Ã¶rneklerden sonra bugÃ¼n batÄ± da laiklik adÄ± altÄ±nda dinin iÅŸlevselliÄŸinin resmi ya da gayr-Ä± resmi ÅŸekillerde sÄ±nÄ±rlandÄ±rÄ±ldÄ±ÄŸÄ± bilinmektedir.
Yahudi ve Hristiyanlara karÅŸÄ± geliÅŸtirilen tezlerin bugÃ¼n vahyin son eseri iÃ§inde geÃ§erliymiÅŸ zannedilmesi Ã¼zÃ¼cÃ¼dÃ¼r. Zira Kur’an’Ä±n emir, yasak ve tavsiyelerinde akÄ±l dÄ±ÅŸÄ± ilkeler bulunmaz. Ã‡ok ÅŸÃ¼kÃ¼r, Kur’an aÃ§Ä±sÄ±ndan diÄŸerlerinde gÃ¶rÃ¼ldÃ¼ÄŸÃ¼ gibi bir tahrif sÃ¼reci de yaÅŸanmamÄ±ÅŸtÄ±r. Zira hangi gÃ¶rÃ¼ÅŸten olursa olsun muhkem ayetler Ã§erÃ§evesinde dinin aslÄ± herkes iÃ§in aynÄ±dÄ±r. Dinin aslÄ± Allah’Ä±n aÃ§Ä±k-seÃ§ik dedikleridir. FarklÄ± yorumlarÄ±n yapÄ±labildiÄŸi ayetler ise dinin omurgasÄ±nÄ± oluÅŸturmaz. Nihayet yorumlamaya aÃ§Ä±k ayetlerde bile “Allah’Ä±n dediÄŸi budur.” denilmez, “Allah’Ä±n dediÄŸinden benim anladÄ±ÄŸÄ±m budur.” denilir. Elbette din adÄ± altÄ±nda yapÄ±lan bazÄ± yorumlarda; mezhep, tarikat, cemaat gibi oluÅŸumlar elinde zaman zaman kÃ¶tÃ¼ Ã¶rnekler ortaya Ã§Ä±kmÄ±ÅŸtÄ±r. Bunlar dinin aslÄ±ndan deÄŸildir. DeÄŸiÅŸebilir, dÃ¼zeltilebilir, ertelenebilir veya reddedilebilir. HiÃ§bir yorum kendisini hakikatin tek temsilcisi de saymaz, sayamaz.
Dinin iki kaynaÄŸÄ± kabul edilen Kur’an ve hadislerin tek amacÄ± da en genel anlamÄ±yla insanÄ±n onurunu korumaktÄ±r. Ve kaynaÄŸÄ±ndan yola Ã§Ä±karak elde edilen bir hÃ¼kmÃ¼n de bu amaca hizmet etmesi zorunludur. Bu anlamda iÃ§tihatlar, sorun Ã§Ã¶zmeye ve hayatÄ± kolaylaÅŸtÄ±rmaya matuftur. KaynaÄŸÄ± beÅŸeri olan kiÅŸisel Ã§Ä±karÄ±mlarÄ±n zorla kabul edilmesi dÃ¼ÅŸÃ¼nÃ¼lemez. DolayÄ±sÄ±yla sadece insanlarÄ±n iyiliÄŸini isteyen bir dinin yok sayÄ±lmasÄ± veya yoruma aÃ§Ä±k meselelerin dinin aslÄ±ndan sayÄ±lmasÄ± ya da bazÄ± mÃ¼ntesipleri elinde kÃ¶tÃ¼ Ã¶rnekler sergilemesi, o dinin kÃ¶tÃ¼ olduÄŸu anlamÄ±na gelmez. Elbette dinin aslÄ±ndan haberi olmayanlara bunu anlatmak zordur. Nitekim hak-batÄ±l mÃ¼cadelesinde pek Ã§ok kÃ¶tÃ¼ Ã¶rnekle karÅŸÄ±laÅŸÄ±lmasÄ± da ÅŸaÅŸÄ±rtÄ±cÄ± gelmemelidir.
Bu hususta verilebilecek en Ã¶nemli Ã¶rneklerden biri dini yok sayanlar iÃ§in indirilmiÅŸ olan TÃ®n suresidir. Surenin baÅŸÄ±nda; incir, zeytin, Tur daÄŸÄ± ve Emin Belde’den bahsedilir. BunlarÄ±n hepsi peygamberlerle anÄ±lan birer semboldÃ¼r. Ä°ncir, Ã‚dem (as)’i; zeytin, Ä°sa (as)’yÄ±; Tur daÄŸÄ±, Musa (as)’yÄ±; Emin Belde Mekke ise Muhammed (sav)’i temsil eder. Bu ÅŸekilde Ã‚dem (as)’den Muhammed (sav)’e Ã¢deta peygamberlerin Ã¼zerinde durduÄŸu Ã§izgi (tarih) gÃ¶zler Ã¶nÃ¼ne serilir. Surenin sonunda “ Siz hÃ¢lÃ¢ dini nasÄ±l yok sayabilirsiniz?” denir. BÃ¶ylece bunun mÃ¼mkÃ¼n olmadÄ±ÄŸÄ± anlatÄ±lmak istenir.
Din yok sayÄ±ldÄ±ÄŸÄ±nda Ã‚dem (as) ve onun hakkÄ±nda anlatÄ±lanlar, Ä°sa (as) ve Zeytin daÄŸÄ±nda yaÅŸananlar, Musa (as) ve Tur daÄŸÄ±nda olup biten her ÅŸey, Muhammed (sav) ve Mekke’de verilen mÃ¼cadelenin tarihi, buralarda yaÅŸayanlar ve yaÅŸananlarla birlikte ayaÄŸa kalkar ve inkÃ¢r edenin Ã¼stÃ¼ne gelir. Yani Muhammed (sav)’i reddetmek bÃ¼tÃ¼n bir insanlÄ±k tarihini, verilen mÃ¼cadeleleri, yapÄ±lan iyilikleri, Ã§ekilen dertleri ve ortaya Ã§Ä±kan emeÄŸi yok saymakla aynÄ± ÅŸeydir. Din, hemen bir Ã§Ä±rpÄ±da yalanlanabilecek kadar kolay bir olgu deÄŸildir. Ãœstelik iman ve sÃ¢lih amel ikilisinin meydana getirdiÄŸi onca gÃ¼zel Ã¶rnek de varken. Ve Allah’Ä±n insana verdiÄŸi Ã¶zgÃ¼r iradenin bu iki Ã¶nemli ilke ile yaratÄ±lÄ±ÅŸÄ± nasÄ±l gÃ¼zelleÅŸtirdiÄŸi de bilinirken…
Benzer bir bakÄ±ÅŸ aÃ§Ä±sÄ± da Necm suresinde sergilenir. Surede aralarÄ±nda mukayese edilemeyecek kadar fark bulunduÄŸu vurgulanarak vahyin Ã§Ä±karÄ±mlarÄ± ile put Ã¼reten mÃ¼ÅŸrik zihniyetin arka planÄ± masaya yatÄ±rÄ±lÄ±r. Vahyin iÃ§eriÄŸinde Peygamber (sav)’in dahi ÅŸahsi gÃ¶rÃ¼ÅŸleri, arzularÄ± veya istekleri yoktur. Oysa mÃ¼ÅŸriklerin elinde kutsanan her ÅŸey, onlarÄ±n menfaatlerini meÅŸrulaÅŸtÄ±rmaya yaramaktadÄ±r. Her put, arkasÄ±nda birilerinin Ã§Ä±karlarÄ±nÄ± gizlemektedir. Hak din ile sahteleri arasÄ±ndaki fark iki Ã¶lÃ§Ã¼yle ortaya Ã§Ä±kar. Biri “Kimse baÅŸkasÄ±nÄ±n gÃ¼nahÄ±nÄ± yÃ¼klenemez.”, diÄŸeri de “Ä°nsan iÃ§in ancak Ã§alÄ±ÅŸtÄ±ÄŸÄ±nÄ±n karÅŸÄ±lÄ±ÄŸÄ± vardÄ±r.” anlayÄ±ÅŸÄ±dÄ±r. Bu ilkeler, sahte olanÄ± ortaya Ã§Ä±karÄ±r. Yani insan iÃ§in ancak emeÄŸinin karÅŸÄ±lÄ±ÄŸÄ± vardÄ±r ve bunu da mutlaka almalÄ±dÄ±r. Ä°nsanlar sorumluluklarÄ±nÄ±n farkÄ±na varmalÄ± ve suÃ§u birbirlerinin Ã¼zerine atmamalÄ±dÄ±r. Vahiy, herkesin yaptÄ±ÄŸÄ±nÄ±n karÅŸÄ±lÄ±ÄŸÄ±nÄ± bulabildiÄŸi adil bir sistem iÃ§erisinde hareket etmeyi Ã¶nerir. Oysa putlar kendilerini Ã¼reten kimselere dokunamazlar.
Necm suresi, insanÄ± vahyin iÃ§eriÄŸi ile putlarÄ±n arkasÄ±nda yatan menfaatler arasÄ±nda mukayese yapmaya, yani birilerini Ã§Ä±karlarÄ±na alet olup asÄ±lsÄ±z temenniler peÅŸinden koÅŸmaktansa, Ã§alÄ±ÅŸtÄ±ÄŸÄ±nÄ±n karÅŸÄ±lÄ±ÄŸÄ±nÄ± alacaÄŸÄ± adil bir beklenti iÃ§inde sadece Allah’a kul olup hakikate teslim olmaya Ã§aÄŸÄ±rÄ±r. EmeÄŸinin karÅŸÄ±lÄ±ÄŸÄ±nÄ± almaya ve adalete davet eden bir dini yok saymak ancak cahillikle mÃ¼mkÃ¼ndÃ¼r. Zira Kur’an’da insanlara zarar verebilecek hiÃ§bir ÅŸey yoktur. Allah, kullarÄ±nÄ±n yalnÄ±zca iyiliÄŸini ister. Surede “Allah, kÃ¶tÃ¼lÃ¼k yapanlara yaptÄ±klarÄ±nÄ±n karÅŸÄ±lÄ±ÄŸÄ±nÄ± verecek ve iyilik yapanlarÄ± da yaptÄ±klarÄ±nÄ±n en gÃ¼zeliyle Ã¶dÃ¼llendirecektir.” (31) buyrulmaktadÄ±r ki bu adaletin ta kendisidir.
O hÃ¢lde deistler ya batÄ±da gerÃ§ekleÅŸmiÅŸ muhalefeti taklit ediyor ya da sahte dinlerle gerÃ§eÄŸi arasÄ±ndaki farkÄ± bilmiyorlar, demektir. Dini yorumlarÄ± aslÄ±nÄ±n yerine koymak ve bir takÄ±m aÅŸÄ±rÄ±lÄ±klarÄ±, Allah’Ä±n sÃ¶zleriyle bir tutmak asla kabul edilemez. Hakikati arayanlar iÃ§in gerÃ§ek din, onlarÄ± sadece doÄŸru yola, ÅŸaÅŸmaz bir istikamete davet etmektedir.