Psikologdan Tavsiyeler | Çocukların Daima Güldüğü Yer
Çocuğu toplum hayatına götüren ilk basamağını aile ilişkileri oluşturur. İster tek olsun, ister kalabalık bir ortamda yetişsin, her çocuk aile dışında da yaşıtlarıyla günlük bir ilişkiye gereksinim duyar.
2 yaşından itibaren çocuk, anneyle kendi benliğini ayrıştırma konusunda somut davranışlarda bulunur. Bu, çocuğun sosyalleşme ihtiyacının bir göstergesidir. Çünkü çocuk, kendi benliğini sosyal ortamda, “diğerlerinin”yanında daha kolay keşfeder. Anneye-babaya alternatif bir otorite yani öğretmen figürü, aynı oyuncaklarla ilgilenen diğer çocuklar faktörü, çocuğun evde daha sınırlı olan dünyasının zenginleşmesi için verimli bir gelişim ortamı sunar.
Anaokullarının kurucusu FROEBEL’in de dediği gibi “Anaokulunun amacı öğrenmeye ilgi uyandırmak” olmalıdır. Örneğin, anaokullarında açık havada veya kapalı salonlarda oynanan şarkılı, hareketli grup oyunları, top oyunları, v.s. gibi etkinlikler çocukların büyük kaslarını geliştirir, denge duyumlarını arttırır, sağlıklı bir iskelet yapısına sahip olmalarını sağlar. Yapılan araştırmalara göre, çocuk 5 yaşına kadar bu beceri ve yeteneği elde edemezse, bir daha bu hareket yetilerini gerçek anlamda geliştiremez.
Çocukta zeka gelişiminin %70’lik kısmı 6 yaşına kadar tamamlandığını ve öğrenme becerilerinin bu yaşlarda geliştiğini düşünürsek;
Çocuğun grup içine katılması, sağlıklı ilişkiler kurması, kültürel değerlerine sahip çıkması, sosyalleşmesi gibi olgular bu yaşta geliştiği için,
Dilini doğru, yanlışsız, güzel konuşma özelliğini bu yaşta öğrendiği; toplumu, çevreyi, evreni ve insan davranışlarını tanımaya başladığı için,
Hem akran gruplarıyla işbirliğini geliştirip hem de kendi hakkını korurken; başkalarının özgürlüğünü de zedelememeyi öğrendiği için,
Nesneleri, eşya ve varlıkları, temel bir takım becerileri, davranışları, olumlulukları ve olumsuzlukları bu yaşlarda öğrenmeye başladığı için,
Çocukluk yıllarında kazanılan davranışların büyük bir kısmının yetişkinlikte bireyin kişilik yapısını, tavır, alışkanlık, inanç ve değer yargılarını biçimlendirdiği için,
OKUL ÖNCESİ EĞİTİMİNİN ÇOCUĞA KAZANDIRABİLECEĞİ DAVRANIŞ VE BECERİLER
Boyut, renk, biçim vb. farklı durumlarda gördüklerini, bu durumlarla ilgili sonuçları ve bütünlük içinde yer alan nesne ve olayları söyleyebilir. Nesne, olay veya olguları çeşitli özelliklerine göre eşleştirebilir, sıralayabilir, gruplandırabilir. Sayma, toplama ve çıkarma ile ilgili birçok işlemi yapabilir. Sayı, geometri, trafik işareti gibi günlük yaşamda çok sık karşılaştığı sembolleri tanıyabilir. Altında-üstünde, içinde-dışında, sağında-solunda vb. konum kavramları ile ilgili verilen yönergeleri uygulayabilir. Zamanla ilgili kavramları, belirli etkinliklerle ilişkilendirebilir ve olayları neden-sonuç ilişkisine göre değerlendirebilir. Karşılaştığı problemleri tanımlayabilir, çözüm yollarını sıralayabilir ve en kolay yoldan çözebilir. Dili gramer kurallarına uygun olarak ve etkili bir şekilde kullanabilir.Duyduğu sesleri birbirinden ayırt edebilir ve seslerin kaynağını ve özelliklerini söyleyebilir.
Sürünme, yuvarlanma, çeşitli şekillerde yürüme, tırmanma, atlama, sıçrama vb. bedensel koordinasyonu gerektiren hareketleri yapabilir. Hareket halindeki nesneleri elleriyle yakalama, ayağıyla durdurma, nesneleri uzak mesafedeki bir hedefe atma, topu zıplatma vb. hareketleri yapabilir. Nesneleri doğru bir biçimde takma, çıkartma, şekiller çizme, nesneleri birbiriyle bağlama vb. el-göz koordinasyonu gerektiren becerileri kazanabilir. Tek ayak üzerinde durma, çeşitli şekillerde çizilmiş çizgiler üzerinde tek ayakla yürüme vb. denge gerektiren hareketleri yapabilir. Büyük ve küçük kasları kullanarak güç gerektiren hareketleri yapabilir.
Duygularını fark ederek nedenlerini ve sonuçlarını söyleyebilir, müzik, dans ve resimle ifade edebilir. Ayrıca duygularını denetim altına alabilir. Kendi isteğiyle bir işe başlama ve işi bitirme yeterliliğine sahip olabilir. Canlı varlıklara ve farklı gelişen insanlara karşı daha duyarlı davranabilir. Grup etkinliklerine kendi isteğiyle katılma, grupta sorumluluk almaya istekli olma, sorumluluklarını yerine getirme, grubun kararlarına bağlı kalma gibi akranlarıyla olan ilişkilerini sürdürebilir.Toplumda farklı rollere sahip bireyler ve aynı bireyin farklı rollerinin olduğunu, kendi kültürünün özelliklerini ve başka kültürlerin de olduğunu fark edebilir.Yaşadığı ortamdaki durum ve olayların estetik özelliklerini anlayabilir, çevresini estetik yönünden düzenleyebilir, müzik, resim, bedensel ve el becerilerinde özgün eserler ortaya koyabilir.
Giysilerini giyip çıkarma ile ilgili becerileri kazanabilir. Dengeli ve sağlıklı beslenme ile ilgili kuralları bilebilir ve uyabilir. Sağlıklı yaşam için gerekli olan temizlik kurallarını ve dinlemeyle ilgili doğru davranışları sergileyebilir. Tehlike oluşturabilecek durumlardan ve tehlikeli olan
• Okul korkusunu temelinde çocuğun anne babaya çoğunlukla da anneye
aşırı bağımlı olması ve onlardan ayrılma korkusu yatar.
• Çocuk anne babası olmadığında kendisine veya anne- babasına bir şey olacağından korkuyor olabilir.
• Yeni bir kardeşin doğumuyla kardeş kıskançlığının ortaya çıktığı durumlarda görülebilir.
• Sorumluluk almaktan korkabilir.
• Anne babanın çocuğun okula başlamasıyla geliştirdikleri endişe ve kaygıları çocuğa yansıtmaları sonucu çocukta okul korkusu görülebilir.
• Annenin de çocuğa bağımlı olması okul korkusunu tetikleyebilir.
• Çocuğun geç saatlere kadar ayakta kalması gitmek istememesine neden olabilir.
• Performans kaygısı yaşayan çocuklar başarısız olma endişesiyle okula gitmek istemeyebilirler.
• Öğretmenin ilgi ve sevgisi diğer çocuklara da yöneleceğinden çocuk kendisine gösterilen ilgi ve sevgiden tatmin olmayabilir.
Okul Fobisinin Özellikleri:
• Okul korkusu genellikle 6–10 yaşları arasında ortaya çıkar. Ancak ilkokuldan liseye kadar her yaşta görülebilir.
• Çocuğun okul korkusunu yenip okula alışma dönemi ortalama 3–4 hafta kadardır.
• Bu çocuklar genellikle sosyal ilişki kurmakta güçlük çeken, içe kapanık ve utangaç çocuklardır. Başarı kaygısı duyarlar ve aşırı onay beklerler.
• Bu çocuklar ailelerine özellikle annelerine bağımlıdırlar. Anne ve babaları olmadan bir yere gitmek, bir şey yapmak istemezler.
• Psikosomatik belirtiler görülmektedir. Karınlarının, başlarının ağrıdığını ve hasta olduklarını söylerler. Bu yakınmalar evde kalmalarına izin verildiğinde sona erer.
• İştahsızlık ve uykusuzluk görülmektedir.
Okul Fobisini Önlemek İçin Yapmamız Gerekenler:
• Okul öncesi dönemde çocuklarımızın bizi taklit ederek bir şeyler öğrendiğini aklımızdan çıkarmamalıyız. Çocuklarımızın olduğu ortamlarda her hangi bir nesne veya olayla ilgili korkularımızı dile getirmemeliyiz. Çünkü korku taklit yoluyla edinilebilecek bir durumdur.
• Aşırı koruyucu- baskıcı tutumlar da bulunmamalıyız.
• Erken çocukluk döneminde çocuğun öz bakım ile ilgili becerileri kazanmalarını sağlamalıyız. Yani çorabını biz giydirmemeliyiz, onun giymesine yardımcı olmalıyız. Kendi başına bir şeyler başarıyor olmak, çocukta güven duygusunu destekleyecek bir süreçtir.
• Okul çağına kadar çocuğumuzun tuvalet eğitimini tamamlamasını sağlamalıyız.
• Kendi akranları ile etkileşim sürecine girebileceği ortamlar oluşturmalıyız.
• Okula gitmediğinden dolayı çocuğu suçlamaktan kaçınmalıyız. Onu asla gitmesi konusunda zorlamamalıyız, sabırlı davranmalıyız.
• Kendimizi çocuğumuzun yerine koyarak duyduğu kaygı ve endişeyi anlamaya çalışmalıyız.“Korkuyorum” derse “Ne var bundan korkacak” diye karşı çıkmak yerine “Demek korkuyorsun” diyerek anlayışla sarılmalıyız.
• Ona bu durumun birçok çocukta görüldüğünü, bunun geçici bir durum olduğunu anlatmalıyız.
• Çocuğumuza okula gitmenin avantajlarını vurgulamalıyız; okulda yeni arkadaşlar edinebileceğini, arkadaşları ile çok keyifli vakit geçirebileceğini, eğlenirken yeni şeyler öğrenebileceğini anlatmalıyız.
• Kendi çocukluğumuzda okula ilk başlangıçta yaşadığınız kaygıları ve pozitif deneyimleri paylaşabiliriz.
• Eğer mümkünse ilk günler de okula gidiş ve okuldan dönüşlerde anne veya baba olarak eşlik etmeliyiz. Daha sonraki sürede birlikte belirlediğimiz saatlerde onu okulunda ziyaret edebiliriz.
• Çocuğumuzun bize güvenmesi çok önemlidir. O derste iken veya oyuna dalmışken bırakıp ayrılmamalıyız. Çocuğunuz gideceğimiz vakti bilmelidir.
• Küçük yaşlardan itibaren çocuğa ayrılıkların doğal olduğu hissettirilmeli , vedalaşmalar kısa tutulmalıdır.
• Çocuğun korkuları beden diliyle ifade ettiğini unutulmamalı (karın ağrısı gibi), fiziksel sağlığı ile ilgili temel kontrolleri yaparak (ateşini ölçmek gibi) ona güven vermeli, sağlığı yerinde ise okula götürmeliyiz. Sınıfa girmese dahi her gün düzenli olarak okula götürmeliyiz. Öbür türlü istemeden korkusunu desteklemiş oluruz.
• Çocuğumuzu bizden ayrı güvenli ortamlarda vakit geçirmeye teşvik etmeliyiz. Arkadaşlık ve oyun alışkanlıklarını geliştirme konusunda desteklemeliyiz.
• Okul yaşantısı beraberinde düzen ve disiplini getirdiği için öncelikle çocuğun evde düzenli ve disiplinli bir yaşam tarzını oluşturması sağlanmalıdır.
• Evi içi etkinliklerde onlara yapabilecekleri ölçüsünde küçük sorumluluklar vermeliyiz. ( çiçekleri sulamak, hayvan beslemek, masadan kendi yemek tabağını kaldırmak gibi)
• Çocuğun gece erken yatması ve sabah uykusunu almış olarak kalkması sağlanmalıdır. Küçük çocukların 9–10 saatlik uykuya ihtiyaçları vardır.
• Böyle bir sorun ile karşı karşıya iseniz okulunuzun “REHBERLİK SERVİSİ” nden yardım isteyiniz.
“Baba, oğluyla bir gün doğada gezinirken, kozasından çıkmaya çabalayan bir kelebek gördüler. Kelebek kozanın lifleri arasından sıyrılmaya çalışıyordu. Çocuk hemen kelebeğin imdadına koştu. Dikkatlice kozanın liflerini sıyırdı. Kozayı araladı ve kelebeğin fazla çabalamadan kozadan çıkmasını sağladı. Ancak kelebek kozadan kolaylıkla çıktıysa da, biraz çırpındı ve uçamadı. Baba çocuğuna şöyle dedi:” kanatlar ancak kozadan çıkma çabaları ile güçlenir ve uçuşa hazırlanır. Kelebek kendini kurtarma çabalarıyla aslında kaslarını geliştirmekte, kendini ayakta tutacak, güçlü kılacak, uçmaya hazırlayacak hareketleri çabalarıyla öğrenmekteydi. Sen aslında yardımcı olmak istedin ancak farkında olmadan kelebeğin güçlenmesine engel oldun.” Böylelikle kelebek hiçbir zaman özgürlüğü tanımadı ve gerçekten yaşamadı.”
Evet sevgili anne ve babalar,
Kıyamamamızın, sevgimizin arkasına sakladığımız, aşırı ilgili ve korumacı yaklaşımımızın acaba çocuklarımızın gelişimlerine ne katkısı oluyor?
Asıl yapmamız gereken bize bağlı mı yoksa bağımlı mı olmasını sağlamak?
Çocuklarımızın gelecekte kendilerini gerçekleştirebilen bireyler olması dileğiyle…
SORUNSUZ ÇOCUKLAR YETİŞTİRMEK İÇİN…
• Çocuklarımızın istek ve ihtiyaçlarını hemen karşılamak ne kadar doğru?
• İstek ve ihtiyaçlarının karşılanması için beklemeyi bilmeyen çocukları hayatta neler bekliyor?
Yaşamın ilk aylarında bebek ağladığında ihtiyaçlarına hemen cevap vermek önemlidir. Böylece bebek dünyanın güvenli bir yer olduğunu, kendisiyle ilgilenen, ihtiyaçlarını gideren birilerinin bulunduğunu anlar ve güven duyar. Aynı zaman da bu etkileşim, bebek ile anne babası arasında yaşam boyu sürecek, kalıcı bağların kurulmasını da sağlar.
Ancak ileriki aylarda, çocukların isteklerinin hatta ihtiyaçlarının karşılanması için bazen beklemeleri gerektiğini öğrenebilmeleri oldukça önemli. Zira isteğinin ya da ihtiyacının karşılanmasının sağlayacağı hazzı erteleyebilmek ve bunun meydana getirdiği gerilimi tolore edebilmek önemli bir yaşam becerisidir.
Beklemeyi bilmek ve beklemenin gerilimiyle baş edebilmek neden önemlidir?
Her talebi ertelenmeden karşılanan çocuk, isteklerinin yerine getirilmesi geciktiğinde mızmızlanacak, ağlayacak ya da öfke nöbetleri yaşayacaktır. Yeter ki ağlamasın, sussun diyerek istekleri karşılanan çocuklar da doğal olarak bu davranış pekişecektir. Yani bir süre sonra isteklerini ağlayarak ifade edeceklerdir. Böylelikle olur olmaz her talebinin zamanında olmasını isteyen, sabırsız, mızmız, halden anlamayan kişilik geliştirmiş olacaktırlar. Bu tarz çocuklar toplumda “şımarık “olarak değerlendirilir. Sonrasında da sürekli kendi istekleri peşinde koşan, kendi ihtiyaçlarını başkalarının ihtiyaçlarının önünde gören, benmerkezci ve talepkar yetişkinler olarak yaşamlarını devam ettirirler.
Oysa hazzı erteleyebilmek ve bunun meydana getirdiği gerilimi tolore edebilmek çocuklara dünyanın kendileri için yaratılmadığını öğretir. İstek ve ihtiyaçlarının karşılanabilmesı için ortam ve durumun müsait olmasını, başkalarının da istek ve ihtiyaçlarının olabileceğini hatta bunların kendisinden daha öncelikli olabileceğini, diğer insanların kendisine hizmet etmek için varolmadığını anlamasını sağlar .
Çocukların tüm isteklerinin derhal karşılanmasının ne gibi sakıncaları vardır?
Biliyoruz ki, öğrenci ders sırasında sıkılsa bile dersi izleyebilmeli, bazı ihtiyaçlarının karşılanabilmesi için dersin bitmesini bekleyebilmeli ve okulla ilgili bazı görevlerini istemese bile yerine getirebilmelidir. Ayrıca arkadaş ilişkilerinde ve sosyal ortamlarda herkesin kendisini memnun etmek zorunda olmadığını, gerektiğinde başkalarına öncelik vermesigerektiğini bilmesi gerekir.
Sınıfta onlarca çocuktan sadece biri olmak, beklemeyi öğrenememiş bir çocuk için travma olur. Anne baba için birken, öğretmen için sadece biri..
Okul öncesinde her isteği karşılanan, istek ve ihtiyaçları başkalarının istek ve ihtiyaçlarından öne geçirilen ve ihtiyaçlarının karşılanması için beklemesi gerektiğini öğrenemeyen çocuğun okul yaşamına uyum sağlamada güçlüklerle karşılaşması sürpriz olmayacaktır.
İkili ilişkilerde sorunlar:
Ben merkezci tutum geliştiren çocuklar büyüdüklerinde, her zaman kendi istediklerini yapmaya alıştıklarından ikili ilişkilerine zarar vermeleri mümkündür. Zira taviz vermeyi veya başkalarının istek ve ihtiyaçlarını dikkate almayı çoğunlukla başaramazlar. Bu yüzden karşı tarafı manipüle edici bile olabilirler.
İş hayatındaki sorunlar:
Bu şekilde yetişen kişiler iş hayatında da özel muamele görmek isteyebilirler. Hatta çok çabalamasına gerek olmadan da yükselebileceklerine inanırlar. Kendisini ayrıcalıklı hissetmesi iş hayatını tehlikeye sokabilir.
Paylaşmayı, beklemeyi bilen, sabırlı, uzun vadeli hedefler koyabilen, başkalarının ihtiyaçlarını da dikkate alabilen; bunun paralelinde okulda, iş hayatında ve yaşamının genelinde başarılı ve mutlu çocuklar yetiştirmek istiyorsanız:
• Çocuğunuzun ağlama, mızmızlanma ya da öfke nöbetleri karşısında pes ederek ona isteklerini bu şekilde yaptırabileceğini öğretmemelisiniz.
• Her istek ve ihtiyacının hemen karşılanamayacağını göstermelisiniz.
• Başkalarının istek ve ihtiyaçlarının da olabileceğini hatta bunların öncelikli olabileceğini de öğretmelisiniz.
• İsteklerinin yerine getirilmemesinden kaynaklanan gerilimle nasıl baş edebileceği konusunda yol göstermelisiniz.
ÇOCUĞUMUZ VE DİSİPLİN
(MUTLU ÇOCUK VE MUTLU AİLE İÇİN…)
Anne ve baba, çocuk onların istediği gibi davranmadığı zaman ne yapmaları gerektiği konusunda çoğunlukla kararsızdırlar. Bazen şiddetli tepki gösterirler, cezalar birbirini izler, bazen de yapılan hata görmezlikten gelinebilir.
Bütün çocuklar kuralları öğrenirken açıklamalara gerek duyarlar. Ebeveynler kuralları çocuklarına öğretirken öncelikle kendi aralarında disiplini nasıl sağlayacakları hakkında konuşmalı ve bir tutarlılık sağlamalıdırlar. Çocuk anne ve babanın aynı olaya farklı tepkiler göstermesi karşısında nasıl davranacağını kestiremez. Bazen aile içinde annenin izin verdiği bir şeye baba hayır diyebilir. Bu sorunu aşmak ancak anne ve babanın aynı dili konuşması ile mümkün olacaktır. Aksi takdirde çocuk hayır yanıtını aldığı babadan anneye gidecek ve istediğini elde edene kadar uğraşacaktır. Ya da bir kez yaptığı davranışa peki, bu seferlik öyle olsun yanıtı vermek çocuğun sınırları tanımasında sorun oluşturacak ve çocuk her defasında sınırları genişletmek için uğraşacaktır.
Çocuğa istenilen bir davranışı öğretmek istediğimizde neler yapmalıyız?
• Anne ve babaların en sık şikayetlerinden biri “defalarca söylediğim halde aynı şeyi yapıyor, her türlü cezayı denedik ama olmadı.” şeklindedir. Disiplin demek ceza demek değildir. Katı davranışlar sergilemek, her şeyi kurallı hale getirmek ve bu kurallar uygulanmadığında cezalandırmak istenilen davranışın yerleşmesini sağlamaz. Aynı zamanda katı yaklaşımlar çatışmanın büyümesine ve evdeki yaşantının keyifsiz bir hale dönüşmesine neden olacaktır. Çocuk ancak önündeki örneğe bakarak model alır ve öğrenir. Dikkat edilecek noktalardan biri de çocuğa öğretmeye çalıştığımız disiplini önce kendimizin uygulamasıdır. Örneğin, küfür etmenin kötü olduğunu söyleyip trafikte sinirlenip çocuğun yanında diğer sürücüye küfür etmemiz ne derece tutarlı olacaktır. Eğer ebeveynler olarak disiplinli, düzenli bir davranış sergilersek çocukta bunu örnek alacaktır.
• Bir diğer noktada çocuğa evdeki kuralların ne olduğunu, kendisinden neler beklediğinizi ona anlatmaktır. Çocuk bilmediği konularda kurallara uyamaz. Bugünden itibaren çocuktan daha önce hiç uygulamadığımız bir kurala uymasını beklemek haksızlık olur. Çocuk önceden kendisinden neler beklendiğini bilirse evde çatışmalarda ortadan kalkacaktır. Yapacağımız açıklamalar, beklentilerimizin ne olduğunu doğru ve açık bir dille anlatmak ona doğru davranışı sergileme şansını sağlayacaktır. Bir önemli noktada beklentilerimizin çocuğun yaşına ve yapısına uygun olmasıdır.
• Her insanın yeni bir şey öğrenirken deneme ve yanılma yolu kullanması, denerken hatalar yapması doğaldır. Çocukta yeni kurallar öğrenirken deneyecek, sonuçlarını görecek belki bir-iki kez daha aynı hatayı yapacak ancak öğrenecektir. Önemli olan bu deneme yanılmalarda ona gereken sabrı ve desteği göstermektir. Yaptığı ilk hatada kızmak yada cezalandırmak, düşünmesine olanak tanımadan yaptığın yanlış diyerek kestirip atmak davranışı öğrenmesini engellemekten başka bir işe yaramaz.
• Çocuk istenilen davranışı gösterdiğinde, bu davranış için gösterdiği çabayı fark ettiğinizi, onu takdir ettiğinizi, bazen sonucu yanlış olsa bile sadece harcadığı çaba için bile onu takdir ettiğinizi, bu kez neden olayın olumlu sonuçlanmadığını ve gelecek sefere ne yapması gerektiğini sabırla anlatmak gerekir.
• Olumlu davranış ancak olumlu bir tepki görürse pekişecektir. Kendimize ne kadar hata yapma fırsatı tanıyoruz, çocuğumuza ne kadar… Bazen bir süre için sadece yapılan olumlu davranışları görüp, onlara odaklanmak, hatalı davranışları sık sık hatırlatmamak gerekebilir. Takdir etmek ve ödüllendirmek istenilen davranışın hemen ardından yapılmalıdır. Aksi takdirde çocuk ne için ödüllendirildiğini ya da beğenildiğini öğrenemeyecektir.
• Sabır göstermek bazen gerçekten zor gelir. Zira çocuklar ebeveynlerin sabırlarını zorlamada çok başarılıdırlar. Öncelikle patlayacağınızı hissettiğinizde çocuğa duygunuzun ne olduğundan bahsedin ve o sırada tartışmayı kesip, hem kendinizin hem de çocuğun sakinleşmesini bekleyin. Kendinize çocuğa sinirlendim ama acaba bu öfkenin gerçekten ne kadarı çocuğa yönelik, ne kadarı başka nedenlerden diye sorun. Bazen işte yaşadığınız bir sorunu eve taşıdığınız için ya da o gün sizi kızdıran bir olay için patlayacak yer ararsınız. Karşınızdaki en kolay hedefte çocuk olur. Tartışma başladığını hissettiğinizde çocuğa çok kızgınım ya da yorgunum, üzgünüm diye duygunuzu açıklayın. Çocuk bunu anlayacaktır. Bazen aynı davranışı sizi anlamazlıktan gelip sürdürebilir ancak her defasında aynı şekilde davranırsanız bir süre sonra çocuk bu değişikliği fark edecek ve o da duyguları yolu ile konuşacak belki de neden o gün böyle davrandığı, canını sıkan bir şey olup olmadığını anlatacaktır.
• Çocuk istenmeyen bir davranış yaptığında bunun sonuçları hakkında düşünmesini sağlamak ve açıklamak önemlidir. Evde belirlenen kurallara uyulmadığı zaman bunun kendisine ya da başkasına ne gibi zararları olacağı çocuğa anlatılmalı ve bunlar hakkında düşünmesi sağlanmalıdır. Bunun için çocuğa fırsat tanımak gerekir. Çocuk ısrarla kardeşinin eşyalarını karıştırıyor, bozuyor ve dağıtıyorsa, bunun yanlış olduğu anlatılmalı, kardeşini üzdüğü hakkında düşündürülmeli ve kardeşinin eşyalarını toplaması sağlanarak yaptığı olumsuz davranış hakkında davranışını telafi etmesine ve düşünmesine yardımcı olmalıdır. Cezalandırmak çocuğunuzun öfkesinin artmasına neden olacaktır. Artan öfkenin kaynağı ise siz olacağınız için çocuk aldığı ceza ile davranışı arasında bağlantı kurmak yerine, ceza ile sizin aranızda bağlantı kuracak, böylece davranışının sonucunu düşünmesine fırsat kalmayacaktır. Halbuki amaç, sonucu öğrenmesi ve sonuca katlanmasını, düşünmesini sağlamak olmalıdır.
• Çeşitli vesile ve sebeplerle konmuş kuralları değiştirmek, kalıcılığı önler. Çocuk, saat 21.00′de yatacaksa basit sebeplerle bu saat, değişip durmamalı. Bazı ana babalar, kendi uyguladıkları kuralları, keyfî olarak değiştirirler. Bir müddet sonra “evet”e dönecek olan “hayır”lar da hayır getirmez. Yasaklanan bir hususta, evde misafir olduğu veya çocuk ağladığı için tavizkar davranmak, disiplinde tutarsızlık meydana getirir. Çocuklar, en küçük fırsatı değerlendirmeye kalkarlar. “Peki, bu seferlik olsun.” gibi ifadelerin, ana babalardan çıkabileceğini bilirler. Ama onların, kararlı hallerine şahit olan çocuk, elde edemeyeceği bir şey için boş yere enerji tüketmez.
• Gerçekten “hayır” kelimesinin “evet”e dönüşmesi gerekirse değişikliği yapma sebebi, çocuğa izah edilmelidir. Bu değişiklik, fikir değişikliğinden dolayı değil, edinilen yeni bilgilerin değerlendirilmesinden kaynaklanmalıdır. Hayır ve evetler de önemli olan, çocuğa açıklama yapılmasıdır. Çocukların, “Pekiyi, neden?” şeklindeki sorularına “Çünkü öyle gerekiyor.” tarzında verilen cevaplar, çocukları, tatmin etmez.
• Ödüllendirme yönteminde dikkat edilmesi gereken yapılan her davranışı maddi olarak ödüllendirme yöntemidir. Dersini yaparsan sana şeker alacağım ya da seni gezmeye götüreceğim gibi ödüllendirmelerde bir süre sonra çocuğun istekleri karşılanamaz boyuta varabilir. Çocuk rüşvetle davranmayı öğrenir. Ödülünde dozu önemlidir. Ödül önceden değil mutlaka istenen davranış yapıldıktan sonra verilmeli, mutlaka maddi bir ödül olmamalıdır, sözlü takdir de bir ödüldür. İstenen davranışın yapılması bir süre sonra ödül olmadan da olmalıdır. Hedef ödüllendirme ile öğrenilen davranışın yerleşmesi ve ödüle gerek duymadan yapılması olmalıdır.
2 YAŞ ÇOCUĞUNUN GELİŞİMSEL ÖZELLİKLERİ
Bu dönemde dışkılama ve işeme kaslarının işlevlerinde gelişme göze çarpar.Bu kaslarının
üzerinde egemenlik kurması seçim yapabilme duygusunun gelişmesine neden olur.
3 YAŞ ÇOCUĞUNUN GELİŞİMSEL ÖZELLİKLERİ
Bu döneme, “Özgürlüğe karşı birinci atılım”, “Birinci kaprisler çağı”, “Egosantrik dönem”, “3 yaş bunalım dönemi” gibi isimlerde verilmektedir. Çocuk, benliğini bu dönemde keşfeder. Bu keşfin iyi olmadığı, başarılı atlatılamadığı durumlarda halkın egoist dediği, bencil bir tip ortaya çıkması çok doğaldır.
3 yaş civarındaki çocuklar artık kendi öz bakımlarını karşılayabilecek birçok beceriye sahiptirler. Eğer fırsat verilirse yemek yemek, giyinmek soyunmak, temizlik gibi birçok ihtiyaçlarını kendileri karşılayabilirler. Başkalarına isteklerini belirtecek ve sosyal ilişki kurabilecek dil gelişimi düzeyine sahiptirler. Kendilerine söylenenleri, yönergeleri dinleyebilecek ve anlayabilecek yeterliliktedirler. Diğer çocuklarla oynayabilecek sabrı ve işbirliğini gösterebilecek olgunluktadırlar. Yani bu yaş çocuğun sosyal bir grubun parçası olmaya en hazır olduğu yaştır. Çocuklar genellikle 3 yaşlarında yuvaya gidebilecek olgunluğa erişirler. Anneye olan bağımlılığın yerini kendine güven almaya başlar. Henüz tam anlamıyla anneden ayrışmamış da olsa verilecek desteğe bağlı olarak çocuk ilk kez anneden kopup uzunca bir süre başka bir sosyal ortamda kalabilecek olgunluğa erişmiştir.
3 yaş önemli bir geçiş sürecidir. Bu dönemde “ben ve başkaları” kavramı gelişir. İhtiyaçlarını geciktirmeyi öğrenir. Paylaşmayı ve grupla oynamayı ve basit kurallara uymayı bu yaşta başarabilir.
3 yaşını dolduran çocuklar hem fiziksel hem de zihinsel özellikleri bakımından oldukça gelişmiş durumdadır. Hareket koordinasyonları çok artmıştır. El becerileri oldukça gelişmiştir. Kalem kullanmaya, çizgiler çizmeye başlarlar. Dış dünyaya ve olgulara ilişkin sorular sorarlar ve çok meraklıdırlar. Sosyal anlamda çok gelişmiştirler. Başka çocuklarla bir arada olmaktan keyif duyarlar. Kendi isteklerinin yerine getirilmesi konusunda ısrarcı olduğunda grup tarafından kabul görmediğini fark etmeye başlar. Onlarla birlikte olmak için zaman zaman onların isteklerine de cevap vermesi gerektiğini öğrenir.
Özellikle bu dönemde çocuk çevresindeki yetişkinlerin sorun çözme biçimlerini taklit eder. Yani bir problem çıktığında anne ve babası saldırgan davranıyorsa çocuk da benzer durumlarda saldırgan davranmayı öğrenir. Saldırganlık çok küçük yaşlardan beri öğrenilen bir tutum olmakla birlikte özellikle bu yaşlarda taklit çok fazla görülür. Anne-babaların özellikle bu dönemde çocuğun sosyal yönünü geliştirecek bir tavır içinde olmaları önemlidir. Ayrıca zihinsel gelişimi için çocukların sorularına uygun ve doğru yanıtlar bulmaları, öğrenme isteklerinin kırılmaması açısından önem taşımaktadır. Ayrıca bu dönemde çocukların çok hareketlenirler ve tehlikelere maruz kalma olasılıkları da artar. Kazaların en fazla rastlandığı yaş 4 yaş civarıdır. Bu nedenle de anne babaların çok dikkatli olmaları gerekmektedir. Burada çocuğu hem korumak hem de birçok şeyi denemesine fırsat vermek oldukça zor bir ayardır. Genellikle çocuğun güvenliği ön planda tutulmaktadır. Oysa çocuğun yaşam deneyimiyle öğreneceği şeylerin de hem zihinsel, hem fiziksel hem de duygusal gelişim açısından önemi çok büyüktür.
▪ Bağcıksız ayakkabısını çıkarır.
4 YAŞ ÇOCUĞUNUN GELİŞİMSEL ÖZELLİKLERİ
3 ve 4 yaş, içinde barındırdığı ben merkezcilik ve inatçılık özelliklerinden dolayı oldukça zorlu bir dönemdir. Bu iki baskın özellik 4 yaş civarında biraz daha azalsa da bu yaş dönemlerinin en karakteristik iki özelliğidir. 4 yaşına gelen çocuklar “kooperatif oyun” denilen döneme girerler, yani birlikte oynayıp, oyun kurup, yaşadıklarını oyunlarına yansıtabilirler. 3 yaşa kıyasla daha sakin ve uyumlu bir döneme girerler.
Bu yaş grubunun en önemli özelliği meraktır. “Ne, nedir, niye?” tarzındaki soruları ardı arkasına sorabilirler. Detaycı ve araştırmacıdırlar. 3 yaşa oranla son derece gelişmiş kelime hazineleri vardır. Hayal güçleri çok iyi çalışır ve bunu oyunlarında çok güzel kullanırlar.
Bu dönemde yaşanabilecek en karakteristik sorun gece uyanmaları ve gece korkularıdır. Yaratıcılık gerektiren her türlü aktiviteden (ritim çalışmaları, drama, resim vb.) çok hoşlanırlar.
▪ Ayakdeğiştirerek büyük bir rahatlıkla merdivenlerden inip çıkabilir,
▪ Sürekli olarak “neden, ne zaman, nasıl” gibi sorular sorabilir.
▪ İsteklerine karşı gelindiğinde, yetişkinlere uygunsuzca, kaba bir üslupla konuşabilir veoyun arkadaşlarıyla kavga edebilir,
▪ Uygun giyeceğiseçer,
5 YAŞ ÇOCUĞUNUN GELİŞİMSEL ÖZELLİKLERİ
BEDENSEL VE MOTOR GELİŞİM
• Sağ ya da sol, tek ayağını kullanarak ileriye doğru sıçrayabilir.
• İki elini de kullanır ve kavrama becerileri gelişmiştir.
• Sıçrarken ayak değiştirebilir.
• Bir müziğin ritmine göre dans edebilir.
• Parmak uçları üzerinde yürüyüp koşabilir.
• Düz bir çizgi üzerinde,sapma yapmadan yürüyebilir.
• Beceri isteyen, tırmanma,sallanma,kayma,bir yeri delme,kazma,bir şey çakma,taşıma, çekip getirme vb gibi bir çok hareketi gayet başarılı şekilde yapabilir.
• Kurallı oyunları oynayabilir,s ırasını bekleyebilir,isteklerini erteleyebilir.
• Resim yapma becerisi de gözle görülür şekilde gelişmiş,figürler netleşmiştir.
• Örnek resimler verildiğinde bakarak bir takım geometrik desenleri kopyalayabilir.
• Birçok harfi, rengi ve sayıyı bilir,söyler ve çizer.
• Kendi sınırlarını, yapabildiklerini ve yapamadıklarını bilir ve ifade eder.
Artık 5 yaşına gelmiş bir çocuk pek çok oyuna katılarak, arkadaşlarıyla birlikte bir grubun parçası olabilir. İşbirliği yapar, oyunda bir rol üstlenir ve bilinçli olarak üzerine aldığı sorumluluğu yerine getirir.Bu yaşta aynı zamanda yarım bırakmama,yaptığı işi sonuna kadar götürmek gibi özel bir davranış sergiler.Aynı zamanda;
• Oyunları zenginleşmiş ve karmaşıklaşmıştır.
• Daha dengeli, bağımsız, kendini kontrol edebilen, çevresine duyarlı bir tavır içindedir.
• Öz bakım becerileri gelişmiştir. Kendi kendine giyinip soyunabilir.
• Bulunduğu her ortamda kendi kendine oyunlar kurar, kafası hep bir şeyler yapmak üzere doludur, tasarlar,paylaşır ve son derece yaratıcıdır.
• Sofra kurallarını bilir, çatal bıçak kullanmaya heveslidir ve kullanabilir.
• Kurguladığı oyunlar giderek karmaşıklaştığı için, bireysel oyunlardan daha çok grup oyunlarını tercih eder.Arkadaşlarına değer verir,kendinden küçüklere ağabeylik ya da ablalık yapmaktan mutlu olur.
• Temiz olmanın,düzenli olmanın ne anlama geldiğini öğrenmiştir ancak kendi başına yapmayı unutabilir,zaman zaman hatırlatmak gerekir.
• Arkadaş seçiminde titizdir,belirleyicidir.Artık yaşıtlarıyla oyun oynamak daha cazip gelir.
• Mizah anlayışı gelişmiştir,basit fıkralı anlar ve güler,kendisi anlatmaya bayılır. Bilmecelerden çok hoşlanır.Sorar ve sorulmasını bekler.
• Kendisinden küçüklere ve bütün canlılara karşı şefkat duygusu geliştirir,koruyucu ve ilgilidir.
Son derece akıcı ve seri konuşmaya başlayan 5 yaş çocuğu kendisine söylenen her şeyi doğru olarak anlar ve doğru olarak tekrarlayabilir.Bütün talimatları algılama becerisi gelişmiştir. Bazı harfleri söylemekte sorun yaşasa da söyledikleri çok net anlaşılır ve kullandığı dil dilbilgisi kurallarına uygundur.Bazı soyut kelimeleri henüz anlayamadığı için bu kelimeler üzerine sık sık soru sorar ve konuşması içinde bazen gereksiz yere kullanır.Ek olarak;
• Şiir,şarkı,bilmece ezberlemeyi ve kendisi de söylemeyi sever.
• Bazen okumayı bilmediği için sinirlenir,kendi kendine kitap okumaları yapar,kitaptaki resimlere öyküler yaratır.
• Adını,soyadını,yaşını,doğum gününü ve yılını bilir,sorulduğunda söyler.
• Sürekli konuşan ve sürekli olarak soru soran bir profil çizer.
• Olayların neden ve nasıl olduğuyla çok ilgilidir,basit açıklamalarla ikna olmaz.Sürekli ayrıntı ister.Kendisi de ayrıntılar vererek konuşur.
• Henüz sayı,ağırlık ve miktar kavramları oturmamıştır.
• Sınıflandırma ve gruplandırma yapamaz.
• Her olayı ve durumu kendi bakış açısına göre değerlendirir.Başkalarının görüş açıları olduğunu düşünemez.
• Bazıları,hepsi,çoğu gibi kelimelerin ne anlama geldiğini tam olarak kavrayamaz. Ancak günlük konuşma içinde kullanmaya çalışır.
• Ayrıntılara dikkat edemez.Çevresindeki pek çok şeyi bütün olarak algılar.
• Zihinsel kıyaslama yapamaz,objeler arasında orantı kuramaz.
• Soyut kavramları anlamaktan ve yorumlamaktan uzaktır.
• Yetişkinlerin dünyasına ait pek çok temel kavramı bilir ama anlam olarak değerlendirmekten uzaktır.
• Birlikte olduğu arkadaşlarını ya da aile üyelerini ne şekilde etkileyeceğini bilir ve duruma göre değişkenlik gösteren tavırlar sergiler.
• Sorularına net,tutarlı yanıtlar almak ister ve aldığı yanıtları da sorgulayarak yeni sorular üretir.
Kendi duygularımızı anlamak ve pozitif olarak ifade edebilmek, aynı zamanda başkalarınında hislerini anlayarak karşılık verebilmektir.
Duygusal becerileri olan çocukların her daim öğrenmeye ve başarılı olmaya istekleri vardır. Okulda ve aile içinde duygusal zekanın kazandırılması, çocukların hayatlarındaki engelleri aşmasında ve hayal kırıklıklarıyla daha kolay başa çıkmalarında yardımcı olur. Duygusal becerisi olan çocuklar, kendilerine zarar verecek davranışlardan kaçınırlar. Aynı zamanda yalnızlık çekmeyen, saldırgan ve itici olmayan, duygusal ve fiziksel açıdan sağlıklı bireyler olurlar.
Çocuklar bebekliklerinden itibaren sağlıklı, sağlıksız, doğru, yanlış pek çok şeyden etkilenerek büyürler. Duygusal zekası yüksek çocuklar yetiştirmek, çocuklara ne öğütlediğinize ya da ne öğrettiğinize bağlı değildir; onlarla nasıl bir ilişki içinde olduğunuza bağlıdır. Yetişkinlerin çocuklar ile olan ilişkileri ve yaşamın ilk yıllarında onlara kazandırdıkları tecrübeler çocukların duygusal ve beyin gelişimlerinin yanı sıra onların gelecekteki tutum ve davranışları üzerinde de etkilidir.
Unutmamamız gerekir ki, çocuklar anne ve babalarının ve diğer yetişkinlerin onlara verdiklerini olduğu gibi alırlar.
Duygusal zekanın ilk öğrenildiği yer ; Aile Ortamı
Duygusal zekanın ilk okulu ailedir. Çocukların kimlikleri ilk yıllardan başlayarak, ergenlik yıllarına kadar şekillenmeye devam eder. Anne ve babanın çocuklarıyla arasında kurulan sıcak ve güvene dayalı ilişki ile çocuk, kendini nasıl göreceğini, başkalarının kendi hislerine nasıl tepki vereceğini, hisleri hakkında nasıl düşünmesi gerektiğini ve başkalarının duygularını nasıl okuyup ifade edeceğini öğrenir.
Çocukluklarında duygusal zekaları için hiçbir yatırım yapılmadan büyüyen çocuklar ileriki yaşlarda hem kendileri hem de toplum için sorun olmaktadırlar. Şiddete eğilimi olan çocuklar genelde aileleri tarafından önem verilmemiş, hayatlarına ilgi gösterilmemiş, sürekli eleştiriye maruz kalmış, anlaşılmamış ve ağır cezalar verilmiş çocuklardır. Duygularına değer verilen, hisleri olduğu gibi kabul edilen çocuklar sadece bugün değil, gelecekte de kendi hislerine güvenmeyi, duygularını kontrol edebilmeyi, insanlara empati ile yaklaşmayı ve günlük sorunlara çözüm bulmayı öğrenirler.
Çocuklarımızın duygularının farkında olalım…
2017Copyright © 2017 Güler Yüzler Çocuk Evi.