SEVGİLİ DUL BAYAN AH-LONG
Yaşam hikayenize ölümünüzden çok uzun yıllar sonra tamamen içgüdüsel olarak isminin vaat ettiklerine kapılıp aldığım ve inanın aldığıma da hiç pişman olmadığım bir kitabın 245. sayfasında rastladım. Aslında kitapdaki bazı öyküleri okumuş, nasıl olduysa sizinkini atlamışım. Tam size rastladığımda alt katımdaki adam uduyla hüzzam peşrev geçmeye, uzun zamandır yağmayan yağmur cama vurmaya ve kedilerim kaloriferin yanındaki yerlerinde rüyalar alemine geçmeye başlamışlardı. O kadar güzel bir zaman dilimiydi ki başkalarıyla da paylaşmak için bir tweet bile attım. Size tweet’i nasıl anlatacağımı ne yazık ki bilemiyorum, genellikle tarifler konusunda başarısız sayılırım. Bir keresinde eşya tutma oyunu oynarken “elma” tutmuştum ama nasıl anlattıysam karşımdakini onun bir gece lambası değil de bir elma olduğunu üstünden geçen şu koca beş yılın sonunda bile inandıramadım. Hala daha oyun oynarken mızıkçı diye anılmam işte hep bu yüzdendir. Neyse konuyu dağıttım, size tweet’in ne olduğunu anlatacaktım. Şöyle diyebiliriz; belki de ömrünüzün sonuna kadar hiç karşılaşmayacağınız sayıları yüzlerle ifade edilen kişilerle hayatınıza dair anları paylaşma. Çin’in kuzeydoğusuna düşen Dunhuang bölgesinde, kıraç toprakları sulu bir buz tabakasıyla kaplı, ücra bir handa, sadece kervanlarla gelip geçen yorgun ve uykusuz yolcularla karşılaşarak büyümüş bir kadın için mahremiyetin bu kadar kolay parçalanabildiğine inanmak zor olmalı. İnanın size hak veriyorum ama sizin yaşadığınız zaman ile şimdi arasında 1000 yıl kadar bir fark olduğunu düşünecek olursanız, günümüzde mahremiyetin de tıpkı yaşadığınız zaman diliminde “Mu” adı verilen toprak parçaları gibi alınıp satılabildiğine ve hatta zaman zaman ödünç bile verilebildiğine ikna olur ve beni bu kadar kolay yargılamazsınız. Ancak ben yine de attığım tweet’te isminizden hiç bahsetmedim. Bana bu konuda güvenebilirsiniz…
Kocanızın ve hemen arkasından oğlunuzun talihsiz bir şekilde ölümüne o kadar çok üzüldüm ki inanın tedirgin ve mahçup sessizliğinize hayret ettim. Daha çok bağırıp, daha çok ağlayabilirdiniz. Çünkü gözyaşları aynı yağmurun toprağa yaptığını ruhumuza yapar. Yıkar, temizler, zehri şifaya dönüştürür ve bizi daha çabuk iyileştirir. Ama belki o zamanlar ağlamak, feryat etmek bir kadın için taşıdığı kederden bile daha korkunç bir geleceğe işaret ediyordu, kim bilir?
Aslında büyük kayıplarla henüz çocukluğunda karşılaşmış ve kervan yolcularının taşıdığı veba ile bütün ailesini kaybetmiş küçük bir kız için hayat şimdi romatizmalarınız için kullandığınız kurumuş beyaz kurtçuklar kadar kekremsi bir lezzete sahip olmalı. İnanın sizi hiç kınamıyorum zaten haddim de değil.
Yine de hayatınızda güzel şeyler de olmuş mesela ilk oğlunuzun sağlıklı doğumu, evliliğinizin ilk yıllarında yaşadığınız kısmen rahat hayat, yetim bir kız için göz alıcı sayılabilecek bir çeyiz ve hiç bıkmadan on iki taş oynayabileceğiniz iyi huylu kadın arkadaşlar. Bir de tabii simsiyah saçlarıyla tezat oluşturacak güzel yeşil gözlerin hüzünle parladığı Allah vergisi bir güzellik .Öykünüzü ilk okuduğumda gözüme çarpan, sizin fare yılında kocanızın ise öküz yılında doğmasından kaynaklanan ve beraberliğinizin kısmeti için sadece 3 günle sınırlı “talihli düğün gününüzün” olması. Eğer talihli düğün günü sayınız daha çok olsaydı ve düğün hediyesi olarak eşinizin ailesine gönderdiğiniz içlerinde 4 kırmızı balık ve iki çubuk olan kasenin balık ve çubukları talih tanrısının hatırına altın olsaydı, belki evliliğinizin ilerleyen günlerinde bu kadar sıkıntı çekmezdiniz. Şüphesiz Fare ya da Öküz yılında doğmuş olmak ne sizin ne de talihsiz kocanızın seçimiydi. Ancak belki bu üç gün meselesi anlaşıldığında ısrarcı olmamak lazımdı..Çünkü festivaller dışında eşinizle hiç karşılaşmamış ve güzelliğinizin solacağı kadar yaş almamıştınız. Şimdi 17 yaşında evlenenlerin çocuk olduğu var sayılıyor.Yine de bu hayat kederiyle, neşesiyle sizin kaderinizmiş. Siz benim keşkelerime bakmayınız, size akıl veren bir münasebetsiz gibi görünmek istemem.
Şu devam ettiğiniz toplantılar, küçük paralarla oynadığınız on iki taş ve işlediğiniz esans torbaları size en sonunda geri kazandığınız toprak parçası kadar iyi gelecektir hiç birini bırakmayın. Bir de ara sıra şarap içmenizde de hiç bir mahsur yok, şimdi şarabın kalbe iyi geldiği, ömrü uzattığı ve kederi neşeye çevirdiği söyleniyor. Bu kadar sıkıntıdan sonra biraz neşelenmek sizin de hakkınız ve inanın bana sizin oynadığınız şey kumar falan değil sakın vicdan azabına kapılıp manastıra yarım kilodan fazla un bağışlamayın. Önümüzdeki kış sert geçecek diyorlar fazladan ununuz bir köşede hep bulunsun. Sevgiyle kalın.
Dul Bayan Ah-Long’un (888-947) hikayesini Susan Whıtfıeld’in İpek Yolu’nda Yaşam adlı kitabında okudum. S. Wıhitfield XI.yy öncesi döneme ait Dunhang mağaralarında bulunmuş el yazmalarından yola çıkarak dönemin İpek Yolu güzergahındaki toplulukların sosyal ve ekonomik tarihlerini inceleyerek çok etkilendiğim bir mikro tarih çalışması yapmış.
İpek Yolu’nun ulaştığı tüm coğrafyalarda, yaşayan, seyahat eden, savaşan, ticaret yapan sıradan insanların kendileri gibi sıradan ve muhteşem hayatlarını, o dönemin en önemli tanığı Dunhang parşömenleri, Song kazıları ve Tibet kralları tarih kayıtlarından hareketle öykülemiş. Kitapta, Tacirin Öyküsü, Memurun Öyküsü, Keşişin Öyküsü, Ressamın Öyküsü gibi on tane birbirinden güzel insan öyküsü var.
Tarihi ama özellikle mikro tarihi sevenlerin ellerinden düşüremeyeceğine inandığım bu kitap benim sürekli başucumda durmasını istediğim kulenin en imtiyazlılarından biridir. Buradan, içinde yaşadığım coğrafyanın bataklığa dönmüş ikliminden sıkıldıkça başka hayatlar ve başka zamanlar ararım. Şimdinin karanlığını geçmişinkiyle değiştirmek bana hemen her zaman iyi gelir.
Susan Whıtfıeld, İpek Yolu’nda Yaşam, çeviri;Semih Aydın, İnkılap Yayınları.
ZABEL VE HAYRABET