Hadislerin Kur'an'a Arzı - Ahmet Keleş - İlahiyat
13.04.2011 - Ferhat Özbadem
İslami ilimler ile hemhal olan insanların fikri anlamda çelişki yaşadıkları, tarihsel süreç içinde de kadim tartışma konularından biri olan hadisin kur’an’a arzı konusunda yazılmış nadir telif eserlerden biri olan bu eser, tez olarak hadisin kur’an’a arzının gerekliliği üzerinden konuyu ele almıştır.
Hadisin kur’an’a arzı meselesi çıkış olarak, Resulullah’a (sav) isnat edilen şu hadis ile delillendiriliyor: “Benden gelenleri Allah'ın Kitab'ına arz ediniz. Ona uygun ise ben söylemişimdir. Şayet ona aykırı ise ben söylememişimdir.” (Er Risale-Şafii)
Hadislerin Kur’an’a arzedilmesi konusunda iki temel görüş vardır. Arzın gerekli olduğunu savunanlar ve arzın gerekli olmadığını savunanlar. Hadislerin Kur’an’a arzının gerekli olduğunu söyleyenler ile gerekli olmadığını söyleyenlerin de fikri alt yapılarına uygun delilleri vardır. Bu konuda şahsi kanaatimiz, hadisler ile ilgili spekülasyonlar ve tarihserl süreç üzerinde hadis üzerinde yapılan dezenformasyonlar (Uydurma hadis eklemeler) Hadislerin Kur’an’a arzını gerektirmektedir.
Hadislerin Kur’an’a arzı uygulamasını sahabe-i Güzin efendilerimizin büyükleri bizatihi uygulamışlardır. Hz.Ebubekir, Hz.Ömer, Hz.Osman,Hz.Ali, Hz.Aişe, İbn Abbas, İbn Mesud…
Eserde sahabe döneminden hemen sonraki süreçte Hadislerin Kur’an’a arzı konusunda fıkhi mezhepler ve hadis ekollerinin görüşleri ile birlikte, Mutezile ve Haricilerin bu konudaki görüşleri de paylaşılmış. Çağdaş alimlerin bu konudaki yaklaşımlarına kısaca yer verilmiş.
Hadislerin Kur’an’a arzını savunanların görüşlerinin delilleri olarak, ayetler ve hadisler ile birlikte akli deliller getirilmekte. Hadislerin Kur’an’a arzını kabul etmeyen muhaddis ve diğer ulema isim olarak beyan edilip delilleri ortaya konuyor. Hadislerin Kur’an’a arzını kabul etmeyen alimler; İbn Hazm, İbn Kayyım, İbn Ebi Şeybe, Kurtubi, Suyuti.
Akademik çalışmaların güzel yönlerinden biri de bu. Bir konu hakkında zıt görüşler delilleri ile birlikte ortaya konup, okuyucunun kendisinin fikrini belirlememesi imkanı sunuluyor. Elimizdeki eser, Hadislerin Kur’an’a arzının gerekliliği tezi üzerinden yazılmış olsa da, kabul etmeyenlerin görüş ve delillerinin verilmesi (bazı yerlerde çürütülmeye çalışılması ile birlikte) eserin akademik çalışma olma özelliğinden geliyor.
Hadislerin Kur’an’a arzının problemleri başlığı altında, konu hakkında ortaya çıkan düşünsel sorunların ve yaklaşımların sebepleri ayrıntısı ile ele alınıp, bir taraftan da olması gereken yaklaşımlar ortaya konuyor. Bu bölümü okuyunca, konunun ne kadar ince ve hassas bir konu olduğu daha iyi anlaşılıyor.
Hadislerin Kur’an’a arzının usulü ve örnekleri kitabın son bölümünü teşkil etmekte. Hadislerin Kur’an’a arzının Usul kaideleri ayrıntı ile izah ediliyor. Arz örnekleri farklı alanlar üzerinden veriliyor. Arz örneklerinin verildiği alanlar; İsabetli arz örnekleri: İtikadi konulardaki hadisler, Terğib ve Terhib, Fiten ve Melahim, Gayb, Müceddid hadisi, Mesih İsa’nın ineceğine dair hadisler, siyasi ve idari konudaki hadisler, fezail hadisleri, kader konusundaki hadisler ele alınıyor. Hatalı arz örnekleri olarak birkaç örnek verilip, bunların doğru olan şekli ortaya konmaya çalışılıyor.
Usul bölümünde, bir üst bölümde bahsedilen problemlerinde kaidelere bağlı olarak doğru şekli ortaya konuyor. Hadislerin Kur’an’a arzı usul ve kaidelerine uyulduğunda bu problemlerin bertaraf edileceği görülüyor.
Hadislerin Kur’an’a arzı ile ilgili örnekler verilirken dikkat çeken bir hususu paylaşmamız gerekiyor. İsabetli arz örneklerinin başlıklarını vermiştik. Bir kısım konularda müellif, klasik ehli sünnet görüşlerini (geleneksel eski dönem alimlerin görüşlerini) kabul etmiyor. Yüzyılın başında müceddid gelmesi ile ilgili hadis değerlendirilip böyle bir durumun klasik anlaşıldığı şekli ile yanlış olduğu (Müceddid ile ilgili hadisin sahih olmadığı ifade ediliyor) delillendirilmeye çalışılıyor. Hz.İsa’nın kıyamet alameti olarak yeryüzüne tekrar ineceği ile ilgili hadislerin sahih olmadığı ve Kur’an’ın ruhuna ters olduğu fikri savunuluyor. Ümmetin ihtilafı rahmettir sözünün hadis olmadığı ve Kur’an’ın ruhuna uymadığı ifade ediliyor.
Hadislerin Kur’an’a arzı konusu derin ve hassas bir konu olduğundan, ilmi birikimi olmayan şahısların bu konuda yapacağı uygulamalar hatalı sonuçlara sebebiyet verebilir. Bu meselede doğru uygulamanın yapılabilmesi için, hem ziyadesi ile Kur’an bilgisi ve birikimi hem de hadis bilgi ve birikimi gerekiyor. Ulumul kuran ve ulumul hadis konusunda eksik olup, usuli din, usuli tefsir ve usuli hadis alanlarında bilgisi olmayan insanlar arz uygulamasını sağlıklı yapamazlar.
İnsan Yayınları Ferhat Özbadem - 13.04.2011
Ömer Faruk KARATAŞ 2012.01.12 19:08
Bu husustaki indilik ve rastgelelikten uzak, müşterek bir usule ihtiyaç var. Geniş bir islami ilimler birikimi gerektiren ve bazen kolay gibi gözükse de çoğu zaman giriftleşen, kapsamlı ve derin bir muhakeme ve dikkat gerektiren bir husus. Ama bu nasıl olur bilmem. Zira ilmi olduğu kadar dirayete de dair bir husus bu...