Erciyes Aylık Fikir ve Sanat Dergisi
Ana Sayfa > Yıl: 2014 Sayı: Nisan >
Tam Sayı (PDF)
dığı haksızlığı ispatlar nitelikte karşımıza çıkmakta- dır. Sosyal alanlarda modellemeyi etkileyen “değiş- kenler” konusu, ilk anda “soruna” dönüşmüş gö- rünmektedir. Aslında aynı sorun hem de kocaman bir şekilde “bilinmezlik”1 oranında doğal bilimlerin 1 Ian Marshall-Danah Zohar, Kim Korkar Schrödiner’in Kedisinden, İstanbul, 2002, s. 95
BERKTAY, H.- HASSAN, Ü-ÖDEKAN, A.; Türkiye Tarihi I, Cem Yay., İstanbul, 1995.
CHALLAYE, Félicien, Dinler Tarihi, (çev. S. Tiryakioğlu) Varlık Yay. İstanbul, 1960.
ERGİN, Muharrem; Dede Korkut Hikayeleri, Boğaziçi Yayınları, İstanbul, 1995.
ESİN, Emel; İslamiyetten Önceki Türk Kültür Tarihi ve İslam’a Giriş, Ed. Fak. Yay., İstanbul, 1978.
KAFESOĞLU, İbrahim, Türk Millî Kültürü, Boğaziçi Yay., İstan- bul, 1993.
ÖGEL, Bahaeddin; Türk Mitolojisi II, TTK, Ankara, 1993.
____; Erzurum Anıtlarında Eski Altay-Türk San’atının İzleri, Erzu- rum Halkevi Yay., Erzurum, 1947.
ÖNEY, Gönül; Anadolu Selçuklu Mimarisinde Avcı Kuşlar, TTK Yay., Ankara, 1972.
SEPETÇİOĞLU, M. Necati; Karşılaştırmalı Türk Destanları, Ak- ran Yay., İstanbul, 1990.
Türk Kültürü Araştırmaları, Prof. Dr. Şükrü ELÇİN Armağanı, TKAE Yay., Ankara, 1993. Dipnotlar:
CHALLAYE, Félicien; Dinler Tarihi, (çev. S. Tiryakioğlu) Varlık Yay. İstanbul, 1960, s.22.
bk. CHALLAYE, age. “Animizm” maddesi, s.21.
KAFESOĞLU, İbrahim; Türk Millî Kültürü, Boğaziçi Yay., İs- tanbul, 1993, s.284.
ESİN, Eme;, İslamiyet’ten Önceki Türk Kültür Tarihi ve İslama Giriş, Ed. Fak. Yay., İstanbul, 1978, s.37.
ÖGEL, Bahaeddin; Türk Mitolojisi I, II, TTK, Ankara, 1993 s.329.
SEPETÇİOĞLU, M. Necati; Karşılaştırmalı Türk Destanları, Akran Yay., İstanbul, 1990, s.115.
MOLLOVA, Mefkure; “Bir Şathiye ve Bir Bilmecede Kaz Kül- tü”, Türk Kültürü Araştırmaları, Prof. Dr, Ş. ELÇİN Armağa- nı, TKAE, Ankara, 1993, s.269.
ESİN, E., age., s.40.
İNAN, Abdulkadir; Makaleler ve İncelemeler I., TTK, Ank., 1987, s.350.
“Togrıl” bir alıcı kuş adıdır. Çingiz Han çağında, Togrıl kuşu ve onunla ilgili söylentiler, “Çingiz Han kültür çevresi”ne mal edilmişti. Tarihçi Reşidü’d-din’e göre “Togrıl kuşu, çok kor- kunç bir kuş idi. Anka kuşu gibiydi.” Ayrıntılı bilgi için bk. ÖGEL, age. I, s. 131.
ESİN, E., age, s.81.
ÖGEL, age., s.129.
ÖGEL, age.,II.c, s.289.
İNAN, Abdulkadir, Şamanizm, Ankara, 1954, s.165, 116.
ERGİN, Muharrem; Dede Korkut Hikayeleri, Boğaziçi Yay., İstanbul, 1995, s.134.
KAFESOĞLU, age., s.286.
ÖNEY, G., Anadolu Selçuklu Mimarisinde Avcı Kuşlar, TTK, Malazgirt Armağanı, Ankara, 1972, s.166
ÖGEL, age.,II. C, 8.286.
BERKTAY, H.- HASSAN, Ü-ÖDEKAN, A., Türkiye Tarihi I, Cem Yay., İstanbul, 1995, 8.453.
‘acı veren’ his bulutları, Bir sis perdesi gibi üzerimize çökmüş inti- baını veriyor… *** Köyümüz, şehrimiz, coğrafyamız ve biz
Türkler, “ben gurbette değilim/gurbet benim içimde”
diyebilecek derecede bir haletiruhiyenin içeri
sinde hayatı sürekli gurbetle sıla bir medceziri yaşamıştır. Öyle ki tarihte Türkler kadar yer, iklim, coğ
rafya değiştiren ikinci bir millet gösterilemez O fetih şuuru değil midir ki “gurbeti vatan”
“hasreti kendisine yâr” yapmıştır Hüseyin Kaya bir şiirinde ne diyor: “Kalbimden başka bir vatan gel göster ey yâr bana Gurbet olur billâh olmadığın her diyar bana” *** Bir zat ne diyor: “İnsan bir yolcudur. Çocuk
luktan gençliğe, gençlikten ihtiyarlığa, ihtiyarlıktan
kabre, kabirden haşire, haşirden ebede kadar yolcu
luğu devam eder.” O yolculuğun en ihtişamlı zamanı, ‘çocuk
luktan gençliğe…’ doğru uzanan kesittir. Ayrılıktan uzak duyguların paylaşıldığı sım
sıcak geçen yıllardır. Şefkati soluklarsınız… Masum gözlerle sokağınızı, mahallenizi gö
nül talanı yaparsınız… Okulunuza uzanan yolların sıcaklığında
adımlarınız daha da cüretlidir… Hele o bayram sabahı, unutulmayacak bir
merhamet salıncağı gibidir… Hayatınızı şekillendiren mahalleniz… Oradaki dünyanız bir büyük duygu saltana- tına dönüşür Bir bahar sıcaklığı kadar içimize çektiğimiz
kadar mübarekmiş meğer Şefkat dolu nazarların bir küheylan nehir
misali çağladığı zaman hey diyeceğimiz geliyor içimizden Velhasıl birlikte olduğumuz en yakınımız
dan en uzağımıza kadar insanımızın dağ gibi
dalgaların aramıza girerek bizlerden nasıl kopa
rarak ‘gurbet…’ denilen bir yolculuğa mahkûm
ettiğini düşündükçe içim cız eder Bekir Sıtkı Erdoğan’ın Gurbet şiirinden bir dörtlük: “Garibim, her taraf bana yabancı Dertliyim, çekinme doldur be hancı İlk önce kımıldar hafif bir sancı Ayrılık sonradan kor yavaş yavaş” *** Cumhuriyet döneminin Türkiye’sinde gali- ba ‘gurbet bir içli türküdür’ Tarihin, ‘kartal yuvası’ dediği Harput
Kalesi’nden, ‘Balak dolu bakışlarla…’ düm
düz uzanan ovayı düşlerinize taşıdığınızda,
Çanakkale’ye, Yemen’e, Sarıkamış’a uzanan
o metanetli yollar nasıl ebrulu bir koku yayar çevresine O gül kokulu rayihalarla bizler, Cumhuriye- te geldik… Tarihin en kadim sayfalarını çevirmeye baş- ladık Bitti mi kaygılarımız, bittimi hicranları- mız… 1927 tarihinde, özelde Elâzığ’ın il nüfusu, 213 bindir… Elâzığ’ın merkez ilçe nüfusu ise, 34 bin ci- varındadır… Nüfusumuzun ancak yüzde yirmileri şehir
merkezlerinde ikamet etmektedir. Yüzde seksenleri ise, kırsal kesimlerde ya- şamaktadır… 1927 yılında Türkiye’nin nüfusu 13 milyon- dur… Bu nüfusun ise ancak, 3 milyon 300 binleri
şehir merkezlerinde yaşamaktadır… 2014 yılına geldiğimizde, bu tabloların ta
mamen değiştiğine şahit olacağız… ‘Göçlerle büyüyen bir Türkiye kompozis
yonu çizilecektir…’ Kırsal kesimlerden şehirlere doğru öyle sert
dalgalar vardır ki onu durdurmak mümkün de- ğil Ve şehirlerden daha büyük metropol şehir
Köksal CENGİZ (Niyazkâr)  GELİRİM
Üzgünlük yaşatmam bilsem acını
Beklenmedik anda çıkar gelirim.
Bütün engelleri yıkar gelirim.
Bilesin, binlerce gönlümü kırsan,
Ben mutlu olurum hâlimi sorsan
Dünyanın taa öbür ucunda olsan
Rüzgârlardan kanat takar gelirim.
Bilirsin gönüller kural tanımaz
İste, şimşeklerle çakar gelirim.
Düşünme, olursa benimle işin
Yanında olurum sözlerim peşin
En coşkun sularla akar gelirim. Recep ÇALKANER P olatlı’da yedek subay eğitimimiz bitmiş, ku- zulmuş, hayıflanır olmuşlardı. Birçokları da yangı- na körükle gidercesine güya onların üzüntülerine ortak oluyor, dertlerine dert katıyorlardı. Patnos gidilecek yer miydi? Kuş uçmaz, kervan geçmez, insanın yaşayamayacağı bir belde, acaba ne yapsa- lar da bunu değiştirmenin bir yolunu bulabilseler
Bu uğurda yapamayacakları maddi fedakârlığın hu- dudu yoktu. İşin enteresan tarafı, bu hâletiruhiye içinde kıv
rananların -ben dâhil- hiçbirimiz Ankara’dan öteye,
hele hele Sivas’tan daha doğuya geçmemiş, oraları
görmeyen ve bilmeyenlerdik. Tabi oralar hakkın
da, şüphesiz malumat sahibiydik, fakat bizzat gör
memiş, oralardan geçmemiştik, bilgilerimiz sadece
işitmeye matuftu. Bazı neşriyatların da kasıtlı ya
yınları, zihinlerimizde Doğu’yu yaşanılmaz, durul
maz bir yer olarak hayal etmemize sebep olmuştu. Hâlbuki sonraları Diyarbakır’da, Erzurum’da
ve Van’da görev yapmak nasip oldu. Oraları enine
boyuna görmek imkânına kavuştum. Hatta Kars’a,
çektim ne de bölgeye uyum sağlayamamak gibi bir
çekilmez ortamda buldum kendimi. Hele aradan
bunca yıl geçtikten sonra Doğu’nun çehresi kat be
kat eskiye nazaran daha da değişmiş durumda. İki hatıra: Sene 1975. Ergani’deyim (Diyar
bakır’ın ilçesi). Kahvehanenin bahçesinde çayımı
geldi, çevre köylerden birine gitmek için taksiye
bindi. Fakat binmesiyle inmesi bir oldu Şoför de
şaşırmıştı. Hayretle müşterisine bakıyor, değişikli
ğe bir mana veremiyordu. “Niye vazgeçtin âbi?” diye
sorunca “Ben, teypsiz taksiye binmem ” demez mi? Şo
för taksiyi yeni aldığını, henüz teyp taktıramadığı
nı söylediyse de köylü öteki taksiye doğru yürüdü.
Hadise çok düşündürücü ve çarpıcıydı. Köylere
kadar motorlu taşıtların gidebilmesi ne kadar se
Gerçekten dağların tepesinde şirin, yemyeşil fakat
son derece modern lojman binaları. Kaloriferli, te
lefonlu, kantinli, velhasıl her türlü maddi ihtiyaçları
karşılanan şirin bir kasaba hüviyetinde. Mühendisi
miz bu imkânlar içinde. Ya işçimiz? Mühendis bir
arkadaşımı mezkûr işletmeye giderek ziyaret et
miş hatta krom madeninin yeraltına doğru uzanan
ocaklarına kadar inmiştim. Buralarda çalışanların
aldıkları ve alacakları elbette, alın terlerinin karşılı
ğı olarak azdır. Neyse biz asıl konumuza dönelim.
Mesai bitiminde bir işçi, ısrarla arkadaşı evine davet
etti. Zaten kendisi inançlı ve inancını yaşayan bir
mühendis olması hasebiyle, işçilerce çok sevilen ve
sayılan biriydi. Hatırını kıramadı. Düştük peşine.
Dağ tepe derken epeyce gittik. Nihayet, işte ora
da diyerek, önümüzde yükselen tepenin üstündeki
mütevazı evini gösterdi. Uzaktan sıradan bir köy evi görünümündeki
eve doğru, naçar düşe kalka ilerledik. İyice yorul
muştuk. Yorgunluğumuzu alacak demli bir çaya
hasret hâle gelmiştik. Nihayet eve buyur edildik.
İçeri girdik. O da ne gözlerimize inanamadık Dı
şarıdan asla ihtimal veremeyeceğimiz ve zaten te
penin başında olan bir ev için düşünemeyeceğimiz
konforla karşılaştık. Sanki bir köy evinde değil de
söyleyeyim, çok şaşırmıştık. Tepede tek başına ya
pılan bu evde her şey vardı. Kanepelerinden vitri
nine, radyosundan teybine kadar her şey. Biz bu memnuniyet verici şaşkınlığımızla lâl
kesilmişken, işçimiz biraz sonra mükellef bir yer
sofrasıyla içeri girmesin mi? Bu, daha büyük bir
hayrete gark etti bizi. Sofrada hiçbir şey eksik de
ğildi. Hani derler ya, bir kuş sütü yoktu o kadar.
yedik içtik, hem çaylarımızı yudumladık, hem de
güzel sohbetler yaptıktan sonra ayrıldık. Evet Doğu’da, dağ başında yaşayan işçimizin dahi, bizi sevindiren, daha da iyi olmalarını iste- diğimiz, içinde yaşadıkları mevcut imkânlar. Oysa
Ankara’dan öteye geçmeyenlerin zihninde ve hafı
zalarında Doğu gerçeği, insanlarımızın -o zamanki
bazı gazetelerin karikatürlerinde bile, sık sık yer
aldığı gibi- toprak altında, âdeta mağara hayatı ya
şadıkları şeklindeydi. Şimdilerde mümkün olsa da İstanbul’dan
bu güzergâhın devamlı yolcusuydum-. Özellikle,
yolculuğunuzun Doğu kısmını geceye denk getir
seniz, göreceksiniz ki Türkiyem pırıl pırıl. Türkiyem
ışıl ışıl. Uçak gibi otobüslerde, asfalt yollarda ve ina
nın saray gibi, her türlü konforu haiz dinlenme ve
gark edecektir. Üç beş ev için bile, elektrik direkle
rinin götürülmüş olduğuna, beş altı haneli köylere
dahi ilkokulların yapıldığına, yol boyunca şahit ola- caksınız. Hele GAP’ın da devreye girdiğini, Güneydo
ğu’ya hayat verdiğini, Türkiye’mizin yeşiline ye
şiller kattığını düşünürsek nasıl bir geleceğin bizi
beklediğini anlarız. Öyleyse, geleceğimizi Avrupa, Amerika, Erme
ni vb. kışkırtmalarıyla kendimize zehir etmeyelim.
Unutmayalım ki iki pehlivan kavga ederken, bir ço
cuk ikisini de dövebilir. Dış düşmanlar, Doğu’nun
ne Kürdistan ne de Türkistan olmasını isterler
Şimdilik emelleri Büyük Ermenistan’dır İyi bilelim ki, bugün seni beni zayıflatmak için,
bâzı gençlerimizin eline silâh sıkıştıranlar, zaafımız
kıvamını bulunca, bu sefer onlara silâh vermeyi ke
secek, Ermeni’yi de üstümüze salacaklardır. Unutmayalım ki Türksüz Kürt kör, Kürtsüz
Türk topaldır. Bu topraklarda ya hep beraber ya
şarız. Ya hep beraber yaşarız. Üçüncü bir şık mu
hal. Ve tam manasıyla iki taraf için de izmihlâldir.
Kürt Türksüz, Türk Kürtsüz yapamaz ve olamaz.
Çünkü biz, her şey bir tarafa, oluşumuzla kardeşiz.
Aynı inancın mensuplarıyız. Din kardeşiyiz. Di
nimiz, ancak inananlar kardeştir, diyor. Kimlerin
hesabına oyuna getirilmek istendiğimizi, bazı genç
Devlet-i ebed-i müddeti bulsun
(Karaçorga: Doğu Türkistan’da erkeklerle kızların bir
likte oynadığı yaygın bir Türk halk oyunu. Osman Batur:
Doğu Türkistanlı Türk devlet adamı ve kahramanı. 1940
1951 yılları arasında Kızıl Çin ordusuna vurduğu darbelerle
tanınmıştır. 1951 yılında Çin ordusuna ait helikopteri mızrakla
düşürmüş, Taklamakan Çölü’nü aşarak yanındaki bağlılarının
sınırı geçmesini sağlamış ancak yaralı olarak ele geçirilmiş ve
1951 yılında Urumçi’de Kızıl Çin ordusu tarafından kurşuna
dizilerek şehit edilmiştir. Taklamakan: Çin’in en büyük çölü.
Şu hâlde bir topluluğun ihtiyaçlarını karşılamak üzere be
nimsemiş bulunduğu hayat tarzı , bütün maddi ve manevi
unsurlarıyla birlikte onun kültürünü teşkil etmektedir. (Erol Güngör)