Türkiye’nin ilk Teknoloji Devi VATAN COMPUTER - Söyleşi - ULUSAL VE ULUSLARARASI HABER MERKEZİ
Tarih: 01-03-2016 00:12:00	- Güncelleme: 01-03-2016 00:25:00
İstanbul Ticaret Odası’nda 1987-1995 yılları arasında meclis üyeliği yapan Nuri Vatan, İTO’nun yanı sıra bilişim sektörünün de duayeni. 1950 yılında yaşadığı Ardahan’a ilk elektriğin gelmesiyle başlayan radyo tamiri merakı, teknoloji ilgisine dönüşür. Nuri Vatan bu ilgi sayesinde 1983 yılında bilişim sektörüne yatırım yapar.
İLK MUHASEBE PROGRAMINI OĞUL HASAN VATAN YAZDI
Vatan Bilgisayar ile Türkiye’de ilk büyük mağazacılık ve teknoloji market sistemini uygulayan Nuri Vatan’ın oğlu Hasan Vatan ise Türkiye’nin ilk ticari yazılımını gerçekleştiren kişi. Halen işinin başında olan Nuri Vatan’ı pazar günleri bile ofisinde bulmak mümkün.
RADYO YALNIZ BİZİM EVİMİZDE VARDI
Okul çağında olmasına rağmen, boş zamanlarında dükkânda babasına yardım ederek ticarette ilk tecrübelerini yaşar. O yıllarda dükkânda saat, dikiş makinesi, radyo gibi birçok mal satılırdı. Gençlik yıllarında fotoğrafçılığa da merak saran Nuri Vatan, fotoğraf çeker, bankadan para çekmek isteyenlere mühür kazır ve saat, radyo tamir eder. Bu arada teknolojiye olan yatkınlığı gelişirken bir yandan da para kazanır.
2. Dünya Savaşı yıllarında yalnız Vatan ailesinin evinde radyo vardır. Bu nedenle ev tam bir kulüp gibidir. Bozulan radyonun tamiri için uğraşan Nuri Vatan’ın bir bakıma mecburi radyo teknisyenliği ve teknoloji merakı da böyle başlar.
NURİ VATAN, İLK FİRMASINI PHİLİPS’İN BAYİLİĞİNİ ALMAK İÇİN KURAR.
27 Mayıs İhtilali sonrası ekonomik hayat felç olmuş, döviz darlığı başlamıştır. İstanbul’a gelip, Taksim’de bir mağaza kiralayan Nuri Vatan, yedek parça satmaya başlar. İki yıl sonra da babasına “toparlan sen de gel” davetini yapar.
JAPONYA’DAN İTHALATLA AÇILAN İŞLER
İthalat yapmak isteyen Vatan, bu işin nasıl yapıldığını bilmediği için bir Musevinin yol göstermesi ile yola çıkar. İlk akreditifini de Japonya’ya açan Nuri Vatan gerisini şöyle özetliyor:
“Japonya o kadar ucuzdu ki; 2 bin dolarlık akreditifle 15-20 sandık mal geldi. Aradan 2 yıl geçmeden İngiliz AE Auto Parts Ltd. firmasının da mümessilliğini aldım. İngiliz firmanın mümessili olan Türk firmasının sahibi ölmüştü. Hanımı borçlandığı için mümessilliği bana bırakmak istedi. Ben de İngiliz fabrikanın bana devir yapıp yapmayacağından endişeliydim. Beraber İngiltere’ye gittik. İngiltere’deki fabrikanın yetkilisine benim mümessilliğimi kabul edip etmeyeceğini sordum. O da bana, 30 yıldır mümessilliklerini yapan eski firmanın sahibinin istikbalini düşünmek zorunda olduğunu söyledi. Ayrıca eski mümessilin hanımın da akıbetinin ne olacağını sordu. Hiçbir mecburiyetim olmamasına rağmen bu hanımın bakımını da üstlendim. Hem parayı verdik hem onu ölünceye kadar ailemizin içine aldık. Daha sonraki yıllarda İngiliz fabrikayı Amerikalı Echlin International firması aldı. Amerikalılar bana, ‘Sen atak bir acente olarak tanınıyorsun. Gel Amerika’ya buradaki firmanın acentesini de sana verelim’ dediler. ABD’ne gittim ve Türkiye’den başka birine de iş verdiklerini gördüm. Ben de ‘Ya o ya ben dedim’ ama Amerikalı firma her ikimizi de idare etti.”
AMERİKA’DAN ÖDÜL ALDI
Amerikalı Echlin International firmasının mümessilliğini uzun süre yürüten Nuri Vatan, başarılı mümessilliğinden dolayı ödül almak için Atlanta’ya davet edilir. Bu olay kendisi için tam bir sürpriz olur. Çünkü Amerikalı firma İran’a Nuri Vatan’ın firması üzerinden mal satarak büyük bir kota yapmıştır. Ambargo olduğu için ABD’den İran’a doğrudan mal satılamamaktadır. Bu sayede Nuri Vatan, Amerika’dan en çok otomotiv yedek parçası ithal ettiği için ödüllendirilir.
1980’li yılların başı Türkiye’nin yine döviz darboğazına girdiği yıllardır. Öte yandan o yıllarda yaşanan en büyük sıkıntılardan biri de garantisiz ticari borçlardır. Nuri Vatan o dönemde herkesi etkileyen bu sorunu şöyle anlatıyor:
“Devlet bize getireceğimiz vesika karşısında 20 yıl içinde paramızı ödeyeceğini vaat etti. Dışarıdakilere ise 5 yılda ödeniyordu. Bu dönemlerde çifte ödeme yaptık. Avrupa’dan permiler topladık. İthalata da devam ettik. Gözümüz korktu. Faizlerden, bankalardan uzaklaştık. Beş yıl sonra paralar transfer olmuştu. Fakat tahsil için gittiğimiz zaman kimi ölmüş kimi firma iflas etmişti. Paralarımızın çoğunu tahsil edemedik. O yıllarda bu paraları Türkiye’ye getirmek çok sıkıntılıydı”
Nuri Vatan’ın, gerek yurtiçi gerekse yurtdışı gezileri sırasında unutamadığı anılardan biri 2006 yılında Amerika’da katıldığı bir toplantıda geçer. Toplantıya katılanların her iki yakasına da birer kokart takılır. Birinde soru olarak “did you do it? (o işi yaptın mı?)” diğerinde ise cevap “do it now! (hemen, zamanında yap!)” vardır. Görüldüğü gibi işi zamanında yapmanın bir dünya kaidesi olduğunu söyleyen Nuri Vatan bir başka yurtdışı gezisinde de görüştüğü İngiliz firmanın kendisine “Biz de fakiriz, biz de kredi bulamıyoruz, size dışarıdan alıp da veriyoruz” demesine çok şaşırmış.
Nuri Vatan, “Hayret nasıl olur?” diye sorduğu zaman İngiliz muhatabından aldığı cevap şu olmuş: “Dünyada iki zengin ülke var. Amerika ve Fransa… İngiltere fakir. Fakat Türkiye’ye yardım ediyor. Çünkü dünya bir poker masasıdır. Poker de dört kişi ile oynanır. Eğer birisinin parası biterse ona para vereceksin, yoksa oyun biter”
HEDEFİMİZ İNSAN YETİŞTİRMEK
Bilişimin duayeni Nuri Vatan’ın gençlere en önemli öğüdü ise “Maceracılıkla, dededen kalma yöntemlerle iş yapmayın. Üretmeden, satmadan önce pazarınızı bulun” oldu.
Nuri Vatan gençlere de maceraya gitmeden işin sürekliliğini düşünmeleri tavsiyesinde bulunuyor. “Macera ile belki çok kazanırlar ama istikrarlı olmaz” diyen Vatan hayatı boyunca dikkatli davrandığını, maceraya girmediğini söylüyor ve ekliyor:
“Belki maceracılar daha çok kazandı. Ama her işin bazı kuralları vardır. Bir pazar yoksa mal üretemezseniz. Malı üretirken de satarken de pazarı iyi bilmelisiniz. Türkler eğer büyük mağazacılık sistemini iyi bilseydi ne Carrefour ne Metro gelirdi. ‘Ben mal getireyim, satarım’ demek yok. Önce pazarı test etmek gerekir. Pazarı bilmezseniz altın satsanız kıymeti yok. Kendi mağazamdan örnek vereyim. Bizde malın raf ömrü bir aydır, talebe göre mal gelir. Aksi takdirde mağazacılık yürümez. 20 yıl faizle, tefecilikle geçinmiş insanlar elindeki üç beş kuruşla artık dükkân açıp iş yapamaz. Çünkü deneyimini kaybetmiş. Dev gibi süpermarketler varken küçüklerden kimse alış veriş yapmaz. O zaman insanların birleşip ölçek ekonomisi uygulaması gerekiyor.”
Dededen kalma metotlarla iş yapılamayacağını belirten Nuri Vatan, dünyada bilim ve teknolojinin yüzde 90’nının gelişmiş 22 ülkenin elinde olduğunu hatırlatıyor. Türkiye’nin bu 22 ülke içinde yer almadığını söyleyen Nuri Vatan sözlerini şöyle noktalıyor:
“Eğer biz de milli gelirin belli bir oranı araştırma geliştirmeye ayırsaydık, bugün bu sıkıntı da olmazdı.”
Kafkas arı ırkı projesi
Nuri Vatan, tıpkı organik tarım ürünleri gibi balcılığın da çok önemli olduğunu savunuyor. Tema Vakfı, Artvin’de hiç bozulmamış Kafkas arı ırkının neslini bulmuş. Nuri Vatan bu alana da el atmış. Ardahan’da bal tahlil laboratuarı kuran Nuri Vatan, aynı zamanda AKI AŞ (Ardahan-Kars-Iğdır) şirketinin de üyesi. Bu şirket, anlaşmalı üreticilerle işbirliği yaparak, bölgenin üstün vasıflı Kafkas arı ırkının yaptığı balı, Türkiye ve dünyaya tanıtmak için üretim yapıyor. Dünyada bal üretiminde Türkiye’nin 4’ncü sırada yer aldığına değinen Vatan, bal konusunda şunları söylüyor:
“Ürettiğimiz balı East Anatolia adıyla satıyoruz. Kafkas ırkı arının yaptığı balın bir kaşığı; 1.675 kg beyaz peynire, 440 gr kılçıksız balık etine, 10 yumurtaya, 240 gr sığır etine eşdeğer. Dünyada Çin 160 bin ton, Amerika 120 bin ton, Meksika 90 bin ton, Türkiye 70 bin ton bal üretiyor. İhracatımız 8 bin tondan 2 bin tona düştü. Ülkemizde balmumu yerine, bir petrol ürünü olan parafin balmumu ile karıştırılarak kullanılıyor. Bu da insan sağlığı için çok zararlı.”
Nuri Vatan kimdir?
1930 yılında Ardahan’da ticaretle uğraşan bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. II.Dünya Savaşı ortamında bir yandan orta-lise öğrenimini sürdürürken bir yandan da ticaret ile tanışıklığını geliştirdi.
Bölge ekonomisinin tarım ve hayvancılık ağırlıklı olmasına rağmen Nuri Vatan; ticaret, sanat ve yenilikler yaratmanın özlemindeydi. Onun tutkusu her konuda ‘ilk’leri başarmaktı. 1948 yılında İstanbul’a gelerek teknik kurslara katıldı. 1950 yılında Ardahan’a elektrik geldiğinde bataryalı radyolardan cereyanla çalışan radyolara geçişin öncülüğünü yaptı. Avrupa ve Amerika’yı görme isteği Nuri Vatan’ı dış ticarete yöneltti.
1960’da İstanbul’da oto yedek parçaları sektörüne girdi. İngiltere ve Amerika’dan birkaç büyük firmanın Türkiye mümessilliğini aldı. Lisan öğrenmek için Londra’da lisan okullarına devam etti. Ardahan’da bir ilk okul yaptırdı. Bal konusunda bir laboratuar kurdu.
İstanbul Ticaret Odası (İTO)’na 10 Aralık 1987 seçimlerinde meclis üyesi olarak girdi, meslek komitesi başkanlığı yaptı. 30 Kasım 1995 yılına kadar meclis üyeliği görevini sürdürdü.
1983 yılında geleceğin vazgeçilmezi olacağını gördüğü bilişim sektörüne girdi. Vatan Bilgisayar A.Ş. 2002 krizine rağmen büyümeyi sürdüren ender firmalardan biri oldu. Nuri Vatan, 3 bin 600 metrekarelik alanla Türkiye’de ilk bilgisayar showroomunu açtı. Doğduğu yerin gelişmesi için Kars-Ardahan-Iğdır Kalkınma Vakfı’nın bünyesinde kurulan Akı A.Ş.’nin yöneticiliğini üstlenerek Kars-Ardahan Balını markalaştırmak için çalışmalar yapıyor.
Nuri Vatan evli ve 3 çocuk babası.