Birlik Stratejik Araştırmalar Merkezi - BİRSAM AVRUPA ENERJİ BİRLİĞİ PLANI VE MUHTEMEL SONUÇLARI
Avrupa Enerji Birligi Planı ve Muhtemel Sonuçları
Bu belgede, Avrupa Birliği’nin Ukrayna Krizi’nden sonra daha sık üzerinde durmaya başladığı enerji birliği planının muhtemel iki sonucu ortaya konulmuştur. Bu yazının amacı kulağa hoş gelen hedefleri değerlendirmekten daha çok, potansiyel sonuçlar dikkat çekmektir.
Avrupa’nın Yeni Hamlesi: Enerji Birliği Planı
Avrupa Komisyonu’nun Enerji Birliği’nden sorumlu üyesi Marco Sefcovic, Avrupa’da ortak bir enerji piyasası oluşturmaya yönelik ‘Enerji Birliği’ planını açıkladı. Sefcovic, “Bugün, Kömür Ve Çelik Topluluğu’ndan bu yana Avrupa’daki en iddialı enerji projesini başlatıyoruz” dedi.
AB, Enerji Birliğini oluşturarak enerji alanında ortak iç pazarı tamamlamayı, enerji arz güvenliğini ve enerji verimliliğini artırmayı, fosil yakıt kullanımını azaltmayı ve yeni enerji kaynaklarının araştırılmasına hız vermeyi planlıyor. Bu noktadan bakıldığında, ‘Kömür ve Çelik Topluluğu’ ismiyle, kömür gibi rezervi yüksek miktarda olan bir enerji kaynağını baz alarak başlayan AB’nin yeniden enerji temelli bir birlik oluşturmayı planlaması önemli bir adım olarak öne çıkmaktadır. Özellikle, Çipras hükümetinin Yunanistan’da işbaşına gelmesiyle AB içinde ortaya çıkabilecek domino etkisi sonucunda ‘dağılma’ tehlikesi ile karşı karşıya kaldığına dair birçok tartışmanın yapıldığı günümüzde, AB’nin bugünlerinin temelini atan enerji temelli birlikteliğin yeni bir versiyonunun ortaya konulmasını manidar buluyoruz. Zira 1951’de kömür ve çelik üzerinden kurulan ve geliştirilen Avrupa Birliği projesi, bugün enerji verimliliği ve enerji güvenliği üzerinden yeni bir safhaya geçmeyi amaçlamaktadır. Bu noktada, ‘Enerji Birliği Planının’ getirisi hakkında iki türlü beklenti ortaya konulabilir:
1.Dünya Genelindeki Hedeflenen Diğer Enerji Birliği Projeleri İçin Model Teşkil Etmesi: Bu beklentinin gerçekleşmesi, Avrupa’nın kaybolmaya yüz tutmuş kredibilitesinin (Brzezinski, 2014) tekrar kazanılması anlamına gelecektir. Özellikle 1. ve 2. Dünya Savaşların sonucunda Avrupa’nın zayıflayan ve ABD’nin artan uluslararası gücüne cevap olarak Avrupa Birliği bir Barış Projesi olarak ortaya konulmuş ve siyaset bilimi literatüründe de bu minvalde kullanılmıştır (Kissinger, 2012). Gerek sıkı rekabetleri gerekse de savaş ortamları sebebiyle, Avrupa ülkelerinin Birinci ve İkinci Dünya Savaşlarındaki durumlarına benzer bir ahval içerisindeki enerji zengini Ortadoğu ve Orta Asya ülkeleri, enerji temelli bir birlik kurmanın örneğini, AB’nin Enerji Birliği Planı’nda bulabilir. Bu durumun uluslararası ilişkiler bağlamında irdelenmesi gerekecektir. Fakat Enerji Birliği kurulabilirse, Avrupa’nın dünyanın geri kalanına örnek olma kredisini geri kazanması muhtemeldir. Avrupa’nın hem medya gücü hem de akademik becerisi buna müsaittir. Fakat Orta Doğu ve Orta Asya ülkelerinin kendi aralarında bir enerji temelli bir birlik kurma ihtimalleri, hem aralarındaki rekabetin herhangi bir ‘birlik’ kavramına müsaade etmeyecek dereceye varıyor olması, hem de bu ülkeler arasında kurulacak bir birlikteliğin uluslararası ilişkiler açısından muhtemel sonuçlarının algılanışı sebebiyle pek mümkün gözükmediğini söylemek gerekir. Kurulması halinde Orta Doğu ve Orta Asya ülkelerine büyük bir getiri sağlayacak bu tür birliklerin (Davutoğlu, 2008) gerçekleştirilebilmesi için bu ülkelerin rekabetten işbirliğine (from competition to cooperation) doğru önemli bir zihni değişime ihtiyaç duydukları ise ortadadır.
2. Avrupa Birliği’nin Geleceğinin Kurtarılması: Özellikle, 2008 Küresel Finansal Krizin ardından Avrupa’nın borç batağına batması sonucu Avrupa’nın birlikteliğini devam etmesi fazla tartışılır olmuştur. Her ne kadar bu tartışmaların bazıları spekülatif özellikler barındırsa da, ciddi endişelerin var olmasını gerektirecek gelişmelerin varlığı da inkar edilemez. Çipras Hükümetinin Yunanistan’da başa gelmesi, Avrupa içerisinde yükselen ırkçı akımların oluşturduğu şiddet eğilimi tehlikesi gibi gelişmeler buna örnektir. Bunun dışında Avrupa’nın stratejik bir vizyon dahilinde birleşememesi de bu endişelerin katsayısını artırmaktadır. Fakat bütün bu gelişmeler karşılık, enerji dünyasının çokça tartıştığı ve dünyanın geleceği için kaçınılmaz gördüğü enerji verimliliği ve enerji güvenliği gibi konular üzerinde Avrupa’nın bir birlik kurabilmesi, Avrupa Birliği Projesinin de kurtarılması sonucunu getirecektir. Dolayısıyla, Enerji Birliği Planının bu minvalde bir sonuç doğurması da beklenmelidir.
Fakat Avrupa’nın bu iki sonucu elde edebilmesi, Enerji Birliği Planının gerçekleştirilebilmesine bağlıdır. En büyük doğalgaz tedarikçisi Rusya ile sorun yaşarken Avrupa’nın Rusya’ya cevap niteliği teşkil eden (Geropoulos, 2015) bir Enerji Birliği Planı etrafında birleşmesi ne kadar gerçekçi bir beklenti olur, tartışılmalıdır. Dünya Ticaret Örgütü’nün kuralları ile tam uyum içerisinde oluşturulacak Enerji Birliği regülasyonlarının Rusya üzerinde ne kadar caydırıcı bir etki oluşturacağı da meçhuldür. Eğer Rusya üzerinde caydırıcı bir etki oluşturulabilirse, Enerji Birliği Planı hayata geçirilebilir kanaatindeyiz. Fakat aksi bir durumda, Avrupa Birliği içerisinde Rusya’ya karşı tutum konusunda farklı görüşler ortaya çıktığına da Ukrayna Krizinden sonra uygulanan Rusya’ya ambargo uygulamasında da gördük. Dolayısıyla enerji birliğinin realize edilmesi hususunda AB üyesi ülkeler arasındaki eylemsel bir birlik, Rusya’yı enerjiyi bir dış politika aracı olarak kullanmaktan vazgeçirecek niteliğe sahip olmasından geçmektedir.
Sonuç olarak, bu plan üzerinde fikri bir birliğin sağlanacağı gerçektir. Fakat Rusya ve Türkiye gibi Avrupa’nın enerji tedariği açısından büyük önem arz eden ülkeler ile sorunların giderilmesi, Avrupa ülkeleri arasında eylemde birlik sağlanabilmesi için zaruridir. Aksi durumda Avrupa, Necip Fazıl Kısakürek’in ‘amelde birlik olmadan fikirdeki birliğin anlamı yoktur’ sözünde ifade ettiği anlamsızlık ile karşı karşıya kalmaktan kaçamayacaktır.
Brzezinski, Z. (2014). Büyük Satranç Tahtası. İstanbul: İnkılap.
Davutoğlu, A. (2008). Stratejik Derinlik. İstanbul: Küre Yayınları.
Geropoulos, K. (2015, 02 25). EU Update: New Europe. New Europe: http://www.neurope.eu/article/eu-energy-union-challenge-putin%E2%80%99s-energy-dominance adresinden alındı
Kissinger, H. (2012). Diplomasi (11 ed.). (İ. Kurt, Trans.) İstanbul: Türkiye İş Bankası.
Ali İhsan KAHRAMAN / Direktör- Enerji Politikaları Enstitüsü