Yaşlıda Akılcı İlaç Kullanımı ve Polifarmasi - Prof.Dr.Mustafa Cankurtaran
Ana Sayfa» Yazarlar» Prof.Dr.Mustafa Cankurtaran
Prof.Dr.Mustafa Cankurtaran / Geriatri
Dünyada ekonomik ve sosyokültürel koşulların gelişmesi, doğum oranının azalması, sağlık hizmetinden daha fazla yararlanılması gibi faktörlere paralel olarak dünya nüfusu gelişmiş ülkelerde daha fazla olmak üzere geçen 50 seneye göre daha hızlı yaşlanmıştır. Bunun bir sonucu olarak nüfusun yaşlanması sayısal ve oransal olarak, 21. yüzyılda ön plana çıkan en önemli demografik olgulardan biridir. Tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de yaşlı nüfus giderek artmaktadır. Türkiye İstatistik Kurumu adrese dayalı nüfus sayımı sonuçlarına göre 2012 yılında 65 yaş ve üzeri kişi sayısı yaklaşık 5,7 milyondur (%7,5) ve bu sayının 2025 yılında 7,9 milyona çıkması beklenmektedir. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından geriatrik yaş grubu 65 yaş ve üzeri olarak tanımlanmıştır.
Yaşlanmanın bir sonucu olarak bazı organ fonksiyonları azalırken beraberinde kronik hastalık sayısında artış olmaktadır. 65 yaş üstündeki bireylerin yaklaşık % 90’ında 1, %35’inde 2, %23’ünde 3, %15’inde ise 4 veya daha fazla kronik hastalığın bir arada olduğu bilinmektedir. Bunun doğal bir sonucu olarak dünyada olduğu gibi ülkemizde de ilaç kullanan popülasyonun büyük kısmını yaşlılar oluşturmaktadır.
Yaşa bağlı insan vücudunda çeşitli fizyolojik değişikliklerin gelişmesi, ilaçların metabolizması, etki ve yan etkilerinin değişkenlik göstermesi, hastalıkların ortaya çıkış şekli ve seyrinin farklı olması gibi nedenlerden dolayı yaşlıların sorunlarının tek merkezde yeterli zaman ayrılarak çözülmesi ihtiyacı ortaya çıkmıştır. Bu nedenle dünyada olduğu gibi ülkemizde de Geriatri Bilim Dalı kavramını ve ihtiyacını ortaya çıkarmıştır.
Bu nedenle kurulmuş olan Geriatri Bilim Dalları; 65 yaş ve üstü hastaların sağlık sorunları, hastalıkları, sosyal ve fonksiyonel yaşamları, yaşam kaliteleri, koruyucu hekimlik uygulamaları ve toplum yaşlanması ile ilgilenen bilim dalıdır. Kapsamlı geriatrik değerlendirme çerçevesinde yaşlılıkta sık görülen demans, depresyon, prostat hastalıkları, demansa bağlı mental bozukluk (demans psikozu), üriner inkontinans, osteoporoz, osteoartrit, kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH), kalp yetmezliği, atrial fibrilasyon, hipertansiyon, diyabet mellitus, polifarmasi, nöropatik ağrı, bası yaraları, malnütrisyon gibi kronik hastalıklarla ilgilenmekte ve tedavilerini vermektedir. Bu denli multipl problemlerin varlığı yaşlıda çoklu ilaç kullanımını beraberinde gerektirmektedir. Fikir birliği olmamasına rağmen çoklu ilaç kullanımını ifade eden ‘’Polifarmasi’’ dört ya da daha fazla ilaç kullanımı için kullanılan bir terimdir.
Fiziksel ve sosyal birçok problemi beraberinde getiren çoklu kronik hastalığın varlığı ve yaşlılarda oluşan fizyolojik değişikliklere bağlı olarak ilaçların farmakodinamiği, farmakokinetiğinin değişmesi ve ilaç yan etkilerinin ve ilaçlar arası etkileşim riskinin artmış olması yaşlı hastalarda tedavinin düzenlenmesini zorlaştıran noktalardandır. Bu faktörlere birde çoklu ilaç kullanımı da eklenince yan etki ve ilaçlararası etkileşim riskinde, tedavi maliyetinde, hospitalizasyon gereksiniminde, tedaviye uyumsuzluk oranlarında ve buna bağlı gelişen sorunlarda artışa neden olmaktadır.
Tüm bu sayılan gerekçelerle özellikle yaşlı hastalarla ilgilenen hekimler bu konuda daha duyarlı olmalı ve akılcı ilaç kullanım ilkelerini bilmeli ve uygulamalıdır. Ayrıca bu konunun uygulanabilir olması için mutlaka hasta ve hasta yakını ile işbirliği içinde olunmalıdır. Akılcı ilaç kullanımında başlıca uygulanması gereken öneriler; hastaya her muayeneye geldiğinde kullandığı ilaçlarını (reçetesiz ilaçlarda dahil) getirmesi söylenmeli, bütün ilaçların jenerik isimlerini ve hangi sınıftan olduğunu belirlemeyi alışkanlık edinmeli, yazılacak ilacın yan etki profili ve diğer ilaçlarla etkileşimi bilinmeli, gerekirse bu konuda geliştirilmiş kılavuzları kullanılmalı, ilaç farmakokinetik ve farmakokinetiğinde meydana gelen değişikliklerin yaşlıda ilaç yan etkisini nasıl artırdığı bilinmeli, endikasyonsuz ve klinik olarak faydası olmayan ilaçlar kesilmeli, en az toksik olanlarla tedavi etmeye gayret edilmeli, reçeteleme kaskatından kaçınılmalı ve mümkün olduğu kadar “tek hekim, tek hastalık, tek ilaç, günde bir kez” prensibi uygulanmalıdır.
Akılcı ilaç kullanımına ilişkin tüm bu belirtilen hususların uygulanması için hekimler, hasta ve hasta yakınlarına kendilerine uygun seviyede eğitim verilmelidir. Ayrıca bu konuda hastaya ve hekimlere gerekli tıbbi ve sosyal imkanlar sağlanmalıdır. Son yıllarda ülkemizde birçok resmi ve sivil kuruluş akılcı ilaç kullanımına yönelik toplantı ve seminerler yapmaktadır. Aynı zamanda Sosyal Güvenlik Kurumu ve Sağlık Bakanlığı akılcı ilaç kullanımının uygulanabilirliğini kolaylaştırma ve problemlerin çözümüne yönelik uygulamaları hayata geçirmiştir. Ancak ne varki bu henüz istenilen düzeye ulaşamamıştır.
Yukarıda da belirtildiği gibi yaşlı hastaların problemleri mümkün olduğu sürece tek merkezde yeterli zaman ayrılarak çözülmesi ihtiyacı ülkemizde sayıları her geçen gün artan Geriatri bilim dalları sayesinde karşılanmaktadır. Ancak Geriatri pratiğinde akılcı ilaç kullanımında önemli bir faktör olan kapsamlı değerlendirmenin sonucunda gerçekleştirilecek olan bütüncül ve uygun tedavinin reçetelenmesi durumunda geri ödemeye ilişkin problemler yaşanmaktadır. Bu durum bazen gerekli olmamasına rağmen hasta ve hasta yakınının farklı bir zamanda ve farklı branştaki bir hekime başvurusunu zaruri kılmaktadır. Bu da hasta ve hasta yakını için son derece zor olup hem hasta hem de hasta yakını açısından maddi, sosyal ve psikolojik bir travmaya neden olmaktadır. Neticede akılcı ilaç kullanımının hayata geçirilmesindeki önemli bir faktör olan tedaviye hasta uyumu sağlanamamaktadır.
Sonuç olarak geriatrik yaş grubunda akılcı ilaç kullanımının gerçekleşmesinde hastanın problemlerinin tek merkezde çözülmesi önemlidir. Bu nedenle geriatri pratiğinde sık kullanılan bazı ilaçların reçetelendirilmesi durumunda geri ödeme kapsamına alınması son derece önem arz etmektedir. Akademik Geriatri Derneği her yıl olduğu gibi; 2014 yılında da 28-31 Mayıs'ta Susesi Belek Antalya’da 7. Akademik Geriatri Kongresinde ve 10-12 Eylül Kıbrıs Girne Cratos’ta 5. Akılcı İlaç Kullanımı sempozyumunda bu konuların tüm yönleriyle ve diğer hastalıklarla birlikte ele alınacağı kongrelerini düzenlemeye devam etmektedir.
BU YAZI SAĞLIĞINSESİ GAZETESİ MART 2014 SAYISINDA YAYINLANMAKTADIR.
Bu yazı toplam 7838 defa okunmuştur.