Alman Emeklilik Sigortası Kurumu nun tıbbi rehabilitasyon hizmeti: Kronik hastalıklar için yardım
Download "Alman Emeklilik Sigortası Kurumu nun tıbbi rehabilitasyon hizmeti: Kronik hastalıklar için yardım"
1 Gesundheit mit Migranten für Migranten Türkisch Alman Emeklilik Sigortası Kurumu nun tıbbi rehabilitasyon hizmeti: Kronik hastalıklar için yardım Göçmenler için 3 dilde hazırlanmış rehber
2 Impressum Die medizinische Rehabilitation der Deutschen Rentenversicherung: Hilfe bei chronischen Erkrankungen Ein Wegweiser für Migranten Herausgeber Konzeption, Inhalt, Erstellung: Ethno-Medizinisches Zentrum e. V. Königstraße Hannover Mitarbeit: Medizinische Hochschule Hannover (MHH) Klinik für Rehabilitationsmedizin Carl-Neuberg-Straße Hannover Redaktion: Prof. Dr. med. Christoph Gutenbrunner, Julia Helmert, Ahmet Kimil, Klara Markin, Ramazan Salman, Dr. med. Lara-Marie Reißmann, Betje Schwarz Übersetzung: Dolmetscherdienst Ethno-Medizinisches Zentrum e. V. Bildquellen: Fotolia Wenn in diesem Wegweiser Personengruppen benannt sind, wird im Folgenden die männliche Schreibweise verwendet. Es sind aber weibliche und männliche Personen gleichermaßen gemeint. Dies geschieht aus Gründen des besseren Leseflusses und ist nicht als diskriminierend zu verstehen. Alle Rechte vorbehalten. Das Werk ist urheberrechtlich geschützt. Jede Verwendung in anderen als den gesetzlich zugelassenen Fällen bedarf deshalb der vorherigen schriftlichen Genehmigung durch den Herausgeber. 1. Auflage Dieser Wegweiser ist erhältlich in folgenden Sprachen: Deutsch, Russisch, Türkisch Stand: Januar 2015 Wir danken der Deutschen Rentenversicherung für die freundliche Unterstützung bei der Realisierung dieses Wegweisers.
3 Alman Emeklilik Sigortası Kurumu nun tıbbi rehabilitasyon hizmeti: Kronik hastalıklar için yardım
4 Selamlama Sevgili Okuyucular, Kişinin memnuniyeti ve mutluluğu temelde sağlık durumuna bağlıdır. Sağlık, korunması gereken değerli bir varlıktır. Ancak yeni yapılan anketlere göre Almanya da yaşayan kişilerin üçte birinden fazlası kronik bir hastalıktan şikâyet etmektedir; yani uzun süreli, tam olarak tedavi edilemeyen ve sürekli tedavi ile kontrol gerektiren bir hastalıktan. Kronik rahatsızlıklar kişinin hem günlük hem de iş hayatında ciddi kısıtlamalar yaratabilir. Bu rahatsızlıklara maruz kalan kişilerin bir çoğu, özellikle de göç hikâyesi bulunan insanlar, tıbbi rehabilitasyonun düzeltici ya da iyileştirici bir fonksiyonu olabileceğini bilmemektedirler. Bazıları ise rehabilitasyona hakları olup olmadığından emin değildir. Nasıl başvuruda bulunacağım, rehabilitasyon merkezinde tam olarak ne yapılır, kişisel, kültürel ve dil ile ilgili ihtiyaçlarım göz önünde tutulur mu gibi temel bilgi eksikliğine de sık rastlanmaktadır. Bütün bunlar rehabilitasyon yapılarak hayat kalitesinin iyileştirilmesi ve iş görme yeteneğinin artırılması şansından zamanında faydalanılamamasına neden olur. O yüzden tıbbi rehabilitasyon ile ilgili bu kılavuzun birçok dilde mevcut olması beni memnun etmektedir. Yabancı kökenli kişiler başvuru ve başarılı bir rehabilitasyon süreci için gerekli önemli bilgileri buradan edinmektedir. Bu kılavuzda önemli terimler açıklanmakta ve daha fazla bilgi için gerekli adresler verilmektedir. Alman Emeklilik Sigortası`na ve Ethno-Tıp Merkezi Derneği`ne, Hannover Tıp Fakültesi rehabilitasyon uzmanlarının desteği ile, bu benzersiz rehabilitasyon kılavuzunu hazırladıkları için teşekkür ederim. Önemli bir boşluğu doldurarak entegrasyon ve katılıma katkı sağlamışlardır. Bu ülkede yaşayan herkesin buranın sağlık sisteminin hizmetlerinden faydalanmasını ümit ediyorum. Bu kılavuzun da buna katkıda bulunmasını arzu ederim! Aydan Özoğuz Federal Başbakanlık Devlet Bakanı ve Federal Hükümet`in Göç, Sığınmacılar ve Entegrasyon Görevlisi
5 Selamlama Sevgili Okuyucular, Kronik bir hastalığın kişinin iş görebilmesini ciddi bir şekilde tehlikeye sokması veya engellemesi halinde Alman Emeklilik Sigortası nın tıbbi rehabilitasyon hizmeti yardımcı olur. Rehabilitasyon, hastalığın kişinin çalışma yeteneği üzerinde yaratacağı olumsuz etkileri azaltmayı ve onun çalışma hayatına tekrar aktif olarak katılabilmesini amaçlar. Alman toplumu artık çok kültürlüdür. Her beş kişiden birisi göçmen kökenlidir ve bu oranın ileride artması beklenmektedir. Bilimsel araştırmalar, göçmen kökenli kişilerin rehabilitasyona daha fazla ihtiyacı olduğunu göstermektedir. Özellikle yaşlı göçmen kökenliler diyabet gibi bazı kronik hastalıklara göçmen kökenli olmayan yaşıtlarına göre daha fazla yakalanmaktadırlar. Sağlık nedenlerine dayalı erken emeklilik de bu grup içerisinde daha sık görülmektedir. Ancak buna rağmen göçmen kökenli kişiler rehabilitasyon imkânından oldukça az ve çok geç yararlanmaktadırlar. Rehabilitasyonun geç, yani hastalığın kronik bir hal almasından sonra yapılması durumunda görülecek fayda, zamanında yapılması durumunda görülecek faydadan daha azdır. Böyle bir durumda kişinin uzun vadeli olarak iş hayatına kazandırılması tehlikeye atılmış olmaktadır. Sigortalı göçmen kökenli kişilerin yasal olarak rehabilitasyona katılma haklarının göçmen olmayan vatandaşlarla aynı olmasına rağmen bu imkânlardan hiç yararlanmamaları veya geç yararlanmalarının sebebinin rehabilitasyon imkânları ve bu imkânlara nasıl ulaşılabileceği konuları hakkındaki bilgilerinin az olmasından kaynaklandığını düşünüyoruz. Bu yüzden göçmenlere yönelik hazırlanan Alman Emeklilik Sigortası Kurumu nun tıbbi rehabilitasyon hizmeti: Kronik hastalıklar için yardım başlıklı bu rehberi size tanıtmaktan mutluluk duyuyorum. Rehberde konunun uzmanları rehabilitasyon konusunda geniş ve pratiğe yönelik bilgiler sunarken değişik kökenlerden gelen göçmenlerin soru ve ihtiyaçlarına da cevap vermektedir. Bu çalışmanın, hangi kökenden gelirse gelsin tüm Alman Emeklilik Sigortası sigortalılarına rehabilitasyon imkânlarından aynı şekilde faydalanabilmelerini sağlayacak önemli bir katkı sunduğuna içten inanıyorum. Rehberin ortaya çıkmasında rol alan herkese candan teşekkür etmek istiyorum. Ayrıca Ethno- Medizinisches Zentrum ile Medizinische Hochschule Hannover çalışanlarına burada özel teşekkürlerimi iletiyorum. Dr. Ingrid Künzler Alman Emeklilik Sigortası Kuzey İdaresi (DRV Nord) İşletme Yönetim Başkanı
6 Başlamadan önce en önemli bilgiler: Eğer sadece özel hayatınızı değil, iş hayatınızı da tehlikeye sokan bir kronik rahatsızlığınız varsa Alman Emeklilik Sigortası nın tıbbi rehabilitasyon hizmetinden faydalanmalısınız. Başvuru dilekçesi göndermekten çekinmeyin. Emeklilik sigortası gerekli koşulları sağlayıp sağlamadığınızı kontrol eder. Başvurunuzu sağlık sigortanıza ya da kaza sigortanıza da gönderebilirsiniz. Önemli: Doktorunuzun sizi tıbbi rehabilitasyona yönlendirmesini beklemeyin. Burada belirleyici olan şudur: Eğer tıbbi rehabilitasyonun size iyi gelebileceğini düşünüyorsanız ilk adımı siz atın. İlk adım olarak ne yapabilirsiniz? Doktorunuzla konuşabilir veya rehabilitasyon ortak hizmet birimlerine başvurabilirsiniz. Alman Emeklilik Sigortası danışma servisleri de size başvuru formlarının doldurulması ve gerekli belgelerin hazırlanmasında yardımcı olacaktır. Lütfen endişelenmeyin. Yatılı rehabilitasyon masraflarının en büyük kısmı Alman Emeklilik Sigortası tarafından karşılanmaktadır. Günlük en fazla 10 ödemeniz gerekir. Ayakta rehabilitasyon tedavisinde ise size herhangi bir masraf doğmaz. Belli bir rehabilitasyon merkezini mi istiyorsunuz? Bu talebiniz başvurunuzun Alman Emeklilik Sigortası tarafından incelenmesi sırasında dikkate alınır ve imkânlar incelenir. Özellikle göçmenlere yönelik hizmetler sunan belli başlı rehabilitasyon merkezleri de bulunmaktadır. Ancak bu merkezler sizin hastalığınıza en uygun merkezler olmayabilir. Bu konuyla ilgili bilgileri rehabilitasyon ortak hizmet birimlerinden veya Alman Emeklilik Sigortası nın danışma servislerinden alabilirsiniz.
7 Rehabilitasyon talebiniz kabul edilip rehabilitasyon merkezince tarafınıza bildirildikten sonra merkeze posta yoluyla veya telefonla başvurup ziyaret kuralları, yiyecekler, birlikte getirilmesi gereken giyecekler, ibadet imkânları gibi öğrenmek istediğiniz konuları her zaman sorabilirsiniz. Eğer Alman Emeklilik Sigortası talebinizi tıbbi nedenlerle reddederse bu karara itiraz etme hakkınız ve imkânınız vardır. Ama itiraz etmeden önce yine de acil tedavi imkânlarının tamamını deneyip denemediğinizi gözden geçirmenizde fayda vardır. Hastalık durumunda, tıbbi rehabilitasyon devam ederken altı hafta boyunca işvereniniz tarafından maaşınız ödenmeye devam eder. Altı haftadan sonra geçici nakdi yardım (Übergangsgeld) için başvurabilirsiniz. Eğer işsizlik parası alıyorsanız bu parayı rehabilitasyon süresince almaya devam edersiniz. Tıbbi rehabilitasyona katılma işten çıkarma sebebi olamaz. Tıbbi rehabilitasyon, sosyal sigortalar priminiz üzerinde bir değişiklik yaratmaz, çünkü bunu rehabilitasyon süresince Alman Emeklilik Sigortası üstlenir. Dolayısıyla ileride emekli maaşınızın miktarında bir değişiklik oluşmaz.
9 İçindekiler Giriş 10 Alman Emeklilik Sigortası Temel ilkeler: Alman Emeklilik Sigortası nın tıbbi rehabilitasyon hizmeti 12 Tıbbi rehabilitasyon Tıbbi rehabilitasyon nerelerde yapılır? Kimler tıbbi rehabilitasyon imkânından yararlanabilir (koşullar)? Masrafların üstlenilmesi ve katılım payları Hastalar için finansal destek Tıbbi rehabilitasyon iş yerindeki durumu, sosyal sigortalar primini ve emekliliği nasıl etkiler? 2. Rehabilitasyondan önce 20 Başvuru Tıbbi rehabilitasyona başvurma zorunluluğu getirilebilir mi? Rehabilitasyon ertelenebilir mi? Başvurum reddedilirse ne yapabilirim? 3. Rehabilitasyon sırasında 23 Hazırlıklar ve yolculuk Konaklama ve yeme içme (iaşe) Tesis içinde davranış kuralları Rehabilitasyon ekibi Rehabilitasyon akışı Günlük program İbadet imkânları Ziyaret ve refakat kuralları Almanca dil bilgisi eksikliğinden kaynaklanan anlaşma zorlukları Göçmenler için özel imkânlar İşbirliği yükümlülüğü ve rehabilitasyonun yarıda bırakılması 4. Rehabilitasyondan sonra 30 Rehabilitasyon amaçlı spor, işlevsel antrenman ve tedavi sonrası bakım Mesleki yeniden kazanım Mesleki rehabilitasyon Kendi kendine yardım grupları, dernekler Örnek olaylar 32 Sık sorulan sorular 36 Danışma büroları, iletişim kurulacak kişi ve kurumlar 40 Sözlük 42 Teşekkür 45 Notlar 46
10 Giriş Almanya da neredeyse kadınların yarısı (%42) ile erkeklerin üçte birinin (%35) kronik* yani uzun süreli devam eden ve tam olarak iyileşmeyen bir hastalığı bulunmaktadır. Bu tür rahatsızlıklar çoğunlukla kişinin günlük yaşamını normal bir şekilde sürdürmesini ciddi şekilde engellemekte ve yaşam kalitesini düşürmektedir. Alman Emeklilik Sigortası nın tıbbi rehabilitasyon hizmeti bu tür kişilere yardımcı olmaktadır. Alman Emeklilik Sigortası Alman sosyal sigorta sisteminin önemli bir yapı taşıdır ve öncelikli amacı kişilerin erken emekli olup sosyal sigorta yükümlülüğü bulunan işlerinden ayrılmamalarını sağlamaktır. Bu nedenle bu hizmeti sunmada temel ilke önce rehabilitasyon, sonra emekliliktir. Bu da Maluliyet aylığı ödemeden önce kişinin çalışma hayatına başarılı bir şekilde tekrar kazandırılmasını sağlayacak rehabilitasyon imkânlarının denenmesi anlamına gelmektedir. Burada söz konusu olana sadece tekrar çalışabilir konuma gelmek ya da çalışma hayatında kalmak değildir. Erken emekliye ayrılmak kişi için oldukça radikal bir deneyimdir. Çoğunlukla iş hayatından ve toplumdan ani bir kopukluk hissedilir, sosyal ilişkiler azalır ve maddi kısıtlamalar yaşanır. Dolayısıyla tıbbi rehabilitasyon her şeyden önce kişinin kronik hastalığı ile daha iyi yaşayabilmesi ve yaşamdan yeniden zevk alabilmesi için bir şans olarak görülmelidir. Tıbbi rehabilitasyona katılmanın zayıflıkla bir ilgisi yoktur. Tam aksine kişiye yeniden güç katar. Soğuk algınlığında tedavi olmanın nasıl kötü bir tarafı yoksa bu da aynı şekilde görülmelidir. Yalnız değilsiniz! Yılda bir milyon kişi son derece normal bir şekilde tıbbi rehabilitasyon imkânlarından yararlanmaktadır. Bunlar içinde kadınların sayısı erkeklerden daha fazladır. Ortalama yaş 51 dir. En sık rehabilitasyon ihtiyacı kas-iskelet sistemindeki bozukluklardan kaynaklanmaktadır. Bunu kan dolaşım sistemi ile psikolojik kaynaklı rahatsızlıklar izlemektedir. Katılanların %85 i rehabilitasyonu başarıyla tamamlamakta ve sonunda yeniden çalışabilir duruma gelmektedir. Rehabilitasyona giden yolda sorulardan oluşan bir dağ bulunmaktadır. Dolayısıyla göçmen kökenli kişiler Almanlara göre daha fazla zorluk çekmektedirler. Bu kişiler tıbbi rehabilitasyon ile ilgili Almanca yazılmış bürokratik bilgileri anlamada problem yaşarken aynı zamanda şöyle bazı endişeler de taşırlar: Göçmen kökenli biri olarak Alman Emeklilik Sigortası nın sunduğu tıbbi rehabilitasyon hizmetinden faydalanma hakkım var mı?, Tıbbi rehabilitasyondan doğan masrafları ben mi ödeyeceğim?, Tıbbi rehabilitasyona katılmakla emeklilik maaşı hakkımda bir kayıp olur mu?, Tıbbi rehabilitasyona katılmak için Almanca bilgim yeterli mi?, Dini ve kültürel farklılıklar, mesela ibadet zamanları, beslenme alışkanlıkları ne derece dikkate alınır? Elinizdeki rehber tam da bu sebeplerden dolayı hazırlanmıştır. Rehberin amacı kronik rahatsızlığı bulunan göçmen kökenli kişilerin bu sorulara bağlı korku ve belirsizliklerini ortadan kaldırmaktır. Rehber kişileri ihtiyaç durumunda zamanında bilgi edinmeleri ve rehabilitasyona başvurmaları konusunda teşvik etmeyi hedefler. 10 * İtalik olarak yazılmış terimler sözlükte açıklanmaktadır.
11 Alman Emeklilik Sigortası Alman Emeklilik Sigortası tüm sigortalılarını yaşlılık, iş göremezlik durumu (maluliyet) veya ölüm durumunda güvence altına alır. Sunduğu hizmetler yaşlılık aylığı, maluliyet aylığı, ölüm aylığı, tıbbi rehabilitasyon ve mesleki rehabilitasyondur. Alman Emeklilik Sigortası (DRV) Almanya çapında iki ana kurum Alman Federal Emeklilik Sigortası (DRV Bund) (Sigortalıların %40 ı) ve DRV Knappschaft-Bahn-See (Sigortalıların %5 i) ile sigortalıların %55 inin oluşturduğu 14 bölgesel kurumdan oluşur. (Bunlardan bazıları DRV Nord, DRV Oldenburg-Bremen, DRV Rheinland-Pfalz, DRV Braunschweig-Hannover dir) Alman Emeklilik Sigortası nda sigortalı olan 57 milyon kişiye bu kurumlardan biri tarafından hizmet verilmektedir. Bu kurumlar emeklilik ve rehabilitasyon başvurularında sizin için doğru olan iletişim kaynaklarıdır. Her sigortalının bir sigorta numarası vardır. Bu numara ile ilgili emeklilik sigorta kurumu yeni sigortalı olan kişiye işveren tarafından bildirilir. Hangi emeklilik sigorta kurumunun sizden sorumlu olduğunu DRV Bund un numaralı ücretsiz telefonundan veya kendi sağlık sigorta kurumunuzdan da öğrenebilirsiniz. Alman Emeklilik Sigorta primleri sosyal sigorta yükümlülüğü olan tüm iş görenler tarafından ödenmelidir. İşsizlik parası I (Arbeitslosengeld I) alanların primleri Çalışma Ajansı (Agentur für Arbeit) tarafından ödenir. Serbest meslek sahipleri yasal emeklilik sigortası veya özel sigorta arasında seçim yapma hakkına sahiptirler. Fakat öğretmen, eğitmen, bakım ile ilgili meslek mensupları, ebeler ve sanatçılar gibi bazı özel meslek gruplarında çalışanların bu kararı verme özgürlüklerine kısıtlamalar getirilmiştir. Yasal emeklilik sigortası, dayanışma ilkesine göre işler. Bu, çalışmakta olan kişilerin ödedikleri primler ile emeklilerin maaşlarını ve Alman Emeklilik Sigortası nın tıbbi rehabilitasyon, meslek rehabilitasyonu gibi diğer hizmetlerini finanse etmesi anlamına gelir. Şu an geçerli olan prim, sigortalıların brüt maaşının %18,7 unu oluşturur. Primin yarısını işveren, diğer yarısını da çalışan karşılar. Sigortalının 2015 yılında aylık brüt maaşı eski batı Almanya eyaletlerinde 6.050,- yu, eski doğu Almanya eyaletlerinde 5.200,- yu geçerse primlerin hesaplandığı üst taban geliri aşılmış olur. Bu durumda eski batı Almanya eyaletlerinde en fazla 1131,35, eski doğu Almanya eyaletlerinde ise en fazla 972,40 ödenir. Tam olarak ne kadar ödeneceği aylık veya yıllık ücret bordrosundan alınabilir. Primlerin hesaplandığı üst taban geliri yıldan yıla değişiklik gösterebilir. 11
12 1. Temel ilkeler: Alman Emeklilik Sigortası nın tıbbi rehabilitasyon hizmeti Alman Emeklilik Sigortası nın tıbbi rehabilitasyon hizmeti sağlık problemlerinden dolayı çalışma yeteneği tehlikeye düşen ya da azalmış olan kişilere yöneliktir. Uygun terapi!hedef: Yeniden çalışabilir duruma getirme veya çalışabilme yeteneğini artırma. yöntemleri ile sağlık problemlerini azaltarak veya tamamen ortadan kaldırarak kişiye çalışma yeteneğini yeniden kazandırmayı veya daha iyi hale getirmeyi hedefler. Terapinin sonucunda iş gücü kaybı veya iş göremezlik durumunun ortadan kaldırılmış olması gerekir. Başka bir deyişle kişi yeniden çalışabilmelidir. Bu sebeplerden dolayı tıbbi rehabilitasyon hizmetleri emeklilik hizmetinden önceliğe sahiptir. Dolayısıyla sağlık sorunlarına bağlı erken emeklilik (maluliyet aylığı), ancak tıbbi rehabilitasyona rağmen kişinin sağlık ve çalışma yeteneğinde yeterli bir iyileşme sağlanmazsa söz konusu olur.!kronik rahatsızlığı olan çalışanların Alman Emeklilik Sigortası nın sunduğu rehabilitasyon hizmetlerinden yararlanma hakkı vardır. Alman Emeklilik Sigortası nın sunduğu rehabilitasyon hizmetlerinden yararlanma hakkı bulunan kişiler genellikle kronik rahatsızlığı olan çalışanlardır. Tıbbi rehabilitasyon normalde üç hafta sürer. Psikolojik ve psikosomatik rahatsızlıklarda bu süre beş haftadır. Daha çok kas-iskelet sistemiyle ilgili (örneğin bel fıtığı, kronik sırt ağrıları, romatizmal) hastalıkları olan kişiler ile psikolojik rahatsızlığı bulunan (örneğin depresyon, psikoz) kişiler Alman Emeklilik Sistemi nin tıbbi rehabilitasyon hizmetinden yararlanmaktadır. Tıbbi rehabilitasyonun içinde müteakip rehabilitasyon tedavisi (AHB) denilen hastanedeki tedavinin (mesela bir bel fıtığı ameliyatı sonrası) hemen ardından yapılan rehabilitasyon da yer alır. Bu rehabilitasyon türü de genellikle üç hafta sürer, fakat genel tıbbi rehabilitasyonda olduğu gibi konulan teşhise göre daha kısa veya daha uzun da sürebilir. Normalde bu tür rehabilitasyon için başvuru hastanede yapılır. Başvurunun yapılmasında hastanenin sosyal hizmetler bölümü yardımcı olur. Alman Emeklilik Sigortası ayrıca kanser hastası sigortalılar, emekliler ve bunların aile bireyleri ile kronik rahatsızlığı olan çocuk ve gençlere de rehabilitasyon imkânı sunar. Bağımlılık rahatsızlıklarında (alkol, madde ve ilaç bağımlılığı gibi) bıraktırma tedavileri de yine Alman Emeklilik Sigortası nın tıbbi rehabilitasyon hizmetlerine girer. Kişiye tıbbi rehabilitasyon çerçevesinde kendi sağlık problemleri ve rehabilitasyon amacına yönelik olarak hazırlanmış fizyoterapi, psikolojik grup seansları veya sosyal danışmanlık hizmetleri gibi değişik önlem ve tedavi hizmetleri sunulur. Bir rehabilitasyon ekibi bu önlemleri uygulamaya koyar ve hastaya rehabilitasyon kliniğinde kaldığı sürece eşlik eder. 12
13 Emeklilik sigortasının yanı sıra sağlık sigortaları ile kaza sigortaları da rehabilitasyon hizmetleri sunar. Ancak bu tedbirler emeklilik sigortası kapsamındaki rehabilitasyon hizmetlerinin tedavi hedefleri ve tedavi gören hasta grupları açısından farklılık gösterir. Bazen günlük yaşamda rehabilitasyon yerine kür kelimesi de kullanılmaktadır. Kür, rehabilitasyon ile aynı anlama gelen artık kullanımı azalmış eski bir kelimedir. Tıbbi rehabilitasyon nerelerde yapılır? Tıbbi rehabilitasyon temelde yatılı veya tam gün ayakta tedavi şeklinde yapılır. Tedavinin nasıl yapılacağı hastalığa, rehabilitasyon amacına, kişisel isteklere ve hastanın şartlarına!tıbbi rehabilitasyon tam gün ayakta tedavi şeklinde veya yatılı olarak yapılabilir. bağlıdır. Öncelikle rehabilitasyon hedefine ayakta tedavi yoluyla ulaşılmaya çalışılır. Eğer bu mümkün değilse o zaman hasta yatılı tedaviye yönlendirilir. Yatılı tedavide hasta rehabilitasyon merkezine gelir, burada terapilerin yanı sıra konaklama, yeme içme hizmetlerinden de yararlanır. Tam gün ayakta tedavilerde Çocuklar ve gençlere yönelik tıbbi rehabilitasyon Alman Emeklilik Sigortası, fiziksel ve ruhsal gelişimlerini ciddi biçimde kısıtlayan ve verimliliklerini veya çalışma yeteneklerini sürekli olarak kısıtlayabilecek hastalığı (solunum yolları, deri, kalp-kan dolaşım sistemi gibi) olan çocuk ve gençlere de rehabilitasyon hizmetleri sunar. Burada amaç çocuk ve gençleri zamanında tedavi ederek okula, günlük yaşama ve ileride iş hayatına uyum sağlamada daha fazla şans yaratmaktır. Çocuk rehabilitasyonu normalde 18 yaşına kadar mümkündür (bazı koşullarda 27 yaşa kadar çıkabilmektedir). Çocuk ve gençler emeklilik sigorta primleri ödemedikleri için ebeveynlerinin bazı yasal sigorta koşullarını yerine getirmiş olmaları gerekir. Bu konuyla ilgili bilgileri çalışanlar Alman Emeklilik Sigortası nın bilgilendirme ve danışma merkezlerinden ve rehabilitasyon ortak hizmet birimlerinden edinebilirler. 8 yaşından küçük çocuklara rehabilitasyonda refakat etmek prensip olarak mümkündür. Eğer çocuk daha büyükse, tıbbi olarak öngörülmesi halinde yine kendisine refakat edilebilir. Alman Emeklilik Sigortası refakatçinin masraflarını (ulaşım, konaklama, yeme içme ve bazı durumlarda kazanç kaybı) karşılar. 18. doğum gününe kadar çocuğa gidiş ve dönüş yolculuğunda refakat edilebilir. Çoğu durumlarda işveren ücretsiz izin vermek zorunda kalır. Her halükarda işverenle önceden bu konunun konuşulması gerekir. Alman Emeklilik Sigortası, başvuru durumunda gelir kaybını telafi eder. Rehabilitasyon normalde okul zamanında gerçekleşir. Dört hafta sürer (bazı durumlarda uzatılması gerekebilir) ve özel çocuk rehabilitasyon kliniklerinde gerçekleştirilir. Çocuklar burada normal tedavilerinin yanı sıra okul derslerini de görürler. Öğretim elemanları rehabilitasyon kurumlarının temel parçalarindan biridir. Çocuğun devam ettiği okul rehabilitasyon hizmeti için çocuğa izin vermek zorundadır. 13
14 gerekir. Gerekçelerin belirtildiği bir yazı yeterlidir. Tercih edilen rehabilitasyon kliniği doktorun hazırladığı raporda da gerekçeleri ile belirtilebilir. Burada kliniğin yaşanılan yere uzaklığı, sunduğu belli hizmetler, kliniğin bulunduğu yer ve TAVSİYE: Daha başvuru aşamasında hangi rehabilitasyon merkezini istediğinizi belirtin. rehabilitasyon zamanı rol oynar. Gerekçeler bizzat ve kişisel olarak belirtilmelidir. hasta yeme içme de dahil olmak üzere bütün gününü rehabilitasyon merkezinde geçirir fakat evinde yatar. Alman Emeklilik Sigortası mevcut hastalık için en uygun tedaviyi sunabilecek olan merkezi seçer. Bu sayede kişi tedaviden en iyi sonucu alma şansını elde eder. Sistem çok duyarlıdır: Kişiler, rehabilitasyon hizmeti alacağı yeri ve kliniği belirleme imkanına sahiptir. Çünkü hizmetten yararlanacak kişi olarak istek ve seçme hakkınız vardır. Seçim yapılırken kişisel durumunuz, yaşınız, cinsiyetiniz, ailevi durumunuz ile ideolojik ve dini ihtiyaçlarınız göz önünde tutulur. Kişisel tercihlerin başvuru aşamasında belirtilmesi Emeklilik Sigortası sigortalının verilerini ve gerekçelerini inceler. Eğer istenilen yerde veya merkezde yapılacak rehabilitasyonun maliyeti Alman Emeklilik Sigortası nın kendi önerdiği merkezden daha yüksek olacaksa veya aynı başarı elde edilemeyecek gibiyse istek reddedilebilir. Bu karara karşı gerekçeleri ile birlikte Alman Emeklilik Sigortası na itiraz edilebilir. tam gün ayakta rehabilitasyon terapi tedbirleri terapi tedbirleri yatılı rehabilitasyon terapi tedbirleri yeme içme yeme içme + Yaşanılan yere yakın tedbirler + Hasta çevresinden ve yakınlarından ayrı kalmaz ve onları da alınacak önlemlere dahil edebilir. + Yeni kazanılan yetenekler doğrudan uygulamaya geçirilebilir. + haftalar boyunca sağlık problemi üzerine yoğunlaşma + başka sorumluluklarla oyalanmama + bazı durumlarda yatılı rehabilitasyon merkezinin hastanın durumuna uygun uzmanlık hizmeti vermesi. 14
15 Kimler tıbbi rehabilitasyon hizmetinden yararlanabilir (koşullar)? Sigortalının Alman Emeklilik Sigortası nın sunduğu tıbbi rehabilitasyon hizmetinden yararlanabilmesi için sigorta mevzuatı ile ilgili, kişisel ve yasal ikamet şartlarını sağlaması gerekir. Kişinin sigorta mevzuatı ile ilgili koşulları yerine getirmesi için: 15 yıllık bekleme süresini doldurmuş olması veya maluliyet aylığı alması veya başvurudan önceki iki yıl içinde altı takvim ayı boyunca emeklilik primi ödemiş olması veya bir meslek eğitiminin sona ermesinden sonra iki yıl içinde sigortalı bir iş veya serbest meslek faaliyetine başlamış ve başvuruya kadar çalışmış olması veya sigortalı bir çalışma dönemi veya serbest olarak çalışma süresinden sonra başvuru tarihine kadar iş göremez veya işsiz olmakla birlikte, en az 1 ay boyunca emeklilik primi ödemiş olması veya iş görme yeteneğinin kısıtlı olması (veya yakın bir gelecekte bu hale gelmesi beklentisinin olması) ve beş yıllık bekleme süresinin dolmuş olması gerekmektedir. Kişinin kişisel koşulları yerine getirmesi için: Fiziksel, fikirsel veya ruhsal hastalık veya engellilik sebebiyle çalışma yeteneğinin azalmış olması veya risk altında bulunması (rehabilitasyon ihtiyacı) ve tıbbi rehabilitasyonun iş gücü kaybını engelleyebilmesi veya azalmış olan çalışma yeteneğini eski haline getirebilmesi, düzeltebilmesi veya daha da azalmasını engelleyebilmesi (olumlu rehabilitasyon beklentisi) İstek ve seçme hakkı Bu tam olarak ne anlama gelmektedir? Bir örnek olay ile açıklama R. Hanım uzun zamandır eklem ağrılarından şikayetçidir ve bu yüzden aylardır çalışamamaktadır. Sağlık sigortası kendisini Alman Emeklilik Sigortası nın sunduğu rehabilitasyon hizmetine başvurması konusunda yönlendirir. Aksi takdirde hastalık parası kesilecektir. R. Hanım haftalık cami toplantısında hanım arkadaşları ile bu konu hakkında konuşur. Yakın bir tanıdığı kendi kuzeninin de tıbbi rehabilitasyon yaptığını ve üç hafta için 350 km uzaklıktaki rehabilitasyon merkezine gitmek zorunda kaldığını anlatır. Böyle bir şey R. Hanım için söz konusu olamaz. Eşinden, iki çocuğundan, ailesinden bu kadar uzaklaşıp tamamen yabancısı olduğu bir çevrede bulunmayı düşünememektedir. Ayrıca günlük ibadeti ile düzenli cami buluşmaları da hayatında önemli bir yer tutmaktadır. Bu yüzden R. Hanım sağlık sigortasını arayarak durumunu izah eder ve başka imkânının olup olmadığını sorar. Sigorta çalışanı R. Hanım a Alman Emeklilik Sigortası nın danışma merkezlerine başvurması gerektiğini söyler ve kendisine en yakın danışma merkezinin adresini verir. R. Hanım hemen oraya gider. Danışma merkezindeki görevliden istek ve seçme hakkı olduğunu ve rehabilitasyon başvurusu yaparken tercih ettiği rehabilitasyon merkezini belirtebileceğini öğrenir. Görevli başvuru formlarını R. Hanım ile birlikte doldurur. Ayrı bir yazı ile tercihini belirtip neden yaşadığı yerin yakınında bir yerde tedavi görmek istediğini belirtir. Başvuru formu ile yazıyı danışma merkezindeki görevli ilgili yere iletmek üzere alır. Dört haftalık bir bekleme süresinden sonra R. Hanım Alman Emeklilik Sigortası ndan bir mektup alır. R. Hanım ın şansına yakınındaki bir rehabilitasyon merkezinde boş bir yer vardır. Yedi gün içinde başlamak kaydıyla bu merkezde tedavi görebilecektir. Rehabilitasyon süresince kocası çocuklarıyla beraber hafta sonları kendisini ziyarete gelebilirler. Ayrıca doktorlar tarafından bir sakınca görülmediği için belli bir günde camideki toplantısına katılabilir. 15
16 ve son rehabilitasyon tedavisinin üzerinden dört yıl geçmiş olması (acil hallerde dört yıllık süre dolmadan da yeni bir rehabilitasyon başlatılabilir) gerekmektedir. Bütün bunlarla beraber hastanın rehabilitasyona katılabilecek durumda olması (rehabilitasyona uygunluk) gerekir. Yani hastanın tedaviyi hem fiziksel hem de ruhsal olarak kaldıracak durumda olması, çalışanları anlayabilmesi ve başvuru formunu Almanca olarak doldurabilmesi gerekir. Ayrıca hastanın rehabilitasyona katılmaya istekli olması da (rehabilitasyon isteği) gerekmektedir. Rehabilitasyon ihtiyacının olduğu, bir doktor tarafından yazılı olarak belirtilmelidir. Alman Emeklilik Sigortası, rehabilitasyon tedavisinin gerekli olup olmadığına ve gerekli koşulların sağlanıp sağlanmadığına karar verir. Kişinin yasal ikamet koşullarını yerine getirmesi için: Almanya da geçerli bir oturum iznine sahip olması ve sosyal sigorta primi kesilmesi zorunlu olan bir işte çalışıyor olması gerekmektedir. İltica başvurusunda bulunan kişiler ile mülteciler rehabilitasyon hizmetinden yararlanamazlar. Masrafların üstlenilmesi ve katılım payları Rehabilitasyon ve ulaşım masrafları Alman Emeklilik Sigortası tarafından karşılanır. Sigortalı yatılı rehabilitasyonda günlük en fazla 10 ve en fazla 42 gün için ek ödeme yapar.!günlük en fazla 10 ödemeniz gerekir. Yani tedavi süresi 42 günden daha uzun sürse dahi sigortalının rehabilitasyon için ödeyeceği en yüksek rakam 420 dur. Bunun içine hastanede kalma süresi de dahildir. Yani kişi rehabilitasyondan önce 10 gün hastanede kaldıysa rehabilitasyonda en fazla 32 gün için ödeme yapar. Eğer hasta düşük gelirli ise ve bir çocuk yetiştiriyorsa, kendisi bakıma muhtaçsa ve bakım parası alma hakkı yoksa veya eşi bakıma muhtaçsa ve bakım parası alma hakkı yoksa o zaman ek ödeme ya hiç yapmaz veya az bir miktar öder. Katılım payından muafiyet: 18 yaşını doldurmamış çocuklar ve gençler, Hastalık parası veya geçici nakdi yardım alan kişiler İşsizlik parası II alan veya asgari geçim yardımından (ör. sosyal yardım) yararlanan kişiler Alman Emeklilik Sigortası na başvurarak katılım payından muaf tutulmayı talep edebilirler. Ayakta rehabilitasyon hizmeti katılım payından bütünüyle muaftır! 16
17 Ev işlerine yardım ve çocuk bakımı Çocuklu aileler rehabilitasyondan önce Alman Emeklilik Sigortası na rehabilitasyon süresince ev işlerine ve çocuk bakımına finansal yardım başvurusunda bulunabilirler. Belli koşullar yerine getiriliyorsa başvuru kabul edilir. Eğer tıbbi olarak mümkünse çocuk rehabilitasyon merkezine götürülebilir. Rehabilitasyon merkezi ile önceden bu durumun kararlaştırılması ve ev işlerine yardım koşullarının sağlanmış olması gerekmektedir. Rehabilitasyon sırasında ev işlerine yardım ve çocuk bakımı konularındaki soruların cevaplanmasında Alman Emeklilik Sigortası nın danışma merkezindeki çalışanlar yardımcı olurlar. Geçici nakdi yardım çocuksuz sigortalılarda son net gelirin % 68 ine, çocuklu sigortalılarda ise %75 ine denktir. Gönüllü sigortalı olan kişilerde geçici nakdi yardım, emeklilik sigorta primlerinin ödendiği son takvim yılında kazanılan aylık gelirlerin ortalamasının %80 ine denktir. Eğer kişi rehabilitasyondan önce işsizlik parası I alıyorsa belli koşullar altında daha önce Çalışma Ajansı tarafından kendisine ödenen para kadar geçici nakdi yardım alır. Eğer kişi rehabilitasyondan önce işsizlik parası II alıyorsa tıbbi rehabilitasyon sırasında asgari geçim yardımı sağlayan kurumun o zamana kadar yaptığı ödemeler aynen devam eder. Eğer geçici nakdi yardım tutarı asgari geçim düzeyinin altında kalırsa, kişi asgari geçimini sağlayabilmek için sosyal güvenceyi sağlayan kuruma daha fazla sosyal imkânlar için başvurur. Tıbbi rehabilitasyon süresince evin geçimini kim sağlar? Endişelenmeyin. Hastanede ve rehabilitasyonda kalındığı süre içinde çalışanın altı hafta boyunca maaşını alma hakkı vardır. Bundan!Rehabilitasyon süresince finansal olarak emniyet altında olursunuz. sonraki süre için sigortalı Alman Emeklilik Sigortası na geçici nakdi yardım için başvurabilir. Bu para hem yatılı hem de ayakta rehabilitasyonda ödenir. Bunun için gerekli koşul, sigortalı olarak tıbbi rehabilitasyon başlamadan ya da çalışamaz duruma gelmeden hemen önce çalışıyor ve emekli sigorta primlerini ödüyor olmanızdır. 17
18 Rehabilitasyon hizmeti aldığımda işimi kaybedebilir miyim? Ondan fazla çalışanı bulunan işyerleri İşten Çıkarmaya Karşı Koruma Yasası na tabidirler. Bu kanunda bir işverenin işgöreni hangi şartlarda işten çıkarabileceği belirtilmiştir. İşveren işten çıkarma konusunu gündeme getirmeden önce İşyerine Yeniden Uyum Yönetimi (Betrieblichen Eingliederungsmanagement BEM) denilen görüşmeyi yapması gerekir. İşverenin bu görüşmeyi son bir yıl içinde kesintisiz olarak veya tekrar tekrar raporlu olarak altı haftadan daha uzun bir süre iş göremez durumda olan tüm çalışanlarla yapma yükümlülüğü vardır. Bu BEM görüşmesinde iş göremezlik durumunu ortadan kaldıracak ve kişinin işini elinde tutmasını sağlayacak tüm çözüm olanakları tartışılır. Rehabilitasyon tedavisinin kişiye tedavi sonrasında tekrar iş hayatına dönmesini sağlayacak yetenekleri kazandırması gerekir. Bu, işverenin!tıbbi rehabilitasyon tek başına işten çıkarma sebebi değildir. de isteğidir. Dolayısıyla rehabilitasyona katılıma bağlı işten çıkarma düşünülemez. Yani kişi sadece rehabilitasyona gittiği için işten çıkartılamaz. Fakat süreli iş sözleşmelerinde kişinin hastanede veya rehabilitasyonda olduğu sırada sözleşme süresinin bitmesi halinde işveren sözleşmeyi uzatmayabilir. Rehabilitasyonun sosyal sigortalar primine ve gelecekteki emekli aylığına etkisi nedir? Geçici nakdi yardım aldığı sırada hastanın sosyal sigortalılık durumu devam eder. Alman Emeklilik Sigortası sağlık sigortası, bakım sigortası, kaza sigortası, emeklilik sigortası ve işsizlik sigortası primlerini üstlenir. Rehabilitasyon süresince Alman Emeklilik Sigortası emeklilik sigorta primlerini de ödemeye devam ettiği için kişinin ileride alacağı emekli aylığında bir değişiklik olmaz. Rehabilitasyon hizmetinden çok sayıda faydalanılması durumunda da emeklilik haklarında!rehabilitasyon gelecekte alınacak emekli aylığını etkilemez. değişiklik olmaz. Yaşa bağlı emeklilik maaşı almanın koşulu yasal emekli sigortasına en az 60 ay prim (genel bekleme süresi) ödenmiş olması gerekir. Bu koşul emekliliğini kendi ülkesinde geçiren göçmenler için de geçerlidir. Ondan az sayıda çalışanı bulunan iş yerleri İşten Çıkarmaya Karşı Koruma Yasası na tabi değildirler. Fakat hastanın rehabilitasyondan önce işvereniyle görüşüp problemini aktarması ve beraberce rehabilitasyon sonrası için bir çözüm düşünmeleri önemlidir. 18
19 Emekli aylığı yerine prim iadesi Bazı koşullarda ödenmiş olan emekli aylığı primleri geri alınabilir. Alman vatandaşlığı bulunan kişiler primlerini emeklilik yaşına ulaştıktan sonra ve emeklilik sigortasına 60 aydan (genel bekleme süresi) daha az prim ödemiş olmak şartıyla primlerini geri alabilirler. Alman vatandaşlığı olmayan kişiler ise 60 aydan daha uzun süre prim ödemiş olsalar da belli koşulları yerine getirdikleri takdirde primlerini geri alma hakkına sahiptirler. Prim iadesi için gerekli koşulları sağlayan kişi şunlara dikkat etmelidir: Prim iadesi başvurusu ancak sigorta yükümlülüğü bulunan meşguliyetin sona ermesinden 24 ay sonra yapılabilir. Bu süre içinde emekli maaşı da alınmaz. Ancak Alman Emeklilik Sigortası nın hizmetlerinden yararlanıldıktan sonra ödenen primlerin iadesi yapılır. Mesela kişi Alman Emeklilik Sigortası nın rehabilitasyon hizmetinden yararlandıysa ancak rehabilitasyondan sonra ödediği primlerin iadesi yapılır. Alman Emeklilik Sigortası danışma merkezleri çalışanları her bir durum için ayrı olarak kişisel danışmanlık hizmeti sunar. Rehabilitasyonun Alman vatandaşlığı olmayan kişilerin emekli aylıklarına etkisi Bu tam olarak ne anlama gelmektedir? Bir örnek olay ile açıklama S. Bey 32 yıldır aralıksız olarak Almanya da bir mobilya firmasında çalışmıştır. Ağır fiziksel çalışma koşullarından dolayı 11 yıldır bel fıtığından çekmektedir. Bel fıtığı tedavisinin ardından işine tekrar dönebilmek için Alman Emeklilik Sigortası nın sunduğu tıbbi rehabilitasyon tedavisine katılmıştır. Hakkıyla kazanılmış emekliliğinden birkaç ay önce (Kasım 2014 den itibaren) S. Bey emekliliğini geçirmek için eşiyle beraber Türkiye ye dönmeyi planlamaktadır. Emeklilik primlerini geri almayı düşünür. Primlerin iadesi için başvurmak ve iade edilecek prim tutarlarını hesaplatmak için oğluyla beraber en yakındaki Alman Emeklilik Sigortası şubesine gider. Orada ancak son prim ödemesinden 24 ay sonra prim iadesi için başvuruda bulunabileceğini öğrenir. Bunun dışında ancak katıldığı tıbbi rehabilitasyondan sonra ödediği primlerin iadesini alabilmesi mümkündür. S. Bey in prim iade hesaplaması şu şekilde olur: Prim iadesi başvurusu için öngörülen tarih: Emeklilik sigortası primleri: Tıbbi rehabilitasyon başvurusu: Tıbbi rehabilitasyonun kabulü: Tıbbi rehabilitasyona katıldığı zaman: İadenin yapılabileceği prim süresi: S. Bey bunu önceden düşünmemiştir. Rehabilitasyon yaptırmasaydı daha mı iyi olurdu diye düşünür. Çünkü o zaman kendisine 32 yıl boyunca ödediği primlerin tamamı iade edilirdi. Fakat oğlu kendisini rahatlatır. Tıbbi rehabilitasyon sayesinde sağlığının daha iyi duruma gelmesi çok daha önemlidir. Babasını prim iadesinden caydırır. Ayrıca emekliliğinde finansal konularda endişe yaşamamak için emekli maaşını alması onun için daha iyi olacaktır. S. Bey Emekli maaşı için başvuruda bulunmaya karar verir. 19
20 2. Rehabilitasyondan önce Başvuru Rehabilitasyon tedavisi hakkında, Alman Emeklilik Sigortası bölgesel kuruluşlarından, Alman Federal Emeklilik Sigortası ndan, Alman Emeklilik Sigortası danışma merkezlerinden, yasal sağlık sigortalarından ve rehabilitasyon ortak hizmet birimlerinden bilgi edinilebilir. Buralarda başvuru için gerekli tüm formlar mevcuttur. TAVSİYE: İlk başvurulacak yer her Doktorunuz ile zaman için tedaviyi sürdüren doktordur. Bu doktor tıbbi rehabilitasyon hakkında aile hekimi, uzman hekim görüşün. veya iş yeri hekimi olabilir. Burada önemli olan hastanın şikâyetlerini en yakından tanıyan doktor olmasıdır. Eğer doktor acil bir tıbbi rehabilitasyon tedavisinin gerektiği görüşünü taşıyorsa bununla ilgili rapor yazabilir. Bu tıbbi bulgu raporu tıbbi rehabilitasyon başvurusunun önemli bir parçasını oluşturur. Bu raporda hastanın sağlık durumu ile ilgili bilgiler yer alır. Bunlar içinde hastalıklar, fonksiyonel bozukluklar, iş göremezlik durumu, risk faktörleri ve daha önce yürütülen tedaviler yer alır. Doktor bir hastanın rehabilitasyon tedavisine ihtiyacı olup olmadığına, rehabilitasyon yapmasına durumunun elverişli olup olmadığına ve rehabilitasyon beklentisinin nasıl olduğuna karar verir. Bu yüzden tıbbi bulgu raporu çok önemlidir. Doktor tıbbi rehabilitasyonu gerekçelendirdikten sonra Alman Emeklilik Sigortası na başvuruda bulunulabilir. Bazı emeklilik sigortası kuruluşları başvurudan sonra sigortalıdan ek bir doktor muayenesi isteyebilir. Bu muayene emeklilik sigortasının kendi görevlendirdiği, rapor hazırlayan doktor tarafından yapılır. Sonrasında doktor muayene raporu yerine tıbbi bulgu raporu hazırlanır. Başvuru formları Alman Emeklilik Sigortası nın sunduğu rehabilitasyon hizmetlerine başvuruda kullanılan bütün formların bir numarası vardır. Bunlar G harfi ile üç haneli bir rakamdan oluşur (örneğin Rehabilitasyon başvurusu Sigortalı için katılım Antrag auf Leistungen zur Teilhabe für Versicherte Rehabilitationsantrag - formu G100 dür). G100 rehabilitasyon başvurusu yedi sayfa üzerinde 21 bölümden oluşur. Fakat bu bölümlerin çoğu sadece çarpı ile işaretlenir. Dolayısıyla formun doldurulması normalde 20 dakikadan fazla sürmez. Rehabilitasyon hedefi ve isteğine bağlı olmak üzere başka formların da doldurulup bazı evrakların eklenmesi gerekebilir. Alman Emeklilik Sigortası danışma merkezleri ve rehabilitasyon ortak hizmet birimleri çalışanları size formların hazırlanmasında telefonla veya şahsen yardımcı olabilirler. Ayrıca başvuru formları bütün!başvuru evraklarınızı emeklilik, sağlık ve kaza sigortanıza teslim edebilirsiniz. rehabilitasyon kuruluşlarına yani emeklilik, sağlık ve kaza sigortalarına teslim edilebilir. Sigorta kurumu teslim aldığı evrakların muhatabını belirledikten sonra ilgili sigorta kurumuna iletir. Burada başvuru sahibinin sigorta mevzuatı bakımından ve kişisel durumu incelenir. İnceleme birkaç hafta sürebilir. 20
Gesundheit mit Migranten für Migranten Türkisch Alman Emeklilik Sigortası Kurumu nun tıbbi rehabilitasyon hizmeti: Kronik hastalıklar için yardım Göçmenler için 8 dilde hazırlanmış rehber Impressum Die