Alcala Pedro de – Bilgi berekettir
Aalcala Pedro de Fransisken veya bir rivayete göre Hieronymite tarikatına mensup bir Katolik rahibidir ve XV. yüzyılın sonları ile XVI. yüzyılın başlarında yaşamıştır. Hayatı hakkında yeterli bilgi bulunmamakta, taşıdığı “de Alcala” nisbesinden, çoğu güney Endülüs bölgesinde yer alan Alcala ( < Ar. el-kal‘a, “kale”) adlı yerleşim merkezlerinin birinden olduğu anlaşılmaktadır.
Tarihe “Katolik Krallar” adıyla geçen ve engizisyon mahkemeleri dönemini başlatan Ferdinand d’Aragon-Isabella de Castilla çifti, 1492’de İspanya’daki son İslâm merkezi olan Gırnata’yı (Granada) ele geçirdikten sonra, şehirde kalan müslümanlara dinlerini değiştirmeleri için baskı yapmaya başlamışlar ve bu arada Arapça konuşmalarını da yasaklayarak İspanyolca öğrenmelerini zorunlu kılmışlardır (bk. ALJAMİA). Şehrin zaptından birkaç yıl sonra müslümanların asimilasyonu konusunu daha sistemli biçimde ele alan Katolik Krallar, Gırnata başpiskoposu Fernando de Talavera’ya müslümanlara Hıristiyanlık esaslarını öğretmekle yükümlü misyoner rahiplere yardımcı olmak üzere bir Arapça sözlük ve gramer kitabı hazırlatması direktifini vermişlerdir. De Talavera bu işle 1499 yılında Pedro de Alcala’yı görevlendirmiş ve o da kitabının önsözünde bizzat yazdığına göre Gırnata’nın en büyük müslüman âlimlerini toplayarak onların yardımıyla Vocabulista aravigo en letra castellana (Kastilyan [İspanyol] harfleri ile Arapça sözlük) adını verdiği eserini meydana getirmiştir. Alcala büyük bir süratle iki yılda bitirdiği, ancak devrin imkânlarıyla 1505 yılında bastırabildiği sözlüğünde, Antonio de Nebrija’nın 1495 yılında yayımladığı İspanyolca-Latince sözlüğü esas almış, fakat yaptığı ilâvelerle eserin hacmini 22.000 kelimenin üzerine çıkarmıştır. Sözlükte İspanyolca kelimelerin Arapça karşılıkları o devirde Gırnata’da konuşulan halk ağzı ile verilmiş, matbaada başka harf bulunmadığı ve ayrıca Arap harflerini okumayı bilmeyen rahiplere kolaylık ve zamandan tasarruf sağlayacağı için de yine Latin harfleriyle dizilmiştir. Bu arada Alcala, Latin alfabesinde karşılığı bulunmayan bazı Arap harflerini ahşaptan oydurduğu özel harflerle karşılamış (meselâ: ث = 𝑐∴c∴ ) ve böylece de ilk defa transkripsiyon işareti kullanan dilci olmuştur. Ancak Latin harfleri arasında karşılığı bulunmayan her harf için bir transkripsiyon işareti tesbit edememiş ve birbirine benzeyen harfleri aynı Latin harfiyle karşılamıştır (meselâ: ط/ت = t; هـ/ح = h; ظ/ض/د = d). Bu durum ise, Arap alfabesi ve Arapça kelimelerin Latin harfleriyle nasıl yazılıp okunacağı hakkında geniş açıklamalar ihtiva eden giriş kısmına rağmen bazı kelimelerin anlaşılmasında güçlük doğurmuştur. Nitekim eseri ilk defa ciddi biçimde inceleyip ünlü Supplément’ının kaynakları arasında kullanan Dozy, doksan altı kelimenin imlâsını kesin biçimde tesbit edememiş ve bunları ayrı bir liste halinde vermiştir (s. XXX-XXXII).
R. Dozy, Supplément oux Dictionnaires Arabes, Leyde 1881 ⟶ Beyrouth 1968, I, s. X, XXX-XXXII; P. de Lagarde, Petri Hispani de Lingua Arabica libri duo Pauli de Lagarde studio et sumptibus repetiti, Göttingae 1883; R. Richard, “Remarques sur l’Arte et le Vocabulista de Fr. Pedro de Alcala”, Mémorial Henry Basset, Paris 1928, II, 229-236; J. Fück, Die arabischen Studien in Europa bis in den Anfang des 20. Jahrhunderts, Leipzig 1955, s. 29-34; Necîb el-Akīkī, el-Müsteşriķūn, Kahire 1980, II, 108-181; Abdurrahman Bedevî, Mevsûʿatü’l-müsteşriķīn, Beyrut 1984, s. 49-50; “Alcala, Pedro de”, TA, II, 22; “Álcala”, Diccionario Enciclopédico Espasa, Madrid 1978, I, 372.
Bu madde ilk olarak 1989 senesinde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 2. cildinde, 350-352 numaralı sayfalarda yer almıştır
TaggedAalcala Pedro deAlcala Pedro deGırnata AraplarıKatolik KrallarKitâb-ı Mukaddes
Sığınmacı ve mülteci arasındaki fark nedir?
Previous Article Alçı kelimesinin anladı nedir?
Next Article Alaturka ne anlama geliyor