Ercan DOLAPÇI - Enver Paşa’nın tahliye sonrası Meclis konuşması!
Enver Paşa’nın tahliye sonrası Meclis konuşması!
27 Aralık 1915 günü İngiltere Hükümeti, Çanakkale Seddülbahir bölgesinden de çekilme kararını onayladı.
27 Aralık 1915 günü İngiltere Hükümeti, Çanakkale Seddülbahir bölgesinden de çekilme kararını onayladı. İngiliz ve Fransız birlikleri 9 Ocak 1916 günü adı geçen yeri tahliye ettiler ve Gelibolu Yarımadası’nda hiçbir düşman kuvveti kalmadı. Başkumandan Vekili Enver Paşa, Gelibolu’nun düşman tarafından boşaltılması üzerine 10 Ocak 1916 günü Osmanlı Mebusan Meclisi’nde bir konuşma yaparak Çanakkale Cephesi’ndeki savaşı değerlendirdi. Bugüne kadar pek bilinmeyen bu konuşmayı zaferin 100. yılı vesilesiyle yayımlıyoruz.
‘BAŞARILI OLAMAYACAKLARINI ANLAMIŞTIM’
“Cümlenizin malumu olduğu gibi, 18 Mart’tan beri devam edegelen Gelibolu Şibh-i Ceziresi Meydan Muharebesi dün nihayete erdi. 18 Mart’tan evvel cereyan eden vakayı, 5 Mart teşebbüsü malumu ve ondan evvel icra edilen bombardımanlardan ibaret olduğu için bunlara büyük bir ehemmiyet vermek istemiyorum... Düşmanlarımız Seddülbahir, Kumkale ve bunlara mülhak olan bataryalarımızı ateş altına aldıkları zaman, tesadüfen orada bulunmuştum ve henüz Seddülbahir istihkâmından ayrılmıştım. Ondan evvel olduğu gibi, gerek bu zamanda ve gerekse meydan-ı harp olan yerin haricinde Avrupa’da hatta dostlarımız arasında epeyce bir telaş husule gelmişti. Fakat Boğaz’ın bütün vesait ve tertibat-ı tedafüliyyesini bilmek itibariyle, daha o zaman düşmanlarımızın gerek bahr-ı teşebbüslerine ve gerek onu müteakip yapmaları mütasavver ve muhtemel olan berr-i harekâtta muvaffak olamayacaklarını tamamen anlamıştım. İlan-ı harp ile beraber tabiidir ki, bizim böyle bitaraf kalmamıza müsaade edilmeyecekti.
Almanya Devlet-i fehimesinin pek müsait surette vuku bulan muaveneti sayesinde biz iki büyük sefine-i harbiye elde etmiş ve bu suretle donanmamızı müttefikin donanmasına Boğaz dahilinde faik olacak bir raddeye getirdik. Bence daha o zaman söylediğim gibi Boğaz’ı donanmayla geçmek kat’iyyen imkânsızdır. Boğaz’da bulunan torpil hatları ve torpil bataryaları, sonra mezkûr bataryalarımız her vakit hal-i faaliyette kalabileceklerdi. Düşman büyük istihkâmatımızı uzaktan ateş altına almak imkânı olduğu için belki tahrip edebilirdi, fakat mezkür bataryalarımızı ve torpil hatlarını müdafaa eden bataryalarımızı tahrip etmek için torpil hatlarımızın üzerine kadar sokulmak lazım gelirdi.
‘BOĞAZ’I GEÇSELERDİ 30 TOPUMUZ ONLARI BEKLİYORDU’
Farz-ı muhal olarak düşman donanması torpil hatlarını geçebilmiş olsaydı ve Çanakkale önündeki boğazı kıvırarak Nara’yı da dönüp Marmara’ya girmeye teşebbüs etseydi, işte o vakit, bizim donanmamız ufak olduğu ve 3-4 sefineden mürekkep olduğu halde, büyük top cihetiyle düşmanın teker teker geçmeye mecbur olan gemilerine karşı faikti. Düşman sefaini bu dönüş esnasında bizim gemilerimize karşı ancak iki topu ile ateş edebildiği halde, beş kilometreden fazla olmayan müessir menzil dahilinde bizim en aşağı 30 topumuz onları karşılayacaktı. Binaenaleyh, gayet basit bir hesapla burada en büyük dretnotlar bile mutlaka batmaya mahkûmdu...
‘500 BİN ORDU GETİRSELER BİLE İLERİ GİDEMEZLERDİ’
Yine pek âlâ görülüyor ki bunlar, 500 bin kişilik bir ordu getirseler bile bununla Boğaz’dan pek uzağa gidemeyecekler yani bu ordu ile büyük bir meydan muharebesi vererek bizim ordumuzu mağlup etmek suretiyle Boğazı düşürmek isteseler, tabiidir ki, bu kuvvetin vasait-i nakliyesi, cephanesi, iaşesi vesairesi için lazım gelen hayvanat ve arabalar lâbüt olacaktı...
Biz, yolun açılmasına intizarda iken, İngilizler bir daha kendilerini zorladılar ve 150.000 kişiden ibaret yeni bir ordu getirdiler. Bunu, bildiğimiz gibi, Arıburnu’nun şimalinde, Anafartalar’da karaya çıkardılar; fakat yine kendilerinin itirafı veçhile beceriksizlik etmişler; binaenaleyh bunda da muvaffak olamadılar ve çıktıkları yerde kalamaya mecbur oldular ve öyle vaziyette kalmışlar ki, -gidenler tabii görmüşlerdir- böyle bir vaziyette kalmak, hiçbir ordu için arzu edilir bir şey değildir...
Bu teşebbüste asıl devamı isteyen ve muvaffak olamayan (Hamilton)’un tebeddülünü müteakip Kiçner (Kitchener)’in Çanakkale’yi ziyaretinden sonra çekilmek kararı verdiler. Tabii kendileri de pekâlâ biliyordu ki bizim ordumuz, piyadece kendilerine faikti (üstün).”
Enver Paşa konuşmasını şu cümlelerle bitirir: “Bize bu suretle alnı açık olarak söz söyletmek fırsatını veren ve memleketi bugünkü bulunduğu hal-i nasüniyyette bulunduran, hudutlarımızda yatan şehitlerimiz ruhuna Fatiha! Onlar yattıkça biz, herhalde onların müdafaa ettikleri toprakları inşallah düşmanlarımıza çiğnetmeyeceğiz ve ümit ederim ki millet, hakikaten onların bu fedakârlıklarını hiçbir vakit unutmaz ve onların evlatlarına ve sairesine lazım gelen iyiliklerde bulunur. (Sürekli alkışlar)”
Başkumandan Vekili ve Harbiye Nazırı Enver Paşa’nın bu konuşmasından sonra Meclis Başkanı Halil (Menteşe) Bey, Çanakkale Zaferi’ni kazanan gazilere Meclisin selamlarını ithaf ederek şehitlerin ruhuna da ilticaen Fatiha okunarak 10 Ocak 1916 tarihli oturumu kapatır.
(Meclis-i Mebusan Zabıt Ceridesi; Devre: 3, İçtima Senesi: 2, 1. Cilt, 28 Kanunuevvel 1331 (10 Ocak 1916), İ: 16, Birinci Celse, s.319-321’den aktaran Mithat Atabay, ‘Osmanlı Meclisi Mebusanı’nda Çanakkale Muharebeleri Konusundaki Görüşmeler, Askeri Tarih Araştırmaları Dergisi, Özel Sayı, Ağustos 2010, Sayı: 16, s.64-66.)
Ercan DOLAPÇI - 11 Ocak 2016 - Aydınlık