Bu sunum Linux'a Giriş niteliğindedir, Genel Linux komutları yer almakla birlikte Pardus dağıtımı üzerinde çalışmalar da yapılmıştır.
, Cyber-Security Student
emeğinize sağlık hocam kaydedebilsek keşke :(
at Mukarnas Shipping
Yaw hocam eline sağlık, gükemmel paylaşım olmuş. Yalnız ben bir denizciyim ömrümün yarısından çoğu çevrimdışı geçer, keşke save etmek mümkün olsaydı da engin denizlerde net yokken zaman varken okuyabilseydik.
, SİSTEM YÖNETİCİSİ - İNTO EĞİTİM HİZ.TUZİM. DIŞ TİC. A.Ş
at İNTO EĞİTİM HİZ.TUZİM. DIŞ TİC. A.Ş
, System Specialist- Databim
at Databim Bilişim
, Mobile Application Development Intern - Mobillium
Bilgi. Yük. Müh.Oğuzhan TAŞ AkareSoft Yazılım ve Eğitim http://www.akaresoft.comAkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 1 2.
İşletim Sistemi nedir?İşletim sistemi, bilgisayar donanımının doğrudan denetimi ve yönetiminden, temel sistem ve işletiminden sorumlu olan yazılımdır.İşletim sistemi, bütün yazılımların belleğe, girdi-çıktı aygıtlarına ve kütük sistemine erişimini sağlar.İşletim sistemi sayesinde bilgisayar donanımına hükmederiz.İşletim sistemi bilgisayara kurulması gereken ilk yazılımdır, tüm programlara sistem kaynaklarının rezerve edilmesinden işletim sistemi sorumludur. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 2 3.
İşletim Sisteminin Görevleri• İşlem Yönetimi (Process Management)• Bellek Yönetimi (Memory Management)• Giriş/Çıkış Yönetimi (I/O Management)• Dosya Yönetimi (File Management) AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 3 4.
İşletim Sistemi Katmanları KULLANICI Kabuk (Shell) Sistem Çağrıları Çekirdek (Kernel) DONANIM İşletim Sistemi Katmanları AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 4 5.
Kabuk (Shell) ve Çekirdek (Kernel)Kabuk, İşletim sisteminin kullanıcıya görünen kısmıdır. Komutlar bu bölümde yer alır. Kullanıcı komutlarla işletim sistemine isteğini iletir. Windows çıkmadan önce siyah DOS ekranında verilen komutlar ve Linux Konsolundan (Console) verilen komutlar örnek verilebilir. Grafik arayüzü ise kabuk üzerinde çalışan bir katmandır.Çekirdek ise donanımlar ile ilişki kurmaktan sorumldur. Bilgisayara bağlı donanımların tanınıp yönetilmesi görevidir. Örneğin, Linux 2.6 çekirdeği 2.4 çekirdeğine göre donanımları daha iyi tanır. Çünkü 2.6 çekirdeğinde daha çok donanımı algılayacak şekilde geliştirilmiştir. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 5 6.
Linux…Atası Unix’tir. 1960 Bell Laboratuarı, Amerika.Unix, Dennis Ritche tarafından C programlama dili kullanılarak geliştirildi.Linux, ilk defa 1990 yılında Finli bilgisayar mühendisliği öğrencisi Linus Torwalds tarafından Intel işlemci mimarili bilgisayarlarda çalışmak üzere geliştirildi. Linux bir Unix türevidir.Çok kullanıcılı (multi user) ve çok görevli (multitasking) bir işletim sistemidir.1994 yılında Linux 1.0 serisi kernel GPL lisansı ile yayınlanarak 100.000 kullanıcıya erişti. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 6 7.
Linux DağıtımlarıPardus (Tubitak UAKAE), Gelecek Linux, Turkuaz Linux…Red-Hat, CentOS, Fedora, Suse, Debian, Knoppix, Mandriva , Ubuntu, Gentoo, Slackware…Debian Linux Google tarafından kullanılmaktadır.Çok duyulan FreeBSD ise Linux değil Unix işletim sistemidir.Bir Linux sistemi bilgisayara kurulmadan CD-ROM veya USB Bellek üzerinden çalışabilecek şekilde de tasarlanabilmektedir. Bir dağıtımın bu şekilde kullanılabilen sürümüne "Çalışan sürüm" (İngilizce: live version ), kullanıldığı medyalara göre de "Çalışan CD" (Live CD) veya "Çalışan USB" -(Live TAŞ AkareSoft www.akaresoft.com Oğuzhan USB) denilmektedir. 7 8.
Linux Kurulumu Linux İşletim Sistemi Intel, AMD işlemcili makinalara rahatlıkla kurulabilir. En az 512 MB, performanslı çalışmak için en az 1024 MB… Linux tek başına ya da başka işletim sistemleriyle beraber aynı bilgisayara kurulabilir. Çünkü, Linux çoğu dosya sistemini tanır… Linux ve Windows farklı dosya sistemine sahiptir. Bir makinaya Windows ve Linux beraber kuracaksanız, ilk önce Windows sonra Linux kurunuz. Windows’u kurarken sabit diskte Linux kurulacak en az 10 GB’lık bölümü ham(raw) olarak ayırınız . Yaklaşık 500 MB’lık bir bölümü de takas (swap) alanı için ham(raw) olarak ayırınız. Linux Windows ext2, ext3, ext4 NTFS, FAT dosya sistemi Dosya sistemi AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 8 9.
MBR Önyükleme ve BölümlemeSabit diskin nasıl bölümlendiğine ait bilgi, birinci plakanın birinci izinin içindeki birinci sektörde yer alır.Bilgisayar ilk açıldığında BIOS’un ilk baktığı 512 MB’lık bu bölüme Ana Önyükleme Kaydı (Master Boot Record - MBR) denir.MBR içinde bölümleme tabloları yer alır ve hangi bölümün aktif olduğu burada yer alan programda bulunur.Anlaşıldığı üzere, MBR silinirse bilgisayar açılamaz, MBR bir sorun olasılığına karşı yedeklenebilir. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 9 10.
Uzatılmış ve Mantıksal BölümlerBirincil bölüm (Primary Partition)Adresi MBR’de kayıtlı bölümlere denir.Uzatılmış Bölüm (Extended partition)Adresi MBR’de kayıtlı ama içinde başka bölümler olanbölümlere denir.Mantıksal Bölüm (Logical Partition)Adresi MBR’de bulunmaz, uzatılmış bölümler içinde yeralan bölümlerdir. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 10 11.
Bir Sabit Diskin Bölümlenmesi MBR Önyükleme Sektörü Birincil Bölüm Veri Alanı Önyükleme Sektörü Kullanılmamış Önyükleme SektörüMantıksal Bölüm Veri Alanı Uzatılmış Bölüm Kullanılmamış Önyükleme SektörüMantıksal Bölüm Veri Alanı Kullanılmamış Disk Alanı Önyükleme Sektörü Birincil Bölüm Veri Alanı AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 11 12.
AygıtTür Adlandırma Açıklama /dev/hda Birincil ana (Primary Master) Sabit Disk /dev/hdb Birincil uydu (Primary Slave) Sabit DiskIDE /dev/hdc İkincil ana (Secondary Master) Sabit Disk /dev/hdd İkincil Uydu (Secondary Slave) Sabit Disk /dev/fd0 Birincil disket sürücüDisket /dev/fd1 İkincil disket sürücü /dev/sda /dev/sdbSCSI /dev/sdc ….. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 12 13.
Disk BölümleriTür Adlandırma Açıklama /dev/hda1 /dev/hda2Birincil Bölümler /dev/hda3 /dev/hda4 /dev/hda5 /dev/hda6Mantıksal bölümler /dev/hda7 …. Hem birincil hem mantıksal bölümler kendi aygıt dosyasına sahiptir. Geleneksel olarak 1-4 arası numaralar birincil bölüme, 5 ve sonrakiler mantıksal Bölüme ayrılır. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 13 14.
Takas Alanı (swap) nedir?Belleğin (RAM) yetersiz kaldığı durumda bilgisayar bu disk bölümünü kullanarak bellek açığını kapatmaya çalışır.Teorikte bellek alanının iki katı kadar yer ayrılması önerilir. Ama RAM belleğiniz çok fazla ise 512MB- 1024MB civarı bir alan ayırabilirsiniz. 1GB=1024MB AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 14 15.
Dosya SistemiDosya sistemi, işletim sisteminin, dosyaları diskte sistemi tutabilmek için kullandığı yapılar ve yöntemlere verilen addır. Yani bir anlamda “dosyaların diskteki düzenidir” diyebiliriz. Bu düzen kapsamında bir düzenidir hiyerarşiden bahsedebiliriz.Hiyerarşinin en üstünde kök dizini (root directory) directory yer alır ve “/” karakteriyle gösterilir.Diğer dizinler de bu kök dizininin altında toplanmışlardır. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 15 16.
Linux’de DosyalarLinux’de dosya isimleri en fazla 255 karakter olabilir.Dosya ismi verirken * ve ? İşareti dışında her türlü karakteri kullanabilirsiniz. Alt çizgi, virgül, rakam, harf olabilir.Küçük büyük harfe duyarlıdır. Örneğin kaptan veya KAPTAN veya Kaptan farklı dosya isimleri olarak algılanır.Dosya uzunluğu maksimum 2GB kadar olabilir.Linux işletim sisteminde dosyaların belli bir uzantıya sahip olması gerekmemektedir.İki farklı dosya tipi vardır.Sıralı Dosyalar ve Aygıt Dosyaları AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 16 17.
Linux’da Aygıt(Device )DosyalarÜç farklı tipte olabilmektedir;Karakter aygıt dosyalarıVeri alış verişini karakter karakter iletmektedirler.Klavye, fare gibi…Blok aygıt dosyalarıVeri alış verişini bloklar halinde iletmektedirler. Harddisk gibi…Kuyruk aygıt dosyalarıSıradan dosyalar ile aygıt dosyaları dışında kalandosyalardır. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 17 18.
Pardus LINUXYALI (Yet Another Linux Installer)Kurulum yazılımı, Pardus’un paketlerinin kurulumu için…ÇOMAR (Configuration Manager)Yapılandırma Yöneticisi Paketlerin birbiriyle uyumu için;PİSİ (Packages Installed Successfully as Intended)Paket Yönetim Sistemi Paketlerin sisteme kurulması,çıkarılması için…MÜDÜR Gelişmiş Donanım Tanıma SistemiLinux’de KDE ve GNOME olmak üzere iki farklı masaüstü seçeneği vardır, PARDUS KDE tabanlıdır. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 18 19.
Linux KonsolLinux konsolunda yanıp sönen imleçten önceki işaret # ise root (ana) kullanıcıyı, $ işareti varsa diğer kullanıcı tarafından sistemin açıldığı anlaşılır. root kullanıcısı her Linux’ta zorunlu olarak oluşturulur.Programlar/Sistem/Konsol(Console) yolunda konsolu çalıştırınız. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 19 20.
Sistem YükleyiciLinux’da sistem yükleyici, bilgisayarınız açıldıktan sonra disk üzerinde bulunan sistemleri belirleyerek açılmalarını sağlar.GRUB(Grand Unified Boot Loader)LILOÖrneğin Windows yüklü bir makinaya Linux kurarsanız açılışta gelen seçenekler ile istediğiniz işletim sistemini seçerek başlatabilirsiniz. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 20 21.
Linux Dizin yapısı AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 21 22.
Dizin hiyerarşisiBir dizin ya da dosyanın; sistemdeki konumu, o dosya/dizinin “yol”uyla belirtilir. Yol; kök dizininden yol Yol itibaren, o dosya/dizine ulaşmak için geçilmesi gereken dizinlerin “/” işaretiyle birleştirilerek ardışık bir şekilde yazılmasıyla elde edilen ifadedir.Örneğin “/home/oguz” yolu, kök dizinindeki, home home/oguz isimli dizinin içindeki oguz dizininin konumunu belirtir. Bu ifadede en baştaki “/” kök dizinini belirtmektedir. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 22 23.
Linux’da Dizin yapısı/home dizini içerisinde hesabi olan her kullanıcının adina bir dizin oluşturulur.Örneğin; kullanıcı adi akaresoft ise /home dizini içinde akaresoft isimli bir dizin vardır. /home/akaresoftHer kullanıcı kendi ev dizinindeki bir dosyaya erişmek için “~” işaretini kullanır.Örneğin kendi ev dizinindeki evraklar.txt dosyasına erişmek için kısaca “~/evraklar.txt” yazabilir. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 23 24.
Linux Dizinleri/bin: İngilizce binary(ikili sistem) kelimesinin kısaltılmışı olan bin klasöründe , tüm kullanıcıların kullanabildiği temel komutları vardır. (ls, cp, mv gibi…)/boot : Linux’un açılışı sırasında kullanılan dosyaları içerir./dev: İngilizce device (aygıt) kelimesinin kısaltılmışı olan bu dizinde aygıt dosyaları yer alır. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 24 25.
Linux Dizinleri/etc: Bulunduğu bilgisayarda yapılandırma dosyalarını içerir./home: Tıpkı Windows’ta olduğu gibi, Linux’da da her kullanıcı için bir klasör açılır ve burada kullanıcının kendi hesabında yaptığı kişisel ayarlar yer alır. Örneğin oguzhan kullacısı varsa oguzhan isimli bir klasör home dizininde yer alır./lib: İngilizce library(kütüphane) kelimesinin kısaltılmış adıdır. Çekirdek modülleri ve paylaşılan kod kütüphanelerini içerir. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 25 26.
Linux Dizinleri/mnt: Bilgisayar bağlı çeşitli cihazların (HDD, Cd, DVD, vb.)bağlantı dosyaları burada yer alır. İngilizce mount kelimesinin kısaltılmışıdır./proc: Süreçler (processes), sistem belleği, donanım yapılandırma ile ilgili ayarları içeren özel bir “sanal” dosya sistemidir. Birçok uygulama buradaki bilgilerden yararlanır./root: Sistem yöneticisinin (administrator) ev dizinidir./usr: Tüm kullanıcılara paylaşılan verileri (programlar, komutlar, kütüphaneler, programlar AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 26 27.
Linux Dizinleri/usr/bin: Normal kullanıcılar tarafından kullanılan komutlar burada yer alır./usr/sbin: sistem tarafından kullanılan, sistemin açılması ile ilgili olmayan komutlar yer alır.usr/lib: programlama için kütüphaneler yer alır.usr/include: C/C++ programlama dili için başlık dosyaları yer alır. Linux C/C++ dilinde yazılmıştır.usr/doc: Dökümanların (documents)bulunduğu dizin.usr/man: Komutlar hakkında yardım yani man dosyaları burada yer alır. - Oğuzhan TAŞ AkareSoft www.akaresoft.com 27 28.
Linux Dizinleri/var: İngilizce variable (değişkenler) kelimesinin kısaltılmışı olan dizindir. Değişken verileri (kuyrukta bekleyen yazdırılacak dosyalar, veritabanları, raporlar gibi) içerir.var/lock: Çalışan programların yarattığı kilit dosyaları.var/log : Log (kütük ) dosyaları, Windows sunuculardaki hata takip etmeye yarayan Event Viewer gibi.var/tmp: Geçici (template) dosyalar.Var/yp: NIS ile ilgili dosyalar. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 28 29.
Var/spool: Kuyruk dosyaları.mail: kullanıcı e-postaları içeren dizin.mqueue: e-posta kuyruğunda bekleyen dsyaları barındıran dizi.lpd: yazıcı kuyruğunda bekleyen işler için geçici dosyaların tutulduğu dizin. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 29 30.
Pardus KonquerorCtrl+X Dosya KesCtrl+V Dosya YapıştırCtrl+C Dosya KopyalaDelete Dosya SilmeShift + Delete Kalıcı dosya SilmePng ile biten tüm dosyaları seçmek için Ctrl++ kısayolu kullanılabilir. Açılan pencerede *png ifadesi png ile biten dosyaları *kalem* ifadesi içinde kalem geçen dosyaları seçmenizi sağlar. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 30 31.
KDE Kısayolları CTRL+ALT+DEL sistemden çıkış için kullanılan tuş kombinasyonudur. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 31 32.
Temel Dosya ve Dizin işlem komutlarıYeni dosya ve dizin oluşturmak silmek,Dosya ve dizinleri listelemek,Dosya ve dizinlerin izinlerini ayarlamak,Dosyaların içeriğini görmek,Dosyaları yazdırmak,Dosya ve dizinleri kopyalamak ve taşımak.. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 32 33.
touch ile yeni dosya oluşturmakYeni bir dosya oluşturmak için touch komutu kullanılır. Bu komut var olan bir dosya ismiyle çağrıldığı takdirde boş bir dosya oluşturacaktır.Dosya oluşturma yanında son erişim ve değiştirme zamanlarını düzenlemek için de kullanılabilir.Kullanım formatı :touch [-acm][tarih] dosya_ismi-a: son erişim zamanını değiştirmek için;-m : değişim zamanın değiştirmek için verilmelidir. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 33 34.
touch komutuTarih formatı : MMDDhhmm[YY]MM=ay, DD=gün, hh=saat, mm=dakika, YY=yil bilgisini gösterir.Dosyanın erişim ve değişim zamanını 15 Şubat 1976 01:34 yapmak için;- touch 0215013476 dosya_ismi• Değişim zamanını değiştirmek için;- touch –m 0236000099 dosya_ismi- touch –a 0236000099 dosya_ismi AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 34 35.
mkdir ile yeni dizin oluşturmaLinux işletim sisteminde yeni dizin oluşturmak için mkdir komutu kullanılır.Kullanımı: mkdir [seçenekler] dizin-m : yeni yaratılacak dizin için geçerli izinler bu parametre ile verilir.-p: içiçe dizin oluşturmak için kullanılır. Örneğin; mkdir firma/hesaplar-v: yaratılan tüm dizinleri bildirmek amacıyla kullanılır.mkdir evraklarYukarıdaki komut evraklar dizini oluşturur. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 35 36.
Örnek yapalım;Aşağıdaki komutları konsolu açıp verelim;mkdir dizinls –la dizinmkdir dizin/dersls –la dizin AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 36 37.
rm komutu ile dizin silmeSistemde var olan dosya ve dizinlerin silinmesi için kullanılır. Kullanım formatı şöyledir;Dosyalar için : rm[seçenekler] dosya_ismiDizinler için : rm –r [seçenekler] dosya_ismi-r parametresi dizinler içinde dosya ve dizin ne varsa siler. Eğer dizinde hiçbir alt dosya ve dizin yoksa rmdir direkt kullanılabilir.-i : silinecek her dosya ve dizin için onay bizden alınır.-f: otomatik olarak siler, onay beklemez.-d: belirtilen dizin boş olmasa bile dizini siler.- v: yapılan her işlemle ilgili kullanıcıya bilgi verir. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 37 38.
ls ile dosya ve dizin listeleme(1)ls komutu varolan dosya ve dizinleri listeler.Kullanımı: ls [seçenekler] [dosya_veya_dizin_ismi]-a: tüm dosyaları listeler, ismi nokta ile başlayan dosyalar gizli dosyalardır. Bu parametre gizli dosyaları da gösterir.-c: komut çıktısını sütun olarak listeler, varsayılandır.-l: dosya ve dizinlerin izin, sahip, boyut, güncelleme zamanı bilgilerini de listelerken verir.-h: dosya büyüklüğü normalde byte’dır. Kbyte, Megabyte göstermek için kullanılır. 1024 ile çarpılır. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 38 39.
ls ile dosya ve dizin listeleme(2)-H: dönüşümlerde –h parametresi 1024 kullanırken bu parametre 1000 kullanır.-o: Bu parametre –l gibidir, farkı dosya ve dizinlerin grup bilgisini göstermez.-R: Dizin içeriğini rekürsif olarak listeler.--color: ls komutu dosya tipine göre renkleme yapar. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 39 40.
Dosya ve dizinlerde izinler (1)Dosya ve dizinlerin sahip olduğu izinleri görmek için ls kullanılır.[root@akaresoft/root]# ls –ld Evrak/drwxr-xr-x 3 root 4096 Sep 25 2010 Evrak/[root@akaresoft/root]# ls –l smb.conf/-rw-r-r-- 1 root users 10852 Jun 30 2010 smb.conf AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 40 41.
İzinler d rwx r-x r-x dosyanın sahibinin kullanıcıların hakları hakları dizin-dosya grubun hakları İZİNLER r =read(okuma) w =write(yazma) x =execute(çalıştırma) - =izin yok AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 41 42.
İzinler Dosya Tipini belirten bölüm(2)ls çıktısında dört kısımdan oluşmaktadır.1) Dosya tipini belirten kısım:Normal dosyalarda - işareti görülmektedir.Dizinlerde d işareti görülmektedir.Karakter bazında işlem yapan aygıt sürücüleri için c gözükmektedir.Karakter bazında işlem yapan aygıt sürücüleri için b gözükmektedir.Başka bir dosyayı işaret eden linkler için l işareti gösterilir. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 42 43.
İzinler(3)2) Dosya sahibinin haklarını belirten bölümBu kısımda dosya sahibinin hakları tanımlanır.3) Dosya grubunu haklarını belirten bölümBu kısımda dosyanın dahil olduğu grubun hakları yer alır.4) Diğer kullanıcı hakları:Sistemde bulunan tüm kullanıcıların dosya üzerindeki hakları yer alır. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 43 44.
Dosya izinleriKullanıcılar dosya üzerinde 3 farklı işlem yapabilmektedir.Okuma(r - read),Yazma (w- write ),Çalıştırma (x -execute).Dizin için çalıştırma hakkı demek o dizine geçip geçememek demektir. İzinlerin değiştirilmesi amacıyla chmod komutu kullanılmaktadır. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 44 45.
Linux Dosya İzinlerir : Okuma yetkisi, ( read access )w : Yazma yetkisi, ( write access)x : Dosya bir program dosyası ise, programı çalıştırma yetkisini gösterir. ( execute access) ) AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 45 46.
Linux Dosya İzinleri1: Dosya yada dizinle ilgili güvenlik bilgileri2: O dosya yada dizine bağlantı sayısı3: Dosyanın sahibi olan kullanıcı4: Sahibi olan grup adı5: Byte cinsinden boyutu6: Düzenlediği tarihi7: Dosya adı AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 46 47.
Linux dosya izinleriİzinler 3 farklı grubun dosya üzerinde 3 farklı işlevden hangileriniyapabileceklerini belirtir. Her grup tek başına ele alınıp izinlerin değerleritoplanarak sayısal değerler elde edilir. rw-r--r-- iznini ele alalım : Dosyanın sahibinin hakları: rw- hakları Verilen haklar için 1, verilmeyen haklar için 0 konularak izinin 2’li düzendeki görüntüsü elde edilir. rw- 110 2’li tabandaki sayı 10’luk tabana çevrilerek izinin sayısal değeri elde edilir. 110 = 6 Grubun hakları:r-- 100 = 4 hakları Diğer kullanıcıların hakları:r-- 100 = 4 hakları rw-r--r-- 110 100 100 = 644 AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 47 48.
İzinler Örnek-1 AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 48 49.
İzinler Örnek-2 AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 49 50.
chmod ile yetki değiştirme$ chmod (change mode)u : dosyanın sahibi (user)g : dosyanın sahibiyle aynı grupta olanlar (group)o : diğer kullanıcılar (others)a : herkes (all )+ : yetki ekleme= : yetki eşitleme- : yetki çıkarmar : okuma yetkisi (read)w : yazma yetkisi (write)x : Çalıştırma (execute) AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 50 51.
chmodchmod 740 dosya_ismi 4 0 111 100 000 rwx r-- --- Kullanıcıya ait Gruba ait yetkiler Diğer kullanıcılara yetkiler yetkiler Oku, Yaz, Oku Hiçbiri Çalıştır AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 51 52.
chmod kullanım örnekleriHerkese okuma hakkı vermek,chmod +r dosya_ismiDosyanın sahibine tüm hakları vermek,chmod u+rwx dosya_ismiDiğer kullanıcıların tüm yazma ve çalıştırma haklarını kaldırmak,chmod o-wx dosya_ismiDosyanın sahibine tüm haklar, gruba okuma, diğer kullanıcılara okuma hakları vermekchmod u+rwx, g+r, o+r dosya_ismi AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 52 53.
cp ile dosya kopyalamacp [seçenekler] kaynak hedef-R : dizinleri kopyalamak için kullanılır. Dosya ve alt dizinlerin kopyalanması için mutlaka kullanılmalıdır.-p : kopyalanan dosya ve dizinlerin izinlerin sahiplerinin korunmasını sağlar.-d: dosyanın kendisi yerine linkini kopyalamak için;-l: kopyalama yerine link oluşturulur, dosya değiştirildiği takdirde kopyası da otomatikman değiştirilir. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 53 54.
cp parametreleri (devam)-f : kullanıcıya hiç soru sorulmaz, hedef dosya mevcutsa silinir, sonra kopyalama gerçekleşir.-i: hedef dosya mevcutsa uyarı verir.-u: kopyalanan dosya hedef dosyadan daha yeni ise kopyalama işlemi gerçekleştirilir.-a: bu parametre –dpR parametrelerine denktir. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 54 55.
Çalışma dizininin Öğrenilmesicd komutu ile dizinler arası geçiş sağlanılır. pwd komutu içinde bulunulan dizini gösterir..: bulunulan dizini referans eder...: bir üst dizini referans eder.~[kullanıcı ismi]: kullanıcının ev dizinin referans eder.-: bir önce bulunulan dizini referans eder. Sadece cd komutunda geçerlidir. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 55 56.
Dosyalara link tanımlanmasıKısayol = bağ dosyası oluşturmak için ln komutu kullanılır.İki farklı link çeşidi vardır,Hard-link: diğer dosyanın tam bir kopyasını içerir. Orijinal dosya silinse bile link atılmış dosyada aynı içerik mevcuttur.Sembolik (soft) link: tam anlamıyla kısayoldur, orijinal dosyaya yönlendirme yaparlar. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 56 57.
Dosyalara link tanımlanması$ touch ln_ornek$ echo “LN ornek” > ln_ornek$ ln ln_ornek ln_ornek_hard$ ln –s ln_ornek ln_ornek_softls –lacat ln_ornek_hard AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 57 58.
cat komutuMetin tabanlı dosyaların içeriklerinin görüntülenmesini sağlar.cat dosya_adicat named.conf-n : her satırın numaralandırılmasını sağlar.-t : merin içinde tab karakterinin gösterilmesini sağlar.-e : satır sonlarının $ karakteri olarak gösterilmesini sağlar.-A : -e ve t parametrelerinin beraber kullanılmasına eşdeğerdir. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 58 59.
more komutumore komutu sayfa sayfa içeriğin gösterilmesine yarar. ENTER ve BOŞLUK tuşu ile veya yön tuşları ile sayfalar arasında ilerleme yapılır. BOŞLUK tuşu bir sayfa ileri ENTER tuşu bir satır ileri götürür.ls –la | more AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 59 60.
echo komutuecho “merhaba linux”Yukarıdaki ifade ekrana merhaba linux yazar.Dosyaya yazmak için;echo “merhaba linux” > dosya.txtDosyanın sonuna yazmak için;echo “merhaba yeni dünya”>>dosya.txt AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 60 61.
less komutuMore komutuna benzemektedir.More dan farklı olarak geri ve ileri harekete izin vermektedir.$less hesaplar.txthesaplar.txt dosyasının içeriğini gösterir. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 61 62.
man ve -- helpKomutlar hakkında yardım verir.man mvman rm--help de komuttan sonra yazıldığında yardım ekranı gösterilir. Genelde yardım ekranlarından çıkmak için q kullanılır.less --help AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 62 63.
Dosya ve dizinleri aramak findfind komutu belli kriterlere göre dosya ve dizinleri aramak için kullanılır.-name exp: isim ile arama yapmak için kullanılır, * ve ? Karakterleri de joker karakter olarak aramada kullanılabilir.-user kullanıcı: istenilen kullanıcıya ait dosyaları bulur.-group grup: istenilen gruba ait dosyaları bulur.-perm izin: belirtilen izine sahip dosyaları bulur.-newer dosya1: belirtilen dosyadan daha yenileri bulur. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 63 64.
Dosya ve dizinleri aramak find(2)-size [+|-] büyüklük: belirtilen büyüklüğe sahip dosyaları bulur.-anewer dosya1: belirtilen dosyaya yapılan erişimden daha sonra erişilen dosyaları bulur.-amin [+|-] süre: Süre ile belirtilen dakika önce erişilen dosyaları bulur.-atime [+|-] süre: Süre ile belirtilen gün önce erişilen dosyaları bulur.-cmin [+|-] süre: Süre ile belirtilen dakika önce statüsü değişen dosyaları bulur. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 64 65.
Dosya ve dizinleri aramak find(3)-ctime [+|-] süre: Süre ile belirtilen gün önce statüsü değişen dosyaları bulur.-links [+|-] sayı: Sayı ile belirtilen miktarda hard linke sahip dosyaları dosyaları bulur.-mmin [+|-] süre: Süre ile belirtilen dakika önce değiştirilmiş dosyaları bulur.-mtime [+|-] süre: Süre ile belirtilen gün önce değiştirilmiş dosyaları bulur. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 65 66.
Dosya ve dizinleri aramak find(4)-nouser: hiçbir kullanıcıya ait olmayan dosyaları bulur.-nogroup: hiçbir gruba ait olmayan dosyaları bulur.-type tip: aramada belirtilen dosyanın tipini bulmak için kullanılır. b: blok aygıt dosyası, c: karakter aygıt dosyası d: dizin, f: normal dosya , l: sembolik link s: soket, p: named pipe-regex pattern: ismi pattern ile ile belirtilen regular expression’a sahip dosyaları bulmak için kullanılır. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 66 67.
Arama örneklerifind -mtime -8 : sekiz günden daha kısa süre içinde değişikliğe uğramış dosyalar.find -mtime +8 : sekiz günden sonraki süre içinde değişikliğe uğramış dosyalar.find –mtime -4 –ls|more: dört günden daha kısa süre içinde değişikliğe uğramış dosyaları bulur.yedek dizini altında boyu 85 byte veya ismi hesap_ev ile baslayan dosyaları bulmak için; find /tmp/ -size 85c –o –name hesap_ev* AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 67 68.
tar komutuTar komutu arşivleme yapmak için kullanılır. Arşivlemenin yanında sıkıştırma yapmaz.Sıkıştırma için –z kullanılırsa gzip algoritması ile sıkıştırma gerçekleşir.Sıkıştırma için –Z kullanılırsa compress ile sıkıştırma gerçekleşir.Dosya sıkıştırılırken isimlendirmede gzip ile sıkıştırılmışsa hesap.tar.gz veya compress ile sıkıştırılmışsa hesap.tar.Z olarak anlaşılması için bırakılmalıdır ki, sıkıştırmayı açacak kişi hangi sıkıştırmanın yapıldığını bilsin. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 68 69.
tar parametrelerif: özel bir dosya ya da device (cihaz) ismi belirtmek için;c(create): oluşturmak için;x (extract): açmak için;t (list) :tar dosyasının içeriğin listeler.v: (verbose) yapılan işlemleri standart çıkışa listeler.r(add) : bir tar dosyasına ekleme yapmak için;u(update): bir tar dosyasının içindekileri güncelleme için; AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 69 70.
tar komutu-z: gzip, gunzip kullanrak sıkıştırma açma için;-Z : compress kullanarak sıkıştırma açma için…Örnekler:tar cvf dosya.tar dosya1 dosya2 dosya3tar -zcvf dosya.tar.gz dosya1 dosya2 dosya3tar -zxvf dosya.tar.gz AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 70 71.
AĞ Uygulamaları II BölümAkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 71 72.
Ağ dosyalarıLinux’ta ağ ayarları dosyalarda tutulmaktadır. İster x window sisteminden ister dosyalardan değişiklikler yapılarak konfigürasyon yapılır./etc/sysconfig/network dosyası/etc/sysconfig/network-scripts dizini/etc/hosts/etc/resolv.conf AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 72 73.
/etc/sysconfig/network dosyasıGenel ağ ayarları için kullanılır. İçinde Gateway tanımı, makine adi gibi bilgiler bulunur. Bu dosyadaki terimler şöyledir.NETWORKING: Bu ifade “yes” değilse sistemde ağ ayarları yapılmaz.HOSTNAME: sistemin ismini belirtir.GATEWAY: sistemin gateway adresini belirtir.GATEWAYDEV: gateway’e ulaşmak için ağ arayüzü kullanacağını belirtir.FORWARD_IPV4: Sistemin gelen paketleri bir ara yüzden diğer arayüze yönlendirme iznini belirtir.NIS domain: Sistemin dahil olduğu NIS bölge ismini belirtir. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 73 74.
/etc/sysconfig/network-scripts diziniAğ arayüzlerinin aktif pasif hale gelmesi için gerekli dosyaları tutar. Konfigürasyon dosyalarında kullanılan temel terimler şöyledir.DEVICE: arayüzün sahip olduğu aygıt adını belirtir.ONBOOT: Sistem açılırken arayüz aktif hale getirilecekse “yes” olmalıdır.BOOTPROTO: Ağ ayarları için kullanılan protokolü belirtir. Ağ ayarları statik olarak yapılandırılacaksa static, dinamikse yani ağ ayarları sunucudan alınacaksa DHCP , bootp sunucusundan alınacaksa bootp olmalıdır. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 74 75.
/etc/sysconfig/network-scripts diziniIPADDR: Arayüzün IP adresi.Örnek: 192.168.2.1NETMASK: Arayüzün alt ağ maskesi.Örnek: 255.255.255.0BROADCAST: Arayüzün broadcast (yayın) adresini belirtir. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 75 76.
IP Adres Çözücü ayarlarıIP adresinin Makine ismine, Makine isminin IP adresine dönüşümü için birden fazla metod kullanılır.etc/hosts dosyasıDNS sunucuNIS sunucu Yukarıdaki metodların hangisinin hangi sırada kullanılacağı /etc/nsswitch.conf dosyasında kayıtlıdır. Bu dosyada hosts ile başlayan satır sırayı belirler.hosts: files nis dns1-etc dosyası, 2-NIS sunucu, 3-DNS sunucu AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 76 77.
/etc/hosts dosyasıBu dosya içinde makineler ile ilgili olarak makine adı , makinenin IP adresi ve makine için kısaltma bulunmaktadır. Her makine için ayrı bir kayıt olmak zorundadır. Ağ üzerindeki bilgisayarların artmasıyla birlikte bu dosyanın kullanılması imkânsız hâle gelmiş ve DNS servisi geliştirilmiştir./etc/hosts dosyasındaki satırlar aşağıdaki formata sahiptir:IP_Adresi Makine_isimleri 127.0.0.1 aontws4044.cc.itu.edu.tr aontws4044 localhost.localdomain AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 77 78.
DNS Ayarları (/etc/resolv.conf )Linux’te ve diğer Unix türevi sistemlerde DNS ayarları /etc/resolv.conf dosyasında yapılmaktadır.Aşağıdaki şekilde düzenlenmelidir.domain alan_isminameserver DNS_sunucusunun_IP_Adresidomain cc.itu.edu.trnameserver 160.75.2.20 Birden fazla DNS sunucu tanımı yapılabilir. Bunun için; Search alan_1, alan_2, alan_3 AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 78 79.
DNS (Domain Name Server)Örnek vermek gerekirse resolv.conf dosyasında ;“search itu.edu.tr” şeklinde bir satır bulunduğunda ve isim_1 isimli sunucu için arama yapıldığındaisim_1.itu.edu.tr tam alan ismi için de arama yapılacaktır. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 79 80.
Ağ Komutları - telnetTelnet programı, uzaktaki sunucu ile TELNET protokolü ile haberleşmeyi sağlayan bir programdır. Bu program sayesinde uzaktaki makinede kullanıcıya bir çalışma alanı açılır. Kullanıcının gerçekleştirdiği her işlem uzaktaki sunucuda gerçekleşir.telnet sunucu ismi [port numarası]telnet akaresoft_serverNOT: Genelde Telnet portları güvenlik nedeniyle kapatılır. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 80 81.
telnettelnet> helpclose : Mevcut bağlantıyı kapat.logout: bağlantıyı kapat ve kullanıcı çıkışıdisplay: işlem paramtrelerini göster.mode : karakter veya satır moduna geçiş.(Detaylı kullanım için mode ?‘ )open: bir siteye bağlantı için;quit: telnetten çıkışsend: özel karakterleri iletir (Daha fazlası için send ?‘ ) AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 81 82.
telnet set: işlem parametrelerini ayarlar (set ?) unset: işlem parametrelerini sıfırlar.(unset ?) status: durum bilgisini yazdır. toggle: (toggle ?) slc: özel karakterlerin durumunu değiştir. (slc ?‘ ) auth turn on/off: Kimlik doğrulamayı aç/kapa (auth ?‘ ) encrypt turn on (off) Şifreleme aç/kapa (encrypt ?’) forward turn on (off) (forward? ) z: telneti beklet ! : alt kabuğu çağır. environ: ortam değişkenlerini değiştir. (environ ?‘ )? Yardım ekranını getirir. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 82 83.
ftp komutuFTP (file transfer protocol) komutu ile uzak sunucuya dosya transferi yapılır.ftp ftp_sunucu_adı örneğin; ftp ftp.akaresoft.com ftp> o ftp.itu.edu.tr Connected to atlantis.cc.itu.edu.tr. 220 ProFTPD 1.2.1 Server (ITU FTP Server) [atlantis.cc.itu.edu.tr] Name (ftp.itu.edu.tr:root): ftp 331 Anonymous login ok, send your complete email address as your password. Password: 230 Anonymous access granted, restrictions apply. Remote system type is UNIX. Using binary mode to transfer files. ftp> AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 83 84.
ftpls: sunucunun dizinin içeriğinin görülmesini sağlar.dir : ls ile aynı görevi görür. İki komutun çıktısı ftp sunucusuna göre değişebilir.cd: sunucudaki dizini değiştirmek için kullanılır.get : sunucudan bir dosya almak için kullanılır.mget: Uzaktaki sunucudan birden fazla dosya almak için kullanılır. Dosya isminin tam olarak verilmesine gerek yoktur. Adı tamamlamak için *,? gibi özel karakterler kullanılabilir. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 84 85.
ftpput: Uzaktaki sunucuya bir dosya koymak için kullanılır.mput: Uzaktaki sunucuya birden fazla dosya koymak için kullanılır.prompt: mget ve mput komutları kullanıldığı durumlarda her işlem yapılmadan önce kullanıcıdan onay beklenir. Onay beklenmeden işlemi yapmak isteniyor ise prompt komutu off argümanı ile çağırılmalıdır. Onay verme işlemini tekrar aktif yapmak için “prompt on” komutu verilmelidir.bye: Ftp bağlantısını kapatmak için kullanılır. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 85 86.
Nslookup KomutuDNS sunucu ile haberleşip DNS kaydı sorgulamak/aramak için kullanılır.Örneğin IP’den makine adını bulmak gibi.A: Makine adından IP adresi sorgulamak için.PTR: Makine IP adresinden makine adı sorgulamak.NS : yetkili DNS sunucularının listesi için.MX: sunucu için gönderilen e-postaları kabul eden sunucuları görmek için kullanılır.ANY: Tüm sorgulama tiplerini kullanarak gerekli bilgileri almak için kullanılır.SOA: Alandan sorumlu kişi , TTL süresi , alanın seri numarası gibi bilgileri almak için kullanılır. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 86 87.
whois komutuWhois komutu bir IP adresinin hangi ağa dahil olduğunu ve o ağdan sorumlu kişilerin e-posta adresleri , posta adresleri , telefonları gibi bilgileri gösteren bir komuttur.Sorgulanan IP ile ilgili bilgiler whois sunucularında tutulurlar. Whois komutu ile bu sunucular sorgulanır.Komutun temel kullanımı aşağıdaki gibidir:whois IP_adresi[@whois_sunucusu]whois 160.75.2.20 AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 87 88.
Temel Kullanıcı ve GrupİşlemleriRoot (Kök) kullanıcısı Linux’ta tüm haklara sahip kullanıcıdır.Pardus dahil her Linux paketinde root kullanıcısı varsayılan ana kullanıcı olarak gelir.Root kullanıcı şifresinin yetkisiz kişilere verilmemesi gerekir, sistemdeki bir hasar sunucuyu duraklatacak, hatta bir daha açılmamasına sebep olacaktır.Root kullanıcıya sahip sistem yöneticisinin yetkilendirmeyi tam yapması, okuma-yazma- çalıştırma yetkilerini planlı bir şekilde vermesi gerekir. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 88 89.
Kullanıcı ve Grup İşlemleriLinux’ta kullanıcı hesapları etc/passwd dizininde tutulmaktadır.Eğer şifreleme olarak gölge (shadow) parola seçilmiş ise şifreler ayrı olarak etc/shadow dosyasında tutulur.Sisteme girişte passwd dosyasının okunup, kullanıcı doğru şifreyi girip girmediğinin kontrolü gereklidir, bu durumda passwd dosyası okunabilir olmalıdır.Chmod 644 yetkisine sahip olmalıdır. Yani sahibi olan root kullanıcı okuma-yazma, grup sadece okuma, diğerleri sadece okuma yetkisineTAŞ AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan sahip olmalıdır. 89 90.
Kullanıcı ve Grup İşlemleriYukarıda bil3 kullanıcısı tarafından dosya listelenmektedir. Yetkiler görülmektedir, yorumlayınız.Gölge parola (shadow) kullanılmadığı zaman şifreler bir dosyada tutulacağı için şifrelenmiş olsa da şifreler herkes tarafından görülebilir ve çeşitli saldırılar düzenlenebilir. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 90 91.
Shadow dosyasıGölge parola kullanıldığı durumlarda shadow dosyası girilen şifrelerin kontrolü açısından sadece root kullanıcı tarafından erişilebilir.Shadow dosyası 600 yetkisine sahip olmalıdır. Bu yetkiyi yorumlarsak,6 yani okuma ve yazma yetkisi root’da grup ve diğer kullanıcılarda ise hiçbir yetki bulunmamaktadır. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 91 92.
Linux Yetki tanımlamaLinux Çekirdeği her kullanıcıyı iki parametreden tanır;uid = kullanıcı kimlik no (user id)gid = kullanıcı grup kimliği (group id)Root kullanıcısı için uid değeri her zaman sıfır (0)’dır.NOT: 0-999 arası sistem için ayrıldığı için kullanılamaz. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 92 93.
Passwd dosyasıYukarıda cat komutuyla listelenen passwd içeriğini görmektesiniz. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 93 94.
passwd dosyasıpasswd dosyasında aşağıdaki bilgiler tutulur.Kullanıcı ismi,Şifrelenmiş olarak parola,Kullanıcı kimliği (uid),Grup kimliği,Kullanıcının gerçek ismi ve hesapla ilgili açıklamalar,Kullanıcının ev dizini,Bağlantı kabuğu (başlangıçta çalışan kabuk) AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 94 95.
Yetkilerle ilgili komutlargroups komutu kullanılarak kullanıcının hangi gruplara üye olduğu görülebilir.useradd komutu ile sisteme yeni kullanıcı eklenebilir,userdel komutu ile sistemden kullanıcı silinebilir.$ su -- ile mevcut kullanıcıdan root kullanıcısına geçiş yapılır. Bundan sonra şifre sorulur, şifre yazılırken ekranda karakter gösterilmez, yazılıp ENTER’e basılır.$su oguzhan gibi bir kullanımla oguzhan isimli kullanıcıya geçiş yapılır. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 95 96.
useradd komutu-u 1005 ?-g users ?-d /home/labuser-s /bin/bash AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 96 97.
Useradd parametreler-c hesapla ilgili açıklama-d ev dizini-e bitiş tarihi-f askı süresi-g Birincil grup-G kullanıcının dahil olacağı gruplar,-p parola,-s kabuk-u kullanıcı kimliği numarası, uid AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 97 98.
userdeluserdel –r kullanıcı_adi-r kullanıldığında kullanıcının ev dizinindeki dosyalar da silinir. (home dizininde yer alan kullanıcı dizini)TASMA (Pardus Yapılandırma Merkezi) bölümünde grafiksel ortamda kullanıcı eklenip silinebilir.Unutmayınız ki server’larda görsel arayüz (X- Window) bulunmaz, console (konsol) ekranında kodları yazmalısınız. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 98 99.
usermod97. slaytta anlatılan parametreler kullanılarak kullanıcı seçenekleri güncellenebilir,usermod –s /bin/csh –G mudurler efsaneYukarıda efsane kullanıcısının kullandığı kabuk değiştirilerek mudurler grubuna üye yapılır.usermod –l labogrenci –d /home/labogrenci –m lablab kullanıcısının kullanıcı adı ve içeriğini taşıyarak ev dizini değiştirilir. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 99 100.
Groupadd komutu ile grup eklemegroupadd –g 1005 yoneticilerGrup numarası 1005 olan yoneticiler isimli bir grup oluşturulur.NOT: 1-499 arası numaralar sistem hesapları için ayrılmıştır. Grup numarası verilirken 500’den büyük verilir. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 100 101.
groupdel ve groupmod# groupdel yoneticilerYukarıdaki komut ile yoneticiler grubu silinir, tabiki bu işlem için silme yetkisine sahip kullanıcı olmalıdır.#groupmode –n ustyoneticiler yoneticilerYukarıdaki komut kullanılarak yoneticiler grubunun ismi ustyoneticiler olarak değiştirilir. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 101 102.
Kullanıcı ve grup haklarıaudio: ses ve müzik çalabilir,dialout: modem ve faks çalıştırabilir.disk: sabit depolama birimlerini kullanabilir.pnp: çevre birimleri kullanabilir.pnpadmin: çevre birimleri yönetebilir.power: güç yönetimi gerçekleştirebilir.removable: çıkarılabilir depolama aygıtlarını kullanabilir.users: normal kullanıcı haklarına sahiptir.video: görüntü aygıtına erişebilir.wheel: sistem yöneticisi yetkilerine sahiptir. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 102 103.
Kullanıcı ve grup haklarıDosya ve dizin erişimlerinde root parolası gereklidir. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 103 104.
Kullanıcı ve Grup İşlemleri AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 104 105.
Linux’ta Editörler - VIMLinux ortamında metin oluşturmak ya da metin düzenlemek için kullanılan programlardır.Alt+F2 ile komut çalıştır penceresini açıp “konsole” yazınız.vi muhasebe.txt satırı ile dosya açılır. Eğer dosya var olan tilda dizininde değilse önüne yol yazılır.Örneğin; vi /home/oguzhan/rapor.txt gibi.VIM programında tuşlar hem yazı hem de komut için kullanılabilir. Editör, ilk açıldığında komut modunda çalışır. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 105 106.
VIM Editörü (eski ed)Yazma işlemine başlamak için i(insert) veya a(append) tuşlarına basılmalıdır.Yazma işini sonlandırıp tekrar komut satırına dönmek için ESC kullanılır. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 106 107.
VIM Editörü Komutları-1 AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 107 108.
VIM Editörü Komutları-2 AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 108 109.
VIMEditörde ilerlemek için yön tuşları Page Up, Page Down, kullanılabilir, ENTER alt satıra geçer.:w değişiklikleri kaydetmek için;:wq komutu değişiklikleri kaydedip programdan çıkmak için kullanılır.Oluşturulan dosyanın tekrar açılıp yazma işlemine devam edilebilmesi için “i” tuşuna basılıp yazma işlemine devam edilebilir. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 109 110.
NANO editörünano rapor.txt ile rapor.txt dosyası açılabilir ya da yeni bir dosya oluştulabilir.nano /home/oguzhan/rapor.txt gibi bir kullanım ile başka dizindeki dosya açılabilir.CTRL + X programdan çıkmayı sağlar. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 110 111.
Nano editörü komutları AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 111 112.
Kwrite EditörüKDE masaüstü için geliştirilmiş bir metin düzenleyici editördür.Şimdiye kadar anlattığım editörler içinde en severek kullandığım ve kod yazdığım editörlerden biridir. Özellikle C/C++ ile kod yazarken kodları renklendirmesi ve kolay kullanımı yüzünden sürekli kullanıyorum.Java, Phyton, Perl, Bash, HTML, Ada, Modula 2 gibi dillerde de kod renklerdirme ve girintileme özelliğine sahiptir. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 112 113.
Kwrite Metin Editörükwrite rapor.txt ile veya Programlar>Yardımcı Programlar menüsünden editör açılabilir.Dosya- Yeni : CTRL+NDosya-Aç: CTRL+ODosya -Kaydet : CTRL +SDosya -Farklı KaydetDosya -Yeniden Yükle: F5Dosya – Yazdır : CTRL +PDosya- Kapat : CTRL+WDosya- Çıkış: CTRL +Q AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 113 114.
Kwrite Metin EditörüDüzen-Geri Al (CTRL +Z)Düzen-Yinele (CTRL+Shift+Y)Düzen- Kes (CTRL+X)Düzen- Kopyala (CTRL+C)Düzen-Hepsini Seç (CTRL+A)Düzen-Seçme (CTRL+Shift+A) Editördeki seçili metni seçimsiz yapar.Düzen-HTML olarak kopyalaDüzen-Blok seçim kipi (CTRL+Shift+B) Seçim kipi blok olduğundan yatay seçimler yapılabilir. Örneğin 2 ile 4. satır arası ile 5 ve 7. satır arası blok olarak beraber AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 114 seçilebilir. 115.
Kwrite Metin EditörüDüzen-Üzerine yazma kipi (Insert)Düzen-BUL (CTRL+F)Düzen-Sonrakini Bul (F3)Düzen- Öncekini Bul (Shift +F3)Düzen-Yerine Koy (CTRL+R)Düzen-Satıra Git (CTRL+G)Görünüm-Komut Satırına Geç (F7)Görünüm-Devingen Sözcük Kaydırma(F10)Ekranda yan sınıra gelen metin ekranda görünecek şekilde kaydırılır. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 115 116.
KWriteGörünüm – Simge Kenarlığını Göster (F6)Görünüm – Satır Numaralarını Göster (F11)Görünüm- Gizleme İşsaretlerini Göster(F9)Program kodları içinde kod gizleme işaretlerini gösterir.Görünüm- Kod GizlemeEn Üst düzeyde Daralt (CTRL+Shift+-)En Üst düzeyde Genişlet(CTRL+Shift++)Yer imleri - Yer imi koy (CTRL+B)Yer İmleri – Sonraki (Alt+Page Down)Yer İmleri – Önceki (Alt+Page UP) AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 116 117.
KWriteAraçlar-Salt Okuma Kipi – Belge üzerindeki değişiklik yapılmasını önlemek için kullanılır.Araçlar- Dosya Türü – Etkin belge için dosya türü şemasını ayarlar.Araçlar –RenklendirmeAraçlar – KodlamaAraçlar- Yazım: yazım hatalarını yakalamak için.Araçlar Girinti : CTRL +IAraçlar-Girinti Temizle: CTRL+Shift +I: Girinti miktarını bir basamak azaltır. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 117 118.
KwriteAraçlar – Yerleşim: Seçili metnin girinti ayarlarına göre yerleşimini ayarlar.Araçlar – Yorum haline Getir. (CTRL+D) Kodların yorum haline getirilerek derlenmesini önler.Araçlar- Yorumu kaldır (CTRL+Shift+D)Araçlar – Büyük Harf (CTRL+U)Araçlar – Karakterleri Büyült(Alt+CTRL+U)Araçlar –Satırları Birleştir(CTRL+J)Ayarlar-Kısa yolları yapılandır.F1: Yardım penceresi, Shift +F1: tıklanan öğe hakkında yardım ekranı açar. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 118 119.
Program Kurma ve GüncellemeRPM, DPKG, Portage gibi paket yöneticileri REDHAT, Mandrake, Gelecek vb. Linux dağıtımlarında kullanılmaktadır.Pardus’ta PiSi olarak adlandırılan basit bir paket yönetici kullanılmaktadır.Paket, bir uygulamayı ya da işletim sisteminin bir parçasını tüm bileşenleriyle toplu olarak ifade eden kavramdır. Örneğin, Pardusta gelişmiş bir resim işleme programı olan gimp ya da yazıcılarla ilgili sürücülerin bulunduğu foomatic-db birer pakettir. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 120 121.
PiSiPardusta bulunan paket yöneticisi, PiSi (Packages Installed Successfully as Intended– Planlandığı Gibi Başarıyla Kurulan Paketler) olarak adlandırılmaktadır. Anlaşılması basit ve kullanımı kolay olan bu paket yöneticisi uygulamasına hem komut sisteminden hem de grafik ortamdan ulaşmak mümkündür.Derlenmek üzere hazırlanmış paketlere kaynak paket adı verilir. Bu paketler, henüz kod halinde olduklarından dolayı doğrudan Pardusa kurulamazlar. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 121 122.
Pardus’ta Derlemeİkili (Binary) paketlere dönüştürüp çalıştırılabilir hale getirmek için dosyaların derlenmesi lazımdır.Derlemeden sonra PiSi uzantısı alan ikili dosya haline gelirler.Pardus’ta EXE uzantılı dosyalar çalıştırılamazlar.PiSi uzantılı dosyalar çalıştırılabilir.Wine adlı uygulama ile Windows ortamındaki programların çoğu çalıştırılabilir. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 122 123.
Paket DeplolarıPaket depoları, paketlerin indirilerek kullanılabileceği İnternet dizinleridir.Aşağıdaki adresten paketler indirilebilir.http://paketler.pardus.org.tr/info/2011/testing/Pardus içinde Ofis Programları, Medya Oynatıcıları, Programlama Araçları, Bilimsel Programlar gibi 1400 farklı program istenirse Paket Yöneticisinden kurulabilir.Seçilen program paket içerisinde yoksa internetten otomatik olarak yüklenir ve eski paketler güncellenir. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 123 124.
Linux’te EXE dosya çalıştırmaEXE uzantılı dosyanın üzerine sağ tıklayarak “Wine ile Aç” seçeneğini seçerek açabilirsiniz.MSN yerine Kopete ve aMsn gibi özellikle Pardus için üretilmiş programları kullanmak daha iyidir.Başarım oranı bakımından her programın kendine özgü ortamı tercih edilmelidir. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 124 125.
Pisi searchPisi ile bir paketin bilgisayarda olup olmadığını anlamak için;pisi search colorgccPisi info parametresiyle kullanılırsa daha detaylı bilgi elde edilebilir.pisi info colorgccPisi paketlerini bilgisayara kurmak için install parametresi kullanılır.pisi install colorgcc AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 125 126.
Pardus paket kurmaBilgisayara kayıtlı pisi uzantılı bir programdan kurulum yapılacaksapardus ~ # pisi install /home/oguz/kur/paketadi.pisiGrafik ortamında paket eklemek için Ayarlar menüsünden Paket Yöneticisi Programını Yapılandır seçilir. Depo ekle seçilir. Depo adresi mutlaka .xml veya sıkıştırılmış .xml.bz2 uzantılı dosyalardır. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 126 127.
Depo KavramıPardusta çalışabilen programlar, paketler halinde, Pardus deposu denilen İnternet sunucularında bulunur.Pardus işletim sistemine ait resmi deponun yanı sıra, diğer paket depolarına da erişim sağlanabilir. Böylelikle başka depolarda bulunan paketlerin de Paket Yöneticisi tarafından listelenmesi ve yönetilmesi mümkün olur. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 127 128.
Depo ekleme kaldırmaAşağıdaki komutla yapılır.# pisi add-repo depo_adi http://depo.adresi.com/pisi- index.xmlDepo kaldırma seçeneği,# pisi remove-repo depo_adiEğer birden fazla depoyu birden kaldırmak istiyorsanız depoların isimlerini boşlukla ayırarak yazabilirsiniz.Sistemde çalışan depoları listeleme için;# pisi list-repo AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 128 129.
Pisi ile program kaldırma/güncellemeKaldırma için;#pisi remove calestiaGüncelleme için;#pisi upgrade paketadi#pisi upgrade paketadi diger_paketadi AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 129 130.
Pisi yardım elde etmePisi yardımını görüntüleme;pisi --help AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 130 131.
ProgramlarWindows LinuxNero, Roxio, Easy CD creator… K3bCd Oynatıcı, Winamp, Media Player Kaffeine, mplayerSes düzenleyici KmixPowev VCR, CinePlayer DVR, AVerTV KdetvWinamp, Real Jukebox, Windows Media Juk, aMarokPlayer AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 131 132.
ProgramlarWindows LinuxMicrosoft Word OpenOffice WriterMicrosoft Excel OpenOffice CalcMicrosoft Powerpoint OpenOffice ImpressMicrosoft Access OpenOffice BaseAdobe Acrobat KPDFNot Defteri, Wordpad Kate, Kwrite AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 132 133.
ProgramlarWindows LinuxAcdsee, Irfanview GwenviewPaint KolurpaintPhotoshop GimpAdobe illustrator, Corel Draw OpenOffice Draw, Impress, InkscapeFlash Player Flash PlayerPolaroid Drivers DigikamRecognita, FineReader Kooka AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 133 134.
ProgramlarWindows LinuxInternet Explorer, Firefox Firefox, KonquerorOutlook, Eudora, Becky, Datula, ThunderBird, Kontact, KmailNetscapeÇevirmeli Ap Bağlantısı Pardus Ağ BağlantısıMSN Messenger, ICQ Lite, AIM, Kopete, Amsn, KonversationMiranda, MircFlash Player Flash PlayerFlashget, Gozilla, Reget, Getright, DAP, Kget, wgetMass Downloader AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 134 135.
Diğer UygulamalarWindows LinuxHesap Makinesi Kalculator (calculator)Komut İstemcisi Konsole, yakuakePalm Desktop KpilotFare Aracı Fare AyarıBüyüteç BüyüteçWinzip, Winrar,WinACE, Ultimatezip Ark AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 135 136.
Kabuk İşlemleriKabuk programı işletim sistemi ile kullanıcı arasında bağlantı kuran,köprü kuran program olarak belirtilir. MSDOS işletim sisteminde command.comKabuk programı olarak kullanılır. Linux’te ise birden çok kabuk vardır. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 136 137.
Kabuklar (Shell)Kabuk AçıklamaBash Born again Shell, GNU tarafından C shell’in özelliklerinin geliştirildiği standart kabuk programıCsh C Kabuk ProgramıKsh Korn Kabuk ProgramıSh Standart UNIX kabuk programıTcsh C kabuk programının gelişmiş haliZsh Korn kabuk programının gelişmiş hali AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 137 138.
Kabuk program komutları- parametrelerde kısa kullanım, -- uzun kullanım içindir.Komut satırında root için #, kullanıcı için $. Bulunulan dizini gösterir... Bir üst dizini gösterir.- bir önceki dizini gösterir. O anki kullanıcının ev dizini gösterir./ Kök dizini gösterir.ls, pwd, cd, rmd, mkdir, cat, man, date, clear, rm, ln, cp, mv, echo komutları ne işe yarar? Nasıl kullanılır? AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 138 139.
Komutlar (commands)bc: aritmetiksel işlemlerin geliştirildiği komuttur.df: dosya ve dizinlerin disk kullanımını görüntüler.expr: aritmetiksel, mantıksal işlemleri gerçekleştirir. $host expr 3+5host: web adresi hakkında bilgi verir.$host www.akaresoft.com ps: bilgisayarda o anda çalışan programların listesini verir. –ef ve –aux parametreleriyle daha detaylı kullanılabilir. Süreç (Process) PID ile gösterilir.kill: process durdurmak için kullanılır. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 139 140.
sıkıştırmagzip deneme.txtdeneme.txt.gz oluşur.gzip –d deneme.txt.gzdeneme.txt.gz dosyasını açar.veya;gunzip deneme.txt.gzDosya ve alt dizinleri ayrı ayrı sıkıştırmak için;gzip –r /home/oguzhan/belgeler AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 140 141.
SıkıştırmaDosya sıkıştırma,tar –cf deneme.tar deneme1.txt deneme2.txtDosya açmatar –xf deneme.tarkill all -9 vim ne yapar? AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 141 142.
Whereis, whichwhereis, which komutların ve ilgili dosyaların bulundukları konumları listeler.whereis ls ls komutunun yerini listeler.which ls ls komutunun yerini listeler.who sisteme bağlı kullanıcıları listeler. AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 142 143.
Teşekkürler…Dinlediğiniz için teşekkür ederim.Grup halinde kurumlara veya tek özel ders verilir.E-posta:oguzhantas@gmail.comBilgisayar Yük.Müh. Oğuzhan TAŞ AkareSoft www.akaresoft.com - Oğuzhan TAŞ 143 Recommended