Mücerred, yani kılıflı ene hakkında bilgi verir misiniz? "Vücud-u itibarisi vardır, vücud-u haricisi yoktur"dan maksat nedir?
Cum, 22-Eki-2010 - 00:00 tarihinde gönderildi
İnsandaki benlik hissi, somut ve maddi bir varlık değildir; ama tamamen yok da denilemez. Varlık ile yokluk arasındaki şeylere; itibari veya nispi emirler deniliyor. İnsanın benlik ve enaniyet hissi de, nispi ve itibari bir varlıktır.
Mesela; bir binanın temeli, çatısı, odaları vesairesi maddi ve somuttur ama; binanın altı, üstü, sağı ve solu, önü ve arkası gibi kavramlar maddi ve somut değildir, yani harici bir vücudu yoktur. Ama tamamen de inkar edilip, yok sayılmazlar. Hatta bu nispi kavramlar, insanlık için önemli kavramlardır; insanların işlerini ve hayatlarını kolaylaştırıyorlar, şayet hiç aslı ve esası olmasa, insanlara bir fayda temin edemezler.
Mesela; birisi ile buluşmak için desek "Beni falanca binanın önünde bekle."; bu adam dese ki "Bina tamam ama önü kavramı yok ki orda bekleyim." deyip; binanın arka tarafına geçse o adam ile buluşamazlar.
İnsandaki benlik duygusu da bina örneğindeki sağ sol, alt üst, ön arka kavramları gibidir. Allah, bu hissi bize kendi isim ve sıfatlarını tanıtmak ve hissettirmek için vermiştir. İnsan bu benlik hissi ile kıyas yapıyor. Nasıl binanın ön veya arka tarafı iki insanı buluşturabiliyor ise; insandaki benlik duygusu da, Allah’ın sonsuz isim ve sıfatlarını bize hissettirip tanıttırabiliyor.
İnsan kendindeki cüz'i sahiplik duygusu ile der; "Ben şu evin sahibiyim, Allah ise bütün kainatın sahibidir; ben cüzi kudretim ile şu bardağı kaldırıyorum, Allah ise bütün gezegen ve galaksileri kaldırıp çeviriyor." Daha bunun gibi, insan itibari çok duygucuklar ile, Allah’ın isim ve sıfatlarını kıyas ederek anlamaya çalışır.
Enenin kılıfı insanın cismani vücududur; vücut ise mahluk ve somut bir varlıktır. Nasıl bina olmaz ise, ona bağlı olan nispi sağ ve sol kavramları da olmaz, aynı şekilde insanın cismi de insandaki benlik duygusuna bir esas, bir temel mesabesindedir, insanın cismi olmaz ise, itibari olan benlik de kalkar.
Madem ki ene nefsin bir cüz'üdür ve ene berzahtır, mahluk değildir, hatta müşahedetullah enede olur; o halde nefsin, enenin bir cüz'ü olması gerekmiyor mu?
"Fakat vâhid-i kıyasî, bir mevcud-u hakiki olmak lâzım değil. Belki, hendesedeki farazî hatlar gibi, farz ve tevehhümle bir vâhid-i kıyasî teşkil edilebilir. İlim ve tahakkukla hakiki vücudu lâzım değildir." İzahı nasıldır?
İnsanda "cüz'i kudret" yok mu? Eğer var denilse, o zaman "Sizi ve yaptıklarınızı yaratan Allah'tır." ulvi beyanına zıt olmuyor mu;-haşa- yaratmada ortaklık gibi bir vaziyet ortaya çıkmış olmaz mı o zaman?