Türk Tabipleri Birliği Sağlık Ve Sosyal Hizmet Emekçileri Sendikası
TTB - SES - TİHV - TPD heyetlerinin
Nusaybin, Cizre, Silopi, Van, Bitlis ve Tatvan
Biz sağlıkçıların temel görevi dahası varlık sebebi insan sağlığının korunması ve geliştirilmesidir.
Doğal olarak insan yaşamını tehdit eden her unsurla baş etmek temel görevimizdir.
İnsanlık tarihi boyunca insan yaşamını tehdit eden/ölüme yol açan iki önemli sebepten birisi olan savaş (diğeri ise enfeksiyonlar) biz sağlıkçılar açısından da baş edilmesi/yok edilmesi gereken en öncelikli halk sağlığı sorunudur.
Biz sağlıkçılar ne ülkemizde ne yakın çevremizde ne de dünyanın başka bir yerinde savaşın/silahlı çatışmaların yol açtığı acılara tanık olmak değil, sadece insanların daha sağlıklı yaşaması için çaba sarf etmek istiyoruz. Hiçbir gerekçenin insan yaşamından daha değerli olamayacağı içindir ki “Aslolan Barıştır”.
Son günlerde artarak devam eden ve yol açtığı her bir acının her birimizin acısı olduğu silahlı çatışma/şiddet ortamı bu ülkenin bir insanı yanı sıra bir sağlıkçı olarak hepimizi derinden kaygılandırıyor. İnsanların ölümüne, yaralanmasına, doğanın ve dahası değerlerimizin tahrip olmasına yol açan bu silahlı çatışma/şiddet ortamın derhal son bulması en öncelikli arzumuz ve talebimizdir. Hiç kuşkusuz bu ülkenin bir insanı ve bir sağlıkçı olarak varlık sebebimizin inkarı anlamına gelen bu silahlı çatışma/şiddet ortamının son bulması için her türlü çaba içinde olacağımız açıktır.
Öte yandan, tüm belirleyenleri ile birlikte sağlığı her düzeyde olumsuz etkileyen silahlı çatışma/şiddet ortamlarında bu olumsuzlukların belli ölçüde de önlenebilmesi için yüzyıllardır yaşanan acıların içinden süzülmüş “olağandışı durumlarda sağlık hizmetleri” gelişmiş, bilimsel ve etik ilkeler ışığında “silahlı çatışma ve diğer şiddet durumlarına ilişkin kurallar” belirlenmiştir. Son olarak Dünya Tabipleri Birliği tarafından 2012 yılında güncelleştirilen bu kurallar manzumesinin kimi unsurlarını paylaşmak isteriz;
İster sivil ister savaşan tarafta olsun hasta ve yaralılara ihtiyaç duydukları bakım sağlanmalıdır. Klinik ihtiyaçların dikkate alınması dışında hastalar arasında hiçbir ayrım gözetilmemelidir.
Söz konusu kişilerin “düşman” sayıldığı durumlar dâhil olmak üzere herhangi bir ayrımcılık gözetmeden yaralılara ve hastalara etkili ve tarafsız bakım sağlamalı ve bunu savunmalıdır.
Bu bakımın sağlanması engellenmemeli ya da herhangi bir ihlal fiili olarak görülmemelidir. Doktorlar, etik yükümlülüklerinden herhangi birine uygun davranmaları nedeniyle hiçbir zaman kovuşturulmamalı ve cezalandırılmamalıdır.
Hükümetler, silahlı güçler ve elinde güç bulunan diğerleri, doktorların ve diğer sağlık profesyonellerinin silahlı çatışma ve diğer şiddet durumlarında ihtiyacı olan herkese bakım verebilmesini sağlamak üzere Cenevre Sözleşmelerine uygun hareket etmelidirler. Bu yükümlülük, sağlık personelinin ve (uzantıları ile birlikte) sağlık tesislerinin korunması gerekliliğini de kapsar.
Çok üzgünüz ki, ülkemizde son dönemde yoğunlaşan silahlı çatışma ortamından kaynaklı sağlık kurumlarına (ambulanslar gibi uzantıları dahil) ve sağlık çalışanlarına yönelik tehdit, saldırı, mesleki bağımsızlık dahil uygun çalışma ortamının engellendiğine ilişkin çok sayıda örnek yaşanmaya başlamıştır.
Gerek silahlı çatışma ortamından doğrudan ya da dolaylı etkilenenlerin, gerekse de tüm toplumun sağlık hakkına son derece zarar verici bu gelişmelerin tespiti, önlenmesine yönelik önerilerimizi ve bu kapsamda kurumlarımızın yapabileceklerini belirlemek amacı ile Türk Tabipleri Birliği (TTB), Sağlık Ve Sosyal Hizmet Emekçileri Sendikası (SES), Türkiye İnsan Hakları Vakfı (TİHV), Türkiye Psikiyatri Derneği (TPD) olarak iki ayrı bölge için iki ayrı heyet oluşturulmuştur. Birinci heyet olayların yoğun yaşandığı Nusaybin-Cizre ve Silopi ilçelerinde 11-12 Ağustos 2015 tarihinde yerinde yaptığı gözlem ve görüşmelerle çalışmalarını yürütmüştür. Birinci heyette:
Fatih SÜRENKÖK (TTB)
Şeyhmus Gökalp (TTB)
Fikret ÇALAĞAN (SES)
Metin BAKKALCI (TİHV)
Atike ÇITA (TPD)
ve Mardin-Nusaybin-Şırnak-Cizre SES ve tabip odaları yönetici ve temsilcileri yer almıştır.
Bu heyetimiz Nusaybin-Cizre ve Silopi ilçelerinde 11-12 Ağustos 2015 tarihinde yerinde yaptığı gözlem ve görüşmelerle çalışmalarını yürütmüştür. Çalışma süresince başta her üç ilçe devlet hastanesinin sağlık çalışanları olmak üzere;
Nusaybin Devlet Hastanesi Başhekimi Zeynep Burcu SÖĞÜT
Nusaybin Kaymakamı Murat SARI
Nusaybin Belediyesi Eş Başkanları Sara KAYA ve Cengiz KÖK
Cizre Devlet Hastanesi Başhekimi Mehmet ERZEM
Cizre Kaymakamı Ahmet ADANUR
Silopi Devlet Hastanesi Müdürü Mehmet Sait YAPITEKİN(Başhekimi yerine)
Silopi Belediyesi Eş Başkanı Emine ESMER ile görüşmeler yapılmıştır.
İkinci heyette ise:
Ümit Biçer (TİHV)
Birsen Seyhan (SES)
Özgür Deniz Değer (TPD)
ve Van-Bitlis SES ve tabip odaları yönetici ve temsilcileri yer almıştır.
Bu heyetimiz ise Van, Bitlis ve Tatvan yerleşim birimlerinde 11-12 Ağustos 2015 tarihinde yerinde yaptığı gözlem ve görüşmelerle çalışmalarını yürütmüştür. Çalışma süresince başta her üç yerleşim birimindeki sağlık çalışanları olmak üzere; Van Bölge Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Van 112 Komuta Kontrol Merkezi ve UMKE çalışanları, Van Tabip Odası, Tatvan Askeri Hastanesi, Bitlis Sağlık Müdürlüğü, Bitlis 112 Komuta Kontrol Merkezi, Tatvan Belediyesi, Tatvan Eğitim_sen, Tatvan Tüm Bel-sen temsilcileri
Van Bölge Eğitim ve Araştırma Hastanesi Başhekimi Cafer Alhan
Van 112 Komuta Kontrol Merkezi ve UMKE çalışanları
HDP Van Milletvekili Remzi Özgökçe
Tatvan Asker Hastanesi Baştabibi Osman Tan Fırat
Bitlis İl Sağlık Müdürü Erkan Akagündüz
Bitlis 112 Komuta merkezi Sefa Kılınçer (Sorumlu Hekim yerine)
Tatvan Belediye Başkanı Fettan Aksoy ile görüşmeler yapılmıştır.
Heyetlerimiz çalışma alanını sağlık kurumları-uzantıları ve sağlık çalışanlarına yönelik yaşananları ve buna bağlı olarak sağlık hizmetlerinde yaşanan aksamaların tespiti ile sınırlamıştır. Yaşanan insan hakları ihlallerine yönelik diğer çalışmalar örgütlerimizin oluşturduğu diğer çalışma grupları aracılığı ile yürütülmekte ve yürütülmeye devam etmektedir.
Yapılan görüşme ve gözlemler sonucunda yaşananların özeti:
NUSAYBİN: 27 Temmuz 2015 tarihinde yaşanan çatışmada yaralanan bir kişinin uzun süre ambulans tarafından alınmaması, hastaneye getirilirken ölümünün gerçekleşmesi ve otopsi için sevk edilmesi sonrası ilçedeki olayların hastane çevresinde yaygınlaştığı ifade edilmektedir. Bir taraftan güvenlik güçlerinin özellikle özel harekât polislerinin “akrep” adı verilen araçlarla ve uzun namlulu silahlarla hastane bahçesinde bulunması, dahası yine silahlı güvenlik güçlerince servislerin aranması sağlık çalışanları üzerinde yoğun bir baskı oluşturmuş, aynı zamanda sağlık hizmeti almak isteyenlerin hastaneye girişleri engellenmiştir. Birbirini takip eden bomba süsü verilmiş düzeneklerin hastane bahçesinde bulunması, ayrıca hastanedeki iki ambulansın silahla taranması ve hastane dışında yapılan kitlesel eylemlere hastane bahçesinde konumlanan emniyet güçlerince müdahale edilmesi hastane ortamını güvensiz ve hedef haline getirmiştir.
Diğer taraftan kimliği belirsiz kişilerce 112 ambulansının “molotoflu” saldırıya uğraması, evde sağlık hizmeti veren aracın saldırıya uğraması sağlık hizmetinin sunumunu ciddi oranda etkilemiştir. En son 11 Ağustos 2015 gecesi saat 22.00’de Hükümet Konağı'na yapılan saldırı sonrası yaralı iki polis memurunun hastaneye getirilmesi sırasında güvenlik güçlerince sağlık çalışanlarına yönelik tehdit ve baskı olayını görüntülemeye çalışan basın mensuplarının darp edilmesi hastane ortamını gerginleştirmiştir. Gerginleşen bu ortamda uygun çalışma koşullarının kalmadığını ve yaşam kaygılarının giderek arttığını belirten sağlık çalışanları yaşananlara karşı tepkilerini 12 Ağustos günü yaptıkları basın açıklamasıyla dile getirmişlerdir. Nusaybin'de gelinen aşama itibari ile sağlık çalışanları kendilerini güvende hissetmemekte, sağlık hizmeti vermekte zorlanmaktadır. Ayrıca bu durum birçok sağlık çalışanının izne ayrılarak ya da istifa dilekçelerini hazırlayarak Nusaybin'i terk etmelerine sebep olmuştur. 30 uzman hekimden 15'i, acilde çalışan 8 pratisyen hekimden ise 6'sı istifa etme amacı dâhil izne ayrılmıştır. Yanı sıra gerek yatan hasta sayısı, gerekse de günlük poliklinik sayıları belirgin bir şekilde düşmüş durumdadır.
Özellikle Nusaybin’de hastanenin çatışmaların yoğun olduğu bölgede olması nedeniyle, mesai saatlerinden itibaren güvenlik güçleri tarafından kullanılan biber gazından sağlık çalışanları ve hastalar etkilenmektedir. Uzman hekimler icap nöbetçisi oldukları günlerde çağırıldıklarında hastaneye ulaşmakta zorluk yaşadıklarını ifade etmişlerdir.
CİZRE: 26 Temmuz 2015 tarihinde evinin balkonunda bulunurken Abdullah Özdal isimli gencin vurulmasıyla başladığı ifade edilen süreç, 27 Temmuz sabahı devlet hastanesi camında iki mermi izinin bulunması sağlık ortamında ve Cizre'de gerginliğin yayılmasına neden olmuştur. Her ne kadar “devlet hastanesi taranmış” haberleri yayılmış ise de başta sağlık çalışanları olmak üzere hastane başhekimliği tarafından Sağlık Müdürlüğü ve Bakanlığa yazılan yazılarla yaşananın bir tarama değil, seken kurşunların gece yarısı hastanenin kullanılmayan bölümüne gelen mermiler olduğu belirtilmiş, kamuoyuna yansıyan bilgiler tekzip edilmiştir. Yine 27 Temmuz'da yaralanarak hastaneye getirilen Mehmet Emin Oflaz'ın zorla Elazığ'a sevk edilmesi, 30 Temmuz'da sivil bir aracın taranması sonucu yaralanan Hasan Nerse'nin elleri kelepçeli olarak muayene edilmeye zorlanması, bu süre içinde acil servisin kapısında “akrep” ve “kirpi” adı verilen araçlarla hastanenin ablukaya alınması, acil servisin boşaltılarak sağlık çalışanlarının giriş çıkışına izin verilmemesi, bir anlamda hastane çalışmalarında emniyet güçlerince inisiyatifin alınması, ayrıca yaralı olan Hasan Nerse'ye ambulansın gidişi konusunda engel çıkartılması sağlık ortamındaki gerilimi ve şiddeti artırmıştır. Bu süre zarfında sağlık çalışanlarının kendilerini yalnız hissetmesi can güvenliği kaygısını artırmıştır.
4 Ağustos'ta evinin önünde vurulan Beşir Eğitmiş (55-60 yaşlarında) komşuları tarafından hastaneye getirilmiş, tedavisini yapmak isteyen sağlıkçılar polis tarafından engellenmiştir. 7 Ağustos'ta Cizre Sanayi bölgesinde polislerin ateşli silah kullanımı ile olduğu ifade edilen tarama sonucu iki kişi yaralanmış, (biri tamirci, biri müşteri) yaralıların önce hastaneye nakilleri için giden ambulans engellenmiş ve yaralılar hastaneye getirildiğinde de uzun namlulu iki emniyet görevlisi hastane içine girip dolaşarak sağlık hizmetini engellemeye çalışmıştır.
8 Ağustos'ta emniyet güçlerince yapılan operasyonda Silopi’de gözaltına alınıp Cizre’ye getirilen 9 kişinin gözaltı muayeneleri hastane yerine kelepçeli olarak polis aracında yaptırılmıştır. Doğal olarak bu durum sağlıklı bir adli değerlendirme raporu verilmesini engellemiştir.
10 Ağustos günü Silopi'de yaşanan bombalı eylem sonucu 4 polis hayatını kaybetmiş ve çok sayıda yaralı olduğu Cizre Devlet Hastanesine bildirilmiş ve hastanede hazırlıklar yapılmıştır. Belli bir süre sonra bir yaralı hastanenin acil servisine getirilmiş, hastane içi ve çevresi ise çok sayıda uzun namlulu özel hareket polisinin yanı sıra “akrep” ile “kirpi” adı verilen araçlardan oluşan çok sayıda araçla dolmuştur. Saat 12.30'da duyulan silah sesi üzerine çok sayıda polis tarafından acil kapısı önünde havaya silah sıkıldığı ve acil servis tümden boşaltılarak birkaç saat sağlık hizmeti verilmesinin engellendiği çok sayıda tanık ifadeleri ile sabittir.
Özellikle yaralı güvenlik görevlisi ve şüphelilerin hastaneye getirildikleri anlarda hastane ortamı tümden güvenlik görevlilerince abluka altına alınmakta, sağlık çalışanlarının sağlık hizmeti vermesi engellenmekte, aynı zamanda hastaneye sağlık hizmeti almaya gelenler ise emniyet güçlerince sorgulamaya tabi tutulmaktadır.
SİLOPİ: 7 Ağustos 2015 tarihinde sabah erken saatlerde başlayan operasyon sonrası üç sivil kişi bir polis memuru yaşamını kaybetmiş, onlarca kişi yaralanmış, birçok kişi gözaltına alınmış, 2 ev yanmış, çok sayıda ev tahrip olmuştur. Bunlara bağlı olarak sağlık ortamında yaşanan sorunlar şunlardır:
Tarafımıza aktarılan çok sayıda birbiri ile tutarlı tanıklık anlatımlarına göre saat 06.00 sularında polisler acil servise gelerek nöbetçi Dr. Serdar Acar'ı tehditle çatışma alanına götürmek istemişlerdir. Acilde nöbetçi olan meslektaşımız görev yerini terk etmek istememesi üzerine sözlü olarak ve silahla tehdit edilmiştir. Sabahın erken saatlerinde başlayan böyle bir ortamda mesleğin gereklerini yerine getirmeye çalışan meslektaşımızın başta can güvenliğini tehdit edenler ve mesleki bağımsızlığını ihlal edenler hakkında derhal etkin bir soruşturma açılması ve meslektaşımıza yaşatılan travma ile ilgili gerekli tazmin süreçleri başlatılması gerekir iken kendisi aleyhine bir soruşturma başlatılmış ve dahası görevinden açığa alınmıştır.
Silopi'de yaşanan bu çatışma ortamında birçok insan yaralanmış, yaralıların alınması için ambulansların gitmesine güvenlik güçlerince izin verilmemiş ve yaralılar yakınları tarafından hastaneye sivil araçlarla taşınmaya çalışılmıştır. Bu taşınma sürecinde; H.T. (17 yaşında) ve Hamdin Ulaş (60 yaşında) acil kapısından girerken araçları içerisinde güvenlik güçlerince taranmaları sonucunda hayatlarını kaybettiğine ilişkin son derece ciddiye alınması gereken iddialar söz konusudur.
Gerek meslektaşımızın yaşadıkları gerekse hastanede o gün yaşananların savcılığa teslim edilen hastanenin kamera kayıtlarında da yer aldığı ifade edilmektedir.
Sabah evinden çıkarak hastaneye gelmek isteyen yaşlı bakım bölümü stajyeri Hasan Aşulan ve kız kardeşi Nadide Aşulan caddeye çıkarken uzaktan “kirpi” adı verilen araçtan yapılan ateş sonucu yaralandığı ifade edilmektedir. Kendi araçlarıyla hastaneye gitmek istemişler ancak polisler tarafından araçtan indirilerek darp edilerek Şırnak Devlet Hastanesine götürülmüşlerdir. Hasan Aşulan tedavisi tamamlanmadan gözaltına alınıp tutuklanmıştır.
Kapısı önünde vurulduğu ifade edilen Kamuran Bilin komşuları tarafından acil servise getirilmiş ancak polis tarafından girişi engellenmiş, sağlık çalışanlarının müdahalesi ile yaralının geçte olsa tedavisine başlanmış, ilk müdahalesinin ardından Cizre'ye sevk edilmiş ancak yolda hayatını kaybetmiştir.
Öte yandan 7 yaralı hastaneye vatandaşlarca getirilmiş, ancak polisler tarafından acil servise girişleri engellenmiştir. Halkın ve sağlık çalışanlarının çabasıyla yaralılar acil servise taşınmış ve müdahaleleri yapılmıştır. Acil servis ve hastanenin polisler tarafından ablukaya alınması, hastane ortamında çok sayıda “akrep” ve “kirpi” adı verilen araçların bulunması, uzun namlulu silahlarla hastane bahçesi ve içerisinde dolaşılarak sağlık çalışanları ve hastaların tehdit edildiğine yönelik çok sayıda birbiri ile tutarlı tanıklık anlatımları tarafımıza aktarılmıştır. Bu yaşananlar sonucunda can güvenliği olmadığını düşünen sağlık çalışanlarının bir kısmı acil servisini terk etmiştir. Hastane bahçesinde ve çevresinde bu kadar yoğun polisin bulunması vatandaşın sağlık hizmeti almasını da engellemiştir. Sağlık çalışanlarının hastaneye geliş gidişlerinde zorluk yaşamalarına neden olmuş, birçok sağlık çalışanı nöbetlerine gelememişlerdir.
Seçimler sonrası başlayan olaylar sağlık hizmetine erişim yönünden sorunlar yaratmaya başlamıştır. Ambulanslara ve sağlık çalışanlarına yönelik taciz ve saldırılar ile toplumsal olaylara yapılan müdahalelerin sertleşmesi, yaygın olarak biber gazı ve diğer yöntemlerin kullanılması sağlık sorunlarının ağırlaşacağı endişesi yaratmaktadır.
Van il ve ilçelerinde hava karardıktan sonra güvensizlik nedeniyle hastaların sağlık kurumlarına ulaşmasında sorunlar yaşanmıştır (hastalara ulaşamama, gecikme, hastaların kendi olanakları ile sağlık kurumlarına gelmek zorunda kalması gibi). Gündüz poliklinik sayılarında belirgin bir değişim yaşanmamakla birlikte gece acile başvuran hasta sayılarında önemli düşüşler olduğu belirtilmektedir.
İki hafta önce bir ambulansın “polisler taşınıyor, IŞID’liler taşınıyor ” diye gençler tarafından bir süre engellenmiş daha sonra ise gidişine izin verildiği ifade edilmiştir. Birkaç ambulans zarar görmüş, hasta yakınları tarafından çalışanlara yönelik şiddet davranışında bulunulmuş (geç kalma gerekçesi ile), başka bir olayda ise küçük çocuklar tarafından ambulanslar taşlanmıştır. Daha önceki olaylar sırasında saldırıların engellenmesi için yerel yönetici ve parti temsilcilerinden istenen destekler yararlı olduğu belirtilmiştir. Üç ay öncesinde ambulansların en uzak noktalara kadar rahatlıkla ulaşabildiği ifade edilmiştir. Ambulansların farklı amaçlar için kullanıldığı iddialarının dikkatli bir şekilde değerlendirilerek bu tür algılara yol açabilecek davranışlardan kaçınmak ve güven oluşturmak gerekmektedir.
Çatışma ortamı 112 istasyonlarının faaliyetlerinin yürütülmesini ve hizmet vermesini engellemektedir. Bazı istasyonlarda faaliyet verilememeye başlanmıştır. Motorize ilk yardım ekiplerinde de benzer sorunlar yaşandığı dile getirilmiştir.
Güvensizlik ortamının çalışanlarda korku, tedirginlik, endişe ve umutsuzluğa yol açtığı belirtilmiştir. Bu durum, ağırlıklı olarak il dışından gelen sağlık çalışanları ve diğer görevlilerin, sosyal ilişkilerinde ve yaşantılarında kısıtlılıklara, tükenme ve yabancılaşmaya yol açmakta, çalışanlara gerekli psiko-sosyal destek sağlanamamaktadır.
Sağlık çalışanlarının yaşadığı korku, endişe ve tedirginliğin hem hizmetlerde gecikme ve hizmetin verilememesine hem de sağlık çalışanlarının bölgeden ayrılma eğilimlerinin artmasına yol açtığı dile getirilmiştir.
Sağlık kurumlarındaki sağlık çalışanı sayısının yetersizliği de düşüldüğünde yaşanan olaylar nedeniyle sağlık çalışanlarının bölgeden ayrılmaları ve ayrılmak istemeleri sağlık hizmetlerini daha da kötüleştirecek ve durumu daha da ağırlaştıracaktır. Kızılay kan bağışı yönünden sıkıntı yaşamaya başlamıştır.
Sağlık çalışanlarının tümünün ortak talebi, bir an önce çatışmanın bitmesi, barışın tesis edilmesi ve bu yangının söndürülmesidir. Demokratikleşme için partiler, STK’lar ve tüm toplumun sesini yükseltmesi ve ortak çabasına ihtiyaç olduğu herkese önemli ödevler düştüğü dillendirilmektedir.
TATVAN-BITLIS 12 Ağustos
3 Ağustos tarihinde Bitlis'in Tatvan ilçesindeki Asker Hastanesine akşam saatlerinde uzun namlulu silahlarla saldırı düzenlenmiş, ölüme ve yaralanmaya neden olmayan saldırıda askerlik şubesi ile yan yana olan girişinde yer alan nöbet kulübesi duvarı ve kamera hasar görmüştür. İlk olarak askeri hastane ziyaret edilerek geçmiş olsun dilekleri iletilmiştir.
İlgililer böyle bir saldırının ilk kez yaşandığını ve anlamlandırılamadığını belirtmektedir. Hastaneye askeri personelin yanı sıra siviller de başvurmaktadır. Saldırı sonrası hasta başvuru sayısında ve gündelik rutinde bir değişiklik yaşanmadığı ifade edilmiştir. Sağlık çalışanları saldırıdan farklı düzeyde etkilenmiş, endişe ve tedirginlik nedeniyle güvenlik önlemleri artırılmıştır. Sağlık merkezlerinin savaşta dahi korunması gereken yerler olduğu, sağlık çalışanlarının savaş ortamında dahi bir dokunulmazlığı olduğu, herhangi bir saldırıya maruz kalmamasının önemli olduğu vurgulanmıştır.
Tatvan belediye başkanı ile yapılan görüşmede çatışmaların başlaması ile birlikte artan sağlık sorunları ve aksayan sağlık hizmetleri yanında ilçede ekonomik yaşamın durma noktasına geldiği, insanların belirli bir saatten sonra çarşıya, şehir içine çıkmaya çekindiğini,durumu iyi olan esnaf ve yerlilerin bile bölge dışına çıkmaya başladığını, itfaiye ve zabıta dahil temel belediye hizmetlerinin güvenlik gerekçesiyle aksadığını dile getirmiş, bir an önce çatışmaların sonlandırılarak hayatın normalleştirilmesi gerekliliğini belirtmiştir.
İlçede başlayan olayların sağlık hizmetlerinin de aksamasına, bölgeden sağlık çalışanlarının uzaklaşmak istemesine yol açacağı düşünülmektedir. Çatışmasızlığın biran önce sağlanarak barışı inşa etmekten başka bir şansın olmadığı, sorunun yalnızca bu bölgenin sorunu olmayıp tüm Türkiye'nin sorunu olduğu vurgulanmaktadır. Yaşam hakkının sağlanamadığı bir ortamda sağlık dâhil her şeyin zarar göreceği düşüncesi ve saptamasının herkesin ortak ifadesi olduğu gözlenmiştir.
Son yaşanan olaylar sırasında ilde ambulanslara yönelik saldırılar gerçekleşmişti. Yapılan görüşmelerde, iki kez bir yere ulaşmaya çalışan ambulansların geri çevrildiği ve Güroymak’ta bir ambulansa molotof atıldığı belirtildi.
Molotof saldırısı konusunda farklı kesimlerce aktarılan bilgilerde ise, hastaya çağrıldığı halde güvenlik nedeniyle ambulansın gelmemesi nedeniyle olaya kızan hasta yakınları veya kimliği belirsiz kişilerin gündüz park halindeki ambulansın camlarını kırdığı aktarıldı. Sağlık kurumlarına, ambulanslara ve çalışanlara yönelik saldırılar ve tacizlerle ile ilgili ciddi ve yeterli inceleme ve araştırma yapılmaksızın yapılan açıklamalar ve tutumlar sorunların çözümüne katkı yapmak yerine durumu bulanıklaştırmakta ve çözümsüz kalmasına yol açmaktadır.
Bitlis il ve ilçelerinde de, hava karardıktan sonra güvensizlik nedeniyle hastaların sağlık kurumlarına ulaşmasında sorunlar yaşanmaktadır. Çatışma ortamı 112 istasyonlarının faaliyetlerinin yürütülmesini ve hizmet vermesini engellemiş, bazı istasyonlarda faaliyet verilememeye başlanmıştır. Mutki'deki 112 istasyonu tüm personelinin tayin istemesi nedeniyle kapatılmıştır. Acil hasta ihbarı geldiğinde önce güvenliğin sorgulanması, güvenlik sağlanana kadar ambulans çıkarılmaması, hastaya ulaşmak için güzergâh değişikliklerine başvurulması, hastalarla ilgili ciddi sorunlar yaşanmasına ve sağlık çalışanlarına yönelik tepkilerin artmasına neden olmaktadır.
Gece sokağa çıkılamaması nedeniyle acile başvuran hasta sayılarında önemli düşüşler olmuş, sağlık çalışanlarının icap nöbetlerinde görev yerlerine ulaşmasında güçlük yaşandığı belirtilmiştir.
Temel sağlık hizmetlerinde aksamalar yaşanmaya başlanmıştır. Çatışma öncesi aşılama oranı yüzde yüzlere ulaşmış, bebek ölüm hızı düşmüş ve gebe ölüm hızı sıfır iken aile hekimlerinin artık korku ve tedirginlik nedeniyle bu hizmetleri yerine getirmesinde aksaklıklar yaşanmaya başlanmıştır. Sağlık çalışanları göreve giderken korku ve endişe yaşamakta, polis ve asker eşi olan sağlık çalışanları merkez dışında görevlendirilmemekte, çalışanlar yoğun iş yükü altında kalmaktadırlar.
Yaşanan olaylar nedeniyle bölgeden ayrılmak isteyen/ayrılan sağlık çalışanları sayısı artmaya başlamıştır. Ziyaret günü 17-18 sağlık çalışanının bölge dışına tayini gerçekleşmiştir.
Kan bağışı yönünden sıkıntı olduğu, toplumun kan vermeye gönülsüz yaklaştığı görülmüştür.
Bölge insanı amasız, koşulsuz, hemen şimdi barış istemektedir. Silahların bir an önce susmasını ve sorunların çözümü için demokratik siyasetin önünün açılmasını talep etmektedirler. Bölgede başlayan çatışmalar başta sağlık hizmeti olmak üzere ekonomik, sosyal, toplumsal hayati olumsuz etkilemekte, toplumsal barışı tehdit etmekte ve gündelik yaşamı tahrip etmektedir. Sağlık çalışanlarına ve sağlık ortamlarına yönelik saldırılar, sağlık çalışanlarını bölgeden kaçırmakta, hizmeti engellemekte ve hatta durma noktasına getirmektedir.
Tüm bu görüşme, gözlem ve anlatımlarda heyetlerimiz olarak çıkardığımız sonuçlar:
Ziyaret edilen her bölgede yaşanan sorunlarda benzerlik görülmektedir.
Yaşanan silahlı çatışmalı ortam olağandışı bir durum yarattığından Dünya Tabipleri Birliği’nin “silahlı çatışma ve diğer şiddet durumlarına ilişkin Kuralları”nda da yer verilen sağlık hizmetlerine yönelik gösterilmesi gereken özen özellikle mülki ve emniyet yöneticileri tarafından gösterilmemektedir.
Özellikle yaralı güvenlik görevlileri ve şüphelilerin hastanelere getirilişinde ve tedavi sürecinde hastane bahçesi ve çevresi güvenlik güçleri tarafından yoğun abluka altına alınmakta, sıklıkla hastane iç mekânlarında da bu yoğunluk yaşanmaktadır.
Dr. Serdar Açar örneğinde olduğu gibi, birçok sağlık çalışanının mesleki sorumluluklarını yerine getirmeye çalışırken hakaret ve tehdide maruz kalmaları ve görevlerini yapmalarına engel olunması sağlık çalışanlarının sağlık hizmetleri vermesini engellemektedir.
Gerek silahlı çatışma ortamından doğrudan ya da dolaylı etkilenenlerin, gerekse de tüm toplumun sağlık hizmetine erişimi önemli ölçüde engellemektedir (hastanelere başvurmayan yaralılar, hastane acil birimlerine günlük başvuru sayıları, polikliniklere günlük başvuru sayıları, yatan hasta sayısı gibi ölçütlerde önceki aylara göre dramatik azalışlar söz konudur).
Sağlık ortamını güvensiz kılmakta, aynı zamanda hedef haline getirmektedir
Hastanelerin çatışma ortamına dönüştürülmesi, ambulans ve sağlık hizmeti veren diğer araçların tahrip edilmesi, sağlık çalışanlarında kendileri, yakınları ve hastalarının can güvenliği konusunda derin bir kaygıya yol açmıştır. Güvensizlik yaratan bu ortam çalışma istemini kırmaktadır. Bundan dolayı birçok sağlık çalışanı ya izin ya tayin ya da istifalarla yaşadıkları yerden uzaklaşmak istemektedirler.
Sağlık çalışanları devam eden çatışmalar, tehdit ve baskılar nedeniyle kendi ifadeleriyle “psikolojilerinin bozulduğunu”, bu koşullarda çalışmak istemediklerini belirtmişlerdir. Çatışma ortamının yarattığı travmanın ruhsal etkileri kaygı, depresyon, akut stres tepkileri şeklinde kendini göstermiştir. Yapılan görüşmeler sırasında, olayları aktarırken sağlık çalışanlarının oldukça endişeli, tedirgin, kimi zaman umutsuz olduğu gözlenmiştir. Ruhsal destek ihtiyaçlarını dile getirmiş, özellikle de yaşadıkları olayların “görünür” olmasının sağlanmasını talep etmişlerdir.
Bugün itibari ile kimlikleri henüz belirlenememiş kişilerce gerçekleştirilmiş sağlık kurumları ve ambulans dâhil uzantılarına yönelik saldırılar da tüm toplumun sağlık hakkının engellenmesine ve bu güvensizlik ortamını derinleşmesine neden olmaktadır
Yaşananlar sağlık hizmetine erişimi azalttığı gibi birçok tedavinin de aksamasına ya da eksik kalmasına neden olmaktadır.
Yanısıra söz konusu ortamın başta çocuklar olmak üzere tüm toplumda sonuçları uzun süreli olabilecek ruhsal travmaya yol açtığı tüm programımızda gözlenmiştir.
Başta güvenlik güçleri olmak üzere herkesin uzantıları dâhil sağlık kurumlarının korunması ve sağlık çalışanlarının mesleki bağımsızlığına özen göstermelidir.
Bugün itibari ile kimlikleri henüz belirlenememiş kişilerce gerçekleştirilmiş sağlık kurumları ve ambulans dâhil uzantılarına yönelik saldırıların önlenmesi konusunda tüm toplumun bu konudaki duyarlılığını açık olarak ifade etmesi bu tür saldırıların bir kez daha yaşanmaması açısından önem arz etmektedir.
Her ne kadar Tatvan Asker Hastanesi’ne yönelik silahlı saldırının sorumluları bilinmiyor ise de, hiçbir şeklide kabul edilemeyecek sağlık kurumlarına bu tür saldırılar derhal son bulmalı, bu saldırılar ile ilgili etkin soruşturmalar başlatılmalıdır.
Sağlık çalışanlarının bu güne kadar yaşadıkları konusunda onarıcı çalışmalar başlatılmalıdır.
Açığa alınan Dr. Serdar Acar görevine derhal iade edilmeli, kendisine yaşatılanlardan dolayı kendisinden özür dilenmeli ve gerekli tazmin süreçleri başlatılmalıdır. Görevi başında mesleki sorumluluklarını yerine getirmeye çalışırken kendisine hakaret ve tehdit edip, görevini yapmasına engel olanlar hakkında derhal etkin soruşturma başlatılmalıdır.
Tutuklanan sağlık stajyeri Hasan Aşulan hemen serbest bırakılmalı, tedavisine devam edilmelidir.
Hatırlatmak isteriz ki silahlı çatışmalı ortamlarda her şeye karşın acıların biraz da olsa azaltılmasına katkı da bulunabilecek bu öneriler aynı zamanda sağlığın ve sağlıkçıların bir barış köprüsü olabileceği gerçeği göz önünde tutulduğunda en temel değerlerimizin korunmasına da katkı sağlayarak bu çatışmalı ortamın sonlanmasına da katkıda bulunabilecektir.
Son olarak önerilerimizin gerçekleşmesine yönelik ülke içinde ve uluslararası düzeyde ilgili bütün kurum ve kişilerle birlikte etkin bir program geliştirdiğimizi paylaşmak isteriz.
Bu program kapsamında ilgili tüm resmi sivil kurumlarla görüşmeler, söz konusu bölgedeki meslektaşlarımız ile dayanışma ilişkilerin geliştirilmesi, her türlü demokratik mücadele yöntemlerini içeren etkinlikler, özel olarak Dr. Serdar Acar'ın görevine derhal iade edilmesi ve Stajyer Hasan Aşulan’nın serbest bırakılmasına yönelik her düzeydeki çalışmalar ve gerekli hukuki çalışmalar yer alacaktır.