1 T.C. ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI DOĞA KORUMA VE MİLLİ PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ V. BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ UŞAK İLİ ( )
2 Kurtuluş Mahallesi İsmetpaşa Caddesi No: 110 / UŞAK Telefon : fax :
3 UŞAK PROJE YÖNETİCİSİ Mehmet KUŞÇU Orman ve Su İşleri Bakanlığı 5. Bölge Müdürü PROJE KOORDİNATÖRÜ Uğur ULAŞOĞLU Doğa Koruma Milli Parklar Mühendisi PROJE EKİBİ Sabiha PAZARCI, Yrd Doç.Dr. Selahattin POLAT, M.Emin KAHRAMAN, Berna KARADEMİR, Yıldız GÜNEY, Ali AYDOĞDU, Zafer VARAVİR, İbrahim HATİPOĞLU, Sadi YALGIN, Sadık DOĞAN Kapak Tasarımı: Ali AYDIN İmtiyaz Sahibi: T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü, V. Bölge Müdürlüğü, Uşak Şube Müdürlüğü Adres: Kurtuluş Mahallesi İsmetpaşa Caddesi No: 90/2 UŞAK Tel: Faks: E -MAİL: Yıl: MART 2013 Her türlü kullanım hakkı T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü V. Bölge Müdürlüğü ne aittir.
4 SUNUŞ Bakanımız Sayın Prof. Dr. Veysel EROĞLU nun emirleri ve Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürümüz Sayın Ahmet ÖZYANIK ın talimatları doğrultusunda Uşak İli Doğa Turizmi Master Planı hazırlanması çalışmalarına başlanmıştır. Bu doğrultuda, Uşak Şube Müdürlüğümüzce konu ile ilgili bir uzman ekip oluşturulmuş ve Doğa Turizmi Master Planı hazırlanmıştır. Söz konusu plan, Ali AYDIN ve Uğur ULAŞOĞLU nun koordinatörlüğünde, Ziraat Mühendisi Hüseyin SAĞLAM, Zirve dağcılık temsilcisi Sadi YALGIN, Uşak Üniversitesi Yrd Doç. Selahattin POLAT, Asistan Yıldız GÜNEY, Çevre ve Şehircilik Müdürlüğü Harita Teknikeri Berna KARADEMİR, İl Genel Sekreterliği Zafer VARAVİR, Uşak Orman işletme Müdürlüğü Müd. Yrd İbrahim HATİPOĞLU, Kültür ve Turizm Müdürlüğü Şef. Ali AYDOĞDU, Müze Müdürlüğü Müze Müdürü Sabiha PAZARCI, Arkeolog Sadık DOĞAN, Uşak Belediyesi M. Emin KAHRAMAN, Yaşar ERBİL ın, katılımlarıyla oluşan proje ekibi tarafından yapılmıştır.
5 ÇALIŞMANIN MAKSADI Bu Plan, Uşak ilinde doğa turizmi ve eko turizm konusundaki üst düzey amaç ve hedeflerini planlamaktadır. Planda 10 yıllık dönem için toplu bir değerlendirme yapılmaktadır. Bu çalışmayla, İlin Doğal kaynak değerlerini ortaya çıkararak, bilinirliliğini artırmak. Kırsal kalkınmayı temin maksadı ile yöre insansının içinde aktif olarak yer alacağı planlamalara gidilmesini. Sportif balıkçılık ve sulak sahalara yönelik turizm çeşitlerinde yöre insanının kırsal kalkınmasını temin maksadıyla öncelikli olarak yöre insanının rol alacağı uygulamalara yer verilmesi. Turizm toplam gelirlerinin arttırılması için Uşak ta yapılmakta olan kitle turizmi uygulamalarıyla doğa turizmi uygulamalarının kombine edilmek suretiyle turistlerin İlimizde kalma sürelerinin arttırılmasını sağlamak için kitle turizmi-doğa turizmi etkinliklerini içeren turizm destinasyon paketlerini ivedilikle oluşturulması, Av turizmine profesyonel yaklaşım sağlanacaktır. Kırsal kalkınmaya yardımcı olmak maksadıyla yöreden istihdam artırılmasına katkı sağlayacaktır. Doğa turizminden elde edilecek gelir imkânlarının kırsal kalkınma maksadına hizmet etmesi. Doğa turizminin gelişmesi için gerekli olan stratejinin ortaya konmasını sağlamaktır. Bu Plan, Uşak ilinde doğa turizmi ve eko turizm konusundaki üst düzey amaç ve hedeflerini planlamaktadır. Planda 10 yıllık dönem için toplu bir değerlendirme yapılmaktadır
6 KISALTMALAR AB : Avrupa Birliği AD : Avcı Dernekleri AFAD : Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı, İl Müdürlüğü Aİ : Avlak İşletmecileri AK : Alan Kılavuzları AKUT : Arama Kurtarma Derneği ASPİM : Aile ve Sosyal Politikalar İl Müdürlüğü AvS : Tescilli Avlak Sahası AY : Aktif Yaylacılık B : Bölgesel Ba : Bankalar BB : Belediye Başkanlıkları BOG : Botanik Gezilerine Uygun Saha BSTM : Bilim Sanayi ve Teknoloji İl Müdürlüğü Cn : Canyoning/Kanyon Yürüyüşü Ca : Kanoing CBS : Coğrafi Bilgi Sistemi Cz : Cezaevi ÇEKÜL : Çevre ve Kültür Değerlerini Koruma ve Tanıtma Vakfı ÇŞ : Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü D : Dernekler DaÇiG : Çayır Şeklinde Gruplanmış Dağ Çiçekleri Gezisi DB : Dağ Bisikletçiliği DBKMG : Dokusu Bozulmamış Kırsal Miras Gezisi DG : Dağ-Yayla Gezisi İmkanı DGR : Düzenlenmiş Doğa Gezisi Rotası DKMPGM : Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü DSİ : Devlet Su İşleri Bölge/Şube Müdürlüğü DTG : Doğal taşlardan tabiat tarihi gezisi EBG : Endemik Bitkilerin Gözlemi EGM : Estetik göl/baraj olan yerler EM : Emniyet Müdürlüğü F : Festivaller FAM : Fahri Av Müfettişleri GDŞ : Geri Dönüşüm Şirketleri GG : Gastronomi Gezisi GHS : Gençlik Hizmetleri ve Spor İl Müdürlüğü GHSM : Gençlik Hizmetleri ve Spor İl Müdürlüğü
7 GMM : Gümrük Muhafaza Müdürlükleri GTH : Gıda Tarım Hayvancılık HEM : Halk Eğitim Müdürlüğü İE : İzole İlginç Ekosistemler İKTM : İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü İÖİ : İl Özel İdaresi J : Jandarma K : Konsey KA : Kalkınma Ajansları KDMP : Küre Dağları Milli Parkı KED : Küre Dağları Ekoturizm Derneği KeG : Kelebek Gözlemciliği KHŞM : Kır Havasında Şehir Merkezleri KK : Kamu Kurumları KKDYP : Kırsal Kalkınma Yatırımlarının Desteklenmesi Programı KMG : Tabiata Uyumlu Kırsal Miras Gezisi KOSGEB : Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleri Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığı KP : Köy Pazarları KSM : Aktif Kış Sporları Merkezi KSP : Kış Sporları Potansiyeli KuG : Kuş Gözlemciliği ZEKA : Zafer Kalkınma Ajan M : Milletler Arası Mğ : Mağaracılık MEM : Milli Eğitim Müdürlüğü MO : Meslek Odaları MP : Milli Park MPK : Milli Park da Konaklama Mu : Muhtarlar Mü : Müstecir OBM : Orman Bölge Müdürlüğü Oİ : Orman İşletmeleri OrFTGİ : Ormanaltı Florası Tanıma Gezi İmkanı OSİ : Orman ve Su İşleri Bakanlığı Bölge/Şube Müdürlüğü ÖG : Özel Girişim P : Pansiyonculuk Pa : Pansiyoncular PF : Peyzaj Güzelliği/Fotosafari Re : Rehberler SA : Seyahat Acenteleri
8 SF : Sonbahar Fotoğrafçılığı SM : Sağlık Müdürlüğü SMMO : Serbest Mali Müşavirler Odası SOB : Sportif olta balıkçılığı STGS : Sürdürülebilir Turizm Gelişimi Stratejisi STK : Sivil Toplum Kuruluşu T : Türkiye TA : Tabiat Anıtı TAj : Tanıtım Ajansı TEMA : Türkiye Erozyonla Mücadele, Ağaçlandırma ve Doğal Varlıkları Koruma (Vakfı) THK : Türk Hava Kurumu THY : Türk Hava Yolları Tİ : Turizm İşletmecileri TKA : Tabiatı Koruma Alanı TO : Ticaret Odası To : Tur Operatörleri TP : Tabiat Parkı TSO : Ticaret ve Sanayi Odası TURSAB : Türkiye Seyahat Acenteleri Birliği TÜBİTAK : Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu TÜRKVET : Veteriner Bilgi Sistemi UNEP : Birleşmiş Milletler Çevre Programı UNESCO : Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü Ünv : Üniversite VM : Valilik Makamı WWF : Dünya Doğal (Vahşi) Hayatı Koruma Vakfı YaHaG : Garantili Yaban Hayatı Gözlemi YF : Yüksek Falezler YHGS : Yaban Hayatı Geliştirme Sahası YK : Yaylada Konaklama/Kamping YP : Yamaç Paraşütçülüğü YY : Yerel Yönetimler
9 İÇİNDEKİLER İÇİNDEKİLER... 1 GİRİŞ DOĞAL ALANLAR, YÖRE İNSANININ GELENEKSEL HAYATI, KIRSAL KALKINMA, SÜRDÜRÜLEBİLİR TURİZM ALTERNATİFİ VE UŞAK VİLAYETİNDE SÜRDÜRÜLEBİLİR DOĞA TURİZMİ DOĞAL ALANLAR VE SÜRDÜRÜLEBİLİR KALKINMA SÜRDÜRÜLEBİLİR DOĞA TURİZMİ SÜRDÜRÜLEBİLİR DOĞA TURİZMİ GELİŞME STRATEJİSİ, SÜRDÜRÜLEBİLİR DOĞA TURİZMİ GELİŞİMİNE İLİŞKİN ÇALIŞMALAR KAYNAK ANALİZİ Kaynak Analizinde Ele Alınacak Unsurlar Doğal Kaynaklar: Kültürel Kaynaklar: Sosyo-Ekonomik Kaynaklar: TURİZM POTANSİYELİ TAŞIMA KAPASİTESİ Taşıma Kapasitesinin Elemanları; İLGİ GRUBU ANALİZİ VE YEREL ORGANİZASYONUN OLUŞTURULMASI İLGİ GRUPLARI/PAYDAŞLAR İLGİ GRUBU KATEGORİLERİ İLGİ GRUBU ANALİZİ TOPLUM TEMELLİ YAKLAŞIM YEREL ORGANİZASYONUN OLUŞTURULMASI... 20
10 3.6 TARİHÇE Tarih öncesi dönemde Uşak ve çevresi den sonra Uşak ve çevresi Cumhuriyet Döneminde Uşak UŞAK İLİNİN GENEL ÖZELLİKLERİ İlin Jeomorfolojik Özellikleri Jeolojik Özellikler İklim Özellikleri Hidrografya Toprak Özellikleri Arazi Varlığı Orman Varlığı Yerleşim Alanları ve Nüfus a-kültürel Yapı b-yerel Mimari Özellikleri c-kültür ve Geleneksel Hayat; Tarım ve Hayvancılık Sanayi ve Teknoloji Altyapı, Ulaşım, Haberleşme ve Konaklama Madencilik İLGİ GRUBU VE PAYDAŞ ANALİZİ UŞAK DOĞA TURİZMİ ARZI UŞAK IN DOĞA TURİZMİ DEĞERLERİ (DOĞA TURİZMİ ARZI) UŞAK İLİNİN DOĞA TURİZMİ (ARZI) DEĞERLERİ VE BİLİNİRLİK DEĞERLENDİRMESİ UŞAK İLİNDE DOĞA TURİZMİ AMAÇLI KULLANILAN VE KORUMA STATÜLÜ ALANLAR 61 1.Tabiat Parkı Avlak Sahaları... 63
11 4.4 SEÇKİN ÖZELLİKLİ DİĞER SAHALAR Yaylalar Göletler Dağlar Şifalı Sular Vadi ve Kanyonlar UŞAK İLİNDE DOĞA TURİZİM ÇEŞİTLERİ Kuş Gözlemciliği: SEÇKİN VE YÜKSEK DEĞER TAŞIYAN (X) YILDIZ ALANLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ VE POTANSİYELİNİ GELİŞTİRME İMKANLARININ ORTAYA KONULMASINA İLİŞKİN ANALİZLER UŞAK İLİ SÜRDÜRÜLEBİLİR DOĞA TURİZMİ STRATEJİLERİ Gelişme Stratejileri Pazarlama Stratejisi Ziyaretçi Yönetimi Stratejisi İzleme ve Değerlendirme Stratejisi (Turizmin etkilerinin ve sürdürülebilirliğin izlenmesi) KAYNAKLAR
12 GİRİŞ Doğa Turizmi Master Planı; Doğada yapılan etkinliklerin doğaya saygılı bir planla planlı şekilde yönetimi, Türkiye de kitle turizminin yanında alternatif turizm türlerinin gelişmesini sağlamak, Türkiye tabiatının korunmasına destek verecek insan sayısını artırmak, Kırsal ekonominin güçlenmesini ve bu sayede köyden kente göçün yavaşlamasına katkı sağlamak, Şehirde yaşayan insanları doğayla buluşturarak ülke ve coğrafya bilgi ve sevgisini geliştirmek, Türkiye deki insanların kırsal sahada yaşanan problemleri görüp, yaşayıp anlamasını sağlamak ve çözüm ortağı olmaları için fırsat sağlamak, İnsanları, doğanın karşı karşıya olduğu meselelere çözüm aramaya teşvik etmek, Ferdi tatmin ve mutluluğun artmasını temin etmek Maksatlarını gerçekleştirmek üzere hazırlanmıştır. Master planlar ana plan özelliği göstermektedir. Bu plan alt-uygulama planlarının ve projelerinin yapılması ile daha etkin olarak uygulama imkanı bulacaktır. 4
13 1.1. DOĞAL ALANLAR, YÖRE İNSANININ GELENEKSEL HAYATI, KIRSAL KALKINMA, SÜRDÜRÜLEBİLİR TURİZM ALTERNATİFİ ve UŞAK VİLAYETİNDE SÜRDÜRÜLEBİLİR DOĞA TURİZMİ Tabiatı korumanın geleceği kırsal alanların geleceğine, kırsal hayatın korunmasına ve sağlıklı yürüyen bir kırsal ekonomiye bağlıdır. Kırsal alanlardaki düşük ve dağınık nüfus ile beraber yetersiz gelir söz konusu olduğunda bu alanların turizm köyleri vb. faaliyetler için kullanılması söz konusu olacaktır. Bu tür girişimlerin önemli bir kısmı korunan alanlarda veya dışında yapılmaktadır. Bazı etkinliklerin koruna alanlara ve tabiata çok zarar verdiği de görülmektedir. Bu sebeple tabiatı korumakla görevli olan bizlerin çevremiz ile iyi bir proaktif ilişkiler içinde olmamız lüzumludur. Proaktif kişi; ilişkilerde ve faaliyetlerde inisiyatifi eline alan kişi demek olup tabiattaki faaliyetlerin kontrolü için Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü taşra kuruluşlarının kırsal sahalarda doğa turizminin geliştirilmesinde öncü olması doğru bir harekettir. Son yıllarda sivil toplum kuruluşları ve diğer kuruluşlar korunan alanlar, doğal alanlar, kırsal kalkınma, kalkınma için işbirliği gibi konuları tamamıyla farklı bir bakış açısı ile algılamaya başlamışlardır. Tabiat ve geleneksel kültürler üzerinde turizmin yarattığı olumsuz tesirler ve bunların neticesinde duyulan korkular kitle turizmine karşı alternatif çevre duyarlı turizmi ve tabiatı korumayı öne çıkarmıştır. Sürdürülebilir doğa turizmi ve eko turizm tabiatın korunması için bir umut olarak ortaya çıkmıştır. Algılamadaki bu değişiklik, doğal alanlar, korunan alanlar ve çevresinin bölgesel planlamasında turizme ilişkin proje ve çalışmaların giderek artmasına yol açmıştır. Bu sayede turizm, zaman içinde kırsal alanların kalkınmasında, yoksulluğun azaltılması ve yöresel kültürel zenginliğinin korunmasında anahtar bir kelime haline gelmiştir. 5 Sürdürülebilir doğa turizmi, kırsal ekonominin çeşitlendirilmesi, kırsal nüfus için yeni bir bakış açısı yaratılması, yoksulluğun ve kırsal göçün azaltılmasında en önemli seçeneklerden biri olarak görülmektedir. Ancak, turizmin yalnızca yerel ekonomi ile doğru şekilde bütünleştirildiği takdirde beklentileri karşılayabileceği ve yöre halkı ile diğer ilgi gruplarına fayda sağlayacağı unutulmamalıdır DOĞAL ALANLAR VE SÜRDÜRÜLEBİLİR KALKINMA 1980 li yıllardan itibaren Birleşmiş Milletler Çevre Programının (UNEP) çevre konularına ilişkin çalışmaları giderek artan bir etki yaratmıştır. Dünya Çevre Kalkınma Komisyonu nun 1987 yılında tamamladığı çalışmalar sonunda ortak geleceğimiz adlı bir rapor hazırlanmıştır. Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde, çevre ve kalkınma konularına çok farklı yaklaşılması gerektiği bu raporda vurgulanmış olup, kalkınmanın ve insanlığın sahip olduğu kaynakların sürdürülebilir olduğuna değinilmiştir. Raporda ortaya konan sürdürülebilir kalkınma kavramı, insanların elinde bulundurduğu ve onlara muhtaç olduğu ekolojik, kültürel ve sosyoekonomik kaynakların nadir ve eşsiz olduğu görüşüne dayanmaktadır.
14 Bir sahanın sahip olduğu kaynaklar, çok farklı maksatlar için kullanılabilmektedir. Örneğin, bir orman kereste imalatı için kullanılabilir, üzerindeki ağaçlar kesilerek tarım toprağı olarak kullanılabilir, korunan alan olarak kullanılabilir. Alanın ve alanda yaşayan yöre halkının özelliklerine bağlı olarak bu seçeneklerden bazıları uygulanabilirken, bazıları ise kesinlikle uygulanamaz. Yalnızca korumacı bir yaklaşım içine girildiğinde doğru görülen seçenek ormanın el değmemiş eski haline bırakılması olsa da yöre halkı ve diğer iş gruplarının bu kaynakların sürdürülebilir kullanımı yaşam kalitelerini yükseltmek için ormandan hak iddia etmeleri mevzubahistir. Bu sebeple yüzde yüz sürdürülebilir kalkınmaya her zaman ulaşılamasa da bu hedef üzerine yoğunlaşılmalıdır. Doğal ve korunan kırsal alanlarda, geçmişten günümüze yerel topluluklar ile arazinin beraberliği çok önemli olmaktadır. Korunan alan ağı büyüdükçe korunan alan kavramının anlamı da değişmeye ve gelişme göstermeye başlamıştır. Bu gelişme içinde yöre insanlarının varlığı ve faydalanmalarının sürdürülebilirliği de öne çıkmaktadır. Bir doğal alan ve korunan alanın ve içinde yer aldığı bölgenin sürdürülebilir kullanımı, turizm, ekolojik tarım, hayvancılık, yeni bölgesel ürünler, sürdürülebilir ormancılık, hatta enerji üretimindeki yatırımlarla birlikte düşünüldüğünde daha başarılı olacaktır. Doğal alanlarda faaliyetlerin açıklanmasında Kırsal alan, Kırsal kalkınma ve Sürdürülebilir Kalkınma gibi kavramlar değerlendirilmelidir, bu kavramlar şu şekilde açıklanabilir; Kırsal alan; Şehir diye tabir edilen yerleşme sahalarının dışında kalan tarımla ilgili etkinliklerin yapıldığı alanları da içeren köy, mezra, kom vb. adlarla anılan insan yerleşimlerinin var olduğu alanları kırsal alan olarak tanımlayabiliriz. Kırsal kalkınma kavramı: Kırsal kalkınma, küçük toplulukların içinde bulundukları ekonomik, toplumsal ve kültürel koşulları iyileştirmek amacıyla giriştikleri çabaların devletin bu konudaki çabalarıyla birleştirilmesi, bu toplulukların tüm ülke insanlarının tümüyle kaynaştırılması ve ulusal kalkınma çabalarına tam biçimde katkıda bulunmalarının sağlanma süreci şeklinde tanımlanmıştır. Kırsal alan kalkınması; Hem bir eğitim hem de örgütlenme işi olup kırsal alan, toplumun gereksinimlerinin göz önünde tutulması, kırsal alan kalkınma politikası ile ilgili planların alınması sırasında topluma zorla kabul ettirilmemesi gereken bir konudur. Toplum istediklerini elde etmedikçe kırsal alan çalışmalarına katılmayacaktır. Tarımsal çalışmalar, beslenme, eğitim, mesleki önderlik ve öğretim, kooperatifler, el sanatları, küçük sanayiler, sosyal güvenlik çalışmaları, planlama ve sağlık politikaları nitelikleri kırsal alan ve ülke planları ile bir bütünlük sağlamalıdır. Sürdürülebilir kalkınma: ekolojik, ekonomik ve sosyo-kültürel kaynakların sürdürülebilir kullanımına dayanmaktadır. Burada ekolojik, ekonomik ve sosyo kültürel sürdürülebilirlik şartlarının tamamının sağlanması önemli olmaktadır. Kırsal alanlar turizm ve boş zamanların değerlendirilmesinde önemli bir yer tutmaktadır. Kırsal alan, turistlere sakin ve huzurlu bir seçenek sunmaktadır yılında Fransız vatandaşları tatillerinin %52 sini ya bir ailenin yanında ya da bir arkadaşının evinde, %26 sı evlerinde geçirdiklerini ve %9 luk bir kısmı ise kırsal alanda ikinci bir eve sahip olduklarını ifade etmişlerdir. Kırsal alanlar ayrıca doğa için önemli role sahiptirler. 6
15 Tabii kaynakların korunması, biyolojik çeşitliliğin sürdürülmesi, doğal felaketlere karşı koruma, iyi hayat şartlarının korunması ve doğal manzaranın korunması doğal çevre ile ilgili hususlardır SÜRDÜRÜLEBİLİR DOĞA TURİZMİ Sürdürülebilir kalkınma, ekolojik, ekonomik ve sosyo-kültürel kaynakların sürdürülebilir kullanımına dayanmaktadır. Sürdürülebilir turizmin gelişimi de sürdürülebilir kalkınma ile bağlantılı bir yaklaşımdır. Sürdürülebilir turizmin gelişiminde turistlerin ve ziyaret edilen yerlerin bugünkü ihtiyaçlarının, gelecekteki fırsatları koruyup genişleterek karşılanması amaçlanmaktadır. Bu yaklaşım, ekonomik, sosyal ve estetik ihtiyaçların, kültürel bütünlüğün, gerekli ekolojik süreçlerin, sosyal ve estetik ihtiyaçların, kültürel bütünlüğün, gerekli ekolojik süreçlerin, biyolojik çeşitliliğin ve kırsal hayatı destekleyen süreçlerin devamını içerçektedir. Birleşmiş Milletler Dünya Turizm Örgütü nün tanımına göre sürdürülebilir bir turizm gelişimi; Çevresel kaynakların en iyi şekilde kullanılmasını sağlamalı, Ziyaret edilen toplulukların sosyo-kültürel yapısına, gelenekselliğine saygı göstermeli, Bütün ilgi gruplarına adil bir şekilde dağıtılan sosyo-ekonomik faydalar ile tutarlı ve uzun vadeli ekonomik faaliyetler ortaya koymalıdır. Buna göre sürdürülebilir kırsal/doğa turizminin gelişme ölçütleri; a. Biyolojik çeşitliliğin korunması, b. Ekonomik tutarlılık, c. Kültürel zenginlik, d. Yöre halkının refahı, e. İstihdam kalitesi, f. Sosyal eşitlik, g. Ziyaretçi memnuniyeti, h. Yetkinin yerele doğru dağıtılması, i. Toplumun genelinin refah ve mutluluğu, j. Fiziki bütünlük, k. Kaynakların etkin kullanımı, l. Çevre temizliğidir. Korunan alanlar açısından; tabiatın seçkin parçaları olan korunan alanlar ile turizm arasındaki bağ, korunan alanların tarihçesi kadar eskidir. Korunan alanlar turizme, turizm korunan alanlara ihtiyaç duymaktadır. Turizm korunan alanların kurulması ve yönetiminde göz önüne alınması gereken önemli bir bileşendir. Aynı şekilde koruma altında olmayan flora ve faunanın tutunduğu tabiat alanlarına ve insanın yaşadığı sahalardaki yöresel kültüre de turizm bağımlıdır. Bu bağımlılık doğa ve kültürün bozulmaması için tedbirler gerektirir. Bu tedbirlerin neler olacağının sürdürülebilir kırsal kalkınma ilkeleri çerçevesinde tespiti de lüzumludur. Turizmin önemli bir ekonomik faaliyet olması ve tüm göstergelerin bu faaliyetin büyüme eğiliminde olacağı yönünde olması önemli bir husustur. Turizmdeki büyümeyle beraber 7
16 sürdürülebilir turizm, ekoturizm gibi doğayla ilgili turizme olan talep artmış ve turizm ürünleri ile destinasyonlar çeşitlenmiştir. Turistlerin talepleri de değişmiş ve çeşitlenmiştir. Turistlerin talepleri konaklamada konforun sağlanması yanında, yöreye özgü kültürel değerler hakkında bilgi edinme, yöre halkıyla iletişim, bölgenin flora ve faunası, özel ekosistemler, doğal hayat ve bunların korunması da dahil olmak üzere daha sorumlu bir seyahat deneyimi kazanmak da söz konusudur. Beklenen büyüme ve yeni eğilimler turizmi o kadar stratejik bir konuma taşımıştır ki, turizm eşiz özellikli doğal veya korunan alanların sürdürülebilirliğinin yanı sıra bu alanların çevresinde yaşayan yöre halkının kalkınma potansiyeline de müspet etki sağlayabilmektedir. Bu durumda turizm, doğal alanların korunması ve yöre halkı ile ziyaretçilerin çevre bilincinin arttırılmasında kullanılabilecek çok önemli bir araç olabilmektedir. Dolayısıyla turizm sayesinde koruma çalışmaları için gerekli mali kaynakların kazanılmasının yanı sıra ziyaretçiler ile yöre halkına yönelik bilinçlendirme ve eğitim programlarının oluşturulması ve uygulanması gibi hedeflere de ulaşılabilmektedir. En önemli husus; turizm faaliyetlerinin uzun dönemde sürdürülebilir olması için geniş kapsamlı, dikkatli, katılımcı ve paylaşımcı olarak planlaması, sürecin etkin yönetimi ve izlenmesi de gereklidir. Aksi takdirde, bu faaliyetlerin geri dönüşü mümkün olmayan olumsuz etkileri ortaya çıkacak ve turizm bu alanları tahrip eden bir faktör haline gelecektir. İşte bu nedenle bu çalışmaya SÜRDÜRÜLEBİLİR DOĞA TURİZMİ GELİŞME (MASTER) PLANI çalışmasına lüzum duyulmuştur SÜRDÜRÜLEBİLİR DOĞA TURİZMİ GELİŞME STRATEJİSİ, 8 Yukarıda da bahsedildiği üzere, insan kullanımı bakımından hassas olan sahalarda turizm söz konusu olduğunda turizmin iyi planlanması ve yönetilmesi önemli olmaktadır. Alışılmış turizm stratejileri ile Sürdürülebilir Doğa Turizmi Gelişme Stratejisi arasındaki fark şudur; alışılmış yöntemler yukarıdan aşağıya bakış açısı ile uygulanmaktadır. Yani kararlar merkezden alınmakta ve uygulanması için yerele taşınmaktadır. Yöre halkı katılımcı olamamaktadır. Sürdürülebilir turizm ise aşağıdan yukarıya bir yaklaşım için gayret göstermektedir. Bu yaklaşımda yöre halkının beklentileri ele alınır, yönetime katılmasını sağlayıcı yapı kurulur, yörenin kalkınma potansiyelini bünyesinde barındıran tabii değerlerin korunması için kararlar ortak alınır ve karar almanın yanında uygulama ve izleme aşamalarında da yöre halkının becerilerini, bilgisini, en uygun şekilde kullanmak esastır. Bu yaklaşım yöre halkının, yerel otorite ve organizasyonların yetkilendirilmesine dayanır. -Sürdürülebilir turizm gelişim aşamasında doğa ve çevresinin ortak çıkarları söz konusudur. Konaklama ve diğer turizm altyapıları mümkün olduğunca doğal alan dışında olmalıdır. Bu durum doğaya ve kültüre zararı en aza indirdiği gibi ev pansiyonculuğu gibi faaliyetlerin yapılabileceği gibi yöreye faydayı arttırabilir.
17 -Yöre halkı ve diğer bölgesel ilgi grupları turizm gelişiminde önemli ortaklardır, söz konusu gruplar turiste konaklama imkanı sunacaklar, sunacakları ürünün kalitesinin korunmasında da sorumluluk alacaklardır. -Günübirlik ziyaretçiler yerine uzun süreli konaklamaya lüzum duyan turistle hedefleniyorsa, doğal ve kültürel mirasa dayalı çekim noktaları, el sanatları gibi faaliyetler ortaya konmalıdır. -Doğal alanlar genellikle çok hassastır, bu sebeple ekolojik değerler, belirli bir saha ile sınırlı olmayacaktır. Geleneksel hayat, yerel kültür, kırsal sosyal ekonomik yapılar da aynı zamanda turizmin temel kaynağı olmaktadır. - Sürdürülebilir Doğa Turizmi Gelişme (Master) Planı nın ilimizde/bölgemizde ve ülkemizde doğa turizmine konu olacak sahaların tüm ilgi grupları için anlamlı ve cazip bir bakış açısına dayandırılmasına esas olmalıdır. - Sürdürülebilir Doğa Turizmi Gelişme (Master) Planı nda turizm doğayı koruma, kırsal kalkınma için bir araç olarak ele alındığından, doğa turizmi yönetim planı olarak ele alınmalıdır. Halihazırda olan turizm etkinlikleri de tartışılmalı, değerlendirilmelidir. İlde sürdürülemez olan turizm veya gelir getirici faaliyetler de tanımlanmalıdır. Ayrıca iyi bir yönetim için tehditler ve fırsatlar da ele alınarak bunlardan hareketle ortaya çıkacak fikirler ortaya konmalıdır. -Doğaya dayalı turizm yönetiminin entegre bir anlayışla (alan ve çevresinin sahip olduğu doğal, tarihi ve sosyo-ekonomik kaynakların bütüncül ele alınması) değerlendirilmesi de önemlidir. -Turizm gelişimi genel olarak piyasa talebine göre yönlendirilir. Bir alanın turizm potansiyelinin değerlendirilmesi, rekabetçi ve özgün bir destinasyon oluşturması için gerçekçi beklentiler ortaya konulmalıdır. Yüksek ekolojik değerlere sahip olan sahalar yüksek turizm değeri içermeyebilir. Turizm, ancak doğru pazar ürünlerini hedeflediği zaman başarılı olabilir. Özellikle hassas tabiat alanlarında taşıma kapasitesi düşük iken, bu alanlardan beklenen faydalar yüksek olmaktadır. Taşıma kapasitesinin düşüklüğü sınırlı sayıda turist demektir. Bu sebeple taşıma kapasitesinin değerlendirilmesi de önemli olmaktadır. -Entegre doğal alan yönetimi, Sürdürülebilir Doğa Turizmi Gelişme (Master) Planı ile doğa ve turizm yönetimi için tüm ilgi gruplarının desteğini almayı hedefler. Tüm ilgi gruplarının etkin desteği önem taşır. Turizm gelişiminin karmaşık yapısı göz önüne alınırsa, ilgi gruplarının etkin işbirliği oldukça önemlidir, planın herkes tarafından sahiplenilmesi ayrıcalık olacaktır. -Sürdürülebilir kırsal kalkınma için kapsamlı bir vizyon belirlenmesine de ihtiyaç vardır. -Pazarlama stratejisi de Sürdürülebilir Doğa Turizmi Gelişme (Master) Planı nın bir parçası olup, kalkınma ve rekabete açık ürün-pazar kombinasyonu için yaratıcı yaklaşımlar içermelidir. Pazarlar, hedef gruplar, turist sayısı, ürünler, hizmetler, yaratıcı yaklaşımlar bu stratejide yer almalıdır. -Turizm destinasyonu yönetimi; yaygın bir stratejik yaklaşım olup, destinasyonu rekabete açık hale getirir, bir turizm pazarını iyi bir şekilde yönetmek, pazarlamak, bir destinasyonu rekabetçi yapabilmek için gereken tüm unsurları içeren bir rekabetçi yaklaşımdır. -İyi tanımlanmış amaçlarla ve göstergelerle mantıksal bir çerçeve kurmak, ayrıntılı bütçe, mali portre ve ilgi gruplarının tümüne açık görev ve sorumluluklar veren bir iş planı hazırlamak gereklidir. 9
18 -Ziyaretçinin izlenmesi ve ziyaretçi yönetim planı: Madem ki doğa gibi hassas bir sistemde çalışılıyor bu durumda turist ziyaretinin ilkelerini belirleyen bir ziyaretçi yönetim planı lüzumludur. Aynı zamanda da hem geri bildirim temin etme, hem de taşıma kapasitesinin kontrolü için izleme programı da olmalıdır. Geribildirimler kalitenin arttırılması, sunumların taleplere uygun hale getirilmesi (iyileştirilmesi) ve hizmetteki aksamaların doğadaki değişimlerin takibi için çok gereklidir. Şu unutulmamalıdır ki; turizm, doğanın korunması için ortaya konan ana hedeflere ulaşmak garanti edildiği takdirde teşvik edilmelidir. 2.SÜRDÜRÜLEBİLİR DOĞA TURİZMİ GELİŞİMİNE İLİŞKİN ÇALIŞMALAR 2.1 KAYNAK ANALİZİ Gelişme planı ve stratejisi için öncelikle kaynak analizi yapılması zorunludur. Bir alanın sahip olduğu kaynaklar, o alanın kalkınması için bir sermaye veya potansiyel oluşturmaktadır. Bu kaynakların analizi de önemli veri ve bilgi oluşturulmasını temin etmektedir. Ekolojik ve kültürel kaynakların yanında sosyo-ekonomik özellikler de turizm gelişimi için önemli bir temel oluşturmaktadır. Örneğin kırsal turizmin tarımsal faaliyetleri desteklemediği durumlarda kırsal turizmin gerçekleştirildiği bölge hem kendi sermayesini hem de kırsal olma özelliğini kaybedecektir. Gerek turizm potansiyeli gerekse taşıma kapasitesi turizm kaynaklarının mevcut durumuna bağlı olduğundan kaynak envanterinin mutlaka yapılması gerekir Kaynak Analizinde Ele Alınacak Unsurlar Doğal Kaynaklar: Turizmin gelişimi için önemli olan yöreye özgü doğal kaynaklardır. Bu kaynakların halihazırdaki ekonomik kullanımları, korunma durumları, statüleri, iklim gibi turizm gelişimi için potansiyel kaynakların envanterini içermektedir. Seçkin Doğal Kaynaklar: Turizm yalnızca korunan doğa parçaları ile ilgili değildir. Eşsiz manzaralar, dağlar ve nehirler gibi ve korunmayan türler de turizm için ilgi çekici olmaktadırlar. Örneğin; ormandaki ağaçların üzerinde gezinen sincapları konakladığımız evin penceresinden gözlemlemek son derece çekicidir. Bir orman öncelikli olarak odunculuk amacıyla kullanılsa da dağ bisikleti gibi bir aktivite için ortamı çekici hale getirebilmektedir. Seçkin Doğal Kaynakların Halihazırdaki Ekonomik Kullanımlarının Tanımlanması: Doğal kaynakların çok çeşitli kullanımları söz konusudur, ormanların odunculuk amaçlı kullanımı, nehirler ve göllerin sportif balıkçılık, su sporları ve enerji üretmek için kullanımları
19 gibi. Bu kullanımlardan bazıları gelenekseldir ve düşük etkilere sahiptir. Bazıları ise sürdürülebilir değildir. Bu sebeple bunlar turizm gelişimi için de uygun değildir. Kaynağın Korunma Durumu ve Statüsü: Bazı doğal kaynaklar mevcut kanunlarla korunur. Bunların turizmde kullanımı da bu kanunlara uygun olmalıdır. İklim; Mevsimlerin dağılımı, ortalama sıcaklık, nem ve günlük ortalama optimal güneş ışığı saatlerine bağlı olarak iklim analizi yapılmaktadır. Burada önemli olan iklimin farklı mevsimlerde turizm için elverişli olup olmadığıdır. Turizm Gelişimi İçin Potansiyel Doğal Kaynaklar: Potansiyel kaynakların tespiti turizm planlaması için önemli ve özellikle yönlendirici olmaktadır. Tüm bu kaynakların envanter çalışmalarının haritaya aktarılması, turizm ürünleri ve hizmetlerinin gelişmesi ve altyapı ile tesislerin fiziksel planlaması için önemli olmaktadır. Kültürel Kaynaklar: Kültürel kaynakların envanteri doğal kaynaklara ilişkin çalışmalara benzerlik göstermektedir. Özellikle doğal ve kültürel kaynaklardan oluşan kombinasyonlar, turistler tarafından yüksek ilgi ile karşılanmaktadır. Kültürel mirasın korunmasının önemi konusunda farkındalık meydana getirilebilirse, sürdürülebilir turizm gelişimine ve doğa korumaya verilen destek artacaktır. Sosyo-Ekonomik Kaynaklar: Altyapı, insan kaynakları ve farklı ekonomik sektörlerin bileşimini içermektedir. Bu konuda yapılacak envanter çalışması, birbiri ile bağlantılı birçok farklı unsurlar içermesi ve bu unsurların turizm gelişimi için ilk bakışta kavranamaması mümkündür. Bölgenin kalkınma potansiyelinde, sosyal ve ekonomik rekabet edebilirlik unsurları büyük öneme sahiptir. Yerel nüfusun turizme yaklaşımı, turizm sektöründe çalışma isteği gibi bazı unsurların turizm ile doğrudan ilişkisi bulunmaktadır. 11 Altyapı: Bir bölgenin turizmde rekabet edebilirliği ve kalkınma seviyesinin tespiti için alatyapı kalitesi önemli bir göstergedir. Altyapının kalitesi, yerel nüfusun hayat kalitesini ortaya koymanın yanı sıra turizim gelişimi için de zorunlu bir şarttır. Alan, güvenli içme suyu, donanımlı sağlık tesisleri gibi temel unsurları içermiyorsa turizm gelişimi asla başarılı olamayacaktır. Altyapının farklı unsurları için şartlar, kalite ve gelecekteki durum değerlendirilmelidir. Kaynak halihazırda turizm için mi kullanılmaktadır? Sorusu hem kaynağın turizm gelişimi için önemi konusunda hem de kaynak kalitesi hakkında göstergeleri ortaya koyabilmektedir. Su kaynaklarına yönelik etütler; kaliteli su kaynağının sağlanması, su kaynağının sürdürülebilir kullanımı ve su çıkarmanın çevresel etkisini de içerir. İletişim ağına yönelik etütler; turistlerin refahı ve turizm gelişimi için önemli olan cep telefonlarının da olmak üzere telefon ve internet ağlarının kalitesine yönelik etüdleri içermektedir.
20 Sağlık hizmetlerinin; kalite, miktar ve coğrafi dağılımı son derece önemlidir. Güç kaynaklarına yönelik etütler; elektrik şebekesi, ısınma ve yemek pişirme için enerji kaynaklarının varlığı önemlidir. Her ne kadar resmi standartlara göre planlansa ve tehlike içermese de turistler nükleer santrallerin yakınında konaklamamaktadır. Su ve toprak kirliliği etkisi olan atık su sistemleri önemli olup, bölgeye gelen turistlerin sayısı ile meydana gelecek atık su miktarı da dikkate alınmalıdır. Katı atıkların düzenli depolaması toplum için olduğu kadar çevre için de önemlidir. Katı atıkların görüntü kirliliğine de yol açması ayrı bir menfi etkisidir. Yol ağlarının durumu; çoğu turistin tercihlerini yaparken en önemli etkendir. Güvenlik; kamu güvenliğini ve asayişi sağlamak turist güvenliği gibi unsurlar önemli olmaktadır. Aşırı kar yağışı, kanyon veya dağ kurtarma timlerinin olup olmaması da çok önemlidir. Politik istikrarsızlık ve suçlar; turist için caydırıcı etki yapmaktadır. İnsan Kaynakları; Bir bölgenin insan sermayesini ifade eden bu unsur, turizm gelişiminde anahtar etmenlerden biridir. İnsan kaynakları hem hizmeti hem de manevi nitelikteki kültür ve kimliği oluşturmaktadır. İnsan kaynaklarına ilişkin etütler aşağıdaki unsurları içermelidir; Yöre halkının nüfusu, Göç vb. eğilimler, Demografik yapı, Aktif nüfus ve yapısı, eğitim seviyesi, potansiyel bilgi ve beceriler, açık fikirlilik, geleceğe odaklanma, çalışma ahlakı, Yöreye özgü geleneksel ekonomik faaliyetleri ve yöresel sanatları yapabilme, Turizm gelişimine ilişkin tutum, misafir severlik duygusu, hizmete yönelim, Sosyal tutarlılık, esneklik, mevcut sosyal ilişkilerin kalitesi ve aralarındaki işbirliğini içeren sosyal yapı, Yerel kurumlar, idareler, yönetişim, bürokrasiden kaçınma vb. hususlarla finansal kaynaklar ve yönetimleri, Alanın kültürü ve kimliği, alanda etkin görev alacak kişilerin ortak değerleri, ilgileri, yaklaşımları, algılama şekilleri, özel ilgi ve becerileri, özgün gelenekler, o topluma ait olma ve o toplumda yaşamaktan onur duyma gibi durumları içerir, Farklı ekonomik sektörler; söz konusu coğrafi bölgeye ve ile yoğunlaşma durumları, firma sayısı, ölçeği, ortalama karlılık, geleceğe yönelik bakış açısı, pazarları ve dış ilişkileri, sektörler arası işbirliği son derece önemlidir, tüm sektörler turizm sektörü ile ilişkili olabilmektedir. Kaynak analizinin sonuçları; sürdürülebilir turizm yönetimi ve kalkınmada sermayeyi oluşturan kullanılabilir kaynaklara genel bir bakışı sağlamakla beraber, bölgenin mevcut kalkınma durumunu ve sürdürülebilirliğini değerlendiremeye yönelik bir resim sunmaktadır. Analiz aynı zamanda; bölgenin sürüdürülebilir kalkınmasına yönelik bir vizyon oluşturulmasını ve turizm gelişiminin diğer sektörlerle bütünleştirilmesini sağlayacaktır. 12
21 2.2 TURİZM POTANSİYELİ Yüksek değerlere sahip doğal ekolojik sahalar her zaman yüksek turizm potansiyeli içermezler; - Bazı doğa parçaları araştırma yapan uzmanlara, iyi eğitimli ekoturistlere hitap etmektedir. Bu alanlar sayıca az olduğu için de sınırlı bir turizm potansiyeli içerirler, - Bazı doğal sahalar, erişim, güvenlik gibi nedenlerle turistler için elverişli olmayan yerlerde bulunurlar, - Ekolojik kaynakların kullanımlar karşısındaki duyarlılığı (taşıma kapasitesi), ziyaretçi girişinde kısıtlamalara sebep olmaktadır, Bir sahanın daha fazla turist çekebilmesi için ihtimalleri ortaya koyan turizm potansiyeli önemli bir konudur. Turizm potansiyelinin tespiti için arz ve talebin ortaya konması gerekir. Bu potansiyel sınırlıysa başarılı bir turizm girişimini başlatmak imkanı olmayacaktır. Turizm ekonomik bir faaliyet olduğundan ancak turizm pazarında sürdürülebilirliği için bir talebi karşılaması lüzumludur. Turizme ilişkin motivasyon ve istekler değişkendir, kaynakların değeri aynı kalırken değişen tüketici davranışları turizm potansiyelini etkilemektedir. Dolayısıyla turizm potansiyeli tüketicinin bakış açısı (talebi) ile değerlendirilmelidir. Turizm potansiyeline ilişkin veri toplarken, istatistiki veriler, anketler gibi yöntemlerle veri elde edilebilir, ayrıca derinlemesine görüşmeler, katılımcı gözlemleme, olaylar üzerinde çalışmalar ile veri elde etmek için kullanılan niteliksel araştırma metotları kullanılmaktadır. 13 Turizm potansiyeli için turizm talebi incelemesi aşağıdaki hususların tespiti ile yapılabilir; Halen yapılan turizm, Halihazırdaki turist miktarı, Her bir ziyaretçinin günde harcadığı miktar, Ortalama kalma zamanları, Turist profili, Dürtü analizi; hangi temel etmenlerin turistler için rol oynadığı,(doğa, kültür, sağlık, güneş, vb.) Benzer bir il veya saha ile kıyaslama yapılması, milli veya milletlerarası bir il ile kıyaslama yapılması ve neden o ilin tercih edildiği, Gelecekte rakip olacak iller hangileridir, nedeni, Turizm arzı incelemesinde ise aşağıdaki hususlar öne çıkmaktadır; İlimizde bir uluslar arası havaalanı var mıdır veya yakın bir ilden yararlanma imkanı makul müdür? Alan ulaşım hangi araçlarla olur?(demiryolu, özel taşıt, genel taşımacılık, vd.), bunlara yaklaşım nasıl olmaktadır (kötü, yeterli, iyi gibi),
22 Alana ulaşma durumu (kolay-rahat, çaba ile, zor ve tehlikeli) İle gelmek için yabancı turistler ülkemizden vize alıyor mu? Sahamızın istikrarlı bir yönetimi var mı?, Güvenlik ve ulaşım açısından ne gibi problemler yaşanabilir? Alt yapı incelemesi; taşımacılık ağı, yerel yolun durumu (toptak, asfalt), anayolla bağlantısı, demiryolu ağı, yerel genel taşımacılığın yaygınlığı, program, ücretler, hat/duraklar, döngü patikaları, patikalar, yollar, işaret levhaları, genel enformasyon levhaları, araç-otobüs park kapasitesi, bilgi alma, tercüme kolaylıkları, Yiyecek içecek ve barınma; restoran sayısı, restoranların sınıflandırılması (iyi-sayısı, orta iyi-sayısı vb.) Hangi standartta yiyecek sunuluyor? (yüksek, yeterli, kötü) İl ve çevresinde ne tür barınma alanları var? (otel, hotel, yatak kapasitesi, rota üstü barınma kulübeleri, bungalov, parkları, kamp alanı, diğerleri), Hangi standartlarda barınma sunuluyor? (yüksek, yeterli, kötü), İlinizin seçkin özellikteki doğal alanlarının özellikleri (sundukları ile tek mi?, biraz farklı mı?, diğer seçkin özellikli yerlere benziyor mu?), Alan turist gezi rotasına girecek şekilde turistlerin ilgisini çekebilecek diğer sahalara yakın mı? (diğer çekici sahalara yakın, orta derecede potansiyel, düşük veya yakında böyle bir potansiyel bulunmamakta), İlin alanlarında yaban hayatı; (bayrak tür, ilginç diğer türler, temsil edici yaban hayatı, farklı yaban hayatı izleme aktiviteleri, yürüyerek, botla, gözlem noktası ile vb.), Yaban hayatı izleme de tatmin edicilik durumu (garanti etme, genellikle, şans veya mevsime bağlı), Bölgedeki önemli yaban hayatının tanımı, Yardımcı tesislerin durumu (rekreasyonel, spor, diğer; durumu:kötü-yeterli-iyi), Kaynakların turizm potansiyelinin değerlendirilmesi; doğal değerler: (sahiller, sahil kayalıkları, kumullar, dağlar, ormanlar, korunmuş izole olmuş alanlar, şelaleler, göller, nehirler, mağaralar, yaban hayatı, hayvan-kuş, iklim, diğerleri), kültürel değerler; (tarihi binalar, tarihi yerler, anıtlar, arkeolojik yerler ve koleksiyonlar, folklor ve gelenekler, el işleri, müzeler, sahne sanatları, sanayi mirası vb.) Toplumun turizm potansiyeli; (insan kaynakları; aktif nüfusun büyüklüğü ve yapısı, eğitim düzeyi ve profesyonel bilgi, beceriler, eğitimler, orijinal-karaktestik ve geleneksel özellikleri, ekonomik faaliyetler-sanatlar profesyonel olmayanlar dahil, resmi olmayan bilgi ve beceriler, turizm gelişimine yaklaşımlar, misafir severlik anlayışı, hizmet eğilimleri, yerel kuruluş ve idareler ile yönetişim, alanın kültürü ve kimliği, Ekonomik kaynakların turizm potansiyeli; (tarım, ormancılık, balıkçılık, sanayi ve diğer), 14
23 Altyapı; (su sistemleri, ulaşım ağları, sağlık imkanları, ulaşım terminalleri, enerji kaynakları, kanalizasyon sistemleri, katı atık ve yok etme sistemi, caddeler/yollar, güvenlik sistemleri vd.) İş ve hizmet altyapısı; (fırınlar, kasaplar, bakkallar, süpermarketler, doğrudan satış yapan çiftlikler, kiralık araç, servis istasyonları, taksiler, otobüsler, kiralık bisiklet, kiralık spor malzemeleri ve bakımı, postaneler, bankacılık hizmetleri, doktorlar, dişçiler, eczaneler, kafe ve restoranlar, atm ler, bankalar, diğer iş ve hizmetler.) Turizm Talebi; turizmin mevcut durumunun incelenmesi; Ziyaretçi; boş zamanlarını geçirmek için bir yere gelen kişi olarak tanımlanabilir, turist ise alanda bir veya daha fazla gece konaklamaktadır. Her turist bir ziyaretçidir, ancak her ziyaretçi turist değildir. Dolayısı ile turist ve ziyaretçi sayılarının ayrılması gerekmektedir. Ziyaretçi ve turist ayrımı farklı talepleri sebebi ile yapılmak durumunadır, ayrıca her ikisinin de farklı etkileri bulunmaktadır. Bir turistin ortalama harcaması alanda daha fazla zaman geçirdiğinden, konaklamaya, ilave yiyecek ve içeceğe ödeme yaptığından genellikle daha yüksek olmaktadır. Turizme ilişkin mevcut durumun ortaya konabilmesi için; Turist ve ziyaretçileri ayrı ayrı sayısı (yıllık, mevsimlik, aylık, haftalık, günlük), Son on yılda turistlerin/ziyaretçilerin değişimi, Ortalama kalış süreleri, konaklama ve ulaşım şekilleri önemlidir. 15 (Sürdürülebilir doğa turizm gelişme planımızda ana unsur turizm olduğundan;turizme ilişkin veri kullanılamaz olduğu hallerde ikinci en iyi seçenek olarak ziyaretçilere ait verielr üzerinden değerlendirme yapılması mecburiyeti doğmaktadır). Turist başına ortalama harcama, Grup hacmi ve düzeni, Turistlerin ağırlıklı yaş grubu, Yaptıkları faaliyetler, Ziyaret edecekleri-ettikleri yere ilişkin seçimleri, Memnuniyeti, deneyimleri ve para harcama şekilleri, İkinci ziyaretlerin yüzdesi ve sayısı, Kullanılabilir ilave veriler. Talep incelemesinde ilimizi rakip olarak gördüğümüz veya bizimle rekabet eden benzer il veya illerle karşılaştırmak faydalı ve yerinde olacaktır. Turizm Arzı:
24 Konum Faktörü; Bir ilin başka turizm pazarları ile ilişkili olarak nasıl konumlandığını, bir turistin alana ulaşmak için harcadığı zamanı, parayı/enerjiyi belirtir. Bir saha ne kadar güzel olursa olsun, hedef grup tarafından kolayca ulaşılabilir değilse asla başarılı bir turizm gelişimi sağlanamayacaktır. Yerel nüfusun değil turistin algılama durumu dikkate alınmalıdır. Örneğin bakir alanları ziyaret etmekten zevk alan ve ilkel patika yollarla ulaşılan yerleri ziyaret etmek isteyen turistler için düşünülen uzak mesafeler için alanın sınırlı sayıda turist potansiyeli olacaktır. Uzun mesafeden gelen turistler için hava alanına uzaklık çok önemlidir, Tur operatörlerinin çoğu havayolu ulaşımını zorunlu görmektedirler, bu sebeple bağımsız turistler veya tur operatörleri hedeflenebilir, Tren, otobüs veya özel araçlarla erişim de konum faktörleri içinde önemlidir, Alana ziyaret iklim şartları açısından da kısıtlı imkanlara neden olabilir, İle özgü yapılan bürokratik işlemlerin bıktırıcılığı da önemlidir, sık sık güvenlik birimleri tarafından kimlik sorulmak, aranmak gibi, Turizm arzında; işaretlemeler, doğru yönlendirmeler, bilgiye ulaşma kolaylığı da önem arz etmektedir. Haritalar, broşürler, internet imkanı, kılavuz ve rehberler önemli bir arz faktörüdür. Yiyecek içecek sunumu ve konaklama arzı; Sunumun ürün ve hizmet kalitesi, hijyenik standartlar, özgünlük/otantik, yöresel olması, yer ve ürünlerin çeşitliliği, ortam ve konukseverlik önemlidir. Restoranların sınıflaması önceden yapılırsa turist için kolaylık olacaktır. Konaklama tüm türleri içerebilmelidir, ürün ve hizmetlerin kaliteli olması, özellikle hijyeniklik konaklamada çok önemlidir. 16 Doğal Alanın Kendine Has Özellikleri; Doğal alanların değer yaratması, kırsal kalkınmada rol oynaması beklentisi de son yıllarda öne çıkan bir görüştür. Doğal alanların alternatif kaynak kullanımına dönüştürülmesi için yapılan baskılar sonucu tehdit altında olduğu yerlerde devamlılığını sürdürebilmeleri, diğer alternatif kaynak kullanımları karşısında koruma ve kullanma dengesinin uzun dönemli ekonomik değerinin gösterilebilmesine bağlıdır. Tabiat ve kültürel miras, yaban hayatının gözlemlenmesi, yöreye özgü özellikler ve korunması gereken öncelikli türler, doğa ile ilgili çalışan ve doğanın kıymetini bilen eko-turistler için son derece önemlidir. 2.3 TAŞIMA KAPASİTESİ - Belirli bir sürede ( yıl, ay, hafta, gün, saat ) bir bölgenin alabileceği ziyaretçi sayısı veya bölgenin kaynakları üzerinde istenmeyen veya planlanmamış etkilere sahip olmayan ve sürdürülebilir kalkınmayı tehdit etmeyecek düzeyde bir alanda aynı anda bulunabilecek ziyaretçi sayısı, - Bir bölgenin, hayati önemde olduğu düşünülen değerleri, ekolojik süreç ve koşulları tehlikeye atmadan ve sürdürülebilir kalkınma imkanlarını azaltmadan belirli bir süre boyunca
25 destekleyebileceği insan faaliyetlerinin (ağaç kesimi, avlanma, tarım) ve diğer etmenlerin (örn: iklim değişikliği, kirlenme.vb.) baskısı, - Ziyaret edilen bir alan veya tesisin sahip olduğu kaynaklar üzerinde koruma amaçlarını tehlikeye atmadan, istenmeyen ve planlanmayan etkilere neden olmadan belirli bir süre (yıl, ay, gün, an) boyunca alabileceği ziyaretçi sayısı şeklinde tanımlanmaktadır. Taşıma kapasitesi, Sürdürülebilir Doğa Turizmi Gelişme (Master) Planında önemli bir planlama aracıdır. Turizmin gelişimi ve korunmasında önemli bir kavramdır. Taşıma kapasitesinin analizi ve izlenmesi, yönetim kararları yönünden girdi sağlayacaktır. Taşıma kapasitesi sayesinde kullanımı sınırlamak, en elverişli ziyaretçi sayısını tamamlayarak müspet etkileri azamiye çıkartmak, olumsuz etkileri en aza indirmek mümkün olabilecektir. Kısaca Doğa Turizmi Gelişme (Master) Planındaki sürdürülebilirlik taşıma kapasitesinin aşılmaması ile temin edilir. Ziyaretçi sayısı ve etkinin büyüklüğü arasında doğrudan ilişki vardır. Ancak alan içinde tek tehdit unsuru ziyaretçiler değildir. Doğa için önemli olan tehditlerin tümünün birleşik etkisidir Taşıma Kapasitesinin Elemanları; Sosyal Taşıma Kapasitesi, Turizm için yerel tolerans limitleri olarak tanımlanmakta olup yöre halkı üzerindeki olumsuz etkilerinden ve ziyaretçiler ile yöre halkı arasındaki çatışmalardan kaçınılmasını içerir.bu unsurun turizm gelişimi içerisinde anahtar rolü vardır. Yöre halkı turizmi desteklemezse kalkınma asla olmaz. Yerel kabulü belirleyen temel etmenler, sosyal yapı ve kültürün hassaslığı, toplumun değişimin üstesinden gelebilme yeteneği, turizmin algılanışı, yöre halkı ile ziyaretçilerin ilişkileri, kullanıcı grupların davranışları, birbiri ile uyumu ve paydaş olmanın ekonomik ve toplumsal faydalarıdır. 17 Ekonomik Taşıma Kapasitesi; Sürdürülebilir bir turizm gelişiminde turizm, ekonomik yapı ile bütünleşmiştir ve diğer sektörleri de desteklemektedir. Ekonomik taşıma kapasitesi; turizm gelişimini sağlayan bir yerel ekonomi ve yerel ekonominin sürdürülebilirliğini sağlayan bir turizm gelişimi anlamına gelmektedir. Yani temel kıstas; turizm gelişimi ile yerel ekonomi arasındaki sinerjidir. Ekonomik taşıma önemli olan iki unsur; Beklenen faydaları temin etmek için asgari turist sayısı ve ekonominin üstesinden gelebileceği azami turist sayısıdır. Ekolojik Taşıma Kapasitesi; Ekolojik taşıma kapasitesi, ziyaretçilerin/turistlerin ziyaret edilen alandaki ekosistemler, ikamet yerleri ve canlı türleri üzerinde ortaya koyduğu ekolojik zararlardır. Burada, ekolojik
26 değerlerin, ziyaretçi akışlarının ve davranışlarının uzun süreli ve sistematik olarak izlenmesi ve veri toplanması önemli olmaktadır. İdari/fiziki Taşıma Kapasitesi; Fiziki taşıma kapasitesi aynı anda ve belirli bir zamanda müşteri olarak alınabilecek ziyaretçi sayısıdır. Bu kapasite, alana uygun insan sayısına, yani alanın büyüklüğü ve diğer fiziki şartlar (doğal, coğrafi koşullar ve hava şartları) ile turizm altyapısının kapasitesine dayanmaktadır. Burada temel göstergeler; kalabalık, kuyruklar ve trafik sıkışıklığıdır. Fiziksel kapasite yönetiminin verimliliği ve etkinliği şu unsurlara bağlıdır; - Organizasyon kaynaklarının kapasitesi (insan ve ekonomik kaynaklar vb. gibi), - Ziyaretçi yönetiminin kapasitesi, Fiziksel kapasiteyi değerlendirmek için aşağıdaki bilgiler gerekmektedir; Bir sahanın ziyaretçi kullanımına/ turizm gelişimine karşı hassas olan kaynakları: Kırmızı liste ve endemik türlerin habitatları, alanın savunmasız olan diğer kaynakları, göçe hassas türler, Ziyaretçi yönetimi de dahil olmak üzere yönetim amaçları ve hedefleri: Genel bir doğa koruma planı, amaçlar, hedefler ve doğa koruma politikası, tür koruma politikaları, bölgeleme sistemi, izleme sistemi, Ziyaretçiler/turistler, turizm gelişimi ve etkileri üzerine veriler; tüm güzergahlar, tesisler, konaklama ve ziyaretçi/turist için olan etkinlikler ve detaylı haritalar, ziyaretçi sayısı, özellikleri, akımları, ziyaretçi modelleri, etkinlikler ve mevsime bağlı özelliklere ilişkin bilgiler vb., ziyaretçiler tarafından özel olarak gerçekleştirilen faaliyetler, ziyaretçi etkilerine ilişkin veriler, etkilerin izlenmesi ve değerlendirilmesine ilişkin yöntemler, ölçütler ve göstergeler. Coğrafi bilgi sistemleri (CBS) teknikleri ile bilgilerin gösterilmesi mümkündür. 18 Psikolojik Taşıma Kapasitesi; Psikolojik taşıma kapasitesi bir alanın belirli bir zaman diliminde ziyaretçi deneyimleri üzerinde olumsuz etkilenmeye sebep olmaksızın kaldırabileceği maksimum ziyaretçi sayısıdır. 3.İLGİ GRUBU ANALİZİ VE YEREL ORGANİZASYONUN OLUŞTURULMASI 3.1 İLGİ GRUPLARI/PAYDAŞLAR İlgi grupları, belirli bir koruma ve sürdürülebilir kalkınma projesi ile ilgili olarak fayda sağlayan, projenin içinde yer alan veya söz konusu projeden olumlu ya da olumsuz etkilenen bireyler, gruplar veya organizasyonlar olarak tanımlanabilirler. Paydaşlar, bir problemi çözmek için sürdürülebilir doğa turizmi gelişimine ve amaçlarımıza ulaşmak için güvenebileceğimiz kişilerdir. İlgi gruplarının hepsi sürdürülebilir doğa turizmi gelişimine ortak değildir veya olmaları gerekmez. Çünkü bir ortağın projeye olumlu bir bakışı, tutumu olmalıdır ve amaçlara ulaşmak için işbirliği yapmalıdır. Bazen bir ilgi grubu projeye olumsuz bakabilir ve hatta aktif bir tehdit bile olabilir, ilgi gruplarını işbirliği yapılanlar haline getirmek onlara paydaş değeri verilmesi ile mümkün olur.
27 3.2 İLGİ GRUBU KATEGORİLERİ Turizmde ilgi grupları; Yöre halkı, kişiler ve kurumlar, Alana dayalı ilin sorumlu yöneticileri, Bölgesel yetkililer, Ulusal yetkililer, Turizm ofisleri, yerel turizm organizasyonları, konaklama ve hizmet sunanlar, taşımacılar, Turizmle ilgili sektörler, Tarım, ormancılık ve balıkçılık gibi farklı ekonomik sektörlerin temsil edildiği ticaret ve sanayi odaları ve el sanatları ile ilgili birimler, İşçi sendikaları, dernekler, STK lar, Eğitim ile ilgili birimler, 3.3 İLGİ GRUBU ANALİZİ İlgi grubu analizi sürdürülebilir doğa turizmi gelişme planının ortaya konması ve uygulamasında yer alan farklı taraflara ilişkin genel bir izlenim sahibi olabilmek, niyet okumak için kullanılan bir araçtır. Yalnızca bir envanter olarak ele alınmamalıdır, sürdürülebilir doğa turizmi gelişme planının planlanmasında potansiyel ortaklarımızın kimler olduğunu ve hangi tarafla çelişkiler yaşayacağımızı bize bildirmektedir. Ayrıca projenin farklı seviyelerinde destek temini için de son derece elverişli bir analizdir. İlgi grupları analizine dayalı olarak sürdürülebilir doğa turizmi gelişme planının yönetiminden sorumlu bir organizasyon oluşturulmalıdır. Sürdürülebilir doğa turizmi gelişimi için, detaylı bir ilgi grubu analizi ilgi gruplarının; Genel hedeflerini, Turizmden beklediği faydaları Turizmdeki rollerini tanımlamalıdır. Bu süreç; şu adımlardan oluşur; 1. İlgi gruplarının tanımlanması, 2. Her ilgi grubunun çıkarlarının, önceliklerinin ve değerlerinin belirlenmesi, 3. Her ilgi grubunun davranışlarının belirlenmesi, 4. İlgi grubunun gücünün ve ilgi grupları arasındaki muhtemel koalisyonlarının gücünün tahmin edilmesi, 5. İlgi gruplarının mevcut ihtiyaçlarının ne düzeyde karşılandığının değerlendirilmesi, 6. İlgi grupları ile birebir iletişimlerin başlatılması ve ilgi gruplarının güveninin kazanılması, 7. Ortak menfaatler, sinerji ve başarı unsurlarının tanımlanması, 19
28 8. Paydaşların bir araya getirilmesi, 9. Ortak hedef ve amaçların ve onlara ulaşmak için gerekli olan stratejinin ortaya konması, 10. Organizasyon çerçevesinin oluşturulması, 11. Uygulama (zaman çizelgesinin ve hedeflerin ortaya konması, iletişim organizasyonunun oluşturulması, ilgi gruplarına somut sorumlulukların verilmesi.) 12. İzleme ve geri bildirimin yapılması 3.4 TOPLUM TEMELLİ YAKLAŞIM Sürdürülebilir Doğa Turizmi Gelişme Planı nın hazırlanmasında toplum temelli yaklaşım uygulanması neticesinde; Yöre halkı için sürdürülebilir geçim kaynakları ortaya koymak, Toplulukların kendi yapılarını korumalarını teşvik etmek ve Doğal alanların koruma hedeflerinde yerel faydayı oluşturmak mümkündür, Toplum temelli turizmin en önemli özelliği, doğal kaynakların kalitesi ile alanın kültürel mirasının bozulmamış ve turizmle güçlendirilmiş olmasıdır. Doğal çevre üzerindeki olumsuz etkiler en aza indirilmeli ve yerel kültür korunmalıdır. Turizm, insanların kendi yerel kültürlerini yaşatma ve değerlendirmeye teşvik etmelidir. 3.5 YEREL ORGANİZASYONUN OLUŞTURULMASI İlgi grubu analizine dayalı olarak, korunan alan ve çevresi için, Sürdürülebilir Doğa Turizmi Gelişme Planını izlemek veya biçimlendirmek amacıyla, korunan alan yönetimi ve tüm ilgi gruplarının resmi işbirliğine dayalı bir organizasyon oluşturulmalıdır. Sürdürülebilir Doğa Turizmi Gelişme Planını uygulamak, desteklemek ve sorumluluklarını, karar verme gibi hususları düzenler TARİHÇE Uşak yöresi tarihin bilinen dönemlerinden beri bir yerleşim bölgesidir. Kentin bilinen en eski adı Temenothytiadır. Kent bu adı Heraklilerden Aristomakhosun oğlu Temenostan almıştır. Temenos, Roma İmparatorluğu dönemi sikkeleri üstündeki Temenos Oikistes (Kurucu Temenos) ya da Ktistes yazıtları ve Temenos tasvirleriyle bilinmektedir. Temenothyria, Flavuslardan sonra Flaviopolis adını almıştır. İl merkezi Uşak'ın eski adı Uşşak'tır. Uşşak kelimesi iki anlama gelmektedir. Uşşak kelimesi Aşıklar Diyarı anlamına gelmektedir. Evliya Çelebi ünlü Seyahatname sinde bu adı Aşıklar Diyarı olarak yorumlamıştır. Bunun yanı sıra "Anadolu'daki tarihi yer adları" kitabında Uşak isminin buradaki "Obsekion" kentinin isminden türediği yazılmaktadır. Tarih öncesi dönemde Uşak ve çevresi Uşak ve çevresinin MÖ 4000 yılından itibaren yerleşime açıldığı anlaşılmaktadır. Özellikle bronz çağında yerleşimin daha yaygınlaştığı görülmektedir.
29 MÖ.2000 de Anadolu da ilk siyasi birliği kuran Hititlerin 1000 de ise Frizlerin batı sınırını oluşturan Uşak ve çevresi bu kültürlerden ziyade İon Kültürünün etkisi altında kalmıştır. MÖ. 7. Yüzyılda Kral Gyges in Lidya İmparatorluğunu ele geçirmesi ile topraklarının büyük kısmı Lidya da kalan Uşak. MÖ. 620 de tamamen Lidya nın egemenliğine girmiştir. Dünyada ilk kez parayı basan ve kullanan, döneminin en zengin krallığı olan Lidya nın hâkimiyeti MÖ. 546 yılına kadar devam etmektedir. Bu süre içerisinde Efes ten başlayan kral yolu yapılmış ve yol Gediz (Hermos) nehrini takip ederek Uşak ili sınırları içerisinde Güre köyü, Uşak- Keromon-Agora kentlerine uğrayarak devam etmiştir. MÖ. 546 da Lidya nın son kralı Kroisos ile Pers Kralı Kyros arasındaki savaşta Lidya nın tarihten silinmesi sonucu bölge İran dan gelen Perslerin hakimiyetine girmiştir. Pers egemenliği MÖ. 334 yılına kadar devam etmiştir. Bu tarihte Makedonya lı Büyük İskender in Anadolu seferi sonucu bölge tüm Anadolu gibi Büyük İskender in hakimiyetine girmiş, İskender in ölümünden sonra ise bölge, Büyük İskender in generallerinden Antigon un payına verilmiştir. Daha sonra bir süre Bergama krallığına bağlanan Uşak ve çevresi MÖ. 189 yılında Roma Konsülü Montius un himayesine, başka bir ifadeyle Roma hakimiyetine geçmiş, Kavimler Göçünden sonra Roma İmparatorluğunun ikiye ayrılması neticesinde Doğu Roma sınırları içinde kalan Uşak, MS. 12, Yüzyıla kadar Bizans hakimiyetinde kalmıştır den sonra Uşak ve çevresi 1071 den sonra yöre, zaman zaman Selçuklular ile Bizanslılar arasında el değiştirmiş, 1176 yılında Selçuklu Sultanı II. Kılıçarslan ile Bizans İmparatoru Manüel Komnenos arasında yapılan Miryakefalon (Kumdanlı) Savaşı sonucunda Selçuklulara geçmiştir. 21 Sultan II.Kılıçarslan yeni bir fetih hareketine girişerek 1182 de Uluborlu, daha sonra Kütahya civarını fethetti. Uşak yöresinin de bu sefer sırasında Selçuklu hakimiyetine geçtiği muhakkaktır. Çünkü; Selçuklu sınırları Denizli ye kadar yaklaşmıştı. Bu arada Sultan ll. Kılıçarslan 1185 tarihinde ülkeyi 11 oğlu arasında paylaştırdı. Bu taksimat sonunda Kütahya- Usak-Uluborlu bölgesi Gıyaseddin Keyhüsrev e verildi. Bu taksimattan sonra kardeşler arasında hakimiyet mücadelesi haşladı. l. Gıyaseddin Keyhüsrev 1192 tarihinde devletin başına geçmeyi başardıysa da diğer kardeşlerini bertaraf edemedi ve 1196 da II. Süleyman Şah tarafından sürgüne gönderildi. Kardeşler arasındaki bu taht mücadelesinden yararlanan Bizans Kütahya-Uşak civarını geri aldı. Bizans Hakimiyeti 1233 tarihine kadar sürdü. Bu tarihten itibaren Uşak civarı artık tamamen Türk hâkimiyetine geçti. Uşak, Anadolu Selçukluları döneminde bu devletin bir anlamda sınır şehri olmuştu. Sultan Alaaddin Kevkubad zamanında, Kütahya ve Uşak civarının kesin olarak Türk hâkimiyetine girmesini takip eden yıllarda, bölgeye kesif bir Türkmen yerleşmesi olmuştur. Bundan sonra Uşak ve çevresini Germiyanoğulları Beyliği nin hakimiyetinde görüyoruz, XIII. Yüzyılın ilk yarısında Anadolu Selçuklu Devleti nin hizmetinde olarak Malatya taraflarında meskun
30 bulunan Germiyan Asireti nin, muhtemelen 1241 de Baba İshak isyanının bastırılmasından sonra II. Gıyaseddin Keyhüsrev zamanında veya bir müddet sonra Kütahya-Uşak bölgesine yerleştirildikleri anlaşılmaktadır. Çünkü Cimri (Alaaddin Siyavuş) hadisesinde Germiyanlıların faal bir rol oynamaları bu aşiretin Cimri hâdisesinin ortaya çıkısından (1277) önce Kütahya- Uşak yöresine yerleştiklerini göstermektedir. Bu hâdise sırasında Sahip Ata Oğulları emrinde görülen Germiyanlılar, bundan sonra artık Batı Anadolu da en kuvvetli beylik haline gelmiştir. Beylikler döneminde Germiyanoğulları na tabi olan Uşak ve çevresi, 1391 de Yıldırım Bayezid in Germiyanoğulları hakimiyetine son vermesi ile Osmanlılara dahil olmuş, Fetret Devrinde beylikler tekrar canlanmış, 1429 yılında Germiyanoğulları nın son hükümdarı II. Yakup Bey in vasiyeti ile Osmanlı Devletine kalmıştır. Uşak, Osmanlı hakimiyetine girdikten bir süre sonra yapılan idari taksimata göre Anadolu Eyaletine bağlı Kütahya Sancağının bir kazasıdır. Her ne kadar Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü Arşivindeki 16.yüzyıla ait 48 numaralı Kütahya Sancağı Tapu Tahrir Defterinde Uşak nahiye olarak geçmekte ise de Mustafa Çetin Varlık ın "16.Yüzyılda Kütahya Sancağı" (1980) isimli kitabında, 1513 tarihinde Uşak Kütahya Sancağının kazaları arasında gösterilmektedir. Uşak bu statüsünü 1530 tarihinde de muhafaza etmektedir. 16.yüzyılda detaylı şekilde bilgi bulabildiğimiz Uşak kazası hakkında daha sonraki yıllarda belgelere dayalı fazla bir bilgiye rastlanmamaktadır. 17.yüzyıla ait bilgiler çoğunlukla seyahatnamelerde mevcuttur. Bu yüzyılda yaşayan Katip Çelebi nin ( ) "Cıhannüma" adlı eserinde ; "Uşak, Kütahya dan doğuya bir merhale Murat Dağı yakınında, bir dere içinde kaleli bir kasaba, 150 adet köyü bulunan mamur bir kazadır. Kasabası geniş bir ovanın doğusuna düşüp köyleri o ovada bulunmaktadır. Seccade ve halısı meşhurdur." diye bahsedilmektedir. 22 Uşak hakkında aynı yüzyılda yazılmış bir diğer kaynak da Evliya Çelebi nin "Seyahatname" adlı eseridir. Bu eser Katip Çelebi nin Cihannüma sından daha sonraki yıllarda yazılmıştır. Verilen bilgiler kesin olmamakla birlikle Katip Çelebi nin anlattıklarını teyit eder niteliktedir. Seyahatname ye göre Uşak; Kütahya Sancağı dahilinde bulunan bir kaza olup, Gevher Sultan Has sıdır. Şehir, doğuda Banaz, kıble tarafında Honaz, güneyde Komar, batıda Kule, kuzeyde Gediz olmak üzere beş kapısı olan bir kale ile çevrilidir. Eserde kalenin özellikleri ayrıntılı bir şekilde anlatılmaktadır. Buna göre; kalenin müstahkem olmadığı, beş arşın yükseklikte, şeklinin kare olduğu, Buğday Pazarı kapısında hendek bulunduğu ve 1598 tarihinde Uşak halkının Celali İsyanlarından dolayı bu kaleyi tuğla ve taşlarla tamir ettikleri anlatılmakladır. Uşak. Osmanlı yönetimi altında l7 ve 18. yüzyıllarda münferit olaylar hariç uzun süre barış içinde yaşamıştır. 19. yüzyılda siyasa! açıdan sakin bir dönem geçiren Uşak canlı bir ticaret şehri haline gelmiştir. Özellikle halı ve kilimleri Uşak yoluyla İngiltere ve Fransa ya kadar ulaşmıştır. Alaşehir-Afyon Demiryolunun 1869 yılında tamamlanmasıyla Uşak Metropolü ile Uşak arasında ulaşım kolaylaşmış ve ticari hayat daha da canlanmıştır. 19.yüzyılın ikinci yarısındaki Uşak hakkında "La Turquie d Asie" adlı eserinde bilgi veren Vital Cuinet, evlerin
31 büyük çoğunluğunun pişmemiş tuğladan yapıldığını, 1890 da ise hem daha sağlam hem de daha zarif olan ahşap evlerin tercih edildiğini belirtmekledir. Cumhuriyet Döneminde Uşak İzmir in işgalinden sonra Batı Anadolu da Gediz ve Menderes vadilerinde ilerlemeyi planlayan Yunan kuvvetleri; 25 Mayısta Manisa yı, 29 Mayısta ise Turgutlu yu işgal etti. Bu işgaller karşısında Alaşehir de Kuvayı Milliye teşkilatı kuruldu. Akabinde Uşak ta da kıpırdanmalar başladı. İzmir in işgali sırasında 17. Kolordudan ayrılarak Uşak a gelen Selanikli Kaymakam Fuat Bey, Yüzbaşı Hakkı Bey ve Sökeli Hilmi Bey burada gizli bir cemiyet kurdular. Ödemiş in 1 Haziranda istilaya uğraması üzerine Uşak a gelen Alaşehir Mevkii Kumandanı Süleyman Sururi Bey in Teşkilatı Mahsusa ile bir irtibatı vardı. Sururi Bey in etkisiyle bu cemiyetin adı "Müdafaa-i Hukuk Heyeti Milliyesi" şeklinde değiştirilerek Karakol Cemiyeti ile bağlantısı sağlandı. Kuvayı Milliyeye karşı olan kaymakam ve belediye reisinin bütün baskılarına rağmen Uşak ta milli hareket sindirilemedi. Gizli cemiyetin çalışmaları neticesinde Salihli Cephesinden ayrılan bir bölük Eşme den takviye alarak 17 Temmuz 1919 günü Uşak a girdi ve şehre hakim oldu. Ardından Gediz ve Simav da Kuvayı Milliye teşkilatı kuruldu. Kuvayı Milliyecilerin Uşak ta hakimiyeti ele geçirmesi, İstanbul ve İşgal kuvvetlerine "Kuvayı Milliyeciler hrıstiyan nüfusa saldırdı" şeklinde aksetti. Düşman kuvvetleri İstanbul Hükümetine baskı yaparak Uşak ta asayişin sağlanmasını istedi. Hükümet, Afyonda bulunan l 500 kişilik 23. Fırkayı Uşak a göndermek istedi. General Milne. fırkanın Kuvayı Mılliye ye katılabileceğin i düşünerek bunu kabul etmedi. 23 Eski bir ittihatçı olan İbrahim Tahlakılıc (Dalkılıç) gizli bir cemiyet olan "Müdafaa-ı Hukuk Heyet-î Mılliyesi" cemiyetinin içinde yer almadı. Hatta bu cemiyetin zarar vermesinden endişe duyarak 30 Temmuz 1919 da "Redd-i İlhak" cemiyetini kurdu. İbrahim Bey in başkanı olduğu bu cemiyet milli kuvvetlerin halka zarar vermelerini önlediği gibi Uşak ta Kuvayı Milliye hareketini yaygınlaştırdı.
32 İzmir in işgalinin ardından Uşak ta bu gelişmeler yaşanırken, bütün Batı Anadolu yu kapsayacak bir üst kongre niteliğinde "Alaşehir Kongresi" Ağustos tarihinde toplandı. Kongreye; Balıkesir, Manisa-Alaşehir, Sındırgı, Buldan, Gördes, Uşak, Ödemiş, Bozdağ, İnegöl, Denizli-Nazilli, Akhisar ve Ayvalık tan temsilciler katıldı. Kongrede Hacım Muhittin Çarıklı başkan, Uşak temsilcisi İbrahim Bey ise Başkan yardımcısı seçildiler. II. ve III. Balıkesir kongrelerinin ardından Ekim Ayı içerisinde Uşak ta bir kongre toplandığına dair bilgiler bulunmakla birlikte oldukça sınırlıdır. 24 Alaşehir Kongresinde kurulması kararlaştırılan "Alaşehir Heyet-i Merkeziyesi" 14 Eylül 1919 da ilk toplantısını yaptı. Daha sonra, Heyet-i Merkeziye Talimatnamesi nin 8. Maddesi olan "Heyet-i Merkeziye, karargahını kendisi için muafık göreceği mahalle nakil edebilir" hükmüne istinaden merkezini Uşak a nakletti. Heyet-i Merkeziye Uşak ta ilk toplantısını İbrahim Bey in başkanlığında gerçekleştirdi. Sivas Kongresinde bütün cemiyetlerin Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adı altında toplanması karan alınmasına rağmen, Uşak ta Heyet- i Merkeziye "Hareket- i Milliye Redd-i İlhak Cemiyeti Heyeti-i Merkeziyesi" adını korudu. Bu isimden daha önce Uşak ta kurulan Redd-i İlhak Cemiyeti ile Heyet-i Merkeziyenin bütünleştiği anlaşılmaktadır. Uşak Heyet-i Merkeziyesinin görevi sadece cepheye asker göndermek değildi. Cephe gerisinde de ihtiyaçları gidermek için büyük gayretler sarf ediyordu. Sivas Kongresinin toplanmasından sonra Yunan kuvvetlerinin harekete geçmesiyle İzmit, Eskişehir ve Konya livaları en hassas bölgeler haline geldi. İstanbul Hükümeti bu bölgelerde Kuvayı Milliye teşkilatının kurulmasını önlemeye calıştı. Heyet-i Temsiliye ise İstanbul Hükümetini istifaya zorlayarak bu bölgelerde gücünü arttırmak istiyordu. Bu karmaşa içinde Garbi Anadolu Umum Kuvayı Milliye Kumandanlığına Ali Fuat (Cebesoy) Paşa, Eskişehir Mıntıka Kumandanlığına Atıf Bey, 23. Fırka Kumandanlığına Ömer Lütfi Bey getirildiler. Harbiye Nazırı Mersinli Cemal Paşa, Batı Cephesinde yaptığı yeni düzenleme ile 23. Fırkayı
33 Konya da bulunan 12. Kolorduya bağladı. Heyet-i Temsiliye yaptığı çalışmalar neticesinde 23. Fırkayı kendi denetimi altına aldı. 23. Fırkanın 68. Alayı bir taburu eksik olarak Uşak a yerleşti. 8 Ocak 1920 tarihinde 23 Fırkanın kumandanlığına Aşir Bey tayin edildi. Fırkanın içinde milis tümeni de vardı. İbrahim Bey in isteğiyle kurulmuş olan Uşak Hücum Taburu Ocak 1920 tarihinde milis tümeninin içinde yer aldı. Yunanlılar silah zoruyla Sevr Antlaşmasını Osmanlı Devletine kabul ettirebilmek için 22 Haziran 1920 tarihinde taarruza başladılar. Yunan kuvvetlerinin bir kolu Bursa tarafına, bir kolu da Uşak in doğusuna doğru harekete geçti. 29 Ağustosta Uşak ı işgal etti. Yunanlılar Uşak a girdikleri zaman eşraftan ve köylülerden pek çoğunun evlerini yağmaladılar. Ayrıca işgal sırasında Yunan askerleri pek çok kişiyi öldürdü. Bu katliamda ne suç tespiti yapıldı ne de mahkeme kararı alındı. Yunanlılar işgalden sonra şehre yerleşmek için bazı evlere el koydular. Uşak ta yerli halkı sindirmek gayesiyle nüfuzlu kişileri, Atina ve Yunan adalarındaki esir kamplarına sürdüler. Sürgüne gönderilen 300 kadar vatandaşımız ay sürgünde kaldılar. Bunlar Kuvayı Milliyeye katıldıklarından dolayı sudan bahanelerle suçlandılar. 29 Ağustos 1920 de işgal edilen Uşak, iki yıl iki gün süren Yunan işgalinden 1 Eylül 1922 günü kurtuldu. Milli mücadele yıllarında Uşak, maddi ve manevi bakımdan zarara uğramasına rağmen, Cumhuriyet Türkiyesi nde ilk girişimlerle sanayi hamlesini başlatmıştır. Osmanlı devrinde Hüdavendigar Vilayetinin Kütahya Sancağına bağlı bir kaza olan Uşak, 20 Nisan 1924 tarihli 491 Sayılı Teşkilat-i Esasiye Kanunu ile yapılan idari düzenlemede yine Kütahya Vilayetinin bir kazası olarak kaldı. Türkiye Cumhuriyetinin yeni idari yapısı içinde Banaz, Sivaslı, Karahallı ve Ulubey Nahiyeleri, Uşak Kazasına bağlandı. 9 Temmuz 1953 tarih ve 6129 Sayılı kanunla vilayet haline getirilen Uşak a. Manisa ilinden Eşme ilçesi bağlandı. Nahiyeler ilçe statüsüne getirildi UŞAK İLİNİN GENEL ÖZELLİKLERİ İlin Jeomorfolojik Özellikleri Uşak ili arazisi, yükseltisi kuzeydoğudan güneybatıya doğru alçalan vadilerle oldukça sık yarılmış yer yer üzerinde münferit dağlar yükselen bir plato görünümündedir (Şekil 3). İlin doğusunda Burgaz Dağı, Ahır Dağı, kuzeyinde Murat ve Elmadağ ı yükselir. Bu dağların en önemlisi KD da Kütahya sınırı üzerinde yükselen Murat Dağı dır (Kartal Tepe 2309 m). Kuzeyde, Gediz Çayı nın başlangıç kolları güneyde ise Banaz Çayı ve kolları tarafından yarılmış olan Murat Dağı, KB-GD yönlü faylarla kesilmiştir. Uşak kuzeyinde yükselen Elmadağ ise eski volkanik bir kütledir. Akarsular tarafından parçalanmış ve ilksel morfolojik özelliklerini kaybetmiştir. İlin doğusunda yükselen Burgaz Dağı ise Paleozoik e ait şist ve mermerler ile Jura yaşlı dolomitik kalkerlerden yapılıdır. Dağı, batıdan kabaca K-G yönlü eğim atımlı fay sınırlandırmaktadır. Fay
34 dikliğini Kuru Çay, Kırmalı Dere, Kızıl Dere, Çamlı Dere, Payamalanı Dere, Dövüş Dere gibi akarsular parçalamıştır. Dağın B-D yönde asimetrik bir profile sahip olmasında bu tektonik yapının etkisi vardır. Akarsuların Burgaz Dağı ndan plato sahasına indikleri kesimde birikinti koni ve yelpazeleri bulunmaktadır. Sivaslı bu birikinti konilerinin birinin üzerinde kurulmuştur. İl arazisinde batıda Gediz Çayı ve kollarının oluşturduğu Gediz-Güre platosu ile doğuda tektonik kökenli depresyon içinde Banaz Çayı ve kollarının drene ettiği Eşme-Uşak platosu bulunmaktadır. Bu iki platoda karasal depolarla kaplı olup yatay yapılıya sahiptir. Platolar ile dağlık kütleleri fayların oluşturduğu yamaçlar ayırır. Platoların yükseltisi güneyden kuzeye doğru artar. Eşme-Uşak platosu metre yükseltileri arasında uzanır. Plato, Banaz Çayı ve kolları tarafından 200 metreye varan oranda yarılmıştır. Uşak ilinde Uşak ve Comburt Ovası olmak üzere iki ova bulunmaktadır. Bunlardan Comburt Ovası, Elmadağı kuzeyinde yer alır. Dağ içi ova özelliği gösteren bu ovanın temelinde ofiolitik melaj yer alır. Ovanın genel eğimi güneyden kuzeye doğrudur metre yükseltileri arasında uzanan ova tektonik olaylar sonucu oluşmuştur. Murat Çayı nın kolu olan Canbolat Dere ve kolları tarafından drene edilmektedir. Ova, batıdan Gediz Çayı nın bir kolu olan Canbolat Dere ve doğudan ise Banaz Çayı ve kolları tarafından daraltılmaktadır. Uşak Ovası ise Uşak şehri doğusunda yer alır. Banaz Çayı nın kolu Dokuzsele tarafından drene edilen ovanın genel eğimi batıdan doğuya doğrudur. Ovayı kuzeyden B-D yönlü eğim atımlı fay sınırlandırmaktadır (Şekil 3). 26
35 Şekil 3: Araştırma alanının yükselti basamakları ve karstik şekillerin dağılımı (Uşak İli 1/ Ölçekli Çevre Düzeni Planı ndan yararlanılmıştır.) Jeolojik Özellikler Uşak ili arazinde karstik kayaçlar % 35,6 gibi geniş bir alan kaplar. Araştırma alanında karstik kayaçlardan lito-stratigrafik özellikleri bakımından karstlaşmaya en uygun olanı Pliosen kalkerleridir. Karstik şekiller eriyebilen kayaçların bulunduğu yerlerde gelişmiştir. Bölgenin fiziksel özellikleri karstlaşmaya uygundur. Uşak ili arazisinde litoloji, iklim ve bitki örtüsü bakımından karstlaşma için uygun şartlar taşıyan yerlerde lapya, dolin, flüvio-karstik şekiller, travertenler ve mağaralar gibi karst topografyası şekilleri gelişmiştir. Tektonik hatlar karstlaşmanın yönünü belirlemiştir. Karstik şekillerin bulunduğu alanlara ulaşım imkânları sağlanarak turizmin hizmetine sokulması konusunda gerekli çalışmalar bir an önce yapılmalıdır. Yakınlarında bulunan diğer turistik çekiciliklerle entegrasyonu sağlanması halinde daha çok ziyaretçi çekecektir. Yörenin ekonomik ve kültürel kalkınması açısından bu doğal çekicilikler son derece önemlidir. Karstik şekiller çok uzun sürede oluşan şekillerdir. Bunun için korunması gereklidir. Yöre halkı bu konuda bilinçlendirilmelidir. Çokrağan kaynağı gibi karstik kaynaklar insan aktivitelerinden kolayca etkilendiklerinden dolayı korunmalıdır. Ulubey kanyonlarının oluşumu üzerinde flüviyal aşındırmanın yanında karstlaşmanın da önemli rolü vardır. Kanyon, Pliosen limnik kalkerler ve Paleozoik mermer içinde açılmıştır. Karahallı-Sivaslı-Yayalar-Çokaklı arasındaki alan örtülü karst sahasıdır. Pliosen kalkerlerinin yayılış gösterdiği yerlerde yapılacak her türlü mühendislik çalışmalarında karstlaşma durumu dikkate alınmalıdır. Gerek Uyuzhamamı gerekse Hamamboğazı
36 termal kaynakları sahasındaki traverten sırtları, sahanın tektonik bakımdan faal olduğunu ve KD- GB yönünde sıkıştığını işaret etmektedir LİTOLOJİ Kuaterner (Yeni) alüvyon-kum-kil-çakıl 5,386 Kuaterner (Eski) konglomera-kumtaşı ardalanması 16,788 Kuaterner traverten 0,003 Kuaterner bazalt-tüf 0,203 Pliosen silttaşı-kiltaşı-tüfit 4,346 Pliosen kalker (kireçtaşı) 29,440 Pliosen andezit-bazalt-tüf-aglomera 3,388 Miyosen riyolit-riyodasit-tüf-aglomera 3,721 Miyosen konglomera-kumtaşı-marn-kiltaşı-tüfit 10,839 Kretase melanj 3,806 Jura dolomitik kireçtaşı 0,780 Permo-Trias mermer 5,381 Paleozoik gnays-mikaşist-kalkşist 15,919 % Araştırma alanında ana faylar KD-GB yönlüdür ve bunlar Miyosen-Pliyosen dönemine aittir. Uşak ili arazisinde D-B yönlü faylar tarafından da kesilmiştir. Bu faylar KD-GB yönlü faylara göre daha gençtir. İl arazisinde volkanik arazilerin yüzeylenmiş olduğu saha ana faylara uygun olarak KD-GB yönündedir (Şekil 2). Bu da volkanizmanın bir fay hattı boyunca gerçekleştiğini ve akarsuların kuruluşunda da tektoniğin etkili olduğunu göstermektedir. Mermerler, Ulubey doğusunda Musadağı nda, Banaz Çayı nın aşındırdığı Neojen örtüsü altında ve Uşak kuzeybatısında yüzeylenmektedir. 28 Ulubey Formasyonu olarak da adlandırılan Pliosen e ait gölsel depolar içinde karstik şekiller gelişmiştir. Gölsel kalkerler araştırma alanında çok geniş yer kaplarlar. En kalın oldukları yerler Ulubey yöresi olup kalınlık 250 m ye ulaşmaktadır. Gölsel kalkerler yer yer killi-marnlı düzeyler içerir ve düzgün, yatay ve yataya yakın tabakalanma gösterirler. Alt düzeylerde genellikle kumlu kalkerler, daha üste doğru açık pembe renkli kalkerler ve en üst düzeylerde ise gri-beyaz renkli kalkerler yer alır. Yer yer silisleşmişlerdir. Kalkerler gölsel ortamda oluşurken çevredeki eş yaşlı volkanlardaki (Beydağı volkanitleri) çatlaklardan sıcak ve SiO2 ile doymuş eriyikler gelmiş ve göle karışmışlardır. Bu geliş aralıklı olduğundan, silisler kalkerler içinde ardışıklı durumdadır. Yer yer de yumrular şeklinde görülürler. Bu silisler göldeki diyatomelerin fazlaca gelişmesine neden olmuş ve kalkerler içinde yer yer diatomit mercekleri de oluşmuştur (Ercan, vd., 1978). İyi çimentolanarak taşlaşmış seviyelerinin yanı sıra zayıf ve gevşek yapılı seviyeleri de mevcuttur. Tabakaların çimentolanma özellikleri yanal ve düşey yönde sık sık değişiklik gösterir. Genellikle ince ve orta tabakalıdır. Yer yer laminalı, yer yer de masif görünüşlüdür İklim Özellikleri Araştırma alanı Ege ve İç Anadolu bölgeleri arasında bir geçiş alanı üzerinde bulunması sebebiyle her iki bölgenin iklim özelliklerini bir arada gösterir. Ege ye göre yazları sıcak ve kurak geçen, kışları ise İç Anadolu ya göre daha ılıman geçen bir geçiş iklimine sahiptir. Ege Denizi üzerinden gelen hava kütlelerinin getirdiği yağışlar Uşak iklimini Orta Anadolu ikliminden daha nemli bir hale getirir. Yıllık ortalama yağış miktarı mm dir. Yağışların aylara ve mevsimlere dağılışı düzensizdir. En yağışlı mevsim kış, yağışın en az düştüğü mevsim
37 yazdır. Bununla birlikte geçiş iklimine sahip Uşak ta ilkbahar yağışları da önemlidir. Hatta Karahallı gibi bazı istasyonlarda yağış maksimumu kıştan ilkbahara kaymış bulunur ve bu mevsimde en yağışlı ay Mayıs tır. Yağışların kış mevsimi dışında ilkbahara doğru kayması karstlaşmanın yıl içindeki seyrini olumlu etkilemektedir. Kış aylarında sıcaklık düşmekte, yaz mevsiminde ise özellikle Temmuz ve Ağustos aylarında 35 oc yi aşan sıcaklıklar görülmektedir (Şekil 4, Tablo 2). Ekim ayından itibaren Türkiye nin farkı kökenli (doğuş bölgeli) hava kütlelerinin (Atlantik, Akdeniz, Tropik kaynaklı hava kütleleri) karşılaşma alanı olması nedeniyle cephesel etkiler ve buna bağlı olarak yağışlar artar. İlkbahar aylarında cephesel etkinin zayıflamaya başlaması ile yağış da azalır. Yaz mevsiminde tropikal hava kütlelerinin egemen olması ile kuraklık şartları artar. Toplam yağış miktarı ve bunun yıl içinde mevsimlere dağılımına göre Türkeş ve diğerleri (2003) Uşak ı Akdeniz Geçiş (AKDG):Orta yağışlı bir kış/ilkbahar ve çok sıcak kurak bir yaz mevsimi ile birlikte oldukça mevsimsel; yarı kurak ve kurak-yarı nemli subtropikal yağış rejimine dâhil etmiştir. Bu özellikleriyle araştırma alanı karstik gelişme için uygun olan iklim şartlarına sahiptir. 29
38 30 Şekil 4: Uşak ilindeki meteoroloji istasyonlarının uzun yıllar sıcaklık ve yağış grafikleri Tablo 1: Uşak ilindeki meteoroloji istasyonlarının uzun yıllar sıcaklık ve yağış değerleri UŞAK BANAZ ULUBEY Yağış (mm) Ortalama Sıcaklık ( C) Yağış (mm) Ortalama Sıcaklık ( C) Yağış (mm) Ortalama Sıcaklık ( C) Ocak 66,3 2,4 Ocak 58,9 1,6 Ocak 36,5 3,6 Şubat 57,4 2,9 Şubat 47,7 2 Şubat 33,4 3,8 Mart 55,4 6,3 Mart 49,5 5,5 Mart 47,8 7,7 Nisan 62 10,8 Nisan 53,7 10,5 Nisan 40 12,1 Mayıs 44,5 15,8 Mayıs 52 14,3 Mayıs 33,9 16,4 Haziran 19,6 20,4 Haziran 20,9 18,6 Haziran 12,7 21,6 Temmuz 16 23,6 Temmuz 16,2 21,5 Temmuz 7,6 25 Ağustos 10,5 23,3 Ağustos 6,4 21,6 Ağustos 15,2 25,2 Eylül 15,6 19 Eylül 6,7 17,9 Eylül 4,3 20,9 Ekim 40,7 13,6 Ekim 39,3 12,2 Ekim 34,5 15 Kasım 67,3 7,7 Kasım 66,1 6 Kasım 60,9 8,2 Aralık 77,4 3,9 Aralık 79,7 3,1 Aralık 58,5 4,3 TOPLAM 532,7 12,5 TOPLAM 497,1 11,2 TOPLAM 385,3 13, SİVASLI KARAHALLI EŞME Yağış (mm) Ortalama Sıcaklık ( C) Yağış (mm) Ortalama Sıcaklık ( C) Yağış (mm) Ortalama Sıcaklık ( C)
39 Ocak 73,6 2,4 Ocak 18,6 1,6 Ocak 39,3 2,8 Şubat 41,6 2,2 Şubat 38,9 2 Şubat 38,7 3,7 Mart 49,9 6,9 Mart 42,9 7,2 Mart 52,8 7 Nisan 32,6 11,6 Nisan 55,3 12,1 Nisan 36,1 12,6 Mayıs 76,9 15 Mayıs 53 15,1 Mayıs 32,6 16,1 Haziran 10,7 19,6 Haziran 7,3 20,4 Haziran 14,3 21,4 Temmuz 18,6 22,6 Temmuz 8,5 24,1 Temmuz 15,4 25,1 Ağustos 14,6 22,7 Ağustos 3,8 24,2 Ağustos 18,1 25,4 Eylül 0 18,9 Eylül 4,8 19,2 Eylül 2,1 21,1 Ekim 42,7 14,5 Ekim 41,3 13,4 Ekim 27,5 15,6 Kasım 74,7 7,8 Kasım 61 7,8 Kasım 64,8 8,6 Aralık 55,9 3,8 Aralık 71,1 3,4 Aralık 54,9 4,4 TOPLAM 491,8 12,3 TOPLAM 406,5 12,5 TOPLAM 396,6 13, Hidrografya Uşak ili, Ege Bölgesinin İçbatı Anadolu bölümünde, Ege Bölgesi ile İç Anadolu bölgesinin birbirlerinden ayrıldığı İçbatı Anadolu eşiğinin batı kenarında, 38 derece 13 dakika ve 38 derece 56 dakika enlemleri ile 28 derece 48 dakika ve 29 derece 57 dakika boylamları arasında yer alır. Kuzeyde Kütahya, doğuda Afyon, güneyde Denizli ve batıda Manisa illeri bulunmaktadır km 2 alana sahip olan Uşak yüzölçümü itibariyle iller sıralamasında plaka numarası gibi 64. sıradadır. Ülke yüzölçümünün % 0.7 lik kısmını oluşturmaktadır. Hidrografik açıdan Büyük Menderes Nehri ve Gediz Irmağı havzasında kalır. İl arazisinin doğu kesiminin sularını Büyük Menderes Nehri nin bir kolu olan Banaz Çayı, batı kısmının sularını Gediz Irmağı ve kolları drene eder. Murat Dağı, Bulkaz Dağı (1876m) ve Ahır Dağı en önemli dağlardır. İç Batı Anadolu Bölümü nün zirvesi durumun olan Murat Dağı (Kartal Tepe 2224m) Kütahya ili ile olan idari sınırın üzerinden geçtiği kütle durumundadır. Uşak şehri ise Elmadağ güneybatısında, kendi adıyla anılan ovanın batı kesiminde kurulmuş nüfuslu bir yerleşmedir. 31 Zengin bir bitki örtüsü, sıcak-soğuk su kaynakları ve doğal güzelliğe sahip olan Murat Dağının zirvesini 2309 metre yükseklikte bulunan Kartaltepe oluşturmaktadır. Zirve noktası Kütahya ili sınırları içinde bulunan Murat dağı nın Uşak sınırları içersinde kalan tepelik alanlarının ortalama yükseltisi 1500 m. civarındadır.
40 Şekil 1. Uşak İli nin Lokasyon Haritası Bulkaz Dağı, Sivaslı ilçesinin doğu ve güneydoğusunda bulunmaktadır. Zirve noktası 1930 m. de bulunan dağın yapısında kireçtaşları hakim durumdadır. Kabaca kuzey-güney istikametinde uzanan Bulkaz Dağı, aynı zamanda Uşak-Afyon illerinin doğal sınırını oluşturmaktadır. Zengin su kaynaklarına sahip olan dağ, bitki örtüsü bakımından zengindir. Uşak ili sınırları içinde bulunan akarsular küçük çaplıdır. Üzerlerinde sulama veya elektrik üretimi amaçlı baraj kurulmamıştır. Banaz ve Gediz çayları üzerinde vatandaşlar kendi imkanları ile motopomp kurarak sulama yapmaktadır. 32 AKARSU ADI TOPLAM UZUNLUĞU İL İÇİ UZUNLUĞU DEBİSİ (M3/SN) BAĞLANDIĞI AKARSU BANAZ ÇAYI 155 km 133 km 146,48 BÜYÜKMENDERES EŞME DERESİ 28,7 km 23 km 12,87 BÜYÜKMENDERES GEDİZ ÇAYI 386 km 58,5 318,73 GEDİZ HAMAM ÇAYI 38 km 38 km 21,44 BÜYÜKMENDERES YAVU ÇAYI 31 km 31 km 17,34 BÜYÜKMENDERES Uşak ilinin iklimi Ege ve İç Anadolu bölgeleri arasında bir geçiş özelliği gösterir. Daha çok kara iklimi hüküm sürer. Yazları sıcak, kışları uzun ve sert geçer. Senelik yağış miktarı 430
41 mm ile 700 mm arasındadır. Sıcaklık -24 C ile +39,8 C arasında seyreder. 0 C altında geçen gün sayısı 70 dir. Yağışların çoğu kışın yağar. Yazın yağış oldukça azdır. Uşak, Akdeniz yağış rejiminin etkili olduğu bir alandadır. Yağışlar en çok kış aylarında görülür. Yaz ayları ise kuraktır. Mevsimlere göre yıllık yağış dağılımı Kış % 43,6 İlkbahar % 28,2 Yaz % 8,8 Sonbahar % 19,4 İlde yağışlar ilçelere göre de farklılık gösterir. En çok yağış alan ilçe Banaz, en az yağış alan ilçe ise Eşme'dir Toprak Özellikleri Murat Dağı, Bulkaz Dağı ve Ahır Dağı ilin kuzey, kuzeydoğu ve doğudaki doğal sınırlarını oluştururlar. İl topraklarının batısı, Gediz vadisi ile Ege Bölgesine açılır. İl toprakları birçok vadiyle yarılmış dalgalı yaylalar görünümündedir. Bu yaylalar kuzeydoğudan güneybatıya doğru alçalarak bazı kesimlerde hafif dalgalı bir görünüş alırlar. 33 İl arazisi genel olarak dalgalı plato görünümündedir. Kuzey ve doğu kesimleri dağlık, güney ve batı kesimleri ise ovalar ve dalgalı arazilerden oluşmaktadır. İl topraklarının % 57,5i platolardan, % 37 si dağlardan ve % 5.5 i de ovalardan meydana gelmektedir. Elma Dağı, merkez ilçenin kuzeyinde bulunmaktadır. En yüksek noktası 1805 m. olan dağın üzerinde geniş yaylalar ve otlaklar yer almaktadır. İlin diğer önemli yükselti noktalarını Ahır Dağı ( 1915 m), Tahtalı Tepe ( 1644 m) ve Kocatepe (1298 m) oluşturmaktadır. En önemli ovalar, Uşak ve Banaz ovalarıdır. İl yüzölçümünün % 5.5 lik küçük bir bölümünü kaplayan bu ovalar genellikle alüvyonlarla kaplıdır. Kalın bir alüvyon tabakasıyla örtülü bulunan Uşak ovası, oldukça verimli topraklardan oluşmaktadır.
42 Arazi Varlığı İLÇELER Tarım Alanı (ha) Orman ve Fundalık (ha) Çayır ve Mera (ha) Tarım Dışı Arazi (ha) TOPLAM MERKEZ BANAZ EŞME KARAHALLI SİVASLI ULUBEY TOPLAM YÜZDESİ 45,33 44,31 6,90 3, Uşak ovası hektar büyüklüğünde, Uşak şehrinin kenarında bulunmaktadır. 890 m. yüksekliğe sahip olan bu ova, doğu-batı uzanımlıdır. Kalın bir alüvyon tabakasıyla örtülü bulunan Uşak ovası, oldukça verimli topraklardan oluşmaktadır. Ova üzerinde de az yüksek, koyu renkli volkanik tepeler sıralanmıştır. Banaz ovası hektardır ve Büyük Menderes nehrinin önemli kollarından birisi olan Banaz çayının kenarında oluşmuştur. Kuzeydoğugüneybatı uzanımlı olan bu ova da oldukça verimli bir özelliğe sahiptir. 34 Uşak ili sınırları içinde bulunan akarsular küçük çaplıdır. Üzerlerinde sulama veya elektrik üretimi amaçlı baraj kurulmamıştır. Banaz ve Gediz çayları üzerinde vatandaşlar kendi imkanları ile motopomp kurarak sulama yapmaktadır Orman Varlığı Uşak orman varlığı Ha alan kaplamaktadır. İlin %40 ı ormanlarla kaplıdır. Uşak ili ağaç türleri; Kızılçam, Karaçam (p.nigra, P. Şeneriyana),Sarıçam, Meşe türleri (Q. Cerris, Q.infectoria, Q.ithaburensis, Q.troyana, Q.cocsifera), Ardıç türleri (J.cerris,J.oxicedros), Fransız akçaağacı (Fracsinus monpesculum), Ahlat, Alıç, Sumak, menengiç, Titrek kavak, Fındık türleri bulunmaktadır.
43 Ormanlık Alan Durumu VERİMLİ ALAN %35 BOZUK ALAN %65 PLAN PROJE Flora-Fauna ve Hassas Yöreler İl de 17 familya 47 cins ve 68 tür bulunmaktadır. Uşak İli Sınırları İçinde Bulunan Endemik Bitkiler Listesi Apiaceae Ferulago W. KOCH Ferulago aucheri BOISS. Ferulago macrosciadia BOISS. ET BAL. Araceae Arum L. Arum balansanum R. MILL Asteraceae Anthemis L. Anthemis wiedemanniana FISH. ET MEY. Carduus L. Carduus nutans L. subsp. falcato-incurvus P. H. DAVIS Centaurea L. Centaurea cariensis (BOISS.) subsp. longipapposa WAGENITZ Centaurea drabifolia SM. subsp. drabifolia SM. Centaurea urvillei DC. subsp. stepposa WAGENITZ Scorzonera L. Scorzonera acuminata BOISS. Scorzonera tomentosa L. Boraginaceae Cynoglottis (GUSUL.) VURAL ET KIT TAN Cynoglottis chetikiana VURAL ET KIT TAN subsp. paphlagonica (HAUSSKN. EX BORNM.) VURAL ET KIT TAN Moltkia LEHM. Moltkia aurea BOISS. Brassicaceae Alyssum L. Alyssum huetii BOISS. Crambe L. Crambe tataria SEBEÖK var. parviflora (HUB.-MOR. ET REESE) HEDGE ET HUB.-MOR. Caryophyllaceae Arenaria L. Arenaria macrosepala BOISS. 35
44 Arenaria saponarioides BOISS. ET BAL. subsp. saponarioides BOISS. ET BAL. Bolanthus (SER.) EICHB. Bolanthus minuartioides (JAUB. ET SPACH) HUB.- MOR. Bolanthus spergulifolius (JAUB. ET SPACH) HUB.- MOR. Dianthus L. Dianthus lydus BOISS. Gypsophila L. Gypsophila tubulosa (JAUB. ET SPACH) BOISS. Caryophyllaceae Saponaria L. Saponaria chlorifolia KUNZE Silene L. Silene phrygia BOISS. Silene splendens BOISS. Velezia L. Velezia hispida BOISS. Fabaceae Astragalus L. Astragalus condensatus LEDEB. Astragalus gaeobotrys BOISS. ET BAL. Astragalus lydius BOISS. Astragalus mesogitanus BOISS. Astragalus oxytropifolius BOISS. Astragalus paecilanthus BOISS. ET HELDR. Astragalus prusianus BOISS. Astragalus vulnerariae DC. Astragalus wiedemannianus FISCHER Cytisopsis JAUB. ET SPACH Cytisopsis dorycniifolia JAUB. ET SPACH subsp. reeseana (GUYOT) HUB.-MOR. Ebenus L. Ebenus plumosa BOISS. ET BAL. var. plumosa BOISS. ET BAL. Genista L. Genista involucrata SPACH Melilotus L. Melilotus bicolor BOISS. ET BAL. Trifolium L. Trifolium chlorotrichum BOISS. ET BAL. Trigonella L. Trigonella cephalotes BOISS. ET BAL. Trigonella rostrata (BOISS. ET BAL.) BOISS. Guttiferae Hypericum L. Hypericum adenotrichum SPACH Hypericum aviculariifolium JAUB. ET SPACH subsp. depilatum (FREYN ET BORNM.) ROBSON var. depilatum (FREYN ET BORNM.) ROBSON Iridaceae Iris L. Iris purpureobractea B. MATHEW ET T. BAYTOP Lamiaceae Marrubium L. Marrubium globosum MONTBRET ET AUCHER EX BENTHAM subsp. globosum MONTBRET ET AUCHER EX BENTHAM Micromeria BENTHAM Micromeria cristata (HAMPE) GRISEB. subsp. carminea (P. H. DAVIS) P. H. DAVIS Nepeta L. 36
45 Nepeta cadmea BOISS. Nepeta viscida BOISS. Salvia L. Salvia cadmica BOISS. Salvia cedronella BOISS. Salvia pisidica BOISS. ET HELDR. Stachys L. Stachys cretica L. subsp. anatolica RECH. FIL. Wiedemannia FISCH. ET MEY. Wiedemannia orientalis FISCH. ET MEY. Liliaceae Allium L. Allium phrygium BOISS. Allium stylosum O. SCHWARZ Hyacinthella SCHUR Hyacinthella lineata (STEUDEL) CHOUARD Tulipa L. Tulipa armena BOISS. var. lycica (BAKER) MARAIS Poaceae Nephelochloa BOISS. Nephelochloa orientalis BOISS. Pseudophleum M. DOGAN Pseudophleum gibbum (BOISS.) M. DOĞAN Rosaceae Amelanchier MEDIK. Amelanchier parviflora BOISS. var. parviflora BOISS. Amygdalus L. Amygdalus x balansae BOISS Rosaceae Pyrus L. Pyrus anatolica BROWICZ Rubiaceae Asperula L. Asperula lilaciflora BOISS. subsp. lilaciflora BOISS. Galium L. Galium penduliflorum BOISS. Rutaceae Haplophyllum A. JUSS. Haplophyllum myrtifolium BOISS. Scrophulariaceae Chaenorhinum (DC.) REICHB. Chaenorhinum litorale (BERNH.) FRITSCH subsp. pterosporum (FISCH. ET MEY.) DAVIS Linaria MILLER Linaria corifolia DESF. Verbascum L. Verbascum uschakense (MURB.) HUB.-MOR. Valerianaceae Valerianella MILLER Valerianella glomerata 37
46 Fauna: Uşak ilinin kuzey kısımlarında ve doğu kısımlarında Murat dağı ve burkaz dağlarında Kızılgeyik türü yaşamaktadır ilin bayrak türüdür, ormanlık alanlada Yaban domuzu türü de ilin her tarafında bulunmaktadır, Kurt, tilki, çakal, oklu kirpi, Puhu, Atmaca, Şahin, Kulaklı Orman baykuşu, Tepeli pelikan ve 150 ye yakın ötücü ile su kuşu türleri bulunmaktadır Yerleşim Alanları ve Nüfus 1924 Türk Ticaret Salnamesinde Uşak merkezinin nüfusu 15 bin, Uşak kazasına bağlı nahiye ve köylerin (150 civarında köy ve Karahallı, Ulubey ve Banaz Nahiyeleri) nüfusu ise 70 bin dir. Buna göre 1924 te Cumhuriyet in 1. yılında Uşak ta 85 bin kişi yaşamaktadır tarihli Türkiye Cumhuriyeti Devleti Salnamesinde ise Uşak ın nüfusu kişi olarak verilmektedir. Cumhuriyet Devri nin ilk nüfus sayımı 28 Ekim 1927 de yapılmıştır. Bu sayım sonuçlarına göre Uşak Kazası nın toplam nüfusu olarak tespit edilmiştir. Bunun i erkek i kadındır. Yine aynı nüfus sayımı sonuçlarına göre merkez nüfusu dir. İlçe sayısının az olması, merkez ilçenin gelişen sanayisiyle göç alması ve ilçelerde nüfus artışının az oluşu nedeniyle merkez ilçenin genel nüfus içindeki payı sürekli artmıştır yılında nüfusun % 37 si merkez ilçede yaşarken 2009 yılında bu oran % 63 seviyesine yükselmiştir. Merkez ilçe ağırlıklı bir nüfusa sahip Uşak, bu ağırlığını diğer alanlarda da hissettirmektedir. Son nüfus sayımına göre merkez ilçe (köyleriyle ) nüfusa sahiptir. 38
47 Uşak il nüfus bilgileri Yıl Toplam Değişim Sıra Yüzde Kır - Şehir Erkek Kadın 1965  % %70 % %49.5 %  %9 62 % %66 % %48.5 %  %11 64 % %62 % %50.6 %  %8 64 % %58 % %48.6 %  %10 62 % %54 % %49.4 %  %7 58 % %49 % %49.7 %  %11 58 % %44 % %49.6 %  %4 51 % %35 % %49.5 %  %0 53 % %35 % %49.5 %  %1 52 % %34 % %49.7 %  %1 52 % %33 % %49.7 %  %1 53 % %33 % %49.9 %
48 Değişim, bir önceki nüfus sayımına göre değişimin yüzde olarak oranıdır. Sıra, Uşak il nüfusunun Türkiye illeri arasındaki sıralamasıdır. Yüzde, Uşak il nüfusunun, Türkiye nüfusuna oranıdır. Cumhuriyet'in ilk sayımından günümüze kadar Uşak Merkez nüfusu: Görüldüğü gibi 1950'li yıllara kadar Türkiye'nin nüfus artış eğiliminin benzeri bir artışa sahip Uşak 'in altında nüfusa sahipti sayımında, o tarihte bağlı bulunduğu Kütahya il merkezini nüfus olarak geçmiş (Uşak: , Kütahya: ) ve 1953 yılında il olmuştur sayımından itibaren ülkede görülen kentleşme atılımıyla birlikte hızla göç almış ve büyümüştür. Nüfusu son 50 yılda 6 kat; son 20 yılda ise yaklaşık 2 kat artmıştır. İlçelerinden Banaz ilçe merkezi, en hızlı büyüyen ilçedir. Banaz 1935'te 662 nüfuslu bir bucak merkeziyken; 1953'te ilçe olmuş, 1955'te 2304 nüfusuyla Uşak ilinin en küçük ilçe merkezi olmuştur. Ankara - İzmir karayolu üzerinde yer alması sebebiyle diğer ilçeler göre daha hızlı gelişmiştir yılında merkezinin nüfusu 'i aşmıştır. Eşme ilçesi esas geçim kaynağı olan tarım nedeniyle daha yavaş bir büyüme sergilemektedir. 1970'te 6200 olan ilçe merkezi, 2009'da nüfusa ulaşmıştır. Karahallı ilçe merkezi 1953'te ilçe olduğu tarihte Uşak'ın en büyük ilçe merkezi iken, 2007 sayımına göre en küçük ilçe merkezi durumuna gelmiştir. (1955: 4922; 2009: 4511) Bu durumun başlıca sebebi, ekonomisinde tarımdan çok dokumacılığın önemli olması ve ülkede gelişen teknolojiye karşın, ilçede geleneksel üretimin rekabet edememesi dolayısıyla ilçenin göç vermesi. Bu durumu önlemek için son yıllarda ilçeye Organize Sanayi Bölgesi yapımına başlanmıştır. Özellikle İstanbul ve Bursa'ya göç etmiş Karahallılar ilçeye yatırım yapmaya başlamıştır. 40 Sivaslı ilçesi Banaz'dan sonra 2. sırada nüfus artışına sahip ilçedir. Özellikle ilçede çilek tarımının başlatılmasıyla ilçe büyümeye başlamıştır. İlçe olduğu tarihte 3000 kadar nüfusa sahip olan Sivaslı günümüzde 6800 nüfusa sahiptir. Ayrıca ilçe 5 tane kasaba barındırmaktadır. Ulubey ilçesi ise Karahallı'dan sonra en fazla nüfus kaybeden ilçedir. 2000'lere kadar olan ilçe nüfusu, 2009'da 'ye düşmüştür. Bunun başlıca nedeni il merkezine olan göçler olarak gösterilebilir. İlçe merkezi ise 1955'ten bugüne kadar 5000 civarında değişen durağan bir nüfusa sahiptir. Özellikle yaz aylarında Uşak İl inde Avrupa nın çeşitli ülkelerinin plaka işaretlerini taşıyan çok sayıda araç görülür, bunun nedeni ise 1960`li yıllarda başlayan ve günümüzde de devam eden büyük bir yurtdışı göçü olmasıdır. Uşak ilinde özellikle kırsal kesimde yaşayan nüfus, içinde bulunduğu geçim şartlarının yetersizliği sebebiyle göç etmektedir.
49 İlçeler Nüfusu Toplam Nüfusa Oranı Merkez ,57 Banaz ,55 Eşme ,00 Karahallı ,77 Sivaslı ,53 Ulubey ,58 TOPLAM Uşak İlinde toplam nüfusun % 63 ü Merkez İlçede, % 11,5 i Banaz İlçesinde, % 11 i Eşme İlçesinde, % 4 ü Karahallı İlçesinde, % 6,5 i Sivaslı İlçesinde ve % 4,5 i Ulubey İlçesinde yaşamaktadır. Uşak İlinin ilçeleri; Merkez, Banaz, Eşme, Karahallı, Sivaslı, Ulubey dir. Toplam köy sayısı 244, kasaba sayısı 24 dür Yılı nüfus sayımına göre olan il nüfusu, 2007 Yılında olarak tespit edilmiş olup, il nüfusu kişi çoğalmış ve toplam nüfusta % 3,66 lık bir artış gerçekleşmiştir sayımlarında olan nüfus binde 1,7 oranında göç vermektedir. a-kültürel Yapı Uşak ili doğal, tarihi, kültürel ve folklorik değerler bakımından çok zengindir. Yoğun olarak Lidya uygarlığının izlerine rastlanan
50 Uşak ta Blaundos (Sülümenli), Selçikler (Sebaste), Güre gibi Hellenistik ve Roma dönemine ait kentlerin yanı sıra hanlar, hamamlar, köprüler, tarihi Uşak evleri, camiler gibi çok sayıda sivil mimari örneklerine de rastlamak mümkündür. Lidyalılar döneminde Sard dan başlayan, Uşak-Orkistos-Gordion üzerinden Ankara ve Zileye ulaşan tarihi Kral Yolu, M.Ö. 546 yılında Persler tarafından yıkılmıştır. Bu yol üzerinde Ahad Köyü (Akmonia) önemli bir kenttir. Frigya, Lidya, Hellenistik ve Roma dönemlerinde ticaret merkezinin kalıntılarına rastlamak mümkündür. Buradan çıkarılan eserler Arkeoloji Müzesinde sergilenmektedir (T.C. Sanayi ve Ticaret Bakanlığı, 2001). 42 Yöremizde gelişmiş olan cirit Orta Asya dan beri oynanan bir ata sporudur. İlimize her yıl Nisan ayında Türkiye genelinde müsabakalar düzenlenmektedir. Cirit atlarının en büyük özellikleri ani manevra kabiliyetinin yüksekliği ile atın insanla aynı anda özdeşleşmesidir. Cirit atıldıktan sonra, at manevra yaparak sahibine cirit çubuğunu vurdurmamak için geriye ani dönüş yapar. İlimizde toplam 36 adet atlı spor ve cirit kulübü, 360 at ve 360 lisanslı sporcu vardır.
51 b-yerel Mimari Özellikleri Tarihi Uşak evleri genellikle iki katlıdır.bitişik nizamda inşa edilen konutlar küçük bir avlu veya bahçeye sahiptir (Gürel veark., 2007). Eski yerleşim merkezi ve yapıların durumlarına bakıldığında ticari ve konut alanının yan yana oluşturduğu bir yaşam alanı görülür. Bu yapılanma toplumsal yaşamla birebir uygunluk göstermektedir. Ticari alanların işletmeleri bu konutlarda yerleşmiş ailelerdir. Bu sistem Uşak ın çok geçmişten getirdiği geleneksel ve kültürel yapıyı korumaya yardımcı olmuştur. Sit alanı içindeki yerleşim düzenine bakıldığında sokakların dar ve Evlerin yan yana olduğu görülür. Bu komşuluk ilişkilerinin çok sıcak yaşandığını gösterir. Ayrıca evlerin bahçeleri iç kısımlarda yer alır. Bu da aileye verilen önemi ve mahremiyeti simgeler (Gürel ve ark., 2007). 43 Uşak kentsel sit alanındaki I. grup taşınmaz kültür varlıkları şunlardır; Ulu Cami (Köme mahallesi, H.822/M.1419) Burma Cami (Köme mahallesi, H.980/M.1572) Kara Ali Camii (Özdemir mahallesi, H.925/M ) Ali Ağa Camii (Işık mahallesi, H.1261/M.1845) Kurşunlu Camii (Aybey mahallesi, H.1174/M.1760) Kırık Minareli Camii (Küçük Çarşı, H. 1268/M.1851)
52 Keleter Camii (Bozkurt Mahallesi, yapılış tarihi bilinmemektedir) Hacı Kemal Türbesi (Köme Mahallesi, H.1321/M.1903) Paşa Han (Özdemir Mahallesi, H.1314/M.1898) Halitoğlu Hanı (Bozkurt Mahallesi, H.1310/M.1892) Deve Hanı (İslice Mahallesi, yapılış tarihi bilinmemektedir) Bedesten (Özdemir Mahallesi, 1901?) Müderris Hacı Ahmed Efendi Kitaplığı (Özdemir mahallesi, H.1326/M.1909) Birinci Arasta-İkinci Arasta (Özdemir Mahallesi, H.1877) Ali Ağa Çeşmesi (Sarayaltı mahallesi, H.1202/M.1788) Cumhuriyetin ilanı ve sanayi devrimi ile sanayi gelişmeye başlamış ve Cumhuriyetin ilk Yıllarında, Uşak Şeker Fabrikası nın kurulmasıyla bir sanayi kenti görünümüne kavuşmuştur. Uşak kenti dericilik, trikotaj, halı, kilim, battaniye, seramik, mermer gibi başlıca sektörlerle sanayi kenti özelliğini korumaktadır. Son yıllardaki üretim sistemindeki değişme-gelişme ve yeni sanayileşme-modernleşme, sosyal yapıdaki geleneği ve aile yapısını da değiştirmiştir. Kalabalık aile modelinin yerini kentlerde çekirdek aile almıştır. Bu durum tarihi yapı ve dokuya etkisini göstermiştir. Kent içerisinde geleneksel konut türleri yerini yeni teknolojiyle inşa edilen konutlara bırakmıştır. Eski konutlarda düzensiz olan ıslak hacimler betonarme olarak yeni inşaa edilen yapılarda düzenli bir şekilde gerçekleşmektedir. Ahşap kirişleme sistemiyle oluşturulan kapalı çıkmalarda (cumba), çıkmayı çerçeveleyen ahşap profiller bulunmaktadır. Çıkma altında ise daha çok demir, ahşap ve taş malzemelerden yapılmış olan taşıyıcı konsol elemanlara veya payandalara rastlanmaktadır Cephede pencere ve kapılar genellikle taş söveli olup, bazı örneklerde açıklıkların üstünde sade veya süslü kemerler ve lentolar bulunmaktadır. Cephe düzenlemelerinde dikkati çeken bir diğer unsur ise kalem işi, ahşap, alçı ve taş süslemelerdir (Gürel ve ark., 2007). 44 Yapılarda pencere boşlukları genellikle dikdörtgen veya basık kemerli ahşap lentolarla oluşturulmuştur. Kemerli pencerelerde orta kilit taşı mevcuttur. Konut cephelerinde doluluk boşluk oranı %19, ticarethanelerde ise %55 i boş olarak yapılmıştır. Pencerelerin üst katlarda genişlikleri cm, yüksekliği cm.dir. Alt katlarda ise genişlik ve yükseklikler 10 cm daha azdır. Bodrum kat pencereleri kare biçiminde olup üzerinde dökme demir parmaklıklar bulunmaktadır (Gürel ve ark., 2007). Yapıların giriş kapıları, yer kotundan genelde sayıları 2-5 arasında değişen birkaç basamak yukarıda yer almaktadır.
53 Fotoğraf : Örnek Uşak Evi Genellikle kesme taş veya dökme beton üzeri mozaik kaplı basamaklarla ulaşılan kapılar, kemerli olup çoğunlukla ahşap çift kanatlıdır. Çoğu yapıda kapı arkası mekanına ışık alımını sağlayan kapı üstü pencereleri bulunmaktadır. Özellikle geç dönem örneklerin kapı ve pencere açıklıklarının kilit taşlarında kabartma taş süslemelerle karşılaşılmaktadır. Ahşap süsleme ise daha çok kapı ve saçak altlarında karşımıza çıkmaktadır. Yapıların dış duvarları taştan yapılmıştır. Zemin katlar moloz yığma olarak inşa edilmiş olup ikinci katlar çoğunlukla karkastır. Taş duvarların kalınlıkları cm arasında değişmektedir. Ahşap karkas kısımların kalınlıkları cm kalınlığındadır. Ahşap karkasın üzerine bağdadi sıva yapılmıştır. Ahşap karkas arasında dolgu olarak tuğla, kerpiç ve moloz taşlar kullanılmıştır (Gürel ve ark., 2007). 45 Yapıların zemin katları günlük yaşam alanı olarak kullanılmaktadır. Birinci katlar esas İkamet bölümü olduğu için daha fazla önem kazanmıştır. 3 katlı evlerin üst katları ise yazlık kat olarak düşünülmüştür. Tarihi Uşak konutlarının en belirleyici özelliği ve merkezi sofalardır. Yapıların hemen hepsinde küçük avlu ve bahçe yer alır. Avluda fırın, ocak, ekmek evi, çamaşırlık gibi ögeler bulunur. Ön avlularda kayrak taşlarıyla döşeli taşlık denilen bir kısım yer alır. Yapıların çatıları bitişik nizamlarda çift yüzeyli beşik çatı biçimlidir. Ayrık nizamlarda üç veya dört yüzeyli kırma çatıdır. Yapıların orijinal durumlarında çatı kaplaması alaturka kiremittir. Yapıların saçak uzunlukları cm arasında değişmektedir. Geniş saçakların altları ahşap
54 kaplıdır. Bazıları ise içe doğru hafif kavisli sıva ile kaplanmış ve sıvaların üzerlerinde çiçek, meyve motifleri ile Arapça yazılarla süslenmiştir.alanın mevcut yerleşimi ve sokak dokusu yaya ulaşımı önceliklidir. Gerek konut dokusunun olduğu bölge gerekse ticaret dokusunun olduğu bölgede dar sokak yapısı görülmektedir. Sokak döşemesi Arnavut kaldırımı ile kaplanmıştır. Dar ve kıvrımlı olan sokak dokularında karakteristik cumbalı yapılarla birlikte ilgi çekici sokak perspektifleri meydana gelmektedir. c-kültür ve Geleneksel Hayat; Uşak yerleşim alanı olarak Elma Dağ ın güneybatı yamaçlarından güneye doğru uzanan Dokuzsele Çayının iki yakasında genellikle düz bir arazi üzerinde kurulmuştur. Konut ve dükkanlar da bu çerçevede Gediz Uluyolu, Tirit ve Yurt sokak gibi kuzeyden güneye ve doğudan batıya doğru uzanan ana sokakları kesen daha küçük sokaklar üzerinde yoğunlaşmıştır (Gürel ve ark., 2007). Uşak kenti tarih boyunca üretici bir kent olma özelliğini koruyarak ekonomik gelişimine geleneği ve kültürü de katarak bugünkü özelliklere sahip bir kent olmuştur. Bunun en iyi göstergesi yaşadıkları alana yaşam biçimlerini olduğu gibi yansıttıkları mimari yerleşimlerdir. Kuruluşundan itibaren geçiminin önemli bir kısmını topraktan elde eden Uşak daha sonraki yıllarda sanayiye dönük bir sosyal yaşam sergilemiştir. Bu dönemde üretim el emeğine dayanmaktadır ve dolayısıyla bu durum sosyal hayatı etkisi altına alarak organik bir toplum yapısını oluşturmuştur. Geniş aile yapısı da mimariyi etkilemiş ve bu dönemde yapılan konutlar büyük inşa edilmiştir (Gürel ve ark., 2007). 46 Uşak ta yapılan konutların yerleşim şeklinin belirlenmesinde iklim ve doğal şartların etkisi yanında geleneklerin de rolü büyüktür. Konutların büyük bir çoğunluğu geleneksel Türk kent mimarisinin belirgin özelliklerini yansıtmaktadır. Kentte 1867, 1894 ve 1922 yıllarında yaşanan yangın felaketleri yapılara büyük zarar vermiştir Tarım ve Hayvancılık Uşak Kırsal Kesiminde Ekonomik Yapı Yaklaşık Çiftçi ailesinin bulunduğu İlimizde nüfusunun % 30 u kırsalda yaşamaktadır. İşletmelerin arazi varlıkları ortalama 65,48 dekar arasındadır. Köyde yaşayan nüfus hareketli olup, gençlerin çoğu şehirdeki tekstil ve deri organize sanayiinde işçi olarak çalışmakta yaşantılarını köylerde sürdürmektedir. Köyde kalanlar tarımsal üretim ve faaliyetlerini sürdürmektedir. TARIM ALANLARININ DAĞILIMI ALAN (HA) KULLANILIŞ ŞEKLİ TARIM ALANLARI İÇİNDEKİ ORANI (%) Tarla Arazisi Nadas 624 0
55 Sebze bahçeleri Meyve-Bağ Arazisi TOPLAM İlimizde tarımsal faaliyetlerde modern tarım teknikleri ile üretim yapılmakta bu ürün çeşitliliği ve verimliliği artırmaktadır, İl de 389 dekar alanda örtü altı tarımı yapılmakta, ton sebze üretilmektedir. Bu kapsamda termal enerjiden faydalanılarak örtü altı tarımına yatırım yapılabilir. Uşak ili sınırları içinde bulunan akarsular küçük çaplıdır. Üzerlerinde sulama veya elektrik üretimi amaçlı baraj kurulmamıştır. Banaz ve Gediz çayları üzerinde vatandaşlar kendi imkanları ile motopomp kurarak sulama yapmaktadır İl de nohut üretimi hububat üretiminden sonra ikinci sırada yer almaktadır. Nohut ekilişinin tamamı leblebilik kırmızı nohut oluşturur çiftçi ailesi ha alanda nohut tarımıyla uğraşmaktadır. Verim kg/ha olup toplam üretim ton dur. İlimizde üretilen nohutun ülkemiz nohut üretimi içindeki payı %7,7 olup Türkiye de ilk sırada yer almaktadır. (TUİK 2010) İl genelinde adet büyükbaş hayvan varlığı vardır. Hayvan varlığının %86 sını kültür ırkı, %12 si ise kültür melezinden oluşmaktadır. Genellikle süt sığırcılığı yaygındır. Büyükbaş işletme sayısı toplamı , ortalama işletme büyüklükleri ise 7 baştır. 47 İl genelinde adet küçükbaş hayvan varlığı bulunmaktadır. Arazi yapısı ve meraların geniş alan kaplaması nedeniyle küçükbaş hayvancılık için elverişlidir. Eşme İlçesinde koyunculukta Halk Elinde Islah Projesi yürütülmektedir. Proje ile Eşme İlçemiz damızlık üretim merkezi olacaktır. İl ekolojik koşullar itibariyle kanatlı yetiştiriciliğine uygundur. İlde yetiştiriciliği yapılan 166 adet broiler, 2 adet yumurtacı ve 6 adet damızlık işletmesi bulunmaktadır. Ayrıca 223 kümes ve 2 adet kuluçkahane bulunmaktadır. Eşme İlçesinde beyaz et işleme tesisi bulunmaktadır. Su Ürünleri Üretimini kapsamında; İLÇE ADI KAPASİTESİ SON DURUMU KARAHALLI 750 ton/yıl FAAL BANAZ 250 ton/yıl FAAL
56 Sanayi ve Teknoloji Uşak Organize Sanayi Bölgeleri ve Küçük Sanayi Siteleri ile bir sanayi şehridir. İlde üretim yapan başlıca sanayi tesislerinin üretim konularına bakıldığında, iplik, ham ve baskılı bez, elyaf, battaniye, deri, seramik ve halı üretimi ön plana çıkan faaliyet konularıdır. İplik üretimi ton / yıl Battaniye üretimi adet / yıl Medikal tekstil ton / yıl Seramik üretimi m 2 / yıl Deri işleme ton / yıl Geri Dönüşüm Tekstil Atığı ton / yıl Geri Dönüşüm Sentetik-Plastik Atık ton / yıl Geri Dönüşüm Hurda Lastik ton / yıl Uşak Ürünlerinin Ulusal Pazar Payları Ürünler % Battaniye 95 Gazlı Bez 50 Strayhgarn İplik 65 Giysilik Deri 65 Seramik Leblebilik Nohut 55 Open - End İplik 75 Şifanoz Açma Altyapı, Ulaşım, Haberleşme ve Konaklama İl genelinde 294 km si il, 173 km si devlet olmak üzere karayolu ağı 467 km dir. Uşak, Ankara- Uşak Karayolu üzerinde bulunmaktadır. Bu yolun tamamı bölünmüş yol olarak tamamlanarak trafiğe açılmıştır. Diğer karayolu bölümlerinde iyileştirme çalışmaları devam etmektedir. Uşak il ve devlet yolarında Uşak-Banaz-3Bl.Hd. 62 km., Uşak-Kula 54 km., Uşak-Sivaslı 7 km., Uşak Ulubey 5,5 km., olmak üzere toplam 128,5 km. bölünmüş yol bulunmaktadır. Köy yolları toplamı ise 3624 km.(ham 71 km., tesviye 38 km., stabilize km., asfalt 1378 km., köy içi tesviye yol km.) dir. Uşak E-96 Uşak-Ankara karayolunun üzerinde bulunan bir ilimizdir. Bu sayede Uşak iline karayoluyla ulaşım son derece kolaydır. Karadeniz, Orta, Doğu ve Güneydoğu Anadolu'dan Uşak a giden tüm araçlar Uşak tan geçmekte ve otobüsler de otogara uğrayarak
57 yolcu alıp indirmektedirler. Uşak ta faaliyet gösteren Anadolu Turizm Uşak tan Türkiye'nin çeşitli noktalarına direkt seferler düzenlemektedir. Uşak iline geldikten sonra şehir içine gitmek istediğiniz yere geldiğiniz otobüs firmasının servis hizmetini kullanarak gidebilirsiniz. Anadolu Turizm ve diğer bazı firmalar bu tür hizmet vermektedirler. Ayrıca otogar içinde taksi durağı da mevcuttur. Yine şehir içine yolcu taşıyan dolmuşlara da otogar önünden binebilirsiniz. Ulaşım Planlaması Ankara - Uşak Karayolu üzerinde bulunan İlimiz Ankara ya 371, Uşak e 211 km mesafededir. Şehir yerleşimi içinden geçen Ankara-Uşak karayolunun genişletilmesi ve bölünmüş yol haline getirilmesi çalışmaları bitme aşamasına gelmiştir. Bu yol 365 gün açık durumdadır. İlimizde ulaşım araçları Dolmuş, Minibüs, Taksilerdir. Dolmuşlarda taşınmasına izin verilen insan sayısı: 11, Minibüslerde: 23 kişi kapasitelidir. Ayrıca kişilerin kendilerine ait araçlarla da ulaşım imkanları söz konusudur. Toplu Taşıma Sistemleri Kent içi taşımacılıkta minibüsler kullanılmaktadır. Bunlar toplu taşım sistemlerinin %100 ünü teşkil etmektedir. Minibüslerde yakıt olarak mazot kullanılmakta olup, yakıt sarfiyatları yaklaşık olarak 15 litre/gün dür. 49 Kent İçi Yollar Uşak ta Ülkemizde hemen her şehirde rastlanan ve özellikle alışveriş ve iş yerlerinin yoğunlaştığı merkez bölgede yaşanan park yeri sıkıntısı olduğu bilinmektedir. Bu park yeri probleminin iki temel nedeni vardır. Birincisi merkez bölgeler genellikle şehrin eski yerleşim yerleri olduğundan buradaki yollar dardır ve araç parkına elverişli alanlar azdır. İkinci sebep ise otomobili olan işyeri sahipleriyle değişik sebepten merkez bölgeye gelenlerin araçlarını biraz uzağa park edip yürümek yerine ulaşmak istediği noktanın yanına kadar araçla gelmek istemeleri ve işyeri sahiplerinin de araçlarını işyerleri yakınına yol üzerine park etmeleridir. İlimizin merkezi Uşak Ankara Karayolu üzerinde bulunması sebebiyle araç trafiği oldukça fazladır. Bundan dolayı da yoğun bir kirlilik yaşanmaktadır. Araç Sayıları
58 Tablo 13: Yılları Araç Sayıları Araç Sayısı 2004 Araç Sayısı 2005 Araç Sayısı 2006 Araç Sayısı 2007 Araç Sayısı 2008 Araç Sayısı 2009 Araç Sayısı 2010 Araç Sayısı 2011 Otomobil Minibüs Kamyon Kamyonet Traktör Otobüs Motosiklet Diğer Toplam Demiryolu: Afyon-Uşak-Uşak Demiryolu da il merkezinden geçmekte olup il sınırları içindeki demiryolu uzunluğu 159 km. dir yılından bu yana hizmet veren hat, hızlı tren projesi kapsamına alınmıştır. Uşak, Afyon, İstanbul seferleri de yapılmaktadır. Kullanılan Raylı Sistemler İlimiz sınırları içerisinde taşımada raylı sistemler kullanılmamaktadır. Uşak iline demiryolu ile ulaşım özellikle son senelerde konulan seferlerle son derece kolaydır. Uşak-Uşak-konya tren seferleri vardır. Havayolu: Uşak hava alanına uçuş seferleri düzenlenmemektedir, Şekil 1. Uşak Havalimanı
59 İlimizdeki Havalimanı 20 Haziran 1998 tarihinde düzenlenen bir törenle hizmete açılmıştır metre uzunluğunda ve 45 metre genişliğinde bir piste sahiptir. Talebin fazla olmaması sebebiyle 2001 yılı içersinde kapatılma kararı alınmıştır yılı Mayıs ayında yeniden seferlerine başlamıştır. Havalimanımızın şu anda tarifeli seferleri bulunmamaktadır. En yakın havaalanı Kütahya Altıntaş bölge havaalanı Uşak iline 103 km uzaklıktadır. Alternatif olarak Denizli çal hava alanı da vardır. Uşak ta 5 adet konaklama tesisi, 3 adet yeme içme tesisi olmak üzere toplam 8 adet turizm işletme belgeli tesis, 4 adet de turizm yatırım belgeli tesis mevcuttur. Bu tesislerde toplam 356 oda ve 718 yatak sayısı mevcuttur. 51 İlde 4 adet A grubu, 1 adet B grubu olmak üzere toplam 5 adet seyahat acentesi bulunmaktadır. İlimizde konaklayan turist sayısı ( Eylül 2012 dahil) yerli, 1477 yabancı toplam turist gelmiştir. Tablo 14 Kültür ve Turizm Bakanlığından Turizm İşletmesi Belgeli Konaklama Tesisleri TESİSİN ADI TÜR-SINIF ODA SAYISI YATAK SAYISI Otel Ağaoğlu 3 Yıldızlı Otel Hotel Grand Uzcan 3 Yıldızlı Otel Otel Şahlan 2 2 Yıldızlı Otel Otel Dülgeroğlu Özel Belgeli 20 40
60 Otel On Arslan 1 Yıldızlı Otel TOPLAM Tablo 15 Kültür Ve Turizm Bakanliğindan Turizm Yatirim Belgeli Konaklama Tesisleri TESİSİN ADI TÜR-SINIF ODA SAYISI YATAK SAYISI Akmonya Termal 4 Yıldızlı Otel Otel Özgöbek Rönesans 4 Yıldızlı Otel Otel 2 Uşak Akmonia Hotel 3 Yıldızlı Otel ) Hotel Uşak Akdağ 3 Yıldızlı Otel TOPLAM Tablo 16: Kültür Ve Turizm Bakanlığından İşletme Belgeli Yeme-İçme Tesisleri TESİSİN ADI Uşak Konağı Günebakan Restoran TÜRÜ SINIFI Özel Tesis 1.Sınıf Lokanta KAPASİTESİ 150 Kişi 100 Kişilik Uşaş Restorant Bahçe 1.Sınf.lok Kiş.Yemek Salonu, Kiş.Açık Yemek Alanları Madencilik Uşak ili, Ege Bölgesinin İçbatı Anadolu bölümünde Batı ve Orta Anadolu yu birbirine bağlayan bölgede bulunmaktadır. Menderes masifinin kenarında bulunan Uşak ilinde Menderes Masifine ait metamorfik birimler ile genç volkanik kayaçlar hakimdir.
61 Türkiye nin Bergama-Ovacık tan sonra işletilen ikinci altın yatağı Eşme-Kışladağ yatağıdır. Yatakta ortalama 1.12 gr/ton Au içerikli ton rezerv tespit edilmiş olup, bu rezervin metal altın karşılığı yaklaşık 148 tondur. İlde demir cevherleşmelerine yalnızca Merkez ve Banaz ilçelerinde rastlanmaktadır. 53 Foto: Ulubey altın madeni. Merkez-Nadara Köyü ndeki % arasında Fe, % 3-21 SiO2ve %1-5 Al2O3tenörlü zuhurda ton görünür+muhtemel rezerv tespit edilmiştir. Banaz-Kızılcaören Köyü demir zuhuru beraberinde manganez de içermektedir. Zuhurda % Fe+Mn tenörlü ton görünür+muhtemel rezerv saptanmıştır. Banaz ilçesinde çok sayıda civa cevherleşmeleri görülmesine rağmen bunlar küçük boyutlu zuhurlar olduğundan ekonomik bir potansiyele sahip değildir. İlçede Yaşamışlar, Baltalı ve Tozlakgediği sahalarındaki % arasında değişen civa tenörüne sahip zuhurların toplam mümkün rezervi tondur. Uşak ili özellikle endüstriyel hammaddeler bakımından metalik madenlere göre daha fazla çeşitliliğe sahiptir. Bunlar kaolen, kum-çakıl, mermer ve zımpara-diyasporit olarak sayılabilir. Karahallı ilçesi Delihıdırlı mevkiindeki kireçtaşlarının mermer yönünden blok verebilme ve cila alma özelliklerinin iyi nitelikli ve mermerlerin işletilebilir görünür rezervinin m3olduğu tespit edilmiştir.
62 Kaolen sahaları, Merkez ve Banaz ilçelerinde yer almaktadır. Bunlardan Merkez-Karaçayır ve Banaz-Hallaçlar Köyü kaolen yatakları işletilmekte olup, Karaçayır sahasında % Al2O3ve % 2-5 Fe2O3tenörlü 800 bin ton, Hallaçlar Köyü sahasında da % Al2O3ve % 1 Fe2O3tenörlü 70 bin ton rezerv saptanmıştır. Her iki sahadaki kaolenler ince seramik hammaddesi olarak işletilmektedir. İldeki bir diğer hammadde olanağı Ulubey, Banaz, Sivaslı ve Eşme ilçelerindeki kum-çakıl sahalarıdır. Bu kum-çakıl hammaddeleri stabilize malzeme ve elenerek inşaatlarda sıva agregası olarak kullanılabilir nitelikte olup, Ulubey-Elmacık Köyü ve Pirenderesi nde m3görünür+muhtemel, Banaz-Samra Köyü ve Hamamderesi nde m3muhtemel, Sivaslı-Akdere de m3ve Eşme Deresi yatağında m3görünür rezerv belirlenmiştir. Zımpara taşı ise Ulubey-Çamlıbel sahalarında korund, hematit, manyetit, margarit ve kuvars cevher minerallerinden oluşan zımpara taşı münkün rezervi ise toplam 5.5 milyon tondur İLGİ GRUBU ve PAYDAŞ ANALİZİ İL DOĞA TURİZMİ İLGİ GRUPLARI ve PAYDAŞLARI Kaymakamlıklar Banaz Kaymakamlığı, Ulubey Kaymakamlığı, Sivaslı Kaymakamlığı, Karahallı Kaymakamlığı, Eşme Kaymakamlığı Belediye Başkanlıkları Uşak Belediyesi, Banaz Belediyesi, Sivaslı Belediyesi, Karahallı Belediyesi, Ulubey Belediyesi, Eşme Belediyesi, avgan Belediyesi, Güre Belediyesi. Kamu Kurum ve Kuruluşları Orman ve Su İşleri 5. Bölge Müdürlüğü, DSİ 2. Bölge Müdürlüğü, Denizli Orman Bölge Müdürlüğü, Orman ve Su İşleri Uşak İl Şube Müdürlüğü, İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Gençlik ve Spor Hizmetleri İl Müdürlüğü, İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü, İl Milli Eğitim Müdürlüğü, Bilim Sanayi ve Teknoloji İl Müdürlüğü, İl Emniyet Müdürlüğü, İl Müftülüğü Üniversiteler Uşak Üniversitesi 54 Muhtarlıklar İlçelerdeki Köy Muhtarlıkları ve Mahalle Muhtarlıkları Sivil Toplum Kuruluşları UTKUDER, Uşaklılar Vakfı, Zirve Dağcılık, Sosyal Tarihi Kültürel Turlar. Turizm İşletmecileri : Akmonya Turizm, Aşigo Turizm, Devramen Tur, MTC Megapol Turizm, Sözler Turizm Basın Ulusal ve Yerel Basın Doğa Turizmi Yönünden Öne Çıkan İlçe/Köyler
63 4. UŞAK DOĞA TURİZMİ ARZI Uşak İli Doğal kaynakları zengin olması, ilçelerinde arkeolojik alanların buluması, İlin turizmine katkı sağlamaktadır, İlin doğal kaynakları dağları,ovaları yaylaları, akarsu ları orman varlıklarıyla, Uşak ın doğal yapısı ve iklimi ekoturizm etkinlikleri için son derece elverişlidir. neredeyse tüm ilçeleri yer şekilleri, doğal güzellikleri ve özellikleri, yöresel özellikleri nedeniyle doğa turizmi açısından büyük bir potansiyele sahiptir. Banaz Murat dağı, Burkaz Dağı, İtecik Dağı, Umurbaba Dağı, Ulubey Kanyonları, Karahallı- Clandras, Pepuza,Ulubey Blandus, Taşyaran gibi birçok alan doğa turizmi kapsamında projelendirilebilecek bölgelerdir. Bu alanlar çalışmanın ileri bölümlerinde detaylandırılarak işlenecektir. 4.1 UŞAK ın DOĞA TURİZMİ DEĞERLERİ (DOĞA TURİZMİ ARZI) Uşak İli de dağ ekosistemleri, orman peyzajları, yaban hayatı ve bitki çeşitliliği, jeomorfolik ilginç yapılar, yaylalar, kanyonlar, tabiatla uyumlu kırsal mimari, köylerin kültürel orijinalliği, insanı bunaltmayan aşırı sıcaklıkları olmayan iklimi ile turizme doğaya yönelik aktiviteler vb. her türlü faaliyet için imkanı sağlar.bu çalışma, kapsam itibariyle doğaya yönelik aktiviteleri detaylı incelemek ve geliştirme startejisini oluşturmak için yapıldığından özellikle sürdürülebilir doğa turizmi gelişimi için uygun yerler ve faaliyetler ele alınacaktır. Uşak Turizm Bakanlığı Türkiye Turizm Stratejisi Kavramsal Eylem Planı'nda tematik gelişim bölgesi içine alınmıştır. Dolayısıyla bu doğa turizminin gelişiminde etkili olacağı düşünülerek bir avantaj olarak değerlendirilmektedir. Bölgesi içine alınmıştır. Dolayısıyla bu doğa turizminin gelişiminde etkili olacağı düşünülerek bir avantaj olarak değerlendirilmektedir 55
64 Uşak İli Turizm Haritası : İlin Doğal Güzellikleri ve Mesire Yerleri 56 Clandras Köprüsü: Banaz Çayı üzerindedir. Lidyalılar tarafından kral yolu üzerinde yaptırılmıştır. Kemer uzunluğu 24 m, derinliği 17 m, eni 1.75 m dir. Kalemle işlenmiş kemerin taşları zıvanalı olarak birbirine kenetlendirilmiştir. Karahallı ilçemizdedir. Cılandıras Köprüsü kalyonun en dar ve en sarp noktasında su seviyesinden yaklaşık 24 m. yükseklikte Helenistik devir mimarisi gösteren oldukça dar ve tek kemerli bir yapı olup şu anda kullanılmaktadır. Su kanalları nehrin batıya doğru akıntısı yönünde sağ tarafa akmaktadır. Kayaların yontulması ile bazen yan yana çift, bazen de tek kanal olarak
65 kalyon içerisinde sarp yamaçlara oyulmuş durumda nehir boyunca yaklaşık 3 km. kadar devam etmektedir. 57 Foto: Pepuza yerleşim alanı Karahallı. Roma döneminde kurulmuş olan Pepuza şehri M.Ö. 165 yıllarında Hristiyanlığın Montanizim mezhebini kabul eden halkın yerleşim merkezidir.montanizimin başkenti olan bu yerleşim merkezi M.S. 500 yıllarında Bizanslılar döneminde yok edilmiştir. Bölgede yapılan jeofizik çalışmalarında toprak altında şehirlerde yaşayan rahip ve rahibelere ait manastır, tiyatrolar ve sivil mimari örneklerinin olduğu tespit edilmiştir.
66 Uşak, Kültür ve Turizm Bakanlığı Türkiye Turizm Stratejisi Kavramsal Eylem Planı'nda Tematik gelişim bölgesi içine alınmıştır Uşak ilinin Doğa Turizmi (Arzı) Değerleri ve Bilinirlik Değerlendirmesi 58 Uşak Doğa Turizmi Arzı Değerleri Alan Adı İlçesi Bilinirlik DOĞA TURİZMİ FAALİYET KONUSU Ulubey Kanyonları Sivaslı, Karahallı, Ulubey T Foto Safari, Su Sporları, Trekking, Çadırlı Kamp Taşyaran Vadisi Uşak Hamamdere, Yenişehir köyleri T Foto Safari, Kaya Tırmanışı, Trekking, Çadırlı Kamp Murat dağı Banaz T Foto Safari, Yayla Turizmi, Kampçılık, Trekking, Kış Sporları Banaz, Sivaslı B Sportif Olta Balıkçılığı, Kampçılık, Trekking
67 Baltalı, Küçükler, Kızılhisar, Dümenler, Altıntaş Çokrağan, Ulupınar ve Burkaz Mağaraları Banaz T Mağaracılık 15 Adet Parkur Banaz B Trekking, Foto Safari, Çadırlı Kamp Karaağaç, Göğem Göleti, Küçükler Barajı B Kuş Gözlemciliği, Sportif Olta Balıkçılığı, Su Sporları, Foto Safari Uşak Doğa Turizmi Arzı sahalarına ait SWOT Analizi Güçlü Yönler - Karstik yapı elemanlarının görselliklerinin ve boyutlarının çok yüksek olması - Yerel yönetimlerin sürekli desteklemeleri, - Ulubey kanyonlarının dünyanın en uzun kanyonu olması - Taşyaran vadisinin çok derin vadileroluşturması. - Taşyaran ve Ulubey kanyonlarında yırtıcı kuş ve diğer ötücü kuş türlerinin üreme alanı olarak tercih etmeleri. - Tüm ilçelerde çok sayıda sulama göletlerinin olması. - Yürüyüş parkurları, Kanyon ve Dağ temalı olması. - Parkur alanlarının filora tür zenginliği. Zayıf Yönler - Taşyaran vadisinin tehlikeli can güvenliği riski oluşturması - Ulubey kanyonlarınında özel mülkiyetin çok olması - Kanyon, Mağaraların tarihi olanlarının korunmasında problemler. - Keşif yapacak yeterli eleman ve uzman görevli olmaması - Statüsü olmayan karstik yapılarla ilgili turizm yatırımı yapmak için yasal imkanların kısıtlı olması. - Göletlerde balık stoklarının minimum seviyede olması. - Göletlerde sportif olta balıkçığı alanları ile ilgili düzenleme olmaması ( Platform, Wc, Kamp alanı vb.). - Yakın Bir havalimanı bulunmaması 59
68 Fırsatlar - Reklam yapmak için objenin var olan yüksek gücü - Ulaşım imkanlarının kolay olması - STK destekleri, - Halkın ve yöneticilerin etkin katılımcılığı, - Orman ve Su İşleri Bakanlığı nın ödenek gönderme yönünde politikalarının olması, Tehditler - Ulubey kanyonlarında, sanayi kaynaklı su kirliliği olması - İnsanların mağara merakı ve tahrip etmeleri, kirletmeleri - Bilinç eksikliği - Hazine avcılarının varlığı - Akarsularda HES projelerinin uygulanması - İstilacı balık türleri, - Kaçak balık avcılığı. - Coğrafi bilgi sistemlerinin gelişmesi - Ücretsiz/ücretli tanıtım fırsatlarının olması, - Tarihi özellikleri olan Asar, nekropol ve mağaraların da bulunması - Uşak müzesinden çalınan denizatı broşunun tüm dünyaca bilinmesi. - Çevreye olan duyarlılığın artması. 60 Milli Park ve benzeri sahalara dayalı doğa turizmi uygulamalarında güçlü yönlerin daha geliştirilmesi, güçlü yönler ve fırsatlardan yararlanarak zayıflık ve tehditlerin önlenmesine ve doğa turizminin geliştirilmesine yönelik stratejik kararlar Uşak geneli itibariyle doğa turizmi henüz taşıma kapasitesine ulaşmamıştır. Bu sebeple kırsal kalkınma için lüzum görülmesi halinde turizmin geliştirilmesi ve daha da artırılması imkanı vardır. Turizm sahalarımızdaki etkinliklerde tabiatın öne çıkan özelliklerinin daha fazla insanlara sunan sürdürülebilir turizme yönelik uygulamalara ihtiyaç vardır. EvrendedeTabiat Parkı nda ziyaretçilerin yeme içme gezinme imkanlarını temin etmek amacıyla restoran, cafe gibi kolaylık tesislerin bakımı alt yapı çalışmalarının da tamamlanması gerekmektedir. Turizmin ilimizde kırsal kesime doğru gelişmesini temin edecek çalışmaların yapılması gerekmektedir Karacahisar Kayalıkları, Altıntaş köyü Bazalt Kayalıkları düzenlenerek ayrı bir çekim noktası olarak ele alınmalıdır. Ulubey Kanyonları Tabiat Parkı gibi tescil edilip düzenlenerek ayrı bir çekim noktası olarak ele alınmalıdır.
69 Foto: Taşyaran vadisinden görünüm Uşak İlinde Doğa Turizmi Amaçlı Kullanılan ve Koruma Statülü Alanlar 1.Tabiat Parkı 1- Tabiat parkı Adı İlçesi Bilinirlik Evrendede Banaz B Uşak Evrendede Tabiat Parkı sahasına ait SWOT Analizi Güçlü Yönler - -Evrendede Tabiat Parkı nın (ETP) ulaşım yönünden avantajlı konumu (şehir merkezine yakın), Zayıf Yönler - ETP nin mesire yeri özelliklerinin olması, cazip özellikler içermemesi,
70 - - -Evrendede Tabiat Parkı nın (ETP) ulaşım yönünden avantajlı konumu (İzmir-Ankara karayolu üzerinde), - -Kaynak değerinin doğal orman ekosistemi olması (Karaçam, kızılçam karışık ormanı) - ETP nin biyolojik açıdan az sayıda türe sahip olması, ekosistem olarak çeşitliliğe sahip ve ilginç olmaması, - ETP konaklama imkanlarına sahip olmaması, Fırsatlar - Orman ve Su İşleri Bakanlığı nın ödenek gönderme yönünde imkanlarının olması, - -Coğrafi bilgi sistemlerinin gelişmesi - Ücretsiz/ücretli tanıtım fırsatlarının olması, - - -Planlı bir yaklaşım ile kontrollü kullanım doğrultusunda, alan içerisinde, kır gazinosu,çocuk oyun alanları, çeşmeler,yağmur barınağı nın bulunduğu bölgenin planlanması yapılması Belediyenin çöpleri alması. - -Alanın orman fidanlığına ve Banaz ilçesine yakın olması Alan bitişiğinde orman fidanlığının ve bekçisinin olması. - -Banaz ilçesine yakın olması Tehditler - Alanın az tercih edilmesi - Beklentilerin gerçekleşmemesi ihtimalinin varlığı, - Ziyaretçilerin çevre kirliliğine karşı yeterli duyarlılığı göstermemesi - Alanın sadece günübirlik, piknik amaçlı kullanılması, her yaş grubuna - hitap eden kullanımların olmayışı 62 Milli Park ve benzeri sahalara dayalı doğa turizmi uygulamalarında güçlü yönlerin daha geliştirilmesi, güçlü yönler ve fırsatlardan yararlanarak zayıflık ve tehditlerin önlenmesine ve doğa turizminin geliştirilmesine yönelik stratejik kararlar;
71 Uşak geneli itibariyle doğa turizmi henüz taşıma kapasitesine ulaşmamıştır. Evrendede Tabiat parkında bisiklet yolları ve patikalarda yürüyüş aktif gezinme imkanlarının oluşturulması gerekmektedir. Turizmin ilimizde kırsal kesime doğru gelişmesini temin edecek çalışmaların yapılması gerekmektedir. Ulubey Kanyonları, Taşyaran vadisi tescil edilip düzenlenerek ayrı bir çekim noktası olarak ele alınmalıdır. Uşak genel itibariyle yaban hayatı gözlemi, kuş-kelebek vb doğa fotoğrafçılığı, doğa gezisi, trekking, doğayla bütünleşmiş otantik köylere geziler, yayla gezileri, doğada konaklama gibi yayla-orman- kültür gibi unsurları birlikte sunan çok değerli kapasiteye haizdir. Bu sebeple mevcut tescilli ve gelişme Doğa turizmi potansiyeli yüksek olduğu düşünülen tescil edilmemiş sahaların bir an önce tescillerinin ve planlarının yapılarak yatırım programına alınması gerekmektedir İlimizin doğa turizm potansiyelinin tanıtılması amacıyla Kültür ve Turizm Müdürlüğü nden teknik ve maddi kaynaklarının harekete geçirilmesi gerekmektedir. İlimize gelen yabancı turistlere yönelik ayrı bir tanıtım stratejisinin oluşturulması gerekmektedir. 63 Fto: Evrendede Tabiat Parkı görünüm. 2.Avlak Sahaları 2. Avlak Sahaları
72 Adı İlçesi Bilinirlik Burkazdağı Örnek Avlağı Banaz-Sivaslı T-M Kızılhisar Örnek Avlağı Merkez T-M Ulubey Devlet Avlağı Ulubey T Avlak Sahalarına ait SWOT Analizi Güçlü Yönler Av turizmi deneyimi, Çok çeşitli yaban hayvanlarını barındırması, Zorlu kış aylarında yaban hayatına yem desteği yapılabilmesi imkanlarının olması, Kaçak avcılığın fazla olmaması, Sahaların her yıl envanterlerinin yapılması, Koruma ve kontrol teşkilatının olması, Geyik ve Yaban Domuzu varlığının ve trofe kalitesinin yüksekliği Yönetim planı yapım deneyimine sahip personeller, Avlak sayısının arttırılması imkanı, uygun sahaların mevcudiyeti Zayıf Yönler Havaalanı olmaması sebebi ile turist ulaşımındaki problemler, Av turistlerinin avlaklara yakın yerlerde konaklama imkanlarının yetersiz oluşu, Yetişmiş profesyonel av kılavuzlarının olmaması, Yönetim planlarının olmaması, Avlak potansiyelinin (taşıma kapasitesinin altında) avcı gelmesi, Koruma faaliyetleri için personel yetersizliği Koruma faaliyetleri için araç yetersizliği. Kiralık araçlarla koruma yapılması, İş yoğunluğu nedeniyle doğada yeterli izleme yapılamaması 64 Fırsatlar Coğrafi bilgi sistemlerinin gelişmesi, Mali imkanların teknolojik gelişimleri takip ve satın alma için yeterli olması Avlak şirketlerinin kurumsallaşma çabaları, Av sayısının artma eğilimi, Uşak avlaklarının ünü, Av köşkü yapımı için köylerde çok sayıda uygun boş ev bulunması, Tehditler Avrupa daki kriz sebebi ile turist sayısının azalması, Gelir-gider dengesinin bazen negatif olabilmesi, Yoğun kış dönemlerinde popülasyondaki azalmalar. Salgın hastalıklar. Bilinçsiz tarımsal gübre ve ilaçlamalar. Üreme döneminde yapılan kaçak avcılık. Envanter giderlerinin yüksek olması. Kullanılan envanter yöntemlerinin yetersizliği, Av turizmine ve av yaban hayatı değerlerine dayalı doğa turizmi uygulamalarında güçlü yönlerin daha geliştirilmesi, güçlü yönler ve fırsatlardan yararlanarak zayıflık ve tehditlerin önlenmesine ve doğa turizminin geliştirilmesine yönelik stratejik kararlar;
73 Uşak havaalanının çalışmaması en yakın Kütahya zafer havaalanının 103 km uzaklıkta olması, av turizmini olumsuz etkilemektedir. Av turizmi için gelen turistlerinin konaklama ihtiyacı Uşak ta mevcut otellerle sağlanmaktadır, Uşak dışında İlçelerde ve köylerde de Butik otel/pansiyon tarzı yapıların köylerde yapılmasının teşvik edilmesi önemli kırsal kalkınma için uygun olacaktır, bu oteller yayla turizmi ve diğer turizm çeşitlerinin de konaklama altyapısını temin edeceklerdir. Yerel profesyonel av kılavuzu ihtiyacının 5. Bölge Müdürlüğü imkanları ile eğitim yapılarak giderilmesi, eğitilenlerin seyahat acentelerinde staj imkanlarının olması, yabancı dil eğitimini konuşma seviyesinde almaları faydalı görülmektedir, Uşak İl Şube Müdürlüğünün yaban hayatı bölümü mezunu personel bakımından güçlendirilmesi, Avlaklarda av sayısının artırılması için doğada av üretimi metodlarının tatbiki, Zorlu kış aylarında av kaynağına yem takviyesinin daha da arttırılması, Avlaklarımızın ve av kaynağının fuarlar, yaban televizyonu, av dergileri ve benzeri kaynaklarda tanıtılması, yerli ve yabancı av turizmi acenteleri ile görüşme yapılarak tanıtılması, Yaban hayatı izleme birimleri oluşturulması, Kırsal kalkınma maksadıyla, av turizmi uygulamalarından yöre insanının daha fazla pay almasına dayalı uygulamanın daha da geliştirilmesi, payın karşılığında yöre insanının av kaynağına müspet fayda temin edebilmesine yönelik düzenlemelerin 5. Bölge Müdürlüğü İl Şube Müdürlüğünce yapılması, Seçkin Özellikli Diğer Sahalar Yaylalar.
74 Yaylalar Adı İlçesi Bilinirlik Kozviran yaylası Banaz B Murat dağı sarıçiçek yaylası Merkez B Üzeyir yaylası Banaz B Üçoluk Merkez B Umurbaba yaylası Eşme B Elmadağı yaylası Merkez B Burkazdağı yaylası Banaz B Ayranlı yaylası Merkez B Corum Yaylası Banaz B Ahırdağı yaylası Banaz B Havran yaylası Banaz B Burkazdağı yaylası Sivaslı B 66 Uşak Yaylalarına ait SWOT Analizi Güçlü Yönler - Çok sayıda yaylanın bulunması, - Yaylaların geniş sahalarda olması - Turizm için kullanılabilir nitelikte olanların varlığı, - Yayla turizmi için girişimcilerin olması, - Yaylaların çok sayıda turizm çeşidine imkan veriyor olması, - Aktif yaylacılığın azalsa da devam ediyor olması, Yolların mevcudiyeti Zayıf Yönler - Yaylacılığın azalma trendine girmesi, - Birçok yerde yayla evlerinin sökülmüş olması, eskimesi, tamiri için masraf gerektirmesi, - Yaylacılık yapanların turizm altyapısı ve turizm fikri olmaması, - Bazı mülkiyet ve yönetim meseleleri, - Yayla yollarının bakım istemesi, arazili araçlar dışındakilerin gelmesinin çok zor olması, - Bazı yaylalarda elektrik olmaması, - İnsan kaynağının çok az olması, eğitim seviyelerinin düşüklüğü,
75 - Yayla evlerinin pansiyon ve benzeri kullanımlar için uygun özelliklerinin olmaması, Fırsatlar - Yaylalarda konaklama için basit kampçılık imkanlarının mevcudiyeti, - Yaylaların mevcut turizm destinasyonlarına yakın ve av turizmine uygun yerlerde bulunması, Misafirsever köylülerimizin turizmin başlatılması için sıcak bakışları Tehditler - Yaylacılığın bazı yaylalarda tamamen ortadan kalkması, yaylacılık kültürünün yok olma riskinin varlığı, - Yaylalardaki bazı su kaynaklarının isale hatları ile köylere alınmış olması, - Eski yolların bazı yaylalarda bakımsızlık sebebi ile daha da bozulması, Yaylaların bazılarında düzensiz yapıların yapılması, 67 Yaylalar ve Yayla değerlerine dayalı doğa turizmi uygulamalarında güçlü yönlerin daha geliştirilmesi, güçlü yönler ve fırsatlardan yararlanarak zayıflık ve tehditlerin önlenmesine ve doğa turizminin geliştirilmesine yönelik stratejik kararlar; Yaylalarda pansiyonculuk uygulamalarının geliştirilmesi uygun görülmektedir, Yayla evlerinin turizme uygun olanlarının tespit edilerek öncelikle sahiplerinin teşvik edilmesi, bu gerçekleşemezse av köşkü olarak kullanılmak üzere seyahat acentelerinin buna teşvik edilmesi, Yaylaların tamamında atlı, yürüyüş ve bisikletli gezi rotalarının tespit edilerek işaretlenmesi işlerinin Kaymakamlıklarca öncelikli olarak yaptırılması, Yaylacılığın geliştirilmesi ve desteklenmesi için İl Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğünce gerekli uygulamaların başlatılması, Mevcut, turizm destinasyonlarına bu sahaların da eklenerek zenginleştirilmesi çalışmasının İl Turizm ve Kültür Müdürlüğü ve Orman ve Su İşleri İl Şube Müdürlüğü nce yapılması, Banaz İlçesi Yaylalar yönünden zengin olup, ulaşım imkanlarının da uygun olması sebebi ile bu faaliyette ilk planda uygulamalarda yer almalıdır, Kırsal kalkınma maksadıyla, yöre insanının faaliyetlerden daha fazla pay almasına dayalı uygulamaların geliştirilmesi,
76 Göletler. Göletler. Adı İlçesi Bilinirlik Banaz Çayı Merkez T Dokuzsele Çayı Merkez B Gediz Çayı Merkez T Adıgüzel barajı Ulubey T Küçükler barajı Banaz B Karaağaç göleti Merkez B Altıntaş Göleti Merkez B Üçpınarlar göleti Eşme B Kozviran göleti Banaz B Yenice göleti Banaz B 68 Uşak Göletlerine ait SWOT Analizi Güçlü Yönler - Sulak alanlarla alakalı bir İl Şube Müdürlüğü ve DSİ teşkilatlarının bulunması, - Bölgede mevcut diğer turizm destinasyonlarına ilave olarak bazı etkinliklere imkan bulunmaktadır, - Türkiye Olta balıkçığı federasyonun merkezinin ilde olması, Bölgemizde sulak alan sayısının azlığı mevcut sulak alanlardaki kuş konaklama sayısını (kuş görselliğini) arttırmaktadır Zayıf Yönler - Dereler katı ve sıvı atıklarla kirletilmektedir, - Köylere kanalizasyon yapılmakla beraber atık arıtma sistemleri henüz yapılmamaktadır, bu sebeple dereler kirlenmektedir, Derelerin katı ve sıvı atıklarla kirletilmesi
77 Fırsatlar - Kuru tarım alanlarının yaygın oluşu, - Atık su arıtma projelerinin olması, - Sulak alanların korunması maksatlı bilinç gelişmesi, - Son yıllarda olta balıkçılığına ilginin artması. Tarımda damlama su kullanımının yaygınlaşması Tehditler - Derelerdeki sanayii kaynaklı su kirliliği. - Göletlere evsel atıkların akıtılması,. - Kaçak avcılık. - İstilacı türler. Tarımda aşırı ilaç, gübre ve su kullanımı Sulak Alan değerlerine dayalı doğa turizmi uygulamalarında güçlü yönlerin daha da geliştirilmesi, güçlü yönler ve fırsatlardan yararlanarak zayıflık ve tehditlerin önlenmesine ve doğa turizminin geliştirilmesine yönelik stratejik kararlar, İç Sular ve kıyılarda Sportif balıkçılığa uygun yerlerin İl Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü ile Orman ve Su İşleri İl Şube Müdürlüğü tarafından detaylı olarak planlanması, Bu sahalara uygun nitelikli sportif balıkçılık iskeleleri yapılması, İl tarım müdürlüğü ve Orman ve Su işleri Şube müdürlüğü tarafından eğitim çalışmalarının yapılması, Sportif, olta balık avcılığında, sertifikalı eğitiminin yapılması ve zorunlu hale getirilmesi. Bu yerlere ait broşürün basılarak turistlerin istifadesine sunulması, Sportif balıkçılık ve kuş gözlemciliği gruplarına ulaşılarak bu sahalarda da çalışmalar yapılması, Derelerin katı ve sıvı atıklarla kirlenmesi hususunun katı atık bertaraf tesisleri kurulana kadar bir mekanizma geliştirilerek belediyeler ve il özel idaresi tarafından düzenlenmesi gerektiği, kaynak temini çalışmalarına başlanması, 69 Sportif balıkçılık ve sulak sahalara yönelik turizm çeşitlerinde yöre insanının kırsal kalkınmasını temin maksadıyla öncelikli olarak yöre insanının rol alacağı uygulamalara yer verilmesi,
78 70 Dağlar. Dağlar Adı İlçesi Bilinirlik Murat dağı Banaz T Burkazdağı Sivaslı B Kemerdağı Eşme B Elma Dağı Uşak B Ahır Dağı Banaz B Uşak Dağlarına ait SWOT Analizi Güçlü Yönler Zengin biyoçeşitliliğe sahip olması. Endemik bitki türlerinin bulunması Zayıf Yönler Tanınırlığının az olması, Yol güzergahlarının bilinmemesi,
79 Bakir olması Zengin Su kaynakları. Fırsatlar Son zamanlarda doğa yürüyüşlerine ilginin artması, Dağcılık sporunun yaygınlaşması, Görselliği nedeniyle fotoğrafçılık için yoğun talep olması. Yeterli tanıtım yapılamaması, Yön levhalarının yeterli olmaması Koruma statüsünün olmaması. Tehditler Orman yangını, Kaçak Avcılık, Orman üretim amaçlı müdaheleler, Ağaçlandırma, Ziyaretçilerce, yapılan katı atık kirliliği. Madencilik faaliyetleri. Dağlık alanlara ait değerlere dayalı doğa turizmi uygulamalarında güçlü yönlerin daha da geliştirilmesi, güçlü yönler ve fırsatlardan yararlanarak zayıflık ve tehditlerin önlenmesine ve doğa turizminin geliştirilmesine yönelik stratejik kararlar, 71 Uşak dağlarında bulunan türler, endemik türlerin belirlenmesi için ünüversitelerle ortak projeler üretilmesi. Dağların sahip olduğu değerlerin afiş ve broşür basımı yapılarak tantımının yapılması Su kaynaklarının korunması, Dağların görsel güzelliği olan alanları rota açma çalışmalarının tamamlanması İşaret levhalarının alanın uygun yerler belirlenerek yerleştirilmesi. Alan klavuzluğu eğitimi verilerek yerel köylülere gelir getirici bir istihtam yaratılması. Dağ turizmi ve yürüyüşlerin kırsal kalkınmaya katkı sağlayacak şekilde, gelişiminin sağlanması, bölge halkına ek gelir imkanları sağlanacaktır.
80 Fto: Umurbaba Dağı görünüm. 72
81 Şifalı Sular. 73 Şifalı Sular. Adı İlçesi Bilinirlik Hamam boğazı Banaz B Hasköy hamamı Ulubey B Aksaz hamamı Eşme B Örencik kaplıcaları Merkez B Kayağıl Merkez B Uşak Şifalı Sularına ait ait SWOT Analizi Güçlü Yönler - Bölgesel seviyede tanınırlık, - Bazılarının turizm kullanımı için yeterli miktarda olması, Zayıf Yönler - Yeterince tanıtım yapılamaması
82 - Valiliğin Bu konuyu sahiplenmesi, - Uşak belediyesinin bu konuyu sahiplenmesi, - Ankara -İzmir asfaltı Uşak ilinden geçmesi, - Kaplıca alanlarının ulaşılabilirliği ve kent merkezine yakınlığı Fırsatlar - Bölgemize gelen turistlerin bu yöne kolayca kanalize edilebilmesi - Bazı vatandaşlarımızın bu konuda girişim düşünmeleri, Son yıllarda termal turizme ilginin artması. - Bu kaynakları işletecek güçlü girişimcilerin bulunmaması, potansiyelin kullanılamaması, - Yakın illerde termal turizminin çok gelişmiş olması. 4 ve 5 yıldızlı otelinin olmaması Tehditler - Bilinçsiz kullanımların problem yaratma riski, - Basit, derme çatma tesislerin turizm faydalanmasını engellemesi, Yakın illerde termal yatırımların çok ilerlemiş olması Şifalı Sular ve doğal çamur ve benzeri değerlere dayalı doğa turizmi uygulamalarında güçlü yönlerin daha geliştirilmesi, güçlü yönler ve fırsatlardan yararlanarak zayıflık ve tehditlerin önlenmesine ve doğa turizminin geliştirilmesine yönelik stratejik kararlar 74 Şifalı suların Uşak ve bölge için öne çıkarılmamış bir değer olması, sağlık turizmi talebinin bu yöne de gelişmesi sebebi ile bu kaynakların detaylı incelemesinin il özel idaresi tarafından yapılarak uygun olanların projelendirilmesi, Otel yapımlarının teşvik edilmesi, Bu kaynakların ilimizde yapılmakta olan diğer turizm destinasyonlarına entegre edilerek bu destinasyonlara zenginlik katılmasının uygun olacağı, Kaynakların kullanımında ekolojik sürdürülebilirlik ilkelerine dikkat edilmesi, Kırsal kalkınma maksadıyla, yöre insanının faaliyetlerden daha fazla pay almasına dayalı uygulamaların geliştirilmesi, Vadi ve Kanyonlar. Vadi ve Kanyonlar. Adı İlçesi Bilinirlik Ulubey Kanyonu Sivaslı-Karahallı-Ulubey M
83 Taşyaran Vadisi Uşak M Ulubey Kanyonu ve Taşyaran Vadisi ait SWOT Analizi Güçlü Yönler Yerel yönetimlerin desteklemeleri ( Kanyon festivalleri), Ulubey kanyonlarının dünyanın en uzun kanyonu olması. Taşyaran vadisinin çok derin vadiler Oluşturması. Zayıf Yönler - Taşyaran vadisinin tehlikeli can güvenliği riski oluşturması, - Ulubey kanyonlarınında özel mülkiyetin çok olması - Kanyon, Mağaraların tarihi olanlarının korunmasında problemler, - Keşif yapacak yeterli eleman ve uzman görevli olmaması, Statüsü olmayan karstik yapılarla ilgili turizm yatırımı yapmak için yasal imkanların kısıtlı olması Fırsatlar Reklam yapmak için objenin var olan yüksek gücü, Ulaşım imkanlarının kolay olması, Tarihi özellikleri olan Asar, nekropol ve mağaraların da bulunması, Tehditler Ulubey kanyonlarında, sanayi kaynaklı su kirliliği olması. İnsanların mağara merakı ve tahrip etmeleri, kirletmeleri, Bilinç eksikliği, Hazine avcılarının varlığı, Akarsularda HES projelerinin uygulanması. 75 Kanyon, Vadi ve diğer Karstik değerlere dayalı doğa turizmi uygulamalarında güçlü yönlerin daha geliştirilmesi, güçlü yönler ve fırsatlardan yararlanarak zayıflık ve tehditlerin önlenmesine ve doğa turizminin geliştirilmesine yönelik stratejik kararlar; Kanyonlara yürüyüş rotalarının detaylandırılması ve gerekli olan yerlerde yürüyüş platformlarının konulması, işaretlemelerin tamamlanması, Diğer doğa ve kültür turizmi değerlerinin kanyonlar bölgesi destinasyonunu destekler mahiyette planlanması lüzumludur, Destinasyonları destekleyici konaklama altyapılarının teşvik edilmesi için İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün gerekli çalışmaları başlatması gereklidir, Kanyonlara gelen suların kirletilmesi buralardaki trekking vb. uygulamalarını engelleyeceğinden Belediyeler ve İl Özel İdaresinin arıtılmadan su bırakılmaması için
84 Foto: Kanatlı Deniz atı Broşu Karun hazineleri,( Uşak Müzesi) artıma tesisi yapılması yönünde tedbir almaları, Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü nce de gerekli takibin yapılması, Kırsal kalkınma maksadıyla, yöre insanının faaliyetlerden daha fazla pay almasına dayalı uygulamaların geliştirilmesi, yöre insanının müspet fayda temin edebilmesine yönelik düzenlemelerin İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, 5. Bölge Müdürlüğü, Kaymakamlıklar ve diğer ilgili kuruluşlarca yapılması, 4.5 UŞAK İLİNDE DOĞA TURİZİM ÇEŞİTLERİ Kuş Gözlemciliği: Uşak, Karaağaç göleti, Göğem göleti, Banaz Küçükler barajı, Ulubey Adıgüzel barajı kurudere köyü mildi mahallesi mevkii (2000 adet karabatak ve 100 adet gri balıkkçıl ), Eşme Üç pınarlar (Tepeli pelikan) Kuş Gözlemciliği 76 Foto: Küçük Akgerdanlı Ötleğen.
ISPARTA İLİ DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI 2013-2023
ISPARTA İLİ DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI 2013-2023 I s p a r t a İ l i D o ğ a T u r i z m i M a s t e r P l a n ı 2 0 1 3-2 0 2 3 Sayfa 1 ÖNSÖZ Günümüz teknolojilerinde meydana gelen değişimler neticesinde
Natura 2000 için STK lar POLONYA ÖRNEĞİ. Michał Miazga REC Polonya
Natura 2000 için STK lar POLONYA ÖRNEĞİ Michał Miazga REC Polonya Natura 2000 den önce doğa koruma - Polonya nın %10 u farklı doğa koruma statüleriyle koruma altındaydı: milli parklar, doğa rezervleri,