Mısır’a dair daha bir sene önce (özellikle de solda) yapılan değerlendirmelerde, “Arap Baharı”nın bir “İslamcı kışa” dönüştüğü yaygın, hatta hakim bir kanıya dönüşmüştü. (Bu “İslamcı kış” klişesinin Fransa’da aşırı sağcı Ulusal Cephe lideri Marine Le Pen ya da İsrail başbakanı Benjamin Netanyahu gibi pek de matah olmayan figürlerin diline pelesenk olmuş olduğunu şimdilik hatırlatmakla yetinelim.) Dahası, şu son iki yılda “Arap Baharı”nın ABD’nin “Ortadoğu” denen bölgede “ılımlı İslamcı” rejimleri başa getirmek için tezgahladığı devasa bir konspirasyon olduğuna dair tonla yazı yazılmış, kitaplar yayımlanmıştı. Solun önemli bir bölümünde hakim kanı bu istikamette olunca bugün Mısır’da Müslüman Kardeşler iktidarına karşı gerçekleştirilen darbeyi anlamlandırmakta ciddi sıkıntı yaşanıyor. Mısır’da ABD’nin temel ve muhtemelen en sadık partneri ordu nasıl olmuş da ABD’nin muhayyel “ılımlı İslam projesinin” başrolündeki Müslüman Kardeşleri alaşağı etmişti? ABD neden kendi “projesine” karşı gerçekleşen darbeye “darbe” demekten imtina ediyor, neden ordunun müdahalesine ses çıkarmıyor? ABD onca emeğin ürünü “projesini” neden alelacele rafa kaldırıyor, kendi “projesine” yapılan darbeye neden utangaç bir biçimde de olsa sahip çıkıyor?
Sorular çoğaltılabilir, hatta ironi dozu atırılabilir ama gelin bağcıyı sopalamaktan ziyade üzüm yemeye çalışalım. Arap devrimci sürecinin ABD’nin “ılımlı İslamı” baş tacı etmek için giriştiği muazzam bir restorasyon olduğu argümanı zaten en baştan ziyadesiyle defoluydu; Mısır’daki darbe bu “tezin” dikişlerini lime lime etti. Ancak fırsat bu fırsat (Mısır ordusunun müsebbibi olduğu vahşete “fırsat” denebilirse elbet) solda siyasal İslam başlığıyla anılan akımlar üzerine mevcut kafa karışıklığına dair bir iki hususu (kısaca ve kabaca da olsa) vurgulamak gerekiyor.
Bizim solda özellikle geçer akçe olan siyasal İslamcı akımların her daim ABD emperyalizminin sevgili kulu olduğu kanaati bir efsaneden ibaret. Mısır’da düne kadar ABD’den onay ve icazet almak için taklalar atan Müslüman Kardeşler ne kadar “İslamcı” ise Taliban, Mali’deki El Kaide bağlantılı güçler ya da Hizbullah da o kadar “İslamcı”. (Yeri gelmişken belirtmek gerek: ABD ya da AB karşısında alınan tutumların Şii-Sünni eksenine sıkıştırılması, yani emperyalizme karşı tutumun bir mezhep meselesi olarak tartışılmasının da solun işi olmayıp olsa olsa abesle iştigal olduğunu not etmek gerekiyor.) Aynı şekilde, özellikle İran solunun önemli bir bölümünün 1979’daki devrim sırasında yaptığı gibi, siyasal İslam’ı kafadan “ilerici-antiemperyalist” bir akım saymak da mümkün değil elbette. Siyasal İslamcı akımların emperyalizm karşısındaki çelişkili tutumu, tam da bu hareketin çelişkili sınıfsal muhtevasından kaynaklanıyor.
“İslamofaşizm” Avrupa aşırı sağının icat etmiş bulunduğu bir tabir. Ancak bizim solda da “Ortadoğu” solunda da siyasal İslamın bir tür “faşizm” olduğu kanaati bir hayli yaygın. Siyasal İslam’ın biraz önce ifade edilen “ikili” karakteri, yani onun hem hakim sınıfın otoriter yönelimlerinin bir ifadesi hem de aynı zamanda bir protesto hareketi olabilmesini atlayan bu “faşizm” tanımlaması, solun elini kolunu bağlıyor. Eğer siyasal İsam bir faşizmse ona karşı en geniş ittifakın oluşturulması meşru kabul ediliyor. Bu durumda da mesela Mısır solunun yaptığı gibi “İslamofaşizme” karşı eski rejim taraftarları, hatta orduyla, fiili, adı konmamış ve dolayımlı da olsa bir “ittifak” kurmak mümkün oluyor. Bu da ordunun Mursi iktidarını köşeye sıkıştıran o devasa halk hareketini kendisine yamamasına olanak veren bir hataydı.
Önceki İçerikAnti-Militarist Barış Harekâtı (fotoğraflar)
Sonraki İçerikMilliyetçilik gerekli miydi? -15- Ulus Irkad