Temizlik Yetmiyor Önce Hijyen!
Dyt. Muhammed Ali Polat
Dyt. Muhammed Ali Polat malipolat@icloud.com 10.10.2019 15:35:31
Önce Hijyen dedik. Peki nedir bu hijyen? Türk dil kurumu Fransızcadan dilimize giren bu sözcüğü şöyle tanımlıyor ‘Sağlık bilgisi.’ veya ‘Sağlığa zarar verecek ortamlardan korunmak için yapılacak uygulamalar ve alınan temizlik önlemlerinin tümü.’ . Hijyen sözcüğünün Türkçesi olan sağlık bilgisi sözcük öbeğini kullanmak istememe karşın benim kullandığım haliyle hijyen, terim anlam içermekte. Bu sebepten ötürü hijyeni, gıdanın hasta etmemesi için sağlanması gereken temizlik şeklinde çevirebiliriz. Yani beslenme ve gıda temizliği de diyebiliriz. Yazımın kalanında da hijyen kelimesi yerine temizlik kelimesini kullanacağım. Hijyen ’in birçok kolu olmasın karşın bu yazıda beslenme ve gıda temizliğini ele alacağım.
Beslenme ve Gıda Hijyeni; Beslenme ve gıda temizliği neden bizim için bu kadar önemli? Bunu iki ana başlık olarak inceleyebiliriz. İlk olarak temiz(hijyenik) olmayan gıdaların ve yemeklerin bozulmaya daha elverişli olması ve sağlığı tehdit etmesi; ikinci olaraksa temiz(hijyenik) olmayan gıdaların besin değerlerinin temiz olanlara nazaran daha düşük olması. Bu iki durumunda sebebi gıdaların içindeki bakterilerin (özellikle patojen dediğimiz sağlığı bozan bakterilerin) üremesidir. Bakteriler ne kadar çoğalmışsa bizim sağlığımızı bozma riski de o kadar artmaktadır. Bakteriler çoğalmak için gıdanın içindeki besin öğelerini kullanırlar. Buda o gıdanın hem bozulmasına hem de içerisindeki besleyiciliğinin azalmasına yol açar. Bozulmaya yüz tutmuş veya bozulan gıdaların kokularının, tatlarının, renginin, bozulmasının sebebi de bakterilerin gıdayı tüketmesidir. Bozulmuş veya bozulmaya yüz tutmuş bir gıdayı, yemeği yemek bakterilerin çöpünü yemekten farksızdır. Kimsenin çöp yemeği hem gönüllü isteyeceğini hem de sağlık bakımından tercih edeceğin sanmıyorum. Unutmayın ki bozulmuş veya uygun şartlarda muhafaza edilmemiş gıdalar bakterilerin çöpüdür.
Beslenme Ve Gıda Hijyenini Etkileyen Etmenler; Gıdaların bozulmasına yol açan en önemli sebep, gıdaların saklama koşullarına uygun olmayan ortamda muhafaza edilmesidir. Saklama koşulları gıdaların temiz (hijyenik) kalması için uygun olan talimatları ifade etmektedir. Bu talimatlar genelde gıdaların paketlerinde ambalajlarında bulunmaktadır. Tabi ki gıdaları muhafaza ettiğiniz ortamında gıdayı muhafaza etmeye uygun bir ortam olması gerekir rutin bakımı yapılmamış kirli bir buzdolabı her ne kadar istenen ortam sıcaklığında olsa da gıda saklamaya uygun olmayacaktır. Uygun olmayan koşullar maalesef ki bakterilerin üremesi ve gıdaların bozulmasına elverişli ortam demektir.
Beslenme ve Gıda Hijyeni İçin Yapılabilecekler; Bilinçli tüketiciler olarak burada bizlere büyük iş düşmektedir. Peki, nelere dikkat etmeliyiz? Öncelikle gıda satın aldığımız market, kasap, manav, aktar gibi gıda tedarikçilerimizden alışveriş yaparken ürünlerin uygun koşullarda muhafaza edilip edilmediğinden emin olmalıyız. Et, et ürünleri ve yumurta 0 ile 4 santigrat derecede arasında muhafaza edilmelidir. Donuk etler -18 ile -24 santigrat derecede arasında muhafaza edilmelidir. Etler canlı ve kırmızı olmalı soluk ve gri renkte olmamalıdır. Et ve et ürünleri dolapta bölmelerle ayrılmalı kanatlı hayvan etleri ayrı dolapta muhafaza edilmelidir. Yumurtalar ise kabuğunda çatlak, kırık, üzerinde yoğun kir olmamalı saman ot gibi uygun olmayan materyaller ile sunum yapılmamalı ve üzerinde damga olmalıdır. Balıklar ise 0 ile 1 santigrat derece arasında muhafaza edilmelidir. Balık alırken taze olmasına dikkat etmeliyiz. Taze balık deri rengi parlak, gözleri canlı, eti diri, solungacı kapalıdır. Bayat balık ise soluk renkte, gözleri cansız, eti gevşek, dışı mukuslu bir sıvı ile çevrilidir. Marketten ürün satın almadan önce özellikle son tüketim tarihlerini kontrol ediniz. Manav alışverişlerinizde meyve, sebze kasalarının direk yere temas etmemesi bir palet veya raf üstünde olmasına dikkat etmeliyiz. Manavdan aldığımız ürünlerin solmuş, parçalanmış, kabukları veya yüzleri yara almış olmamasına dikkat etmeliyiz; aldığımız ürünlerin canlı, taze, parçalanmamış olmasına dikkat etmeliyiz. Yemek yediğimiz işletmelere ise çiğ ve pişmiş ürünlerin aynı dolapta muhafaza edilmemesine, servis edilmemesine dikkat etmeliyiz.
Beslenme Ve Gıda Hijyeni İçin Evimizde Yapabileceklerimiz; Ürünleri satın aldığımız tedarikçiler kadar evimizde muhafazamızda gıdalarımızın temizliği (hijyeni) için çok önemlidir. Gıda temizliği (hijyeni) konusunda yapabileceklerimiz alışveriş esnasında başlar. Ürünlerin uygun ortamda muhafaza edildiği yerlerden almanın yanı sıra ürünleri alırken önce paketli ve oda sıcaklığındaki ürünlerden başlayıp alışverişin sonuna doğru soğuk ortamda muhafaza edilen ürünleri sepetimize koymalıyız. Dışarıda yaptığımız aktivitelerin en sonuncusu alışveriş olmalı ve alışverişten sonra eve gelmeliyiz. Evde ise önce soğuk ortamda muhafaza edilen ürünleri dolaba yerleştirmeliyiz. Evde gıda temizliğinin (hijyeninin) en önemli ayağı mutfaktan geçer. Eğer mutfağınız temiz değilse satın aldığınız ürünler daha kolay bozulacaktır. Mutfağınızda ve kilerinizde gözle görülür kir olmamalıdır bunun yanında haftalık veya 10 günlük dönemlerle sirkeli suyla silmenizde fayda vardır. Bu iş için bir takım yüzey dezenfektanları olsa da doğal ve en güzel yöntem sirkeli sudur çünkü kimyasal kalıntı bırakmamaktadır. Buzdolaplarımızı da yine aynı aralıklarla ve sirkeli suyla silmeliyiz. Buzdolabını istiflerken sızma yapabilecek (çözdürülen et gibi) ve sıvı ürünler alt bölmelere, meyve, sebzeleri bir rafa paketli gıdaları bir rafa koymalısınız. Pişmiş ve çiğ ürünleri aynı rafa koymamalısınız. Sebze, meyve ve yumurta buzdolabına yıkanarak konulmamalıdır. Özellikle yumurta yıkandığı zaman bozulma süreci başlar.
Yemek Pişirirken Dikkat Edilecekler; Yemek pişirmekte gıdaları uygun muhafaza etmek kadar önemlidir çünkü yemeden önce son işlem pişirme ve sunumdur. Yemekleri hazırlarken sebze kesilen tahta ve bıçakla et ve et ürünü doğramamalıyız. Aynı şekilde farklı cins etleri de farklı tahta ve bıçakla kesmeliyiz. Yemeklerin sağlığımızı tehdit etmemesi için iç ısılarının 80 santigrat dereceyi geçmesi gerekir. Buda özelikle et yemeklerinin iyi pişmiş olması demek oluyor. Tekrar dolapta saklamak istediğinizde ise ağzı kapalı şekilde buzdolabında muhafaza edilmelidir. Salata gibi çiğ hazırlanan yemeklerin ise iyi yıkanmış ve temizlenmiş olması gerekmektedir. Çiğ sebze ve meyvelerde kimyasal tarım ilaçları (pestisit) bulunduğundan iyi durulanmalıdır. Mikroorganizmalar içinse limonlu su veya sirkeli suda 20 dakika kadar bekletebilirsiniz.
Hafif ve Sağlıcakla kalın.
Süt Ürünlerinden ‘Kefir’
Sağlıklı Detox (Arınma)