GRIPTEN KORUNMAK IÇIN CIDDI HASTALIKLARIN PENÇESINE DÜSMEYIN
Soguk havalara ek olarak domuz gribi salgininin da hayatimizin tam ortasina bir kabus gibi gelip çökmesi dogal beslenmeye, vücut dengemizi koruma ihtiyacina ve de vitaminlere olan talebi artirdi. Oysa eczanelerden peynir ekmekcesine satin alinip gelisigüzel kullanilan ya da internet sitelerinden siparis edilen vitaminler yarardan çok zarar getirebiliyor. Vitaminlerin kesinlikle doktor kontrolünde ve dozunda tüketilmesi gerekiyor. Memorial Atasehir Tip Merkezi Dahiliye Bölümü’nden Prof. Dr. Birsel Kavakli, vitamin kullaniminda dikkat edilmesi gereken noktalar hakkinda bilgi verdi.
Sagligin anahtari: Vita+ amine= vitamin
Vitaminler, birçok fizyolojik olayda anahtar rol üstlenen moleküllerdir. Vitaminler insan vücudu tarafindan sentezlenemedikleri için besinlerden saglanmasi gerekmektedir. Vitaminlerin isimleri latincede hayat anlamina gelen ‘vita' ve nitrojen içeren anlamina gelen ‘amine' kelimelerinin kombinasyonundan türetilmistir. Aslinda günümüzde bilinen bütün vitaminler nitrojen içermez fakat ilk bulunan vitaminler içerdigi için isim bu sekilde kalmistir.
Saglikli bireylerde gidalara ek olarak vitamin almaya gerek yoktur. Ancak vitamin ihtiyacini artiracak durumlar veya eksikliginin saptandigi olgularda vitamin verilmesi gerekir.
Bilinçsiz vitamin kullanimi karaciger bozuklugundan böbrek rahatsizliklarina kadar pek çok hastaliga neden olabilir
Vitaminin doktor kontrolünde kullanilmasi gerekir. Kisinin kafasina göre ya da es dost tavsiyesi ile vitamin almasi kesinlikle yalnistir. Mutlaka doktor önerisiyle alinmalidir. Bilinçsizce tüketilen A vitamini karaciger bozukluguna, fazla C vitamini böbrek tasina ve mide rahatsizliklarina, D vitamini intoksikasyona sebep olabilir.
Çocuga D, sigara içene C, Vejetaryene B12 vitamini
Büyüme ve gelisme çaginda, hamilelikte, ileri yaslarda, kronik hastaligi olanlarda, alkolizmde eksikligi saptanan vitaminler kullanilmalidir. Gerekli olan vitamin miktari genellikle tavsiye edilen günlük miktar RDA olarak tanimlanmaktadir. Bu degerler ürünlerin etiket bilgilerinde yer almaktadir. Ama yine de ihtiyaç duyulan miktar kisiden kisiye farklilik gösterebilmektedir. Örnegin belirli hastaliklarda kisiye daha yüksek oranda vitamin tavsiye edilir; ayrica ilaçlar vitaminlerin aktivitelerini engelleyebilmektedir. Belirli gruplarin özel vitaminlere daha fazla ihtiyaci vardir. Örnegin çocuklar (D vitamini), hamile bayanlar (folik asit), yaslilar (D vitamini), sigara içenler (C vitamini), çok alkol tüketenler (B1 vitamini) veya vejeteryanlar (B12 vitamini) belirli vitaminlere daha fazla ihtiyaç duyarlar.
Antibiyotik tedavisinde vitamin kullanimi gerekebilir
Gerekmedikçe vitamin kullanmak vücuda yarar yerine zarar getirecektir. Vitaminlerin bilinçli ve dogru kullanilmasi sarttir. Örnegin antibiyotik tedavisinde bagirsaktaki yararli bakteriler de etkilenir. Buna bagli olarak pamukçuk gibi mantar hastaliklari, ishal, hazimsizlik ve gaz sikayetleri ortaya çikar. Bu nedenle antibiyotik tedavisinde özellikle B kompleks vitamini almak yararlidir.
Sagligin A, B, C’sini gelisigüzel kullanmayin
A, D, E, K ve C vitaminlerine ait zarar ve yan etkiler iyi bilinmektedir. A vitamini vücutta birikip karaciger toksisitesine yol açar. A vitamini toksisitesi, onu baglayan proteinlerin yok olmasi ve bu yüzden A vitamininin hücrelere hücum etmesiyle belirir. Bu genellikle vitaminlerin diyetten alinmasi durumunda ortaya çikmaz; fakat kisinin takviye kullanmasi durumunda belirebilir. Belirtileri mide bulantisi, kusma, karin agrisi, ishal ve kilo kaybidir. Kas ve sinir sistemi de istahsizlik, sinirlilik, yorgunluk, uykusuzluk, bitkinlik, bas agrisi ve kaslarda zayiflik belirtileri göstererek etkilenir.
D vitamini uzun etkilidir ve birikir. D vitamininin fazlasi kandaki kalsiyumun yüksek konsantrasyonda olmasina neden olur. Kalsiyum böbrek tasi olusturabilir. Kandaki yüksek kalsiyum seviyesi ayrica kan damarlarinin sertlesmesine neden olur ki; özellikle bu da kalp ve akciger arterleri için tehlikelidir ve ölümcül olabilir. D vitamini toksisitesinin ek belirtileri ise; istahsizlik, bas agrisi, zayiflik, halsizlik, asiri susuzluk, sinirliliktir.
E vitamini ile zehirlenme çok fazla miktarda alinirsa olur; fakat A ve D vitaminlerinde oldugu gibi kolay olmaz. Belirtileri bas agrisi, zayiflik, bas dönmesi, halsizlik ve görme bozukluklaridir.
K vitamini zehirlenmesi sadece K vitamini için suda çözünen kaynaklari tüketen insanlarda meydana gelir. Belirtileri ise kirmizi hücrelerin hemolizi, sarilik ve beyinde hasarlanmadir.
Tiaminin (B1)anormal bir sekilde çok alimi sinir sistemini etkiler. Güçsüzlük, bas agrisi, alinganlik ve uyku bozukluguna yol açar. Ayrica tasikardi yapabilir.
Yüksek miktardaki niasin (B3) sinir sisteminde, kandaki glukoz ve yagda uyusturucu etkisi yaratabilir. Kusma, dilin sismesi, bayilma gibi belirtiler meydana gelebilir. Ilaveten, karacigerin fonksiyonunu etkileyebilir ve düsük kan basincina neden olabilir.
B6 vitamininin uzun süreli yüksek dozda alimi, kimi zaman geri dönüsümü olmayan sinir hasarlarina neden olur. Ayaklarda uyusmayla baslar, sonra ellerde his kaybolabilir ve agiz uyusabilir. Daha baska toksik semptomlar ise yürümede zorluk, bitkinlik ve bas agrisidir. Alimi azaltildigi zaman bu semptomlar azalir; fakat her zaman tamamen kaybolmaz.
Folat’in toksisite belirtileri ishal, uyku bozuklugu ve alinganliktir. B12 vitaminiyle olan yakin iliskisinden dolayi, folatin yüksek miktari B12 vitamini eksikligini kapatir.
C vitamini toksisitesi kusma, karin kramplari uyku bozukluklaridir. Böbrek tasina da yol açabilir.
ABD'de yapilan bir bilimsel arastirmada asiri vitamin kullaniminiyla ilerlemis prostat kanseri arasinda baglanti olabilecegi bildirildi. Arastirma kapsaminda 300 bin erkegin saglik durumlarina ve beslenme aliskanliklarina bakildi. Bunlardan üçte birinin, her gün çesitli vitaminler aldiklari ve yüzde 5'inin asiri vitamin tükettigi belirlendi. Arastirmanin baslamasindan itibaren geçen 5 yil içinde, 10 bin 241 erkege prostat kanseri teshisi konuldu. Journal of the National Cancer Institute dergisinde yayinlanan arastirmada, asiri miktarda vitamin kullananlarda öldürücü prostat kanserine yakalanma riskinin hiç kullanmayanlara oranla iki kat fazla oldugu sonucuna varildi. Bununla birlikte arastirmacilar, vitamin kullanimiyla prostat kanserinin ilk safhasi arasinda iliski bulamadilar. Arastirmacilar, yüksek dozda vitaminin tümör ortaya çikana kadar etkisinin fazla olmadigi; ancak tümör olustuktan sonra muhtemelen hizla büyümesine yol açtigi tahmiminde bulundular. Daha az kapsamli benzer arastirmalarda da ayni sonuca varilmasina karsin, asiri miktarda vitamin kullanimiyla prostat kanseri arasinda kesin bir iliski bulundugunu kanitlamak için baska arastirmalara ihtiyaç oldugu da vurgulandi.
“Soguk alginligindan korunmak için Bol C vitamini kullanayim” diyorsaniz dikkat!
Alinan C vitamininin fazlasi böbrekler yoluyla disari atilir. Ana metabolitlerinden birisi oksalattir. Bu nedenle yüksek dozda uzun süre vitamin C aliminda oksalat taslari olusabildigi bildirilmistir. Ayrica C vitamininin mide asidini artirdigi ve midenin saldirgan faktörlerinden biri oldugu da bilinmektedir. Demir emilimini artirir. Anemik hastalarda demirle birlikte C vitamini alinmasi önerilir; ancak demir birikimi olan hemokromatoz durumlarinda ve hemolitik anemilerde C vitamini önerilmez. Vitamin C nitratlardan “nitrosamin” olusumunu engeller. Bu nedenle nitrit, nitrat katkisi yapilmis besinlerden sindirim sisteminde nitrozamin olusumunu engellemek için C vitamininden zengin bir besin alinmasi önerilir. Böylece mide ve özefagus kanserlerine karsi koruyucu oldugu belirtilmektedir. Uzun yillardan beri C vitamininin soguk alginligindan koruyucu etkisi üzerinde durulmaktadir. Bu konuda yapilan çalismalar sonucunda C vitamininin profilaktik etkisi tesbit edilmemistir. Ancak soguk alginligi geçiren kisilerde hastalik süresini kisaltigi ve semptomlarin ciddiyetini azaltigi bildirilmektedir. Sigara içiminin C vitamininin kandaki düzeyini düsürücü etkisi oldugundan, sigara içenlerin normallere göre 2 kat daha çok C vitamini almalari gerekmektedir. Vitamin C yetersizliginde skorbüt ortaya çikar. Vitamin C’ nin günlük alinmasi gerekli miktar yetiskinler için günde 50-75 mg’ dir.