Soma faciasında cezai sorumluluk Ümit KARDAŞ Köşe Yazıları
24.05.2014 - Bu Yazı 1461 Kez Okundu.
Soma’da 301 maden işçisinin çalışırken alabildiğine istismar edilerek adım adım ölüme gönderilmesi faciasında cezai sorumluluk konusu önem göstermektedir. 301 maden işçisinin ölümünden kim, nasıl sorumlu?
Kusurluluğun tespitini yapabilmek için birinci aşamada, kiralamayı ve hizmet alımını yapan iktidardaki sorumluların, bakanlık ve Türkiye Kömür İşletmeleri bürokrasisindeki kamu görevlilerinin fiillerine bakmak gerekir. Belirtilen sorumlular, maden ocağının işletmesini ister kiralama ister hizmet alımı şeklinde vermiş olsunlar, madenin devlette iken zarar ettiği gerçeği karşısında bu madenlerin şirketin elinde nasıl kâra geçeceğini, bu kârın hangi üretim projesiyle, nasıl elde edileceğini, bu kârlılık hedefi karşısında işçilerin iş güvenliği ve sağlığının hangi standartlarla sağlanacağını gözetmeleri ve bundan emin olduktan sonra kiralamayı veya hizmet alımını yapmaları ya da madende çalışanların iş güvenliğini sağlayıcı standartları sağladıktan sonra madeni kiralama yoluna gitmeleri gerekirdi. İlk aşamada bu kriterlere dikkat edilseydi bu olay meydana gelmeyecekti ya da bu sayıda işçi ölmeyecekti. Bu nedenle asli kusur en tepe noktadadır ve savcıların soruşturmayı bu kapsamda yürütürken konuya ilişkin Sayıştay raporunu da gözönüne almaları gerekir.
İkinci aşamada, kusurluluğun denetim alanındaki tespitini yapmak önemli. Bu bakımdan Çalışma Bakanlığı ve müfettişlerinin fiillerini değerlendirmek gerekiyor. Bu noktada meydana gelen sonuçta denetimdeki hangi zafiyetin etkili olduğunun tespiti önem gösteriyor. Üçüncü aşamada da, maden ocağı kendisine kiralanan şirketin yönetimi ve kendisine bağlı çalışan teknik personelin ve görevlilerin kusurluluğu. Dördüncü aşama olarak sendika görevlilerinin yükümlülükleri bakımından kusurluluğunun tespiti. Sendika temsilcilerinin kusurunun diğer sorumlulardan aşağıda olmadığı açık.
Kuşkusuz yukarıda belirtilen kişilerin fiilleri ile ölüm sonucu arasında illiyet bağı kurulması gerekmektedir. Sorumlu olabilecekleri bu şekilde tespit ettikten sonra fiillerin hangi suçlar bakımından soruşturulabileceğine bakalım. Savcılığın bilinçli taksirle öldürme suçundan soruşturma yaptığı anlaşılıyor. Bilinçli taksirde fail, hareketi bilmekte, neticeyi de öngörmekte ancak istememektedir. Trafikte kırmızı ışıkta geçerek bir kişiyi öldürmede olduğu gibi. Soma soruşturmasında bilinçli taksirin varlığı kabul edildiği takdirde, TCK 85/2’ye göre birden çok kişi öldüğü için taksirle öldürmeden dolayı 2-15 yıl arası bir ceza ve TCK 22/3’e göre üçte birden yarısına kadar artırım istenecektir. Bu ceza 301 kez uygulanmadan tek bir ceza olarak verilecektir.
Oysa Soma faciasında bilinçli taksirin ötesinde ağırlıklı fiiller var.Bunun karşılığı isekasten öldürmenin ihmali davranışla işlenmesini düzenleyen TCK 83. Madde’dir. Bu maddeye göre kişi yükümlü olduğu belli bir icrai davranışı gerçekleştirmemesi dolayısıyla meydana gelen ölüm neticesinden sorumlu tutulmaktadır. Ancak bu neticenin oluşumuna sebebiyet veren yükümlülük ihmalinin icrai davranışa eşdeğer olması gerekir. İhmali ve icrai davranışın eşdeğer kabul edilebilmesi için, kişinin; belli bir icrai davranışta bulunmak hususunda kanunî düzenlemelerden veya sözleşmeden kaynaklanan bir yükümlülüğünün bulunması gerekmekte.
Ayrıca bu suç doğrudan kastın yanı sıra olası kastla da işlenebiliyor.Olası kastta fail hareketi bilmekte, neticeyi de öngörmekte ancak neticenin meydana gelmesini istemese de neticenin gerçekleşmesi hâlini ve ihtimalini kabullenmektedir. Neticenin meydana gelebileceğini düşünen fail, fiil ve kararından vazgeçmemekte, neticeyi kabullenmekte ve katlanmayı göze almaktadır. Neticenin gerçekleşmesi olayın seyrine bırakılmakta, fail neticenin gerçekleşmemesi için özel bir çaba göstermemektedir. Düğünde rastgele havaya ateş ederken bir veya birden çok kimsenin ölümüne sebep olmak gibi. Soma soruşturmasında olası kast yoluyla TCK 83. Madde’nin uygulanmasının talep edilmesi durumunda müebbet hapis cezası yerine on beş yıldan yirmi yıla kadar hapis cezasının 301 kez tatbiki sözkonusu olacaktır.
Yargının bugün getirildiği durum karşısında ve daha önceki emsaller de ortadayken bu çok önemli soruşturmanın akıbeti belirsiz. Takip edeceğim.