- Tarih ve Coğrafyası
Çaga Gölü, dört tarafi 47 pare mamur köylerle müzeyyen bir göldür. Etrafi 11 mildir. Içinde adasi yoktur. Derinligi 20 kulaçtir. Suyu tatli oldugundan ahalisi kenarinda sabun sürmeden bir gömlegi beyaz gülpenbe gibi yaparlar. Yedi çesit baligi olur ki her biri beser onar okka turna, kazayan, yilar, alabaligin çesidi olur ki asla balik kokusu yoktur. Agirlik, hararet, kuruluk vermez. Bu baliklarin eti gayet kuvvet vericidir. Çünkü bu gölde hasil olan (yel otu) kökünü yerler. Cenab-i Bari bu gölde o kadar yel kökü halk eylemistir ki bütün Çaga ahalisi mevsiminde bunlari suda toplayarak iplere dizerler. Baskaca bezirganlari vardir. Bütün sehirlere yük yük götürüp ticaret ederler. Gayet faydalidir. Bir adamin midesi gaz yapsa, hazimsizliga tutulsa yemekten evvel bu kökten bir miktari kullanirsa mide ve karninda asla gaz komayip yemege istaha verir ve göz kuvvetini ziyade eder. Gerçe Osmanli ülkesinde Azak ve Kanije yel otlari meshurdur ama hiçbirisi bunu tutmaz. Buradan Murtaza Pasa Efendimiz hakiri hediye ile Kastamonu'da Saban Efendi halifesi Ismail Efendi adli azize gönderdi.”
Yüzölçümü 22500 hektar olan Yeniçaga yerlesim merkezi olarak bir dag eteginin düzlügüne kurulmus, etrafi küçük tepelerle çevrili bir ilçedir. Ilçemizin rakimi 1000 m olup Yerlesim merkezine bitisik yaklasik 400 hektarlik bir göl mevcuttur. Jeolojik açidan deprem bölgesinde yer alan ilçemiz fay hatti üzerindedir. Ekilebilir zirai alani sinirli olup, toprak; kil, silt ve çakildan olusmaktadir. Ilçemizin bitki örtüsünü ormanlik alanlar ve kismen yetismis agaçlar olusturmaktadir. Tipik kara ikliminin sürdügü ilçemizde kis mevsimleri oldukça soguk ve yagisli, yaz mevsimleri de sicak ve kurak geçmektedir.