1 İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ BİLİNCİ (MTM 4672) Prof. Dr. Nazmiye YAHNİOĞLU - ppt indir
YayınlayanNuray Sağlam Değiştirilmiş 1 yıl önce
... konulu sunumlar: "1 İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ BİLİNCİ (MTM 4672) Prof. Dr. Nazmiye YAHNİOĞLU"— Sunum transkripti:
1 1 İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ BİLİNCİ (MTM 4672) Prof. Dr. Nazmiye YAHNİOĞLU www.yildiz.edu.tr/~nazmiye nazmiye@yildiz.edu.tr
2 2 İÇERİK Temel kavramlar, İSG güvenlik kültürü İSG yasal mevzuat, Türkiye’de ve dünyada İSG İSG kurulları, İSG yönetim sistemi Çalışma ortamında tehlike kaynakları, güvensiz davranış ve güvensiz hareketler İş kazaları ve İSG politikası İşyerlerinin sınıflandırılması: Çok tehlikeli, tehlikeli ve az tehlikeli işler Sağlık ve güvenlik işaretler Kapalı ve açık çalışma ortamları Kimyasal, fiziksel, biyolojik, psikolojik ve ergonomik tehlike kaynakları ve korunma tedbirleri İş ekipmanlarının kullanımında sağlık ve güvenlik şartları Çalışma yaşamında özel risk grupları ve çalışma esasları İşyeri gözetimi; mevcut ve potansiyel riskler, risk yönetimi ve risk analizi Acil durum yönetimi ve acil eylem planları Mesleki hastalıklar
3 Öğrenim Hedeflerimiz  İSG’nin Dünya’daki tarihsel gelişimi,  İSG’nin Türkiye’deki tarihsel gelişimi,  İş sağlığı ve güvenliği ile ilgili kurum ve kuruluşlar  İSG uygulamalarında yasal mevzuat 3
4 KAZALARIN TARİHÇESİ: Kazaların Tarihi İnsanlık Tarihi Kadar Eskidir 4
5 İş Sağlığının Gelişme Süreci İlk Çağlar Taş Ocakları Madenler Bernardino Ramazzini Endüstri Devrimi ve Sonrası Günümüz
6 İlk çağlar – “iş, çalışma” söz konusu değil “karın doyurma” amaçlı Yiyeceklerin saklanması Doğada var olan yiyecekler Avcılık – “kürklü” hayvanlar Toprağın işlenmesi İSG Tarihsel Gelişim
7 M.Ö. 4000 ve sonrası taş ocakları, demir, kurşun diğer madenler boya – pigment maddeleri M.Ö. 50 – Mısır – altın madenleri İş Sağlığında Gelişme Süreci –“çalışma, işçilik” kavramları –çalışanlar köle, suçlu, esir –“ucuz – parasız” işgücü –çalıştırma nedeni – ceza –“iş riskleri ile ilgili sorun” yok
8 SANAYİ ÖNCESİ İŞ KAZALARI DÜŞMEYE, YÜKSEKTEN DÜŞEN NESNELERE, YANMAYA, BOĞULMAYA, HAYVANLARDAN KAYNAKLANAN YARALANMALARA vb, BAĞLI İDİ. 8
9 BUHAR VE ELEKTRİK GÜCÜ DÖNEMİ SU GÜCÜNÜ, ÜRETİMDE BUHAR VE ELEKTRİK GÜCÜ TAKİP ETMİŞTİR. MAKİNALAR, GENİŞLEYEN SANAYİDE ADIM ADIM YAYGINLAŞMIŞTIR. BU DURUM YENİ TEHLİKELERİ MEYDANA ÇIKARMIŞTIR. 9
10 MAKİNA ÇAĞININ GELİŞMESİ SONUCU OLUŞAN TEHLİKELER MAKİNA ÇAĞINDAKİ HIZLI GELİŞMELER YENİ KAZA NEDENLERİNİ ORTAYA ÇIKARDI. BU DA ÖLÜMLERİN VE AĞIR YARALANMALARIN ARTMASINA SEBEP OLDU. ÇÜNKÜ : MAKİNA KORUYUCULARI YOKTU. KİŞİSEL KORUYUCU MALZEME VERİLMİYORDU. İŞÇİLER EĞİTİMSİZDİ. ÇALIŞMA SÜRELERİ ÇOK UZUNDU. 10
11 İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ’NİN TARİHİ GELİŞİMİ BUGÜNKÜ ANLAMDA İŞÇİ SAĞLIĞI VE İŞ GÜVENLİĞİ OLARAK TANIMLANABİLECEK ÇALIŞMALAR, İLK OLARAK KÖLECİ TOPLUMLARDAN ESKİ ROMA'DA GÖZLENMİŞTİR. 11
12 DİOSCORİDES Zehirleri; Bitkisel, Hayvansal ve Mineral kaynaklı, olmak üzere kökenine göre üçe ayırmış ve bu sınıflandırma yüzyıllar boyunca kullanılmıştır. 12
13 M.Ö. 370’de HİPOKRATES ilk kez kurşunun zararlı etkilerinden söz etmiş, kurşun koliğini tanımlamış, halsizlik, felçler ve görme bozuklukları gibi belirtileri saptamış ve bulguların kurşun ile ilişkisini açık bir biçimde ortaya koymuştur. 13
14 14  Tarihçi Heredot ilk kez çalışanların verimli olabilmesi için yüksek enerjili besinlerle beslenmeleri gerektiğine değinmiştir.  M.Ö. 200’de Nicander, kurşun koliği ve kurşun anemisini (kurşun zehirlenmesi nedeniyle vücutta demir eksikliği) incelemiş ve özelliklerini tanımlamıştır  M.S. 1.y.y.‘da yaşamış olan Plini, çalışma ortamındaki tehlikeli tozlara karşı çalışanların korunması amacıyla başlarına torba geçirmelerini önermiştir
15 Paracelsus (1493-1541), kimyasal maddelerin zehirlenme etkisine yönelik, dozun metebolizmaya etkisini araştırmış Alman bilimadamıdır. o gün için dünyada ilk iş hekimliği kitabı olan "De Morbis Metallicis” te; İşletmenin çeşitli bölümlerindeki çalışanlarda görülen ve bugün pnömokonyozların* tanımlanmasında da kullanılan bazı belirtileri tanımlamıştır. Paracelsus’un çalışmaları modern toksikolojinin başlangıcı sayılmaktadır. *çeşitli tozların ya da kimyasal maddelerin uzun süre solunmasıyla ortaya çıkan akciğer hastalıklarının ortak adı. “Bütün maddeler zehirdir. Zehir olmayan hiçbir madde yoktur. Uygun doz, zehir ve ilaç arasındaki farkı yaratır.” “Bütün maddeler zehirdir. Zehir olmayan hiçbir madde yoktur. Uygun doz, zehir ve ilaç arasındaki farkı yaratır.”
16 16  Alman bilim adamı Acricola (1494-1555) ise zehirler, etkileri, korunma önlemleri ve iş kazaları konuları üzerinde çalışmış; madenlerde işçileri gözlemleyerek derlediği bilgileri “De Re Metallica” adlı eserinde toplamıştır.  Agricola radon gazı ve akciğer kanseri ilişkisini, tozlu ortam ve pnömokonyoz ilişkisini belirlemiş ve “madenci hastalığı” adını vermiş. Ayrıca korunmaya yönelik tavsiyelerde bulunmuştur.
17 17 İş Sağlığının Tarihi Gelişiminde Çok Önemli Bir Kilometre Taşı Dr. Bernardino Ramazzini (1633-1714)
18 İtalyan Bernardino Ramazzini’nin (1633 – 1714) iş sağlığına ilişkin bilimsel çalışmaları, dünyada modern anlamda İSG biliminin başlangıcı olarak kabul edilir. İş sağlığı ile ilgili gelişmelerde Bernardino Ramazzini'nin çok ayrı bir yeri vardır. İç hastalıkları uzmanı olan ve İtalya'da fabrika hekimliği yapan Ramazzini uzun yıllar sonunda edindiği deneyim ve gözlemlerini 1713 yılında bir kitap halinde yayınlamıştır. 18
19 19 De Morbis Artificum Diatriba (Diseases of Workers; Çalışanların Hastalıkları) adlı bu kitap, çalışanlar arasında görülen başlıca sağlık sorunlarının sistematik bir şekilde ele alındığı ilk yazılı eserdir. Ramazzini, bazı hastalıkların, insanların işyerinde karşılaştıkları bazı etkenlerden kaynaklandığını, yani işle ilgili olduğunu bildiği için bütün hekimlere, hastalarının mesleklerini de sormalarını öğütlemiştir. Günümüzde hastalardan öykü alınırken kişinin mesleğinin sorulması, Ramazzini’nin bu öğüdüne dayalıdır.
20 20 Ramazzini yapmış olduğu bilimsel çalışmalar, geliştirdiği yöntemler, çığır açan eserleri ile modern İş Sağlığı’nın babası kabul edilir. iş kazalarını önlemek için, iş yerlerinde koruyucu güvenlik önlemleri alınmasını öneren ilk bilim adamıdır. İş-işçi uyumunun, sağlık ve iş verimi üzerinde etkili olduğu düşüncesini ortaya koyarak ergonomi ilkelerini daha on yedinci yüzyılda gündeme getirmiştir.
21 DAHA SONRAKİ DEVİRLERDE AVRUPA’DA SAĞLANAN GELİŞMELER 21
22 SANAYİ DEVRİMİ DÖNEMİ Aile işletmelerinin yerini fabrika üretiminin alması sonucu üretim sürecinde çalışacak fazla sayıda insana gereksinim giderek artmıştır. Bu nedenle kırsal bölgelerden kentlere göçler başlamıştır. Alt yapı gereksinimleri bakımından büyük insan kitlelerinin barınmasına uygun olmayan bu yeni kentlerde sağlıklı konut ve çevre koşulları sağlanamamış, beslenme sorunları ortaya çıkmış ve salgın hastalıklar artmıştır. 22
23 ÇALIŞMA YAŞAMINDA CİDDİ OLUMSUZ ETKİLER ORTAYA ÇIKMIŞTIR İşçiler, fabrika ve maden ocaklarında çok kötü koşullarda iş kazalarına ve meslek hastalıklarına neden olabilecek etkilere maruz kalarak,kadın ve çocuklar da dahil olmak üzere, günde 16-18 saat gibi uzun sürelerle çalıştırılmışlardır. Üretim tekniği geliştikçe makinelerin hızı da artmış, buna karşılık gerekli korunma önlemleri yeterince alınmamıştır. 23
25 METALURJİ VE KİMYA SANAYİLERİNDEKİ GELİŞMELER Bilimsel ve teknolojik gelişmeler sadece makine ve tezgah yapımı ile sınırlı kalmamış, metalurji ve kimya sanayi alanında da büyük gelişmeler olmuştur. Bunun sonucu, çalışanların sağlığı üzerinde olumsuz etkileri olacağı hiç düşünülmeden bir çok zararlı kimyasal madde üretimde yaygın şekilde kullanılmaya başlanmıştır. 25
26 İşyerlerinde sağlık ve güvenlik yönünden hiçbir önlem alınmadığından, çalışma ortamındaki yoğunluğu büyük miktarlara varan bu maddelere uzun süre maruz kalan işçilerin sağlığı önemli ölçüde bozulmuş ve birçoğunun, meslek hastalıklarına yakalanarak yaşamlarını yitirmelerine neden olmuştur. 26
29 KADIN VE ÇOCUKLARIN ÇALIŞTIRILMASI Çocuk ve kadınlara ödenen ücretlerin düşük olması nedeniyle sanayide kadın ve çocukların çalıştırılması giderek yaygınlaşmıştır. Bu dönemde 8-10 yaşlarındaki çocuklar ile kadınların maden işletmelerinde ve fabrikalarda 16-18 saat gibi uzun sürelerle çok kötü çalışma koşullarında çalıştırılmaları sonucu genç yaşta ölümler çoğalmış, sakatlıklar artmış ve toplumsal huzursuzluk giderek büyümüştür. 29
30 Özet:Sanayi devrimi “buhar” 1761 “fabrika” oluşumu Tarım – fabrikada çalışma Göç, ailelerin parçalanması Sağlıksız koşullarda barınma, yeterli beslenememe Uzun süre çalışma, aşırı yorgunluk Olumsuz çevre koşulları, salgın hastalıklar İş kazası, meslek hastalığı Çalışanın sağlığının bozulması Toplumsal sorun – toplumun ilgisi !!!
31 31 -- İş hekimliği İtalya’da doğmuş ise de, büyümesini ve gelişmesini sanayi devriminin beşiği olan İNGİLTERE’de geçirmiştir. Dr. Percivale Pott, 1775’de baca temizleyicilerinde scrotum (Testis) kanserini tarif etmiştir. -- Percivale Pott, genç işçilerin çalışma koşulları ile ilgili olarak bir rapor hazırlamış ve bu rapora dayanılarak İşçi Sağlığı alanında Dünya’da İSG ile ilgili ilk kez olmak üzere 1802 yılında İngiltere’de "Çırakların Sağlığı ve Morali" adlı yasa çıkarılmıştır. İSG ile ilgili olarak çıkartılan bu ilk yasa çalışma saatini günde 12 saat olarak sınırlamış, işyerlerinin havalandırılmasını öngörmüştür.
32 İLK YASAL DÜZENLEME 1802 yılında İNGİLTERE’DE çıkarılan "Çırakların Sağlığı ve Morali" adlı yasa Dünya’da iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili olarak çıkartılan ilk yasadır ve daha sonra birçok ülkede çıkarılacak benzer yasalara önemli bir örnek oluşturmuştur. 32
33 İLK MÜFETTİŞ ATAMASI İngiltere’de 1833 yılında "Fabrikalar Yasası" yürürlüğe girmiştir. Bu yasa ile fabrikaların denetimi için müfettiş atanması zorunlu kılınmış, 9 yaşın altındaki çocukların işe alınması ve 18 yaşından küçüklerin ise 12 saatten fazla çalıştırılmaları yasaklanmıştır. 33
34 KADINLARA MADENDE ÇALIŞMA YASAĞI 1842 yılında yapılan başka bir yasal düzenleme ile de kadınların ve 10 yaşından küçük çocukların maden ocaklarında çalıştırılmaları yasaklanmıştır. 1847 yılında çıkarılan "On Saat Yasası" ile de günlük çalışma süresi daha da kısaltılmıştır. 34
36 İŞ HEKİMLİĞİ 1844 yılında hekimlerin sorumlulukları genişletilerek, sağlık açısından tehlikeli yerlerde çalışanların sağlık kontrolleri de hekimlerin görevleri arasına alınmıştır. Böylece ‘‘iş hekimliği’’ mesleğinin ilk adımları atılmıştır. 36
37 1895 yılında ise bazı tehlikeli meslek hastalıklarının bildirimi zorunlu hale getirilmiştir. Bu gelişmeler sonucunda ünlü İngiliz iş hekimi Thomas Morison Legge ilk hekim iş güvenliği müfettişi olarak atanmıştır. 37
38 Özet :Yasal düzenlemeler İngiltere  1802 – Çırakların Sağlığı ve Morali Kanunu  Çalışma süresi 58 saat/hafta  Eğitim  1833 – Fabrikalar Kanunu-Denetim  10 yaşından küçükler çalıştırılamaz,  18 yaş altı 12 saatten fazla çalıştırılamaz  1842 – Kanun..  kadınların ve 10 yaşından küçük çocukların maden ocaklarında çalıştırılmaları yasaklanmıştır  1847 – işyeri denetimi  En uzun çalışma süresi 10 saat  İş müfettişliği  Doktor raporu (işe giriş muayenesi.)  1895 - bazı tehlikeli meslek hastalıklarının bildirimi zorunlu hale getirilmiştir.
39 AMERİKA’DAKİ GELİŞMELER Avrupa'da bu gelişmeler yaşanırken, Amerika'da ise hızlı sanayileşmenin yarattığı olumsuz çalışma koşullarının önlenmesi için eyalet hükümetleri kendi bünyelerinde gerekli gördükleri önlemleri alma konusunda yetkilendirilmiştir. İş sağlığı ve güvenliği çalışmalarında Massachusetts eyaleti öncülük etmiş ve 1836 yılında çocuk işçiler ile ilgili bir yasa çıkarılmıştır. 39
40 ABD'deki işçi sağlığı ve iş güvenliği ile ilgili gelişmelere 1869 -1970 yılları arasında yaşayan Alice Hamilton’ un çalışmaları büyük katkı sağlamıştır. 40
41 SOSYALİST ÜLKELERDE Sosyalist ülkelerde ise sistem kendine has bir denetim mekanizması kurmuş ve denetimin çalışanlarca yapılması sağlanmıştır. SSCB’nin ilk Sağlık Bakanı Alexander Semasiko bağımsız sağlık örgütleri kurulması ve bunların özellikle koruyucu sağlık hizmetlerinde yoğunlaşması konusunda önemli çalışmalar yapmıştır. 41
42 Sanayi devrimi öncesi toplumlarda sosyal güvenlik fonksiyonu;  yardım sandıkları  aile içi transferler  dinsel nitelikli kurumlar tarafından yerine getiriliyordu. Sanayi devrimi, bu alanda yeni bir bakış açısı getirmiştir. Söz konusu dönem içinde işçilerin kötü çalışma koşulları devletlerin sosyal politika alanında da bir takım koruyucu düzenlemeler yapmalarını zorunlu kılmıştır. 42
43 On dokuzuncu yüzyıldan itibaren sanayi devriminin yarattığı olumsuz çalışma koşullarının düzeltilmesinin sağlanması amacıyla sendikalar, işçi sağlığı ve iş güvenliği ile ilgili yasaların hazırlanması ve yaptırımların uygulanması konusunda çeşitli etkinliklerde bulunmuşlardır. 43
44 Bugünkü anlamda sosyal güvenlik sistemi 19 uncu yüzyılın sonlarına doğru gerçekleşmiştir. İlk kez Alman devlet adamı Bismarck, finansmanının işçi ve işveren primleri yanında devlet katkılarıyla sağlandığı bir sosyal sigorta sistemi oluşturarak önemli bir çalışmaya imza atmıştır. Bu çerçevede, Almanya’da uygulanan sosyal sigortalar, başlangıçta;  hastalık (1883),  iş kazası (1884),  sakatlık ve yaşlılık (1889) Sigortalarını kapsamıştır 44
45 İngiltere’de ise Sosyal Güvenlik Sistemi, 1942 yılında yayımlanan ve sosyal güvenliğin finansmanının vergi gelirleriyle sağlanmasını öngören “Beveridge Raporu” ile yepyeni boyutlar kazanmış ve çağdaş sosyal güvenlik düşüncesinin oluşumuna büyük katkılarda bulunmuştur. 45
46 1913’de ABD’de Ulusal Güvenlik Konseyi (NSC) kurulması 1918 Yılında, günde azami 8 saat çalışmanın kabulü 1970’de ABD’de Mesleki Güvenlik ve Sağlık Kanunu (OSHA) ve daha sonra Ulusal Mesleki Sağlık ve Güvenlik Enstitüsü (NIOSH) ve Amerikan Güvenlik Mühendisleri Derneği’nin kurulması 1913’de ABD’de Ulusal Güvenlik Konseyi (NSC) kurulması 1918 Yılında, günde azami 8 saat çalışmanın kabulü 1970’de ABD’de Mesleki Güvenlik ve Sağlık Kanunu (OSHA) ve daha sonra Ulusal Mesleki Sağlık ve Güvenlik Enstitüsü (NIOSH) ve Amerikan Güvenlik Mühendisleri Derneği’nin kurulması Özet: İş Sağlığı ve Güvenliğinde Önemli Kuruluşlar ve Düzenlemeler 1972 Yılında Dortmund’da İş Sağlığı ve Güvenliği ve Kaza Araştırma Merkezi (Bundesanstalt für Arbeitsschutz Undfalforschung-BAU) kurulması 1974 Yılında, Wuppertall’de (Kuzey Rhne-Westphalia) İş Sağlığı ve Güvenliği ile ilgili yüksek mühendislik bölümünün açılması 1972 Yılında Dortmund’da İş Sağlığı ve Güvenliği ve Kaza Araştırma Merkezi (Bundesanstalt für Arbeitsschutz Undfalforschung-BAU) kurulması 1974 Yılında, Wuppertall’de (Kuzey Rhne-Westphalia) İş Sağlığı ve Güvenliği ile ilgili yüksek mühendislik bölümünün açılması
47 ULUSLAR ARASI ÇALIŞMA ÖRGÜTÜNÜN (ILO) KURULMASI 1919 yılında faaliyetine başlayan Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) "Milletler Cemiyeti"ne bağlı olarak bu konuda önemli çalışmalar yapmış, 1946 yılında ise Birleşmiş Milletler bünyesinde, Dünya çapında etkin bir kuruluş haline gelmiştir. Ülkemizin de üyesi bulunduğu (1932) Uluslararası Çalışma Örgütü, dünya ölçütünde iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili normların oluşturulmasına ve sorunların çözümüne büyük katkılar sağlamış ve sağlamaktadır. Merkezi Cenevre’dedir. 47
48 DÜNYA SAĞLIK ÖRGÜTÜ (WHO) “Dünya Sağlık Örgütü (WHO)” 1948 yılında kurulmuştur.Diğer uluslararası ve ulusal kuruluş ve kurumlarla işbirliği yapan bu BM Örgütü de, iş sağlığı ve güvenliği yönünden önemli çalışmalar gerçekleştirmiştir. Ülkemiz de WHO üyesidir (1949). Sağlık alanından Dünya çapında öncülük ve koordinatörlük görevi yürüten bir teşkilattır. Merkezi Cenevre’dedir. 48
49 ÜLKEMİZDEKİ GELİŞMELER 49
50 Osmanlı Devletinde ekonomik ve sosyal teşkilatlanma açısından sosyal güvenlik anlamında ilk örgütlenme,13. yüzyılda önce Ahilik (esnaf, zanaatkar, çiftçi vb. bütün çalışma kollarını içine alan ocak), sonra Gedik (hak, imtiyaz) ve Lonca (belli bir iş kolunda usta, kalfa ve çırakları içine alan dernek) teşkilatı adı altında ortaya çıkmış ve 18. yüzyıla kadar etkinliğini hissettirmiştir. 18. yüzyılda ise Osmanlı Devletin’de sosyal güvenlik kurumsallık kazanmış ve ilk kez bu yüzyılda sosyal yardım amaçlı vergi toplanmaya başlanmıştır. 50 Osmanlı İmparatorluğu Döneminde İş Sağlığı ve Güvenliği
51 16. ve 17. yy da Osmanlı İmparatorluğu'nda küçük zanaat ve atölye üretimine dayanan işyerlerinde, usta, kalfa ve çırak olarak ücretli çalışanlarla ile işverenler arasındaki ilişkileri ve çalışma koşulları kuralları, Loncalar (Meslek Örgütleri) ve gelenekler ile belirlenmektedir Ülkede sosyal yaşamı düzenleyen dini bir yasa olan Mecelle’de, işçi işveren ilişkilerini kapsayan hükümler bulunmadığından, işçi işveren ilişkilerini yeni gelişmelere uygun olarak düzenlemek amacıyla değişik tarihlerde çeşitli yasal düzenlemeler yapılmıştır Osmanlı Devletinde sanayileşme hareketleri ve işçi sınıfının doğuşu Avrupa’ya oranla çok geç başladığından Türkler modern anlamda bir sosyal güvenlik sistemine oldukça geç kavuşmuşlardır.
52 Osmanlı İmparatorluğu döneminde işçilerle ilgili ilk özel tedbirler, Ereğli Kömür Bölgesi ile sınırlı olmak üzere ve esasen kömür üretimini arttırmak amacıyla çıkarılan 1865 tarihli Dilaver Paşa Nizamnamesi’dir. Bu Nizamname ve 1869 tarihli Maadin Nizamnamesi ile işçilerin dinlenme ve tatil zamanları, çalışma saatleri, ücretleri, barınma ve iş kazalarına karşı koruyucu önlemler, iş kazasına uğrayan işçilere ve ölümleri halinde ailelerine tazminat ödenmesi şeklinde getirilen hükümler, bu alanda düzenlenmiş ilk belgeler ve çalışmalar olmaları bakımından önemlidirler. 52
54 CUMHURİYET DÖNEMİ Cumhuriyet’in ilk yıllarında, hafif sanayi denilen gıda, dokuma, dericilik gibi alanlarda yoğunlaşmış bir sanayi bulunmaktadır. Ancak, bu sanayi yapısında, büyük çoğunluğu küçük işletmelerden oluşmaktadır. Cumhuriyetin ilk yıllarından başlayarak ülke sanayinin geliştirilmesine yönelik bir çok yatırım gerçekleştirilmiştir 54
55 55 Birinci Büyük Millet Meclisi Dönemi Bu dönemde çalışma yaşamı ile ilgili ilk önlem 1921 yılında alınmıştır. Bu bağlamda, arka arkaya iki önemli yasa çıkarılmıştır. Bunlardan ilki, Zonguldak ve Ereğli Havza-i Fahmiyesinde Mevcut Kömür Tozlarının Amele Menafii Umumiyesine Füruhtuna dair 28 Nisan 1921 tarih ve 114 sayılı Yasa’dır. Bu yasayla, bölgede üretim sırasında ortaya çıkan kömür tozlarının satılarak elde edilen paraların işçiler lehine kullanılmasını sağlanmıştı.
56 56 Bu dönemde çıkarılan ikinci yasa, Ereğli Havza-i Fahmiyesi Maden Amelesinin Hukukuna Müteallik 10 Eylül 1921 tarih ve 151 sayılı Yasa’ dır. Bu yasa ile kömür işçilerinin çalışma koşullarının iyileştirilmesine yönelik hükümler getirilmiştir. Bu yasa dönemin koşullarına göre, sosyal politika açısından önemli bir adımın başlangıcı olmuştur. Sosyal sigortalarla ilgili bazı önemli kurallara da yer vermiştir.
57 10 Eylül 1921’de çıkan 151 sayılı Ereğli Havzai Fahmiyesi Maden Amelesinin Hukukuna Müteallik düzenlemeye göre; a)Kömür işçilerinin çalışma koşulları düzeltilecek, b)Yardımlaşma sandıkları kurulacak ve bunların Amele Birliği içinde birleştirilerek hastalık ve iş kazaları durumlarında gerekli yardımlar için kullanılması sağlanacak, c)İşveren yardım sandığına işçinin ücretinin %1'inden az olmamak kaydıyla yardımda bulunacak, d)İşveren hastalanan ve kaza geçiren işçileri tedavi ettirecektir e)Bu amaçla işveren işyerinde hekim çalıştıracak, hastane ve eczane açacaktır.
58 10 Eylül 1921’de çıkan 151 sayılı Ereğli Havzai Fahmiyesi Maden Amelesinin Hukukuna Müteallik düzenlemeye göre; f)Kazada yaralanan ile ölenlerin yetimlerine mahkeme kararı ile tazminat ödenecektir. Eğer kaza işverenin yönetim veya denetim hatası ile oluşmuş ise ayrıca 500-5000 TL fazla tazminat ödenecektir g)Çalışma süresi günde sekiz saat olacak, fazla çalışma iki tarafın oluruna bağlı olup, iki kat ücret ödenecektir h)İşveren yeni işçilerin eğitiminden sorumlu olacaktır i)Bu yasa gereği Amele Birliği, İhtiyat ve Teavün Sandıkları kurulacaktır
59 İktisat Kongresi- 4 Mart 1923 İzmir'de toplanan Kongre'de işçi delegeleri 30 maddelik bir öneri listesi sunmuştur Bu öneriler daha sonraları gerçekleşen yasaların çekirdeklerini oluşturmuştur
60 Anayasa’da Sosyal Güvenlik Yeni devletin ilk Anayasası olan 1921 tarihli Teşkilatı Esasiye Kanunu devletin içinde bulunduğu dönemin ekonomik, sosyal ve siyasi durumu nedeniyle hak ve özgürlüklere yer verememiştir. 1924 Anayasasında ise temel hak ve hürriyetlerden kişinin hak ve özgürlükleri sıralanmış olup, diğer ekonomik ve sosyal hak ve özgürlükler ile siyasi hak ve özgürlüklerden bahsedilmemiştir
61 Cumhuriyet döneminde iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili pek çok yasa, tüzük, yönetmelik çıkarılmıştır: 2 Ocak 1924 tarih ve 394 sayılı Hafta Tatili Yasası 1926 yılında yürürlüğe giren Borçlar Yasası ile işverene iş kazaları ve meslek hastalıları bağlamında hukuki sorumluluk getirilmiştir. 61
62 İş sağlığı ve iş güvenliği ile ilgili hükümler taşıyan Umumi Hıfzıssıhha Yasası ve Belediyeler Yasası 1930 yılında yürürlüğe konulmuştur. 1580 sayılı Belediyeler Yasası'na göre işyerlerinin işçi sağlığı ve iş güvenliği yönünden denetlenmesi görevi belediyelere verilmiştir. 62
63 Özetle;  I.Tanzimat öncesi  1766 Kütahya Fincancılar Sözleşmesi  Lonca (Orta Sandığı – Teavün Sandığı)  II.Tanzimat ve Meşrutiyet dönemi  1865 Dilaver Paşa Nizamnamesi  1869 Maadin Nizamnamesi  1871 Ameleperver Cemiyeti  1895 Osmanlı Amele Yardımlaşma Cemiyeti  III. Cumhuriyet dönemi  1921 Havza-i Fahmiye Teamülnamesi  Zonguldak ve Ereğli Havza-i Fahmiyesinde Mevcut Kömür Tozlarının Amele Menafii Umumiyesine Füruhtuna dair kanun  Ereğli Havza-ı Fahmiye Maden Amelesinin Hukukuna Müteallik Kanun  1923 İktisat kongresi  1926 Borçlar Kanunu  1930 Umumi Hıfzıssıha Kanunu
64 64 DİĞER GELİŞMELER
65 Daha sonra 1936 yılında yürürlüğe giren ve çalışma yaşamının birçok sorunlarını kapsayan 3008 sayılı İş Yasası ile ülkemizde ilk kez işçi sağlığı ve iş güvenliği konusunda ayrıntılı ve sistemli bir düzenlemeye gidilmiştir. Ancak Kanunda öngörülen sistem, İkinci Dünya Savaşının araya girmesi nedeniyle 1945 yılına kadar oluşturulamamıştır. 28 Ocak 1946 tarih ve 4841 sayılı Çalışma Bakanlığı kuruluş Yasası’nın birinci maddesi ile, Bakanlığın görevleri arasında sosyal güvenlik de yer almıştır. Mevzuatımıza sosyal güvenlik ilk kez bu yasa ile girmiştir. 65
66 Sosyal güvenlik alanında mevcut düzenlemelerin dışındaki en önemli gelişme, 1961 Anayasasıdır. 1961 Anayasasıyla, “sosyal güvenlik” kavramı ilk kez çalışma hayatı ve sosyal politikalara ilişkin ana yasal terminolojiye girmiştir. 66
67 İŞ SAĞLIĞI GENEL MÜDÜRLÜĞÜ İş sağlığı ve güvenliğine yönelik çalışmaların tek elden yürütülmesi amacıyla Çalışma Bakanlığı’nın kurulmasını takiben bu görev İşçi Sağlığı Genel Müdürlüğü'ne verilmiştir. Bunun ardından, ILO nun 81 sayılı Uluslararası Çalışma Sözleşmesi’nin 9’uncu Maddesi’nin onanmasına dair 5690 sayılı Yasa 13 Aralık 1950 tarihinde yürürlüğe girmiştir 67
68 5690 sayılı yasa gereği olarak, işyerlerinin işçi sağlığı ve iş güvenliği yönünden denetimini yapmak, çalışma yaşamını düzene koymak, yol gösterici uyarılarda bulunmak üzere hekim, kimyager ve mühendis gibi teknik elemanların teftiş faaliyetlerine katılması ile ilgili 174 sayılı kanun çıkarılmıştır. 68
69 İŞ GÜVENLİĞİ MÜFETTİŞLİĞİ KURUMUNUN OLUŞTURULMASI 174 sayılı kanunun onaylanmasından sonra ilk kez 12 Ocak 1963 tarihinde, İstanbul ve sonrasında Ankara, Zonguldak, İzmir illerinde İş Güvenliği Müfettişleri Grup Başkanlıkları kurulmuştur. 69
70 1475 SAYILI YASA DÖNEMİ Günün gereksinimlerine yanıt veremez duruma gelen 3008 sayılı İş Yasası’nın yerine 1971 yılında 1475 sayılı İş Yasası yürürlüğe konulmuştur. Kanun’un iş sağlığı ve güvenliği yönünden çağdaş hükümler ihtiva eden 73. Maddesi ile işverenlere bir dizi yükümlülükler getirilmiştir. 70
71 BU DÖNEMDE ÇIKARTILMIŞ BAZI TÜZÜKLER İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli ve Zararlı Maddelerle Çalışılan İşlerde ve İşyerlerinde Alınacak Güvenlik Tedbirleri Hakkında Tüzük Yapı İşlerinde Alınacak İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tedbirleri Tüzüğü Maden ve Taş Ocakları İşletmelerinde ve Tünel Yapımında Alınacak İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Önlemlerine İlişkin Tüzük 71
72 SOSYAL GÜVENLİK İLE İLGİLİ KURUMLAR 1964 yılında yapılan 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kurumu (SSK) Yasası yürürlüğe konulmuştur (Bu yasa, daha önce 1945 yapılan ve 1946 yürürlüğe giren İşçi Sigortaları Kurumu Kanunu ve diğer benzeri kanunları bünyesinde toplamıştır). 506 sayılı SSK Yasası’nın 124 üncu ve 125 inci Maddeleri ile, S.S.Kurumu’nun, sigortalıların sağlık durumlarını denetlenmesi amacı ile işyerlerinin sağlık kontrolüne tabi tutulacağı, koruyucu hekimlik bakımından gerekli her türlü önlemi alabileceği hükme bağlanmıştır. Son olarak, Sosyal Sigortalar Kurumu Başkanlığı, T.C. Emekli Sandığı Genel Müdürlüğü ve Bağ-Kur Genel Müdürlüğünü aynı çatı altında toplayan Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı, 20.05.2006 tarihli ve 26173 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 5502 sayılı Kanunla kurulmuştur. Bu reformla sigorta hak ve yükümlülüklerinin eşitlendiği, mali olarak sürdürülebilir tek bir emeklilik ve sağlık sigortası sisteminin kurulması öngörülmüştür. 72
73 73 2003 tarihli 4857 sayılı “İş Kanunu”, AB’ne girmek için müzakere sürecini başlatan ülkemizin çalışma mevzuatını, AB’ne yakınlaştırmak, rekabet ortamının gereklerini karşılamak üzere tasarlanıp yürürlüğe konmuştur. 4857’nin çok sayıda hükmü İSG ile ilgilidir. Kanun ve çıkarılan ilgili yönetmelikler, İSG konusunda pek çok yenilik getirmiştir. 4857 SAYILI YASA DÖNEMİ
74 74 2012 tarihli 6331 sayılı “İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu”. Kanunun Çıkartılış amacı; “ İşyerlerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması ve Mevcut sağlık ve güvenlik şartlarının iyileştirilmesi için İşveren ve çalışanların görev, yetki, sorumluluk, hak ve yükümlülüklerini bir çatı altında toplamak” (Md.1) 6331 SAYILI YASA DÖNEMİ
75 KİMLERİ KAPSAMAKTADIR? KANUN; KAMU ve ÖZEL SEKTÖR’ e ait bütün İŞLERİ ve İŞYERLERİNİ, Bu işyerlerinin; İşverenleri ile işveren vekillerini, Çırak ve stajyerler de dâhil olmak üzere tüm çalışanları, faaliyet konularına bakılmaksızın kapsama almaktadır. (Md.2/(1)
76 KAPSAM DIŞINDA TUTULAN FAALİYET VE KİŞİLER Türk Silahlı Kuvvetleri, genel kolluk kuvvetleri ve Milli İstihbarat Teşkilatı Müsteşarlığının faaliyetlerini (Fabrika, bakım merkezi, dikimevi ve benzeri işyerlerindekiler hariç) Afet ve acil durum birimlerinin müdahale faaliyetlerini, Ev hizmetlerini, Çalışan istihdam etmeksizin kendi nam ve hesabına mal ve hizmet üretimi yapanları. Hükümlü ve tutuklulara yönelik infaz hizmetleri sırasında, iyileştirme kapsamında yapılan iş yurdu, eğitim, güvenlik ve meslek edindirme faaliyetleri Kapsam dışında tutmuştur. (Md. 2)
77 4857 SAYILI İŞ KANUNU KAPSAMI DIŞINDA TUTULAN FAALİYET VE KİŞİLER Madde 4 - Aşağıda belirtilen işlerde ve iş ilişkilerinde bu Kanun hükümleri uygulanmaz; a) Deniz ve hava taşıma işlerinde, b) 50'den az işçi çalıştırılan (50 dahil) tarım ve orman işlerinin yapıldığı işyerlerinde veya işletmelerinde, c) Aile ekonomisi sınırları içinde kalan tarımla ilgili her çeşit yapı işleri, d) Bir ailenin üyeleri ve 3 üncü dereceye kadar (3 üncü derece dahil) hısımları arasında dışardan başka biri katılmayarak evlerde ve el sanatlarının yapıldığı işlerde, e) Ev hizmetlerinde, f) İş sağlığı ve güvenliği hükümleri saklı kalmak üzere çıraklar hakkında, g) Sporcular hakkında, h) Rehabilite edilenler hakkında, i) 507 sayılı Esnaf ve Sanatkarlar Kanununun 2 nci maddesinin tarifine uygun üç kişinin çalıştığı işyerlerinde. Ancak; a)Kıyılarda veya liman ve iskelelerde gemilerden karaya ve karadan gemilere yapılan yükleme ve boşaltma işleri, b)b) Havacılığın bütün yer tesislerinde yürütülen işler, c)c) Tarım sanatları ile tarım aletleri, makine ve parçalarının yapıldığı atölye ve fabrikalarda görülen işler, d)d) Tarım işletmelerinde yapılan yapı işleri, e)e) Halkın faydalanmasına açık veya işyerinin eklentisi durumunda olan park ve bahçe işleri, f)f) Deniz İş Kanunu kapsamına girmeyen ve tarım işlerinden sayılmayan, denizlerde çalışan su ürünleri üreticileri ile ilgili işler, bu Kanun hükümlerine tabidir
78 78 TÜRK YASAL MEVZUATINDA İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ SİSTEMATİĞİ
79 79 İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ MEVZUATIMIZIN YASAL DAYANAKLARI ANAYASA, ULUSLARARASI SÖZLEŞMELER, KANUNLAR, TÜZÜKLER, YÖNETMELİKLER, TEBLİĞLER, GENELGELER, YÖNERGELER STANDARTLAR
80 80 ANAYASA’DA, İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ İLE DOĞRUDAN VEYA DOLAYLI OLARAK İLİŞKİLİ KONULAR AŞAĞIDAKİ KANUN MADDELERİ İLE HÜKME BAĞLANMIŞTIR;
81 81 MADDE 2: SOSYAL HUKUK DEVLETİ, MADDE 5: KİŞİNİN TEMEL HAK VE HÜRRİYETLERİ, MADDE 17: YAŞAMA, MADDİ VE MANEVİ VARLIĞINI KORUMA VE GELİŞTİRME HAKKI, MADDE 50: YAŞ, CİNSİYET VE GÜCE GÖRE ÖZEL KORUNMA, MADDE 56: HERKESİN SAĞLIKLI VE DENGELİ BİR ÇEVREDE YAŞAMA HAKKI, MADDE 60: SOSYAL GÜVENLİK HAKKI. Kabul Tarihi: 7.11.1982
82 82 Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir. MADDE 2: SOSYAL HUKUK DEVLETİ
83 83 Devletin temel amaç ve görevleri, Türk Milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddî ve manevî varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır. MADDE 5: KİŞİNİN TEMEL HAK VE HÜRRİYETLERİ
84 84 Herkes, yaşama, maddî ve manevî varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir. Tıbbî zorunluluklar ve kanunda yazılı haller dışında, kişinin vücut bütünlüğüne dokunulamaz; rızası olmadan bilimsel ve tıbbî deneylere tâbi tutulamaz. Kimseye işkence ve eziyet yapılamaz; kimse insan haysiyetiyle bağdaşmayan bir cezaya veya muameleye tâbi tutulamaz. Mahkemelerce verilen ölüm cezalarının yerine getirilmesi hali ile meşrû müdafaa hali, yakalama ve tutuklama kararlarının yerine getirilmesi, bir tutuklu veya hükümlünün kaçmasının önlenmesi, bir ayaklanma veya isyanın bastırılması, sıkıyönetim veya olağanüstü hallerde yetkili merciin verdiği emirlerin uygulanması sırasında silah kullanılmasına kanunun cevaz verdiği zorunlu durumlarda meydana gelen öldürme fiilleri, birinci fıkra hükmü dışındadır. MADDE 17: YAŞAMA, MADDİ VE MANEVİ VARLIĞINI KORUMA VE GELİŞTİRME HAKKI
85 85 Kimse, yaşına, cinsiyetine ve gücüne uymayan işlerde çalıştırılamaz. Küçükler ve kadınlar ile bedenî ve ruhî yetersizliği olanlar çalışma şartları bakımından özel olarak korunurlar. Dinlenmek, çalışanların hakkıdır. Ücretli hafta ve bayram tatili ile ücretli yıllık izin hakları ve şartları kanunla düzenlenir MADDE 50: YAŞ, CİNSİYET VE GÜCE GÖRE ÖZEL KORUNMA
86 86  Herkes, sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir.  Çevreyi geliştirmek, çevre sağlığını korumak ve çevre kirlenmesini önlemek Devletin ve vatandaşların ödevidir.  Devlet, herkesin hayatını, beden ve ruh sağlığı içinde sürdürmesini sağlamak; insan ve madde gücünde tasarruf ve verimi artırarak, işbirliğini gerçekleştirmek amacıyla sağlık kuruluşlarını tek elden planlayıp hizmet vermesini düzenler.  Devlet, bu görevini kamu ve özel kesimlerdeki sağlık ve sosyal kurumlarından yararlanarak, onları denetleyerek yerine getirir.  Sağlık hizmetlerinin yaygın bir şekilde yerine getirilmesi için kanunla genel sağlık sigortası kurulabilir. MADDE 56: HERKESİN SAĞLIKLI VE DENGELİ BİR ÇEVREDE YAŞAMA HAKKI
87 87  Herkes, sosyal güvenlik hakkına sahiptir.  Devlet, bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri alır ve teşkilatı kurar. MADDE 60: SOSYAL GÜVENLİK HAKKI
88 88 İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİNİN YER ALDIĞI YASAL MEVZUAT 4857 SAYILI İŞ KANUNU ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜV. BAK. TEŞK. VE GÖR. HAK. KANUN 6331 sayılı İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ KANUNU SOSYAL SİGORTALAR KANUNU DENİZ İŞ KANUNU BELEDİYELER KANUNU UMUMİ HIFZISSIHHA KANUNU TÜRK CEZA KANUNU BORÇLAR KANUNU 81 SAYILI ULUSLARARASI ILO SÖZLEŞMESİ İŞ TEFTİŞ TÜZÜĞÜ VE YÖNETMELİĞİ İŞYERLERİNDE İŞİN DURDURULMASINA VEYA İŞYERLERİNİN KAPATILMASINA DAİR YÖNETMELİK AĞIR VE TEHLİKELİ İŞLER YÖNETMELİĞİ
89 89 DEVLET KADEMELERİNDE İSG İLE İLGİLİ TEŞKİLATLANMA ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK BAKANLIĞI SAĞLIK BAKANLIĞI ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI MİLLİ SAVUNMA BAKANLIĞI İÇİŞLERİ BAKANLIĞI BİLİM, SANAYİ VE TEKNOLOJİ BAKANLIĞI ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞI DEVLET PLANLAMA TEŞKİLATI (DPT) TSE ATOM ENERJİSİ KURUMU
90  İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü (İSGGM) (İş Sağlığı ve Güvenliği Merkezi (İSGÜM) )  İş Teftiş Kurulu (İTK)  Çalışma ve Sosyal Güvenlik Eğitim ve Araştırma Merkezi (ÇASGEM)  Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) 90 ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK BAKANLIĞI
92 92 İŞYERLERİNDE  İşveren  İş güvenliği kurulları  İş güvenliği uzmanı  İşyeri hekimi
93 93 İSG alanında BM bağlı uluslararası kuruluşlar Uluslararası Çalışma Örgütü Dünya Sağlık Örgütü BM Çevre Programı BM Sanayi Geliştirme Örgütü Enerji Ajansı BM Kalkınma Programı Avrupa ISG Ajansı OSHA-EU
94 94 ILO 1919 yılında, Birinci Dünya Savaşı’na son veren Versay anlaşması kapsamında, evrensel ve kalıcı bir barışın ancak sosyal adalet temelinde inşa edilebileceği inancından hareketle kurulmuştur. Amaçı, Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra giderek büyüyen sorunlara yönelik sosyal reform niteliğinde çözümler bulmak ve reformların uluslararası düzeyde uygulanmasını sağlamaktır. 200 ün üzerinde Devletin üyesi olduğu ILO’nun merkezi İsviçre’nin Cenevre kentindedir. Türkiye ILO’ya 1939 yılında üye olmuştur. Türkiye’deki ilk ILO Ofisi 1952 yılında İstanbul’da “Yakın ve Orta Doğu İnsan Gücü Saha Ofisi” adı altında açılmıştır. “ILO Ankara Ofisi” ise 1976 yılında açılmıştır. Ankara/Oran’da bulunan Ofis “ILO Türkiye Ofisi” olarak faaliyet sürdürmektedir. Sosyal ve ekonomik ilerlemenin sağlanmasında hükümetlerle işveren ve işçi kuruluşlarının işbirliği, ILO’nun çalışmalarını belirleyen en önemli temel unsurdur. ILO, hükümet, işveren ve işçi temsilcilerinin yer aldıkları üç taraflı tek BM kuruluşudur. ULUSLARARASI ÇALIŞMA ÖRGÜTÜ (ILO) Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO)
95 95 Filadelfiya Bildirgesinde genel hatlarıyla yer aldığı şekliyle, ILO’nun amacı; -Dünya çapında tam istihdamı gerçekleştirmek, - Çalışanların yaşam seviyesini yükseltmek, - işgücünün çalışma şartlarını iyileştirmek için eylem programları hazırlamaktır.
96 96 ILO’nun dört stratejik hedefi vardır: 1-Çalışma yaşamında standartlar, temel ilke ve hakları geliştirmek ve gerçekleştirmek. 2-Kadın ve erkeklerin insana yakışır işlere sahip olabilmeleri için daha fazla fırsat sağlamak, 3-Sosyal koruma programlarının kapsamını ve etkinliğini artırmak. 4-Üçlü yapıyı ve sosyal diyaloğu güçlendirmek.
97 Halen, ILO’ya üye ülke sayısı 220 olup, Türkiye 1939 yılında örgüte üye olmuştur. Bugüne kadar, ILO tarafından akdedilen sözleşmelerin toplam sayısı 18 9 ve tavsiye kararlarının toplam sayısı ise 20 2 ’dir. Türkiye tarafından kabul edilen toplam sözleşme sayısı 2015 Aralık ayı itibariyle 59* adettir.59* (İspanya 133, Fransa 124, İtalya 111, ABD 14, Çin 22, Rusya Fed. 0) 97 *http://www.ilo.org/ankara/conventions-ratified-by-turkey/lang--tr/index.htm GERİ
98 98 WHO, Birleşmiş Milletler Teşkilatı’nın Sağlık konularında küresel ölçekte önderlik ve eşgüdüm sağlamakla görevli kuruluşudur. Örgüt 7 Nisan 1948 tarihinde resmen kurulmuş ve 7 Nisan günü tüm Dünya’da “Dünya Sağlık Günü” olarak kabul edilmiştir. Türkiye Cumhuriyeti, 9 Haziran 1949 tarih ve 5062 sayılı Kanun’la Dünya Sağlık Örgütü Anayasası’nı onaylayarak örgüte resmen üye olmuştur. WHO’ya, 2012 Mayıs ayı itibariyle 194 ülke üyedir. Bunun da merkezi Cenevre’dedir. Dünya Sağlık Örgütü (WHO)
99 99 Temel görevleri ana hatlarıyla şöyle özetlenebilir:  Dünya çapında sağlıkla ilgili sorunların çözümlenmesi amacıyla öncülük ve rehberlik fonksiyonu üstlenmek,  küresel boyutta sağlıkla ilgili temel araştırmalara zemin hazırlamak ve yönlendirmek,  sağlıkla ilgili norm ve standartları belirlemek, sağlık politikaları oluşturmak,  ülkelere teknik destek sağlamak, küresel boyutta sağlıkla ilgili gelişme ve yönelimleri izlemek ve değerlendirmek gibi hususlar yer almaktadır.
100 100 Dünya Sağlık Örgütü’nün amaçlarına ulaşmak için yerine getirdiği görevleri daha ayrıntılı olarak şu şekilde sıralayabiliriz: a) Sağlık alanında uluslararası nitelik taşıyan çalışmalarda yol gösterici ve koordinatör makam sıfatıyla hareket etmek. b) BM, İhtisas Kuruluşları, sağlık idareleri, meslek grupları ve keza uygun görülecek diğer örgütlerle fiili bir işbirliği kurmak ve sürdürmek. c) Hükümetlere, istekleri üzerine, sağlık hizmetlerinin güçlendirilmesi için destek sağlamak, teknik yardımda bulunmak. d) Acil durumlarda, hükümetlerin talep etmesi durumunda gereken girişimlerde bulunmak. e) BM’in isteği üzerine, manda altındaki ülkeler halkı gibi özelliği olan topluluklara sağlık hizmetleri götürmek ve acil yardımlar yapmak ya da bunların sağlanmasına yardım etmek.
101 101 f) Epidemiyoloji ve istatistik hizmetleri de dahil olmak üzere gerekli görülecek idari ve teknik hizmetleri organize etmek ve sürdürmek. g) Epidemik veya pandemik mahiyetteki salgın hastalıkların ortadan kaldırılması yolundaki çalışmaları teşvik etmek ve geliştirmek. h) Gerektiğinde, diğer İhtisas Kuruluşları ile işbirliği yaparak salgın hastalıklar veya afetlerin yol açtığı zararları önleyebilecek önlemlerin alınmasını teşvik etmek. ı) Gerektiğinde, diğer İhtisas Kuruluşları ile işbirliği yaparak, beslenme, mesken, ekonomik ve çalışma koşullarının ve çevre sağlığı ile unsurların iyileştirilmesini kolaylaştırmak. i) Sağlığın geliştirilmesine katkıda bulunan bilim ve meslek grupları arasında işbirliğini kolaylaştırmak.
102 102 j) Uluslararası sağlık sorunlarına ilişkin sözleşmeler, anlaşmalar ve tüzükler teklif etmek, tavsiyelerde bulunmak ve bunlardan dolayı Örgüt’e düşebilecek görevleri yerine getirmek. k) Ana ve çocuk sağlığı ve refahı lehindeki faaliyetleri geliştirmek, ana ve çocuğun çevre ile uyumlu halde kabiliyetlerini arttırmaya yönelik faaliyetlerde bulunmak. l) Ruh sağlığı alanında, özellikle insanlar arasında uyumlu ilişkilerin kurulmasına ilişkin, her türlü faaliyetleri kolaylaştırmak. m)Sağlık alanında araştırmaları teşvik ve rehberlik etmek.
103 103 n) Sağlık elemanlarının ve yardımcı personelin eğitim ve yetiştirilme normlarının iyileştirilmesini kolaylaştırmak. o) Gerektiğinde diğer ihtisas kuruluşları ile işbirliği yaparak kamu sağlığı, hastane hizmetleri ve sosyal güvenlik de dahil koruyucu ve tedavi edici çalışmalara ilişkin idari ve sosyal hususlarda ülkelerin ilgili servislerini bilgilendirmek, p) Sağlık alanında her türlü bilgiyi sağlamak, tavsiyelerde bulunmak, r) Sağlık bakımından aydınlatılmış bir kamuoyu oluşumuna yardım etmek.
104 104 s ) Hastalıkların, ölüm nedenlerinin, kamu sağlığı uygulama metodlarının uluslararası norm ve sınıflandırılmasını tayin etmek ve ihtiyaca göre gözden geçirmek. t) Teşhis yöntemlerini mümkün olduğunca standart hale getirmek. u) Yiyeceklere, biyolojik, farmasötik* ve benzeri ürünlere ilişkin uluslararası normlar geliştirmek, v) Genel olarak Örgüt’ün amacına ulaşmak için gereken her önlemi almak. *kimya ile eczacılığın kesiştiği noktadaki etkin madde dizaynı, organik sentez ve ilaçlar geliştirmek ile ilgili bilim dalı GERİ
105 105 OSHA’nın kuruluş amacı:  Avrupa Birliği’nde işyerlerinin daha sağlıklı, güvenli ve üretken olmalarına katkıda bulunmak,  Ajans, iş sağlığı ve güvenliği konusunda ülkelerin gelişimi ve konuyla ilgili bilgi paylaşımını sağlamak,  Üçlü bir yapıda organize olup üye devletlerin karar alma yetkisine haiz devlet, işçi ve işveren temsilcilerini bir araya getirmektir. Ajansın kuruluşu ve aktiviteleri üç Direktifle düzenlenmiştir: Bunlar 2062/94, 1643/95 ve 1654/2003 olup 1994 yılında kurulmuştur (OSHA Amerika’da 1970’de kurulmuştur). Ajans merkezi İspanya’nın Bilbao kentindedir. Bütün üye ülkeler devlet, işçi ve işveren tarafları ile Ajansa üyedirler.Ajansın çok sayıda yayını ve yıllık düzenli aktiviteleri bulunmaktadır. Ayrıca her yıl Ekim ayının ikinci haftasını iş sağlığı ve güvenliği haftası olarak kutlamakta ve değişik etkinlikler düzenlemektedir. Avrupa ISG Ajansı OSHA-EU
106 106 Ajansın bütün üye ve aday ülkelerce aynı formatta düzenlenen bir internet sayfası ve bilgi ağı mevcut olup bu sayfa aracılığı ile tüm üye ülkelerin konu ile ilgili bilgi alışverişinde bulunmaları sağlanmaktadır. Türkiye Ajansa aday ülke olarak gözlemci statüsünde katılmaktadır. GERİ
107 107 2 No’lu İşsizlik Sözleşmesi 11 No’lu Örgütlenme Özgürlüğü (Tarım) Sözleşmesi 14 No’lu Haftalık Dinlenme (Sanayi) Sözleşmesi 15 No’lu Asgari Yaş (Trimciler ve Ateşçiler) Sözleşmesi 26 No’lu Asgari Ücret Belirleme Yöntemi Sözleşmesi 29 No’lu Zorla Çalıştırma Sözleşmesi 34 No’lu Ücretli İş Bulma Büroları Sözleşmesi 42 No’lu İşçinin Tazmini (Meslek Hastalıkları) Sözleşmesi (Revize) 45 No’lu Yeraltı İşleri (Kadınlar) Sözleşmesi 53 No'lu Ticaret Gemilerinde Çalışan Kaptanlar Ve Gemi Zabitlerinin Meslekî Yeterliliklerinin Asgari İcaplarına İlişkin Sözleşme 55 No'lu Gemiadamlarının Hastalanması, Yaralanması ya da Ölümü Halinde Armatörün Sorumluluğuna İlişkin Sözleşme 58 No’lu Asgari Yaş (Deniz) Sözleşmesi 59 No’lu Asgari Yaş (Sanayi) Sözleşmesi ( 68 No'lu Gemilerde Mürettebat İçin İaşe ve Yemek Hizmetlerine İlişkin Sözleşme 69 No'lu Gemi Aşçılarının Mesleki Ehliyet Diplomalarına İlişkin Sözleşme 73 No'lu Gemiadamlarının Sağlık Muayenesine İlişkin Sözleşme 77 No’lu Gençlerin Tıbbi Muayenesi (Sanayi) Sözleşmesi 80 No’lu Son Maddelerin Revizyonu Sözleşmesi ILO-KABUL EDİLEN SÖZLEŞMELER
108 108 81 No’lu İş Teftişi Sözleşmesi 87 No’lu Sendika Özgürlüğü ve Sendikalaşma Hakkının Korunması Sözleşmesi 88 No’lu İş ve İşçi Bulma Servisi Kurulması Sözleşmesi 92 No'lu Mürettebatin Gemide Barınmasına İlişkin Sözleşme 94 No’lu Çalışma Şartları (Kamu Sözleşmeleri) Sözleşmesi 95 No’lu Ücretlerin Korunması Sözleşmesi 96 No’lu Ücretli İş Bulma Büroları Sözleşmesi (Revize) 98 No’lu Örgütlenme ve Toplu Pazarlık Hakkı Sözleşmesi 99 No’lu Asgari Ücret Tespit Mekanizması (Tarım) Sözleşmesi 100 No’lu Eşit Ücret Sözleşmesi 102 No’lu Sosyal Güvenlik (Asgari Standartlar) Sözleşmesi 105 No’lu Zorla Çalıştırmanın Kaldırılması Sözleşmesi 108 No'lu Gemiadamları Ulusal Kimlik Katlarına İlişkin Sözleşme 111 No’lu Ayırımcılık (İş ve Meslek) Sözleşmesi 115 No’lu Radyasyondan Korunma Sözleşmesi 116 No’lu Son Maddelerin Revizyonu Sözleşmesi 118 No’lu Muamele Eşitliği (Sosyal Güvenlik) Sözleşmesi 119 No’lu Makinaların Korunma Tertibatı ile Techizi Sözleşmesi 122 No’lu İstihdam Politikası Sözleşmesi 123 No’lu Asgari Yaş (Yeraltı İşleri) Sözleşmesi
109 109 127 No’lu Azami Ağırlık Sözleşmesi 133 No'lu Mürettebatın Gemide Barındırılmasına İlişkin Sözleşme (İlave Hükümler) 134 No'lu İş Kazalarının Önlenmesine (Gemiadamları) İlişkin Sözleşme 135 No’lu İşçi Temsilcileri Sözleşmesi 138 No’lu Asgari Yaş Sözleşmesi 142 No’lu İnsan Kaynaklarının Geliştirilmesi Sözleşmesi 144 No’lu Üçlü Danışma (Uluslararası Çalışma Standartları) Sözleşmesi 146 No'lu Gemiadamlarının Yıllık Ücretli İznine İlişkin Sözleşme 151 No’lu Çalışma İlişkileri (Kamu Hizmeti) Sözleşmesi 152 No'lu Liman İşlerinde Sağlık ve Güvenliğe İlişkin Sözleşme 153 No'lu Karayolları Taşımacılığında Çalışma Saatleri ve Dinlenme Sürelerine İlişkin Sözleş. 155 No'lu İş Sağliği ve Güvenliği ve Çalışma Ortamına İlişkin Sözleşme 158 No’lu Hizmet İlişkisine Son Verilmesi Sözleşmesi 159 No’lu Mesleki Rehabilitasyon ve İstihdam (Sakatlar) Sözleşmesi 161 No'lu Sağlık Hizmetlerine İlişkin Sözleşme 164 No'lu Gemiadamlarının Sağlığının Korunması ve Tıbbi Bakımına İlişkin Sözleşme 166 No'lu Gemiadamlarının Ülkelerine Geri Gönderilmesine İlişkin Sözleşme 167 No'lu İnşaat İşlerinde Güvenlik ve Sağlık Sözleşmesi, 1988 176 No'lu Madenlerde Güvenlik ve Sağlık Sözleşmesi, 1995 182 No’lu En Kötü Biçimlerdeki Çocuk İşçiliğinin Yasaklanması ve Ortadan Kaldırılmasına İlişkin Acil Eylem Sözleşmesi 187 No'lu İş Sağlığı ve Güvenliğini Geliştirme Çerçeve Sözleşmesi
110 110 TÜRKİYE’NİN ONAYLADIĞI İSG İLE İLGİLİ ÖNEMLİ SÖZLEŞMELER Uluslararası Çalışma Örgütü’nün “İş Sağlığı ve Güvenliği ve Çalışma Ortamına İlişkin 155 sayılı Sözleşme”si 5038 sayılı Kanun ile ve “İş Sağlığı Hizmetlerine İlişkin 161 sayılı Sözleşme”si de 5039 sayılı Kanun ile Ülkemizce onaylanmış bulunmaktadır. GERİ
111 İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ MERKEZİ MÜDÜRLÜĞÜ (İSGÜM) Türkiye’de işyerlerinde ortam ölçümleri ile biyolojik analizleri birarada yapan, sonuçlarını iş sağlığı ve güvenliği (İSG) yönünden değerlendiren resmi kuruluştur. Türkiye’de işyerlerinde ortam ölçümleri ile biyolojik analizleri birarada yapan, sonuçlarını iş sağlığı ve güvenliği (İSG) yönünden değerlendiren resmi kuruluştur. Ankara’daki Merkez Laboratuvarı ve altı bölge laboratuvarı (İstanbul, İzmir, Adana, Kayseri, Zonguldak ve Kocaeli) ile hizmet vermektedir. Ankara’daki Merkez Laboratuvarı ve altı bölge laboratuvarı (İstanbul, İzmir, Adana, Kayseri, Zonguldak ve Kocaeli) ile hizmet vermektedir. 1987 yılından beri Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO)’nün İSG Bilgi Merkezi olan CIS’ in Türkiye’deki Ulusal Merkezidir. 1987 yılından beri Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO)’nün İSG Bilgi Merkezi olan CIS’ in Türkiye’deki Ulusal Merkezidir.
112 İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğünün görevleri şunlardır: a)İş sağlığı ve güvenliği konularında, mevzuatın uygulanmasını sağlamak ve mevzuat çalışması yapmak. b)Ulusal politikalar belirlemek, bu politikalar çerçevesinde programlar hazırlamak. c)Ulusal ve uluslararası kurum ve kuruluşlarla işbirliği ve koordinasyonu sağlamak. d)Etkin denetim sağlamak amacıyla gerekli önerilerde bulunmak, sonuçlarını izlemek. e)Standart çalışmaları yapmak, normlar hazırlamak ve geliştirmek, ölçüm, değerlendirme, teknik kontrol, eğitim, danışmanlık, uzmanlık ve benzeri çalışmaları yapmak ve bunları yapan kişi ve kuruluşları inceleyerek değerlendirmek ve yetki vermek. f)Kişisel koruyucuların ve makine koruyucularının imalatını yapacak kişi ve kuruluşlara yetki vermek, ithal edilecek kişisel koruyucuların ve makine koruyucularının standartlara uygunluğunu ve bu hususlarda usul ve esasları belirlemek.koruyucuların g)İş sağlığı ve güvenliği ile iş kazaları ve meslek hastalıklarının önlenmesi konularında inceleme ve araştırma çalışmalarını planlamak, programlamak ve uygulanmasını sağlamak. h)Faaliyet konuları ile ilgili yayın ve dokümantasyon çalışmaları yapmak ve istatistikleri düzenlemek.
113 i)Mesleki eğitim görenler, rehabilite edilenler, özel risk grupları ve kamu hizmetlerinde çalışanlar da dahil olmak üzere tüm çalışanların iş kazaları ve meslek hastalıklarına karşı korunmaları amacıyla gerekli çalışmaları yaparak tedbirlerin alınmasını sağlamak. j)İş Sağlığı ve Güvenliği Merkezi ve İş Sağlığı ve Güvenliği Merkezi bölge laboratuarlarının çalışmalarını düzenlemek, yönetmek ve denetlemek. k)Bakanlıkça verilecek benzeri görevleri yapmak. l)İş Sağlığı ve Güvenliği Merkezi ve İş Sağlığı ve Güvenliği Merkezi bölge laboratuvarlarının çalışma usul ve esasları ile personelin görev, yetki ve sorumlulukları yönetmelikle düzenlenir. İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ GERİ
114 İŞ TEFTİŞ KURULU BAŞKANLIĞI Madde 15 - İş Teftiş Kurulu Başkanlığı, Bakan adına aşağıdaki görevleri yapar: a)Çalışma hayatı ile ilgili mevzuat çerçevesinde programlı veya program dışı teftiş, inceleme, soruşturma yapmak, gerekli önlemleri almak veya aldırmak. b)Uluslararası sözleşmeler çerçevesinde iş yerlerinde uygulamaları incelemek ve izlemek, c)Çalışma hayatı ile ilgili mevzuatın uygulanmasını izlemek. d)Çalışma hayatı ile ilgili mevzuat çalışmaları yapmak, gerektiğinde, teftiş ve denetimler sonucunda, mevzuatın aksayan yönleri, uygulanabilirliği, sektörel bazda ilgili kurum ve kuruluşlarca alınması gereken önlemleri belirleyen Genel Değerlendirme Raporu hazırlamak. e)Denetim sonuçlarına ilişkin istatistikleri tutmak, değerlendirmek ve yorumlamak, f)Özel kanunlarla verilen diğer görevleri yapmak. g)Müfettişlerin iş teftişi ile ilgili faaliyet ve işlemleriyle ilgili teftiş, inceleme ve soruşturmaları yürütmek. h)Bakanlık makamı tarafından verilen benzeri işleri yapmak. İş Teftiş Kurulu ve müfettişlerin görev, yetki ve sorumlulukları ile çalışma usulleri tüzük ile düzenlenir. GERİ
115 ÇASGEM YETKİ GÖREV ve SORUMLULUKLAR 1955 Yılında Yakın ve Orta Doğu Çalışma Enstitüsü adıyla İstanbul’da kurulmuştur. 16.07.2003 tarihinde adı ÇASGEM olarak değiştirilmiş “eğitim” faaliyetlerine ek olarak “araştırma” faaliyetleri de eklenmiş ve kurumun görevi Çalışma yaşamında eğitim ve araştırma olarak belirlenmiştir. GERİ
116 SORULAR 1-Aşağıdakilerden hangisi 6331 sayılı İSG Yasası kapsamına girmeyen işlerdendir? A) 50’den az işçi çalıştırılan tarım ve orman işlerinin yapıldığı işyerlerinde B) 507 sayılı Esnaf ve Sanatkarlar Kanununun 2nci maddesinin tarifine uygun üç kişinin çalıştığı işyerlerinde C) Deniz ve hava taşıma işlerinde D) Fabrika, bakım merkezi, dikimevi ve benzeri işyerlerindekiler hariç Türk Silahlı Kuvvetleri, genel kolluk kuvvetleri ve Milli İstihbarat Teşkilatı Müsteşarlığının faaliyetleri SORU 2:Bir işyerinin iş güvencesi kapsamında yer alabilmesi için İş Kanunu’na göre o işyerinde en az kaç işçi çalışması gerekir? A)On beş B) OtuzC) Kırk beş D) Altmış
117 SORULAR SORU 4: Aşağıdaki iş ya da iş ilişkilerinden hangisinde İş Kanunu hükümleri uygulanmaz? A) Halkın faydalanmasına açık veya işyerinin eklentisi durumunda olan park ve bahçe işlerinde B) Havacılığın bütün yer tesislerinde yürütülen işlerde C) Tarım işletmelerinde yapılan yapı işlerinde D) Sporcular hakkında
118 SORULAR SORU 5: Günümüzde çalışma hayatını düzenleyen kanun aşağıdakilerden hangisidir? A)931 sayılı İş KanunuB) 1475 sayılı İş KanunuC) 6331 sayılı İş Kanunu D) 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu SORU 6: Aşağıdakilerden hangisi Türkiye’nin de onayladığı İş Sağlığı ve Güvenliği ile Çalışma Ortamına ilişkin 155 sayılı ILO Sözleşmesi’nde yer almaz? A) İş sağlığı ve güvenliğine ilişkin önlemler, işçilere herhangi bir mali yük getirmeyecektir. B) “İşçiler” terimi, kamu çalışanları dâhil olmak üzere istihdam edilen bütün kişileri kapsar. C) “Sağlık” terimi, işle bağlantısı açısından, yalnızca hastalık veya sakatlığın bulunmaması hâlini kapsar. D) “İşyeri” terimi, işçilerin, işleri nedeniyle gitmeleri veya bulunmaları gereken ve işverenin doğrudan veya dolaylı kontrolü altında bulunan bütün yerleri kapsar.
119 SORULAR SORU 7: EU – OSHA aşağıdaki uluslararası kuruluşlardan hangisinin kısa yazılışıdır? A) Avrupa İş Güvenliği MerkeziB) Uluslararası Çalışma Örgütü C) Avrupa İş Sağlığı ve Güvenliği AjansıD) Avrupa İş Sağlığı ve Güvenliği İdaresi SORU 8: Aşağıdakilerden hangisi ILO çalışmaları ile ilgili yanlış bir ifadedir? A) İşçi ve işverenlerin katılımı ile oluşan ikili bir yapısı vardır. B) ILO uluslararası çalışma standartlarını sözleşmeler ve tavsiyeler yoluyla ifade etmektedir. C) Bağımsız işveren ve işçi örgütlerinin gelişimini teşvik etmekte ve bu örgütlere eğitim ve danışma hizmetleri vermektedir. D) Mesleki eğitim ve mesleki rehabilitasyon çalışma politikası, iş sağlığı ve güvenliği gibi konular da teknik yardım sunmaktadır.
120 SORULAR SORU 9. Aşağıdakilerden hangisi Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının hizmet birimleri arasında değildir? A) Halk Sağlığı Laboratuarı B) İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü C) İş Sağlığı ve Güvenliği Enstitüsü Müdürlüğü D) Çalışma ve Sosyal Güvenlik Eğitim ve Araştırma Merkezi SORU 10. Uluslararası sözleşmeler ve ülkemizdeki mevzuata göre en küçük çalışma yaşı kaçtır? A)12 B) 14 C) 15 D) 16 SORU 11: İş sağlığı ve güvenliği konularında mevzuat çalışması yapmak aşağıdaki kurumlardan hangisinin görevleri arasındadır? A) İş Teftiş Kurulu Başkanlığı (İTK) B) İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü (İSGGM) C) Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Eğitim Merkezi (ÇASGEM) D) İş Sağlığı ve Güvenliği Enstitüsü Müdürlüğü (İSGÜM)
121 SORULAR SORU 12: İş Sağlığı ve Güvenliği ile Çalışma Ortamına İlişkin 155 Sayılı ILO Sözleşmesi özellikle aşağıdaki konulardan hangisini düzenlemektedir? A) Sanayi ve Ticarette İş TeftişiniB) İş Sağlığı ve Güvenliği Politikalarını C) İş Sağlığı HizmetleriniD) Çalışma Ortamının Niteliklerini SORU 13: Çalışma hayatının denetiminden sorumlu iş müfettişleri Bakanlığın hangi birimine bağlı olarak görev yaparlar? A) İş Teftiş Kurulu BaşkanlığıB) İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü C) Çalışma Genel MüdürlüğüD) Bölge Çalışma Müdürlüğü SORU 14: Hangi kuruluş görev ve sorumluluk olarak İş Sağlığı ve Güvenliği ile daha çok ilgilidir? A) Çalışma ve Sosyal Güvenlik BakanlığıB) Sanayi Bakanlığı C) Çevre BakanlığıD) Sağlık Bakanlığı
"1 İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ BİLİNCİ (MTM 4672) Prof. Dr. Nazmiye YAHNİOĞLU" indir ppt
Mali Müşavirlik Mesleği ve Sınavları