HÜZÜNLE BAZI GÜNLER’de DOLAŞIRKEN
Özcan Karabulut’un 1990’da yayımlanan ikinci öykü kitabı Hüzünle Bazı Günler, 12 Eylül sonrasında ve 80’li yıllar boyunca yazılmış öyküleri bir araya getiriyor.
“80 sonbaharının izdüşümünün” atmosferiyle okuru sarmalayan bu öyküler, artık arkadaşların kenti boşalttığı, geride kalanların itirazlarını saklayıp ihbarcılarını izlediği, duygu ve düşüncelerini içlerine bastırıp kendilerine isyan ettikleri günleri anlatıyor. Bu günler, hesaplaşmaların gölgesinde geçen, pişmanlıkların, parçalanmışlıkların izlerinin sürüldüğü; sokağa çıkma yasaklarından, tutuklanmalardan, ölümlerden, kayıplardan çıkıp gelmiş insanların yaralarını sarmaya çalıştıkları, işkencelerin izlerini silmeye uğraştıkları, yanılgı ya da yenilmişlik duygularıyla başa çıkmaya gayret ettikleri yıkım günleridir.
Böylesi günlerde birlikte mücadele etmiş, yan yana durmuş yol arkadaşlarının yaprak dökümü misali savruluşları, değişen yaşamları, kaybolan umutlarını yeniden başka yaşam biçimlerinde ya da mücadele alanlarında bulma çabaları, duru, akıcı, lirik bir anlatımla ortaya konuyor.
Süregelen politik hareketliliğin kesilmesinin ardından, sokaklarda, caddelerde, meydanlarda kendi kimliğini kazanmış eylem sürecinin yön değiştirmesi, politik öznelerin sessizliğe, hesaplaşmaya ya da kaçışa sürüklenmesi sonuçlarının yaşandığı bir dönemde yazılmış bu öyküler, dil ve anlatım itibarıyla söz konusu dönemi bir anlamda kayıt altına alan, sürece içeriden ve samimi gözle bakan, her satırında sorgulamanın varlığının hissedildiği öyküler olarak karşımızdadırlar. Öykülerin geneli için söylenebilecek ilk belirgin özellik olan bu durum, edebiyatın toplumsal yaşam içerisinde yer alan insandan uzaklaşamayacağı düşüncesinden hareket edersek, denebilir ki yazarın da “mırıldandığının”, okura “işte bunlar yaşandı” demek isteyişinin göstergesi olmaktadır.
Diğer yandan öyküler, her birinde vurgulandığı gibi, kente, kent yaşamına tanıklık etmektedirler. Yazarın “şehir” yerine “kent” kavramını özellikle vurgulayışı ve bütün öykülerde kente ait mekânları dillendirişi boşuna değildir: Hareket, eylem, muhalif olma, örgütlenme, direniş, karşı koyma ve mücadelenin ana rahmidir kent ve bunlarla şehirden ayrılır, uzaklaşır, başkalaşır. Toplumsal hareketlerin bilinçli ve örgütlü bireylerce ortaya çıkarılmasına imkân veren ve onlara zemin hazırlayan mekândır. Bununla birlikte, 12 Eylül’ün devamında, onun etkilerine maruz kalmış ve kalmakta olan öykü kişileri, kendilerine ifade alanı olarak çoğunlukla “dışarıyı”, kente ait yerleri, kenti fon alırlar çünkü söz konusu dönemin insanları, eylemlerini yurtların, üniversitelerin, parkların, kampüs ve kantinlerin, kahvehane, kaldırım ve barikatların, Akün Sineması’nın, Zafer Çarşısı’nın, Ankara’nın, yani kentin kimi siluetlerinin tam ortasına taşımış, devinim ve dönüşümü genele, topluma yaymayı amaçlamışlardır. Bu bakımdan, denebilir ki hemen bütün öykülerin karakteristik bir diğer özelliği, dışarıda, dışta yer alan olaylar ve durumların anlatılmış olmasıdır. Öykülerin yüzü çevrenden merkeze, eksenden odağa dönük değildir; tersine bir yön belirlemişlerdir. Evet, ortalık durulmuştur ancak anlatıcı ya da öykü kişileri, henüz ev içlerine bel bağlamış, içeriye dönmüş, ailelerden ya da akrabalardan medet ummaya başlamış değillerdir; sokak, çağrısını kent insanına yineler ve varlığını, anıları canlı tutarak, geçmiş zamanın tortularını havalandırarak yeniden duyumsatır.
Öykülerin bir diğer özelliği de, şimdilerde oldukça sık karşılaştığımız, ancak 80’li yıllara gelinceye değin pek kullanılmamış bir teknikle, bağlam(a)lı öyküler biçiminde kaleme alınmış olmalarıdır. Her bir öykü tek başına okunabileceği gibi, süreğen olaylar dizgesi biçiminde de ele alınıp okunabilmektedirler. Öykülerin ortak bir tema altında birleştirilmiş olmaları ise, kitabı neredeyse bir roman bütünlüğü içerisinde değerlendirmeye olanak tanımakta; her bir öykü bu varsayımsal romanın bir bölümü gibi de algılanabilmektedir. Bu durumun bütünlüklü bir yapı ortaya çıkarma amacıyla ilişkili olarak yazarın bile isteye seçtiği bir yol, bilinçli olarak verdiği bir karar olduğu elbette ki ortadadır, ancak vurgulanması gereken, bu amacın oldukça deneysel bir yanı olduğudur. Bu da kitabı özel kılan nedenlerden bir diğeri.
Özcan Karabulut’un öykü evreninde izlenimci, lirik bir dille örülü, geri dönüşlerle bezeli, dolayısıyla da parçalı bir kurgunun benimsendiği öykülerle yüz yüzeyiz. Yazarın biçemi, gerçekliğin doğasına müdahale etmeyen, somut olaylarla soyut durumlar arasındaki sınırda yaratılmış bir dili kurup sunmakta kendini gösteriyor. Toplumsal olayların bireysel yansımalarının, gelgitli ruh hallerinin betimlemeleri içine ustalıkla yerleştirilmiş olduğu öyküler, duygusal değil ama duygulu bir anlatım zeminini esas alarak baştan sona tutarlılığını koruyan bir biçemle aktarılıyor. Hüznün, dönemin çıkışsız, şaşkın, hayata yeniden tutunmaya çalışan insanlarını tanımlamak, hele de bu kitaptaki öykülerin anlatmak istediği yaşamların profilini çizmek için uygun olduğu, dönemin ruhunu da ifade ettiği bir gerçek. Ancak, hüzünle birlikte öykülerde o güzel günlere duyulan özlemin de yansıtıldığını söylemek mümkün çünkü özlem, geçmişin ölüsü yerine, geleceğin umudunu taşır içinde, tıpkı şu cümlelerde olduğu gibi:
“Senin kasvetli yalnızlığın bir intihardı. Yaşarken bir ölümü, yalnızlık duygusuyla bir ölümü sürdürdün. Bu ölümü başkaları için de yaşadın. Şimdi sokağa çık ve akıp giden hayatın o eşsiz ezgisini dinle. Kendi hayatın ve başkalarının hayatları için zor olanı iste! Hemen şimdi, her şeyi, imkânsızı! Sevinçli gözlerle yalnızlığının kalabalıklaştığını göreceksin.” (s.35)
Bu yazı, Deliler Teknesi dergisinin Temmuz-Ağustos 2013 tarihli 40. sayısında yayımlanmıştır.