Akıntıya karşı kürek ve ‘akıntı’… - Hakkı Özdal
Her iki hamle de bir tür ‘avans çekme’, ‘çek kırdırma’, ‘geleceğin olanaklarını harcama’ hamlesiydi. Ülkenin içinde bulunduğu ekonomik, toplumsal ve siyasal sıkışmışlığın giderek bir krize dönüştüğünü sezen, ama bunun doğru bir tahlilini yapabilmekten uzak olan iktidara tutunma çabalarıydı. ‘Beka’ya, ‘dış güçler’e, ‘FETÖ’ye vs. indirgenmiş bir siyaset algısı; toplumdaki huzursuzluğu, bunun sınıfsal ve politik gerekçelerini anlamaktan uzak bir iktidar ihtirasından geliyordu. Oysa asıl olan, AKP’nin ve onun siyasi evreninin, 90’lı yıllardan itibaren sürdürmeyi başardığı bir çevrimi sürdüremez hale gelmesiydi. Siyaseti, geniş kitleler nezdinde ve toplumsal ilişkiler ağı içinde yer alarak değil de, daha dar ilişkiler ve en kristal ifadesini ‘beka’ sözcüğünde bulan bir devlet aparatı olarak gönüllülükle sürdüren MHP’nin tarihsel olarak böyle bir sorumluluğu hiçbir zaman olmamıştı zaten. Ama AKP, öncesi bir yana, iktidara geldiği 2002’den itibaren, yerli büyük sermayenin ve onunla eşgüdümlü uluslararası sermayenin ekonomik, idari talep ve beklentileriyle alt sınıfların, emekçilerin, işsiz ve yoksulların umutlarını kaynaklayabilme yeteneğiyle iş görmüş bir siyasal araçtı. 12 Eylül 1980 darbesinden sonra uygulanan neoliberal ekonomik politikaların, tarımın tasfiyesiyle kırlardan çözerek şehirlere taşıdığı, şehirlerde sendikasız, güvencesiz, gerçek dayanışma ağlarından yoksun bir şekilde geçici işlere mahkum ettiği kalabalıkların rızasını, geleceği olmayan bir sosyal yardım ve niyaz ilişkisiyle devşiren bir sermaye yanlısı parti olarak anlamlıydı AKP. İşçi, geçici işçi, tablacı, işportacı, işsiz erkeklerin; onlarla aynı sıkıntıları yaşayan, neredeyse hiçbir şehircilik faaliyetinin, sosyal politikanın uğramadığı banliyölerdeki gecekondulara sıkışmış kadınların umudunu ve enerjisini devşiriyordu. Generallere ‘kaybetmiş’ Erbakan’ın daha hırçın olan ‘Adil Düzen’ talebini, kent yoksulları için küçük harçlıklarla zaman kazanılan bir bekleme haline dönüştürdüğü ilk dönemlerinde, bu kalabalığı kendi etki alanında tutmayı başardı. Tarımın tasfiyesinin ve küçük kent ve kasabaların ekonomisini birer mevta haline getiren 1999-2001 krizinin etkisiyle çözülen kırsal nüfusun hücum ettiği büyükşehir banliyölerinde, bu insanların, zorunlu göçlerinin bir bohçası gibi yanlarında getirdikleri ve şehir karmaşasıyla karşılaştıkça alevlenen Anadolu muhafazakarlığını ideolojik bir yatırım alanına çevirdi.