Zeliha Berksoy'dan, Tam Anlamıyla Bir -Butik- Oyun: İsmene
Semiha Berksoy Opera Vakfı Stüdyo Sahnesi, Yannis Ritsos'un (1909–1990) 1966'da Atina'da başlayıp 1971’de Sisam (Samos)'da tamamladığı dramatik monolog biçimindeki bir şiirini (Alışkanlıklar da Değişir / Adam Yayıncılık-Şiir Dizisi / 1984-Sayfa 51), daha doğrusu, anıların zindanında kalmış İsmene’nin iç dünyasını yansıtan bir uzun şiiri sahnelemekte. Bu uzun şiiri Cevat Çapan Usta dilimize o kendine özgü mükemmel biçim ve biçemiyle, dil bilgisiyle çevirmiş; Zeliha Berksoy Usta, Ritsos’un şiirini sahne üstü için yorumlarken, Sophokles'in “Antigone” tragedyasından tanıdığımız, yalnızlığa yargılı bu kahramanı, neredeyse Ritsos ile kol kola girerek yoğurmuş. Mitolojik söylencedeki olaylarla, Yunanistan’da 21 Nisan 1967 sabahı gerçekleştirilen darbe ile başlayan askeri yönetimi, yani birçok bakımdan anakronistik (tarihi olay ya da olguların, içerisinde geçtiği zaman ile olay ya da olguda yer alan nesne ya da özelliklerin birbiriyle uyumsuzluğu) “Albaylar Cuntası”, yani Papadopoulos’un trajik diktatörlüğü arasında ilginç bağlar kuran Yannis Ritsos’un daha da derinine inmiş. Ahhh… Güya ülkenin değerlerini onarmak için mini eteğin ve erkekler için uzun saçın bile yasaklandığı, adalarda mahkûm kampları kurulduğu, entelektüellerin sürgün edildiği o günler… Shakespeare, Aristophanes gibi yazarlar da dâhil, kitapların yasaklandığı o günlerin şiir metnindeki hümanist anlayışla iktidar, aşk, cinsellik, din, bağlılık, ölüm, özgürlük, erdem gibi konulara eğilen şairin eleştirel bakışını daha bir öne çekmiş, (okurun değil) izleyici jetonunun daha çabuk düşmesini sağlamış.
İsmene'nin yalnız başına yaşadığı büyük sarayın terk edilmişliğini, anılarla zenginliğini, aynı zamanda boğucu havasını, geçmiş özlemini, “… Neden günah sayılıyordu insanın, isteklerine uyarak yaşaması (age: Sayfa 63)” dizesinde ifadesini bulmuş olan istediği gibi yaşayamamış olmasının kırgınlığını şiirleştiren Ritsos, Sophokles'in tragedyasını bir de İsmene'nin açısından sergileyerek olayın perde arkasını göstermiş, eski söylenceye yenilik eklemiş. Zeliha Berksoy ise, fevkalade çağdaş bir yorumla şiirin mantığını, tiyatronun mantığına adeta şırınga etmiş.
Almila Uluer Atabeyoğlu, insan ruhunun iç didişmesini, bu bitmez tükenmez iç savaşı Zeliha Berksoy’dan aldığı güçle mükemmel işliyor; aşkın tragikomedyasını da delik deşik ediyor, mutluluğa doğru kulaç atan, mutluluğu yakalamaya çalışan insan figürünü de ihmal etmiyor. Görsel kodları, küresel, uzamsal, eşzamanlı bilgi doğrultusunda uyumlaştırıyor. Dizelerin kuruluşundaki noktalama özelliklerini tümce yapısının ritmine mükemmel uyduruyor. Birçok görsel gösterge dizgesi eşzamanlı ve bireşimsel (sentez anlamında kullanıyorum) olarak, uzamsal ortak varoluşları içinde algılanıyor. Almila Uluer Atabeyoğlu oyun boyunca kendisine “helal olsun oyunculuğuna senin” dedirtiyor.
MERİÇ SÜMEN’İN 50. YIL KUTLAMASINI HINCAL ULUÇ’TAN ÖĞRENDİK.
Geçenlerde Devlet Opera ve Balesi Genel Müdürü Rengim Gökmen Hıncal Uluç’a telefon edip: "Meriç Sümen’in 50. Yılını kutlayacağız" demiş, Uluç da: "İki elim kanda olsa ordayım" diye yanıtlamış, fırlamış Ankara’ya gitmiş. Köşesinde yazdı, Büyük Tiyatro kulisinde (sanırım fuaye olacak) küçük ama anlamlı bir törene tanıklık etmiş. Kültür Bakanı Ertuğrul Günay da oradaymış. Ama bakmış ve şaşmış, Türk Kültür-Sanatı'ndan pek az insan var. “Daha acısı” diyor Hıncal Uluç, “Meriç Sümen'in gecesi, bir Bale Galası ile süslenmişti. Salonun dörtte biri boştu. O gece bilet satıldığını sanmıyorum. Hem Meriç'in 50. Yılı, hem Gala.. Kimbilir kimler davetliydi ama bi zahmet gelmemişlerdi. Gelmeyeceklerini haber verme zahmetine bile katlanmamışlardı ki, o sıralar boş kalmasın.”