'Yeni normal' ve 'Ne yapmalı?' - Mehmet Yeşiltepe (*)
‘Yeni normal’ ve ‘Ne yapmalı?’ – Mehmet Yeşiltepe (*)
umurlarında değil kâr ve rant sevicilerin…
metasız mülkiyetsiz yaşayıp birbirini hissedenlerin…
“Sosyal mesafe” tanımını hızla kanıksadık. Halbuki Covid-19’a karşı önlem, sosyal değil fiziki mesafeyi ve bilinçli tedbiri gerektiriyor. Yapmak istediğim, kavram değil içerik tartışmasıdır. Çünkü sosyal mesafe biçimindeki yönlendirme, zaten toplumsal olan her şeyi dağıtıcı, bireycileştirici ve yalnızlaştırıcı olan neoliberalizmin etkisini derinleştirip kalıcılaştırma yönünde gelişiyor.
Dayanışmayı büyüten, ortak hareket reflekslerini ve bilincini geliştiren örgütlü müdahaleler olmadığı takdirde, bugün genelde dünya özelde Türkiye fotoğrafı, iktidarların pandemiyi, toplumun zapturapt altına alınması ve hatta belki önümüzdeki 5-10 yılı belirleyecek kararlar almak, antidemokratik yasalar çıkarmak için bir fırsat (Türkiye’de Allah’ın lütfu) olarak kullanacaklarını gösteriyor.
Devam etmekte olan ve bilim insanlarının dahi öngörülerde bulunurken temkinli davrandığı bir konuda net şeyler söyleyecek veya tehlikeyi hafife alacak değilim. Zaten tartışacağım konu pandeminin doğrudan kendisi olmayacak. Amacım, ister ABD’nin sarsılmakta olan hegemonyası, isterse 1945’ten sonraki 75 yıllık düzen veya bugün ip uçlarını gördüğümüz muhtemel düzen olsun; tartışırken, günlük akılla, görüngülerle yetinmemek, daha kapsayıcı bir bakış açısıyla sorunları bağlamları içinde irdelemektir. Daha da önemlisi, günü ıskalamadan ama önümüze günübirlik olarak çıkarılan her “sataşmaya” veya her tartışmaya yanıt verme zorunluluğu hissetmeden seçici ve doğru bir bakışla okuma yapmaktır.
Evet ortada büyük bir tehdit, iktidarlaşmış örgütlü bir kötülük var; bu tehdit, sermaye diktatörlüğüdür, faşizmdir; hayatın kılcallarına dek kontrol edilmesi, insanların iç sesinin veya soluk alma kanallarının dahi yönetilmek istenmesidir. Sadece bu konu bile üzerinde uzun uzun tartışılması gereken bir içeriktedir. Sınıfsal olarak olgular doğru yere oturtulduğunda görülecektir ki Sevda ve Fatih’ten çok daha büyük tehditlerle karşı karşıyayız. Ve bu, sadece ülkede değil dünya ölçeğinde bir örgütlülüktür; adı yanlış konulmasın diye kısaca söz etmek gerekirse bu emperyalizmdir; pandemi koşullarında krizi daha da derinleşen, hegemonya ve paylaşım savaşı içinde var olan silahlarını bileyen ve yenilerini geliştiren, siyasete artık görece özerklik dahi tanımadan doğrudan müdahale eden sermaye sınıfıdır. Bu sınıf, mevcut konjonktürde azami kozlarını kullanmaktadır. Bu da bizimki gibi ülkelerde faşizmin derinleştirilmesini, metropol ülkelerde ise burjuva demokrasilerini tartışılır hale getirecek politikalara uygun parti ve öznelerin iktidara taşınmasını beraberinde getiriyor. Eğer bu süreçte bir karşı direnç geliştirilemezse, tablonun halkların aleyhine daha da ağırlaşacağını, sermayenin pandemi koşullarındaki kayıplarını telafi etmek üzere daha da saldırganlaşacağını söylemek mümkün. İşte böyle bir sistemde, durumdan vazife çıkaranlar, çeşitli nedenlerle iktidarın izdüşümü gibi davrananlar olacaktır. Bu gerçeklik onları tabii ki masum kılmamaktadır ancak ciddiye alınacaksa, kuklanın değil ipi tutan elin üzerinde durulmalıdır.
İktidarlaşma sürecinin ilk etabında “askeri vesayet”e karşı birikmiş muhalefeti sömüren, tam da bu alandaki kullanım malzemesi tükenmişken imdadına yetişen 15 Temmuz’u “Allah’ın bir lütfu” olarak görüp fırsata çeviren yani bu tür konularda antrenmanlı olan AKP/Erdoğan, bu kez, tam da en sıkıştığı anda pandemiye, deyim yerindeyse “etinden, sütünden ve tüyünden” yararlanmak üzere bir lütuf gibi sarıldı.
Ne de olsa masada delil üretenlerle aynı yolda beraber yürümüşlerdi. Bu süreçte kayyum atamaları, gazeteci ve HDP’li tutuklamaları, doğa talanı, tekleşmiş iktidarda yetki artırımı, darbe olacak iddiaları devam etti. Hele de Cübbeli Ahmet rüyasında görmüşse veya troller yazmışsa o zaman darbe tehdidi tartışmasızdı(!).
İşte gerçeklik bu iken, bu fotoğraf eşliğinde yürütülen darbe tartışmalarında, dominant konumdaki iktidar ve yandaşları karşısında savunma piskolojisiyle hareket edilmesi, tartışmayı dar bağlama sıkıştırdığı gibi büyük resmin de gözden kaçmasına sebep oluyor. Dikkat edilirse ordunun zaten önce Ergenekon davalarıyla sonra da 15 Temmuz gerekçesiyle tasfiye edilip biçimlendirildiği, dolayısıyla da artık darbe yapılamayacağı vb. üzerinden bir savunma geliştiriliyor. Bu da gerçekte 15 Temmuz’dan hemen sonra ilan edilen ve önce resmi sonra yasalara içerilerek fiili olarak uygulanan OHAL’le ve başkanlıkla hayata geçirilip gerçekte kalıcı hale getirilen darbeyi, darbe iklimini gölgelemeye, darbe yokmuş gibi gösterilmesine, zemin oluşturuyor.
Sürecin ilk etabında “gönüllü tecrit” nasıl yönetilmenin, edilgenliğin aracı haline getirildiyse bu kez de “yeni normal” anormalliğin ve süreci sermayenin talepleri doğrultusunda keyfi biçimde yönetmenin aracı haline getirilecektir. Ortada “normal” hiçbir şey yoktur. Doların 7 TL olduğu süreçte “Milletimizi bölemeyecekler…Ülkemizi parçalayamayacaklar…Ay yıldızlı bayrağımızın göklerde dalgalanmasına mani olamayacaklar…Ezanlarımızı susturamayacaklar…” mesajı atan bir Maliye Bakanı var. Trump’ın sürecin başından beri insan hayatını hiçe sayan ciddiyetsiz duruşunu korurken, Çin karşıtlığı üzerinden süreci yürütmeye çalışması gibi CHP karşıtlığıyla veya darbe vb. konuların istismarıyla yol alamayı planlayan bir iktidar söz konusu.
Süreç, “yaşamın nizamnamelere bağlanması” olarak da tanımlanabilir. Örneğin açılacak bir mekanda hijyen açısından dikkat edilecek hususları ifade eden bir nizamname ile toplumsal yaşamın bir bütün halinde nizamnameye bağlanması, bunun tek elden, tek sesle yapılması farklı şeylerdir. Yeni normalin fotoğrafı budur, yukarıda da belirttiğimiz gibi başkanlıkla beraber kurumsallaşıp tecrübe edilip geliştirildiği oranda hayatın kılcallarına kadar müdahale imkanı tanıyan tekleşme/merkezileşme, pandemi koşullarında her konunun, hayatın her kesitinin bir nizamnameye bağlanmasını beraberinde getirdi. Dikkat edilirse bu, gizli-saklı yapılmıyor, aksine Erdoğan ve kadroları tarafından açıkça savunuluyor. Bunu, Süleyman Soylu’da da RTÜK Başkanı’nda da trollere kadar uzanan iktidarın tüm bileşenlerinde ve hatta taraftar kitlesinde de görmek mümkün. Yaşananların tabii ki bir ekonomi politiği var ve tabii ki ne Sevda ne de Fatih bir tesadüf veya (yukarıda değindiğimiz gibi) salt bireysel bir hareket değildir.
Kısacası bu, ‘normal’i kendi siyasi ve sınıf çıkarlarına göre biçimlendirmenin nizamnamesidir. Ve her toplumsal sarsıntıyı, her olağanüstülüğü istismar edilecek bir fırsat olarak gören sermaye sınıfı ve iktidarının fırsatı nasıl değerlendirdiğinin göstergesidir. Sürecin, “yeni normalin” sınıfsal özü budur. Onların şiddet, tehdit ve manipülasyon eşliğinde gösterdikleri ile yetinilmeyecekse, bakıldığı yerden görülmesi gereken; evden çalışma, evden alışveriş oranının artacak olması gibi ikincil önemdeki olgular değil, “sahra hastanesi” deyip sağlık turizminin amaçlandığı veya bu süreçte ülkenin çeşitli noktalarında, çalışma kampı niteliğinde, işçilerin yaşama ve çalışma alanlarının bir araya toplandığı izole üretim üslerinin yapımının hızlandırıldığıdır. Bu, pandemiyi de “Allah’ın lütfu” olarak gördüklerinin ve önümüzdeki süreci anormallikler ve istismarlar eşliğinde yürütmek isteyeceklerinin ayırdında olmayı gerektiriyor
Bu süreçte muhalif kesimlerin değişen ve büyüyen kapsamının bilincinde/ayırdında olmak, mücadelenin ihtiyaçları ve başarısı açısından olmazsa olmaz önemdedir. Sol bakış ve değerler bu kapsayıcılığa engel değildir. Bilinir ki sol, yalnızca sosyalizm propagandası değildir; emeğin, emekçinin, mazlum ve mağdurun, bir bütün halinde değişim isteğinin kapsanmasıdır. Bu, Lenin’in “yalnızca öncüyle zafer olmaz” veya “devrim kitlelerin eseri olacaktır” biçimindeki sözlerini anımsatıyor. Nüfusun bütün sınıfları ve halkın bütün katları arasına gitmekten söz eden Lenin, “Nüfusun bütün sınıfları arasında eylem zemini var mıdır?” diye sorar ve “Kim bundan kuşku duyuyorsa bilinç bakımından yığınların kendiliğinden uyanışının gerisinde kalmaktadır” diye ekler. İşte bugün eğer Cumhuriyet tarihi boyunca görülmemiş boyutta bir işsizlik yaşanıyorsa, işsizliğin boyutu ve muhalefetin kapsamı kimi dar tanımlara sığmaz hale gelmişse bu, tam da Lenin’in tanımlarındaki gibi bir kapsayıcılığı gerektiriyor. Bugüne dek ezilenler kapsamında yer alsa da hemen her odağın/dinamiğin/örgütlülüğün çeşitli nedenlerle ayrı durması ve birleşik bir toplamın oluşturulamamış olması, ne karamsarlığa ne de “dün olmadıysa bugün de olmaz” kötümserliğine sebep olmamalıdır.
Şimdi “hem parti hem Sovyet” diyen, öz örgütlenmenin de cephesel örgütlenmenin de önemine dikkat çeken, siyasal olanı toplumsal olanla karşı karşıya getirmeyen Lenin’e kulak verme zamanıdır; “Ne yapmalı?” sorusunun yanıtı tam da buradadır.
(*) Bu yazı ilk olarak 20 Mayıs 2020 tarihinde ArtıGerçek’te yayımlanmıştır.