13:4308 Haziran 2017
Ürettiği propolis ürünü ile kemoterapinin yan etkilerini engellemeyi başarabilen ve dünyadaki bilim camiasında hatırı sayılır bir yer edinen Erciyes...
Arı ürünlerinin terapatik kullanımı anlamına gelen "apiterapi" alanında uzmanlaşan Prof. Dr. Sibel Silici, başarılı akademik kimliğinin yanı sıra, "nutral therapy" markası altında ürettiği, şimdilik propolis yakın zamanda "arı ekmeği" (Latince adıyla "perga') ürünleri ile doğal yoldan sağlıklı olmanın yolunu açıyor. Ürettiği arı ürünleri ile girişimcilikte de başarılı olduğunu kanıtlayan Prof. Dr. Sibel Silici söyleşisinin ayrıntıları şöyle:
"Akademisyenliğin yanında girişimciyim"
Tabi ki kendimi bir girişimci sayıyorum. Aslında bu bir serüven; yıllarca uluslararası, ulusal araştırmalar yaptım, makaleler yazdım. Bunların hepsi, sayısız ödüller, sayısız plaketler hep dolaplarımda vardı. Biri sorduğunda bunları büyük bir onurla bunları gösteriyordum ama dolaplarda kalmaması gerektiğine inandım. Bir konuda uzman olduğunuzu düşünüyorsanız, elinizde bir çıktı olmalı. Bu ödüller, makaleler de çıktı elbette ama insan sağlığına faydalı olacak somut bir şeyler olmalıydı. Sahip olduğum bilgi açısından böyle bir ürün yapma şansım vardı. Hemen kolları sıvadım, 25 yılın birikimiyle, dünyada ülkemiz için rekabet edebilecek, Türkiye'de de en iyisi olacak bir ürün yapmam gerekiyordu. Böylece ürünümü hazırladım ve arenaya çıktım.
"Bilim insanlarının dolapta saklı yayınları ürüne dönüşmeli"
Propolis. Propolis ağaçların yaprak ve çiçek tomurcuklarını kışın havalar soğuduğu zaman mikro organizma saldırısından ve de soğuktan korumak için içinden ürettiği çok özel bir reçinedir. Bitkinin sekonder metabolitidir. İşte bu tomurcuğun etrafı bu reçine ile kaplanır ve bir kış boyunca yağıştan, mikroorganizmalardan, her şeyden korur o tomurcuğu. Ta ki, ilkbahar gelip de o tomurcuğun üzerindeki reçine eriyip tomurcuklar açana kadar. Bu kıymetli maddeyi bal arısı alır, içine çok kıymetli enzimlerini katar, ki bunu daha çok hijyen amaçlı kullanır. İşte bizim bahsettiğimiz propolis budur. Her şeyden önemlisi bitkinin kendini koruması ve arının da peteği mikroorganizmalardan koruması için kullandığı şeydir propolis. Yüksek lisansta bal ürünleri çalışmıştım, sonra yurt dışına kongrelere gittiğimde apiterapinin ne kadar önemli olduğunu anladım. 90'lı yıllarda Türkiye'de arıcılar propolis bilmezlerdi. Sonra doktora tezimde propolis ve farmakolojik aktivitelerini çalıştım. Ne zaman ki ben Amerika'ya gittiğimde rektör bana ürününüz var mı diye sordu, o zaman bir afalladım. Ne ürünü diye düşündüm ve döndüğüm zamanda aslında ne demek istediklerini çok iyi anladım. Çünkü o kadar değerli bilim insanlarımız ve onların o kadar değerli araştırmaları, projeleri, yayınları var ki, hep dolaplarda saklı. Bunlar ancak ürüne dönüştüğü zaman farkındalık oluşturabilir. Araştırmalarımla elde ettiğim ürünleri çevreme vermeye başladım, çok yoğun talep gelince laboratuar olarak bunu karşılayamaz olduk ve Teknopark'taki yerimizi aldık.
Türkiye'de artık bu alanda bir sektör var ama tüketicinin şüpheleri de var. Her üretici benim ürünüm iyi diyor. Sizin ürününüzün diğerlerinden farkı nedir?
Evet, propolisin bir piyasası oluştu. Henüz çok derin değil ama böyle bir sektör var. Propolisin ekstraksiyon haline getirilmesi, tüketicinin kullanabilmesi için en önemli aşamalardan biridir. Ekstraksiyon yapılırken de çözücüler kullanılır. Bu çözücüler arasında etil alkol propolisi en kuvvetli şekilde çözen bir solüsyondur. Bununla birlikte propilen glikol, gliserol gibi alkol türevleri de bulunmaktadır. Üzerinde gliserol yazdığı zaman tüketici bunu anlamıyor, gliserin zannediyor. Bir kere tüketicilerimizin bu konuda aydınlanması gerekiyor. Bu üç çözücü dışında, alkol kullanmayan tüketiciye hem sağlık hem dini amaçlı, alternatif oluşturmak için suyu ekstrat olarak kullananlar var. Taşı nasıl suya koyarsınız ve çözünmez, yalnızca taşın rengi bulanır, propolis de öyle; suda çok küçük miktarda fenolik maddeler çözülür ki, etil alkolle kıyasladığınız zaman 20'de 1 oranındadır. Şu anda sektörde kullanılan su ekstratları ise yüzde 1. Yani 99 mililitre su, 1 mililitre propolis. Sıfır etki. Yani bir şişenin hepsini içseniz, çok küçük miktarda fayda sağlayabilirsiniz. Bir müddet sonra su aktivitesi de çok yüksek olduğu için içerisinde küfler, mayalar üremeye başlıyor ve tüketiciden şikayet üstüne şikayet geliyor. Aslında propolis anti bakteriyel, antimikrobiyaldir. Ama siz 99 mililitre su koyup 1 mililitre propolis koyarsanız o kadar suya nasıl etki etsin. Bir de propilen glikolin kanserojen ve irritan etkisini düşününce biraz sıkıntılı bir piyasaydı. Biz yola çıkarken hepsini değerlendirdik. Hatta yüksek lisans öğrencim tüm piyasa ürünlerini topladı, satın aldık ve laboratuvar da hepsinin aktivite testlerini yaptık. Sonuçta ben bu yola çıkarken öyle bir ürün yapmalıydım ki, 25 yıllık tecrübenin sonucu olarak hem kullandığım çözücü insan sağlığına çok iyi hitap etmeliydi hem de başlı başına faydalı olan propolisten en iyi şekilde yararlanılmalıydı.
Türkiye'de ilk kez propolisin etkileri araştırılacak
Biliyorsunuz ülkemiz zeytin cenneti ve çok kaliteli zeytinyağları yapılıyor. Zeytinyağını her zaman yemeklik olarak düşünmemek gerekir. Biz, özellikle soğuk sıkım, polifenolü çok yüksek, hiç işlem görmemiş zeytinyağını kullanıyoruz. Onun kendi başına polifenol içeriği bambaşka, propolisle bir araya geldiğinde süper bir güç haline geliyor. Daha da önemlisi katkısız bir ürün. Çünkü bugün obezite, kanser, kalp hastalıkları, damar sertliği ve hatta kısırlığın temelinde yatan en önemli neden hep bu katkı maddelerinin vücudumuza fazla miktarda alınmasından kaynaklı. Dolayısıyla müthiş iki doğal ürünü bir araya getirdim. Üniversite olarak proses patentini de aldık. Şu an da tüm bitkisel yağlar ve propolisin bir arada kullanabilmesi ilgili patent bizde. Ayrıca Sağlık Bakanlığından onaylarımızı da aldık. Şu anda projemizi bekliyoruz. Bu yazdan itibaren, dünyada ikinci, Türkiye'de ilk; propolisin insanlar üzerindeki etkilerini araştıracağız.
Hayır, yalnızca biz yaptık. Hatta helal sertifikamızı da aldık. Ürünümüze Ortadoğu'dan ciddi bir talep geliyordu. Satış yaparken her kıtanın isteklerini ayrı ayrı değerlendirmek durumundasınız.
"Propolis aktardan alınmamalı"
'Gıda işletmecisi ruhsatı" değil "gıda takviyesi ruhsatı" aranmalı
Bir de "gıda işletmecisi ruhsatı" değil, "gıda takviyesi ruhsatı" alınmış olmalı. Gıda takviyesi ruhsatı aldığınızda, ürünün endikasyonlarını yani etkilerini belirtemiyorsunuz. Yani gıda takviyesi üretmişseniz, şu hastalığa iyi gelir deme şansınız yok. Ama ben akademisyen olarak yaptığım araştırmalardan dolayı ürünün kanser ya da diğer hastalıklara etkilerinden söz edebilirim. Piyasadaki çoğu ürün gıda işletmecisi ruhsatı alıp, gıda takviyesi ruhsatı almadığı için endikasyon ve yanlış dozlarda bilgilendirme yapıyorlar. Böylesi durumlar da propolise olan güveni sarsıyor. Bu kadar kıymetli bir ürünün neredeyse ayaklar altına düşürülmesi kadar facia bir durum yoktur. Bazen büyük büyük firmalar ve aldıkları reklamları görüyorsunuz. Ama reklamlarda doğru şeyler söylenmiyor, bu bir pazarlama stratejisi olduğu için abartılı lanse ediliyor. Bir de neden gıda olarak çıkarıyorlar da takviye olarak çıkarmaktan imtina ediyorlar. Çünkü gıda takviyesi daha sıkı denetlenir ve onlar o denetlemeye girmek istemiyorlar. Bu konuda uyanıklık yapıyorlar.
"Her bünyeye aynı doz uygulanamaz"
"Akademisyen olmam tüketicilere güven sağlıyor"
"İlk hedefimiz kemoterapi hastaları"
"Öksürük şurupları öldürüyor"
Şu anda Akdeniz, Ege Bölgesinde Bursa civarındaki eczanelerde ürünümüz var. Bu ağ yavaş yavaş büyüyor. Tahmin edersiniz ki birden büyüme insanı birazcık sıkıntıya sokabiliyor. Ama onun dışında internetten Hakkari'nin, Kırıkkale'nin de bir köyünden de çok rahatlıkla sipariş edilebilir. Ayrıca daha güzel bir özellik, ben fırsat bulduğum sürece bu müşterilerimizin sorularına da cevap veriyorum. Bu, internetten mesaj şeklinde olabilir, fırsat buldukça telefonla olabilir.
Tüketici olarak "kalitesiz bal" diye bir tanım duyuyoruz. Bu propolisi de etkiliyor mu?
"Propolisin de temizi önemli"
Bizim arıcılarımız genellikle balı biliyor. Bal ürettiği zaman onun için iş bitti. Ben onlara yıllardır diğer arı ürünlerini satıp kendilerine artı bir ek gelir sağlamalarını söyledim. Örneğin, propolis ürettiğiniz zaman bal üretemezsiniz diye bir şey yok ki. O zaten mevcut kovanınızda. Yapacağınız şey onu sıyırmak temiz bir poşete koyup alıcıya ulaştırmak. Yeter ki kovanınızda antibiyotik kullanımayın, pestisit bulaşmasın, yani temiz ürün üretin. Şu anda en büyük sıkıntı arıcılar içerisinde antibiyotik, pestisit, hatta asfalt kalıntısı, naftalin bulunan ürünleri alıcılar sıyırıyorlar. Hatta bir arıcı yorum yazmış, "Ben kovandan propolisi aldım, sonra da gidip eczaneden metanol aldım. Alkol deyince etanol, metanol ayrımı bilmiyor ki. Metanolün saf hali kör eder insanı. Metanolü üzerine bir bardak karıştırdım, onu süzdüm, isteyen hastalara bunu veriyorum" diyor. Dolayısıyla tüketicilerimiz arıcılardan, aktarlardan ve gıda takviye sertifikası olmayan ürünlerden uzak dursunlar.
Çok yakında üçüncü ürünümüz geliyor. Onun ismi de "perga'. Perga şuanda piyasada da mevcut. Vitamin, mineral, omega, doymamış ya asidi bakımından inanılmaz kompleks bir ürün. Yine bir bal arısı ürünü, tamamen doğaldır.
Perga aslında Arı Ekmeği demektir. İngilizcesi "bee bread" Latince adı "perga'dır. Bal arısı yavrularını beslemek için çiçeklerden polenleri alır, çiçek polenidir haliyle. Arının tükürük enzimleri karıştığı zaman artık arı poleni olur. Siz kovana bir tuzak takarsanız, bu tuzaktan geçerken arılar o polenleri düşürür, siz de toplarsanız arı poleni elde etmiş olursunuz. Tuzak takmazsanız aldığı polenle koloni içerisine geçerse petek gözlerine o poleni basar. Bu poleni basarken de hep tükürük, enzimatik bir sirkülasyon başlar içerisinde. Üzerine birazda bal koyar bozulmasın diye. Çünkü kovanın içerisi 37-40 derecedir. Siz protein içeriği çok yüksek ürün koyuyorsunuz. Enzim sirkülasyonu şart hem de bal şart koruyucu olarak. Sonra bu petek gözünde polen fermente olur. Biliyorsunuz ki fermente ürünler harika ürünlerdir çünkü laktik asitleri çok fazladır. Biliyorsunuz bir takım probiyotik yoğurtlar var. Onlardan daha güçlü bir şekilde probiyotik içeriğine sahip olur. İşte bahsettiğim perga budur. Hem arının önce çiçek poleni, sonra ona arı enzimlerinin karışması sonra üstüne bir de balla fermente olma durumu, sonuçta laktik asit bakterileri, bifido bakteriler bir araya gelince bağırsak floramız için çok gerekli olan bakterileri elde etmiş oluruz. Şu anda ar-ge çalışmaları devam ediyor, raf çalışmaları ve kalite çalışmaları devam ediyor. En geç altı ay içerisinde bu ürün de hazır olacak.
"Katkı maddesi kullanmamak için raf ömrünü kısa tutuyoruz"
"İnsana ihanet etmeyen tek şey bilgi"
21 yaşında bir kızım var. Gazi üniversitesi İngilizce Tıp Bölümünde okuyor. Onu görüp tanıyanlar hep bana çektiğini söylüyorlar. O da çalışkan galiba (Gülmeler) O da bana pek çok konuda destek olmaya çalışıyor. Benim hayatım hep bilim oldu. Hep bilimsel çalışmalar oldu. Beni hep bu tür işler mutlu etti. Kızıma da hep şunu söylemişimdir. "Hayatta herkes size ihanet edebilir, arkadaşınız edebilir, dostunuz edebilir, kardeşiniz edebilir, aile fertlerinden biri ihanet edebilir. Bir tek şey size ihanet etmez o da çalışmak." Siz çalıştığınız, okuduğunuz, ürettiğiniz zaman misliyle alırsınız geri dönüşünü. Sizi hiç yanıltmaz ve bir yerde o bilgiye kullanırsınız. Size asla ihanet etmeyecek tek şey bilgidir.
"Türkiye'de kadın olmak dezavantajlı"
"Türkiye'de kadın akademisyen olmak kolay değil"
Türkiye'de kadın akademisyen olmak çok kolay değil. Çünkü bizim geleneksel bir yapımız var. Türk ailesinde kadının yeri bellidir. İş hayatında yıllarca çaba ile çalışmayı hak etmiş ve bunu şimdi yapabilen kadın profilimiz var bizim. Tabi ki bu gücü elimizden kaybetmek istemiyoruz bizler doğal olarak. Bu gelenekleri de değiştirmek o kadar zor ki... Evde ki kadın profili dışarıya çıktığı zaman kendini daha kolay yansıtabiliyor. Görüyorsunuz ne kadar başarılı iş kadınlarımız var, zehir gibi Dünyada bile artık kadın CEO'lar daha fazla para kazanıyor. Kadının o zekasını ve potansiyelini dışarıya çıkarabildiğimiz zaman gerçekten önüne geçilmeyecek müthiş başarılar elde ediliyor. Ama erkekler yine geleneksel ve ataerkil yapıdan dolayı kadının güçlü olmasını istemiyor. Çünkü kadın maddi özgürlüğünü eline alırsa söz sahibi de olmuş oluyor. Erkek de kadının evde söz sahibi olmasını istemiyorlar. Ya da işyerinde kadın patronu kabullenemiyor, güçlerine gidiyor. Bir kadından emir alıyor olmaları ağırlarına gidiyor. Halbuki bu profesyonel bir bakış açısı aslında. Hepsini demiyorum, mutlaka farklı bakanlar ve destek olanlar vardır ama biz bunu hala Türk erkeğinde aşamadık.
"Yurt dışında akıl gücü ön planda"
"Yeni nesil masa başında oturup çok kazanmak istiyor"
Amaç: "dünya insanı" olmak
Diğer dünya ülkelerine gittiğiniz ve zihin gücünün ne kadar önemli olduğunu gördünüz zaman gençlere söyleyebileceğiniz bu oluyor. İnsanlar neye sahiplerse yetenekleri ölçüsünde bunu verime dönüştürmeleri gerekiyor. Akademik anlamda da bilimle uğraşıyorlarsa sadece profesör titri elde etmek için değil de gerçekten iyi bir bilim insanı olmak için çok okuyacaklar, dünyada yapılacak çalışmaların farkında olacaklar. Sadece belli çalışmalar içerisinde kalırlarsa Türkiye'den dışarı çıkamazlar, gidip bir ülkede sunum yapamazlar. Ne zaman başka ülkeler tarafından davet edilip uzmanlığınız konusunda konuşturuldunuz, işte o zaman bir dünya bilim insanı olmuşsunuz demektir. Ya da yaptığınız bilimsel çalışmalara atıflarla ne kadar bahsediliyorsunuz, işte o zaman dünya insanı olmuşsunuz demektir.
"Hedeflerime ulaştığım için şükrediyorum"
Ben 2005 yılında Türkiye Bilimler Akademisi tarafından "Genç Bilim Kadını" unvanı aldım. Propolisin insan sağlığı üzerine faydalı etkilerini gösterdiğim ve kanıtladığım için. Elbette başarılı bir kadın olmak kolay bir serüven değildi. Özellikle erkek akademisyen arkadaşlarım, zaman zaman kadınlardan bile çok sıkıntı yaşadığım olmuştu. Ama benim bir prensibim vardı; çok çalışmak, ileriye bakmak. Etrafımdaki insanların ne dediği, neyle ilgilendiği, benim için ne konuştuğu hiç önemli olmadı. Sadece işimi iyi yapmak kaygısındaydım ve akademiye girerken de tek bir amacım vardı: Türkiye'de çalıştığım alanda bir numara olmak, dünyada da sayılı olmak. Bu hedefime ulaştığım için gerçekten şükrediyorum ve çok mutluyum.