2015'te yayınlanan 'yeni' klasikler
Bu yıl Jack Goody’den Roy Bhaskar’a, Bourdieu’den Yi-Fu Tuan’a, Randall Collins’e ve Michael Mann’e, David Harvey’e birçok ismin önemli eserleri yayınlandı. Yunus Babacan derledi.
01 Şubat 2016 Pazartesi 11:58
Günümüz Sosyal Teorisi ya da Yeni Klasikler
Türkiye’de, uluslararası anlamda sosyal bilimler alanında 1960’lardan sonra eser veren birçok düşünürün metinleri yayınlanmaya/tercüme edilmeye devam ediyor. Şaşırtıcı olan, aslında belki de olmayan, sosyal bilimler gibi birçok alt disiplinin ve onun da alt şubelerini barındıran devasa alanın çok hızlı değişen ve dönüşen literatürü ve tartışmalarının doğasına rağmen bazı metinlerin yazılmasından 20-30-40 yıl gibi süreler geçtikten sonra yayınlanmasıdır. İlk etapta bu durum ülkenin kendi sorun alanları, araştırma ilgileri ve farklı ideolojik yönelimler ile yakından irtibatlıdır. Bu bir yandan makuldür, çünkü literatüre ismi geçmiş tüm eserleri kazandırmak zor fakat entelektüel birikim için elzemdir.
Aynı durum bir yandan da tartışmaları sosyal bilimler için kısmen geriden takip eden bir akademik alanın varlığını da açığa çıkartmaktadır. Belki kendi bağlamında çok söz söyleyen ve bugün de anlamı hâlâ mahfuz olan eserler uluslararası alanda defaatle tartışılmış ve yenileri üretilmişken, bizim akademik alanımızda yeni yeni mâkes bulmakta ve tartışmaya açılmaktadır.
Kanaatimce bu noktada esas sorun yayıncılıktaki programsızlık ve gelişigüzellikten kaynaklanır. Yine de bu meselenin daha çetrefilli yönlerinin olduğunu ve mesela yayınevlerinin editoryal politikalarının ahvalinin önemini ya da Türkiye’deki akademik, sosyal ve siyasal alanın durumuyla, ihtiyaçlarıyla ve mücadeleleri ile ilişkili olduğunu unutmamak gerekir. Bir başka taraftan geç Osmanlı ve erken Cumhuriyet dönemlerinden bu yana düşünsel alanda bir devamlılığın olmaması, hatta 1970’ler sonrası ve öncesinin birbirini unuttuğu veya birbiri ile konuşmadığı bir düşünce alanında çeviri metinlerin seçmeci veya eklektik kalması da kaçınılmaz olabilir. Yine de 2015’te gelinen nokta itibariyle birçok önemli tartışmanın Türkçe’ye kazandırılmış olması son derece kıymetli.
Birçok önemli eser yayınlandı
2008 ekonomik krizi sonrası kapitalizm ve neo-liberalizm üzerine sosyal bilimler literatüründe ciddi bir patlama yaşandı. Aslında sürekli gündemde olan ve iktisatçılardan tarihçilere sosyologlardan antropologlara üzerine biteviye yazılan bu meşhur konular bütününün 2008 sonrası farkı borç ve kredi ilişkileri hakkında olağandışı bir tartışmayı beraberinde getirmesi oldu. Yükselen borç tartışmaları İtalyan filozof Maurizio Lazzarato’nun Borçlandırılmış İnsanın İmali nam eseriyle borç, yönetimsellik ve pastoral güç üzerine yeni bir bakışı dile getirdi. İlksel birikim ve ekonomi üzerine çalışmış büyük antropolog Sahlins’in talebesi David Graeber, para ve borç hakkında ekonomist varsayımların ve tarihyazımının çoğu zaman mesnetsiz dilini, borç ve borçluluğun 5000 yıllık tarihini hukuksal ve dini alanlarla ilişkisi içerisinde yazarak tarihsel bir tartışmayı bugünümüze yeniden sundu.
Bir diğer önemli metin Eleştiri Seküler midir?’de 2005 Danimarka karikatür krizi akabinde Müslümanların infialiyle başlayan tartışmalarda İslam’ın şiddet yanlısı olduğu ve bağlılarının eleştiriyi hazmedemedikleri sekülerliğin yüksek katından bir kere daha deklare edilirken, Talad Asad, Judith Butler ve Saba Mahmood klişeleri aşarak sekülerizmi farklı epistemolojilerin ve dillerin olduğu bir zemine taşıyorlar.
Bu yıl vefat eden büyük antropolog Jack Goody’den Eleştirel Realizm’in kurucusu Roy Bhaskar’a, İlişkisel Sosyoloji’nin mimarı Bourdieu’den meşhur coğrafyacı Yi-Fu Tuan’a, Amerikan sosyolojisinin yaşayan duayenlerinden Randall Collins’e ve Michael Mann’e, Marksist ve Eleştirel Coğrafya’nın kurucusu David Harvey’e birçok ismin önemli eserleri yayınlandı. Ayrıca edebiyat eleştirisini de bu bab’dan saymak gerek ve bu alanda üç büyük isimden üç önemli eser yayınlandı: Nikolay Çernişevski, Fredric Jameson ve Northrop Frye.
Burada özel olarak Foucault ile birlikte son 20 yılda sosyal bilimlerde en çok referans alan iki isimden biri olan Bourdieu’ye ve onun sosyoloji anlayışının Türkiye’deki akademik alanda yükselişine dair bir açıklama yapılmalı. 2015 Bourdieu’nün eserlerinden beş tanesinin (hem de en önemlilerinden sayılabilecek bir beşlinin) ve ilişkisel sosyoloji üzerine güncel tartışmalardan iki eserin yayınlanması hasebiyle Bourdieu muhibbanı için son derece sevindirici bir yıl. Özellikle Bourdieu külliyatının önemli bir kısmının yayın hakkını alan Heretik, zikrettiği 12 eserin 7 tanesini bastı.
Bourdieu’nün kültür meselesi, eğitim, nesillerarası aktarım, tabakalaşma ve sınıf çalışmalarına dair üç önemli eseri de bu yıl yayınlandı; Ayrım başta olmak üzereYeniden Üretim ve Varisler. Ayrıca Bourdieu’nün bir başka önemli eseri 1989-1992 yılları arasında Collège de France’ta verdiği derslerin notlarının derlenmesiyle oluşan Devlet Üzerine yayınlandı. Bourdieu’nün metinlerinin ve ilişkisel sosyolojiye dair yayınlanan iki önemli derlemenin anlamı, sosyal bilimler alanına dair kült bir ismin etrafındaki haleyi büyütmekten ziyade onun imkan verdiği ilişkisel sosyoloji düşüncesi ve pratiğinin eleştirel ve daha ileri boyutlarıyla tartışılmasına bağlıdır.
Maurizio Lazzarato - Borçla Yönetmek - Otonom Yayıncılık, çev: Şule Çiltaş
İtalyan felsefeci/otonomist Marksist düşünür Lazzarato’nun Borçlandırılmış İnsanın İmali isimli çığır açıcı kitabının Açılım Kitap tarafından 2014 yılında yayınlanmasıyla birlikte Lazzarato’nun bir devam niteliğinde yazdığı Borçla Yönetmek kitabı Otonom Yayıncılık tarafından yayınlandı ve yayınevi iki eserinin daha yayınlanacağı müjdesini verdi: Göstergeler ve Makineler: Kapitalizm ve Öznellik Üretimi ve Videofelsefe. Uluslararası alanda, Videofelsefe eseri hariç diğer üç kitabı İngilizce’de MIT yayınlarına bağlı olan ve günümüz düşüncesi üzerine üst perdeden eserler basan Semiotext(e) bünyesinde Fransızca’dan tercüme edilerek neşredildikten sonra Lazzarato’nun metinleri daha bir bilinir oldu.
David Graeber – Borç: İlk 5000 Yıl - Everest Yayınları, çev: Muammer Pehlivan
Richard Dienst - Borç Bağları - Açılım Kitap, çev: Sercan Karadoğan
Roy Bhaskar - Gerçekliği Geri Kazanmak (Çağdaş Felsefeye Eleştirel Bir Giriş) - Nota Bene Yayınları, çev: Beyza Sumer Aydaş
İlk defa İngilizce’de 2011 yılında Routledge tarafından Reclaiming Reality adıyla basılan bu kitap, Bhaskar’ın 1975-1989 arasında yazdığı farklı makalelerin yeniden gözden geçirilmesiyle bir araya getirilmesiyle vücut bulmuştur ve 1979 tarihli bilim felsefesine dair kült eseri Natüralizmin Olanaklılığı’ndan (Pratika Yayınları, çev: Vefa Saygın Öğütle) sonraki uğraklarını göstermesi açısından son derece önemli bir metindir.
Talad Asad, Judith Butler, Saba Mahmood, Wendy Brown - Eleştiri Seküler midir? (Küfre Girme, İncinme ve İfade Özgürlüğü) - Açılım Kitap, çev: Mehmet Fahrettin Biçici
Michel-Rolph Trouillot - Geçmişi Susturmak (Tarihin Üretilmesi ve İktidar) - İthaki Yayınları, çev: Sezai Ozan Zeybek
Biyopolitikanın Doğuşu (College De France Dersleri 1978-1979) - İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, çev: Alican Tayla
Öznenin Yorumbilgisi (College de France Dersleri 1981-1982)- İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, çev: Ferda Keskin
Büyük Yabancı (Dil, Delilik ve Edebiyat Üstüne Konuşmalar) - Metis Yayıncılık, çev: Savaş Kılıç
Fransızca’da Foucault’nun College de France derslerinin orjinallerinin EHESS (Sosyal Bilimler Yüksek Araştırmalar Okulu), Seuil ve Gallimard yayınevleri işbirliğiyle bir seri halinde yayınlanması, 1997’de Toplumu Savunmak Gerekir (Il faut défendre la société) isimli 1975-1976 dersleri ile başlamaktadır (Bu noktada Taylan, Güvenlik, Toprak, Nüfus’a yazdığı önsözde 1999’dan itibaren derslerin Fransa’da yayınlandığını söylerken hatalı bir bilgi vermiştir). Bilgi Üniversitesi Yayınları tarafından, Fransızca ve İngilizce baskılarına paralel olarak Kerem Eksen ve yayınevinin dizi editörü olan Ferhat Taylan çevirisiyle 2012 yılında Bilme İstenci Üzerine Dersler Collége de France Dersleri (1970-1971) ve yine Ferhat Taylan çevirisiyle 2014 yılında Güvenlik, Toprak, Nüfus (College De France Dersleri 1977-1978) yayınlanmıştı. Bilgi Üniversitesi Yayınları aynı zamanda Foucault’nun 1982-1983 ve 1984 tarihli derslerini Kendinin ve Başkalarının Yönetimi (Le gouvernement de soi et des autres) ve bu dersin devamı niteliğinde olan Hakikat Cesareti-Kendinin ve Başkalarının Yönetimi II (Le courage de la vérité)isimleriyle yayın programına aldığını duyurmaktadır.
Nikolay Gavriloviç Çernişevski - Gogol Dönemi Rus Edebiyatı - Yapı Kredi Yayınları, çev: Arif Berberoğlu
Fredric Jameson - Diyalektiğin Birleştirici Güçleri - İthaki Yayınları, çev: Bülent Doğan
Northrop Frye - Eleştirinin Anatomisi - Ayrıntı Yayınları, çev: Hande Koçak
Devlet Üzerine - İletişim Yayınları, çev: Aslı Sümer
Ayrım - Heretik Yayınları, çev: Ayşe Günce Berkkurt ve Derya Fırat Şannan
Dünya’nın Sefaleti - Heretik Yayınları, çev: Aslı Sümer , Baran Öztürk, Hatice Esra Mescioğlu, Laçin Tutalar, Levent Ünsaldı, Özlem Akkaya, Özlem İlyas ve Zeynep Baykal
Pierre Bourdieu & Jean-Claude Passeron, Yeniden Üretim: Eğitim Sistemine İlişkin Bir Teorinin İlkeleri, çev: Aslı Sümer, Levent Ünsaldı ve Özlem Akkaya
Pierre Bourdieu & Jean Claude Passeron - Vârisler - Heretik Yayıncılık, çev: Aslı Sümer, Levent Ünsaldı
Philip S. Gorski - Bourdieu ve Tarihsel Analiz - Heretik Yayınları, çev: Özlem Akkaya
Christopher Powell & François Depelteau - İlişkisel Sosyoloji (Ontolojik ve Teorik Yönelimler), çev: Özlem Akkaya, Phoenix Yayınları
Sosyolojide Dört Ana Gelenek - Sentez Yayıncılık, çev: Ümit Tatlıcan
Toplumun Keşfi, Nobel Akademik Yayıncılık, çev: Çağlar Özbek, Ferhat Değer , Fethi Nas , Gaye Gökalp Yılmaz , Neslihan Dedeoğlu , Nurgün Oktik, Selin Atalay.
Pennsylvania Üniversitesi Sosyoloji bölümünde hoca olan Randall Collins, Türkçe okurun yeni tanımasına karşın uluslarası sosyoloji literatürün önde gelen isimlerindendir. Collins’in dilimize çevrilmiş ilk müstakil eseri olanToplumun Keşfi'ni, Türkçe’de 2014 yılında basılmasına rağmen Collins’in son iki yıl içerisinde çevirilerindeki artışı göstermesi açısından listeye dahil etmeyi uygun gördük. Toplumun Keşfi ilk kez 1972 gibi geç bir tarihe sahip olup şu ana kadar 8 baskı yapmış olan bir sosyolojiye giriş kitabı hüviyetindedir ve Collins’in Michael Makowsky ile birlikte kaleme aldığı bu eser önemli eserlerinden biri olmamakla birlikte giriş seviyesinde makbul bir eserdir. Collins’in yazarları arasında bulunduğu orjinali 2013 yılında Oxford University Press tarafından yayınlanan ve Metis tarafından yine 2014 yılında çevrilen Kapitalizmin Geleceği Var mı? tartışmasında Wallerstein, Calhoun, Derluguian, Mann ile 2008 krizi sonrası Büyük Buhran’dan daha derin bir krizin yaklaştığına dair birlikte bulunması zor olan bu beşlinin böyle alışılmadık bir kitabı yazmak için biraraya geldikleri müzakereleri dikkat çekicidir.
Randall Collins’in en hacimli ve önemli eserlerinde biri olan 1998 tarihli The Sociology of Philosophies (Felsefelerin Sosyolojisi) eseri de Tufan Göbekçin tercümesiyle Sakarya Üniversitesi Ortadoğu Enstitüsü’nün yönetiminde olan Sakarya Üniversitesi Kültür Yayınları tarafından 2016’ın içerisinde yayınlacak.
Yi-Fu Tuan - Bir Kurucu Unsur Olarak Kaçış - Litera Yayıncılık, çev: Şevket Emek Ataman
Sermayenin Sınırları - Yazılama, çev: Utku Balaban
Kozmopolitlik ve Özgürlük Coğrafyaları, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, çev: Zeynep Cansu Başeren
On Yedi Çelişki ve Kapitalizmin Sonu - Sel Yayıncılık, çev: Esin Soğancılar
Neoliberalizmin Kısa Tarihi - Sel Yayıncılık, çev: Aylin Onacak
Neil Smith & Peter Williams - Kentin Mutenalaştırılması - Yordam Kitap, çev: Melike Uzun
Yayınlandığı dönem içerisinde alanında alternatif bir yol açan, ilk defa İngilizce’de 1986 yılında yayınlanan ve daha sonra 2007’de basılan eser Routledge tarafından neşredilmiştir. Neil Smith CUNY’de yakın arkadaşı David Harvey ile birlikte son yılların önde gelen coğrafyacılarındandır. Şehir çalışmaları gibi hızlı dönüşen bir alanda 1986 gibi geç bir tarihte yayınlanmış olsa da mutenalaştırma meselesinin ilk örneklerinden olan bir tartışma olarak, 2012’de vefat eden Smith’in de ilk defa bir eserinin tercüme edilmesi açısından Türkiye’de artan şehir çalışmaları ve farklılaşan coğrafya disiplini için önemli bir kaynak niteliğinde. Bu arada küçük bir eleştiriyi de iletmemiz gerek: Yordam’ın kendi sitesinde kitabın içendekileri ve yazarlara dair bilgiler serdetmemiş olması önemli eksikliklerden.
Jack Goody - Rönesanslar - İş Bankası Kültür Yayınları, çev: Bahar Tırnakçı
Michael Mann - Faşistler - İletişim Yayınları, çev:
Jonathan Crary -7/24 Geç Kapitalizm ve Uykuların Sonu - Metis Yayıncılık, çev: Nedim Çatlı
Ramazan Aras - Mayın ve Kaçakçı (Türkiye-Suriye Sınırını İnşâ ve Bozma Pratikleri) - Çizgi Kitabevi
Peter Linebaugh - Londra İdamları (18. yy.’da Suç ve Sivil Toplum) - Otonom Yayıncılık, çev: Çiğdem Demir
Türkiye’de İtalyan Otonomist düşüncenin temsilcisi diyebileceğimiz Otonom Yayıncılık tarafından yayınlanmıştır. Toledo Üniversitesi Tarih bölümü hocası olan Linebaugh, 1975 yılında Warwick Üniveristesi’nde E. P. Thompson’dan doktorasını almıştır.
Gerard Delanty - Bir Kavramın Anatomisi: Topluluk - Everest Yayınları, çev: F.Bilge Atay
Gopal Balakrishnan - Uzlaşmazlıklar (Savaş Çağında Kapitalizm ve İktidar) - Epos Yayınları, çev: Oktay Etiman
Hazırlayan: N. Serpil Altuntek - Yöntembilim Üzerine Antropolojik Okumalar – Dipnot
İki Dünya Savaşı sonrası dönem sosyoloji, antropoloji ve felsefe için yeni bir dönemin başlangıcıdır. Özellikle antropoloji disiplini kendi tarihinin, yönteminin ve felsefesinin eleştirisine girişerek sosyal ve kültürel antropolojinin yükselişine el vermişti. 1940 sonrası siyasal ve toplumsal gelişmeler ilk işaret fişeğiyken 1970’lerle birlikte postyapısalcılık, dilbilim ve postkolonyalizmin düşünsel canlılığı disiplini köklü bir şekilde dönüştürmüştür. Antropolojik kavramlar kritik edilerek yeniden tanımlanmaya, yeni kavramlar başvermeye ve yöntemsel anlamda yeni yollar serpilmeye başladı. Bu derleme, kabaca tasvir edilen sürecin Boas, Malinowski, Geertz, Fabian, Spiro ve Marcus gibi mimarlarından bir kısmının makalelerini kapsamaktır. Türkçe’de bu tarz derlemelere duyulan ihtiyaç bir hayli fazladır. Belli bir tema veya tartışma etrafında şekillenen derlemeler tekil olarak basılması mümkün olmasa da nadir olan alandaki isimlerin birçoğunun bilinmesine ve okunmasına olanak sağlar. Bu arada Dipnot Yayınları’na internet sitelerine daha çok önem vermeleri gerektiğini şiddetle salık veririz, zira bu listeden olan eserlerin hiçbiri sitelerinde bulunmamakta.
Scott Gordon - Sosyal Bilimler Tarihi ve Felsefesi - Küre Yayınları, çev: Ümit Tatlıcan ve Hasan Kösebalaban
Donatella della Porta & Michael Keating - Sosyal Bilimlerde Yaklaşımlar ve Metodolojiler - Küre Yayınları, çev: Sabri Gürses
Gurminder K. Bhambra - Moderniteyi Yeniden Düşünmek (Post-Kolonyalizm ve Sosyolojik Tahayyül) - İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, çev: Özlem İlyas
Nezar Alsayyad & Mejgan Massoumi - Dindarlık ve Kentsel Mekânın Yeniden Üretimi (Fundamentalist Kentin Olabilirliği) - Litera Yayıncılık, çev: Şevket Emek Ataman
Güncelleme Tarihi: 16 Nisan 2016, 13:56
Sosyalbilimci - 3 yıl Önce
teşekkür ederiz, oldukça iyi bir katkı oldu. yayıncılık günlüğü tutan birilerine ihtiyacımız olduğu şimdi çok daha iyi anlaşıldı. tüm yayınları takip etmek çok zor çünkü. bence bu seri devam etmeli, sonraki yıllar için de dünyabizim'in mutat dizilerinden/kategorilerinden biri olmalı.
Andrew Ross'un yazdığı Krediokrasi sizce borç meselesine katkı yapan bir eser midir?