TürkVet-Yazılar,ABD ve Diğer Ülkeler Uygulamaları,ABD Akredite Veteriner Hekimlik
ABD Uygulaması;"Akredite Veteriner Hekimlik" *
Ülkemizde kamudaki mevcut veteriner hekim istihdamı ile gerek hayvan sağlığı, gerekse halk sağlığını korumada, bu amaçlara yönelik kontrol ve sertifikasyon hizmetlerini yürütmede gerek sayısal, gerekse yapısal yetersizliğin hat safhada olduğu herkes tarafından bilinmektedir. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı Merkez ve taşra yapılanmasının bu yetersizliğe olumsuz katkısının ise problemi kat kat artırdığı genel kabul haline gelmiştir.
AB uyum sürecinde Türkiye'nin her türlü siyasi ve sosyal kriterlere uyum sağlasa bile veteriner mevzuatının uyumlu hale getirilmediği, hayvan sağlığı ve veteriner halk sağlığı kriterlerinin yerine getirilmediği takdirde AB'ne girmenin mümkün olmadığı ve bu konuda istisna veya yumuşak geçişin olamayacağı AB TAIEX Ofisi Uzmanlarınca çok net olarak ifade edilmektedir. Bunun ötesinde AB entegrasyon öncesinde bu konuda mevzuat ve uygulamada uyum sağlanmadan ihracat imkanı bulunmamaktadır. Hayvansal üründe üretim fazlamız olan yegane ürünlerden beyaz et krizinin temeli de buna dayanmaktadır.
Hayvansal ürünlerin kontrol ve denetiminin üretimden satışa ve tüketime kadar nicelik ve nitelik olarak yetersizliği, ihracata engel olması nedeniyle ülkemizi ciddi boyutta ekonomik şekilde zarara uğratırken yurt içi tüketiminde önemli bir gıda güvenliği ve halk sağlığı probleminin varlığını ortaya koymaktadır. Her şeyden önce halkımızın sağlığı için sağlıklı çalışır ve güvenilir bir veteriner kontrol sisteminin gecikilmeden oluşturulması gereklidir.
Bu durumda tebliği yayınlanan, her ne kadar içerik ve kapsam olarak yeterli görülmese de, her yönüyle eksiği çok olsa da bir ilk adım olması nedeniyle aksak da olsa yürürlüğe konulmasını beklediğimiz "yetkilendirilmiş veteriner hekimlik" konusunun netleşmesi arzu edilmektedir.
Ülkemizdeki hayvan sağlığı ve gıda güvenliği hizmetlerinin düzenlenmesine katkı sağlaması ümit ve temennisiyle AB'nde yetkilendirmiş veteriner hekim uygulamasına benzer ABD'de yürütülen "akredite veteriner hekimlik" uygulamasını bilginize sunuyoruz.
1921 yılında, Amerikan Tarım Dairesi (USDA) özel veteriner hekimlerin hayvan hastalıklarının takibi konusunda Federal veteriner hekimlere yardımcı olmalarını sağlamak amacıyla akredite veteriner hekimlik programını yürürlüğe koymuştur. Bugün, Bitki ve Hayvan sağlığı Kontrol Servisi (APHIS), akredite veteriner hekimler, ve Devlet hayvan sağlığı elemanları işbirliği içerisinde ve Ulusal Veteriner Hekim Akreditasyon Programı (NVAP) içerisinde çalışmaktadırlar. NVAP'nin hedefi, ABD'deki hayvanları olumsuz etkileyen hastalıkları önleyerek, kontrol ederek ve tedavi ederek ABD hayvanlarının sağlığını, kalitesini ve pazarlanabilirliğini idame ettirmek ve iyileştirmektir.
23 Kasım 1992'de APHIS, akreditasyonu eyaletlerden ziyade ülke bazında başlatmıştır. Ulusal bir program oluşturulması APHIS'e ülke çapında yeterli sayıda akredite veteriner hekim bulunduğu garantisini sağlamıştır. Ulusal program aynı zamanda akreditasyon prosedürlerini ve akredite olma şartlarını standartlaştırmıştır. Bu sayede tek tip bir başvuru programı uygulanabilmiştir. APHIS, eleme sınavı yerine kapsamlı bir oryantasyon programını uygulamaya koymuştur.
Akredite veteriner hekimler, ABD'de hayvancılık ve hastalıklarla mücadele programının omurgasıdır. ABD'de muayene, kontrol, test uygulama ve sertifikasyon gibi resmi faaliyetlerin çoğunluğu akredite veteriner hekimler tarafından yürütülmektedir. ABD deki tüm veteriner hekimlerin %80'den fazlası akreditedir.
Hayvan nakliyesi ve ihracatı ile uğraşan firmalar da sevk edilen hayvanların gittikleri eyalet yada ülkeye hastalık taşımayacağının teminatını almak açısından büyük oranda akredite veteriner hekimlere bağımlıdır. Akreditasyon programı ABD hayvancılık endüstrisinin ayrılmaz bir parçası haline gelmiştir.
Devlet Veteriner Hekimi İle Birlikte Çalışmak
NVAP (Ulusal Veteriner Hekim Akreditasyon Programı) ve APHIS ,akredite veteriner hekimler ve Devlet Hayvan Sağlığı Elemanları arasındaki karşılıklı saygı ve mesleki ortaklığa dayanmaktadır. Global ekonomik yapıya olan yönelim ile bu ortaklar Amerikan Tarımını desteklemek için gittikçe daha yakın çalışmaktadırlar. Bu amaçla:
Programın yükümlülüklerini anlamaları gereklidir.
Program homojen ve kesintisiz olarak sürdürülmelidir.
Programın bütünlüğü korunmalıdır.
Akredite olmakla, bir veteriner hekim müşterilerine daha fazla hizmet sunabilmektedir. Örneğin, Çiftlik hayvanları veteriner hekimleri, akredite oldukları takdirde hastalık salgınları da dahil, alımsatım ve nakliye gibi konularda müşterilerine daha yaygın hizmet verebilir. Akredite küçük hayvan hekimleri, evcil hayvanların yada kuşların sahipleri ile birlikte yurt içi veya yurtdışı seyahat edebilmeleri için gerekli eşlik sertifikalarını tanzim edebilirler.
Veteriner hekim akreditasyonu, isteğe bağlı bir programdır ve Federal Hükümet tarafından alınmış zorlayıcı bir tedbir yoktur. NVAP'a katılan akredite veteriner hekimler Federal Yönetmeliklerdeki görevlerini standart olarak yerine getirmekle yükümlü olurlar.
Ulusal Olarak Akredite Olmak
Bu program dahilinde görevleri yürütmeye başlamadan önce, APHIS Veteriner Hekimlik Hizmetleri (VS) kanalıyla akredite olmak gereklidir. Ulusal akreditasyon için tabloda verilen kriterler sağlanmalıdır ve diğer eyaletlerde de çalışmak üzere yetki alınması gereklidir. Ulusal akreditasyon, şartlar yerine getirilmek suretiyle, gerekli müsadeler verildikten sonra lütfedilen ünvandır.
Akredite olmak için aşağıdaki konuları içeren temel oryantasyon tamamlanmalıdır;
Federal hayvan sağlığı yasaları, yönetmelileri ve tüzükleri
Eyaletler arası hayvan sevki için gereksinimler,
- Hayvanların ihracat ve ithalat gereksinimleri,
Hayvan hastalıklarının kontrolü ve eradikasyonuna ilişkin USDA programları,
Hayvan hastalıkları teşhisi için laboratuvar desteği,
Etik ve mesleki mesuliyetler,
Akreditasyon talebinde bulunulan eyaletin hayvan sağlığı konusundaki hususları,
Eyalet inisiyatifleri, düzenlemeleri ve programları.
Veteriner Servisi (VS), bu temel oryantasyonu Veteriner Fakültelerinde yada Veteriner Servisi bölge bürolarında vermektedir. Bir temel oryantasyon programına katılım için gerekli işlemleri Veteriner Servis Bölge Ofisleri yapmaktadır.
Akredite olmadan önce, APHIS Sorumlu Bölge Veteriner Hekimi (AVIC) tamamlayıcı oryantasyon gerekli görebilir. Tamamlayıcı oryantasyon, başvurunun yapıldığı eyalet için özel sağlık hususlarını kapsar.
Ulusal akreditasyon için Veteriner Servisi müracat formu (Form 136A) doldurularak başvuru yapılır. Bu başvuru bölgedeki Veteriner Servisi Bölge ofisine yapılır. Bu başvurudan önce,başvuru sahibi aşağıdaki hususları yerine getirilmelidir;
Hayvanları fiziksel olarak muayene edebilecek ve sürü kontrolü yapabilecek durumda olunmalıdır,
Yaygın hayvan ırklarını tanıyabilmelidir,
Brusellosis dövmelerini, buzağı dönemi aşılama küpelerini ve kulak küpelerini okuyup anlayabilmelidir,
Diş muayenesi metoduyla hayvanlarda yaş tayini yapabilmelidir,
Kulak küpesi, dövme, sırt küpesi ve bileklik takabilmelidir,
Nakledilecek olan kümes hayvanlarında hastalık durumunu belirleyen sertifika verebilmelidir,
Ülke içi ve dışı hayvan sevkiyatı için gerekli belgeleri eksiksiz doldurabilmelidir,
Resmi mühürleri uygulayabilmelidir,
Çiftlik hayvanların nekropsisini bilmelidir,
Egzotik hastalık belirti ve lezyonlarını tanıyabilmelidir.
Hayvanlar için hastalık kontrol stratejisi planlayabilmelidir.
Brusella aşısı yapabilmeli ve aşı formunu tanzim edebilmelidir.
Kan alabilmeli ve sevk edebilmelidir.
Sığırlarda tüberkülin testi yapabilmelidir.
Hayvan hastalıklarının yayılmasını önlemek için temizlik ve dezenfeksiyon planları hazırlayabilmelidir.
APHIS tarafından takibi yapılan hastalıkların (brusellosis, pseudorabies ve tuberculosis) kontrol prosedürlerini izah edebilmelidir.
Ulusal Akreditasyon Bildirimi
Ulusal akreditasyonun verilmesinden evvel, Veteriner Servisi, başvuru formundaki bilgilerin doğruluğunu ve gerekli şartların yerine getirildiğini kontrol eder. Onaylanması halinde AVIC tarafından onaylama yazısı gönderilir. Akreditasyona tabi işlemleri yürütmeden önce bu onay yazısının alınması gereklidir. Ayrıca resmi akreditasyon sertifikası da verilir.
Akreditasyona Tabi Çalışmaların Diğer Eyaletlerde Yürütülmesi
Ulusal olarak diğer eyaletlerde de çalışmak istenmesi durumunda yeni bir başvuru yapılmasına gerek yoktur. Ancak Bölge Veteriner Hizmetleri Ofisine durum bildirilmelidir. Bu durumda yeni eyalet için tamamlayıcı oryantasyona katılınması gerekebilir. Diğer eyalette çalışmaya başlamadan önce o eyaletin AVIC yetkilisinden onaylama yazısı alınması gereklidir.
Veteriner Hekimlerin Akreditasyonu için Gerekli Hususlar
Diğer Eyaletler için
Temel Oryantasyon programı
Tamamlayıcı Oryantasyon Programı
Her eyalet için özel bir tamamlayıcı oryantasyon gerekebilir
Bir Veteriner Fakültesi yada eşdeğeri olduğu akredite edilmiş bir okuldan veteriner hekimlik derecesi alınmalıdır
Eyalet içerisinde gözetimsiz çalışmaya yetkili olmalı ve bu konuda yasal bir engel olmamalıdır
Veteriner Servisi Müracaat formu(Form 136A) doldurulmalıdır
Çalışılmak istenilen her eyalet için O eyaletin AVIC bürosuna başvurulmalıdır
Akredite Veteriner Hizmetleri Standartları
Akredite veteriner hekim, kendisine verilen akredite veteriner hekimliği yetkisi dahilindeki çalışmalarını sadece veteriner hekimin lisansının verildiği veya yasal olarak veteriner hekimlik hizmetlerini yürütmesine müsaade edilen eyalet içerisinde uygulayabilir. Bir akredite veteriner hekim, akredite veteriner hekimlerin yapması gereken ve Federal Yasalarla düzenlenmiş olan hizmetleri belirtilen yükümlülükleri ile birlikte yürütür. Ayrıca O eyaletteki mesul (devlet yetkilisi) veteriner hekim tarafından verilen programlara da uymakla yükümlüdür. İşlemleri yürütürken aşağıdaki standartları sağlamalıdır.
a) Akredite veteriner hekim yürüttüğü test, muayene, aşılama, yada kendisi tarafından, rutin sağlık bakım programları kapsamında hayvanlara uyguladığı tedaviler hakkında, bunların sonucunu belirten sertifika, form, kayıt yada raporu, rapor tarihinden 10 gün öncesine kadar bizzat muayene etmediyse veremez. Bir akredite veteriner hekim bu tarz anormallik belirtisi olan bir hayvanı, bir hastalığın varlığını yada yokluğunu belirleyecek klinik bulguları tayin etmek üzere muayene eder.
1. Rutin sağlık bakım programı kapsamında bir hayvan yada sürünün ilk iki muayenesi akabinde, kendisi muayeneyi bizzat rapor tarihinden önceki 10 gün içerisinde yapmadıkça Akredite veteriner hekim yürüttüğü test, muayene, aşılama, yada kendisi tarafından, rutin sağlık programları kapsamında hayvanlara uyguladığı tedaviler hakkında, bunların sonucunu belirten sertifika, form, kayıt yada rapor veremez.
2. Rutin sağlık bakım programı kapsamında bir hayvan yada sürünün üçüncü ve sonraki muayeneleri akabinde, kendisi muayeneyi bizzat rapor tarihinden önceki 30 gün içerisinde yapmadıkça Akredite veteriner hekim yürüttüğü test, muayene, aşılama, yada kendisi tarafından, rutin sağlık bakım programları kapsamında hayvanlara uyguladığı tedaviler hakkında, bunların sonucunu belirten sertifika, form, kayıt yada rapor veremez
b. Bir akredite veteriner hekim, kesin ve tam olarak ve ilgili olduğu hayvanı tam olarak tanımlamadıkça yada tanımlayana kadar ve uygulanan muayene, test, aşılama yada tedavinin tarihleri ve sonuçları ve geçerlilik süresi gösterilmeyen ve bizzat yapılmayan durumlarda bu paragrafın c bendi hükümleri hariç tutulmak kaydıyla bir sertifika, form, rapor yada kayıt veremez yada kullanılmasına izin veremez. Sertifika, form kayıt yada raporlar verildiği tarihten itibaren 30 gün için geçerli ve sadece bu dokümanda tanımlanan hayvana ait olarak verilir. Akredite veteriner hekim verdiği bu dokümanın kopyalarını, Bölge Sorumlu Veteriner Ofisi tarafından kendisine belirtilen tarzda ilgili yerlere iletir.
c. Bir akredite veteriner hekim başka bir akredite veteriner hekimin yaptığı muayene, test, aşılama yada tedaviye ilişkin bir sertifika, form, kayıt yada raporu aşağıdaki haller oluşmadıkça veremez.
i. Muayene, test, aşılama yada tedavinin başka bir akredite veteriner hekim tarafından uygulandığını, uygulayan veteriner hekimin adı, uygulama yeri ve tarihi de belirtilmedikçe; ve
ii. Testler bir laboratuvar tarafından yürütüldüyse bu laboratuvarın test raporunu ve diğer detaylarını kendi belgesine ekleyerek yada bu belgeyi kendisinde saklayıp bilgileri kendisi eklemedikçe
d) Bir akredite veteriner hekim resmi test, muayene, tedavi ve aşılamaları yapacak ve numuneleri Federal ve Eyalet yönetmeliklerince ve Bölge Sorumlu Veteriner Ofisince verilen talimatlar uyarınca belirlenen laboratuvarlara sunacaktır.
e) Bir akredite veteriner hekim reaksiyonlu hayvanları tanımlayacak yada tanımlamak için Bölge Sorumlu Veteriner Ofisince kendisine verilen talimatlar uyarınca kulak küpesi yada benzer bir yöntem kullanarak fiziksel olarak belirleyecektir.
f) Bir akredite veteriner hekim APHIS tarafından (CFR Bölüm I kapsamında) takip edilen hastalıklardan birisine yada bulaşmaya yatkın başka bir hastalık veya ABD de görülmeyen bir hastalık teşhis etmesi yada şüphelenmesi durumunda derhal Bölge Sorumlu Veteriner Ofisine yada Eyalet Hayvan Sağlığı yetkilisine bildirecektir.
g) Akreditasyon faaliyetlerini yürütürken, bir akredite veteriner hekim, bulaşıcı hastalık taşıyan bir hayvanın hastalığının kendi vasıtasıyla bulaşmaması için gerekli tedbirleri almakla yükümlüdür.
h) Bir akredite veteriner hekim Bölge sorumlu veteriner hekimi tarafından kendisine iletilen yada Eyalet Hayvan Sağlığı bürosu tarafından Bölge Sorumlu Veteriner Ofisi kanalıyla kendisine iletilen hayvan hareketleri, hastalık takibi kontrolü ve giderilmesi prosedürlerine ilişkin Federal ve Eyalet düzenlemelerini takip ederek bilgilerini güncellemekle yükümlüdür.
i) Bir akredite veteriner hekim kullanımı için kendisine verilen rapor, form sertifika, mühür dijital imza ve kulak küpesi, bileklik ve benzeri tanımlama materyali ile benzeri resmi materyalin güvenliğinden ve uygun şekilde kullanılmasından sorumludur. Yukarıda sayılanlardan kaybolan çalınan veya uygunsuz yada sehven kullanımlardan Bölge Yetkili Veteriner Ofisini haberdar etmekle yükümlüdür.
j) Akredite veteriner hekim, Bölge sorumlu veteriner hekimi(ofisi), ihracat işlemlerinin gerektirmesi durumunda zaman kazanmak amacıyla talimat vermesi ve laboratuvar test sonuçlarının bilahare sertifikaya eklenmesini kabul etmesi halinde bir laboratuvardan edinilen test raporlarını eklemeksizin (bu bölümün 91 kısmına göre) orijin sağlık belgesi verebilir. Bu durumda akredite veteriner hekim sertifikanın üzerine laboratuvar sonuçlarının bölge sorumlu veteriner hekimi tarafından bilahare ekleneceğini belirten bir eki sertifikayla birlikte verir.
*Dr.Mustafa ALTUNTAŞ,TVHB Dergisi,2002,3-4 yayınlanmıştır