Anadili Dil Kültürü ve Eğitimi Dergisi - 2003 - Sayfa: 4
Yine de, bu demek değil ki, masallarımızın, öykülerimizin yerini televizyon, sinema, internet ya da ev ortamındaki CD filmler alsın. "Okumak" ayrı bir kültür. Eğer bu kültür küçük yaştan alınmışsa, o kişiyi okuma eyleminden ayırmak mümkün değildir. Küçük yaşta klâsik müzik dinleme kültürü edinmiş olan, tiyatroya, operaya giden, resim sergilerini gezen, sanatçı ruhunu canlı tutabilmeyi alışkanlık edinen biri, büyüdüğünde bunlardan vazgeçebilir mi?
Çocukların düş gelişiminden söz edersek, burada şöyle bir duraksıyorum aslında. Hangi "düş gelişimi"? Çocukların düş dünyası zaten o kadar geniş ki, biz yetişkin sınırlılığımızla onların düş gücünü genişletmek ya da zenginleştirmek gibi bir başarıya sahip olabildiğimizi düşünürsek yanılırız. Ancak onların düş güçlerine koşut şeyler üreterek, unutmakta olduğumuz kendi düşlerimizi canlandırabilir, bir yandan da, çocuk dünyasına girerek, onlarla iletişim kurma başarısını yakalayabiliriz, hepsi bu.
Düş dünyasına seslenebilen masallar, öyküler yazmakla çocukların düş dünyasını geliştirdiğimiz düşlerine kapılmayalım; biz yazarların başarısının, çocuk dünyasına yaklaşarak, okur-yazar iletişimini güçlendirmek olduğunu bilelim. Bu ilişkide, onların düş dünyasını ellerinden alıp daha çocukluk yaşında onları "yetişkin" dünyasına çekebileceğimiz gibi, çocukluk düşlerini ve yaratıcılığını, biz yetişkinlerin dünyasına taşımalarına da yardımcı olabiliriz. Seçim, çocuk kitabı yazarınındır...
Bilgisayar, televizyon gibi, çocuklara hazır bir renkli dünya sunan iletişim araçlarını ortadan kaldıramayacağımıza göre, onlarla birlikte ve onlara rağmen ve hatta onları da kullanarak, düş gücümüze sahip çıkmayı öğrenmemiz gerekir.
Zaman ayırarak onlarla birlikte oyunlar oynar, kitaplar okursak, uyaranlarla dolu yaşam ortamında çocuklarımıza, düşlerin çekiciliğini unutmayacakları bir geleceği hazırlamış olabiliriz.
8. Masal anlatımında dikkat edilmesi gereken unsurlar nelerdir?
(Burada sorulmak istenen, masal anlatma ya da okuma sırasında anlatıcı/okuyucunun sesini nasıl kontrol ettiği, masala ne kadar süre ayırması gibi özellikler midir, yoksa masalı anlatırken çocukla masal arasındaki ilişkiyi izleyerek nerde duracağını ve içeriği nasıl değiştirebileceğini sezinlemesi midir? Belki başka bir şey... Tam olarak anlayamadım. Yani yanıtta özne masal mıdır, anlatan mı, yoksa çocuk mu?)
9. Keloğlan masalları için ne düşünüyorsunuz?
Keleğlan masal değildir, düpedüz gerçektir. Çevrenize bir bakın. Kel olmasalar da, her biri yaşamı süresince Keloğlan'ı birebir canlandırabilecek yetenekte, çok sayıda Keloğlan ve Kelkız görebilirsiniz çevrenizde... Kimi eşi, dostu, komşuyu kündeye getirip malına konmaya çalışır, kimi olduğundan farklı görünüp dengi olmayan eşe sahiplenir, kimi aklını kurnazlıkta kullanıp aldatmacayı hüner sayar. Kötülüğe daha büyük bir kötülükle yanıt vermeyi ustalık görüp, hak bilir.
Keloğlan tipi, çocukluğumda bana çok itici gelirdi. Çok masal dinledim, çok masal okudum. Ama Keloğlan denince, saçına kelkıran girmiş, kafa derisi mikroplu, hastalıklı bir tip gelirdi aklıma. Aklını tam kullanamayıp tuz deyince buz, şeker deyince teker anlayan biri olduğu halde, masalın sonunda zengin bir kahramana dönüşmesi de beni çok şaşırtırdı. Bir insan hem saf hem kurnaz; hem dürüst, hem hırsız; hem aptal, hem uyanık nasıl olabilir? Keloğlansa adı, oluyor!
10. Çocukları tembelliğe yönlendirmiyor mu?
Yalnızca tembelliğe mi? Saflığın, tembelliğin, aptallığın bir yansıması olan masal kahramanı, üstelik aptallıklarıyla her seferinde doğru ve başarılı bir dönüt alabiliyorsa yaşamdan, ya da kurnazlığını kullanarak çalışmadan karşısındakini alt edebiliyorsa ve masal sonunda saraylara, mallara mülklere, padişah kızlarına kavuşup, ele güne karşı da kahraman olabiliyorsa eğer, yapılması gerekenin çalışıp kendini geliştirmek değil, kurnazlığa başvurup başkasının elindekileri almak olduğu sonucunu sunuyor bence okurlara.
Masalın birinde Keloğlan çalışmaya niyetlenir ve yıllarca büyücünün yanında çalışıp istediği kılığa girmeyi öğrenir. Masalın sonunda, bu yeteneğini, ustasını öldürüp varlığını almakta kullandığını görürüz. (Keloğlan ile Ali Cengiz Oyunu) (10)
Böyle bir masaldan çocukların elde edeceği sonuçlardan biri, kötü olanın öldürülebileceği ve ona acınmayacağıdır. Bir başka sonuç da, yıllarca çalışılarak elde edilemeyen zenginliğin, kurnazlıkla, göz açıp kapayana kadar elde edilebileceğidir.
Olumlu sonuçlar da vardır, bulunabilir elbet. Ancak sınav hesabına göre her yanlış bir doğruyu götürürse eğer, dikkat edelim, elimizde yalnızca eksilerle kalabiliriz.
Çocukluk, yaşanıp geçilen, geçince unutulan bir dönem değildir; çocukluk her zaman bizimledir. Çocuklarımız da çocukluklarını hep hatırlayacaklar. Ve ellerindeki karneye yaşam boyu bakıp duracaklar...
Acaba dürüstlüğün enayilik, doğruluğun aptallık sayılmadığı bir yaşama katılma sınavını başarıyla verebilmiş olabilirler mi?...
“Çocuk ve Edebiyat”, Sedat Sever, Kök Yayınları’2003, s.47
“Çocuk Edebiyatı”, Selahattin Dilidüzgün, Anadolu Üniversitesi Yayınları’2002, s. 35
“Beş Kardeşler Masalı”, İsmail Sivri, Bilgi Yayınevi’1996
“Keloğlan Ak Ülke”, Duran Yılmaz, Yuva Yayınları’1998
“Gerçek Oyunlar Sanal Oyunlara Yenildi. Masumiyet de Şiddete...” Çocuk ve Aile, Ekim’2001, Sayı:41
“Çocuk Edebiyatı”, Selahattin Dilidüzgün, Anadolu Üniversitesi Yayınları’2002, s. 41
“Peri Masalları Üzerine”, J.R.R. Tolkien, Altıkırkbeş Yayınları, s.52
“Az Gittik Uz Gittik”, Pertev Naili Boratav, s.302
“Çocuk ve Edebiyat”, Sedat Sever, Kök Yayınları’2003, s.14
“Keloğlan Masalları”, Tahir Alangu, Afa’1990 s.145