KİTAPLAR VE HAYALLER DÜNYASI
15 Mart 2015 - 15:57:23
Çocukların, bir yaşından başlayarak sanatsal nitelikli görsel ve dilsel uyaranlarla buluşturulması gerekir. Okul öncesi dönemde, çocuğun görsel ve dilsel uyaranlarla iletişimi başlatan en etkili araçlar, sanatçı duyarlığı ile hazırlanmış resimli çocuk edebiyatı yapıtlarıdır. Bu yapıtlar, kavramsal gelişimlerini destekleyen; gözlemleme, karşılaştırma, sınıflandırma, uygulama gibi bilişsel becerilerini geliştiren; gülme, oynama, eğlenme, düş kurma gibi temel gereksinmelerini karşılayan özellikleriyle, çocukların “kâğıda basılmış” oyuncaklarıdır. Bu oyuncaklar, görsel ve dilsel metinleriyle, çocukları estetik öğrenme sürecinin öznesi kılarak yaşama hazırlar; onlara insana, doğaya, hayvana yönelik duyarlık edindirir. Çocuklara, anlama ve anlatma becerilerini geliştirebileceği, Türkçenin yaratıcı anlatım olanaklarıyla kurgulanmış bir dil ve yaşam alanı yaratır. Sözcüklerin, çizginin ve rengin oluşturduğu anlam evreninde, çocuklar, sanatçılar tarafından sunulan iletilerin kılavuzluğunda,
toplumsal değerler edinir; çeşitli kişilik özelliklerini tanıma olanağı bulur ve belli konularla ilgili düşüncelerini açıklarlar. Olaylar arasında neden sonuç ilişkileri kurarlar. Belli kavramları kullanmayı öğrenirler. Gözlem yapma ve problem çözme yeteneklerini geliştirir. Tüm bu bahsedilenler de onların zihinsel ve duygusal gelişimini desteklerken, imajinasyon dediğimiz hayalinde canlandırma işlevinin de ilerlemesini sağlar. Yapılan okuma faaliyetlerinin yanında, kelime oyunları, çeşitli öyküler, tekerlemeler, şiirler, bilmeceler, parmak oyunları, hikâye kitabının okunuşunu izleme, kitabı sağdan sola çevirme gibi etkinlikler, görsel okumanın gelişmesi, renkleri ayırt edebilme, görsel-işitsel hafızanın gelişmesi, el-göz koordinasyonu gibi okuma öncesinde gerekli olan becerilerin gelişmesinde önemli rol oynar. Bu nedenle özellikle okullarımızda uygulanan, Türkçe dil etkinlikleri çocuğun kendi kendini tanımasına, iç dünyasını keşfetmesine yardımcı olur. Kendisinin farkına varan çocuk da kolaylıkla kendisini ifade edebilme, günlük sevinçlerini, üzüntülerini başkalarıyla paylaşma özelliği kazanabilir. Ayrıca çocuk, çevresinde gördüğü olumlu ilişkiler yoluyla kendisine güven duymayı öğrenecektir. Bu da onun duygusal yaşamının sağlıklı gelişmesine katkıda bulunacaktır.
Okullarda uygulanan Türkçe dil etkinlikleri ile çocuklara, çevreyi ve diğer insanların tutum ve davranışlarını algılamaları için gerekli yönlendirme yapılır. Böylece çocuk çevresindeki nesnelerin benzerlik ve farklılıklarını (renk, şekil, hacim vb. özelliklerini), birbirlerinin aynı, farklı olan özellikleri eşleştirme, şekil-zemin İlişkisini, uzaydaki konumlarını ayırt etmeyi ve onları zihinde saklanması gibi işlevleri yerine getirir. Ayrıca çocukların çevrelerindeki nesnelere ait sesleri de algılamaları sağlanır. Türkçe dil etkinlikleri çocuğun dikkatinin gelişimini sağlar. Çocukların dikkatini belirli bir nesneye, etkinliğe veya davranışa yoğunlaştırması ile öğrenme arasında yakın ilişki bulunmaktadır. Çocukların dikkat süreleri de yaş ile birlikte gelişim gösterir. Çocuk Türkçe dil etkinliğinde aktif olarak dinleme veya katılma becerisi geliştirir. Bu da onun dikkat süresinin gelişimi için önemlidir. Türkçe dil etkinliklerinde yer alan kitaptan hikâye anlatımı, kitaba bakma, öyküyü, kahramanları mekânı vb. algılama, kendi ifadeleri ile yeniden yorumlama imkânı sağlar. Böylece küçük yaşlarda kitapla tanışan çocukta okuma alışkanlığı gelişir. Okuma alışkanlığı kazanan çocuk ise gözlemci, araştırıcı, eleştirici yaratıcı özelliklere sahip olur.
Çocuklar için, yetişkinlerce seçilen sayışmaca, tekerleme, bilmece gibi dilsel gereçler; masal, öykü, şiir, roman gibi yazınsal metinler “çocuğa göre” olmalı; başka bir söyleyişle, ilgi ve gereksinmelerine uygun olarak çocukların dilsel ve görsel algılarını uyarabilmelidir. Bilinmelidir ki her metin (kitap) çocuğa göre değildir. Çocuğun dilsel, bilişsel, kişilik ve toplumsal gelişimine uygun olmayan; onun ilgi ve gereksinmelerine seslenmeyen dilsel ve görsel metinler, yaşamın ilk yıllarında çocukla kitap arasında engeller oluşturmaya başlar. Çocuğun, metinlerle iletişim kurma isteğini köreltir.