NEOTEKTONİK ORTA ANADOLU OVA REJİMİ. Doç.Dr. Yaşar EREN - PDF
Download "NEOTEKTONİK ORTA ANADOLU OVA REJİMİ. Doç.Dr. Yaşar EREN"
1 ORTA ANADOLU OVA REJİMİ
2 Karlıova ekleminin doğusunda kalan sıkışma Doç.Dr. Yaşar bölgesi EREN NEOTEKTONİK ile batısında kalan genleşme bölgesi arasında bulunan geçiş kesimidir.
8 KAFZ ile Toroslar arasında kalan geniş kesimlerin en tipik yapıları Konya, Tuzgölü, Akşehir ve Niğde gibi büyük ovalardır.
9 Orta Anadolu yu NEOTEKTONİK denetleyen aktif neo - tektonik rejim Şengör (1980) tarafından ova rejimi olarak tanımlanmıştır.
10 Şengör e göre ova kenarları ikiden çok verev atımlı faylarla sınırlı havzadır. Batıda bu ovalar dereceli olarak Ege graben sistemine geçiş gösterirken, Bu ovalar bölgesi kuzeyde KAFZ, doğu ve güneydoğuda DAFZ, güneyde ise Adana-Kilikya havzasının kuzey omuzunu oluşturan Orta Toroslar ile sınırlanır.
11 Bölgenin en tipik NEOTEKTONİK yapısal elemanları KD-GB ve KB-GD yönlü büyük faylardır. Şengör (1979b) Orta Anadolu ovalarının oluşumunu, genelde ovaları sınırlayan bu fay sistemine bağlamıştır.
12 Buna göre ovaların Ege Graben sistemine dereceli olarak geçmesi ve Orta Anadolu da şiddetli Eosen- Oligosen kabuk dilimlenmesine karşın 36 km lik bir kabuğun bulunması (Canıtez, 1962) bu bölgedeki dev havzaların da kuzey-güney gerilme kökenli olduğunu göstermektedir.
13 Şekil, Orta Anadolu fay ağı ile değiştirilmiş bir Prandtl hücresi içerisinde gelişen makaslama düzlemlerinin bir karşılaştırılmasını göstermektedir.
14 Aradaki geometrik benzerlik ve kinematik uyumluluk Orta Anadolu fay ağının ve dolayısıyla bunların sınırladığı ovaların Prandtl hücresinde gösterilen sisteme benzer bir şekilde oluşma olasılığını göstermektedir.
15 Ovaların bir kuzey-güney gerilme ve doğu-batı sıkışma sonucu gelişmeleri, bunların Ege Graben sistemi ile bir kinematik bütünlük oluşturduklarını ve dolayısıyla Anadolu levhası olarak tanımlanan litosfer parçasının Karlıova dan batıya doğru artan bir kuzey-güney gerilme rejimi etkisinde olduğunu göstermektedir.
16 Bölge K-G ve KKD-GGB yönünde, Kıbrıs yayı boyunca Anadolu ve Afrika levhalarının çarpışması sonucu oluşan sıkışma altındadır (2, 6, 11..) Bu bölge bir çok ikincil faylarla bloklanmıştır. NEOTEKTONİK
17 Koçyiğit e göre Orta Anadolu doğuda Niğde ve Orta Anadolu Fay Zonu Batıgüneybatıda Akşehir fay zonu Kuzeyde İzmir-Ankara-Erzincan kenet zonu ile Sınırlanan üçgen şekilli geniş bir alandır.
19 Orta Anadolu iki alt Neotektonik bölgeye ayrılabilir 1- Konya-Eskişehir Neotektonik bölgesi 2- Kayseri-Sivas Neotektonik bölgesi
21 Orta Anadolu yu karakterize eden neotektonik rejimin başlangıç yaşı Erken Pliyosen sonrasıdır ve Orta Anadolu yaklaşık DKD-BGB doğrultusunda genişlemektedir (Koçyiğit )
22 Orta Anadolu yu NEOTEKTONİK karakterize eden diğer önemli tektonik birlikler ve yapılar Kırşehir Bloku Galatya volkanik karmaşığı Erenlerdağ volkanik karmaşığı İzmir-Ankara- Erzincan Kenet Zonu
23 Kırşehir bloku, NEOTEKTONİK Paleozoyik-Mesozoyik yaşlı metamorfitler, Üst Kretase yaşlı ofiyolitik birimler, her ikisini de kesen Üst Kretase-Alt Tersiyer yaşlı granitoyidler, Üst Kretase-Alt tersiyer yaşlı denizel ve karasal birimler ile Miyosen-Kuvaterner yaşlı karasal ve volkanik birimlerden oluşur. Pliyokuvaterner yaşlı henüz deforme olmamış istifler ise Neotektonik havza dolgusunu oluşturur.
24 Galatya volkanik karmaşığı denizel-karasal sedimanter birimlerin ardışımından oluşur. Kuzey Neotetis okyanusunun kuzeye Sakarya levhasının altına yitimi, çarpışması ve çarpışma sonrası her iki levha arasındaki yakınsama, değişik yaş ve evrelerde oluşmuş volkanit ve sedimanter istiflerle temsil edilir (Koçyiğit, 1991, Koçyiğit ve diğ., 2001)
25 Erenlerdağ Volkanik Karmaşığı: Miyosen-Pliyosen yaşlı andezitikbazaltik volkaniklerden oluşur.
29 Bu karmaşık, Anadolu-Afrika- Arabistan levhaları arasındaki yakınsama, ya da Afrika levhasından kopan bir levha parçasının Anadolu levhacığı altında yitmesi ve ergimesinden kaynaklanmış olmalıdır (Innocenti ve diğ., 1975).
30 KONYA-ESKİŞEHİR NEOTEKTONİK NEOTEKTONİK BÖLGESİ (KENB) Kuzeyde Kırıkkale, güneyde Niğde arasında uzanan Kesikköprü ve TGFZ nun batısında kalan alandır.
31 Kesikköprü ve TGFZ iki neotektonik bölge arasında geçiş zonudur ve her iki neotektonik bölgenin özelliklerini taşır. KENB batıgüneybatı Anadolu ve göller bölgesinin horst-graben sisteminin devamı olup çekme türü bir neotektonik rejim ve verev atımlı normal faylarla karakterize olur.
32 Bu bölgeyi karakterize eden yapılar Akşehir-Afyon, Ilgın, Konya-Karaman, Bulok, Tuzgölü, Çifteler-Akgöl, Eskişehir grabenleri ve kenar fay zonları Akşehir, Niğde, Karacadağ, İnönü-Eskişehir ve Konya- Bulok fay zonları bu bölgenin önemli faylarıdır.
33 Akşehir Fay zonu:
35 Atalay (1975) tarafından rapor edilmiş, Koçyiğit (1984) tarafından Akşehir fayı, daha sonra da Akşehir fay zonu (AFZ) olarak adlandırılmıştır.
36 Boray ve diğ (1985), Şaroğlu ve diğ (1987) bu fayı Sultandağı fayı olark tanımlamış ve yüksek açılı bindirme olarak nitelendirmiştir.
37 Ancak Sultandağı NEOTEKTONİK depreminin odak mekanizması çözümü verev atımlı bir normal fay vermiştir. Rejimin türü sıkışma değil çekmedir (Koçyiğit ve diğ. 2000a, Koçyiğit ve Özmen 2001).
38 AFZ genelde KB gidişli 450 km uzunluğunda 2-7 km genişliğinde verev atımlı normal faydır.
39 Kuzeybatıda Sındırgı-Simav, kuzeydoğuda Karaman arasında sürekli olmayan yüzeylemeler sunar.
44 AFZ nun en belirgin olduğu alan Doğanhisar- Akşehir-Çay ve Afyon arasıdır. Burada 120 km uzunluk sunan AFZ nun kuzeydoğu bloku düşerek Akşehir- Afyon grabenini, güneybatı bloku da yükselerek Sultandağı horstunu oluşturmuştur.
53 Fay boyunca faya koşut dizilmiş ve kalınlığı yer yer 300 m ye varan alüvyon yelpazeleri, sıcak ve soğuk su kaynakları, üçgen yüzeyler, fay taraçaları, fay aynaları, kayma çizikleri, asılı vadiler AFZ nun verev atımlı normal bir fay olduğunu göstermektedir.
64 AFZ Alt-Orta Miyosen yaşlı birimler ile daha yaşlı metamorfik kayaçlar arasındaki bindirmeyi keser ve öteler. Miyosen den daha genç olup olasılıkla Pliyosen de oluşmuştur. Günümüzde diridir.
65 Fay zonundaki toplam düşey atım 870 metredir. Genişleme türü aktif bir tektonik yapı olup küçük ve orta büyüklükte depremler üretir
66 1921 Argıthanı-Akşehir 1946 Ilgın-Argıthanı 2000 Sultandağı 2002 Çay depremleri Bu fay zonu üzerinde oluşmuştur.
68 İnönü-Eskişehir Fay zonu NEOTEKTONİK BKB-DGD gidişli Eskişehir fay zonu oldukça fazla normal bileşen kapsayan sağ yönlü bir faydır. Uludağ dan Afyon a kadar uzanır.
70 Eskişehir Sivrihisardan Tuzgölüne kadar uzanan bir zondur. İnegöl ile Sultanhanı arasında 430 km uzunluğa ve km genişliğe sahiptir.
71 Batı yarısı BKB, doğu yarısı ise KB gidişlidir. Önemli sağ yanal doğrultu atımlı bileşeni olan verev atımlı normal bir fay zonudur. Batıdan doğuya doğru İnegöl, Bozöyük grabenleri, Orta kesimde Sivrihisar yükselimi (horstu) ile ayrılmış, kuzeyde Eskişehir güneyde Çifteler-Akgöl grabenleri, doğuda ise Tuzgölü grabeni bu fay zonunun önemli yapısal öğeleridir.
72 İEFZ diri bir fay olup küçük ve orta büyüklükte deprem üretir. Son yüzyıl içinde 1956 Eskişehir depremi (M:6.5) depremi ile bu zon kırılmıştır.
73 Konya-Altınekin Fay zonu NEOTEKTONİK
75 Özcan ve diğ. Konya fayı Eren 2000 ve Aksoy ve Eren (2004) tarafından Konya Fay zonu olarak adlandırılmıştır. Koçyiğit, Altınekin-Kırıkkale dolaylarına kadar uzanımı nedeniyle Konya-Bulok fay zonu olarak adlandırmıştır.
79 Niğde Fay zonu NEOTEKTONİK
80 Kuzeydoğuda Niğde, güneybatıda Karaman illeri arasında uzanır
81 yaklaşık 170 km uzunluğunda 5-8 km genişliğinde önemli miktarda sol yanal doğrultu atım bileşeni olan verev atımlı normal bir faydır.
82 Niğde Fay zonu (NFZ), TGFZ gibi geçiş zonudur. Konya-Karaman grabeninin güneydoğu kenarını sınırlar. Boyutu birkaç km ile 25 km arasında değişen bölümlerden oluşur. Niğde metamorfitleri ile diğer Geç Pliyosen öncesindeki kayaçlar ile Pliyo-kuvaterner yaşlı kayaçlar NFZ tarafından karşı karşıya getirilmiştir.
83 Akarsular graben kenar faylarını geçerken ani enerji azalması nedeniyle yüklerini boşaltarak graben kenar faylarına paralel dizilmiş bir seri yelpaze oluştururlar. Bunlardan en büyüğü üzerinde Ereğli ilçesinin bulunduğu ve Aydınkent çayı tarafından çökeltilmiş olan Ereğli yelpazesidir.
86 Geç Pliyosen den beri düşey atım 400 metredir Tarihsel depremler ve diğer jeolojik veriler NFZ nun aktif bir fay zonu olduğunu göstermektedir Niğde depremi bu fay zonu üzerinde olmuştur.
87 Çeltikçi Fay zonu NEOTEKTONİK Güneybatıda Beypazarı ile kuzeybatıda Kızılcahamam arasında uzanır.
88 Yaklaşık 65 km uzunluğunda, 2-8 km genişliğindedir ve K60D gidişlidir. Çeltikçi fay zonu küçük ve orta büyüklükte deprem oluşturan önemli miktarda normal bileşeni olan sağ yanal atımlı bir doğrultu atımlı faydır Ankara 2000 Uruş M:4.8
İÇİNDEKİLER. 3 ŞUBAT 2002 ÇAY (AFYON) DEPREMİNİN KAYNAĞI VE AĞIR HASARIN NEDENLERİ: Akşehir Fay Zonu...3. Giriş...3
3 ŞUBAT 2002 ÇAY (AFYON) DEPREMİNİN KAYNAÐI VE AÐIR HASARIN NEDENLERİ: Akşehir Fay Zonu (Jeolojik ön Rapor) 2002.02.03 Mw=6.2 TAŞKIN OVASI ÇAY DERESİ Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi
DOĞU ANADOLU FAY ZONUNDA (KARLIOVA-TÜRKOĞLU ARASINDA) AKARSU ÖTELENMELERİNİN TEKTONİK VERİLERLE KARŞILAŞTIRILMASI
DOĞU ANADOLU FAY ZONUNDA (KARLIOVA-TÜRKOĞLU ARASINDA) AKARSU ÖTELENMELERİNİN TEKTONİK VERİLERLE KARŞILAŞTIRILMASI Comparison of the Offsets in Dreinage Network with Some Tectonic Data between Karlıova-Türkoğlu
ANKARA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ DOKTORA TEZİ MAHMUDİYE-ÇİFTELER-EMİRDAĞ (ESKİŞEHİR GD SU) HAVZASININ NEOTEKTONİĞİ Azad SAĞLAM SELÇUK JEOLOJİ MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI ANKARA 2009 Her Hakkı