[ Yazım Kuralları | Editörler | Dergi Hakkında | İçindekiler | Arşiv | Yayın Arama | Ana Sayfa | E-Posta ]
Bilim, Eğitim ve Düşünce Dergisi
Mart 2009, Cilt 9, Sayı 1, Sayfa(lar)
[ PDF ] [ Editöre E-Posta ] [ Yorumlar ]
AVRUPA BİRLİĞİ ÜLKELERİNDE YÜKSEK ÖĞRETİM FİNANSMAN POLİTİKALARINA GENEL BİR BAKIŞ
Dr. Süleyman KARATAŞ
Eğitim sisteminin finansmanı, diğer çalışma disiplinlerini doğrudan etkileyen ve eğitimin tüm boyutlarını ilgilendiren bir yapısal bir olgudur. Eğitimin finansmanı, geniş anlamda eğitim için fon sağlamak ve sağlanan bu fonları en verimli bir şekilde kullanmaktır. Bu nedenle, eğitimin sorunlarının temel nedenlerinden biri olarak nitelendirilebilecek eğitimin finansmanı konusu, aynı zamanda istendik hedeflerin gerçekleşme olanaklarını da sınırlayan bir faktördür.
Eğitim hizmetlerinin yaygınlaştırılması, iyileştirilmesi ve en etkin şekilde yapılabilmesi için devletin, öncelikle eğitim finansmanı konusuna ağırlık verme gibi zorunluluğu vardır. Çünkü eğitim sektörü bir ülke için en önemli sektördür. Bu önemli sektörde tabiki devlet en etkin şekilde rol oynamalıdır. (MEB, 1996, s:401).
Her açıdan geri kalmış ve gelişme göstermekte olan ülkelerde temel eğitim sorunları genellikle eğitimin finansmanı konusunda kilitlenmektedir. Çünkü her geçen gün bu ülkelerde ortaya çıkan hızlı nüfus artışı ve bu hızlı nüfus artışının beraberinde getirdiği finansal sorunlar ciddi boyutlara ulaşmıştır.
Özellikle bu ülkelerde ortaya çıkan nüfus artışının meydana getirdiği temel sorunlardan biri, bu nüfusun eğitilmesi ve eğitimin finansmanı sorunudur. Bu nedenle bu ülkelerde çalışan eğitim ekonomistleri; eğitim ve kalkınma ilişkisi, eğitimin ekonomik sonuçları, eğitimin finansman politikaları, eğitimde verimlilik, eğitimin arz talep özellikleri, eğitimde fayda ve maliyet analizi, eğitim, insan gücü ve istihdam gibi konuları daha yoğun çalışmışlar ve çalışmaktadırlar. (Adem, 1993, s:87).
AB ÜLKELERİNDE YÜKSEK ÖĞRETİM FİNANSMAN POLİTİKALARI
Avrupa birliğine üye olma noktasında olan ülkemizde her alanda olduğu gibi yükseköğretim alanında bazı köklü değişiklikler yoluna gidilmektedir. Yükseköğretim kurumları elbette Avrupa birliği ülkelerinde olduğu gibi yenileşme sürecine girmektedir. Avrupa birliği ülkelerinde üniversiteler nasıl finanse ediliyorsa ülkemizde de bu yönde değişikliklere gidilmektedir.
Değişen demografik ve siyasi yapılar yüksek öğrenimin geçmişteki konumunu değiştirmiş ve önemli bir hale getirmiştir. Yüksek öğrenim kurumları daha fazla öğrenciye yüksek kaliteli ve çeşitlendirilmiş alanlarda hizmet sunabilmek için kaynaklarını geliştirebilme ve arttırma çabalarına girmiştirler. Bu çabalar devletlerce ulusal önceliği olan alanlara doğru yönlendirilmektedir. Çoğu Avrupa ülkesinde ihtiyaç ve açığın olduğu alanlarda özel girişimde yatırım yapmaya başlamıştır.
Yüksek öğrenimin finansmanı konusunda geçmişte çoğu ülkede öğretim tamamen ücretsiz yapılmakta iken, günümüzde öğrenci katkısı önemli bir etken haline gelmiştir. Bu katkıların sağlanması içinde kredi uygulamaları yaygınlık kazanmıştır. Öğrencilerden alınan katkı uygulamaları öğrencilerin eğitimin değerini anlamalarına yardımcı olmasına rağmen, diğer bir taraftan da eğitimde adalet ve eşitlik ilkesine ilişkin sorgulamaları doğurmuştur.
Yukarıdaki tablo iki bakımdan incelenebilir. Birinci kısımda bazı ülkelerin yüksek öğrenim kurumlarına ayırdıkları GSMH payları verilmiştir. Bu yüzdeler kamu ve özel yüksek öğretim kurumları olmak üzere ikiye ayrılmış ve on yıllık dönemde artış oranları verilmiştir. 1995–2004 dönemindeki bu artış oranları incelendiğinde devletlerin yüksek öğrenime verdikleri önemin iki kat arttığı açıkça anlaşılmaktadır. Tabloda özel yüksek öğrenim kurumlarına ayrılan GSMH payı sadece 2004 yılı verilmiştir. Bu yüzdeler incelendiğinde pek çok ülkenin özel yüksek öğrenim kurumlarına destek olmadığı ya da özel yüksek öğrenim kurumlarının kamuya ait yüksek öğrenim kurumlarına göre oranının az olduğu anlaşılmaktadır.
Tablonun ikinci kısmında öğrenci başına düşen yıllık harcamalar gösterilmiştir. Bu kısımda verilen miktarlara göz önünde bulundurulup, A.B.D. gibi bir ülkeyle Polonya gibi bir ülkedeki öğrenci harcamaları karşılaştırıldığında, iki ülkede verilen öğrenimin kalitesi hakkında belirgin çıkarımlar yapılabilir. Genel olarak Avrupa ülkelerine bakıldığında, AB üyesi ülkeler arasında bir homojenlik görülmektedir. Eski Doğu Bloğu ülkeleriyle, birliğe yeni katılan ülkelerdeki öğrenim harcamaları genel AB ortalamasının altındadır. Tablonun son kısmında verilen artış oranları, yüksek öğrenim kurumlarına GSMH'den ayrılan paydaki gibi artış göstermektedir.
Yukarıdaki tablo genel olarak yüksek öğrenimin durumunu ve verilen önemi açıkça göstermektedir. Devletler yüksek öğrenimin ekonomik ve kültürel hayatı etkilediğini ve desteklediğini fark etmiştirler.
Bu verilerin yanında diğer önemli bir konu da verilen eğitimin çeşitliliğidir. Birçok ülkede yüksek öğrenim teriminin karşılığı farklı şekillerde anlam bulmaktadır. Terminolojide kullanılan terimler aynı bile olsalar içerik olarak farklı anlamlar taşımaktadırlar. Birçok ülkede yüksek öğrenim veren farklı adlar altında farklı amaçlara hizmet eden ve farklı birimlere bağlı kurumlar bulunmaktadır. Bu farklılığın sebeplerinden birisi eğitimin tarihinin eski olması ve duyulan ihtiyaçları karşılamak için yeniden sistem yapılandırması yerine yeni bir yapı kurulmasıdır.
Avrupa Birliği bu kargaşayı sonlandırmak ve küresel bir eğitim anlayışı oluşturmak için çalışmalar yapmaktadır. Avrupa ülkelerindeki yüksek öğrenim uygulamaları ülkeden ülkeye farklılıklar göstermektedir. Bu farklılıkları ortadan kaldırmak için 1999 yılında ortaya konan Bologna Deklarasyonu'na imza atan 40 ülke 2010 yılına kadar Avrupa Yüksek Öğrenim Bölgesi oluşturmak için çalışmalar yapmaktadır. Bologna Deklarasyonu, ayrıca, yaşam boyu öğrenmeyi, yüksek öğrenimde Avrupa boyutunu oluşturmayı ve çekiciliğini arttırmayı amaçlamaktadır1 .
Birçok ülkede yüksek öğrenim kurumları öğrenim ve araştırma faaliyetlerini harçlar, bağışlar ve diğer faaliyetlerinden karşılamaktadırlar. Fakat pek çok ülkede vergilerden ayrılan paylar, yüksek öğrenim kurumlarının artan taleplerini karşılamakta yetersiz kalmaktadır. Yüksek öğrenimin ülkenin geleceğini ve yapısını etkilediği açıktır. Her ülke yüksek öğrenim kurumlarının finansmanını sağlamak için çeşitli uygulamalara gitmektedir.
Son olarak Bologna Deklarasyonu'nda da belirtildiği gibi ülkeler arasında verilen eğitimdeki finansal farklıların kapatılması gerekmektedir. Eğitimin alınan vergilerle sağlandığı ve öğrenciye hiçbir yük getirmeyen ülkelere öğrenci kaymasının kaçınılmaz olacağı açıktır.
1) Almanya Yüksek Öğretim Finansman Sisteminin Genel Görünümü
Yüksek öğretim kurumları genel olarak federal hükümet tarafından finanse edilmektedir. Yüksek öğretim bütçesi değişik kalemlerden oluşmaktadır ve üniversitelerdeki öğrenci sayıları bütçenin belirlenmesinde önemli rol oynamaktadır. Üniversitelerin finansmanı 2004 yılından itibaren üç yıllık performans anlaşmalarıyla belirlenmeye başlamıştır. Her üniversite federal hükümetle bütçesi için uzlaşmak zorundadır. Bütçenin belirli bir kısmı eğer üniversite yükümlülüklerini yerine getirmezse kesilebilmektedir2 .
Uygulamalı bilimler okulları (Fachhochschule) ise kamu kaynaklarıyla desteklenmektedirler. Uygulamalı bilimler okulları gelişim ve finansman planlarında pay ayrımı, federal sübvansiyon ve sektörün gelişimi ölçüt olarak alınmaktadır. Federal hükümet her çalışma ortamı ve akademik yıl için yardım ayırmakta, yatırımlar yatırım sağlayıcıları tarafından yapılmaktadır. Federal yardımlarda içerik ve orta öğretim sistemi sonrası yapı ayarlamaları ölçüt alınmakta, bölgesel dengeli yüksek öğretim fırsatları sunulmaya çalışılmaktadır. 2. Gelişim ve Finansman Planı'nda kadınlar ve yeterli eğitimi almamış öğrenciler hedef grubu olarak belirlenmiş ve uygulamalı bilimler okullarının yerleşimlerinde bunlara göre ayarlamalar yapılmaya çalışılmaktadır. Daha önce Federal Hükümet bu okulların finansmanında tek başına söz sahibiyken, artık Fachhochschule Kurulu'da bu planlamalarda tavsiyelerde bulunmaktadır3.
2) İngiltere Yüksek Öğretim Finansman Sisteminin Genel Görünümü
19. yüzyılda genel olarak özel girişimin elinde bulunan yüksek öğretim, 20. yüzyılda mali açıdan devlete bağımlı hale getirilmişlerdirler ve artık bugün Britanya üniversiteleri kamu öğretim kurumları olarak benimsenmiş durumdadırlar. Mali açıdan devlete bağımlı olmalarına rağmen, Britanya üniversitelerinin kurumsal otonomileri vardır4.
Politeknik üniversiteleri 20. yüzyılın ortalarında, eğitim sistemine yeni bir soluk ve anlayış getirmek üzere şekillendirilmiş, yerel hükümetlere bağlı kurumlar olarak ortaya çıkmıştır. Zaman içerisinde bu bağımlılıklarından kurtarılmış ve 90'ların başında politeknik okullarıyla üniversiteler arasındaki yapısal farklılıklar ortadan kaldırılmıştır5.
Toplam 113 üniversitede bulunan öğrenci sayısı hızla artmaktadır6 . Bu hızlı artış, öğrenci başına düşen tahsisatın azalmasına sebep olmakta ve yüksek öğretim sisteminde değişiklikleri zorunlu kılmaktadır. Ayrıca öğrenci finansmanındaki bu azalma, eğitim kalitesi ve seviyesi konusunda önemli soru işaretleri ortaya çıkarmaktadır. Bu ve buna benzer sorunları çözmek ve planlamalar yapmak amacıyla 1996 yılında kurulan Yüksek Öğrenim Ulusal Araştırma Komisyonu'nun sorumlulukları arasında eğitimi şekillendirmek, amaç ve hedeflerin yeniden belirlenmesi ve gelecek 20 yılın eğitim planlaması üzerine tavsiyelerde bulunmak yer almaktadır.
1992 yılında İngiltere, Galler, İskoçya ve Kuzey İrlanda'da bölgesel olarak bağımsız olarak kurulan Yüksek Öğrenim Finansman Kurullarının görevleri; öğretim ve araştırma ve daha önce idaresi yerel yetkililerde olan kütüphane, müze, galeri ve koleksiyonların harcamalarını düzenlemektedir. Yüksek Öğrenim Finansman Kurulları, ayrıca, kurumların ellerindeki taşınmazlarını korumaları ve yeni malzemeler almaları için destekte bulunmaktadırlar7.
Birleşik Krallıktaki yüksek öğretim finansman kurullarının çalışma yöntemi birbirine benzemektedir. İngiltere Yüksek Öğrenim Finansman Kurulu (HEFCE) fonları, her yıl öğretim, araştırma ve özel finansman arasında dağıtılmaktadır. 1998'den bu yana kurumlara tahsis edilen çekirdek yatırımlarda mali yardımlar yer almaktadır. Üniversite ve kolejlere yapılan mali destek formüllerle hesaplanmaktadır. Bu yardımlar öğretim, araştırma ve bağıntılı faaliyetlerin yürütülmelerini sağlar. Bu yardımlar blok hibeler şeklinde olur ve kurumlar bunları belirtilen amaçlar dâhilinde kurum içinde istedikleri gibi harcayabilirler. Öğretim, araştırma ve bağıntılı faaliyetlerin fonları birbirinden tamamen ayrıdır. Hesaplamalarının yapılmasında genellikle kurumların öğretim ve araştırma hacimleri göz önünde bulundurulur. HEFCE bu hesaplamaların yer aldığı bilgileri her yıl yayınlar ve bu sayede kurumlar sonuçları karşılaştırabilirler8 .
1998–1999 yılında ortaya konulan finansman hesaplama yönteminde kurumlara benzer faaliyetlerinde benzer oranların verilmesi esası üzerine kurulmuştur. Devlet tarafından blok olarak Yüksek Öğrenim Finansman Kurullarına blok halinde verilen yardımların yüksek öğrenim kurumlarına dağıtılmasında bu kurullar sorumludur. Yardım alan kurumlar, bu yardımları istedikleri şekilde harcayabilirler; ancak, parlamento ve HEFCE denetimine açıktırlar. Bu kurullar yardımları ne kadar öğrenci için yapacaklarını belirlemekte serbesttirler; ancak, kurumlar isterlerse, ek yardım almadan, daha fazla sayıda öğrenci alabilmektedir.
HEFCE araştırma yardımlarının çoğu yüksek öğretim kurumlarından ulusal ve uluslararası standartlarda kendilerini kanıtlamış kurumlar arasında seçimle dağıtılır. Kalite düzenli olarak değerlendirilir. Bu yardımların içinde araştırma altyapısının finansmanı ve sürekli akademik personelin maaşları, binaların, kütüphanelerin ve merkezi bilgisayar ağlarının masrafları yer almaktadır.
3) Bulgar Yüksek Öğretim Finansman Sisteminin Genel Görünümü
Bulgaristan'da yüksek öğretim finansmanında Hükümet, Parlamento, Yüksek Öğretim Bakanlığı, Ulusal Değerlendirme ve Akreditasyon Ajansı söz sahibidir. Parlamento yıllık bütçeden yüksek öğretime ayrılan desteği onaylamaktadır.
Finansal Kaynaklar İdaresi Başkanlığı'nın yüksek öğretim birimi yıllık bütçeden ayrılan devlet desteğini yüksek öğretim kurumlarına tahsis eder. Öğrenci başına ayrılmış masrafları ve yüksek öğretim kurumlarına tahsis edilecek yardımları hesaplar. Ayrıca kurumların finansal sorumluluk belirteçlerini ve kriterleri belirler. Öğretim ve araştırmaya yönelik kamu yardımları konusunda da farklı organlarla işbirliği içindedir. İlerisi için sağlanan eğitim ve yapılan araştırmalara dayalı bir kamu yardımı paylaştırma sistemi üzerinde çalışılmaktadır.
Yüksek öğretim kurumlarındaki bilimsel araştırmaları destekleyen kurullar, kamu desteği için gerekli yasal çerçeveyi hazırlar.
2000 yılının sonunda Bilim ve Eğitim Bakanlığı tarafından Rekabetçi Yüksek Öğretim İdaresi Merkezi kurulmuştur. Bu kurul kendisine destek için sunulmuş, Bulgar yüksek öğretim sisteminin modernizasyonu üzerine yapılan çalışmaları yarışma ortamında değerlendirir. Başvuran projelerin değerlendirme kriterleri bakanlık tarafından belirlenir.
Bulgaristan'daki yüksek öğretim sisteminde özel ve devlet yüksek öğretim kurumları bulunmaktadır. Bu kurumların finansmanı birbirinden farklıdır. Özel yüksek öğretim kurumlarının finansmanı ve mali yönetimi tamamen yatırımcılarının inisiyatifindedir.
Kamuya ait yüksek öğretim kurumları devletten ve yerel hükümetlerden aldıkları finansal destek ve kendi kaynaklarından oluşan bütçeleri kullanırlar. Öğretim, araştırma, yayım ve araştırma ve sosyal faaliyetler konularında devlet destekte bulunmaktadır. Devlet desteği önceki yıllara orantılı olarak verilmektedir. Destek değerleri yüksek öğrenim kurumunun performansından daha büyük önem taşıyan enflasyon oranları üzerine belirlenir. Her yüksek öğretim kurumu bütçe fonlarından belirli oranlarda yararlanır. Artan destekleme yönteminin kullanımı yüksek öğretim kurumlarının kendilerini güvende hissetmesine yol açsa da, bağımsız araştırmayı, kalite ve etkinliklerinin artırımında eksik kalmaktadır. Devlet desteğinin, öğrenci sayısına ve açılan programlara göre belirlenmesinden dolayı bu finansman sisteminin değiştirilmesi için çeşitli teşebbüsler olmuştur. Hâlihazırda öğrenci başına destek çeşitli kriterle birlikte uygulanmaktadır. Bu kriterler öğrenci başına ayrılmış maliyet, öğrenci sayısı, devlet tarafından desteklenen lisansüstü öğrenci sayısı ve kurumsal akreditasyon sonuçlarıdır.
Kurumlar ayrı bütçe kalemleri oluşturma hakkına sahiptirler. Öğrenim harçları, özel sektörle yapılan anlaşmalardan doğan kazançlar, bağış, miras, danışmanlık ücretleri gibi kaynaklar yüksek öğrenim kurumlarına, devlet desteği yanında alternatif gelir kaynakları sunmaktadır9 .
Kurumlar ayrı bütçe kalemleri oluşturma hakkına sahiptirler. Öğrenim harçları, özel sektörle yapılan anlaşmalardan doğan kazançlar, bağış, miras, danışmanlık ücretleri gibi kaynaklar yüksek öğrenim kurumlarına, devlet desteği yanında alternatif gelir kaynakları sunmaktadır10 .
4) Fransız Yüksek Öğretim Finansman Sisteminin Genel Görünümü
Kamu yüksek kurumlarının büyük çoğunluğunda personel istihdamı ve finansal kaynaklar için girdi tabanlı finansman sistemi kullanılmaktadır. Yapılacak tahsisatların hesaplanması için önemli olan sayı kayıtlı öğrenci sayısıdır. Tüm programlar ağırlık tablosu olarak kullanılan bir çizelgede sınıflandırılmaktadır. Programların seviyesi ve türü, kurumların yerini belirlemektedir. Bu çizelge ayrıca, personel sayısının belirlenmesi içinde kullanılmaktadır. Finansal kaynakların dağılımı dört kriterle belirlenmektedir:
1. İlave personel çalışma saatleri ihtiyacı
2. Pedagojik fonksiyon tipi (teknik ya da genel)
3. Taban yüzey miktarı
4. Yardımcı hizmetler sınıfı ücretleri 11
Öğrenciler tarafından verilen ücretler devlet desteğinden çıkartılmaktadır. Kalan desteğin bir kısmı boş öğretim elemanı kadrolarının dışardan doldurulmasında ve yarı zamanlı öğretim elemanlarının tutulmasında kullanılmaktadır. Devlet tarafından tanınmış özel yüksek öğretim kurumları finansal destek alabilirler. Desteğin boyutu ve ne amaçla kullanılacakları devlet ve kurum arasında yapılan sözleşmelerle belirlenir.
Kamu kurumları, girişimler ve dış kaynaklardan gelen destekler araştırma ve geliştirme projeleri kullanılmaktadır. Kamu araştırma yardımları devamlı değerlendirmeye ve eldeki çıktılara dayanan kriterlerle belirlenmektedir.
Grand Ecole'ler (Teknik eğitim veren yüksek öğrenim kurumları) ve kazanç amaçlamayan organizasyonlar devlet desteğinden diğer yüksek öğrenim kurumlarına göre daha küçük paylar almaktadırlar.
U2000 adıyla uygulamaya konulan destek programı, yüksek öğretimdeki yeni öğrenci dalgalarını barındırmak için yüksek öğretim altyapısına yatırımı amaçlamaktadır ve 2000 yılında faaliyete geçirilmiştir. Bu projede merkezi yönetim ve yerel yetkililer arasındaki işbirliği önem teşkil etmektedir. Bu işbirlikleri sayesinde merkezi yönetim yerel idarelere finansal destekte bulunabilmektedir.
U2000 programından farklı olarak uygulamaya konulan U3M planı ise, devlet ve bölgesel idarelerinin ortak çabalarına dayanmaktadır ve yüksek öğretim ve araştırmaların ülke ve bölgelerin ekonomik gelişimine daha fazla katkıda bulunmalarını sağlamak amacıyla ortaya konulmuştur. Bu sebeple eğitim, araştırma ve sanayi arasındaki yakın ilişkiler önem taşımaktadır. U3M planı eğitim ve araştırma sisteminin gelecekteki yansımasını oluşturmaktadır ve yüksek öğretimin programlanmasında önemli yer teşkil eder. Bu program için Avrupa Yapısal Fonlarından destek alınmaktadır.
5) Hollanda Yüksek Öğretim Finansman Sisteminin Genel Görünümü
Kamuya ait yüksek öğrenim kurumlarının ödenek tahsisleri Eğitim, Bilim ve Kültür Bakanlığı tarafından yapılmaktadır. Bu tahsisatlar blok halinde olup, ne şekilde kullanılacakları tamamen yüksek öğrenim kurumunun kendi sorumluluğu içindedir. Dolayısıyla kurumlar nerelere yatırım yapacaklarına ya da hangi birimlere ne kadar bütçe ayıracaklarına kendileri karar vermektedirler. Eğitim, Bilim ve Kültür Bakanlığı sadece verilecek tahsisatı öğrenci sayısına sınırlayarak yüksek öğrenim kurumlarının alacakları öğrenci sayısı üzerinde etkili olabilmektedir. Eğer kurumlar isterlerse bakanlıkça belirlenen öğrenci sayısından fazla öğrenci alabilmektedir fakat ortaya çıkacak sonuçlardan kendileri sorumludurlar ve böyle bir durumda iç kaynaklarını kullanabilirler.
Yüksek öğrenim kurumları finansal kaynak olarak öğretim, araştırma ve bağıntılı faaliyetleri için blok yardımlardan yararlanmakta, yaptıkları araştırmalar için tahsisatlar almakta ve piyasadan finansman desteği almaktadır. Öğretim ücretleri bunların içinde yer almaz.
Blok yardımlar öğretim faaliyetleri, bina yapım, bakım ve onarımları ve atıl konuma düşmüş personele verilen ödeneklerini kapsamaktadır. Blok yardımlarda kurumlar devlet tarafından yapılan tahsisattan fazlasını isteyemezler. Blok yardımların belirlenmesinde performans ve kalite önemli etkenlerdir. Bu tahsisatlar sonraki yıllara aktarılabilmektedir. Bu sebeple kurumlar isterlerse bu tahsisatları nemalandırma yoluna gidebilirler.
Araştırma yardımları, Hollanda Araştırma Organizasyonu vasıtasıyla tahsis edilmektedir. Bu tahsisat için kurumun araştırma kalitesi ile kamuyla ilgili alanlarda faaliyette bulunup bulunmadıkları önemli bir etkendir. Yapılacak tahsisatlar proje bazında olmaktadır ve bu projelerin organizasyon tarafından onanmış olması gerekmektedir. Çeşitli kurumlarda çalışan araştırmacıların ücretleri de bu kurum tarafından ödenir. Ayrıca bireysel araştırmacılara da rekabet şartları çerçevesinde fonlar tahsis edilmektedir.
Yüksek öğrenim kurumları ihtiyaçları durumunda piyasadaki kaynaklara başvurabilirler, ancak tüm sorumluluk kendileri üzerindedir. Eğer açıkları varsa, bu açıkları sonraki yıl yapılacak blok yardımlardan kapatabilirler. Aşırı borçlanmaları durumunda uyarılmaktadırlar12 .
6) İspanyol Yüksek Öğretim Finansman Sisteminin Genel Görünümü
Kamu üniversitelerinin fonksiyonlarını yerine getirebilmeleri için ekonomik ve finansal iradeleri vardır. Üniversitelerin yıllık bütçelerinin çıkartılmasında üniversite sosyal kurulları görev alırlar. Üniversitelerin bütçeleri bağımsız topluluklardan gelen transferlerden, akademik hizmet, diğer hizmet ve haklardan, kurslardan, kamu kesimindeki ya da özerk varlıklardan, verasetten, bağışlardan, ihale edildikleri işlerden oluşturulur.
Hâlihazırda üniversitelerin ana gelir kaynağını kamu kesiminden transferler ve öğrencilerden alınan öğrenim ücretleri oluşturmaktadır. Kamu kesiminden yapılan cari aktarımlar, öğrenci, kurum, öğretim görevlisi sayısı ve bunların ücretlerine bakılarak belirlenir13 .
7) Polonya Yüksek Öğretim Finansman Sisteminin Genel Görünümü
Yüksek öğretimin finansmanı yasalar çerçevesinde merkezi hükümet tarafından belirlenir. Yüksek öğretimin finansmanı devlet bütçesinden yapılmakta, gerektiğinde yerel idarelerde bağış adı altında katkıda bulunabilmektedir. Araştırma finansmanı ise rekabete dayalı desteklerle yapılmaktadır.
Öğretimin finansmanı lisans ve lisansüstü seviyedeki öğrenci sayısına ve yetkin öğretim elemanı sayısına göre belirlenmektedir.
Bir devlet organı olan Bilimsel Araştırma Komitesi, araştırmaların finansmanındaki yetkili kaynaktır. Bu komite merkezi sistemden pazar ekonomisine geçişte etkin rol oynamıştır. Komisyonda demokratik olarak seçilmiş 60 akademisyen bulunmaktadır ve her birinde 1 temsilci olmak kaydıyla 12 farklı akademik alana bölünmüştür. Bu komisyon kanunlar ve yatırımlar dahil olmak üzere araştırma finansmanı konusundaki tüm kararları verir. Ayrıca sorumlulukları arasında ülkenin bilimsel politikaları hakkında hükümete bilgi vermek, bilim ve teknoloji alanındaki gider bütçelerini hükümete sunmak, kurumlar ve araştırma merkezlerine fonlar sağlamak ve bunları denetlemek, bilim ve teknoloji alanında uluslararası anlaşmalar imzalamak bulunur.
Hükümet organı konumundaki Bilimsel Araştırma Komitesi bir araştırmanın finansmanına karar verirken alan uzmanlarının görüşlerine de başvurur. Konsey araştırma ve geliştirme bütçesinin dağıtılmasında önemli bir yere sahiptir ve bu dağılımı yaparken devlet politikalarını göz önüne almaktadır. Fonların dağıtılmasında diğer bir önemli ölçüt kurumların son beş yıl içinde ortaya koydukları akademik yayınlardır14 .
Adem, M. (1993). Ulusal Egitim Politikamız ve Finansmanı, A.Ü. Egitim Bilimleri
Fakültesi Yayınları, No:172,A.Ü. Basımevi, Ankara.
Buchbinder, H. (1993). “The Market Oriented University and the Changing Role of Knowledge”, Higher Education, Vol:26, pp.331-347
Chapman, P. G. (1993). The Economicsof Training. LSE Handbooks in Economics, London: Harvester Wheatsheaf.
DPT, (2000). Uzun Vadeli Strateji ve Sekizinci Bes Yıllık Kalkınma Planı 2001-2005, Ankara.
Levin, H.M. (1995). (Ed. Martin Carnoy) “School Finance” International Encylopedia of Economics of Education. Second Edition. Cambridege University Pres, pp.412- 419.
MEB (1996). 15. Milli Egitim Surası, Talim ve Terbiye Kurulu Baskanlıgı, MEB Basımevi, İstanbul.
MEB (2001). 2002 yılı Basında Milli Egitim, APKKB, Yayını, Ankara.
MEB (2002) . Milli Egitim Sayısal Veriler 2001–2002, APKKB Yayını, Ankara.
Ünal, L. I. (1996). Egitim ve Yetistirme Ekonomisi, Epar Yayınları, Torun Matbaası, Ankara.
Woodhall, M. (l987). (Ed. G. Psacharapoulos). “Financing Vocational and Industrial Education”, Economics of Education : Research and Studies. Oxford: Pergamon Pres,HeadingtonHillHall,pp.439-445.
The Bologna Process, http://ec.europa.eu/education/policies/educ/bologna/bologna_en.html, 27.08.2006
A Brief Description of Austrian Higher Education System, International Comparative Higher Education Finance and Accessibility Project, http://www.gse.buffalo.edu/org/IntHigherEdFinance/, 27.08.2006
Education Systems, United Kingdom, International Association of Universities Database, http://www.unesco.org/iau/onlinedatabases/, 27.08.2006
OECD, “Thematic Review of the First Years of Tertiary Education, Country Note: United Kingdom”, http://www.oecd.org/dataoecd/0/5/1916564.pdf, 27.08.2006
A Brief Description of UK Higher Education System, International Comparative Higher Education Finance and Accessibility Project, http://www.gse.buffalo.edu/org/IntHigherEdFinance/, 27.08.2006
Financing of Higher Education in Europe, European Commission Education and Culture DG, http://ec.europa.eu/dgs/education_culture/index_en.html, 27.08.2006
Snjena DIMITROVA, Education in Bulgaria, http://www.see-educoop.net/education_in/pdf/edu_in-bul-enl-t01.pdf, 27.08.2006
Frans KAISER, Higher Education in France, Center for Higher Education Policy Studies, http://www.utwente.nl/cheps/documenten/france.pdf, 27.08.2006
A Brief Description of the Dutch Higher Education System, International Comparative Higher Education Finance and Accessibility Project, http://www.gse.buffalo.edu/org/IntHigherEdFinance/, 27.08.2006
Financing of R&D, Ministry of Science and Higher Education, http://meinen.mnii.gov.pl/meinen/index.jsp?place=Menu06≠ws_cat_id=313&layout=2, 27.08.2006
[ Başa Dön ] [ PDF ] [ Editöre E-Posta ] [ Yorumlar ]