Ezidilerin 73. Fermanı Şengal | Proje
Soykırım, bir grubun kısmen veya tamamen ortadan kaldırılması kastını taşıyan şiddet pratiklerinin bütünüdür. Yani, bir grubun sahip olduğu etnisite, ırk veya din dolayısıyla sistematik olarak zulme uğratılması ve imha edilmesidir. Birleşmiş Milletler Soykırım Sözleşmesi’ne göre, soykırım için, bir grubun tamamen ortadan kaldırılmasından ziyade kayda değer bir oranının bu politikalardan etkilenmiş olması gerekir. Bu bağlamda, inançlarından dolayı tarih boyunca birçok kez saldırıya maruz kalmış olan Ezidi toplumu, son olarak Ağustos 2014’de IŞİD çeteleri tarafından Irak’ın Şengal bölgesinde bir soykırım girişimiyle karşı karşıya kalmışlardır. Fanatik, selefi-İslamcı bir örgüt olan IŞİD, “sapkın bir inancın mensupları” olarak gördüğü Ezidileri katliama tabi tutmuş, ele geçirdiği erkekleri öldürürken kadın ve çocuklara savaş ganimeti olarak el koymak suretiyle ortaçağdan kalma köle pazarlarında satışa sunmuştur. Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Konseyi, Ezidilere yapılanların soykırım sayılabileceğini söylemektedir. Tarihleri birçok katliam ve soykırımla dolu olsa da Ezidilerin başına gelenlerin derli-toplu bir araştırması, kaydı bulunmamaktadır. Örneğin, 1915 soykırımından çok fazla etkilenseler de Ermeniler ve Süryanilerin yanında isimleri pek geçmemektedir. Bugün de duyarlı bazı çevrelerin dışında Ezidilerin yaşadıkları dramın yeterince sahiplenildiğini söyleyemeyiz. Bu projeyle amacımız Ezidilerin maruz kaldığı soykırımı hem yazılı hem görsel olarak kayıt altına almak, uluslararası kamuoyunda duyarlılık yaratmaktır.
Ezidiler, bu toprakların en kadim etno-dinsel gruplarından biridir. Kürtçe konuşan ama kendilerini daha çok inanç kimliği üzerinden tanımlayan Ezidiler, benimsedikleri inançları nedeniyle çeşitli zulümlerle karşılaşmış ve tarih boyunca dışlanma, baskı ve katliamlara uğramışlardır. Bugün karşı karşıya kaldıkları durumu 73. Ferman olarak tanımlamaktadırlar. Bu topraklarda yaşayan birçok halkın hafızasında ferman ile katliamın-soykırımın eşdeğer tutulduğu düşünülürse Ezidilerin yaşadıkları daha iyi anlaşılır.
Ezidiler inançlarından dolayı tarihleri boyunca saldırıya uğramış, Müslüman dini otoriteler tarafından hedef gösterilerek, öldürülmeleri doğrultusunda fetvalar yayınlanmıştır. 17. yüzyılda o zamanki adıyla Sincar (bugün Şengal) bölgesinde Osmanlı valisi Melek Ahmet Paşa’nın Ezidilere yönelik katliamının ayrıntılarını Evliya Çelebi Seyahatnamesinde anlatmaktadır. 19. yüzyılda Osmanlı Devleti’nin merkezileşme politikası sonucunda artan baskılar karşısında Ezidi nüfusun ciddi bir kısmı din değiştirmek zorunda kalmış ve 1876’da iktidara gelen II. Abdülhamit sonrasında sistemli bir şekilde İslamlaştırma politikasına maruz kalmışlardır. Bu dayatmayı kabul etmeyenler öldürülürken, birçok Ezidi aşireti toplu olarak din değiştirmek zorunda kalmıştır. Öyle ki yakın geçmişe kadar Ezidi olduğu bilinen birçok aşiret bugün Müslüman olarak hayatını sürdürmektedir. 1915 soykırımında Ezidiler de katliama maruz kalmışlardır. Özellikle Van ve Serhat bölgesinde (Kars, Ardahan, Ağrı, Erzurum, Iğdır, Muş ve Van illerini kapsayan bölgeye denir) katliam tehlikesi yaşayan bazı Ezidiler Ermenilerle birlikte yaşadıkları toprakları terk ederek Ermenistan’a kaçmak ve oraya yerleşmek zorunda kalmışlardır. Osmanlı Devleti’nin yıkılmasının ardından Türkiye, Irak ve Ermenistan sınırları içerisinde üç ayrı bölgede yaşamlarını sürdürmüş ama huzurlu, inançlarını özgürce yaşayabildikleri bir ortamları olmamıştır. Bundan dolayı son yıllarda birçok Ezidi daha güvenli olacağını düşünerek Avrupa ülkelerine, özellikle de Almanya’ya göç etmek zorunda kalmıştır.
Bugüne kadar Ezidiler, inançlarından dolayı maruz kaldıkları baskı, ötekileştirme ve dışlama mekanizmaları sonucunda Türkiye’de sadece birkaç bin kişi kalmışlardır. Ezidilerin son saldırılara kadar toplu halde yaşayabildikleri en önemli merkez Irak sınırları içinde, Kürdistan Federe Devleti’nin denetimindeki Şengal ve Şeyhan bölgesiydi. Son saldırıların ardından Şengal’den kaçmak zorunda kalan Ezidilerin toplu halde yaşayabildikleri, inançlarını icra ettikleri en önemli toprak parçalarından biri büyük bir tehdit altına girmiş olup, inanç olarak yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kalmış durumdadırlar.
Ezidilerin, Ağustos 2014 tarihinde karşı karşıya kaldıkları durum bir soykırım girişimidir. Görgü tanıklarının anlattıkları, yüzyıl önce Ermeni ve Süryani halkının maruz kaldığı uygulamalarla oldukça benzer olduğu yönündedir. Köylerin yakıldığı, evlerin yerle bir edildiği Şengal bölgesinde eli silah tutan erkeklerden yakalananlar öldürülmüş, kadınlar ve kız çocuklarına ganimet olarak el konulmuş, pazarlarda satışa çıkarılmıştır. Saldırılar karşısında Ezidilerin sığındıkları yerler dağlar olmuştur. Akabinde ise yaşam güvenliğinin olmadığı Şengal bölgesinden kaçabilen insanlar yoğun bir göç dalgası başlatmışlardır. Kendi ata topraklarından göç eden Ezidiler bugün ağırlıklı olarak üç bölgeye sığınmış durumdadırlar. Irak’ta Kürdistan Federe Devleti’nin denetimindeki güvenli kentlerde, Suriye’nin Rojava bölgesinde ve Türkiye’de Silopi, Şırnak, Siirt, Batman, Diyarbakır, Mardin gibi yerleşim birimlerinde çoğunlukla kamplarda yaşamaktadırlar. Bir kısım Ezidi ise kişisel imkânları üzerinden Avrupa’ya gitti ya da gitme arayışı içerisinde veya Akdeniz’de seyreden can pazarında balıklara yem olmaya devam ediyor.
 “ISIL may have committed genocide, war crimes in Iraq, says UN human rights report”, 19 Mart 2015, http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=50369, “BM: IŞİD’in Ezidilere yaptıkları soykırım sayılabilir”, 19 Mart 2015, http://www.bbc.co.uk/turkce/haberler/2015/03/150319_irak_ezidi_soykirimi
 1630 yılında Osmanlı Devleti’nin meşhur din adamı Ebu Suud Efendi’nin benzer bir fetva verdiği belirtilmektedir. Bakınız: Prof. Dr. Kadri Yıldırım, “Fetvalar, Fermanlar ve Katliamlar Kıskacında Ezidiler”, Kürt Tarihi Dergisi, sayı 15, sayfa 52.
 Evliya Çelebi, Evliya Çelebi Seyâhatnamesi, Haz. Yücel Dağlı ve Seyit Ali Kahraman, Yapı Kredi Yayınları, 4. cilt, sayfa 49-51, İstanbul 1996.
 Edip Gölbaşı, “’Heretik’ Aşiretler ve II. Abdülhamit Rejimi: Zorunlu Askerlik Meselesi ve İhtida Siyaseti Odağında Yezidiler ve Osmanlı İdaresi”, Tarih ve Toplum Yeni Yaklaşımlar Dergisi, sayı 9, sayfa 87-156.