Tarih, coğrafya ve kainat kalpli bir usta | Agos
Karin Karakaşlı 06.03.2015 KÜLTÜR SANAT
Okullarla ilişiğim kesildikten sonra, sık sık iki dersi düşünürken buldum kendimi: Bir tarih, bir de coğrafya. Gereksiz ayrıntılarla dolu, saman kÓAğıda basılı her iki kitapta da mantıklı soru üretimini engelleyen bir yan vardı. Kaç fille sefere çıkıldığı anlatılırken ya da hangi bölgemizden hangi ürün ve hammaddenin çıkarıldığı ezberlenirken, bu iki dersin yer ve gök gibi birbirini bütünleyen ufuk çizgisine dair hiçbir bağlantı kuramıyordu insan.
Yaşar Kemal, bu denli sahici karakterler yaratmışsa bunun ardında işte bu koca hayat birikimi saklı. Irgatlık, amelebaşılık, pirinç tarlalarında su bekçiliği, traktör sürücülüğü, çeltik tarlalarında kontrolörlük, arzuhalcilik, öğretmenlik, kütüphane memurluğu yaptı. Türkiye’nin yakın tarihinde derin iz bırakan bir suikasta kurban giden Milliyet gazetesi Genel Yayın Müdürü Abdi İpekçi’nin 19 Nisan 1971 tarihli “Her Hafta Bir Sohbet” köşesinde yer alan konuşma, Yaşar Kemal’in sanatı ve hayatını nasıl bütünleştirdiğini en berrak hÓAliyle ortaya koyuyordu: “Ben iki şeye inanırım. İki şeyin sonsuz gücüne, sonsuz yaratıcılığına, sonsuz değişimine; halk ve doğa. Sanatımı halkımla birlikte, onun büyük yaratıcılığı ile birlik olarak, onun için yaparım. Politikam da sanatımdan ayrılmaz. Halka kim zulmediyorsa, etmişse, halkı kim eziyor, ezmişse, onu kim sömürmüş, sömürüyorsa, feodalite mi, burjuvazi mi... Halkın mutluluğunun önüne kim geçiyorsa ben sanatımla ve bütün hayatımla onun karşısındayım.”
Halkı ve sanatı, politika ve edebiyatı bir bütün olarak algılayan Yaşar Kemal Çukurova’dan bütün insanlık tarihini içine alan koca bir kainat yarattı. Üstelik sadece Çukurova’yı değil bir zamanların Kilikya’sını da gösterdi. Canlarından ve topraklarından edilen Ermeni halkı, onun kitaplarında yokluklarının içinden var oldular. ‘İnce Memed’ dizisinden ‘Kimsecik Üçlemesi’ne kafileler halinde ölüme götürülen, kanı toprağa, ırmağa akıtılan Ermenilerden geriye kalan konakları, bağ, bahçe ve tarlaların nasıl yağma ve talan edildiğini kaydetti. Bu hak tesliminin altında tek bir cümlenin ağırlığı gizliydi: “Ben küçükken, babam bana hep Van’dan Çukurova’ya göç macerasını anlatırdı. Derdi ki: ‘Oğlum yol buyunca hep çocuk sürülerini gördük.’ Bu cümle hayatım boyunca kafamın içinde çınlayıp durdu...”
Yaşar Kemal’in babası Sadık, ‘Yağmurcuk Kuşu’ romanında İsmail Ağa olarak karşımıza çıkmadan çok önce, İskan Komisyonu Başkanı’nın huzuruna vardığı o gün yaşadıklarıyla oğlunun hafızasında yer edecekti: Bak Kürdoğlu diyordu Başkan “Sana bir konak veriyorum ki kasabanın en güzel konağı. Sana tarlalar veriyorum ki ovanın en bereketli toprakları. Semail’in konağı, tarlaları senin...” Sadık istemedi, “Anam derdi ki: Yuvasından atılmış bir kuşun yuvası başka kuşa hayretmez” dedi. Başkan’ın yanıt inkâr edilen soykırımın o günden bu yana Türkiye’nin nasıl da en büyük çıkmazına dönüşeceğinin emaresi gibiydi: “Onlar kuş değil, Ermeni…”
“Karşıdaki dağın sırtına neredeyse gün vuracaktı… Dağ soluklanır, gerinir gibiydi. Sıcacık, ışıltılı günü bekliyordu. Sarılı, kırmızılı, mor halkalı yeşile çalan mavi, aydınlık kanatlı yaban arıları; uzun bacaklı, yuvalarının önüne yığılmış karıncalar, yuvalarına büzülüp tek gözlerini açmış kartallar, bir soğukta üstüste yığılmış, bulut aklığında dağ güvercinleri, yabancı atmacalar, doğanlar, peri yuvası dedikleri yumak yumak dikene binlercesi dolmuş uğurböcekleri, dağ keçileri, korkak çakallar, uzun yalımcasına savrulan kırmızı kuyruklarıyla tilkiler, sarı gazellerin üstüne boylu boyunca uzanmış, kış uykusuna yatmış mosmor, tatlı ayılar, kayadan kayaya uçan süzgün, muradına erememiş kız gözlü, kederli geyikler, solucanlar, büyük küçük kuşlar, yer altı, yer üstü, tekmil yaratığıyla dağ, göğsünü, ağzını açmış, sırtına vuracak sıcak günü bekliyordu...”
Taşı toprağı ile bu toprakların yaşamı Yaşar Kemal’le dile geldi. Coğrafya, tarihiyle birleşti. Düşünüyorum da, coğrafyanın komşu kıldığı ülkelerin tarih boyunca birbiriyle derdinin bitmemesi, kaderin cilvesi olsa gerek. Tarih ve coğrafya arasında sarkaç misali zorlukla salınan ülkeler, tarihin tekerrür etmemesi adına sürekli, ortak payda coğrafya ile terbiye edilir gibi. Kürt ve Türk halklarının bu coğrafyada verdiği sınav bir yanda, tarihi kilitli, sınırı kapalı Türkiye ile Ermenistan’ın komşu devlet olma gerçeği üzerinden aradığı gelecek çıkışı öte yanda…