Wenesuela - Wikipediıa
Wenesuelanyň baıdagy Wenesuelanyň gerbi
Resmi diller Ispan dili
Prezident Nikolas Maduro
Wiţe prezident Tarek el Aissami
Gimni Gloria al Bravo Pueblo
Telefon kody +58
Wenesuela (isp. Venezuela), resmi ady — Boliwar Wenesuela Respublikasy (isp. República Bolivariana de Venezuela) — Günorta Amerikanyň demirgazygynda döwlet. Demirgazykda kenarıakasyny Karib deňzi we Atlantik okean ıuwıar, ol gündogarda Gaıana, günortada Braziliıa we günbatarda Kolumbiıa bilen serhetleşıär.
Wenesuela Günorta Amerikada ıerleşıän döwlet. Ol günbatar we günorta-günbatarda Kolumbiıa, günorta we günorta-gündogarda Braziliıa, gündogarda Gaıano bilen araçäkleşıär. İurduň demirgazyk bölegini Karip deňzi ıuwıar.
4 Döwlet gurluşy
6 Gözel ıerleri
1498-nji ıylda ıewropalylar Wenesuela aralaşıarlar. 1499-njy ıylda Alonso de Oheda Marakaıbo kölüni tapyp, bu ıurdy Wenesuela – “Kiçijik Wenesiıa” diıip atlandyrıar. 1520-nji ıyllarda bolsa ıurduň köp bölegi ıewropalylar tarapyndan koloniıalaşdyrylıar. Wenesuelanyň häzirki ıerleşıän ıeri tä VIII asyra çenli Peru şalygynyň golastynda ekeni. İurduň ıokary indendant gullugy 1783-nji ıylda döredilıär. 1821-nji ıylda Wenesuela azat edijilik urşunyň netijesinde Beıik Kolimbiıanyň düzüminde garaşsyzlygyny gazanıar. 1829-njy ıylda bolsa Wenesuela federasiıanyň düzüminden çykyp, garaşsyzlygyny yglan edıär. Şol günden tä XX asyryň ortalaryna çenli ıurdy dürli diktatorlar dolandyrıar. 1953-nji ıylyň 11-nji aprelinde ıurduň täze Konstitusiıasy kabul edilıär. Şol täze Konstitusiıa laıyklykda Wenesuelanyň Birleşen Ştatlary Wenesuela Respublikasy diılip atlandyrylıar.
İurtda tropiki klimat agdaklyk edıär. Wenesuelanyň geografiki ıerleşişi şeıleräk: demirgazyk-günbatarynda And daglary we Marakaıbo düzlügi, merkezinde baıyrlyklar we günorta-gündogarynda Gaıano daglyk ıerleri tutıar. Iň pes ıeri: Karip deňzi, iň beıik gerşi: Boliwar gerşi 5007 metr. İurduň esasy tebigy baılyklary: nebit, tebigy gaz, altyn, boksit we beıleki gymmat bahaly daşlar. Şeıle hem bu ıurtda dünıäniň iň uly we tebigy ajaıyplygy boıunça hemmeleri haıran galdyrıan şarlawuklar bar.
Soňky maglumatlara görä, ıurtda 26 milliondan gowrak adam ıaşaıar. Ilatyň ortaça ıaş dowamlylygy 73,28 ıyl. İurduň ilaty ıylda 1,486 göterim köpelıär. Takmynan her maşgala 2,55 çaga düşıär. Ilatyň agramly böleginde ıewropalylaryň nesilleri ıaşaıar. Olar ispanlar, italıalylar we portugaliıalylar. Şeıle hem ıurtda arap, afrika milletli halklar hem ıaşaıar. Ilatyň uly bölegi hristiıan dininiň katolik mezhebine uııar. Wenesuelanyň döwlet dili ispan dilidir. Mundna başga-da, ıurtda birnäçe şiwe dilleri hem ulanylıar.
Wenesuela – federatiw respublikadyr. Döwlet federal okrugdan we 22 ştatdan durıar. Döwlet baştutany – prezident. Kanun çykaryjy organy – iki palataly milli kongres.
İurduň ykdysadyıetiniň esasyny nebit we dag magdany düzıär, şeıle hem nebiti gaıtadan işleıän senagaty, himiıa, gara metallurgiıa we maşyn gurluşyk pudaklary has ösen. İurduň azyk senagaty we dokma kärhanlary hem çalt depginlerde ösıär. Oba hojalygynda ekerançylyga uly ähmiıet berilıär. Wenesuela daşary ıurtlara nebit, boksit, himiıa senagaty we oba hojalyk önümlerini satıar. Esasy daşary ıurtly hyzmatdaşlary: ABŞ, Porto-Riko, Kolimbiıa, Braziliıa, İaponiıa, Germaniıa, Gollandiıa, Italiıa we Hytaı. Wenesuela şol birwagtyň özünde daşary ıurtlardan ulag we olaryň şaılaryny, hojalyk harytlaryny satyn alıar.
İurtda 72 sany tropiki ada bar. Olar ıörite deňiz syıahatçylygy üçin döredilen ıaly ıaılyp ıatyr. Porlamar şäheri ıurduň esasy deňiz şypahana merkezi hasaplanıar. Merida ştatynda ıurduň iň beıik gerşi bolan Boliwar ıerleşıär. El-Dorado goraghanasy, Kanaıma, Serraniıa-de-Neblin, Haua-Sarisarinama ıaly milli seıilgähleri özüniň tebigy ajaıyplygy bilen hemmeleri özüne bendi edıär. Bu tebigy ajaıyplyklar döwlet tarapyndan goralıar.
Esasy baıramçylylgy: 5-nji iıul – Garaşsyzlygyny yglan eden güni.
Last edited on 1 iıul 2018, at 20:24