TV de Åžiddet ve Ã‡ocuklarÄ±nÄ±z
TV de Åžiddet ve Ã‡ocuklarÄ±nÄ±z: Etkilenmemeleri Ä°Ã§in Neler Yapabilirsiniz?
Ã‡ev: Prof.Dr. Nesrin H. Åžahin
AraÅŸtÄ±rmalar ÅŸiddete ve saldÄ±rganlÄ±ÄŸa yÃ¶nelik davranÄ±ÅŸlarÄ±n yaÅŸamÄ±n erken dÃ¶nemlerinde Ã¶ÄŸrenildiÄŸini gÃ¶stermektedir. Ancak, yine araÅŸtÄ±rmalar, Ã§ocuklarÄ±n duygularÄ±nÄ± ÅŸiddet kullanmadan ifade edebilmeleri iÃ§in ailelerinin bÃ¼yÃ¼k yardÄ±mÄ± olabileceÄŸini de gÃ¶stermektedir.
Bu yazÄ±, anne-babalarÄ±n genÃ§lerde gÃ¶zlenen ÅŸiddeti azaltmak iÃ§in aile iÃ§inde, okullarda ve toplumda neler yapabileceklerini gÃ¶rmelerinde yardÄ±mcÄ± olmak Ã¼zere hazÄ±rlanmÄ±ÅŸtÄ±r.
Ã‡ocuklarÄ±nÄ±z iÃ§in yapabilecekleriniz:
Anne-babalar Ã§ocuklarÄ±nÄ±n gÃ¼ven ve sevgi dolu bir evde yaÅŸamalarÄ±nÄ± saÄŸlayarak ÅŸiddeti azaltmada Ã¶nemli bir rol Ã¼stlenebilirler. AÅŸaÄŸÄ±da bu konuyla ilgili bazÄ± Ã¶neriler verilmektedir. BunlarÄ±n hepsini harfiyen yerine getiremeyebilirsiniz. Ama elinizden geleni yaparsanÄ±z, Ã§ocuklarÄ±nÄ±zÄ±n iÃ§inde yaÅŸayacaklarÄ± dÃ¼nyayÄ± onlara daha az zarar verici hale getirebilirsiniz.
Ã‡ocuklarÄ±nÄ±za yÃ¶nelik sevgi ve ilginiz sÃ¼rekli ve tutarlÄ± olsun:
Kendisini gÃ¼vencede hissedebilmesi ve diÄŸerlerine gÃ¼venebilmesi iÃ§in, her Ã§ocuÄŸun anne-babasÄ±yla ya da bir yetiÅŸkinle gÃ¼Ã§lÃ¼ , sevecen bir iliÅŸki, bir "baÄŸ" kurabilmesi gerekir. Kendisine sevgi ve ilgi gÃ¶steren bir yetiÅŸkinle bÃ¶yle bir baÄŸ kuramayan bir Ã§ocuÄŸun, dÃ¼ÅŸmanlÄ±k duygularÄ± iÃ§inde geliÅŸmesi ve "zor" bir genÃ§ olmasÄ± ihtimali vardÄ±r. Kendileriyle Ã§ok kÃ¼Ã§Ã¼k yaÅŸlardayken ilgilenilmiÅŸ Ã§ocuklar arasÄ±nda , "sorunlu davranÄ±ÅŸlarÄ±" olan genÃ§lere daha az sayÄ±da rastlanmaktadÄ±r.
Bir Ã§ocuÄŸa her zaman sevgi gÃ¶sterebilmek hiÃ§ de kolay bir ÅŸey deÄŸildir. Hatta eÄŸer genÃ§, deneyimsiz ya da Ã§ocuÄŸunu tek baÅŸÄ±na yetiÅŸtirmek durumunda kalan bir anne ya da babaysanÄ±z, Ã§ocuÄŸunuz hasta ya da Ã¶zel ihtiyaÃ§larÄ± olan Ã¶zÃ¼rlÃ¼ bir Ã§ocuksa, bu iÅŸ daha da zordur. EÄŸer Ã§ocuÄŸunuzu idare etme konusunda herkesinkinden daha farklÄ± gÃ¼Ã§lÃ¼kler yaÅŸÄ±yor ve Ã§ok zorlanÄ±yorsanÄ±z, bunu Ã§ocuÄŸunuzun doktoru ile ya da bir baÅŸka hekimle tartÄ±ÅŸÄ±nÄ±z. EÄŸer Ã§ocuÄŸunuzun gÃ¶rÃ¼nen tÄ±bbi bir problemi yoksa, bu durumda bir psikoloÄŸa baÅŸvurabilirsiniz. BÃ¶ylelikle, Ã§ocuk yetiÅŸtirme konusunda bilimsel kanÄ±tlara dayalÄ± bazÄ± yÃ¶ntemler hakkÄ±nda bilgiler edinebilirsiniz.
Ã‡ocuklarÄ±n kendi akÄ±llarÄ±nÄ±n olduÄŸunu unutmamak Ã§ok Ã¶nemlidir. Ã‡ocuklarÄ±nÄ±zÄ±n giderek artan baÄŸÄ±msÄ±zlÄ±k ihtiyaÃ§larÄ± ve bu ihtiyacÄ± doyurmaya yÃ¶nelik davranÄ±ÅŸlarÄ± bazan sizleri kÄ±zdÄ±rabilir, engelleyebilir ya da hayal kÄ±rÄ±klÄ±ÄŸÄ±na uÄŸratabilir. Onlara herhangi bir tepki gÃ¶stermeden Ã¶nce, durumu Ã§ocuÄŸunuzun bakÄ±ÅŸ aÃ§Ä±sÄ±ndan deÄŸerlendirme konusunda gÃ¶stereceÄŸiniz istek, sizin de kendi duygularÄ±nÄ±zla baÅŸetmenize ve daha sabÄ±rlÄ± davranmanÄ±za yardÄ±mcÄ± olur. Ã‡ocuklarÄ±nÄ±za Ã¶fke ve dÃ¼ÅŸmanlÄ±k dolu sÃ¶zler ve davranÄ±ÅŸlarla tepki vermekten kaÃ§Ä±nmak iÃ§in elinizden geleni yapÄ±n.
Ã‡ocuklarÄ±nÄ±zÄ± gÃ¶zetim altÄ±nda yÃ¶nlendirin
Ã‡ocuklar kendi ayaklarÄ± Ã¼zerinde duruncaya kadar, cesaretlendirilmek, korunmak ve destek almak iÃ§in ebeveynlerine ve aile Ã¼yelerine muhtaÃ§tÄ±rlar. Uygun yÃ¶nlendirme ve gÃ¶zetim olmadÄ±ÄŸÄ± zaman, ihtiyaÃ§ duyduklarÄ± bu rehberlikten yoksun kalacaklardÄ±r. AraÅŸtÄ±rmalar, zamanÄ±nda ve yapÄ±cÄ± bir yÃ¶nlendirme almayan Ã§ocuklarÄ±n davranÄ±ÅŸ problemleri olduÄŸunu gÃ¶stermektedir.
Ã‡ocuklarÄ±nÄ±zÄ±n her zaman nerede olduÄŸunu, arkadaÅŸlarÄ±nÄ±n kimler olduÄŸunu bilmekte Ä±srarlÄ± olun. Ã‡ocuklarÄ±nÄ±zÄ± kendiniz gÃ¶zetemeyecekseniz, bir baÅŸka yetiÅŸkinin gÃ¶zetiminin altÄ±nda olduklarÄ±ndan emin olun. Ã‡ok kÄ±sa bir sÃ¼re iÃ§in bile olsa Ã§ocuklarÄ±nÄ±zÄ± evde yalnÄ±z bÄ±rakmayÄ±n.
Ä°lk-okul yaÅŸÄ±ndaki ve daha ileri yaÅŸta olan Ã§ocuklarÄ±nÄ±zÄ±n, bir yetiÅŸkinin gÃ¶zetiminde yapÄ±lan, okul-dÄ±ÅŸÄ± spor faaliyetlerine, eÄŸitim programlarÄ±na ya da dÃ¼zenli ve yapÄ±landÄ±rÄ±lmÄ±ÅŸ eÄŸlencelere, katÄ±lmalarÄ±nÄ± teÅŸvik edin. DeÄŸerlerine saygÄ± duyduÄŸunuz kurum, kuruluÅŸ ya da bireylerin yÃ¶netiminde olan toplumsal programlara kaydettirin.
GÃ¶zetim altÄ±nda yapÄ±lan eÄŸlence faaliyetlerine Ã§ocuklarÄ±nÄ±zla birlikte gitmeye Ã§alÄ±ÅŸÄ±n ve diÄŸer kiÅŸilerle iliÅŸkilerini izleyin. DiÄŸer Ã§ocuklarÄ±n aÅŸaÄŸÄ±layÄ±cÄ±, tehditkar, kÃ¼fÃ¼rlÃ¼ konuÅŸmalarÄ±na onun nasÄ±l cevaplar verdiÄŸine; vurma, Ã§arpma davranÄ±ÅŸlarÄ± ile Ã¶fke ifadelerine nasÄ±l tepki gÃ¶sterdiÄŸine dikkat edin. KÄ±zgÄ±nlÄ±k ve Ã¶fkenin ifadesi iÃ§in bu tÃ¼r davranÄ±ÅŸlarÄ±n uygun yÃ¶ntemler olmadÄ±ÄŸÄ±nÄ± Ã§ocuÄŸunuza anlatÄ±n ve benzer biÃ§imde davranmasÄ±nÄ± engelleyin.
Ã‡ocuklarÄ±nÄ±za uygun davranÄ±ÅŸlarÄ± Ã¶ÄŸretebilmek iÃ§in kendiniz model olun
Ã‡ocuklar genellikle taklit ederek Ã¶ÄŸrenirler. Ailelerinin deÄŸerleri, tutumlarÄ± ve davranÄ±ÅŸlarÄ±nÄ±n onlar Ã¼zerindeki etkisi bÃ¼yÃ¼ktÃ¼r. SaygÄ±, dÃ¼rÃ¼stlÃ¼k, ailemizden ve akrabalarÄ±mÄ±zdan gurur duymak gibi deÄŸerler, Ã§ocuklarÄ±mÄ±z iÃ§in Ã¶nemli bir gÃ¼Ã§ ve gÃ¼ven kaynaÄŸÄ± olabilirler. Ã‡ocuÄŸunuzun olumsuz arkadaÅŸ baskÄ±sÄ± altÄ±nda olduÄŸu, ÅŸiddetin yoÄŸun rastlandÄ±ÄŸÄ± bir ortamda yaÅŸadÄ±ÄŸÄ± ya da davranÄ±ÅŸ bozukluklarÄ± olan Ã¶ÄŸrencilerle aynÄ± okullara gittiÄŸi durumlarda bu deÄŸerler Ã¶zellikle Ã¶nemlidir.
Ã‡ocuklarÄ±n Ã§oÄŸu, bazan saldÄ±rganlaÅŸÄ±p bir baÅŸka insana vurabilirler. Bu tÃ¼r ÅŸiddete yatkÄ±n davranÄ±ÅŸlarÄ±n olasÄ± tehlikeleri hakkÄ±nda Ã§ocuklarÄ±nÄ±zla konuÅŸurken kesin olun. SorunlarÄ±nÄ± ÅŸiddete baÅŸvurmadan daha yapÄ±cÄ± yÃ¶ntemlerle Ã§Ã¶zmÃ¼ÅŸse, onu bunun iÃ§in takdir ettiÄŸinizi hemen belirtin ve Ã¶dÃ¼llendirin. Ä°yi davranÄ±ÅŸlarÄ±na daha fazla dikkat gÃ¶sterilerek ve takdir dedilerek, Ã§ocuklarÄ±n bu davranÄ±ÅŸlarÄ±nÄ± tekrar etmeleri ve sÃ¼rdÃ¼rmeleri saÄŸlanabilir.
Ã‡ocuklarÄ±nÄ±zÄ±n sorunlarÄ±nÄ± saldÄ±rgan olmayan yÃ¶ntemlerle Ã§Ã¶zmelerine yardÄ±mcÄ± olabilmek iÃ§in aÅŸaÄŸÄ±dsaki Ã¶nerilerden yararlanabilrsiniz.
SorunlarÄ±nÄ± onlarla birlikte tartÄ±ÅŸÄ±n.
SorunlarÄ±nÄ± ÅŸiddet kullanarak Ã§Ã¶zmeye kalkarlarsa neler olabileceÄŸini sorun.
SorunlarÄ±nÄ± ÅŸiddet kullanmadan Ã§Ã¶zmeye kalkarlarsa neler olabileceÄŸini sorun.
Bu tÃ¼r bir, "birlikte sesli dÃ¼ÅŸÃ¼nme" egzersizi, Ã§ocuklarÄ±nÄ±zÄ±n ÅŸiddete baÅŸvurmanÄ±n yararlÄ± bir yÃ¶ntem olmadÄ±ÄŸÄ±nÄ± gÃ¶rmelerinde yardÄ±mcÄ± olacaktÄ±r.
Anne-babalar bazan farkÄ±nda olmadan ÅŸiddet dolu davranÄ±ÅŸlarÄ± teÅŸvik edebilirler. Ã–rneÄŸin bazÄ± ebeveynler, erkek Ã§ocuklarÄ±nÄ±n kavga etmeyi Ã¶ÄŸrenmeleri gerektiÄŸini ileri sÃ¼rerler. Ã‡ocuklarÄ±nÄ±za anlaÅŸmazlÄ±klarÄ±nÄ±, tehdit, yumruk ya da silah kullanarak deÄŸil, sakin ve yerinde kullanÄ±lan sÃ¶zcÃ¼klerle Ã§Ã¶zmelerini Ã¶ÄŸretin.
BoÅŸ zamanlarÄ± iÃ§in yapÄ±cÄ±, ÅŸiddet-dÄ±ÅŸÄ± oyunlar, faaliyetler bulmalarÄ±nda Ã§ocuklarÄ±nÄ±za yardÄ±mcÄ± olun. Onlara sizin de bir zamanlar hoÅŸlandÄ±ÄŸÄ±nÄ±z oyunlarÄ±, spor faaliyetlerini, hobileri Ã¶ÄŸreterek, kendi beceri ve yeteneklerini geliÅŸtirmelerinde destek olun. KÃ¼Ã§Ã¼k Ã§ocuklarÄ±nÄ±za hikayeler okuyun, daha bÃ¼yÃ¼klerini kÃ¼tÃ¼phanelere gÃ¶tÃ¼rÃ¼n ya da akrabalarÄ±nÄ±z arasÄ±ndan deÄŸer verdiÄŸiniz, hayran olduÄŸunuz, Ã§evresi ve diÄŸer insanlar iÃ§in birÅŸeyler yapmÄ±ÅŸ olanlarÄ±n hayat hikayelerini anlatÄ±n.
Ã‡ocuklarÄ±nÄ±za ceza vermek iÃ§in onlarÄ± itmek, kakmak, tokatlamak, vurmak ya da dayak atmak gibi davranÄ±ÅŸlar, onlara sorunlarÄ±nÄ± iterek, kakarak, vurup, Ã§arparak Ã§Ã¶zmenin uygun olacaÄŸÄ±; ceza vermeleri gerektiÄŸinde onlarÄ±n da benzer ÅŸekilde cezalar verebilecekleri mesajÄ±nÄ± vermektedir.
Fiziksel cezalar istenmeyen davranÄ±ÅŸlarÄ± ancak belli bir sÃ¼re iÃ§in durdurabilmektedirler. Hatta Ã§ocuklarÄ±n Ã§ok sert cezalara bile uyum yapabildiÄŸi bu nedenle de cezanÄ±n hiÃ§ bir etkisi kalmadÄ±ÄŸÄ± bilinmektedir.
Oysa ki fiziksel olamayan disiplin yÃ¶ntemleri Ã§ocuklarÄ±n duygularÄ±yla daha kolay baÅŸaÃ§Ä±kmalarÄ±na yardÄ±mcÄ± olmakta; sorunlarÄ±nÄ± ÅŸiddet-dÄ±ÅŸÄ± yÃ¶ntemlerle Ã§Ã¶zebilecekleri yollarÄ± Ã¶ÄŸretmektedir. AÅŸaÄŸÄ±da bazÄ± Ã¶neriler bulacaksÄ±nÄ±z:
Ã‡ocuÄŸunuzun her yaÅŸÄ± iÃ§in bir dakika sÃ¼recek ÅŸekilde, sesini Ã§Ä±karmadan bir kÃ¶ÅŸede oturmasÄ±nÄ± isteyebilirsiniz. (Bu yÃ¶ntem Ã§ok kÃ¼Ã§Ã¼k Ã§ocuklarla kullanÄ±lamaz)
BazÄ± izinlerini ya da harÃ§lÄ±ÄŸÄ±nÄ± geri alabilirsiniz
ArkadaÅŸlarÄ± ile Ã§Ä±kmasÄ±na ya da bazÄ± okul/toplum etkinliklerine katÄ±lmasÄ±na izin vermeyebilir evden dÄ±ÅŸarÄ± Ã§Ä±karmayabilirsiniz (Bu ceza daha Ã§ok bÃ¼yÃ¼k yaÅŸtaki Ã§ocuklar ve ergenler iÃ§in uygundur)
HarÃ§lÄ±ÄŸÄ±n, Ã¶nceden verilmiÅŸ izinlerin geri alÄ±nmasÄ± ya da evden dÄ±ÅŸarÄ± Ã§Ä±karmama gibi cezalarÄ±n, tutarlÄ±lÄ±kla ve kÄ±sa sÃ¼reler iÃ§in uygulanmasÄ± daha uygundur.
Hata yaptÄ±klarÄ± zaman Ã§ocuklarÄ±n bu hatalarÄ±nÄ± dÃ¼zeltebileceklerine inanabilmeleri lazÄ±mdÄ±r. Hatalardan nasÄ±l Ã¶ÄŸrenilebileceÄŸini onlara gÃ¶steriniz. HatalarÄ±nÄ± bulmalarÄ±na, gelecekte benzer hatalarÄ± yapmaktan nasÄ±l kaÃ§Ä±nabileceklerini anlamalarÄ±na yardÄ±mcÄ± olunuz.
Bu tÃ¼r durumlarda Ã§ocuklarÄ±nÄ±zÄ± aÅŸaÄŸÄ±lamamanÄ±z, utandÄ±rmamanÄ±z Ã¶zellikle Ã¶nemlidir. Ã‡ocuklarÄ±nÄ±zÄ±n her zaman iÃ§in sizin sevginizi ve saygÄ±nÄ±zÄ± hissetmeye ihtiyaÃ§larÄ± vardÄ±r.
DavranÄ±ÅŸ deÄŸiÅŸtirme yÃ¶ntemlerinden biri de hatalÄ± davranÄ±ÅŸlarÄ± cezalandÄ±rmak yerine, olumlu davranÄ±ÅŸlarÄ± Ã¶dÃ¼llendirmektir. Takdir etme, ilgi, ÅŸevkat gÃ¶stermenin en etkili Ã¶dÃ¼ller olduÄŸunu unutmayÄ±n.
KurallarÄ±nÄ±z ve disiplin yÃ¶ntemleriniz konusunda tutarlÄ± olun
Bir kural yaptÄ±ysanÄ±z onu yerine getirin ve vazgeÃ§meyin. Ã‡ocuklarÄ±n kendilerinden hangi davranÄ±ÅŸlarÄ±n beklendiÄŸi konusunda aÃ§Ä±klÄ±ÄŸa ve belirginliÄŸe ihtiyaÃ§larÄ± vardÄ±r. OluÅŸturduÄŸunuz bir kuralÄ±n yerine getirilmesi konusunda geliÅŸigÃ¼zel biÃ§imde davranÄ±rsanÄ±z, bu sadece Ã§ocuklarÄ±nÄ±zÄ±n kafasÄ±nÄ± karÄ±ÅŸtÄ±racaktÄ±r ve "kaÃ§amak yollar" aramalarÄ±nÄ± destekleyecektir.
KurallarÄ±nÄ±zÄ± oluÅŸtururken olanaklar Ã¶lÃ§Ã¼sÃ¼nde Ã§ocuklarÄ±nÄ±zÄ±n da katÄ±lÄ±mlarÄ±nÄ± saÄŸlamaya Ã§alÄ±ÅŸÄ±n. Neyi beklediÄŸinizi ve kurallara uyulmadÄ±ÄŸÄ± zaman ne tÃ¼r sonuÃ§larla karÅŸÄ±laÅŸacaklarÄ±nÄ± aÃ§Ä±klayÄ±n. BÃ¶yle bir yaklaÅŸÄ±m, onlarÄ±n hem kendileri hem de Ã§evrelerindeki insanlar iÃ§in en iyi olanÄ± elde edebilmeleri amacÄ±yla neler yapmalarÄ± gerektiÄŸini Ã¶ÄŸrenmelerini saÄŸlayacaktÄ±r.
Ã‡ocuklarÄ±nÄ±zÄ±n ateÅŸli silahlara ulaÅŸamayacaklarÄ±ndan emin olun
Silahlar ve Ã§ocuklar Ã§ok Ã¶ldÃ¼rÃ¼cÃ¼ bir bileÅŸimdir ve biraraya getirilmemelidir. EÄŸer kullanÄ±yor ya da evinizde bulunduruyorsanÄ±z, silahlarÄ±n ya da diÄŸer Ã¶ldÃ¼rÃ¼cÃ¼ araÃ§larÄ±n tehlikeleri konusunda Ã§ocuklarÄ±nÄ±zÄ± bilgilendirin. EÄŸer evinizde tabanca ya da tÃ¼fek varsa, iÃ§ini boÅŸaltÄ±p, kurÅŸunlarÄ± ve silahlarÄ± ayrÄ± ayrÄ± kilitli dolaplarda saklayÄ±n. DoldurulmamamÄ±ÅŸ bile olsalar bu silahlarÄ± asla Ã§ocuklarÄ±nÄ±zÄ±n bulabileceklari yerlerde saklamayÄ±n.
Asla Ã¼zerinizde tabanca ya da Ã¶ldÃ¼rÃ¼cÃ¼ bir silah taÅŸÄ±mayÄ±n. Silah taÅŸÄ±manÄ±n Ã§ocuklara verdiÄŸi mesaj, sorunlarÄ±n silahlarla Ã§Ã¶zÃ¼lebileceÄŸidir.
Ã‡ocuklarÄ±nÄ±zÄ±n Ã§evrenizde ya da evinizde ÅŸiddet gÃ¶rmelerini Ã¶nlemeye Ã§alÄ±ÅŸÄ±n
Evdeki ÅŸiddet Ã§ocuklar iÃ§in korkutucu ve zararlÄ±dÄ±r. Ã‡ocuklarÄ±n korku duymadan, sevgi iÃ§inde yaÅŸayabilecekleri gÃ¼venli bir eve ihtiyaÃ§larÄ± vardÄ±r. Evinde ÅŸiddete tanÄ±k olan Ã§ocuklarÄ±n, ileridemutlaka ÅŸiddet gÃ¶sterecekleri sÃ¶ylenemese de karÅŸÄ±laÅŸtÄ±klarÄ± sorunlarÄ± ÅŸiddete baÅŸvurarak Ã§Ã¶zmeye "yatkÄ±n" olacaklarÄ± sÃ¶ylenebilir.
Evinizi ÅŸiddetten uzak, gÃ¼venli bir yer haline getirmek iÃ§in elinizden geleni yapÄ±n ve kardeÅŸler arasÄ±ndaki ÅŸiddet iÃ§eren davranÄ±ÅŸlarÄ± kesinlike engelleyin. Anneler babalar arasÄ±ndaki dÃ¼ÅŸmanlÄ±k ve saldÄ±rganlÄ±k dolu kavgalarÄ±n da Ã§ocuklarÄ± Ã§ok korkutacaÄŸÄ±nÄ± ve onlar iÃ§in kÃ¶tÃ¼ Ã¶rnekler oluÅŸturacaÄŸÄ±nÄ± unutmayÄ±n.
EÄŸer evinizdeki bireyler birbirlerini sÃ¶zel ya da fiziksel yÃ¶ntemlerle incitiyorlarsa ya da kÃ¶tÃ¼ye kullanÄ±yorlarsa, Ã§evrenizdeki bir psikologdan yardÄ±m almanÄ±zÄ± Ã¶neririz. Bu profesyonel kiÅŸi, sizin ve ailenizin,ÅŸiddetin hangi nedenlerle oluÅŸtuÄŸunu ve durdurulabilmesi iÃ§in neler yapÄ±labileceÄŸini anlamanÄ±zda yardÄ±mcÄ± olacaktÄ±r.
Bazan Ã§ocuklarÄ±nÄ±zÄ±n sokaklarda, okulda ya da evde ÅŸiddete maruz kalmasÄ±nÄ± engelleyemeyebilirsiniz. Bu durumlar olduÄŸunda, yaÅŸadÄ±klarÄ± korku duygularÄ±yla baÅŸedebilmeleri iÃ§in kendilerine yardÄ±m etmeniz gerekebilir. Onlara bu konularda yardÄ±mcÄ± olabilecek kiÅŸiler arasÄ±nda okulundaki rehber Ã¶ÄŸretmeni ya da bir psikologu sayabilirz.
Ã‡ocuklarÄ±nÄ±zÄ±n medyadaki ÅŸiddete Ã§ok fazla maruz kalmalarÄ±nÄ± Ã¶nlemeye Ã§alÄ±ÅŸÄ±n
Televizyonda, sinemada ya da bilgisayar oyunlarÄ±nda Ã§ok fazla ÅŸiddet izlemenin de Ã§ocuklarda saldÄ±rgan davranÄ±ÅŸlara yol aÃ§tÄ±ÄŸÄ± bilinmektedir. Bir ebeveyn olarak Ã§ocuÄŸunuzun izlediÄŸi ÅŸiddet miktarÄ±nÄ± kontrol altÄ±nda tutabilirsiniz. AÅŸaÄŸÄ±da bazÄ± Ã¶neriler bulacaksÄ±nÄ±z:
Televizyon izlemeyi gÃ¼nde bir ya da iki saat ile sÄ±nÄ±rlandÄ±rÄ±n.
Ã‡ocuklarÄ±nÄ±zÄ±n hangi televizyon programlarÄ±nÄ± izlediklerini, hangi filimlere gittiklerini ve hangi tÃ¼r bilgisayar oyunlarÄ±nÄ± oynadÄ±klarÄ±nÄ± bilin.
Televizyon programlarÄ±nda, sinemalarda ve bilgisayar filimlerinde izledikleri ÅŸiddet hakkÄ±nda onlarla konuÅŸun. Bu tÃ¼r davranÄ±ÅŸlarÄ±n gerÃ§ek hayatta ne kadar acÄ± verici olduklarÄ±nÄ± ve ne tÃ¼r ciddi sorunlara yol aÃ§abileceklerini anlamalarÄ±nÄ± saÄŸlayÄ±n.
SorunlarÄ±n ÅŸiddet kullanmadan nasÄ±l Ã§Ã¶zÃ¼lebileceÄŸini onlarla tartÄ±ÅŸÄ±n
Ã‡ocuklarÄ±nÄ±za ÅŸiddet kurbanÄ± olmayacaklarÄ± yollarÄ± Ã¶ÄŸretmeye Ã§alÄ±ÅŸÄ±n.
Ã‡ocuklarÄ±nÄ±zÄ±n ÅŸiddet kurbanÄ± olmamalarÄ± iÃ§in ne tÃ¼r Ã¶nlemler almalarÄ± gerektiÄŸini Ã¶ÄŸrenmeleri Ã§ok Ã¶nemlidir. AÅŸaÄŸÄ±da kendinizi ve Ã§ocuklarÄ±nÄ±zÄ± ÅŸiddetten korumanÄ±zda yardÄ±mcÄ± olabilecek bazÄ± yollar Ã¶nerilmektedir:
Ã‡ocuklarÄ±nÄ±za Ã§evrenizdeki gÃ¼venli sokak ve caddelerin hangileri olduÄŸunu Ã¶ÄŸretin
Her zaman iÃ§in aydÄ±nlÄ±k, kalabalÄ±k yerlerde ve bir arkadaÅŸla yÃ¼rÃ¼melerini Ã¶ÄŸÃ¼t verin
GÃ¶rdÃ¼kleri kuÅŸkulu davranÄ±ÅŸlarÄ± ya da tanÄ±k olduklarÄ± suÃ§larÄ± size, Ã¶ÄŸretmenlerine, gÃ¼venilir bir baÅŸka yetiÅŸkine ya da polise bildirmelerinin ne kadar Ã¶nemli olduÄŸunu anlamalarÄ±nÄ± saÄŸlayÄ±n. Polis Acil 155 nolu telefondan nasÄ±l arayacaklarÄ±nÄ± Ã¶ÄŸretin.
Kendilerine zarar vermeye kalkan biri olduÄŸunda , "HayÄ±r" deyip kaÃ§malarÄ±nÄ± ve gÃ¼venilir bir yetiÅŸkine bu konuyu mutlaka sÃ¶ylemeleri gerektiÄŸini anlatÄ±n.
YabancÄ±larla konuÅŸmanÄ±n tehlikelerini vurgulayÄ±n. Bilmedikleri ve gÃ¼venmedikleri kimseye kapÄ±yÄ± aÃ§mamalarÄ±nÄ± ve bir yere gitmemelerini Ã¶ÄŸÃ¼tleyin.
Ã‡ocuklarÄ±nÄ±za ÅŸiddete karÅŸÄ± olmalarÄ±nÄ± Ã¶ÄŸretin
Åžiddete karÅŸÄ± davranÄ±ÅŸlar sergiledikleri her ortamda Ã§ocuklarÄ±nÄ±zÄ± destekleyin ve Ã¶dÃ¼llendirin. ArkadaÅŸlarÄ±ndan birinin diÄŸerine vurduÄŸu, kÃ¼frettiÄŸi, tehdit ettiÄŸi durumlarda Ã§ocuÄŸunuza sakin ama kesin sÃ¶zcÃ¼klerle nasÄ±l tepki gÃ¶sterebileceklerini Ã¶ÄŸretin. Åžiddete karÅŸÄ± durmanÄ±n ve direnÃ§ gÃ¶stermenin, daha fazla cesaret gerektirdiÄŸini anlatÄ±n.
Ã‡ocuklarÄ±nÄ±zÄ±n farklÄ± yÃ¶relerden, farklÄ± aile yapÄ±larÄ±ndan gelen kiÅŸilerle geÃ§inmelerine, onlarÄ± kabullenmelerine yardÄ±mcÄ± olun. Ä°nsanlarÄ± sadece farklÄ± olduklarÄ± iÃ§in eleÅŸtirmenin ve etiketlemenin acÄ± verici, incitici olduÄŸunu Ã¶ÄŸretin ve kesinlikle bu tÃ¼r davranÄ±ÅŸlara izin verilmeyeceÄŸini anlamalarÄ±nÄ± saÄŸlayÄ±n. Åžiddeti baÅŸlatan ya da cesaretlendiren sÃ¶zcÃ¼kleri kullanmanÄ±n ya da ÅŸiddet dolu davranÄ±ÅŸlarÄ± sessizce seyretmenin, yanlÄ±ÅŸ ve zararlÄ± olduÄŸunu anlatÄ±n. Tehditlerin ve itip-kakmanÄ±n ÅŸiddeti kÃ¶rÃ¼kleyen davranÄ±ÅŸlar olduklarÄ± konusunda kendilerini uyarÄ±n.
YetiÅŸkinler iÃ§in ekstra Ã¶neriler
Ailenizle, arkadaÅŸlarÄ±nÄ±zla, Ã§evrenizdekilerle yakÄ±n olun ve onlarla ilgilenin. ArkadaÅŸlardan oluÅŸan bir grup, size hoÅŸ zaman geÃ§irmenizde katkÄ±da bulunabileceÄŸi gibi, zor zamanlarÄ±nÄ±zda destek vererek, yardÄ±m iletebilir. Ã‡ocuklarÄ±nÄ±zÄ± bÃ¼yÃ¼tÃ¼rken stresi ve yalnÄ±zlÄ±ÄŸÄ± azaltmak Ã§ok yararlÄ± olacaktÄ±r.
Ã‡evrenizle iliÅŸkiye geÃ§in, komÅŸularÄ±nÄ±zÄ± tanÄ±yÄ±n. Ã–ldÃ¼rÃ¼cÃ¼ silahlarÄ±n komÅŸu evlerde de bulundurulmamasÄ±nÄ± saÄŸlayÄ±n. SuÃ§luluÄŸu ve ÅŸiddeti azaltmaya yÃ¶nelik sivil toplum giriÅŸimlerine gÃ¶nÃ¼llÃ¼ olun. Ã‡evrenizde bu tip programlar yoksa, siz baÅŸlatÄ±n.
SeÃ§tiÄŸiniz milletvekillerinin ve belediye gÃ¶revlilerinin ÅŸiddet konusundaki hassasiyetinizi bilmelerini ve konuyla iliÅŸkili Ã¶nlemleri almalarÄ±nÄ± saÄŸlayÄ±n, baskÄ± gruplarÄ± oluÅŸturun. Åžiddet iÃ§eren programlar sunan televizyon kanallarÄ±na, onlara reklam veren ya da sponsor olan ÅŸirketlere ÅŸikayetlerde bulunun.
Ã‡ocuklarÄ±nÄ±zÄ±n Ã§evrenizdeki "Ã§evre temizliÄŸi", "aÄŸaÃ§ dikme", vb. etkinliklere katÄ±lmalarÄ±nÄ± ve iÃ§inde yaÅŸadÄ±klarÄ± toplumla bÃ¼tÃ¼nleÅŸip, onunla gurur duymalarÄ±nÄ± saÄŸlayÄ±n. Bu tÃ¼r gruplar, bir yandan Ã§evrenizi daha "yaÅŸanÄ±r" ve gÃ¼venli bir hale getirmeye Ã§alÄ±ÅŸÄ±rken, diÄŸer bir yandan da Ã§ocuklarÄ±nÄ±zÄ±n gÃ¼venli, yararlÄ± ve Ã¶dÃ¼llendirici etkinlikler iÃ§inde hoÅŸ zaman geÃ§irmelerine yardÄ±mcÄ±dÄ±rlar.
Potansiyel tehlike iÅŸaretleri
Ã‡ocuklarÄ± aÅŸaÄŸÄ±daki belirtileri gÃ¶steren ebeveynler, bu konularÄ± profesyonel bir kiÅŸiyle gÃ¶rÃ¼ÅŸmeli ve Ã§ocuklarÄ±nÄ± anlamaya Ã§alÄ±ÅŸmalÄ±dÄ±rlar.
Bebekler ve okul-Ã¶ncesi Ã§ocuklarda gÃ¶zlenen tehlike iÅŸaretleri
Bir gÃ¼n iÃ§inde Ã§ok sÄ±k olarak ortaya Ã§Ä±kan, 15 dakikadan daha uzun sÃ¼ren ve ebeveynler, bakÄ±cÄ±lar ya da diÄŸer aile Ã¼yeleri tarafÄ±ndan sakinleÅŸtirilemeyen Ã¶fke nÃ¶betleri
Nedeni olmadan Ã§ok sÄ±k ortaya Ã§Ä±kan saldÄ±rganlÄ±k patlamalarÄ±
Ã‡ocuÄŸunuzun aÅŸÄ±rÄ± aktif, kontrolsÃ¼z ve korkusuz olmasÄ±
YetiÅŸkinleri ve kurallarÄ± hiÃ§e saymasÄ±
Ebeveynlerine yÃ¶nelik baÄŸlÄ±lÄ±k davranÄ±ÅŸlarÄ±nÄ± gÃ¶stermemesi, yabancÄ± yerlerde onlarÄ± aradÄ±ÄŸÄ±nÄ±, onlarÄ±n yakÄ±nÄ±nda olmak istediÄŸini gÃ¶steren davranÄ±ÅŸlarÄ± sergilememesi
Televizyonda sÄ±klÄ±kla ÅŸiddet iÃ§eren programlar aramasÄ±, ÅŸiddet temasÄ± olan oyunlara girmesi, diÄŸer Ã§ocuklara yÃ¶nelik hain davranÄ±ÅŸlarda bulunmasÄ±
Okula giden Ã§ocuklarla iliÅŸkili tehlike iÅŸaretleri
Dikkat ve konsantrasyon sorunlarÄ±nÄ±n olmasÄ±
SÄ±nÄ±f aktivitelerinde "oyun-bozan davranÄ±ÅŸlar" gÃ¶stermesi
Okulda baÅŸarÄ±sÄ±z olmasÄ±
Okulda diÄŸer Ã§ocuklarla sÄ±k sÄ±k kavga etmesi
Hayal kÄ±rÄ±klÄ±klarÄ±, eleÅŸtiriler ve alaylara, yoÄŸun Ã¶fke patlamalarÄ±, suÃ§lamalar ya da intikam temalÄ± davranÄ±ÅŸlarla tepki gÃ¶stermesi
Televizyonda Ã§ok sayÄ±da ÅŸiddet iÃ§erikli program seyretmesi, bu tÃ¼r filimlere gitmesi ve bu tÃ¼r bilgisayar oyunlarÄ± oynamasÄ±
Ã‡ok az sayÄ±da arkadaÅŸ sahibi olmasÄ±, davranÄ±ÅŸlarÄ± yÃ¼zÃ¼nden arkadaÅŸlarÄ± tarafÄ±ndan dÄ±ÅŸlanmasÄ±
SaldÄ±rgan, kural dinlemez olduÄŸu bilinen Ã§ocuklarla arkadaÅŸlÄ±k kurmasÄ±
DiÄŸerlerinin duygu ve dÃ¼ÅŸÃ¼ncelerine duyarsÄ±z olmasÄ±
Ev hayvanlarÄ±na ya da sokaktaki hayvanlara yÃ¶nelik hainlikler yapmasÄ±
Kendini Ã§ok Ã§abuk engellenmiÅŸ hissetmesi
Ergenlik-Ã¶ncesi ve ergenlik dÃ¶nemi Ã§ocuklarÄ±nÄ±z iÃ§in tehlike ,iÅŸaretleri
Otoriteye sÃ¼rekli karÅŸÄ± durmasÄ±
DiÄŸerlerinin duygu ve davranÄ±ÅŸlarÄ±nÄ± hiÃ§e saymasÄ±
Ä°nsanlara kÃ¶tÃ¼ davranmasÄ± ve problemlerinin Ã§Ã¶zÃ¼mÃ¼ iÃ§in fiziksel ÅŸiddete ya da ÅŸiddet tehditlerine baÅŸvurmasÄ±
SÄ±k sÄ±k hayatÄ±n kendisine haksÄ±zlÄ±k ettiÄŸini vurgulamasÄ±
Okulda baÅŸarÄ±sÄ±z olmasÄ± ve "ders asma" davranÄ±ÅŸlarÄ±nÄ±n sÄ±klÄ±ÄŸÄ±
Herhangi bir nedeni olmadÄ±ÄŸÄ± halde okula gitmemesi
Okuldan uzaklaÅŸtÄ±rÄ±lmasÄ± ya da atÄ±lmasÄ±
Ã‡etelere, kavgalara katÄ±lmasÄ±, hÄ±rsÄ±zlÄ±k ya da vandalizm gibi davranÄ±ÅŸlarda bulunmasÄ±
Alkol, ilaÃ§ ya da uÃ§ucu madde kullanmasÄ±