Orta Asya’da Aral Gölü ve Çevre Sorunları - Süleyman Merdanoğlu - TURAN-SAM : TURAN Stratejik Araştırmalar Merkezi - http://www.turansam.org
Tarih: 31.12.2008 > Kaç kez okundu? 8793 Paylaş
Geçen yüzyıllarda su kaynaklarının hesapsız kullanımı sonucunda dünyanın en büyük su kaynağı yok olma tehdit ile karşı karşıya gelmiş. Bugüne kadar, hiç kimsenin gözü önünde büyük bir deniz gibi göl yok olmamıştı.
Bu bağlamda, 1960’da Aral denizi alanı %43 azalarak, 40.000 km2 alan kurumuştur. Ayrıca, söz konusu alanın büyük bir kısmı özellikle sülfat olmak üzere tuzlarla kaplanmıştır. Son zamanlar güçlenen kum ve toz rüzgârları sonucunda Tanrı Dağları (Tyanşan) buzluluklarına kadar uzanan bölgelere taşınarak, buz katmanların hızlı erimesine neden olmaktadır. Tuz rüzgârları sonucunda nüfusun büyük kısmı göz ve solum yolu hastalıklarla karşı karşıya gelmiştir. Tam anlamıyla Sirderya nehri güzergâhın da bulunan bölgelerde yaşayan ve 11 yaştan küçük çocukların % 80’i göz ve solum yolu hastalıklarla mücadele etmektedir.
Aral durumunun iyileşmesine yönelik Özbekistan büyük çaba göstermektedir. Özbekistan Hükümeti’nce yürütülen, su kaynaklarının verimli kullanımı, su depolama teknolojilerin geniş çaplı hayata geçirilmesi, Aral ekosisteminin desteklenmesi, bölge nüfusunun sosyal korunmasını güçlendirilmesi, uluslar arası işbirliğine teşvik ve diğer konularda çalışmaları bunu kanıtıdır. Orta Asya ülkeleri ile işbirliğinde, Aral’ı Kurtarma Uluslar arası Vakfı, su ile ilgili uluslar arası koordinasyon komisyonu ve diğer örgütleri çerçevesinde çeşitli program ve projeler düzenlenmiştir.
Özbekistan Cumhuriyeti Hükümeti’nce 11-12 Mart 2008 tarihleri arası Taşkent’te organize edilen Aral sorunu ile ilgili uluslar arası konferans katılımcıları, Aral’da ortaya çıkan durumu kendi gözü ile görebilme fırsatına sahip olmuştur. Konferans’ta Aral sorunu ile bir daha uluslar arası toplumun dikkati çekilerek; bölgedeki ekoloji, sosyo-ekonomi durumu iyileştirilmesinde işbirliği yapmaya davet edildi.
Günümüzde, su düzeyi belli ölçüde azalan ve mineralleşme oranı çoğalmakta olan Aydaro-Arnasay nehir sisteminde su-ekoloji durumu gittikçe zorlaşmaktadır. Aral Gölü’nün kurumasıyla orta çıkan olumsuz etkileri karşılaştırılırsa, sadece Özbekistan için değil Kazakistan için de geçerlidir. Yakın gelecekte, bölgede yeni bir ekoloji kriz alanın oluşumu gerçekleşebilir.