Engelli Kişilerin Olumlu/Güçlü Yanlarının Farkında Olmak
Engellilerin Olumlu/Güçlü Yanları
Her insan doğuştan başkalarından farklı pek çok özellikle doğuyor. Bu özellikler bizi “engelli” kategorisine soksa da başkalarına kıyasla üstünlükler de sağlayabiliyor. Bunları kişinin kendisinin, ailesinin ve yakınlarının bilmesi bu kişinin topluma kazandırılması açısından fevkalade önemli.
Bu yazımda bu özellikleri öne çıkarırken biraz da toplumda pek gündeme gelmeyen farklı birkaç engel grubu hakkında da bilgi vermeye çalışacağım.
Doğuştan görme engeli olan kişiler dışında, sonradan, yani zaman içinde görme kaybına uğrayan kişileri bu grupta değerlendirebiliriz. Bu engel tam görme kaybı, tünel görüş, çift veya bulanık görme veya renk körlüğü şeklinde olabilir.
Görme engeli olan kişiler hayatlarını sürdürebilmek için birtakım çok önemli özellikler geliştirmişlerdir. Bu artı değerlerin farkında olmak gerekir:
•Beceriklilik: gündelik hayatı sürdürebilmek için değişik çözümler üretmek, bu konuda da yaratıcılığı kullanmak gerekiyor;
•Çok iyi dinleme becerileri: çünkü görme engeli olan kişiler için bilgi edinmenin esas yolu dinleme;
•İyi sözel beceriler: çünkü beden diliyle ve yazılı yoldan bilgi aktarmak olanaksız;
•Bilgiyi iyi özümsemek ve iyi bir hafıza: çünkü not tutmak, birşeylerin altını çizmek, sayfanın kenarlarına not yazmak, yani başka türlü görsel olarak yazıyı veya bilgiyi vurgulama olanağı yok;
•İyi sorun çözme becerileri: çünkü günlük hayatının bir parçası bu, ve bu becerilerini çalışmalarına yansıtabilir;
•Açık görüşlü ve dışa dönük olma: çünkü başkalarıyla çalışmaya, gerektiğinde yardım istemeye ve esnek olmaya alışıklar;
•Uyum sağlama: çünkü sürekli olarak (özellikle fiziksel çevrede) bilinmeyen unsurlarla karşı karşıya kalıyorlar;
•Çalışkan, düzenli ve titiz: bir görme engellinin düzensiz olma şansı yok. Bu nedenle herşeyin düzgün ve titiz bir şekilde ele alınması gerekiyor;
•Öncelik belirleme: birçok işin üstesinden gelebilmek için herkesten daha fazla zaman harcaması , dolayısıyla çok iyi organize olması gerekiyor;
•Proaktif: hangi tarafa yöneleceği, ne yapacağı, nasıl yapacağı ve ne gibi yardımlar alacağı konularında son derece açık ve kararlılıkla davranması gerekiyor.
Hareket kabiliyetinin zarar görmesi geçici veya kalıcı birçok nedene bağlı olabilir. Bunların etkileri ise dalgalı veya sabit olabilir, ya da zamanla kötüleşen bir seyir gösterebilir. Vücudun bazı bölümleri etkilenebileceği gibi tümü de etkilenebilir; ve bunların sonucunda hareketin kısıtlanması, zayıf el becerisi gibi çeşitli engellere yol açılabilir. Kas zaafiyeti, beyin felci, kısmi felç, adale kasılmaları, el titremeleri veya konuşma bozuklukları şeklinde kendini gösteren multipl skelroz, omurilik felci, çocuk felci gibi birçok engel bu kategoriye girer.
İnsanlar nedense, bu tür engelleri olan kişilere karşı önyargıyla yaklaşır ve örneğin onların “yavaş öğrendiğini” düşünür. Oysa, bunun gerçekle hiç ilgisi yoktur. Fiziksel engeli olan kimseler başkalarına göre ne eksik ne de fazla zekâya sahiptir.
Cambridge Üniversitesinden Profesör Stephen Hawkins herhalde dünyanın en tanınan tekerlekli sandalye kullanan ve konuşma engeli olan insanıdır. Vücudunun hemen hemen hiç bir bölümünü kullanamamaktadır.Kozmoloji ve kuantum yerçekimi alanlarında özellikle kara deliklerle ilgili katkıları dolayısıyla ün kazanmıştır. Üstün yanlarını kullanabilmesi için kendisine teknolojiyle destek veren çevresi sayesinde fizik alanında çalışmalarını devam ettirebilmektedir.
Benzeri şekilde fiziksel engeli bulunan pek çok ünlü sporcuyu sayabiliriz. Bu kişilerin engellerine rağmen spor yapabilmelerinde, çevrelerindeki insanların onlara verdiği moral ve fiziksel desteğin önemli bir rolü vardır.
Daha çok okul dönemlerinde ortaya çıkan ve öğrenme sürecinde engel teşkil eden bir özellik. Kişi odaklanmakta zorlanabilir, hatta gündelik işlerle uğraşmakta sıkıntı çekebilir. Çok çabuk sıkılabilir, sürekli bir işten bir başkasına atlayabilir. Ayrıca bir işle uğraşırken o işle ilgisi olmayan seslere ve görüntülere takılabilir.
Öte yandan bu kişilere artı değer sağlayan pek çok özellik vardır. İşte bunlardan bazıları:
“Büyük resmi” görebilme; detaylara dikkat; yaratıcılık; risk alarak önemli çözümler üretebilmek; yüksek enerji düzeyi; iyi müzakerecilik; güçlü sezgi - hızlı tepki.
Bir başka önemli özellik güçlü odaklanabilme becerisi (hiperodaklanma) –o denli güçlü olabiliyor ki kişi çevreden bile kopabiliyor. Örneğin bir kitaba, bir televizyon programına ya da internete odaklanıp yapması gereken işleri unutup, geçen zamanın bile farkına varamayabiliyor. Hiperodaklanma, üretici bir konuya yönlendirilebilirse gerçekten bu kişi için önemli bir artı sayılabilir.
Otizm, Asperger Sendromu gibi farklı şekillerde ortaya çıkabiliyor. Ortak özellikler olarak iletişim ve sosyal ilişkilerde yaşanan sorunlar ve hayal gücünde zorluklar olarak sıralanabilir. Sohbet başlatamamak veya bir sohbete katılamamak, bilindik jestlerin, mimiklerin veya ses tonunun ne anlama geldiğini anlayamamak, soyut kavramları ve espirileri anlayamamak, bunlara örnek olarak verilebilir.
İletişim sorunları yaşayanlarda kelimeleri veya cümleleri sürekli tekrarlama veya kelimeleri ya da deyimleri yanlış kullanma, alakasız şeyleri konuya katma (örneğin sürekli birden beşe kadar sayma), duyduğu bir kelimeyi tekrar tekrar söyleme gibi özellikler örnek olarak verilebilir.
Öte yandan OSB bazı artı özellikler sağlayabilir. Bunlardan bazıları:
•Olağanüstü iyi hafıza gücü ve/veya matematik, bilgisayar, resim gibi alanlarda doğal yetenek;
•Herhangi bir konuyu derinlemesine inceleyebilme, öğrenebilme;
•Yüksek motivasyon, iş yaparken bağımsız çalışabilme;
•Verilen bir hedefe odaklanarak azimle çalışabilme;
•Orijinal ve yaratıcı düşünce kalıpları;
•Çalışırken detaylara dikkat edebilme ve titizlik gösterme;
•Rutin işleri çok iyi yapabilme.
•İstekli, dakik, kararlı ve güvenilir;
•Kusur/hata bulma konusunda çok becerikli;
•İyi araştırma becerileri;
•Bazı konular hakkında derin bilgi sahibi;
•Çok iyi bilgisayar kullanma becerisi;
•Çok iyi arşivleme ve ayırma becerileri;
Disleksi en çok beynin lisanla ilgili kısımlarını etkiler ve bilgiyi işlemede farklılıklara yol açar. Bu da okuma, yazma, not tutma, hesap yapma ve kendini yönetme becerilerini etkiler. Örneğin, okuma sıkıntısı çekenlerde yavaş okuma, kısa sürede gözlerin yorulması, okuduğunu anlama ve akılda tutmada zorluk sayılabilir. Sözcükleri ters veya hatalı yazma (6 yerine 9, b yerine d, u yerine n, 38 yerine 83 gibi), bir yerde gördüğü sözcüğü bir yere yazarken hatalı yazma, aynı anda hem dinleyip hem not tutamama diğer yaygın belirtiler arasında yer alıyor.
Öte yandan disleksisi olan kişilerin bazı güçlü yanları vardır. Bunlardan bazıları:
•Yaratıcı ve özgün düşünce tarzı, iyi bir hayalgücü;
•Stratejik düşünce ve sorun çözebilme yeteneği;
•Bütünsel düşünebilme; birçok şeyin nasıl birbirine bağlandığını görebilme, birşeylerin nasıl işlediğini anlayabilme yeteneği;
•Azimlilik ve çalışkanlık;
•Üç boyutlu, görsel uzamsal yetenek ve mekanik kabiliyet
•Sanat ve/veya müzik kabiliyeti; Atletik yetenek;
•Çok iyi önsezi ve insan ilişkileri.
Burada sözünü ettiğim sınırlı sayıda engel grubu dışında farklı engel gruplarına ilişkin bilgilerin yer aldığı bir web sitesinden söz etmemde yarar var. www.q4s.eu veya www.engelsizegitim.com adreslerinden erişeceğiniz web sitesi, engelli gençlerin kendilerini daha iyi tanımaları ve çevrelerinden alabilecekleri desteklere, kendi kendilerine ne şekilde yardımcı olabileceklerine ilişkin yapıcı bilgiler sunmaktadır.
Engeli olan insanlara gerek ailelerinin daha küçük yaşta inançla ve azimle yaklaşarak onları topluma özgüvenli gençler olarak yetiştirmeye gayret etmesi, gerekse eğitim kurumlarındaki eğitmenlerin ve destek personelinin her engel grubunun özelliklerine göre gerekli uyarlamaları yaparak onların sağlıklı bir şekilde eğitilmelerini sağlamaları toplumumuzun %12sini oluşturan engelli insanımızın kazanılmasına yardımcı olacaktır. Kendi ayakları üzerinde duracak şekilde yetişmeleri ve yaşamlarını sürdürecek bir mesleğe sahip olmaları halinde de işverenlerin onları değerlendirirken engeline takılmak yerine hangi olumlu özelliklerinden ne şekilde istifade edebileceklerini düşünmeleri açısından bu bilgilerin önemli olduğunu unutmamak gerekir.