“Yahudi ve Hıristiyanları dost edinmek!”
By Ali Bulaç on Kasım 4, 2019
Müslümanların, Gayr-ı Müslimlerden Yahudi ve Hıristiyanlara (Kitap ehli) karşı nasıl bir tutum takınmaları gerektiği konusunu Kur’an-ı Kerim ışığında anlamak mümkün. Hz. Peygamber’in (a.s.) tatbikatı Kur’an’ın teyidi ve pratiğidir. Başka ayetler varsa da biz konuyu nüzul sırasını göre İbn Abbas’ın derlediği dört surede yer alan ayetler çerçevesinde ele almaya çalışacağız. (1) Söz konusu ayetler şunlar:
“Onların hepsi bir değildir. Kitap ehlinden bir topluluk vardır ki, gece vaktinde ayakta durup Allah’ın âyetlerini okuyarak secdeye kapanırlar. Bunlar, Allah’a ve âhiret gününe imân eder, maruf olanı emreder, münker olandan sakındırır ve hayırlarda yarışırlar. İşte bunlar salih olanlardandır. Onlar hayırdan her ne yaparlarsa, elbette ondan yoksun bırakılmazlar. Allah muttakileri bilendir. Gerçekten inkâr edenlerin ise, ne malları, ne çocukları, onlara Allah’tan yana bir şey sağlayamaz. İşte onlar, ateşin halkıdırlar, onda temelli olarak kalacaklardır.”
“Onların hepsi bir değildir” Yahudi ve Hıristiyanlara karşı toplu bir ret ve düşmanlığın söz konusu olmayacağını açıklar, özcülüğü reddeder. Bu, İslam bakış açısından antisemitizmin hiçbir versiyonuyla caiz olmadığını göstermektedir. Antisemitizm, Sami ırkından gelenlere, ama özellikle Yahudilere karşı, dinlerinden ve ırklarından dolayı nefret ve düşmanlık beslemek, onları özlerinde var olduğu varsayılan bir tür ontolojik kötülük dolayısıyla aşağılamak, dışlamak ve ötekileştirip şeytanlaştırmaktır. Kur’an-ı Kerim, açık bir biçimde Yahudilerin dinini reddetmez, kutsal kitapları Tevrat’ı menşei itibariyle Allah’ın vahyi kabul eder, Hz. Musa ve diğer İsrailoğulları peygamberlerini över, bize de onlara inanmamızı emreder. Yahudiler beşer türümüzün üyeleri olarak Adem ve Havva’nın çocukları ve Hz. İbrahim’in torunlarıdır. Yahudiler için söz konusu olan durum, Hıristiyanlar ve kitapları İncil için de söz konusudur.
Kur’an-ı Kerim’in Yahudilere ve Hıristiyanlara yönelttiği temel eleştiri, tarih içinde şu veya sebeple kitaplarının bir bölümünü tahrif etmiş olmaları, peygamberlerine zorluklar çıkarmaları ve ellerindeki şeriata ve kitabın hükümlerine dahi yeterince riayet etmemeleridir. Tarihte Kitap ehli ve elbette “din adamları” ve onlara tâbi olanlar, kitaplarına semantik müdahalelerde bulunarak anlamı tahrif ettiler, hükümlerin illet ve maksatlarını suiistimal ettiler. Modern çağda ise dini, maddi ve pratik hayatın dışına çıkarmak, başka bir ifadeyle marjinalleştirmek, özel hayata hapsetmek ve izafileştirmek suretiyle kendilerini laikleştirdiler. Bu da tarihte yaptıklarının modern versiyonudur. Hz. Muhammet (s.a.), onları tekrar sahih kaynağa dönmeye davet etti, ona karşı da geldiler, yanlış tutumlarında ısrar ettiler. İşte Kur’an, Kitap ehlini bu Hakka karşı tutumlarından dolayı eleştirmektedir.
Bu ışığın bir kısmıyla hayatı algılayan Kitap ehli insanlar –samimi din adamları ve dini bütün Yahudi ve Hıristiyanlar- vardır ki, Kur’an bakış açısından bunları diğerlerinden ayırmak gerekir. Bu küçük topluluk “Ümmetün kaime“dir ve “salihler” olarak isimlendirilmektedir. Bunlar Allah’ın dinini ve hükümlerini hayatında ayakta tutmaya çalışan seçkin bir topluluktur. Bu topluluğu “kaim ümmet” kılan beş temel vasıf vardı ki, bunlar da:
a) Allah’ın ayetlerini okumaları: Bunlar ellerindeki Tevrat ve İncil’i sürekli okuyor, hükümleri üzerinde tefekkür ediyor ve imkanları ölçüsünde kitaba göre yaşamaya çalışıyorlar.
b) Secde etmeleri. Bu, (özellikle) gecenin belli saatlerinde huşu içinde Allah’a dua etmeleri, O’nun yardımını ve bağışlamasını dilemeleridir.
c) Bunlar Allah’a ve ahiret gününe inanırlar ve bir gün yapıp ettiklerinden dolayı hesap vereceklerini unutmazlar.
d) Bu surenin (Âl-i İmran) 104 ve 110. ayetlerde genel çerçevesini çizdiğimiz ma’rufu emrederler, münkerden sakındırırlar.
Bu beş vasfa sahip Kitap ehlinden gruba 110. ayette de atıf yapılmıştı. Bunlar için “Sevaün” denmesi, ahlaki açıdan tutarlı ve bir bütün içinde yaşamaları anlamına gelir. Çünkü “sevaün” kelimesi tesniyesi ve çoğulu olmayan bir kelimedir. Anlamı, yukarıda sayılan beş temel özelliğin bir insanda aynı anda toplanmış olmalıdır ki, bu sayede Kitap ehlinde kaim ümmetin bir üyesi sayılsın. Allah’ın ayetlerini okumayan, Allah’a dua etmeyen, Allah’ın birliğine ve ahiret gününe inanmayan, ma’rufu emretmeyen- kötülükten sakındırmayan ve hayırlarda yarışmayanlar bu kategoriye girmezler.
Müfessirler genel olarak bu topluluğun, Kitap ehlinden İslam’a girenler olduğunu düşünmüşlerdir. Razi‘nin aktardığı bilgilere bakılırsa, cumhur-u ulema, bunların “Hz. Musa’ya ve Hz. İsa’ya inanan kimseler” olduklarına kail olmuşlardır. Rivayete göre, Yahudi olan Abdullah ibn-i Selam ve arkadaşları Müslüman olunca, Yahudi ileri gelenleri onları şiddetle eleştirmiş, İslam’a girmekle “hüsrana uğradıklarını” söylemişlerdir; bunun üzerine bu ayet inmiştir. Ata’ya göre ise ayet Hz. İsa’nın dininde olup Hz. Muhammed (s.a.)’i doğrulayan 40 Necranlı, 32 Habeşli ve 3 Bizanslı/Rum Hıristiyan hakkında inmiştir. İbn-i Mes’ud’dan gelen dikkat çekici bir rivayet vardır: Bir gün Hz. Peygamber yatsı namazını geciktirdi. Cemaat beklerken, evinden mescide gelerek “-Dikkat edin, Din mensuplarından sizden başka hiç kimse, şu anda Allah’ı zikrediyor değildir” dedi ve sonra bu ayeti okudu (Buhari, Mevakit, 22). Muhtemelen orada bulunanlar içinde Kitap ehlinden bir grup vardı.
Ancak söz konusu topluluğun (kaim ümmet), Kitap ehlinden yukarıda sayılan beş vasfa sahip olan kimseler olması da kuvvetle muhtemeldir. Bazı kıraat imamları 115. ayetteki “Hayırdan her ne yaparlarsa“daki “yef’alun”u muhatap sigasıyla olmak üzere “ta” harfiyle, yani “taf’alun” olarak okumuşlardır. Buna göre bu, “Kitap ehlinden mü’minlerin fiillerinden söz ettim” anlamında mü’minlerin hepsini muhatap alan yeni bir hitap olur. Sonra yüce Allah “Yukarıda bahsedilen Kitap ehlinden mü’minleri de sizin cemaatinize (Müslümanlara) dahil ederek ‘Ey Mü’minler topluluğu, ne hayır işlerseniz ondan mahrum bırakılmayacaksınız” buyurmuştur. Böylece ayetin hükmü bütün mükellefleri içine almış olmakta, böylece ayet şu veya bu sınıf insana değil, bu beş vasfa sahip bütün insanlara hitap biçiminde anlaşılmış olmaktadır. Ebu Amr, ayeti her iki kıraatle okumuştur.
“Onlar hayırdan her ne yaparlarsa, elbette ondan yoksun bırakılmazlar. Allah muttakileri bilendir.”“Hayırdan her ne yaparlarsa ondan yoksun bırakılmayacaklar”da kullanılan “küfür” sözcüğü önemlidir. Bununla sanki içinden çıktıkları veya içlerinde yaşamaya devam ettikleri büyük topluluğun bariz vasfına bir ima vardır ki, bu, “Allah’ın ayetlerini inkâr etmeleri” dolayısıyla küfre sapmış olanlardır. Ancak kendileri sayılan temel beş vasfa sahip kimseler olarak onlardan ayrılmışlardır, kaim ümmet vasfını kazanmışlar ve salihlerden sayılmışlardır. Dolayısıyla yapıp ettikleri “inkâr” edilmeyecek, ödülleri onlara eksiksiz ödenecektir. Eğer ayette sözü edilen topluluk Müslümanlar olsaydı, yaptıklarının karşılığını anlatmak üzere “küfr/inkâr” değil, “şükür” sözcüğü kullanılacaktı. Müslümanların hayırlı amellerinin karşılığı için kullanılan kalıp “Sa’yen meşkuran“dir. (Bkz. 2/Bakara, 158; 17/İsra, 19.) Küfür, örtü demek olmakla beraber, yoksun bırakmak, mahrum etmek anlamlarında da kullanılır, burada bu her iki anlamı arasında ince bir ilişki kurulmuş bulunmaktadır.
Bir nokta daha var: İnsan her ne yaparsa yapsın, yaptıklarının şahsı, hayatı ve geleceği üzerinde etkisi vardır. Bu yüzden Allah “iyiliğe karşı iyilik, kötülüğe karşı kötülük”le cevap verir. Öyle ki, iyilik veya kötülük “zerre miktarı” dahi olsa, bu böyledir (991 Zilzal, 7-8). “Allah muttakileri” bilir. Kimseyi unutmaz, haksızlık yapmaz, herkese kendi amellerine göre karşılık verir. Bu Yahudi ve Hıristiyanlar için de böyledir. Allah’ın Kitap ehlinden “kaim ümmet ve salihler” sınıfında ele aldığı bu topluluğa nasıl güzel bir karşılık vereceğini bilmiyoruz. Bildiğimiz bir şey varsa, güzel fiillerin karşılıksız bırakılmayacağı hususunun apaçık ortaya çıkmasıdır. Kur’an-ı Kerim, Kitap ehlinin içinde “aşırı olmayan, orta yol tutan (Ümmetün muktesidatun)” topluluk olduğunu belirtir (5/Maide, 66). İbn-i Aşur, amellerinin karşılıksız kalmayacağı belirtilen bu topluluğun, “Allah’ın dini üzere dosdoğru yürüyen kimselerin kastedildiğini” söylemektedir ki, bizim de bu ayet çerçevesinde anlattıklarımızdan çıkardığımız sonuca göre bunların Kitap ehlinden kimseler olması gerekir. Yine de elbette en doğrusunu Allah bilir.
ayetle ilgili olarak Mukatil, “Şanı yüce Allah, Kitap ehlinin mü’minlerini anlattıktan sonra onların inkarcılarından söz etmektedir” der ki, bu yukarıda anlattıklarımızı teyit etmektedir. Buna göre söz konusu beş vasfa sahip olmayan, dolayısıyla “ümmeti kaimeden ve salihler”den sayılmayan diğer Kitap ehli insanlar, eğer mallarına ve sayısal çokluklarına güveniyorlarsa, yanılgı içindedirler (3/10). Dinde seçkin olma veya yüksek konum elde etme şartı, dinin hakikatlerine ve yüksek ahlaki normlara sadakat şartına bağlanmış; “Tanrı’nın çocukları, seçkin halk” veya servet ve sayısal üstünlük üzerinden kendilerini ayıranların ve ayrıcalık peşinde koşanların iddiaları temelden reddedilmiştir. Çünkü Allah katında bu iddiaların hiçbir değeri ve geçerliliği yoktur. Bu iddia sahipleri ateşin halkıdırlar ve içinde ebedi olarak kalacaklardır. (2)
“Şüphesiz, Kitap ehlinden, Allah’a, size indirilene ve kendilerine indirilene -Allah’a derin saygı gösterenler olarak- inananlar vardır. Onlar Allah’ın âyetlerine karşılık olarak az bir değeri satın almazlar. İşte bunların Rableri katında ecirleri vardır. Şüphesiz Allah, hesabı çok çabuk görendir.”
“Allah, sizinle din konusunda savaşmayanlara, sizi yurtlarınızdan sürüp-çıkarmayanlara iyilik yapmanızdan ve onlara adaletli davranmanızdan sizi sakındırmaz. Çünkü Allah, adalet yapanları sever. Allah, ancak din konusunda sizinle savaşanları, sizi yurtlarınızdan sürüp-çıkaranları ve sürülüp-çıkarılmanız için arka çıkanları dost edinmenizden sakındırır. Kim onları dost edinirse, artık onlar zalimlerin ta kendileridir.”
“Velayet” karşılıklı sosyal ilişki ve siyasi birlik demektir. Ayetten anlaşılan şu ki, “Müslümanlara dinlerinden dolayı savaş açmayan, onları yurtlarından sürmeyen ve düşmanlarıyla ittifaklar kurmayanlar”la bir arada yaşanabilir. Bu bir arada yaşama şekli “velayet” terimi ile ifade edilmiştir. Zikrettiğimiz iki ayetin bu yönde anlaşılmasını gerektiren husus, Hz. Peygamber (s.a.)’in Medine’deki tatbikatıdır. Ehl-i kitap bir yana Resûlullah müşrikleri dahi iki ana gruba ayırmıştı:
İslam’ın ve Müslümanların varlığını tanımayan Mekkeli (muharip) müşrikler,
Medineli (muahid) müşrikler.
İslam tarihinin en bilinen uygulaması olan gayrimüslimleri “Zimmi statüsü”ne koyan hüküm (Cizye ayeti) Hicret’in 9. yılında indi. Müşriklerle umumi savaşı emreden Tevbe sûresi indiğinde muahid müşrikler istisna edildi: “Ancak müşriklerden kendileriyle antlaşma imzaladıklarınızdan bir şeyi eksiltmeyenler ve size karşı hiç kimseye yardım etmeyenler başka…” (9/Tevbe, 4). Bu ayet, her ne olursa olsun, inanmayanların veya müşriklerin öldürülemeyeceğini açık olarak hükme bağlamaktadır. Tarihen de biliyoruz ki, Resûlullah anlaşmalı müşrik ve Yahudilerden cizye almış değildir; anlaşma gereği yükümlülüklerini yerine getirmelerini talep etmiştir.
“Velayet“i siyasi ilişki ve yönetişim şeklinde ele alabiliriz. Buna göre Müslümanlarla barış içinde bir arada yaşamak isteyen kimseler hangi dinden ve inançtan olurlarsa olsunlar siyasi birliğin tarafları ve ortakları olabilirler. Hz. Peygamber’in Medine’de Yahudiler ve Medinelilerin mevlâları müşriklerle imzaladığı Medine Sözleşmesi bu hükmü açıkça içermekte, hatta iki maddesinde bu sözleşmeye imza atanları “diğer insanlardan ayrı ümmet” olarak tanımlamaktadır:
“İşte bunlar, diğer insanlardan ayrı bir ümmet (câmi’a) teşkil ederler.” (Madde: 2);
“Benû ‘Avf Yahudileri, mü’minlerle birlikte [İbn-iHişâm’da bu, “ma’a” (= ile) olarak, Ebû Ubeyd’de ise “min” (= den) olarak zikredilir] bir ümmet (: câmi’a) teşkil ederler. Yahudilerin dinleri kendilerine, mü’minlerin dinleri kendilerinedir. Buna gerek mevlâları ve gerekse bizzat kendileri dâhildirler.” (Madde: 25).
“Kendilerine zulmedilmesi dolayısıyla, onlara karşı savaş açılana (mü’minlere, savaşma) izni verildi. Şüphesiz Allah, onlara yardım etmeye güç yetirendir. Onlar, yalnızca; “Rabbimiz Allah’tır” demelerinden dolayı, haksız yere yurtlarından sürgün edilip çıkarıldılar. Eğer Allah’ın, insanların kimini kimiyle defetmesi (yenilgiye uğratması) olmasaydı manastırlar, kiliseler, havralar ve içinde Allah’ın isminin çokça anıldığı mescitler, muhakkak yıkılır giderdi. Allah kendi (dini)ne yardım edenlere kesin olarak yardım eder. Şüphesiz Allah, güçlü olandır, aziz olandır.” Onlar ki, yeryüzünde kendilerini yerleştirir, iktidar sahibi kılarsak, dosdoğru namazı kılarlar, zekâtı verirler, ma’rufu emrederler, münkerden sakındırırlar. Bütün işlerin sonu Allah’a aittir.”
Müslümanlar yalnızca “Rabbimiz Allah’tır” dedikleri için baskı altına alınıyor, dini özgürlüklerinden ve dinlerine göre bireysel, ailevi toplumsal hayatlarını yaşamaktan engelleniyorlardır. Yalnızca “Rabbimiz Allah’tır” ifadesi, hayatının her alanında tevhid inancını ikame edip buna göre toplumsal ilişkilerini düzenleme amacındaki Müslümanların taleplerine atıfta bulunmaktadır. Ama bu, haksız olması durumunda Müslümana –sırf Müslüman olması hasebiyle- yardım edilmeyeceğini de ima eder. Müslüman haksız, saldırgan, yağmacı, zorba ve sadece kaynakları ele geçirmek ve başkaları üzerinde askeri-politik hakimiyet kurma amacıyla hareket ediyorsa, ona yardım edilmez.
“Eğer Allah’ın, insanların kimini kimiyle defetmesi” olmasaydı ayeti, baskıcı güçlerin bertaraf edilmesi gerektiğini zorunlu kılıyor. Buna göre din ve vicdan özgürlüğünü tanımayanlar bertaraf edilmeli, her din müntesibine kendi inancına ve geleneklerine göre yaşama özgürlüğü sağlanmalı. Bu yeryüzünde dirlik ve düzenin, istikrar ve barışın korunması için gereklidir. Aslolan barış (sulh)un olmasına karşılık baskı altında tutulanlar, haksızlığa uğrayanlar ve zayıflar lehine olmak üzere savaşın meşru ve gerekli görülmüş olması mutlak sevgi, hoşgörü ve diyalogun tek çare ve alternatifsiz söylem olmadığını gösterir (bkz. 2/Bakara, 251). İslam yerine göre sevgi, hoşgörü ve diyalogu öngörür; yerine göre savaşı da. Baskıcı rejimler ayakta kaldığı müddetçe insanlar kendi din ve inançlarına göre yaşayamayacak, dinlerinden dolayı yurtlarından sürülecek, haksızlıklara maruz kalacaklardır. Tarihte bunun sayısız örneğine rastlamak mümkün. Taberi’ye göre bu ayetten anlaşılıyor ki, yüce Allah insana, zorbalara karşı direnmek ve adaleti tesis etmek üzere yönetim teşkil etme gücünü ve imkanını vermiş bulunmaktadır.
Din ve vicdan özgürlüğü için Müslümanlar savaşı göze alacak olurlarsa yüce Allah onlara yardım etmeyi vadetmektedir. “Allah kendi (dini)ne yardım edenlere kesin olarak yardım eder.” Manastır, kilise ve havra için de olsa savaş aynı zamanda “Allah’ın dinine yardım”dır. Baskıcı rejimlerin ortadan kalkması, baskıcıların def’edilmesi için verilen savaşlarda da Allah yardım eder.
Bu İslamiyet’in başka din müntesiplerinin de özgürlüklerinin teminatı olduğunun açık kanıtıdır. Bir İslami düzen lütuf olarak değil, misyonunun ve fonksiyonun tabii parçası, asli görevi olarak başka dinden olanların din ve vicdan özgürlüklerini, dinlerine ve hukuk anlayışlarına göre yaşama biçimlerini, sivil ve medeni haklarını teminat altına alır; herkesi Müslümanlar gibi inanmaya, ibadet etmeye veya İslam Şeriatı’nın hükümlerine göre yaşamaya zorlamaz. İslam Şeriatı Müslümanlar arasındaki ilişkileri düzenler. Müslümanlar ile gayrimüslimler arasındaki ortak noktaları belirleyen ilkeler referanslarını ma’ruf ve münker üzerine varılan mutabakattan alırlar. Ma’ruf bütün dinler, bütün akıllar ve bütün fıtratlar için ortak iyi, güzellik, doğru ve yararlı olan şeydir, bunun korunması gerekir. Binenaleyh ma’ruf ortak iyi ve ortak çıkar, münker ortak kötü ve ortak zarardır. Herkesin dini inancı, aklı ve fıtratı icabı kötülük, çirkinlik, yanlışlık ve zarar olarak gördüğü şey münker olup bundan kamusal hayat uzak tutulmalıdır. Bu sosyo-politik düzenleme hem dinler hem aynı din içinde neşvünema bulmuş olan mezhepler, farklı inançlar ve etnik gruplar bakımından mümkün olan çoğulculuğu da sağlar. Söz konusu çoğulculuğu İslam’dan başka da bir felsefe veya sosyo-politik sistem başarabilmiş değildir. (Bkz. 3/Âl-i İmran, 104 ve 110.)
Yeryüzünde iktidar sahibi Müslümanlar bu doğrultuda hareket ettiklerinde Allah’ın yardımına mazhar olacaklardır. Ancak Müslümanların dine sarılırken şahsi, ailevi, zümrevi, sınıfsal veya ulusal çıkar güdüsüyle değil, ihlasla Allah’ın dinine yönelmeleri gerekir. Müslümanlar iktidara geldiklerinde toplumda fitne çıkarmaz, insanları kutuplaştırıp çatıştırmaz ve akrabalık bağlarını koparmazlar. (47/Muhammed, 22). İhlasla Allah’ın dinine destek veren, yüce Allah yardım va’dinde bulunmuştur (30/Rum, 47). Bütün işlerin sonu Allah’a aittir. (4)
“Ey imân edenler, Yahudi ve Hıristiyanları dostlar (veliler) edinmeyin; onlar birbirlerinin dostudurlar. Sizden onları kim dost edinirse, kuşkusuz onlardandır. Şüphesiz Allah, zalimler topluluğuna hidayet vermez. İşte kalplerinde hastalık olanları: “Zamanın, felâketleriyle aleyhimize dönüp bize çarpmasından korkuyoruz” diyerek aralarında çabalar yürüttüklerini görürsün. Umulur ki Allah, bir fetih veya katından bir emir getirecek de, onlar, nefislerinde gizli tuttuklarından dolayı pişman olacaklardır. İmân edenler: “Olanca yeminleriyle elbette sizlerle birlik olduklarına ilişkin Allah’a yemin edenler bunlar mıdır? Onların bütün yapıp-ettikleri boşa çıkmıştır, böylece hüsrana uğrayanlar olmuşlardır” derler.”
Ayetlerin indiği tarihsel ortamı göz önüne aldığımızda, Kur’an’ın birinci tür velayeti yasakladığını, ikinci anlamdaki velayete izin verdiğini söylemek mümkün. Nitekim biraz sonra referans vereceğimiz “Mümtehine (60) suresi, 8-9. ayetleri” de bunu açıklıkla teyit etmektedir. Nitekim Hz. Peygamber’in (s.a.v), hem Medine’de Yahudilerle, hem Hudeybiye ve Taif’te müşriklerle hem de Necran Hıristiyanlarıyla çeşitli barış anlaşmaları imzaladığı tarihen sabittir.
Ayetin indiği tarihsel ortamda, yani Medine’de ağırlıklı gayrimüslim Yahudilerdi. Hıristiyan sayısı ihmal edilecek kadar azdı. Buna rağmen ayet, her iki Kitap ehli din müntesibine karşı uyarıda bulunmaktadır. Bunun tamamen din farkından kaynaklanan bir sebebe dayandığını söylemek mümkündür. Çünkü normal şartlarda din müntesipleri kendi aralarında bir iç dayanışmaya sahiptirler, Hıristiyanlar da, Müslümanlara karşı politik ve askeri tutumlar aldıklarında bu tutum alışta dini faktör rol oynamaktadır. Ancak elbette bunun her zaman değişmez bir kural olarak işleyeceğini iddia etmek yanlış olur. Zaman zaman Hıristiyanlar kendi aralarında giriştikleri şiddetli savaşlarda (mesela Katolik Latinlerin Odtodox Bizans’a yaptıkları saldırılar tarihin en acımasız katliam ve tahriplere örnektir), Müslümanlarla işbirliği içine girebilir, Müslümanlar ile Hıristiyan veya Yahudiler arasında birtakım adilane çıkar ilişkileri kurulabilir, ittifaklar kurulabilir. Şu var ki söz konusu ittifak ve işbirliği İslam’ın ve dünyada nerede yaşıyor olursa olsun, Müslümanların aleyhinde olamaz.
Nitekim selim duygu ve sağduyuya sahip Müslümanlar böyle bir tutum içine girmezlerken, bir türlü iç dünyasını olduğu gibi yansıtmayan, ikili oynayan, bu tarafa da öbür tarafa da şirin görünüp vaziyeti idare etmeye çalışanlar –ki bunlar kalplerinde hastalık olan münafıklardır-, gerçek düşünce ve niyetlerini bildikleri halde onların içinde yer almaya azami gayret gösteriyorlar, ellerinden gelen çabayı harcamaktan geri kalmıyorlar. Öne sürdükleri gerekçe, kendilerinde güç gördükleri gayrimüslimlere karşı kendilerini koruma içgüdüsüdür. Şartların aleyhlerine döneceğinden kaygı duydukları için, Müslümanların genel çıkarına ve maslahatına aykırı olduğunu bildikleri halde gayrimüslimlerle iç-dışlı oluyorlar, onlara birtakım vaatlerde bulunuyorlar, hatta yerine göre kritik zamanlarda onlardan yana politik ve diplomatik tutumlar takınabiliyorlar. “Daire” zaman içinde şartların dönmesi, zafer, üstünlük, siyasi ve askeri hükümranlık, güç ve kuvvetin el değiştirmesi demektir. Bu, bir bakıma salt çıkara dayalı reel politiğin ilkelerin ve ideal politiğin önüne geçmesi, pragmatizmin ve giderek oportünizmin insanın ahlakının bir parçası haline gelmesine yol açar.
“İçlerinde veya aralarında çabalar yürütmek” çeşitli lobi faaliyetleri yapmak, onlara yardım etmek, bağışlarda bulunmak, İslam dini aleyhindeki faaliyetlerini görmezlikten gelmek veya bin bir teville mazeretler üretmek, onların sempatisini ve desteğini kazanmaya çalışmak vs.dir. (4/Nisa, 141.)
Müslümanların genel çıkarlarını tehlikeye sokacak şekilde gayrimüslimlerle ittifak ilişkileri kurmak her zaman yarar getirmez. Allah bir fetih/zafer veya katından bir emir getirir, – üstelik Allah’tan bir fetih veya zafer bağışlayan bir emir gelecek olsa, bunda insanların herhangi bir katkısı olmaz, tamamen Allah’ın lütuf ve ihsanı olur- münafıklar içlerinde gizli tuttukları kötü niyetlerinden dolayı derin bir pişmanlık duyabilirler.
Şartlar kötülerin lehine döndüğü gibi iyilerin de lehine dönebilir. Veya bir anda her şeyi kudret elinde tutan Allah, katından bir fetih ve zafer nasip eder. İşte o zaman sözde bütün safiyetleriyle mü’minlerin yanında yer aldığına ilişkin yemin edenlerin iç yüzü ortaya çıkmış olur, gizli niyetler, plan ve komplolar açığa çıkar. O zaman imanında samimi olanlar “Bunlar mıydı yemin billah ederek sizinle beraber olduklarını söyleyenler” diye sorarlar. Sıkı durmayan, Müslümanlarla birlikte hareket etmeyen, en küçük bir zaaf anında gücün ve üstünlüğün kendilerinde olduğunu vehmettiği Yahudi ve Hıristiyanlara meyleden ikiyüzlülerin bütün yapıp ettikleri boşa çıkmıştır, plan ve stratejileri çöküp iflas etmiştir. Bu da onların ziyana uğramalarına sebeptir. (5)
1) Ali Bulaç, Kur’an-ı Kerim ve Türkçe Anlamı -Meal ve Sözlük– s. 3.
2) Ali Bulaç, Kur’an Dersleri/Tefsir, Çıra Yayı. İstanbul-2016. III, 157-160 ve 270-271.
3) Kur’an Dersleri, VII, 41-43.
4) Kur’an Dersleri, V, 33-36.
5) Kur’an Dersleri, III, 24-28.