Önemli Bir Kitap: "Diğer Müslümanlar"
Sovyetler Birliği çöktükten sonra başlayan, adına ister "Bilişim Devrimi" deyin, isterseniz "Üçüncü Küreselleşme", yeni dönemde insanların etnik kökenleri ve inançları, kimlik olarak ön plana çıkarıldı.
Bunda hiç kuşkusuz, hakkında pek çok irdeleme ve eleştiri yazdığım Samuel P. Huntington'un, "Uygarlıklar Çatışması" adlı kitabında öne sürdüğü, insanların kökenlerinin, ne iş yaptıklarından ve sınıfsal bağlantılarından daha önemli olduğu tezi büyük bir rol oynadı.
Özellikle Doğu Avrupa ve Balkanlar, ardından Kafkaslar, şimdi de Ortadoğu bu çerçevede bölünüyor, devletlerin sınırları yeniden belirleniyor.
Kimisi bu eğilimi "Orta Çağ'a dönüş" diye nitelendiriyor, kimisi ise "demokratikleşme" diyor.
Aynı biçimde bu süreci "kendini yönetim hakkının yaygınlaşması" olarak görenler de var, buna karşılık, "Emperyalizmin böl ve yönet politikasının bir yeni stratejisi" olarak yorumlayanlar da.
Herkesin kendi kuramsal yaklaşımına ve meşrebine göre tanımladığı bu sürecin, günümüzde bütün toplumlarda etnik köken ve din-mezhep aidiyetini öne çıkardığı bir gerçek.
Bu çerçevede, hem Huntington'un "Sovyetler Birliği çöktükten sonra, Batı'nın karşısına İslam Uygarlığı bir meydan okuma olarak çıkacaktır" tezi, hem de El Kaide'nin 11 Eylül 2011'de ABD'ye yaptığı terörist saldırının "Siyasal İslam" adına gerçekleştirildiği iddiası, pek çok toplumda Müslümanları hedef haline getirdi ve adına "İslamofobi" denilen, İslam dinine karşı bir akım doğurdu.
Tam bu noktada Türkiye, çok özel ve "nevi şahsına münhasır" (unique, sadece kendine özgü) nitelik taşıyan bir toplum ve bir devlet olarak öne çıkıyor:
Bütün İslam dünyasında hem halkı Müslüman olan hem de devlet yapısı laik nitelik taşıyan tek ve biricik ülke.
Bu niteliğiyle Türkiye'nin tek başına, İslam Alemi için bir reform modeli olduğu bile söylenebilir.
Ama bu yazıdaki konum, doğrudan Türkiye değil:
Amacım, İslam dünyada acaba sadece "Radikal İslam" veya "Siyasal İslam", ya da daha yumuşatılmış bir biçimde "Ilımlı İslam" denilen modellerden mi ibarettir, yoksa başka yaklaşımlar da var mıdır sorusuna yanıt arayan bir kitaptan söz etmek.
Zeyno Baran tarafından derlenen kitap "Diğer Müslümanlar" adını taşıyor.
2010 yılı Kasım ayında yayınlandı ama ne yazık ki Türkiye'nin değerli ve derinlikli kitaplara adeta gözlerini kapatmış, kulaklarını tıkamış olan okur kitlesi tarafından ne doğru dürüst görüldü ne de anlamlı bir biçimde duyuldu.
Oysa gerek uluslararası gerekse ulusal konjonktür bakımından büyük bir etki yapması, önemli tartışmaları yol açması beklenirdi.
Zeyno Baran'ın yazdığı geniş kapsamlı bir genel değerlendirmenin ardından, on bir uzman tarafından yazılan, dünyadaki İslam dini uygulamaları ve düşüncesi hakkındaki bilgilerden ve yorumlardan oluşuyor.
Avrupa'da, Kuzey Afrika'da, Amerika'da, ayrıca İtalya ve Fransa gibi ülkelerde, İslam uygulamaları, düşüncesi ve politikaları bakımından son derece öğretici, ufuk açıcı makaleler var.
Bence kitabın en önemli özelliği şu anda otoriter ve totaliter diktatörlükler altında inleyen İslam Alemi ülkelerindeki uygulama ve politikaların ve bunlara karşı oluşan tepkilerin dışındaki İslami yaklaşımlara işaret etmesi.
Ne yazık ki bu önemli çalışma ülkemizde yeterince dikkate alınmadı, yankı bulmadı.
Türkiye'deki Müslümanlar ve yazarlar açısından hüzün verici bir durum.
Son güncelleme tarihi 20 Ocak 2020