İKTİDAR SANATI NEDEN SEVMEZ
“Vahtulicanan” rumuzlu okurumuz bir yorumuna Hegel’den şu paragrafı eklemiş: "Kültürel gelişimini tamamlayamamış kişi, katılabileceği sanattan hoşlanır. Bir resim, müzik, karikatür, heykel ne kadar soyuta doğru yönelirse, nesnel gerçeklikten de o kadar uzaklaşacaktır. O anda, sanat eserinin insan beynine düşen izdüşümleri, kişinin bilgi dağarcığıyla sınırlı çakışmalar yaratacağından, donanımı sınırlı beyinler bunu hemen reddetmeye, anlamsızlandırmaya yönelecektir."
Büyük bir olasılıkla, Say yayınlarından çıkan “Hegel-Seçmeler” kitabından alıntılamış.
Nereden alıntılanmış olursa olsun, günümüz iktidarının sanata bakışını büyük ustanın ağzından tüm çıplaklığıyla veriyor.
Şimdi cümle cümle bu alıntıyı inceleyelim ki, sanata bakış ortaya çıksın:
“Kültürel gelişimini tamamlayamamış kişi, katılabileceği sanattan hoşlanır.”
Kimler kültürel gelişimini tamamlayamaz:
İlkel komünal toplumlarda yaşayanlar, faşistler ve dinciler. Çünkü, her üçünün de önünde bir “model tip” vardır. İlkel komünal toplumlarda kabile reisi, faşistlerde lider, dincilerde de Tanrı.
Bu “idollerin” kendilerine sunduğu çerçevede kültürel gelişim tamamlayabilen bireyler, kültürel gelişimlerini doğal olarak var olan “örnekleme” ile sınırlandırmışlardır.
“Bir resim, müzik, karikatür, heykel ne kadar soyuta yönelirse, nesnel gerçeklikten de o kadar uzaklaşacaktır.”
Bu sanatın özüdür zaten. Sanat soyutlamadır. Birebir gerçekliğin yansıtıldığı üretimler, asla sanat olarak kabul edilmeyip, ancak “yetenek” ile tarif edilebilirler. Oysa sanat bir anlatım biçimidir ve bunu algılamak ise kültürel gelişim ile mümkündür.
Son cümle: “O anda, sanat eserinin insan beynine düşen izdüşümleri, kişinin bilgi dağarcığıyla sınırlı çakışmalar yaratacağından, donanımı sınırlı beyinler bunu hemen reddetmeye, anlamsızlandırmaya yönelecektir."
İşte tam da “bam” teline basıldığı an...
Soyuta yönelen sanat eserinin insan beynine düşen “algılanması”, kişinin o ana kadar edindiği bilgiler çerçevesinde değer kazanacaktır. Algılama, beyinde kendine bir yer bulamadığı anda, kişi karşısındaki soyut imgeyi reddetmeye veya anlamsız görmeye başlayacaktır.
İlkel komünal toplum bireyleri de, faşistler de, dinciler de sanatı bu şekilde algılamak zorundadırlar. Kendilerine “lider” seçtikleri “ideaların” izin verdiği ölçüde kültürel algılamaya sahip olacaklardır.
Sanat eserini algılamaktan çok anlamaya yöneleceklerinden ve bu anlama çabası beyinde kendine yer bulamayacağından, bir boşlukla karşılaşacak ve anında “anlamsızlaşacak”tır.
Her sanatsal soyutlamayı kabile büyücüsünün bilgisiyle, faşist liderin öğretisiyle veya dinsel figürlerin fetvalarıyla açıklamaya kalktığında ise, buna doyurucu bir yanıt bulamayacaktır.
Bugünkü resmi ideolojinin sanata bakışı bununla sınırlıdır. Salt bu yüzden sanatsal figürler soyuta doğru hareket ettikçe, ayakları zaten yere basmakta zorlanan yönetimler tarafından ret edilecektir. Suretin aslına benzediği ölçüde beğeni kazanmasının temelinde de sanatı algılayış yatmaktadır.
Sorun budur ve bu anlayış çerçevesinde kaldığı sürece de aşılamaz.
iktidar sanat hegel