Şehirler kurulurken veya meşhur tabiriyle “dönüştürülürken”, “dönüşüme” uğratılırken esas alınan ölçüt nedir acaba? Kurulan yeni yerleşimlerde, şehirlerde insanların yaşayacak olması mı temel ölçüt kabul edilmektedir, yoksa bu işleri yapanların sağlayacakları kazançların azamileştirilmesi midir esas kaygı?
Mesela, öyle veya böyle şehrin merkezinde, göbeğinde, tam ortasında kalmış semtlerin, ilçelerin (ki çoğunun derme çatma ve ruhsatsız yapılarla dolu oldukları da bir gerçek) “kentsel dönüşüm” ve depreme karşı tedbir denilerek yıkılıp yeniden yapılmasına nereye kadar iyiniyetle bakabiliriz? İstanbul’u ele alırsak; inşaat şirketleri için merkezde veya merkeze yakın yerlerde uygun parseller bulmak giderek zorlaşırken ve yeni projeler şehrin iyiden iyiye dışına taşmışken, bir şekilde merkeze projeler, inşaatlar yapmak istenen bir şeydir muhakkak. İstanbul’un merkezindeki semtlere, ilçelere normal şartlarda el atamayan inşaat firmalarına bir avantaj ve fırsat sunmamış mıdır yani “kentsel dönüşüm” gerekçesi?
Burada kamu yararı olarak sağlam olmayan yapıların yerine sağlamlarının yapılması gözüküyor. Ancak, bunu yaparken vatandaşa yeni belirlenen emsaller üzerinden dairelerin verilmesi söz konusu oluyor. Bu da, vatandaşın daha küçük evlere talim etmesi, aksi takdirde hem evini verip hem de üstüne borçlanması demek. İşin bir diğer yönü de, orta halli vatandaşın merkezden çevreye “sürülmesi” (çünkü merkeze yapılacak yeni projeler fiyatları iyice katlayacak ve ortadirek için buralarda bir ev sahibi olmak imkansızlaşacak, ki şu anda öyle zaten) olarak ortaya çıkıyor. Kamu yararını gören varsa bir zahmet söylesin!
Merkezden “sürülen” vatandaş, şehrin yeni ve uzak yerleşimlerinde yeni kurulan TOKİ sitelerine mahkum ediliyor. Müteahhitler, inşaatçılar yeni projelerle servetlerine servet katarken, vatandaş adeta kendi şehrinde sürgün yiyor. Kapitalist kafanın tam ağababası bir durum!
Kişiliksiz, kimliksiz, işlevsiz şehirler, konutlar üretilmesi de kamu yararıyla bağdaşmıyor. Sonuç itibariyle insan, tabiattaki diğer canlılar gibi sadece başını sokacak bir barınaktan fazlasına ihtiyaç duyuyor. Yaşadığı veya çalıştığı mekanın hayatına bir anlam katmasına ihtiyaç duyuyor ki, bunun için mimarlık var mesela. Ancak rant öyle bir kuşatmış durumda ki her yeri, yapılan binaların “Osmanlı veya Selçuklu çakması” bir nitelikte olmasıyla yetiniliyor. Osmanlı’yı camiden ibaret sanıp detaylara ve insana verdiği önemi görmezden geliyor salt bir rant uğruna. Kamu yararından kasıt işte bu incelikler aslında.
Özelde “Kentsel dönüşüm”de, genelde de 11 yıllık bu siyasi iktidar döneminde kamu yararının tamamen ranta yenildiğini gözlemlemek mümkündür. Ekonomide bankaların altın çalarını yaşaması gibi müteahhitler ve inşaat firmaları da benzer bir dönem yaşadılar. Gerek bankaların, gerekse de müteahhitlerin altın çağlarını yaşamaları kamu yararının, yani halkın zararına olarak gelişti.
Kamu yararı ranta kurban ediliyor, her boş yere rant üreten yapılar konduruluyor. Eğer gerçekten kamu yararı göz önünde tutuluyorsa, şehrin merkezi bir parseline rantla hiçbir ilgisi olmayan bir parkın, halkın kullanımına açık herhangi bir yapının yapıldığını görmemiz gerekir. Saksıdaki çiçeğin bile rant hesaplarıyla ilişkilendirildiği bir devirde, kamu yararının ölmesi de kaçınılmaz oluyor.