BİA Medya Gözlem Raporuna göre, Türkiye'de 123 gazeteci hapiste, 36 gazeteci "Erdoğan'a hakaret" sanığı
BİA Medya Gözlem Raporu, Ekim-Kasım-Aralık 2018 döneminde 233 gazeteci ve medya temsilcisinin toplam 10 ağırlaştırılmış müebbet, 1 müebbet, 2 bin 552 yıl 10 ay hapis ve 3 milyon 928 bin TL maddi veya manevi tazminat cezası istemiyle yargılandığını gösterdi.
Sınır Tanımayan Gazeteciler (RSF) Türkiye Temsilcisi Erol Önderoğlu'nun bianet.org için hazırladığı medya gözlem raporuna göre, 2018'in Ekim, Kasım, Aralık döneminde 25 gazeteci ”Erdoğan’a hakaret” sanığı ve şüphelisi oldu.
Cumhurbaşkanı seçildiği Ağustos 2014’ten 1 Ocak 2019'a kadar Erdoğan’a yönelik eleştiri ve isnatlar için uygulanmaya başlanan TCK’nın 299. Maddesi en az 54 gazetecinin mahkum edilmesine zemin oluşturdu.
123 GAZETECİ CEZAEVİNDE
Türkiye’de 123 gazeteci, gazetecilik ve politik davalar kapsamında 1 Ocak’a hapishanede girdi. Hapishanedeki 123 kişiden 47’si hükümlüyken 34’ü halen yargılanmaktaydı. 30’u soruşturma geçirirken 12’si mahkum edilip dosyalarını İstinaf Mahkemesine veya Yargıtay’a taşıyanlardı.
12 GAZETECİ GÖZALTINA ALINDI
Ekim-Kasım-Aralık 2018 döneminde 12 gazeteci gözaltına alındı. Gazetecilerden 10’u “Kürt Sorunu” kapsamına girebilecek durumlar gerekçe gösterilerek gözaltı yaşadı.
2017 yılının tamamındaysa 31’i Fethullah Gülen Cemaati'ne yakın medya kuruluşlarında, 20’si Kürt medyasında çalışan, beşi uluslararası medya temsilcisi toplam 85 gazeteci gözaltına alınmıştı. Darbe girişiminin yaşandığı, OHAL’ın uygulamaya girdiği 2016’da bu sayı 201 idi.
BİR CİNAYET VE TEHDİT MESAJLARI
Rapora göre, bu üç ay içerisinde bir gazeteci öldürüldü; iki yayın kuruluşu ve iki gazeteci tehdit edildi.
2018’in Ekim-Kasım-Aralık döneminde Washington Post gazetesi yazarı, Suudi gazeteci Cemal Kaşıkçı (Jamal Khashoggi), 2 Ekim'de İstanbul’daki Suudi Arabistan Konsolosluğu'nda öldürüldü. İki gazeteci (Fatih Portakal ve Nalin Öztekin) ve iki yayın kuruluşu (Cumhuriyet gazetesi ve Odatv sitesi) da tehdit edildi: Fox TV haber sunucusu Fatih Portakal’ı hem Cumhurbaşkanı Erdoğan hem de Osmanlı Ocakları tehdit etti. İçişleri Bakanı Süleyman Soylu’nun hedef gösterdiği Cumhuriyet gazetesinin İstanbul Şişli’deki merkez binasının park yerindeki aracına mermi isabet etti.
Geçen yılın aynı döneminde altı haberci ve bir medya organı saldırıya uğradı. Ölümle tehdit edilenler gazeteciler arasında yine Fatih Portakal ve Cumhuriyet gazetesi çalışanları vardı. Ayrıca, Fatih Altaylı ve Burcu Yıldırım aynı durumla karşılaşmıştı.
182 MEDYA TEMSİLCİSİ MAHKEMEDE
Rapora göre, Ekim-Kasım-Aralık 2018 döneminde 10 gazeteci veya medya temsilcisi “darbeye iştirak” veya “Devletin birliğini bozmak” suçlamasıyla toplam 10 kez ağırlaştırılmış müebbet hapis istemiyle yargılanıyor. “Casusluk” veya “Devlete ait gizli belgeleri temin ve yayımlamak” iddiasıyla 9 gazeteci toplam 1 müebbet ve 500 yıl hapis istemiyle yargılanıyor.
Bu dönemde 100 gazeteci, gazetecilik veya politik davalar çerçevesinde “örgüt yöneticiliği”, “örgüt üyeliği”, “örgüte üye olmamakla birlikte örgüt adına suç işlemek”, “örgüte yardım” gibi suçlamalar nedeniyle toplam 1.514 yıl hapisle yüz yüze kaldı. Bunlardan 3’ü toplam 26 yıl 9 ay 15 gün hapse mahkum edilirken 20’sine açılan dava yeniydi.
36 GAZETECİ “HAKARET" SANIĞI
Rapora göre, 2018 yılının bu üç aylık döneminde 31 gazeteci “hakaret” suçlamasıyla açılan ceza davaları kapsamında toplam 83 yıl 4 ay hapis cezası talebiyle yargılandı. Biri beraat ederken ikisi toplam 2 yıl 11 ay 12 gün hapse (1 yıl 8 ay 25 günü ertelemeli) mahkum edildi. Davalardan ikisi yeniydi.
Geçen yılın aynı döneminde dokuz gazeteci “hakaret” suçlamasıyla açılan ceza davası kapsamında toplam 30 yıl 4 ay hapis cezası talebiyle yargılanmıştı; biri 1 yıl 5 ay 15 gün hapse mahkum olurken bir diğeri aklanmıştı. Ayrıca, 22 medya çalışanına da toplam 51 yıl 4 ay hapis istemiyle yeni ceza davası açılmıştı. Beş gazeteci, iki gazete, bir İnternet sitesi ve bir karikatürist de 2 milyon 790 bin TL maddi veya manevi tazminat istemiyle yargılanıyordu; 200 bin TL’si mahkemece reddedilmişti.
“ERDOĞAN'A HAKARET" DAVALARI
Raporda, 2018 yılının son üç ayında, Cumhurbaşkanı Erdoğan’a ilişkin görüş ve eleştirileri nedeniyle toplam 15 gazeteci toplam 70 yıl hapisle yargılandı; biri aklanırken beşi toplam 8 yıl 2 ay 22 gün hapse (2 yıl 9 ay 20 günü ertelendi) mahkum edildi. Ayrıca 10 gazeteciyle ilgili (Ahmet Sever, Berivan Bila, Hasan Cemal, Nurcan Gökdemir, Deniz Varlı, Fatih Portakal, Selma Erdal, Alican Uludağ, Kutlu Esendemir ve Levent Gültekin) TCK’dan ya yeni soruşturma açıldı ya da açılmış soruşturmaları sürüyor. Böylece, sadece son üç aylık dönemde 25 gazeteci Erdoğan’ın sanığı ve şüphelisi olmuş oldu.
Cumhurbaşkanı seçildiği Ağustos 2014’te Recep Tayyip Erdoğan’a yönelik eleştiri ve isnatlar için uygulanmaya başlanan TCK’nın 299. Maddesi, 1 Ocak 2019’a kadar en az 54 gazetecinin mahkum edilmesine zemin oluşturdu.
327 HABER LİNKİNE SANSÜR
Bu üç aylık dönemde internet alanında çıkan 327 habere erişim engeli kararı verildi. Ulusal gündeme ilişkin konularda iki yayın yasağı çıkarken bir İnternet haber sitesi de erişime kapatıldı. Dünyanın en yaygın İnternet ansiklopedisi Wikipedia, birkaç sayfasında Türkiye hükümetini hedef alan içerikler bulunduğu gerekçesiyle 20 aydır Türkiye’de yasak! Çalık Holding’den Kalyon’a, Akın İpek’ten Kıvanç Tatlıtuğ’a birçok kesim, İnternet haber mecrasına erişim yasağı getirtti. Türk Hava Yolları’nın eleştirel gazete yasağının bir kez daha gündeme geldiği bu dönemde, bir röportaj ve iki muhabirin çalışması engellendi, bir cezaevi mektubu da yasaklandı.
Geçen yılın aynı döneminde, 36 site haber ve yazısına, sekiz karikatüre, altı kitap, üç gazeteye sansür uygulanmıştı. Aynı dönemde bir yayın yasağı kararı alınırken, en az iki farklı sansür olayı daha meydana gelmişti.
2017 yılı ise, 15 Temmuz 2016 darbe girişimi sonrası çıkarılan OHAL ve Kanun Hükmünde Kararnameler (KHK) nedeniyle sorgulanamaz idari ve cezai sansür uygulamalarıyla geçmişti. 2017’de, 6 geçici veya daimi yayın yasağı, üç akreditasyon ayrımcılığı, 47 pasaport ve bir basın kartı iptali, KHK ile üç medya kapatması yaşanmıştı. Bu dönemde 10 site, 6 gazete, 97 site haber veya yazısı, 8 kitap, 6 dergi, 3 Twitter mesajı, 8 karikatür de sansüre uğramıştı. Ayrıca, çeşitli 9 sansür olayı daha meydana gelmişti.
AYM’TE ÖNCELİK “RİSKSİZ"DOSYALARA
Anayasa Mahkemesi (AYM), Ekim-Kasım-Aralık döneminde ikisi gazeteci, biri İnternet haber sitesi, biri de polis olmak üzere üç dosyadan Anayasanın güvence altına aldığı ifade özgürlüğü hakkının hiçe sayıldığı gerekçesiyle toplam 8 bin 227 TL tutarında tazminata (mahkeme gideri dahil) hükmetti.
AİHM TÜRKİYE'YE DOKUNMUYOR
Oysa ki, ağır tecrit altında tutukluluğu süren veya henüz tahliye edilmiş gazetecilerin bireysel başvuru kapsamındaki dosyalarına, BM Düşünce ve İfade Özgürlüğü Özel Raportörü David Kaye, Avrupa Konseyi eski İnsan Hakları Komiseri Nils Muiznieks ve dünyada ifade özgürlüğü ve basın özgürlüğü alanında faaliyet gösteren 13 hak örgütü de müdahil olmuştu.
Cumhuriyet gazetesi eski yayın yönetmeni Can Dündar'a yönelik silahlı saldırıda bulunan Murat Şahin “izinsiz silah taşımak”tan 10 ay hapis, NTV muhabiri Yağız Şenkal’ı yaralamaktan da 4 bin 500 TL idari para cezasıyla kurtuldu. Midyat Emniyet Müdürlüğü’ne yönelik 8 Haziran 2016’daki bombalı saldırıyı haberleştirirken 10’un aşkın gazetecinin güvenlik kuvvetlerinin ve bir grubun saldırısına uğramasıysa iki buçuk yıldır cezasız.
Gazeteciler Uğur Mumcu ve Ahmet Taner Kışlalı’nın 90’lı yıllarda öldürülmesini de kapsayan Umut Davası, bombacı Oğuz Demir ile Anayasa Mahkemesi’nin yeniden yargılama istediği beş sanıkla ilgili iki ayrı dosya halinde sürüyor. Özgür Ülke gazetesinin İstanbul Kadırga’da dönemin Başbakanı Tansu Çiller’in yazılı talimatından sonra bombalanmasının sorumlularına ise hiçbir zaman dokunulmadı.
SON ÜÇ AYDA 37 GAZETECİ İŞSİZ
Raporda, Ekim-Kasım-Aralık 2018 döneminde en az 37 gazetecinin, köşe yazarı veya yazı işleri personelinin işten çıkarıldığı ya da bağlı bulundukları medya gruplarının editoryal dönüşümleri sonucunda işte ayrılmaya itildiği belirtildi.
Bu dönemde, basın kuruluşlarıyla ayrı düşmek sırası kurumlarına uzun yıllardır emek veren, eleştirel söyleme sahip Şirin Payzın, Ferhat Boratav, Deniz Zeyrek ve Gökçer Tahincioğlu gibi gazeteciler oldu.
Geçen yılın aynı döneminde ise 46 gazeteci ve medya çalışanı işten çıkarılmış veya işten çıkmak zorunda bırakılmıştı. Diğer yandan, Sputnik Türkiye Grubu’nun dört eski çalışanı işe iade davası açtı. 2017 yılının tamamında ise 166 gazeteci ve medya çalışanı işten çıkarılmış, işten çıkmak zorunda bırakılmış veya hazırladıkları/sundukları programlar sonlandırılınca işlerine son verilmişti.
#BİA Medya Gözlem Raporu
1 Albayrak: Marketlerde istediğimiz rakamlar yok, konuşacağız 2 Türkiye bir ülkeyle karşılıklı vizeleri kaldırdı 3 Binali Yıldırım AKP'yi ikiye böldü 4 Saadet Partisi, 67 belediye başkan adayını açıkladı 5 Erdoğan, Fazıl Say'ın konserine gidiyor 6 CHP, Foça'da seçmen listelerine itiraz etti 7 Aydın ve yazarlardan HDP'ye ziyaret: HDP olmadan... 8 Times: Menbic saldırısı ABD'nin neden Suriye'den... 9 Malezya'da ders kitapları değiştiriliyor:... 10 Bakan Turhan, İstanbul Havalimanı inşaatında ölen...