Esbjörn Svensson’un Anısına (1. Bölüm) – Jazz Dergisi
4 Ocak 2017 Orhan Kahyaoğlu Albüm Yorumu comments 897
Son yılarda ACT Company’den “Jazz At Berlin Philarmonic” başlığıyla birkaç albüm yayınlandı. Adından anlaşıldığı üzere firma birbirinden çok farklı müzikal konseptlerden hareketle oldukça enteresan albümleri gün yüzüne çıkarmaktaydı. Birer proje olarak hazırlanan bu çalışmalar yoluyla Avrupa jazz’ının, hatta ötesinin nasıl bir müzikal çeşitlilik içinde şekillendiğine dair bize sayısız ipuçları verdi. Bu konser albümleri dizisinin beşincisi olan “Jazz At Berlin Philarmonic V”, firmanın 2016’da yayınlanan bir yapıtı. CD’yi henüz elimize aldığımızda bir heyecan sarmıştı bizi. Çünkü albümün adı “Lost Hero- Tears For Esbjörn’dü. En başta bu albümün, 2008 yılında trajik bir biçimde ölen, Avrupa jazz’ının öncü piyanisti Esbjörn Svensson’a ithaf edilmesiydi. Biraz detaylı baktığımızda gördük ki albüm topyekün Svensson ve ünlü grubu EST’in farklı bağlamlarda ön plana çıktığı bir çalışmaydı. Ama, bu albümün adının da bir başka çağrışımı vardı. Yine, Svensson gibi, İskandinav jazz’ının bir başka ustası diyebileceğimiz bir Finlandiyalı piyanistin bizi geçmiş yıllarda çok etkileyen ilk solo albümü “Lost Heroes”u çağrıştırıyordu. Bir de baktık, bu Svensson’a saygı albümünün öncüsü bu piyanist Rantala’ydı. Çünkü, elimizdeki albümün diğer adı olan “Tears For Esbjörn”, Iiro Rantala’nın “Lost Heroes” albümünde Svensson için yazdığı büyülü ağıttı.
Rantala 2011’de çıkan “Lost Heroes”da kendi müzik kahramanları için yazdığı parçaları bir araya getirmişti. Bu albümde yalnız Svensson için değil; onun müzik hayatını derinlemesine etkilemiş Bill Evans’dan Jaco Pastorius’a, Erroll Garner’dan Art Tatum’a, Michel Petruccianni’den Oscar Peterson’a birçok dev müzisyen için yazdığı parçaları bir araya getirmişti. Rantala bu büyük müzisyenleri “yitik kahramanlar” olarak tekrar gün yüzüne çıkarmıştı. Ama, kendi müzik vizyonuna sadık kalarak ve bu ustaların birikimlerini hiç zedelemeden.
Iiro Rantala, bu kez yalnız Svensson’u yeni albümün odağına dönüştürmüş. Bununla da yetinmemiş, Svensson’un oldukça yakın dostu veya onun müziğine tutkuyla bağlı birçok müzisyeni bir araya getirip bir “Quintet” oluşturmuş. Rantala’nın “Tears Of Esbjörn” adlı bestesi dışında, bu çalışmada yer alan bütün parçalar ya birer EST klasiği, ya da Svensson’un farklı projeler içinde yer almış kompozisyonları. Ama, ağırlık, meşhur triosuyla özdeşleşmiş parçalarda. Yeni albümün grubuysa, EST’in müzik tavrını zedelememenin yanında, kendi birikim ve yeteneklerini bu etkili performansa taşımıştır.
Bu albümün üstünde dururken, Esbjörn Svensson Trio’yu anmadan geçemezdik. Svensson’un 2008’deki ölümünden sonra kaçınılmaz tarihe karışan bu grup için, albüm ve performansları dinlenirken neler söylenmiyordu. Onları Avrupa jazz’ının yönünü değiştiren bir grup olarak anardı eleştirmenler. Gerçekten de öyleydi. En başta, yalnız Avrupa jazz arenasının değil, birtakım pop ve rock dinleyicilerinin bile tutkuyla izlediği belki ilk jazz grubuydu. Yaptıkları bir kaynaşım jazz’ı değildi. Yer yer eklektikte olsa funk ritimlerinden rock’a oradan Avrupa klasik müziğine kadar uzanan geniş bir müzikal spektrum içinde geziniyordu EST. Bunda Svensson’un kompozitör gücü kadar geliştirdiği piyano stilinin payı çoktu. Hiçbir yenilikten vazgeçmiyordu Svensson ve grubu. Sound’unun öyle bir büyüsü vardır ki, klasik jazz’dan hip-hop dinleyicisine kadar çok farklı müzikseverlere hitap ediyorlardı. Tüm bu yolculukta, jazz sanatının karakteristik yapısından fazla ödün vermeden yepyeni deneyimlere yol almışlardı. Bu kuşatıcılıkta Svensson’un tutkulu yanı apayrı bir doğaçlama yetisini beraberinde getirmişti. Ölümünden hemen önceki yıllardaysa, elektronik ve mekanik sound’ları bile denemekten korkmamıştı. Tüm bu açılımlar, grubun Avrupa jazz’ı içinde önemli bir üne kavuşmasına neden olmuştu. Bir tür zamanın ruhunu yakalamıştı EST. Farklı müziksever kesimlere ulaşabildikleri için de, bir Avrupa turnesinde 200.000 kişiye hitap eden bir “jazz grubu” olabilmişlerdi.
Svensson; piyano sitili ve geliştirdiği tekniklerle, benzersiz bir müzisyen kimliğine on yıl gibi kısa bir sürede sahip olmuştu. Çoğu ondan daha genç birçok Avrupalı piyanisti kıyasıya etkiledi. Onun açtığı ve geliştirdiği yolla, birçok piyanist önemli çıkışlar yaptı. Bu albüme sahip çıkan Rantala için de aynı şeyi söylemek mümkün. Svensson’a olan saygısının gerisinde bu birikimin yattığını söyleyebiliriz. Ama, Rantala, basit bir etkilenme yaşayan bir piyanist değil, buna ek olarak müzik duygularını, jazz algısını da stiline katıp farklı bir sıçramayı yakalayan usta olarak anılabilir artık. Svensson, yalnız bir fusion müzisyeni hiç olmadı. Her albüm ve kompozisyonu birbirinden çok farklı mecralara taşıyordu dinleyicileri. Şaşırtıcılığı da biraz bundandı. Bazen inanılmaz içli bir anlatımla dinleyeni baş başa bırakırken, başka bir ortamda deneysel yanları öne çıkan, bir avangard jazz’cıyla karşılaşılabiliyordu. Dinleyeni hep yeni bir algı, farklı bir hayat tarzına taşıyordu sanki. Müziği yoluyla oluşturduğu grup sound’u da, Avrupalı yeni kuşak jazz gruplarını kıyasıya etkiledi. Yeni milenyum ve yarattığı iletişim ağının komplikeliğine müzikle bir karşı çıkıştı bu. Dolayısıyla da, Avrupa jazz’ına değişik ufuklar kazandırdı. Bunda, Svensson’un piyano stilindeki melodik renkliliğin, parıltılarla dolu üslubunun önemli payı var. Ama, bu renklilik dinleyeni bazen bir melankolik ruh haline taşırken, özel durumlarda gerilimli bir duygu durumuna gönderebilmişti. Yani aslında buluşların müzisyeniydi Svensson. Ne kadar dışa açık bir müzik yapsa da dinleyeni şaşırtan seanslarla da baş başa bırakmıştır dinleyenleri.
Tüm bu açılımlara, yarattığı değişken ruh hallerine rağmen, piyano çalıştaki teknik yetileri doğaçlama tavrıyla bir arada yaşayabiliyordu. Tabii ki albümler özelinde EST ve Svensson’un müzikal serüvenleri farklı inceliklerle analiz edilmeye değer. Biz bu noktada, Svensson’un Avrupa jazz’ına getirdiği yenilikler, oluşturduğu auradan kısaca söz ediyoruz. Yoksa, topyekün müzik janrından değil. Çünkü, EST’in onbir stüdyo albümü yanında, CD’ye dönüşmüş konser kayıtları da var. Ayrıca, Svensson’un özellikle Nils Landgren’le yaptığı iki duo albümden ilki olan “Sweedish Folk Modern” albümünde müzisyenin içinde yaşadığı coğrafyanın müzikal kaynaklarına hiçbir zaman sırt çevirmediğini de görürüz. O da her İskandinav jazz’cısı gibi, bu coğrafyanın folklorundan esinler alır. Ama, melodileri yer yer folk esinli olsa da, jazz standartlarından pop’a kadar uzanan geniş ve kaygan bir müzikal zemin içinde yeni bir vücuda dönüşür…
(Yazının ikinci bölümü için takipte kalın!)
Next article Esbjörn Svensson’un Anısına (2. Bölüm)
Previous article Jazz, Adanmışlık İşidir!
10 Nis 2019 119
31 Mar 2019 192
17 Mar 2019 130
14 Şub 2019 163
13 Şub 2019 261
1 Şub 2019 283
29 Oca 2019 563