TARIK ZİYA EKİNCİ:
'Bir kelime Kürtçe konuştuğunda, tam 5 kuruş ceza kesilirdi.'
'İlk Okula başladığımda hiç Türkçe bilmiyordum... İlkokulda dil baskılanmaları yoktu; ama Ermeni çocukların isimleri değiştirildi. Okulumuzda en az 20 tane Ermeni çocuk vardı. İlçemizde de en az 50 Ermeni aile vardı. Kiliseleri (Der) yıkıldığından, kendi evlerinde ibadetlerini yapıyorlardı. Çok korkuyorlardı. Kürtlerden bir baskı yoktu, çünkü onlara ihtiyaçları vardı. Benim arkadaşımın adı, 'Garabet' (Gıbo) idi. Öğretmenimiz ona 'Demir' ismini koydu. Başka bir arkadaşımızın adı da 'Sarkis' idi. Onun adını da 'Dündar' koydu. Bir çocuk daha vardı. Biz ona 'Peno' diyorduk. Öğretmen adını 'Turgut' koymuştu. Bütün Ermeni çocukların adları bu şekilde öğretmenlerimiz tarafından 'Türkçe' olarak değiştirildi.
'Biz dört kardeştik. Babamız, 1915 tehcirinde bütün ailesini kaybedip çok korktuğu için, hiçbirimize Ermenice ismi vermedi: Rober, Edvan, Alber, Leon gibi isimler vermiş.
Türkiye'de, Ermenice bir gazete yayınlamak tabii ki kolay bir iş değil. Zorluklar farklı nedenlerden geliyor.
Vaktiyle bazı Ermeni okullarında Türk müdür yardımcıları, Ermenice konuşanları azarlıyor, okullarda Ermenice yazıların asılmasına engel oluyorlardı. Düşünebiliyor musunuz? Okul, Ermeni okulu; Okul Müdürü Ermeni; ama Müdür Yardımcısı Türk ve Ermeni öğrenciler, Ermenice konuşmaya korkuyorlar ve okula Ermenice yazılar asamıyorlardı. Ayrıca, İstanbul'un bütün sokaklarında 'Vatandaş Türkçe Konuş! Uyarıları vardı ve insanlar kendi dillerini, yani ana dillerini konuşmaya korkuyor, aralarında fısıldaşarak kendi dillerini konuşabiliyorlardı.
Ermeni insanları, artık sokaklarda Ermenice konuşmaktan korkmuyorlar. Ancak bu sefer de şu var ki; onlar, Ermenice konuşma alışkanlıklarını kaybettiler ve bugün Ermeniler kendi dillerini yasak olduğu için değil, Ermenice konuşma alışkanlığını kaybettikleri için Türkçe konuşuyorlar. Bu sebeplerden dolayı da bizim çıkardığımız Ermenice gazeteyi okumakta zorlanıyorlar.
Ne yazık ki, Türkiye vatandaşı Ermenilerin ancak yüzde 10'u Ermenice konuşuyor, diğerleri de Türkçe konuşuyor. Bu, Ermeni dili ve kültürü, yani bizim için ciddi bir kayıptır.'
GÜLÇİÇEK GÜNEL TEKİN *