Hz.Ömer'in Görevlendirdiği Hakime Mektubu - Hukuk Dershanesi
Medeni Usul Hukukuna Giriş (Ders Özeti)
Dava Şartı Nedir?
Hz.Ömer’in Görevlendirdiği Hakime Mektubu
8 Mayıs 2018 9 Mayıs 2018 Mesut Keskinkılınç	2 yorum adalet, hukuk dershanesi, Hz.ömer
İslam dairesinde adı “adalet” ile özdeşleşmiş Hazreti Ömer’in halifelik dönemi birçok yeniliğe sahne oldu. Onun zamanında ülke, yönetim birimlerine ayrıldı. Valiler ve Halifeye bağlı olarak kadılar atandı. İlk kez adalet işlerinde kadıların görevlendirilmesiyle, yönetim ve adalet işleri birbirinden ayrıldı. Hicri takvimin uygulamaya konulması, devletin önemli sorunlarının görüşüldüğü bir meclisin ve devlet hazinesinin oluşturulması yine bu yıllarda gerçekleşti.(1)
Görevlendirdiği bütün memurlarına işlerini adilce ve düzenlice yapmaları hususunda sürekli nasihatlerde bulunarak, bu hususta denetlemelerini sürdürmüştür. Geceleri şehirde mahalle aralarında dolaşmış, insanların sıkıntılarını öğrenmek için çaba sarfetmiştir. İşte Hz. Ömer’in (ra) bu uygulamalarından biri de, Basra valiliği ve hakimliğine getirdiği Ebu Musa el-Eş’ari’ye (v.42/662-63) gönderdiği, yargılama usulü ile ilgili yazdığı meşhur mektuptur. Ebu Musa el-Eş’ari bu vesikayı muhafaza etmiş ve torunu Said b. Ebi Bürde’ye miras olarak bırakmıştır. Serahsi (v. 483/1090) söz konusu mektubu el-Mebsut’unun Edebü’l-Kadı bölümüne girişte kısaca açıklamış, İbn Kayyım el-Cevziyye (v. 751/1350) İ’lamu’l Muvakki’in adlı eserinin birinci cildinde uzunca bir şekilde şerh etmiştir.(2)
İşte o mektubu;
Mektubun Türkçe Tercümesi
“Rahman ve Rahim olan Allah’ın adıyla. Allah’ın kulu, müminlerin emiri Ömer’den Abdullah b. Kays’a (Ebu Musa el Eş’ari):
İmdi; yargılama, sağlam bir farz (fariza-i muhkeme) ve uyulması gereken bir sünnettir. Sana bir dava getirildiğinde onu iyice anla. (Sence haklı haksız belli olunca kararını verip uygula). Çünkü uygulanmayacak bir hakkı söylemenin (sadece hüküm vermenin) faydası yoktur. Duruşmada taraflara verdiğin yer ve duruşma sırasındaki bakışlarında insanlara eşit davran ki, güçlü kendisini kayırabileceğin beklentisine kapılmasın, güçsüz de adaletinden ümit kesmesin.
Beyyine (delil/ispat yükü) getirmek davacıya, yemin etmek ise davalıya düşer. İnsanlar arasında sulh yapılabilir, ancak haramı helal veya helali haram kılan bir sulh un yapılması caiz değildir. Dün verdiğin, sonra üzerinde tekrar düşünüp doğruya ulaştığın bir yargı kararı, seni hakka dönmekten alıkoymasın. Çünkü hiçbir şey, hakkı iptal edemez. Bilesin ki, hakka dönmek, sonuna kadar yanlışı sürdürmekten hayırlıdır.
Kur’an ve Sünnette hükmü bulunmayan ve vicdanen kesin bir kanaate varamadığın davaları iyice anla ve düşün. Emsal olayları araştır ve benzerlikleri bulmaya çalış. Sonra bunları birbirine kıyas et. Bulduğun sonuçlar içinde Allah katında en sevimli ve senin kanaatine göre hakkaniyete en yakın olan hükmü ver.
Kim bir hak iddia ederse ona iddiasını ispat edebilecek kadar bir süre ver. Eğer delil getirirse hakkını alır, getiremezse aleyhine karar verirsin. Müslümanlar şahitlikte adildirler, ancak haddi gerektiren bir suçtan dolayı celde cezası infaz edilen, yalancı şahitlik yaptığı görülen, akrabalık veya vela bağı sebebiyle töhmet altında olan kimse hariç. Şüphesiz Allah sırları bilmeyi üzerine almış ve delillere dayanarak hüküm verdiğiniz takdirde sizden sorumluluğu kaldırmıştır.
Hak arama yerlerinde (mahkemelerde) sakın kızına, sesini yükseltme ve taraflar(ın davranışları) sebebiyle canını sıkma. Zira Allah bunlara katlanmaya karşılık mükafat verir ve ahiret azığını güzelleştirir. Kimin Allah’la arasındaki ilişkilerde niyeti iyi olursa, Allah da onun diğer insanlarla ilişkilerini iyileştirir. Kim dünyevi amaçlar için riyakarca insanlara şirin görünmeye (bugünkü deyimle popülist görünmeye) çalışırsa Allah onu küçük düşürür. Çünkü Allah kullarından sadece kendisi için yapılan amelleri kabul eder. Sen Allah’ın dünyada vereceği rızkı ve ahirette rahmet hazinelerinden ihsan edeceği mükafatı tahmin edemezsin!
2-Abdusselam Arı-Hz. Ömer’in Ebu Musa El Eş’ari’ye Gönderdiği Mektubun Yargılama Hukuku Açısından Önemi İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi, sayı: 2, 2003, s.BS-99
← ROMA HUKUKU/Hak Kavramı-Hakların Kazanılması ve Kaybedilmesi
MEDENİ HUKUK/ Ergin ve Kısıtlıların Evlat Edinilmesi →
Corpus İuris Civilis
10 Mart 2018 5 Mayıs 2018 Mesut Keskinkılınç0
9 Mart 2018 25 Nisan 2018 Mesut Keskinkılınç0
Hukuk Dili Nasıl Olmalı? – Hukuk Terimleri Sözlüğü
8 Aralık 2018 5 Aralık 2018 Mesut Keskinkılınç0
“Hz.Ömer’in Görevlendirdiği Hakime Mektubu” için 2 yorum
4 Haziran 2018 tarihinde, saat 04:54
Günümüzde dahi önemini yitirmemiş, son derece değerli öğütler. Kaleminize sağlık.
5 Haziran 2018 tarihinde, saat 00:16
teşekkür ederim.. 🙂