Kolit, kalın bağırsak iltihaplarına verilen genel isimdir ve kolonun iç astarının iltihaplanması ile oluşan bir hastalıktır. Tedavi edilmediği takdirde bağırsaklara zarar verebilir. Tipik belirtileri karın ağrısı, dehidrasyon, yorgunluk, titreme, ateş, kanlı ya da kansız ishaldir. Kendi içerisinde spastik kolit, ülseratif kolit, Crohn hastalığı, mikroskobik kolit, bulaşıcı kolit gibi farklı sınıflara ayrılır. Bu sınıflandırma genellikle kolite neden olan faktörler doğrultusunda yapılır. Kolitin en yaygın nedenleri kalın bağırsaktaki bakteriler, genetik yatkınlık, birtakım alerjik reaksiyonlar ve çevresel etmenlerdir.
Tedavisinde çeşidine göre farklı seçeneklerden yararlanılabilir. Antibiyotik ya da ilaç kullanımı, hastaya uygun bir diyet, düzenli ve dengeli beslenme ile kolit çoğu zaman tedavi edilebilir. Tüm bunlardan sonuç alınamadığında ameliyat tek çare olabilir. Özellikle ülseratif kolit tedavisinde cerrahi müdahale ile hastanın kalın bağırsağı alınabilir.
Kolit; farklı etmenlere bağlı olarak kalın bağırsağın sınırlı bir bölümünün ya da tamamının iltihaplanmasıdır. Kalın bağırsak, ince bağırsaktan gelen sindirim atıklarını işleyen, kalıntıları anüsten dışarı çıkaran, karın boşluğunda bulunan bir organdır. Birçok doku tabakasıyla çevrilidir ve en iç tabakasında atık gıdalar ile temas eden mukoza bulunur.
Sağlıklı kişilerde mukoza, su ve besinleri mukoza yüzeyinin hemen altındaki submukoza kan damarlarına geri emer. Submukoza, dairesel bir kas tabakası ile çevrilidir ve kolon boyunca uzanan bu kaslar, sıvı atıkları ritmik olarak sıkıştırmak için birlikte çalışır. Suyun ayrıştırılması ve katı halde anüsten dışarı atılması ile kolon, görevini tamamlar. Ancak; kalıtımsal özellikler, bağışıklık sistemi ya da çevresel faktörler gibi farklı etmenler yüzünden kolon iltihaplanabilir. Bu durumda kolon boyunca uzanan kaslar, normal kas hareketlerini yerine getiremez ve hasta kabızlık, ishal gibi boşaltım sorunları yaşar.
Kolitin pek çok çeşidine neyin sebep olduğu henüz tam bilinmemektedir. Birçok kolit türünün en yaygın nedeni, kolonun virüs ve parazit gibi bakteriler yüzünden iltihaplanmasıdır. Bu bakteriler; Shigella, E.Coli, Yersinia, Salmonella, Campylobacter isimli bakterilerdir. Ancak bakteriler, herkeste kolite neden olmaz. Kontamine (mikrop bulaşmış) yiyecek tüketen kişiler kolite daha kolay yakalanır.
Dünya genelinde kolite yol açan en bilindik parazit enfeksiyonu ise Entamoeba histolytica’dır. Bu enfeksiyon, enfekte olmuş su içen kişilere kolaylıkla geçer ve hastalığı kapan kişiden diğerine de bulaşabilir. Bazen de alerjik reaksiyonlar, azalan kan akımı, inflamatuar barsak hastalıkları kolite yol açabilir. Sigara, stresli bir yaşam sürme, genetik yatkınlık, çevresel etmenler diğer kolit nedenleridir. Hastalığa neden olan faktör, hastalığın sınıflandırılmasında oldukça önemlidir.
Karın ağrısı, Ateş
Böbrek ya da safra taşı
Eklem ağrıları ve şişmesi
Cilt iltihabı veya Göz iltihabı
Kabızlık, daha çok kolitin ilk döneminde görülür ve bağırsak hareketlerinin düzensiz olmasından kaynaklanır. Kabızlığı seyreden ishal, çoğu zaman kolite işaret eder. Kabızlık, kanlı ya da sümüksü yapıdaki ishal, özellikle uzun bir süredir devam ediyorsa ya da dışkınızda kan mevcutsa acilen bir doktora görünmeniz gerekir!
Hastalığın nedenine bağlı olarak, pek çok kolit türünden bahsetmek mümkündür.
Kolit türlerini ise aşağıdaki şekilde sıralayabiliriz:
Belirtileri ülseratif kolite benzeyen Crohn hastalığında bağırsaklarda yara oluşmaz. Hastalık, yalnızca kalın bağırsakla sınırlı değildir. Karın ağrısı ve dışkılamada kan hastalık teşhisinde belirleyicidir. Ülseratif kolitte olduğu gibi bağışıklık sistemi, kolon dokusuna saldırır. Bağışıklık sistemi kolonların yanı sıra sindirim sistemindeki başka bir bölgeye de saldırabilir.
Yani iltihaplanma; ince bağırsak, anüs ve kolon dışında ender de olsa ağız, mide ve yemek borusunda da görülebilir. Otoümmin bir hastalık olduğu düşünülen Crohn hastalığında genetik yatkınlık da etkilidir. Yani aile bireylerinde Crohn hastalığı mevcut olan kişilerde hastalığın görülme riski yüksektir.
Nedeni tam olarak bilinmeyen spastik kolitte iltihaplanma söz konusu değildir. Hastalık genellikle duygusal ve stresli bir yapıya sahip olan kişilerde görülür. Strese bağlı olarak hasta tipik kas spazmlarından şikayetçi olabilir. Spastik kolit, kişide kabızlık veya ishale yol açabilir.
Bir diğer adı huzursuz bağırsak sendromu olan hastalık; lifli besinleri az, kahve, çay, kola gibi kafeinli içecek ve baharatlı yiyecekleri sık tüketen kişilerde daha çok görülür. Bu yüzden sağlıklı bir diyet programı ile hastalık kontrol altında tutulabilir.
Otoimmün bir hastalık olduğu düşünülen ülseratif kolitin nedeni bağışıklık sisteminin yanlış yani sağlıklı dokulara saldırmasıdır. Bağırsakları sık sık boşaltma ihtiyacı, ishalin kan, mukus ve irin içermesi tipik belirtilerdir.
En yaygın teoriye göre bağışıklık sistemi, kolondaki zararsız bakterileri yok etmek için kolon dokusuna saldırır. Sonuç olarak kolonun iç astarı iltihaplanır. Kalın bağırsağın tamamında iltihap, ödem ve ülser görülür. Kolit yalnızca kalın bağırsakla sınırlıdır, zaman zaman alevlenebileceği gibi dönem dönem de sönerek devam eder.
Ülseratif kolit her yaştan kişide görülebilir, özellikle 15-25 yaş aralığındaki kişilerde kolite daha çok rastlanır. Asya kökenli insanlarda Avrupalılara göre daha az görülmesinin nedeni ise henüz tespit edilememiştir.
Nadir görülen mikroskobik kolit, kendi içinde kollojen (bulaşıcı) kolit ve lenfositik kolit olacak şekilde ikiye ayrılır. Nedeni, bir tür beyaz kan hücresi olan kollojen ve lenfositlerin olası bir inflamasyon sonrası kolon duvar katmanlarına sızmasıdır. Dışkıda kan görülmez ve teşhisinde yalnızca kolonoskopiden yararlanılır. Kişide sürekli ishale yol açar.
Mikroskobik kolitin bir türü olan bulaşıcı kolitin nedenleri; hijyene yeterince önem vermeme ve sağlıksız yiyecek, içecek tüketme alışkanlığıdır. Birtakım bakteri, toksin ve mikropların yanı sıra bazı antibiyotiklerin düzenli kullanımı da bulaşıcı kolite zemin hazırlayabilir. Bu durumda kolonda kalın bir protein tabakası oluşur.
Alerjik bir durum olan hemorajik kolit, kişinin birtakım ilaçlara karşı aşırı duyarlılık göstermesine bağlı olarak gelişir. Bu ilaçlar genelde Ampisilin ve kinolon gibi birtakım penisilin türevleri ilaçlarıdır. Kişide sağ kolon tutulumu görülebileceği gibi tüm kolonda tutulabilir. Tedavisinde bu ilaçların kullanımının kesilmesi yeterlidir.
Herhangi bir sebepten ötürü kalın bağırsağa kan akışının kesilmesidir. Her yaşta kişide görülebilse de daha çok 60 yaş üstü hastalarda yaygındır. Bol sıvı alımı ve antibiyotik kullanımı ile hastalık tedavi edilir.
Çoğunlukla kanser tedavisi gören hastalarda görülen radyasyon kolit, radyoterapinin yan etkilerinden biridir. Nedeni, kolonun radyasyon yüzünden hasar görmesidir. Diyare ve rektal kanama tipik belirtileridir. Tanı kolonospi neticesinde konur.
Kolit hastalığına nasıl teşhis konur?
Kolit teşhisi, kolitin çeşidine göre bir radyalog, gastroenterolog ya da iç hastalıklar uzmanı tarafından konulur. Bu noktada hangi doktorun doğru teşhisi koyacağı hastalık belirtilerine göre değişebilir.
Teşhis amacıyla doktorunuz, daha çok hastalık ve seyahat geçmişinizle ilgili sorular sorabilir. Bu noktada özellikle karın ağrısı ve ishal şikayetlerinizin ne kadar süredir devam ettiği hakkında doktorunuzu doğru bir şekilde bilgilendirmeniz gerekir.
Doktorunuz, seyahat geçmişinizi öğrenerek yakın zamanda kirli su kaynağı ya da hijyenik olmayan gıdalar tüketip tüketmediğinizi öğrenmek ister. Bağırsak alışkanlıklarınızı ya da son zamanlarda kilo kaybedip kaybetmediğinizi de değerlendirir. Sağlık durumunuz ve seyahat geçmişiniz değerlendirildikten sonra aşağıdaki kan ya da görüntüleme testlerinden yararlanılabilir:
Tamamlayıcı kan testi
Hemoglobin ve hematokrit miktarının ölçüldüğü bu test, hastanın anemi olup olmadığını tespit etmek amacıyla kırmızı ve beyaz kan hücrelerinin sayısı ölçülür. Kırmızı kan hücresi sayısındaki yükselme, çoğu zaman dehidrasyon (sıvı kaybı) ile ilişkilidir. Aynı zamanda kan testleri ile kan üre hidrojen ve kreatin (protein) seviyeleri ölçülebilir. Bu bilgiler ışığında dehidrasyonun ciddiyeti hakkında bilgi edinilir.
Kandaki sodyum, klorür, bikorbonat, potasyum seviyeleri ölçülür ve sıvı kaybının şiddeti belirlenir.
İdrarda özgül ağırlığın yüksek çıkması ya da ketonların varlığı çoğu zaman dehidrasyon kaynaklıdır.
Kolitin nedeninin bakteri ya da parazit kaynaklı olup olmadığı hastadan alınan dışkı örneği ile tespit edilebilir.
Kolonun iç astarının görüntülendiği kolonoskopi esnasında fiberoptik kamera ile donatılmış bir tüp kalın bağırsağa salınır. Doktorun tanı koymasını kolaylaştıran bu işlemle tümör ve polipler görüntülenir. Kolonoskopi sırasında mukozal astardan alınan biyopsi örneği ile kolitin nedeni belirlenir. Özellikle mikroskopik kolitin teşhisinde biyopsi tek yoldur.
Diğer olası kolit nedenlerinin teşhisinde bilgisayarlı tomografiden ya da baryumlu lavmandan yararlanılabilir. Karın ağrısından şikayetçi hastalar, karın bilgisayarlı tomografi taramasına tabi tutulur.
Kolit tedavisi hastalığın nedenine ve çeşidine bağlı olarak değişiklik gösterir.
Ülseratif kolitin tedavisinde doktorlar, hastalığı baskılamak amacıyla genellikle ağızdan alınan etkin maddesi aminosalisilat olan ilaçlar reçete ederler. Kabızlıktan şikayetçi hastalar, makattan lavman tedavisi görebilir.
Tüm bu tedavilerin yeterli olmadığı hastalara ağızdan ya da damardan kortikosteoridler verilebilir. İlaç ve kortikosteroid tedavisi ile rehidrasyon yani vücuda kaybettiği suyu geri kazandırmak hedeflenir. Zorunlu olmadıkça ameliyat bir seçenek değildir. Ancak, gerekli durumlarda ameliyat ile kalın bağırsağın tamamı da alınabilir.
Crohn hastalığının tedavisinde genellikle bağışıklık sistemine yönelik etkin maddesi azotiprin olan ilaçlar reçete edilir. Kullanılan bu ilaçlar, nadir de olsa kişide kanser oluşumunu tetikleyebilir. Bu yüzden ilaçların mutlaka doktorun reçetesi üzerine, doz aşımına kaçılmaksızın kullanılması gerekir. Ek olarak, kalın bağırsağın duvarındaki iltihaplanmayı gidermek için antibiyotik tedavisi de başlatılabilir.
Crohn hastalığının ince ve kalın bağırsağın birleştiği yeri tıkaması durumunda tek çözüm cerrahi müdahaledir. Ameliyat ile tıkanmış bölge kesilerek alınır. İlaç tedavisine yanıt vermeyen hastalarda aferez ile kan filtrelenir ve sorun hücreler kandan arındırılır.
Ayrıca Crohn hastalarının ciddi anlamda hastalığı tetikleyen sigara tüketiminden mümkün olduğunca kaçınmaları gerekir.
Daha çok strese bağlı olarak gelişen spastik kolit tedavisinde kolonda herhangi bir iltihap bulunmadığı için antibiyotik reçete edilmez. Çoğunlukla kabızlık giderici ilaçlar reçete edilir. Aynı zamanda hastaların stressiz bir yaşam sürmeleri hastalığın tedavisinde önemlidir. Bu yüzden doktorunuz, bir psikiyatri uzmanına görünmenizi önerebilir.
Mikroskobik kolit tedavisi
Tedavisi en kolay kolit çeşitlerinden biridir. Hastanın beslenme alışkanlıklarını değiştirerek, doktorun önerdiği diyet listesini uygulamasıyla tedaviden istenilen sonuç alınabilir.
Bulaşıcı kolitte ise hastanın kolite neden olan bakteri, mikrop ya da toksini yok edici birtakım ilaçlar alması gerekir.
İstemik kolit tedavisi
Bağırsaklara kan akışını sağlamak amacıyla damar açıcı ilaçlardan yararlanılır. Takviye olarak ağrı kesici ve antibiyotikler reçete edilebilir. Kan pıhtılaşmasının mevcut olduğu hastalarda pıhtı çözücü ilaçlar reçete edilir. Tedaviden istenilen başarının elde edilmemesi cerrahi müdahaleyi zorunlu kılabilir.
Radyasyon kolit tedavisi
Hastalık, radyoterapinin yan etkisi olduğundan, radyoterapi bittiğinde kendiliğinden geçer.
Karın ağrısı ve ateş gibi kolit semptomları ile karşılaştığınızda ishal kesici ilaçlar kullanmadan önce mutlaka doktorunuza danışmalısınız! Aksi halde bu ilaç kullanımına bağlı olarak istenmeyen yan etkilerle karşılaşabilirsiniz.
Doktorlar, kalın bağırsakta spesifik bir bakteri tespit etmedikleri durumlarda antibiyotik ilaçlar reçete etmezler. Yani antibiyotikler, daha çok mikrobik kolit tedavisinde kullanılır. Elektrolit anormallikleri bulunan hastalarda ise intravenöz sıvılarla tedavi gerekli olabilir.
Doktor tarafından reçete edilen kolit ilaçları üzerinde kolit çeşidi belirleyicidir. En çok reçete edilen kolit ilaçlarının bazıları şunlardır: Prednizolon tablet, Remicade 100 mg liyofilize toz içeren flakon, Asacol lavman, Pentesa 500 mg tablet, Simponi 50 mg enjektör, Apriso kapsül, Humira 40 mg enjeksiyon, Salofalk rektal köpük, Dispersibl tablet, Salofalk draje.
Kolit ameliyatı ve kolektomi
Çoğu kolitin tedavisinde ameliyat zorunlu olmasa da ülseratif kolitin kontrol altına alınamaması cerrahi müdahaleyi gerektirebilir. Ülseratif kolit ameliyatında genellikle kolektomiden yararlanılır. İki farklı yöntemle kolektomi ameliyatı yapılabilir. Bunlardan ilki açık, diğeri ise laparoskopik kolektomidir. Ameliyat türü üzerinde hastanın durumu etkilidir ve laparoskopik kolektomi sonrası iyileşme süresi daha kısadır.
Kolektomi ile iltihaplanan kalın bağırsağın tamamı çıkarılır. Kolektomi kendi içerisinde total kolektomi, kısmi kolektomi, proktokolektomi gibi sınıflara ayrılır. Total kolektomide kalın bağırsağın tamamı, kısmı kolektomide bir kısmi çıkarılır. Proktokolektomide ise kolonun yanı sıra rektum da çıkarılır. Ülseratif kolit tedavisinde daha çok total kolektomi, Crohn hastalığında ise kısmi kolektomi tercih edilir.
Kolektomi ciddi risk taşıyan bir ameliyattır. Ameliyat sonrası birkaç gün hastanede kalmanız gerekebilir. Kanama, enfeksiyon, bacaklarda ve akciğerde enfeksiyon oluşumu en yaygın kolektomi komplikasyonlarıdır. Bu yüzden doktor seçiminde son derece titiz davranmanız gerekir!
Kolit tedavisinde doktor tarafından reçete edilen ilaçları kullanmanız bazen tek başına yeterli olmayabilir. Aynı zamanda sağlıklı bir diyet ile doğru beslenme alışkanlığı kazanmanız da gerekebilir. Bu süreçte birtakım bitkileri ve bitki çaylarını tüketerek hastalık semptomlarını giderebilirsiniz. Ancak bitkisel kolit tedavisinden önce mutlaka doktorunuza danışmalısınız.
Daha çok baharat olarak kullanılan zerdeçal; kolit tedavisinde oldukça faydalıdır.
Yemeklerde bol bol zerdeçal tozu kullanabileceğiniz gibi zerdeçal çayı tüketerek de hastalık belirtilerini yatıştırmanız mümkündür.
Mide ve bağırsakları yatıştıran rezene çayı, kolitin doğal tedavisinde kullanılabilir. Gün içerisinde 2-3 bardak rezene çayı tüketerek, kolonlardaki iltihap oluşumunu giderebilir.
Rezene nasıl kullanılır? Rezenenin faydaları ve iyi geldiği hastalıklar
Birkaç adet aloe vera bitkisinin dış derisini soyduktan sonra içindeki jeli çıkarın. Bu jeli bir bardak ılık suyla karıştırın ve tüketin. Belirtiler hafifleyene dek hazırladığınız bu karışımı günde 2 bardak tüketebilirsiniz.
Aloe vera nedir, nasıl kullanılır? İyi geldiği hastalıklar ve cilde faydaları
Kolit tedavisinde zencefil kullanma konusunda pek çok öneri bulunmaktadır. Zencefilden yararlanmak için 1 çay kaşığı taze rendelenmiş zencefili eşit miktar bal ile karıştırın. Her gün düzenli olarak bu karışımı tüketin.
Zencefil hangi hastalıklara iyi gelir? Faydaları nelerdir, zayıflatır mı?
Günde 2-3 bardak taze Hindistan cevizi suyu tüketerek, hastalığınızla mücadele edebilirsiniz.
Kolite ne iyi gelir? Kolit diyeti
Kolitle mücadelede ilaç kullanımının yanı sıra düzenli ve dengeli beslenme de önem taşır. Bu yüzden hastalığınız iyileşene dek diyet listenize birebir uymanız gerekir. Bol miktarda probiyotik yoğurt tüketerek, kalın bağırsağınızdaki iltihabı giderebilirsiniz. Kolitle mücadele aşamasında doktorunuzun önerisi üzerine balık yağı tüketebilirsiniz. Bezelye, soya fasülyesi, badem, mercimek, kiraz, şeftali, buğday ve yulaf kepeği, kuru şeftali gibi lifli besinlere öğünlerinizde sıklıkla yer vererek, kabızlık sorunu çözülebilir.
Ancak, ülseratif koliti bulunan hastalar, lifli gıdalar tüketmemelidir. Lifli gıda tüketimi bu hastalarda ishalin alevlenmesine neden olabilir. Aşırı yağlı gıdalar; ülseratif kolit belirtilerini şiddetlendirebilir. Bu yüzden yağlı kırmızı et, cips, kızartma, fast-food tüketimini sınırlandırmalısınız. Bu süreçte acı biber ve acı sos kullanımından uzak durmalı, sebzeleri çiğ haliyle tüketmemelisiniz!
Kolit hastaları için öneriler
Süt ve süt içeren gıdaları tüketmeyin.
Sindirim sisteminizin düzgün çalışması adına gün içerisinde en az 2 litre su tüketin.
Az az ve sık sık yemeyi alışkanlık haline getirin.
Rafine şeker, soğan, kuruyemiş, patlamış mısır, çikolata, brokoli, lifli gıda tüketimi özellikle ülseratif koliti tetikleyebilir. İshali şiddetlendiren bu yiyecekleri mümkün olduğunca tüketmeyin.
Doktorunuz tarafından size spastik kolit teşhisi konduysa gerginliğinizi ve stresinizi üzerinizden atmak için yoga ve meditasyon gibi aktivitelere yönelin.
Alkol ve sigarayı bir an önce bırakın.
Hastalığınızın son durumu hakkında bilgi edinmek için periyodik olarak muayene olmayı unutmayın.
Ülseratif kolitiniz varsa haftada en az iki kez balık yiyin.
1- Colitis Treatments
3- What Is Colitis?
Mevsim geçişleri mide hastalıklarını etkiliyor: Reflü, ülser ve gastrit
Şeker hastalığı (diyabet) nedir? Belirtileri ve tedavi yöntemleri
Göz ağrısı neden olur? Ağrı yapan göz hastalıklarının belirtileri ve tedavisi