BESİNLER VE DENGELİ BESLENME - FEN BİLGİSİ
Yediğimiz besinlerin bir kısmı vücudumuzun kas ve kemik yapısına katılır. Böylece büyürüz. Dünyaya gelen bebek büyüyerek çocuk olur, çocuk büyüyerek yetişkin olur. Yetişkinler büyümezler.
İnsanlar belli bir yaşa gelince büyümelerini tamamlarlar.
• Canlılar yaşamsal faaliyetlerini devam ettirebilmek için gerekli olan enerjiyi besinlerden sağlarlar. Organlarımız çalışırken, soluk alıp verirken enerji harcarız. Yürürken, konuşurken, düşünürken
harcadığımız enerji, uyurken harcadığımız enerjiden daha fazladır. Bu nedenle çok hareket ettiğimizde daha çabuk acıkırız. Vücudumuzun enerji ihtiyacı arttığı için beslenme isteği duyarız.
Besinlerin organizmadaki kullanım sırası nasıldır?
Protein, yağ, ve karbonhidratları sindirim kolaylığına göre sıralayınız.
En kolay sindirilenden en zor sindirilene doğru besinler
Hayvanlardan sağladığımız et, süt, tereyağı, yumurta, peynir gibi besinler, hayvansal besinlerdir.
Ekmek, buğdaydan elde edilir. Ispanak, marul, lahana, pırasa,
enginar, patlıcan, biber, domates, fasulye, karnabahar gibi bitkilerden lezzetli yemekler yapılır. Elma, armut, şeftali, erik, kayısı, çilek, kavun, karpuz gibi meyveleri de zevkle yeriz.
Ekmek, sebze ve meyveler bitkisel besinlerdir. Bitkilerden] „ sağlanan besinlere bitkisel besinler denir
Besinler, yapılarında bulunan besin maddelerine göre vücudumuzda iş görürler. Bir besinin içinde birden fazla besin maddesi bulunabilir. Her bir besin maddesinin vücudumuzda göreceği işler farklı farklıdır. Besin maddelerinin bazısı vücudumuza enerji sağlar. Bazı besin maddeleri ise yapıcı, onarıcıdır. Bazı besin maddeleri de vücudumuzdaki olayları düzenler ve bizi hastalıklardan korur.
Bünyemiz neden besin ister?
Bedenimizi oluşturan hücreler, etkin bir şekilde çalışabilmek için karbonhidrat dediğimiz bazı temel maddelere gereksinim duyar. Bu maddeler de karbon, oksijen ve hidrojen elementlerinden oluşur. insan organizması, hücrelerin karbonhidratı özümleyebilmesi için, onu şeker haline dönüştürür. Eğer bir karşılaştırma yapılırsa, benzinin otomobildeki işlevi ne ise, karbonhidratların bedenimizdeki görevi de odur, denebilir. Karbonhidratlar, yağlar ve proteinler, günlük besinlerimizde bulunurlar. Bu nedenle her gün yemek yemek, insan organizmasının çalışabilmesi için gereken enerjiyi sağlaması açısından gereklidir. Belirli besinlerin içerdiği enerjiler, bilim adamlarının kalori adını verdikleri üniteler aracılığıyla ölçülürler. 81 kalori, 1 kilogram suyu 1 °C'ye kadar çıkartacak ısıyı gerektiren miktardır, insan bedeninin, yaptığı işe göre çeşitli miktarlarda kalori atması gerekir, örneğin, hafif işte çalışanlar için 3 bin kalori yeterli iken, ağır iste çalışanların günde 4 bin 500 kalori almaları gereklidir. Anımsanması gereken nokta şudur Gıda maddelerinden, özellikle yağlardan sağlanan besinler, anında kullanılmakla birlikte, ilerisi İçin stok edilebilir. Sağlıklı bir beden için, düzenli ve dengeli beslenmek gerekir.
Vitaminler Neden Önemli?
Canlılık faaliyetlerinin devamı için hücrelerin enerjiye ihtiyacı vardır. Canlılar ihtiyaçları olan enerjiyi yedikleri besin maddelerinden sağlarlar. Vücudumuzdaki hücreler; büyüme, gelişme ve aşınan yerlerin onarılması faaliyetlerini sürdürür. Tüm bu olaylar için vücudumuz dışarıdan bazı maddeler almalıdır.
Vücudumuzun canlılık faaliyetlerini devam ettirebilmesi için ihtiyaç duyduğu ve dışarıdan aldığı maddelere besin, besinleri alıp yemeye de beslenme denir.
Besinler sindirim organlarında hücre zarından geçebilecek kadar küçük parçalara ayrılır ve kan yoluyla hücrelere taşınır. Hücreler besinleri çeşitli yaşamsal olaylarda kullanır. Her besin, hücrelerde değişik görevleri yerine getirir.
Besinlerin bir kısmı bitkilerden elde edilir. Bitkilerden elde ettiğimiz besinlere bitkisel besinler denir. Patates, buğday, sebze ve meyveler bitkisel besinlerdendir.
Et, yumurta, süt gibi besinler hayvanlardan elde edilir. Bu besinlere ise hayvansal besinler denir.
Besinler vücudumuzda enerji verme, yapıcı onana olma ve düzenleyicilik yapma gibi görevleri yerine getirir. Besinleri vücudumuzdaki görevlerine göre aşağıdaki gibi gruplandırırız.
Enerji Verici Besinler: Karbon hidratlar, yağlar, proteinler
Yapıcı Onarıcı Besinler: Proteinler, yağlar, madensel tuzlar, su
Düzenleyici Besinler: Madensel tuzlar, su, vitaminler
Su: Açlığa 7-8 gün, susuzluğa 3-4 gün dayanabiliriz. Ağırlığımızın %65-70'i sudur. Vücudumuzdaki suyun %10'u eksilirse yaşamımız tehlikeye girer, %20'sinin kaybı ise ölüme neden olur.
Sindirim Organları ve Görevleri
İNSAN VE TOPLUM SAĞLIĞINDA SİGARA VE ALKOL