Samanyolu'nun Merkezindeki Karadeliğin Manyetik Alanı Gözlemlendi
Astronomlar içinde bulunduğumuz Samanyolu galaksisinin merkezindeki karadeliğin olay ufkunun hemen yakınındaki manyetik alanları gözlemledi.
Harvard-Smithsonian Astrofizik Merkezinden (CfA) bu çalışmanın başyazarı olan Michael Johnson:
"Bu manyetik alanları anlamak kritik öneme sahiptir. Şimdiye kadar hiç kimse olay ufkunun yakınındaki manyetik alanları tahlil etmeye vakıf olamadı" şeklinde konuştu. MIT (Massachusetts Institute of Technology, CfA) Haystack Gözlemevi müdür yardımcısı ve çalışmanın araştırma yöneticisi Shep Doeleman:
"Bu manyetik alanların var olabileceği tahmin ediliyordu fakat daha önce onları kimse görmemişti. Bizim topladığımız bilgiler sayesinde ise yılların teoride kalan çalışmaları somut bir zemine oturtulmuştur" açıklamasında bulundu. Bu gözlem (EHT) Olay Ufku Teleskobu* kullanılarak elde edildi. Günümüzde çoğu insan karadeliklerin kendisine yaklaşan her şeyi emen adeta devasa birer süpürge olduğunu düşünürler. Fakat galaksilerin merkezlerindeki "süper kütleli karadeliklerde" durum biraz daha farklıdır. Bu karadelikler daha çok birer "kozmik motora" benzerler; yuttukları enerjiyi yoğun bir radyasyon olarak, etrafındaki tüm yıldızları gölgede bırakacak şekilde ışığa çevirirler. Eğer karadelik dönmekteyse, güçlü bir tazyikle binlerce ışık yılı boyunca patlama oluşturabilir ve galaksileri meydana getirebilir. Genelde bu karadelik motorlarının manyetik alan kuvvetiyle çalıştıkları düşünülür. Evrendeki en yoğun nesne karadelik olduğundan, gözlemleme yaparken de yüksek çözünürlüğe ihtiyaç duyulur. Samanyolu'nun merkezindeki karadelik (Sagittarius A-star Sgr A); Güneş'ten 4 milyon kat daha ağırdır fakat olay ufku ise sadece 8 milyon mildir, bu da Merkür'ün yörüngesinden bile küçük. 25.000 ışık yılı uzakta olmasına rağmen bu karadeliğin boyutu 10 mikro-arcsaniye** gibi bir değere karşılık geliyor. Neyse ki, karadeliğin yoğun kütle çekimi sayesinde ışık kırılıyor ve olay ufku bölgesini gökyüzünde görülebilecek bir seviye olan 50 mikro-arcsaniye değerine getiriyor. Böylelikle EHT tarafından kolaylıkla tahlil edilebilir hale geliyor. Çalışmayı yürüten ekip, ışığın çizgisel olarak ne kadar titreştiğini-kutuplaştığını(polarize) ölçüyorlar. Yeryüzünde Güneş ışınları da yansımalar sonucunda polarize olur. İşte bu yüzden güneş gözlükleri ışığı engellemek ve parıldamayı önlemek için polarize edilmiştir. Sgr A'da ise polarize olmuş ışık, manyetik alan çizgilerini sarmal şeklinde çevreleyen elektronlar tarafından yayılır. Sonuç olarak da ışık direkt olarak manyetik alanın şeklini alır. Sgr A, karadeliğin etrafında dönen, değişik maddeler ihtiva eden ilave bir disk ile çevrilmiştir. Araştırma grubunun bulgularına göre, karadeliğe yakın bazı bölgelerde manyetik alanda düzensizlikler de tespit edildi. Bunun yanında muhtemelen de tazyikli fırlatmaların (jet) oluştuğu bölgelerde daha düzenli bir doku gözlemlendi.
EHT projesi kapsamında yeryüzü etrafından ne kadar çok radyo dalgası yollanır ve veri toplanırsa çok daha net bir görüntü elde edilir ve ilk olarak bir karadeliğin olay ufku direkt olarak resmedilebilir.
"Tüm yeryüzünü kapsayan bir teleskop kurmak bir anlamda ancak bilim adamlarının global düzeyde birlikte çalışmasıyla gerçekleştirilebilir. Malum araştırmanın sonuçlarına göre EHT proje takımı astronomideki bir temel paradoksu çözmeye artık biraz daha yakın; kara delikler neden bu kadar parlak?" şeklinde son durumu özetledi.
Kaynak: "Event Horizon Telescope reveals magnetic fields at Milky Way's central black hole", sciencedaily.com, çev. A. Furkan Kargıoğlu, yaklasansaat.com, 17/12/2015
*EHT: EHT, küresel çapta birbirine bağlı birçok radyo teleskopunun tüm yeryüzünü inceleyebilecek şekilde bir araya getirildiği platformdur.
**Mikro-arksaniye: Astronomi veya keskin nişancılık gibi çok küçük açıların ifadesi için bir birime ihtiyaç duyulan alanlarda kullanılır. Bir derece bir dairenin üçyüz altmışta biri olarak tarif edildiğinden 1 MOA (açısal dakika); açısal dakika kapalı bir dairenin 21.600'de biridir. (21600=360*60)