İletişim Sanatları/Psikoloji: 2010
İşim sebebiyle yurt içinde sık sık seyahat ediyorum. Kızımdan fazla ayrı kalmamak adına çalışmamı olabildiğince kısa süreye sığdırmak zorundayım. 24-48 saat içinde bir başka şehre gidip, eğitim verip, görüşmelerimi yapıp dönmeye çalışıyorum. Bu bazen ayda 3-4 şehir ediyor. Hızlı gittiğimden bazen hikayedeki* gibi “ruhum geride kalıyor”. Hatta sabah uyandığımda bir an için otelde miyim, evde miyim diye tereddüt ettiğim oluyor, düşünün artık… Geçenlerde fark ettim ki otel kahvaltıları konusunda epey gözlemim birikmiş. “Neden otel yemekleri değil de kahvaltıları?” derseniz şundan: Efendim, gün boyu seminer salonu ve civarında olduğumuzdan yemekler dışarıda yeniyor ama kahvaltı mutlaka otelde yapılıyor. Otel kahvaltılarının sunumu, tarzı, müşteri üzerinde bıraktığı etki açısından ise bazı ortak özellikleri var. Mesela çok çeşidin olduğu beş yıldızlıların kahvaltıları tüketicinin iştahını kabartsa da genel itibariyle soğuk bir his uyandırır. Bir kere kahvaltılıklar 64 çeşit de olsa 164 çeşit de olsa, insanın yiyebileceği miktar sınırlı. İstesek de hepsini tatmak mümkün değil, hatta gerekli de değil. Ne kadar karışık beslenirsek mideyi o kadar yormuş oluyoruz. Ayrıca fabrikasyon bir şıklıkla sunulan bu yiyeceklerin “ruhu” yok gibi… Oysa bir dost kahvaltısında yediğiniz peynir ekmeğin bir ruhu vardır, sıcaklığı vardır ve zaten o kadar “yeterli”dir ki öyle 100 küsur çeşidi aratmaz size… Küçük bir dükkanda ya da mesela Mado’da yediğiniz su böreğinin de yerini tutmaz oradaki onlarca çeşit poğaça, börek. Sanki “al işte, sana bilmem kaç çeşit sunuyorum, daha da mı memnun olmayacaksın, tüketici memnuniyeti için ne gerekiyorsa yapıyoruz, eksiğimizi bulamazsınız” diyor gibi… Güzel fakat soğuk bir kadın gibi… Yani gerekli şartları sağlıyor ama muhatabında bir sıcaklık, aşinalık, bir tatmin uyandırmıyor. Bir de aşçıları izlerim eğer dolaşıyorlarsa. Sabah eğitime yetişebilmek için genelde kahvaltının başlangıç saati olan 7.00-7.30 gibi vakitlerde restorana indiğimizden ilk hazırlıklarla beraber aşçının garsonları yönlendirmesi ya da hazırladığı büyük kayık tabaklardaki malzemeyi onlara aktarmasına denk geliriz. Kimi neşelidir, yaptığı işten zevk alır. Butik bir otelse bu, kendi evi gibi hizmet eder, “günaydın” der, biz sormadan “birazdan kızarmış patates hazır olur” der. Evin annesi gibi hissederim onu. Çeşit daha azdır, daha mütevazıdır ama daha sıcaktır. Zaten evde de olsak daha az çeşit bir şey seçtiğimiz için iyi hazırlanmış az ve öz çeşide sahip bir butik otel kahvaltısı insana kendini evinde hissettirir. Kimi aşçı da asık suratlı ve gergindir. Görevini eksiksiz yapmıştır ama sanki mutsuz bir ev kadını çocuklarına sofra kurmuş gibi hissettirir insana. Çeşidi az ya da çok, fark etmez. Ortam şık ya da salaş, fark etmez. “Görevim size yiyecek hazırlamaktı, yaptım. Yiyin işte, ne istiyorsunuz?” der gibidir tavrı. Belki sıkıntısı vardır, bilemeyiz. Ancak turizm, müşteri memnuniyetinin en üst düzeyde olması gereken bir sektör. O yüzden de müşteri başka alanlarda tolerans gösterebilse de turizmde asık suratlı bir “anne”, kabul görmez…
Gelişme süreci içinde başarılı sosyal etkileşim, yeterli özgüven ve kendi kendini disipline etme gibi özelliklerin kazanılmasında başarılı bir “baba” modeliyle kurulan özdeşim çok önemlidir. Araştırmalara göre babayla ilişkisi iyi olan çocuklarda okul başarısı yüksektir. Yine baba, disiplini sağlayan, geleceği planlayan, dış dünyayla etkileşimde bulunan bir birey olarak model olur (Anne ise kişiler arası ilişkileri düzenler). Baba “özdeşim” modeli olarak çocukların kişilik gelişimi için çok büyük önem taşımaktadır. Erkek çocuk babayla özdeşim kurarak ilerde nasıl bir erkek olacağına ilişkin modelleme yapar. Babanın yokluğu, pasifliği ya da ilgisizliği, çocuğun kişilik yapısını, ruh sağlığını etkiler ve davranış bozukluğuna sebep olabilir. Unutulmamalıdır ki babanın yokluğu bir şekilde (dayı-amca ile ) telafi edilebilir ama varken yokluğu telafi edilemez.
Bugün maalesef babalar çoğunlukla eğitim sorumluluğunu anneye bırakmış ve adeta “para makinesi”ne dönüşmüştür. Evin ihtiyaçlarını karşılamakla görevinin bittiğini düşünür. Bu yüzden eve gittiğinde sessizlik ister. (Çocuktan ayrı bir odada kalmayı bile isteyebilir). Baba ya çok çalıştığı için, ya da yorgun olduğu için çocuğuyla ilgilenecek enerjisi kalmaz.
• Baba eşi ve çocukları için güven kaynağıdır. • Çocuklar onu, daha güçlü, daha çok bilen, daha çok saygı uyandıran kişi olarak bilirler. • Babası “otoriter” ve az ilgilenen çocuklarda utangaçlık ve çekingenlik görülür
• Gevşek, fazla müsamahalı ve disiplinsizse, davranış bozukluğu görülür. • Babası ilgilenen ve sevgi gösteren çocuğun, arkadaşlık ilişkileri daha iyidir, lider özellikli ve uyumlu olur. • Çocuğun sağlıklı ruhsal gelişimi için iki önemli hediye: Sevgi göstermek ve zaman ayırmaktır. Ebeveynler olarak sorumluluğumuz çok büyük! O halde bu görevi iyi yapabilmek için bilgi ve tecrübeye ihtiyacımız var, bunu edinmeye çalışmalıyız. Çocuklarımıza bunu borçluyuz.
Baba - çocuk İlişkisi,
Malum markanın reklamını izlemişsinizdir. Çocuklar eve gelir, supanglenin kokusunu alırlar. Mutfakta kaseleri görünce de sevinçle sorarlar: “Babaannem mi geldi?” Her duyduğumda irkiliyorum. Size de garip gelen bir şeyler yok mu? Benim bildiğim babaanneler supangle yapmaz. Ya da şöyle diyelim -supangle gibi adı bile “Frenkçe” bir tatlıyı- olur ya kırk yılda bir yapsa bile ancak torunları çok isterse, mecbur kalırsa filan (üstelik de hazır paketten?) yapar. Babaanne dediğin aşure yapar, un helvası yapar, reçel yapar... Ben babaannemi erken kaybettim ama anneannem bunları yapardı. Benim annem ve kayınvalidem de şu anda “babaanne”ler. Onlar da tatlı olarak revani, şekerpare, kadayıf, baklava, sütlaç, tavukgöğsü filan yaparlar. Puding, eğer küçükler isterse kerhen yapılır ki tanıdığım babaannelerin supangle yaptıklarına da henüz denk gelmedim. O yüzden çocukların eve gelip supangleyi fark ettiklerinde “anne yaşasın, supangle mi yaptın?” demek yerine bunu babaanneden bilmeleri fena halde yapmacık… (“Sen yapmıyor musun? Nedir bu supangle düşmanlığı?” derseniz, kızım istediğinde seyrek olarak yapıyorum, bisküviyle cevizle filan karıştırıp pasta süsü vererek tebdil eyliyorum ol nesneyi)
Ürünü satabilmek için tüketiciyi yakalamak şarttır. Oysa burada öyle bir çaba görmüyoruz. Reklam sanki bize supangle satmıyor da dalga geçer gibi yeni bir hayat tarzı dayatıyor. “Babaanneler supangle yapar” yalanına inanmamızı istiyor. Ne münasebet canım? Baklava, börek açan, reçeller, revaniler yapan babaanneler nerede, hazır paketten supangle yapan, fönü bozulmamış “cast” babaanneleri nerede? Yemek yapmanın bir felsefesi vardır. Birilerini beslemek, doyurmak, onlara yemek yapmak kişiye duygusal bir doyum yaşatır. Orada sevgi, şefkat, fedakarlık, sarıp sarmalama, emek verme vardır. Birine sofra kurmak, onun sofrasına oturmak, bir fincan kahvesini içmek gibi şeyler hep karşılıklı bir hukukun doğmasına, hatır saymaya sebeptir. Ve kalıbımı basarım şu güzel ülkemizde evine gelip supangleyi görünce “babaannem mi geldi?” diye soran bir çocuk bulamazsınız. Türünün kritik bir örneği olan bu reklam ya acemilik, beceriksizlik örneğidir ve reklam bütçesini çarçur etmektir ya da yeni bir babaanne/kadın tipini servis edip tutundurmaya çalışmaktır ki bunu zaten mainstream/ana akım medya yapıyor, supanglecinin, pudingcinin misyonu değil o işler… Bizim topraklarımızda kadınlarımızın yemek yaparken ona kattığı adanmışlığa, şefkate, babaannelerin kurdukları sofraların derinliğine, zenginliğine aklı evvel kreatif direktörlerin idraki erişemiyor demek ki…
BİR İLETİŞİM ENGELİ OLARAK “SAVUNMACILIK”
İnsan kendini korumaya programlı bir varlıktır. Daima “homeostazis” dediğimiz bir içsel dengeyi korumak ister. Kişinin güvenliği ve kendi hakkındaki beğenisi tehdit edildiği zaman ise savunmacılığın arttığı gözlemlenmiştir. Bu tür tehdit durumları, daha çok kişi için önemli olan ve onun davranışlarını değerlendirebilecek konumdaki kişiler (patronu, amiri, öğretmeni vb.) çevresinde olduğu zaman ortaya çıkar.
Kişi, psikolojik güvenliğini tehdit altında hissettiğinde savunmaya geçer. Böylelikle hem karşısındakini, hem de kendini, kendine yöneltilen tehditin geçersizliğine-suçlamanın haksızlığına ikna etmeye çalışır. Savunmacılık, iletişimi mahveden bir faktördür. İlişki içinde bulunan iki kişiden biri savunucu olmaya başlayınca, iletişim hızlı bir biçimde bozulmaya başlar. Öyle anlar olur ki, bütün bir yaşam boyu önemle koruduğumuz bazı ilişkiler, savunucu bir iletişimin sonunda bir anda mahvolup gidebilir. Ancak bu konuda bilinçlenmiş kişi, insan ilişkilerinde bu tür kayıplara uğramama yönünden şanslıdır.
Savunucu İletişim Nedir?
Savunucu iletişimin temelinde yargılayıcı, denetlemeye yönelik, stratejik, aldırmaz, üstünlük belirten ve kesin tutumlar vardır. İletişim sürecinin tümü içinde bu tutumlar çeşitli derecelerde kendini gösterir. Bir kimsenin iletişimi, tek bir tutumu yansıtmaz; farklı tutumlar birbiri içine kaynaşmış olarak ortaya çıkarlar. Örneğin, bir yerde yargılayıcı bir tutum gösteren biri, bunun ardından, anlayış ve yakınlık tutumları da gösterebilir. Yargılayıcı Tutum: Yargılayıcı tutum, savunuculuğu arttırır. Eğer dinleyici, konuşanın ses tonundan, davranışından yargılandığı, değerlendirildiği izlenimini alıyorsa savunucu bir tutum içine girer. Çocukları yetiştirirken ebeveynler sürekli olarak çocuğun davranışlarını “iyi”, “kötü”, “ayıp” biçiminde değerlendirirse, küçük yaşta yargılama tutumu kişinin içine yerleşir ve çoğu kere kişi, gelen mesajları bu eğilim içinde değerlendirir. Denetlemeye Yönelik Tutum: Bu tutumun temelinde yatan varsayım, dinleyenin konuşandan daha yetersiz, daha âciz olduğudur. Konuşan kimse, denetleme tutumuyla örtülü ya da açık biçimde dinleyeni “bilgisiz”, “kendi başına karar vermekten âciz”, “henüz olgunlaşmamış”, “akılsız”, “yanlış yolda olan biri” olarak gördüğünü ifâde eder. Belirli Bir Stratejiyi İzleyen Planlı Tutum: Belirli bir stratejiyi izleyen planlı tutum, konuşanın amaçları konusunda dinleyiciyi kuşkuya düşürülebileceğinden, savunucu tutum ortaya çıkarır. “Bakalım bunun altından ne çıkacak?” gibi bir düşünce, dinleyenin kendini savunmaya hazırlamasına yol açabilir. Aldırmaz/Umursamaz Tutum: İki kişi konuşurken, biri umursamaz bir tavır içinde, söylenen söze aldırmama davranışı gösteriyorsa, karşısındaki kişide de doğal olarak savunucu bir tepki oluşabilir. Zîrâ en olumsuz etki, umursamama tavrından kaynaklanır. Üstünlük Belirten Tutum: Konuştuğu kimseden daha üstün olduğunu îmâ eden kimse, sorunun çözümüne ortaklaşa eğilmeyi sağlayamaz. Gönderdiği mesajların üstünlük ifâde eden yanları öyle bir duygusal ağırlık kazanır ki, mesajın içeriği algılanmamaya başlar. Savunuculuğu artan dinleyici, zihinsel enerjisini, konuşanın ne söylediğinden çok, “Ne yapayım da şuna güzel bir ders vereyim!?” konusuna yöneltir. Kesin Tutum: Hangi konuda konuşulursa konuşulsun, kimi insanlar kesin ifâdeler kullanmayı yeğlerler. Dinleyende “kendi düşündüğünün dışında bir gerçek kabul etmeyen, başkalarının düşüncelerini kendisininkine benzetmek için baskı yapan kişi” izlenimi uyandırır. Bu da savunuculuğu körükler. Bu kişiler tavırlarıyla “tek bir doğru bakış açısı vardır ve o benimkidir” derler.
Engeli Aşmayı Bilmek
Kişiler arası doyurucu ilişkilerin ortaya çıkmasını engelleyen en önemli etken savunuculuktur. Hangi tutumların bizi savunmacılığa yönelttiği konusunda bilinçlenirsek, karşımızdakini savunmaya itmemek için neler yapmamız gerektiğini de anlayabiliriz.
Kuşkusuz her zaman açık iletişim yapılamaz. Doğal olarak bir kişi sürekli riske giremez; yoksa yaralanıp acı duyabilir ya da zaman kaybedebilir. Ama bir insan sürekli bir kafeste de yaşayamaz; yaşarsa bile gelişemez, yalnızlığa düşer ve var olmayan bir kişi olarak “otuzunda ölür, altmışında gömülür.” Özellikle yakın ilişkilerimizde ilk adımı atan kişi olmaya değer. Çünkü burada açık iletişimi önce karşıdan beklersek, başkalarına bağımlı davranmış oluruz. Önce, bilinçli olarak risk almak gerekir. Çünkü hayattaki tüm kazançlar az çok riskli davranışlara dayanır. Bilinçlenme, gelişme, kendini gerçekleştirme yönünde atılan adımlar, açık iletişim kurma riskini kabullenmeye bağlıdır. Açık olur, karşınızdakine güvenip değer verirseniz, karşınızdaki de size açık olur, güven duyar ve değer verir. İnsan insanın aynasıdır derler. Açık ve şeffaf olabildiğimiz sürece, aynı şekilde berrak bir yanımsa görmeyi de hak edeceğiz…
AİLEDE SORUMLULUK EĞİTİMİ- Yeni Kitap!
Hayata dair temel becerilerin, dengeli, tutarlı ve istikrarlı davranış kalıplarının olumlu bir şekilde sergilenebilmesi ancak sağlıklı sorumluluk bilincine sahip olmakla gerçekleşebilir. Hayata sorumluluklar penceresinden bakarak başarıyı, huzuru ve mutluluğu yakalamak için gerekli olan sorumluluk bilincinin en önemli özelliği ise öğrenilebilir olmasıdır. İşte bu noktada anne babalar ellerinde bulunan cevherleri en iyi şekilde işlemek için oldukça etkili bir fırsata sahipler. Çocuk ile ebeveyn arasında meydana gelen gerginliklerin temelini genellikle yerine getirilmeyen sorumluluklar oluşturur. Önce ailede, ardından da okulda, zamanında ve yerinde uygulanacak olan doğru disiplin metotları ile verilecek sorumluluk eğitimi beklenen sonucu doğuracak; bağımsız, ayakları üzerinde durabilen, özgüvene ve özdisipline sahip, kendisinin ve yeteneklerinin farkında, vicdani gelişimini tamamlamış sağlıklı kişiliklerin gelişmesiyle topluma da hizmet edecektir. Psikolojik Danışman Rukiye Karaköse ‘Ailede Sorumluluk Eğitimi’ isimli kitabıyla çocuklarına sorumluluk bilinci kazandırarak onları hayata hazırlamak isteyen anne babalara rehberlik ediyor. Ailede Sorumluluk Eğitimi İlk Baskı Tarihi: Nisan 2010 ISBN: 978-605-114-189-3 Sayfa Sayısı: 208 Baskı Sayısı: 1 TİMAŞ YAYINLARI
Gözleri boşluğa kilitli devam etti: “Kaç gündür işte böyleyim, durmadan dipsiz bir kuyuya düşüyorum sanki. Kesif, ağır bir hüzün var içimde, kalbim acıyor. İnsan sevmeden yaşayabilir mi? Sevmediğim zamanları hatırlamaya çalışıyorum: Birini böyle tutkuyla sevmediğim zamanları… Yüzyıl önceydi sanki ya da bir önceki hayatıma (!) aitti o zamanlar. O kadar uzak yani, o kadar uzakta… Peki, birini bu kadar “sev(e)mediğim” dönemlerde beni yaşatan neydi? Sabahları niye kalkardım yataktan, günümü ne aydınlatırdı? O zamanlar yaşamımı anlamlı kılan neydi? Bir zamanlar aşksız da yaşamak mümkün olduysa eğer, bunu şimdi de yapabilir miyim? Aşktan öncesini hatırlamakta zorlanıyorum, eski hayatıma sanki bir sis perdesinin ardından bakıyorum şimdi.” “Mesele bir maşuktan “kurtulmak” ya da onu unutmak meselesi değil. Sev(e)meden yaşamayı becerebilir miyim? Ölmek istemeyecek kadar hayatta kalabilir miyim? Hüznümde boğulmaktan korkuyorum. Onsuz, o sonsuz kuyuya düştükçe düşmekten, düştükçe çıkmak istememekten korkuyorum.” “ Kendimle yeniden barışır mıyım? Tanrımı yeniden sevebilir miyim? O beni sever mi?”
Ama ona boyun eğmeye niyetim yok. İçimde bir Lucifer varsa bir de Meryem var. Ve Tanrı da sanıyorum ki :) Meryem’den yana… Arafta kalmak istemiyorum. Bir seçim yapıp bu kuyudan çıkmalıyım, yavaş yavaş da olsa…” O'nunla yolculuğumuz sürüyor, arada kuyulara dalıp çıksa da günbegün daha iyi olduunu görmek beni de mutlu ediyor, çok şey öğreniyorum... Terapi de böyle bir şey zaten, insanın kendinden kendine yaptığı bir yolculuk, aşk da bu yolculukta çok önemli bir taşıyıcı, kıymetini bilene ve işleyebilene…
RADYO PROGRAMI-1 "ANNE-BABA EĞİTİMİ VE AİLEYE DAİR"
Zaman zaman dostlar davet ediyor, radyo ve TV programlarına misafirliğe gidiyorum :)
Misafir diyorum çünkü cidden samimi sohbetler ediyoruz. Bir tanesi de Moral Fm'deki Mavi Dünya programıydı. Tuğba Akbey İnan Hanımefendi'nin hazırlayıp sunduğu programda hayata ve aileye dair oldukça keyifli bir sohbet gerçekleştirdik. Dinlemek isterseniz tıklayınız:
RADYO PROGRAMI-1 "ANNE-BABA EĞİTİMİ VE AİLEYE DAİR...