LİPİDLER | OYTUN ERBAŞ - Part 10
e) GPP ile IPP birleţir, 15 karbonlu farnesil pirofosfat (FPP) meydana gelir.
f) 15 karbonlu 2 FPP kombine olur, PPi açığa çıkar, redüklenerek 30 karbonlu skualen oluşur. NADPH kullanılır.
g) Skualen O2, FAD ve NADPH kullanılarak bir dizi reaksiyonla lanosterole çevrilir.
h) Çok basamaklı bir dizi reaksiyonla lanosterol kolesterole çevrilir. Tüm enzimler ER’dadır. NADPH, NAD ve oksijen kullanılır.
4- Regülasyon: HMG coA redüktaz, ER’un intrensek bir zar proteinidir, sitozole uzanır.
1) Feedback inhibisyon: Kolesterol ile.
2) Hormonal: Glukagon, enzimi fosforile ve inaktive eder, sentez azalır. İnsülin, defosforile ve aktive eder, sentez hızlanır. DM’ta enzim aktivitesi azalır. Ayrıca, tiroid hormonları da uyarır.
3) Sterol aracılığıyla transkripsiyonun regülasyonu: Lipoprotein metabolizmasında hücre içine alınan kolesterol miktarı ile sentez regüle edilir. K.c. hücrelerince alınan şilomikron artıkları ile k.c. ve diğer dokulara alınan LDL, kolesterol sağlar ve enzimin geninin transkripsiyonunu azaltarak, de novo kolesterol sentezini baskılar.
4) İlaçlarla inhibisyon: Lovastatin ve mevastatin reversibl kompeteif HMG coA redüktaz inhibitörüdür.
Yıkılım: İnsanda kolesterolün halka yapısı parçalanamaz. Bozulmayan sterol halkası şöyle uzaklaştırılır:
a) Safra asitlerine çevrilerek
b) Safraya direkt kolesterol sekresyonu ile. Barsakta kolesterolün bir kısmı bakterilerce modifiye edilerek koprostanol ve kolestanole çevrilir.
Safra asitleri ve Tuzları:
Fosfatidilkolin (lesitin) ve safra tuzları miktar olarak safrada en çok bulunan maddelerdir. En sık rastlanan safra a.leri de kolik ve deoksikolik, litokolik, kenodeoksikolik a.tir.
Safra asitlerinin Yapıları: 24 karbonludurlar. 2-3 OH grubu ve bir yan zincir bulunur. Fizyolojik pH’da tamamen iyonize olmazlar. Hem polar hem nonpolar yüzleri vardır ve barsakta lipidleri emülsifiye ederler.
Safra asiti Sentezi: Karaciğerde çok basamaklı bir yolla sentezlenir. Meydana gelen kolik ve kenodeoksikolik asitlere primer safra asitleri denir. Hız kısıtlayıcı basamak ilk hidroksilasyon olan 7a-hidroksilazın katalizlediği reaksiyondur, kolik a. ile inhibe olur. Askorbik a. kullanılır.
Safra tuzu Sentezi: Safra a.leri karaciğeri terk etmeden ya glisin yada taurin ile bağlanırlar. Bu yapılara safra tuzları denir, glikokolik, glikokenodeoksikolik, taurokolik, taurokenodeoksikolik a.ler. Böylece tamamen iyonize olurlar. Safra tuzları asitlerden daha etkili deterjandır. Bu nedenle safrada sadece bunlar bulunur. (taurin sisteinden sentezlenir) Safra t.ları kolesterol atılımında en önemli yoldur, hem kolesterolün metabolik son ürünüdür hem de safrada atılan kolesterolün çözünürlüğünü sağlar.
Barsak bakterileri glisin veya taurini ayırabilir,safra a.leri kalır. Ayrıca primer safra a.lerini sekonder safra a.lerine çevirirler, kolik a.ten deoksikolik a., kenodeoksikolik a.ten litokolik a. oluşur. 7. C’daki OH ayrılır.
Barsağa gelen safra t.ları reabsorbe olarak yeniden kullanılır. Primer ve sekonder safra t.ları ve a.lerinden oluşan karışım ileumda aktif transportla emilir. Kana da aktif olarak verilir ve karaciğere gelirler. Safra a.leri hidrofobiktir, kanda albuminle taşınır. Karaciğerde yeniden glisin ve taurinle konjuge edilirler, safraya salınırlar. Bu enterohepatik dolaşımdır.
Kolesterolün karaciğerden safraya verilmesi, FL ve safra tuzu ile birlikte olmalıdır. Eğer bu bozulur ve çözünürlüğü sağlanamayacak kadar çok kolesterol safraya verilirse, kolesterol safra kesesinde çöker ve kolelitiazis başlar. Bir protein ve bilirubin çekirdeği etrafında kolesterol birikir.
Plazma lipoproteinleri lipidler ve spesifik proteinler olan apolipoproteinlerden oluşan moleküler komplekslerdir. Hem lipidlerin plazmada taşınmalarını sağlar, hem de dokulara ulaşmaları için iyi bir araçtır.
Yapıları: Lipoproteinler içinde taşınan başlıca partiküller triaçilgliseroller ile serbest-ester kolesteroldür. (Ya diyetle alınan ya da de novo sentezlenen) İç kısımda nötral bir lipid çekirdeği (triaçilgliserol veya kolesterol esteri, veya her ikisi), etrafında apolipoprotein, fosfolipid ve serbest kolesterolden oluşan bir kılıf vardır. Polar kısımlar dışarı yönelmiştir, böylece çözünürlük sağlanır.