Atatürk ve Fotoğraf Uğur Kavas: “Atatürk Fotoğraf Çekemeyenlere İmkân Sağladı” | Ege Life | Ege'nin Tek Dergisi
Kırk iki yıldır fotoğraf sanatının içerisinde olan, uzun yıllar foto muhabirliği yapmış, Atatürk ve fotoğraf ilişkisi üzerine araştırma ve kitabı bulunan, 1970’li yıllardan beri de Ankara ile ilgili kitap, fotoğraf ve efemera toplayan fotoğraf sanatçısı Uğur Kavas ile Atatürk ve fotoğraf ilişkisi üzerine konuştuk. Atatürk’ün ülkenin tanıtılması ve fotoğraf sanatı üzerine büyük gayretleri olduğunu belirten Kavas, büyük önderin fotoğraf sanatçılarına özel bir yer ayırdığını söyledi.
Şüphesiz ki; keşke daha fazla fotoğrafı olsaydı dediğimiz insanların başında gelir Mustafa Kemal Atatürk. Siz fotoğraf ve Atatürk ilişkisini nasıl değerlendiriyorsunuz?
Söylediğiniz gibi, daha fazla fotoğrafı olsaydı dediğimiz insanların başında gelir büyük kurtarıcı. Büyük Atatürk, ileriyi çok iyi gören, analiz eden büyük bir şahsiyet. Milli mücadeleye başladığı günden beri, geleceği düşünerek fotoğrafa büyük önem vermiştir. Yanında görev yapan askeri fotoğrafçılar Etem Tem ve Esat Nedim Tengizman bunun en önemli kanıtlarıdır. Özellikle Etem Tem, inanılmaz güzel karelere imza atmıştır. Cumhuriyet’in ilanından sonra da, görsel kayıt bütün hızıyla devam etmiştir. Özellikle basın fotoğrafçılarının ilk görevleri O’nu objektifleriyle kayıt etmek olmuştur. Bunlar arasında Selahattin Giz, Cemal Işıksel, Hilmi Şahenk, Cemal Göral, Cemal Işın, Faik Şenol ön sırada sayılabilir. Atatürk, foto muhabirlerine özel bir yer ayırmış, geleceğe kalacağını bildiğinden, onların istediği pozu vermiş, hatta fotoğraf çekemeyenlere yeniden imkân sağlamıştır. Bunu Selahattin Giz’in anılarında görüyoruz.
Sizce o dönem Atatürk fotoğraflarla anlatılabildi mi?
Bence anlatıldı kanısındayım. Ancak eksik olan kısımlar yok değil. Örneğin büyük kurtarıcının 27 Aralık 1919’da Ankara gelişlerinin görselleri 3-4’ü geçmez. Daha fazla olduğunu sanıyorum. Ama tüm araştırmalarımıza rağmen bulamadık. O dönem Ankara’da karargâhları olan İngilizler tarafından mutlaka görsel kayıda alındı diye düşünmekteyim. Ancak, arşivlere ulaşma çabam sonuçsuz kaldı.
Atatürk’ün fotojenikliği üzerine neler söylemek istersiniz?
Büyük Atatürk, tanrı vergisi bir güzelliğe sahip, mavi gözlerindeki o derin bakış, fizyonomisinin düzgünlüğü O’nu fotojenik yapıyor. Hiç kötü bir fotoğrafına rastlamadım.
“TÜRKİYE YETERİNCE TANITILMADI”
Atatürk yaşasaydı ülkenin daha iyi tanıtılması için fotoğrafa büyük önem verirdi diye düşünüyorum. Peki, siz Atatürk dönemli Cumhuriyet’ten günümüze kadar Türkiye’nin fotoğraflarla iyi anlatılabildiğini düşünüyor musunuz?
Atatürk yaşasaydı, ülkenin tanıtımına çok önem verirdi. Zamanında bunu için çok uğraştı. Ülkenin propaganda dergisi olan Matbuat Umum Müdürlüğü’nün çıkardığı La Turquie Kemaliste, ölümünden iki yıl önce yayınlanmaya başladı ve 1941 yılına dek aralıklarla çıktı. Ülkenin yurt dışında tanıtımında büyük rol oynadı. Türkçe, İngilizce, Almanca ve Fransızca yayımlandı. Ayrıca ölümünden önce yine Matbuat Umum Müdürlüğü tarafından yayınlanan ve fotoğraflarını Othmar Pferschy’nin çektiği çok önemli bir fotoğraf albümü: Fotoğraflarla Türkiye. Hâlâ müzayedelerde önemli bir malzeme olarak karşımıza çıkmakta. Albüm, döneminde Türkiye’yi ziyaret eden devlet başkanlarına ve yurt dışı temsilciliklere yollanmış. Cumhuriyet’in onuncu yılında Rusların çektiği Türkiye’nin Kalbi Ankara filmi, yine ülke tanıtımı için yapılan baş eser. TRT halâ o filmden görüntüleri kullanmakta belgesellerde. Atatürk’ün ölümünden sonra 2. Dünya Savaşı’nın başlaması, ülkenin savaşa girmemesine rağmen zorluklar çekmesi, tanıtım işini biraz geri plana atmış. Çok sonraları Turizm Bakanlığı’nın kurulması ile atağa geçilmiş, şimdi bu görevi birçok kuruluş üstlenmiş vaziyette. Ancak yeterince tanıtım yapıldığı kanısında değilim.
“KİŞİSEL BAŞARILAR TÜRK FOTOĞRAFÇILIĞINI BİR YERE GÖTÜRMÜYOR”
Son olarak Türkiye’de fotoğrafçılığın geleceğini nasıl görüyorsunuz?
Benim için en zor soru. Şüphesiz çok başarılı arkadaşlarımız, büyüklerimiz var. Yurt dışında başarılı işler yapıyorlar, ödüller alıyorlar. Ancak, bu kişisel başarılar, kanımca Türk fotoğrafını bir yere götürmüyor. Yapılacak çok şey var. 42 yıldır fotoğrafın içinde olan birisi olarak içimi dökersem, tepki alırım. Öncelikle ülkedeki tüm şehirlerin fotoğraf tarihi yapılmalı, araştırılmalı. Araştırmacılara çok görev düşüyor. Ülkede daha doğru dürüst, dört dörtlük bir fotoğraf müzesi yok. Arşivler hak getire. Beni daha fazla söyletme…
1954 Ankara doğumludur. 1968- 1998 yılları arasında Türk halk dansları ile ilgilendi.
1977 yılında fotoğrafa başladı. Ankara Çankaya Belediyesi Basın Yayın ve Halkla İlişkiler Müdürlüğü’nde belediye foto muhabiri, Başbakanlık Basın Yayın ve Enformasyon Genel Müdürlüğü’nde Başbakanlık foto muhabiri olarak görevini sürdürdü. Foto Muhabiri Dergisi’nde Sorumlu Yazı İşleri Müdürlüğü yaptı.
Ankara Kulübü, Türkiye Foto Muhabirleri Derneği, Çağdaş Gazeteciler Derneği, FIJ (Federation of International Journalist) ve International Freelance Photographers üyesi olup, Sürekli basın kartı sahibidir. Kavas, 70’li yıllardan beri, Ankara ile ilgili kitap, fotoğraf ve efemera toplamakta olup, Ankara Kent ve Bina tarihi üzerine araştırmalar yapmaktadır.
Görünmeyen Işıkta Ankara fotoğraf albümü ve 16 adet Kartpostal (2017)
Ankara’dan Sahneler ve Kaderin Mahkûmları (Derleyen) (2019