5 SERİ NO’LU GELİR VERGİSİ GENEL TEBLİĞİ(*)
Resmi Gazete Tarihi 06/02/1951
Gelir Vergisi Kanununun 36 ncı maddesi, en az geçim indiriminden faydalanmak isteyenlere, Vergi Usul Kanununun esaslarına göre vergi karnesi almak mecburiyetini tahmil eylemiş, ancak Vergi Usul Kanunu ile karne almaktan muaf tutulmuş olanları bu mecburiyetin haricinde bırakmıştır.Karneden muaf ücretliler ise Vergi Usul Kanununun 231 nci maddesinde tesbit edilmiş, bunlar haricinde kalan hizmetliler hakkında karne alma mecburiyetinin uygulanma şeklinin tâyini Bakanlığımıza bırakılmıştır.
Bu hükümler muvacehesinde hizmetlileri, karne almak mükellefiyeti ve en az geçim indirimi tatbikatı bakımından iki grupta mütalea etmek lâzımdır.
I – Vergi karnesi almaktan istisna edilen hizmetliler ve bunlarda, en az geçim indiriminin tatbiki bakımından medenî halleriyle aile durumlarının ne suretle tesbit olunacağı :
Vergi karnesi almaktan istisna edilen ücretliler, Vergi Usul Kanununun 231 nci maddesine göre, genel, katma ve özel bütçeli daire ve müesseselerle belediyelerin ve 3659 sayılı kanuna tâbi diğer müesseselerin kadro dahili memurlarıdır.(**)
Genel, katma, özel bütçelerden ve 3659 sayılı kanuna tâbi müesseselerden, aylık, ödenek, tahsisat, aidat, huzur hakkı, ücret, îkramiye, prim gibi muhtelif isimlerle ücret alan milletvekilleri genel meclis, belediye meclisi ve idare meclisi başkanı, üyeleri, denetçileri ve emsalinden gelirleri münhasıran ücretlerden ibaret bulunanların da, ücretlerine müteallik en az geçim indirimi tatbikatı bakımından bu zümre hizmetliler arasında mütalea edilmesi uygun görülmüştür. Yukarıdaki şartları haiz olmayanlar ise umumî hükümlere göre karne aldıkları takdirde indirimden faydalanırlar.
Vergi karnesi almaktan muaf tutulan bu hizmetlilerin ücretlerine uygulanacak en az geçim indirimi hadlerinin tâyini bakımından şahsî ve medenî halleriyle aile durumları aşağıda izah edildiği şekilde tesbit edilecektir.
A _ Vergi karnesi almaktan muaf tutulmuş olan bu grup hizmetlilere en az geçim indiriminin selâmet ve suhuletle tatbiki, yıl başlarındaki medenî hal ve aile durumlarının ve sonradan bu durumlarda vukua gelecek değişikliklerin vakit ve zamanında istihkakları tahakkuk ettiren dairelerce bilinmesi ile mümkündür. Bu imkânı sağlamak üzere bu grup ücretlilerin medenî hallerini ve geçim indiriminde nazara alınması gereken sair malûmatı ihtiva edecek şekilde bir sual varakası tertip olunmuştur. Vergi Usul Kanununun 138 nci maddesine dayanılarak hazırlanmış olan sual varakalarının kâfi nüshaları defterdarlıklar, malmüdürlükleri ve vergi daireleri tarafından alâkalı devair ve müessesata tevzi edilecek, kanunen iş veren durumunda bulunan bu devair ve müessesat tarafından da kadro dahili hizmetlileri ile bu zühre meyanında mütalea edilen ücretlilerine dağıtılacaktır.
B _ Bu gruptaki hizmetlilerce takvim yılı başındaki medenî hal ve aile durumlarına göre iki nüshası imzalı ve bir nüshası imzasız olmak üzere ve sual varakasındaki izahat dairesinde doldurulacak olan bu varakalar her sene Ocak ayının 15 ine kadar mensup oldukları daireler âmirlerine veya müesseselerin yetkili makamlarına iade olunacak ve bunlardan imzalı nüshalar dairesi âmiri tarafından tasdik edildikten sonra birisi o dairenin istihkakı tahakkuk ettiren servisine, biri imzalı ve diğeri imzasız olan diğer iki nüshası da her yılın 20 Ocak tarihine kadar vergi tevkifatına ait muhtasar beyannâmelerin verildiği vergi dairesine tevdi edilecektir. (1951 yılı için 20 Şubat tarihine kadar). Muhtasar beyannâme vermeyen Devlet daireleri bu iki nüshayı tediyeyi yapan saymanlıklara tevdi ederler.
C _ Vergi daireleri ve saymanlıklar aldıkları varakaların sağ üst köşesindeki 2 numaralı tabloya vergi dairesinin ismini yazdıktan sonra mahalli mahsusuna birden başlayıp sene sonuna kadar teselsül eden (daire ve müessese tefriki yapmaksızın) bir sıra numarası koyacaklar ve imzalı nüshaları, sırasını bozmaksızın bir klasörde muhafaza edecekler ve aynı numarayı almış olan imzasız nüshaları da her sene Şubat ayı sonuna kadar İstatistik Genel Müdürlüğü Ankara adresine topluca göndereceklerdir.
Ordu birliklerine mensup kadro dahili hizmet erbabına (Subay, askerî memur, gedikli vesair kadrolu hizmetlilere) ait olarak askerî ve mülkî saymanlıklara verilen sual varakaları kopyalarının İstatistik Genel Müdürlüğüne gönderilmesine lüzum yoktur. Bu itibarla mezkhur hizmetlilerden her ikisi de imzalı olarak sadece iki nüsha soru varakası talep edilmesi ve bunların da yukarıki “B” fıkrasındaki izahat dairesinde ilgili servis ve saymanlıklarca muhafazası icabeder.
D _ Sual varakalarını vaktinde doldurup ciheti maliyeye tevdi etmiyenlerin indirimi, bu varakaların vergi dairesi veya saymanlık vergi dairesine verildiği ücret döneminde (gün, hafta, ay) müteallik istihkaklardan (dahil) itibaren nazara alınacak, hiç vermeyenler en az geçim indiriminden faydalandırılmayacaklardır.
E _ Aynı zamanda muhtelif daire ve müesseselerin kadro dahili müstahdemi vaziyetinde olanlar, bu varakaların 1416 ncı sorularında keyfiyeti açıklamakla beraber, sadece en yüksek ücreti aldıkları vazifeleri için sual varakası tanzim ederler. Diğer hizmet ve ücretleri için ayrıca sual varakası tanzim ve tevdi edilmez.
F _ Bu gruptaki hizmetliler, her sene Ocak ayında verdikleri varakalarda yazılı bilgilerde sonradan vukua gelen ve en az geçim indirimi hadlerinin yükseltilmesini icabettirecek değişiklikleri (bekârların evlenmesi, çocuksuzların çocuk sahibi olması veya mevcut çocuklar adedinin artması gibi) aynı usul dairesinde bir (değişiklik soru varakası) ile bildiriecekler ve ancak bu değişiklik bildiriminin yapıldığı tarihe tesadüf eden döneme (gün, hafta, ay) müteallik ücretlerden (dahil) itibaren lehlerine olan yeni indirim hadlerinden faydalanacaklardır.
Yıl içinde mükellef aleyhine indirim tatbikini istilzam ettiren değişikliklerin (boşanma, çocuk veya karının ölmesi, çocukların yaş hadlerini doldurması gibi) ayrıca bildirilmesine lüzum yoktur. Zira Gelir Vergisi Kanununun 33 ncü maddesiyle, gelirin elde edildiği takvim yılı başındaki medenî hal ve aile durumunun indirim hadlerinin tâyinine esas tutulacağı ve sadece lehte olan değişikliklerin ayrıca nazara alınacağı prensibi vazedilmiş bulunmaktadır. Bu itibarla mükellef aleyhindeki tebeddülât dolayısiyle yıl başındanberi devam eden indirimlerde o senenin sonuna kadar bir değişiklik yapılmayacaktır. Yıl içindeki aleyhte değişiklikler müteakip her senenin Ocak ayında yeniden verilecek beyannâmelerde yeni yılın başındaki medenî hal ve aile durumu olarak dercedilmiş bulunacağından, müteakip yıl başlarından itibaren tatbikata esas ittiaz edilmiş olacaktır.
G _ Yıl başlarında bildirim yapanlar soru varakalarını doldururken (yıl başındaki durum) kısımlarını have 9-10-11 sayılı suallerle 17 ilâ 25 ve 26-28 sayılı sual tablolarının bu kısımlarını, yıl başında bildirim yapmış olup da sene içindeki lehte tebeddülât için değişiklik bildirimi yapanlar ise mezkûr tabloların (sene içindeki değişiklik) kısımlarını cevaplandırırlar.
Değişiklik dolayısiyle verilen ek bildirimleri vergi dairesi ve saymanlıklara tasdik ederek gönderecek olan makamlar veya bizzat doldurmuş olan hizmetliler, bu nevi bildirimlerin birinci sahifesinin sol üst köşesindeki 1 numaralı boş tablo içinde kırmızı kalemle (değişikliğe aittir) ibaresini kaydedeceklerdir. Vergi daireleri ve saymanlıklar, bu kabil bildirimlerde mezkûr tabloların bu suretle doldurulmuş olup olmadığına bakarak icabında noksanlığın giderilmesini temin edecekler ve bilhassa İstatistik Genel Müdürlüğüne gönderecekleri değişiklik bildirimlerinde bu kayıtların unutulmamasına dikkat edeceklerdir.
H _ Yıl içinde mükellef lehine vaki değişikliklere müteallik soru varakaları, vergi daireleri ve saymanlık vergi dairelerince alındıkça o müstahdemden o yıla mahsus olarak evvelce alınmış ve muhafaza edilmekte bulunulmuş olan soru kâğıdındaki vergi dairesi sıra numarası, bir A harfi ilâvesi suretiyle (aynı kimsenin değişiklik varakaları tevali ettiği ahvalde aynı numaraya B, C ilâh harfleri ilâvesiyle meselâ 21-A, 21-B tarzında) bu varakanın 2 numaralı tablosundaki sıra numarası kısmına kaydolunacaktır. Bu şekildeki ek varaka numaraları da aslına tebaan bir takvim yılı için muteber olacaktır.
İ _ Yıl başlarında kadro dahili ücretli bir işde müstahdem olmadığı cihetle soru varakası vermemiş bulunan kimseler sene içinde soru varakası ile bildirim yapmayı icabettiren kadro dahili bir hizmete girdikleri ve ücretlerine indirim tatbikini de arzu ettikleri takdirde emsalinin yıl başlarında verdiği soru varakasını hizmete girdikten sonra dolduracaklar, ancak evvelce verilmiş bir beyannâmeleri olmadığı cihetle ilk defa tanzim ettikleri bu varakanın (yıl başındaki durum) ve (sene içindeki değişiklik) kısımlarını ihtiva eden tablolarını da sene başındaki vaziyete ve sene başından varakanın doldurulduğu tarihe kadar tekevvün eden değişikliklere göre, aynı zamanda cevaplandıracaklardır. O yıla mahsus olmak üzere böylece sene içinde ilk defa doldurulup verilen soru varakalarına da vergi daireleri ve saymanlıklarca yıl başı varakaları hakkında belirtilen muameleler yapılacaktır.
Soru varakası verdikten sonra memuriyet ve vazife değiştirenlerin, aile ve medenî hal durumlarında değişiklik vaki olmadıkça, o sene için bir ek bildirim yapmalarına lüzum yoktur.
J _ Değişikliğe ait varakalarla sene içinde memuriyete girenlerin dolduracakları varakaların imzasız nüshaları vergi daireleri ve saymanlık vergi dairelerince her senenin Haziran ve Aralık aylarında İstatistik Genel Müdürlüğüne topluca gönderilecektir.
K _ Ücret tediyesi yapanlarca soru kâğıdında (9-10-11-12 nci soruların) tetkiki kat’iyen ihmal edilmiyecek ve şayet bildirim sahibi en az geçim indiriminden faydalanması gereken aile reisi durumunda değil ise istihkakları indirimsiz olarak ödenecektir.
L _ Bu sual varakaları ve dairesi âmirlerinin havale şerhleri damga resmine tâbi değildir.
II _ Vergi karnesi almağa mecbur tutulan ücretliler, bunlarda medeni hal ve aile durumunun tesbiti ve indirim tatbikatı :
En az geçim indiriminden faydalanmak için vergi karnesi almağa mecbur bulunan ücretliler:
A _ Genel, katma ve özel bütçeli daire ve müesseselerle, belediyelerin ve 3659 sayılı kanuna tâbi müesseselerin kadro harici hizmetlilerinden,
B _ Yukarıki A fıkrasında sayılan daire ve müesseseler haricinde kalıp ödedikleri ücretlerden vergi kesmeğe mecbur tutulan kamu idare ve müesseseleriyle kurum, dernek, tesis ve vakıfların ve gerçek gelirlerini beyâna mecbur olan ticaret ve serbest meslek erbabının hizmetlilerinden,
C _ Emeklilik, malhuliyet, dul ve yetim maaşı alanlar (kamu idareleri ve müesseselerinden ve 3659 sayılı kanuna tâbi müesseseler, kanunla kurulan emekli sandıkları veya bu mahiyetteki kurumlardan ve Gelir Vergisi Kanununun 80 nci maddesiyle ücretlerden tevkifat yapmağa mecbur tutulanlardan bu maaşları alanlar) dan,
Vergi karnesi almak mecburiyetinde olan bu ücretlilerde, bu mecburiyetin tatbit şekli Vergi Usul Kanununun 231 nci maddesiyle Bakanlığımıza verilen yetkiye dayanılarak şöylece tâyin ve tesbit edilmiştir.
A _ B _ C _ fıkralarında sayılan ücretlilere ait müşterek esaslar :
1. Yukarıda A, B, C fıkralarında sayılan ücretliler en az geçim indiriminden faydalanmak istedikleri takdirde gerçek ücretlilere mahsus olmak üzere ihzar ve tabettirilmiş olan vergi karnelerini boş olarak ikametgâhları vergi dairesinden alacaklar (Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığından aylık alanların karneleri adreslerine posta ile gönderilecektir) ve bunları 1.1.1951’deki medenî hal ve aile durumlarına nazaran Vergi Usul Kanununun 231-233 ncü maddesi hükümleriyle karnelerde münderiç izahat dairesinde dolduracak ve gerekli tasdikleri yaptırarak bağlı bulunduğu vergi dairesine tescil ettirdikten sonra Vergi Usul Kanununun 37 nci maddesi gereğince en az geçim indirimi uygulamalarını istedikleri iş veren veya iş veren hükmünde olana tevdi ve muhafaza ettireceklerdir. İş ve ücret durumlariyle bunlara taallûk eden değişiklikler iş verenler tarafından bu karnelere kayıt ve tescil olunacaktır.
2. Gelir Vergisi Kanunu gereğince verdikleri yıllık beyannâmelerde aile durumunu gösterenlen, Vergi Usul Kanununun 231 nci maddesiyle karne mecburiyetine tâbi tutulmamış olduklarından, bunların vergi karnesi almalarına lüzum yoksa da, indirimin ücretlerine tatbikini arzu ettikleri takdirde yukarıda 1 numaralı kısımda karne almağa mecbur tutulmayan ücretliler hakkında tesbit edilen usul dairesinde hareket etmeleri yani sual varakalarını ihzar ve tasrik ettirip istihkakı tahakkuk ve tediye edecek saymanlığa zamanında tevdi etmeleri ve takvim yılı içindeki değişiklikler hakkında da mezkûr kısımda belirtilen şekilde işlemde bulunmaları lâzım gelir.
3. En az geçim indirimi, Gelir Vergisi Kanununun 35 nci maddesi mucibince yalnız aile reislerinin gelirlerine tatbik edileceğinden, karnelerine veya sual varakalarına müsteniden indirim uygulanması da yalnız Gelir Vergisi Kanununun 78 nci maddesindeki tarife uyan aile reislerinin veya 35 nci maddedeki çocuk tariflerinin dışında kalanların ücretlerine uygulanacak, fakat mezkûr maddeye göre aile reisi ile birlikte oturan veya onun tarafından bakılan ve maddedeki yaş kayıtlarına göre çocuk sayılanlarla, nikâh rabıtası devam eden eşlerin ücretlerine tatbik edilmiyecektir. Bu itibarla aile reislerine indirim hakkı sağlıyan çocuk ve eşler, karne almış bulunsalar dahi, ücretlerin indirimsiz olarak vergilendirilmesi lâzım gelir.
4. Aldıkları ücretler Gelir Vergisi Kanununun 24 ncü maddesi hükmü gereğince vergiden istisna edilmiş olanların vergiye tâbi diğer ücretleri veya gelir vergisine tâbi başkaca irat ve kazançları da yoksa vergi karnesi almalarına mahal olmadığı gibi, mezkûr maddedeki ücret istisnalarından faydalanmayanlara yapılan ödemeler arasında 25 ve müteakip maddeler hükmiyle vergiden istisna edilmiş olanlar bulunduğu takdirde, vergiye matrah teşkil etmeyen bu ödemelerin indirimlerle ilgilendirilmesine mahal yoktur. 25-31 nci maddelerdeki ödemelerden, muayyen miktarlardan fazla kısımlarının ücret sayılacağı kanunda tasrih edilmiş olanlar hakkında aşağıdaki 5 numaralı fıkra dairesinde hareket edilecektir.
5. En az geçim indirimi hadlerinin Gelir Vergisi Kanununundaki (günde), (ayda) tâbirleri dolayısiyle gün, hafta veya ay dönemlerinde ücretlinin eline geçen ve ücret mahiyetinde olan bütün ödemelerin toplamına göre tâyin olunacağı gibi bir mâna çıkmakta ise de, Gelir Vergisi Kanununun 37 nci maddesinin (muhtelif yerlerden ücret alan hizmet erbabı için indirim, bunlardan yalnız en yüksek olanına uygulanır. Hizmet erbabının vergi karnesi varsa indirimin uygulanacağı ücret, bu karneyi muhafaza eden iş verenden aldığı ücrettir) hükmü ile Vergi Usul Kanununun 239 ncu maddesinin (hizmet erbabına ait vergi karneleri, iş verenler nezdinde, hizmet erbabı aynı zamanda bir kaç yerde çalışmakta ise bunlardan yalnız birisi nezdinde muhafaza edilir) hükmü muvacehesinde, en az geçim indiriminin bir kimsenin aynı iş verenden bir gün, bir hafta veya bir ayda aldığı ücrete uygulanması ve fakat bir iş veren aynı kimseye aynı devre için muhtelif ücret veya kanunen ücret sayılan muhtelif ve müteaddit ödemelerde bulunuyorsa, gün ve ay devrelerine müteallik kanunî indirim hadlerinin tecavüz edilmemesini teminen, bu devreler zarfındaki ödemelerden yalnız bir tanesine indirim tatbiki ile iktifa edilmesi lâzım gelir.
Bilfarz aynı iş veren tarafından gün veya ay devreleri zarfında aynı hak sahibine aylık, aidat, ikramiye gibi muhtelif namlarla verilecek mukannen ve gayri mukannen istihkakların ödenmesi halinde, muhtelif ücret ödemelerinde vergi cetvellerinin her ödeme için ayrı ayrı göz önünde tutulmak suretiyle uygulanacağı 91 nci maddede zikredilmiş bulunduğundan, bunlardan yalnız bir tanesine (yanlışlıkları önlemek üzere gündelik, aylık gibi mukannen olanlarına) indirimli vergi hesaplanması ve diğerlerine, günlük, aylık veya yıllık cetvellerden hangisine göre vergilendirilecek ise o cetvelin indirimsiz VII veya VIII numaralı sütununun tatbik edilmesi iktiza eder.
6. Vergi karnesi almak mecburiyetinde olan ücretlilerin medenî halleriyle aile durumlarının takvim yılı bidayetindeki vaziyetlerine nazaran en az geçim indirimi hadlerine tesir edecek şekilde vukua gelen değişikliklerin de vergi dairesine duyurularak karnelere kayıt ve tescil ettirilmesi lâzımdır. Bu değişiklikler Vergi Usul Kanununun 232 nci maddesinin son fıkrası gereğince vergi karnesine tescil ettirildiği tarihten evvelki zamanlar için nazara alınmayacaktır. Gelir Vergisi Kanununun 95 nci maddesinde ücretlerde vergilendirme dönemleri, tevkifatın ilgili bulunduğu dönem olarak (gün, hafta, ay) tâyin edilmiş bulunduğundan ücretlilerin medeni hal ve aile durumlarında lehlerine vukua gelen değişiklikler dolayısiyle haklarında tatbik edilecek yeni indirim hadlerinin uygulanmasına, bu değişikliğin karneye tesciline rastlıyan (dahil) günlük, haftalık veya aylık dönemlerin ücretinden itibaren başlanması lâzımgelir.
7. Gelir Vergisi Kanununun 109 ncu maddesi gereğince ücretlere ait hükümler 1 Mart 1951 tarihinde yürürlüğe gireceğinden, 1 Ocak 1951 tarihindeki vaziyete göre tesbit edilmiş medenî hal ve aile durumlarında 1.1.1951 _ 28.2.1951 tarihine kadar vukua gelecek değişikliklerden mükellef lehine olanların karneye tescil ettirilmesi şartiyle Mart 1951 ayında yapılacak tediyelerde nazara alınması tabiidir.
Emekli, malül, dul ve yetim aylığı sahipleri hakkında uygulanacak hususat :
8. Emeklilik, malüllük, dul ve yetim aylıkları Gelir Vergisi Kanununun 45 nci maddesinde ücret sayılan tediyeler meyanında zikredilmiş ve bu nevi istihkak sahipleri de Vergi Usul Kanununun 231 nci maddesiyle karne almaktan muaf tutulanlar haricinde bırakılmışlardır. Bu itibarla en az geçim indiriminden faydalanmak istedikleri takdirde Gelir Vergisi ve Usul Kanununun umumî hükümleri dairesinde gerçek ücretlere mahsus vergi karnesi almağa mecburdurlar. Bunların aylık esasına dayanan istihkakları malsandıkları veya Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığınca üçer aylık olarak peşinen ödenmekte, ancak, malsandıklarındaki tediye devreleri Mart-Mayıs ve müteakip üçer aylık devrelere rastladığı halde Emekli Sandığının tediye devreleri, 5434 sayılı kanununun 122 nci maddesinden doğan mecburiyet saikasiyle, Ocak-Mart devresiyle müteakip üçer aylık devrelere tesadüf eylemektedir.
Bu itibarla Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığınca Ocak 1951’de verilecek 3 aylıktan Mart ayına ait olanı ile malsandıklarından maaş alanların 1950 Aralık iptidasında bankalara iskonto ettirecekleri Mart-Mayıs 1951 üç aylıklarına Gelir Vergisi Kanununun ücretler hakkında 1.3.1951’de yürürlüğe girecek hükümlerinin ve bu münasebetle de en ez geçim indiriminin tatbiki icabetmektedir. (5434 sayılı kanununun geçici 81 nci maddesi Mart (dahil) istihkaklarından itibaren uygulanmıyacaktır.) Bu tatbikatı sağlamak üzere aşağıdaki şekilde hareket edilmesi uygun görülmüştür.
a) Malsandıklarından zat maaşı alan emekli, malûl, dul ve yetimler gerçek ücretlere mahsus vergi karnelerini boş olarak ikametgâhlarının bulunduğu yer vergi dairesinden alacaklardır.
b) Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığından aylık alanların boş karneleri adreslerine posta ile gönderilecektir.
c) Vergi Usul Kanunundaki hükümler ve karnelerdeki izahat dairesinde maaº sahiplerince doldurulup mahalle veya köy muhtarına tasdik ettirilecek olan bu karneler Mart ayına ait istihkakların tediyesi veya iskontosundan evvel ikametgâhların bulunduğu yer vergi dairesinde tescil ettirilecek ve tescili yapılan karneler vergi dairelerince açılan bir deftere sıra numarası altında ve karne sahibinin isim ve hüviyeti, medenî hal ve aile durumu da gösterilmek suretiyle kaydedilecek, defterde aldığı sıra numarası karne kabındaki mahalli muhsusa işaret edilecektir. (Emekli Sandığına mensup istihkak sahiplerinin kayıt ve tescili de aynı esaslarla yapılacak ve bu hususta 23 Kasım 1950 tarih 2180-13/29223 sayılı yazımız dairesinde hareket edilecektir.)
d) Gelir Vergisi Kanununun 46 ncı maddesi zat maaşı ödemelerini yapanları da, kanunda yazılı ödevleri yerine getirmek bakımından iş verenler hükmünde addettiğinden zat maaşlarında indirimden faydalanmak isteyenlerin karnelerini aylık aldıkları Saymanlık Müdürlüğüne tevdi etmeleri, başka bir müessesede de ücreti bulunup da indirimin o ücrete uygulanmasını arzu edenlerin o iş verene saklatmaları iktiza eder. Zira Vergi Usul Kanununun 239 ncu maddesi karnelerin iş verenlerden biri tarafından muhafaza edileceğini, Gelir Vergisi Kanununun 37 nci maddesi de indirimden faydalanacak ücretin bu karneyi muhafaza eden iş verenden alınan ücret olduğunu belirtmiştir. Ancak karneler her nereye tevdi edilirse edilsin iş verenler tarafından doldurulması gereken iş ve ücret kısımlarının gerek hariçteki müessese ve gerekse malsandıkları veya Emekli Sandığınca doldurulması suretiyle tescile tâbi tutulması, iş ve ücret durumlarındaki değişikleklerin de yine bunlar tarafından karneye işlenmesi lâzımdır.
e) Tahakkukları, Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığınca merkezden yapılıp istihkakları çek vasıtasiyle bulundukları mahal bankalarından ödenenlerden, karnelerini hariçteki bir iş verene tevdi etmeyenler, karnelerini tekemmül ve tescil ettirilmiş olarak Mart 1951 tarihinden evvel Emekli Sandığına göndermeleri, ve şayet hariçteki iş verene tevdi etmişlerse keyfiyeti karne tarih ve numarasını taşıyan ve onu muhafaza eden iş verene de tasdik ettirilen bir yazı ile Emekli Sandığına bildirmeleri lâzımgelir karnesini Emekli Sandığına tevdi etmeyenlerin üç aylıklarına indirim tatbikine mahal yoktur.
f) Gerek malsandıkları ve gerekse Emekli Sandığı tarafından kendilerine peşin ödeme yapılan ve en az geçim indirimleri yıl başındaki durumlarına göre tatbik olunan zat maaşı sahiplerinin medenî halleriyle aile durumlarında, ödemelerin taallûk ettiği aylarda daha yüksek indirim haddi uygulanmasını gerektiren lehde bir değişiklik vukua gelmiş ve bu da usulüne göre tevsik ve tescil ettirilmiş ise, müteakip üç aylık ödemelerden kesilecek vergilerden bir evvelki ödemede aşağı kademeden indirim tatbikinden mütevellit fazla kesilmiş olan vergi tenzil ve mahsup edilecektir. Bu tenzil ameliyesi iş verenlerce muhtasar beyannâmelerde ve muhtasar beyannâme vermekten istisna edilmiş olanlarda ise istihkak bordrolarında gösterilir. Bilfarz, Haziran Ağustos üç aylıkları ödendikten sonra Temmuz ayında evlenen bekâr bir maaş sahibine, Eylül-Kasım üç aylıkları ödenirken, Temmuz ve Ağustos aylarına ait istihkaklarına ayda 75 er lira yerine 45 liralık en az geçim indirimi uygulanmış olmasından dolayı fazla kesilmiş olan vergi, Eylül-Kasım aylıklarından kesilmesi lâzımgelen vergiden tenzil edilmek suretiyle mahsup olunacaktır. Emekli Sandığı bu ameliyeyi vereceği muhtasar beyannâmelerde ve malsandıkları ise istihkak bordroları üzerinde göstereceklerdir.
g) Medenî hal ve aile durumunda takvim yılı içinde vaki değişikliklerin mahalle ve köy muhtarlığından tasdikli ilmühaberlerle iş verenlere (Malsandığı Saymanlık Müdürlüğüne ve Emekli Sandığına) maaş sahiplerince bildirilmesi ve keyfiyetin karnenin alâkalı tablolarına bu makamlarca kayıt ve imza edilmesi lâzımdır.
Dul ve yetim aylığı alanlarda en az geçim indiriminin tatbiki:
9. Kanunda gelir vergisi mevzuuna giren gelir sahipleri medenî halleri ve aile durumlarına göre gruplandırılmış ve her gruba hususi indirim hadleri tesbit edilmiştir.
Dul ve yetim maaş sahipleri de medeni hal ve aile durumlarının tayininde diğer mükelleflerden farklı veya istisnai bir hükme tabi tutulmamış ve en az geçim indirimi tatbikatında nazara alınması gereken aile reisi esası bunlar hakkında da tatbiki zaruri olan umumi bir hüküm olarak kanunda yer almış bulunmaktadır. Bu itibarla, gelir vergisi izahları kitabının 187 nci sahifesinde ve (Gelir vergisinde, geçim indirimi ve nispetler) isimli sayılı broşürün (6) numaralı bendinde, dul ve yetim maaşı alanlara ait olarak b fıkrasiyle verilmiş olan izahat kaldırılmış ve emekliler hakkındaki a fıkrası izahatının bu kısmı aylık sahipleri hakkında da uygulanması gerekli bulunmuştur.
Yetim maaşı alan ve kanunun 3 ncü maddesindeki tarife uyan çocuklar için aile reisi dul maaşına sahip olan ana veya bu maaşa sahip babadır.
Bu itibarla en az geçim indiriminin uygulanacağı istihkak da bu ana veya babanın almakta olduğu yetim maaşıdır. Bir aile birliği halinde yaşayan ve aynı maaş tahsis numarasiyle yetim maaşı bağlatmış olan bu gruptan ana veya babanın istihkakına 33 ncü maddenin 2-4 numaralı gruplarında tesbit edilen dul çocuklar indirimi uygulanacak fakat, 18 ve tahsilde ise 25 yaşını doldurmamış evlâdlara verilen yetim aylıkları indirimsiz olarak ödenecektir.
Bu yetimlerden aile reisi ile birlikte oturmayan veya onun tarafından bakılmayanlar mevcutsa, 32 nci maddenin çocuk tarifi haricinde kaldıklarından, rnüstakil bekâr mükellef olarak nazara alınacak ve istihkakları 32 nci maddenin 1 nci grubundaki bekâr mükelleflere mahus indirimden faydalanacaklardır.
Keza, 18 yaşını (tahsilde ise 25 yaşını) dolduran yetim evlâtlar da müstakil bekâr mükellef olarak indirimden istifade edeceklerdir. Yetim maaşı alan bir dulun evvelki evlenmelerinden meydana gelen, fakat yetim maaşı tahsisine müstahak bulunmamış çocukları varsa, bu dula verilecek maaşa da yine 33 ncü maddenin dul çocuklara mahsus alâkalı bent indirimi uygulanacaktır.
Bu zümre mükelleflerin karne alma mecburiyet ve şekilleri hakkında da yukarıda 8 numaralı fıkraları verilen izahat dairesinde hareket edilecektir. Ancak aile reisi olan dul ana veya baba ile oturmayan veya onlar tarafından bakılmayan yetimlerle 18 veya 25 yaşını bitirmiş olan maaş sahibi yetimlerin de indirimden faydalanmaları için müstakil olarak karne almaları lazım gelir.
10. Şehitlerin dul ve yetimlerine ödenen paralar Gelir Vergisi Kanununun 27/4 ncü maddesiyle vergiden istisna edildiğinden, bankaca vergiye tâbi ücret veya gelirleri mevcut değilse, bu ücretleri dolayısiyle karne almalarına ve istihkaklarından vergi kesilmesine mahal yoktur.
Bu esaslar dairesinde hareket edilmesi ve gerekli hususların münasip vasıtalarla hizmetlilere, emekli, dul ve yetim aylığı sahiplerine iş veren durumunda bulunanlara süratle duyurulmasının temini rica olunur.
(**) 3659 sayılı kanuna tabi müesseseler Bütçe ve Malî kontrol Genel Müdürlüğü ifadeli 19. 6. 1940 gün ve 131125-17 sayılı genel tebliğde gösterilmiştir.
« 4 SERİ NO’LU GELİR VERGİSİ GENEL TEBLİĞİ
6 SERİ NO’LU GELİR VERGİSİ GENEL TEBLİĞİ »