Eşsiz yaratılış ve tasarımıyla dil: "Altıncı tat duyusu" keşfedildi - YENİ ASYA
Şöyle ki; Amerikalı bilim adamları, insanların makarna, ekmek, pirinç ve patates gibi nişastalı ürünlere neden bu kadar düşkün olduğunu çözdü.
Eşsiz yaratılış ve tasarımıyla dile yarleştirilen tat alma duygusuyla; tatlı, tuzlu, acı ve ekşi şeklindeki temel tat alma çeşitlerine yedi yıl önce umami de keşfedilerek eklenmişti.
Dildeki L glutamat alıcılarıyla algılanan beşinci temel tada, Japoncada "lezzetli" anlamına gelen "umai" ve "tat" anlamına gelen "mi" sözcükleri birleştirilerek türetilen umami adı verilmişti.
Araştırma "New Scientist" dergisinde yayınlandı.
Lisandaki kuvve-i zâika (tad alma duygusu)
Büyük İslam Alimi Bediüzzaman Said Nursi, Risale-i Nur'dan Sözler isimli eserden 6. Söz'de Tevbe Suresi'nin "Allah mü'minlerden canlarını ve mallarını, karşılığında Cenneti onlara vermek suretiyle satın almıştır." şeklindeki ayet-i kerimesini harika bir tarzda tefsir ediyor ve ayette geçen ''Allah, mü'minlerin canlarını ve mallarını satın almıştır'' ifadesini farklı bir açıdan izah ediyor.
Emneti sahib-i hakikisine yani Cenab-ı Hakka satmanın ne şekilde olabileceğini; insanlara verilen akıl, göz ve dil nimetleri örnekleriyle açıklayan Bediüzzaman, verilen örneklerle birlikte insanlara lütuf olarak verilen bütün maddi ve manevi cihazların ve duyguların "Allah mü'minlerden canlarını ve mallarını, karşılığında Cenneti onlara vermek suretiyle satın almıştır." ayet-i kerimesi çerçevesinde nasıl değerlendirebileceğini birbirinden güzel temsil ve örneklerle izah etmiştir.
İlahi rahmetin sayısız nimetlerinin mahir bir gözlemcisi şeklinde tasarlanarak, yaratılışındaki vazifesiyle binlerce nimetin tadını kavrayacak şekilde tasarlanan dilin Allah hesabına çalıştırıldığında, yaratılış amacının gereğini yapacağına dikkat çekilerek, ''Eğer Rezzâk-ı Kerîme satsan, o zaman dildeki kuvve-i zâika, rahmet-i İlâhiye hazinelerinin bir nâzır-ı mâhiri ((mahir gözlemcisi)) ve kudret-i Samedâniye matbahlarının bir müfettiş-i şâkiri ((fıtri olarak şükreden müfettişi)) rütbesine çıkar.'' denilmiştir.
Risale-i Nur'dan Sözler isimli eserden 6. Söz'den bir bölüm:
(...) Emaneti sahib-i hakikîsine satmak. İşte o satışta beş derece kâr içinde kâr var.
(...) Üçüncü kâr: Her âzâ ve hasselerin kıymeti birden bine çıkar.
Meselâ akıl bir alettir. Eğer Cenâb-ı Hakka satmayıp belki nefis hesabına çalıştırsan, öyle meş'um (kötü) ve müz'iç (sıkınıt veren) ve muacciz bir alet olur ki, geçmiş zamanın âlâm-ı hazinanesini (hüzün veren acılar) ve gelecek zamanın ehvâl-i muhavvifanesini (dehşetli korkular) senin bu biçare başına yükletecek; yümünsüz ve muzır bir alet derekesine iner.
İşte bunun içindir ki, fâsık adam, aklın iz'aç ve tacizinden kurtulmak için, galiben ya sarhoşluğa veya eğlenceye kaçar. Eğer Mâlik-i Hakikîsine satılsa ve Onun hesabına çalıştırsan, akıl öyle tılsımlı bir anahtar olur ki, şu kâinatta olan nihayetsiz rahmet hazinelerini ve hikmet definelerini açar. Ve bununla sahibini saadet-i ebediyeye müheyya eden bir mürşid-i Rabbânî derecesine çıkar.
Eğer gözü, gözün Sâni-i Basîrine satsan ve Onun hesabına ve izni dairesinde çalıştırsan, o zaman şu göz, şu kitab-ı kebir-i kâinatın bir mütalâacısı ve şu âlemdeki mucizât-ı san'at-ı Rabbaniyenin bir seyircisi ve şu küre-i arz bahçesindeki rahmet çiçeklerinin mübarek bir arısı derecesine çıkar.
Meselâ dildeki kuvve-i zâikayı Fâtır-ı Hakîmine ((herşeyi hikmetle ve harika üsütün san'atıyla yaratan Allah)) satmazsan, belki nefis hesabına, mide namına çalıştırsan, o vakit midenin tavlasına ve fabrikasına bir kapıcı derekesine iner, sukut eder.
Eğer Rezzâk-ı Kerîme satsan, o zaman dildeki kuvve-i zâika, rahmet-i İlâhiye hazinelerinin bir nâzır-ı mâhiri ve kudret-i Samedâniye matbahlarının bir müfettiş-i şâkiri rütbesine çıkar.
İşte, ey akıl, dikkat et! Meş'um bir alet nerede, kâinat anahtarı nerede? Ey göz, güzel bak! Adi bir kavvad nerede, kütüphane-i İlâhînin mütefennin bir nâzırı nerede?
Ve ey dil, iyi tat! Bir tavla kapıcısı ve bir fabrika yasakçısı nerede, hazine-i hassa-i rahmet (İlahi rahmetin çok özel hazinelerinin gözlemcisi) nâzırı nerede?''
Risale-i Nur'dan Sözler isimli eserden 6. Söz'ün tamamını okumak için tıklayınız:
Şükrün mikyası kanaat, iktisat ve rızadır
Altıncı Sözde beyan edildiği gibi, lisandaki kuvve-i zâika, Cenâb-ı Hak hesabına, yani mânevî vazife-i şükraniye ile rızka müteveccih olduğu vakit, o dildeki kuvve-i zâika, rahmet-i bînihaye-i İlâhîyenin hadsiz matbahlarına şâkir bir müfettiş, hâmid bir nâzır-ı âlikadr hükmündedir.
İşte, bu sûrette kuvve-i zâika yalnız maddî cesede bakmıyor. Belki kalbe, ruha, akla dahi baktığı cihetle, midenin fevkinde hükmü var, makamı var. İsraf etmemek şartıyla ve sırf vazife-i şükrâniyeyi yerine getirmek ve envâ-ı niam-ı İlâhiyeyi hissedip tanımak kaydıyla ve meşrû olmak ve zillet ve dilenciliğe vesile olmamak şartıyla, lezzetini takip edebilir. Ve o kuvve-i zâikayı taşıyan lisanı şükürde istimal etmek için leziz taamları tercih edebilir.
Cenâb-ı Hak Teâlâ, Hazret-i Âdem’i halk eyleyip; duygular, havaslar ve hissiyatlarla donatıp insan olarak şekillendirdi.
Risâle-i Nur’da “havass-ı hamse-i zâhirî, havass-ı hamse-i bâtınî” şöyle tasnif edilmiştir: “vicdan, asap, his, akıl, heva, kuvve-i şeheviye, kuvve-i gadabiye, kalb, ruh ve sır.”13
Bunlardan başka insanda mânevî “cihazat, hissiyat, duygular, istidatlar”14 ile “hüzün, keder, korku,”15 nefis, irâde, zihin, hafî, ahfa, hiss-i kablelvuku, hiss-i sâmia, hiss-i bâsıra, hiss-i zâika, hiss-i sâdise-i sâdıka olan sâika, hiss-i sâbia-i bârika olan şâika, hads, hadsin muzaafı olan ilham, cüz-i ihtiyârî, cüz-i ihtiyârînin üssül esası olan meyelân, meyelânın muzâafı olan arzu, arzunun muzaafı olan iştiyak, iştiyakın muzaafı olan aşk-ı İlâhî, hevâ, evham, vehim, dimağ, tahayyül, tevehhüm, tasavvur, taakkul, takarrur, tasdik, iz’an, iltizam, itikad, kuvve-i hâfıza, lâtîfe-i müdrike, hayal, idrak, fikir, şuur, his, göz, kulak, kuvve-i zaika, burun, deri, ahlâk, terahhum, incizap, cezbe, gaye-i hakîkî, gaye-i hayal, hakîkat-i cazibe, tecarüb, tecavüb, ahlâk-ı hasene, hiss-i sâdis, fıtrat-ı zîşuur, insaf, şefkat, acımak, heves, emel, nâr-ı mûkade (aşk), heyecan…” gibi zâhirî ve bâtınî duygular da vardır.
Etiketler: altıncı tat duygusu, kuvve-i zâika, risalei nur, bediüzzaman, said nursi