Sitemizi 3787 ziyaretçi geziyor.
Diş çürüğü dişin sert dokularını harap eden bir hastalıktır. İnsanlarda çok eski çağlardan beri görülmüştür.
Uzun yıllar, nedeni bilinmeyen bir hastalık gözüyle bakılan diş çürüğünün günümüzde "çok sebebe bağlı bir hastalık" olduğu anlaşılmıştır. Diş çürüğünün 3 etkeni vardır:
3- Bünyesel etkenler (Dişin yapısı. tükürüğün bileşimi... gibi).
1- Önce tükürükle protein dişe yapışır.
2- Bu proteindeki bol miktarda ağız ortamında bulunan şekerden kimyasal yolla dekstran yapar.
3- Dekstran bu protein plağına tutunur ve böylece diş plağı teşekkül eder.
4- Teşekkül eden plak artık yalnız ağız çalkalamakla giderilemez.
1- Bazı bakteriler şekerden asit yaparak, minenin inorganik örgüsünü bozarlar.
2- Bir kısmı da, minenin organik kısımlarını parçalayan enzimler ya parlar.
Dişleri fırçalamalı, sık fırçalamalı ve doğru fırçalamalıdır. Çünkü fırçalama, az önce açıklanan çürük oluşumunda, bakteri plağı ve şekerin etkisini ortadan kaldıracak tek etkendir.
Evet .., dişleri fırçalama alışkanlığı yoksa .., veya bazı hastaların söylediği gibi "unutuluyorsa ..."
Dişlerini korumayı aklına koymuşsa daha işin başında sorun çözülür ve savaş kazanılır. Çözüm çok basittir. Alışkanlık edinmekle... Tıraş olur, duş alır, makyaj yapar gibi... Kahvaltıdan sonra sadece 3 dakika, akşam yatmadan önce de 3 dakika...
Diş fırçası, sentetik kıldan yapılmış olmalıdır. Uçları düzgün sonlanmalıdır.
Fırça, kılları aşınır aşınmaz (ortalama 6 ayda bir) mutlaka değiştirilmelidir.
Diş Macununu Nasıl Seçilmelidir?
İyi bilinmelidir ki, diş macunları, dişleri temizlemede, "harika yaratan ilaçlar" değildir. "Hangi macunu seçmeliyim?" diye sık sık soranlara cevabım çok kısadır: Hangisi olursa... Gerçek olan bir şey, şimdiye kadar geliştirilen bütün macun toz vb. gibi maddelerin dişlere zararı dokunduğudur. Bu tür temizlik maddelerinin en zararlısı da diş tozlarıdır.
Eczanede bulunan herhangi bir macun satın alınabilir. Reklamlardaki gibi yarım parmak değil; çok az macun kullanın. Ağzınıza biraz ferahlık ve hoş koku versin yeter... Unutmayın ki asıl temizlik dişlere fırça sürmekle gerçekleşir.
Diş fırçalamada kesin ve katı kurallar yoktur. Ama temel prensip bütün dişlerin bütün yüzeylerini fırçalama şeklindedir. Ancak bu prensibi uygulayarak yapılacak fırçalama, dişleri gerçek anlamda temizleyebilir. İyi fırçalanan dişler ağızda hoş bir etki bırakır. Ağız pırıl pırıl ve dişler kaygandır.
Fırçalama tekniğini açıklamadan önce, çok sık yapılan bir hatayı belirtmeliyiz. Çoğu kimse, dişlerini yatay git-gel hareketi ile fırçalar. Bu basit ve içgüdüsel temizleme yöntemi hatalıdır. Çünkü, yatay fırçalama denilen bu yöntemle diş araları temizlenmez. Ayrıca uzun süre aynı yöntemle fırçalama, dişlerin boyun kısımlarında aşınmaya da neden olur; bazı gıda artıklarının diş aralarına itilmesiyle, tam bir temizlik sağlanmamış olur.
Bugün fırçalamada tavsiye edilen yöntem, fırçayı uzun ekseni etrafında döndürerek diş etinden dişe doğru kuralını uygulamaktır. Bu kural uygulanınca dişler arasındaki yüzeyler de temizlenir. Dişlerin çiğneyici yüzleri,dil ve damak yüzleri de aynı kuralla temizlenmelidir. Diş ve diş eti yapılarının değişik özellik gösterdiği durumlarda daha başka diş fırçalama teknikleri uygulanabilir. Bunları gerekiyorsa diş hekiminiz size tavsiye eder.
Hayır... "Ama gazetelerde okuyoruz" diyeceksiniz. Biraz önce size çürüğün çok sebebe bağlı bir hastalık olduğunu söyledim. Neye karşı, hangi etkene karşı aşı hazırlanacak? Bilim adamları yaklaşık elli yıldır bu konuda çalışmaktadırlar.
Dolgu maddesini seçerken diş hekimleri maddenin arka dişlerde çiğneme basıncına dayanabilmesini; ön dişlerde mümkün olduğunca fark edilmemesini; dişe ve diş özüne zarar vermemesini göz önüne alırlar. Şimdi sizlere birkaç tip dolgu maddesi hakkında bilgi vermek istiyorum:
1. Gümüş Amalgam
Estetik dolgu maddeleridir; fakat amalgam kadar dirençli değillerdir. En çok ön dişlerde kullanılırlar.
Dentin çürüğü tedavi edilmezse ilerler ve diş özüne ulaşırsa diş özü iltihabı (puloitis) başlar. Diş, önce geceleri, sonra da sürekli olarak ağrımaya başlar.
Dişözü İltihabının Belirtileri Nelerdir?
Çürük dişin "sinirine" eriştimi insan ne çalışabilir, ne de uyuyabilir. Ağrı yatınca yeniden başlar. Kulak, şakak, çürük dişin yer aldığı yüzün yarım tarafı ağrır. Ağrı kendiliğindendir, kulağa, şakağa yayılır. Bazen de kesik kesik gelir.
Ağrı Neden Geceleri Olur?
Diş özüne kadar ilerlemiş çürüklerde ağrı önceleri yalnız gece, yatınca olur. Bunun nedeni, diş özü iltihabının başlangıç safhasındaki damar genişlemesi ve yatınca bu damarlara daha fazla kan gelmesidir. Damarlar genişlemiş; diş özüne gelen kan miktarı artmış; ama diş özünün etrafı sert bir duvarla kaplı, sabit, yani genişleyemiyor... Şiddetli ağrı işte bu nedenle duyulur.
Diş hekimine Başvuruncaya Kadar Ne Yapmalı?
Yüksek yastıkta yatılmalı, ayaklara sıcak su banyosu yapmalı, ağrı kesici fitil kullanmalı (mideye zarar vermemek için) ve ertesi gün hemen diş hekimine başvurulmalıdır.
Aspirini Ağrıyan Dişinize Koymayınız!
Aspirin, bir ağrı kesicidir; etkisi ağız yolu ile alınıp kana karışınca ortaya çıkar. Fakat diş hekimleri sıklıkla, aspirinin ağrıyan diş üzerine konduğunu görürler. Dişin üzerine konulan aspirin, ağrıyı dindirmediği gibi, ıstırabıda artırır; çünkü diş etinde yara açar. Bu nedenle diş ağrısında, aspirini, eğer midenizde herhangi bir kötü etki yapmıyorsa, yutulumalıdır. Ağrıyan dişin üzerine asla aspirin koymayınız, aksi takdirde bir de diş etini tedavi ettirmek zorunda kalınabilir.
Diş Özü iltihabı (Pulpitis) Nasıl Tedavi Edilir?
Diş özü iltihabı ilaçla tedavi edilemez. Diş hekimleri "endodontik" denilen bir işlemle hasta dokuyu çıkartırlar. Günlük konuşma dilinde ve halk arasında buna "dişin sinirini almak" denir. Aslında dişin yalnız siniri alınmaz; bütün hasta diş özü dokusu da çıkartılır. Böyle bir diş, "cansız diş" de değildir. Sadece diş özü yoktur.
Diş özü, lokal anestezi altında çıkartılır ve tedavi hiç ağrı duymadan yaptırılabilir.
Çıkarılan diş özünden arta kalan boşluk (diş özü odacığı) antiseptik maddelerle doldurulur. Bu madde kök ucunu korur ve ağız çevresinden gelecek mikroplara karşı bir bariyer teşkil eder. Diş özü tedavisi sırasında sık karşılaşılan bazı sorunları birlikte inceleyelim.
1- Diş Özü Antiseptik Maddelerle Doldurulunca Reaksiyonlar Olabilir
Bundan dolayı endişelenmemelidir. Anestezi sonrası küçük bir ağrı olabilir. Ayrıca tedaviden sonra çene kapatılınca da dişte biraz ağrı duyulabilir.
2- Diş Özü Tam Olarak Çıkarılamaz
Diş özü tam olarak çıkarılamaz. Teknolojinin bu kadar gelişmesine rağmen yapılan mikroskobik incelemeler, diş özünün tam olarak çıkarılamadığını ve boşluğu tam olarak doldurmanın da mümkün olmadığını göstermiştir.
Normal yapıdaki dişler için geçerli olan bu durum dışında dar veya eğri köklerdeki diş özü de çok zor çıkartılır.
Diş Özü İltihabı Tedavi Edilmezse Ne Olur?
Diş özü iltihaplanınca diş başlangıçta gece, sonrada sürekli ağrı yapar. Ağrı bir süre sonra kaybolur, ama bu, dişin iyileştiği anlamına gelmez. İltihap ilerlemeye devam eder ve bakteriler diş özü dokusuna yerleşerek hastalık oluştururlar. Bir süre sonra da dişten fena bir koku gelir. Eskiden bu klinik tabloya "pulpa gangreni" adı verilirdi ve gangren kelimesi diş tedavisi yaptıranlarda kötü çağrışımlar yapardı. Onun için bugün bu terim pek fazla kullanılmamaktadır. Şimdi bu dönemdeki klinik belirtiler hakkında biraz bilgi vereyim:
Diş özü gangreninde ağrı yoktur; fakat diş özellikle sıcak etkenlere karşı duyarlıdır. Ayrıca diş özü oyulunca fena bir koku gelir.
Eğer "gangren" tedavi edilmezse diş kökünün ucuna kadar gelen bakteriler orada üreyerek çene kemiğini aşındırırlar ve "granülom" adı verilen bir oluşum meydana gelir. Granülom diş röntgeninde koyu bir gölge şeklinde kolayca görülür.
Diş Özü Gangreni Tedavi Edilebilir mi?
Diş özü gangreni de daha uzun süren dezenfekte edici yöntemlerle tedavi edilir ve diş doldurulur.
Granülom Tedavi Edilmezse Ne Olur?
Granülom tedavi edilmezse, içindeki iltihap hücreleri çoğalarak çene kemiklerine yayılır ve iki durum ortaya çıkabilir:
2- Periodontitis ve çene apsesi.
Kist Ne Demektir? Nasıl Meydana Gelir?
"Kist", içinde kolesterin kristalleri olan bir sıvı bulunduran bir epitel torbasıdır. Bu kese, kemik dokusunu iterek büyür. Büyüme genellikle yavaştır.
Kist, diş ve çene filmlerinde kolayca teşhis edilir. Küçük kistlerin tedavisi ağız içinden diş kökü yoluyla yapılabildiği halde, büyük kistler ameliyatla çıkarılarak tedavi edilirler.
Diş hekimliğinde "periodontitis" olarak adlandırılan hastalıkta en önemli belirti, dişler birbiri üzerine kapatılınca çok şiddetli ağrı duyulmasıdır. Hasta dişe dille bile dokunulamaz. Durmadan şiddetli bir ağrı duyulur; ağrı insanı "canından bezdirir"; dişözü ağrısı gibi şiddetli değilse de süreklidir. Periodontitis 7-8 gün sürer, sonra kendiliğinden geçer; fakat zamanında diş hekimine başvurulmazsa iyileşmez "kronikleşir".
Periodontitis'in kelime anlamı "periodonsiyum'un iltihabı"dır. Periodonsiyum'un nasıl bir organ olduğu dişeti hastalıkları bölümünde ayrıntılı olarak açıklanacaktır. Şimdi tekrar soruya dönelim Periodontitis'in sebebi nedir? Periodontitis, yalnız çürükten değil; şu nedenlerden dolayı da görülebilir:
1- Sert bir cisme çarpmaktan veya bir darbeden sonra,
2- Bazen çürük dişe yapılan diş özü tedavisinden sonra, kullanılan dolgu maddelerinin kimyasal tahrişine bağlı olarak,
3- Hiç tedavi edilmemiş çürük bir dişte başlayan apseleşmenin ilk saf hası olarak...
Periodontitis'in çeşitli nedenlerden meydana gelebileceğini açıklamıştım. Böyle durumlarda, yapılması gereken en uygun şey, hekime başvurup hasta dişin tedavisini istemektir. Eğer diş özü zedelenmişse "diş özü tedavisi" yapılır. Eğer dişin özü canlı kalmışsa diş hekimi ilaç tedavisi yanında dişleri özel yöntemlerle tespit edip iyileşmeyi sağlayabilir.
Diş Apsesi Nedir? Nasıl Gelişir?
Diş apselerinin en sık rastlanan nedenleri, tedavi edilmemiş pulpitisler, periodontitisler veya pulpa gangreni gibi durumlardır. Diş apsesi başlamadan önce dişte hafif bir duyarlık veya ağrı olabilir. Bu belirtilere dikkat edilmesi gerekir. Eğer bir diş apsesi gelişmişse, en büyük etkenin kişinin ihmalciliği veya diş hekimine gitmekte gecikmesi olduğunun kabul edilmesi gerekir. Çünkü, tedavi edilen bir diş hiçbir zaman apseleşmeye neden olmaz.
Diş apsesi, yanağı, çene altını veya yarım yüzü şişirebilir. Ayrıca lenf bezleri de irileşir. Fakat yüzde görülen şişlerin her zaman diş kaynaklı olmadığının bilinmesi de gerekir. (Örneğin kabakulakta da yarım yüz şişer).
Diş hekimi ağız ve diş muayenesi yaparak apseye neden olan dişi belirler ve gereken önlemleri alır. Diş apsesinin tedavisi iki yolla gerçekleşir:
1- Apseye neden olan dişin tedavisi ile (Buna lokal tedavi denir.)
2- Apsenin neden olduğu ağrı, ateş, kırıklık gibi durumların tedavisi ile (Buna sistemik tedavi denir).
Gerekiyorsa diş hekimi tedavi edilmemiş dişözünü delmek suretiyle cerahatin dişözünden dışarı çıkmasını temin eder. Aksi takdirde apse bir fistülden (akarca) boşalır.
Her Diş Apsesinde Hemen Antibiyotik mi Alınmalıdır?
Diş apsesinde hekime danışmadan antibiyotik almak yanlıştır. En uygun davranış hemen diş hekimine başvurmak olmalıdır.
Bulunduğunuz Yerde Diş hekimi Yoksa, Diş Apsesini Nasıl Tedavi Ettirmelisiniz?
Bilindiği gibi, ülkemizde, hekime danışmadan ilaç kullanma alışkanlığı yaygındır.
Bu nedenle, diş apselerinde de hastaların hekime danışmadan ilaç aldıklarını duyarız. Halbuki ilaçların doz ayarlaması, yan etkileri aynı anda alınan iki ayrı ilacın geçimsizliği... gibi yönlerden, mutlaka hekim kontrolünde alınması gerekir. Bazen basit bir dişeti iltihabı için bile yanlış olarak antibiyotik alınmaktadır.
Unutmayınız ki, alınan her ilacın vücuda zararı vardır. Öyleyse, ilaç almadan önce hekime danışmak temel sağlık prensibiniz olmalıdır. Çok zorunlu hallerde, hekim bulunmadığı yerde, yardımcı sağlık personeline de (sağlık memuru, hemşire, ebe) başvurabilirsiniz.