Katalizör ve inhibitörün tepkime hızına etkisini açıklayınız.
Kimyasal bir tepkimenin hızına etki etki eden birçok faktör bulunmaktadır. Bu faktörlerden bazıları tepkime hızını artırırken, bazıları da tepkimeyi yavaşlatmaktadır. Reaksiyona giren maddelerin azalma miktarı ya da ürünlerin oluşma süresi tepkime hızıyla alakalıdır.
Tepkime hızını etkileyen faktörlerden bazıları; sıcaklık, basınç, maddenin cinsi, temas yüzeyi ve katalizörlerdir. Katalizörler tepkimenin gerçekleşmesi için gerekli olan aktivasyon enerjisini düşürerek tepkimenin daha çabuk başlamasını ve hızlı şekilde gerçekleşmesini sağlar. Tepkimenin başlayabilmesi için moleküllerin çarpışarak belirli bir kinetik enerjiye sahip olması gerekir. Bu enerji miktarı ise her tepkime türü için farklı olan katalizörler sayesinde düşürülür. Bu sayede gerekli enerjiye sahip olmayan tanecikler de tepkime içerisine katılarak tepkimenin daha kolay ve hızlı bir biçimde gerçekleşmesi sağlanır. Katalizör adı verilen maddeler her reaksiyon türü için farklı olup, tekrar tekrar kullanılabilir. Tepkime sırasında fiziksel olarak değişime uğrasalar da tepkime sonunda kimyasal özellikleri bozulmadan çıkabilirler. Biyoloji alanında en çok kullanılan katalizör türü enzimlerdir. Canlı vücudunda gerçekleşen solunum gibi tepkimeler sırasında enzimler kullanılarak parçalanma süreleri kısaltılır. Bu sayede solunum tepkime hızları artırılmış olur.
Katalizörlerin tersine tepkimelerin hızını ve etkinliğini azaltan maddeler ise inhibitör adı verilir. Bu maddeler kimya, biyoloji ve tıp alanında oldukça sık kullanılmaktadır. Enzimleri örnek verecek olursak, enzim inhibitörleri bu maddelere bağlanarak tepkimenin hızını azaltmaktadır. Her tepkimeye özgü katalizörler bulunduğu gibi inhibitörler de reaksiyonlara özgü olarak üretilir. Kimya alanında katalizörlerin tepkime hızına etkisinin daha net görülmesi için ortama inhibitör eklenir. Bu sayede yavaşlayan tepkimenin hız artışı net şekilde görülebilir. Geri dönüşümlü ve dönüşümsüz olmak üzere iki farklı inhibitör çeşidi bulunmaktadır. Dönüşümlü olan türleri ortamdan uzaklaştırıldığında tepkime eski haline dönerken, dönüşümsüz olanlar katalizörlerin yapısını bozmaktadır.
Önceki YazıÖnceki Tek basamaklı ve çok basamaklı tepkimelerde hız denklemi nasıl yazılır?
Sonraki YazıSonraki Bir tepkimenin hız sabiti nelere bağlıdır?