Aşık Veysel'i Yetiştiren Çevrede Hiç Bilinmeyenler
Bu içerik 01 Aralık 2011 00:00 tarihinde eklendi ve 8.786 kez gösterildi
AŞIK VEYSEL’İ YETİŞTİREN ÇEVREDE HİÇ BİLİNMEYENLER
Cumhuriyet aydınlarından ve Aşık Veysel’in yakın dostlarından Sabahattin Eyüboğlu bir yazısında şu sözleri söylüyor: “Abdulhak Hamit büyük adam, dahi, milli değeri kabul. Şaire çok şey borçluyuz. Okur yazar olup da adını bilmeyen yok gibidir. Böyle olduğu halde hangi şiiri orta malı. Bir de Yunus’u düşünün. Hamitten yedi yüzyıl önce konuşmuş, sözleri devlet eliyle yüzlerce dağıtılmamış, oysa Yunus Köy kahvelerinden her yerde sokaklara kadar şiirleri ezbere söylenir. Hamit’ten doha doğru, daha derin şeyler mi söylüyor? Duyup düşündükleri bize daha mı yakın? Hayır; ama Hamit’in ister istemez uzak kaldığı bir çeşme var ki Yunus’un şiiri onda yıkanmış, halk çeşmesi, Dante’nin Molyer’in, Şekspir’in yıkandıkları çeşme.” Eyüboğlu bunu söylerken de aynı zamanda Aşık Veysel’’den söz ediyor. Bu konuda diyor ki “ Yunus’dan bu yana halk şiir zincirinin son halkası sayabileceğimiz Veysel’in kendi işini ve dünyasını bilmeyi, insan ve şair olmayı Sivrialan Köyü’nde nereden, kimden nasıl öğrendiğini bilmiyorum”
Aşık Veysel konusunda yazılan tüm makaleler, röportajlar tarafımdan derlenerek bir Aşık Veysel Ansiklopedisi ortaya çıkmıştır. Burada yer alan tüm yazılar okunduğunda ozanımızın bir yönünün hiç görülmediği, gösterilmediği ortaya çıkacaktır.
Bağ ve bahçe işlerinde köylülere öncülük yapar. Köylerde ilk patatesi yetiştirir. Örnek bir insan olarak bütün çevre köylerinin sevgi ve sempatisini kazanır. Ve dergahı dolar taşar. Ve büyük bir kültür merkezi haline gelir. Çevre’den gelenlerin dışında İzmir ve Arnavutlukla da ilişkilerini sürdürür.
Yörenin Bektaşi ileri gelenleri ve babalar haftada üç gün dergahta sır olurlar. Aşık Veysel’in küçük oğlu Bahri anlatıyor. Küçüktüm, her Perşembe geldiğinde babamı eşekle Mescit Köyüne bırakır, üç gün sonra gider alırdım” Mescit Köyü Sivrialan’a 5 km. uzaklıktadır. Mescitli Enver Hasgül anlatıyor.” Peyik köyünden Dursun Efendi vardı, çok bilgiliydi. Ortaköylü Başara, Hüyüklü Mehmet Efendi, Veysel ve birkaç kişi sabahlara kadar sazlı sözlü muhabbetlerine tanık oldum. Bunlar aynı zamanda köylülere öğretmenlik de yapıyorlardı. Büyük odalarda halka okuma yazma öğretilirdi.Çünkü yöremizde hiç okul yoktu.
Kürt Kasım lakabıyla anılan Kasım Doğan aslen Sıvas Zara İlçesinin Barzan Belen köyündendir. Kurtuluş savaşı öncesi askerden kaçan, yine Sivrialanlı Cört lakaplı İbrahim Tutiş’in askerlik arkadaşıdır.İki kafadar Çavuşun sürekli kendilerini dövmesi ve hakaret etmesine dayanamayarak silahlarıyla birlikte askerden firar ederler. Çok yerleri dolaştıktan sonra son durakları Sivrialan Köyü olur. Geceleri yiyecek temini için köye inerler, gündüzleri de dağlarda kalırlar. Bu süreçler içerisinde de Veysel bahçe beklemektedir.Köyün erkekleri hep askerdir. Veysel , Kürt Kasım ve İbrahim’le aynı yaştadır. Ve Veysel’le iyi bir dostluk kurarlar. Savaş sona erer, kaçaklar meydana çıkar ve cumhuriyet kurulur. Veysel’in önerisi üzerine Kürt Kasım Sivrialan Köyünde kalır. Veysel’in ailesi kocası seferberlikte ölen komşularının dul kalan hanımını Kasım’a vererek, içgüveysi olarak alırlar. Ve böylece Kürt Kasım ve Veysel duvar komşusu da olurlar.
Bir gün Veysel’in hanımı komşularından Hüseyin’le kaçınca Veysel büyük bir bunalıma girer. Kahrından hastalanır. Veysel’in haline dayanamayan Kürt Kasım Veysel’i ikna ederek Sıvas Zara’da kendi memleketine götürür. Burada uzun süre kalırlar. Çevrede bulunan tekke ve dergahları gezerler. Bu ara Yalıncak tekkesine sık sık gider gelirler. Saz, söz muhabbet derken Veysel’i çevre çok tutar. Tutmasına ama, Veysel de Türbede görev yapan Gülizar’a gönlü düşer. Bir gün Kürt Kasıma içini döker ve Kürt Kasım işi bağlar ve Veysel köye döndüğünde artık evlidir.
Bu evlilik konusunda Kutlu Özen, Gülüzar Ana ile söyleşisinde evlilik konusunda şu bilgileri birinci ağızdan alır. “ Yalıncak tekkesinde kalıyordum (1928) Dedem türbenin işlerine bakıyor, ben de yanında kalıyordum.30 Yaşında ve duldum. Tekke’de cem töreni yapıyorduk. O zaman tekkeler kapatıldığından cemleri gizli yapardık. Jandarmalar tekkeyi sık sık kontrol ederlerdi. Cem töreni dağıldı, eltimle ben ortalığı temizliyorduk. Kapı çalındı, Anahtar deliğinden baktığımda sırtında saz olan adamı jandarma sandım ve dedeme söyledim dedem kapıya baktığında öyle olmadığını anladı. İki kişiydiler kapıyı açtı ve onları içeri aldı
Aşık Veysel’in etki alanında bulunanlardan birileri de hiç kuşkusuz köyün dedeleridir. Ali Dede Hıdır Abdal Ocağından, Arapça, Farsça’yı çok iyi bilir, kendi köyünde hem eski harflerle hem yeni harflerle gönüllü öğretmenlik yapmıştır.Sülalesine Mollalar denir ki, Medrese eğitimi almış kişilere söylenen lakaptır. Ali dede Türk toplumunun yaşadığı yerlerde Irak, İran ve Suriye’de cem törenlerine katılır. 1971 yılında Suriye’de Hafız Esat’ın huzurunda Cem töreninde dedelik yapmıştırYine Ali Dede’nin amcaoğlu Hıdır Dede vardır ki, büyük bir saz ve ses ustasıdır.
İyi anımsarım, Veysel’le bizim harmanımız yan yana idi ve yanı başında da Hıdır Dede’nin evi vardı.On on iki yaşlarında idim. Öğlenleri istirahat anında Hıdır Dede’nin odada Veysel’le Hıdır Dede hep saz çalar, türkü söylerlerdi. Hıdır Dede babadan gelen geleneği en iyi şekilde icra etmekteydi. Veysel onun hayranı idi. Köylü hep Hıdır Dede dinlerdi.Veysel’in şiirlerinin büyük bir bölümü Hıdır Dede makamındandır. Müzikçiler incelediğinde göreceklerdir ki, çıkış aynı çıkış. Veysel’in Ağlayalım Atatürk’e Bütün Dünya Kan ağladı türküsündeki makam Hıdır Dede’nin türkü melodisinin aynısıdır. Hıdır Dede’ye ait bu gün elimizde derlenmiş bir çok türkü vardır ki, Veysel benzeridir. Bu konuda görüştüğüm uzmanlar iki türküyü de birlikte dinleyince şaşılası benzerlikte olduğunu gördüler. Ancak kimin kimden etkilendiğini çözememektedirler. Biz bu çözümü yaşamı anlatılanlardan bilmekteyiz.
Veysel arkadaş çevresiyle de sürekli iç içedir ve karşılıklı bir etkileşim vardır. Asıl önemlisi Sivrialan’da eğitimli dedelerle Aşık Veysel’in birlikteliğidir. Rahmetli’ye lisede öğrenci iken bir gün sormuştum “ Okulu olmayan yerde eğitimi nereden aldın, her şeyden haberlisin” Veysel emmi biraz bekledikten sonra “ Oğul dedi biz eğitimi doğduğumuz günden almaya başlarız. Bak senin şimdi böyle şeylerle pek ilgin olmadığını biliyorum,. Biz küçükten okula başlıyoruz. Örneğin ben sekiz on yaşlarında ceme törenlerini gizli gizli izlerdim. Kör ve çocuk diye bize pek yer vermezlerdi. Ben de gündüzleri cem yapılacak evdeki çuvalların ve yüklüğün arkasına saklanır, saatlerce onları dinlerdim. Dedeler birer derya idiler. Hele zakirler beni hep büyülemiştir. Ne güzel deyişler okurlardı. Ben ezberlemeye büyük gayret gösterirdim, dışarı çıkınca da günlerce değnekle saz çalar, türkü makamlarını çıkartmaya çalışırdım”
Veysel’in en büyük şansı Emlek yöresinde doğmuş olmasıdır. Bu bölge adeta ozanların yatağı konumundadır. Bu gün bile adını unutamadığımız ve çağının ses getiren büyük ozanları o bölgede yaşamıştır. İğdecik Köyünden Aşık Veli en büyük ozanlardan birisidir ki, Veysel usta malı söylediği dönemlerde onun türküleriyle öne çıkmıştır. Yanlışlıkla ya da sonradan çarpıtılmış olarak İzzeti mahlasıyla söylenen Aşık Veli’ye ait Mecnunum Leylamı gördüm adlı şiir Veysel’i tanıtan önemli türkülerden birisidir. Aşık Kemter yine Sivrialan’a çok yakın olan Kale köyündendir. Aşık Veli’nin de ustasıdır. Kılıççı Köyü’nden Ağahi yöreyi ve toplumu en çok etkileyen ozanlardan birisidir ki Veysel Ağahi türkülerini de sıkça söylemiştir. Yakın köylüsü Kul Sabrı Veysel’i etkileyen ozanlardandır. Bu ozanlar Veysel’den bir kuşak önde yaşamışlardır.
Veysel’i yetiştiren Alevi Ocakları ve Bektaşi Dergahlarıdır. Veysel’in bunları açıklamamamasında haklı bir nedeni bulunmaktadır. Bir kere Tekke ve Zaviye yasasıyla bir yasak ortada durmaktadır. İkincisi 1931 yılından itibaren Veysel’e Cumhuriyet’in aydınları sahiplenmiştir. Üçüncüsü Veysel Cumhuriyet devrimlerinin tanıtılmasında ve yaygınlaştırılmasında görev almıştır. Türkiye’de bir bütünlük, Türk halkının kaynaşması gerekmektedir. Tarikatların eski bir eğitim yeri olmasının ihtiyacı ortadan kalkmıştır.
 EYÜBOĞLU,Sabahattin, Yelken 73, Bütün Yönleriyle Aşık Veysel, Öz, Gülağ,1995 s.63
 Sivrialan Köyünden Süleyman Doğan,85 yaşında, Ali Özsoy (1985 de öldü), Hıdır Dede (1976 da öldü) Bu iki kişi Sivrialan Köyünden Veysel’in hem en yakın arkadaşları, hem de Veysel’i etkileyen ve ondan etkilenen aydınlar (Dedeler)
 Bahri Şatıroğlu’nun bana anlattıklası, YOL Dergisi, Sayı 1, s. 57,1999 Aşık Veysel’in Bektaşiliği ve Mürşidi Salman Baba adlı Makale
 Hasgül 90 yaşında, Mescit Köyünde ve çocukluğunda Salman Baba’ya hizmet etmiş kişilerden
 Süleyman Doğan, Kürt Kasım’ın oğlu, Babası ile Veysel konusunda oldukça bilgi sahibi, Anası Kamer, yani Kürt Kasım’ın eşi de Ortaköy’de Mustafa Abdal Dergahında hizmet gören bir kadın derviştir.
 Mehmet Öz (1971 de öldü), Veysel’in yakın arkadaşı, komşusu. Benim Dedem, bana anlatırdı
 Özen KUTLU, Selam Olsun Kucak Kucak, Sıvas 1999
 Koçak, Süleyman, 82 yaşında, Ali Dede’nin zakiri, Sivrialanlı Ali Özsoy’un bu gün Elmapınar Köyü’nde talipleri tarafından yapılan türbesi bulunmaktadır. Ali özsoy 1971 Yılında Suriye’de Hafız Esat’ın huzurunda Cem yönetmiştir. Bu bilgileri S. Koçak dışında Özsoy Dedenin oğlu, Cemal, Veli ve kızı İnci de doğrulamaktadır.
 Bu konuda Müzisyen Ali Dinçal, İhsan Öztürk, Kubilay Dökmetaş ve Oktay Yılmaz’ın bilgilerine baş vurduk. Bu ilk üç kişi hem Veysel’e yakınlığı, hem de olayları çeşitli kaynaklardan dinleyerek yorumlamışlardır.
 Aşık Veysel’in Gülağ Öz’e anlattıkları, Sivrialan Köyü 1970 yılı
 Tuncal, Ali İhsan, Emlek Alevi Aşıkları, Kızılırmak yayınları,2000
 Öz, Süleyman, Babam olan adı geçen Kürt Kasım ve Veysel ilişkilerini çok iyi bilenlerdendir. Çünkü bizim evle Veysel’in evi arasında Kürt Kasım’ın evi vardır. Babam küçüklüğünü anlatırken Veysel’le Kürt Kasımın evlerinin bir bölümünden delik açtıklarını ve buradan haberleştiklerini söylerdi. Bunu bazı kişilerle de teyit ettim.
 AYTAÇ, Doç.Dr.Pakize, Aşık Veysel’in şiirinde mistik unsurlar,İnternet sayfası 2006