Ana Sayfa Bilim-Teknoloji Haberleri Bitkilerin ruhu ve duyguları var mı?
Evinizin, bahçelerimizin sessiz güzelleri olan bitkileri gerçekten tanıyor muyuz? Üzüntünüz olduğu zaman, ıtır çiçeğiniz de üzüntü duyar mı?
Dr. Venyamin I. Pushkin’e göre, pencerenizde bekleyen bir bitkiniz olduğu sürece sevinç ve kederinizi her an paylaşabilecek birine sahipsiniz demektir. Yüksek dereceli bir profesör olan Pushkin, Amerikalı Cleve Backster’in üzerinde ısrarla durduğu buluşu destekleyen, ve deneylerini 1972 de yayınlayan ilk Rus bilginlerinden biridir. Aristo bitkilerin ruhları olduğu ama duygularının bulunmadığını ileri sürmüştü. 18. yüzyılda ise çağdaş botaniğin babası Cari von Linne bitkilerle insan ve hayvanlar arasındaki temel farkın bitkilerin hareket edememeleri olduğunu iddia ediyordu. Bitkiler hisseder, bitkiler insan düşüncelerine ve heyecanına uzak mesafelerden cevap verirler, hatta bazen çok uzak mesafelerden bile. Bilim adamları, bitkilerin karmaşık çevresel durumları denetlemek için en az 20 farklı duyusu olduğunu söylüyor. Örneğin, nem ölçme, yer çekimini fark etme ve elektromanyetik alanları tespit etme gibi ‘fazladan’ duyulara sahipler. Hatta elektrik ve biyolojik sinyalin yanı sıra titreşimle bile iletişim kurabiliyorlar.
Amerikalı emniyet görevlisi Cleve Backster’ın asıl uzmanlık alanı yalan makineleriydi. Yalan makinesine bağlanan şüpheli kişiler sorulara yanıt verirken belirli duygusal tepkiler de gösterirler ve eğer yalan söylüyorlarsa, heyecan sonunda duygusal tepkileri artar. İşte yalan makinesinin çalışma prensibi budur. Aygıtın grafik yazıcısı elektrotlara bağlanmış kişinin tüm duygusal frekanslarını kayda geçirerek, işinin ehli bir uzmana, şüphelinin hangi sorulara doğru, hangi sorulara yalan karşılık verdiğini gösterir. Kriminoloji uzmanı Backster 1966 yılı Haziranında “dracaena” adlı büyük yapraklı bir tropikal bitkiyi yalan makinesine bağladı ve inanılmaz olaylara tanık oldu. Bir insanın yalan makinesine gösterebileceği en güçlü tepki yaşamının ya da mutluluğunun tehdit edildiği anda ortaya çıkar. Backster’ın da yola çıkış noktası bu oldu. Bitkiden benzer bir tepki alabileceğini umarak elektrodun bağlı olduğu yaprağı yakmayı kararlaştırdı. Henüz kibriti almak için yerinden bile kalkmamıştı ki, aygıtın yazıcı ucu kağıdın üzerinde yukarı doğru bir çizgi çizmeye başladı. Bitki açıkça, kafamdan geçenleri okumuştu ve “heyecanlanmıştı”.
Aynı yönde deneylere devam edildi. Bu kez de bitkilerin belleklerinin olup olmadığı araştırılacaktı. Backster’a bu deneyde altı öğrenci yardımcı oldu. Deneye katılanlardan biri, diğerlerinin haberi olmaksızın bir bitkiyi kökünden sökecek, parçalayacak ve tümüyle öldürecekti. “Cinayetin” tek tanığı ise odada bulunanan ikinci bir bitkiydi. Deneyin ikinci aşamasında tanık bitkinin katili anımsayıp anımsamayacağı araştırılacaktı. Yine beklenen sonuca ulaşıldı. Tanık deneye katılan öğrencilerden beşine hiçbir tepki göstermedi. Fakat gerçek suçlu bitkinin yanına yaklaştığında ibreler çılgın gibi oynamaya başladılar. Backster yaptığı çalışmalarda bitkilerle bakıcıları arasında bir bağ oluştuğunu da gördü. Yanlarında olmadığı zaman bile, onlarla ilgili düşüncelerine yanıt veriyorlardı. Örneğin bakıcısı kızgın olduğunda, bitki bunu hemen algılıyordu. Bir kez bir insanla bağlantı kurduktan sonra, bu kişi nerede ve kiminle olursa olsun, bu bağlantıyı koruyabiliyorlardı. Yaptığı bir deney bitkilerin duyu ötesi (parapsikolojik) algılama gücünün mesafeyle de sınırlı olmadığını ortaya çıkardı. Backster bir yılbaşı gecesi elinde kronometre ve not defteriyle kendini New York sokaklarına attı. Metroya biniyor bir seyyar satıcıyla tartışıyor, karşıdan karşıya geçerken ezilme tehlikesi atlatıyor ve yaşadığı bütün bu olayları saniyesi saniyesine kaydediyordu. Laboratuvara döndüğünde birbirinden bağımsız olarak ölçme aygıtına bağlı üç bitkinin bütün bu tepkileri algıladığı ortaya çıktı. Backster’in deneylerinden yola çıkan bir başka araştırmacı da elektronik uzmanı Pierre Paul Sauvin idi. Backster’in aygıtından 100 kat daha hassas kayıtlar yapabilen bir elektronik cihaz geliştirerek yaptığı deneylerden sonra şu kanıya varmıştı; En iyi sonuçlar özel yakınlık kurulan bitkilerden alınıyordu.
“Moskova’daki ünlü Timiryazev Tarım İlimleri Akademisi’nin suni iklim laboratuarındaydık. Arpa filizi kökleri sıcak suya daldırıldığında adeta çığlık atıyordu., hem de gözlerimin önünde. Bitkinin çığlıkları ancak özel ve son derece duyarlı bir elektronik aygıt yardımıyla kaydediliyordu. Yine de kâğıt şerit üzerindeki gözyaşları apaçık görülüyordu. Yazıcı uç çıldırmış gibi titriyor ve arpa filizinin ölüm acısını kâğıda yansıtıyordu. Oysa bu sırada dışardan bakarak minik bitkinin neler çektiğini anlamamıştı. Yeşil yaprakların eskisi gibi dik ve canlı olmasına karşın bitkinin neler çektiğini anlamamıştı. Yeşil yaprakların eskisi gibi dik ve canlı olmasına karşın bitkinin organizması ölüyordu. İçindeki bir tür ‘beyin hücreleri’ bize ne olup bittiğini anlatıyordu.”
21. yüzyılda gerçekleştirilen pekçok çalışma, bitkilerin duyguları olduğunu, sevgi gösterilen bitkilerin daha iyi geliştiği hakkında bilgi verse de, henüz bu canlıların duygusal yönleri tam olarak anlaşılamamıştı. Yeni bulgular, bitkilerin de birbirleriyle bir tür aşk yaşadığını söylüyor. Bu elbette bizim anladığımız anlamda Leyla-Mecnun aşkı değil. Fakat nasıl insanlar áşık olduğunda vücutlarında kimyasal değişiklikler oluşuyorsa, eşeyli yani bir eşle üreme söz konusu olduğunda bitkilerde de benzer kimyasal değişiklikler meydana geliyor. Her ne kadar her papatyayı, karanfili ya da gülü birbirine benzetsek de aslında her bir çiçek diğerinden çok farklı. Bunun sebebi de aşık olmaları. Bu sayede ortaya yavruları çıkıyor. Eğer bitkiler áşık olmadan yani eşeysiz üremeye devam etselerdi, çevremizde gördüğümüz aynı tür bitkilerin birbirlerinden hiçbir farkı olmayacak, kopya olarak yaşama devam edeceklerdi. Ağlamak veya gözyaşı dökmek, canlının rahatlaması için gerekli olan su kaybetme mekanizmasıdır. Böyle bakacak olursak, basit anlamıyla bitkiler de ağlıyor. Bitkilerde ağlama, kök basıncıyla gerçekleşiyor. Buna paralel olarak bitkilerde sıvı kaybı 3 şekilde oluyor; damlama, yaşarma ve salgılama. En yaygın olan ağlama şekli, damlama. Bitki biliminde gutasyon olarak bilinen bu olay, kök basıncı ile yukarı itilen suyun, yaprak kenarlarına yerleşmiş olan ve hidatod adı verilen özel su deliklerinden damlacıklar halinde çıkmasıyla meydana geliyor.
Batı Avustralya Üniversitesinde biyoloji profesörü olan Monica Gagliano tarafından gerçekleştirilen yeni bir araştırma da oldukça şaşırtıcı. Gagliano küstüm otuyla yaptığı deney sonucunda şöyle bir sonuca varmış: Küstüm otu yalnızca ne olduğunu hatırlamakla kalmıyor ayrıca bu anıyı 1 ay kadar saklıyor! Bilindiği üzere küstüm otu (Mimosa pudica)’nun çiçeği ve yaprakları dokunduktan sonra katlanıp kapanır. Küstüm otuna hafifçe bile temas edilse saniyeler içinde küser gibi ufak yapraklarını tek tek içeri doğru katlar. Profesör Monica Gagliano birkaç tane küstüm otunu alıyor ve her birini çelik raylı çiçek düşürme makinesine yerleştiriyor. Saksılar 15 cm’den aşağıya düşüyor. Küstüm otları, yastık görevi gören bir köpüğün üzerine düştükleri için geri sıçramıyor fakat savunma pozisyonuna geçip yapraklarını kapatıyor. Gagliano bu uygulamadan sonra şunu merak ediyor: Eğer küstüm otunun her birini 60’ar kere düşürürse, bu bitkiler bir noktada başlarına korkunç hiçbir şeyin gelmediğini fark eder mi? Küsmeyi bırakırlar mı? Yani, bir bitki hafızadan yararlanıp davranışını değiştirebilir mi? Gagliano deneyine devam ederken, bazı küstüm otlarının düşmelerine rağmen yapraklarını kapatmadıklarını görüyor. Diğer bir deyişle bitkiler böyle bir düşüşün kendilerine zarar vermeyeceğini anlıyor ve kendilerini korumayı bırakıyorlar. Bu çıkarıma şüpheyle yaklaşan bazı bilim adamları belki bitkiler yorulmuştu diye karşı çıkıyor. Gagliano ise “yorgun” bitkilerden bazılarını alıp sarsıyor, sarstığı küstümotu yeniden kapanıyor. Gagliano deneyine bir hafta sonra yeniden devam ediyor. Küstüm otlarını düşürüyor fakat bitkiler savunmaya geçmiyor, yapraklarını kapatmıyor. Haftalar boyunca devam eden deney, 28. günün sonunda bitkilerin hala onlara yapılan davranışı hatırlamalarıyla son buluyor. Bitkilerin beyni yok fakat sinyalleri ilettikleri karmaşık bir ağa sahipler. Gagliano deneyin işaret ettiği sonucu şöyle ifade ediyor; “Hatırlama mekanizması hayvanlardaki geleneksel nöron ağlarını ve rotalarını gerektirmiyor olabilir. Tabii ki beyinler ve nöronlar muhtemel -ve oldukça karmaşık – bir çözüm, ancak öğrenmek için bir şart olmayabilirler”.
Önceki İçerikKenevire izin çıktı!
Sonraki İçerikTürkiye’deki Akademik Tarımsal Dergiler Listesi
Levent KIRCA 16 Ekim 2016 at
Bundan bir kaç ay önce okuduğum bir makalede, konuşmaların ses frekansları olarak bitkiler tarafından absorbe edildiğinden, daha sonra ise (geliştirilen teknoloji sayesinde) yapraklardan bu frekansların izole edilerek konuşmaların dinlendiğinden bahsediyordu.