Folik asit nedir? Folik asit ilaçları nelerdir?- Doç. Dr. Nermin Köşüş
Folik asit nedir ne için kullanılır?
Gebelik öncesi folik asit kullanımı gerekli midir?
Bebeğin sinir sisteminin oluşması ve kapanması gebeliğin 4-6. haftaları arasında olur. Bu dönemde maruz kalınan bir olumsuzluk veya folik asit eksikliği NTD riskini artırır. Bu nedenle gebelik planlayan kadınların öncesinde bir kadın-doğum uzmanına görünmeleri gerekir. Planlı gebeliklerde folik asit gebelikten 2-3 ay önce başlanır ve gebeliğin ilk 3 ayında devam edilir. Öte yandan kadınların yaklaşık yarısında gebeliğin plansız olduğu düşünüldüğünde, bazı kadınlar gebe olduğunu fark ettiğinde ilaç için geç kalınmış olabilir. Plansız gebeliklerde gebelik fark edildiğinde hemen ilaca başlanır.
Folik asit ne işe yarar? Folik asit faydaları nelerdir?
Özellikle gebelik öncesi 3 ay boyunca kullanımı önerilmektedir. Ancak ülkemizde gebelik öncesi muayene alışkanlığı olmadığından gebelerin çoğunluğunda gebeliğin başında başlanmaktadır. İlk 3 aydan sonra gelen hastalarda sinir sistemi oluştuğundan artık folik asit kullanımı bir işe yaramaz.
Nöral tüp defektleri, döllenme sonrasındaki 21- 27. günler arasında ortaya çıkar. Folik asit desteği almayan gebelerde nöral tüp defekti görülme sıklığı 2000 doğumda 1 şeklindedir. Folik asit kullanımı NTD riskini % 50-70 oranında azaltır. Ayrıca folik asit kullanımının yarık damak olşumunu ve bazı kalp anormalliklerini azalttığı da söylenmektedir. Yapılan bir çalışmaya göre gebelikte folik asit kullanımının bebekte otizm riskini azalttığı bildirilmektedir.
Folik asit nelerde bulunur? Folik asit içeren besinler nelerdir?
Folik asit koyu yeşil yapraklı sebzeler, narenciye, barbunya, yumurtada bulunur. Bunun yanında ceviz, mercimek, fındı ve fıstıkta da mevcuttur. Her ne kadar sağlıklı beslenilse de bazen mide-bağırsak problemleri, kullanılan bazı ilaçlar folik asit yetersizliğine neden olabilir. Kan seviyesinin ölçülmesi de dokulardaki folik asit miktarını göstermediği için işe yaramaz. Hangi kadınlarda folik asit seviyesinin yetersiz olduğunu tespit etmek güç olduğundan tüm gebelere yada gebe kalmayı planlayanlara folik asit içeren ilaçlar başlanır.
Folik asit eksikliğinin klinik belirtileri ağır bir eksiklik olmadıkça görülmez. Hafif eksiklikler genelde semptom vermez. Aşırı eksikliğinde anemi dediğimiz kansızlık semptomları görülür. Bunlar halsizlik, çabuk yorulma ve solukluk gibi belirtilerdir. Yine aşırı eksikliğinde sinirlerdeki hasara bağlı periferik nöropati gelişebilir. Bazı hastalarda depresyon bulguları oluşabilir.
Gebelikte folik asit kullanmak şart mıdır?
Nöral tüp defektleri bel açıklığı, beyinde su toplama, beynin oluşmaması gibi beyin ve sinir sistemiyle ilgili anormalliklerdir. Bunlar yaklaşık binde 3-5 oranında görülür ve ikinci en sık görülen doğumsal anormalliklerdir. Hamilelikte folik asit kullanımı NTD riskini azaltmaktadır. Özellikle gebelik öncesi başlanması ve ilk 3 ayda kullanılması riski oldukça azaltacaktır.
Folik asit yan etkileri var mıdır?
Şu andaki tıbbi bilgilerimize göre gebelikte folik asit kullanımının kanıtlanmış bir yan etkisi yoktur. Ancak yapılmış bazı çalışmalarda folik asit kullananlarda gebeliğe bağlı şeker hastalığı ve meme kanseri riskinin arttığı söylenmektedir. Ancak bunların folik aside bağlı olduğunun isbatlanması için daha fazla çalışmaya ihtiyaç vardır. Folik asit yüksekliğinin bilinen bir zararı yoktur. Ancak 3 aydan sonra kullanılmasının da NDT gelişimi açısından herhangi bir faydası yoktur.
Folik asit aç karnınamı tok karnınamı alınır şeklinde sık karşılaşılan sorular mevcuttur. Folik asit aç yada tok karna alımında bir fark yoktur. Yemeklerden önce yada sonra bol suyla alınabilir. İlacın dozunun kişiye göre ayarlanması gerekir. Normal kiloda ve sağlıklı kadınlarda günlük 400 mikrogram folik asit dozu yeterlidir. Ancak kilosu fazla olanlarda, beraberinde epilepsi vb hastalığı olanlarda, bazı ilaçları düzenli kullananlarda, daha önce NTD anormalliği olan bebek doğurmuş kadınlarda dozun artırılması gerekir.
Piyasada pekçok folik asit ilaçları mevcuttur. Bunların pek çoğu bir tablette 400 mikrogram folik asit içerirken, bazı ilaçlarda bu dozu alabilmek için 2-3 adet tablet almak gerekebilir. Tek başına folik asit ilaçları olduğu gibi diğer vitaminlerle yada omega-3 ile kombine folik asitlerde mevcuttur.
Folik asit ne kadardır?
Folik asit oldukça ucuz bir ilaçtır. Folik asit fiyatı aylık maliyeti 10-20 lira arasında değişmektedir. Piyasada aylık yada 3 aylık formları mevcuttur. Bu formlardan herhangi birini kullanabilirsiniz. Etki açısından bir fark yoktur.