TÜRK EDEBİYATINDA NA'TLARA DAİR | TÜRK TARİHİ ARAŞTIRMALARI
Anasayfa » TÜRKLER » Osmanlı Dönemi » TÜRK EDEBİYATINDA NA’TLARA DAİR
TÜRK EDEBİYATINDA NA’TLARA DAİR
Klasik Türk edebiyatının en belirgin ve yaygın özelliği, temelinde dinî kültüre yer vermesidir. Bu özellik kullanılan malzeme itibarıyla bütün edebî tür ve şekillere hâkim olurken; yalnızca dinî konularda kaleme alınmış binlerce manzume ve dinî konuların terennüm edildiği onlarca tür edebiyatımızda küçümsenmeyecek bir yere sahiptir. 1 Edebiyatımızdaki manzum dinî eserleri; Cenab-ı Hak’la ilgili olarak esmâ-i hüsnâ şerh ve muammaları, tevhid ve münâcâtlar; Hz. Peygamber’i konu edinenleri esmâ-i Nebî, sîre, mevlid, mirâc-nâme, mucizat-ı Nebî, gazavât-ı Nebî, hilye, ahlâku’n- Nebî, hicretü’n-Nebî, şefâat-nâme, kırk hadis, yüz hadis, bin hadis; Kur’an-ı Kerim’le ilgili olarak da tercüme, tefsir, kırk âyet, tecvid, esmâ-i suver, fâl-i Kur’an gibi türlere ayırmak mümkündür. Ayrıca peygamber ve velilere dair eserler, menâkıb-nâmeler, ahvâl-i kıyamet, akâid, fıkıh, fazilet-nâme (namaz ve oruca ilişkin), menâsikü’l-hac, Ka’be-nâme, maktel, ramazan-nâme ve iydiyye gibi çeşitli türler ve dinî-tasavvufî mahiyette de nefes, nutk, devriye, şathiye gibi manzumeler dinî edebiyatın genişliği, çeşitliliği, zenginliği ve yaygınlığı konusunda yeterli fikir vermektedir.
Hemen her mısrasıyla sevgiyi terennüm eden klasik edebiyatımızda Hz. Peygamber’i konu edinen türlerin çokluğu ise özellikle dikkat çeker. Hz. Peygamber’e duyulan samimî sevgi ile Peygamber Edebiyatı diyebileceğimiz kadar zengin türlerle, onun hayatının her safhası ve onunla ilgili bütün hususiyetler edebiyatımıza aksetmiştir. Hz. Peygamber’e duyulan sevgi, bağlılık ve hürmet hisleri, yalnızca klasik Türk edebiyatında değil; anonim, âşık ve halk edebiyatında, diğer yandan Tanzimat’tan günümüze kadar uzanan dönem edebiyatında da önemli yere sahiptir. İlk İslâmî Türk eseri Kutadgu Bilig’den bugüne kadar uzanan bu çizgide asırlardır Hz. Peygamber sevgisini dile getiren hacimli veya küçük binlerce manzumenin mevcudiyeti açıkça şu gerçeği ortaya koyar: Bütün dünyada hiçbir peygambere, hiçbir şahsa dair çeşitli şekil ve türlerde yüzyıllar boyunca devamlılık gösteren eserler kaleme alınmamıştır. Bu konuda Hz. Muhammed tektir, müstesnadır. Edebiyatımız da, Yüce Peygamber’le ilgili yukarıda belirtilen türlerdeki sayısız örnekleriyle son derece zengindir.
Milletçe Hz. Peygamber’e duyulan aşk öyle bir sevgi atmosferi oluşturmuştur ki, bunun en güzel ve açık örneği iman ve kahramanlık sembolümüz olan “Mehmetçik” adında mevcuttur. Yeryüzünde peygamberinin adını millî bir sembol hâline getiren tek millet Türklerdir.
Bu sevgi halesi içinde asırlardır Hz. Peygamber’le ilgili eserler arasında en geniş ve en zengin yeri, Yüce Peygamber’in vasfına ve methine mahsus bir tür olan na’tlar alır. Birkaç beyitten yüzlerce beyte kadar uzayan binlerce na’t, milletimizin ona olan derin, içten, sonsuz sevgisinin göstergesi olurken; na’t yazmak, okumak, dinlemek Türk dünyası için muazzam bir zevk ve anane olmuş, bestelenen na’tlar cami ve tekkelerdeki ibadetlere dâhil edilmiş, levhalara nakşolunan na’tlar ise cami, saray, konak, ev hatta dükkânlara kadar yaşanılan bütün mekânlara ulvî bir tezyinat hâlinde raptedilmiştir.
Doç. Dr. Emine YENİTERZİ
Selçuk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi / Türkiye
Doç. Dr. Emine YENİTERZİNatlarPeygamber EdebiyatTürk Edebiyatı
TÜRK DÜNYASINDA HAT SANATI
III. SELİM’İN ŞÂİR KİŞİLİĞİNİN YAŞADIĞI HAYATA, DEVLET İŞLERİNE VE OSMANLI’NIN BATILILAŞMA POLİTİKASINA ETKİLERİ