Biyografi 30 Nisan 2017 Yorum yapılmamış
Halide Edip Adıvar Hayatı Eserleri ve Biyografisi: Doğum tarihi net olarak bilinemeyen ancak 1882 ya da 1884 doğumlu olduğu düşünülen Halide Edip Osmanlı İmparatorluğunda doğmuştur. İstanbul halkının işgale karşı direnmesinde ve uyanış göstermesinde önemli bir etkisi olan Halide Edip hitabet bakımından güçlü bir kişiliktir. Kurtuluş Savaşı’nda sivil olarak Mustafa Kemal’in yanında yer almıştır. Ancak milli kahramanlar arasında adını yazdırmayı başarmıştır. Daha sonra Anadolu Ajansı’nın kurulmasında etkili rol oynayan Halide Edip Anadolu Ajansıyla birlikte gazetecilik hayatına da adım atmıştır.
Meşrutiyetin ilanıyla birlikte yazarlık hayatına başlamış ve birçok roman, tiyatro eseri ve hikaye bırakmıştır. 21 roman, 4 hikaye, 2 tiyatro eseri bırakan Halide Edip Cumhuriyet döneminin de en çok eser veren yazarı olmuştur. En çok tanınan romanı Sinekli Bakkal’dır. Eserinde kadının toplumdaki yerini anlatmış ve kitaplarında da genel anlamda kadınların savunmasını yaparak, kadınların değerli olduğunu anlatmıştır.
1926’dan sonra yurtdışında yaşamaya başlamıştır. Birçok konferans vermiş ve bu sayede yurtdışında da en çok tanınan yazar olmayı başarmıştır. İstanbul Üniversitesinde yaptığı Edebiyat profesörlüğü ile akademik kariyerini başlatmış, 1950 yılında ise Mecliste milletvekili olarak yer bulmuştur. I. TBMM hükümetinde sağlık bakanlığı yapan Adnan Adıvar’la evlenmiştir.
Halide Edip Adıvar’ın Hayatı Çocukluk ve Öğrencilik Yılları
Doğum tarihi tam olarak bilinemeyen Halide Edip’in 1882 yılında yahut 1884 yılında doğduğu tahmin edilmektedir. Halide Edip’in İstanbul’un Beşiktaş semtinde doğduğu net olarak bilinmektedir. Babası Mehmet Edip Bey II. Abdulhamit döneminde Padişah Hazinesinde katipliği, Yanya ve Bursa’da reji müdürlüğü yapmıştır. Annesi Fatma Berifem Hanımı ise Halide Edip çok küçük yaşlarındayken kaybetmiştir. İlköğretimde okula gitmemiş, evde özel dersler almıştır. Üsküdar Amerikan Kız Kolejine yaşı tutmazken 7 yaşındayken yaşını büyüterek koleje girmiştir. Ancak bir öğrencinin Jurnali üzerine padişah II. Abdulhamit tarafından okuldan uzaklaştırılmıştır. Bu durumda öğrenimi için yeniden evde özel dersler almaya başlamıştır. İngilizce öğrenirken 1897 yılında “Ana” kitabının çevrisini yapmıştır. Bunun üzerine padişah II. Abdulhamit tarafından Şefkat Nişanı ile ödüllendirilmiştir. Bu ödülden sonra okula yüksek sınıfından geri dönmüştür. Burada İngilizce ve Fransızca öğrenmiş ve Üsküdar Amerikan Kız Koleji’nde ilk kez lisans okuyabilen Müslüman kadın olmayı başarmıştır.
Halide Edip Adıvar İlk Evliliği ve Çocukları
Halide Edip Üsküdar Amerikan Kız Koleji’nin son sınıfına geldiğinde Matematik öğretmeni olan Salih Zeki Bey ile okuldan mezun olmasıyla birlikte evlenmiştir. Salih Zeki Bey Matematik öğretmenliğinin yanı sıra Rasathane Müdürüdür. Bunun için de evleri Rasathane içindedir. Ancak bu hayat Halide Edip için çok sıkıcı gelmiştir ve kendini genel olarak işine vermiştir. Eşi Salih Zeki Bey’den de yardım alarak Kamus-u Riyaziyat eserini Türkçeye çevirmiştir. Yine eşinin de yardımlarıyla İngiliz matematikçilerin hayatını Türkçeye çevirmiştir. Sharleock Holmes, Shakespeare, Emile Zola, Hamlet gibi birçok ünlü yazarın başyapıtlarını Türkçeye çevirmiştir. 1903 yılında ilk çocuğu dünyaya gelen Halide Edip çocuğuna Ayetullah ismini verdiği. İkinci çocuğu ise 16 ay sonra dünyaya gelmiş ve ismini Japon – Rus savaşında, Rusları yenen Japon komutanı Togo’nun ismini ikinci çocuğuna vermişti. İkinci çocuğunu ise bu şekilde Hasan Hikmetullah Togo koymuştur.
Halide Edip Adıvar’ın Hayatı Yazı Alanına Girişi
1908 yılı yani II. Meşrutiyetin ilanı Halide Edip’in hayatının dönüm noktası olmuştur. Bu yılda kadın haklarının savunuculuğu yapmaya başlamış ve gazetelerde kadın haklarıyla ilgili yazılar kaleme almıştır. Kadın haklarını savunduğu ilk yazısı ise Tevfik Fikret’in çıkarmış olduğu Tanin gazetesinde yayımlanmıştır. Yazılarında en başta Halide Edip yerine Halide Salih adını kullanmıştır. Halide Salih adını kullanması ise tamamen eşiyle ilgilidir. Eşinin adının Salih olmasından dolayı Halide Salih adını kullanmıştır.
Ancak Osmanlı Devletinde kadın hakları yeteri kadar gün yüzünde değildi ve kadınların siyasi, ekonomik, sosyal hakları olduğu söylenemezdi. Bu nedenle yazıları Osmanlı Devletindeki muhafazakar kesimin dikkatini çekmiş ve tepki göstermelerine sebep olmuştur. 31 Mart ayaklanmasında tam da bu sebeplerden dolayı kendini tehdit altında hissederek Mısır’a iki oğlunu da kalarak korunmak için kaçmıştır. Halide Edip’in yazıları dünyada da ses getirmeye başlamıştır. Mısır’dan sonra İngiltere’ye gitmiştir ve yazdığı yazılar sayesinde ilgi toplamış İngiliz Gazeteci İsabel Fry evinde konuk olmuştur.
1909 yılında üzerindeki tehdidin kalktığını düşünen Halide Edip İstanbul’a geri dönmüş ve siyasi yazılarından sonra edebi eserlerde kaleme almaya başlamıştır. Kız öğretmen okulunda öğretmenlik yapmış, vakıf okullarında ise müfettişlik görevlerinde bulunmuştur.
Eşi Salih Zeki Bey ise 1910 yılında ikinci bir kadınla daha evlenmek istemiştir. Kadın haklarına düşkün olan ve kadın haklarını savunabilen bir kadın olan Halide Edip eşinin bu isteği üzerinden ondan boşanmıştır. Bu durum üzerine 1910 yılına kadar yazılarında kullandığı Halide Salih ismi yerine, Halide Edip adını kullanmaya başlamıştır. Bu olayın üzerine Seviyye Talip romanını yayımlamıştır. Bu romanda eşini terk eden bir kadının gerçek aşkıyla yaşamaya başlamasını kaleme almıştır. Boşanmasıyla aynı yıl yayımladığı bu kitapta kendini anlatıp anlatmadığı bilinmemektedir.
Halide Edip Adıvar ve Balkan Savaşı Yılları
Balkan Savaşları yıllarına kadar ikinci sınıf vatandaş olan kadınlar, Balkan savaşlarıyla birlikte toplumda daha fazla yer bulmaya başlamışlardı. Kadınları Yükseltme Cemiyetinin kurulmasına öncülük eden Halide Edip birçok yardım görevinde de bulunmuştur. Öğretmenlik yıllarından edindiği bilgi ve tecrübeyle Talim ve Edebiyat kitabını yazmıştır. Daha sonra dönemin yine ünlü yazarlarından olan Ziya Gökalp, Yusuf Akçura, Ahmet Ağaoğlu ve Hamdullah Suphi ile tanışma fırsatı bulmuştur. Turancılık idealinde olan bu yazarlardan etkilenmiş ve turan idealine kendini kaptırmıştır. Daha sonra kendisi de Yeni Turan eserini yazmıştır.
Halide Edip Adıvar I.Dünya Savaşı Yılları
1913 yılında biten Balkan Savaşları sonrasında Halide Edip öğretmenlik görevinden istifa etmiş ve müfettişlik görevinde bulunmuştur. I. Dünya Savaşı yıllarında da müfettişlik görevindeydi. 1916 yılında Cemal Paşa Halide Edip’i Mısır’a davet etmiştir. Davete icabet eden Halide Erip Suriye ve Lübnan’da okul açılmasına da öncülük etmiştir. Arap eyaletlerinde ise iki kız okulunun da açılmasında yine öncülük yapmıştır. Lübnan’a giderken Halide Edip babasına vekalet vermişti. Bunun üzerine Halide Edip Lübnan’dayken babası vekalet hakkını kullanarak aile doktorları Adnan Adıvar’la nikahlarını kıymıştır.
Halide Edip Adıvar Milli Mücadele Yılları ve ABD Mandası Tezi
Darülfunun’da Batı Edebiyatını öğretmeye başlamış ve Türk Ocakları’nda da çalışmıştır. Türk Ocakları içinde bir grup gruplanarak Anadolu’ya medeniyet götürmeyi hedeflemişlerdir. Halide Edip bu gruba da reislik yapmıştır. İzmir’in işgaliyle birlikte Milli Mücadelenin en önemli isimlerinden bir tanesi haline geldi. Bu dönemde Milli Mücadele onun için en önemli husustu. Karakol adındaki gizli örgüt milli mücadeleye hizmet ediyordu. Halide Edip’te bu örgüte katılmış ve bu örgüt ile birlikte Anadolu’ya silah yardımı taşımışlardır. Daha sonra Büyük Mecmua gazetesinde baş yazarlık yapmıştır.
Milli Mücadele Döneminde Halide Edip; Refik Halit, Ahmet Emin, Yunus Nadi, Ali Kemal ve Celal Nuri ile birlikte Wilson Prensipleri Cemiyetini kurmuşlardır. Bu cemiyet Mustafa Kemal Atatürk’e birçok tez sunmuştur. Halide Edip’te Amerikan mandasıyla Atatürk’e bir mektup yazmıştır. Sivas Kongresinde çok fazla tartışılan Amerikan Mandası kongre kararıyla reddedilmiştir. Ancak yıllar sonra Halide Edip Türkiye’ye dönmüş ve Mustafa Kemal’in Amerikan Mandası konusunda ne kadar haklı olduğunu belirtmiştir.
Halide Edip Adıvar İstanbul Mitingleri ve İdam Kararı
15 Mayıs 1919’da Yunanlılar İzmir’i işgal etmişlerdi. Bunun üzerine İstanbul’da ardı ardına protesto mitingleri düzenlenmiştir. 19 Mayıs 1919 günü de Asri Kadınlar Birliği Fatih’te bir Açıkhava mitingi yapmıştır. Bu mitingde ilk konuşan konuşmacı ise Halide Edip olmuştur. Üsküdar, Kadıköy ve Sultanahmet’de düzenlenen mitinglere katılmıştır. “Milletler dostumuz, hükümetler düşmanımızdır” demiştir ve bu sözü büyük yankı uyandırmıştır.
16 Mart 1920’de İstanbul’u işgal eden İngilizler 6 kişi hakkında idam emri vermiştir. Hakkında idam emri verilen kişiler; Mustafa Kemal, Kara Vasıf, Ali Fuat Paşa, Ahmet Rüstem, Halide Edip ve Halide Edip’in eşi Dr. Adnan Adıvar’dır.
Halide Edip Adıvarve Anadolu’da Mücadele
İngilizler İstanbul’u işgal etmeden, Halide Edip ve eşi Adnan Adıvar hakkında idam kararı verilmeden evvel çocuklarını yatılı okula bırakarak at sırtında İstanbul’dan Ankara’ya milli mücadeleye katılmak amacıyla geçmişlerdi. Halide Edip öncelikle Ankara’da karargahta yer almıştır. Daha sonra Atatürk’ün de izniyle Anadolu Ajansı’nda yazmaya başlamıştır. Ajans için çok emekler sarf eden Halide Edip yalnızca yazarlık yapmamış, baş muhabirlikten, ayak işlerine kadar ajans için her alanda çalışmıştır.
Milli mücadeleye ilişkin haberler derlemiş ve gazetede yayımlamıştır. Cami avlularına afişler yapıştırmış, telgraflar iletmiştir. Batılı gazeteleri takip etmiştir. Mustafa Kemal’in yabancı gazetecilerle röportaj yapmasını sağlamış ve bu röportajlarda tercümanlık görevini üstlenmiştir. Anadolu Ajansındaki işler dışında Hakimiyet-i Milliye gazetesinde de Yunus Nadi Bey’e yardımcı olmuştur.
1921’de Ankara Kızılay başkanlığını yapmış ve aynı senede hastabakıcılığı görevinde de bulunmuştur. Ancak ordu karargahına katılmak istiyordu. Bu isteğini ise telgrafla Mustafa Kemal’e bildirmiştir. Telgrafı sonrasında ise Mustafa Kemal bu duruma onay vermiş ve karargahta yer almaya başlamıştır. Sakarya Savaşı’nda onbaşı görevine yükselmiştir. Türk’ün Ateşle İmtihanı, Ateşten Gömlek, Zeyno’nun Oğlu gibi kitaplarını da Kurtuluş Mücadelesinde edindiği tecrübeler ve şahit olaylardan esinlenerek kaleme almıştır.
Savaş süresince cephe karargahında bulunmuştur ve Dumlupınar Meydan Muharebesinden sonra İzmir’e gitmiştir. İzmir’de başçavuşluğa yükselmiş ve savaş sonrasında İstiklal Madalyası almaya hak kazanmıştır.
Halide Edip Adıvar ve Kurtuluş Savaşı Sonrası
Kurtuluş Savaşı zaferle sonuçlandıktan sonra Halide Edip’te Ankara’ya geri dönmüştür. Daha sonra eşi Adnan Adıvar Dışişleri Bakanlığı görevine getirilmiştir. Bunun üzerine birlikte İstanbul’a geri dönmüşlerdir.
Halide Edip Cumhuriyetin ilanından sonrada gazetecilik hayatına devam etmiştir. Akşam, Vakit ve İkdam gazetelerinde yazarlık yapmıştır. Terakkiperver Cumhuriyet Fırkasının kuruluş aşamasında eşi Adnan Adıvar’da yer almıştır. Bunun üzerine Halide Edip iktidarda olan Mustafa Kemal’le yeniden fikir ayrılıkları yaşamaya başlamış ve yazılarına da bunları yansıtmıştır. Ancak özellikle Anadolu’da çıkması muhtemel olan isyanlardan ötürü Takrir-i Sükun Kanunu yayımlanmış, Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası kapatılmış ve tek partili döneme geçilmiştir. Bu dönemde Halide Edip eşiyle birlikte İngiltereye gitmiş ve 1939 yılına kadar geçen sürede yani 14 yıl boyunca yurtdışında yaşamışlardır.
Halide Edip yurtdışında da kitap yazmaya devam etmiştir. Ancak bunun yanı sıra İngiltere ve Fransa da çeşitli konferanslara katılmış ve Türk kültürünün dünya kamuoyuna tanıtılması konusunda önemli bir rol oynamıştır. 1936 yılında en ünlü eseri “Sinekli Bakkal”ı çıkarmıştır. Daha sonra “Sinekli Bakkal” 1943 yılında CHP’den ödül almıştır. Bunun yanı sıra Türkiye’de en çok baskısı yapılan romanda “Sinekli Bakkal” olmuştur. 1950 yılında Demokrat Partiden İzmir Milletvekili olarak meclise girmiştir. 1954 yılında ise “Siyasi Vedaname” adlı bir makale yayımlayarak siyasi hayatına veda etmiştir. Siyasi hayatından ayrıldıktan bir yıl sonra 1955 yılında eşini kaybetmiştir. Bu kayıp Halide Edip’in çok derinden sarsılmasına sebep olmuştur.
Halide Edip ise 1964 yılında 80 yaşında böbrek yetmezliğinde hayatını kaybetmiştir.