Dünya klasikleri : 13 - səhifə 19
1 ... 15 16 17 18 19 20 21 22 ... 150
şey, Rus delikanlısının zihninde hemen kesin bir yargı olur. Hem de yalnız gençlerin gözünde öyle değildir, bazı profesörler için bile böyledir. Çünkü şimdi bizim Rus profesörleri ile o Rus gençlerinin arasında çoğu zaman hiç ayrıntı olmuyor. Onun için bütün bu teorileri bir tarafa bırakıyorum.
«Şimdi ikimizin amacı ne? Benim amacım ne kadar mümkünse o kadar çabuk, sana özümü, yani nasıl bir insan olduğumu, neye inandığımı, neye güvendiğimi anlatmaktır, öyle değil mi, söyle? Onun için sana şunu bildiriyorum ki, Tanrılım varlığını düpedüz ve yapmacıksız kabul ediyorum. Yalnız şunu belirtmem gerekir: Eğer Tanrı gerçekten var ise ve dünyayı yaratmışsa, o halde hepimizin çok iyi bildiği gibi onu öklid geometrisine göre, insan aklını da ancak üç boyutu kavrayabilecek şekilde yaratmıştır. Bu arada bazı geometri bilginleri ve filozoflar ortaya çıktı. Üstelik bunların arasında çok değerli olanları vardır. Bunlar tüm evrenin, hattâ evreni de içine alan sonsuzluğun bile Öklid geometrisine göre yaratılmış olmasından şüphe ediyorlar. Hattâ, öklid'e göre dünyada hiçbir şart altında kesişmeyen, kesişmeleri imkânsız plan iki paralel çizginin belki de sonsuzluğun herhangi bir noktasında birleştiklerini, hayallerinden geçirmek cüretini gösteriyorlar.
''Ben şöyle bir yargıya vardım, yavrum: Madem benim böyle bir düşünceyi bile kavramağa gücüm yok, o halde Tanrıyı nasıl kavrıyabilirim? Boynumu eğerek Şunu açıklıyorum ki, böyle sorunları çözmek için gere-ien yeteneklerden hiçbirine sahip değilim! Benim ak-lım, Öklid prensiplerine göre işleyen, yani yalnız bu dünyayı kavrayabilecek bir akıldır. Böyle olunca, nasıl olur da bu dünya ile ilgisi olmayan bir konuda karar verebilirim? Sana da öğüdüm bunu hiçbir zaman düşünmemektir, dostum Alyoşa! Hele Tanrı'yı «Tanrı var mı? Yok mu?» sorusunu hiçbir zaman aklına getirme! Bütün bu sorular üç boyutlu düşünceye sahjp bir
aklın hiçbir zaman kavrıyamıyacağı şeylerdir.
«Bu bakımdan Tanrının varlığını kabul ediyorum. Hem de bunu seve seve kabul etmekten başka, «O» nün hikmetine, «O» nün bizim hiçbir zaman bilemiyeceği-miz bir amacı güttüğüne, hayatın belirli bir düzen içinde olduğuna, bir anlam taşıdığına, günün birinde de güya hepimizin birleşeceği kusursuz düzene, bütün evrenin yöneldiği «kelâm» a, daha doğrusu «Tanrının kendisi» olan «Kelâm» a ve benzerleri olan herşeye, her şeye, hattâ sonsuzluğa bile inanıyorum!... Bu konuda birçok sözler söylenmiştir. Artık bana öyle geliyor ki, iyi bir yoldayım değil mi?..
«Öyleyken bütün bunların sonucunu düşündüğüm vakit, Tanrı'ya bağlı olan bu dünyayı kabul edemiyorum. Hem de varlığını bildiğim halde, yani böyle bir dünyanın nasıl var olabileceğine bir türlü inanamıyorum. Kabul edemediğim şey, Tann'nın kendisi değil, bunu anla! Ben yalnız «O» nün yarattığı dünya'yi kabul edemiyorum, onu bir türlü benimsemeğe razı olamıyorum! Ne demek istediğimi açıklıyayım: Mini mini bir çocuk gibi içtenlikle ve kesin olarak inanıyorum ki, tüm acılar günün birinde dinecek, insanlığın içinde yaşadıkları tüm zıtlıkların gurur yaralıyan gülünçlüğü basit bir serap gibi siliniverecek ve tüm ayrılıklar bu atom kadar küçük, güçsüz ve Öklid prensiplerine göre yaratılmış aklımızın çirkin bir uydurması olarak yok olacak, inanıyorum ki en sonunda, dünya sona erdiği, herşeyin o kusursuz düzene karışmış bir bütün olacağı anda, öylesine değerli bir şey olacak ki, meydana gelen bu değerli şey tüm yürekleri dolduracak, tüm nefretlerin söndürülmesine, insanların yaptıkları tüm kötülüklerin, döktükleri kanların bağışlanmasına yetecektir. O zaman insanların yaptıkları hersey bağışlanacak, hoş görülecek ve başlarından geçen her şeyi hoş karşılamak mümkün olacaktır. Varsın öyle olsun!... Varsın bu söylediklerimin hepsi gerçekten meydana gelsin ve o de-
diğim değerli varlık karşımıza çıksın, öyle de olsa ben. gene de bunu kabul etmiyorum, etmek de istemiyorum
«Diyelim ki, paralel çizgiler bir noktada birleştiler, diyelim ki bunu ben de kendi gözümle gördüm; öyleyken, bunu kendi gözümle gördüğüm halde, sadece «birleştiklerini gördüm.» derim de ama gene de, gerçekten öyle olduğunu kabul edemem. İşte, benim anlatmak istediğim bu, Alyoşa!... Benim tezim budur! Artık bunu sana ciddî söylüyorum. Seninle yaptığımız bu konuşmaya mümkün olduğu kadar saçma başladım, ama sonunda işte bu açıklamaya dek götürdüm. Çünkü biliyorum ki, senin için gerekli olan budur. Senin bilmek istediğin Tann'nın varolup olmadığı değildir. Senin için yalnız sevgili ağabeyinin hangi duygular içinde yaşadığını öğrenmek gerekliydi. Ben de bunu söyledim işte...
İvan, uzun söylevini birden bambaşka ve beklenmedik bir heyecanla sona erdirmişti. Alyoşa ona düşünceli düşünceli bakarak:
— Peki neden bu konuşmaya «mümkün olduğu kadar saçma başladın? diye sordu.
— Çok basit; çünkü hersey den önce Ruslara öyle yakışır da ondan: Rusların bu konularda yaptıkları tüm tartışmalar saçma bir şekilde yürütülür; daha saçması olamaz, ikincisi; bu konuda ne kadar aptalca söz edilirse, iş o kadar çabuk sonuca varır. Ne kadar aptalca konuşulsa sözler o kadar açık anlaşılır. Aptallık derinlikten yoksundur, aptalın kurnazlığı yoktur. Zekâ, ise kıvrılıp bükülür, saklanır. Akıl sinsidir, Aptallık ise dosdoğrudur, dürüsttür. Bu konudaki düşüncelerimi umutsuzluğa kapılıncaya kadar götürdüm. Şimdi bu umutsuzluğumu ne kadar saçma sözlerle ortaya koyarsam, o kadar çıkarıma uygun olur.
— Bana «Tann'nın yarattığı dünyayı neden kabul etmediğini» açıklar mısın? diye sordu.
— Tabiî açıklarım, sır değil ki bu! Zaten sözlerimi bu konuya doğru götürüyorum. Sevgili kardesciğim benim' Şunu anla ki ben seni doğru yoldan ayırmak istemiyorum, seni desteğinden yoksun bırakmaya niyetim yok. Belki de senden güç kazanarak kendimi günahtan kurtarmak istiyorum.
İvan bunu söylerken birden küçük, uysal bir çocuk gibi gülümsedi. Alyoşa o zamana kadar İvan'ın dudaklarında böyle bir gülümseyişi hiç görmemişti.
îvan, söze başlıyarak :
— Sana birşey açıklayayım mı? dedi. Hep şunu düşünürüm: İnsan yakınlarını nasıl sevebilir? Bunu hiçbir zaman anlayamamışımdır. Bence insanın yakınlarını bile sevmesine imkân yoktur! Kaldı ki, uzak ahbaplarım! Bir yerde okumuştum, «Merhametli İyoann» a, (kendisi bir veliydi) aç ve soğuktan neredeyse donmak üzere olan biri gelmiş, kendisini ısıtması için yalvarmış. O zaman «Merhametli İyoann,» onunla birlikte yatağa yatmış, bilmem hangi korkunç hastalıktan ötürü iltihaplı ve pis kokan ağzına kendi ağzını dayayarak ona hava vermeğe başlamış. Ama ben şuna kesin olarak inanıyorum ki, o bunu, kendi kendine çile çektirmek isteği ile, yapmacık bir kendi kendine çile çektir-mek isteğinden, görevin emrettiği ısmarlama bir sevgiden, üzerine yüklendiği sorumluluktan ötürü yapmıştır. Bir insanın sevilebilmesi için, gizlenmesi gerekir, bir parçacık yüzünü gösterdi mi, sevgi hemen yok olur.
— Zosima dede de bunu birkaç defa söylemiştir,
dedi. O da derdi ki, insanın yüzü sevgide daha tecrübesiz olan birçok kişilerin sevgi duymalarına engel olur. Ama insanlar daha pek çok ve çeşit çeşit sevgiler duyarlar. Hattâ İsa'nın duyduğu sevgiye benzer bir sevgi vardır, bunu iyice biliyorum...
— Hele böyle bir sevgiyi daha kavrayacak, anlayacak durumda bile değilim. Benim durumumda olan daha sayısız insanlar vardır. Asıl düşünülecek şey şu: insanların sevgiyi duyamarnalarının nedeni kötü karakterlerinden mi ileri geliyor? Yoksa doğuştan mı öyle yaratılmışlardır? Bence İsa'nın insanlara karşı duyduğu sevgi gibi bir duygu, dünyada varolması imkânsız bir mucizedir. Yalnız doğru söylemek gerekirse, İsa Tanrı'ydı. Ama biz Tanrı değiliz ki. Diyelim ki, örneğin ben acıyı derinden yasayabilen bir insanım, öyleyken, bir başkası hiçbir zaman benim ne derecede acı çektiğimi anlayamaz. Çünkü o benden ayrı bir insandır, başka bir varlıktır. Üstelik bir insan başkasının büyük acı çeken bir varlık olduğunu çok nadir kabul eder. (Sanki bu bir rütbeymiş gibi) Ama bunu neden kabul etmez? Ne dersin ha? Söyliyeyim; çünkü örneğin: Belki tenim kötü kokuyor, belki yüzümde budalaca bir anlam var, ya da belki bir vakitler ayağına basmışımdır da ondan...
«Bundan başka acılar arasında ayrılık vardır. Velinimetim olan biri, beni küçük düşüren, beni alçaltan bir acıyı örneğin, açlık gibi bir şeyi çekmemi rahatça kabul eder. Ama acının çeşidi biraz daha yüksek olsun, örneğin; bir ideal için acı çekmek söz konusu olsun, ay-nı insan, böyle bir çileyi çekebileceğimi çok nadir zamanlarda kabul eder. Çünkü bundan söz edilince, bir de bakar ki, benim yüzüm hiç te herhangi ideal için acı Çeken bir insanın yüzüne benzemiyor. İşte o zaman he-bana iyilik etmekten vazgeçer; hem bu hiç de
Karamazov Kardeşler II — F: 4
kötü yürekli olmasından ileri gelmez. Fakirler, özellikle soylu fakirler hiçbir vakit dışarıya çıkıp kendilerini başkalarına göstermemelidirler, sadakayı gazetelere ilân vererek istemelidirler, insan kendi cinsinden olanları plâtonik olarak sevebilir, hattâ bazan uzaktan bile sevmesi mümkündür ama yakından hiçbir zaman sevemez.
«Eğer fakirler sahnede, örneğin; balede lime lime olmuş ipekler ve danteller içinde gelip zarif bir tavırla oynıya oynıya sadaka isteselerdi, eh, belki o zaman onlara bakmaktan gözler rahatsız olmazdı. Zevkle seyretmek mümkün olurdu onları! Ama gene de sevgi duyulmazdı. Herneyse, bu konuda yeter derecede konuştum. Benim istediğim sadece, seni kendi bulunduğum noktaya getirmekti. Genel olarak tüm insanlığın çektiği acılardan söz etmek istiyordum. Ama en iyisi yalnız çocukların çektikleri acı üzerinde duralım. Böylece ileri süreceğim delillerin sayısı belki on kat azalır. Yalnız çocuklardan söz edelim daha iyi olur. Tabiî bu, hiç de benim çıkarıma olmaz. Çünkü insan çocukları yakından da, hattâ pis olanlarını bile, hattâ yüzleri çirkin olanlarını bile sevebilir. Hoş, bana öyle geliyor ki, çocukların yüzü hiçbir vakit çirkin olmaz, ikincisi, büyüklerden söz etmek istemiyorum; onlar iğrenç varlıklardır. Sevilecek varlıklar değildirler, üstelik cezalandırılmış barlıklardır. Çünkü cennette ki elmayı yediler, böylece iyilikle kötülüğün ne olduğunu kavradılar, «Birer Tanrı gibi» oldular. Şimdi de o elmayı yemeğe devam ediyorlar.
«Ama küçük çocuklar hiçbir şey yememişlerdir. BU bakımdan daha hiçbir suçları yoktur. Sen çocukları se- I ver misin Alyoşa? Biliyorum ki, seviyorsun. Onun için neden şimdi yalnız onlardan söz etmek istediğimi anlarsın. Madem onlar da müthiş acılar çekiyorlar; demek ki, çektikleri bu acılar babalarının yüzünden başlarına gelmiştir. Yani çocuklar elmayı yemiş olan babalarının işledikleri günahın cezasını çekiyorlar. Ama bu başka-
KARAMAZOV KARDEŞLER 51
bir dünyada yürütülecek bir düşüncedir; burada, bizim dünyamızda böyle bir düşünce şekli insan yüreğinin kabul edemiyeceği, anlaşılmaz bir şeydir. Suçsuz bir varlığın başkası için acı çekmesi doğru olmaz. Hele çocuk gibi henüz hiçbir günah işlememiş olan bir varlığa böyle bir şey reva görülmemeli!-Bu dediğime hayret edeceksin Alyoşa, ben de çocukları pek çok severim. Hem bak bir şey söyliyeyim mi sana? Karamazov'lar gibi acımak bilmez, şehvete düşkün, cinsel zevklerden baş-ka bir şey düşünmeyen insanlar bile bazen çocukları çok severler. Çocuklar daha küçükken, örneğin yedi yaşına kadar, insanlardan bambaşkadırlar; bir çocuk san-ki büyüklerden apayrı bir varlıktır, sanki bambaşka bir şekilde yaratılmıştır. Bir vakitler hapse düşen bir haydut tanımıştım: Bu adamın haydutluk ederken, geceleri soygun yapmak için girdiği evlerde, bazen tüm aileleri işkence ederek yok ettiği, bu arada birkaç ço-cuğu da öldürdüğü olurmuş. Ama cezaevinde iken çocuklara karşı şaşılacak kadar sevgi gösterirdi. Hücresinde bütün vaktini cezaevinin bahçesinde oynayan çocukları seyretmekle geçirirdi. Bir küçük çocuğu penceresinin altına gelmeye alıştırmıştı, çocuk da onunla Çok iyi arkadaş olmuştu... Bütün bunları niçin söylüyorum biliyor musun, Alyoşa? Başımda tuhaf bir ağrı içimde de hüzün var. Alyoşa endişeyle :
— Tuhaf bir tavırla konuşuyorsun, dedi. Bir çıl-Einlığa kapılmış gibisin,
tvan Piyodoroviç kardeşini hiç dinlemiyormuş gibi :
— Söz arasında şunu da söyliyeyim: Geçenlerde Moskova'da bir Bulgar bana Bulgaristan'daki yabancı yöneticilerin İslav'lar başkaldırır diye korkarak, herke-se rastgele zulmettiklerini, etrafı yakıp yıktıklarını, asıp
Atiklerini, mahkûmları kulaklarından duvarlara çi-^ediklerini, onları böylece çivili olarak sabaha kadar
beklettiklerini, sonra da astıklarını ve daha akla hayale gelmeyecek bir sürü şeyler yaptıklarını anlattı. Gerçekten de bazen insanların katı yürekliliğinden söz ederken «Vahşi bir hayvan gibi» denilir. Ama bunu söylemekle vahşi hayvanlara karşı büyük bir haksızlık edilmiş olur. Vahşi bir hayvan, hiçbir zaman insan kadar katı yürekli, onun kadar işkencede ince bir sanat göstererek, onun kadar ustaca kötülük edemez. Kaplan sadece dişleriyle kemirir, parçalar, onun bildiği tek şey budur, insanları kulaklarından duvara çakmayı, böylece sabaha kadar bekletmeyi akıl edemez, elinde olsaydı bile bunu yapamazdı. O Bulgaristandakiler lâf arasında, çocuklara da işkence ederek bir şehvet zevki duyuyorlarmış: Kılıçla çocukları ana rahminden almaktan başlıyarak memedeki çocukları havaya fırlatıp onları analarının gözleri önünde süngülemeye kadar herşeyi yapmışlar. Ama asıl zevki çocuklara analarının gözü önünde işkence etmekmiş. Bak, sana beni çok ilgilendiren bir sahne anlatayım. Hayalinde canlandır bakalım: Daha memede olan bir çocuk, elleri tiril tiril titreyen annesinin kucağında. Etraflarını içeriye giren yabancılar almış. Akıllarına çok eğlenceli bir şey gelmiş. Çocuğu okşuyorlar, onu güldürmek için kahkahalar atıyorlar, sonunda çocuk gülmeğe başlıyor. İşte o sırada, adamlardan biri tabancayı çocuğa doğru tutuyor; bebeğin yüzüne dört karış mesafeden nişan alıyor. Çocuk sevinçle kahkahalar atıyor, küçük ellerini tabancayı tutmak için uzatıyor, işte o zaman o büyük sanatçı tetiği çekip tam yüzüne ateş ederek çocuğun başını parçalayıveriyor... Şimdi söyle, bu işte, ince bir sanat yok mu, yani?... Alyoşa :
— Ağabey, sen bunları ne diye anlatıyorsun? diye
— Düşünüyorum ki, eğer şeytan yoksa ve yok ol' duğuna göre onu insan yaratmışsa, o halde
onu kendine benzer olarak, kendisini örnek alarak yaratmıştır.
— O halde Tanrıyı da öyle yaratmıştır. İvan güldü:
— Şaşılacak şeydir, sözleri Hamlet'teki Polonyus gibi nasıl tersine çevirebiliyorsun? Tam da beni söz üzerinde yakaladın; olsun! Buna memnun oldum, eğer insan Tanrı'yı kendini örnek alarak icat ettiyse, amma da iyi bir Tanrı yaratmış! Demin bütün bunları niçin anlattığımı sordun: Bak söyliyeyim, ben bazı olaylara meraklıyım, onlan topluyorum. İnanır mısın? Gazetelerden okuduğum hikâyelerden, nereden olursa olsun, bazı fıkracıkları çıkarıp biriktiririm. Elimde şimdiden güzel bir kolleksiyon var. Tabiî Türkler de bu koleksiyona girdiler. Şimdiye dek, anlattıklarım yep yabancı. Ama elimde bizimkiler için de birçok hikâyecikler var, hem de Türk'lerinkini gölgede bırakacak cinsten. Biliyor musun? Bizde daha çok revaçta olan dayaktır. Daha çok değnek ve kırbaç kullanırız biz. Bu bizim millî töremiz; bizde insanları kulaklarından duvara çivilemek, kimsenin aklına gelmez. Ne de olsa Avrupalıyız biz! Ama değnek, ama kırbaç, bunlar artık bizim öz âdetlerimiz ve bunları bizim elimizden artık kimse alamaz. Avrupa'da artık falaka cezası hiç yokmuş. Avru-pa'lılar daha temiz yürekli mi oldular, yoksa öyle kanunlar mı kondu? Nedir?... Yalnız artık bir insanın başka bir insanı kırbaçlaması yasakmış. Ama onun yerine kendilerini memnun etmek için başka bir şey, bizdeki gibi millî bir şey bulmuşlar. Hem de bu bulduktan o kadar millî o kadar onlara özgü bir şey ki, bizde uygulanması hemen hemen imkânsız. Hoş, galiba özel-
bizde yüksek sosyetede dinî akımlar başladığın-jan beri bu iş, bize de aşılanıyor ya!...
«Elimde çok güzel bir broşürcük var, Fransızcadan iş. Çok kısa bir süre önce, belki de beş yıl kadar r, Cenevre'de bir canavarı, bir katili, Rişar adında54
birini galiba yirmi üç yaşında bir genci idam etmişler. O genç yaptıklarına pişman olmuş ve tam giyotinin altına yatacağı sırada Hıristiyanlığı kabul etmiş. Bu Ri-şar birilerinin meşru olmayan çocuğuymuş. Kendisi daha altı yaşlarında bir çocukken anası babası dağda ya-şıyan, İsviçreli çobanlara hediye etmişler onu. Bunlar da onu işte kullanmak için yetiştirmişler. Çocuk onların yanında yabanî bir hayvan yavrusu gibi büyümüş. Ona hiçbir şeyi öğretmemişler. Aksine çocuğu daha yedi yaşında iken yağmurda, soğukta, hemen hemen çıplak bir halde, hem de ona neredeyse yiyecek bile vermeden sürüyü otlatmaya gönderirlermiş. Tabiî, bunu yaparken de aralarından hiçbiri en küçük pişmanlık duymamış. Aksine hepsi onun üzerinde kendilerini tam bir hak sahibi sayarlarmış. Çünkü Rişar onlara bir eşya gibi hediye edilmiş. Bu yüzden kendileri ona yiyecek vermeyi bile gerekli bulmuyorlarmış.
«Rişar'ın kendisi bile, o yıllarda tıpkı İncil'deki o «yolunu şaşırmış oğul» gibi olduğunu, satılmak için yetiştirilen ve besiye çekilen domuzlara verilen yemden olsun yemeyi çok istediğini, ama kendisine bunu bile çok gördüklerini, domuzlardan yem çaldığı vakit onu dövdüklerini, bütün çocukluğunu ve ilk gençlik yıllarını böyle geçirdiğini, büyüyüp kuvvetlendikten sonra da gidip hırsızlık etmeye başladığını açıklıyor...
«Yabanî adam Cenevre'de gündelik işler yaparak ekmek parası kazanmaya, kazandığını içkiye vermeye başlamış. Hayvan gibi yaşıyormuş. Sonunda da bir ihtiyarı öldürüp onu soymuş. Kendisini yakalamışlar, mahkemeye vermişler ve idama, mahkûm etmişler. Oralarda bu gibi konularda aşırı duygululuk göstermezler. İşte cezaevinde Rişar'ın etrafını papazlar, çeşitli hıris-tiyan tarikatlerinde bulunan kişiler, hayır sever hanımefendiler sarmışlar. Cezaevinde ona okuma yazma öğretmişler, incil'i anlatmaya başlamışlar, öğütler vermişler, gene adamı dine inandırmaya çalışmışlar, baş-
lu yapmışlar, yoğurmuşlar, zorlamışlar. Sonunda genç adam merasimle cinayeti kendi eliyle işlediğini itiraf etmiş, mahkeme heyetine kendisinin bir canavar olduğunu, ama en sonunda üstün bir şeye lâyık görüldüğünü, Tanrı'nın nuruna kavuştuğunu ve Tanrı'nın kendisini kutsal mutluluğa eriştirdiğini yazmış. O zaman Cenevre'de herkes heyecana kapılmış, Cenevre'deki bütün hayır sever ve iyilik sever çevreler heyecanlanmışlar, kentte ne kadar üstün ve iyi terbiye görmüş insan varsa, hepsi cezaevine onu görmeğe koşmuşlar; Rişar'ı kucaklıyor, öpüyor: «Sen bizim kardeşimizsin, sen kutsal mutluluğa erdin!» diyorlarmış, Rişar'ın kendisi de duygulanarak sadece ağlıyor: «Evet, üzerime Tanrı'nın nurlu ışıkları geldi, kutsal mutluluğa erdim! Tüm çocukluğum ve ilk gençliğim domuzların yemini çalabildiğim zaman sevinmekle geçti. Şimdi ise kutsal mutluluğa erdim, içimde Tanrı'ya inanç duyarak ölüyorum,» diyormuş. «Evet, evet, Rişar... Tanrıya inanarak, yüreğinde inançla ölmelisin. Sen başkasının kanına elini buladın, ama Tanrıya inanç duyarak ölmelisin! Gerçi domuzların yemlerini çaldığın ve bu yüzden dayak yediğin vakitler, Tanrı'yı bilmemen senin suçun değil, (bunu yapmakla çok kötü bir şey yapıyordun, çünkü hırsızlık etmek yasak olan bir şeydir.) Şimdi ise başkasının kanına girdin, bu yüzden ölmelisin.» diyorlarmış. Böylece son gün gelip çatmış. Artık gücünü yitirmiş olan Rişar ağlıyor, yalnız durup durup: «Bu benim en güzel günüm, artık Tanrıya kavuşuyorum!» diye «söyleniyormuş.
«Papazlar, yargıçlar ve yardımsever hanımefendiler: «Evet, bu senin en mutlu günündür, çünkü artık Tanrı'ya kavuşacaksın,» diyorlarmış. Bütün bu kişiler, Rişar'ın giyotine götürüldüğü «utanç ara bası» nın peşinden giyotinin kurulduğu yere gidiyorlarmış, kimi Babayla, kimi yaya olarak. Böylece, idam sahasının bulunduğu yere varmışlar. Rişar'a: «öl, biricik kardeşi-
miz bizim! İnançlı olarak öl! Çünkü sen kutsal mutluluğa erdin!» diye bağırıyorlarmış. Sonra «kardeş» leri-nin öpücüklere boğduğu «Rişar» ı sehpaya çıkarmışlar, giyotinin altına sokmuşlar, kutsal mutluluğa erdi diye kardeşçe başını uçuruvermişler. Tam anlamıyla özel bir metod!
«Bu broşürcük yüksek sosyetede bulunan bazı Lü-terci yardımseverler tarafından Rusça'ya çevrilmiş, Rus milletinin kültürünü yükseltmek için başka gazeteler ve bedava olarak dağıtılan yayınlarla birlikte dağıtılmış. Rişar'a yapılan şakanın asıl güzel yönü, millî olmasıdır. Bizde ise, gerçi bir adam. bize kardeş oldu, kutsal mutluluğa erdi, diye başını koparmak saçına birşey oluyor, ama bizim de kendimize göre pek de bundan aşağı kalmayan şeylerimiz vardır. Bizde insanları babadan kalma, doğrudan doğruya uyguladığımız, aynı zamanda büyük bir yakınlığa dayanan, dayakla öldürme zevki vardır. Nekrasov, şiirlerinden birinde, bir mujiğin atını kırbaçla, gözlerine vura vura nasıl dövdüğünü anlatır: «Sevgi dolu gözlerine vuruyordu» der. Bu gibi şeyleri kimler görmedi ki! İşte bu, tam Ruslara göre bir iş. Nekrasov, gücü yetmeyen zavallı atın, üzerine fazla yük yüklendiği için, yükü ile birlikte çamura saplandığını ve bir türlü çamurdan kurtulamadığını anlatır. Mujik vurur kırbacı hayvana, kendinden geçmiş gibi vurur! Sonunda, artık ne yaptığını bilmeden, kendini dayak atma sarhoşluğuna kaptırarak, hayvana öldüresiye vurur, indirdiği vuruşların sayısını şaşırmıştır artık. «Gücün yetmese de çek yükü! Geber ama çek!" Zavallı at, bütün gücü ile çırpınıp durur. İşte o zaman adam, kendini savunamayan hayvanın o ağlayan «sevgi dolu» gözlerine indirmeğe baslar kırbacı! Hayvan can havli ile atılır, kendini de yükü de çamurdan kurtarır, titreyerek, sanki hiç soluk almıyormus. bir tuhaf, zıplaya zıplaya yürüyormuş gibi, tabiî olmayan ve utanç uyandıran adımlarla yola koyulur. Nekrasov'un
bunu müthiş bir anlatışı vardır!
«Ama ne olursa olsun, o sadece bir attır. Tanrı atları zaten insanlara onlara kırbaç atsınlar diye vermiştir. Tatarlar bunu bize böylece öğretmiş, unutmayalım diye de. anı olarak kırbacı hediye etmişlerdir. Oysa kırbaçla insanlar da dövülebilir. İşte, aydın, tahsil görmüş bir beyefendi ile eşi olan hanımefendi kendi kızlarını, yedi yaşlarında bir küçük çocuğu, kızılcık sopası ile dövmüşler. Bu olay notlarımda tüm ayrıntıları ile yazılıdır. Peder bey, dalın üstünde budak var diye seviniyor, «daha iyi gömülür deriye» diyormuş, kendi kızını böyle «sopayı derisine göme göme» dövmeye başlamış. Bence böyle dayak atmaktan hoşlanan insanlar vardır, bunu kesin olarak biliyorum: Bunlar her vuruşta daha çok heyecan duyarlar, o kadar ki, bir şehvet zevki, evet, tam anlamıyla bir cinsel zevk duymağa başlarlar. Her vuruşta gittikçe daha çok, daha çok artan, gittikçe şiddetlenen bir zevk. Basarlar dayağı, bir dakika geçer, döverler, beş dakika geçer dövmeye devam ederler, on dakika döverler, hırslarını alamaz daha çok, daha şiddetli, vuruşları daha sık indirerek öldüresiye döverler. Çocuk bağırır, en sonunda yavrucak bağıramıyacak duruma gelir. Nefes nefese boğulacak gibi, yalnız «Baba, baba, babacığım, babacığım!...» diye yalvarır. İş hangi Allahın belâsı ayıp tesadüfle bilinmez, mahkemeye kadar gider. Avukat tutulur, Rus halkı avukata çoktandır kendine göre bir ad bulmuş: «Abluka t dediğin kiralanmış vicdandır!» der.
«Avukat müvekkilini savunmak için bağırır çağırır: BU iş basit bir şey, efendim! Sadece aileyi ilgilendiren, olağan şeylerden biridir bu. Ne var yani? Bir baba kızını dövmüş. Günümüzde ne utanılacak bir şey-ki, böyle bir is mahkemeye kadar gelmiş!» önce-işin doğruluğuna inandırılmış jüri üyeleri salondan uzaklaşıp, sonra beraat kararı vererek çıkarlar. Halk eden kişi beraat etti diye sevinçten çığlık çığ-58
lığa bağırışır. A... a... ah! Orada ben olmalıydım ki, o işkence edene göz dağı olsun diye adamakıllı bir ceza verilmesini teklif ederek suratlarına karşı bağırayım! Senin anlıyacağın, topladıklarım hep bunun gibi «güzel!» sahneler.
«Ama çocuklarla ilgili daha da güzel şeyler bilirim. Rus çocuklarıyla ilgili nice hikâyeler topladım, Alyoşa. Küçücük bir kızcağıza, beş yaşında bir mini miniye karşı, annesi babası nefret duymaya başlamış. Annesi babası için «saygı değer bir memur ailesi. Tahsilli, iyi yetişmiş insanlar,» deniliyor. Bak, bir kez daha, kesin olarak şunu ileri sürüyorum ki, insanlar arasında birçoklarının özel bir eğilimi vardır: Bu da çocuklara işkence etmekten hoşlanmadır. Bunlar yalnız çocuklara işkence ederler ise, bu çocuklara işkence etmekten zevk. alan bu adamlar, insanlık dediğimiz tümde bulunan başka varlıklara karşı çok iyi, hattâ şefkat göstererek, tahsilli ve insansever Avrupalılara yakışır gibi davranırlar. Oysa çocuklara işkence etmekten çok zevklenirler. Bu anlamda, çocukları kendilerine o zevki veriyorlar diye çok severler. İşkenceye meraklı insanları asıl tahrik eden şey, o küçük varlıkların kendilerini savunmak imkânından yoksun bulunmaları, gidecek yerleri ve başvuracak kimseleri olmayan bu yavrucakların melek kadar saf olmalarıdır. İşkence edenin damarlarındaki kanı tutuşturan işte budur. Her insanda muhakkak bir canavar gizlenir, her insanın içinde bir canavar vardır. Bu canavar çürümüş bir vücuttan, işkence edilen kurbanın attığı çığlıkları duyunca gittikçe alevlenen bir şehvetten doğar. Ahlâksızlığın, bulaşıcı hastalıkların, negrisin, hasta böbreklerin ve daha birçok nedenlerin yarattığı, zincirlerinden boşanmış bir canavardır bu.