Bağdadi’nin ölümü DEAŞ’ı nasıl etkileyecek? » Politik Gündem <Haberin Özgür Sesi>
2019-11-04T15:00:27+03:00	Ana Sayfa Analiz, Dış Politika 4 Kasım 2019 85 Görüntüleme
DEAŞ bugün global olarak oldukça geniş bir yelpazeye sahip bir “marka” hâline geldi. Global propaganda ağı hâlâ çok güçlü. Liderlik problemi yaşasa bile bu markanın hâlâ satın alma gücü olduğunu düşünüyorum. Dünyaya dağılmış üyeler kısa süreli başka örgütlere devredilebilir.
Bağdadi’nin öldürülmesi elbette DEAŞ’ın sonunu getirmeyecek. Bunu söylemek çok büyük iyimserlik olur. Artık liderlerin ölümüyle örgütlerin dağıldığı ve yok olduğu dönemlerde değiliz. Bin Ladin sonrası el-Kaide nasıl ayakta kaldıysa DEAŞ da farklı form ve biçimlerde ayakta kalacak. “Hilafet” DEAŞ için zaten sürdürebilir değildi. Örgütü bekleyen ilk kriz Bağdadi sonrası kimin lider olacağıdır. Şimdilik adı geçen isimleri bir kenara bırakırsak liderlik sorununun şu temel parametrelerde önemli olduğunu söyleyebilirim:
Üçüncüsü, bir geçiş dönemi planlayabilir. Geçici süre küresel bir isim örgüte liderlik yapar. Böylece örgüt öncelikle hayatta kalmayı planladığı uygun ortama kadar Hilafet ilanını ötelemeyi tercih edebilir. 2014’te Musul’da yaptığı gibi sembolik değeri yüksek, küresel bir eylemle bir Halife atamaya çalışır. Bu, Irak veya Suriye’de de olmak zorunda değildir. Bu seçeneklerden hangisinin tercih edileceğini ileriki günlerde göreceğiz.
Bu seçeneklerden ilkini tercih ettiğinde DEAŞ Hilafetin ideolojik cazibesinden faydalanmayı devam ettirmeyi deneyecektir. Tabii, belirli bir kara parçasında egemenliğini kaybetmiş DEAŞ’ın Hilafeti ve devlet olma iddiasını nasıl sürdüreceği ciddi bir engel olarak önüne çıkacaktır. DEAŞ muhtemelen bu sefer de bir ütopya olarak Hilafeti Sünni toplumda canlı tutarken Irak ve Suriye’deki toplumsal ve mezhepsel gerilimlerden faydalanmaya devam edecektir. Yine de ABD, Rusya ve Türkiye arasında varılan mutabakat DEAŞ’ın etkinlik alanını oldukça sınırlayacaktır. Fakat bu DEAŞ’ın farklı coğrafyalarda ve çatışma alanlarında olmayacağı anlamına gelmez… Zaten DEAŞ uzunca bir süredir kendisini dünyanın farklı çatışma alanlarına klonlamış vaziyettedir. Endonezya’da, Keşmir’de, Afganistan’da, Libya’da veya Batı Afrika’da eyaletleri var. Bu nedenle DEAŞ muhtemelen yeni çatışma alanlarında varlığını devam ettirecektir. Balkanlar’ı da bu riskli bölgelere ekleyin derim…
DEAŞ bugün küresel olarak oldukça geniş bir yelpazeye sahip bir marka hâline geldi. Global propaganda ağı hâlâ çok güçlü. Liderlik sorunu yaşasa bile bu markanın hâlâ satın alma gücü olduğunu düşünüyorum. Dünyaya dağılmış üyeler kısa süreli başka örgütlere devredilebilir. Böylece hem hayatta kalırlar hem de eylem yapma potansiyellerini korumuş olurlar. Bu süre Türkiye için de tehlikeli bir süreç. Zira DEAŞ’ın Irak ve Suriye’deki başarısızlığının faturası Türkiye’ye kesiliyor. Batı kamuoyu her ne kadar anlaşılmaz biçimde Türkiye’nin DEAŞ ile mücadelesini görmezden gelse de Türkiye her hafta birçok eylem aşamasındaki DEAŞ’lıyı yakalamayı başarıyor. DEAŞ’ın literatüründe ve yazışmalarında Türkiye kadar tehdit alan bir başka ülke yok gibidir!
DEAŞ, Sünni coğrafyada yayılım gösterse de dinî ideoloji ve inanç olarak Vehhabiliğin katılaştırılmış bir biçimine yaslanır. Bu ideolojinin temelinde; kendi dışındaki tüm Müslümanları düşmanlaştırmak müzakere ve diyaloğu reddetmek, direniş ve cihat adı verilen silahlı mücadeleyi tek seçenek olarak kabul etmek vardır. Radikal Selefîliğin yayılımı DEAŞ’ın eleman teminini kolaylaştırıyor. Şiddet eylemleri için ona bir meşruiyet zemini sağlıyor. DEAŞ’a meşruiyet sağlayan dinî politik ideoloji bu savaşta zarar görmemekte, sürekli güçlenmektedir. Çünkü bu ideolojiye meşruiyet kazandıran karşı söylem Şiilik ile PKK eksenli Kürt söylemin seküler hatta Marksist din karşıtı söylemi tarafından inşa edilmektedir. DEAŞ ve Sünni Araplar bölgede aslında Selefî ideoloji tarafından çevrelenmişlerdir.
DEAŞ’ın ideolojisini besleyen tek şey dinî politik değil kuşkusuz. DEAŞ’a gelen yabancı savaşçıların büyük çoğunluğu dinî bir eğitimden geçmiş değillerdi. Hatta birçok yabancı savaşçı din eğitimi bile almamıştı. Avrupa’dan veya Asya’dan gelen savaşçıların büyük bir kısmı radikalleşmeye doğru itilmiş bireylerden oluşuyordu. Bununla şunu kastediyorum: Ülkelerinde gördükleri ayrımcılık, ötekileştirme, hayat biçimlerine yönelik saldırılar insanları terör örgütlerine doğru itiyor!
Toplumdaki siyasi kültür ve rekabet birbirini dışlayıcı ötekileştirici bir dille yapılıyorsa ve özellikle kimlik siyaseti sertleşmiş ise bu kültür içinde bireyler arası diyalog kurma imkânı azalır ve ayrışma kolaylaşır. Bu yüzden şiddete çağrıyı ve şiddete itmeyi içeren ideolojiyi siyasi, sosyal, kültürel ve dinî bir çerçevede görmek gerektiğini savunuyorum. Batı’da artan İslomofobi, Çin’in Uygur Türklerine uyguladığı zorbalık, ötekileştirme Batı’da artan beyaz faşizm ve sol aşırılık DEAŞ’a can suyu olmaya devam edecektir. DEAŞ’ın ideolojisi yalnızca dinî nedenlerle değil Batı’dan ve Çin’den yükselen İslam karşıtlığı nedeniyle de diri kalmaya devam edecektir…
Bu köşe yazısı 02.11.2019 tarihinde Türkiye Gazetesi’nde yayımlandı.
İlker Başbuğ’un avukatlarından ‘Yüce Divan’ açıklaması