Padişahların Giydikleri Sihirli Gömleklerin Sırrı - Ünye Kent Gazetesi
Sarayda padişahların kıyafetlerinin altına giydikleri tılsımlı gömleklerin, onları nazara, her türlü kötülüğe karşı koruduğuna, hastalara şifa verdiğine inanılırdı.
Savaşa veya sefere çıkılmadan önce üzerinde Fetih Suresi veya farklı bazı ayetlerin yazılı olduğu tılsımlı gömlek giyilirdi.
Topkapı Sarayındaki koleksiyonda Cem Sultan'dan İkinci Murat'a kadar belgeli, pek çok gömlek var.
'Tılsımlı Gömlekler', üzerlerindeki yazı ve süslemelerle dönemin sosyal yaşamını ortaya koyan adeta bir tarih, çözülemeyen şifreli kodlarıyla gizemini hâlâ koruyan giysiler, geçmişle günümüz arasında köprü kuran bir kültür mirası niteliğindedir.
Osmanlı sultanlarının ‘tılsımlı gömleklerinin sırrı hâlâ çözülemiyor. Osmanlı padişahlarının savaşta galip gelmek, nazardan korunmak ve şifa bulmak için giyindikleri tılsımlı gömleklerin üzerindeki harf ve rakamların işaret ettiği anlam şimdilik bir sır. Üstelik çözülemeyen yalnızca şifreler değil, kumaşların nasıl dokunduğu da anlaşılabilmiş değil.
Kumaşlar çoğunlukla o zamanki adıyla Tonguzlu olan Denizli'den geliyor. Denizli'nin kaliteli pamuğundan dokunan bezler, iç giyimi olarak tasarlanan tılsımlı gömlekler için bire bir.
Hattatların kâğıdı terbiye etmek için kullandığı aharlama yöntemiyle yazıya elverişli hale getirilen kumaşlar nakkaşlar atölyesinde işlenmiş.
Bir gömlek üzerinde3-4 yıl uğraşmışlar.
Gömleklerin üzerine celi, sülüs, kufi yazıyla (Hat sanatında yazı karakterleri) işlenen ayetler ve dualar, kare, yıldız gibi geometrik şekillerin ya da Kadem-i Saadet, Süleyman Mührü, Zülfikâr, lale gibi anlamlı motiflerin içine yazılmış.
15-20 ci yüzyıl arasında hazırlanan padişah giysilerini içeren saray koleksiyonunda Peygamberimizin nübüvvet mührü, (Hazreti Muhammed’in iki kürek kemiği arasında bulunan leke peygamberlik mührü ve nişanesi anlamına gelmektedir.)
Hilye-i Şerif (Muhammed'in vasıflarını tasvir eden kitap ve levhaları ifade etmek için Hilye-i Şerif kullanılmıştır. ... Sözlükte “süs, ziynet, kolye” gibi mânalara gelen hilye mecazen “yaratılış, sûret ve güzel vasıflar” demektir.) ve O'nun için yazılan Kaside-i Bürde'yle (Kaside-i bürde, Mevlid kasidesi gibi, Peygamber efendimizin üstünlüğünü anlatan, onu öven bir kasidedir) .bezenmiş dört gömlek yer alıyor. Ancak diğer gömlekler üzerinde de yine Peygamberimize ait Kadem-i Saadet (Peygamberimizin ayak izi) ve Kutsal Emanetler motifleri kullanılmış.
Tılsımlı gömlekler üzerinde sıkça yer alan iki motif ise Hz. Ali'nin ucu çatallı kılıcı ‘Zülfikâr' ve çoğunlukla Musevi inancıyla bağdaştırılan Süleyman Mührü.
Gömleklerde Süleyman Mührü'nün saltanatın ebediyetini temsilen kullanıldığını ve Allah, Hz. Muhammed ve Hz. Ali isimlerinin çoğunlukla bir arada anıldığını tespit etmişlerdir.
Koleksiyonun en eski tarihli gömleği Şehzade Cem'e ait. Üzerinde 1477-1480 yılları arasında yapıldığına dair bir not bulunan gömlek ihtimal ki, 18 Temmuz 1482'de Anamur açıklarında şövalyelerin gemisine binerek Rodos'a hareket eden Cem Sultan'ın üzerindeydi. Talihsiz şehzade, saltanat yarışından galip çıkması için giydiği tılsımlı gömleğe rağmen Rodos'ta esir alındı.
Viyana kuşatmasında bozguna uğrayan Merzifonlu Kara Mustafa Paşa'nın gömleğinin hâlâ Viyana'da bir manastırda olduğu tahmin ediliyor.
Nitekim 2. Selim'e Hürrem Sultan tarafından diktirilen gömlek yalnızca Selim ve Rüstem Paşa'nın entrikalarıyla boğdurulan Şehzade Mustafa'nın hazin sonunu da anlatır.
Allah’ım sevgili kulun
Mustafa'nın gönlüne göre ver!
Tılsımlı gömlekler sadece padişahlar ve şehzadeler için yapılmamış. Saray çevresine yakın paşalardan özellikle makam hırsı olanlar da kendileri için gömlek hazırlatmışlar. Onlardan biri Moralı Hasan Paşa, gömleğinin üzerine şöyle yazdırmış:
"Allahım senden sevgimi, muhabbetimi kulun Mustafa'nın gönlüne vermeni dilerim. Nasıl vahyini sevgilin Muhammed'in kalbine ilham etmişsen ruhumla Sultan Mustafa'nın ruhunu uzlaştır."
Gömleğin yakasındaki küçük karelerde ise "Ey her şeyi kolaylaştıran Allah’ım, Hasan Paşa'nın muradını da kolaylaştır." yazıyor. Hasan Paşa'nın muradı sadrazam olmak. Moralı Hasan Paşa sonunda muradına ulaşıp sadrazam olabilmiş. Dönemin tarikat dergahlarında, sarılıktan, akrep sokmasından korunmaya yönelik hazırlanan gömlekler arasında kadınları eşlerine şirin gösteren gömlekler de var. İç gömleklerden günümüze ulaşanlar, üzerlerindeki leke hatta yaka kirleriyle duruyor; çünkü bu gömleklerin yıkanması mümkün değil.
Türkiye’de tılsımlı gömlekler üzerindeki şifreyi çözmeye çalışan tek uamanı Mehlika Orakçıoğlu şu günlerde 2ci Selim’in gömleğini inceliyor. Gömleğin ön yüzündeki küçük karelere yerleştirilen rakamlarla Fetih Sûresi’nin kodlandığını keşfetmiş.
İncelenmeyi bekleyen onlarca tılsımlı gömlek olduğu hesaba katılırsa gömleklerin dilinin çözülmesinin hayli vakit alacağı söylenebilir. Fakat onun hâlihazırda çözdüğü bir figür var. Yavuz Sultan Selim’in kaftanı üzerindeki desenleri inceleyerek ‘ellerini gökyüzüne açmış yakaran insan figürü var.
Talihsiz Şehzade Cem’in gömleği
Mevcut gömleklerin en eskisi Şehzade Cem'e aittir. Kitabesindeki kayda göre, yapımına 30 Mart 1477 Pazar gecesi güneş koç burcunda, 19 derecede iken saat 3’ü 57 dakika geçe başlandığı ve 29 Mart 1480 Salı gecesi güneş yine koç burcunda 19 derecede iken saat 12’yi 36 dakika geçe bitirildiği yazılı.
Cem Sultan, 18 Temmuz 1482'de Anamur açıklarından şövalyelerin gemisine binerek Rodos'a hareket ederken muhtemelen bu gömlek üzerindeydi. Cem Sultan saltanat yarışını kazanmak için mi, yoksa şehit olması halinde ayetli-hadisli, dualı bir gömlekle kabre girmek için mi bu gömleği giydi, bilmiyoruz. Bildiğimiz şu ki, “Tılsımlı Gömlek” Cem Sultan’ın galip gelmesini sağlayamadı.…
Bu gömleklerin en önemli özelliği, savaşa giden padişahların zırh altına giymeleri… Padişahların zırh altına giydikleri gömleklerde Fetih Suresi dikkat çekiyor.
Gömleklerin ilham kaynağı yine Kur’an’dır: Yusuf Suresi’nde, Hz. Yusuf’un “Mısır Azizi” olduğu sırada, tahıl almaya gelen kardeşlerine bir gömlek verdiği ve babasına iletilmesini istediği, Hz. Yakup’un, bu gömleği yüzüne sürdüğü ve ağlamaktan görmez olan gözlerinin açıldığı anlatılıyor
Tılsımlı gömlekler, üzerlerine cin sembollerinin, bedensiz varlıklarla temasa yaradığına inanılan şekillerin ve çeşit çeşit duaların işlenmiş olduğu ipekten yapılmış giyeceklerdir ve Topkapı Sarayı’nda bunlardan çok sayıda vardır.
Cem Sultan’a ait olan ve yine sarayda muhafaza edilen tılsımlı gömlek ise, hiç kullanılmamış, hattâ gömleğin yakası bile açılmamıştır.
Topkapı Sarayı’nda üzeri dualarla, muskalara mahsus işaretlerle işlenmiş rengârenk bir gömlek var: Cem Sultan’a, Fatih’in gurbetlerde can veren bahtsız şehzadesine ait bir gömlek... Zamanın en iyi ipeğinden, bin bir emek ve göz nuru harcanarak yapılmış ama sadece giyilmeleri için değil, bir başka maksatla dokunmuş...
Amaç, üzerindeki işaretlerin giyeni kötü etkilerden korumaları. Sadece bu kadar da değil; cin, peri, vesaireyi yaklaştırmayacaklarından, şans ve baht açacaklarından emin olunması. İşte bu yüzden, üzerleri çeşit çeşit bedensiz varlıklarla temasa yaradığına inanılan, içlerinde harf veya rakam yazılı küçük kutucuklara bölünmüş karelerle yahut dikdörtgenle dolu.
Kaynak. Osmanlı tarihi ve araştırmaları vakfı
Ünye-Canik Dergisi 18 ci sayı
Anahtar Kelimeler : Padişahların, Giydikleri, Sihirli, Gömleklerin, Sırrı