Özel Eğitimde Müzik
Müzik ortaya çıkışından bu yana sürekli gelişmeler kaydederek günümüze kadar gelmiştir. Bugün müzik; yemek, içmek, nefes alıp vermek kadar doğal bir ihtiyaç olarak kabul edilmektedir. Çocukların müziğe karşı doğuştan bir ilgileri vardır. Araştırmacılar daha bebeklerin anne karnındayken duymaya başladıklarını ve bu dönemde iken müzik ve insan ilişkisinin başladığını savunmaktadırlar. Yeni doğan bebekler annesinin sesleri ile rahatlamakta, ninni ile uykuya geçmekte ve annelerinin söyledikleri ninnilerine eşlik etmektedirler.
Seashore, Schoen, Lundin, Opper, Gabriel, Young, Weiser ve Gordon adlı ünlü araştırmacılar, araştırmalarında çocukların müzik yeteneklerinin oluşumunda;
unsurlarının önemli ve etkili olduğunu belirtmişlerdir.
Özel eğitimde kullanılan müzik etkinliklerinin önemi:
 Özel eğitimde müzik çok değerlidir; çünkü başarı getirir. Özel eğitime muhtaç çocuklar için başarının kendisi çok önemlidir.
 Müzik etkinlikleri ile özel eğitime muhtaç çocukların motivasyonu artar.
 Çocuklar eğlence, yaratıcı ifade ve duygusal tepkilerde deneyim kazanırlar.
 Çocuklar duygularını, düşüncelerini ve yaşadıkları olayları rahatça ifade ederler ve çocukların streslerinin azalmasında müzik son derece etkilidir.
 Çocukların öz saygılarının gelişimine yardımcı olur.
 Çocuklar sakinleşir, onlara dinlenme ortamı sağlanır.
 Çocukların benlik değerlerinin artmasına yardımcı olur.
 Çocukların dinleme becerileri, işitsel algıları ve dikkat süreleri artar.
 Dili kullanmalarında yardımcı olur.
Çocuklar müzik ile duygu ve düşüncelerini rahatça ifade ederler. Müzik etkinlikleri, engelli çocukların eğitim programına yerleştirilirken şu hususlara dikkat edilmelidir:
 Engelli çocuklarda karşılaşılan problemler
 Etkinliklerin amacı
 Etkinliklerin planlanması
 Eğitimcinin özellikleri
 Çalışılan mekânın özellikleri
 Materyal seçimi
Bu hususlara dikkat edilerek müzik etkinlikleri eğitim programına yerleştirilmelidir. Özel eğitime muhtaç çocuklar, normal gelişim gösteren çocuklar gibi müzik
etkinliklerinden sayısız yararlar sağlarlar. Ancak engellilerle çalışmak oldukça zordur. Çünkü bu çocuklarda temel özrün yanı sıra çeşitli problemler görülebilir. Bazı engellilerde bu problemlerden biri bulunabilir, bazılarında ise iki, üç veya daha fazla problemden bahsedilebilir.
Bu problemlerden bazıları şunlardır:
 Engelli çocuklar göz kontağı kurmakta zorluk çekebilirler.
 Yönergeleri izlemede zorluk çekebilirler.
 Kendilerine güvenleri az olabilir.
 Verilen görevleri tek başına tamamlamada güçlükleri olabilir, bu yüzden yardım gerekebilir.
 Belli süre oturmada problem yaratabilir.
 Koordinasyonla ilgili sorunları olabilir.
 Arkadaşlarına vurma, çalışmalar sırasında arkadaşları ile konuşma,
arkadaşlarını rahatsız etme gibi davranışlar gösterebilir.
 Grup aktivitelerine katılma ve yürütmede zorluk çekebilir.
 Dil gelişimlerindeki gecikme nedeni ile soruları cevaplayamama, tek veya iki kelimelik cevaplar verme, şarkılara katılamama gibi problemler görülebilir.
 Sorumluluk almada güçlük yaşayabilirler.
Özel eğitime muhtaç çocuklara eğitimcinin yardımı gerekebilir.
Özel eğitime muhtaç çocuklarla çalışırken karşılaşılabilecek bu tür problemlerden dolayı eğitimci, engelli çocuklar için eğitim programlarının amaçlarını belirlerken şu noktalara dikkat etmelidir:
 Eğitimci, eğitim programlarını hazırlarken ve amaçları belirlerken çocukları çok iyi tanımalıdır.
 Çocukların özür gruplarını ve derecelerini göz önünde bulundurmalıdır.
 Çocukların hazır bulunuşluluklarını dikkate almalıdır.
 Çocukların gelişim düzeylerini çok iyi bilmelidir. Amaçları buna göre belirlemelidir.
 Amaçlar basitten zora doğru bir sıra izlemelidir.
 Amaçların hemen gerçekleşmesi beklenmemelidir.
 Farklı amaçları farklı zaman dilimlerinde başarabileceği unutulmamalıdır.
 Amaçlar mutlaka basamaklandırılarak program içine yerleştirilmeli ve gerekli pekiştirmeler yapılmalıdır.
 Müzik, eğitim programı içine bir eğitim aracı ve yöntemi olarak etkin bir şekilde yerleştirilmeli ve çocukların tüm gelişim alanlarını desteklemelidir.
Eğitimci, amaçlarını çalışacağı çocukların düzeyine göre belirlemelidir.
Özel eğitimde müzik programları planlanırken belirlenebilecek genel amaçlar:
 Şarkı söyleme sırasında veya enstrüman kullanılan durumlarda göz kontağı kurabilme
 Enstrümanları kullanarak el – göz koordinasyonu sağlayabilme
 Aynı anda iki elin koordinasyonunu sağlayabilme
 Dikkatini müziğin ritmine yoğunlaştırabilme
 Şarkı dinleyebilme
 İsimlerin geçtiği şarkılar ile kendinin ve diğer kişilerin farkına varabilme
 Yardımlaşma ve paylaşmayı öğrenebilme
 Dili kullanma yeteneğini geliştirebilme
 Yeni sözcükler kazanabilme
 Sesini doğal bir şekilde kullanabilme
 Konuşmadaki ses iniş ve çıkışlarını doğru zamanda yapabilme
 Müzik eşliğinde vücudu koordineli bir şekilde kullanabilme ve hareket becerisi kazanabilme
 Müziğin ritmine uygun hareketler üretebilme
 Müzik sevgisini kazanabilme
 Duygularını müzik aracılığı ile ifade edebilme
 Bir gruba ait olma bilincini kazanabilme
Yukarıda sözü edilen amaçlar en sık karşılaşılan amaçlardır, çalışmaların düzeyine göre bu amaçlara yenileri eklenmelidir. Amaçların bir kısmı daha öncelikli ele alınırken bir kısmı sonraya bırakılabilir.
Eğitimci amaçlarını çalışacağı çocukların düzeyine göre belirlemelidir.
Eğitimci engelli çocuklar için müzik eğitiminin amaçlarını belirlerken bu çocuklar için yukarıda sözü geçen genel amaçların yanı sıra farklı amaçlar da belirleyebilir.
Özel eğitimde müzik etkinlikleri planlanırken belirlenebilecek farklı amaçlar şunlardır:
 Müzik dinleyebilme
 Müziği gürültü ve bağırma sesinden ayırt edebilme
 Hafif ve şiddetli sesleri ayırt edebilme
 Şarkı söylerken sesini, nefesini ayarlayabilme
 Müzik çalışmaları sırasında uygun davranışı gösterebilme
 Grupla şarkı söylerken gruba uyabilme
 Boş zamanlarında müzik dinleyebilme
 Radyo, teyp, CD gibi aletleri kullanabilme, koruyabilme, temizleyebilme
 Hoşlandığı müziği ayırt edebilme
 Müzik zevki geliştirebilme
Eğitimci amaçları belirlerken en çok şu noktaya dikkat etmelidir: “Amaçlar mutlaka basamaklandırılarak program içine yerleştirilmelidir.”
36 – 72 aylık çocukların okul öncesi eğitim programında yer alan amaçlardan örneğin “Sesin kaynağını tanıyabilme” amacı engelli çocuklar için şu şekilde aşamalandırılabilir:
 Önünde iki seçenek olması durumunda, pano arkasında verilen sesin kaynağın deneme yanılma yolu ile gösterir.
 Pano arkasından verilen sesin kaynağının, önündeki iki seçenekten hangisi olduğunu gösterir.
 Pano arkasından verilen sesin kaynağının, önündeki üç veya daha fazla seçenekten hangisi olduğunu deneme yanılma yolu ile gösterir.
 Pano arkasından verilen sesin kaynağının, önündeki üç veya daha fazla seçenekten hangisi olduğunu gösterir.
 Önünde iki seçenek olması durumunda pano arkasından verilen sesin kaynağını deneme yanılma yoluyla söyler.
 Pano arkasından verilen sesin kaynağının, gözü önündeki iki seçenekten hangisi olduğunu söyler.
 Pano arkasından verilen sesin kaynağının, gözü önündeki üç veya daha fazla seçenekten hangisi olduğunu deneme yanılma yolu ile söyler.
 Pano arkasından verilen sesin kaynağının, gözü önündeki üç veya daha fazla seçenekten hangisi olduğunu söyler.
 Pano arkasından verilen sesin kaynağının, gözü önündeki dört veya daha fazla seçenekten hangisi olduğunu deneme yanılma yolu ile gösterir.
 Pano arkasından verilen sesin kaynağının, gözü önündeki dört veya daha fazla seçenekten hangisi olduğunu söyler.
 Pano arkasından verilen sesin kaynağını, gözü önünde seçeneklerin olmadığı durumda da söyler (Daha önceki basamaklarda pano arkasındaki seçeneklerin eşleri çocuğun önünde vardır. Bu basamakta ise seçenekler sadece pano arkasında vardır, eşleri çocuğun gözü önünde değildir.).
özel eğitim müzik dersi