Basın AçıklamalarıBasın KöşesiGündem	TBMM İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu Başkanı Çavuşoğlu: İnsan hakları tüm insanlar içindir
TBMM İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu Başkanı Hakan Çavuşoğlu, Milliyet gazetesinden Abdullah Karakuş’un sorularına yanıt verdi
Dünyada yaşanan insan hakları ihlallerini nasıl değerlendiriyorsunuz, ihlallerin olmaması için neler yapılabilir
İnsan hakları, en genel anlamıyla insana insan olduğu için, diline, dinine, ırkına, cinsiyetine, milliyetine, sosyal statüsü ve rengine bakılmaksızın tanınan haklardır. İnsan hakları, tüm insanların hak ve saygınlık açısından eşit ve özgür olduğu kabulüne dayanır. Bu durum temel insan hakları metinlerinden olan İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi’nin 1.ci maddesinde şöyle geçer: “ Bütün insanlar özgür, onur ve haklar bakımından eşit doğarlar.” Netice itibariyle insan hakları, insanın insan olması hasebiyle sahip olduğu çekirdek hakları koruma altına alır ve kişinin hiçbir şekilde bu haklardan feragat etmesi mümkün değildir. Yaşama hakkı, seyahat özgürlüğü, seçme ve seçilme hakkı, eğitim hakkı bu temel haklardandır.
Dünyaya baktığımızda, insan hakları ihlallerinin ürkütücü boyutlarda bir yaygınlığa ulaştığı görülmektedir. Savaşlar, din, renk ve cinsiyet temelli ayrımcılık, özellikle tüm dünyada İslam karşıtlığının gündelik hayatı Müslüman yoksunlar için giderek zorlaştırması, işkence ve kötü muamele, 100 milyonunu çocukların oluşturduğu 1 milyar civarındaki engellinin varlığı, kadınlara yönelik şiddetin hem günlük hayatta yaygınlaşması hem de savaşlarda yıldırıcı bir silah olarak kullanılması, özellikle son yıllarda Avrupa’da kimi ülkelerin Suriyeli mültecilere karşı tutumları, bazı Avrupa ülkelerinin sığınma taleplerini haklı bir gerekçe olmaksızın reddi ve zorla iadeler, Müslüman ve mülteci karşıtı gösterilerin yıldan yıla artıyor oluşu, ırkçı ve yabancı düşmanı saldırılara karşı etkin çözüm yolları aranmaması insan hakları ihlallerini insani ve medeni bir yaşama ahlakı ve hukuku açısından kabul edilemez boyutlara taşımış bulunuyor. Arakan’da 700 bin civarında Rohingyalı Müslümanın sırf dinlerinden dolayı etnik temizliğe maruz kalmaları, Suriye’deki iç savaş yüzünden nüfusun neredeyse yarısının mülteci haline gelmesi, kitlesel insan hakları ihlallerinin en önemlileri olarak öne çıkmaktadır.
İnsan haklarının korunması ve güçlendirilmesi dış politika ve uluslararası bağlamda çok önemli bir rol oynuyor. Zira, sistematik insan hakkı ihlalleri sıklıkla çatışma ve krizlerin ilk adımını oluşturuyor.
Türkiye AB’deki partnerleri ve BM ile işbirliği içerisinde hem Türkiye’de hem de tüm dünyada insan hakları standartlarının korunması ve iyileştirilmesi için çalışıyor.
Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu, Türkiye ölçeğinde ayrımcılık ve ırkçılığa karşı korumayı destekliyor. Kamu Denetçiliği Kurumu, idarenin eylemlerinde insan haklarını gözetmesine dönük önemli iyileştirici katkılar sağlıyor.
TBMM İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu da hem ulusal hem de uluslararası düzeyde insan hakları konusundaki farkındalığın arttırılmasına dönük çalışmalar yaparken, bireysel başvuru kabul eden bir insan hakları koruma mekanizması olarak işlev görüyor.
Cemal Kaşıkçı olayını nasıl değerlendiriyorsunuz, Arabistan yönetiminin tavrı eleştiri konusu oldu
Cemal Kaşıkçı olayı, bir elçilik sınırları içinde ama Türkiye’de gerçekleşti. Siyasi muhaliflerin keyfi bir şekilde sindirilmesi ve ortadan kaldırılması açık bir insan hakları ihlali örneğidir. Gazeteci Cemal Kaşıkçı’nın öldürülmesi de bunun en acı verici örneği.
Arabistan yönetimine çağrınız ne olacak?
Soruşturma sürecinde Türkiye ile işbirliği yapması ve sürecin bir BM soruşturmasına dönüşmesine imkan vermesi.
İnsan hakları ihlalleri açısından başta Arabistan olmak üzere Arap dünyasına yönelik bir mesajınız olacak mı?
Kadına şiddeti insan hakları açısından nasıl değerlendiriyorsunuz, bu konuda çağrınız ne olacak?
Filistin’e yönelik de büyük bir insan hakkı ihlali var. İsrail’in uyguladığı abluka var. Dünya devletlerinin Filistin yaklaşımını nasıl yorumluyorsunuz?
Daha geçtiğimiz hafta BM Genel Kurulu, Kudüs’ün uluslararası statüsünü teyit eden kararlar aldı. Dünyada BM kararlarını hiçbir yaptırıma maruz kalmadan uygulamama lüksüne sahip tek ülke İsrail(!) Dünya ülkelerinin büyük çoğunluğu, özellikle ilhak ve genişlemeye dayalı bugünkü yayılmacı İsrail politikasını reddederken, bazı güçlü ülke ve kurumların İsrail’e verdiği destek ahlaki ve hukuki temelden yoksun. Bu konuda etik siyasetle reel politik arasında büyük bir makas var. Bu düzenin değişmesi, BM düzeninin güncellenmesine bağlı. Bunun için Cumhurbaşkanımız Recep Tayyip Erdoğan “ Dünya beşten büyüktür” diyor. Sayın Cumhurbaşkanımızın bu sözü dünyanın ortak vicdanının sesidir.
Dünyaya Filistin ile ilgili çağrınız ne olacak?
Filistin ile ilgili dünyaya çağrımız, Gazze’deki hukuk dışı ablukanın kaldırılması, Gazze’ye insan, mal ve hizmet giriş-çıkışının serbest bırakılması, Filistin topraklarının yeni Yahudi yerleşim yerleri inşası yoluyla sürekli ilhak edilmesinin önüne geçilmesidir. İki devletli, 1967 sınırlarına dayalı bir çözüm kalıcı çözümdür. Kudüs’ün statüsünün ABD’ nin yaptığının benzeri emrivakilerle değiştirilemeyeceği artık dünyanın ortak kabulü.
Dünya insan hakları gününe yönelik mesajlarınız ne olacak?
İnsan hakkı açısından Türkiye’nin durumu nasıl, komisyonunuza ne gibi değerlendirmeler geliyor?
Son 16 yılda, yürürlüğe sokulan düzenlemeler ve Anayasa değişiklikleri Türkiye’nin insan hakları konusundaki görünümünü pozitif anlamda tamamen değiştirmiştir. Öyle ki, bu süreçte hayata geçirilen uygulamalar ve yapılan düzenlemeler “Sessiz Devrim” ifadesi ile kavramsallaştırılmıştır.
2004 yılında yapılan Anayasa değişikliği ile temel hak ve özgürlüklere ilişkin uluslararası anlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi halinde uluslararası anlaşma hükümlerinin esas alınacağı kuralı getirilmiştir. Bu düzenleme birçok Avrupa Konseyi üyesi ülkede bulunmayan bir düzenlemedir.
2010 yılında, insan haklarının korunması ve geliştirilmesi bakımından dönüm noktası olan Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru yolu tanınmıştır. Anayasa Mahkemesi, olağan kanun yollarını tüketmiş bireylerin insan haklarının ihlal edildiği iddiasıyla yaptıkları başvuruları kabul etmekte ve karar vermektedir. AİHM verdiği kararlarında, bu yolun tüketilmesi gereken etkili bir iç hukuk yolu olduğunu kabul etmiştir.
Kolluk şikayet sisteminin daha etkili ve hızlı işlemesini sağlamak, saydamlığını ve güvenirliliğini geliştirmek üzere Kolluk Gözetim Komisyonu kurulmuştur.
Basın ve ifade özgürlüğü alanında, AİHM ilkeleri doğrultusunda değişikler yapılmıştır. Bu kapsamda süreli yayınlar hakkında geleceğe dönük yayın durdurma cezası kaldırılmış ve basılı eserler hakkında çok sayıda toplatma kararı hükümsüz hale getirilmiştir.
Gözaltı ve tutuklama kararı verilebilmesi için “somut delil” kriteri getirilmiştir. Bilgi edinme yollarını geliştirmek için kamu kurumlarına başvuru hakkı ve bu başvurulara cevap verme zorunluluğu getirilmiştir. Kişisel Verilerin Korunması Kanunu, Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun…
Türkiye’nin insan hakları standartlarını geliştirmek üzere yaptığı bu gibi düzenlemeleri burada saymakla bitiremeyiz. Türkiye’nin insan haklarının korunması ve iyileştirilmesine ilişkin mevzuat alt yapısı son derece güçlüdür.
İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu bir denetim komisyonudur. Bir taraftan siyasi denetim fonksiyonunu yerine getirirken diğer taraftan bireysel başvuruları kabul etmektedir. Komisyonumuz, kendisine ulaşan başvuruları, konusuna göre ilgili idareden bilgi verilmesini talep etmek suretiyle siyasi denetim fonksiyonunu yerine getirmektedir. Öte yandan komisyonumuz kamu kurum ve kuruluşları ile özel kuruluşlardan bilgi istemek ve buralarda inceleme yapmak, ilgililerini çağırıp bilgi almak yetkisine sahiptir. Nitekim komisyonumuz “Hükümlü ve Tutuklu Hakları Alt Komisyonu” marifetiyle önümüzdeki günlerde cezaevlerinde incelemeler yapacak, tutuklu ve hükümlülerle görüşmelerde bulunacaktır.
Demokrasi diyen Avrupa’nın Türkiye’nin AB sürecine yönelik ikiyüzlü davranışını nasıl değerlendiriyorsunuz?
Bu ikiyüzlülük Türkiye-AB ilişkilerinin stratejik önemi ile uyuşmuyor. Karşılıklı işbirliği ve bağımlılık temelinde AB’li bir Türkiye, kazan-kazan olarak formüle edebileceğimiz bir sonuçtur. AB, Türkiye’ye tam üyelik yolunda taahhütlerini yerine getirmeyerek süreci dondurmaya yönelen bir tutum benimsemiş görünüyor. Bu iki tarafın da çıkarlarına hizmet etmemektedir. Türkiye, enerji ve güvenlik alanında AB için vazgeçilmez bir ortaktır ama demokrasi açısından da bu ortaklık aynı derecede önemlidir. Bunun için AB’ nin kolaylaştırıcı ve destekleyici bir tutum benimsemesi gerekmektedir.