Avrupa Birliği ile Müzakere Sürecinde Referanduma Gitmeye Gerek Var mı? | Turkish Forum
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan geçen hafta TRT World Forum‘un kapanış oturumunda Türkiye’nin Avrupa Birliği’ne üyelik müzakerelerinin devamı konusunda bir referandum düzenlenebileceğini gündeme getirmiştir: “Bir an önce yaklaşılsa da, biz de istikametimizi çizsek diye düşünüyorum. Sene 2018, hâlâ bizi oyalıyorlar. Böyle zulüm olmaz. AB bu mantıkla giderse bize düşen de herhalde 81 milyona gitmek, 81 milyon ne karar veriyor ona bakmak. Öyle Avrupa ülkeleri var ki, bir sene içine 2, 3 referandum sıkıştırıyor.”
Öncelikle referandumun ne anlama geldiğini bilmek gerekir. Referandum; anayasa değişikliği, yasaların kabulü veya önemli ülke sorununda halkın iradesini belirlemek amacıyla yapılan halkoylamasıdır. İlk defa 1789’da Fransız İhtilali sonucunda kullanılan bu sistemle yapılacak değişiklik için halkın onayı alınır. Eğer halk onaylamazsa değişiklik yapılmaz. Halkoylaması ABD ve İsviçre’de temel bir ilke olarak kabul edilmiştir.
Bunun üzerine ANAP Genel Başkanı Erkan Mumcu cumhurbaşkanının halk tarafından seçilebileceğini açıklayınca başbakan Recep Tayyip Erdoğan 2003 yılında katıldığı bir televizyon programında “başkanlık ve yarı başkanlık sistemi benim arzumdur” demiştir. Bunun üzerine AKP cumhurbaşkanının halk tarafından seçilmesini öngören anayasa değişikliğini gündeme getirmiştir. Değişiklik TBMM’de kabul edildikten sonra cumhurbaşkanı Sezer tarafından onaylanmayarak Meclis’e geri gönderilmiştir. Meclis’te aynen kabul edilerek cumhurbaşkanına tekrar geri gönderilen değişikliği Sezer halkoyuna sunma kararı almıştır. 22 Temmuz’da yapılan erken seçimde Adalet ve Kalkınma Partisi yüzde 46 oy oranına ulaşınca, MHP’nin desteği ile 367 olan toplantı yeter sayısı sağlanmış, 28 Ağustos’ta gerçekleşen üçüncü turda 339 oy alan Abdullah Gül cumhurbaşkanı seçilmiştir.
“Her üye devlet, kendi anayasal kurallarına uygun olarak Birlik’ten çekilmeye karar verebilir. Çekilme kararı alan üye devlet, niyetini Avrupa Birliği Zirvesi’ne bildirir. Birlik, söz konusu devletle, Avrupa Birliği Zirvesi tarafından belirlenen yönlendirici ilkeler ışığında, bu devletin Birlik ile gelecekteki ilişkisinin çerçevesini dikkate alarak, çekilmeye ilişkin kuralları belirleyen bir anlaşmayı müzakere eder ve akdeder. Bu anlaşma, Avrupa Birliği’nin İşleyişi Hakkında Antlaşma’nın 218’nci maddesinin 3’ncü paragrafına uygun olarak müzakere edilir.
Anlaşma, Birlik adına, Avrupa Parlamentosu’nun muvafakatini aldıktan sonra, nitelikli çoğunlukla hareket eden Konsey tarafından akdedilir. Anlaşmaların ilgili üye devlete uygulanması, çekilme anlaşmasının yürürlüğe girdiği tarihte, bunun gerçekleşmemesi halinde, Avrupa Birliği Zirvesi oybirliğiyle ve ilgili üye devletle mutabık kalarak süreyi uzatmadığı takdirde, 2. paragrafta belirtilen bildirimden iki yıl sonra sona erer. 2 ve 3. paragrafların amaçları doğrultusunda, çekilen üye devletin Avrupa Birliği Zirvesi’ndeki veya Konsey’deki temsilcisi, Avrupa Birliği Zirvesi veya Konsey’de kendisini ilgilendiren görüşmelere ve kararlara katılamaz. Nitelikli çoğunluk, Avrupa Birliği’nin İşleyişi Hakkında Antlaşma’nın 238’nci maddesinin 3’ncü paragrafının (b) bendine göre belirlenir. Birlik’ten çekilen bir devlet Birliğe yeniden katılmak isterse, talebi 49’ncu maddede belirtilen usule tabi olur.”
Tarihi referandumda İngiltere ve Galler’de (Wales) AB’den ayrılmayı isteyen, İskoçya ve Kuzey İrlanda’da ise AB’de kalmak isteyen seçmenlerin tercihi öne çıkmıştır. Sandıktan çıkan kararın hukuki bir bağlayıcılığı olmamasına rağmen Başbakan David Cameron liderliğindeki Muhafazakar Parti hükümeti süreci başlatmıştır.
İngiltere’de 24 Haziran 2016 tarihinde yapılan oylamadan önce 2013, 2014 ve 2015 yılarında yapılacak bir referandumda sorulacak sorular tartışılmış ve 11 soru hazırlanmıştır. Bu sorular Gal diline de çevrilmiştir. Sonunda aşağıdaki soru uygun görülmüştür. 58 yıllık AB tarihinde ilk defa bir ülke AB’den ayrılmayı oylamış, Birleşik Krallık’ın AB’den ayrılmasını isteyen seçmenlerin oranı yüzde 51,8 olurken AB yanlıları ise yüzde 48,2’de kalmıştır. Referandumda kullanılan oy pusulası aşağıdadır.
Cumhurbaşkanı Erdoğan, Avrupa Birliği ile ilgili temaslarda bulunmak üzere gittiği Belçika’da 5 Eylül 2015 tarihinde “Avrupa’nın kaderini ve geleceğini Türkiye’den ayrı düşünmek mümkün değildir. AB ile müzakere sürecimizin suni siyasi engellerden arındırılarak tekrar canlandırılması gerektiğini belirttim. Avrupa Birliği stratejik hedeftir” demiştir. Erdoğan TBMM Genel Kurulu’nda 1 Ekim 2017 tarihinde “Bu süreci bitiren, havlu atan, vazgeçen taraf biz olmayacağız. Aslına bakarsanız, bizim Avrupa Birliği üyeliğine ihtiyacımız kalmamıştır” açıklamasında bulunmuştur. Fakat nedense 1 yıl sonra TBMM’nin açılışında tam tersine “AB’ye sırtımızı dönmemiz söz konusu değil” diyerek zihinleri karıştırmıştır.
Başbakan’ın 25 Temmuz 2012 tarihinde Kanal 24’de katıldığı Sansürsüz Özel canlı yayınında “Türkiye AB sürecini unuttu mu?” şeklinde soruya verdiği cevap, Türkiye’de acaba eksen kayması mı oluyor sorusunu gündeme getirmiştir: “Çok açık ve samimi söyleyeyim, bizim aslında AB sürecini unutmak, kaybetmek diye bir şey söz konusu değil… Onun için geçenlerde Sayın Putin’e onu söyledim, ‘bizi Şanghay Beşlisi içine alın’ dedim. Alın bizi Şanghay Beşlisi içine biz de AB’ye ‘allahaısmarladık’ diyelim, ayrılalım oradan.” Bu cevap üzerine Yiğit Bulut’un “Şanghay Beşlisi’ne gelin denilse, Türkiye gider mi gerçekten?” sorusuna Başbakan “Gideceğimizi söyledik. Gelin denilirse, geliriz dedik” cevabını vermiştir. Bulut’un “İkisi birbirine alternatif mi?” sorusunu Erdoğan “Şanghay Beşlisi daha iyi, çok daha güçlü” diyerek cevaplandırmıştır.
Türkiye’nin yeni Berlin Büyükelçiliği’nin açılışı için 1 Kasım 2012 tarihinde Almanya’ya giden Başbakan’ın ziyaretini Frankfurter Allgemeine Zeitung gazetesi “Erdoğan AB’ye ültimatom verdi” başlığıyla verdiği haberde, Erdoğan’ın Cumhuriyet’in 100’ncü yılında Türkiye’nin AB’ye alınmaması durumunda AB’nin Türkiye’yi kaybedeceği sözlerine yer vermiştir. Almanya ziyareti sonrasında Putin’e yaptığı espriye de açıklık getirmiştir: “Bir noktada artık AB, Türkiye’yi kaybetme noktasına gelebilir. Putin’e yaptığım espride de ben bunu ima ettim. Kamuoyu önünde de anlatmıştım bunu. ‘Niye AB’ye giriyorsunuz’ diye bana takıldığında, ben de kendisine esprili bir cevapla Siz Şanghay Beşlisi’ne alın, biz de çıkalım karşılığını vermiştim.”
TBMM Genel Kurulu’nda 24 Mayıs 2016 tarihinde Cumhuriyetin 65, Adalet ve Kalkınma Partisi’nin 7’nci hükümetini sunan Başbakan Binali Yıldırım, “Türkiye’nin, AB’ye tam üyeliğini stratejik bir hedef olarak görüyoruz. Ancak, AB ile ilişkilerimizi, diğer ilişkilerimizin bir alternatifi değil tamamlayıcısı olarak tanımlıyoruz. Türkiye, AB’ye tam üyelik için bütün sorumluluklarını yerine getirmektedir. Buna karşın AB’nin Türkiye’ye yönelik konjonktürel yaklaşımları ve negatif ayrımcılık anlamına gelen uygulamaların doğru bulmuyoruz” demiştir.
Başbakan Cumhurbaşkanı olduktan sonra 2 Nisan 2017 tarihinde Ankara Atatürk Kültür Merkezi’nde toplu açılış töreninde Avrupalı liderlerin Vatikan ziyaretini hatırlatarak “AB’ye Türkiye’yi 54 yıldır niye almıyorlar anladınız mı? Olay tamamıyla Haçlı ittifakıdır” demiş, 9 Mayıs Avrupa Günü dolayısıyla yayınladığı mesajda ise referandum sürecinde kapıyı kapattığı Avrupa Birliği üyeliğini Türkiye için stratejik hedef olarak nitelemiştir: “Tarihi, coğrafi ve kültürel olarak yüzyıllardır Avrupa’nın bir parçası olan ülkemiz, stratejik hedef olarak gördüğü AB üyelik sürecini, karşılıklı saygı, eşitlik ve kazan-kazan anlayışı çerçevesinde devam ettirmek arzusundadır.”
Cumhurbaşkanı Erdoğan 4 Şubat 2018 tarihinde Roma ziyareti öncesinde La Stampa gazetesine verdiği röportajda, “”Türkiye aday ülke olarak yükümlülüklerini yerine getiriyor ancak üyelik süreci bizim tek başımıza ilerletebileceğimiz bir süreç değil. AB’nin de üzerine düşeni yapması gerekir. Her şeyden önce bize verilen sözlerin tutulması lazım. AB katılım müzakerelerinde hem önümüzü tıkıyor hem de sürecin ilerlememesinin sorumlusu bizmiş gibi gösteriyor. Bu haksızlıktır. AB üyesi bazı ülkelerin Türkiye için farklı alternatifleri gündeme getirmeleri de bir haksızlıktır. Türkiye’nin arzusu, AB’ye tam üyeliktir. Bunun dışındaki seçenekler, bizleri tatmin etmekten uzaktır. AB’den beklentimiz, önümüzdeki suni engellerin bir an önce kaldırılması ve yapıcı bir tutum izlenmesidir. Türkiye’nin üyeliği iç siyasi hesaplara kurban edilmemelidir” demiştir. (http://aa.com.tr/tr/dunya/cumhurbaskani-erdogan-abden-beklentimiz-onumuzdeki-suni-engellerin-kaldirilmasi-/1054022)
1959 yılında başlayan ama bir türlü sonuçlanmayan AB üyeliği gerçekleşemez ise, bunun alternatiflerinin ortaya konulmasının gerekli olduğunu düşünüyorum. AB Devlet ve Hükümet Başkanları’nın 17 Aralık 2004 tarihinde Türkiye AB’ye üye olamazsa, Türkiye’nin, AB kurumlarına demirlenmesi (is fully anchored in the European structures) tespitini uygun bulmuyorum. Demirlemek şu demektir: “Avrupa Birliği’ne eğer üye olamayacaksanız, AB’den fazla uzaklara da gitmeyin.” Bu bir Bobon kriteridir. Tarafımdan AB’nin çifte standardını belirmek için kullandığım Bobon kriterinin açılımı şöyledir: BO: Bizden Olanlar, BON: Bizden OlmayaNlar. Avrupa Birliği Türkiye’yi BON kapsamında algılasa da, Avrupa Birliği Bakanı Ömer Çelik’in Tallin’de 7-8 Eylül 2017 tarihlerinde düzenlenen AB Gayrıresmi Dışişleri Bakanları Toplantısı’nda (Gymnich) AB üyeliğinin Türkiye için stratejik bir hedef olduğunu ve “Bu hedef korunmaktadır” değerlendirmesi dikkate aalınmalıdır.
Türkiye’nin AB’ye katılımı hukuki olarak tamamlansa bile Fransa’da halka sorulacaktır. Ayrıca Avrupa Parlamentosu’nun bunu oylaması gerekecektir. Birliğe katılma sürecinde de üye ülkelerin genişlemeyi kabul etmesi gereklidir. Fransa Cumhurbaşkanı François Hollande’ın Türkiye’nin AB üyelik sürecine ilişkin olarak, “Herhangi bir tarih öngörülmemiştir. Günün birinde bütün başlıklar tamamlanınca, sonra ilgili halkların kararına göre, bir hipotez olarak üyelik düşünülebilir. Her halükarda bu, Fransa’da referanduma tabidir” dediği unutulmamalıdır.
Bu kapsamda Sedat Ergin’in 10 Temmuz yazısındaki son iki paragrafına katılmamak mümkün değildir: “Referanduma gidilmesi halinde, Erdoğan herhalde tarafsız bir hakem konumuna geçip, halka sadece ‘Tamam mı, devam mı’ diye sormakla yetinmeyecek, bir tercih belirtecektir. Kendisinin tam üyeliğe karşı tavır aldığı bir senaryonun muhtemel bir sonucu, Türkiye’nin Batı’ya dönük perspektifinin ağır bir zemin kaybına uğraması, nehrin yatağının başka bir güzergâha kayması olabilir. Bütün bu gelişmeler ABD ile ilişkilerin de rayından çıktığı bir ortamda Türk dış politikasının dengelerini ciddi bir şekilde sarsabilir.”
AET ile İlişkilerimizin Atatürkçü Ekonomik Politika Açısından Değerlendirilmesi
Avrasya Ekonomik (Gümrük) Birliği
Hasta Adam Karşılık Veriyor: Avrupa ve Türkiye
Lizbon Antlaşması’nın 50’nci maddesi
Önceki makaleDolar’a karşı savaş…
Sonraki makaleHADDİNİ BİLMEZ