Turizmde erişilebilirlik - EEEH Dergi
Yazar: Engin Yılmaz, Adem Vural
Toplam okunma: 2683
Engelsiz Erişim Olarak, Yedinci Kemal Özceyhan seminerini turizmde erişilebilirlik konusunda gerçekleştirdik. Setur’un da katkı verdiği seminerimizi 26 Haziran Akşamı Setur tarafından ayarlanan Yapı Kredi korusunda yapma fırsatı bulduk. Seminerimize Ramada otel, Divan Otel ve Ela Quality otel temsilcilerinin de katılımı, turizmde erişilebilirlik beklentilerimizi gerçekten ilgilerine duyurabilmek açısından önemliydi.
Başka konumu bulamadınız diyenleriniz olacak elbet. Ama malum siz bu yazıyı okurken temmuzun ortasında olacağız muhtemelen. Tatile giden veya tatil hazırlıkları yapan birçok kişiyi göreceğiz çevremizde. Hep bu zamanlarda, görmeyenlerin e-posta listelerinde bir ileti trafiği dolaşır. “Tek başıma tatile gitsem zorlanır mıyım?” Büyük olasılık çevremizde anlatılanlar, otel ve benzeri mekânların aşırı büyük ve karışık gibi görünmesi, bu konudaki kaygıları arttırıyor bazılarımız için. Hele ilk kez tek başınıza veya engelli bir arkadaşınız veya eşinizle tatile gidiyorsanız, kafanızda soru işaretleri oluşabiliyor.
Birkaç yıl önce, tam da bu konuyu ele alan bir yazı kaleme almıştım Engelsiz Erişim sayfalarında. Aslında tedirgin olunacak bir şey olmadığını anlatmaya çalıştığım yazıma aşağıdaki linkten ulaşabilirsiniz.
Bu yazıda da belirttiğim gibi, öncelikle engelli bir birey olarak “sakın tatile yanınızda bir yardımcı olmadan çıkmayın” saçmalıklarına aldanmamak gerekiyor. Birincisi tatil yerlerindeki deneyimler, hiçbir zaman şehrin ortasında bir tarafta yol çalışması, diğer tarafta kaldırıma park etmiş arabaların arasından işe gelip gitmekten daha tedirgin edici bir deneyim olamaz. Her gün bu koşturmacayı başarabilen birinin çekinecek, kaygılanacak bir tarafı yok merak etmeyin.
İkincisi ise, bir şeyle ilgili erişilebilirlik taleplerinde bulunacaksak eğer, onu tek başımıza deneyimlememiz ve beklentilerimizi oluşturmamız şart. Bu sayıda Elif’in çok güzel bir yazısını da okuyorsunuz kör bir kadın olarak makyaj yapmanın incelikleri üzerine. Ben her gün makyajımı birilerine yaptırırım anlayışında olsaydı, herhalde elif o derece kapsamlı bir yazı yazamayacaktı. Tatil, makyaj, bilgisayar kullanımı vs. her alanda erişilebilirlik diye bir şeyden söz edeceksek, bağımsız yaşam beceri ve motivasyonunu bundan soyutlayamayız. Zira bağımsızlık ve erişilebilirlik birbirini besleyen kavramlar, bağımsızlık motivasyonunuz arttıkça erişilebilirlik beklentileriniz de artacaktır.
Yine dağıldım gittim dimi? Sahi konumuz neydi? Ha erişilebilir turizm. Her alanda olduğu gibi, otellerde, turlarda, tatil köylerinde ve benzeri yerlerde de herkesle eşit, engelsiz ve erişilebilir bir tatil yapma hakkımız için, bazı beklentilerimizin yerine gelmesi gerekecek.
İşte bu beklentileri toparlamak ve ilgili kişilere ulaştırabilmek için yedinci Kemal Özceyhan seminerini erişilebilir turizm konusunda gerçekleştirdik Adem Abi’yle birlikte. Bu yazıda, otel, Tatil köyü ve benzeri yerlerden ne gibi erişilebilirlik beklentilerimiz olduğunu paylaşacağım sizlerle.
Herkesle Aynı Ortamda Erişilebilir Tatil
Beklentileri anlatmadan önce çok temel bir ilkeye değinmem gerektiğini hissediyorum: Herkesle aynı ortamda erişilebilir tatil. Yine bu yaz sezonunda sağ olsun birçok dernek tatil organizasyonları, kamplar, piknikler düzenliyor. Yazılan onlarca projenin konusu engellilere özel tatil mekânlarını amaçlıyor. Bizler bunun tam tersini hedefliyoruz. Çünkü mevcut mekânların herkes için erişilebilir olması olmalı asıl amaç. Engelli bir bireyin de herkesle aynı tatil yerlerine gidip aynı deneyimleri yaşama hakkının altını bir kez daha kalın kalın çizmek çok önemli. Aksi durum her zaman karşı çıktığımız izolasyona yol açar ki, engellileri toplumdan soyutlayıcı bu durumun sakıncalarını bir kez daha anlatmak bu yazının dışında kalır sanırım. En hafifinden, izole mekânlar mevcut yapıların kendilerini uyarlamamaları için onlara sözde bahaneler verebilir dikkat edelim.
Beklentilerimize geçmeden önce altını dikkatle çizmemiz gereken ikinci unsur ise, bireysel farklılıkların ve taleplerin yapılacak düzenlemelerde mutlaka göz önünde bulundurulması gereğidir. Her kişinin engel tipi farklılık gösterebilir. Örneğin tüm körlerin görme dereceleri aynı değildir. Her Kör Braille alfabesini bilmeyebilir. O nedenle uyarlamaların altın kuralı, yapılacak düzenlemelere kişiyle birlikte karar vermek olmalıdır. Tabi ki bu da her alanda olduğu gibi turizm erişilebilirliğinde dikkat edilmesi gereken temel esaslardan biri olarak akılların bir köşesinde yer almalıdır.
Turizmde Erişilebilirlik Beklentileri
Erişilebilirlik beklentilerimizi anlatırken bunların tüm turizm alanlarını kapsadığını tekrar vurgulamak yerinde olacak.
Tatil rezervasyon sürecinden checkout dönemine kadar önerilerimizi derlerken, Amerikan Engelliler Yasası American Disability Act (ADA) doğrultusunda oluşturulan bir rehber çok işimize yaradı.
(Kör ve az gören misafirlerine yönelik hizmetlerinde konaklama yerleri için ADA rehberi) başlıklı yazıya aşağıdan ulaşabilirsiniz.
Biz de beklentilerimizi oluştururken, bu temel rehberden oldukça yararlandık ve önerilerimizi belirli bir kategorik düzen içinde inşa ettik.
Rezervasyon süreci ve Ulaşım
Telefon veya web sayfasıyla olsun, tatil heyecanı rezervasyonla başlar. Daha bu noktada alınabilecek bazı önlemler tatilin kalanındaki erişilebilirlik uygulamalarını kolaylaştırabilir. Aşağıdaki tedbirlerin alınması yararlı olacaktır.
Tatil rezervasyonu yapılan web sayfası, mobil cihaz uygulaması gibi platformlar w3 standartlarını karşılar ölçüde erişilebilir olmalıdır.
Rezervasyon formlarında engellilik durumunu belirtebilecek bir alan bulundurulmalıdır.
Rezervasyon sonrası engelli kişiyle iletişim kurularak tatil sırasında ne gibi uyarlamalara ihtiyaç duyacağı öğrenilmelidir.
Rezervasyon yapılan acente kadar gidilen yerin web sayfası da bulunmalı ve erişilebilir olmalıdır.
Sayfada otelde verilen hizmetler,
Ana restoran ve alakart restoranlardaki menüler,
Programlar ve saatleri,
Verilen hizmetlerin ücret durumları gibi bilgilere mutlaka yer verilmelidir.
Eğer tatil ulaşımı da kapsıyorsa veya belirli bir noktadan gidilecek noktaya ulaşım hizmeti varsa, ulaşım aracı fiziksel engelli erişimine uygun olmalıdır.
Fiziksel engelli kişi araca rahatça binip inebilmelidir.
Tatil Mekânlarında Bulunması Gerekli Erişilebilirlik/ulaşılabilirlik Özellikleri
Aslında tüm kapalı ve açık alanlarda ne gibi erişilebilirlik/ulaşılabilirlik tedbirlerinin alınabileceği birçok kaynakta detaylarıyla anlatıldığından, bu yazıda konuyu dallandırıp budaklandırma niyetinde değilim. Aile ve Sosyal politikalar bakanlığının erişilebilirlik standartlarına ilişkin yayınları örnek teşkil edebilir. Aşağıdaki bağlantı güzel bir kaynak olarak değerlendirilebilir.
Esasen, erişilebilirlik/ulaşılabilirlik standartlarının tatil mekânları için de geçerli olduğunu belirtelim. Bu tür standartların mevcudiyetine karşın, bazı noktaların özellikle vurgulanması tatil yerleri açısından önemli olacaktır. Aşağıda bazı temel unsurlara dikkatinizi çekmek istiyorum.
Asansörler tekerlekli sandalyenin sığabileceği kadar geniş olmalı, düğmeleri kesinlikle dokunmatik olmamalıdır.
Düğmeler Braille etiketli olmalı ve katlar sesli olarak da haber verilmelidir.
Otel odalarının kapıları Braille olarak da etiketlenmelidir.
Havuz ve plaj gibi noktalara fiziksel engelli kişinin kolay ulaşabilmesi için gerekli önlemler alınmalıdır.
Lobiden asansörlere, yemekhane, havuz ve plaj noktalarına giden kılavuz izler uzun vadede yapılmalıdır.
Otel içindeki eşya, dekor gibi unsurların kişilerin yürüme alanını engellememesi sağlanmalıdır.
Tatil mekânlarındaki bina içi ve bina dışı alanlarda bastonla kontrolü mümkün olmayan, merdiven altı, balkon sahanlığı gibi noktaların bulunduğu yerler yumuşak bir malzemeyle kaplanarak oluşması muhtemel yaralanmaların önüne geçilmeye çalışılmalı, bu tür noktalar öncesine tırtıklı zeminle işaret konulmalıdır.
Otel içinde ve dışında az görenlerin merdiven ve diğer noktaları daha iyi ayırt etmesi için karşıt renkler kullanılmalıdır.
Mobil aplikasyonlar geliştirilerek bina içinde navigasyon yapabilme veya bulunulan yeri anlayabilme olanağı sağlanmalı, böylece engeli kişinin farklı noktalara daha kolay gitmesi sağlanmalıdır.
Otellerdeki spor salonu, Fitness gibi bölümlerdeki malzemelerin engellilerin de rahatça kullanabileceği biçimde olmasına dikkat edilmelidir. Örneğin yürüme bantları dokunmatik olmamalı, böyleyse bile üzerlerine hissedilebilir etiketler yapıştırılmalıdır.
26 Haziran seminerinde bahsettiğimiz ve burada yazı haline getirdiğim turizmde erişilebilirlik tedbirleri ve beklentilerine elbette yeni eklemeler olacaktır. Burada yapmaya çalıştığımız erişilebilirlik kavramının her alanı kapsadığı gibi turizmi içine aldığı gerçeğini ortaya koyarak bu tarz konuların da gerek toplum, gerek engelliler arasında daha fazla tartışılmasını sağlamaktır. Buradaki en temel iki ilke, “Herkesle Aynı Ortamda Erişilebilir Tatil” ve “Bireysel Farklılıklara Saygı” prensipleridir. Engelliler için ayrı değil, mevcut tesisler erişilebilir hale getirilerek engelsiz bir tatil olanağı sağlanmalıdır. Alınacak her türlü önlemin kişinin beklenti ve ihtiyaçlarına göre farklılık göstereceği unutulmamalıdır. Küçük ve yaratıcı çözümlerle bunu yapmak çoğu zaman yüksek maliyet gerektirmez. Özellikle bir tesisin yapım aşamasında veya tadilat aşamasında erişilebilirlik kavramının da göz önünde tutulması çok ciddi bir aşama anlamına gelecektir.
Engellilere özel ayrı ve izole tatil mekânlarının üretilmesi, toplum ve engellinin birbirini daha çok görmezden gelip ötekileştirmesinden başka bir amaca hizmet etmeyecektir. Amaç farklılıklarla bir arada yaşamaktır farklılıklarla başka alanlarda değil.