Evet çıkarsa ne olur? - Merdan YANARDAĞ
Türkiye önemli bir tarihsel dönemece giriyor. Bu dönemeç 16 Nisan referandumudur. Türkiye’nin kader eşiklerinden biri haline gelen 16 Nisan referandumunun yapılacağı gün, sonuç ne olursa olsun hiç unutulmayacak. Çünkü, ülkenin önemli tarihsel uğraklarından biri olarak anılacak. Öyle ki, ‘16 Nisan’ denildi mi, buna 2017 yılını eklemeye bile gerek kalmayacak. Herkes neden söz edildiğini anlayacak. Tıpkı 12 Eylül denildiğinde buna çoğu kez bir “darbe” sözcüğünü eklemediğimiz halde, Türkiye’nin önemli kırılma noktalarından birinden, 1980 dönemecinden söz ettiğimizin hemen anlaşılması gibi.
Ancak, kişisel ve toplumsal yaşamımızda çoğu kez içinden geçilen dönemin ya da dönemeçlerin tarihsel anlamını kaçırırız. Yaşamın ve olayların sıcaklığı içinde tarihsel deneyimin anlamını sonradan kavrarız. Bu kavrama hali ne kadar hızlı olursa o kadar iyidir. Değilse, önemli başarıları ıskaladığımız gibi, büyük yıkımları önlemek de mümkün olamaz. ABD doğumlu İngiliz ekspresyonist (dışavurumcu) şair ve yazar Thomas S. Eliot, “Deneyimi yaşadık, ama anlamını kaçırdık” der. Tarih yaşadığımız ama anlamını kaçındığımız denyimlerle doludur. Galiba liderlik de (kişisel, örgütsel, fikirsel) bu anlamın tam zamanında yakalanması ve gereğinin yapılmasından geçiyor.
Yine böyle bir tarihsel eşikte duruyoruz. Ancak, bu tarihsel dönemecin anlamının toplumsal ve siyasal bilince çıkarılamadığı açık. Bunun nedeni, özellikle “hayır” kampanyasını yürüten önde gelen kişi, çevre, platform ve partilerin tutumudur. Bu çevrelerin önemli bölümünün “gerilimi düşürme, kutuplaşmayı önleme” gibi iyi niyetli yaklaşım ve politik taktikleri böyle bir tablo yaratıyor. Ayrıca, “değişen bir şey olmayacak” ya da “dünyanın sonu değil” gibi sözüm ona “aşırı sol” ve fakat düpedüz apolitik diyebileceğimiz değerlendirmeler de 16 Nisan dönemecinin tarihsel önemini yeterince bilince çıkaramamızı önlüyor.
Diğer taraftan, topluma başkanlık anayasasını dayatanların, Cumhuriyetin kazanımlarını tasfiye ederek ülkeyi dinci-faşist bir diktatörlüğe sürüklemeye çalışanların ve “evet” kampanyasını yürüten diğer çevrelerin öncü kesim ve kadroları ise büyük ölçüde yaptıkları işin bilincinde. Siyasal İslamcı hareketin yüzde 12 ila 20 arasında olduğu tahmin edilen çekirdek tabanının da durumun farkında olduğunu söylemek mümkün.
Şimdi, geniş bir bakışla bu toprakların 200 yıla ulaşan aydınlanma ve modernleşme tarihinde ve daha belirgin bir dönemselleştirme ile toplumun 100 yılı aşan yön tayininde köklü bir kırılma yaratacak “evet” olasılığının yol açacağı kimi sonuçları maddeler halinde değerlendirelim.
1- Öncelikle belirlenmesi gereken şudur; Referandumdan “evet” sonucunun çıkması halinde, sıradan, herhangi bir siyasal düzenleme olmayacaktır. Bu nedenle “evet çıkması dünyanın sonu değildir” gibi değerlendirmeler ajitatif bir motif olarak işlev görse de, bu yaklaşımın asıl gerçeğin görülmesini engelleme gibi bir yanılsamaya yol açma riski de var. Çünkü, “evet” seçeneğinin kazanması halinde, Türkiye’nin 150 yıllık Meclis geleneği ortadan kaldırılacak ve bir mutlakıyet rejimi kurulacaktır. Bu durum köklü bir tarihsel kırılma demektir. Hiçbir şey eskisi gibi olmayacaktır. 100 yıllık siyasal İslamcı özlem gerçekleşmiş, 70 yıllık pasif karşı devrim süreci amacına ulaşmış olacaktır.
2- Fiilen yıkılan Cumhuriyet, referandumdan “evet” sonucunun çıkmasıyla hukuksal bakımdan da sonlandırılacaktır. Kurulacak diktatörlükle elde edilecek iktidar kudreti, başta laiklik olmak üzere 1908 ve 1923 devrimlerinin yarattığı bütün sonuçların tasfiyesi için kullanılacaktır. Yeni rejimin ideolojik arka planını Necip Fazıl’ın İslamcı faşist anlayışı oluşturacaktır.
4- Erdoğan-AKP iktidarı, başlangıçta toplumu yatıştırmak için (örneğin yine bir balkon konuşmasıyla) tansiyonu düşürmeye çalışacak, bu sırada kazandığı zamanda devlet içindeki tasfiyeleri tamamlamak ve başta ordu olmak üzere güvenlik aygıtı üzerinde tam bir hakimiyet kurmak isteyecektir. Hiç kuşku yok ki, hemen ardından ilerici ve sol muhalefet odaklarını ezmeye ve toplumu bütünüyle teslim almaya yönelecektir. Bu “ezme” fiilinin, acımasız bir imha sürecine dönüşmesi de olasılıklar içindedir.
6- İddia edildiği gibi, “hayır” çıkması halinde değil, tam tersine sandıktan “evet” sonucunun çıkması ülkede kaos yaratacaktır. Çünkü bu sonuç, yenilgiden beter bir “Pirus zaferi” olacaktır. Tarihin akışına yönelik gerici müdahalenin toplumsal direniş refleksine yol açma olasılığı yüksektir. Dolayısıyla, "evet" çıkması halinde de Erdoğan-AKP iktidarı kısa sürede toplumu yönetemeyecek duruma düşücek, ülke müdahalelere ve yeni darbelere açık hale gelebilecektir.
7- Erdoğan-AKP iktidarı, Batı’nın güvenini kaybetmiş durumda. Onlar için artık işlevli bir araç ve bölgesel ortak olmaktan çıktı. Siyasal İslam’ın son temsilcisi olarak görülen Erdoğan yönetimi, sandıktan “evet” sonucunu alarak söz konusu tabloyu değiştirmek istiyor. Diğer bir ifade ile Erdoğan, ABD ve Avrupa’yı yeniden kendisine mecbur bırakma siyaseti izliyor. Ancak, AKP’yi iktidara getiren bütün iç ve dış dinamikler değişmiş durumda. Ama Erdoğan bu realiteye karşı direniyor. Oysa, siyasal İslam’ın bütün dünyada iflas ettiği ve tasfiyesine karar verildiği bir tarihsel kesitte Erdoğan’ın sonuç alma şansının çok zayıf olduğunu bilmek gerekiyor.
9- Türkiye büyük burjuvazisi de Erdoğan’ın olağanüstü yetkilere sahip olduğu bir iktidar ve rejim değişikliğinden ürküyor. Bu nedenle, geçmişte bütün kirli işlerini gördürdüğü bu kadroya artık istekli şekilde destek vermiyor. Ancak, Erdoğan Batı’ya karşı izlediği taktiğe benzer bir yöntemle büyük sermaye çevrelerini de kendisine mecbur bırakmaya, böylece yeniden zoraki bir uzlaşma zemini yakalamaya çalışıyor.
Sonuç olarak, sandıktan “hayır” çıkması toplumun rahat bir nefes almasını sağlayacağı gibi, tarihin olağan akışına da uygun düşüyor. Ancak, bunun kendiliğinden olmayacağını ve tarihin büyük sapmalara uğrayarak ilerlediğini de bilmek gerekiyor. O nedenle son etapta (haftada) çok çalışmak ve sandık başına gitme oranını yükseltmek için elden geleni yapmak gerekiyor. Çünkü sandıktan “hayır” sonucunun çıkması, belki bütün kötülüklerin sona ermesi anlamına gelmeyecek, ama toplumun geleceğini yeniden kurması için bir başlangıç noktası oluşturacaktır.