Boğalar ve Ayılar – Homo Economicus
Boğalar ve ayıların ortak özellikleriyse tehlikeli ve güçlü hayvanlar olmalarıdır lakin her ikisinin de saldırı biçimleri farklılık göstermektedir. Boğalar boynuzlarıyla aşağıdan yukarıya doğru bir hamle yaparken ayılar pençeleriyle yukarıdan aşağıya bir darbe indirirler. Ekonomide de yükseliş trendinde olan piyasalara boğanın bu aşağıdan yukarıya hamlesinden dolayı boğa piyasaları denilmektedir. İnen bir ayı pençesi gibi düşüş trendinde olan piyasalaraysa ayı piyasaları denilmektedir.
Büyük yatırımcılar piyasada ileride değerleneceğini düşündüğü yahut da değerinin altında satıldığına inandığı varlıkları satın almaya, bunları “toplamaya” başlarlar. Piyasaya olan talebin artması ve fiyatların yükselmeye başlamasıyla birlikte bir “alım dalgası” yaşanır ve işlem hacmi de artmaya başlar. Boğa piyasalarının sebep olduğu hacim artışı kimi zaman piyasada “balon” oluşumuna da sebep olabilmektedir. Piyasa doygunluğa ulaşıncaysa tepe noktasından sonra düşüş başlar.
Ayı piyasasında fiyatlar uzun süre düşüş trendinde olacağı beklentisi vardır ve aktörler varlıklarını ellerinden çıkarmak isterler. Fiyatların düşeceği beklentisi varlıkların talebinin azalmasına yol açar ve böylece piyasada oklar aşağıyı göstermeye başlar. Fiyatların makul değerlerinin çok altında seyretmesi ise bazı yatırımcılar tarafından bir fırsat olarak görülüp varlıkların tekrardan toplanmaya başlamasına neden olabilir.
Bu tip piyasalara ayı piyasası denilmesinin sebebiyle ilgili anlatılan bir diğer neden de şudur:
Eskiden ayı postu tüccarları ellerinde namevcut dahi olsa ayı postlarının satışını yaparlardı ve avcıdan postu temin ettikten sonra sattığı kimseye ulaştırırdı. Bunun sebebi tüccarın ileride postu alacağı avcıdan şu an sattığı fiyatın daha altında ürünü temin edebileceğini düşünmesiydi ki bu sayede sattığı fiyat ve avcıdan aldığı fiyat arasındaki fark kadar kar elde edebilirdi. Ayı postu tüccarının, post fiyatının gelecekte düşeceği beklentisine istinaden de bu piyasaya “ayı” dendiği söylenegelenler arasındadır.
Boğa Tuzağı ve Ayı Tuzağı
Ayı piyasasında yahut da yatay bir seyir izleyen piyasalarda, fiyatların hızla yükselmesiyle boğa piyasası izlenimi yaratması ve ardından fiyatların düşmesi durumuna boğa tuzağı denilmektedir. Boğa tuzağını kuranların amacı düşük fiyattan aldıkları varlıkları fiyatlar tekrar düşmeden ellerinden çıkartmaktır. Boğa tuzağına yakalananların ise yüksek fiyattan aldıkları varlıklarının değeri aldıkları fiyatın altına düşmüş olmaktadır.
Benzer şekilde bir boğa piyasasında varlık arzının artması sonucunda fiyatlar aşağı doğru bir eğilim gösterip bir “ayı piyasası” izlenimi yaratmasına ise ayı tuzağı denilmektedir. Fiyatların daha da düşeceği beklentisinde olan yatırımcılar bir an evvel varlıklarını satmak isterler ve ayı tuzağını kuranlarsa bu sayede ucuza bu varlıkları almış olur. Bu alımlardan sonra piyasada fiyatlar tekrar yükselmeye başlar.
Önceki Merkez Bankası ve Bağımsızlık
Sonraki TÖNNİES’TEN BİR SESLENİŞ: YAŞAMDAKİ DÖNÜŞÜM