Sosyal Diyaloğun Ekonomik Kalkınma ve Büyümeye Katkısı - PDF
Download "Sosyal Diyaloğun Ekonomik Kalkınma ve Büyümeye Katkısı"
2 Sosyal Diyaloğun Ekonomik Kalkınma ve Büyümeye Katkısı Üç Taraflı Uluslararası Konferans Ankara, 12 Mayıs 2017 Duncan Campbell, Misafir Öğretim Üyesi, Cornell Üniversitesi Philippe Egger, İstihdam ve Emek Piyasası Uzmanı
3 Keskin ve ani gerileme Finans ve ticaret kanalları üzerinde etkisi hissedilen ve döneminde yaşanan eş zamanlı, keskin ve ani gerileme; Tüm aktörleri, istihdamı olabildiğince koruyabilmek için çözüm üretmeye zorlamıştır G20 Gelişmiş G20 Gelişmekte Olan (Çin hariç) Çin (rhs) G20 Advanced G20 Emerging (excl. China) China (rhs)
4 Eş zamanlı gerileme sonrası asimetrik toparlanma ( ) GSYH Artışı GSYH Eğilimi Reel GSYH nin 2008 deki düzeyin üzerine çıktığı yıllar G20 Ülkeleri Avustralya, Çin, Hindistan, Endonezya, Kore Cumhuriyeti Arjantin, Brezilya, Meksika, Güney Afrika, Türkiye Kanada, Fransa, Almanya, Rusya, ABD Birleşik Krallık Japonya _ 13 ülke İtalya
5 yıllarında krize karşı yaygın olarak kullanılan sosyal diyalog mekanizmaları Sosyal diyalog Sosyal diyalog türleri ve içerikleri Ülke örnekleri Ulusal, sektörel ve işletme düzeylerinde işçi ve işveren örgütleri Çok sayıda ülke Aktörler ve kurumlar Ulusal hükümetler Yerel yönetimler Üçlü ve ikili kurumlar (ekonomik ve sosyal konseyler ve benzeri kuruluşlar dâhil) Çok sayıda ülke Kanada, Almanya, İtalya Fransa, Hollanda, diğerleri Danışma, müzakere ve uygulama türleri Sözleşme içerikleri Ulusal üçlü istişareler (resmi ve gayri resmi) Ulusal üç taraflı anlaşmalar Üç taraflı/ iki taraflı sektörel anlaşmalar İşletme düzeyinde ikili anlaşmalar Çalışma saatlerinin düzenlenmesi, ücretlerin azaltılması/ artışların geciktirilmesi, sosyal sigorta primlerinin azaltılması ve eğitim fırsatlarının arttırılması yoluyla istihdam düzeyinin korunması Meksika, Rusya Federasyonu, Güney Afrika. Brezilya, Fransa, Endonezya, Japonya. Almanya, Türkiye. Kanada, İtalya, Birleşik Devletler Çok sayıda ülke
6 Çeşitli aktörler ve görüşme düzeyleri Uluslararası Çalışma Konferansı, Haziran 2009 (üç taraflı anlaşma) Avrupa çapında varılan anlaşmalar: Kimya endüstrisi, Kasım 2009, iki taraflı anlaşma Üç taraflı ulusal anlaşmalar ya da istişareler, 2009 yılının ilk yarısı, (Brezilya, Fransa, Almanya, Japonya, Kore Cumhuriyeti, Hollanda) Uluslararası rehber ilkelerin uygulandığı işletme düzeyinde (iki taraflı) ve sektörel düzeyde anlaşmalar Bölge düzeyindeki kurumlarla yapılan yerel anlaşmalar (Almanya, İtalya) Küresel İş Paktı Mutabık kalınan rehber ilkelere ilişkin ortak bildiri Sektörel düzeyde ve işletme düzeyinde hayata geçirilmek üzere mutabık kalınan tedbirlere ilişkin rehber ilkeler, devlet yatırımlarına ilişkin ayrıntılı bilgi Tüm tarafların üzerinde mutabık kaldığı rehber ilkelerin ulusal düzeyde hayata geçirilmesi için sektörel düzeyde ve işletme düzeyinde anlaşmalar Bölge düzeyindeki kurumların ek tedbirlere (yatırımlar, eğitim ve destek programlarına) yönelik olarak sağladıkları fonlar İstihdamın ve insana yakışır çalışma şartlarının geliştirilmesine yönelik somut politika ve tedbirlere ilişkin rehber ilkeler İşten çıkarmaların önlenmesi, kısa çalışmanın, eğitim programlarının ve geçici işten çıkarmaların (açığa almalara) teşvik edilmesine ilişkin tedbirler Kısmi işsizlik yardımları, eğitim programları, ücret artışlarının ertelenmesi ile kısa çalışmanın finanse edilmesi Kısa çalışmaların ve fazla mesailerin tazmini ve geçici istihdamın azaltılması, eğitim programları Federal ve adem-i merkeziyetçi yönetimlerde kullanım
7 Sosyal diyalog faaliyetlerinin en güçlü olduğu alanlar: i) derin/ uzun süreli ekonomik durgunluk yaşayan ülkeler, ii) ve güçlü endüstri ilişkileri sistemleri iii) fakat ülkelere göre farklılıklar gözlenebilmektedir.
8 Sendika oranları (%), Endonezya Çin 1 Kore Cumhuriyeti Hindistan Avustralya Krizin derinliği (GSYH de düşüş yaşanan aylar) 2 Brezilya 3 Kanada, G. Afrika Arjantin 4 Meksika, Türkiye (2015) 5 Fransa Birleşik Devletler Almanya Rusya Japonya Birleşik Krallık İtalya
9 Endüstri ilişkileri sistemlerinin güçlü yönleri: Çeşitli göstergeler Sendikalaşma oranı Toplu iş sözleşme düzeyleri ve kapsama oranları, farklı düzeyler arasındaki koordinasyon seviyeleri Sendika üyesi çalışanların tüm çalışanlara oranı Toplu iş sözleşmeleri, sektörel ya da işletme düzeyindeki pazarlıklar kapsamındaki çalışanların oranı Büyük ölçekli işletmeler ve imalat sanayiinde daha yüksek; küçük ölçekli işletmeler ve hizmet sektöründe ise daha düşük düzeylerdedir. Pazarlık düzeylerine ilişkin düzenleme ve uygulamalar, sözleşmelerin üye olmayan çalışanlara teşmil edilmesi gibi durumlardan etkilenmektedir. Sendikaların temsil kabiliyeti ve toplu pazarlık haklarına ilişkin düzenlemeler Seçim sonuçları, mevzuat (barajlar) ve mahkeme kararlarına bağlı çeşitli düzenlemeler Birden fazla sendikanın bulunduğu ülkelerde daha karmaşık bir yapı sergilemektedir. Üyelerinin çalışanlar tarafından seçildiği iş konseylerinin mevcudiyeti İş konseylerinin karar alma (görev) kapsamı Büyük ölçekli kuruluşlarda daha yaygındır. Elverişli koşullar Uluslararası çalışma standartlarının uygulanması, diyalog kurumlarının mevcudiyeti, devlet ve özel sektör desteği, Sosyal paydaşlar arasındaki güven seviyeleri
10 Argentina Arjantin Avustralya Australia Brezilya Kanada Çin Brazil Canada China France Fransa Almanya Germany India Hindistan Endonezya İtalya Japonya Indonesia Italy Japan Korea, Cum. Rep. Meksika Mexico Russia Rusya Gün. Afrika South Africa Türkiye Turkey United Birl. Krallık ABD United States Union Sendikalaşma density oranı rate (%) (%) Collective Toplu iş sözleşmesi bargaining kapsamı coverage (%) rate (%) J.Visser, ICTWSS veritabanı, versiyon 5.1, Eylül 2016
11 Kısa çalışmanın yaygın kullanımı, farklı düzeyler (Kaynak: OECD, 2010) Kısa çalışmadan faydalanan çalışanların ortalama yıllık yüzdesi, 2009 OECD Ortalaması Çeyrek: %1.3, Çeyrek değerinin %0.2 üstünde
12 Kısa çalışmanın etkilerine ilişkin tahminler Yapılan tahminlere göre, kısa çalışmadan yararlanan işçilerin oranında yaşanan yüzde birlik artış aynı zamanda işsizlik oranında bir puanlık düşüş sağlamıştır (Cahuc, Carcillo, VoxEU, Şubat 2011) İstihdamın korunması açısından en büyük etki Almanya, İtalya ve Japonya da görülmüştür (bu ülkeler yeni mekanizmalar uygulayan Fransa ve Güney Afrika gibi ülkelerin aksine mevcut mekanizmalarla çalışmaya devam etmiştir). S. Kostekli ye (2011) göre, 2009 yılında kısa çalışma uygulaması, Türkiye deki işsizlik oranında yaşanacak 0.8 puanlık bir artışa engel olmuştur. Bu durum sürekli işlerde çalışanları olumlu etkilemiştir. Geçici işlerde çalışanlar için ise etki sınırlı olmuş ya da hiçbir etkinin oluşmadığı görülmüştür (Hijzen ve Venn, OECD, 2011).
13 Toplu iş sözleşmesi modelleri, Merkezi ya da etkin konumdaki işveren ve işçi örgütleri arasında mutabık kalınan, sektörel düzeyde ve işletme düzeyinde uyum sağlanan ücret düzenlemeleri Yerel düzeyde sektörler ve işletmeler tarafından görüşülmek üzere, merkezi işveren ve işçi örgütleri tarafından belirlenen ücret düzenlemelerine ilişkin rehber ilkeler Yüksek koordinasyon düzeyi Almanya, Japonya, Hollanda, Kore Cumhuriyeti, İtalya Devlet tarafından belirlenen asgari ücret ve/veya kamu sektöründe çalışanların ücretleri Tekil işveren-işletme düzeyindeki ücret pazarlıklarında sıfır koordinasyon Düşük koordinasyon düzeyi Avustralya, Fransa Kanada, Meksika, Türkiye, Birleşik Krallık, Birleşik Devletler
14 Sosyal diyalog yoluyla alınan önlemlerin yıllarında devam eden etkileri Sektör düzeyinin altındaki koşulların görüşülmesi için iş konseylerine daha fazla seçenek sunulması (Almanya, Hollanda) İş güvencesi karşılığında esnek (yıllık, aylık, haftalık, günlük) çalışma sürelerinin yaygın kullanımı Geçici, yarı zamanlı, sözleşmeli işçilerin korunması hususunun daha yakından ele alınması (Almanya, Japonya, Hollanda) Sendika temsili, istihdamın korunması mevzuatı, toplu iş sözleşmesi kurallarına ilişkin düzenli müzakereler / görüşmeler (Avrupa ülkeleri; Fransa, İtalya vs.)
15 2008 krizinden kalanlar: toplu pazarlıkların adem-i merkeziyetçileşmesi Tekil işverenle doğrudan yürütülen pazarlıklarda kademeli artış, daha adem-i merkeziyetçi pazarlıklar Teşmil uygulamasında esneklik kullanımının azalması İtalya, Orta Avrupa, Güney Avrupa Almanya (Hollanda, teşmile ilişkin istisnaları katılaştırmıştır) Genellikle en fazla 1-3 yıllık daha kısa süreli anlaşmalar imzalanması; anlaşmaların, bitiş tarihinden itibaren en fazla altı ay uzatılabilmesi Orta ve Güney Avrupa Geçici düzenleme maddeleri nin (daha düşük koşullar) daha sık uygulanması Almanya
16 Toplu pazarlığın getirileri Toplu iş sözleşmesi kapsamındaki işçiler daha yüksek ücret alır, daha eşit kazanç sağlar, daha fazla eğitim imkânına ve daha güvenli çalışma şartlarına sahip olur ve işgücü devri azalır. Ücret pazarlıklarındaki yüksek koordinasyon sayesinde ücret düzenlemeleri, fiyat istikrarı ve düşük işsizlik ilkelerine uygun bir şekilde yürütülür. Toplu pazarlık kapsamının daha geniş olduğu ülkelerde daha az gelir eşitsizliği görülmektedir. Pazarlığın kapsayıcılığındaki daralma, eşitsizliğin artmasına neden olur.
17 Sonuç yıllarında yaşanan kriz, sosyal diyalog sürecinin de uygulandığı geniş çaplı politika müdahalelerine yol açmıştır. Sosyal diyalog yoluyla işletilen süreçler, mevcut endüstri ilişkileri sistemlerinin güçlü ve zayıf yanlarına dayalı olmuştur. Kısa süreli ve sığ krizlerin yaşandığı ve dar kapsamlı yahut zayıf sosyal diyalog kurumlarına sahip ülkelerde daha az etkili sonuçlar kaydedilmiştir (Brezilya, Kanada, Endonezya, Kore Cumhuriyeti ve Güney Afrika). Uzun süreli ve derin krizlerin yaşandığı ve güçlü sosyal diyalog kurumlarına sahip ülkelerde daha kapsamlı sonuçlara ulaşılmıştır (Almanya, İtalya, Japonya, Hollanda). Yapılan anlaşmalar, istihdamın devam ettirilmesi amacıyla çalışma sürelerinin esnekleştirilmesi konusuna odaklanmıştır. Bazı anlaşmalarda yerel yönetimler de yer almıştır (Almanya, İtalya). Kriz öncesindeki eğilimler (sendikalaşma oranı) ve çözülmeyen sorunlar (esnek istihdam) devam etmiştir.