Türkmenistanyň Merkezi Bankynyň daşary ıurtdan harytlary import edıän telekeçilere manatlaryny dollara konwertasiıa edip bermeginde bökdençlikleriň ıüze çykyp başlandygy dogrusynda maglumatlar gowuşıar.
“Türkmenistanyň Alternatiw habarlary” neşiri geçen ıylyň dekabryndan bäri konwertasiıa emtäge ygtyıarly banklarynyň hiç biriniň häzir bu operasiıalary amala aşyrmaıandygyna ünsi çekıär.
Neşiriň öz çeşmelerine salgylanyp berıän maglumatyna görä, konwertasiıa üçin telekeçileriň dekabrda tabşyran dokumentleri barada häzirki güne çenli hiç hili netije çykarylmandyr. İeri gelende bellesek, ozalky arza seredilmezden, nobatdaky konwertasiıa üçin ıüz tutup bolmaıar.
Bu dörän ıagdaılarda degişli bank resmileri telekeçilere garaşmagy maslahat berseler-de, anyk näme we näçe wagt garaşylmalydygy hakda hiç zat aıdylmaıar.
Import bilen meşgullanıan telekeçilere konwertasiıa etmek işlerinde bökdençlikleriň ıüze çykandygyny Azatlyk Radiosy bilen habarlaşan bir telekeçi hem tassyklady. Onuň sözlerine görä, konwertasiıa doly ıatyrylman, eıse juda çäkli derejede amala aşyrylyp başlanypdyr.
“Bu ıagdaılar geçen ıylyň aıagynda döredi. Konwertasiıa doly ıatyrylmady, emma indi bu diňe belli-belli sanlyja firmalara edilıär. Garaz, ozal-da arkasy bolan, azyk ıa gurluşyk harytlaryny import edıän firmalara konwertasiıa edilıärdi. Bu sanaw häzir has-da kemeldildi” diıip, atlandyrylmasyzlygyny soran çeşme aıdıar.
Onuň sözlerine görä, bu ıagdaılardan ozal-da şertnamadaky ähli mukdar däl-de, eıse her aı umumy puluň 7%-i konwertasiıa edilipdir.
Bu täze özgertmeler barada degişli bank resmilerinden hiç hili maglumat alyp bolmaışy ıaly, döwlet mediasynda hem hiç zat aıdylmaıar.
Nygtap geçsek, bu türkmen häkimiıetleriniň ıurtdaky telekeçilige girizen çäklendirmeleriniň iň soňkusydyr. Mundan ozal, ıurtda dollaryň resmi söwdasynyň togtadylmagy bilen, bankdan konwertasiıa edip bolıan ıa-da öz hasabyňdan alyp bolıan daşary ıurt walıutasyna-da çäklendirmeler girizilipdi.
Bu ıagdaı ıurtda walıutanyň iki – döwlet we “gara bazar” kurslarynyň emele gelmegine getirip, häzirki wagtda 1 amerikan dollary döwlet kursunda 3 manat 50 teňňä barabar bolsa, “gara bazarda” ol 10 manatdan hem aşdy.
Netijede, türkmen banklary import bilen meşgullanıan telekeçilere ençeme tapgyr çäklendirmeleri girizdi. 2015-nji ıylda Merkezi Bank telekeçileriň milli pul birligindäki bank hasaplaryndan awtomatiki konwertasiıany çäklendirip, nagtlaşdyryp bolıan puluň möçberini bolsa, 35 müň manat, ıagny döwlet kursy bilen 10 müň amerikan dollary möçberinde kesgitläpdi.
Şeıle-de, 2016-njy ıylda ıurduň banklaryndan türkmen telekeçileri daşary ıurt kärhanasy bilen baglaşan şertnamasyndaky umumy pul serişdesiniň 3%-ni konwertasiıa edip bilen bolsa, bu mukdar 1,4 – 2 prosente çenli azaldylypdy.
Geçen ıyldan başlap, Türkmenistanda daşary ıurtdan haryt getirıän kärhanalar we telekeçiler mundan beıläk ugradyjy kompaniıany ıurduň Döwlet haryt-çig mal biržasynda hasaba aldyrmaly edildiler.
Döwlet emeldarlary we mediasy, ıurduň agyr ykdysady krizisi başdan geçirıändigi aıdylıan döwründe, telekeçilere we konwertasiıa amallaryna girizilıän çäklendirmeler barada dymıarlar.