"Boşta Geçen Süre Ücreti" Nedir ve Hangi Şartlarda Kazanılır?
A) İşe İade Davasında Zorunlu Arabuluculuk Dava Şartı
Bir sebep gösterilmeksizin iş sözleşmesi feshedilen veya fesihte gösterilen sebebin geçerli bir sebep teşkil etmediği iddiasındaki işçi, iş sözleşmesinin fesih bildiriminin tebliğ edildiği tarihten itibaren 1 ay içinde, işe iade talebiyle Arabulucuya başvurmalıdır. Arabuluculuk, işe iade davası açmadan önce tüketilmesi gereken zorunlu bir başvuru yolu olup, adliyelerdeki Arabuluculuk Birimlerindengerekli başvuru yapılabilir. Bu görüşmelerin olumlu veya olumsuz sonuçlanmasına göre hukuki sürecin devamı aşağıdaki gibidir:
Arabuluculuk Görüşmeleri Olumlu Sonuçlanırsa:
İşçinin işe iade talebi işveren tarafından kabul edilirse;
İşe başlatma tarihi,
İşçinin işe başlatılmaması durumunda ödenecek işe başlatmama tazminatının parasal miktarı
Belirlenmek zorundadır. Aksi takdirde anlaşma sağlanamamış sayılır ve son tutanak buna göre düzenlenir. Şayet işçi, kararlaştırılan tarihte işe başlamazsa fesih geçerli hâle gelir ve işveren feshin yalnızca hukuki sonuçlarından sorumlu olur.
B) İş akdi haklı ve geçerli sebep bulunmaksızın feshedilen işçi, işe iade davası açmalı, yargılama sonucunda işçinin işe iadesine karar verilmelidir.
Yukarıda sayılan koşulları sağlayan işçi, iş akdinin haklı ve geçerli sebep bulunmaksızın feshedilmesi üzerine, fesih bildiriminden itibaren bir ay içerisinde, öncelikle zorunlu dava şartı olan Arabuluculuk yoluna başvurmalıdır. Burada taraflar anlaşmaya varamazsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren, iki hafta içindeiş mahkemesinde dava açılması gerekir. Yetkili iş mahkemesinde açılacak işe iade davasında; işe iade, boşta geçen süre ücreti ve işverenin işe başlatmaması olasılığına karşılık işe başlatmama tazminatı talep edilmelidir.
Şayet arabulucuya başvurulmadan doğrudan dava açılırsa, dava usulden reddedilir. Davanın usulden reddi kararı, taraflara resen tebliğ edilecek olup, kesinleşen ret kararının da resen tebliğinden itibaren iki hafta içindearabulucuya başvurulması mümkündür.
C) İşçi, kesinleşmiş işe iade kararının tebliğinden itibaren 10 iş günü içinde işe iade başvurusunda bulunmalıdır.
Mahkemece, işverence yapılan feshin haklı ve geçerli bir sebebe dayanmadığı tespit edilirse, işçi, kesinleşen işe iade kararının tebliğinden itibaren10 iş günü içerisinde, işe iade yönündeki talebini işverene iletmelidir. Yargıtay, işçinin işe iade başvurusunun samimi olmasını aramakta olup, işçinin işe başlama niyeti bulunmadığı halde, işe iade davasının sonuçlarından yararlanmak için yapmış olduğu başvuruyu geçerli bir işe iade başvurusu olarak kabul etmemektedir. İşçi, süresi içinde işe iade yönünde başvuruda bulunup da işveren kendisini işe davet etmesine rağmen, işe başlamamış ise, işçinin başvurusunun samimi olmadığı kabul edilecek ve işçi geçersiz feshe bağlanan boşta geçen süre ücretine hak kazanamayacaktır. Bu ihtimalde, işveren tarafından yapılan fesih geçerli bir fesih sayılacak ve işçi, fesih esnasında kıdem ve ihbar tazminatı ödenmemişse bunları ayrıca talep edebilecektir.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 2014/18378 E. 2015/31595 K. sayılı ilamına göre:
‘’ Somut uyuşmazlıkta mahkemenin kesinleşme şerhli kararı davacıya tebliğ edilmemiş, sadece Yargıtay onama kararı tebliğ edilmişve davacı ise 26.09.2012 tarihinde işe iadesi için davalı işverene başvurmuştur. Yasada işçinin işe iadesi için başvuru süresinin kesinleşmiş mahkeme kararının tebliğinden itibaren başlayacağıaçıkça düzenlendiğinden, somut uyuşmazlıkta ise işçiye kesinleşmiş mahkeme kararı tebliğ edilmediğinden, davacının işe iade istemiyle davalı işverene yasal süresi içinde başvurduğu ve davalıca işe başlatılmadığı kabul edilmelidir. Mahkemece, davacının başvurusunun süresinde olmadığından bahisle davanın reddine karar verilmesi hatalıdır…’’
Yargıtay kararında da açıkça ifade edildiği üzere 10 iş günlük süre, kesinleşmeden değil kesinleşmiş mahkeme kararının tebliğinden itibaren başlayacaktır.
D) İşveren, işçinin işe iade talebini kabul etmemeli veya işverenin daveti işçi için kabul edilebilir olmamalıdır.
İşçiye ödenmesi gereken diğer haklar ise, işçiye verilmesi gereken ikramiye, gıda yardımı, yol yardımı, yakacak yardımı ve servis gibi parasal haklardır. Boşta geçen süre ücreti de diğer ücret alacakları gibi 5 yıllık zamanaşımına tabidir vegecikme halindeen yüksek mevduat faizi uygulanır.