TBB Meslek Kuralları ve Avukatın Hak ve Sorumlulukları – TB Hukuk Bürosu – Attorney Partnership
Tarih boyunca en şerefli ve en itibarlı mesleklerden olan avukatlık mesleğinin saygınlığını korumak, geleneklere bağlı ve en mükemmel şekilde icra edilmesine ışık tutmak amacıyla; Türkiye Barolar Birliği tarafından “Meslek Kuralları” adı altında belirlenmiş kriter ve esaslar oluşturulmuştur. Bu çalışmanın amacı, Avukatlık Kanunu’nun avukatlara tanıdığı haklar ile yüklediği sorumlulukların açıklanması ve aynı doğrultuda oluşturulmuş TBB meslek kurallarıyla beraber incelenmesidir.
Anayasa Mahkemesi bir kararında “Avukatlık mesleğinin nitelikleri ve önemi, bir kamu hizmeti olduğu, avukatın yargılama süreci içinde adaletin bulunup ortaya çıkarılmasında görev aldığı, kamu yararını koruduğu, 1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nun genel gerekçesinde belirtilmiştir.” ifadelerine yer vermekle avukatlık mesleğinin önemini vurgulamıştır.
Gerçekten de baktığımız zaman avukatlık mesleğinin bu önemine binaen tarih boyunca en şerefli ve en itibarlı mesleklerden olduğu yadsınamaz bir gerçektir. Geçmişte olduğu gibi günümüzde de bu özelliğini koruyan avukatlık mesleği akademik araştırma ve kamuoyu anketlerinde en itibarlı meslekler arasında gösterilmektedir.
Günümüzde avukatlık mesleğinin saygınlığını korumak ve mesleği en mükemmel şekilde yerine getirmek görevi bizlere düşmektedir. Bu hususta Avukatlık Kanunu ve TBB Meslek Kuralları bizler için yol gösterici olacaktır.
Kanundan Doğan Hak ve Sorumluluklar
Avukatlık Kanunu avukatlara tanınan hak ve sorumlulukların belirlenmesi açısından temel kaynak olup Kanundaki düzenlemelerin en önemlileri şu şekildedir:
a) Haklar bakımından;
İşi reddedebilme hakkı
“madde 37. Avukat, kendisine teklif olunan işi sebep göstermeden reddedebilir.”
Dava dosyalarının incelenmesi ve dosyadan örnek alma hakkı
“madde 46. Avukat veya stajyer, vekâletname olmaksızın dava ve takip dosyalarını inceleyebilir. Bu inceleme isteğinin ilgililerce yerine getirilmesi zorunludur. Vekâletname ibraz etmeyen avukata dosyadaki kağıt veya belgelerin örneği veya fotokopisi verilmez.”
“madde 56. Avukat, bu vekaletnamenin örneğini çıkarıp aslına uygunluğunu imzası ile onaylayarak kullanabilir. Avukatın çıkardığı vekaletname örnekleri bütün yargı mercileri, resmi daire ve kurumlar ile gerçek ve tüzel kişiler için resmi örnek hükmündedir.”
“madde 164. Avukatlık ücreti, avukatın hukukî yardımının karşılığı olan meblâğı veya değeri ifade eder.”
“Avukatlık asgarî ücret tarifesi altında vekâlet ücreti kararlaştırılamaz.”
“madde 166. Avukat, müvekkili tarafından verilen veya onun namına aldığı malları, parayı ve diğer her türlü kıymetleri, avukatlık ücreti ve giderin ödenmesine kadar, kendi alacağı nispetinde elinde tutabilir.”
Sayılanlar haricinde usul yasalarımıza göre; avukatlar duruşma esnasında hakimin onayından geçirmeksizin hem sanığa, hem tanığa, hem de bilirkişilere doğrudan soru yöneltebilme hakkı gibi özel haklara da sahiptir.
b) Sorumluluklar bakımından;
“madde 34. Avukatlar, yüklendikleri görevleri bu görevin kutsallığına yakışır bir şekilde özen, doğruluk ve onur içinde yerine getirmek ve avukatlık unvanının gerektirdiği saygı ve güvene uygun biçimde davranmak ve Türkiye Barolar Birliğince belirlenen meslek kurallarına uymakla yükümlüdürler.”
“madde 36. Avukatların .. öğrendikleri hususları açığa vurmaları yasaktır.”
Kanun’un 38. maddesinde belirlenen durumların söz konusu olması hâlinde avukatın teklifi reddetmek zorunluğu söz konusudur.
Kanun’un 41. maddesi uyarınca belli bir işi takipten veya savunmadan isteği ile çekilen avukatın o işe ait vekalet görevi, durumu müvekkiline tebliğinden itibaren onbeş gün süre ile devam etmektedir.
“madde 43. Her avukat, levhaya yazıldığı tarihten itibaren üç ay içinde baro bölgesinde bir büro kurmak zorundadır.”
“madde 47. Avukat el koyduğu işlere ait çekişmeli hakları edinmekten veya bunların edinilmesine aracılıktan yasaklıdır. Bu yasak, işin sona ermesinden itibaren bir yıl sürer.”
“madde 49. Avukatlar, mahkemelere, Türkiye Barolar Birliğinin belirteceği resmi kılıkla çıkmak zorundadırlar.”
“madde 52. Avukat, üzerine aldığı her iş yahut yazılı mütalasına baş vurulan her husus hakkında düzenli dosya tutmak zorundadır.”
“madde 66. Her avukat, bölgesi içinde sürekli olarak avukatlık edeceği yerin baro levhasına yazılmakla, yükümlüdür.”
“madde 171. Avukat, üzerine aldığı işi kanun hükümlerine göre ve yazılı sözleşme olmasa bile sonuna kadar takip eder.”
Nitekim avukatların sorumlulukları bu sayılanlarla sınırlı değildir, ancak aktardığımız sorumluluklar doğrudan Avukatlık Kanunu’nun lafzından doğan ve her avukatın özenle uyması gereken kuralların başlıcalarını oluşturmaktadır.
TBB Meslek Kuralları, Kanunda yer alan kurallarla aynı doğrultuda olup daha açıklayıcı niteliktedir. 50 madde hâlinde düzenlenmiş bu kurallar; genel kurallar ile yargı organlarıyla ve adli mercilerle ilişkileri, meslektaşlar arası dayanışma ve ilişkileri, avukatların iş sahipleriyle, barolarla ve TBB ile ilişkilerini düzenlemektedir.
Meslek kurallarının bir kısmı şu şekildedir.
“4. Avukat, mesleğin itibarını zedeleyecek her türlü tutum ve davranıştan kaçınmak zorundadır. Avukat, özel yaşantısında da buna özenmekle yükümlüdür.”
“9. … Avukat, mesleki çalışması dışında kişisel anlaşmazlıklarda, avukatlık sıfatının özelliklerinden yararlanamaz.”
“13. Uzunca bir süre bürosundan uzak kalmak zorunda bulunan avukat, işlerine bakacak, müvekkillerini kabul edecek meslektaşının adını barosuna bildirir.”
“21. Avukat duruşmayı terk edemez. Ancak kişisel veya meslek onurunun zorunlu kıldığı hallerde duruşmalardan ayrılabilir. Bu durumda avukat derhal baroya bilgi verir.”
“27. Hiçbir avukat, herhangi bir meslektaşı özellikle hasım vekili meslektaşı hakkında küçük düşürücü nitelikteki kişisel görüşlerini açıkça belirtemez.”
“30. Bir başka yerdeki duruşmasına mazereti nedeniyle gidemeyen avukat, karşı taraf avukatı bir başka yerden geliyorsa, mazeretini önceden meslektaşına bildirmelidir.”
“34. Avukat, müvekkiline davanın sonucu ile ilgili hukuki görüşünü açılayabilir. Fakat bunun bir teminat olmadığını özellikle belirtir.”
“39. İş sahibi anlaşmayı yaptığı avukattan sonra ikinci bir avukata da vekalet vermek isterse, ikinci avukat işi kabul etmeden önce, ilk vekalet verilen avukata yazıyla bilgi vermelidir.”
“42. Avukat, işle ilgili giderleri karşılamak üzere, avans isteyebilir.”
“47. Ücret davası açacak avukat, önce Baro Yönetim Kurulu’na bilgi verir.”
Meslek kuralları, bu kurallara tabi olan avukatlar tarafından yerine getirilmesinin esas olarak kabul edildiği ve zaten mesleğin doğası gereği uyulması gereken kurallar bütünü olup, bu hususta birliğin sağlanması için düzenlenmiştir. Hukukun üstünlüğünün egemen olduğu toplumlarda avukatlar özel bir role sahiptir. Bir disiplin cezasını gerektirip gerektirmemesinden bağımsız olarak, mesleğin saygınlığının korunması bakımından her avukatın bu kurallara uyması gerekmektedir.
 Anayasa Mahkemesi’nin, Esas 2007/16, Karar 2009/147 sayılı ve 15.10.2009 tarihli kararı