M. Hakkı Yazıcı'nın kaleminden: Uzunca zamandır yazılarımı okuyamayan bazı okurlar, Vladimir İyosupoviç’i kaybettiğim haberi üzerine çok üzüldüğüm, adeta inzivaya çekildiğim ve artık yazamayacağım sonucuna varmışlar.
Rus isimlerinin benzerliğinden kaynaklanan bir yanılgı…
Vladimir İyosupoviç'den önce yine başka bir yaşlı, ama gönlü genç dostumu kaybetmiştim. Yaşamının son yıllarında da olsa tanımış olmaktan son derece mutlu olduğum Nazım Hikmet’in yoldaşı, onun gibi Moskova’da sürgün, vatan hasretiyle yaşayan Bilal (Şen) Amcamızı 98 yaşında yitirmiştik. Bilal Amcamız da Nazım gibi Anadolu’da bir köyde, bir çınarın gölgesinde mezarı olsun isterdi. O da mezar taşı falan istemezdi; ama olmadı. Onu da Nazım Hikmet gibi Moskova’ya emanet ettik.
Her ikisi de, hani Nazım’ın,
Kaybettiğim iki insanın arkasından, onları konu ederek başladığım bu yazının başlığını “Hayat sana teşekkürler!” koymamı yadırgayanlar olacaktır. Ama doya doya ve mutlu yaşadıklarını anladıklarında bunu anlayışla karşılayacaklardır.
Her ikisini de babam gibi sevmiştim. Ve bu yazıyı yazarken Türkiye’de “Babalar günü” kutlanıyor. Bu vesileyle ben de onları anıyorum.
Niyeyse “Sevgililer günü”nü çılgınca kutlayan bayramı bol Ruslar, “Anneler günü”nü ve “Babalar günü”nü bilmiyorlar.
Dün yine birlikte sokaklardaydık. Dışarıda “yeşil kış”ın da bittiğini müjdeleyen güneşli, güzel bir hava vardı.
Dünya Kupası Moskova’nın rengine renk katmış. Sokaklar yedi düvelden insanlarla doluydu.
Parkta bir bankta oturmuş, gelip geçenleri seyrederken Vladimir İvanoviç, “Bak sana ne anlatacağım,” diye başladı:
“Bilirsin ben de sokakta uzun bir kuyruk gördüğümde merak edip soranlardanım.”
İçimden bilmez miyim diye gülüyorum. Kuyruklar (Oçered -очередь), Rusya’da halkın yaşam kültüründe yer etmiş bir alışkanlık. Sovyetler Birliği döneminde halk, her ihtimale karşı cebinde bir file ya da torba (avazka) ile dolaşırmış. Ola ki bir mağazaya, magazine yeni bir ürün gelir; kuyruğa girip almak gerekir diye…Kuyruklar, zamanla bir yaşam biçimi, sosyalleşmenin bir aracı, muhabbet mekanları haline dönüşmüş. İnsanlar, zaman değişse de alışkanlıklarından kolay vazgeçemiyor.
Son gelen, “Sonuncu kim? (Кто последний-Kto pasledniy?)” diye sorup sıraya giriyor. Bürokrasisiz olur mu? Bu işin de kendisine göre bürokrasisi var. Kuyruktakilerin isimleri defterlere kaydediliyor; sıra numaraları avuçlarının içine veya bileklerine yazılıyor.
“Şehrin karmaşasından, kalabalığından eser olmayan tenha bir sokakta oluşmuş uzun kuyruğu görünce durdum. Sıranın başında içeride ne satıldığı belli olmayan, camları kirli eski bir dükkan vardı. Dükkanın vitrininde ne açıklayıcı bir yazı, ne de sergilenen bir ürün vardı; tabelası da yoktu. Kuyruktakiler sırayla, teker teker içeri alınıyordu.
“Burası ‘Магазин потерянного времени-Magazin pateryannova vremeni’, yani yitik zamanlar dükkanı,” dedi.
“Yitirdiğiniz, boşa geçtiğini, harcandığını düşündüğünüz zamanlarınızı geri satın alıyorsunuz. Ben de bir arkadaşımdan duyup geldim,” diye açıkladı.
Bir eski Partili, Sovyetler Birliği’nin dağılmasından sonra yaşadığı hayal kırıklığından söz ediyor; sosyalizm için mücadeleyle geçen gençlik yıllarını geri istiyordu. Sırada onun iki önünde bulunan, başka bir Partili ona şiddetle karşı çıkıyor; yanıldığını, yenilenin sosyalizm değil, başka bir şey olduğunu söylüyordu.
Orta yaşlı bir adam yirmi beş yaşında bir kıza aşık olduğunu, o ana kadar farkına varamadığı bir duyguyu tattığını anlatıyor; otuz senedir evli olduğu karısıyla geçirdiği yıllar için hayıflanıyordu: “O kadınla geçen yıllarımı geri istiyorum,” diyordu. Yanında getirdiği çantanın içi para doluydu; otuz yılı geri alabilmek için çok para gerekiyordu.
Beklerken sıra bana geldiğinde ne isteyeceğimi kurmaya başlamıştım. Düşünüp bir karara varmalıydım. Boşa geçmiş zamanlarım nelerdi?
Konsomol’da geçen gençlik yıllarım mı?
Üniversitede iken İrina Alekseyevna isimli bir kıza aşık olmuştum; tam bir sene peşinden koşmuş; ayılıp, bayılıp yemekten içmekten kesilmiştim. Sonunda kızı tavlamış, uzun süreli bir aşk yaşamış; sonra anlaşamayıp dostça ayrılmıştık; zaten aşk da bitmişti. Bu aşkın peşinde koştuğum yılları mı geri isteseydim? Yok, yok olmazdı, bu yıllara boşa geçmiş diyemezdim; sonu ayrılıkla bitmiş olsa da çok güzel duygular yaşamıştım.
Bir ahşap masanın arkasında oturmuş kayıt alan şişman, gözlüklü kadın görevli “Buyrun beyefendi!” diye uyarmasa sıranın bana geldiğini fark edemeyecektim.
“Lütfen biraz acele edin, kuyruktaki diğer insanların vaktinden çalıyorsunuz,”dedi.
“Emin misiniz? Biraz daha düşünün,” dedi.
“Yok, yok yeterince düşündüm; ben vazgeçtim,” dedim.
“O zaman,” dedi kadın “En azından kuyrukta boşa geçirdiğiniz şu zamanı size geri satalım.”
“İyi fikir,” dedim. “En azından o olabilir.”
Sabahtan beri Yitik Zamanlar Dükkanı’nın önünde kuyrukta bekleyerek harcadığım zamanı uygun bir fiyata alarak mutlu bir şekilde dükkandan çıktım.
Vladimir İvanoviç, dayanamadı “Nasıl?” diye sordu.
“İlginç bir rüya, içinde derin bir yaşam felsefesi de var,” diye cevap verdim.
Akşam maçtan sonra yine bir Arjantin’li gruba rastladık. Ancak sabahki coşkularını kaybetmişlerdi. Arjantin İzlanda ile 1-1 berabere kalmıştı. Messi penaltı kaçırmıştı.
“Eee, demek ki Messi de penaltı kaçırırmış,” dedi Vladimir İvanoviç.
Gruptaki taraftarlar yanımızdan penaltı kaçıran Messi gibi başları önlerinde geçerken şarkının melodisini de sesime uydurmayı ihmal etmeden “Gracias a la vida!” diye laf attım.
Öyle ya, daha turnuva bitmemişti. Bizim futbol adamlarının sıkça söyledikleri gibi “önlerindeki maça bakmaları” gerekiyordu.
“Ne dedin adamlara, Türkçe bir şeyler mi söyledin?”
“Yok yahu, İspanyolca ‘Hayat sana teşekkürler’ şarkısının başı bu.”
Bana yine şaşkın, “Sen İspanyolca da mı biliyorsun?” gibilerinden baktı.
Ona Şili’li Violeta Parra’nın bestelediği, Arjantin’li Mercedes Sosa, Amerikalı Joan Baez, Finli Arja Saijonmaa, Yunan Maria Farandouri, İsrailli Yasmin Levy gibi bugüne kadar bir çok sanatçı tarafından söylenen bu şarkının hikayesini anlattım.
İspanya İç Savaşı sonrasında idam edilmeden önce tarım işçisi Carlos’a adetten olduğu için son isteği sorulur, o ise yere tükürerek “Gracias a la vida!” diye bağırır. Şarkı, onun anısına bestelenmişti.
Bu şarkı, aslında Moskova’daki her milletten insanın bir araya geldiği bu rengarenk şenlik ortamının simgesi olmalıydı.
Uzaklaşan Arjantinli taraftarlar, hep bir ağızdan “Gracias a la vida!” şarkısını söylemeye başlıyorlar.
“Спасибо жизни, что дала мне так много!- Spasiba jizn, şto dala mnye tak mnoga!” diyor Vladimir İvanoviç de.
Evet, “Hayat sana teşekkürler! Bana çok şey veren hayata teşekkürler, yıkıntılardan ayağa kalkabilmemi sağlayan iki temel maddeyi; gülüşü ve gözyaşını verdiğin için teşekkürler.”
Rusya'da gelirler adaletsiz: Zengin
» Rusya’da 1 Ocak’ta ‘