İşverenin Ücrete Zam Yapma Zorunluluğu
Bu haber 08 Mart 2019 - 11:21 'de eklendi ve 4 views kez görüntülendi.
Başlık sizi yanıltmasın. İşverenin yasa çerçevesinde zam yapma zorunluluğu bulunmamaktadır.
PEKİ BU DURUM İŞVERENİN ÜCRETİ İYİLEŞTİRMEMESİNE GEREKÇE OLABİLİR Mİ ?
Bu yazımda sizlere işveren işçi arasındaki en problemli konulardan birine değinmek istiyorum. Ücret zammı konusu özellikle özel sektörde çalışanların çok tartışılan ve tartışılmaya devam edecek konularından biridir.
İş Kanunu işverene, işçinin ücrete zam yapma yükümlülüğü vermemiştir. Ancak ekonomik durum, uygulamalar ve teamüllere göre işveren her yıl belirli zamanlarda işçisine zam yapar. Yapmaması durumunda ise işveren işçi tarafından zam yapmaya zorlanamaz. Zorlanamayacağı gibi ücrete zam yapılmaması, işçi açısından haklı nedenle iş sözleşmesini fesih hakkı olarak da tanımlanmamıştır.
Ancak işverenin de işyerinde çalıştırdığı işçilerine karşılık birtakım sorumlulukları ve borçları bulunmaktadır. Bunlardan biri eşit işlem borcudur.
Eşit işlem borcu; işverenin işyerinde her çalışanına eşit şekilde davranması gerektiğini öğütleyen bir ilkedir. Buna göre işveren işyerinde herhangi bir çalışanına ücret zammı yaptıysa pek tabii ki işçiler arasında ayırım yapmamalı ve işçinin durumuna, kıdemine, statüsüne göre ekonomik koşullara uygun şekilde ücretine zam yapmalıdır.
ENFLASYON BU KADAR ARTMIŞKEN İŞVERENLERİN ZAM YAPMAMA KARARI DOĞRU MUDUR?
Son birkaç yıldır Türkiye de hayat pahalılığı ve enflasyon oldukça artmış olup, enflasyon artışı hala daha devam etmektedir. Her ne kadar kanunda işverene ücret zammı hususunda bir yükümlülük verilmemişse de uygulamada ( hükümet uyarıları ve Yargıtay kararları ışığında değerlendirildiğinde ) durum biraz daha farklıdır.
Eğer işyeri toplu iş sözleşmesi kapsamında ise; toplu iş sözleşmesinde yer alan ücret artışı ile ilgili hükümlerin, enflasyon artışı da dâhil olmak üzere işçi işveren arasında uygulanması gerekir. İşyeri toplu iş sözleşmesi kapsamında olmasa bile işçi – işveren arasında ücret artışı konusunda anlaşmaya varılmışsa yapılacak ücret artışları belirlenmişse işverenin bu anlaşmaya uyması gerekir.
Bununla beraber, işçi işveren arasında ücret artışı ya da enflasyon farkının ücrete yansıtılması konusunda herhangi bir anlaşma da yoksa enflasyon farkının işçinin maaşına yansıtılması gerekir.
“İşletmelerin ve çalışma hayatının devamlılığı ve sürdürülebilirliği açısından kural olarak işverenin işçiye ücret zammı yapma zorunluluğu bulunmamaktadır. Ancak iş sözleşmesinin taraflara karşılıklı olarak haklar bahşedip, borçlar yüklemesi de gözetildiğinde nasıl işveren ücret artışına zorlanamaz ise işçi de aynı ücretle uzun süre çalışmaya zorlanmamalıdır. Asgari ücretle çalışan bir işçinin bile aldığı ücret miktarı, devlet eliyle yapılan düzenlemeler nedeniyle her yıl düzenli olarak artmakta iken İşçinin uzun süre salt ücreti, asgari ücretin altına düşmediği düşüncesiyle aynı ücretle çalışmaya katlanması beklenmemelidir. Aksinin kabulü halinde sözleşmesinin kuruluşunda belirlenen ücret enflasyon sebebiyle eriyecek çalışanın hayat standardını düşürecek, emsali olan bir işçinin aldığı ücretinin altında bir ücretle çalışmaya zorlanacaktır. Bu durum çalışan yönünden iş şartlarının uygulanmaması niteliğinde olup 4857 sayılı Yasanın 24/II-f bendi gereğince haklı fesih imkânı vermelidir.”
[Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, 2017/5909 E. 2017/5823 K.]
Şöyle ki; TÜİK verilerine göre Ocak 2019 ‘da TÜFE (Tüketici Fiyat Endeksi) %20.35 olmuştur.
ÜCRET ZAMMINDA HANGİ KRİTERLER GÖZ ÖNÜNDE BULUNDURULMALIDIR?
İşveren, işyerinde zam yapmaya karar vermişse hakkaniyetli, ayrımcılık gözetmeden ve eşit davranarak zam oranlarını belirlemelidir. Bu demek değildir ki işveren her işçisine aynı oranda zam uygulamalıdır. Zam yaparken birtakım kriterler de göz önünde bulundurulmalıdır. Bunlar;
Enflasyon oranı, sektördeki ve işyerindeki ücretlerin genel durumu göz önünde bulundurularak işveren tarafından belirlenmelidir.
Tüm bu bilgiler ışığında özetlemek gerekirse; her ne kadar yasa işverene ücret zammı konusunda yasal zorunluluk getirmemişse de Yargı kararları ve uygulama, işverenlerin işçilere eşit işlem borcuna uygun olarak ve ayrımcılık göz etmeden ekonomik koşullar çerçevesinde ücrete zam yapılması yönündedir.
Öyle ki ekonomik anlamda zorlu geçen şu günlerde işverenler, ekonomik sıkıntıyı gerekçe göstererek işçinin ücretine zam yapmaya yanaşmamaktadırlar. Ancak haklarını bilen, gerçeği bilen, özgüvenli işçiler, haklarını yargıda aramakta ve enflasyon farkının ücretlerine yansıtılmasını talep etmektedirler.