Bir süredir yazılı ve görsel medyada 6284 sayılı kanun çerçevesinde tartışmalar yürütülmekte ve “Kadına Şiddet”, “Türk Aile Yapısı”, “Aile’nin Parçalanması” ve “Karı-Koca İlişkileri” bağlamında tartışılan 6284 sayılı kanun, uzmanlar tarafından da oldukça problemli görülmektedir. Bu durum; geçmişte AB kriterleri ve uyum yasaları çerçevesinde (zinanın suç sayılmaması vs.) hazırlanan lakin Müslüman bir toplumun, toplumumuzun aile yapısıyla uyuşmayan kanunların yeniden ele alınarak, kendi değerlerimize uyumlu hale getirilmesinin elzem olduğunu göstermiştir.
Yeni Akit gazetesinden Faruk Arslan’ın hazırladığı haberde şunlara değinilmektedir:
“Aslında bu kanun sanılanın aksine, “Kadına şiddet” olaylarının önlenmesi amaçlanan ancak Türk aile yapısına dikkat edilmeden hazırlanan 6284 Sayılı Kanun, 2012 yılından bu yana aile dramlarının ana kaynağına dönüşmüş durumda. Şiddet olmasa dahi kadının en ufak şikâyetiyle erkeklerin evlerinden 6 aylık süreyle uzaklaştırılması yuvaları yıkıyor, öfke patlamalarına yol açarak cinayet vakalarına sebep oluyor.
Şikâyetçi olan kadının mahkemeye gitmesine bile gerek yok, polisi araması dahi erkeğin uzaklaştırılması için yetiyor. Kadının ‘bana sesini yükseltti’ demesi dahi yeterli bir sebep sayılıyor. Burada darp raporu gibi herhangi bir belge de aranmıyor ve erkeğin görüşüne başvurulmadan karar veriliyor. Şiddet uygulayanın tutuklanması gerekiyorsa tutuklanmalı ama ekonomik şiddet ve psikolojik şiddet tanımları oldukça vahim sonuçlar ortaya doğuruyor.
6 ay gibi uzun bir uzaklaştırma sürecinde çocukların büyük mağduriyetler yaşadığına değinen Psikolog Kıvanç Tığlı ise, “Babasının evine giremediği çocuk ne düşünür o baba hakkında? Babasız ne yer ne içer 6 ay boyunca? Uzun süreli uzaklaştırmalar sonrasında babanın ailede ve çocuklar üzerinde ne kıymeti, ne saygınlığı, ne de otoritesi kalıyor” ifadelerini kullandı. Hazırlayan: Faruk Arslan / Y. Akit****
6284 sayılı kanun çerçevesinde yaşanan sıkıntıları 4-5 gündür haberleştirilerek gündeme getiren Yeni Akit gazetesine ve Faruk Arslan’a teşekkür ediyoruz.
Aşağıda bu meselelere yönelik düşüncelerimizi ortaya koyan kısa bir özet görüş ve önerilerimizi bulacaksınız. Daha ayrıntılı bilgiye ise http://www.sekam.com.tr/sayfa.php?detay=basilmis-kitaplar adresinden ulaşabilirsiniz.
SOSYAL, EKONOMİK VE KÜLTÜREL ARAŞTIRMALAR MERKEZİ
Türkiye’nin günübirlik çözüm arayışlarından kurtulması gerektiğine inanmaktayız. Günübirlik çözüm arayışlarının, bu ülkeyi her seferinde getirdiği nokta bellidir. O nedenle zor, meşakkatli ve bedel isteyen çözümler için, halkın katkısı, fedakârlığı istenmelidir. Halkın aktif desteği olmadan, siyasetin, tek başına sorunları çözüme kavuşturması mümkün değildir.
SEKAM’in yaptığı “Türkiye’de Aile” araştırması ile toplumsal yapı, evlilik, nikâh, eşe ilişkin tutum ve tavırlar, namus, cinsellik, boşanma, şiddet, anne baba çocuk ilişkisi, anne-babaların çocuk yetiştirme tutumları, çocuklarla iletişim, medya ve boş zamanları değerlendirme alt alanlarında Türkiye’nin aile fotoğrafı çekilmiştir. Bu alt alanların her biri; bölge, cinsiyet, yaş, eğitim düzeyi, medeni durum, aylık gelir düzeyi, ailenin kendisini hissettiği sosyo-ekonomik düzey, meslek, evlilik süresi, doğulan yerleşim merkezinin niteliği, en çok yaşanan yerleşim merkezinin niteliği, şu anda yaşanan yerleşim merkezinin niteliği, çocuk sahibi olup olmama, evliliğin anlamı, yapılan evlilik sayısı, evlenme biçimi, evlilikten memnuniyet düzeyi, evlilik yaşı, eşten memnuniyet düzeyi, eşle iletişim düzeyi ve sıklığı, internet kullanma sıklığı, dini bilgi düzeyi, dini bilgiyi edinme biçimi, aileye yüklenen anlam, namusa yüklenen anlam, TV izleme sıklığı faktörlerine bağlı olarak incelenmiştir. Bu çerçeve esas alınarak daha sonra ‘Savrulan Dünyada Aile’ sempozyumu, düzenlenmiştir.
Ailenin özelliklerinden biri, hem değişimin bir aracı olması, hem de değişime karşı en şiddetli direnen bir kurum olmasıdır. Osmanlı’nın son yüzyılı ile Cumhuriyet dönemi aileyi dönüşüm aracı olarak görmüş ve kullanmıştır. Bu Türkiye’deki aile ile ilgili yaşanan krizin temel nedenlerinden biridir.
Aile başlangıçta, roman ve hikâyeler üzerinden dönüştürülmeye çalışılmıştır. Sonra romanın yanı sıra, medya, film, dizi, internet, turizm, moda ve müzik birer dönüşüm aracı olarak kullanılmıştır.
Türkiye’nin, Batılılaşma serüveni ile ülkeye, Batı kültür ve medeniyetinin değerlerini kabul ettirmede aileyi, toplumsal değişimin bir aracı olarak kullanmasının, bugün yaşanan krizde payı fazladır. Batı kültür ve medeniyet değerlerinin, eğitim aracılığıyla bu ülke insanına kabul ettirilmek istenmesi; aynı kalp ve ruhta iki farklı değer sisteminin var olmasına sebebiyet vermiştir. Bu da, ailenin sahip olup savunduğu kendi kültür ve medeniyetinin değerleri ile aileye dayatılan yabancı değerlerin çatışmasını ortaya çıkarmıştır. Bunun sonucu, toplumsal şizofreni dediğimiz bir durumdur. Özellikle yetişen genç nesiller, okulla aile arasında, değer çatışmasının kurbanları olmuşlardır. Bu durum daha sonra kurdukları aile yapılarında etkisini göstermiştir.
Küreselleşme adı altında estirilen rüzgârın, tüm yerli değerlere bir saldırı boyutunda olması, toplumsallaşma yerine bireyselleşmeyi teşvik etmesi, tüketim kültürünü savunması, sabit kalıcı hiçbir değer kabul etmeyip, her şeyi haz ve tüketim kültürü üzerine oturtması, ciddi bir tehlike olarak ülkemizdeki aile yapısını tehdit etmektedir. Her şeyi eşyalaştırma, alınır satılır meta durumuna indirgeme, toplumsal değerlerde çözülmeye sebep olmaktadır. Hayatın maddileştirilmesi, evliliğin sadece haz ve madde üzerine inşa edilmesi ile aile bireyleri arasında birbirine tahammül azalmaktadır. Birbirinin kahrını çekme duygusu zayıflamaktadır. Sabır olmayan bir yerde bir müddet sonra sevgi, saygı ve sadakat da olmamaktadır. Tek ebeveynli ailelerin artması ile psikolojik ruhsal dünyaları yıkılmış çocukların, geleceğin Türkiye’sinde çok ciddi bir sorun olacağı gözden ırak tutulmamalıdır.
BM, 1999 yılında “Toplumsal Cinsiyet Eşitliği” mücadelesinin en önemli kazanımı olarak görülen CEDAW sözleşmesine ek bir protokolü kabul etmiş ve üye ülkelerin onayına sunmuştur. BM ve AB, üye ülkelerin toplumsal cinsiyet eşitliği politikalarını uygulamasını önemsemekte, ülkelerin takibini yapmakta ve periyodik değerlendirme raporları yayınlamaktadır. Toplumsal cinsiyet eşitliği AB uyum sürecinin de önemli makro göstergeleri arasında yer almaktadır. Türkiye, 8 Eylül 2000’de imzaladığı bu protokolü, 30 Temmuz 2002 tarihinde onaylamıştır. Ayrıca Türkiye, 2011 Mayıs ayında, kısa adı “İstanbul Sözleşmesi/Konvansiyonu” olan “Kadınlara Yönelik Şiddet ve Aile İçi Şiddetin Önlenmesi ve Bunlarla Mücadeleye İlişkin Avrupa Konseyi Sözleşmesi” adlı uluslararası sözleşmeyi, hiçbir maddesine çekince konulmaksızın, imzalayarak kabul etmiştir. Bu sözleşme, 8 Mart 2012 tarihinde kabul edilen “Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun”a esas teşkil etmiştir.
Türkiye, Toplumsal Cinsiyet Eşitliği politikasını(TCE) bakanlıklar üstü bir ana politika haline getirmiş, 9. Kalkınma planı Toplumsal Cinsiyet Eşitliğine duyarlı olarak hazırlamıştır. Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı, 5 yıllık Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Ulusal Eylem Planı (2008-2013)’ü hazırlamış, uygulamış ve Toplumsal Cinsiyet Eşitliği politikasına dayalı uluslararası belgeleri esas alan kanun ve yönetmelikler çıkarmıştır.
Araştırmanın giriş bölümünde de ifade edildiği gibi, çalışmanın amacı kadına ve aileye dönük yaşanan sıkıntılara çözüm reçetesi olarak sunulan toplumsal cinsiyet eşitliği politikalarının, bu politikaları en iyi uygulayan ülkelerde nasıl bir sonuç verdiği, sorunların çözümüne ne ölçüde etki ettiğini ortaya koymaktır. Araştırmanın temel problemi ise “toplumsal cinsiyet eşitliğini sağlayabilmek toplumların ulaşması gereken ideal hedef olarak sunuluyor ise bu politikaların uygulandığı ülkeler kadın ve aile sorunların en asgari seviyede yaşandığı ülkeler olmalı değil midir?” sorusudur. Araştırmada bu sorudan hareketle kadın ve aileyi yakından ilgilendiren beş kategori belirlenmiş (evlenme ve boşanma, aile yapısı, kadına yönelik şiddet, intihar, alkol ve madde kullanımı), bu kategorilerde ülkelerin mevcut durumu ortaya konmuştur.
Araştırmanının bulgularının aktarıldığı bölümde görüldüğü gibi toplumsal cinsiyet eşitliği politikalarını uygulamada en ideal ülkeler olarak sunulan İzlanda, Finlandiya, Norveç ve İsveç’te uygulanan bu politikalar kadına dönük sorunlara temelden bir çözüm sunamamıştır. Bu ülkelerde son 50 yılda boşanma oranları büyük ölçüde (%100’ün üzerinde) artmış, buna karşılık evlenme oranlarında da düşüş yaşanmıştır. Yine bu ülkelerde doğan çocukların yarıya yakını, bazı ülkelerde ise yarıdan fazlası evlilik dışı beraberlikler sonucu dünyaya gelmektedir. Bir başka ifade ile bu bebekler yaşamlarına bir aileden mahrum olarak başlamak zorunda bırakılmaktadırlar. Boşanma oranları da göz önüne alındığında, yaklaşık %50 ihtimalle aile ortamında dünyaya gelebilen bir çocuk için bile parçalanmış bir ailede büyümek çok yüksek bir olasılıktır.
Görüldüğü gibi ülkemizde de aile politikalarında çözüm olarak yaslanılan Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Politikalarının uygulandığı ülkeler, daha en temelde aile yapısı ile ilgili çok ciddi problemler yaşamaktadır ve bu ülkelerde anne-baba-çocuklardan oluşan aile yapısı yok olmak üzeredir.
Araştırmanın en önemli bulgularından birisi de kadına yönelik şiddet verileridir. Kadına yönelik şiddete çözüm olması amacıyla sürekli yan yana zikredilen “toplumsal cinsiyet eşitliği”, “kadının güçlendirilmesi”, “kadının eğitilmesi”, “kadının işgücüne-karar alma süreçlerine katılımı” argümanları bu ülkelerde en üst seviyede uygulanmaktadır. Fakat güçlü, eğitimli, ekonomik özgürlüğe sahip olmanın şiddetten korunmak için gereken temel özelikler olduğu fikrinin bu ülkelerde geçerli olmadığı görülmektedir. İlgili ülkelerde şiddet çok önemli toplumsal sorundur. Kadınlar mevcut ya da eski eşlerinden veya birlikte oldukları kişilerden yüksek oranlarda şiddet görmekte, cinayetlere kurban gitmektedirler. Üstelik bunlar erkeklerle eşit kazancı olan, yüksek eğitim görmüş, bireyselliğini elde etmiş, ülke yönetimlerinde kadınların yüksek oranda temsil edildiği kadınlardır. Bu özelliklerin şiddetten korunmak için yeterli olmadığı ve şiddeti önlemek adına uygulanmaya çalışılan toplumsal cinsiyet eksenli politikaların da mevcut sorunu çözemediği açıktır.
Araştırmada ilgili ülkelerin incelendiği diğer bir alan intihar oranlarıdır. Bu ülkelerde intihar kaynaklı ölümlerin sayısı oldukça yüksektir. Özellikle kadınlarda ve gençlerde intihar oranlarının çok yüksek olduğu görülmektedir. Aynı şekilde alkol ve madde kullanımının da oldukça yaygın olduğu ilgili tablolarda verilmiştir. İntihar oranları ve alkol-madde kullanım oranları, bu ülkelerde toplumsal hayatta yaşanan sıkıntıların yanı sıra (şiddet, boşanma), psikolojik olarak da sıkıntılar yaşandığının göstergesidir. Eşitlik seviyesinin yükselmesi huzurlu bir toplum olmaya yetmemiştir.
Yukarıda ele alınan çoğu alanda İzlanda, Finlandiya, Norveç ve İsveç’in Türkiye’den daha dezavantajlı konumda olduğu ortadadır. Toplumsal cinsiyet eşitliği politikaları kadına ve aileye dönük sorunlara çözüm olamamış, belki de bu sorunların kaynağı yahut tetikleyicisi olmuştur. Fakat Türkiye’de de kadın ve aileye yönelik sorunlar son yıllarda daha görünür olmaya başlamış; kadına şiddet, boşanma oranları hızlı bir yükseliş göstermiştir. Türkiye’nin aile politikalarının da toplumsal cinsiyet ekseninde yürütüldüğü gerçeğini ve araştırmanın bulgularını göz önüne aldığımızda, aynı politikalar devam ettiği müddetçe kadın-erkek ve aileye dönük sorunların azalmaktan ziyade, artmaya devam edeceğini üzülerek öngörmekteyiz. Bu noktada aşağıda belirteceğimiz önerilerin ilgililerce dikkate alınmasının ülkemiz geleceği açısından oldukça önemli olduğunu düşünmekteyiz.
Yapılan araştırma sonuçlarına dayanarak kendi kültür ve medeniyetimiz değerlerine kodlarına uygun olmayan ve muhtevası tam irdelenmeden ve de araştırılmadan uygulanacak tüm politikalar, başarısız olacağını söyleyebiliriz. Bu ana varsayımı göz önüne alarak aile yapımızın geleceğinin daha iyiye gidebilmesi için aşağıdaki tedbirlerin alınması yararlı olacaktır:
1. Toplumsal Cinsiyet Eşitliğine dayalı politikalar yeniden gözden geçirilmelidir. Çünkü bu politikalar kadını erkeğe karşı rekabete yöneltmekte ve çatışma dilini kullanmaktadır.
2. Eşler arasında sabır, hoşgörü, fedakârlık ve merhamet kavramlarına vurgu yapılmalıdır.
3. Kadının iş yaşamına teşvik edilmesi (kadının çalışması propagandası) bir devlet politikası olarak uygulanmamalıdır. Kadının çalışması öznel koşullarla yakından ilişkilidir; ailenin tercihine bırakılmalıdır. Bu durum ayrıca, “çalışmayan kadın ikinci sınıf vatandaştır” gibi bir algıyı da beslemektedir.
4. Çalışmayan kadınların çalışmamasından kaynaklı problemlere vurgu yapıldığı kadar, çalışan kadınların da iş yaşamı kaynaklı problemlerine de vurgu yapılmalıdır.
5. Devlet, kadının çalışmasından daha çok piyasanın ve çalışma koşullarının insanileştirilmesine odaklanmalıdır.
6. Kadın ve erkeğin cinsiyet kimliğinden kaynaklanan farklılıkların sosyal yaşamda ne gibi farklılıklara yol açacağı konusu ajite edilmeden bilimsel ve ilmi veriler ışığında değerlendirilmelidir.
7. Aile Bakanlığı çocuğun anne hakkına odaklanan politikalar üretmelidir. Çocuğun “anne hakkından” kısıp kadının “çalışma hakkına” verilmesi adil bir yaklaşım görünmemektedir.
8. Kadın ve erkeklik rollerine ilişkin yerleşik algılara toptancı bir şekilde yaklaşılmamalıdır. Olumlu algı ve uygulamalar desteklenmeli, olumsuz algı ve uygulamalar değiştirilmeye çalışılmalıdır.
9. Toplumsal Cinsiyet Politikaları kadının haklarını, kadının doğası ve öznel koşulları üzerinden değil, “erkeklik” üzerinden tartışmaktadır. Erkeğe odaklanmış bu yaklaşım biçimi, hem kendi içinde paradoks taşımakta hem de kadının fıtratına uygun hakları elde etmesine engel olmaktadır.
10. Cinsiyet ayrımcılığının kaldırılmasının yolu kadının erkeklik, erkeğin de kadınlık rollerine yaklaştırılması değildir. Bu, cinsiyet ayrımcılığının değil, cinsiyetler arasındaki farklılığın kaldırılmasına hizmet eder. Erkeğin de kadının da yapabileceği iş, görev ve roller olduğu gibi cinsiyet farklılıklarından kaynaklı olarak her bir cinsiyetin daha kolay ve doğasına uygun iş ve görevlerin de söz konusu olabileceği hesaba katılmalıdır.
SOSYAL EKONOMİK VE KÜLTÜREL ARAŞTIRMALAR MERKEZİ