Alzheimer Hastalığını Anlamak - Aileden Biri Huzurevi ve Bakımevi
Birçok nörolojik rahatsızlık vardır ve her biri kendine özgü belirtilerle farklı şekillerde ilerler. Alzheimer hastalığı olan birine bakım verirken atılacak ilk adım, hastalık hakkında mümkün olduğunca çok şey öğrenmek, yakınınızın hastalığının olası seyrini anlamak için doktorunuza danışmaktır. Bilgi toplamak için doktorlar, kütüphaneler, sivil toplum örgütleri ya da kâr amacı gütmeyen kuruluşlar gibi birçok kaynak mevcuttur, ayrıca yakınınız ve sizin için yararlı pek çok bilgiyi internette birçok kaynaktan bulabilirsiniz. Nereye, ne zaman ve nasıl gideceğinizi gösteren bir yol haritasına sahip olmak, belirsizlik içeren anlarda ihtiyacınız olan netliği sağlayacak ve bakımla ilgili daha iyi sonuçlar verecektir.
Alzheimer hastalığı (AH) demansın yani bunamanın en yaygın görülen şeklidir. Alzheimer, zihinsel ve sosyal yetenekleri ciddi şekilde olumsuz etkileyerek kişinin günlük faaliyetlerini engelleyen bir grup semptomu tanımlamak için kullanılan bir terimdir. Demansta genellikle bellek kaybı vardır, ancak bellek kaybı tek başına demans anlamına gelmez. Demansta, bellek kaybının yanı sıra muhakeme ya da yazılı/sözlü ifade bozukluğu gibi en az iki beyin fonksiyonunda sorun vardır.
Alzheimer hastalığı 65 yaş üzerinde on kişiden birinde görülmektedir. Son zamanlarda yapılan değerlendirmelere göre, Alzheimer hastalarının sayısı 20 yılda bir hemen hemen iki katına çıkmaktadır. Yaygınlık açısından en büyük artış, Alzheimer vakası sayısının 13 milyondan 2050’de 63 milyona çıkması beklenen Asya kıtasında görülecektir.Alzheimer bakımını doğru bir şekilde gerçekleştirmek için hastalığı anlamak gereklidir.
Alzheimer hastalığında genellikle üç aşama olduğu kabul edilir:
Hafif Alzheimer hastalığı: Hafif Alzheimer hastalığında, yani başlangıç aşamasında, kişide genellikle bellek kaybı ve kişiliklerinde küçük değişiklikler görülür. Yakın zamandaki olayları, tanıdıkları kişilerin ya da şeylerin isimlerini hatırlamakta zorlanabilirler. Basit matematik problemlerini artık çözemeyebilir, çek defteri bakiyesini hesaplayamayabilirler. Hafif Alzheimer hastalığı olan kişiler, planlama ve organize etme yeteneklerini yavaş yavaş kaybederler. Örneğin alışveriş listesini hazırlamakta ve mağazada ürün bulmakta zorluk çekebilirler.
Orta Şiddette Alzheimer Hastalığı. Alzheimer’ın orta aşamasıdır. Bellek kaybı ve kafa karışıklığı daha belirgin hale gelir. Kişi organizasyon, planlama ve talimatları izlemede daha büyük sorun yaşar. Giyinmek için yardıma ihtiyaç duyabilir, idrarını tutamamaya başlayabilir, yani idrar torbasını ve/veya bağırsaklarını kontrol edemez. Orta şiddetteki Alzheimer hastaları aile bireylerini ve arkadaşlarını tanımada zorlanabilir. Nerede olduklarını, günü ya da yılı bilemeyebilirler. Ayrıca muhakeme edemeyip kaybolabilirler. Dolayısıyla orta şiddette Alzheimer hastaları yalnız bırakılmamalıdır. Günün geç saatlerinde huzursuz olabilir, aynı hareketleri tekrar etmeye başlayabilirler. Uyuma güçlükleri de olabilir. Kişilikteki değişmeler daha ciddileşebilir. Orta şiddette Alzheimer hastaları karşısındakini tehdit edebilir, hırsızlıkla suçlayabilir, küfredebilir, tekmeleyebilir, vurabilir, ısırabilir, çığlık atabilir ya da elinizdeki bir şeyi zorla alabilirler.
Şiddetli Alzheimer hastalığı: Alzheimer’ın son aşamasıdır ve hastalar bu aşamada günlük ihtiyaçlarını karşılamak için genellikle başkalarının yardımına ihtiyaç duyar. Yardımsız yürüyemez ya da ayağa kalkamayabilirler. Konuşamayabilir, aile bireylerini genellikle tanımayabilirler. Yutmada zorlanabilir, yemek yemeyi reddedebilirler.
Hastalığın sürekli değişen yapısını anlamak, birçok nörolojik rahatsızlık için kritik ilk adımdır. Hastalığın izleyeceği yol kestirilemez ya da bir tarafa doğru ilerlerken aniden yön değiştirir. Bakım veren olarak bu belirsizlikleri kabul etmeyi öğrenmek, işinizin en zor ve en stresli kısmı olabilir. Gelecekle ilgili plan yapmak da önemlidir. Sizi neyin beklediğini bilmezken plan yapmak size sezgisel olarak aykırı gelebilir, ancak bakım işinin öngörülebilir birçok yanı vardır. Örneğin doktor randevuları, yemek saati ve diğer bakım gereksinimleri gibi birçok şey planlanabilir. Hastalık hakkında öğrenebildiğiniz kadar çok şey öğrenmek, hastalığın seyri ilerlediğinde size tutunacak bir dal sağlar.
Karşınıza çıkabilecek çok sayıda ciddi zorluklar vardır. Bunlardan en önemlileri iletişim, kişilik ve davranıştaki değişikliklerdir.
İletişim: AH ve demanslı kişilerin iletişimde zorluk çekmelerinin nedeni, hatırlamakta zorluk çekmeleridir. Bu yüzden aşağıda belirtilen zorlukları çekebilirler:
Kelimelerin anlamını kavramada zorlanma
Uzun konuşmalar sırasında dikkatini toplamada zorlanma
Konuşurken düşünce zincirinin kaybolması
Yemek pişirme, fatura ödeme, giyinme ya da çamaşır yıkama gibi sıradan faaliyetlerin adımlarını hatırlamada zorlanma
Radyo, televizyon, telefon çağrıları ya da odadaki konuşma gibi çevredeki seslerin farkına varmaması
İletişim kuramadığı zaman asabileşme
Dokunmaya, ses tonuna ve yüksek sese karşı hassasiyet
AH ya da demanslı hastaların iletişim güçlüklerine karşı hassas olmak önemlidir. Ses tonunuza ve vücut dilinize dikkat edin, ilgilendiğinizi göstermek için konuşurken dokunun, göz teması kurun, teşvik edici olun ve öfke nöbetleri sırasında sakin kalmaya çalışın.
Kişilik ve davranış değişiklikleri: Yakınınız;
Daha kolay üzülebilir, endişelenebilir ve öfkelenebilir
Karamsar davranabilir ya da hiçbir şey ilgisini çekmeyebilir
Eşyaları saklar ya da başkalarının sakladığına inanabilir.
Var olmayan şeylerin olduğunu düşünür
Uzun süre amaçsız dolaşır
Garip cinsel davranışlar gösterebilir
Size ya da başkalarına vurabilir
Gördüklerini ya da duyduklarını yanlış anlayabilir
Dış görünümüne artık aldırmayabilir, banyo yapmayabilir ve her gün aynı kıyafeti giymek isteyebilir.
Yakınınızın takıntılı ya da saldırgan hale geldiğini görmek sizi ürkütür. Bu davranışlarla baş etmek için, doktorunuza danışarak uygun ilaç ve destek almanız önemlidir.