﻿ Kapalıçarşı Esnafı Zor Günler Geçiriyor - Haber
Yaşanan son politik krizler, ülke turizmine olumsuz yansıyor. Yılın ilk üç ayında yüzde 20 oranında turist kaybı gerçekleşti. İstanbul’a gelen turist sayısındaki nedeniyle tarihi ve turistik mekanlar eski hareketli günlerini mumla arar halde. Durumdan en çok etkilenen yerlerin başında Kapalıçarşı geliyor. Esnaf bu konuda oldukça dertli.
Bu yazıda yaşanan son gelişmelerin Kapalıçarşı ticari faaliyetlerine yansıması ve dükkân piyasasına etkisi üzerinde küçük bir araştırma sunacağız. Ancak öncesinde, Kapalıçarşı’nın tarihine kısaca değinelim. Eski İstanbul’un özellikle ticari tarihine tanıklık etmiş olan, Tarihi Yarımada’nın Beyazıt, Nuriosmaniye ve Mercan semtlerinin ortasında yer alan, dünyanın en eski kapalı çarşılarından biridir. Günümüzde ticaret merkezi olarak hala önemini korumaktadır.
Kapalıçarşı’nın çekirdeğini oluşturan iki önemli bedesten vardır. İlk olarak Bedesten-i Atik (Cevahir Bedesteni) kurulmuştur. Yeni Bedesten (Sandal Bedesteni) çarşının ikinci önemli yapısıdır. Burada bir yolu pamuk bir yolu ipekten dokunan ve Sandal adı verilen kumaş satıldığı için Sandal Bedesteni ismi verilmiştir. Fatih Sultan Mehmet'in Kapalıçarşı'nın inşaatına başladığı yıl olan 1460 Kapalıçarşı'nın kuruluş yılı olarak kabul görmüştür. Asıl büyük çarşı ise Kanuni Sultan Süleyman tarafından ahşap olarak inşa ettirilmiştir. Dev labirent gibi, 47.000 m² alana yayılmış olan çarşının 66 kadar sokağı bulunmakta olup en hareketli ve işlek iki aksı Kalpakçılar ve Kuyumcular Caddesi olarak görülmektedir. Bu akslarda çoğunlukla mücevher dükkanları bulunmakta, ürünlerini değişken fiyat aralığı ve pazarlık oranları ile satışa sunmaktadırlar.
İstanbul Metropoliten alanının “Geleneksel Kent Merkezi” olarak tanımladığımız Tarihi Yarımada önemli bir turistik destinasyon olması sebebiyle ticaretini bu yönde de güçlendirmiş, bölgenin ticari kalbi niteliğindeki Kapalıçarşı’da birçok hediyelik eşya dükkânı açılmıştır. Turizm sektörü siyasi, politik ve ekonomik kırılmalara oldukça duyarlı olduğundan bölgedeki turizm tabanlı ticari faaliyetleri. yaşanan veya yaşanması muhtemel krizlerin açık hedefi haline getirmektedir.
Peki son zamanlarda yaşanan sosyo-politik gelişmeler, ekonomik dalgalanmalar Kapalıçarşı’daki ticari hayatı ve dükkân piyasasını nasıl etkiledi?
Ülkemizde son yaşanan sosyo-politik gelişmeler ve terör eylemleri ile birlikte belirsiz güvenlik ortamı nedeniyle Türkiye ve İstanbul’a gelen turist sayısında azalış görülmeye başlanmıştır. Ülkemize gelen turist sayısında 2016 yılında 2015 yılına göre yüzde 0,1 gibi az bir düşüş görülürken 2017 yılında yaklaşık yüzde 20’ye varan oranla sert bir düşüş olmuştur. Gerçekleşen krizlerle birlikte turist geliş sayısındaki bu azalışlar Tarihi Yarımada ve araştırma alanımız Kapalıçarşı’da turist sirkülasyonunu seyrekleştirmiştir. Ayrıca ticaretin beslendiği turizm kaynaklarında önemli bir yere sahip Karaköy Kruvaziyer Limanın inşaat nedeniyle kapatılması da bu yolla gelen turisti bölgeden uzaklaştırmıştır. Dolayısıyla turizmden elde edilen gelirlerin büyük oranda düştüğü söylenmektedir.
Biz de bu söylemlerden hareketle Kapalıçarşı Yönetim Kurulu yetkilileri ve çarşı esnafı ile söyleşi ve anket çalışması yaptık. Bu çalışmalardaki amaç hem turizmden beslenen mikro-ekonominin nasıl etkilendiğini bulmak hem de Kapalıçarşı gibi özel destinasyonlarda ticari piyasanın ne ölçüde etkilendiğini görebilmektir.
Kapalıçarşı yönetim kurulu ile yapılan görüşmelerde çarşı içinde yaklaşık 3500 adet dükkândan 2500 adedi Han dışı, geri kalanı Bedesten ve Han içi dükkanlardan oluştuğu belirtilmiştir. Çarşının içinde son dönemde kiralık boş dükkanların sayısında artış olduğu, yaklaşık 100 adet dükkânın satılık ve kiralık olarak boş durumda olduğu öğrenilmiştir. Bu olumsuz gelişmelerden dolayı yönetim kurulunun çalışmalarını yürüttüğü çeşitli etkinlikler programlanarak, çarşı ve çevresinde alıcı kitlesinde artış hedeflenmiş ayrıca çarşının restorasyon çalışmalarına da başlanmıştır.
Kapalıçarşı için anket çalışmaları en değerli ve işlek akslar olan Kalpakçılar ve Kuyumcular üzerinde bulunan 8 adet dükkânda yapılmıştır. Dükkanların çoğu kuyumcu olup çalışma hem söyleşi hem mülakat (Yarı yapılandırılmış görüşme tekniği) ile yapılmıştır. Anketlerde dükkanların alan, cephe, kat, kullanan kişinin malik mi yoksa kiracı mı olduğu, kiracı ise kiranın ödenme şekli (nakit/altın/ciro), kira bedeli aylık/ yıllık, geçen seneye göre elde edilen cirolarda artış/azalış oranları, mevcut piyasada dolar/Euro kuru dalgalanmalarından dolayı kiraların etkilenip etkilenmediği konusunda sorular yöneltilmiştir. Kapalıçarşı’da alanı 7-20 m² arasında, cephesi 2- 5 metre arasında değişen dükkanlar ile yapılan görüşmelerde çarşının en değerli aksı olan Kalpakçılar ve Kuyumcular Caddelerinde birim kira değerlerinin aylık ortalama 750-USD/Ay/m² olduğu görülmüştür. Dükkân maliklerine/kiracılarına yöneltilen sorulardan “Son yaşanan gelişmelerden dolayı cirolarda düşüş var mıdır?” sorusuna tamamından “evet” yanıtı alınmıştır. Ciroların ne kadar düştüğü sorusuna ortalama yüzde 50-60 cevabı alınmıştır. Kiralar daha çok dolar üzerinden ödenmekte olup ortalama yüzde 40 düşüş yaşandığı öğrenilmiştir. Yine yapılan görüşmelerde son yaşanan gelişmelerin bir – iki yıl daha sürüp normale döneceği beklentisiyle bazı dükkân kiracıları cirolarının maliyetlerini karşılayamamasına rağmen maliyetlere katlandıklarını belirtmişlerdir. Ayrıca 30 yılı aşan dükkân kira amorti süresinin artık son dönemde 20 yıl civarında olduğu belirtilmiştir. Çevrede bölge esnafıyla da söyleşi yapılmış olup Kapalıçarşı’daki ticari faaliyetler hakkında aşırı durgunluk yaşandığı, toptancılara dahi faturalarını ödeyemedikleri ancak buna rağmen piyasadaki dalgalanmaların istikrara kavuşacağı beklentisiyle zararlara katlandıklarını ifade etmişlerdir. Kapalıçarşı’nın bulunduğu bölge ve civarında daha çok yerel halka ve yerli turiste hitap eden dükkanların son dönemdeki gelişmelerden daha az etkilendiği belirtilmiştir.
Yapılan görüşmelerden anladığımız üzere, yabancı turist sayısındaki aşırı azalış, Kapalıçarşı esnafını zor durumda bırakmıştır. Daha çok dolar üzerinden ödenen kiralar dolar kurundaki dalgalanmalar nedeniyle yüzde 40 düşüşe geçmiş ancak ödeme yapmakta güçlük çeken çarşı esnafı için yeterli olamamıştır. Güncel kiralar üzerinden hareketle çarşıdaki Türk Lirası üzerinden birim m² satış değeri bir milyonlara ulaşmaktadır. Ancak gerek dükkân kiracıları gerekse bölge esnafında kiraların daha da düşürülmesi gerektiği görüşü hakimdir. Mevcut piyasada bulunan yatırımcı ve dükkân sahiplerinin görüşleri yeni dönemdeki krizlerin büyük ölçekli ve kontrol edilmesi güç olması nedeniyle sonuçlarının tahmin edilemediği yönündedir. Ancak bölgede ve Kapalıçarşı’da piyasanın bir- iki sene içinde istikrara kavuşacağı beklentisi hakimdir.
Sonuç olarak kendi içinde bir mikro-ekonomiye sahip Kapalıçarşı gibi turizm tabanlı ticaret yapan özel bölgelerin makro-ekonomide ve sosyo-politik konjonktürdeki değişimlere daha çok duyarlı olduğu söylenebilir.
esnaf siyasi gelişmeler turizm Kapalıçarşı turist politik gerilim