Serbestiyet | Heyecan mı, endişe mi? İmgeler mi? Cami mi? Proje mi?
İçlerinden biri bir çok bakımdan özellikle tehlikeli. Ne teknik ne estetik bakımından sindirilmediği aşikâr. Mühendis masası görmediği izlenimi veren sadece kubbenin küre olana kadar büyütülmesiyle elde edildiği anlaşılan küre formunun büyüklüğü değil, havada uçan yollar, tuhaf açıyla eğilmiş duvarlarıyla uyanıkken görülmüş bir hayal sanki. Estetik açıdan bakılırsa, yeryüzünde bildiğim farklı tipolojik sentakslarla gelişmiş camilerin Anadolu da dahil inşai kültürleriyle herhangi alışverişe girmeyen bir masa üstü yerküre modeline yapılmış bir zihinsel yatırım. Kürenin ve minarenin tepesine serpiştirilmiş gelişigüzel açılı hilalleriyle de birlikte masaüstü süsü yerküre maketinden başka olsa olsa güneş sistemi tasvirindeki gezegen seyri tasvirlerini, özellikle de satürn imgesini çağrıştırıyor o kadar. İmgeyi endişe kaynağı yapan ikinci konu bazı diğerleri gibi meydanın ortasına gelişigüzel konmayıp, yapılacağı resmen ilan edilmiş çeşme duvarlı su taksim deposu ardına yerleştirilmiş olması. Yani yeri bakımından gerçelik iddiası taşıması. Bunun bir de Babylon efsanesini ciddiye alıp Maçka vadisine döndürülmüş çeşitlemesi olması da değil üçüncü endişe kaynağı; diğerlerini pekiştiren endişe, Cumhurbaşkanı masasına kadar yükseldiği iddiasıydı. Ne de olsa teknik zaaf, masraf, mantık dinlemeyip Boğaz taklidi kanal projelerinden vazgeçildiği haberi bir türlü gelmek bilmediğine göre çarpıtılmış haber olmayabilirdi. Teknik ve estetik zaaflarıyla ciddi güncel mimarlık literatürüne sızması mümkün olmayan hayali imgelerin devletin en yüksek mertebesine ulaşmasından endişe etmek için başkanlığa, tek adamlığa gerek yok. Devletin ciddi elek mekanizmaları olmaması yetiyor endişelenmek için.
Geç dönem projeleri, erken dönemin fikir ağırlıklı hayali resimlerinden ziyade, Modernizm karşıtlığında buluştuğu Prens Charles’la işbirliği mahsulü gerçekçi projelerdir, aydınlanmayla hayal alışverişinden ziyade sıradan baroğun inşai disiplinine öykünürler. Paternoster Square, İngo Jones’un Londra’nın ilk spekülatif estate projesi Covent Garden ilhamı aşikâr kıta Avrupası modeli bir kent meydanıyken, Poundbury köyü, Bahçe-Şehir mirasının devraldığı şekliyle o inşai disipline öykünen içe dönük bir bahçe-şehirdir.
Charles’la işbirliğinden sonra da erken zamanlarından bildiğimiz ve aşağıya örneklerini koyduğum karikatür karakterli ifade tekniğini pedagojik ve hiciv amaçlı mesajları için kullanmayı sürdürürken mesajlarının esas vurgusunu o arada iyice azgınlaşmış gayrımenkul kapitalizmi karşıtlığına yaparken, modernizmin sorgu-sualsiz dogmatik yenilenme yatkınlığıyla içi boşalmış geçmiş arayışının spekülatif koşullarda aynı kapıya çıktığını dile getirir oldu.