Kozan İlçesi - Firma Bul
BİLİŞİM VE BİLGİSAYAR(1 FİRMA)
TAYYARDA’NIN İLK İCRAATLARI
İşgal Kuvvetleri Komutanını karşılamayan ve zafer tak’ının kurulmasını istemeyenlerden Belediye Başkanı Hüseyin Efendi görevden alınmış yerine Yiğenzade Mehmet Efendi belediye başkanlığına getirilir.
Kozan’ın işgali bahis konusu olunca İngiliz ve Fransız makamları ile temas kurarak Kozan’ın işgalinden vazgeçilmesi veya Ermeni askeri gönderilmemesini sağlamak üzere Adana’ya gönderilen Savcı Ruhi Beyle, dava vekili Emmi Mustafa Efendi ve ayrıca Mahfezade İbrahim Hoca’yı derhal Kilikya hudutlarından çıkartmıştır. Saim Bey’de bu sürgünden nasibini almıştır.
İdare meclisi, Belediye meclisi, Mahkeme heyeti üyeleri yarı yarıya Ermenileştirilir. Yani belediye meclisinde 8 üye varsa 4’ü çıkarılıp, 4 Ermeni tayin edilmek suretiyle bütün resmi makamlarda Türk ve Ermeni görevli sayısı denkleştirilir.
Polis ve Jandarma sayısı Ermeni, diğer yarısı da Çerkez, Arap, Kürt ve Türklerden olmak üzere düzenlenmiştir. Kadirli’li Çerkez Nuri Çavuş’un oğlu Cako ile çerkez Murat ve Sefer Beyler Jandarma subayı tayin edildiler. Cako bey, Kozan’a gelip Tayyarda ile görüşmüştür. Tayyarda kendisine 50 silah vereceğini ve adamlarını hazırlamasını söylemiştir. Cako, bazı Türkler’e de Çerkez elbisesi giydirerek 50 kişiyi tamamlamış ve silahlarını alarak göreve başlamıştır.
Kozan’ı terk eden ve dönüş yapan Ermeniler eski mallarını herhangi bir Türk’te bulduklarında, bu komisyona başvururlardı. (Ermeniler sığır sürülerinin geçeceği yollarda beklerler, geçen sürülerin içinden beğendikleri sığır ve atları ayırırlar. Komisyona müracaat ederek; bunlar benimdi. Giderken Hasan Ağa’ya emanet etmiştim. Gelirsem geri alır, gelmezsem de helal olsun demiştim. Mademki geldim, mallarımı istiyorum. Şimdiye kadar da temin ettiği faydalar için 1800 lira da tazminat istiyorum şeklinde beyanatta bulunarak, Türk ve Müslüman ahalinin ekonomik olarak daha çok zayıflatılmasını sağlıyorlardı.
Ermeniler’in kurduğu Tesviye-i Mesalih komisyonları dışında Ermeni Öç Alayı ve Ermeni Gönüllü Fedaileri (Kamovar) gibi kuruluşlar da ilçemizde örgütlenip faaliyetlerine başlamışlardır.
Tayyarda’nın emri ve Ermeniler’in baskı ve tavsiyesi ile köylere gönderilen kamovar destekli tahsildarlar köylerden zorla vergi toplamış ve bulunan silahlara da el koymuşlardır.
Kazan işgal kuvvetleri komutanı, Haçin’de bulunan Ermenilerin talep ve istekleri doğrultusunda, Kozan’dan Haçin’e silah, cephane ve para göndermek amacı ile başlarında bir Fransız subayı olmak üzere 40 kişilik bir askeri birliği gönderir. O tarihlerde Feke ilçesinde Reji Müdürlüğü ve Belediye Başkanlığı yapmakta olan Cezmi Bey (Çetinel), bu silahların Ha- çin’e girdiğinde tehlikeli olacağını düşünerek 12 kişilik çetesi ile dağlara çıkan Gizzik Duran’a (Şahin) haber göndermiştir. Kendisi gizlice Feke’den ayrılıp Tırtat civarında Gizzik Duran ve yanında bulunan Yırtlaz İsmail, Deli Bayram, Arap Ali (Yıldırım), Yerebakanlı Hasan, Yavuz Ali, Halil İbrahim, Mahya Murtaza Vezir Ali, Gür Ali vs. ile görüşüp durumu haber verir. Haberi alan Gizzik Duran, durum değerlendirmesi yapıp arkadaşları ile Bozat gediğinde pusu kurulmasına karar verir.
Anılan yere intikal eden Gizzik Duran ve çetesi yola hâkim olan noktalarda mevzilenirler. Beklenen an gelir. Öncü olarak Embiya Çavuş isminde bir Türk görünür. Buna ateş etmezler. Gizzik, bir fırsatını bulup Embiya Çavuştan gelenlerin ne zamana kadar geleceklerini sorar. Yarım saat içinde geleceklerini öğrenir. Gerçektende yarım saat sonra Fransız subayı komutasında ve Misak isimli bir Ermeninin rehberlik yaptığı Ermeni Kamavor’lar korumasındaki silah ve cephane yüklü kervan gelir.
Gizzik Duran, “Ben ateş etmeden hiç biriniz ateş etmeyiniz!” diye çetesine emir verir ve sonuçta menzile giren kafileye ateş açılır. Başta Fransız subayı olmak üzere 40 kişilik düşman birliği imha edilir. Silah, mühimmat ve altın paralar ele geçirilir. Alınan bu silahlar çetelere dağıtıldığından milli mücadelede önemlidir. Olayın yaşandığı tarih: 22Kasım 1919’dur.
Bu olay ilçede büyük bir infial uyandırır. Olaydan sonra, Bozat Köyü’nün muhtarı Hamza ile kardeşi Musa, Kozan’a zorla getirilip, halka gözdağı vermek için kurşuna dizilirler.
İşgal kuvvetleri komutanının emri ile bir Türk tahsildar, 3 Ermeni kamovar Kozan’a bağlı Karabucak, Şerifli, Mahyalar, Çürüklü, Minnetli ve Kuyubeli köylerinden vergi toplamak üzere gönderilir. Bunlar köylülere baskı yapıp zorla vergi toplamaya başlayınca, o yörenin ileri geleni Deli Hacı Ağa (Cengizhan) halkı ikna metodu kullanıp, yörenin ünlü hocası Şerif Hoca’ya işgal kuvvetleri komutanına vergi verilip verilmeyeceğini sorar ve bunların öldürülmelerinin caiz olup olmadığının açıklanmasını ister. Şerif Hoca’da gâvura vergi verilmez. İşgal altında da namaz kılınmayacağını beyanla, öldürülmeleri şarttır. Fetvasını vermesi sonucu, üç kamovar ile bir tahsildar Deli Hacı Ağanın fedailerinden Gâvur Ali Ağa ve çetesi tarafından öldürülür.
Deli Hacı Ağa’nın kazandığı Kargapazarı zaferinin tarihi 24 Mart 1920’dir. Bu olaydan sonra Fransız işgal güçlerinin Haçin (Saimbeyli) ile olan bağlantıları kesildi. Karabucak köyünün kurucuları Dağlıoğlu Ali Kâhya’nın soyundan gelen Deli Hacı Ağa’nın kazandığı zafer Fransız işgal güçlerinin dağlık bölgeler ile olan bağlantısını kesmiştir.
Bu olay neticesinde, olayın kahramanı Deli Hacı Ağa’nın kardeşi Ökkeş Efendi, her ne kadar, işgal kuvvetleri komutanı ile dostluk kurup çiftliğinde ziyafet vermiş ise de, bu dostluk yetmemiş, Kozan’ın ileri gelenleri ile birlikte tutuklanıp manastır zindanına hapis edilmiştir
Kamovar adı verilen Ermeni haydut sürüleri durup dinlenmeden cinayetlere, soygunlara ve tecavüzlere devam ederler. Köy köy dolaşıp Türkleri soyarlar, öldürürler ve Çukurlara atarlar. Kozan’da yaşanan bu çirkin ve kanlı olaylar her geçen gün artmaya başlamıştır.
Yine böyle bir gün kamovarlar, Hamam Köyü’ne baskına başladılar. Fakat Hamam Köyü’nün uyanık ve fedakâr halkı, bu eli kanlı kamovarların niyetlerinin ne olduğunu biliyordu. Çünkü bu cinayet örgütlerinin daha önceden çok sayıda köyü ateşe verdiğini ve insanları öldürüp, soygunlar yaptığını bilmekte idiler. Aynı akibete maruz kalmamak için önceden hazırlık yapmışlardı.
Hamam Köyü’ne baskına gelen eli kanlı kamovarlar köylülerin mukavemeti ile karşılaştılar. Köylüler kamovarlara ateş açtılar. Neye uğradıklarını şaşıran bu canavarlar, derhal Kozan’daki Fransız askeri komutanına haber gönderirler. Komutandan, Hamam Köyü’nün kendilerine isyanla ateş açtığını ve acele kuvvet göndermelerini isterler.
Kozan’dan Yozgatlı Teğmen Halil komutasında ve yine Ermeniler’den müteşekkil jandarmalarla kamovar sürüsü takviye edildi. Teğmen Halil Bey, Ermenilerin Türkler’e reva gördükleri saymakla bitmez kötülükleri göz önüne getirerek köyün perişan olacağını düşündü.
Ermeni kamovarlarına: “Durun, ben birkaç Jandarma ile gideyim, onları kandırayım. Beyhude kan dökülmesin” diyerek eline beyaz bir bayrak aldı. Köye doğru yaklaşınca “Durun! ben mülazım Halil’im. Sizinle konuşacağım. Ateş etmeyin.” diye bağırdı. Köylülerin yanına vararak köylülerle beraber oldu. Bu hadise Hamam Köyü sakinlerini büsbütün gayrete getirdi ve morallerini düzelti.
Ermeni fedaileri bu durum üzerine, jandarmalarla beraber Kozan’a doğru kaçtılar. Bu olaydan sonra ova köylüleri köylerinde huzurlu olamayacaklarını düşünerek dağlara çekildiler.
Hamam köylülerin bu kahramanca hareketleri Kozan’daki diğer köylere örnek olması açısından çok önemlidir. Hamam Köyü Baskını ve olaylar 24 Mart 1920 tarihinde yaşandı.
8 Mart 1919’da askeri yönetimi devralan Fransızlar, yalancı Ermeni şahitlerin görüşlerini dikkate alarak yöredeki Müslümanların arazilerine el koydular.
Yerli Ermeniler kudurmuşçasına fırsat buldukça Türklere ait evleri yakıyor, yağmalıyor ve insanları katlediyorlardı. Kozan’da bulunan 5 fırında Müslüman Türkler öldürülüp, yakılmıştır. İlk defa, sabah namazından çıkıp evine gelmekte olan, şu anda Havacı General Ihsan Ay gün’ün dedesini aşağı çarşıda öldürüp, aynı yerdeki fırına attılar. Annesine tütün almak için çarşıya inen Kozanoğlu Mustafa, Kadirli Caddesi’nde bulunan fırında yakılır. Büyük Cami karşısındaki fırında ise, Kozan Hükümet Konağı’nda görevli Tahrirat Katibi Ali Rıza Efendi ile Mal Müdürü Hamdi Bey öldürülüp yakılmışlardır.
MÜCADELENİN BAŞLAMASI VE KOZAN’IN KURTULUŞU
Fransız işgalinin yaşandığı Mart 1919 yılı içinde Kozan Sancağı’nda yaşayan yörenin tanınmış aşiret ve aileleri hedef alındı. Bunlar içinde İmamoğlu ile Kozan arasındaki ovalık bölgede yaşayan Kırıntılı aşiretinden Topaloğlu Halil, Kozan şehir merkezinde uzun yıllar Belediye Başkanlığı yapan Kurdoğlu Mehmet’in oğlu Hulusi, Sehlik Türkmen aşiretinin beyi Hasan Efendi’ye karşı Ermeni saldırıları adı geçen kişilerin can ve mal güvenliklerini tehlikede olduğunu gösterdi. Topalzade Halil, Kurdoğlu Hulusi, Sehlik Hasan çiftliklerini köylerini terk ederek Kozan sancağından dışarıya Toros Dağlarının batı tarafında kalan Kayseri topraklarına gittiler. Yine Kozan eşrafında Emmi Mustafa Faik Üstün’de Kozan’ı terk ederek Kayseri’ye giden Kozalılarla buluştu Develi ve Kayseri arasında dolaşan, sonra ailelerini de Kozan’dan getiren bu insanlar Sivas’ta kongre toplayarak milli mücadele harekâtını başlatan Mustafa Kemal ile görüşmek istediler. Mustafa Kemal ile görüşme haberleşmesini ve planlarını Sehlikzade Hasan Efendi gerçekleştirdi. Sivas Kongresinin tamamlanmasından sonra Ekim 1919 sonlarında Sivas’a gelen Kozanlılar, Mustafa Kemal ile özel bir görüşme yaptılar. Kozan Sancağı’nda yaşanan Fransız işgali ve Ermenilerin saldırılarına karşı bölgede mücadele yapmanın gerekli olduğu hakkında bilgiler verdiler.
Kozanlılar Atatürk’e “Bizim malımız, paramız ve silahız var, yalnız bunları bir düzene koyup yerinde kullanacak kumandana ihtiyacımız var” der.
Kozan heyetini dinleyen Mustafa Kemal Paşa bir karara vardı ve şöyle dedi. “Size istediğiniz komutanları vereceğim, fakat sizin hayatınız gibi vereceğim komutanların varlığı da bu işin büyük bir gizlilik, bir komitecilik ruhu içinde yürütülmesine bağlıdır. Şimdi siz Kayseri’ye hareket edin, komutanlarınız arkadan size yetişeceklerdir” der.
Kozan’lıların huzurdan ayrılmasından sonra Mustafa Kemal Paşa, Binbaşı Kemal Bey’i (Kozanoğlu Doğan) takma adı ile Kilikya Kuvai Milliye Komutanlığı’na, Yüzbaşı Osman Bey’i de (Aydınoğlu Tufan) adı ile onun yardımcılığına görevlendirir.
Daha önce Kayseri’ye hareket eden Kozanlılarla komutanlar, Develi de Belediye Başkanı Kamberli Osman Bey’in evinde buluşurlar. Askeri heyete katılan Ratıp Bey de burada hazır bulunur. Görev bölümü yapılır. Binbaşı Doğan Bey ile Ratıp Bey Batı Kilikya Komutanlığı’na görevlendirilir. Kamberli Osman Bey’in evindeki toplantıya katılan Gizzik Duran ve çetesi, Osman Tufan Bey’i alıp Tufanbeyli’ye hareket ederler. Tufanbeyli’den Göksun’a varırlar. Meyremçil Belini aşarak Osman Bey Andırın’a iner. Yaycıoğlu İbrahim Ağa’nın evinde karargâh kurarak, Doğu Kilikya Müdafai Hukuk Cemiyeti’nin temelini bu evde atar. Daha sonra Kadirli Müdafai Hukuk Cemiyeti’ni kurarak Kuvai Milliye Teşkilatı’nı harekete geçirir. Yiğit Kadirli halkı, 7 Mart 1920’de Kadirli’yi işgalden kurtarır. Kadirli’ye inen Osman Tufan Bey, Kozan’ın kurtuluşunun nasıl yapılacağını, Kozan’dan varan heyetlerle görüşüp Müdaafa-i Hukuk Cemiyeti’nin kurulmasını ve yönetim kurulu ile başkanın seçilmesini ister. Ancak bu cemiyetin başkanlığını ulemadan ve okuryazar olanlardan hiç kimse kabul etmek istemeyince, daha sonra, Haçin baskınında şehit düşen Kahraman Ökkeş Bey (İlbeyi) gönüllü kabul eder. Böylece, Kozan Müdaafa-i Hukuk Cemiyeti kurulur. İlk iş olarak milis güçler oluşturulup, Grup Komutanlarına görev verilir. Bunlar;
11. Döşeme müfrezesi Komutanı Yiğit Ağa (Kahraman Bey) ve Kadirli’li mücahitler.
Bu grup komutanları emrinde bulunan kahraman Kozanlılar, Kozan’a hücum etmek üzere ilçeyi abluka altına alırlar. Durumu haber alan Fransız işgal kuvvetleri komutanı Tayyarda hazırlık yapar. 1 Haziran’ı 2 Haziran’a bağlayan gece yarısından sonra Kozan’ın yerli Ermenilerini de yanlarına alarak işgal kuvvetleri Kozan’ı boşaltırlar. 2 Haziran 1920 günü Türk Milis Kuvvetleri Kozan’a girdiler. Böylece bir yıl, 2 ay, 24 gün işgal altında kalan Kozan ve çevresi düşmandan temizlendi.
Her yıl 2 Haziran günü Kozan’ın Kurtuluş Bayramı olarak büyük bir coşku ile kutlanmaktadır. Kozan Cumhuriyetin ilanından sonra 1923 yılında Vilayet hüviyetine kavuşmuş fakat bir takım siyasi uyuşmazlıklar nedeniyle 1926 yıllarından sonra il statüsü lağvedilerek Adana İli’ne bağlı İlçe haline getirilmiştir.
Kozan vilayetlik hakkının iadesi için zaman zaman siyasetçiler ve bürokratların yanı sıra medya mensupları da birtakım girişimler ve Kozan’ın vilayetliğinin iadesi yönünde programlar yapılsa da vilayetlik konusunda netice çıkmadı.
Son olarak 2004 göreve gelen Belediye Başkanı Mimar Kazım Özgan ve Kozan Kent Konseyi 2010 yılında Kozan’ın vilayetlik hakkının iadesi çalışmasını başlattılar.
kozan rehber | - Kozan Kerem Hurdacılık Hurda Alım ve Satımı