Çin idaresi ve Doğu Türkistan Türkleri
gönderen TurkmenCopur » 15 Ara 2010, 18:38
Çin idaresi ve Doğu Türkistan Türkleri:
Türk kültür ve medeniyetin de parlak bir yer işgal eden Uygur Türkleri'nin torunları olan Doğu Türkis-tan Türklerinin, Yakub Han önderliğinde binbir zorluklarda kurdukları Kaşgar devletinin manasız bir iç harb sonunda parçalanması ve müdafaa edilmeksizin Çin kontrolüne geçmesi herkesi olduğu gibi müstevli Çinlileri dahi şaşırtmıştır. Bilahere istanbul'a gelen Yakub Han'ın emektar elçisi Said Yakub Han Töre, Sultan Abdülhamid'e müracaat ederek Kaşgar devletinin Osmanlı idaresine tabi bir memleket olduğunu ve Çin istilasının protesto edilmesini veya Çin hükümetine başvurarak Çin kuvvetlerinin geri çekilmesi için tavassutunu rica etmiştir. Fakat "93" harbinde Ruslara yenilen Osmanlı devleti perişan bir durumda olduğu için Kaşgar elçisinin ricalarına müsbet bir cevap verilememiştir.
Ümit etmedikleri bir şekilde Doğu Türkistan'a hakim olan Çinliler intikam hissiyle hareket ederek memlekette tam bir askeri istibdat idaresi kurdular. Çin katliamına görgü şahidi olmak bahtsızlığına uğrayan Osmanlı subaylarından Yüzbaşı Ali Kazım Bey ile Yakub Han'ın sekreteri Mirza Molla İsa Mirza-Başı'nın ifadelerine göre 60.000 kişilik Kaşgar ordusu tamamen yok edildiği gibi, halkı sindirmek için de toplu idamlara gidilmiştir. Çinlilerin bu dehşet saçan askeri idaresi 1884 senesine kadar devam etmiştir. 1884'de Çinliler, Doğu Türkistan'a, halen geçerli olan ve "Yeni Topraklar" veya "Yeni Eyalet" manasındaki "Sinkiang" adını vererek bir vali tayin ettiler. Doğu Türkistan Türklerine hiçbir memuriyet hakkı tanımayan bu yeni Çin idaresi değişik bir despotluk zihniyetiyle hareket ederek halka tam bir sefalet ve esaret hayatı yaşatmıştır. 1911'de Çin ihtilalinin başlamasiyle Doğu Türkistan Türkleri kendilerine tanınan çok sınırlı muhtar (otonom) bir idareye kavuşunca biraz da olsa nefes alabilmişlerdir. Fakat yeni tayin edilen Çinli valilerin despotça idareyi devam ettirmeleri Türk halkını 1912-1933 arasında yeni bir sefalete sürüklemiş ve adaletsiz Çin idaresi çekilmez bir hal almıştır. 1933'de tayin edilen komünist Sovyet taraftarı ve amansız Türk-Müslüman düşmanı yeni Çin valisi Şeng-Şin Tsai'nin davranışları Türkler için bardağı taşıran son damla olmuş ve Doğu Türkistan Türkleri bu Çin idaresine karşı yeniden hürriyet ve istiklal mücadelesine girişmişlerdir.