Vergi Matrahı Nedir? | Vergi Blog
Vergi matrahı (matrah) nedir? Matrah ne demek? Matrahın türleri, belirlenme usulleri ve vergi türlerine göre matrah.
Vergi matrahı, (matrah) verginin üzerinden hesaplandığı değeri veya miktarı ifade eder. Verginin hesaplanmasında matrah esas alınır. Her bir vergi türü için matrah kanunla belirlenmektir. Benzer şekilde verginin konusu ve uygulanacak vergi oranı veya miktarı da kanunla belirlenmektedir.
Vergi matrahının tutar veya miktar olmasına hallerine göre vergiler ad valorem ve spefisik vergi olarak sınıflandırılmaktadır.
Ad valorem vergi: Matrah olarak değerin (tutarın) dikkate alındığı vergilerdir. Örneğin KDV, ilgili işlemin bedeli üzerinden hesaplanmaktadır. Uygulamada vergi matrahı olarak değerin esas alındığı ad valorem vergilerin daha yaygın olduğu görüyoruz. Her geçen gün daha da yaygın olarak uygulanan ad valorem vergiler, işlem tutarını dikkate aldığından vergi adaleti açısından daha makul bulunmaktadır.
Spesifik vergi: Matrah olarak miktarın esas alındığı vergi türüdür. Örneğin akaryakıttan alınan ÖTV'de miktar esası uygulanmaktadır. Litre başına vergi alınmaktadır.
Matrahın Belirlenme Usulleri
Vergi matrahı; beyan usulü, götürü usul, idarece takdir usulü ve dış göstergeler (karine) usullerine göre belirlenir.
Beyan usulü: Vergi mükelleflerinin matrahı kendi beyanları ile vergi dairesine bildirmeleri usulüdür. Türk vergi sistemi beyan usulüne dayanmaktadır. Vergi adaletine daha uygun bulunan beyan usulünde matrahın doğruluğunu sağlamak için etkin vergi denetimi gerekmektedir.
Götürü usul: Mükelleflerin beyanı yerine aynı durumdaki tüm mükellefler ve konular için tek bir matrah esas alınmaktadır. Aynı durumdaki herkesi aynı ölçüde yükümlülük altına soktuğundan ödeme gücünü dikkate almamaktadır. Örneğin diğer ücretliler gelir vergisi açısından götürü usulde vergilendirilmektedir. Bu gibilerin yıllık geliri asgari ücretin yıllık tutarının dörtte biri olarak kabul edilmektedir.
İdarece takdir usulü: Matrah, idarenin takdiri ile belirlenir. Ülkemizde mükelleflerin beyan usulü kapsamında zorunlu bulunan beyannameleri vermemeleri halinde takdir komisyonları vasıtasıyla idarece takdir usulü uygulanmaktadır.
Dış göstergeler: Bu usulde bazı karine ve dış göstergeler dikkate alınarak vergi matrahı tespit edilmektedir.
Geniş uygulama alanı bulan bazı vergiler bakımından matrah nedir sıralayalım.
Gerçek kişinin bir takvim yılı içinde elde ettiği kazanç ve iratların safi tutarı.
İşlemlerin karşılığını teşkil eden bedel.
Her yıl yeniden belirlenen maktu tutarlar.
Bazıları mallar için işlem bedeli, bazıları mallar içinse belirlenen maktu tutarlar.
Vergi Blog: Vergi Matrahı Nedir?