Sitmaya genetik müdahale
Sitmaya neden olan plasmodium cinsi parazitlerin genlerinin klonlanmasi yoluyla metabolizmalarinin bozularak, imha edilebilecegi bildirildi.
Yrd. Doç. Dr. Dilek Turgut Balik, Türkiye’de plasmodium vivax parazitinin yaygin oldugunu belirtti. Vivax türü üzerinde yaptigi çalismalarin The Wellcome Trust, TÜBITAK ve FÜ tarafindan desteklendigini belirten Balik, kisa süre içerisinde bu türe karsi da bir mücadele yöntemi gelistireceklerine inandigini söyledi.
Dünya Saglik Örgütü (WHO) tarafindan açiklanan rakamlara göre dünya nüfusunun yüzde 40’ini tehdit eden hastaliga her yil dünyada 300-500 milyon kisi yakalaniyor. Yilda ortalama 2 milyon 700 bin insanin ölümüne neden olan hastaligin, var olan ilaçlara karsi direnç göstermeye baslamasi ise bilim adamlarini alternatif mücadele yöntemleri gelistirmeye zorluyor.
Firat Üniversitesi (FÜ) Fen Edebiyat Fakültesi Biyoloji Bölümü Moleküler Biyoloji Anabilim Dali Ögretim Üyesi Yrd. Doç. Dr. Dilek Turgut Balik, sitmaya anofel cinsi sivrisineklerin insanlardan kan emerken vücuda biraktigi ve hücre içi parazit olan plasmodium cinslerinin neden oldugunu belirterek, dünyada en yaygin ve ölümlere neden olan parazitin plasmodium falciparum oldugunu, Türkiye’de ise plasmodium vivax parazitinin yaygin oldugunu söyledi.
Ingiltere Bristol Üniversitesi’nde yaptigi doktora sirasinda P. faciparum cinsi üzerinde çalismalar yaptigini kaydeden Balik, sunlari söyledi: “Doktoramda, parazit tarafindan salgilanan laktat dehidrogenaz enziminin yapisini çözmeye çalistim. Bu enzimi engelleme yoluyla parazitle mücadelede kullanacaginiz ilaç, ayni enzimin insanda da bulunmasi nedeniyle insana zarar verebilir. Dolayisiyla insandaki ve parazitteki bu enzimi farklandirmak gerekir. Parazitte enzimi salgilayan geni izole ettim, klonladim. Gendeki sifreyi çözdüm ve laboratuvar ortaminda parazitin salgiladigi enzimi ürettim. Enzim üzerinde yaptigim çalismada insanda salgilanan esdegerinden farkli olarak 5 adet fazladan aminoasit bulundugunu tespit ettim. Bu amino asitler, enzim yüzeyinde bir kivrim olusturuyor. Bu kivrim tarafindan tutulacak ve enzimin aktivitesini engelleyerek, parazitin ölümüne neden olacak inhibitör tespit edilmis olup bunlarin ilaç olarak gelistirilmesi çalismalari hizla devam etmektedir.”
Balik, çalismanin dogrudan parazitin genlerindeki hassas bir bölgeyi hedef aldigi için gelistirilecek ilaca, parazit tarafindan olusturulacak direnç mekanizmasinin zayif olacagini düsündügünü belirtti. Balik, Türkiye’ye döndükten sonra da P. vivax türü üzerinde çalisma yaptigini, bu parazite ait geni de klonladigini kaydeden Balik, Vivax türü üzerinde yaptigi çalismalarin The Wellcome Trust, TÜBITAK ve FÜ tarafindan desteklendigini, kisa süre içerisinde bu türe karsi da bir mücadele yöntemi gelistireceklerine inandigini sözlerine ekledi.