8.Sınıf Basit Makineler Ders Notu Özeti Oku | DersDoktoru.com
İlk çağlardan bugüne, insanlar işlerini yaparken basit makineleri kullanmışlardır. Peki, basit makine nedir? Kaç tane basit makine vardır? Günümüzde de basit makineler kullanılmakta mıdır? Günlük yaşantımızda nerelerde karşılaşmaktayız? Sizce basit makineler olmadan bileşik makineler yapılabilir mi?
Bir işi yaparken daha az kas gücü kullanmak ya da daha fazla kuvvet elde etmek için ilk çağlardan bu yana bazı makineler kullanılmaktadır. Hayatı kolaylaştıran ve insanlara çalışmalarında yardımcı olan birçok makine vardır. Bu makinelerden bazıları motorsiklet ve otomobil gibi karmaşıkken bazıları ise tahterevalli ve vida gibi basittir (Görsel 2.1).
Bir yerden farklı bir yere kuvveti iletmek, kuvvetin yönünü, büyüklüğünü ya da her ikisini de değiştirmek, yapılan işteki yerdeğiştirme ve sürati değiştirmek için kullanılan araçlara basit makine denir. Kaldıraç, makara, palanga, eğik düzlem, çıkrık, dişli çarklar, vida ve kasnaklar basit makinelere örnektir (Görsel 2.2).
Herhangi bir makine kullanmadan yapılan işte ne kadar enerji harcanıyorsa basit makine kullanıldığında da eşit miktarda enerji harcanır. Bir başka ifadeyle basit makineler harcanan enerjiden ya da yapılan iş miktarından herhangi bir kazanç sağlamaz. Basit makineler sadece iş yapma kolaylığı sağlar (Görsel 2.2).
"Bana bir kaldıraç verin ve bakın, Dünya'yı yerinden oynatacağım." Bu inanılmaz iddia üçüncü yüzyılda yaşamış olan Yunanlı filozof Arşimet'e ait. Abartılı olan bu örnek bir kaldıraç kullanılarak gerçekleştirilebilir.
Arşimet'in ortaya attığı bu fikir basti makine kullanıldığında yapılan işten kazanç olmamasına dayanır. Kaldıraçta uzun, sağlam bir çubuk ve destek noktası bulunur. Kaldıraçlar, iş kolaylığı sağlar (Görsel 2.3).
Destek noktasına göre kuvvetin uygulandığı mesafe kuvvet kolu, yükün bulunduğu mesafe yük kolu olarak ifade edilir (Görsel 2.4).
Basit makinelerde işten kazanç olmadığı için aşağıdaki gibi bir eşitlik kurulabilir.
(Kuvvet)x(Kuvvet Kolu)=(Yük)x(Yük Kolu)
Destek noktasının bulunduğu yere göre üç çeşit kaldıraç vardır:
a) Desteğin Ortada Olduğu Kaldıraçlar:
Bu tip kaldıraçlara pense, makas, tahterevalli, kerpeten, manivela ve eşit kollu terazi örnek olarak verilebilir (Görsel 2.5).
Kaldıraçlarda kuvvet kolu ne kadar uzun olursa kuvvet kazancı o kadar fazla olur. Kuvvet kazancı basit makinenin işi ne kadar kolaylaştırdığını gösteren bir değerdir.
Kuvvet kazancı, yükün kuvvete oranı ile hesaplanır.
Kuvvet Kazancı= Yük / Kuvvet
b) Yükün Ortada Olduğu Kaldıraçlar
El arabası, gazoz açacağı, fındık kıracağı, delgeç bu tip kaldıraçlara örnek olarak verilebilir. Bu tür kaldıraçlarda her zaman kuvvetten kazanç vardır (Görsel 2.6).
c) Kuvvetin Ortada Olduğu Kaldıraçlar
Cımbız ve maşa, bu tip kaldıraçlara örnek olarak verilebilir. Bu tür kaldıraçlarda hiçbir zaman kuvvetten kazanç elde edilemez (Görsel 2.7).
Makaralar bir eksen etrafında serbestçe dönebilen, etrafından ipin geçebilmesi için oluğu olan basit makinelerdir. İnşaatlarda yüklerin taşınması, asansörlerin yukarı yada aşağı hareket ettirilmesi gibi işlerde makaralar kullanılabilir (Görsel 2.8).
Makaralar işten kazanç sağlamaz sadece cisimler üzerinde yapılan işin daha kolay yapılması için uygulanan kuvvetin yönünü ve şiddetini değiştirir. Makaralar kullanılış şekline göre ikiye ayrılır; Sabit makaralar ve hareketli makaralar.
Merkezinden tavana asılan ve merkezi etrafında dönebilen şekildeki sürtünmesiz makaraya sabit makara denir. Stor perdelerde ve bayrak direğinde kullanılan makara sabit makaraya örnektir (Görsel 2.9)
Görsel 2.9'da görülen 100 N'luk yük, 100 N'luk F kuvveti ile şekildeki gibi dengelendiğinde, aynı ip üzerindeki gerilme kuvvetleri de eşit olur. Sabit makaralarda gerçekleşen denge durumuna göre;
İpe Uygulanan Kuvvet = Yük
• Kuvvetten ve yoldan kazanç yoktur.
• İp ne kadar çekilirse, yük de o kadar yükselir.
• İpe uygulanan kuvvet, yüke eşittir.
b) Hareketli Makaralar
Merkezine yük asılan ve etrafına sarılan ip üzerinde dönerek ilerleyen şekildeki makaraya, hareketli makara denir. Hareketli makaralar, yükle beraber aşağı yukarı hareket edebilir (Görsel 2.10).
Görsel 2.10'da görülen 100 N'luk yük, 50 N'luk F kuvveti ile şekildeki gibi dengelendiğinde, aynı ip üzerindeki gerilme kuvvetleri de 50 N olur. Hareketli makaralarda gerçekleşen denge durumuna göre;
İpe Uygulanan Kuvvet = Yük / 2
F = P / 2
• Kuvvetten kazanç vardır.
• İp ne kadar çekilirse, yük o mesafenin yarısı kaddar yükselir.
• İpe uygulanan kuvvet, yükün yarısı kadardır.
Hareketli sabit makaraların Görsel 2.11'deki gibi aynı doğrultu üzerinde birleştirilmesi ile oluşan düzeneğe palanga denir. Bu sistemde kuvvetten kazanç vardır.
Palangalar, hareketli makaralara göre daha fazla kuvvet kazancı sağladığı için ağır yüklerin kaldırılmasında tercih edilir. Asansör ve vinç gibi daha büyük ağırlıkların kaldırılması gerektiği yerlerde palanga sistemleri kullanılır.
Palangalardaki kuvvet kazancı hesaplanırken yük taşıyan hareketli makaralara bağlı ipleri dikkate almak gerekir. Örneğin, Görsel 2.11'deki ilk şekilde hareketli makaraya bağlı 3 ip bulunmaktadır.
Ağır cisimleri yerden belli bir yüksekliğe, daha küçük kuvvetlerle çıkartmak için kullanılan düzeneklerdir (Görsel 2.12).
Örneğin, bir cismi yukarı taşımak gerektiğinde doğrudan dikey eksende hareket ettirmek yerine eğik düzlem kullanılır. Eğik düzlemde kuvvetten kazanç vardır. Eğik düzlem ne kadar uzun olursa kazanç da o oranda artar.
Birinci işçi fıçıyı eğik düzlemde iterek, ikinci işçi ise doğrudan fıçıyı kaldırarak aynı yüksekliğe kaldırmaktadır. Her iki işçinin de yaptığı iş birbirine eşittir. Çünkü, eğik düzlem yapılan işten kazanç sağlamaz, sadece iş yapma kolaylığı sağlar.
Eğik düzlemdeki kuvvet kazancı şu şekilde hesaplanabilir:
Kuvvet x Yol = Ağırlık x Yükseklik
F x L = G x h
Eksenleri aynı, yarıçapları farklı ve sabit bir eksen etrafında dönen silindirlerden oluşan sisteme çıkrık denir. Çıkrık, doğal ya da yapay liflerden iplik eğirmek için kullanılan bir araçtır (Görsel 2.13). Çıkrığın günümüzden 1000 yıl kadar önce keşfedildiği düşünülmektedir.
Birçok çıkrık türü mevcuttur. Çıkrıklar; kuyulardan su çekmek için, tekstil fabrikalarındaki tezgâhlarda ve eskiden yün eğirmek amacı ile sıklıkla kullanılan basit makinelerdir. Bunların dışında kas gücüyle çalışan et kıyma makineleri, el matkapları, otomobil direksiyonu, kapı anahtarı, bisiklet gidonu ve pedalları da çıkrığa örnektir (Görsel 2.14).
Çıkrıkların çalışma sisteminde kuvvet ve yük arasındaki ilişkiyi göstermek için kuvvet ile çıkrık kolunun çarpımı, yük ile küçük silindirin yarı çarpımına olan eşitliğinden yararlanılır. Çıkrığın yandan görünümü ise şekildeki gibidir.
Çıkrık bir kol yardımıyla çevrilen çarktır. Temelde kaldıraç mantığıyla çalışır. Kuyudan su çekmekte kullanılan basit makine de çıkrıktır. Çıkrığın kolu (şekilde R ile gösteriliyor) ne kadar uzarsa kuvvetten kazanç o kadar artar. Çıkrıklarda kuvvetten kazanç vardır ama yapılan işten kazanç yoktur.
Silindirik bir yapı üzerine eğik düzlem şeklinde sarılarak ilerleyen girinti ve çıkıntılardan oluşan basit makineye vida denir. Genellikle cisimleri belirli bir yere sabitlemek ya da birbirine bağlamak için kullanılan vida, döner taburelerin gibi araçların da alçalıp yükselmesini sağlar. Vida, vida başının bir tur döndürülmesi sonucunda bir vida adımı kadar ilerler (Görsel 2.15).
Vida, kuvvetten kazanç sağlarken yoldan kayba neden olur. Örneğin, bir tahta parçasına küçük bir vidayı tam olarak sokmak için vidanın vida adımı sayısı kadar döndürülmesi gerekir.
6.DİŞLİ ÇARKLAR ve KASNAKLAR
Dişli çarklar, kenarlarında bulunan dişler sayesinde kaymadan kenetlenebilirler. Kenetlenmiş çarkların hareketi, birbirine göre ters yöndedir. K çarkı saat yönünde dönerken, L çarkı saat yönünün tersi yönde döner. Üst üste perçinlenmiş dişli çarklar ise aynı yönde döner (Görsel 2.16).
Birbirlerine kenetlenmiş dişli çarkların attıkları tur sayıları, çarkların büyüklükleriyle ters orantılıdır. Bir başka ifadeyle küçük çarklar daha fazla tur atar. Üstüste perçinlenmiş olan dişli çarklarda ise dönme sayısları ve yönleri aynıdır.
Hareketin aktarılması için dişli çarkların kenetlenmesi gerekmez. Kayış ya da zincirlerle de hareket aktarılabilir. Bu tür bir düzeneklere kasnak denir.
Görsel 2.17'deki gibi kayışla düz bir şekilde bağlanan çarklar, aynı yönde hareket eder. Kayışların bağlanma şekline göre çarkların dönme yönlerini değiştirmek mümkündür.
Birden fazla basit makinenin bir arada kulanıldığı düzeneklere bileşik makine denir. Bileşik makinelere en güzel örneklerden biri bisiklettir. Bisikletten başka el mikseri ve el arabası da bileşik makineye örnek olarak verilebilir.
Bileşik makineler, tek bir basit makineyle kaldırılan yüklerden daha ağır yükleri kaldırılabilir.
Bisikletin yanı sıra motosiklet, otomobil, vinç ve robotlarda da bileşik makinedir (Görsel 2.18).
Vida: Bisiklet parçalarını bir arada tutmak için birçok vida kullanılır.
Gidon: Bisiklete yön vermek için kullanılan gidon bir çıkrıktır.
Fren kolları: Fren kolları birer kaldıraç gibi çalışır. Fren kolları sıkıldığında fren pabuçları bir tel aracılığıyla tekerlekleri sıkıştırır ve bisikletin yavaşlamasına neden olur.
Tekerlekler: Bisiklette iki adet bulunan tekerlekler, orta noktalarında bulunan bir mil aracılığıyla ana gövdeye vidalarla bağlanmıştır.
Zincir ve dişli çarklar: Pedalların dönüşü, zincir ve dişli ile tekerleğe aktarılır.
Pedallar: Kas gücüyle döndürülen pedallar çıkrık modeline örnektir.
Basit Makine basit makineler Kuvvet Kazancı Kuvvet Kolu Kuvvet Yolu Yük Kolu Yük Yolu Kuvvet Yük Tahterevalli Kaldıraçlar kaldıraç eğik düzlem Makaralar makara Sabit Makara Hareketli Makara Palanga vida çıkrık Dişliler Çarklar Kasnaklar Bisiklet Bileşik Makine Gidon Pedal Zincir Dişli Çarklar Tekerlek Ders Notu İndir Oku TEOG
Çarşamba, 7 Eylül, 2016 - 01:20
Çarşamba, 7 Eylül, 2016 - 01:40
2016-2017 (yeni) müfredata göre hazırlanmış, İnsanda Üreme, Büyüme ve Gelişme ünitesi ders notu, konu özeti.
Basit Makinalar: Kas kuvveti ile yapılamayan işleri kolaylaştıran basit düzeneklere denir. Basit makinalar işi kolaylaştırırlar, fakat işten kazanç...
8.Sınıf Sıvıların Kaldırma Kuvveti Ders Notları
1.1. Bir cismin havadaki ve sıvı içindeki ağırlığını dinamometre ile ölçer ve ölçümlerini kaydeder. 1.2. Cismin havadaki ve sıvı içindeki...
8.Sınıf Hücre Bölünmesi ve Kalıtım Ders Notları İndir
1.Ünite: Hücre Bölünmesi ve Kalıtım 4. DNA ve Genetik Kod Bir bireyin atalarına benzeme eğilimine kalıtım (soyaçekim), atalarından aldığı ve...
8.Sınıf Ses Ünitesi - Ses Dalgası ve Sesin Özellikleri Ders Notu
Sesin meydana gelmesindeki etki maddenin titreşmesi’dir.Ses üreten varlıklara ses kaynağı denir. İki çeşit ses kaynağı vardır:1-Doğal ses kaynağı:...
8.Sınıf Basit Makineler Ders Notu İndir
BASİT MAKİNELER Kuvvetin yönünü ve büyüklüğünü değiştiren araçlara basit makine denir. Ayrıca basit makineler, küçük bir kuvvetle büyük kuvvetleri...
8.Sınıf TEOG Mercekler Ders Notları
Mercekler (Tüm içerik için bağlantı adresini tıklayınız aşağıda sadece metin içeriği görüntülenmektedir) Mercekler mikroskoptan gözlüğe,...
21 Kasım, 2016 - 10:27
Doğuş Otomotiv’in, kurumsal sorumluluk platformu Trafik Hayattır!, trafikte çocuk güvenliği konusunda farkındalık yaratmak ve araç içi çocuk...