GAZİ MEDICAL JOURNAL - GAZİ TIP DERGİSİ ISSN X
Download "GAZİ MEDICAL JOURNAL - GAZİ TIP DERGİSİ ISSN 1300-056X"
1 2006, Cilt 17, Sayı , Volume 17, Issue 3 GAZİ MEDICAL JOURNAL - GAZİ TIP DERGİSİ ISSN X GAZİ TIP DERGİSİ GAZİ MEDICAL JOURNAL Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesinin resmi yayınıdır Yılda dört kez çıkan Tıbbi Dergi Is official publication of Gazi University Faculty of Medicine Quarterly Medical Journal Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Dekanlığı Adına Yayın Sahibi Official Owner Rektor: Dr. Kadri YAMAÇ Editör - Editor Sorumlu Yazı İşleri Müdürü Dekan: Dr. Ayşe DURSUN Editörler Kurulu Editorial Board Dr. Hakan ÖZDEMİR (Başkan) Dr. Selçuk CANDANSAYAR Dr. Nedret KILIÇ Dr. Serdar KULA Dr. Reha YAVUZER Dr. Cem YÜCEL Dil Editörü Language Editor Russell FRASER Sekreter - Secretary Güldane ERDEMİL Duygu ÇEMEREZ Abone Bedeli 150 YTL Türkiye İş Bankası Gazi Tıp Şubesi Hesap No: Subcription Rate 100 USD Türkiye İş Bankası Gazi Branch Account No: Yayın Türü Yaygın-Süreli Yayın İdare Makamı Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Dekanlığı Adres - Address Gazi Tıp Dergisi Editor Ofisi Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Dekanlık Binası 5.Kat Beşevler 06500, Ankara - TÜRKİYE Tel - Phone: Faks - Fax: İndeks Bilgileri Index Information EMBASE / Excerpta Medica Electronic Publishing Division, Chemical Abstracts (CA) TUBİTAK/ULAKBİM - Türk Tıp Dizini Baskı Şen Matbaa Özveren Sokak No: 25/B Demirtepe - Ankara Tel - Phone: Baskı Tarihi 20 Eylül 2006 Baskı Hazırlık Merdiven Reklam Tanıtım Organizasyon Yayın Tel - Phone:2 2006, Cilt 17, Sayı , Volume 17, Issue 3 İÇİNDEKİLER BİYOLOJİDEN FELSEFEYE AKIL SORUNU GAZİ NÖROPSİKİYATRİ BULUŞMALARI EYLÜL ELECTROSURGERY: PITFALLS AND RECOMMENDATIONS ELEKTROCERRAHİ: TEHLİKELER VE ÖNERİLER Yener DEMİRTAŞ, Sühan AYHAN, Reha YAVUZER, Osman LATİFOĞLU, Cemalettin ÇELEBİ ADAPTIVE AND BEHAVIORAL PROBLEMS IN CHILDREN AGED YAŞ ÇOCUKLARDA UYUM VE DAVRANIŞ SORUNLARI Seçil ÖZKAN, Elif DURUKAN, Elvan İŞERİ, Sefer AYCAN, Remzi AYGÜN ANALYSIS OF ACYLCARNITINE PROFILES IN CHILDREN WITH IDIOPATHIC EPILEPSY USING VALPROIC ACID VALPROİK ASİT KULLANAN İDİYOPATİK EPİLEPSİLİ ÇOCUKLARDA AÇİL KARNİTİN PROFİLLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ Tuğba HİRFANOĞLU, Ayşe SERDAROĞLU, Gürsel BİBEROĞLU, Leyla TÜMER, Ali CANSU, Kıvılcım GÜCÜYENER, Alev HASANOĞLU YATARAK TEDAVİ GÖREN HASTALARIN HASTANE ÇALIŞANLARI VE HASTANE HİZMETLERİNDEN BEKLENTİLERİ VE BEKLENTİLERİNE İLİŞKİN MEMNUNİYET DURUMLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ THE EXPECTATIONS OF INPATIENTS WITH REGARD TO THE HOSPITAL EMPLOYEES AND HOSPITAL SERVICES, AND AN EVALUATION OF THE MEETING OF THESE EXPECTATIONS SUMMARY Gül Esin KONCA, Mustafa N. İLHAN, Mehmet Ali BUMİN GAZİ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ SÜREKLİ TIP EĞİTİMİ KURULU İLERİ YAŞAM DESTEĞİ KURSUNUN DEĞERLENDİRİLMESİ THE EVALUATION OF ADVANCED CARDIAL LIFE SUPPORT COURSE ORGANIZED BY THE CONTINUING MEDICAL EDUATION COUNCIL OF GAZI UNIVERSITY FACULTY OF MEDICINE Berrin GÜNAYDIN, Mustafa N. İLHAN, Zerrin ÖZKÖSE, Murat ÖZDEMİR, Fikret BİLDİK, Nilsel İLTER SUPERIOR GLUTEAL ARTERY PERFORATOR FLAP: AN ALTERNATIVE IN THE TREATMENT OF COMPLICATED PILONIDAL SINUS SUPERIOR GLUZEAL ARTER PERFORATOR FLEBİ KOMPLİKE PİLONİDAL SİNÜS TEDAVİSİNDE BİR ALTERNATİF Selahattin ÖZMEN, Sebahattin KANDAL, Fulya FINDIKÇIOGLU, Bülent MENTEŞ ARCUS AORTA DAN ÇIKAN ARTERIA VERTEBRALIS VARYASYONU: İKİ OLGU SUNUMU VERTEBRAL ARTERY ORIGINATING FROM THE AORTIC ARCH: TWO CASE REPORTS Dr.Mustafa KARAKÖSE, Nadir GÜLEKON, Tuncay PEKER, Afitap ANIL, H.Basri TURGUT IMAGING FINDINGS IN LINGUAL THYROID: APROPOS OF TWO CASES LİNGUAL TİROİDDE GÖRÜNTÜLEME BULGULARI: İKİ OLGU HAKKINDA A.Yusuf ÖNER, Serap GÜLTEKIN, Halil ÇELIK, Nil TOKGÖZ PNEUMOPERITONEUM CAUSED BY PERFORATION OF PYOMETRA WITHOUT MALIGNANCY MALİGNİTE OLMAKSIZIN PYOMETRA PERFORASYONUNA BAĞLI GELİŞEN PNEUMOPERİTONEUM Ahmet KARAMERCAN, Hande DENİZ, Aydan BİRİ, Bülent AYTAÇ3 Gazi Tıp Dergisi / Gazi Medical Journal 2006: Cilt 17: Sayı 3: ARAŞTIRMA - RESEARCH ARTICLE BİYOLOJİDEN FELSEFEYE AKIL SORUNU GAZİ NÖROPSİKİYATRİ BULUŞMALARI EYLÜL 2006 ÖZET Beyin bilimlerinde son yıllarda giderek hızlanan gelişmeler yalnız nörolojik ve psikiyatrik hastalıkların anlaşılmasına ve yeni tedavi stratejilerinin geliştirilmesine yol açmamış, aynı zamanda, sağlıklı beynin yüksek zihinsel işlevlerinin altında yatan nörobiyolojik mekanizmaları açığa çıkaran önemli araçlar da sağlamaktadır. Düşünme, hissetme, karar verme, plan yapma ve geleceği öngörme gibi bizi insan yapan ve diğer canlılardan ayıran karmaşık zihinsel işlevlerin artık anlaşılması ve açıklanması mümkün gibi görünmektedir. Bu gelişmeler beyin, zihin ikiliğini ortadan kaldırırken çok sayıda disiplinin birlikte çalışmasını gerektiren yeni soruları beraberinde getirmektedir. Beyin ve zihin alanında çalışan nöroloji, psikiyatri, genetik, biyokimya, fizyoloji, nörogörüntüleme gibi tıbbi disiplinlerin yanında antropoloji, sosyoloji, felsefe, ilahiyat gibi disiplinlerin de birlikte tartışmaları gereken yeni sorunsallar ortaya çıkmaktadır. Bu makalede Gazi Üniversitesi Nöropsikiyatri Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi nce eylül 2006 tarihleri arasında Gazi Üniversitesi nde Biyolojiden felsefeye akıl sorunu başlığıyla ilki düzenlenen Gazi Nöropsikiyatri Buluşmaları adlı sempozyuma katılan konuşmacıların bildirileri yer almaktadır. Nörofelsefe sempozyumunun amacı, biyolojik ve sosyal bilimcilerin akıl kavramına kendi disiplinlerinden bakış açılarını birbirleriyle paylaşmalarını sağlamaktır. Bu karşılıklı paylaşımın alanda çalışan araştırmacıların zihinlerinde hem bir sentez hem de yeni araştırma soruları ortaya çıkarması umulmaktadır. Her konuşmacının sunumu ayrı bir alt başlık olarak yer almaktadır. Ancak sempozyumun amacına uygun olarak tüm sunumlar tek bir makalede bir araya getirilmiştir. ABSTRACT Recent advances in neuroscience not only lead to a better understanding of neurologic and psychiatric diseases and developments of novel treatment strategies, but also provide valuable tools to reveal neurobiological mechanisms underlying higher cortical functions of healthy brain. Currently, understanding and explanation of complex mental functions that distinguishes human beings from other living organisms such as, thinking, planning, desicion making and predicting future seem possible. Those developments shed light in to the mind- body problem and generate new issues that need to be discussed collectively by many diciplines studying the brain and mind such as neurology, psychiatry, genetics, biochemistry, physiology, neuroimaging, anthropology, sociology, philosophy and theology. This paper includes abstracts of lectures presented in the Mind Problem: From Biology to Philosophy symposium organized by Gazi University Neuropsyciatry Research Center between September 22nd - 23rd 2006 at Gazi University. The aim of the neurophilosophy symposium is to provide a platform for biological and social scientists to share their perspectives on mind concept. We hope that this interactive meeting would lead to a new synthesis in participants mind and raise new queries to search. Consistent with the aim of the symposium, each presentation is given with different subtitles in the paper BİLİMSEL DEVRİMLERİN YAPISI Kadri YAMAÇ Newton, Bacon, Gallileo gibi isimler bilimin altın çağlarına damga vuran isimler tarihe geçmişlerdir. Aydınlanma sürecine damgalarını vuran bu ve benzeri pek çok isim 20. yüzyıla uzanan bilimsel süreçte deney ve gözleme dayanan bilimsel yöntem ve buluşları ile insanlığa büyük hizmetler yaptılar. Bacon un deneye dayanan yöntemi, Newton un yüzyıllarca kullanılacak olan hareket yasaları, Kopernik, Kepler, Bruno ve Galile gibi isimlerin yer merkezli dünya görüşü yerine güneş merkezli evren modeli kuramları bir yandan kilisenin dinsel dogmalarını ortadan kaldırırken, günümüz biliminin de yaslanacağı temelleri atıyorlardı. Bilim tarihi yazının bulunduğu Mezopotamya ve Mısır uygarlıkları ile başlatılabilir. Daha sonraları felsefenin serpildiği bir alan olarak Ege ve antik Yunan coğrafyası bilim çalışmalarında, genellikle metafizik ve spekülasyon ağırlıklı olsa da, önemli ürünler verdi. O yıllardan günümüze kalan Thales teoremi, Pisagor bağıntısı, Öklit Geometrisi, Arşimed yasası bu bağlamda çok büyük çalışmalardır. Batıda reform ve rönesansla başlatılabilecek aydınlanma döneminin önemli özelliği bilim ve metafizik arasındaki yol ayırımıdr. Bu ayırım dogmalardan bağımsız ve deneye, gözleme dayanan olgucu (pozitivist) bir bilim yöntemini yarattı. Kabul etmeliyiz ki olguculuk 20. yüzyılda insanlığın ulaştığı teknolojik devrimlerin de hazırlayıcısı olmuştur. Olguculuğun temelinde, doğa ötesi güçlere gönderme veya alıntı yapmayan, öznel etkilerden arınmış, tüm evren için uygulanabilecek nesnel, evrensel yasaların bulunması kaygısı vardır. Tekil deneylerle bilgi birikir, kendini geliştirir. Olguculuğun başarısı 20. yüzyılda, bizzat yarattığı araştırma sonuçları ile zemin kaybetmeye başladığında, bilim felsefesi ile uğraşanlar da onu sorgulamaya başladılar. Tüm evrende geçerli olabilecek, özneden bağımsız nesnel bilgi ve yasaların elde edilmesi olasılığı pek de sanıldığı kadar kesin görünmüyordu. Hepimizin bildiği gibi Newton la başlayarak 20 yüzyıla kadar Newton mekaniği fizikte temel doğru kabul edildi. Bu yüzyıllarda pek çok araştırma yapılıyor ve hepsi Newton mekaniğini esas alan temeller üzerinde kuruluyordu. Ancak 20 yüzyılda Planck ın Quantum kuramı ve Einstein ın görecelilik kuramları devreye girdi ve Newton yasaları çöktü. Çünkü Newton un yasalarının dünyası ile eğilmiş bir uzayın, atom altı zerreciklerle ilişkili quantum bulgularının dünyası aynı dünyalar değildi sanki. Belki dünya ve gözlenen aynıydı, ama özneler, farklı kuramlarla gözlediklerinde farklı durumlar ortya çıkıyordu. Oysa yüzyıl boyunca pek çok araştırma olağanüstü bilimsel başarılarla seyretmişti. Değişen neydi?4 Olgucu (Pozitivist) bilim anlayışında bir önermenin geçerli olup olmadı sınanarak doğrulanır. Yani doğrulamacılık dediğimiz ve bu şekilde tümevarım uygulayan bir yöntemdir. Ancak Karl Popper doğrulama ile bilim yapılamayacağını, kuramın sınanması işleminin yanlışlamaya dayanması gerektiğini öne sürdü. Çünkü sonsuz olan (?) evrende tüm olasılıklar doğrulanamıyordu, bu durumda ancak yanlışlanabilen bir önerme bilimsel değerde ve geçerli kabul edilebilirdi. Popper in yöntemi esaslı bir şekilde tümevarımcılığın eleştirisidir. Popper e göre evrensel yasalar böyle elde edilemezdi. Bilimsel ilerlemeler gerçekten yanlışlanabilen önermelerle mi gerçekleşecekti? Diğerleri anlamsız mıydı? Popper in yöntemi pek çok eleştiri almış, ama bilimsel yönteme ciddi katkı yapmıştır. Yirminci yüzyılda bilimsel gelişmelerin, devrimlerin nasıl olduğu veya olabileceği konusunda önemli bir isim daha karşımıza çıktı: Thomas Kuhn. Kuhn a göre bilimsel gelişmelerin aynı düşünce tarzını benimseyen bilim insanlarının teker teker biriktirdikleri deney - buluş sonuçlarıyla olması mümkün değildi. Çünkü bir alanda araştırma yapanlar aldıkları eğitim, etkilendikleri kabul ettikleri sistematik anlayış çerçevesinde düşünürler ve sadece kendi sistematik yapıları içinde bilgi biriktirirlerdi. Kuhn un paradigma adını verdiği bu durum değişip yeni bir paradigmaya geçilmedikçe gerçek anlamda bir bilimsel aşama (devrim) yaşanamazdı. Kuhn un görüşüne verilebilecek örnekler arasında Newton mekaniği sayılabilir. Yüzyıllarca fizik araştırmaları Newton un hareket yasalarını tartışmasız doğru kabul ederek yapıldı. Ama 20. yüzyılda Einstein ın görecelilik kuramı ortaya konulunca tüm taşları yerinden oynatmaya yetti. Yani bir paradigma yıkılmış yerini bir başkası almıştı. İşte, bilimde yeni bir aşama ancak bu anlayışla yapılacak araştırmalarla olabilirdi. Quantum alanındaki gelişmeler başka gelişmeleri de tetikledi. On altıncı yüzyıldan 20. yüzyılın başlarına kadar Newton mekaniği makroskobik fiziksel olayları tam olarak açıklayabilmekte yeterliydi. Fakat mikroskobik olaylar farklı seyrediyordu. 20.yüzyılın başlarında Planck ın kuantum yasaları fiziğe bambaşka bir yaklaşım getirdi. Sağduyuya aykırı gelebilecek önermeler yapılmaya başlandı. Oysa her şey Newton dan beri ne kadar iyi gidiyordu. Örneğin Newton mekaniğinde bir cismin konumunu ve hızını aynı anda kesin tayin edebiliyorduk, ama quantum ile belirsizlik ilkesi ortaya şunu koydu ki bunu yapamıyoruz. İşte size bilimsel devrim. Oysa Newton ile her şey ne kadar yerine oturmuştu. Çünkü Newton un buldugu kanunlar zımnen ifade eder ki, bir cismin gelecekteki durumlarını şimdiki, şimdiki durumlarını da geçmişteki durumları belirler. Bu, evrendeki herhangi bir cisim için söylenebilir. Bu kanunlar evrendeki olayların, bir başlangıç noktasında belirlenmiş durumların sırayla ve ardarda meydana gelmesiyle evrimleştiğini ima eder., ama Quantumun dili böyle demiyordu. Kendileri de aslında başta birer olgucu olan Karl Popper ve Thomas S. Kuhn getirdikleri temel eleştirilerle olguculuğun etkisinin azalmasına neden oldular. Aslında ikisi de olguculuğu eleştirseler de Kuhn ve Poper in birbirlerinin görüşlerini kabul etmedikleri bilinir. İşin aslında ikisi de klasik tümevarımcılığının karşıydı, ama Kuhn Popper i eski pozitivist geleneği sürdürmekle suçluyordu. Çağımızın bilim felsefesinde bu iki görüş, yani yanlışlamacılık ve görelilik, önemli yer tutan düşüncelerdir. Peki biraz karmaşıklaşan bu durumda bilim felsefesinin içinde, ve ister istemez girilmesi gereken dil felsefesi içinde kaybolmadan, olağan bilim insanı neler düşünebilir? Şurası açıktır ki özelikle Kuhn un görüşleri klasik pozitivizmin ille de nesnel bilgi ile, kuramı yaratan özneyi tamamen olayın dışında tutmak isteyen tavrına ciddi başkaldırı niteliğindedir. Taşıdığı görelilik de eleştirilere maruz kalmaktadır. Kuhn bunu daha sonraki yazılarında reddetse de eleştirilerden nasibini almaktadır. Ama pozitivizmi kendi eseri olan nesnel bilgilerin parçaladığını da unutmamak gerekir. Quantumla başlayan süreç sağduyuya aykırı saptamalar ortaya koymaktadır. Bir cismin hem orada hem burada bulunabileceği gibi, bir cismin aynı zamanda yerinin ve hızının tayin edilemeyeceği gibi bulgular laboratuvarlarda da kanıtlanmaya başlanması gibi. Günümüzde varılan noktada belki şu söylenebilir. Amprisizm (deneycilik) ve pozitivizm (olguculuk) 21. yüzyıla uzanan biim ve teknoloji dünyasını bize sunan, aklın ve metafiziğin yanılsamalarına karşı koruyan birer kalkan gibi yardımcı oldu. Ancak bilimsel arenada öyle yeni bilgiler oluşmaya başladı ki bunları görmezden gelmek olanaksız. Bekleyen tehlike gerçek bilim insanının bu durumda aldığı / alacağı tutumun insanlığın bilgiyi gökyüzünden yeryüzüne indirmedeki başarısını gölgeleyecek metafizik söylemlere destek anlamına gelmeyeceğini, en azından şu aşamada bu geleneği korumanın da günümüz bağlamında ciddi görev olduğudur. Bilgi dediğimiz olgunun kutsal metinlerde yüzyıllar önce yazılmış birer doküman olması ile Quantum verilerinin apayrı şeyler olduğunu unutmamaktır. Bilimsel bilgiye duyulan güvende sarsılma olduğu da doğrudur. Ama bilgi, doğru bilgi, insanlığı sürekli aydınlatacak bilgi hep ülkümüz olacaktır. Kuhn un göreliliği kuramın oluşturulmasında öznenin rolünü belirtirken hiçbir zaman kutsal metinlere gönderme yapmamış, ama kuram olmadan nesnel bilgi olamayacağını öne sürmüştür. KAYNAKLAR Nilüfer Kuyaş. Bilimsel devrimlerin Yapısı. Çev. Nilüfer Kuyaş. Çevirmenin Sunuşu, Alan yayınları, 6. Baskı, 2003, istanbul. KUANTUM TEORİSİ VE FELSEFE İskender ÖKSÜZ Yirminci asrın başında, tabiatın temel ilkelerinin tamamını keşfettiğimizi sanıyorduk. Temel teorik işimiz bitmişti. Maddeyi Newton kanunlarına, ışık ve diğer elektromanyetik dalgaların dünyasını Maxwell denklemlerine bağlamıştık. Artık yapılacak tek şey bunları gittikçe daha karmaşık sistemler için çözmekten ibaretti. Yani işin ayrıntısından ibaret Gazi Nöropsikiyatri Buluşmaları5 Alexander Pope un Tevrat ın tekvin bölümüne nazire şu mısraları bu zafer duygusunun ifadesidir: Doğayı gizliyordu karanlık gece, Tanrı, Newton olsun, dedi Aydınlandı bilmece. Sir John Collings Squire, modern fiziğin ortaya çıkışından sonra Pope a şöyle cevap verir: Ama bu uzun sürmedi, şeytan kükredi Ko, Einstein olsun! ve geri geldi statüko. 1 Gerçekten yirminci asrın ilk çeyreği bütün rahatımızı bozdu. Madde hem maddeydi hem dalga, hem de enerji. Cisimler yıkanmış kötü kumaş gibi çekiyor; uzay bükülüyor, elektronlar aynı anda hem orada hem burada bulunabiliyordu. Zaman yavaşlıyor, hattâ duruyordu. Galiba determinizm bile tehlikedeydi! Bu yazıda, kuantum fiziğinin ne getirdiğine biraz yakından bakmaya çalışacağım. Bunun için teorinin başlarında ortaya atılan bir düşünce deneyini, dalga gibi davranan elektronların girişimini kullanacağım. Sonra bu fikirlerin ışında determinizm sağ ve sıhhatte mi? diye soracağım. Geri gelen karanlıkların içinde mantığımızın ve aklımızın temel kavramlarını irdelemek gerekecek. Sonra da doğa kanunlarının doğasına, sınırlı kanunlar kavramına göz atacağım. Sonuçta bilim metodunun, bilim felsefesinin sağlığı hakkında bir hüküm vereceğim: Merak etmeyin. Bilim metodu, bütün haşmetiyle sapasağlam durmaktadır. Hatta bana göre, yeni fizikle bir kat daha kuvvetlendi ve hâlâ en hakikî mürşid. Kuantum Mekaniği Kuantum mekaniğine ilk adım, yine Einstein sayesinde atıldı. Einstein, 1905 te, fotoelektrik deneyi açıklarken, o güne kadar Maxwell denklemleriyle dalga kavramıyla ele alınan ışığı, foton denen tanecikler şeklinde düşünmek zorunda kalmıştı. De Broglie de simetrik bir yaklaşımla, taneciklerin, yani maddenin de dalga gibi davranabileceğini tahmin etti. Deneyler onu haklı çıkardı. Schrödinger, Heisenberg, Dirac teoriyi geliştirdiler e gelindiğinde, özellikle saydığım isimlerden son ikisi bugünkü kuantum fiziğini kurmuştu. Kuantum fiziği, çok küçük parçacıkların dünyasında geçerliydi ve o yıllarda o dünyada gerçek deneyler yapmak imkânı doğmuştu. Zaten böyle olmasa ne o problemler ortaya çıkardı, ne de kuantum denilen çözüm. Fakat bu deneyler çok kolay değildi. Bu yüzden gerçek deneylerle birlikte, bol bol da düşünce deneyi yapıldı. Şimdi size bunlardan birini anlatacağım. Maddenin, meselâ elektronun dalga gibi davranması ne demek? 20. yüzyıla kadar dalgaya has olduğunu sandığımız girişim deneyine bir bakalım. Young un adıyla tanıdığımız bu deneyde iki yarıktan geçen ışığın, yarıkların arkasındaki bir yüzeyde girişim i, ışık dalgalarının bazı noktalarda bir birini yok ederken bazı noktalarda üst üste binip kuvvetlendirmesi gözlenir. Şimdi bu deneyi ışık göndererek değil de bir elektron demeti göndererek yaptığımızı düşünelim. (Düşünce deneyi kavramı burada ortaya çıkıyor. 1. Şekil: Girişim çizgileri (gerçek fotoğraf) 2 2. Şekil: Girişim çizgileri. 3 1 Pope ve Collings den özür dileyerek, tercüme bana aittir. Şiirlerin aslı şöyle: Nature and nature s laws lay hid in night, God said, Let Newton be, and all was light. -- Alexander Pope It did not last; the devil howling Ho! Let Einstein be! restored the status quo. -- Sir John Collings Squire 2 Resim: 3 Resim: Gazi Nöropsikiyatri Buluşmaları 1236 Ancak başlangıçta sadece düşüncede düzenlenen bu deney, sonradan gerçekte de yapıldı ve aynı sonuçları verdi. 4 ) Arka düzlemde, elektronlar ışık gibi gözle görünemeyeceğinden, meselâ radyolojideki gibi fosforlu bir cam veya elektronlardan gelen darbelere hassas bir film kullanalım. Bugün olsaydı, televizyon tüpü kullanırdık ki, bu da aslında fosforesans özelliğine sahip bir camdır. Aynı sonucu elde ediyoruz. Elektronlar bazı noktalara hiç düşmüyor, bazı noktalara ise daha da kuvvetli düşüyorlar. Şimdi kritik soruyu soralım... Diyelim ki deney düzeneğimiz çok hassas ve meselâ 1 milyon elektronla tatmin edici bir fotoğraf elde edebiliyoruz. Bir milyon elektronu bir saniyede gönderdiğimiz takdirde... Peki saniyede 1000 elektrondan 1000 saniyede yaparsak bu deneyi? Görüntünün tamamen aynı kalması gerekir... Kalıyor da. Devam edelim, saniyede 1 elektrondan 1 milyon saniye? 10 saniyede bir elektrondan 10 milyon saniye... Cevap hep aynı. Deneyi bir milyon günde yapacak kadar vaktimiz bulunsa ve günde bir elektron da göndersek aynı girişim görüntüsü ortaya çıkıyor. Şimdi soruyoruz? Her bir elektron kiminle girişim yapıyor? Bazı noktalarda onun izini yok edip, bazı noktalarda kuvvetlendiren hangi elektron? Hiç çaremiz yok, şu cevabı veriyoruz: Her elektron kendi kendiyle girişim yapmaktadır! Ve en heyecanlı ikinci soru, o kendi kendiyle girişim yapan her elektron, deneydeki deliklerden hangisinden geçiyor? Kaçınılmaz cevap şu: Her ikisinden birden! Bu sonuç karşısında şaşıran öğrencilerime şöyle söylerim: Bir elektronun aynı anda iki delikten birden geçemiyeceğini size kim söyledi? Bu sorunun cevabı yoktur. Tek cevap, biz bugüne kadar çevremizde hep bir şeyin aynı anda iki yerde bulunamıyacağını gördük tür. Peki sizin çevrenizin âdeti buysa, başka ülkelerde de buna uyulacağını nerden biliyorsunuz? Gerçek o ki, bizim çevremiz, kâinatın pek küçük bir parçasıdır ve elektronların çevresinde, yani mikrokozmos ülkesinde, bizim memleketteki âdetler geçersiz olabilir. Bunun gibi makrokozmos, yani galaksilerin ve galaksileri seyrek toz tanecikleri gibi içine alan evren boyutunda da sizin başka âdetlerinize uyulmayabilir. Nitekim uyulmuyor. Elektron bu deneyde aynı anda iki yerde birden bulunuyor. (Hattâ her yerde birden.) Determinizm Kuantum teorisinin matematiğinde, bu sistemde elektron, birinci delikten geçen bir elektronla, ikinci delikten geçen bir elektronun lineer kombinezonudur. Biri çıkıp da, hadi oradan, ben şimdi hangi delikten geçtiğini bulurum deyip meselâ deliklerden birincisinin arkasına bir detektör yerleştirebilir. (Meselâ bir fotomultiplier tübü.) Elektronu bırakırız; tüp bip ederse, elektron birinci delikten geçmiştir. Etmezse, ikinciden. 4 Claus Jönsson Zeitschrift für Physik (1961) ve her seferde tek elektron deneyi: Akira Tonomura ve arkadaşları, American Journal of Physics (1989). Kuantum teorisi bu akıllı müdahaleye şu cevabı verir: - İyi de oraya dedektör koyunca siz sistemi bozdunuz ve lineer kombinezonu, onu teşkil eden iki bileşenden birine girmeye zorladınız. Dedektör koyan, biraz düşündükten sonra şunu sorabilir, - Peki bozdum diyelim. Bana dedektörün bip edip etmeyeceğini söyleyebilir misiniz? - Hayır. Ancak bip etme ihtimalinin söyleyebilirim ki bu deneyde iki delik için de %50, %50 dir. Kuantum mekaniğinin, determinizmi yok ettiğine dair söylentiler bu ve buna benzer diyalogların sonucudur. Öyle ya, determinizm, aynı başlangıç şartlarının her zaman aynı sonucu vermesi değil midir? Halbuki bu deneyde, aynı başlangıç şartlarında elektronun dedektöre çarpıp çarpmayacağı, yani hangi delikten geçeceği belirlenememektedir. Epey ünlenen ve bizim de bir yazarımızın, Alev Alatlı nın romanına ismini verdiği Scrödinger in Kedisi problemi bu noktadan çıkmıştır. Aslında problem, determinizmin örselenmesinden değil, iki ayrı ilkeden kaynaklanıyor: Birincisi gözlenen sistem le gözleyen sistem in bir birinden ayrılmasından. Dedektörü, girişim yapan elektron sisteminin dışında düşünüyoruz. Bu kuantum mekaniğinin hüküm sürdüğü mikro kâinatta mümkün değildir. Dedektörü sisteme soktuğunuzda sistem şiddetle değişmektedir. Belki dedektörlü sistemde, artık girişim de meydana gelmeyecektir. İkincisi, bizim çevremize ait parametrelerin ve kavramların, mikrokozmosta da a) bulunduğunu ( delik gibi, geçmek gibi) bunların ölçülebileceğini, dahası, b) birbirine etki yapmadan ayrı ayrı ölçülebileceğini kabul ediyoruz. Bu iki problem kuantum mekaniğinin değil, bizim problemlerimiz ölçüm araçlarımızın hassaslığı veya nezaketi ile ilgili değildir. Kuantum teorisinin bulduğu doğa kanunlarıdır. Heisenberg in belirsizlik veya muayeniyetsizlik ilkesi (indeterminacy) budur. Indeterminacy ifadesine rağmen bu ilke, fizikte determinizmin sonunu işaret etmiyor. Sadece, 1) bizim çevremizde ölçtüğümüz her parametrenin bir benzerinin mikrokozmosta bulunmayabileceğini ve bulunsa bile 2) iki parametrenin aynı anda (sistemle gözleyeni birbirinden ayırıp) ölçülemiyeceğini söylüyor. Bizim çevremizin fiziği olan Newton teorisinde, bir sistemin zaman içinde evrimi, zaman cinsinden birinci derece ve birinci mertebede bir differansiyel denklemle tarif edilir. Başlangıç şartları belli ise, bir süre sonra sistemin özellikleri de kesinlikle bellidir. Determinizm budur. Kuantum mekaniğinde de sistemin zaman içindeki evrimi zamana birinci derece ve mertebeyle bağlı bir differansiyel denklemledir ve sistemin evrimi, aynı başlangıç şartları için aynıdır. Dolayısıyla her iki yapıda da determinizm hâkimdir. Ancak kuantum mekaniği, sistemle gözlemciyi ayıramayacağımızı ve özellikler i kendi çevremizdekiler gibi düşünüp ölçemeyeceğimizi söylüyor. 124 Gazi Nöropsikiyatri Buluşmaları7 Soyut kavramlar yerine girişim deneyimize dönersek: Dedektörün bulunmadığı halde, sistem tam bir determinizm içinde evrilir. Dedektör koymak istersek bu defa, dedektörü de sistemin içinde düşünüp hesaplarımıza dahil etmek zorundayız. Bu halde de sistem tam bir determinizm içinde evrilecektir. Fakat dedektörlü ve dedektörsüz iki sistemin sonuçları farklı olacaktır. (Dedektörlü sistemdeki dedektörün dedekte edip etmediğini dedekte etmek için de bir dedektör mü gerekecek?) Mantık ve Aklın Temel Kavramları Kuantum mekaniği ile ilk tanışmada mantık ve akıl zorlanır deriz. Bu kelimeleri ne derece yerli yerinde kullandığımı bilmiyorum. Fakat bir şeylerin zorlandığı bellidir ve aslında zorlandığımız, çevremiz den bir ömür boyu edindiğimiz bazı temel kavramlardır. Dalga deyince ne düşünüyorsunuz? Aklınızda neyi canlandırıyorsunuz? Çoğumuz sudaki dalgaları düşünür. Ses dalgasını pek görmeyiz ama bunu da denizdeki dalgaya benzetiriz. Aslında pek benzemez. Fakat bizim aklımıza göre dalga olabilmesi için dalgalanacak bir ortam gerekir. Su veya hava gibi. Bu yüzdendir ki uzun süre fizikçiler, içinde ışığın dalgalandığı bir esîr (ether) düşündü. Işık dalgalarının yayılabilmesi ve dalga niteliğini lâyıkınca yerine getirebilmesi için evrenin tümünü esîr ile doldurdular. Şimdi bu kavram sadece bilgisayarlarımızı birbirine kabloyla bağladığımız ethernet te kaldı. Esîr yok. Ona ihtiyaç da yok. Çünkü ışık dalgaları ve aynı şekilde madde dalgaları, deniz dalgası gibi değil. Hatta onlar dalga da değil. Sadece bazan, bizim çevremizden edindiğimiz dalga kavramına benzer davranışlar gösteriyorlar. Madde deyince neyi düşünürüz? Kalem gibi, tebeşir gibi elimize alabileceğimiz, hiç olmazsa dokunabileceğimiz bir şeyleri. Uzun yıllar madde için uzayda yer kaplayan diye başlayan tarifler ürettik. Halbuki elektron, protondan başlayarak elementer taneciklere kadar maddenin hiç bir yapı taşının hacım diye bir özelliği yoktur. Madde uzayda yer kaplamaz. Bize, bizim çevremizde hacım kavramını veren, tanecikler arası itmedir. Atom fiziğinin ilk günlerinde elektronun ve diğer atom altı parçacıkların bir özelliği keşfedildi ve buna spin dendi. Liselerde, hattâ üniversitelerde bu özellik, elektronun kendi çevresinde dönmesiyle ortaya çıkar diye anlatıldı. Halbuki spin, klasik fizikte benzeri, analoğu olmayan bir özelliktir. Öyle ya, hacmi olmayan bir şeyin kendi etrafında dönmesi ne demektir? O ilk keşifler sırasında bizim dünyamızın kavramlarımızın yetersizsizliğine henüz tam alışılmamışken mikrokozmosun özelliklerine böyle teşbihli, teknik terimiyle analog etiketler yapıştırılıyordu. Bugün bu konularda epey rahatladık. Hiç bir şekilde çevremizdekilerle kıyas edilemeyecek özellikler keşfettik. Artık elemanter partikül fiziğinde yeni keşfedilen kuantum numaralarına tam bir serbesti içinde, çeşni (flavor), charm (büyü) gibi isimler veriliyor. Bizim çevremizin bazı kavramları diğer alemlerde bulunmadığı gibi, o alemlerdeki bazı kavramlar da bizde yok. Sınırlı Kanunlar Son olarak iki soruya cevap vermek istiyorum: Kuantum fiziği ve izafiyet teorileri, Newton ve Maxwell fiziğinin kanunlarını yürürlükten kaldırdı mı? Onlar yanlış bu yeniler mi doğru? İkinci soru genellikle biraz endişeyle, acaba sorsam ayıp mı olur mahçubiyetiyle akıllardan geçen soru bütün bunlar ne demek oluyor? Niçin böyle? Sınırlı kanunlar kavramı bilimde eskiden beri var. Meselâ ideal gaz kanunu dediğimizde, bu ismin içine, kanunun sınırlılığı mesajını şifreliyoruz. İdeal gaz kanunu demekle. Demek bu basit kanun bile, gerçek dünyada tam doğru değil. Benim kimyacı meslektaşlarım bu kavramı iyi bilirler. İdeal çözeltiler le ilgili kurallar aslında çok, çok, çok seyreltik (doğrusu sıfır konsantrasyonda) çözeltiler için geçerlidir. Çözelti biraz derişirse, kanundan sapmalar başlar ve yeni denklemler gerekir. Geçen asrın ilk çeyreğinde keşfettiğimiz, tıpkı bunlar gibi, klasik fiziğin kanunlarının da sınırlı kanunlar olduğudur. Bunlar mikrokozmos ülkesi açısından çok çok çok büyük kütleler ve enerjiler için geçerlidir. Uğraşılan sistemler çok çok çok büyük değilse, kuantum fiziğinin kanunlarını kullanmak gerekir. Makrokozmos ülkesinden bakıldığına klâsik fizik, çok çok çok küçük kütleler ve hızlar için geçerlidir. Kütleler ve hızlar çok çok çok küçük değilse, izafiyet teorilerinin denklemlerini kullanmak gerekir. Bizim dünyamız dediğimiz boyutlar, diyelim ki, 10 8 ilâ 10-8 metre arasındadır. Gerçekten hiç birimiz, bu ölçülerin dışındaki maddeyle birinci elden tanışmadık. Doğuştan beri edindiğimiz kavramlar, bu ölçülerin dışındaki boyutlardan gelmedi. Bu aralıkta, Newton fiziğini çekinmeden kullanabilirsiniz. Apartman veya köprü yapıyor veya bakteri ve virüslerle uğraşıyorsanız, Heisenberg i de Einstein ı da unutabilirsiniz. (DNA da ve diğer moleküllerin seviyesinde işler karışmaya başlayabilir!) 5 Halbuki şu anda bildiğimiz evren, büyük uçta m ye, küçük uçta m ve altına uzanıyor. Keşfettiğimiz şu: O uçlardaki madde, bizim doğuştan beri bellediğimiz kurallara uymuyor. Yaklaşık 10-8 metrenin altında kuantum fiziğinin kanunları ve kavramları, 10 8 metrenin üstünde de izafiyet teorilerinin kanunları ve kavramları öne çıkıyor. Belki en çarpıcı ve heycanlı bulgu, bizim tanecik, dalga, orada, burada gibi düşüncemizin temel kavramlarının o dünyalarda pek işe yaramaması. Bu, eski sınırlı kanun anlayışımızın radikal şekilde dışına çıkan bir gerçek; ama gerçek. Boyla ilgili kozmoslar ın bir gösterimi, Charles and Ray Eames in 1977 yapımı Powers of Ten adlı kısa dokümanter filminde çok hoş bir tarzda veriliyor. Filmi şimdi İnternet te de bulmak mümkün. 6 5 Bu sınırlar uzunluk için verilmiştir. Kütle, hız, enerji v. b. özellikler için de benzer sınırlardan bahsedilebilir. 6 Film hakkında bilgi: filmi Internet te izlemek için: Gazi Nöropsikiyatri Buluşmaları 125 Daha göster
OCAK 2009 Sayı: 481 Fiyat: 3.5 YTL Eski Günışığının Son Saatleri Ruhi Bilgilerin Faydası Nedir 144.000 GÖNÜLERİ Hayvanlarla Konuşmak İÇİNDEKİLER Aylık Kültürel ve Siyasi Dergi Cilt: 41 Sayı:481 Ocak 2009 Detaylı HOLOGRAM, MİKROKOZMOS, MAKROKOZMOS ve BÜTÜNCÜL(Holistik) EVREN ALGILAYIŞI
HOLOGRAM, MİKROKOZMOS, MAKROKOZMOS ve BÜTÜNCÜL(Holistik) EVREN ALGILAYIŞI En gerçek öğreti gökyüzünde uçan bir kuş gibidir; ardında takip edilebilecek hiçbir iz bırakmaz, ama varlığı asla inkâr edilemez. Detaylı GEORGES POLİTZER FELSEFENİN BAŞLANGIÇ İLKELERİ ERİŞ YAYINLARI. Georges Politzer Felsefenin Başlangıç İlkeleri
GEORGES POLİTZER FELSEFENİN BAŞLANGIÇ İLKELERİ ERİŞ YAYINLARI Georges Politzer 1 FELSEFENİN BAŞLANGIÇ İLKELERİ GEORGES POLİTZER GUY BESSE ve MAURİCE CAVERİNG [Türkçesi,, Sol Yayınları, Eylül 1996.] Eriş Detaylı 5n1k1t tasarım günleri bu yıl da hedefine ulaştı
KADIN ERKEK FIRSAT EŞİTLİÐİ KOMİSYONU YAYINLARI NO: 6 İŞYERİNDE PSİKOLOJİK TACİZ (MOBBİNG) VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ KOMİSYON RAPORU NİSAN 2011 TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KADIN ERKEK FIRSAT EŞİTLİÐİ KOMİSYONU Detaylı D e n e d i m Pınar Türen
Denedim Pınar Türen www.altkitap.com Denedim Pınar Türen "Denedim"i, Hayalet Gemi ile yaptığım 10 yıllık sefer sırasında uğranan limanlardaki yazılarımdan oluşturdum. Toplam 68 seferden sadece 20 yazıyı Detaylı Mesleki Eğitimde 8 Renk. Yönetici El Kitabı
1 Mesleki Eğitimde 8 Renk Yönetici El Kitabı Sakarya Teknik ve Endüstri Meslek Lisesi adına Sahibi Ahmet Özer Okul Müdürü Mesleki Eğitmde 8 Renk projesi kapsamında basılmıştır. Ücretsizdir, para ile satılamaz. Detaylı İÇİNDEKİLER. Dr. Refet Kayserilioğlu. Güngör Özyiğit. Zuhal Voigt. Komada Yedi Yıl. (Son Bir Kez)... 26. John Edwards/Arın İnan. Kalbinin Sesini Dinle
Hacıbektaş Adliyesinin, Adalet Bakanlığı tarafından kapatılmasına Belediye Başkanı A. Rıza Selmanpakoğlu tepki gösterdi. Belediye Başkanı A. Rıza Selmanpakoğlu yaptığı açıklamada, Hacıbektaş adliyesinin Detaylı TEMEL TÜRKÇE (A 1/ A 2) İÇİN SÖZ DAĞARCIĞI TESPİT DENEMESİ Doç. Dr. Fatma AÇIK 1
TEMEL TÜRKÇE (A 1/ A 2) İÇİN SÖZ DAĞARCIĞI TESPİT DENEMESİ Doç. Dr. Fatma AÇIK 1 ÖZET: Dil olmadan söz, söz olmadan dil düşünülemez. Böyle olunca kelimelerin üzerinde kişinin egemenliği açıkça ortaya çıkar. Detaylı Çankaya Üniversitesi Sayı: 18 Temmuz 2004 ISSN 1304-9836 www.cankaya.edu.tr İçindekiler Erasmus ve Çankaya Üniversitesi 3 AB ve Demokrasinin Birleştirici Gücü 7 Avrupa Anayasası 11 Prof. Dr. Ahmet Yalnız Detaylı Hawking ve-mlodi'now bu kısa ve hareketli kitapta okuru alıp bir temel fizik ve kozmoloji kasılcasına sürüklüyorlar., The Wall Street Journal
Hawking ve-mlodi'now bu kısa ve hareketli kitapta okuru alıp bir temel fizik ve kozmoloji kasılcasına sürüklüyorlar., The Wall Street Journal Büyük Tasarım büyüleyici, modern fiziğin tüm karmaşıklığı içinde Detaylı Adres: Mahmutbey Cad. No:5 Şirinevler / İstanbul Tel: (0212) 451 15 65 Fax: (0212) 551 08 37
1 Kapak İç dizayn Dizgi Baskı Hasan Yar Selim Ayanoğlu İCMAL Ayyıldız Matbaacılık Tel: (0212) 482 15 06 Adres: Mahmutbey Cad. No:5 Şirinevler / İstanbul Tel: (0212) 451 15 65 Fax: (0212) 551 08 37 Milli Detaylı BİLİMSEL YAYIN ORGANI TASARRUF MEVDUATI SİGORTA FONU TMSF yıl:4 sayı:22 Temmuz-Ağustos-Eylül 2009 RİSK KAVRAMI VE BANKACILIKTA RİSK Ferhat SAYIM - Dr. Selami ER, Sayfa 7 de GLOBAL KRİZ ve ÜLKEMİZE YANSIMALARI Detaylı Belediye başkanı bize çile çektiriyor
Çok bulutlu YIL:3 SAYI:611 35 YKR 26 MART 2008 ÇARŞAMBA Çorum'un Alevi Köylerinde İmam Çorum un Alaca ilçesine bağlı Koyunoğlu, Mazıbaşı ve Çikhasan köylerinde, köylülerin isteği dışında atanan imamlar Detaylı TEMMUZ 2011 Sayı: 511 Fiyat: 5 TL AZ SEÇİLEN YOL. Tanrı İnancı İçin Özet Bilgiler BİR KEŞİŞTEN DERSLER
TEMMUZ 2011 Sayı: 511 Fiyat: 5 TL AZ SEÇİLEN YOL Tanrı İnancı İçin Özet Bilgiler BİR KEŞİŞTEN DERSLER İÇİNDEKİLER En Şerefli İnsan Kimdir?... 2 Dr. Refet Kayserilioğlu Aylık Kültürel ve Siyasi Dergi Cilt: Detaylı Bur aya ileti nizi yerleş tirin. En i yi etki yi elde etmek içi n, i ki veya üç c üml e kullanın.
Bur aya ileti nizi yerleş tirin. En i yi etki yi elde etmek içi n, i ki veya üç c üml e kullanın. Türkiye nin en çok okunan ve en uzun süreli ücretsiz bilim dergisi, NetBilim Dergisi Kuark Bilim Topluluğu Detaylı SIDDET le sürüyor! Sağlıkta dönüşüm. Tıp eğitimi olumsuz etkilenecek. Geçici görevlendir-me!
Verimsiz hekimler listeleniyor Sağlık Bakanlığı, il sağlık müdürlüklerine gönderdiği yazıyla yeterince verim alınamayan uzman hekimlerin kendilerine bildirilmesini istedi. Sağlık Bakanlığı nın uygulamayı Detaylı GÖKCEÖREN KÖYÜ GENÇLERİ BİR ARADA. 08. 02. 2010 Yıl : 9 Sayı : 386 Kuruluş : 12 Mart 2002
08. 02. 2010 Yıl : 9 Sayı : 386 Kuruluş : 12 Mart 2002 DEHA PREFABRİK İMALAT LTD.ŞT BİRLİK NE YAPIYOR DEDİK!!! Üzümcüler Birliği ne Yapıyor diye geçen haftalarda sorduk. Cevabı da geç kalmadı geldi. Geldi Detaylı Sayı:16 Ocak 2004 AB Sürecinde Uyum Yasaları ve Türkiye nin Yeri Türkiye Kapının Önünde Dolardaki Değer Kaybının Bazı Nedenleri ve Olası Etkileri Türkiye de Ekonomik Gelişmeler Milletlerarası Ticaret Odası Detaylı HALK. Elinizi Cebimizden Çekin! IMF ve İşbirlikçilerine Hayır. 2007 Bütçesi Yine Bir Soygun Planı Olarak Hazırlanıyor. Peki Ama Neden?
HALK insanca bir yaşam yolunda Birleşen halk yenilmez! 2007 Bütçesi Yine Bir Soygun Planı Olarak Hazırlanıyor IMF ve İşbirlikçilerine Hayır Elinizi Cebimizden Çekin! BÜLTENİ Onların adı KADIN Sf: 6 Tam Detaylı SANAT YAZILARI 18 2008 Bahar, yılda iki kez yayımlanır.
SANAT YAZILARI 18 2008 Bahar, yılda iki kez yayımlanır. Sahibi Prof.Dr. Hüsnü Dokak H. Ü. Güzel Sanatlar Fakültesi Dekanı Sorumlu Yazı İşleri Müdürü Prof.Dr. Ferhat Özgür H.Ü. Güzel Sanatlar Fakültesi, Detaylı ÖĞRENMEK NEDİR, NASIL ÖĞRENİYORUZ, NEDEN ÖĞRENİYORUZ İÇİNDEKİLER:
1 ÖĞRENMEK NEDİR, NASIL ÖĞRENİYORUZ, NEDEN ÖĞRENİYORUZ İÇİNDEKİLER: ÖNSÖZ:...4 GİRİŞ:...7 ÖĞRENMEK NEDİR...7 BİRİNCİ BÖLÜM:...10 SİSTEM TEORİSİNİN ESASLARI...10 TEK BİR HÜCREDE ÖĞRENME...10 SİSTEM ÖRGÜTLÜ Detaylı T.C. GENELKURMAY BAŞKANLIĞI HARP AKADEMİLERİ KOMUTANLIĞI STRATEJİK ARAŞTIRMALAR ENSTİTÜSÜ MÜDÜRLÜĞÜ YENİLEVENT/İSTANBUL
T.C. GENELKURMAY BAŞKANLIĞI HARP AKADEMİLERİ KOMUTANLIĞI STRATEJİK ARAŞTIRMALAR ENSTİTÜSÜ MÜDÜRLÜĞÜ YENİLEVENT/İSTANBUL SEMPOZYUM EĞİTİM VE ÖĞRETİMDE ÇAĞDAŞ YAKLAŞIMLAR (03-04 NİSAN 2008) Harp Akademileri Detaylı KESİN E ACABA SORUSUNU SORDURMAK: NEDİR NASIL OLABİLİR? Burak Mil. Adnan Menderes Üniversitesi
KESİN E ACABA SORUSUNU SORDURMAK: NEDİR NASIL OLABİLİR? Burak Mil Adnan Menderes Üniversitesi Turizm İşletmeciliği ve Otelcilik Yüksekokulu - Kuşadası Doç. Dr. Atila Yüksel Adnan Menderes Üniversitesi Detaylı DİSİPLİNLERARASI BİLİM TARİHİ DERSİ VE GEREKÇESİ
Tarih Okulu Mayıs-Ağustos 2010 Sayı VII, 7-23. DİSİPLİNLERARASI BİLİM TARİHİ DERSİ VE GEREKÇESİ Haydar ÇORUH Özet Ülkemizde uzun yıllar Bilim Tarihi dersleri okutulmuştur. Bu dersler her bilimin kendi Detaylı ARALIK OCAK ŞUBAT 2013-2014 12 TL (KDV DAHİL) KIŞ
ARALIK OCAK ŞUBAT 2013-2014 12 TL (KDV DAHİL) KIŞ 29 S A Ğ L I K D Ü Ş Ü N C E S İ V E T I P K Ü L T Ü R Ü D E R G İ S İ PROF. DR. SABAHATTİN AYDIN BİYOHUKUK ÜZERİNE DOÇ. DR. LÜTFÜ HANOĞLU ÖZGÜR İRADENİN Detaylı Yayınevi : İcmal Yayıncılık Reklamcılık San.Tic.Ltd.Şti Tel: 0212 425 10 66 FLORYA / İSTANBUL
Prof.Dr.Haydar BAŞ Kapak-Tasarım : Hasan YAR İç dizayn : Selim AYANOÐLU Baskı no : 2. Baskı, Şubat 2007 Matbaa : Ayyıldız Matbaacılık ISBN 975-7081-16-7 Yayınevi : İcmal Yayıncılık Reklamcılık San.Tic.Ltd.Şti Detaylı ÜTOPYALAR VE EĞİTİM SORUNSALI *
ÜTOPYALAR VE EĞİTİM SORUNSALI * Dr. Faruk Öztürk Yüzüncü Yıl Üniversitesi Özet Bu çalışmanın temel amacı, ütopya ve eğitim kavramları arasında nasıl bir ilişki olabileceğini ortaya koymaktır. Böyle bir Detaylı 2016 © DocPlayer.biz.tr Gizlilik Politikası | Hizmet koşulları | Geri bildirim