Nicelleştirilmiş benlik ve oyunlaştırma | Bilim ve Gelecek
Ana sayfa 133. Sayı Nicelleştirilmiş benlik ve oyunlaştırma
Öz takip araçlarıyla yayılan gözetimin alışageldiğimiz gözetim pratiklerinden en önemli farkı gönüllülüktür. Hükümetler, özellikle 11 Eylül saldırıları sonrasında, bir korku ortamı yaratarak gözetim uygulamalarını meşrulaştırmaya çalıştılar. İnsanlar güvenlikle özgürlük arasında bir tercih yapmaya zorlandı. Nicelleştirilmiş benlik ise gözetimi, korku ile değil, pratiklerin oyunlaştırılmasından elde edilen haz ile uygulamaktadır. Haz ile uygulanan gönüllü gözetim, korku ortamı yaratılarak uygulanan dışsal gözetimden daha başarılı sonuçlar vermektedir.
Move halkası yakılan kalori miktarını, Exercise halkası hareketli olunan zamanı, Stand halkası oturmaya ara verildikten sonra ayağa kalkılan zamanı gösterir. Hedef ise az oturarak, çok hareket ederek ve egzersiz yaparak o günün halkalarını tamamlamaktır. Apple Watch, iyi bir antrenör gibi, kişinin önceki durumunu da değerlendirir, yeni hedefler koyar ve kişiyi bu yönde motive eder.
NBH (Nicelleştirilmiş Benlik Hareketi), öz takip (self tracking) cihazlarının yardımıyla toplanan yaşamsal verilerle (yiyecek tüketimi, kandaki oksijen düzeyi, ruh hali) insanın kendini daha iyi tanıyabileceğini ve yaşamına daha bilinçli müdahalelerde bulunabileceğini savunmaktadır. Hükümetlerin ve uluslararası şirketlerin çeşitli konularda veri topladıkları ve politikalarını bu verilerden elde ettikleri bilgiler yardımıyla oluşturdukları, son yıllarda gündeme gelen büyük verinin hükümetlere ve şirketlere eşsiz fırsatlar sunduğu bilinmektedir. Hükümetler ve şirketler, büyük veri analizlerini toplumu genel olarak ölçmek, disiplin altına almak ve insanları belirli davranışlara yönlendirmek amacıyla kullanmaktalar. Bu nedenle, akla gelebilecek her türlü veri depolanmaktadır. Ama sıradan insanların gündelik hayatta ruh hallerini, uyku örüntülerini, etkinlik düzeylerini, beslenmelerini, ne kadar alkol ya da kafein aldıklarını kaydetmeleri pek karşılaşılan bir durum değildir. Son yıllarda çıldırmışcasına birçok insan tam da bunu yapmaktadır. Bu yönde geliştirilen teknolojiler (giyilebilir teknolojiler ve akıllı telefon uygulamaları) de giderek artmaktadır. İnsanların böylece daha sağlıklı ve mutlu olacağı iddia edilmektedir.
– Elektronik alıcıların küçülmesi ve ucuzlaması.
– Mobil telefonların güçlü bilgisayarlar haline gelmesi
– Sosyal medyanın her şeyin paylaşımını normalleştirmesi
– Bulut bilişimin ortaya çıkışı
NBH, tüm dünyaya yayılmış, 197 gruptan ve 42378 üyeden oluşan bir örgütlenmedir. Hareket, 41 ülkede ve 128 şehirde faaliyet göstermektedir; Türkiye’de henüz (!) bir etkinlikleri yoktur (http://quantified-self.meetup.com/, son erişim 19/02/2015). Hareket üyeleri teknoloji şirketlerinin fazla olduğu yerlerde yoğunlaşmaktadır. Hareket, gevşek bir örgütlenmeye sahiptir ve gruplar merkezi otoriteden bağımsız olarak kurulabilmektedir. Fakat bu gruplar birbirleriyle ilişkilidirler. Nafus ve Sherman (2014) bunda, yeni grupların, eski grupların üyelerince başlatılmış olmasının rolü olabileceğini düşünmektedirler. Ayrıca bazı üyelerin birden fazla gruba üye olduğunu ve gruplar arasında bir köprü görevi görebildiğini de dikkate almak gerekir.
Bunlar dışında etkinliği, kalbi, tansiyonu ve kanı ölçen çok sayıda giyilebilir ürün ve telefon uygulaması vardır (http://technori.com/2013/04/4281-the-beginners-guide-to-quantified-self-plus-a-list-of-the-best-personal-data-tools-out-there/). Bu cihazlardan hiçbirini denemedim. Öz takip cihazlarının ve uygulamalarının yararlı ya da zararlı olduğuna dair şimdilik fazla bir yorum yapmak istemiyorum. Sağlık alanında faydalı sonuçları olabilir. Kullanıcıların olumlu deneyimleri için placebo etkisinden de söz edilebilir (age).
“Anayasa, ulusal ve uluslararası mevzuat kişisel verilerin korunmasını düzenlemekte iken, Sosyal Güvenlik Kurumu’nun kişisel verileri paylaşması söz konusu değildir. Firmalar tarafından da kişisel veri talebi yapılmamıştır.
“Mevzuat gereği, ilaç verilerinin, talebi halinde firmanın kendisine ya da firmanın noterlik tarafından onaylanan açık rızası ve muvaffakıyeti çerçevesinde kurum, kuruluş ve üçüncü kişilere paylaşım sağlanabilmektedir.”
Üçüncüsü, öz takibin yaygınlaşmasının topluma etkisinin ne olacağıdır. Takınıntılı bir toplum mu olacağız? İşyerleri Taylor’un saatinden daha baskıcı olan cihazların boyunduruğu altında mı örgütlenecek? İlginç olan Taylor’un elinde saatle iş yerinde dışarıdan bir baskıyla yaptığını, insanların kendi bedenleri üzerinde uygulamaları ve bunu da isteyerek ve zevkle yapıyor olmalarıdır.
Oyunlaştırma ise oyun prensiplerinin, gündelik hayatta oyun olmayan alanlara uygulanması ile etkinliklerin eğlenceli hale getirilmesidir. Başarılar, genellikle, puanlamalar, liderlikler ya da bröveler gibi maddi olmayan sembollerle ödüllendirilir. Sıkıcı etkinliklerin oyunlaştırarak eğlenceli hale getirilmesi yeni değildir. Örneğin eğitimde hayatında, öğrencilerin çeşitli sembollerle (kırmızı kurdele, nazar boncuğu, aferin, çıkartmalar vs.) ödüllendirilmesi olağan bir davranıştır. Yeni olan ise teknolojik ilerleme ile gündelik yaşamın oyunlaştırılmasıdır. Oyunlaştırmayla bireylerin gündelik yaşamı izlenerek etkinlikleri ölçülüp nicelleştirilir. Daha sonra geri bildirim çevrimleriyle kişide davranışsal bir değişim yaratılmaya çalışılır.
Öz takip cihazları ve uygulamalarıyla gerçekleşen öz takibin ve nicelleştirmenin önceki pratiklerden iki önemli farklı vardır. Birincisi, kapsamın genişlemesidir: Uyku, cinsel hayat, beslenme, ruh hali, verimlilik, zihin sağlığı vs. öz takibin ve nicelleştirmenin konusu olmuştur. İkincisi ise geri bildirim döngüsünün hızıdır. Birey, önce ölçülebilir bir hale getirilir. Ardından da teknolojiye gömülü algoritmalarla davranışlarını değiştirmek amacıyla bireye müdahalelerde bulunulur. Örneğin bir etkinlikte bulundunuz, bir geri bildirimle etkinliğinizin yerindeliği konusunda bilgilendirilirsiniz. Doğru etkinlikler ödüllendirilirken, yanlış olanlar cezalandırılır. Koşarken sunulan geri bildirim kişinin kendini buna göre ayarlamasını sağlar. Bir akıllı telefon uygulamasının ya da giyilebilir cihazın uyarılarıyla hareketlerimizi hızlandırıp yavaşlatmamız konusunda bilgilendiriliriz. Geri bildirim, çekilen acıları yumuşatır. İnsan yorulsa bile, sanal antrenörünün teşvikiyle, belirlediği hedefe ulaşabilmek için devam eder. Oyunlaştırma ile öz gelişim süreci daha zevkli hale gelmektedir.
1) Ellerbrok, A. (2011). Playful biometrics: controversial technology through the lens of play. The Sociological Quarterly, 52(4), 528-547.
2) McGrath, J. E. (2004). Loving big brother: Performance, privacy and surveillance space. Psychology Press.
3) Morozov, E. (2014). To save everything, click here: The folly of technological solutionism. PublicAffairs.
4) Nafus, D., & Sherman, J. (2014). Big Data, Big Questions| This One Does Not Go Up To 11: The Quantified Self Movement as an Alternative Big Data Practice. International Journal of Communication, 8, 11.
5) The Economist Technology Quarterly (2012) The Quantified Self: Counting Every Moment March 3: 16-17.
6) Wolf, G. (2010). The data-driven life. The New York Times, 28, 2010.
7) Whitson, J. R. (2013). Gaming the quantified self. Surveillance & Society, 11(1/2), 163-176.
Önceki makaleİngiltere Parlamentosu üç ebeveynli çocuğa onay verdi
Sonraki makaleBöceklerde eşcinsel yönelimin evrimsel açıklaması bulundu