Teknolojinin hayatımıza hızlı bir şekilde entegre olmasıyla büyük veri (big data) ve nesnelerin interneti (internet of things) kavramlarının şehir ölçeğinde de uygulanması öncelikli konulardan birisi haline geldi. Kısıtlı kaynaklara sahip olduğumuzu dikkate aldığımızda yalnız kurumlar ve binalar için değil, şehirlerde de sürdürülebilir gelişme, uzun süredir birçok ülkenin ana gündem maddeleri arasında yer almaktadır.
Sürdürülebilir gelişmenin sağlanabilmesi için kaynak kullanımının yanı sıra, çevresel faktörler, nüfus gelişimi gibi faktörlerin birlikte değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu doğrultuda sürdürülebilir gelişmeye katkı sağlayacak bir yaklaşım olarak akıllı şehirler oluşturulması ön plana çıkan konu başlıklarından birisi olmuştur.
Akıllı şehirler, kentsel bilgilerin bir sistem üzerinde değerlendirildiği, kaynakların etkin bir şekilde kullanıldığı, şehirde yaşayan kişilerin hizmetlerden kolay bir şekilde faydalanabildiği ve iyi hizmet alabildiği yapılanmalar olarak değerlendirilmektedir. Kısaca akıllı şehirler, teknoloji ve sürdürülebilirliği birlikte ele alan bir yaklaşımdır. Bu bağlamda bilgi ve iletişim teknolojilerinden maksimum ölçüde yararlanmak önem arz etmektedir.
Dünya genelinde 1960 yılında %34 olan kentleşme oranı, günümüzde %54 olup 2050 yılında bu oranın %66 civarında olacağı tahmin edilmektedir. Türkiye’deki kentleşme oranı ise dünya ortalamasının üzerindedir. Günümüzde %74 olan bu oranın 2050 yılında %84 civarında olması beklenmektedir. Şehirleşme açısından birçok sorunun temelinde de nüfus artışı ve kırsaldan kente yapılan göç yer almaktadır. Nüfus artışının oluşturduğu sorunlar, kentteki yaşam kalitesinin düşmesi, ekonomik ve sosyal hayatın olumsuz etkilenmesi olarak kendisini göstermektedir. Akıllı şehirlerle bu ve bunlara benzer sorunların ortaya çıkmadan önlenmesi ve mevcut olan sistemlerin verimli bir şekilde kullanılması amaçlanmaktadır.
Şehir yaşamını etkileyen unsurlara bakıldığında ilk etapta, toplu taşıma, enerji kullanımı, kentsel altyapı ve şebekeler, güvenlik ve sağlık akla gelmektedir. Akıllı şehirlerle, şehirlerde yaşamın daha kaliteli olmasını sağlayan tüm kentsel sistemlerin kendi kendine yönetilebilmesi ve yaşam kalitesinin maksimize edilmesi hedeflenmektedir.
Enerji verimliliği açısından akıllı sayaçlar, binalarda enerji yönetimi; su tüketimi açısından sızıntıların takibi ve önleyici bakımlar, erken uyarı sistemleri; toplu taşıma ve ulaşım ile ilgili olarak park yönlendirme sistemleri, gerçek zamanlı olarak trafik sinyallerinin düzenlenebilmesi ve kentsel hizmetler açısından değerlendirildiğinde ise hava kalitesinin izlenmesi, acil müdahale ve afet hizmetlerinin sağlanması akıllı şehirlerde yaşam standartlarının artırılmasına yönelik çözüm önerileri olarak değerlendirilmektedir.
Bu ve buna benzer çözümlerin şehirlere uygulanması öncesinde iyi bir planlama yapılması ve hedeflerin belirlenmesi; ayrıca, bu konuda araştırma geliştirme çalışmalarına destek verilmesi önem arz etmektedir. Kamu yatırımları ve merkezi-yerel yönetim desteğinin yanı sıra kamu-özel sektör işbirliği de akıllı şehir yatırımlarında oldukça önemlidir.
Akıllı şehir yatırımlarına önem veren başlıca ülkelere, Amerika Birleşik Devletleri, İspanya ve Almanya gibi Avrupa ülkeleri, Hong Kong ve Singapur gibi Asya ülkeleri örnek olarak gösterilebilir. Yapılan uygulamalarda enerji kullanımı, trafik sorunu, sağlık ve eğitim gibi konular ön plana çıkmaktadır.
Ülkemizde de kalkınma planları, strateji belgeleriyle akıllı şehir uygulamalarına yönelik ilk adımlar atılmıştır. Bunlara örnek olarak 2015-2018 Bilgi Toplumu Stratejisi ve Eylem Planı, Enerji Verimliliği Strateji Belgesi, 10. Kalkınma Planı gösterilebilir.
Her geçen gün, yeni akıllı şehir uygulamalarının ülkemizde de hizmete alındığı görülmektedir. Örnek olarak İstanbul’da yer alan, akıllı otopark tabelaları, araçların kırmızı ışıkta bekleme süresini azaltıp yayaların güvenli bir şekilde karşıdan karşıya geçmesini sağlayan kademeli yaya geçidi düzenlemesi gibi uygulamalar özel araç ve yayalar için yapılan akıllı şehir uygulamalarıdır.
Konya’da hayata geçirilen katenersiz tramvay sistemi, İzmir’de elektrikli otobüslerin faaliyet alınması ve birçok şehirde kullanılan otobüslerin durağa ne kadar mesafede olduğunu gösteren akıllı duraklar da toplu taşımaya yönelik akıllı şehir uygulamalarına örnek gösterilebilir.
Bunlarla birlikte, Bursa Büyükşehir Belediyesi’nde veri merkezinin her türlü siber saldırı, doğal afet, felaket ve benzeri olağanüstü hallerde sürdürülebilir hizmet vermesine yönelik altyapının kurulmuş olması da akıllı şehir altyapısına yönelik bir diğer uygulamadır.
Ayrıca, güneş enerjisiyle çalışan şarj istasyonlarının kurulması, akıllı bisiklet uygulamaları, kamu kurumlarının bazı hizmetlerini elektronik ortamda sağlayabilmesi Türkiye’deki diğer örnekler olarak gösterilebilir.
Yurtdışındaki uygulamalara baktığımızda da aslında akıllı şehir uygulamalarında alınabilecek çok yol olduğu ve vizyonun ne kadar önemli olduğu görülmektedir.
Örnek olarak, İsveç’te ambulans gibi acil durum araçlarının, güzergah üzerinde uzaktaki araçların radyolarına müdahale ederek sürücüleri uyarı veren bir sistem geliştirilmiştir. Las Vegas’ta ise yürüyüş yollarının altında yer alan kinetik enerji pedleri yardımıyla yayaların adımlarıyla oluşan kinetik enerjiden yararlanarak sokak lambalarına enerji sağlanmaktadır. Ayrıca bu lambalar USB girişine sahip olup kablosuz internet erişim noktası olarak da kullanılabilmektedir. Akıllı şehir uygulamalarının dünya genelinde sıcak gündem maddesi olması uygulamaların geliştirilmesi açısından avantaj oluşturmakta ve birbirlerine ilham vermektedir.
Geçtiğimiz Mayıs ayında akıllı şehirler konusunda öncü kurum, kuruluş ve ülkelerin katılımıyla İstanbul’da World Cities Expo 2017 gerçekleştirilmiş olup önümüzdeki yıl Nisan ayında ise 6. Uluslararası İstanbul Akıllı Şebekeler ve Şehirler Kongre ve Fuarı düzenlenecektir. Buna benzer konferans ve fuarlar akıllı şehirlerin ülkemizde benimsenmesine ve uluslararası standartların hızlı bir şekilde yakalanmasına katkı sağlamaktadır.
Sonuç olarak akıllı şehirlerle, kentsel sistemlerinin verimliliğinin artırılması, sunulan hizmetlerde iyileşme sağlanması, hava-gürültü kirliliği gibi konulara iyileşmeler sağlanması ile yaşam standartlarının artırılması hedeflenmektedir.
Akıllı şehir uygulamalarının önündeki en büyük engel ise finansman ve konu hakkında teknik yeterliliğe sahip işgücünün yetersizliği olarak ön plana çıkmaktadır.
Bugüne kadar geçen süreçte, elektronik ortamdan hizmetlere erişim ve toplu taşıma ile ilgili uygulamalar ön plana çıksa da, hayati derecede öneme sahip olan enerji ve su tüketimine yönelik düzenlemelerin henüz yetersiz olduğu gözlemlenmektedir. Teknolojinin hayatımıza bu kadar entegre olması ve kısa süreler içerisinde benimsenen kolaylıklarının şehir ölçeğinde de ele alınması bir zorunluluktan ziyade fırsat olarak değerlendirilmelidir.
Bu dönüşüm sağlanırken akıllı/yeşil binaların da hayati bir role sahip olduğu göz ardı edilmemelidir. İlk olarak akıllı binaların sahip olduğu sistemler otomatik ve birbirinden bağımsız iken sonrasında sistemler uzaktan kontrol edilebilmeye başlanmış ve merkezi kararlar alınabilmesi sağlanmıştır. Günümüzde ise, bina sistemleri birbirlerine entegre edilmektedir. Böylece binaların öğrenmesi ve davranışlarının buna göre şekillenmesi sağlanabilmektedir.
Kentsel dönüşümün ve yenileme çalışmalarının bu kadar gündemde olduğu bir dönemde bu fırsatı kullanmak toplumu oluşturan her bir bireye gelecek için avantaj sağlayacaktır. Önümüzdeki süreçte, nesnelerin birbirleriyle iletişimi, akıllı binalar, enerji verimliliği sağlayan uygulamalar ve bunların hepsini kapsayan akıllı şehirler başlıca gündem maddeleri olacaktır.