Afife Jale’nin Mezarının Peşinde | Mimesis Sahne Sanatları Portali
[Ceren Çıplak Drillat’nın Cumhuriyet Gazetesi’nde yayınlanan tiyatro araştırmacısı Boğos Çalgıcıoğlu ile Afife Jale’nin mezarının keşif çalışmaları üzerine yaptığı söyleşiyi paylaşıyoruz.]
Osmanlı dönemi Ermeni tiyatro oyuncusu, 1840 doğumlu, Güllü Agop’un (Hagop Vartovyan) mezarının yerini 2011’de keşfeden tiyatro araştırmacısı Boğos Çalgıcıoğlu şimdi de ilk Müslüman Türk kadın tiyatro oyuncusu Afife Jale’nin mezarının peşine düştü. Ancak, bu noktada, Kültür Bakanlığı’nın Afife Jale’nin mezarının keşfine yönelik incelemelere destek vermesi gerekiyor. Bu keşif, tamamlanırsa, Türk Tiyatrosu tarihi adına çok önemli bir gelişmeye vesile olacaktır kuşkusuz… Çünkü Afife Jale, erkekle kadının, bırakın tramvayı, neredeyse yolda bile yan yana duramadığı bir dönemde sahneye çıkmaya cesaret etmiş ilk Müslüman Türk kadın tiyatro oyuncusu…
Neler olduğuna bir bakalım öyleyse…
Öncelikle, Afife Jale’nin mezarının izini takip etmeye sizi ne yönlendirdi?
Afife Jale’nin mezarının yerini ne kadar zamandır araştırıyorsunuz?
Tiyatro alanında yıllardır yapmış olduğum araştırmalar, pek çok konu ve kişiyi kapsaması bakımından 1980’lere kadar uzanıyor… Birbiriyle bağlantılı pek çok konuyu derlerken Afife Jale’ye odaklanmam ise Güllü Agop’un izini sürerken başladı. 2017’de davet edildiğim Yapı Kredi Afife Tiyatro Ödülleri jüri üyeliğim ile bu tiyatro ödülünü 23 yıl önce başlatıp adını da Afife olarak öneren hocamız Haldun Dormen’in de bu konudaki hassasiyeti, araştırmalarımın hız kazanmasını sağladı.
Afife Jale’nin mezarının izini sürme sürecine gelelim… Başlangıç noktanız hangi veriydi?
Peki mezar keşfine ilişkin neler tespit ettiniz? Bugün hangi noktadasınız?
Mühendisler de çalıştı
Öyleyse belgeye dayalı tarihleri paylaşır mısınız? Ayrıca, Afife Jale’nin öldüğü yere ilişkin çeşitli iddialar var. Bunu netleştirebildiniz mi?
Bu konuda yeterli ve ciddi bir araştırma yapılmamış sadece. Balıklı Rum, Bakırköy Ruh ve Sinir veya Fatih’te bir evde öldüğüne dair çeşitli spekülasyonlar vardı. Şimdi doğrusunu kanıtlıyorum. Bakırköy Ruh ve Sinir’de üç kez yatmış; üçüncü yatışından birkaç gün sonra orada ölmüş…
26 Temmuz – 17 Kasım 1934 tarihleri arasında Afife Selahaddin adıyla, 1939 – 5 Kasım 1940 tarihleri arasında da Afife Utku adıyla yatışı mevcut. Bu yatışta, öz geçmişi ile ilgili bilgi verilirken “sahneye ilk çıkan kadın sanatçı” olduğu belirtiliyor. Son olarak, 1941 tarihinde yatmış ve 23 Temmuz 1941 tarihinde hastanede vefat ettiği belirtilmiş.
Afife Jale’nin hayatı içinde sizi en çok etkileyen nedir?
22 Nisan 1920’de (ki bu tarih halen tartışılmaktadır maalesef) Hüseyin Suat’ın “Yamalar” oyunu ile ilk kez gözyaşları ve “sen bizim fedaimizsin, sahnelerimiz nihayet Ermeni tiyatrocuların elinden kurtuldu” nidaları ile sahneye çıkmış. Geleceğin kendisine nasıl bir son hazırladığını bilemeden… Büyük bir hevesle sahneye çıkmış ve gerçekten de tiyatro fedaisi olmuş…
Önceki Konu: Soprano Pervin Çakar’ın Hedefi Mem û Zîn’i Operaya Uyarlamak
Sonraki Konu: Çürümeye Terk Edilen Muammer Karaca Tiyatrosu Yenilenecek