Download "MADENTETKİKvEARAMA. Orta Anadolu'da bilhassa elektriki jeofizik usulleriyle yeraltı suyu araştırmaları 71"
1 MADENTETKİKvEARAMA =ENSTİTÜSÜ MECMUASI İÇİNDEKİLER : MADEN DURUMUMUZ : Sayfa a) Türkiye petrol hamlesi ve dünya petrol durumu I b) Türkiye Madencilik faaliyeti... l c) M. T. A. Enstitüsünün faaliyeti 12 ETÜTLER : Dr. Zati TERNEK : Mersin Tarsus kuzey bölgesinin jeolojisi Dr. M. Y. DİZİOĞLU : Underground water investigations by means of geophysical methods (Particularly Electrical) in the Central Anatolia 63 Orta Anadolu'da bilhassa elektriki jeofizik usulleriyle yeraltı suyu araştırmaları 71 Dr. Necip TOLUN : Contribution â l'etude geologique des environs du S et SW du Lac de Van 77 Heribert GRUBİTSCH und İhsan TOPALOĞLU : Über die chrombestimmung in chromiten 115 Doç. Dr. O. BAYRAMGİL: 3 No. lu Çengen kuyusunun petrografisi hakkında not Über die Petrographie der Bohrproben Çengen Nr. III (S-E. Türkei) Greman MÜLLER : Mineralfazies und Genese der Manganlagerstaette von Kayı Köy, Kreis Emet. Provinz Kütahya, Westanatolien 131
2 HABERLER: a) Dünya maden haberleri b)» petrol» DOKÜMANTASYON: Dipl - İng. M. R. MUTUK: Dünya petrol ihtiyacının temini 203 Doç. Dr. O. Bayramgil : Dipl.-İng. M. R. MUTUK: Batı Almanya, Fransa ve İngiltere'de Uranium mineralleri 214 l nci cihan harbindenberi İngiltere kömür ekonomisi 217 Y. Maden Mühendisi Ö. Necmettin DANIŞMAN : U. Madenlerinin dünya üzerindeki dağılışına bir bakış 230 Yeni Neşriyat 240 Fiyatlar 242 SENE 18, SAYI 44/45 ARALIK 1953 M. T. A. Enstitüsü Genel Direktörlüğü adına, bu nüshada yazı işlerini fiilen idare eden: M. Rasim MUTUK
7 TÜRKİYE PETROL HAMLESİ ve DÜNYA PETROL DURUMU Yazan: Mahmut Rasim MUTUK Kore ihtilâfı başlangıcında bütün Dünya stratejik madenler istihsalâtında görülen artışlar, 1950/1951 temposunu muhafaza etmemekle beraber, yine de bir sene evvelisine nispetle bir plus kaydetmektedirler. Bilhassa petrolü ele alırsak, Dünya 1953 ham petrol istihsali, 654,2 milyon tonla 1952 senesine nispetle 33 milyon ton = % 5,3 bir artış göstermesine mukabil, bu artış daha evvelki senelerde, 1948/49 senesi Dünya petrol istihsali aşağı yukarı sabit kalmışkın, 1949/ milyon ton, 1950/ milyon ton, milyon ton, olmuştur senelerinde istihsal artışındaki yükseklik Kore ihtilâfı dolayısile bir çok memleketler teçhizat endüstrisinde istihsalin arttırılmasından ileri gelmiştir senesi ham petrol istihsali artışında Orta Doğu" 16 milyon tonla bütün petrol memleketlerinin en başında gelmekte ve bunu 11 milyon tonla Kuzey Amerika takip etmektedir senesi istihsalinde Doğu bloku 5,7 milyon ton, Uzak Doğu 1,5 milyon ton, Batı Avrupa ise 0,6 milyon ton bir artış kaydetmişlerdir. Buna mukabil, Latin Amerika'da ve Karibbean sahasında istihsal 2,1 milyon ton düşmüştür. Doğu bloku 6,7 milyon ton = % 9,5 petrol istihsali artışına mukabil, Batı Dünyasındaki artış 27,2 milyon, ton = % 4,8 tutmaktadır. Sunuda unutmayalım ki Dünya büyük petrol memleketlerinin hemen hemen hepsinin istihsal kapasiteleri hakiki istihsallerinin fevkindedir. Geçen sene umumiyetle istihsalin artmasına mukabil, sene sonlarına doğru aylık istihsaldeki artışın gerilemesi, havaların USA da sıcak gitmesinden dolayı teshin ihtiyacının azalmasından ileri geldiğine bakılırsa, Dünya petrol istihsalinde artık tamamiyle ihtiyaca göre ayarlanma yoluna gidildiği anlaşılmaktadır. Bilhassa İran petrollarının tekrar Dünya petrol piyasasına çıkarılmasının siyasî zarureti karşısında bu istihsal ayarlanması daha mübrem bir şekil alacağa benzemektedir de Abadan rafinerilerinin kapatılmasiyle İran petrollarının Dünya piyasasında bırakacağı boşluktan korkulmakta idi, bugün ise, ayni petrolların piyasaya avdetinden endişe edilmektedir. Çünkü petrol şirketleri hummalı faaliyetlerle Arabistan sahalarındaki, petrol istihsalini aradaki gediği kapatacak miktarda arttırabilmişlerdir. Hattâ ARAMCO, İtalya'da inşasını düşündüğü muazzam rafineri tesisatında, istihsal edeceği petrolü, borularla Avrupa'ya nakletmek için gereken projeleri bile hazırlamıştır. Bir taraftan İran'ı iktisaden kalkındırma gayesile 32 milyon ton İran petrolünün Dünya petrol piyasasına çıkarılmasındaki siyasî zaruret ve diğer taraftan ise, Suudî Arabistan ve mücavir Şeyhlikler petrol istihsalini o nispette kısmakta maruz kalınan siyasî imkânsızlık, alâkadar petrol devletlerini çok müşkül bir mevkide bırakmaktadır. Mamafih, bir ingiliz petrol mütehassısının 1972 de Dünya petrol istihsalinin 2,3 milyar tona kadar çıkacağı hakkındaki tahminin dayandığı Dünya petrol istihlâkinin son lo sene zarfındaki tempo ile artışı göz önünde tutulacak olursa, İran petrollarının I
8 bazı eksperlerin de kabul ettiği gibi. fiyatlarda hiç bir buhran yaratmadan yavaş yavaş piyasaya sürülmesi imkânının hasıl olacağı ümit edilebilir. Türkiye'ye gelince : 1933 de Güney Doğuda, Bitlis-Muş silsilesinin güneyinde uzanan sahada başlayan petrol aramaları bu bölgenin petrol havzası olabileceğini birçok strüktürlerin petrol taşıması muhtemel sahalar- meydana çıkarılması suretiyle imkân dahiline sokmuştur. Raman sahasının rejional tektonik durumunun Kuzey Irak, Kuveyt ve Arabistan'daki şartlara tamamiyle uygun olması ve bunların petrolün teşekkülü ve ekonomik kıymette yataklar halinde toplanabilmesi için en müsait şartları haiz olan mobil şelfe ait bulunması ve buna mümasil birçok strüktürlerin memlekette mevcudiyeti, Türkiye'ye bir petrol memleketi olarak inkişaf imkânını vermekte ve Raman'da iktisadî kıymette petrol ispat edilmiş olması (l0 milyon ton) da bu imkânı ihtimal derecesine çıkartarak, bu hususun sondajlarla tahkiki ve ispatı teşebbüsüne yol açmış bulunmaktadır. Fakat memleketin petrol varlıklarını süratle meydana çıkarmak için lüzumlu olan ve zamanla milyarlara varacak bir yatırım temininin bir taraftan memleketin malî ve ticarî takatinin üstünde bir keyfiyet olması ve diğer taraftan da, son bir kaç sene içinde dev adımlarile inkişaf eden iktisadî kalkınmamızın meydana getirdiği ve devamı için muhtaç olduğu akaryakıt ihtiyacının bugün l milyon tona yükselmiş bulunması ve bundan dolayı harice tediye ettiğimiz dövizin bir kaç sene içinde 60 milyondan geçen sene 250 milyon T. lirası kıymetini bulması, aynı zamanda iktisadî inkişafın bu tempoda devam etmesi taktirinde, akaryakıt ihtiyacının az bir zamanda iki misline çıkması ihtimali muvacehesinde hükümet, petrollarımızın yerli ve yabancı hususî şirketler vasıtasile işletilmesine karar vermiş ve petrol kanunu namı altında Büyük Millet Meclisinin tastik ve tasvibini istihsal etmiş bulunmaktadır. Bu ic- raat, memleketimizin petrol ve iktisat tarihinde hiç şüphesiz yenî bir devrin açılmasını sağlamış bulunmaktadır. Hükümet, memleketin iktisadî kalkınması yolunda 1954 yılı için endüstri, madencilik ve enerji işlerine 51,6 milyon, Tarım hizmetlerine 254,4 milyon ve Ulaştırma hizmetlerine de 254,8 milyon lira tahsis etmiş bulunmaktadır. Bu miktarlar bir sene evvelsine nispetle % 6,6 bir artış gösterdiği gibi, son 4 sene zarfında memleketin iktisadî kalkanması için, 408,2 milyon cari masraflar hariç, TL. gibi daha evvelki 4 senelik bir devreye nisbetle % 103 bir fazlalık gösteren muazzam yatırımlar yapılmıştır. Ekonomi sahasının her cephesinde, kendini gösteren kalkınma hareketi önümüzdeki senelerde daha büyük inkişaflar kaydedecek bir mahiyet arzettiğinden, bu ilerleyiş temposunu muhafaza ve daha hızlandırmak için ziraî ve maden ve bu meyanda bilhassa petrol istihsalâtının, ihtiyaca göre harice ihraç edecek kadar arttırmak mecburiyetinde bulunmaktayız. Bu bakımdan Türk Petrol Kanununda Türkiyede istihsali mutesavverpetrol, yalnız her sene gittikçe artan akaryakıt ihtiyacımızı karşılamakla kalmayacak, aynı zamanda ihraç edilerek petrol pazarlarında Dünya petrol ihtiyacını teminde ve Dünya petrol rezervlerile Dünya istihsali arasındaki nisbeti tanzimde de bariz bir rol oynayacaktır. Bundan dolayıdırki, içinde bulunduğumuz 1954 senesinin altı Mayısında İşletmeler Vekili Sayın Sıtkı Yırcalı'nın huzurunda Petrol Dairesi Reisi Sayın Emin İplikçi tarafından Soconi Vacum Şirketi mümessiline imzalanarak merasimle verilen ilk petrol arama izni, Türk Ekonomi tarihinde yeni bir devre girişin ilk adımını göstermesi itibarile tarihî kıymetini her zaman için muhafaza edecektir. Bu yeni devrin memlekete geniş ve mesut iktisadî ufuklar açmasını temenni eder, Hükümetimize muvaffakiyetler dileriz. II
DÜNYA PETROL İHTİYACININ TEMİNİ
DOKÜMANTASYON DÜNYA PETROL İHTİYACININ TEMİNİ Derleyen : Dipl-ing. Mahmut R. MUTUK Petrol mahsullerinin % 90 ı bugün kuvvet, ısı ve ışık istihsalinde kullanılmaktadır. Dünya enerji ihtiyacının emniyet