(Bu bölümde antrenmanda,müsabakada veya güncel hayatta karşılaşabileceğimiz sağlık problemlerini aktaracağım.Bilmek tedavinin yarısıdır unutmayın.)
KALP DURMASI ( cardiac arrest)
Bir sporcu,spor yaşamına başlamdan önce ve en az 6 ayda bir olmak üzere tam bir sağlık kontrolünden geçmelidir.Bütün testleri yaptırmalıdır.Ancak bu sayede herhangi bir rahatsızlığı olupolmadığı tespit edilebilir.Bu yapılmazsa tabiki çıkacak sonuçlarada katlanılması gerekir.
Eğer sporda ilerlemek ve diğer ülkelerle boy ölçüşmek istiyorsak spor sağlık merkezleri kurmalı ve buralarda uzman spor hekimlerinden oluşan komisyonlarla sağlık kontrolleri , kondüsyon testleri yaplmalıdır.Bütün bunlar hayal olmaktan öte gerçekleştirildiğinde muhakkak ki bir sporcu daha kaybedilmiyecektir.
Ani (AKUT) kalp durmasına geçmeden önce kalbin natomik yapısı hakkında bilgi vermekte fayda vardır.
Kalp 2. ve 8. kaburgala arasındaki ,orta hattan daha cok sol tarafa doğru yer alır.Kalp 4 odacıktan meydana gelmiştir.Üstekilere kulakçık alttakilere ise karıcık denir.AORT vucudumuzun en büyük damarı olup, sol karıncıktan çıkan kanı tüm vücuda dağıtır. Vücudumuzda oksijeni alınan kan toplar damarlarla sağ kulakçığa gelir,oradan sağ karıncığa geçer.Sağ karıncıktan akciğerlere gönderilip temizlenerek (oksijenlendirilerek) sol kulakçığa gelir.Sol kulakçıktan sol karıncığa, oradanda aort yoluylatekrardan dolaşıma katılır.Bu olay dakikada 60- 80 defa tekrarlanır.
KALP VE DOLAŞIM DURMASININ SEBEPLERİ
1=ANOKSİ(Nefes alamama soluk alıp verememe)
Bunlara daha çok trafik kazalarında bogulmalarda rastlanır.Bunun yanısıra bizi ilgilendiren yönü judo müsabaka ve anteremanlarında boğma teknikleri sonucu sık sık rastlanmasıdır.Ayrıca karete. taekwondo müsabaka ve anteremanlarındada tekme ve yumruk darbesi sonucu yine rastlanmasıdır.
2=SİNİR SİSTEMİYLE İLGİLİ
NERVUS VAGUS diye bilinen sinir boyunda veya diğer bölgelerde darbelerle uyarılması sonucu kalp atımıyavaşlar hatta durur.
Aşırı miktar kanamalar neticesinde olur.Müsabakalarda oldukça az görülür.
4=KALP KASINDAKİ BOZUKLUKLAR
Zehirlenmeler,kalp ameliyatları vs.
KALP VE DOLAŞIMIN DURDUĞUNU GÖSTEREN BELİRTİLER
Derinin soluk mor bir renk alması,vucudun soğumasınabzın ve kalp seslerinin alınmaması ve göz bebklerinin genişlemesidir.Bunların dışında en önemli belirti ” dolaşım durmasından kuşkulanuldığı zaman kalbin durduğunu kabul etmektir”
TEDAVİ ŞEKLİ :
Tedavi için yaklaşık 4 dakikalık bir süremiz vardır.Bu 4 dakika süre içinde kalbi çalıştırabilirsek bir rahatsıslık görülmez.Ama 4 dakikayı geçen zamandan sonrabeyinde hasar meydana geleceğinden sinir sisteminde bozukluklar olabilir.Tedavi için hasta hemen sıet üstü yatırılır.Başı geri itilir.Bacaklar yaklaşık 75 derece yukarı kaldırılır.Sternum kemiğinin (iman tahtası kemiği) alt kısmına kuvvetli bir yumruk vurulur.Bu kalpte birden düzelme yapabilir.Yine aynı yere el ayası konur. Diğer el onun üzerinde ritmik olarak basturılır.Dakikada 60-70 defa bastırılmalıdır.Aynı sırada dakikada 20-30 defada suni solunuma devam edilmelidir.Bu ağızdan solunum yada ambu denilen cihazlarla yapılmalıdır.Bu işlekler yapıldıktan 2-3 dakika içinde kalp çalışmaya başlar.Bundan sonrada bu işlemlere en az 30 dakika devan edilerek suni solunum ve dolaşım sağlanarak sporcunun hayatı kurtarılabilir.
Düzenli eksersiz yapan kişilerin çoğunluğunda kramplara raslanabilmektedir. Özellikle tükenme aşamasına kadar anteremanlarını sürdüren sporcular kramplardan sıklıkla şikayetçi olmaktadırlar. Kramplara neden olan çok çeşitli faktörler vardır. Beslenmeye ilişkin olanlar şu şekilde sıralanabilir.
3-Glikojen depolarının boşalması
Bazen esnetme yada masaj krampların ortadan kalkmasına yardımcı olabilmektedir. Bununla birlikte eksersiz öncesi ve sonrası beslenmede dikkat edilecek bazı hususlar krampların oluşumunu engellemek açısından önem taşır.
Eksersizle birlikte çelışmamızın çoğunluğuna yada ortamın ısısına bağlı olarak terlemede artmaktadır. Eksersiz sırasında vucutta oluşan ısının büyük bir kısmı kaslardan deri yüzeyine taşınarak terleme ile vucuttan atılır. Bir başka deyişle terleme vucudun soğutma sistemi olup her 1 litre için 580 kalorilik enerji vucuttan uzaklaştırılır. Öncelikle bu soğutma sisteminin çalışabilmesi için vucutta yrterince sıvı olması gerekir. Soluk almada güçlük, kaşp atım hızının artması, yorulma süresinin hızlanması gibi belirtiler sıvı kaybı ile kendini göstermektedir. kramplar ise daha çok vucudun dehidrete (susuz) olduğu durumlarda ortaya çıkmaktadır..
Bazı spor dallarındaki ortalama su kayıpları şu şekildedir.
Futbol=3.0 litre Boks=1.5 litre Basketbol=1.7 litre 2000metrekürek=0.8litre Buz hokeyi=1.8 litre
Sıvı kaybının daha az olacağı düşünülen yüzmede dahi, saatlik yoğun bir çalışma ile vvucuttan 2 litrelik sıvı kaybı söz konusudur. Böylelikle eksersizden önce yeterince sıvı alımı (vucudun su doygunluğu), eksersiz süresince cucudun su kaybının karşılanması , iyi bir çalışma verimi ve krampların önlenmesinde oldukça önemlidir. Eksersiz sırasında vuvudun kaybettiği suyun tümünü (örneğin bir tenis maçı anında yada maratonda) anında yerine koymak oldukça güçtür.Bununla birlikte 15-20 dak. aralıklarla azar azar alınan su, kuşkusuz krampların önlenmesinde etkili olur. Alınan suyun mideyi kısa sürede terk etmesi ve rahatsızlık vermemesi için serin olması (5-10derece)gerekir. Eksersiz öncesi ve sonrası vucud ağırlığının belirlenmesi, vucut sıvı kaybının belirlenmesi gerekir. Kuşkusuz bir futbol maçı sonında 2.5 litre sıvı kaybetmiş bir spocunun, bu kaybı bir anda karşılaması beklenemez. Ancak eksersiz bitiminden 30 dakika sonra su içimine aşlanması gerekir.
Kramlardan sorumlu olan diğer besin öğesi;minerallerdir
Vucut sıvılarında bulunan ve elektrolit olarak adlandırılan kalsiyum, sodyum, potasyum, magnezyum gibi mineraller terle vucuttan atılmaktadırlar. vucuttaki en önemli görevleri ise.kas kasılması ve sinir iletiminde görev almalarıdır.
özellikle sıcak ortamda bu minerallerin kayıplarından vucut elektrolit dengesi bozulur ve çalışan kaslarda kramoların oluşumuna zemin hazırlanır. Bununla birlikte, sporculara eksersiz sırasında mineralden zengin sıvı alımları önerilmez. Çünki damar içerisinde belirli yoğunlukta bulunan bu tur hazır içecekler eksersiz sonrası toparlanma döneminde alınabileceği gibi, iyi bir brslenme ilede kayıplar karşılanabilir. Terleme ile atılan ve kas kasılmasında önemli bir görev üstlenen minerallerin kaynakları ve yetersizliği sonucunda oluşanlar tabloda gösterilmiştir.
Sinir iletiminde bozukluk
Ağrı,kramp, solunum yetmezliği
Kas kasılması,sinir iletiminde bozukluk
Cimnastikçiler ve dağcılar üzerinde yapılan çalışmalarda kramp şikayetlerinin günlük yeterli kalsiyum(2-3 su bardağı süt yoğurt) ile ortadan kalktığı gözlenmiştir. Aynı şekilde , futbolcuların potasyumdan zengin yiyecekleri sıklıkla tüketmeleri ile kramp sorunları çözülmüştür. Minerel kayıplarının eksersiz sonu karşılanması bir sonraki anteremana hazırlık açısından önemlidir.
Bu nedenle sporculara eksersiz sonrası öğünde 1/2 oranda meyva suyu ile karıştırılmış kalsiyum ve minerallerce zengin besinlerin verilmesi yararlı olur.tuz kaybı yemeklere katılan tuz ile telafi edilip ayrıca tuz tabletleri verilmesi önerilmez..
Kramplara neden bir faktörde;Glikojen depolarının boşalması ve bunu izliyen yorgunluğun gelişimidir.
Kayakçılar üzerinde yapılan araştırmalarda krampların daha çok öğleden sonraları meydana geldiği gözlenmiştir. Öğle arası sporculara karbonhitratlı yiyeceklerin verilmesi bu şikayetleri ortadan kaldırmıştır. Vucut glikojen depolarının doygunluğu yorulma süresini geciktirmekle birlikte sakatlanma riskinide bir ölçüde azaltmış olur. Eksersiz yapan kişilerin eksersiz süresince vucuttan kayba uğrıyan besin öğelerini bilmeleri ve beslenmelerini bu doğrultuda düzenlemeleri iyi bir çalışma verimi ve krampları(sakatlanmaları)önleme açısından gereklidir.
Şuur kaybı ve ilk yardım
ŞOK:Korku hali olup hafıza kaybı ile belli olur.Kişi şoka girdiği zaman bir nevi yaşayan ölü gibi dir. Kişi şoka bir darbe ile direkt(Hemen reaksiyon) yada indirekt(Sonradan reaksiyon) ile girebilir.
Direkt:Hemen dişer bayılır.
İndirekt:Önce farkedilmez:Bir sarsıntı geçirir. Hatta ben iyiyim der.
Ama sonra düşer ve direkt sok hali gibi bayılır.
1-Fazla kan kaybı
4-Büyük ezik ve darbeler
2-El ve ayaklarda soğuma
Şuur kaybı basit bir bayılmadan ölüme kadar gidebilenbir tablodur.Şuur kaybına uğramış yaralıda şunlar görülür. Baş dönmesi, Göz kararması, Soğuk ter, Bulantı sonra kusma, El ve ayaklarda soğukluk, Fenalık ve sıkıntı hissi, Yüzde soğukluk dudaklarda morarma, Nabızda yavaşlama kalp seslerinin işitilmesi, Şuur kaybı, Solunum durması
Basit şuur kaybında ilk yardım:
1-Hastayı süratle başaşağı duruma getiriniz
2-Kemer, kılbağı, korse gibi vucudu sıkan şeyleri derhal gevşetin.
3-Hastanın etrafındaki kalabalığı dağıtınız.
4-Solunum yollarını tıkıyan şeyler varsa kaldırınız. Dil geriye kaçmışşa dışarıya çekiniz.
5-Hastaya temiz hava sağlayınız.
6-Yüze soğuk kompres yapınız.
7-Kololya veya amonyak koklatınız.
yukardaki işlemlerin yapılması ile birlikte gerekiyorsa süratle suni solunum yapılmalıdır.Dilin geriye kaçmasına engel olunuz Şuur kaybının sebebi belli ise bunun tedevisini yapınız .Kalp sesleri duyulmuyorsa yani kalp durmuşşa Göğüs kafesi üzerine iki ekinizle ritmik bir şekilde tazyik yapınız bırakınız. bu harekete nabız alıncaya kadar devam ediniz.
Değişik suni solunum şekilleri vardır. En kolay,tesirli ve şartların gerektirdiği metodu uygulayınız.En iyi metot agız agıza suni solunumdur.Akciğerlere hemen hava gider.
1-Hastayı sırtüstü yatırınız.
2-Her türlü yabancı cişmi ağızdan çıkarınız,
3-Boynu biraz yükseltip başı arkaya doğru hafifçe eğiniz.
4-Bir elinizle alt çeneyi ağızı açacak şekilde aşağıya çekiniz.
5-Diğer elinizle hastanın burnunu kanatlarından sıkınız.
6-Derin bir nefes alıp ağızınızı hastanın ağızına kapayıpHastanın göğs kafesi yükselinceye kadar nefes veriniz.
7-Hastanın nefes vermesi için ağızınızı hastanın ağzından çekiniz.
8-Yukarıda tarif edilen hareketi ellerinizin durumunu bomadan 15-20 kere tekrar ediniz.Hastanın ağızı ile doğrudan temas etmek istemiyorsanızİnce bir mendil yada tülbent koyup bu işlemi yapınız.Hastanın kendi kendine solunum yaptığını hissettiğinizde bu işlemi bırakınız.
9-derin nefes aldığımızda buna hipervantilasyon denir.
beynimiz içimize çektiğimiz havanın miktarını, oksijen ve karbondioksit dengesini korumak için oyomatik olarak ayarlar.
Çok sık ve derin bir nefes alarak bu dengeyi bozarsak Anormal miktarda karbondioksit çıkarırız. Kandaki karbondioksit düzeyinin böyle ani düşmesi beyin damarlarının daralmasına ,bunun sonucunda beyin hücrelerine daha az oksijen gitmesine sebep olur.
Pek çok nedene bağlı olarak ortaya çıkabilen şok, çıkış nedenine göre önlenebilir ya da en azından olabildiğince hafif atlatılır. Duygusal şok: Kendini halsiz ve bayılacakmış gibi hissetme, hatta bayılmaya kadar varır. Kötü manzaralar ve duygusal sarsıntı vb. yüzünden meydana gelir. Çabuk gelişir. Gerçek şok: vücut fonksiyonlarını etkileyen bir çok neden sonucunda meydana gelen durum ölümle noktalanabilir. Gerçek şoka neler neden olur? Süratli kan kaybı: Genellikle yarım litreden fazla. Bir insanın iç kanama ile epey kan kaybedebileceğini unutmayın. Uzun süren ishal, kusma ve yanık yüzeyleri yoluyla vücut suyunun kaybolması Ciddi kırıklar-Görünüşte kan kaybına ilişkin hiçbir belirti olmamasına karşın kırılan geniş kemiğin etrafındaki dokuda çok kan kaybı olabilir. Kalp atışını durduracak herhangi bir durum (kalp krizi, elektrik çarpması). Ciddi enfeksiyon (apandisit patlaması) Alerjik şok. Terli, soluk ve soğuk bir cilt, yüzeysel ama sık nefes, nabzın hızlı ve zayıf atması, rahatsız ve endişeli hal, bilinçsizlik. Yapılacaklar Yukarıdaki belirtiler varsa hasta kötü bir durumdadır ve acil tıbbi yardıma ihtiyacı vardır. Ambulans çağıracak birisini bulun. Kanamayı durdurun. Kanayan bölgeye bastırın. Çok ciddi olmadıkça yerinden oynatmayın. Eğer yoldaysa orada tedavi edin ve trafiği düzenlemesi için başkalarını bulun. Yüzükoyun korunaklı bir şekilde yatırın, Giysileri sıkı ise gevşetin. Soğuk almasını önlemek için battaniye ya da başka hafif bir örtü ile örtün Şiddetli şok durumundaki ya da bilinçsiz vaziyetteki kişiye ağızdan hiçbir şey vermeyin. Su isterse dudaklarını nemli bir bezle ya da parmaklarınız suya batırarak ıslatın. Kesinlikle alkol vermeyin ve sıcak su şişeleri kullanmayın. Çünkü her ikisi de kanı deriye doğru çeker. Halbuki kan vücudun öteki hayati organların görevlerini yerine getirebilmesi için gereklidir. Nefes alışını izleyin. Eğer durursa suni solunuma başlayın8 Bileğinden nabız atışına bakın. Şok artarken nabız sayısı da süratle artar (normal olarak kalp dakikada 70 kere atar). Eğer kalp atışı durursa kalp masajına başlayın.
Eklemlerdeki bağların veya çevresindeki dokuların ani ve ters bir hareket sonucunda gerilmesine ve bazen yırtılmasına burkulma adı verilir. Burkulma en çok ayak ve el bileği eklemlerinde görülür
Eklemlerdeki bağların veya çevresindeki dokuların ani ve ters bir hareket sonucunda gerilmesine ve bazen yırtılmasına burkulma adı verilir. Burkulma en çok ayak ve el bileği eklemlerinde görülür. Burkulan eklemde önce şiddetli ağrı duyulur sonra birkaç saat içinde eklem çevresinde şişlik ve kızarıklık oluşur ama hareket yeteneği tümüyle yitirilmez. Burkulmadan sonra geçen zamana bağlı olarak üç aşama söz konusudur: İlk aşamada (1ve 3. günler arasında) hasarlı bölgede şişlik ve doku yıkımı oluşur. İkinci aşamada (4-7. günler) bu hasar vücut tarafından onarılır ve bölgede bir nedbe dokusu gelişir. Sekizinci günden sonra başlayan üçüncü aşamada ise hasarlı bölgenin doğal onarım süreçleri tamamlanır. Özellikle spor müsabakalarında burkulmalardan sonra uygun tedavide gecikilir. Bunu başlıca nedeni, sakatlanmaların sık meydana geldiği amatör sporların ve müsabakaların çoğunlukla hafta sonlarına denk gelmesidir. Hafta sonu sakatlanan sporcu, olayın kendiliğinden düzeleceği umuduyla genellikle pazartesi veya salı gününe kadar bekler ve bu nedenle tedavide önem taşıyan ilk günler kaybedilir. Ancak sonraki günlerde ağrı, şişlik, hareket kısıtlanması yakınmaların devam etmesi sonucunda doktora gidilir. Burkulmalardan hemen sonra tedaviye başlanmalıdır. Burkulan bölgenin soğutulması, bandaja alınması ve 1-2 saat kadar yükseğe kaldırılması gibi basit önlemler şişmeyi engeller. Soğutma için buz bulunamadığında bir kova soğuk su da bu işi görebilir. Soğutulan bölgede damarlar büzülünce kan akımı 4 kat azalmaktadır ama soğutma uygulaması her defasında 5-6 dakikadan uzun sürmemeli, her uygulama arasında 7-8 dakika beklenmeli ve uygulamanın toplam süresi 24 saati aşmamalıdır. Aksi takdirde bölgenin metabolizması soğuktan olumsuz etkilenir. Burkulan bölgeninin bandaja alınarak esnek bir şekilde bası uygulanması, hasarlı dokularda kan toplanmasını ve şişmeyi en aza indirir. Bandaj yapılmadan önce bölgeye burkulmalarda kullanılan merhemler sürülmesi de iyileşmeyi hızlandırır.
Sitemizi bugün 1.716 kişi,Toplamda 3.419.873 kişi ziyaret etti.