Türkmen prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow belarus kärdeşi Aleksandr Lukaşenko bilen Aşgabatda duşuşdy. 11-nji oktıabr, 2019.
Türkmenistanyň prezident Gurbanguly Berdimuhamedow bilen Belarusyň prezidenti Aleksandr Lukaşenkonyň arasynda on ıyl ozal düıbi tutulan dökün kärhanasy üstünde dörän dawany çözmek ugrundaky tagallalar dowam edıär; belarus mediasy Garlyk dag-magdan baılaşdyryjy kombinaty baradaky jedelleri çözmek boıunça iki ıurduň eglişige gelendigini habar berdi.
Emma türkmen mediasy iki ıurduň prezidentleriniň duşuşygy barada habar berip, bu dawany we hatda gowy habar bolan ylalaşyk gürrüňlerini hem agzamady.
Lebap welaıatynda gurlan kaliı dökünleri kärhanasy 2017-nji ıylyň martynda iki ıurduň prezidentleriniň gatnaşmagynda ulanmaga berlende, Türkmenistanyň Hytaıa we Hindistana ıylda 1.2 million tonna dökün ibermegi nazarda tutıandygy habar berildi.
Belarus lideri şonda bu kombinatyň ıylda 1.5 million tonna önüm öndürjegini we Berdimuhamedowyň özünden ıene şunuň ıaly iki zawod gurmagy haıyş edendigini aıdypdy.
Garlyk kombinatynyň düıbi iki prezidentiň gatnaşmagynda 2009-njy ıylyň iıun aıynda tutuldy, emma onuň ulanylmaga berilmegi birnäçe gezek yza süışdi, taraplar bu gijikmede bir-birini aıyplady.
Belta habar agentliginiň Belarusyň wise-premıeri Igor Lıaşenkonyň Aşgabatda 11-nji oktıabrda žurnalistlere aıdan sözlerine salgylanyp ıazmagyna görä, Garlyk kombinaty üstündäki jedelleri çözmek üçin şu ıylyň aıagyna çenli “ıol kartasy” – ıörite plan taııar ediler.
Taraplar bu karara iki ıurduň döwlet baştutanlarynyň türkmen paıtagtynda bolan duşuşygyndan soňra geldi. Bu duşuşykdan öň Aşgabatda iki ıurduň hökümetara toparlarynyň başlyklarynyň arasynda gepleşik geçirildi.
“...bize, hökümetara toparlarynyň ıolbaşçylaryna Garlyk dag-magdan baılaşdyryjy kombinatynda toplanan problemalaryň mümkin bolan çözgütleri boıunça iş planyny işläp düzmek tabşyryldy” diıip, I. Lıaşenko aıtdy.
11-nji oktıabrda gelnen ylalaşyk Belarusyň Türkmenistandaky täze ilçisi Wıaçeslaw Beskostynyň işe başlamagynyň yz ıanyna gabat geldi. Ol 9-njy oktıabrda prezident G.Berdimuhamedowa ynanç hatyny gowşurandan soň žurnalistlere iki ıurduň Garlyk kombinatynyň gurluşygy boıunça dörän problemaly meseleler boıunça ylalaşyga gelip biljekdigini aıtdy.
“Men türkmen kärdeşlerimiziň taııarlygyny görıärin. Olar muny açyk görkezıärler. Gurbanguly Berdimuhamedow şu günki duşuşykda türkmen tarapynyň eglişige taııardygyny tassyklady” diıip, Belta belarus ilçisiniň sözlerine salgylanyp habar berdi.
Şonda diplomat premıer-ministr I.Lıaşenko bilen esasy potratçylaryň – “Belaruskaliı” bilen“Belgorhimpromyň” ıolbaşçylarynyň 10-njy oktıabrda Aşgabada öz teklipleri bilen geljegini aıtdy. Emma neşir soňra bu teklipleri anyklaşdyrmady we hiç bir konfliktde ähli jogapkärçiligiň ıa günäniň diňe bir tarapa degişli bolup bilmejekdigini aıtmak bilen çäklendi.
Şol bir wagtda, prezident Lukaşenkonyň sentıabrda Aşgabatda işlejek täze ilçini wezipä bellände aıdan sözlerinden çen tutulsa, “Türkmenistana Belarus mümkin bolan hyzmatdaşlaryň hiç biriniň teklip etmejek şertlerini hödürleıär”.
Şeıle-de Lukaşenko bir-biregi aıyplamakdan saklanyp, iki ıurduň arasyndaky gatnaşyklary kadalaşdyrmak bilen meşgullanmagy tabşyrdy we, eger şonda hem bolmasa, degişli çäreleri görjegini aıtdy.
Garlyk kombinatynyň eıesi bolan “Türkmenhimiıa” döwlet konserni, habarlardan mälim bolşuna görä, potratçynyň bu kärhana boıunça öz üstüne alan işlerini doly berjaı etmändigini aıdıar, emma “Belgorhimprom” taslamany doly tamamlandygyny, emma iş buırujynyň edilen iş üçin 150 million dollardan gowrak tölegini tölemändigini öňe sürıär.
Belarus mediasynyň 2018-nji ıylyň noıabryndaky maglumatlaryna görä, gurluşygy türkmen gaznasyna 1,1 milliard dollara düşen Garlyk kombinaty planlaşdyrylan önümiň diňe 2,3 prosentini (ıylda 32,2 müň tonna) öndürıär, Belarusyň Tut.by neşiri 6-njy sentıabrda bu kärhananyň tasdan işlemän durandygyny habar berip, muňa gazylyp alynıan magdanyň hiliniň pesliginiň ıa-da suw basmasynyň sebäp bolmak ähtimallygyny öňe sürdi.
“Kompromat Belarus” Telegram-kanalynyň 11-nji sentıabrda ıazmagyna görä, Belarusyň Türkmenistanda galan 200 million dollara golaı algysy henizem berilmeıär we bu meselä Stokgolmdaky arbitraž sudunda seredilıär.
Synçylar Türkmenistanyň soňky on ıyllykda ykdysadyıetini diwersifikasiıa etmek niıeti bilen guran we gurıan, milliardlarça dollar serişde harçlaıann desgalarynyň köpüsiniň ykdysady manysyny sorag astyna alıarlar.