"Cenâb-ı Hak bir şeye emreder, sonra hasen olur, nehyeder, sonra kabih olur." cümlesini nasıl anlayabiliriz? Bazı şeyler haddizatında güzeldir; bunları da Allah mı emretmiş veya bunun güzel olması için Allah'ın emri şart mı? Mesela çocuk sevmek, yetim sevindirmek gibi... | Sorularla Risale
İkinci Makam, Dördüncü Vecih
"Cenâb-ı Hak bir şeye emreder, sonra hasen olur, nehyeder, sonra kabih olur." cümlesini nasıl anlayabiliriz? Bazı şeyler haddizatında güzeldir; bunları da Allah mı emretmiş veya bunun güzel olması için Allah'ın emri şart mı? Mesela çocuk sevmek, yetim sevindirmek gibi...
Cts, 31/05/2014 - 07:08 tarihinde gönderildi
Güzellik ve çirkinliğin illeti (hakiki sebebi) Allah’ın dileyip emretmesidir. Allah’tan bağımsız bir çirkinlik ve güzellik söz konusu değildir. Allah bir şeye güzel der, o şey güzel olur, bir şeye de çirkin der, o şey çirkin olur. Şayet Allah çocuk sevmeyi men edip çirkin olarak tayin etmiş olsaydı, o zaman çocuk sevmek çirkin olurdu yani.
Allah’ın mutlak kemali, mutlak cemali, mutlak hayrı bunun dışındadır.
Mu'tezile mezhebine göre bir şeyin güzel ya da çirkin olması zatında ve özündedir. Yani bir şey zatı itibari ile ya güzeldir ya çirkindir, bu şeyin güzel ya da çirkin olmasını isteyen ve belirleyen Allah değildir. Allah da ona güzel ya da çirkin demek zorundadır. Mesela; çiçek zatında ve özünde güzel olduğu için, Allah çiçeğe güzel demek durumundadır. Burada bir çeşit Allah’ın iradesini kayıt ve kısıtlama altına almak vardır.
İnsan bir ibadet yaptığı zaman bu ibadetin özünde ve zatında doğru ya da güzel olup olmadığını tespit ve tayin etme işini Allah belirleyemez. Bu ibadet ya doğru ya da yanlışa isabet etmiştir. Bunun tespitini insan yapamayacağına göre; ibadet üzerinde yüzde yüz bir kuşku ve şüphe oluşur. "Acaba işin özünde ibadetim doğrusuna isabet etti mi, yoksa etmedi mi?" diye, insan ibadetinin doğru mu yanlış mı olduğu hususunda sürekli kuşku ve vesvese içinde kalır.
Halbuki Ehl-i sünnete göre doğru ve güzelin ölçüsü; Allah’ın emir ve yasağıdır. Yani Allah bir şeye güzel derse o şey güzel olur, çirkin derse o şey çirkin olur. Eşyanın hakikatini tespit ve tayin eden Allah’tır. İnsan açısından bir şeyin güzelliği ve çirkinliği ise; insanın o şeye vakıf olmasına bakar.
Mesela, insan bilerek abdesti eksik alsa o abdest sahih olmaz; ama bilmeden olsa o zaman sahih ve güzel olur. Mu'tezile'ye göre hakikati haline uygun olmadığı için abdest çirkin ve yanlıştır; ama cehil özür olduğu için affedilir der. Halbuki Allah insanın vakıf olmadığı kusurlu bir abdesti sahih ve güzel sayabilir. Zira Allah’ın rızası güzelliğin ve sahihliğin ölçüsüdür, o kusurlu abdestten razı olsa o zaman o abdest güzel ve sahih olur. Ama Mu'tezile -haşa- Allah’a bu yetkiyi vermediği için, hakikati halde kusurlu abdest sahih ve güzel değildir der.
Ehl-i sünnete göre sahihliğin ölçüsü Allah’ın rızası ve emridir yani...
Kategorisi: İkinci Makam, Dördüncü Vecih | Yazar: Sorularla Risale | Okunma Sayısı: 1824 | Word indir | Pdf indir
Vesvese bahsinin birinci merheminde, ibadetlerdeki vesvese konusuna; Ehl-i sünnet ile Ehl-i itizalin/Mutezile'nin bakışını Üstad nasıl izah etmiştir?
Vesvese bahsini çok kez okudum. Amelin evlasını araştırmaktan gelen vesveseyi detaylı açıklayabilir misiniz?
"Hüsün ve kubh mükellefin ıttılaına bakar ve ona göre takarrur eder." Mükellef neyi bilmeli, burayı açar mısınız?
"Öyle ise Ehl-i Sünnet mezhebine göre, zahir-i şeriata muvafık olarak işlediğin ameline: 'Acaba sahih olmuş mu?' deyip vesvese etme. Fakat, 'Kabul olmuş mu?' de. Gururlanma, ucbe girme." İzah eder misiniz?
"Cenâb-ı Hak bir şeye emreder, sonra hasen olur; nehyeder, sonra kabih olur." Allah çocuk sevmemeyi emretseydi, o hasen olurdu, dediniz. Nasıl anlamalıyız, ibadetleri Allah emretmeseydi hikmetli olmayacak mıydı?
"Medar-ı teklif olan ef’al ve eşya, kendi zâtında, âhiret itibarıyla ya hüsnü var, sonra o hüsne binaen emredilmiş; veya kubhu var, sonra ona binaen nehyedilmiş. Demek eşyada, âhiret ve hakikat nokta-i nazarında olan hüsün ve kubh zâtîdir" İzahı?
"Cenâb-ı Hak bir şeye emreder, sonra hasen olur; nehyeder, sonra kabih olur." Bunu Mutezile, Maturidi ve Eşari'ye göre değerlendirir misiniz?
"Hüsün ve kubh, mükellefin ıttılâına bakar ve ona göre takarrür eder." İmam Eş'ari ve İmam Maturudi'ye göre farklılık arz etmesini nasıl açıklarsınız? İmam Maturidi, Ehl-i sünnetten değil midir?