Kulesiyle meşhur Galata'nın kaderi
Galata’nın parlak çağı, Cenovalıların yerleşimiyle başlar. 12’nci yüzyıldan beri yaşadıkları Haliç’i, Latinlere kaptıran Cenovalılar, karşı yakadaki Galata’ya yerleşir.
Yüzyıllardır ayakta kalan kulesiyle meşhur olan semt, Semavi Eyice’nin ‘Galata ve Kulesi’ adlı kitabında detaylarıyla anlatılıyor.
* Galata’nın parlak çağı, Cenovalıların yerleşimiyle başlar. 12’nci yüzyıldan beri yaşadıkları Haliç’i, Latinlere kaptıran Cenovalılar, karşı yakadaki Galata’ya yerleşir. Her milletten insanın, tüccar ve denizcinin kaynaştığı bu liman şehrinde, bu tarz yerlere has taşkınlıklar yaşanır. 14’ncü yüzyıldan beri ‘pis bir yer olma’ şöhretine sahip olan Galata, yine Cenova devrinden itibaren meyhaneleriyle, batakhaneleriyle ve eğlence yerleriyle ününe ün katar. 1453’teki İstanbul’un fethi sırasındaysa, Galata ‘bağımsız bir devlet’ tutumu izleyerek tarafsız kalır.
* 1476 yılından kalma bir vesikadan, Galata’da o sırada 535 Müslüman evine karşılık, 592 Rum evi, 62 Ermeni evi ve 332 Frenk evi olduğunu öğreniyoruz. Kalabalık bir ticaret ve gemici merkezi olduğundan, o dönemde pek çok hamam da yaptırılmıştır. Bunların çoğu bugün ayakta değildir.
* 1509’daki büyük depremde, Galata surları da zarar görmüş, Mimar Murad Ağa nezaretinde hemen tamir edilmiştir. Galata Kulesi’nin 17 ve 18’inci yüzyılların büyük yangınlarında zarar görüp görmediği hakkında bilgi yok. Fakat 1660 ve 1715 senelerinde büyük yangınlar olduğu ve geniş alana yayıldığı biliniyor. III. Selim tarafından bu dönemde tamir ettirilen kule, son halini 1831 yangınından sonra almıştır.
Hisar da vardı
* Galata Kulesi’ni, tarihçiler kimi zaman kıyıda inşa edilen ve bugün artık ayakta olmayan ‘Galata Hisarı’yla karıştırır. Bu hisar Bizanslılar tarafından, Haliç girişini kontrol etmek ve İstanbul’u korumak için yapılmıştı. Yapının Türk tarihine ‘Mahzen-i Sultani’ veya ‘Kurşunlu Mahzen’ adıyla geçen alt kısmı, 18’inci yüzyıldan beri cami olarak kullanılıyor ve ‘Yeraltı Camii’ adıyla biliniyor.
* İstanbul’u yenilemek amacıyla kurulan Belediye Teşkilatı, 1864’de açıldığında, Galata bölgesinde hizmet veriyordu. Yenilik yapma amacıyla Galata surlarını yıktıran ve hendekleri doldurtan teşkilat, böylece 2 bin 800 metre uzunluğundaki suru, pek az iziyle, bir de Galata Kulesi kalmak üzere inşa etmiştir. Bu teşkilat sayesinde Cenova şehri ve Galata’nın genel binalarından günümüze pek bir şey kalmamıştır.
Ayakta kalanlar da var
* Birçok defa tamir gören veya yeniden yapılan San Giorgio Kilisesi bugün hala ayakta ve manastırı Lazaristler tarafından idare ediliyor.
* Bir kitabeye göre, esası 1420’de kurulan San Benedetto (St. Benoit) manastırının da sadece kulesi Ceneviz döneminden kalma. Bugün Fransız Lisesi olarak hizmet veren binanın 15’inci yüzyıla ait gotik avlu kapısıysa 1958 yılında yıkılmış.
* Galata’nın en büyük kiliselerinden 1323-1337 yılları arasında yapılan San Paolo ve San Domenico, Fatih Sultan Mehmed tarafından camiye çevrilmiş ve İspanya (Endülüs) müslüman Arapları yurtlarından hicrete zorladıklarında, bu caminin yanına yerleştirildiklerinden, ibadet yeri ‘Arap Camii’ adıyla tanınmıştır.
Kulenin gizemli tarihi
* 1348 yılında Cenova İdaresi, Bizans İmparatorluğu’ndaki taht kavgasından istifade ederek yeni topraklar istemişti. Bu esnada bir Bizans gemisinin batırılması, çatışmanın başlamasına yol açtı. Her yaşta Cenovalı geceli gündüzlü ve kadınlı erkekli çalışmak suretiyle istedikleri arazi parçasını içine alarak Galata Kulesi’ni yaptı.
* 13-14 Şubat 1352 tarihinde Cenovalılar Venediklilerle vahşice bir denize savaşına girdi. Barış, 6 Mayıs’ta sağlandı. Bu esnada Cenovalılar, Osmanlı İmparatorluğu’nun ikinci padişahı Orhan Bey’le dostluk kurdular.
* Türklerle dost geçinme siyaseti izleyen Cenovalılar, kuleyi yükseltmek için
II. Murad’tan malzeme ve borç para istemişti. Bu yardıma karşılık, kulenin uygun bir yerine Murad Bey’in adını koymayı vaat etmişlerdi. Ancak Cenova’nın milliyetçi yöneticileri yardımı reddetti.
Galata’da gizli bir tünel var
Bir tamirat sırasında, kulenin zeminindeki toprak kaldırıldığında, bir metre 50 santimetre yüksekliğinde ve 72 santimetre genişliğinde bir kanal bulundu. Galata Kulesi’nin altından bir tünelin bilinmeyen bir istikamete indiği kesinleşti. İçinde çok sayıda insan kemiği bulunan bu kanalın zindan olarak mı, yoksa su kaynağına ulaşım amaçlı mı kullanıldığı bilinmiyor.