Nyıazow taryha tabşyrylıarmy ıa-da… - Makalalar - İowşan Annagurban
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň karary esasynda Aşgabadyň merkezindäki Bitaraplyk diňi şäheriň günortasyna geçirilıär. İokarsynda Saparmyrat Nyıazowyň altyn çaıylan 12 metrlik heıkeli goılan 75 metrlik diň öňki prezidente dikilen iň uly ıadygärlikdi. Bu diňiň sökülip, şäheriň günortasynda täzeden gurulmagy üçin Türkiıäniň «Polimeks» kompaniıasy bilen baglaşylan şertnamanyň umumy bahasy (goşmaça gymmata salgyt hasaba alynmanynda) 217 million 873 müň 600 amerikan dollaryndan ybarat. Täze guruljak diňiň boıy 95 metr bolar.
Prezidentiň kararyna görä, bu gurluşyk mart aıynda başlanyp, 2011-nji ıylyň oktıabrynda, garaşsyzlygyň 20 ıyllygyndan öň taııar ediler. Häkimiıetler bu karary uly baıramçylygyň öňünden paıtagtyň görnüşini has gowulandyrmak bilen düşündirıärler. Emma “Financial Times” gazeti syıasy synçylara salgylanyp, jenap Berdimuhamedowyň häkimiıeti öz elinde jemländigini we indi Nyıazowy taryha tabşyrjakdygyny ıazıar. Türkmen lideriniň öňki prezidentiň iň uly heıkelini paıtagtyň merkezinden başga ıere aıyrmak pikiri, garaşsyz žurnalist Döwletmyrat İazgulyıewiň tassyklamagyna görä, «bir ıyl çemesi ozal agzalan gününde hem, şu gün hem halkyň göwnüni göteren pikir» boldy.
Düıbi Wenada ıerleşıän «Türkmen inisiatiwasy» toparynyň başlygy Farid Tuhbatullin hem prezident Berdimuhamedowyň Bitaraplyk diňini başga ıere geçirmek barada ilkinji gezek geçen ıylyň martynda aıdanyny ıatlap, görnüşine görä, munuň diňe gürrüňi edilıän heıkeli başga ıere göçürmek bolman, eısem başga bir proıektden habar berıändigini, belki-de indiki guruljak Bitaraplyk diňiniň üstünde öňki prezidentiň heıkeliniň bolmajagyny ıa-da başga şekilde boljagyny çaklaıar. Tuhbatulliniň pikiriçe, bu, ıumşagragam bolsa, öňki prezidentiň şahsyıet kultuna garşy göreşiň türkmen görnüşi bolup durıar.
Onuň pikiriçe, bu Hruşew-Stalin paş edişligindäki ıaly öňki lideriň ähli işini püçege çykarmagy ıa-da tutuş sistemany ıazgarmagy aňlatmaıar. «Bu gaty ıüzleı ädim, emma simwoliki taıdan Türkmenistan bilen iş salyşmakçy bolıan daşary ıurt maıadarlaryna we hökümetlerine bu ıurtda bir zatlaryň üıtgeıändigini görkezıär» diıip, Pänniıer aıdıar. Şeıle hem, bilermeniň pikiriçe, bu käbir adamlara «Nyıazowyň Türkmenistany bir başga Türkmenistandy, Berdimuhamedowyň Türkmenistany bolsa başga Türkmenistan, belki-de, biz bu ıurt bilen biznes edip bileris» diıen pikiri hem berip biler.
Özbegistanly syıasaty öwreniji Taşpulat İuldaşew hem resmi Aşgabadyň halkara jemgyıetçiligine Nyıazowyň şahsyıet kultundan kem-kem el çekilıändigi barada yşarat edıändigi bilen ylalaşıar. İöne ol ıapyk we korrupsiıa çümen ıurda maıa ıatyrtmagyň aňsat däldigini, has anygy, ıapyklygyň ıurda ıatyryljak maıalaryň öňüni alıandygyny hem aıdıar. T. İuldaşewiň pikiriçe, Türkmenistanda heniz S. Nyıazowyň içeri syıasaty dowam etdirilıär we ol ıerde ıurduň ıerasty we ıerüsti baılyklary, maliıe serişdeleri bilen bagly ähli mesele esasan bir adamyň erk-islegi esasynda çözülıär.
«Aıdaly, Wiktor Hramow, Aleksandr Žadan we ıene-eneler, Myrat Garryıew… bularyň hemmesi häzirki günem hökümetde we, üns berip seretseňiz, şol 1992-nji ıylyň oıny ıene gaıtadan oınalıar. İöne ol adamlaryň elindäki gurjak bu gün Nyıazow däl-de, Berdimuhamedowyň şahsyet kulty bolup dur» diıip, H. Söıünow aıdıar.
İerli synçylar, şol sanda garaşsyz žurnalist D.İazgulyıew bilen öňki deputat H. Söıünow halkyň giň düşünjeli böleginiň Nyıazowyň şahsyıet kultundan ymykly dynylmagyny arzuw edıändigini, munuň üçin bolsa onuň oba-şäherlere dakylan atlarynyň hem aırylmalydygyny aıdıarlar.
19.01.10. Azatlyk radiosynda eşitdirildi.
19-nji ıanwar, 2010.