Parafudr nedir ? | ISGforum.net :: İSG sektörünün iş ve bilgi ağı
Konusu 'Elektrik İşleri ve Kontrol Yöntemleri' forumundadır ve Erkan Dündar tarafından 10 Aralık 2013 başlatılmıştır. Erkan Dündar
Yüksek gerilim tesisini aşırı gerilimlere karşı koruyan cihazlara koruma cihazları denir. Bu koruma cihazlarından bir tanesi de parafudr dur. Parafudrlar, büyük akım darbelerini toprağa ileterek, işletmeyi kesintiye uğratmadan aşırı gerilimleri şebeke izolasyonu içinde zararsız bir hale getirir. Yüksek gerilim aygıtlarında ki yıldırım düşmelerini, hat arızaları ve kesici açması gibi manevralar sonucu meydana gelen aşırı ve zararlı çok yüksek gerilim şoklarını, enerji nakil hatlarında oluşan aşırı gerilimi toprağa deşarj eden, yürüyen dalgaların hasar etkisini önleyen koruma cihazlarına parafudr denir.
Elektrik enerjisi iletiminde yıldırımlara karşı koruma önemli bir güvenlik sorunu olmuştur. Önceleri tesisleri korumak için ark boynuzları ile yada atlamanın az zarar vereceği yerlerde izolasyon azaltılırdı. Tüm bu yöntemler belli bir koruma düzeyi sağlamaktadır. Ama dik alınlı gerilim dalgaları için atlama gerilimini ve izolasyon dayanma seviyesini kontrol etmek zordur.
Dik alınlı aşırı gerilimlerle karşılaşıp çalışmaları durumunda, ark boynuzları, izolasyonda trafolara zarar verecek seviyede zorlanmalara sebep olabilir. 1930 yıllarından beri parafudrlar yıldırımdan korunma sistemi olarak kullanılmıştır. 20 yıldan bu yana parafudurlar daha çok 5 manevra aşırı gerilimlerine karşı kullanılmaya başlanmıştır. Normal olarak, manevra aşırı gerilimleri 245 kV’un üstündeki şebekelerde önemlidir. Normalde parafudrlar yalıtkan haldedir. Ancak üstünden büyük akımlar geçirerek toprağa iletir. Aşırı akımın etkisi geçtiği zaman yeniden eski durumuna (yalıtkan) döner. güç trafoların yüksek gerilim buşinglerinin enerji besleme ve toprak tarafında eklatörler (ark boynuzu) bağlanmış olarak imalatları yapılmaktadır. Transformatörlerin montajı sırasında ark boynuzu uçlarının birbirine baktığı ve mesafelerinin kontrolü bozulduysa ayarlanması gerekir.
Parafudrun Koruma Görevleri
Yüksek gerilim şalt sahalarında ve enerji nakil hatlarında yüksek akım ve gerilimlerin oluşturacağı sıcaklık ve olumsuz etkilerden koruma amaçlı elemanlar vardır.
Bunlar; parafudrlar, yüksek gerilim sigortaları, izolatörler, koruma iletkeni, koruma röleleri ve topraklama rölesidir.
Parafudrlar iletim hatlarında oluşan yürüyen dalgaların zarar vermelerini önler. Aşırı gerilim dalgalarını toprağa aktarır. Aynı zamanda emniyet supabı gibi çalışma görevide yaparlar.
Yüksek gerilim iletkeniyle toprağa bağlanan parafudurun yapısı dirençle, dirence seri bağlanan kıvılcım söndürme eklatöründen oluşmuştur.
Parafudur Çeşitleri Yapılışlarına göre parafudur çeşitleri
Gerilimlere göre parafudur çeşitleri
Parafudur çeşitleri yapılışlarına, gerilimlerine ve tesisatın özelliğine göre incelenir.
Yapılışlarına Göre Parafudur Çeşitleri
Ayrıca parafudurlar porselen gövdeli ve polimer gövdeli olarak imal edilir.
Metal Oksit Parafudur
Bu parafudurlarda değişken direnç kullanılmaz. Bunun yerine çinko oksit bloklar kullanılmaktadır. Bunlar yarı iletken malzemedir. Bunlarda seri eklatör bulunmaz. Bundan dolayı çalışmaları değişken dirençli olanlara göre kolay ve emniyetlidir.
​Metal oksit parafudur​Metal oksit parafudurların esas elmanı metal oksit direnç elemanlarının meydana geldiği malzemeler; mangan oksit, bizmut oksit, antimon oksit ve çinko oksittir.
Değişken Dirençli Parafudur
Parafudurlar izolasyon düzeyini aştığı gerilimde, aynı zamanda değişken direncin değeri de düşmüş olur. Bu sırada atlamada izolasyon delinir. Delinme sonucu kıvılcım (ark) başlar. Boşalma sırasında aşırı gerilim azalır. Direnç değeri yükselir ve akım belli bir sınırda kalır. Bu deşarj kısa bir saniye sonra atlama işlemleri tamamlanır. Kıvılcımlar sönerek boşalma işlemi biter.
​Değişken dirençli parafudur​ ​Borulu Parafudur
Dirençsiz bağlantı ile aşırı gerilimdeki arkları topraklayan parafudurlara borulu parafudur denir. Borunun içinde oluşan basınçlı gazla deşarj akımı kesilir.
Deşarj Tüplü Parafudur
Dirençsiz bağlantı ile aşırı gerilimdeki arkları belli sınırlar içinde topraklayan parafudurlara deşarj tüplü parafudur denir. Burada boru yoktur. Yerine deşarj tüpü vardır. Şebeke gerilimine bağlı olarak deşarj akımı kesilir.
Kullanıldığı devre özellikleri doğrultusunda seçilen parafudurlardan uzun süre yararlanılır. Seçim yapılırken parafudurun gerilim ve akım değerleri bilinmelidir. Parafudurların akım ve gerilimleri etiket üzerinde belirtilmiştir. Anma gerilimi etiket değerinin üzerinde olmamalıdır. Yani burada belirtilmesi gereken konu toprak ucu ile hat ucu arasındaki yüksek gerilimin sürekli değeridir
Kullanılan gerilime göre parafudurlar üçe ayrılır;
Yıldız Noktası Parafudurları,
Özel Amaçlı Parafudurlar
Faz iletkeniyle toprağa bağlanan parafudurlar faz parafudurlardır.
Yıldız Noktası Parafudurları
Yıldız noktası (trafo sargıları) ile toprak arasına yerleştirilen parafudurlardır.
​Yıldız noktası parafudurları​ ​Özel Amaçlı Parafudurlar
Özel durumlarda ve özel mahallerde kullanılan parafudurlar özel amaçlı parafudurlardır.
Parafodur Montajı Kullanıldığı Yerleri
Hat ve trafo direklerinde
Hava hattı devamı kablo iki ucunda
Panolarda (ag parafudur)
Üretimi yapılan elektrik enerjisinin toplanması ve dağıtılması işleminin gerçekleştiği elektrik işletmelerine şalt sahası denilmektedir. Ayırıcılarla beraber devre açma kapama işlemleri şalt sahalarda yapılır.
Hat ve Trafo Direkleri
Elektrik enerjisi dağıtımı sırasında hat ve direk tipi trafoların korunması amacı ile kullanılan parafudurlardır.
Dağıtım ve iletimi yapılan enerji için çeşitli trafo merkezleri kurulur. Kurulan merkezler aşırı gerilimlerden korumak amacıyla ayırıcıyla beraber parafudur kullanılmaktadır.
Parafudurlar enerji naklinde havai iletkenlerinin iki ucunda aşırı gerilimlerden korumak amaçlı parafudur kullanılır.
Aşırı gerilimlerden , OG işletmelirinde ki dağıtım panolarını korumak amacı ile kullanılan parafudur, ag parafudr dur.
- See more at: http://www.elektrikrehberiniz.com/paratoner/parafudur-nedir-1542/#sthash.OBQCI5yH.dpuf
Parafudr, enerji iletim hatlarında, generatör ve transformatörlerde kullanılan yalıtkanları yıldırımların etkilerinden korumak amacı ile kullanılır.Özellikle transformatörlerin giriş ve çıkışları ile baralarda kullanılır. Normal durumlarda parafudrlar toprağa karşı akım geçirmezler.Fakat yıldırım düştüğünde, toprak üzerinden çok büyük akımlar geçerek toprağa boşalır.Yıldırımın etkisi geçince tekrar normal çalışmaya dönüşür.Normal çalışmada parafudr açık durumda olan bir devre elemanıdır.Yıldırım, hattın belirli bir noktasına kadar etkili olur.Bu nedenle korunmak istenen elemanların yakınlarına parafudrlar bağlanmalıdır. BAZı PARAFUDR TIPLERI
Değişken dirençli parafudrlar: Aşırı gerilimleri gerilime bağlı değişken dirençler üzerinden topraklamak suretiyle sınırlarlar. Bunlarda ard akım değişken dirençler yardımıyla kolayca kesilebilecek bir değere kadar indirilir ve bu dirençlerle seri bağlı elektrotlar yardımıyla kesilir. Genel olarak ard akımı dolayısıyla şebekede fark edilir bir gerilim düşmesi meydana gelmez. Metal oksit parafudrlar: Metal oksit parafudrlarda aktif eleman olarak değişken direnç yerine yarı iletken malzeme, çinko oksit malzeme bloklar kullanılır. Bunlarda seri eklatör yoktur. Dolayısıyla bunlar değişken dirençli parafudrlara göre daha basit ve güvenli çalışırlar. Borulu parafudrlar: Aşırı gerilimleri bir ark üzerinden dirençsiz bir bağlantı yardımıyla topraklamak suretiyle sınırlarlar. Ard akımı, boru içinde meydana gelen basınçlı gaz ile kesilir. Koruma elektrotları ve deşarj tüplü parafudrlar: Aşırı gerilimleri bir ark üzerinden ve dirençsiz bir bağlantı ile topraklamak suretiyle sınırlar fakat bunlarda ard akımının kesilmesi, şebeke şartlarına bağlıdı
Anlatılan şeylerin çoğu artık eski tekonoloji. Daha doğru ve güncel bilgileri buradan alabilirsiniz.