"Hakikat-ı haşir ve kıyamet, İsm-i Âzamın ve bazı esmânın derece-i âzamının mazharıdır." İsm-i azamda bütün esma mevcut olduğu halde, bazı esmanın derece-i azamının zikredilmesinin hikmeti ne olabilir? | Sorularla Risale
Per, 13-Tem-2017 - 08:13 tarihinde gönderildi
İsimler bu dünyada tecelli ederken, perdeli ya da sebepler aracılığı ile tecelli ediyor. Azami tecelliden maksat ise, ismin direkt olarak sebepsiz ve müddetsiz bir şekilde tecelli etmesidir.
Mesela, kudret sıfatı bu dünyada bir arıyı yaratırken birden ve sebepsiz bir şekilde değil tedricen ve sebepler altında yaratıyor. Bir arının veya bütün araların sebepsiz ve anında yaratılmaları kudretin azami tecellisi oluyor.
Azami, asgari, dereceli ya da derecesiz gibi ifadeler, esasında İlahi isimler açısından geçerli değildir; bu ifadeler insanın zihin dünyası ile ilgili durumlardır. Yani sonsuz kudret açısından bir insanı yaratmak ile bütün insanlığı yaratmak eşittir; insanı ya da insanlığı sebepli ya da sebepsiz yaratmak kudret için aynı kolaylıktadır. Allah’ın kudretinde derece ve makam diye bir şey söz konusu olmadığı için, bu ismin azami tecelli etmesi insanın algısı ile ilgili bir durumdur.
İnsan açısından İlahi kudretin dünyadaki tecellisi örtülü ve dereceli olduğu için, ahiretteki tecellisi açık ve derecesiz olacaktır. İşte bir ismin ya da sıfatın açık ve derecesiz tecellisine "azami tecelli" denirken, örtülü ve sebepler tahtında tecelli etmesine de "asgari ya da dereceli tecelli" denmektedir. Lakin bütün bunlar insan açısından böyledir, isim ya da sıfat açısından böyle bir derece ya da makam yoktur.
Haşir meydanına ölmüş cesetlerin bir emir ile anında ve sebepsiz olarak hayat bulması insan açısından hakikaten büyük bir kudret gösterisi ve şöleni olacaktır. İşte bu gösteriye azami tecelli denmektedir. Diğer isim ve sıfatları da buna kıyas edebiliriz.
Her isim ya da sıfatın kendine özel bir tecelli alanı vardır ve bu isimler en parlak bu alanda kendini gösterirler, diğer isimler bu alanda ikinci planda kalırlar. İkinci planda kalan isimlerin de birinci planda tecelli ettiği başka alanlar vardır. Haşir de bir alandır, bu alanın isimleri ise Muhyi, Kudret gibi sıfatlardır...