DAĞITIM SİSTEMLERİNDE ENERJİ YÖNETİMİNİN ELEKTRİFİKASYON KISMI - ppt indir
YayınlayanErksan Kurtoglu Değiştirilmiş 2 yıl önce
... konulu sunumlar: "DAĞITIM SİSTEMLERİNDE ENERJİ YÖNETİMİNİN ELEKTRİFİKASYON KISMI"— Sunum transkripti:
1 DAĞITIM SİSTEMLERİNDE ENERJİ YÖNETİMİNİN ELEKTRİFİKASYON KISMI
Burak COŞKUN Elektrik-Elektronik Yük. Müh. (OSMANGAZİ ELEKTRİK DAĞITIM A.Ş. Şair Fuzuli Cad. No: ESKİŞEHİR)
2 GİRİŞ Kalkınmakta olan ülkemizde daha hızlı bir gelişme sağlanabilmesi için enerji ihtiyacının tam, zamanında ve ucuz karşılanması ve en önemlisi mevcut enerjinin en tasarruflu şekilde kullanılması büyük önem taşımaktadır. Artan elektrik enerjisi taleplerinin karşılanması için büyük yatırım maliyetlerine, ileri teknolojiye ve yetişmiş insan gücüne ihtiyaç vardır. Riskleri ve kayıpları asgariye indirmek ve enerji sarfiyatını en optimum seviyede tutmak vazgeçilmez hedef olmuştur. Bu hedefi gerçekleştirmenin en etkili yolu; elektrik enerjisinin üretildiği, iletildiği, dağıtıldığı ve tüketildiği tüm elektrik tesislerinde, dağıtım ve iletim sisteminin kontrol altında tutulduğu ve en uygun senaryoya göre kumanda edildiği, enerji parametrelerinin izlenip sistemin takip altına alındığı otomasyon sistemleri kurmaktır.
3 SCADA Supervisory Control & Data Acquisition
Kapsamlı ve entegre bir veri tabanlı kontrol ve gözetleme sistemi sayesinde, bir tesise ait tüm ekipmanlarından kontrolünden üretim planlamasına, çevre kontrol ünitelerinden yardımcı işletmelere kadar tüm birimlerin otomatik kontrolü ve gözetlenmesi sağlanabilir. Bu çalışmada; elektrik dağıtım sistemlerine SCADA uygulamasının nasıl yapılacağı ve sonuçları ortaya koyulmaya çalışılmıştır. “scalable” özelliği
4 SCADA SİSTEMİNİN YAPISI
1. Remote Terminal Unit (Uzak Uç Birim): Veri toplama ve kontrol uç birimlerini oluşturan sistemlerdir. 2. Communication System (İletişim Sistemi): Bir bölgede başka bir bölgeye karşılıklı olarak, veri veya haberin gönderilmesini sağlayan sistemlerdir. 3. Master Terminal Unit (Kontrol Merkezi Sistemi): Geniş bir coğrafi alana yayılmış tesislerin, bilgisayar esaslı bir yapıyla uzaktan kontrol edildiği izlendiği ve yönetildiği yer olarak tanımlanabilir.
5 SCADA SİSTEMİNİN KAPSAMI
SCADA Sisteminde asıl amaç, alt istasyonlardaki sinyalleri ve ölçüm değerlerini bir kumanda ve kontrol merkezinde toplamak, istasyonların kumandasını bu merkezden gerçekleştirerek zamandan ve personelden tasarruf yapmaktır. SCADA Sistemi elektrik dağıtım tesislerine uygulandığında trafo merkezinde yer alan kesici, ayırıcı ve kademe değiştiriciler kontrol edilebilir. Röle durum bilgileri, bara gerilimi, fider ve trafo aktif reaktif güçleri, fider akımları trafo sıcaklığı gibi ölçüm değerleri, fider boyunca yer alan arıza seziciler ve ayırıcıların durumları SCADA Merkezinden gözlenebilir. Bu veriler değerlendirilerek trafo merkezindeki kesici, ayırıcı, kademe değiştirici, röle ayarları ve fider ayırıcıları SCADA merkezinden kontrol edilebilir. Olay dizisi kaydı, enerji ve fider verileri toplanarak, periyodik veri saklama ve raporlama da SCADA merkezi tarafından sağlanabilir. Elektrik dağıtım SCADA Sistemi tasarlanması aşamasında öncelikle şu temel bileşenlerin içeriği belirlenmelidir. Merkezi Kumanda Sistemi İndirici merkezlerde kurulacak olan lokal birimler Merkezi kumanda ile lokal birimler arasındaki haberleşme sistemi
6 Merkezi Kumanda Sistemi
Geniş bir coğrafi alana yayılmış bulunan SCADA Sistemlerinin ve kontrol edilecek tesislerin merkezi bir yerine kurulur. Sistem güvenirliğinden sorumludur; yetki vermeksizin açma ve kapama işlemi yapılmaz. Yüklerin izlenmesinden ve bunların kabul edilebilir sınırlar içerisinde kalmasını sağlar. Dağıtım sisteminde arıza durumunda ortaya çıkan sorunların çözümü için gereken bütün açma-kapama işlemlerine müsaade eder ve bunları denetler. Bilgisayar kontrol merkezinde her türlü ek birimler üzerinde denetimi ve koordinasyonu sağlayan birimdir. Bu işlemler uygun SCADA yazılım programları vasıtası ile yerine getirilmektedir. Kontrol merkezi mimarisini, sistem bilgisayarları, kullanıcı arabirimi, veri toplama giriş-çıkış birimleri, yazıcılar, kesintisiz güç kaynağı, yerel iletişim ağı, mimik diyagramlar oluşturur. Merkezi Kontrol Sistemi Görevleri a. Uzaktaki RTU birimlerinden verilerin toplanması b. Toplanmış verilerin yazılım programları ile işlenerek ekrana veya yazıcıya gönderilmesi c. Sistemde kontrol edilecek cihazlara kontrol komutu gönderilmesi d. Belli olaylar karşısında alarm üretme ve gelen alarmları operatöre en hızlı şekilde iletme e. Meydana gelen olayları ve verileri zaman sırasına göre kaydetme f. Başka bilgisayar sistemleri ile iletişimde olma g. Dağıtım yönetim sistemi (DMS) ve enerji yönetim sistemi (EMS) gibi üst seviye uygulama programlarını çalıştırma h. Yazıcı, çizici, haberleşme birimleri gibi ek birimlerin kontrolü
7 İndirici Merkezlerde Kurulacak Olan Lokal Birimler
İndirici merkezlerde bulunan, bilgi toplama ve denetleme görevini üstlenen birime Remote Terminal Unit kısaca RTU diyoruz. RTU bulunduğu merkezin sistem değişkenlerine ilişkin bilgileri toplayan, depolayan gerektiğinde bu bilgileri kontrol merkezine belirli bir iletişim ortamı yolu ile gönderen, kontrol merkezinden gelen komutları uygulayan bir SCADA birimidir. SCADA Sistemi içerisinde yerel ölçüm ve kumanda noktaları oluşturan RTU' lar birbirine bağlanabilen çeşitli cihazlara, kesicilere, ayırıcılara kumanda edebilir. Ölçülmesi gereken akım, gerilim aktif ve reaktif güç, güç faktörü gibi değerler ölçülebilir. Ayrıca ayırıcı, kesici durumlarını kontrol edebilme imkanı sağlar. RTU' nun Görevleri a. Bilgi Toplama ve Depolama b. Kontrol ve Kumanda c. İzleme (Monitoring) d. Arıza Yeri Tespiti ve İzolasyonu
8 İndirici Merkezlerde Bulunan RTU İşlevleri
a. Dağıtım trafolarında bulunan besleyici uç birimleri veya arıza algılama birimleri vasıtası ile besleyicilerin arızalı kısmını otomatik ayırır ve besleyicilerin geri kalan arızasız kısmının yeniden enerjilenmesini sağlar. b. Trafo merkez birimi; her bir OG çıkışı için yük düzeylerini saklar ve kumanda merkezinden yük atma (daha sonra yeniden yükleme) kumandasının alınması üzerine gereken düzeylerde bunların devreden çıkartılması için komut verir. c. Arızaların analizi için gerekli verileri tutar. Arıza raporları saat ve tarihi, arızalanan fazları, azami arıza akımını, olay sırası kayıtlarını içerir. d. Trafo merkezlerindeki kontrol edilen cihazların analog ve durum değerlerini periyodik olarak ölçer. Ölçüm değerlerini ve alarmlarını kontrol merkezine iletir
9 Merkezi Kumanda ile Lokal Birimler Arasındaki Haberleşme Sistemi
İletişim, bir bölgeden başka bir bölgeye, karşılıklı olarak, veri veya haberin gönderilmesi işlemidir. SCADA Sisteminde sistemin işlemesi için iletişim hayati öneme sahiptir. İletişim kanallarının veri elde edebilmesi ve kontrolündeki hızı önemli ölçüde SCADA Sistemini etkilemektedir. Buna bağlı olarak Kontrol Merkezindeki kullanıcı arabirimi ve uygulama yazılımları da etkilenir. SCADA Sisteminin en yüksek başarı düzeyi ile uygulaması iletişim sistemine bağlıdır. İletişim Sisteminin Elemanları a. İletişim Ortamı b. Veri İletişim Cihazı c. İletişimi sağlayan Cihazlar (MTU, RTU) İletişim Mimarisi İletişim mimarisi aşağıda belirtilen etkenlere göre belirlenmektedir; 1. Sistemde kullanılacak RTU' ların sayısı 2. RTU' ya bağlı birimler ve bu birimlere ulaşım hızı 3. RTU' ların yerleşimi 4. Elde bulunan haberleşme kolaylıkları 5. Ulaşılabilecek haberleşme teknikleri ve araçları
10 SCADA SİSTEMLERİ İÇİN İLETİŞİM ALTERNATİFLERİ
SCADA Sisteminin kullanacağı iletişim ortamı için çeşitli alternatifler vardır. Bu alternatifler avantaj ve dezavantajlarına göre değerlendirilmelidir. SCADA Sistemlerinde iletişim ortamı olarak kullanılabilecek çeşitli alternatifler; 1. Enerji Taşıma Hatları 2. Kiralanmış PTT Telefon Hatları, Kablolu TV Hatları 3. Radyo Frekansında İletişim 4. Fiber optik, Metalik Kablolu Özel Hatlar. 5. Kablosuz (wireless) haberleşme
11 Kablosuz (Wireless) Haberleşme
Elektromanyetik dalgaların geniş frekans aralıklarında yayılımı analitik ve deneysel metodların çoğalmasından ve teknolojinin hızla yaygınlaşmasından sonra mobil cihazların sabit IP adresi almaları ile birlikte hem güvenli hem de çok daha ucuz veri transferi ve gözlemleri yapılmaktadır. Bu metodla, PLC üzerinden, karşılaşılan mevcut sisteme göre gerek analog gerekse digital veriler alınıp, kontrol edilebilir. Aynı şekilde analizler sonucunda, komut verilip sisteme hükmedilebilinir.
13 SCADA UYGULAMASI Bu uygulamada bir Orta Gerilim Elektrik İletim Şebekesi ele alınarak bu iletişim şebekesi için SCADA programının nasıl hazırlandığı anlatılacaktır. Yukarıda da anlatıldığı gibi sistemin doğru çalışması için kullanılan SCADA programı çok önemlidir. Bunun için bir çok program incelendikten sonra genellikle endüstriyel SCADA uygulamaları için kullanılan Lookout programının kullanılmasına karar verildi. Lookout Programı yukarıda bahsedilen yazılımlardan beklenen tüm işlevleri karşılayabiliyordu.
14 SCADA UYGULAMASININ BASAMAKLARI
Elektrik Dağıtım Tesisinden Toplanacak Bilgiler Diyagramların Hazırlanması Göstergelerin Hazırlanması Verilere Ulaşım Hyper Trend Nesnelerinin Yaratılması Sistem Alarmlarının Tanımlanması Sistem Güvenliği
15 SCADA SİSTEMİNİN AVANTAJLARI
Bu sistem ile kontrol altında tutulan ve izlenen bir elektrik dağıtım sisteminin tüketiciye sağladığı en büyük kazanç; mevcut enerjinin en tasarruflu şekilde kullanılması, can ve mal güvenliği açısından da riskleri ortadan kaldırmasıdır. Bunun dışında sistemin avantajları şu şekilde sıralanabilir: Kontrol edilen elektrik dağıtım sistemine ait enerji parametreleri sürekli izlenebildiğinden enerji sarfiyatı kontrol altındadır. Sistemdeki tüm ekipmanların arıza durumları anında otomasyon sisteminden izlenebildiğinden arızaya zaman kaybetmeden müdahale söz konusudur. Son kullanıcının istekleri de göz önünde bulundurularak oluşturulmuş senaryoya göre çalışan otomasyon sistemi, saha ekipmanlarına hatasız kumanda edeceğinden dolayı insan insiyatifinde çalışan sistemlere oranla çok daha güvenli ve tehlikesiz olacaktır. Otomasyon sistemleri, insan hatalarını ortadan kaldırdığı gibi çok az sayıda bir personelle de kontrol altında tutulabilir. Sistemde çalışan senaryoya yük alma ve yük atma prosesleri dahil edilebilir. Bu da enerji sarfiyatını en optimum seviyede tutar. Aynı zamanda sistemdeki ekipmanın ömrünü uzatır. Yük alma ve yük atma prosesleri, elektrik üretim noktalarındaki (trafo/jeneratör) veya belli elektrik tüketim noktalarındaki yüke göre (çektiği akım veya güce göre) bu noktaları devreye alır veya çıkarır. Bu da enerji sarfiyatını minimuma indirir. Sisteme ait parametrelerin anlık değerlerinin izlenebilmesinin yanında geçmişe dönük değerlere de ulaşmak mümkündür. Bunları rapor halinde alabilme imkanı da mevcuttur. Böylece tüm tesisin performansı hakkında bilgi sahibi olunur ve gerekli tedbirlerin zamanında alınmasına imkan verir. Son teknoloji ile kurulan otomasyon sistemleri, yazılım ve donanım olarak son derece açık sistemlerdir. Sonradan genişleyebilme ve değiştirilebilme özelliklerine sahiptir. Hatta başka sistemler de otomasyon sistemine entegre edilebilir. Elektrik dağıtım sisteminde kullanılan cihazların optimizasyonu. Şebeke kalitesinin analizi. Önceden alarm verdirterek, açmadan önce sisteme müdahale olanağı. Arızanın sebebinin anında belirlenmesi ve herhangi bir sorun halinde merkezden tüm tesise müdahale imkanı gibi sayamadığımız yararları vardır.
16 SONUÇLAR SCADA Sistemleri, tesis ve sistemlerin tek bir merkezden kontrol edilmesi ve yönetilmesi olanağını sunmaktadır. Elektrik Dağıtım Tesislerinde, SCADA Sistemlerinin kullanılmasının amacı; geniş bir coğrafi alana yayılmış bulunan elektrik tesislerinin merkezi bir yerden, uzaktan kontrol ve kumandasıdır. SCADA Sistemi elektrik tesislerinin merkezi kontrol noktasından izlenmesini sağlayarak, enerji kesintilerini minimuma indirir. Klasik sistemle saatlerle ifade edilen enerji kesinti süreleri SCADA Sistemleri ile dakikalarla ifade edilebilir. Bununla birlikte her indirici merkezde üç vardiyalı eleman bulundurma ihtiyacı da ortadan kalkmaktadır. SCADA Sistemleri ayrıca insanlara güvenilir, hızlı ve ekonomik sistem yönetimi olanaklarını sunmaktadır. Bu sistemler insanlara büyük bir iş gücü sağlamakta ve bu iş gücünün başka alanlarda kullanılması fırsatını tanımaktadır. Elektrik dağıtım tesislerinde kullanılan SCADA Sistemleri, mevcut tesislerin verimli işletilmesini ve buna dayanarak bu alana yapılacak yatırımların ertelenmesini ve geleceğe yönelik etkin planlamaların yapılmasını da sağlamaktadır.
"DAĞITIM SİSTEMLERİNDE ENERJİ YÖNETİMİNİN ELEKTRİFİKASYON KISMI" indir ppt
Trafo Denetim Sistemi.