Sanayideki yapısal sorunların çözümü, mikro alandaki reformlarla mümkündür - PDF
Download "Sanayideki yapısal sorunların çözümü, mikro alandaki reformlarla mümkündür"
1 İthalatımızın çok önemli bir bölümünü ara malları oluşturmaktadır. Üretimin artması ile birlikte ara malı ithalatı da artmakta bu da cari işlemler açığını yükselterek sürdürülebilir büyüme için bir risk oluşturmaktadır. Hem cari işlemler açığını azaltmak hem de ihtiyaç duyduğumuz yüksek büyüme oranlarını korumak için üretimde, özellikle ara malı üretiminde yerli katkı oranını yükseltmenin gerekli olduğunu düşünüyoruz. Hem üretmediğimiz ancak üretebileceğimiz hem de daha önce ürettiğimiz ancak TL deki değerlenme ve artan faktör maliyetleri nedeniyle rakiplerimize kaptırdığımız ara mallarının ülkemizde üretimini ve kullanımını özendirmek için sizce hangi tedbirler alınmalı ve destekler sağlanmalıdır?
2 Sanayideki yapısal sorunların çözümü, mikro alandaki reformlarla mümkündür NİHAT ERGÜN BİLİM, SANAYİ VE TEKNOLOJİ BAKANI 2011 yılının ilk çeyreğine ilişkin büyüme, sanayi üretim endeksi, kapasite kullanım oranı gibi ekonomik veriler, iç talepteki artışın ve yavaş da olsa dış talepteki canlanmanın desteğiyle iktisadi faaliyetin güçlü seyrini koruduğuna işaret etmektedir yılının ilk çeyreği aynı zamanda Türkiye için yüzde 11 lik bir büyüme rakamı ile dünya rekoru olarak kayda geçmiştir. İhracatımız artıyor, ancak ithalatımız daha fazla artıyor. Bu nedenle, dış ticaret açığımız yükseliyor ve bu da cari açığın artmasına neden oluyor. Ancak burada bir hususu ifade etmekte fayda görüyorum. Dış ticaret açığının ve cari açığın yüksek olduğu doğrudur ancak son açıklanan rakamlar, bizim zaten tahmin ettiğimiz ve hazırlıklı olduğumuz rakamlardı. Küresel kriz sonrası hızlı toparlanma sonucu Türkiye ekonomisi büyürken, doğal olarak dış ticaret hacmimiz de büyümekte ve enerji dışı ara malı ithalatında da artış yaşanmaktadır. Bu artışın sebepleri arasında, uluslararası piyasalardaki emtia ve petrol fiyatlarının yükselişi ve kurdaki değişimler gösterilebilir. Ülke olarak, doğru bir üretim kompozisyonu oluşturmamız ve bunu bilinçli tüketici tercihleriyle de desteklememiz 2011 yılının ilk çeyreği aynı zamanda Türkiye için yüzde 11 lik bir büyüme rakamı ile dünya rekoru olarak kayda geçmiştir. gerekiyor. Hem doğru ürünleri üretmeli hem de doğru üretim modelleri oluşturmalıyız. Bugün ülkemizin ithal ettiği ürünlere bakılacak olursa, ara malı ürünleri ithalatımızın yüzde 72 sini, yatırım malları yüzde 16 sını, tüketim malları ise yüzde 12 sini oluşturmaktadır. Bu oransal değerler bize gösteriyor ki, Türkiye ekonomisi büyüdükçe ve sanayi üretimimiz arttıkça ithalata olan ihtiyaç da artmaktadır. Bu bağlamda, sanayi üretimimizdeki artışa paralel olarak, ara malı ve yatırım mallarına olan ihtiyacın artması doğal karşılanabilir. Ancak, bu durumun dış ticaret açığı oluşturması ve buna bağlı olarak da cari açığın artması ülkemiz için sürdürülebilir bir durum ve yapı değildir. Bu nedenle, ülke olarak makroekonomik alanda sağladığımız başarıyı, başta sanayi üretimimizdeki yapısal sorunların çözümü için mikro alandaki reformlarla pekiştirmemiz gerekiyor. Ancak, burada yapılması gereken kısa, orta ve uzun vadeli işler var. Ana ve yan sanayiler arasındaki ilişkiyi doğru bir şekilde tesis eden stratejilere ihtiyacımız var. Mesela ülkemizde otomotiv sektöründe üretim ve ihracat ANKARA SANAYİ ODASI YAYIN ORGANI TEMMUZ / AĞUSTOS
3 artış gösterdiği için seviniyoruz. Ancak bu sevincin anlamlı olması için otomotiv üretiminde kullanılan ara mallarının da büyük oranda ülkemizde üretiliyor olması gerekir. Bu ürünlerin, sağlıklı bir rekabet ortamında yurt içinde üretilir hale gelmesi sağlanmalıdır. Bu şekilde, katma değerin büyük bir kısmının yurt içinde kalması mümkün olabilecek, ekonomik büyüme beraberinde istihdam artışını da getirecek ve işsizlik sorununun çözümüne katkı sağlayacaktır. Ayrıca ülkemizde çok satılan ürünlerin, Türkiye de üretilmesi icap ediyor. Mesela Türkiye de çok satılan Ford, Opel ve Volkswagen gibi firmaların burada üretim yapmaları icap ediyor. Biz her platformda bu firmaları, ülkemizde üretim yapmaya davet ediyoruz. Bu yılın başından itibaren uygulamaya başladığımız ve 72 eylemden oluşan Türkiye Sanayi Strateji Belgesi, doğru ürünlerde doğru üretimi sağlamak için, tüm kamu kurumları ve özel sektörümüze yol gösterici bir nitelik taşıyacaktır. Böylece gerek nihai ürün gerekse ara malı üretiminde AR-GE ve inovasyon temelli, katma değeri yüksek ve rekabetçi bir üretim anlayışına geçiş sağlanacaktır. Sanayi Strateji Belgesi nde; Orta ve yüksek teknolojili sektörlerin üretim ve ihracat içindeki payının arttırılması, Düşük teknolojili sektörlerde katma değeri yüksek ürünlere geçişin sağlanması, Becerilerini sürekli geliştirebilen şirketlerin ekonomideki ağırlığının arttırılması, konularını ülke olarak kendimize üç temel stratejik hedef olarak belirledik. Doğru bir üretim kompozisyonu oluşturmamız ve bunu bilinçli tüketici tercihleriyle de desteklememiz gerekiyor. Hem doğru ürünleri üretmeli hem de doğru üretim modelleri oluşturmalıyız. Günümüzün yeni küresel mimarisinde yüksek katma değer yaratabilmek; uzmanlaşma, yeni teknolojileri kullanma, yenilikçilik kapasitesini geliştirme gibi faktörlere bağlıdır. Bir ekonominin sürdürülebilir bir şekilde büyümesi, rekabet gücünü sürekli arttırabilen firmalarla mümkün olacaktır. Bugün ülke ekonomilerinin ve firmaların rekabet gücünün temel belirleyicisi, bilgi yoğun ve yüksek katma değerli mal ve hizmet üretiminden geçmektedir. Aslında ülkemizde cari açık konusu gündeme geldiğinde tartışmalar ağırlıklı olarak kur politikası üzerinde yoğunlaşıyor. Kur elbette çok önemli bir belirleyici ancak sadece kuru tartışmak, sorunun esasını gözden kaçırmamıza neden olabiliyor. Ülke olarak kaliteli, yüksek katma değerli, ileri teknolojili ürünler üretmezsek, kendimize özgü marka ve tasarımlar geliştirmezsek, sadece TL nin değerini düşük tutarak yıllık 500 milyar dolar ihracat hedefine ulaşamayacağımız açıktır. Türkiye, rekabet üstünlüğünü, ucuz iş gücü, ucuz enerji ya da ucuz hammadde de değil, bilim ve teknoloji temelli AR-GE, tasarım, yenilikçilik gibi alanlarda aramalıdır. Biz bu üç alandan her birinde de kamu olarak farklı destek ya da teşvik modelleri geliştirebiliriz. Eğer gerekirse, cari açığı azaltmak için kurla oynanabilir, Tobin vergisi gibi uygulamalar devreye alınabilir. Ancak bu tür uygulamaların ülkemiz sanayisine kalıcı bir rekabet üstünlüğü sağlayacağını düşünmüyorum. Her zaman söy- 24
4 Katma değeri yüksek ürünlerin ve ara mallarının sağlıklı bir rekabet ortamında yurt içinde üretilir hale gelmesi sağlanmalıdır. Bu şekilde, katma değerin büyük bir kısmının yurt içinde kalması mümkün olabilecek, ekonomik büyüme beraberinde istihdam artışını da getirecek ve işsizlik sorununun çözümüne katkı sağlayacaktır. lüyoruz: Bizim amacımız günü kurtarmak değil, geleceği kurmaktır. Biz ancak ürettiğimiz ürünlere yeni teknolojik özellikler, yeni teknolojik tasarımlar kazandırarak ve buna bağlı olarak da küresel çapta markalar oluşturarak kalıcı rekabet üstünlüğü sağlayabiliriz. Zaten dış ticaret açığına da ara malı ve yatırım malı ithalatındaki yüksek değerlerin neden olduğunu görüyoruz. Son 8 yılda, üretim yapımız içinde, düşük teknolojili ürünlerin payı azaldı, orta teknolojili ürünlerin payı ise ciddi oranlarda artış gösterdi. Şimdiki hedefimiz ise ileri teknolojili ürünlerin toplam üretim içindeki payını yüzde 20 lerin üzerine çıkarmaktır. Bununla birlikte Bakanlık olarak, Türkiye de üretilen ürünlerin kullanımıyla ilgili zaten önemli çalışmalar yapıyoruz. Ancak bu konuda toplum olarak da bir mesafe katetmeliyiz. Mesela makine sektöründe ithal ettiğimiz ürünlerin büyük bir kısmını Türkiye de üretebiliyoruz. Biz kendi ürettiğimize kendimiz sahip çıkmazsak, hükümetin alacağı tedbirler bir yere kadar etkili olur. Bakanlık olarak, bir önceki dönemde, kamu alıcılarıyla yerli üreticileri buluşturan önemli toplantılar yaptık. Kamu İhale Kanunu nda ülkemizde üretilen ürünlerin tercih edilmesine yönelik değişiklikler yaptık. Elbette uluslararası ticaret kurallarına uygun olacak şekilde yeni tedbirler de gündeme gelecektir. Mesela Fatih Projesi kapsamında dört yıl içinde yaklaşık 16 milyon öğrenciye tablet bilgisayar vereceğiz. Bu yerli üretim için önemli bir fırsat. Bu ihalelere girecek firmalara ülkemizde üretim yapma zorunluluğu getireceğiz. Türkiye de bu işi yapabilecek 8 10 firma var. Yabancı firmalar da isterlerse gelirler, ülkemizde üretim yaparlar. Bu ihaleye girecek firmaların Türkiye de üretim yapmasını sağlarsak, ülkemizde sektörün gelişmesi için de itici bir güç sağlamış oluruz. Sanayiyi geliştirecek olan buna benzer her adım, cari açığın azalmasına da katkı sağlayacaktır. Bakanlığımız, uzmanlaşmış yeni yapısıyla bu tür çalışmalarına devam edecektir. Teknolojiyi kullandığımız gibi, üretmeyi de başardığımız zaman, çok daha sağlıklı bir ekonomik yapıya kavuşacağız. Ben cari açık sorununun, makro alandan ziyade mikro alanda yapılacak reformlarla aşılacağını düşünüyorum. Önümüzdeki dönemde, gerekli mikro reformlar daha yoğun bir şekilde hayata geçecektir. Sağlam makro temeller üzerinde atacağımız bu adımlar, ülkemizi 2023 hedeflerine ulaştıracaktır. ANKARA SANAYİ ODASI YAYIN ORGANI TEMMUZ / AĞUSTOS
5 Birlikte düşünüp, karar almayı öğrenmek zorundayız M. Rifat HİSARCIKLIOĞLU TOBB Başkanı Sanayimiz küresel ekonomiye hızla entegre olmaktadır. Ancak bu bütünleşme, belli bir stratejiden yoksun bir şekilde gerçekleşmektedir. Cari açığın hızla artışı da bununla alakalıdır. Bu durumun en güzel örneği, tekstil ve konfeksiyon sektörlerinde dünya çapında kotaların 2005 te kalkacağı yıllar öncesinden belli olduğu halde, bu konuda net bir strateji geliştirememiş olmamızdır. Ekonomiyi büyütmek istiyorsak, küreselleşme sürecinin dışında kalmak mümkün değil ama buna intibak etmenin iki yolu var. Ya küreselleşme süreci sizi kendisine uyduracak ya da siz küreselleşme sürecine intibak edeceğiniz bir yol belirleyeceksiniz. İlki kendiliğinden oluyor, ikincisini ise siz tasarlıyorsunuz. Türkiye ilk yolu seçen ülkelerden biri. G. Kore ise ikinci yolu seçmiş. Onlar küreselleşme sürecine nasıl intibak edeceklerini kendileri belirlemişler. 30 yıl önce aynı noktadaydık, bugün onlar daha ileride. Otuz yıl önce ikimiz de ABD kişi başına düşen milli gelirinin yüzde 20 si düzeyindeydik. Ekonomiyi büyütmek istiyorsak, küreselleşme sürecinin dışında kalmak mümkün değil ama buna intibak etmenin iki yolu var. Ya küreselleşme süreci sizi kendisine uyduracak ya da siz küreselleşme sürecine intibak edeceğiniz bir yol belirleyeceksiniz. Bugün biz yüzde 25 teyiz. Kore yüzde 60 oldu bile. Teşvikler, bir sanayi politikası çerçevesi izlemeden, ezbere tasarlanırsa ortaya bu sonuç çıkıyor. Sanayiniz, ithalat gereği daha yüksek biçimde şekilleniyor. İhracatta ve sanayideki ithalat bağımlılığının nedeni, sanayicimiz değil, teşvik sistemimizin kendisidir. Burada bir diğer çarpıcı örnek TV üretimidir. TV sektörü iftihar kaynağımızdır. Avrupa da satılan her üç televizyondan biri Türkiye de üretilmiştir. Ama son dönemde hem ithalat gereği yükseliyor hem de yanımızdaki Avrupa pazarını sadece Uzakdoğu ya değil, Doğu Avrupa ya da kaptırıyoruz. Neden? Tüplü TV den LCD ve plazmaya geçişi sağlıklı biçimde takip edip, tedbir alamadığımız için. Yeni tip TV üretmek için gerekli insan kaynağını, teknolojiyi, AR-GE yi zamanında bir araya getiremediğimiz için. 26
6 İhracatta ve sanayideki ithalat bağımlılığının nedeni, sanayicimiz değil, teşvik sistemimizin kendisidir. Dünyada demir çelik sektörü dönüşüm geçirip büyürken, biz sektörü yeniden yapılandıramamışız. Gelişmiş ülkelerdeki üretimin ve tüketimin üçte ikisi yassı çelik mamullerindeyken, bizim ülkemizde katma değeri daha düşük olan uzun çelik üretimi toplam üretimin yüzde 80 ine ulaşmış. Dolayısıyla patlayan demir çelik talebinden sınırlı bir şekilde yararlanmışız. Ama mesela Hindistan bu dönemde Mittal gibi dünya devi çıkarmış. 20 yıl önce Mittal dan daha büyük olan Erdemir ise yerel bir oyuncu oldu. Bakın Tayvan a. Daha 20 yıl önce teknoloji alanında piyasada yoktu. Sadece oyuncak benzeri ucuz ürünlerle bilinirlerdi. Ama bugün Tayvan, yüksek teknolojinin çok önemli bir üretim merkezi haline geldi. Bunu, kamu ile özel sektörün birlikte tasarlayıp, uyguladıkları, koordineli ve planlı bir destekleme sayesinde elde ettiler. Öte yandan ihracatımızın lokomotifi olan sektörlerimiz, üretimlerinin büyük bir kısmını ithalata bağımlı olarak gerçekleştirmektedirler. Bu yükselen sektörlerimizde yerel kümelenmelerin cılız olması, ithalatı kamçılamakta ve cari açığın yarattığı kırılganlığı derinleştirmektedir. Her türlü sanayi yatırımı değil, ülkemiz için daha yüksek katma değer üretebilecek faaliyetler teşvik edilmeli. Komşu kâr ediyor diye onun yaptığının aynısını kopyalama anlayışını değiştirecek, komşunun yaptığına ben nasıl değer katarım anlayışını destekleyecek politikalar, kümelenme stratejileri hayata geçirilmeli. Sanayi politikası bu hedefe yönelik olarak tasarlanmalı. Vizyonu, hedefleri iyi tanımlanmış bir sanayi stratejisi, raflarda duran bir doküman olmaktan çıkıp, uzmanından daire başkanına, genel müdüründen müsteşarına, devletin tüm kurumları ve katmanları tarafından benimsenmiş bir yol haritasına dönüşmelidir. Bir kurumun yapmaya çalıştığını, diğer bir kurumun ertesi gün değiştirmeye çalışmadığı bir yapıya kavuşmanın yolu, nereye, nasıl dönüşeceğimiz konusunda ortak bir aklın olmasıdır. Sanayi ve Ticaret Bakanlığı, Hazinesi, Maliyesi, YÖK ü, TÜBİTAK ı, SPK sı, Milli Eğitim Bakanlığı, Türkiye nin küresel ekonomide başarıya ulaşmış, bu başarısını sürekli ve sürdürebilir kılabilen şirketlere ihtiyacı vardır. Bunu başarmanın yolu, kamu ve özel sektörün bir arada çalışabilmeyi, kararları ortak tasarlamayı öğrenebilmesinden geçmektedir. Firmalarımızı rekabet gücü yükselecek alanlara yatırım yapmak üzere yönlendirecek, böyle yatırımlara verilecek desteğin çerçevesini belirleyecek, kamu özel sektör diyalog mekanizması kurulmalıdır. Bunun için de önce, birlikte düşünüp, karar almayı öğrenmek zorundayız. ANKARA SANAYİ ODASI YAYIN ORGANI TEMMUZ / AĞUSTOS
7 Dışişleri Bakanlığı, hepsi bu ortak aklın parçası olmalıdır. Nereye nasıl dönüşebileceğini bilmeyenin, sanayi stratejisi olmayanın, ne etkin bir eğitim politikası ne enerji politikası ne de dış politikası olabilir. Bugün bu politikalarda olumlu adımlar atılıyor. Şimdi, el yordamıyla gerçekleştirdiğimiz bu adımları, sistemli bir atılıma dönüştürmek zorundayız. Bunun yolu da sanayi stratejisinden geçiyor. Hükümetimizden, sanayi stratejisinin yine ülke gündeminde ön plana çıkmasını, yapısal dönüşüm ve reform sürecinin ana unsuru olmasını talep ediyoruz. Ekonomi içinde, yenilikçi yöntemlerle yüksek katma değer üreten, ileri teknoloji kullanan, kayıt içinde çalışan, kaliteli üretim yapan firmaların payını arttırmak gerekiyor. Finansal sistemimizin, bu tarz firmaları, girişimcileri ceplerinden değil, gözlerinden anlayıp, onlardaki büyüme potansiyelini görüp, destekleyebilmesi gerekiyor. Cari açığın yapısal niteliğiyle mücadele için üretim yapımızı değiştirecek adımlara da ihtiyaç var. Yatırım Teşvik Sistemi nde sektörel ve bölgesel ayırıma gidilmesi iyi bir başlangıç olmuştu. Şimdi bu yapıyı kuvvetlendirmek Hükümetimizden, sanayi stratejisinin yine ülke gündeminde ön plana çıkmasını, yapısal dönüşüm ve reform sürecinin ana unsuru olmasını talep ediyoruz. Cari açığın yapısal niteliğiyle mücadele için üretim yapımızı değiştirecek adımlara da ihtiyaç var. gerekiyor. Girdi maliyetlerini azaltan reformlara, özellikle istihdam ve enerji alanında devam etmek gerekiyor. Önümüzdeki reformların ana hedefi olarak işte bu adımları koymak gerekiyor. Vergi reformunu, eğitim reformunu, yargı reformunu, kamu yönetimi reformunu, firmaların sağlıklı büyümelerine elverişli hale getirecek şekilde tasarlamak gerekiyor. Uzakdoğu kaynaklı ithalatta haksız rekabet yaşandığını da uzun zamandır dile getiriyoruz. AB kapsamındaki serbest ticaret anlaşmaları da aleyhimize işliyor. Üçüncü ülkeler bize mal satarken serbestler ama biz mal satmaya gittiğimizde AB üyesi kabul edilmediğimizden kısıtlanıyoruz. Üretici sektörlerimizi haksız rekabete karşı korumalıyız. Piyasa denetim ve gözetim sistemlerini güçlendirmeliyiz. Türkiye ekonomisinin büyümesi, Türkiye nin sanayileşmesi, büyük ölçekli yatırımlara da bağlıdır. Bu yüzden bu tür yatırımlara ayrı bir önem verilmeli. İster yerli sermaye yapsın, ister yabancı sermaye yapsın, bir ülkede ne kadar çok büyük ölçekli üretim tesisi yapılırsa, o ülke küresel piyasalarda o kadar güçlü oyuncu olur. Ülkemizde sanayi politikasının son döneme kadar ortaya konmamış olması, bu arada başka ülkelerin bu alanda kaydettiği mesafe, bu tür yatırımları kaçırmamıza neden oldu. Bugün dünyada ülkeler, içinden küresel değer zinciri geçen ve geçmeyenler olarak ikiye ayrılıyor. Bunun sonucu dünya ticaretinin artan bir bölümü uluslararası şirketlerin merkezleri ile şubeleri arasındaki işlemlerden kaynaklanıyor. Mesela Amerika nın Japonya dan ithalatının yüzde 74 ü şirket içi işlemlerdir. Türkiye ise henüz, içinden güçlü küresel değer zinciri geçmeyen ülkeler arasındadır. G. Kore, i-pad in ülkesine girişini, bir Kore şirketi buna rakip olabilecek kendi tablet bilgisayarını çıkarana kadar geciktirdi. Kore benzer bir uygulamayı bundan önce i-phone için de yapmıştı. Demek ki sanayi politikası, hem yatırım hem de sanayileşmek için gereklidir. 28
8 Anahtar hedef, sürdürülebilir büyüme için stratejik dönüşüm ÖMER CİHAD VARDAN MÜSİAD BAŞKANI MÜSİAD olarak, 2011 Türkiye Ekonomisi Raporumuzdaki analizler doğrultusunda önümüzdeki dönem için anahtar hedefin, Sürdürülebilir Büyüme için Stratejik Dönüşüm olduğunu açıkladık. Keza, Türkiye nin dış ticaret açıklarının kapatılması, sanayi sektörünün yapısal dönüşümünü sağlayarak yerli katma değerin arttırılmasıyla yakından ilgilidir. Nitekim ülkemizde belli başlı ara malların üretilmiyor oluşu, dış ticaret açığını ve dolayısıyla cari açığı tetikleyici bir sorun olarak karşımıza çıkmaktadır. Cari açığa sebep olan kalemler arasında, enerji, emtia, makine, demir çelik ve ileri teknoloji ürünleri başta gelmektedir. Türkiye nin, rekabet bileşenlerini elden geldiğince geliştirerek bu ürünlerin iç piyasada üretilebilmesinin yolunu açması gerekmektedir. Bu meyanda, kamu politikaları, sorunun giderilmesi anlamında önem taşımaktadır. Zira 2009 yılında açıklanıp 2010 sonuna kadar 12 sektörde verilen teşvikler isabetli olmuştur. Bu sistemde kullanılan Kurumlar ve Gelir Vergisi indirimleri, SSK Primi İşveren Hissesi nin Hazine tarafından karşılanması, faiz desteği, yatırım yeri tahsisi, KDV istisnası, Gümrük Vergisi Muafiyeti gibi teşvik araçları etkili sonuçlar vermiştir. Süresi sona eren bu teşvik paketinin uzatılması şüphesiz fayda sağlayacaktır. Bunun yanı sıra, sanayi üretimi verilerinin de göstermiş olduğu hızlı üretim büyümesine paralel olarak artan ihracat ithalat makasını kapatmak için ithalat bağımlılığını azaltıcı yüksek katma değerli ürünlerin üretilmesi ve böylece bunların toplam ihracattaki payının arttırılması için üretime dayalı ihracat stratejisi alanında çalışmalar sürmektedir. Bu meyanda, girdi başına katma değeri yüksek olan makine imalatı, kâğıt ve kâğıt ürünleri, cam ve cam ürünleri gibi sektörlerde ve özellikle Ülkemizde belli başlı ara malların üretilmiyor oluşu, dış ticaret açığını ve dolayısıyla cari açığı tetikleyici bir sorun olarak karşımıza çıkmaktadır. birçok sektöre hammadde sağlayan kimya sektöründe rekabet üstünlüğü sağlayacak üretim altyapı çalışmaları sonuçlandırılmalıdır. Bu çerçevede, AR GE, inovasyon ve markalaşmayı önceleyerek, yüksek katma değerli, ileri teknolojili imalat stratejilerinin geliştirilmesi büyük önem arz etmektedir. Türkiye, bilim ve teknolojide kendine öncelikli sektörler seçip, bu sektörlerde belli hedefler ve bu hedefleri gerçekleştirmek için de tarihler ve stratejiler belirlemelidir. MÜSİAD olarak, bu konuda üzerinde durulması önem teşkil eden hususlardan birinin mevcut uygulamalarda karışmış olan, üniversite, araştırma kurumu ve sanayinin rollerinin ayrıştırılması ve koordine edilmesi gerekliliği olduğunu düşünmekteyiz. Ayrıca, AR GE Teşvik Kanunu nda, AR GE Merkezi olarak tanımlanmak ve teşviklerden yararlanmak için minimum 50 olarak belirlenen çalışan araştırmacı sayısının, ülkemizin şartlarına uygun olacak şekilde 10 gibi daha düşük seviyelere indirilmesi ülkemizin AR GE ye olan teveccühünün artması anlamında önem arz etmektedir. Öte yandan, AR GE teşvikleri, yeni projelerde firmalara işi yapabilmeleri için proje kabulünün akabinde peşin olarak ödenmelidir. Bunlara ek olarak, elektronik, bilgisayar, malzeme mühendisliği, temel bilimler ve yeni teknolojiler gibi kritik alanlarda master ve doktora yapmış bireyler, Türkiye ye gelip çalışmaları ve yerleşmeleri için teşvik edilmelidir. Bu kişilere, bürokratik engeller kaldırılarak çalışma ve oturma izni verilmelidir. ANKARA SANAYİ ODASI YAYIN ORGANI TEMMUZ / AĞUSTOS
9 Madencilik Stratejisi oluşturulmalı, Madencilik Bakanlığı kurulmalıdır MUSTAFA SÖNMEZ Türkiye Madenciler Derneği başkanı Cari işlemler açığının Kasım 2000 krizi seviyesinde seyretmesinin ve ihracatın ithalatı karşılama oranının yüzde 60 ların altına inmiş olmasının ülke ekonomimizin üzerinde yaratacağı olumsuzlukların önlenebilmesinde yerli sanayimizin güçlendirilmesi, hammadde ve ara malların üretiminin ülke imkânları ile geliştirilmesi ve teşvik edilmesi kaçınılmaz bir zorunluluk haline gelmiştir. Bugünlerde ABD nin iç borçlanma sorununu çözmekte karşılaştığı zorluklar yanında Avrupa da yaşanan ve aşılması pek de kolay gözükmeyen krizin ülkeler üzerindeki etkisi, hiç şüphesiz ülkemizi de yakından, belki de derinden etkileyebilecektir. Gerek yerli sanayimizin güçlenmesi gerekse hammadde ve ara mallar üretiminde maden kaynaklarımızın önemi bir kez daha tartışmasız olarak ortaya çıkmıştır. Dünya Bankası Başkanı nın IMF nin Türkiye için 2012 de yüzde 2,5 lik büyüme öngörüsü üzerine verdiği demecinde, yüksek büyüme oranlarını muhafaza ederek enflasyonun kontrol altında tutulmasında 2012 yılı için büyük handikaplar olacağının özellikle vurgulanmış olması ve Gerek yerli sanayimizin gelişmesi için uygun fiyatlarla hammadde temininde gerekse ara malların üretiminde yerli katkı oranının yükseltilmesi için madencilik faaliyetlerinin teşvik edilmesi, yasal ve idari engellerin zaman kaybedilmeden giderilmesi, amaçlanan hedeflere ulaşabilmedeki hayati zorunluluktur. enflasyona özel bir önem atfedilmesi ülkemizin yakından izlendiğini ve önemini ortaya koymaktadır. Hükümetin Türkiye 2023 Vizyon projesinde öngördüğü 500 milyar dolarlık ihracat hedefine ulaşmada da yerli sanayinin güçlenebilmesi, hammadde ve ara mallar ithalatının azaltılabilmesi için yeraltı kaynaklarının zamanında ve doğru bir biçimde devreye sokulmasının kaçınılmaz bir gereklilik olduğu apaçık görülmektedir. Bu bağlamda, gerek yerli sanayimizin gelişmesi için uygun fiyatlarla hammadde temininde, gerekse ara malların üretiminde yerli katkı oranının yükseltilmesi için madencilik faaliyetlerinin teşvik edilmesi, yasal ve idari 30
10 engellerin zaman kaybedilmeden giderilmesi, amaçlanan hedeflere ulaşabilmedeki hayati zorunluluktur. Sanayinin ana girdisi ve ithal ikamesi olan maden kaynaklarımızın varlıkları maalesef henüz tam anlamıyla tespit edilememiştir. Maden aramalarının teşviki, madencinin aramalara özendirilmesi işin alfabesini oluşturmaktadır. Bu nedenle maden aramalarının önündeki yasal engellerin kaldırılması şarttır. Maden rezervlerinin ulusal ve uluslararası kredilendirmede bir değer olarak kabul görmesi için, bir an önce bu mekanizmayı düzenleyecek yasal bir hazırlık yapılmalıdır. Maden kaynaklarının işletmeye alınması, çevresel etkilerinin çağın gerekleri ve ülkemizin imkânları doğrultusunda yönetilebilmesi için, bir Madencilik Stratejisi oluşturulmalı, bu stratejiyi yönetebilecek özgün bir yasal düzenleme yapılmalı ve madencilik rejimini yönetebilecek yetkin kadrolarla donatılmış bir Madencilik Bakanlığı mutlaka kurulmalıdır. Ülkemiz maden çeşitliliği açısından önemli bir potansiyele sahip olmasına rağmen, maalesef maden ve dolayısıyla da ara mallar ithalatçısı bir ülke konumundadır. Şöyle ki, 2010 yılı maden ihracatımız 3.6 milyar dolar dolayında iken sadece kömür ve demir ithalatımız 4.5 milyar dolar seviyelerine ulaşmıştır. Türk lirasındaki değerlenme, üretim maliyetlerinde enerji girdisinin aşırı yüksekliği, vergilendirmedeki adaletsizlik, yatırım ortamının iyileştirilememiş olması gibi nedenlerle, yatırım, arama, üretim ve dolayısıyla ihracatın cazibesi kaybolmuş, hammadde ve ara malların ithalatı âdeta patlamıştır. Bu çarpık durum sürdürülebilir bir sanayiyi imkânsız kılmaktadır. Oysa öz varlığımız olan madenlerimiz doğru bir şekilde ve zamanında devreye sokulabilirse, özellikle endüstriyel hammadde ve ara malları, mermer ve doğal taşlar, bor ve bor tuzları, demir dışı metallerin hem yatırımı, hem de üretim ve ihracatında yaratılacak imkânlarla ülkemiz, ciddi anlamda dışa bağımlılıktan, hammadde ve ara mal ithalatından kurtarılabilecektir. Maden aramalarının teşviki, madencinin aramalara özendirilmesi işin alfabesini oluşturmaktadır. Bu nedenle maden aramalarının önündeki yasal engellerin kaldırılması şarttır. Bunun sağlanması maden kaynaklarının işlenmeden ihracatını da önleyecek ve yaratılan katma değer büyüme oranlarını çok olumlu etkileyecektir. Bilinen maden varlıkları dışında, kritik hammaddeler konusu da modern dünyanın gündemini yoğun bir biçimde etkileyecek görünmektedir. Bu konuda da ileriye dönük stratejilerin ve hedeflerin belirlenmesi, AR-GE araştırmalarına özel bir önem atfedilmesi gerekmektedir. Hiç kuşkusuz, sürdürülebilir bir sanayinin ana kollarını oluşturan en önemli kaynakların başında, eğitimli insan gücü yanında, enerjinin devamlı ve ucuz temini gelmektedir. Enerji temininde dışa bağımlılıktan kurtulmak ve sanayinin rekabet gücünü arttırabilmek için de yerli varlıklarımız, termik, hidrolik, jeotermal ve yenilenebilir enerji kaynaklarımızın aranmasına ve yatırımlarının cazip hale getirilmesine özel bir önem verilmesi gerekmektedir. Tüm sanayinin hammadde girdisini sağlayan, yüksek katma değer yaratan, bulunduğu yerde yoğun istihdam alanları açan ve üstelik tüketildiğinde bir daha yerine konulamayan madenlerimizin, ülkemizin ve ekonomik gelişmemizin temel varlıkları olduğu yadsınamaz bir gerçekliktir. Bu gerçeklikten hareketle, sektöre gereken önemin verilmesi, ülkemizin geleceğin dünyasındaki konumunu belirleyecektir. ANKARA SANAYİ ODASI YAYIN ORGANI TEMMUZ / AĞUSTOS
11 Cari açığın birinci sorumlusu üretim yapımızdır PROF. DR. GÜVen sak tepav direktörü Türkiye nin ithalatı ile büyüme arasında sıkı bir ilişki bulunmaktadır. Bu korelasyon, özellikle Türkiye nin hammadde ve ara malı ağırlıklı ithalat yapısından kaynaklanmaktadır. Bu yapının yıllardır küçük farklar göstermekle birlikte aynı şekilde seyrettiğini söyleyebiliriz. Sanayi üretimi ile ara malı ithalatı arasında da oldukça güçlü bir ilişki olduğunu Şekil.1 de görmek mümkün. Sadece üretim miktarıyla değil, aynı zamanda üretimin teknolojik yapısıyla ithal ara-girdi kullanımı yoğunluğu arasında da sıkı bir ilişki var. TEPAV da 2006 yılında yayınladığımız bir çalışmada bu ilişki son derece açık bir biçimde görünüyor ten günümüze, sanayi üretim endeksi ile ara malı ithalatı endeksi arasında yüzde 86 düzeyinde anlamlı bir ilişki söz konusu olmuştur. Bu da ithalat yapımızın aynı kalması durumunda, sanayi üretimimiz arttıkça ara malı ithalatımızın da artacağını göstermektedir. Ara malı ithalatımızın artışı ile birlikte ise cari işlemler açığı yükselmekte, bu da sürdürülebilir büyüme için bir risk oluşturmaktadır. Şekil.1 Sanayi Üretim Endeksi ve Ara Malı İthalat Endeksi arasındaki ilişki Kaynak: Ekonomi Bakanlığı 1- Büyüyen Sektörlerin Artan İthalatı ve Cari Açığa İlişkin Gelişmeler başlıklı çalışmaya TEPAV ın internet sayfasından ulaşabilirsiniz. 32
12 Uzun vadede teknolojik gelişimleri takip edebildiğimiz ölçüde üretim hacmini arttırabileceğimizi unutmamamız ve sektörün gelişimine destek sağlayacak olan teşvik ve yatırımların planlanmasını desteklememiz gerekmektedir. Ekonomi Bakanlığı verileri, 2008 yılında milyon dolar ile ithalatımızda yüzde 75 lik paya sahip olan ara malları ithalatımızın 2009 da milyon dolar ile yüzde 70,1 oranında seyretmiş olduğunu göstermektedir da ise Ocak Temmuz ayı verileri dahilinde milyon dolara ulaşmış olan ara malı ithalatımız, yüzde 72,4 lük paya sahip olmuştur. Aynı dönem içerisinde ithalatın yüzde 14,3 ü yatırım mallarından, yüzde 13 ü ise tüketim mallarından oluşmuştur. Yatırım malları ve tüketim malları ithalatımız ile karşılaştırıldığında oldukça büyük bir paya sahip olan ara malları ithalatımız ithalat bağımlılığımızın boyutunu da gözler önüne sermektedir. Şekil 2 ye baktığımızda Türkiye nin ithalat bağımlılığının diğer pek çok ülkenin üzerinde olduğunu görmekteyiz. Bu da ihracat rekabetçiliğimizi önemli ölçüde sıkıntıya sokabilecek bir unsur olarak karşımıza çıkmaktadır. Bunun yanı sıra tüm bu çerçeve bize ara malı ithalat değerlerinin Türkiye de önemli bir yapısal soruna işaret ettiğini göstermektedir. Şekil 2 Türkiye ve diğer bazı ülkelerin ithalat bağımlılık oranları (%) (Değerler 100 birim ihracat yapmak için kaç birim ithalat yapılması gerektiği gösteriyor) Kaynak: Ekonomi Bakanlığı 2008 yılı itibarıyla Türkiye nin en çok ithal ettiği ilk 25 ara malından enerji hammaddeleri dışında kalanların incelenmesi sonucunda 2, tüm ara malı ithalatımız içerisinde, hurda ithalatının ara malı ithalatımızda yüzde 5,9, toplam ithalatımız içerisinde ise yüzde 4,4 lük bir pay ile ilk sırada yer almakta olduğu görülmektedir. Bu değerlerin, 2008 ve 2010 yılları için sırasıyla, Türkiye nin dışarı ticaret açığının yüzde 13 ve yüzde 10 una, cari işlemler açığının ise yüzde 21 ve yüzde 15 ine denk gelmekte olduğunu söyleyebiliriz. Hurda ithalatını, ara malı ithalatı içerisinde yüzde 3,3 lük pay ile altın (diğer işlenmemiş şekillerde olanlar, para yerine kullanılmayan) ve yüzde 1,6 lık pay ile kara taşıtları için motorlar dizel, yarı dizel ithalatı takip etmektedir. Öte yandan, yine 2008 yılı itibarıyla enerji ithalatımız ise toplam ithalatımızın yaklaşık yüzde 25 ini oluşturmuştur Ekonomi Bakanlığı 3- TCMB, Türkiye İmalat Sanayisinde İthalat Yapısı Raporu ANKARA SANAYİ ODASI YAYIN ORGANI TEMMUZ / AĞUSTOS