İnsanlık olarak, tarihinin tamamında virüsler ve bakterilerle birlikte yaşadık. Bubonik vebadan çiçek virüsüne birçoğuna direnmeyi başardık ve bunun karşılığında onlar da bizi hasta etmek için yeni yollar buldu.
Peki, birden, yüz yıllardır ortada olmayan, ya da daha önce görmediğimiz ölümcül bakteri ve virüslere maruz kalsaydık ne olurdu?
Bunu yakın zamanda öğrenecek gibiyiz. İklim değişikliği, yüz yıllardır buzlaşmış halde olan permafrost tabakaları eritiyor ve tabakalar eridikçe daha önce keşfedilmemiş tarihi virüsler ve bakteriler açığa çıkıyor.
Ağustos 2016’da kuzey kutup dairesinde, Yamal Peninsula adı verilen Sibirya tundrasının uzak bir köşesinde 12 yaşında bir çocuk öldü ve en az yirmi kişi şarbon hastalığına yakalandıkları için hastaneye kaldırıldı. Teori, 75 yıldan fazla süre önce şarbona yakalanan bir ren geyiğinin öldüğü ve donmuş kadavrasının permafrost tabaka olarak bilinen, buzlaşmış bir toprak tabakasının altında kaldığı yönünde. Hastalık, 2016 yazındaki bir sıcak hava dalgasına kadar donmuş halde kaldı ve donmuş tabaka eridikten sonra açığa çıktı. Yakınlarda otlayan 2000’den fazla ren geyiği hastalandı ve bu durum da birkaç insanın hastalanmasına neden oldu.
Bunun tekil bir durum olmadığından korkuluyor.
Dünya ısındıkça, daha fazla permafrost tabaka eriyecek. İklim değişikliğinin etkisinin hissedildiği dönemlerin öncesinde, normal şartlarda her yaz 50 cm kalınlığındaki yüzeysel permafrost tabakalar erirken; şimdi küresel ısınma daha eski permafrost tabakaları da etkiliyor.
Buzlanmış permafrost tabaka, bakterilerin çok uzun süreler belki de milyonlarca yıl kadar canlı kalabilmesi için mükemmel bir alan oluşturuyor. Bu da eriyen buzun zaman içerisinde hastalıklar için Pandora’nın kutusunu açabileceği anlamına geliyor.
Kutup dairesindeki sıcaklıksa, dünyanın geri kalanından üç kat daha fazla hızla artıyor.
Daha önemlisi ise buzlaşmış toprağın altında başka neler var?
İnsanlar ve hayvanlar yüzyıllardır permafrost tabakalarda gömülü durumdalar. Örneğin Alaska’nın tundrasındaki toplu mezarlarda gömülmüş cesetlerde 1981’de İspanya grip virüsüne ait RNA parçaları bulundu. Çiçek ve bubonik veba da muhtemelen permafrost tabakalarda gömülü durumda.
Bu durumla ilgili ne kadar endişelenmeliyiz?
Bir argümana göre permafrost tabaka patojenlerinin riski bilinemez, bu yüzden bizi ilgilendirmemelidir. Bunun yerine, iklim değişikliğinden daha fazla etkilenen tehditlere odaklanmalıyız. Örneğin, Dünya ısındığında kuzey ülkeleri sıtma, kolera ve dang humması gibi "güney" hastalıklarının ortaya çıkmasına karşı daha hassastırlar, çünkü bu patojenler daha sıcakta gelişirler.
Alternatif bir bakış açısıysa şöyle diyor: “Onları nicelikle değerlendiremediğimiz için riskleri görmezden gelmemeliyiz.”
Fransa’daki Aix-Marseille Üniversitesi’nden Jean-Michel Claverie, "Çalışmalarımızdan ve başkalarının yaptığı çalışmalardan sonra baktığımda, hastalık yapan mikropların yeniden canlanabileceği ve bulaşabileceği ortada" diyor. "Bunun ne kadar büyük bir olasılık olduğu bilinmiyor, ancak bu bir olasılık. Hastalık yapan mikrop insanlarla uzun süredir temas halinde değilse, bağışıklık sistemi hazırlıklı olmayacak, yani evet, bu tehlikeli olabilir."