Ağaç Neye Yarar
23 Kasım 2014 15 Eylül 2015 Admin	1.813 okuma 0 yorum Anıt Ağaç, cevre
Ağaç Neye Yarar? Gerçeğe ve doğal olana yabancılaşmış günümüz insanının tahmin edebileceğinden çok daha fazla işe… Şöyle bir düşünün: Çevrenizde ağacın kullanılmadığı ne var? Soluduğunuz, ciğerlerinize derin derin çektiğiniz havadaki oksijeni yeşil bitkilerden başka üreten var mı?
Modern insan, ağaçlara ve yeşil bitkilere ya “kesilip yakılacak odun” ya da “süs” gözüyle bakıyor çoğunlukla. Oysa 2,5 milyon yıl önce, vahşi doğaya hiç saygı duymayan günümüz insanının ataları, ağaçlar üzerinde yaşıyordu ve yaşamları ağaçlara bağlıydı. Ağaçlardan toprağa inip ayakları üzerinde dik durmayı öğrendiklerinde de yazgıları ağaçlara bağlıydı ve o günkü atalarımız bunu çok iyi biliyorlardı.
Ateş denilen fiziksel oluşumu “evcilleştirmeyi” başardığımızda ağaçlar, tenimizi, kanımızı ısıttı. Bir gece, ateşin sıcaklık ve güvenliğine rağmen, bir türlü ürküsünü yenemeyen bir atamız, kömürleşmiş bir dal parçasıyla mağarasının duvarlarına alevlerin hayaletleri arasından çekip çıkardığı mamutları, leoparları, geyikleri çizdi. İlk sanatsal eseri olan siyah çizgilerin kıvrımlarında ölümsüzlüğü aradı.
Toprağı işlemek için kullandığımız karasabanı da ağaçlardan yaptık, yemek ve içmek için kullandığımız pek çok kap kaçağı da. İlk tekerlek büyük bir olasılıkla düzgün bir ağaç kütüğüydü. İlk deniz taşıtımız da…
Kalp atışlarımızın, hüzün ve sevincimizin, sarhoşluk ve coşkumuzun dile geldiği ilk müzik aletleri de ağaçtan yapılmıştı.
Bugün “mükemmel evrimleşmiş canlılar” olarak kendimizi başka gezegenlerdeki yeni yaşam ortamlarına uyarlamaya çalışıyoruz. Bu güzel bir şey ama yazgımız her zaman ağaçlara bağlı kalacak. Çünkü binlerce yıl içinde uygarlık denen insan kültürünü ağaçlar sayesinde oluşturduk.
Bugün tüm ülkelerin ekonomileri, ağaçlardan elde edilen ürünlerle ayakta duruyor. Ormanlar konusundaki bütün kıyamet de bundan kopuyor. Tüketim çılgınlığımız nedeniyle ormanların doğal ve ekonomik ömürlerinin tamamen tükenmesine çok az bir süre kalmış durumda. Yüzyıllardır sağlıksız ve hoyratça kullandığımız ormanlar, bir süre sonra ürün vermeyecekler. Ormanların tükenişinin ardından yaşamın çeşitlilik ve zenginliği de kumun emdiği su gibi, sessizce ve hızla yok olacak.
Şöyle çevrenize bir bakın. Oturduğunuz masaya, sıcak yuvanıza, sokağınıza, işyerinize şöyle alıcı gözüyle bir bakın. Ağacın olmadığı, ağacın katılmadığı ne var? Ağaçla ilişkili, ağaçtan üretilmemiş kaç nesne var dünyanızda? Dikkatli bir gözlem yaparsanız, çevrenizde ağaçtan üretilen şeylerin şaşkınlık verici düzeyde çok olduğunu fark edersiniz.
Yemek yediğiniz, çalıştığınız masa, oturduğunuz iskemle, çay bardağınızı koyduğunuz sehpa, terinizi sildiğiniz kâğıt mendil, çocuğunuzun altına bağlayıp bir kullanımdan sonra çöpe attığınız kâğıt bez, duvarınızdaki tablonun çerçevesi ağaçlar sayesinde var…
Mobilya ve konut sektöründe, demiryolu yapımında, elektrik ve iletişim hatlarının kurulmasında hep ağaçları kullanıyoruz. Yük taşımacılığında kullanılan kasalar, karton kutular, küçüklü büyüklü deniz taşıtları, kurşunkalemler, gazete ve dergiler, tuvalet kâğıtları, hediyelik eşyalar ve çeşit çeşit meyveler ağaçların ürünü…
Onlarca türü ve çok geniş kullanım alanı olan kâğıtlar, sepetler, kutular, oyuncaklar, kartonlar, şapkalar, kâğıt kumaşlar, ayakkabı astarları, mukavvalar, endüstriyel kâğıtlar, çantalar, cerrah elbiseleri, yapay ipek ve kumaşlar, patlayıcı maddeler, fotoğraf filmleri, çeşitli plastikler, tuvalet eşyaları, dolmakalemler, düğmeler, tokalar, abajurlar, yapay saç ve peruklar, plaklar, süngerler, yapay deriler, katı alkol, boyalar, vernikler, tutkallar, ilaçlar, gübreler, terebentin, neftyağı, kolofan, çeşitli yağlar, etil alkol, hayvan yemleri, stabilize yol materyalleri, kömür ve daha niceleri..
Bilim adamları, odun hammaddesinin yaşamımızda altı binden fazla temel kullanım yeri olduğunu söylüyorlar. “Odun” dediğimiz ağaç ürününden endüstride kimyasal yolla elde edilen maddeleri şöyle bir sıralamak bile insanın başını döndürüyor.
Okurken derin derin soluklanıyorsunuz. Ciğerlerinize dolan havadaki oksijen, kanınıza karışıyor ve biyolojik varlığınızın devamını sağlıyor. Bir düşünün: Yeryüzünü kuşatan hava küredeki oksijen nereden geliyor? Can alıcı bir nokta bu ve tek bir yanıtı var: Ağaçlardan…
Karada yaşayan bitkiler tarafından her yıl atmosfere 140.9 milyar ton oksijen kazandırılır. Bunun yaklaşık %66’sı (93 milyar ton) ağaçlardan sağlanır.
İyi gelişmiş, 100 yaşında ve 25 metre boyunda bir kayın ağacının yapraklarının yüzeyi, yaklaşık 1600 metrekaredir. Bu ağaç, güneşli bir günde bir saat içinde 1.7 kilogram oksijen üretir. Aynı ağacın bir yıllık fotosentez faaliyeti, kışın ve geceleri fotosentez yapmadığını hesaba katarsak, on kişinin bir yıllık oksijen ihtiyacını karşılar.
Aynı ağaç, yüz yıllık ömrü boyunca 40 milyon metreküp havayı yapraklarına alarak havanın içindeki 12 milyon metreküp karbondioksitti fotosentez için kullanır.
Bir ladin ormanı çıplak toprağa kıyasla yüzeysel akışı 15-17 kat, erozyonu da 350 kat azaltır. Toprak için gerekli suyu da %100 çoğaltır.
Endüstri kentlerinde yaşayan insanlar, bir metreküp havada 500 bin tane is ve toz parçacığını solurlar. Bu rakam açık alanlarda beş bine düşer. Bir metreküp orman havasında ise yalnızca ve yalnızca 500 adet toz parçacığı vardır. Orman havası, kentlerin havasından %50 daha temizdir.
Bir hektarlık bir orman, rüzgâr hızını %50 azaltarak zararlarını önler.
Tüm dünyada, kullandığımız bütün ilaç hammaddelerinin %2 5’i tropik ormanlardan sağlanır.
Bugün kullandığımız kanser ilaçlarının hammaddesinin %70’i tropik ormanlardaki 1700 tür bitkiden elde edilir. Kan kanseri hastalarının hayatta kalma oranını beşte birden beşte dörde çıkaran ilacın yapıldığı bitki türü Madagaskar Adası’nda bulunuyordu. Bu bitkinin tıptaki önemi anlaşıldığında adadaki yayılış alanlarının %90’ı tahrip edilmişti.
Ormanın varlığı, hızla artan insan nüfusunun gereksinimi olan suyun da varlığı demek. Çünkü orman, suyu depolar. Çıplak toprakta akıp giden su, yaprak, kök, dal, alg, karayosunu, otlar, kayalar ve daha binlerce faktörün yer aldığı ormanda depo edilir. Seller, taşkınlar, orman ve ağaçlar sayesinde önlenir.
Bugün ekologlar, ekolojik döngü içinde canlıları üreticiler, tüketiciler ve ayrıştırıcılar diye üç grupta topluyorlar. Tüketiciler grubunun içine bitkisel ve hayvansal organizmaları besin olarak kullanan insan dahil tüm hayvanlar giriyor.
Bugün tüketim toplumunun yarattığı yaşam biçiminin sonucu olarak çoğunlukla “işlenmiş” gıdalarla karnımızı doyuruyoruz. Makarnalar, tür tür baharatlı baharatsız patates ve mısır cipsleri, diyet yiyecekleri, gofretler, bisküviler, ketçaplar, konserveler, dondurulmuş gıdalar, meyve suları, fabrikadan değil, topraktan ve yeşil bitkilerden geliyor.
Yalnız bu kadar mı ağacın bize faydası? Tabii ki değil. Ağaçlarla aramızda “fayda”dan da öte çok güçlü bir bağ var. Henüz çözülememiş bir giz bu… Ağaç, insanı mıknatıs gibi kendine çekiyor, binlerce yıl önceki atalarımızı çektiği gibi…
Bilim adamları, ağaçlarla insanın temel moleküler yapısının aynı olduğunu söylüyorlar. Belki de bu yapı bizi birbirimize çekiyor. Kim bilir, belki de bağ, çok daha güçlü. Çünkü bir şair şöyle der: “Kim ki bir çiçek koparmıştır, en uzak yıldızı rahatsız etmiştir.”
Sorunun yanıtını bilim adamlarına bırakalım ve bu çekim gücünün insandaki yansımasına bakalım. Ağaçsız bir insan ruhu olabilir mi? “Yeşil” damarı olmayan bir ruh olası mı? Yaratıcı ve üretici insan olarak uygarlık tarihine adını yazdırmış kişilere bakışlarımızı çevirdiğimiz zaman, mümkün olmadığını görüyoruz. Eski toplumlarda ağaç, ölümsüzlüğün, yeniden doğuşun simgesiydi. Ağacın belli dönemlerde yapraklarını döküp kuruması, ardından yeşerip meyve vermesi, ona bir kutsallık verilmesine neden oluyordu. Afrika, Avustralya halkları, ağaçların içinde kutsal bir gücün varlığına inanırlardı. Anadolu’da da çok eski çağlardan beri ağaçların kutsallığına inanılır. Bu nedenle hâlâ günümüzde mezarların başuçlarına servi dikiyor, bu yüzden ağaçlara bezler, boncuklar bağlayıp özlemlerimize çare arıyoruz.
Birçok yaradılış efsanesinde evren ağaçlar üzerine kuruludur. Yunan mitolojisinde meşe Zeus’un, zeytin Athena’nın ağacıdır. Meşe gücü, zeytin barış ve mutluluğu simgeler. Budha, “Bodhi Ağacı” denen ağacın altında aydınlanmaya ulaşır.
Dinler tarihinde de ağaç, hem kavramsal, hem nesnel olarak büyük öneme sahiptir. Cennet, ağaçların ve çiçeklerin iç içe geçtiği yemyeşil bir coğrafya olarak tasvir edilir. Peygamberlerin yaşamında ağaçlar, “dokunulmaz” canlılardır. Hz. Muhammed (s.a.v.) Efendimiz, Mekke’de Harem’de ağaç kesimini yasaklar. Kesmeye kalkanları “Allah’ın laneti üstüne olsun” diye uyarır.
Ağaçlar, sanatçılar için tarihin her döneminde yeryüzündeki en kışkırtıcı şeylerden oldu. Sait Faik’in o güzel öyküsündeki gibi ağaçlar, sanatçılara hep “Hişşt.. Hişşt” diye seslendiler. Şairler, ressamlar, mimarlar, heykeltıraşlar, yazarlar, hep ağacın çekim alanına girdiler. İngiliz doğa ressamı Constable’dan geleneksel Uzakdoğu ressamlarına, Ortadoğu minyatür ustalarından Van Gogh’a, Albrecht Dürer’den Modrian’a, bütün sanatçıların yapıtlarında var olan bin bir ağaç ve çiçek, bu çekim gücünün bir ürünü…
Düz yazının büyük ustaları içinde aynı şey söz konusu. Balzac, Conrad, Yaşar Kemal, Vasconcelos, ağacı “dert” edinen yazarlardan yalnızca birkaçı… Alman edebiyatının evrensel yazarlarından Hermann Hesse, “Ağaçlar” adlı denemesinde şöyle der: “Ağaçlar kutsal varlıklardır. Onlarla konuşması, onları işitmesini bilen, gerçeği de yakalar. Onlar öğretiler ya da hazır reçeteler öğütlemezler, onlar bireyi dikkate almadan yaşamın en eski yasasını vaaz ederler (….) Biz çocuksu düşüncelerimizden korktuğumuzda hışırdar ağaç orada akşamları. Nasıl bizden uzun yaşıyorlarsa öyle uzun düşünceleri vardır ağaçların; uzun soluklu ve sakin… Ağaçların dediğini gerçekten duyabilen kişi, artık ağaç gibi olmak istemez. O kişi, artık olduğundan başka bir şey de olmak istemez. İşte bu özüne, vatanına dönüştür. İşte bu mutluluktur.”
Şairler için de gerçek bir ateşleyicidir ağaç ve orman. Türk şiirinde özelikle Nazım Hikmet, birçok yapıtında ağacı ve ormanı ele alır. Ağaç ve orman, Nazım Hikmet için ideal toplumun ve bireyin simgesidir. Bazen de büyük yalnızlığında konuşabileceği tek dosttur. Kavak, Karlı Kayın Ormanında, Ceviz ağacı, Yaşamaya Dair, Masalların Masalı gibi pek çok şiirinde bunu görmek mümkün. Nazım Hikmet Türk şiirinde ağaç ve orman üzerine en çok ürün veren sanatçı. Yalnız Nazım Hikmet değil tabii. “Deli eder insanı bu dünya/bu tepeden tırnağa çiçek açmış ağaç” diyen Orhan Veli, Oktay Rifat, Melih Cevdet Anday, Ahmet Hamdi Tanpınar, Aşık Veysel, çok daha önceleri Yunus Emre, Karacaoğlan, Pir Sultan, Kaygusuz Abdal gibi nice ozanımızın yapıtlarında ağaca “farklı bakışı” ve sevgiyi görürüz.
← Gündoğdu Çevre Danışmanlık İş İlanı
Konvansiyonel Tarım ve Besin Değerleri →
19 Eylül 2015 6 Ekim 2015 Admin 1
7 Mart 2015 23 Kasım 2015 Admin 0
11 Şubat 2015 29 Ekim 2015 Admin 0
İçtiğimiz Suda Ne Olmalı Ne Olmamalı (91.343 kez)