vitamin ve mineral kullanımı Dr. Meda KONDOLOT - PDF
Download "vitamin ve mineral kullanımı Dr. Meda KONDOLOT"
1 vitamin ve mineral kullanımı Dr. Meda KONDOLOT
2 A VİT ÇİNKO İYOT D VİT DEMİR FLOR
3 sunum planı D vitamini* Demir* Flor A vitamini Çinko Balık yağları *Ulusal uygulama
4 vitamin ve mineral kullanımı Eksiklikleri önemlidir Bazıları ilk 2 yaş (hatta 5 yaşta) düzenli kullanılmalıdır Gereksiz ve yanlış kullanımları zararlıdır Ulusal / bölgesel / bireysel ihtiyaçlar gözetilmelidir ilaçla toksini ayıran kullanım dozudur! Paracelsus
5 vitamin ve mineral kullanımı Ailelerin en çok sorduğu sorulardan birisidir Vitamin şurubu kullansın mı? Balık yağı / çinko vereyim mi? Flor kullanması gerekir mi? Son zamanlarda paraben, BHA içeriği nedeniyle endişe! Hatta kullanmasak olmaz mı? sorusu
6 D vitamini rutin ulusal uygulama Gebelere; gebeliğin 12. haftasından itibaren başlanmalı, gebelik süresince ve doğum sonrası 6 ay sürdürülmelidir (tek doz 1200 IU=9 damla/gün) Yenidoğan döneminde bebeklere günde 400 IU D vitamini verilmelidir (prematüre 2 katı) Ücretsiz olarak temin edilebilir
7 Günlük önerilen D vitamini dozu < 1 yaş 400 IU /gün* 1-70 yaş 600 IU/gün* > 71 yaş 800 IU/gün* Güneş ışınları önemli kaynak Az besinde bulunur; balık, yumurta ve karaciğer *The 2011 report on dietary reference intakes for calcium and vitamin D from the Institute of Medicine: what clinicians need to know. J Clin Endocrinol Metab. 2011;96(1):53-8.
8 D vitamini için ne kadar güneş ışığı Düşük D vitamini düzeyine sahip anne bebekleri: Yalnızca bebek bezi varken dakika Baş açık, gövde giysili iken 30 dakika-2 saat Normal D vitamini düzeyine sahip anne bebekleri: Yalnızca bebek bezi varken < 10 dakika Giyinik iken 30 dakika Specker BM. J Pediatr 1985;107:
10 Bütilhidroksianisol (BHA) Bütilhidroksianisol emülsiyona katılan koruyucu ve antioksidandır Antioksidanlar genellikle % konsantrasyonlarda kullanılırlar Yiyeceklerde, medikal ya da kozmetik kremlerde de kullanılıyor
11 BHA Kanserojen maddeler arasındadır FDA; BHA konsantrasyonu total yağ volümünün %0,02 ni aşmadığı sürece güvenli olduğunu bildirmiştir İnsanlarda BHA maruziyeti ve kanser ilişkisi için epidemiyolojik çalışmalar yetersiz* *Report on Carcinogens, Twelfth Edition (2011)
12 Dikkat!!! Ön fontaneli küçük ya da mikrosefalik çocuklarda rutin D vitamini uygulamasını kesmeyiniz (etiyoloji araştır) Diş çıkarması, fontanel kapanması ya da yürümesi geciken çocuklarda yüksek doz D vitamini gereksiz vermeyiniz UV ışınlara direk maruziyet gerekir (cam arkasından etkili olmaz) Mama ile beslenenlerde alınan günlük miktarı değerlendiriniz (mamalarda D vit miktarı) Başka bir multivitamin alıyor mu? sorunuz
13 Demir rutin ulusal uygulama 4-6.aydan (prematürelerde 2.aydan) itibaren profilaktik dozda Matürlerde 1-2 mg/kg/g (1-2 dozda) Demirden zengin besinleri yeterli miktarda alıncaya kadar devam (9-12.ay) Prematüreler ise 1 yaşına kadar: gr : 2 mg/kg/gün gr: 3 mg/kg/gün < 1000 gr : 4 mg/kg/gün
14 Demir damlalar Rutin uygulamada Fe+2 kullanımı önerilir Paraben endişesi (ferrosanol damla da yok, ferrum damla da var, santafer damla da var) Paraben ayrıca bazı multivitaminler, kremler, antibiyotikler gibi ilaçlarda ve yiyeceklerde bulunuyor
15 Paraben Paraben raf ömrünü uzatıcı kimyasal madde Özellikle bakterisid ve fungusit özellikleri nedeniyle kullanılır Çeşitli kozmetikler, kişisel bakım ürünlerinde bulunur Östrojen hormonuna benzer etkileri olabilir Göğüs kanseri?, allerjik reaksiyonlar, endokrin bozucu etkiler?, infertilite?
16 Paraben kullanımı İnsanlarda doğrudan kanser oluşturduğuna yönelik kanıtlanmış bilimsel veri?? Metil ve etil parabenin kullanılan dozda zararsız olduğu bildirilmekte Özellikle kişisel bakım ürünleri ve kozmetiklerde etiketlere dikkat edilmeli Paraben içermeyen ürünler tercih edilebilir Bu konuda gelişmeler izlenmeli Parabens: a real hazard or a scare story? Eur J Dermatol Nov-Dec;22(6):723-7.
17 DEMİR ve BESİNLER ET HEM DEMİRİ BAKLAGİLLER MEYVE, SEBZE NON-HEM DEMİR DİYETTEKİ ORAN % 10 EMİLİM % DİYETTEKİ ORAN % 90 EMİLİM % 5
18 Dikkat!!! İlk 6 ay sadece anne sütü, 6.aydan itibaren demirden zengin besinler 6 ay-1 yaş rutin tam kan sayımı Anemi varsa tedavi dozu Gereksiz kullanımdan kaçınılmalı İlacı kullanırken dikkat edilmesi gerekenler (açlık, emilimini azaltan besinler, diş temizliği gibi) Risk gruplarına dikkat
19 Risk Grupları Doğumda depoları yetersiz olanlar (prematüre, annesinde demir eks.olanlar vb) Anne sütü alamayanlar Büyümenin hızlı olduğu dönemler (süt çocuklar, ergenler, DDA, prematüre vb) Demirden zengin besinler alamayanlar İnek sütünü >500 ml/gün tüketenler Çay, fitat, fosfattan zengin beslenenler Kaybı fazla olanlar (GIS kanama, inek sütü allerjisi, parazitoz, IBH vb)
20 Flor Diş çürüklerinin önlenmesinde önemli Topikal (diş macunu, gargara) veya sistemik (besinler, su) alınabilir Temel kaynak içme suyudur İçme sularında önerilen flor düzeyi 0,7-1,2 ppm Ülkemizde çoğu ilde suda flor düzeyi düşüktür Ancak bazı illerde suda flor yüksektir! (Isparta, Uşak, Eskişehir, Ağrı, Van gibi)* *Türkiye'de İçme Suyunda Flor ve Etkileri. Yazarı: Dr. Eşref ATABEY. MTA Yerbilimleri ve Kültür Serisi, 9. Yayım yılı: ISBN:
21 Flor kullanımı* Suda flor <0,7 ppm ise flor uygulaması gerekmez *Evidence-Based Clinical Recommendations on the Prescription of Dietary Fluoride Supplements for Caries Prevention. The Journal of the American Dental Association December 2010 vol. 141 no. 12:
22 Dikkat!!! Ağız ve diş sağlığını korumanın ilk şartı diş fırçalamadır Lokal olarak uygulanan fluorid çürük önlemede etkilidir Özellikle süt çocuklarında sistemik flor kullanımında florozis riski! Florozis ve nörolojik olumsuzluklar?? Anne sütü florozise karşı koruyucu* *Brothwell D, Limeback H. Breastfeeding is protective against dental fluorosis in a nonfluoridated rural area of Ontario, Canada. J Hum Lact Nov;19(4):
23 A VİTAMİNİ A vitamini eksikliğinde 5 yaş altı mortalite ve morbibite artış! Ülkemiz orta derecede eksiklik bölgesi Annelerde vit A eksikliği Özellikle risk altındaki çocuklarda kullanılmalı (anne sütü alamama, malnutrisyon, yoksulluk, sebze ve meyvaların sağlanamadığı bölgeler, kızamık, ishal, pnömoni gibi)
25 A VİTAMİNİ DESTEĞİ Periyodik veya günlük dozlar verilebilir 0-6 ay: IU (6 ayda 1-3 kez) 6-11 ay: IU (4-6 ayda bir) >12 ay: IU (4-6 ayda bir)
26 A VİTAMİNİ DESTEĞİ ÖNERİLEN YAŞ µg RAE/gün IU/gün Üst sınır IU/gün 0-6 ay ay yaş yaş RAE; Retinol aktivitesi eşdeğeri. 1 RAE = 3.3 IU NIH Office of Dietary Supplements. Dietary Supplement Fact Sheet: Vitamin A and Carotenoids.
27 Multivitamin damla / şurup Süt çocuklarında ACD vitamini içeren damlalar kullanılabilir (dozlarına dikkat!) Multivitamin şurupları ise genel olarak A, B1, B2, B6, nikotinamid, Vit D3, E, D-pantenol içerir Bazıları Vit B12 / H / demir/ çinko / folik asit ve balık yağı içerir Multivitamin şurupların D vit içeriğine dikkat (5 ml de 400 IU veya 200 IU)
28 Çinko kullanımı Büyüme ve gelişme geriliği nedeni olarak çinko eksikliği düşünülüyorsa verilmelidir Besinlerle yeterince çinko alamadığı düşünülen çocuklara önerilir Akut gastroenteritlerde önerilir Pnömonilerde etkili olduğu bildirilmiştir Düzey ölçümü? güvenilirlik?
29 Önerilen çinko dozları YAŞ mg/gün Üst sınır mg/gün 0-6 ay ay yaş yaş 5 12
30 Çinko kullanımı Doktorlar hem de aileler tarafından suistimal edilir Gereksiz kullanımından kaçınılmalıdır Karaciğer, kırmızı et, balık, susam, fındık, fıstık, ceviz, yumurta, bezelye gibi besinler çinkodan zengindir *İstiridye çinkodan zengindir ancak civa içeriği fazla
31 Omega-3 desteği ω-3 yağ asitlerinin özellikle EPA ve DHA nın olumlu etkileri bilinmektedir ω-3 ve ω-6 insan vücudunda sentezlenmez, dışarıdan alınmalıdırlar Diyette ω-3 ve ω-6 dengeli olmalılar Bebek için anne sütü önemli bir kaynaktır
32 Omega-3 desteği Sağlıklı insanlarda en güvenli yol besinler yoluyla alınmasıdır ω-3 yağ asitleri balık, mera da beslenen hayvan eti, özgür dolaşan kümes hayvanlarının yumurtası ve keten tohumu yağlarında bulunur ω-6 yağ asitleri ise mısır, soya, pamuk, ayçiçeği gibi yağlarda bulunur
33 Balıklar Balıklar türlerine, boyutlarına, yaşam sürelerine bağlı olarak civa, pestisid gibi toksinlere maruz kalırlar Az civa ihtiva eden deniz ürünlerinden istiridye, karides, somon balığı, deniztarağı, kalamar ve diğer küçük balıklardır Yüzey balıkları: Hamsi, istavrit, uskumru, palamut
35 Balık yağı kullanımı Çocuğu yeterince balık tüketemeyen aileler balık yağlarına yönelir Body fish oil / cod liver oil? Liver oil daha fazla A, D vitamini içeriyor ve toksin miktarı fazla olabilir ω-3 antitrombotik etkileri nedeniyle kanamaya neden olabilir
36 Örnek vaka 4 yaş, erkek çocuk Yapısal boy kısalığı nedeniyle endokrinle birlikte izlediğimiz sağlıklı bir çocuk Sistem muayeneleri doğal Hedef boyundan geride olduğu için balık yağı önerilmiş; 6 ay kullanmış Kemik yaş: 2 yaş ilerleme (balık yağına bağlandı)
37 Öneriler Hamilelerde ve çocuklarda haftada 2 kez balık tüketimi* Civa maruziyeti düşük olanlar tercih Olumlu etkilerinin görüldüğü hasta gruplarında kişinin beslenme durumu da göz önüne alınarak ancak doktor önerisi ile kullanılabilir Bu konuda özellikle çocuklarda plasebo kontrollü iyi planlanmış çalışmalara ihtiyaç vardır *Food-based dietary guidelines in the WHO European Region, 2003