Terörün Psikolojik Etkileri - İşte Kocaeli Gazetesi
Ülke vatandaşları olarak oldukça zor günler geçirdiğimiz bu dönemde, insanlara faydalı olabilecek bir konu belirlememiz gerektiğini düşünerek öncelikle terör konusunu ele almak istedik. Teröristler eylemleriyle toplumda nelerin gerçekleşmesini amaçlar? Terör eylemleri toplumda ne gibi süreçlerin yaşanmasına sebep olur? Terörün olumsuz etkilerinden korunmak için ve terör eylemlerinin istenilen amaca ulaşmaması için neler yapabiliriz? En önemlisi, geleceğimizi şekillendirecek olan çocuklarımızın terörün olumsuz etkilerinden korunması için neler yapabiliriz? Terörün olumsuz etkileriyle daha etkili başa çıkmak için bu soruların cevaplarına değinmek oldukça önemlidir. Bu ve bundan sonraki birkaç yazıda bu sorular üzerinde yoğunlaşmayı planladık. Terör nedir, teröristler neyi amaçlar? Kimlerin ve hangi grupların terörist kabul edileceğiyle ilgili uzlaşmazlıklar olduğu için terörün uluslararası bir tanımı bulunmamaktadır. Araştırmacılar terörü basitçe; farklı grupların etnik, dini, siyasi, ekonomik sebeplerle, genellikle iktidara yönelerek, zor kullanarak ve şiddete başvurarak toplumda kaygı ve dehşet uyandırma yoluyla isteklerini kabul ettirme yöntemi şeklinde tanımlamışlardır. Uygulanan şiddet rastlantısal değildir. Toplum, normal şartlarda herhangi bir yolla bir araya gelemeyecek binlerce bireyin aynı din, dil, ırk ya da ideoloji çerçevesinde bir araya gelerek aidiyet duygusuyla birbirlerine bağlanmasıyla oluşur. Terör faaliyetleri uyguladıkları silahlı ya da psikolojik şiddet yoluyla bu aidiyet duygularını zedeleyerek toplumun dokusunu aşındırmayı hedefler. Kişilerin ait oldukları toplumun üyesi olmak üzerinden elde ettikleri dengeli ve tahmin edilebilir çevre algılarını altüst etme amacını güder. Çoğunlukla terörist faaliyetlerde zarar gören insanlar teröristlerin karşı fikirde olduğu kişiler değillerdir. Saldırıya uğrayanlar terörist grupla düşmanlık besledikleri grup arasında bir kurban haline gelirler. Kurbanlara ne olduğunun bir önemi yoktur, önemli olan teröristlerin saldırının etkileriyle elde etmek istedikleri faydadır. Teröristler, ülkemizde de görüldüğü gibi toplumun kaynaşık yapısını, birlik ve beraberliğini bozmak için farklı ideolojik grupları hedef alırlar. Toplumda önemli kabul edilen ve görece hassas olunan tarihleri seçerek toplumda fikir ayrılığı ve düşmanlık yaratmaya çalışırlar. Terörden etkilenenler yalnızca terörü uygulayan ve terör saldırısına uğrayan kişiler değildir. Bunun dışında olaylara medya aracılığıyla dolaylı olarak tanık olup etkilenen kişiler de oldukça fazladır. Özellikle medyanın olaylarla ilgili fotoğraf, video gibi araçlarla olayı canlı bir şekilde nakletmesi kişilerin olaya doğrudan maruz kalmış kişilerde olduğu gibi korku, kaygı, stres tepkileri göstermesine ve kurbanlarla empati kurarak özdeşleşmesine sebep olmaktadır. Bu etkinin bilincinde olan teröristler başka şekilde etkileyemeyeceği toplumun büyük kesiminde travma oluşturmak amacıyla medya kanallarını ve interneti etkin bir şekilde kullanmaktadır.
Terörün Toplum Üzerindeki Ektileri Nelerdir? Araştırmalar doğrudan maruz kalmasına bakılmaksızın toplumdaki her 100 kişiden 20’sinde ciddi psikolojik rahatsızlık belirtileri görüldüğünü ortaya koymaktadır. Terörün psikolojik etkilerini ilk tepkiler ve uzun vadede ortaya çıkabilecek tepkiler olarak ayırabiliriz. Teröre karşı gösterilen ilk tepkiler aşırı kaygı, üzüntü, depresyon, öfke gibi duygulardır. Kişilerde psikolojide “savaş- kaç tepkisi” denilen tepki doğar ve kişiler bu iki seçenekten başka şansları olmadığını düşünebilirler. Aynı zamanda kişiler olayların yaşandığı süreçte belirgin bir psikolojik sorun belirtisi göstermeyebilirler. Olumsuz duyguları bastırabilir, görmezden gelebilirler. Uzun vadede ise, 2-3 yıl gibi bir süre sonunda, bu kişilerde psikolojik sorunlar ortaya çıkabilir. Terör olaylarının birey bazında depresyon, kaygı, güvensizlik, öfke, saldırganlık şeklinde psikolojik etkileri olduğu gibi toplum bazında da dünyayı kötü bir yer olarak algılama şeklinde geniş kitleli etkileri olabilir Toplumun geneli yoğun stres ve davranış değişikliği yaşayabilir. İnsanın doğası, ölüm, tanıdık dünya imgeleri üzerinde düşünce değişiklikleri meydana gelebilir. Kurbanların çoğu saldırı sonrasında dünya ile bütünleşmek için bir psikolojik dönüşüm gerçekleştirirler. Kişiden kişiye değişen bir yas ve iyileşme süreci söz konusu olur. Kişilerin temel güven duygularının yıkılması ruh sağlığı uzmanları da dahil olmak üzere herkese karşı güvensizlik oluşturmalarına sebep olur. Çocuklar terör olaylarından yetişkin ve ergenlerden daha fazla etkilenmektedir. Terörün doğrudan kurbanı olmasalar ya da terör olayları sonucunda bir yakınlarını kaybetmeseler bile yalnızca televizyon izleyerek ciddi psikolojik sorunlar yaşayabilmektedirler. Terör olaylarına tepki olarak kişiler çok ilgili olabileceği gibi çok ilgisiz de olabilir. Unutulmamalıdır ki bu iki tepki de bir savunma mekanizması olarak işlev görmektedir. Terörün toplum üzerindeki olumsuz etkileriyle baş edebilmenin ilk koşulu “Bize ne oluyor?” sorusunun cevabını vermekten geçer. Yaşadığı duyguları anlamlandıramayan insan o duyguların getirdiği yıkıcılıkla baş edemez. Bu yazının amacı öncelikle terör gibi olumsuz olaylarda toplumda ve bireylerde ne gibi tepkiler geliştiğini ve etkilerini ele alarak halkın yaşadığı süreci ve duygularını anlamlandırmasına yardımcı olmaktır. Devam eden yazılarda bu olumsuz etkilerle nasıl daha etkili baş edilebilir ve çocukları bu etkilerden korumak için neler yapılabilir konuları ele alınacaktır.