Ulaşım sistemini daha verimli, temiz, emniyetli ve daha güvenilir kılmak, için birçok yatırıma ihtiyaç bulunmaktadır. Ulaşım; altyapı, araçlar, bilgi teknolojisi, kurallar ve davranışların etkileşimini temel alan karmaşık bir sistemdir. Tüm bu unsurlar, değişime yönelik ortak bir vizyonun parçası olmalıdır. Türkiye Vizyonu için hedef olarak Cumhuriyetimizin yüzüncü kuruluş yıldönümü olan 2023 yılının seçilmesi, kitlelere yön göstermek, motivasyon sağlamak bakımından önemlidir. Bu vizyon çalışması ile ulaşımdan tarıma, eğitimden bilgi ekonomisine, yabancı yatırımlardan dış politikaya, sürdürülebilir kalkınmadan kent planlamasına, AB üyeliğinden alternatif enerji kaynaklarının kullanımına kadar uzanan geniş bir çerçevede Türkiye’nin gelecek profili ortaya konulmaktadır. Bu vizyon, önümüzdeki yıllar için Türkiye Ulaşım Politikası Stratejisine ilham vermekte ve yakın geleceğe yönelik somut önerilere bir temel oluşturmaktadır. Doğru önerilerde bulunulması ise günümüzdeki mevcut olan bilgilerin ve muhtemel teknolojik gelişmelerin anlaşılmasına bağlıdır.
Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı tarafından, demiryolu sektöründe yük taşımacılığının artırılması amacı ile 2023 yılına kadar birçok proje ve yeni yatırımların hayata geçirileceği, yayımlanan strateji belgesi ile açıklanmıştır. Özelikle çeken ve çekilen araç filosunun yenilenmesi, liman ve iltisak hattı bağlantılarının sağlanması, yol yenilemeleri, sinyalizasyon ve elektrifikasyon yatırımları öncelik taşımaktadır.
Ancak, yatırımlar kendi başına demiryolları için belirlenen hedeflere erişmek için yeterli değildir. Demiryollarının, küresel anlamda rekabet gerektiren yeni anlayış ve yapılanmaya ihtiyacı bulunmaktadır. Kullanıcıların talepleri ile örtüşen, zamanı etkin kullanabilen, izlenebilir bir taşımacılık anlayışının geliştirilmesi, belirlenen hedeflere ulaşmada, yatırımlara destek olabilecektir. Aynı zamanda, karayolu ağırlıklı sistemden demiryolu sektörüne doğru belirli bir oranda yük aktarımının gerçekleşmesi için karayolu araçlarına yönelik, çevresel etkileri göz önüne alınarak bazı kısıtların ve ücretlendirmelerin hayata geçirilmesi de önemli bir husustur.
Verimli taşımacılığın önemli unsuru, uzun mesafelere taşınan büyük yüklerin, çıkış ve varış noktalarında birleştirilmesidir. Dünyanın her yerinde görülebileceği üzere, özellikle demiryolu taşımacılığı buna uygundur. Bu uzun mesafeler boyunca oluşturulacak koridorlar, güvenilir, hızlı, düşük işletim ve idari maliyetlere sahip olmaları nedeni ile işleticilere cazip gelen imkânlar sunabilirler. Oluşturulacak yük koridorlarında, talep tahminleri doğrultusunda altyapı standartlarının yükseltilmesi ve koordineli yatırımların yapılması da sağlanabilecektir. Yatırımlar ve altyapı işlerinin eşzamanlı hale getirilmesi için “yüke tahsisli veya yük öncelikli hat” bağlamında, diğer ulaştırma türlerini de gözeten planlamalar yapılmalı; orta ve uzun mesafeli demiryolu hizmetleri dahil olmak üzere verimli, yenilikçi ve kombine taşımacılık hizmetleri desteklenmelidir.
Diğer taraftan, yük taşımacılığı açısından tüm demiryolu ağında kapasite problemleri yaşanmamakla birlikte darboğaz oluşturan bölgelerin çift hatlı hale getirilmesine yönelik yatırımlara devam edilmelidir. Personel verimliliği, trafik kapasitesine olumlu katkıları, emniyet vb. unsurlarla ön plana çıkan sinyalizasyon sistemleri, trafik yoğunluna bağlı olarak belirlenecek öncelik sırasına göre mevcut hatlarda yaygınlaştırılmalıdır. Bu süreç içerisinde yerli imkânlarla geliştirilen sinyalizasyon sistemlerine öncelik verilmelidir. Yine aynı şekilde, petrole olan bağımlılığın azaltılması, tren taşıma kapasitelerinin arttırılması ve sera gazı salımı gibi nedenlerle tercih edilen elektrifikasyon sistemlerinin trafik yoğunluna bağlı olarak belirlenecek öncelik sırasına göre mevcut hatlarda yaygınlaştırılması hedeflenmelidir.
Türkiye’de kendi içinde rekabetin olmadığı tek taşımacılık türü demiryolu taşımacılığıdır. Bu alandaki yeniden yapılanma çalışmaları geçmişte TCDD’nin daha verimli ve etkin olarak faaliyetlerini yürütmesi üzerine odaklanmıştır. 2003 yılında Avrupa Birliği mevzuatına uyum çalışmaları kapsamında başlatılan yeniden yapılanma çalışmaları ise, demiryolu taşımacılık sektörünün diğer taşımacılık türleri karşısında rekabet gücünü artırmak ve demiryollarının taşımacılıktaki payını yükseltmek amacıyla demiryolu altyapısına serbest erişimin sağlanarak demiryolu taşımacılığının kendi içinde de rekabete açılması amacına yoğunlaşmıştır. Buradaki hedef, devletin dışındaki işletmelerin de kendi personeli ve kendi araçları ile mevcut demiryolu ağı üzerinde taşımacılık yapabilmesine imkân sağlanmasıdır. Demiryolu taşımacılığı içinde sağlanacak rekabet ile tren işletmelerinin vereceği hizmetin kalitesinin yükseleceği ve taşıma fiyatlarının ise diğer ulaşım türlerine karşı daha rekabetçi hale geleceği öngörülmektedir.
Yakın gelecekte, demiryolu sektörünün serbestleşmesi ve özel sektör girişimlerinin artması, mevcut insan kaynaklarının ve yönetiminin de sorgulanmasını gerektirecektir. Hali hazırda, demiryolu sektörüne hizmet veren özel sektör kuruluşları, uzman personel istihdamını yine TCDD’ de çalışmış, tecrübe sahibi kişiler arasından karşılamaktadır. Zaman içerisinde girişimlerin artması, uzman personel eksikliklerini ön plana çıkarabilecek ve bu durum iş veriminde azalma şeklinde kendini gösterecektir. Bu bakımdan, insan kaynakları yönetim anlayışının, arz ve talep dengeleri gözetilerek, sürdürülebilir bir yapıya kavuşturulması hedeflenmelidir. Bu hedef doğrultusunda, sektörel bilgiye sahip uzman yetiştirilmesi için üniversitelerin daha fazla görevler üstlenmesi gerekmektedir. Çalışan bireyler için ise hem akademik hem de iş tecrübesine dayalı yurt içi ve yurt dışı yönelik fırsatlar oluşturulmalıdır.
Diğer taraftan, Ülkemizde meslek standartları ve yeterliliklerine dayalı eğitim ve belgelendirme sistemi çalışmaları yeni başlamıştır. Henüz, gerekli mesleki yeterliliklere sahip hazır ve belgeli bir iş gücü piyasası oluşmamıştır. Başta TCDD olmak üzere tüm demiryolu sektörü paydaşları, ihtiyacı olan işgücünü hizmet içi eğitimler ile yetiştirmektedir. Küreselleşen dünyada, kamu ve özel sektör kuruluşlarımız başka ülkelerde demiryolu inşaatı ve işletmeciliği alanlarında iş yapmaktadır, ihalelere girmektedir. Bu işler için açılan ihalelerde, şirketlerin çalıştıracağı personelinin sertifikalı olması koşul olarak tanımlanmaktadır. Ülkemizde bu alandaki eksiklikler, yurtdışı ihalelerde de sorun oluşturmakta ve kuruluşlarımız personelini belgelendirmek için yabancı belgelendirme kuruluşlarına önemli miktarlarda paralar ödemektedirler.
Diğer yandan, Ülkemiz işgücünün belgeli olmaması yabancı ülkelerdeki iş fırsatlarında belgeli işgücü karşısında vatandaşlarımız aleyhine dezavantaja neden olmaktadır.
Demiryolu meslek elemanlarının eğitimi ve belgelendirilmesi konusunda yapılacak çalışmalar, iç pazarda var olan ihtiyaçları karşılaması yanında, dış pazarlara da hizmet üreterek gelir getirici bir sektör halini alabilecektir. Demiryoluna özgü tüm mesleklere ait ulusal meslek standartları ve yeterlilikler;
•	Ulusal yeterlilikler çerçevesine uygun ve uluslararası geçerliliğe sahip olacak şekilde tanımlanmalı,
•	Bunun için demiryolu mesleklerini analiz edebilecek alan uzmanlarının, standart, yeterlilik ve belgelendirme konularında eğitimler sonucunda yetiştirilmeli,
•	Her meslek için tanımlanmış standart ve yeterlilikler temelinde geliştirilmiş eğitim programları, yetkili otorite tarafından onaylanmalıdır (tanınmalıdır),
•	Demiryolu meslek elemanlarını yetiştirecek özel sektör eğitim kuruluşlarının girişimciliklerini cesaretlendirecek ve yatırım yapmaya yöneltecek düzenlemeler yapılmalı,
•	Test ve belgelendirme hizmeti verecek kuruluşları yatırım yapmaya yöneltecek düzenlemeler yapılmalıdır.
Gelecek 10 yıllık dönemde, özel sektör girişimlerinin sadece yolcu ve yük taşımacılığı hususları ile sınırlı kalmayacağı düşünülmektedir. Özellikle nüfus yoğunluğu fazla olan şehirleri ve turizm bölgelerini birbirine bağlayan yüksek hızlı demiryolu hatlarının, Kamu-Özel Sektör İşbirliklerinin değişik modelleri ile özel sektör tarafından inşa edilmesi mümkün görülmektedir.
Bu bakış açısı ile dünya örnekleri incelendiğinde, demiryolu hatlarının yapımının gerçekleştirilmesi ve işletilmesi konusunda Hollanda, Fransa, İspanya, Tayvan, Avustralya’da başarılı uygulamaların varlığı dikkat çekicidir. Ancak, bu ortamın oluşturulabilmesi için bazı yasal düzenlemelerin yapılması, Devletin özel sektör girişimlerinin önünü açmak için risk paylaşımında daha etkin rol üstlenmesi gerektiği açıktır. Bu kalkınma planı döneminde; özellikle yüksek hızlı demiryolu hatlarının yapımı ve/veya işletilmesi konusunda en az bir hattın Kamu-Özel Sektör Ortaklığı modeli gerçekleştirilmesi sağlanmalıdır.
Demiryolu ulaştırma sektörünün geliştirilmesi için yapılacaklar,Türkiye’nin orta ve uzun vadeli hedeflerine ulaşmasının yolunu da açacaktır.
Unutulmamalı “demiryolu geleceğimizdir…”