ANASAYFA Köşe Yazarları NE ÖDÜL NE DE CEZA
NE ÖDÜL NE DE CEZA
Gamze Eser 19.12.2012 15:04:42
Çocuk yetiştirirken kesin yanlışlardan söz edebiliriz ama kesin doğrulardan söz etmemiz neredeyse imkansızdır. Akademisyenler ve fiilen öğretici konumunda olan uzmanlar, deneme-yanılma yoluyla bir takım, işe yaradığına inanılan yöntemler geliştirmişlerdir. Bunlardan ilk akla geleni ve yaygın olarak kullanılmaya çalışanı ödül-ceza yöntemidir. Bu yöntem, uygun zamanda, istikrarlı, kararlı ve doğru olarak uygulanmadığı taktirde çocuk üzerinde olumsuz davranış biçimleri yaratır ve anne-babaları daha zor durumla karşı karşıya getirir. Kısacası 'kaş yapayım derken göz çıkarmak'' sözünün anlamı tam olarak yerine getirilmiş olur.
Ödül de ceza da daha gerçekleşmemiş bir eylem için sunulmamalıdır. Çocuğa 'eğer yazılıdan 100 alırsan çok istediğin bilgisayarı alırım'' koşullamasındaki başarısız olma şansı bırakmama duygusu ile 'eğer tabağındakileri bitirmezsen televizyon izlemek yok'' koşullamasındaki çocuğa hissettirilen olumsuzluk aynıdır. Halbuki biz anne-babalar bunun doğru olduğunu düşünür ve içimiz rahat ederek bu yönteme başvururuz. Çocukta eğer'le başlayan her cümle aynı olumsuz duyguları uyandırır. İçinde başarısızlık, korku, eksiklik, koşul ve eleştiri barındıran eğer'li yaptırımlar, sağlıklı bireylerin yetişmesini engeller.
Çocuğunuzu dinlemek, davranışlarının nedenini izah etmesine izin vermek ve onun doğrularıyla toplumsal kurallar arasında uyumsuzluk varsa kişiliğine zarar vermeden kuralların konulma nedenlerini anlamasını sağlamak en doğru yoldur. Kuralların nedenlerini anlayan çocuk onlara uymakta zorlanmaz. Davranışlarımızla ona rehberlik ettiğimiz için sözle değil eylemlerimizle nelerin doğru nelerin yanlış olduğunu göstermeli, sorularına somut cevaplar vererek, mantıklı açıklamalar yaparak kuralara uymasını sağlamalıyız.
Yoğun bir iş temponuz olabilir. Çocuklarınıza vakit ayıramadığınız için duyduğunuz suçluluk hissinden ona verdiğiniz nedensiz armağanlarla kurtulmaya çalışıyor olabilirsiniz. Ancak, unutmamalısınız ki doğru uygulanmadığında ödül de tıpkı ceza gibi çocuğunuzun gelişimini engelleyebilecek bir güce sahiptir.
Ne ödül ne de ceza, sadece biraz anlayış, biraz sabır ve onlarla geçireceğiniz kaliteli zaman bir çok sorunu başlamadan çözebilecek anahtarlardır.