KÃ¶tÃ¼ Å�iir Enflasyonuna Bir Å�iir Tepkisi
Oscar Wilde, "Bir kinik her ÅŸeyin fiyatÄ±nÄ± bilen, hiÃ§bir ÅŸeyin deÄŸerini bilmeyen insandÄ±r." der. Kinik yerine FransÄ±zca da olsa "sinik" sÃ¶zcÃ¼ÄŸÃ¼nÃ¼ kullanmayÄ± seviyorum. "Sinik" TÃ¼rkÃ§emize daha Ã§ok yakÄ±ÅŸÄ±yor; bizden biri gibi duruyor; Ã¼stelik daha anlamlÄ±. SindiÄŸi yer, kendi bedeni. Kendi bedeni Ã¼zerindeki egemenlik, Ã¶ylelerine yetip artÄ±yor. DÄ±ÅŸ dÃ¼nyaya kapalÄ± ve doÄŸallÄ±ktan iyice uzak bÃ¶ylesi "sinik" bir ÅŸiir, ne yazÄ±k ki, II. Yeni ve onun kÃ¶tÃ¼ sÃ¼rdÃ¼rÃ¼cÃ¼leri tarafÄ±ndan TÃ¼rk ÅŸiirine ve okuruna dayatÄ±lmÄ±ÅŸtÄ±r. Bu yÃ¼zden "Ä°stanbul'un Hop, Å�iirin Pop Hali (Å�iir Ãœlkesi, 31. SayÄ±)" baÅŸlÄ±klÄ± yazÄ±mda -insana saygÄ± noktasÄ±nda iÃ§im yanarak- ÅŸu cÃ¼mlelere yer vermiÅŸtim: "DaÄŸlarca, Attila Ä°lhan, Ceyhun Atuf, Sunullah ArÄ±soy gibiler Ã§arÃ§abuk unutturulurken Ece Ayhan'dan el alan Enis Batur kulÃ¼bÃ¼nÃ¼n seÃ§kin Ã¼yeleri, bunalan bir toplumun karadeliklerinden gelen kozmik ve kaotik iniltileri ÅŸiirleÅŸtirdiler. Ã‡Ã¼nkÃ¼ onlar, havayuvarÄ±mÄ±zÄ±n yÄ±ldÄ±zlararasÄ± uÃ§an daireleriydiler. Her tarafÄ± "Å�iir UzayÄ± LaboratuvarÄ±"nÄ±n kobaylarÄ± sardÄ±. Ve ÅŸiirin migroslarÄ± da yeni Ã§aÄŸÄ±n koÅŸullarÄ±nÄ± ve hava durumunu dikkate alarak pazarlayÄ±p pazarlayÄ±p 'TarÄ±k GÃ¼nersel, MÃ¼mtaz Tuzcu, Mehmet YaÅŸÄ±n, Lale MÃ¼ldÃ¼r, Seyhan ErÃ¶zÃ§elik, Ergin YÄ±ldÄ±zoÄŸlu, Serdar KoÃ§ak, Bedirhan Toprak, Levent YÄ±lmaz, Nazmi AÄŸÄ±l, Hakan SavlÄ±, Mehmet Can DoÄŸan, Selim Temo, Elif Â…' sattÄ±lar."
BÃ¼lent Ã–zcan, benim bu saptamam ve yakÄ±nmamla Ã¶rtÃ¼ÅŸen bir ÅŸiiriyle karÅŸÄ±mda: "EOSEN"le. Ortak paydada buluÅŸan her sanatÃ§Ä± gibi Ã§ok ama Ã§ok keyifliyim. Benim bildiÄŸim BÃ¼lent Ã–zcan'Ä±n ÅŸiir dÃ¼nyasÄ±nÄ±, imgeyle zenginleÅŸmiÅŸ, ama imgeye boÄŸulmamÄ±ÅŸ bir iÃ§erik ve imbikten damÄ±tÄ±lmÄ±ÅŸ doÄŸal bir anlatÄ±m biÃ§imlendirir. Ä°ki ayrÄ± ÅŸiirinden alÄ±nan ÅŸu dizeler, beni doÄŸrulamÄ±yor mu? "Sahiplenerek yÃ¼rÃ¼dÃ¼ÄŸÃ¼n o Ã¶mÃ¼r var ya / Havada uÃ§uÅŸan gelincik tozlarÄ±dÄ±r." (Gelincik TozlarÄ±), "Bir imge oluyorsun bu ÅŸiirde / DokunduÄŸum an kanÄ±yorsun" (Ezgisi Mavi).
BÃ¼lent Ã–zcan gibi duyarlÄ± yÃ¼rekler kanarken, hangi Ã¶mrÃ¼ ve hangi ÅŸiiri sahipleneceÄŸini bilmeyenler, ne yazÄ±k ki ÅŸiirin ve TÃ¼rkÃ§e'nin hem yÃ¼reÄŸini hem beynini kanatÄ±yorlar. "Eosen" iÅŸte bu 'tanÄ±'nÄ±n ÅŸiiri:
Entelekyam benim kelaynak kuÅŸum
EpigramÄ±mÄ± yazan bozguncu tarih
EpikurosÃ§ularÄ±n ÅŸehveti kÄ±rbaÃ§layan o sanal havuzunda
KÃ¶snÃ¼l yarasalarÄ±n yÃ¼reÄŸi dursun
KÃ¼lÃ¼n altÄ±nÄ± Ã¶rten balinalara inat
GÃ¶ÄŸÃ¼n atlasÄ±nÄ± yorgan yapan yunuslar konuÅŸsun
EndamÄ±nda boy aynasÄ± gezdiren sÃ¼rahi
Kelebek kanadÄ±nda kÄ±rÄ±lsÄ±n
BuÄŸulanan buhranÄ±nÄ± ayÄ±r budaÄŸÄ±ndan
Ki ÅŸiirin yÃ¼z iki hÃ¶rgÃ¼Ã§lÃ¼ gÃ¶rÃ¼lmemiÅŸ buÄŸur senin
Bereket ÅŸiirin aynasÄ±nÄ± hohlayan hodbinlerden deÄŸilsin
Bu kavuran Hitit gÃ¶ÄŸÃ¼ altÄ±nda
HattuÅŸa'nÄ±n balkÄ±yan esrikliÄŸisin
Bitir artÄ±k bu ÅŸiiri daÄŸÄ± yardan uÃ§uran
SÃ¶ze siyanÃ¼r katan suyun Ã¶mrÃ¼ vurulsun
"Eosen" bir tepkinin ÅŸiiri; Ä°kinci Yeni'nin kÃ¶tÃ¼ birer sÃ¼rdÃ¼rÃ¼mcÃ¼sÃ¼ olan ÅŸairlere ve onlarÄ±n ÅŸiirlerine karÅŸÄ± bir tepkiyi somutlamakta. Genel anlamda, kÃ¶tÃ¼ ÅŸiir enflasyonuna karÅŸÄ± yazÄ±lmÄ±ÅŸ bir ÅŸiir de diyebiliriz "Eosen" iÃ§in. BÃ¼lent Ã–zcan'Ä±n ÅŸiir serÃ¼veninde daha Ã¶nce hiÃ§ rastlamadÄ±ÄŸÄ±mÄ±z bir ÅŸiirdir ayrÄ±ca. "Eosen", felsefi derinliÄŸi olan bir ÅŸiir. Mitolojiye, tarihe, antik Ã§aÄŸlara gÃ¶ndermeler yapÄ±yor. Å�airin, her sÃ¶zcÃ¼k Ã¼zerinde uzun uzun dÃ¼ÅŸÃ¼ndÃ¼ÄŸÃ¼ ve iyice yoÄŸunlaÅŸtÄ±ÄŸÄ± gÃ¶rÃ¼lÃ¼yor. BÃ¼lent Ã–zcan, "Eosen"den Ã¶nce kaleme aldÄ±ÄŸÄ± "Filler Kitap Okumaz Å�iir Yazar" baÅŸlÄ±klÄ± ÅŸiiriyle de aynÄ± konunun kapÄ±sÄ±nÄ± Ã§almÄ±ÅŸtÄ±. Okumadan ÅŸairliÄŸe soyunanlara, W. Whitman'Ä±n "Ã‡imen YapraklarÄ±"nÄ± ezmeye kalkanlara dÃ¶rt dÃ¶rtlÃ¼k acÄ± bir kinayeyle seslenmiÅŸti:"Harflerin gÃ¶vdesinden kan mÄ± sÄ±zar / ÃœrkÃ¼tÃ¼lmÃ¼ÅŸ sÃ¶zcÃ¼kler nereye kaÃ§ar / NasÄ±l taÅŸÄ±r zaman bunca yalanÄ± / Å�iir mi bu yazÄ±lan; neden, fakat; // Filler kitap okumaz ÅŸiir yazar!.."
"Eosen", Ã¼Ã§Ã¼ncÃ¼ yerbilimsel Ã§aÄŸÄ±n, yani memelilerin oluÅŸtuÄŸu dÃ¶nemin adÄ±dÄ±r; bu yÃ¼zden "insana giden ilk Ä±ÅŸÄ±klÄ± dal" olarak da nitelendirilebilir. Ä°lk oluÅŸanlar da o toynaklÄ±lardÄ±r, yani ÅŸu tekmeyi iyi savurmayÄ± bilenler. BÃ¼lent Ã–zcan, "Eosen"le ÅŸiirin Ã§aÄŸlar Ã¶ncesi doÄŸallÄ±ÄŸÄ±na mÄ± kÃ¼rek Ã§ekiyor, yoksa gÃ¼nÃ¼mÃ¼z ÅŸairlerine yÃ¶nelik "Eee! O Sen" yok musun sen sitemini, kÄ±saltÄ±p bir alarm sÃ¶zcÃ¼ÄŸÃ¼ olarak mÄ± sunuyor, ne dersiniz? Montaigne, bu durumu ne gÃ¼zel ifade ediyor: "BÃ¼yÃ¼k ÅŸiir muhakemenizi tatmin etmez, allak bullak eder."
"Entelekya" sÃ¶zcÃ¼ÄŸÃ¼yle, kanÄ±m o ki, hem laf ebesi aydÄ±ncÄ±klara, hani ÅŸu moda adÄ±yla entellere, hem o yÃ¼rek ehli "kemal-i evvel"lere gÃ¶nderme yapÄ±yor. O kemal-i evveller, bÃ¼tÃ¼n iÃ§inde yer almayÄ± erdem bilenler, eldeki olanaÄŸÄ± gerÃ§ekliÄŸe Ã§evirenlerdir; hani ÅŸu "Ete kemiÄŸe bÃ¼rÃ¼ndÃ¼m / Yunus diye gÃ¶rÃ¼ndÃ¼m" diyenler. "Kelaynak" sÃ¶zcÃ¼ÄŸÃ¼ ise TÃ¼rkÃ§eye daha yakÄ±n olduÄŸu iÃ§in -zaten tÃ¼rÃ¼nÃ¼n son Ã¶rnekleri de TÃ¼rkiye'de yaÅŸÄ±yor- ÅŸiirde iki yÃ¼zlÃ¼ bÄ±Ã§ak gibi duruyor; bir yÃ¼zÃ¼ kel ve fodullara bakÄ±yor, Ã¶bÃ¼r yÃ¼zÃ¼ soyunun son Ã¶rneÄŸi olan sanat erbaplarÄ±na. Hem "entelekya" hem "kelaynak" tam bir karÅŸÄ±tlÄ±ca (zÄ±t iham) Ã¶rneÄŸi; hem Ã¶vgÃ¼ hem sÃ¶vgÃ¼. BÃ¼lent Ã–zcan, laf ebesi grubundaki o ÅŸair dostlarÄ±, dÃ¼nÃ¼n "EpikurosÃ§ular"Ä±ndan el alÄ±p bugÃ¼nÃ¼n ÅŸairleriyle aynÄ± havuzda, Ã§Ä±plaklÄ±ÄŸÄ±n dayanÄ±lmaz cazibesinde fingirdeÅŸirken gÃ¶rÃ¼yor. Ã‡Ã¼nkÃ¼ EpikurosÃ§ular, sÄ±nÄ±r tanÄ±maz hazlara, sevinÃ§lere yÃ¶nelik bir yaÅŸamÄ± erek edinen fantezi tutkunlarÄ±dÄ±r. Oysa BÃ¼let Ã–zcan'Ä±n aradÄ±ÄŸÄ± ÅŸair, mutluluÄŸu, acÄ±dan kurtulmuÅŸ bir ruh dinginliÄŸinde arayÄ±p bulandÄ±r. AradÄ±ÄŸÄ± ÅŸiir ise hani ÅŸu epigramlardaki, taÅŸa kazÄ±nmÄ±ÅŸ, kalÄ±cÄ±, Ã¶zlÃ¼ ve Ã§arpÄ±cÄ± ÅŸiirdir. "Bu kavuran Hitit gÃ¶ÄŸÃ¼ altÄ±nda / HattuÅŸa'nÄ±n balkÄ±yan esrikliÄŸisin" dizeleri, bir bakÄ±ma onun arayÄ±p sorduÄŸu, dÃ¼nÃ¶zlem** tadÄ±nda ve epigram kÄ±vamÄ±nda iki dize deÄŸil mi?..
Bir ÅŸiirin anlamÄ±nÄ± deÅŸmeye, onu Ã§Ã¶zÃ¼mlemeye kalmak, ne denli doÄŸru bilmem. DoÄŸru bulmayanlarÄ±n baÅŸÄ±nda Ahmet HaÅŸim gelir. O, Ã¶teden beri simgeci bir ÅŸair olarak bilinir; ama kanÄ±mca o tam bir izlenimcidir. Ã‡Ã¼nkÃ¼ sÃ¶zcÃ¼klerle resim yapar. O halde bize, okura dÃ¼ÅŸen o resme alÄ±cÄ± gÃ¶zle bakmayÄ± bilmektir. Bir ÅŸiirin rengini sÄ±fatlar, figÃ¼rlerini adlar ve mecazlar, Ä±ÅŸÄ±k ve gÃ¶lge devinimini ise eylemler belirler.
SÄ±fatlar: Bozguncu, sanal, hodbin (bencil), kÃ¶snÃ¼l, ÅŸehvet, esrik, hÃ¶rgÃ¼Ã§lÃ¼, buhran, kÃ¼l altÄ±. TÃ¼m olumsuzluklar birikip bir araya gelmiÅŸ.
Adlar: GÃ¶k, daÄŸ, su, havuz, ayna, atlas, yorgan, bereket, kelebek, yunus, balina bir yanda; kelaynak, yarasa (bacaklarÄ± havada diÅŸi), buÄŸur (buÄŸra), kÄ±rbaÃ§, yar (uÃ§urum), siyanÃ¼r Ã¶te yanda. KarÅŸÄ±tlÄ±klarÄ±n, Ã§eliÅŸkilerin vurgusunu yapan, yansÄ±tmacÄ± sanata kapÄ± aralayan bir ÅŸiir dÃ¼nyasÄ±. AyrÄ±ca o bir oranlama (tenasÃ¼p) ustasÄ±; Ã§Ã¼nkÃ¼ birbiriyle iliÅŸkili sÃ¶zcÃ¼kleri buluÅŸturmaya Ã¶zen gÃ¶steriyor. Bir yanda memeliler (balina, yunus, yarasa) bir araya gelmiÅŸ, bir yanda "su" ve Ã§aÄŸrÄ±ÅŸtÄ±rÄ±mlarÄ± ( yunus, balina, havuz, sÃ¼rahi...
Eylemler: AyÄ±rmak, buÄŸulanmak, yardan uÃ§urmak, vurulmak, kavurmak, kÄ±rÄ±lmak, kÄ±rbaÃ§lamak, yÃ¼reÄŸi durmak, hizaya sokmak, Ã¶rtmek. KÄ±rgÄ±n, acÄ± Ã§eken ve bir o kadar da Ã¶fkeli bir yÃ¼reÄŸin atÄ±ÅŸÄ± duyuluyor. Adlar,sÄ±fatlar ve eylemler birlikte deÄŸerlendirildiÄŸinde Ã¶zlemleri boÄŸulmuÅŸ bir ÅŸairin dile yansÄ±yan dÃ¼nyasÄ± seriliyor gÃ¶zlerimizin Ã¶nÃ¼ne baÅŸtan aÅŸaÄŸÄ±ya. Å�airin son sÃ¶zleri: "Bu son olsun / Olsun" ise tam bir bÄ±kkÄ±nlÄ±k ifadesi, hatta ilenÃ§.
Ã‡Ä±kÄ±ÅŸ yolu, "buhranÄ± budaÄŸÄ±ndan ayÄ±rmak" somutlamasÄ±nda. AÃ§mazÄ±n daha fazla sÃ¼rmemesi, Ã§Ã¶zÃ¼mÃ¼n sÄ±kÄ±ntÄ±lÄ± olmamasÄ± dileÄŸiyle uyarÄ±sÄ±nÄ± yaparak bitiriyor ÅŸiirini. Hani ÅŸu halk deyimindeki "odunu budaÄŸÄ±ndan, kadÄ±nÄ± dudaÄŸÄ±ndan"da Ã¶nerilen doÄŸal Ã§Ã¶zÃ¼mle. Ã‡Ã¶zÃ¼mÃ¼, bir de ÅŸiir dilinin akÄ±cÄ±lÄ±ÄŸÄ±nda gÃ¶rÃ¼yor. Bu yÃ¼zden ulamalara, sesin ahengine Â–asonans ve aliterasyona-, gelenekten gelen soylu anlatÄ±ma yaslanÄ±yor. BÃ¶yle bir anlatÄ±mÄ±n damÄ±ttÄ±ÄŸÄ± "EndamÄ±nÄ± boy aynasÄ±nda gezdiren sÃ¼rahi / Kelebek kanadÄ±nda kÄ±rÄ±lsÄ±n" dizelerinde, o bildik kadeh, sÃ¼rahi belli gÃ¼zel imgesine gÃ¶z kÄ±rpÄ±yor. Ã–zetle ÅŸiirimizin yaÅŸadÄ±ÄŸÄ± aÃ§maz karÅŸÄ±sÄ±nda, her ÅŸairin, yapacaÄŸÄ± ilk ÅŸeyin, Ã¶zeleÅŸtirinin kapÄ±sÄ±nÄ± Ã§almak olduÄŸunu sÃ¶ylÃ¼yor. BÃ¼lent Ã–zcan'la aynÄ± eÅŸikte buluÅŸmaktan mutluyum. Ben ÅŸuna inanÄ±r, ÅŸunu sÃ¶ylerim: "OkumanÄ±n, evrensel birikimi Ã¶nemsemenin ve coÄŸrafyanÄ±n, ÅŸiirin Ã§Ã¶zgÃ¼sÃ¼ olduÄŸuna, dilinse atkÄ±yÄ± oluÅŸturduÄŸuna inanÄ±yorum. AtkÄ±nÄ±n sÄ±klÄ±ÄŸÄ±nÄ± ayarlamak ve rengini vermek ozanÄ±n yeteneÄŸi." BÃ¼lent Ã–zcan'da gÃ¶rdÃ¼ÄŸÃ¼m bÃ¶ylesi bir yeteneÄŸe katkÄ±, olsa olsa neyi okuyacaÄŸÄ±nÄ± iyi bilen okurun gÃ¶revidir.
SeÃ§ici okura her zamandan daha Ã§ok gereksinim duyulan gÃ¼nleri yaÅŸÄ±yoruz. Dilimiz ve ÅŸiirimiz elden gidiyor. Onlar elden giderse bizi biz yapan deÄŸerlerimiz, kimliÄŸimiz iÅŸportaya dÃ¼ÅŸecek; sÃ¶zÃ¼n Ã¶zÃ¼ biz elden gideceÄŸiz. Okur iyi bilmeli ki, ÅŸiÅŸirilmiÅŸ bu ÅŸiir dÃ¼nyasÄ±nÄ±n balonu, bir gÃ¼n mutlaka patlayacak. Bunun iÃ§in de okurun, ÅŸiire ve okumaya kÃ¼smeden, iyi ÅŸiiri, BÃ¼lent Ã–zcan'larÄ± okumakta Ä±srar etmesi gerekiyor. Ã‡ivisi Ã§Ä±kmÄ±ÅŸ bu ÅŸiir dÃ¼nyasÄ±na Ã§ivileme bir tepkidir "Eosen". Å�afak tanrÄ±sÄ± "Eos", bu kez elini Ã§abuk tutmuÅŸa benziyor; Ã§Ã¼nkÃ¼ "Eosen"de, sÃ¶ken ÅŸafaÄŸÄ±n ilk aydÄ±nlÄ±ÄŸÄ±nÄ± gÃ¶rÃ¼yorum. BÃ¼lent Ã–zcan, olup biteni fark eden, ÅŸafaÄŸÄ±n rengini vurmaya Ã§alÄ±ÅŸan iÃ§imizden bir ÅŸiir emekÃ§isi. "Sabah Olursa" diyen Tevfik Fikret'e inancÄ±mÄ± koruyarak, "O ÅŸafak, okurun ve ÅŸairin alÄ±nterinin Ä±ÅŸÄ±ltÄ±sÄ±nda, elbet 'sabah'Ä±na kavuÅŸacak." diyorum.
* Tahsin Å�imÅŸek / "KÃ¶tÃ¼ Å�iir Enflasyonuna Bir Å�iir Tepkisi"; Olay Gazetesi, 17-21 Haziran 2005, Londra; Eski Dergisi, EylÃ¼l - Ekim 2005, Ä°stanbul; Denizsuyukasesi, KÃ¼ltÃ¼r Sanat Edebiyat Fanzini, EylÃ¼l - Ekim 2005, sayÄ±: 10, Ä°zmir; Kuyudaki Koro Dergisi, Ekim 2005, sayÄ±: 5, KahramanmaraÅŸ
** "DÃ¼nÃ¶zlem"i nostalji yerine kullanÄ±yorum, umarÄ±m nostaljiyi karÅŸÄ±lÄ±yor. TÃ¼rkÃ§e tutkunlarÄ±nÄ±n kullandÄ±ÄŸÄ±nÄ± gÃ¶rmek en bÃ¼yÃ¼k dileÄŸim.