Prematüre Bebekler İçin Testler,Bakım,Tedavi, İlaçlar
ERKEN DOĞAN BEBEKLER İÇİN YAPILABİLECEK OLAN TESTLER VE TEŞHİS
Prematüre bebekler için olası testler şunlar olabilir:
• Nefes ve kalp atış hızını belirleyen monitör. Bebeğin solunum ve kalp hızı sürekli olarak izlenir. Kan basıncı okumaları ise çok sık yapılır.
• Sıvı giriş ve çıkış. Bebeğinizin beslenme ve damar yoluyla aldığı sıvı ile altına kaçırdığı ve testler sırasında verdiği sıvılar sürekli izlenir ve karşılaştırılır.
• Kan testleri. Bebeğinizin kanındaki kalsiyum, glikoz ve bilirubin düzeylerini kontrol etmek için topuktan veya damardan kanı alınır. Alınan kan örneği ile kandaki kırmızı kan hücre sayısı ölçülerek anemi kontrolü de yapılır. Eğer doktorlar daha sık bir şekilde bebekten kan alınmasını gerekli görürlerse, damar yolu açılır.
• Ekokardiyogram. Bu test ile bebeğinizin kalp fonksiyonları ile ilgili sorunlar tespit edilmeye çalışılır. Bunun için ultrason cihazı kullanılır. Anne karnındaki bebeğin görüntülerini çeken ultrason cihazı gibi bu cihaz da monitöre hareketli görüntüler göndermek üzere ses dalgalarını kullanır.
• Ultrason taraması. Ultrason taramaları genellikle bebeğin beyninde kanama veya sıvı birikimlerini kontrol etmek için ya da sindirim sistemindeki organları kontrol etmek için kullanılır.
• Göz muayenesi. Bir göz doktoru bebeğinizin göz retinasını inceleyerek retina tabakasında erken doğumdan kaynaklı kusurların (prematüre retinopatisi) olup olmadığını inceleyecektir.
Bebeğinizde meydana gelen komplikasyonlara bağlı olarak daha farklı testler de istenebilir.
TEDAVİ VE İLAÇLAR NELER OLABİLİR?
Hastanelerde yeni doğan bebekler için belli bir süre yoğun bakım ünitesi hizmeti sağlanmaktadır.
Bebeğin durumuna göre özel bazı tıbbi destekler uygulanabilir:
• Kapalı beşikte kalma. Bebeğinizin normal vücut ısısını korumaya yardımcı olmak için sıcak ve kapalı bir plastik beşik tarzı ortamda tutulur. Daha sonra, ilgili personel bebeğinizi tutmak için “kanguru” diye tabir edilen bir şekilde tutmanızı sağlayacaktır. Bebek ile annenin cilt teması sağlanmış olur.
• Bebeğinizin hayati vücut değerlerinin izlenmesi. Değerlerin alınabilmesi için sensörler bebeğin vücuduna yapıştırılır. Kan basıncı, kalp hızı, solunum ve vücut ısısı gibi değerler bu şekilde izlenir. Bebeğin nefes alışverişine yardımcı olmak için bir vantilatör kullanılabilir.
• Beslenme tüpü sağlanması. İlk başta bebeğinizin sıvı ve besin ihtiyacı bir tüp aracılığıyla sağlanır. Daha sonra anne sütü bebeğinizin burnundan ince bir tüp yardımıyla midesine gönderilir. Bebeğin emme gücü yeterli seviyeye ulaştığında ise emzirme ile ya da biberonla beslemek mümkündür.
• Sıvı Yenileyicisi. Bebeğiniz yaşı ve sağlık koşullarına bağlı olarak, her gün belirli bir miktarda sıvı almak zorundadır. Doğum ekibi bebeğin sodyum ve potasyum düzeylerini yakın takip altında tutarak vücuttaki sıvı seviyelerini izleyecektir. Eğer sıvılara ihtiyaç varsa, bunlar damar yoluyla verilecektir.
• Bilirubin ışıkları altında zaman geçirilmesi. Bebekte tespit edilen sarılık tedavisi için, bebek bir süre Bilirubin ışıkları olarak bilinen ışıklı bir ortamda tutulur. Bebeğin karaciğeri yeterince işleyemediği için ışıklar fazla miktardaki bilirubinlerin yakılmasına yardımcı olur. Bilirubin ışıkları altında iken, bebeğinize koruyucu bir göz maskesi takılır.
• Kan nakli yapılması. Prematüre doğan bebekler az gelişmiş sistemlerinden dolayı yeterli miktarda kırmızı kan hücreleri üretemedikleri için kan nakli gerekebilmektedir. Özellikle bir çok kan testi nedeniyle kan miktarındaki azalma da kan nakli yapılmasını gerektirir.
Bebeğe verilen ilaçlar erken doğumla dünyaya gelmiş bebeğin vücudunu olgunlaşmaya ve gelişmeye teşvik etmeye yöneliktir. Bu sayede akciğer, kalp ve diğer dolaşım sistemi elemanlarının fonksiyonlarında düzelme olması hedeflenir. Bebeğinizin durumuna bağlı olarak verilen ilaçlar aşağıdakileri içerebilir:
• Akciğere şırınga ile verilen özel bir sıvı sayesinde akciğer yüzeyinin gerginleşmesi ve olgunlaşması sağlanmaya çalışılır.
• Özel bir aerosol ile solunum ve kalp atımının güçlendirilmesi amaçlanır.
• Eğer bebek bir enfeksiyon geçirmişse ya da geçirme riski taşıyorsa, antibiyotik verilir.
• İdrar çıkışında artışa yol açan ilaçlar verilerek akciğere ve dolaşıma yardımcı olması sağlanır.
Erken doğan bebeklerde bazı özel durumlar ve komplikasyonlar geliştiğinde ameliyat zorunlu olmaktadır. Ameliyat gerektiren özel durumlar şunlardır:
• Beslenme sorununu tedavi etmek için,
• “Enterokolit Nekrotizan” ile bağırsakların hasarlı kısmının kaldırılması,
• Kalbe yakın bir damarın tıkanması olan “Patent duktus arteriozus” durumunda ilaçlar işe yaramadığında ameliyat yapılması,
• Anormal kan damarı gelişimi olan “Prematüre retinopatisi” durumu. Lazer kullanılarak anormal damarlar düzeltilmeye çalışılır. Görme kayıpları önlenmeye çalışılır.
• Hidrosefali kötüleşmesi durumunda plastik bir tüp kullanılarak beyindeki fazla sıvı boşaltılır.
Bebeğin eve götürülmesi:
Bebeğiniz aşağıdaki şartları sağlıyorsa eve götürülmek için hazır demektir.
• Herhangi bir destek olmadan rahatça nefes alıp verebiliyorsa,
• Vücut ısısı istikrarlı şekilde normal düzeylerde korunuyorsa,
• Anneden meme ile ya da biberonla beslenebiliyorsa,
• Düzenli olarak kilo almaya başladıysa artık hastane şartlarından kurtulabilir.
Bazı durumlarda yukarıda sayılan sağlık şartlarından biri sağlanamazsa yinede bebek eve gönderilebilir. Ancak ailesinin yakın takibinde tutulmak şartıyla. Hastaneden taburcu olmadan önce evde bebeğe nasıl bakım yapılacağı ve nelere dikkat edilmesi gerektiği hususunda hemşirelerden öneriler alınabilir.
YENİ DOĞAN BEBEK İÇİN EV ORTAMI NASIL OLMALI?
Bebeğinizi hastaneden alıp eve geldiğinizde bir anne olarak kendinizi rahatlamış heyecanlı ve belki de biraz endişeli hissedebilirsiniz. Eve geldikten sonra ev şartlarının anne ve bebek için düzenlenmesi gerekmektedir. Evde bebek bakımı ile ilgili aşağıdaki önerileri dikkate alabilirsiniz:
• Bebeğinize nasıl bir bakım uygulayacağınızı öğreniniz. Bunun için hastanedeki doğumdan sorumlu ekip ya da hemşirelerden bilgiler edinebilirsiniz. Eğer bebeğinize ilaçlar verecekseniz, belli vücut değerlerini izleyecekseniz ve bebeğe oksijen tedavisi uygulayacaksanız daha fazla dikkat etmeniz gerekir. Çünkü ilaçlar ve tıbbi prosedürlerde talimat verildiği şekilde tedaviye devam etmelisiniz.
• Bebeği besleme konusunda bilgi alınız. Anne sütünün yanı sıra zenginleştirilmiş besinlerin gerekli olup olmayacağı ve bebek mamasının ne kadar erken verilmesi gerektiğini sağlık ekibinden sorunuz. Prematüre bebeklerin genellikle daha az yemek yediğini ve diğer bebeklere göre daha sık beslenmeleri gerektiğini akıldan çıkarmamak gerekir. Erken doğan bebekler aynı zamanda diğer bebeklere göre daha çok uyurlar ve bazen yemek sırasında da uyurlar. Bebeğinizin ne kadar ve ne sıklıkta yemek yemesi gerektiğini öğreniniz.
• Bebeğinizin sağlığını koruyun. Prematüre bebeklerin ciddi enfeksiyonlara yakalanma riskleri normal şekilde doğan diğer bebeklere göre daha fazladır. Bu nedenle bebeğin kalabalık yerlerden mümkün olduğunca uzak kalmasına ve temas edecek kişilerin ellerinin temiz olması gerektiğine dikkat ediniz. Prematüre bebeklerde akciğer ve solunum yollarının ciddi enfeksiyonlardan korunmasına yardımcı olunması için “palivizumab (Synagis)” adlı bir enfeksiyon önleyici ilaç tavsiye edilebilir.
• Düzenli olarak bebeğin kontrollerini yaptırınız. Bebeğinizin ne kadar sıklıkta hastanede kontrole gelmesi gerektiğini ilgili sağlık personellerine sorunuz. Prematüre bebekler gelişimlerinin görülmesi ve izlenmesi amacıyla haftada ya da iki haftada bir sağlık kurumuna gösterilmelidir. Herhangi bir tıbbi desteğin gerekli olup olmayacağı bu kontrollerde tespit edilir.
• Aşılarını ihmal etmeyin. Erken doğan bebeklerde aşılarının planlandığı zamanlarda yapılması gerekmesine rağmen bazen ebeveynler tarafından ihmal edilebilmektedir. Bebeğin aşılarının yanı sıra evdeki diğer bireylerin de girip gibi aşılarını olmaları sağlanarak bebek dolaylı yoldan hastalıklardan korunmaya çalışılmalıdır.
• Bebeğin gelişiminde gecikmeler olup olmadığını inceleyin. Hastane kontrollerinde bebeğin gelişimi incelenir. Ancak evde de kendiniz bebeğin gelişimini takip etmelisiniz. Gelişim açısından riskli olduğu düşünülen bebekler için ileri tetkik uygulamaları, erken müdahale ve gerekirse sevk işlemleri başlatılır.
PREMATÜRE BEBEKLERİN BAKIMI İLE NASIL BAŞA ÇIKILIR?
Prematüre bebeklerin bakımı fiziksel ve duygusal açıdan yorucu olabilir. Bebeğinizin sağlığı ve uzun vadeli etkileri konusunda endişeli olabilirsiniz. Anne olarak kendinizi kızgın, suçlu ya da bunalmış hissedebilirsiniz. Aşağıdaki önerilerden bazıları bu zor zamanlarınızda yardımcı olabilir:
• Bebeğinizin durumu hakkında her şeyi öğrenin. Annelerin çoğu genellikle erken doğum ve bebeğe olan olumsuz etkileri konusunda fazla bilgiye sahip değillerdir. Bu nedenle annenin bebeğin doktoru ile ve gerekirse başka sağlık görevlileri ile konuşarak prematüre bebekler hakkında her şeyi öğrenmesi faydalı olacaktır. Bilgi için basılı ve sanal yayınlara da başvurulabilir. Telefonla ya da internet üzerinden uzmanlardan da görüş alınabilir.
• Anne olarak kendinize de iyi bakın. Sağlıklı gıdalar yiyerek ve yeterince dinlenerek daha güçlü olmaya çalışmalısınız. Bu şekilde kendinizi daha iyi hissedecek ve bebeğinizle de daha iyi ilgilenebileceksiniz.
• Süt pompası kullanın. Bebeğiniz kendisi memeden süt emmeyi öğrenene kadar bir süt pompası kullanın. Süt pompasının nasıl kullanılacağı ve sütü nasıl saklayacağınızı hastane personelinden öğreniniz.
• Etrafınızdakilerden destek alınız. Bebeğinizle daha fazla ilgilenebilmek için yemek yapma, temizlik ve getir götür gibi ev işlerini arkadaş veya ailenize yaptırınız.
• Günlük tutun. Bebeğinizin gelişimi ile ilgili ayrıntıları ve kendi duygu ve düşüncelerinizi kaydettiğiniz bir günlük tutunuz. Bu şekilde haftadan haftaya değişiklikleri izleme şansınız olacaktır. Günlüğe bebeğinizin fotoğraflarını da ekleyebilirsiniz.