gönderen TurkmenCopur » 28 Ara 2010, 01:16
Eski Türk «Şu» rivayetine göre, ilk Aryani istilası ve baskısı sonunda doğuya çekilmiş olan Türk kabilelerinin az sonra geri dönüp gelen hükümdar «Şu» nun (yani bu isimdeki sülalenin) idaresinde Çu havzasında eski hakimiyetlerini yeniden kurmuşlardır. Her halde M. ö. 8 inci asırda merkezi Ortatiyanşan'da olan büyük bir Saka devleti mevcuttu. Siyasi teşekkül ismi olarak «Şu» ismi yerini «Saka» ya bırakmış görünüyor. Bu iki isim büyük hakim milletin iki şubesinin ismi olabilir. Çünkü Türklerde bunu andıran mith'ler de vardır.
Sakalar devrinin başlangıcı «tarih öncesi» nden «ön tarih» devrine geçişi arzeder, sonrakisi artık tarihtir. Gerçi Aristeas buralarda muhtelif kavimler yaşadığından bahsederken aralarında bir siyasi birlik olduğunu anlatmamıştır. Buna rağmen ben bu Saka devletinin Çin sınırlarından Tuna'ya kadar uzanan, fakat parçalan arasında bağlantıları gevşek bir teşekkül olduğunu zannediyorum. Bu milletin bir kolu, tıpkı Hunlar, Göktürkler ve Moğollar zamanında olduğu gibi, Doğuavrupa'yı istila etti. Yunan müellifleri Sakaları, daha başka bir çok kavimleri ihtiva eden «Skit» camiasının en kudretli zümresi biliyorlar, bununla beraber Saka ismi ile Ortaasya'da hakim milleti ve onların Önasya'ya, şimdiki Azerbaycan'a geçen kısmını tesmiye ediyorlar, Doğuavrupa'dakilerini ise sadece «Skit» ismiyle anıyorlar. Sakalar Doğuavrupa'ya gelirken Şimali Kafkasya'da oturan Kimmerleri Kafkasya cenubuna ve Küçükasya'ya doğru kovalıyorlar. Yunan müellifi PROKOPİUS bu Kimmerleri muahhar Bulgarların ceddi gösteriyor, nasıl ki, «İran - Hazar rivayeti» de Bulgarların ceddi olarak «Kimari» lerden bahseder, fakat bunu teyit edecek başka bir delil yoktur. Zamanımızda Skitlerin menşei ve kültürleri meselesi ile uğraşan E. MİNNS, H. TRİEDLER ve LAUFER gibi, ben de bu kavmin hakim tabakasının Türk olduğu kanaatındayım. Bunların hayat tarzı, kıyafet ve simaları, adat ve ahlakları hakkında HİPOKRATUS tarafından verilen malumat Hunlar ve Göktürkler hakkında yazılanların aynidir. Akideleri, defin merasimleri ve adatları Altaylılarınkinin aynidir. Bunlar Türk «dermeev» lerinde, yani keçeden mamul kubbeli çadırlarda (çoğunca bunların tekerleklilerinde) yaşamışlar. Bu nevi «dermeev» leri Türklerden alarak benimsemiş olan bazı Ortaasya İranilerinde (Afganistan'da Bedehşan Taciklerinde ve Nevruzi kavminde) bu evlerin aksamına ve şekillerine ait zengin ıstılahın İranca olmayıp kamilen Türkçe olması bu evlerin Türk milli malı olduğunu gösterdiği gibi Araplar da bunları ancak «qubba Turkiya», yani «Türk çadırı» bilmişlerdir. Eski Skitlere tabi olan Alan-As göçebeleri de, AMMİANUS MARCELLİNUS'ın dediğine göre, ne çadır, ne de alaçuk bilirler, yalnız üstü ağaç kabukları ile örtülmüş arabalarda yaşarlar» dı. Skitler Türk kavimleri gibi kımız içerler ve südü kurutarak «kurut» yaparlardı, akideleri şamani idi, yabancılara karşı müdafaası zahmetli ve iç niza'ların başlıca sebebi diye mal-mülk toplamaktan kaçınırlardı. Düşmanlarına karşı mertçe savaşan, dahilen feragat sahibi, samimi, sade insanlar diye tanıdıkları Skitlerden Homeros ve diğer bazı eski Yunanlılar «kımız içer, emlaksız Skitler» diye idealize ederek bahsetmişlerdir. Bunun gibi İskender'in Türkistan seferine ait rivayetlerde de bu ülkede azla kanaat ederek emlaksiz yaşıyan «Tercüman» (Terguman, yani Türküman) kavmi ile İskender arasında içtimai hayat gayelerine dair münakaşalar cereyan ettiği VAHAŞ, BN MÜNEBBİH ve TABERİ'nin nakillerinden öğrenilmektedir.
Doğuavrupa'daki Skitler idareleri altına aldıkları Aryani kavimler muhitinde bir ince hakim millet tabakasını teşkil etmişler ve ekserisi yerleşik olan bu milletler arasında yavaşça milliyetlerini kaybetmişlerdir. STRABON bunların M. ö. 7 nci asırda yaşıyan ideal rahipleri Abaris (Avarü) zamanındaki neşeli, sade ve samimi olan ahlaklarının artık bozulmuş, değişmiş olduğunu zikretmiştir. Bunları kendi çokluklarında eriten başlıca kavim sıfatiyle zamanımızın bir çok müellifleri İranlı Alanları anarlar. Fakat bir kısmı Kuban-Azak taraflarında, diğer kısmı Amuderya havzasında (Horezmin garbinde) ve sair yerlerde yaşıyan Alanları daha AMMİANUS MARCELLİNUS (XXX, 2) dağınık ve perişan bir kavim olarak tavsif eder. Bunlar Türk kavimlerini eritecek vaziyette değildiler. Zaten. Hunlar zamanmda Türk devlet ve ordu işlerine karışarak Türk usullerini benimsemişler ve reislerine «khakan» lakabını vermişlerdi. Bir çok yerde de bu Alan-As'lar ilerde de bahsedeceğimiz veçhile kendileri Türkleşmişlerdir. Bence Avrupa Skitleri en çok Slav ve Grek unsuru arasında, Kırım yarımadasında «Küçük Skit» ismi ile yaşıyan ve bu adaya kendi ismini veren Tavrlar Cermen ve Grekler tarafından yudulmuştur. Küçükasya'ya seferler yapan Sakalılar ve son Karadeniz Skitlerinin şahıs isimleri, muahhar Kırım hanlarının ve Anadolu Selçuklularının isimleri gibi, yabancı dillerden alınmış görünüyor. Fakat ayni Karadeniz Skitleri dilinde bir balık ismi olan Karım paluk kelimesi ve Azak Denizinin, ilk yarısı deniz demek olduğu PLİNİUS SECUNDUS tarafından izah edilen Temerinda şeklindeki ismi Türkçedir. Bü temer kelimesini K. ZEUSS Macarca tenger, yani tengiz (deniz) sözü ile birleştirmiştir ki, Lir Türkçe bir kelime demektir. Bu Skitlerin kabile isimleri olan Targutae, Skolot ve Paralat kelimeleri de Türk, Çigil ve Barulaisimlerinin T li cemi şekilleri, yani Türküt, Sikilüt ve Barulat demek olması pek mümkündür. Hakkında çok fikirler yazılan Skit kelimesi Çengizin ilk dayandığı kabilelerden «Sakait» kabilesinin ismi gibi Saka isminin T li cem şekli olması hatıra geliyor.
1) Fergane, Ortatiyanşan ve Kaşgar taraflarında,
2) Aral Gölü ve Hazar Denizi aralarında,
3) Şimdiki Rusya'nın güneyinde yaşıyanlarını bu hakim milletin üç gurupu olarak tanımışlardır. Büyük Dara'nın kitabesinde böyledir , Miladdan önce 8-7. asırlarda Doğuavrupa, Önasya ve Çin sınırları arasında cereyan eden ve tek bir devlet tarafından idare olunan siyasi hayatın merkezi, Ortaasya olduğunu biz, ancak İran ve Türk destanlarından öğrenebiliyoruz. Bunların Çin hududunda aynı 7. nci asırda Tik'lerle temasta bulundukları, oradaki Jung'ların bir kısmının «Şii'lerin Jungu» tesmiye edildiği, yani bu Jungların bir kısmı Sakaların doğu kolunu teşkil eylediği, Çin kaynaklarından öğrenilmektedir.
Türk destanlarında «Tunga Alp Er», İran destanlarında «Afrasyab» adı ile tanınan kahramanı, bu büyük Saka devletinin en şevketli devrini ve sukut çağını yaşatan büyük kahramanı olarak kabul ediyoruz. Bu destanın Türk rivayetlerinde Tunga Alp adı ile, Türk hükümdar sülalelerinin büyük atası, onun akraba ve evladı, onun kültü anlatılmaktadır, İran rivayetlerinde de, Afrasyab'm, İranlılar ile olan maceraları, İran hükümdarı Keyhusrev (Medya hükümdarı Kiyaksares) tarafından yenildikten sonra, onun tarafından Tiyanşanda Koçkarbaşı ve Kimekler ülkesi, yani Altaylara kadar takip edilmesi, nihayet Azerbaycan'da Keyhusrevin eline geçerek öldürülmesi ve kendisinden sonra oğullarının devri anlatılmaktadır.
Sakalar hakimiyetinin bu altın devrinin, büyük Saka fatihinin Medya hükümdarı Kiyaksares tarafından M. ö. 625 te yenilerek ele geçirilip öldürülmesi neticesinde sona erdiği hakkında. Asuri kitabe ve Yunan kaynaklarında verilen malumat ile Çinlilerin M. ö. 623 te Su. yani Saka devletinin 12 kırallığını zapt ve işgal eylediklerine dair Çin kaydı, Türkistan tarihine dair ilk müsbet tarihi malumat olarak kabul edilmelidir. Bu Çin kaydı hakkında, çiniyatçı DE GROOT da. «Türkistan'a ait. vesikaya müstenid itimada şayan ilk tarihi haber» demiştir.
M. ö. 530 da İran Akhemen padişahı Kirus ve 485 de Büyük Dari. Türkistan'a sefer icra ettiklerinde, Sakaların hükümdarlığı devam et i'.ekte idi, burada, Afrasyab (Tunga Alp) ın oğullarının hükümdarlığına dair İran rivayetleri tarihi kayıtlara uymaktadır.