Baltaş Grubu - Tedbirsiz İyimserlik
Bu boyuttaki tedbirsiz iyimserliğin temelinde, her şeyden önce büyük şirketleri yönetenlerin, kendilerini her türlü olumsuz habere kapattıkları sanal bir dünyada yaşamaları vardı. Motivasyonel konuşmacılar tarafından beslenen dünya görüşleri ve şişirilen egolarıyla CEO denilen bu kişiler, dünyanın ve ABD’nin gerçeklerinden kopuk yaşıyorlardı. örneğin Lehman Brothers’ın CEO’su Richard Fould, kendini "duygusal" bir insan olarak tanımlıyor ve kararlarında ona içgüdülerinin yol gösterdiğini söylüyordu. Aynı dönemde Larry King’in programına konuk olan motivasyon gurusu Tony Robbins, finans dünyasının en tepesinde yer alan 10 yöneticiye 16 yıldır yol gösterdiğini gururla anlatıyordu.
Mortgage ve hedge fon (türev ürünler) denilen sanal yatırım araçları üzerine kurulu finans endüstrisi, varsayımlar üzerine hayali değerler üretiyor, gerçekte olmayan bu değerleri, yeniden değerlendiriyor ve bunları, Rhonda Byrne’ın "Sır" (The Secret) ındaki "çekim yasası" anlayışına göre yönetiyordu. Basitleştirerek özetlersek, beş yıldan fazla finans dünyasına egemen olan anlayış "içgüdüler"e dayanıyor ve bu kurumlar, "iyi düşünürsen iyi olur" beklentisiyle yönetiliyordu. Bugünden bakınca, inanılması güç olan bu durumun adına "tedbirsiz iyimserlik" değil, "kör iyimserlik" demenin daha doğru olacağı aşikardır.
Jack Welch’i beş defa dinleme şansım oldu. Her seferinde ona yönetilen, "Ceo’ların bu kadar çok para kazanmalarını doğru buluyor musunuz?" sorusuna hep aynı cevabı vermişti: "Bu onun ne kazandırdığına bağlı.". çünkü kendisi de, GE’den emekli olurken 2,1 milyon dolar yıllık gelir, şahsına tahsis edilen şirket jeti, dünyanın farklı yerlerindeki sekiz evinin GE tarafından korunması ve de ABD başkanlarına yakın bir koruma ordusu sağlanmıştı.
Ekonominin hesaba dayandığı ve sayılara dayalı tahminlerle yönetildiği doğru değildir. Ekonomi en az sayılar kadar "beklenti"lerle yönetilir. Bu da psikolojinin alanına girer. Beklenti satan ve en iyi koşullardaki getiriyi önümüze süren yatırım danışmanlarına veya makro politiği yönetenlere, işler yolunda gitmediği takdirde, sonuçların ne olacağını sormak için "yararlı paranoya" geliştirmeye ihtiyaç vardır.
Tedbirsiz iyimserliğin kaynağını akıl ve gerçek dışı kabullerden alan gerçek dışı görüşlerin ve sahte din haline gelen "Olumlu olalım, birbirimizi sevelim ve çekim yasası bizi iyiliklere çeksin" anlayışının alternatifi ne olmalı? Hiç şüphesiz kötümserlik ve karamsarlık değil. çünkü kötümserlik ve olumsuz düşünce de, "iyi düşünelim-iyi olalım" görüşü gibi gerçek dışı ve zehirleyici olabilir. çünkü duygu durumumuz algımızı etkiler. Böylece gerçekçi olmayan iyimserlik, her şeyin iyi olduğu ve iyiye gideceği illüzyonunu, kötümserlik de benzer şekilde olumsuz yönde bir kısırdöngüyü doğurur.
Bunu gerçek hayata uyarlayabilmek için sahte guruların ve eğitimsiz rehberlerin yol göstericiliğinde pembe gözlükler takmak yerine, kurumlarda şeytanın avukatlığını üstlenecek kişilere yer vermek iyi bir adım olabilir. Ayrıca kendi şartlarımızı değerlendirirken de benzer bakış açısını uygulamamız yerinde olur.