‘Trabzon’a ışık tutan anılar’, Hasan Saka ve Hamiyet Yüceses!
Bugün Mustafa Kemal Sayıl’ın ‘Trabzon’a ışık tutan anılar’ adlı eserinden bir alıntı yapacağım. Sayıl’ın kitabını Mehmet Akif Bal yayına hazırlamıştı.
Mustafa Kemal Sayıl eserinde, 1900- 1950 arası Trabzon’u anlatır. Trabzon’da hangi mahallede kimin yaşadığını hangi evde kimin oturduğunu anlatan Sayın, eserinde eski Başbakanlardan Hasan Saka ile Türk Sanat Müziğinin gerçek divası Müzeyyen Senar hakkında da bilgiler verir.
İş Bankasına, İş Bankası adını Hasan Saka’nın verdiğini söyler.
Trabzon’a ışık tutan anılar, adlı eserin Saka ile ilgili bölümü şöyle;
‘’Sakızadeler aslında Hasan Saka’nın ailesi idi. Küçük kardeşi Kemal beye Trabzon’da genellikle Sakızade Kemal bey denilirken Hasan beye, Hasan Saka denilirdi. Kemal bey yıllarca Deniz Yolları acenteliği yaptı. En iyi giyinen birkaç şahıstan biriydi. Bir beyefendiydi. Vazifesine devam ederken Anadolu Sigorta idare meclisi azalığı yaptı. Müeyyed ve Fikret adlarında iki oğlu vardı. Müeyyed sigortacıydı. Fikret İş Bankasında çalışırdı. Daha sonra ticaretle uğraştı. Kemal beyin tam Belediye Meydanında olan iki bölümlü yazıhanesini uzun müddet sürdürdüğünü hatırlıyorum. Hatta ben Trabzon’dan ayrılırken aynı işi yapıyordu. Hasan Saka ailenin Türkiye çapında tanınmış ismi idi. Fakat ona Sakızade diyenler çok eskilerdi. Hasan Saka, Başvekillik, Dış İşleri Bakanlığı yaptı. Hasan Saka 1947’de başvekilliğe atandığında zamanın basını bu hükümete Karadenizliler kabinesi adını takmıştı. Gerçekten de Hasan bey Başbakan, Faik Ahmet Barutçu Başbakan yardımcısı, Raif Karadeniz Tekel Bakanı, Samsunlu Hüsnü Çakır İktisat Bakanı, Fuat Sirmen Adliye Bakanı…
Hasan Saka beyin ilginç bir tarafı var. Fakat Trabzonlular arasında ‘Hasan bey Trabzon’la meşgul olmuyor’ diye bir söylenti vardı. … Trabzon’dan Ankara’ya giden Halk Partili bazı yöneticilere Hasan bey, ‘Ben Trabzon’un değil Türkiye’nin Başvekiliyim ‘ demiş.. Bu olay Trabzon’da duyulunca büyük tepki oluşturdu… Demokrat Partili ateşli particilerden Kemal Atal, bu olayı duyuyor. Hasan Saka’ya bir telgraf gönderiyor ve ‘ Çekil’ diyor..
Hasan Saka’dan ‘çekildim 73 kiloyum’ cevabı geliyor..
Bu telgraf olayı Türkiye’de yankı yaptı.. Hasan bey, Trabzon’a çok sık uğrayan bir vekil değildi! Hasan bey seçmenleriyle istişarelerde pek bulunamadı. (Bizim notumuz; O dönemler uçak olmadığı için Ankara’dan Trabzon’a gelmek o kadar kolay değildi)
İstanbul Tepebaşı İş Bankası şube müdürüydüm. Eski Başbakanlardan Şemsettin Günaltay bankaya geldi. Bana müdür diye hitap ederdi. Bir gün müdür ‘İş Bankası’nın adını kim koydu?’ diye sordu. ‘Atatürk’ dedim..
‘Hayır’ dedi ve ekledi;
“Bankaya İş Bankası adını, esas mukavelenamesini o zaman Ticaret Bakanlığı yapmış olan Hasan Saka verdi.
Atatürk, ‘Bankanın adını ne koyacağız Hasan bey’ diye sormuş..
Hasan bey de, ‘Paşam uzun lafın kısası her işle uğraşacak, bu bankanın adı İş Bankası olsun’ diyor.
Atatürk de bu sözü çok beğeniyor.”
Bu olayı teyit ettirmek izin Hasan Saka ile görüştüm. Park Otelin önünde, Pastanede buluştuk.
Hasan beye olayı bir daha anlattım.
‘Şemsettin bey tarihçidir, bilir’ dedi.
Fakat Atatürk, Hasan Saka’yı İş Bankası İdari Meclis azası yapmadı. Murakıp yaptı.
Saka’nın Trabzon’a gittiğinde, şehir kulübünde briç yahut bezik oynadığını duymuştum.
Hasan beyin Ortahisar’daki evini geçince, kösele tüccarı Ali Balta’nın evi gelirdi..
Burada Mollazadelerden ve sonradan Hamiyet Yüceses ile evlenmiş olan Kemal bey ve kardeşinin evleri vardı. Kemal beyin Hamiyet Yüceses ile evlenmesi Trabzon’da bomba tesiri yaptı.
Hamiyet Yüceses özellikle, Karadeniz türkülerini Kemal beyin çok yakını olan birinden öğrenmişti.’