Fuzuli Divan Edebiyatının Aşk ve Istırap Şairidir – EDEBİYAT DENİZİ
Fuzuli hakkında merak edilen her şey
Fuzuli, divan edebiyatının en büyük şairlerinden biridir. Aşk ve ıstırap şairi olarak bilinir. Anlattığı konuların çeşitliliği ve dili kullanma becerisi ile Türk edebiyatının en güçlü kalemlerinden biri olduğunu ispatlamıştır.
Asıl adı Mehmet’tir. Bağdat dolaylarındaki Hille veya Kerbela’da doğduğu sanılmaktadır.
Çok iyi bir öğrenim görmüştür. Türkçe, Arapça ve Farsçayı edebi eser verecek kadar iyi derecede bilmektedir. Döneminin tüm dini ve fenni ilimlerinden haberdardır. Daha çok şair kimliği ile tanınsa da bilge bir kişilik olarak öne çıkmıştır.
Yaşadığı dönemde hak ettiği ilgiyi görememiş ve yaşamı zorluklar içinde geçmiştir.
Gençliğinde bazı arkadaşları kendisine mektuplar göndererek onu İstanbul’a yani dönemin başkentine davet etmiştir. Ancak kendisi bu davetleri reddetmiştir. Yaşamının sonlarına doğru bu husustaki pişmanlığını dile getirmiştir.
İran seferi sırasında Osmanlı ordusundaki şairlerle tanışmış ve onlarla edebiyat üzerine tartışmalar yapmıştır. Bu asker-şairler İstanbul’a dönünce Fuzuli’nin üstün edebi yetenekleri hakkında edebiyat çevrelerini bilgilendirmişlerdir.
Fuzuli’nin sanat anlayışı
Şiirlerinde Azeri Türkçesini kullanan Fuzuli, Arapça ve Farsçaya da çok hakimdir. Ancak en fazla tanınan ve sevilen eserlerini Türkçe yazmıştır.
Dili dönemine göre sade olan şair, gazel ve kasidelerinde daha çok aşk temasını işlemiştir. Ancak bu aşk beşeri aşk değil karşılık beklemeksizin duyulan ilahi aşktır. Platonik aşkın verdiği acılardan duyulan hoşnutluk Fuzuli’nin şiirlerinin özünü oluşturur.
Halk deyişlerinden de yararlanan şair ızdırabın ruhu olgunlaştıracağını ifade etmiş, duygu ve düşüncelerini çok içten ve lirik bir şekilde dile getirmiştir.
Şiirlerinde görülen kavramlardan simya, gökbilim konularıyla ilgilendiği anlaşılmaktadır. İslam bilimleri içinde hadis, fıkıh ve kelam üzerinde durduğu yine yapıtlarındaki kavramlardan anlaşılmaktadır.
Lirizm yönünden divan şiirinin en güçlü sesidir. Divan şiirinin inceliklerine hâkimdir. Asıl başarısını gazel biçimiyle yazdığı şiirlerinde gösterir.
Çok geniş bir hayal dünyasına ve sağlam bir bilgi dağarcığına sahip olduğu için konu bulmakta sıkıntı çekmemiş çok sayıda eser vermiştir.
Çağdaşı Baki’nin din dışı konuları işleyip beşeri aşkı benimsemesi karşısında Fuzuli, ilahi aşkı savunmuştur.
Fuzuli, Türkçe şiirlerini Azeri lehçesiyle yazmakla beraber, bütün divan, tekke ve saz şiirinde, yüzyıllarca süren etkisiyle en büyük lirik şairlerimizden biri olmuştur. Aşık edebiyatındaki cönklerde ismi geçen tek divan şairi Fuzuli’dir. Çünkü halk edebiyatı ile divan edebiyatı arasında keskin bir çizgi olmasına rağmen Fuzuli her iki edebi geleneğin şairleri tarafından da sevilip örnek alınmaktadır.
Fuzuli’nin şiirlerinde aşk ve ıstırap iç içedir ve şiirlerinin dokusunda tasavvuf yer alır. Şiirlerinde samimi söyleyişiyle lirizmi yakalamış buna paralel bir üslup kullanarak, şiir sanatında kalıcılığı yakalamıştır.
Fuzuli’nin bazı eserlerinin konusu
Türkçe, Arapça ve Farsça olmak üzere üç divanı vardır.
Kanuni’nin Bağdat’ı fethinden sonra padişaha kasideler sunmuş, bunun sonuncunda kendisine dokuz akçelik maaş bağlanmıştır. Maaşını alamayınca da “Selam verdim rüşvet değildir diye almadılar. Hüküm gösterdim faydasızdır diye mültefit olmadılar.” dizeleriyle başlayan “Şikayetname”sini yazmıştır. Bu eser mektup türünde yazılmıştır ve dönemin bozulan sosyal yapısı hakkında önemli bilgiler vermektedir.
Fuzuli, Allah ve peygamber sevgisini şiirlerinde işler. Peygamberimiz Hz. Muhammed için yazdığı “Su kasidesi” ile ünlüdür.
Maddi aşkın manevi aşka dönüşmesini anlattığı “Leyla ile Mecnun” ölümsüz aşkları söylencesidir.
Hadikat’üs Süeda adlı eserinde Ehli Beyt sevgisini dile getirmiştir.
Beng u Bade, Sıhhat u Maraz, Rind ü Zahit ve Enis’ül Kalb adlı eserleri ise sembolik tarzda yazılmış eserlerdir. Bu eserleri iyi-kötü çatışması üzerine kurulmuştur ve ders verici mahiyet taşımaktadır.
Terceme-i Hadis-i Erbain adlı eserde ise Hz Muhammed’in 40 kutsi hadisini Türkçeye çevirmiştir.
Fuzuli’nin devrin din ve devlet büyükleri ile diğer sanatçılar gönderdiği mektuplar ise “Mektubat” adlı eserde bir araya getirilmiştir.