Nazım Hikmet “Kerem Gibi” Şiir İncelemesi
Hava kuşun gibi ağır!
- Sen kendi sesinle kül olursun ey!
Ben diyorum ki, ona:
- Kül olayım
Şiir serbest nazım tekniğiyle yazılmıştır.
Şiirde ahenk; kelime ve ses tekrarlarıyla (aliterasyon, asonans) sağlanmış, geleneksel ölçü ve uyak anlayışının dışına çıkılmıştır. Dizelerin bölünmesiyle içerik ve biçime bütünlük kazandırılmış, bazı kelimeler bölünerek vurgu güçlendirilmiştir. Şiirde bazı dizeler uzun bazı dizeler kısa, bazı dizeler de hecelerden oluşmaktadır.
Bazı kelimelerin tekrarıyla (ağır, bağır, yana yana) şiirde hem ahenk hem de anlam yönünden bir bütünlük sağlanmıştır.
Toplumcu gerçekçi bakış açısıyla yazılan şiirde, Fuzuli’yi anımsatan (dert çoh hem derd yoh düşmen kavi tâli zebun) dizeler, hem de halk hikâyelerimizden Kerem’in hikâyesini (Kerem ile Aslı) anımsatan dizeler dikkat çekicidir.
“Hava kuşun gibi ağır!” dizesinde gökyüzünün gri bir renk alıp koyu bulutlarla kapalı olduğu durumlarda kullanılan bir ifadedir. Şair, buradan hareketle savunduğu görüşlerin her an bir yağmur gibi tüm insanlığı saracağı ve onlara hayat vereceği bağlantısını kurmuştur. “Hava toprak gibi gebe” ifadesi de bu bağlamda söylenmiştir. Ancak şaire göre “yüreklerin kulakları sağırdır”.
Şiirde anımsatılan Kerem İle Aslı hikâyesinde “Kerem, yıllarca Aslı’ya kavuşmak için pek çok acı ve sıkıntıya katlanır. Tam kavuştuğunu sandığı anda Aslı’nın giydiği elbisenin sihirli olması nedeniyle bir türlü düğmeleri çözemez. Bir ah çeker ve Aslı’ya kavuşamadan yanarak kül olur.” Şair, buradan hareketle tüm şartların uygun olmasına rağmen istediği toplumsal düzenin kurulamayacağı kaygısıyla Kerem gibi yanmaktan söz ediyor.
Şiirde vurgulanan bir başka durum da şairin başka şiirlerde de vurguladığı “toplumun mutluluğu ve refahı için kendini feda etme” fikridir. Bu doğrultuda şair toplumun uyanması ve başkaldırması için çağrıda bulunuyor. Şairin bu çağrısı her ne kadar toplumda yerini bulmasa da şair bir gün bunun gerçekleşeceğine inanıyor.
İnsanlığın aydınlanması için bazı aydınların çeşitli zorluk ve sıkıntılara katlanması gerekiyor.
Şiirde geçen “ o diyor ki bana” dizesinde geçen “o” ülkenin sorunlarını bilen ancak sessiz kalmayı tercih eden aydınlardır. Şair ise yanmak pahasına -ki gerçek hayatı da hapishanelerde ve gözetim altında geçmiştir- toplumu uyandırmayı ve mücadeleye çağırmayı kendine görev ediniyor.
Şiirin teması: sınıfsal mücadeleye çağrıdır. Nazım Hikmet, toplumsal gerçekçi bir anlayışla şiirler yazmış, işçi sınıfını, haklarını savunması için mücadeleye çağırmıştır. Bu şiirde de böyle bir çağrı görülüyor.
Şiir sade, açık, yalın ve akıcı bir dille yazılmıştır. Şiirin lirik bir anlatımı olmakla birlikte bazı dizelerde düşünce ağır basar. Şiirde geniş kitlelere hitap etmek ve onları harekete geçirmek amacıyla söylenen sözler dikkat çeker.
Şiir, serbest nazım tekniğiyle yazıldığı için dizelerde durak da bulunmaz. Durak yapılmak istendiğinde yeni bir dize kurulur.
Klasik şiir anlayışında her dize büyük harfle başlarken Kerem Gibi şiirinde anlam tamamlanıncaya kadar, dize başları küçük harfle başlamaktadır. Şairin serbest nazıma getirdiği en büyük yeniliklerden biri de dizeleri merdiven basamakları biçiminde yazmasıdır.
Şiirdeki Söz Sanatları
“Hava kurşun gibi ağır” benzetme (teşbih) sanatı
“Hava toprak gibi gebe” benzetme sanatı
“Kerem gibi yana yana” benzetme sanatı, telmih sanatı (Kerem ile Aslı hikayesi anımsatılıyor)
“kül olursun ey!” nida sanatı
Nazım Hikmet Hayatı Edebi Kişiliği Eserleri
Ahmet Mithat Efendi “Felâtun Bey ile Râkım Efendi”...
Ahmet Mithat Efendi Hayatı Edebi Kişiliği Eserleri...
Nazım Hikmet “Yaşamaya Dair” Şiiri İncelemesi
Yunus Emre Hayatı Edebi Kişiliği Eserleri
Yunus Emre “İlahi” Şiir İncelemesi