Bazı insanlar koronavirüsü daha çok yayıyor! Salgının sorumlusu onlar mı?
Birçok salgında, enfeksiyonu normale göre daha fazla sayıda kişiye bulaştıran hastalara rastlanıyor. Bu kişilerin hastalığın hızla yayılmasına etkili olduğu düşünülüyor. Peki bu nasıl oluyor?
BBC Türkçe’nin haberine göre, Singapur’a seyahat eden İngiliz Steve Walsh’un virüsü, İngiltere’de dört, Fransa’da beş ve İspanya’da bir kişiye bulaştırdığı düşünülüyor.
Çin’in Vuhan kentinde ortaya çıkan ve Birleşmiş Milletler’e bağlı Dünya Sağlık Örgütü’nün Covid-19 adını verdiği koronavirüsü de çok sayıda insana bulaştıran hastaların olduğu ortaya çıktı.
Ortalamada, yeni tip koronavirüsten etkilenen her bir kişi, virüsü iki ya da üç kişiye bulaştırıyor. Ancak bu tamamen ortalama bir sayı. Bazı kişiler virüsü kimseye bulaştırmazken, bazıları çok daha fazla kişiye bulaştırabiliyor.
Batı Afrika’daki Ebola salgınında da vakaların büyük çoğunluğu (yüzde 61’i) az sayıdaki hastadan (hastaların yüzde 3’ü) kaynaklandı. King’s College Üniversitesi’nden Doktor Nathalie MacDermott, “Virüs, Haziran 2014’teki bir cenazede 100’den fazla kişiye bulaştı” diyor.
Bazı kişiler sadece daha fazla insanla temas halinde oluyor – bu bazen işlerinden, bazen de yaşadıkları yerden kaynaklanyor. Bu da kendileri belirtileri göstermese bile, hastalığı daha fazla bulaştırabildikleri anlamına geliyor.
Londra Hijyen ve Tropik Hastalıklar Okulu’ndan Doktor John Edmunds, “Çocuklar bu konuda etkili. Okulları tatil etmek bu nedenle iyi bir önlem olabilir” diyor. Edinburgh Üniversitesi’nden Profesör Mark Woolhouse, “Seks işçileri HIV virüsünün yayılmasında oldukça etkiliydi” diye konuşuyor.
Şiddetli Akut Solunum Yolu Sendromu’ndan (SARS) muzdarip insanları tedavi eden hastaneler, aynı zamanda hastalığın yayılma merkezlerinden birine dönüştü. Çünkü en kötü durumdaki hastalar aynı zamanda en fazla bulaştırıcı özellik taşıyan kişiler haline geldi ve pek çok sağlık çalışanıyla temas halindeydiler.
BBC’ye konuşan Doktor Edmunds, “Herhangi bir salgının başında, ki bu virüsün yayılmaya çalıştığı bir dönem oluyor, büyük rol oynuyorlar” diyor. Koronavirüs de dahil olmak üzere yeni salgınların çoğu hayvanlardan kaynaklanıyor.
Virüs ilk hastaya bulaştığında, hastalık yaygın bir salgına dönüşmeden önce sönümlenebilir. Ancak virüsü hızlı yayan bir kişiye bulaşırsa, salgının artmasına yol açıyor. Vakalar diğer ülkelere yayıldığında da aynı şeyler yaşanıyor.
Geçmişte, virüsü hızla yayan kişiyi şeytanlaştırma eğilimi vardı. “Tifo Mary” olarak bilinen İrlandalı aşçı Mary Mallon (1869-1938), herhangi bir belirti göstermeden ve bilmeden tifoyu başkalarına bulaştırdı, ömrünün çok önemli bir bölümünü sürgünde geçirdi ve karantinaya zorlandı.
Gerçekte, bu hastanın hatası değil. Doktor MacDermott, “Kullandığımız dile dikkat etmeliyiz” diyor ve ekliyor:
“Yanlış hiçbir şey yapmadılar, bu kendi hataları olmadan kaptıkları bir enfeksiyon. “Muhtemelen çok korkuyorlar, sevgiye ve şefkate ihtiyaçları var.”