Plaka tektoniği - Dünya Ansiklopedisi - Her şeyi bilmek istiyorum - 2020
Plakalar, birbirine kafaya basmak yerine eğik bir açıda çarpışabilir (örneğin bir kuzeye hareket eden bir plaka, diğer güney-güneyde hareket eder) ve bu, çarpma bölgesi boyunca sıkıştırma veya sıkıştırma işlemine ek olarak çarpma kaymalarına neden olabilir.
Tüm plaka sınırları kolay tanımlanmamaktadır. Bazıları, hareketleri bilim adamlarına açık olmayan geniş kayışlardır. Bir örnek, iki ana plaka ve birkaç mikro plaka içeren Akdeniz-Alp sınırı olacaktır. Plakaların sınırları mutlaka kıtalarınkilerle çakışmaz. Örneğin, Kuzey Amerika Levhası sadece Kuzey Amerika'yı değil, aynı zamanda uzak kuzeydoğu Sibirya'yı ve Atlantik Okyanusu'nun önemli bir bölümünü de kapsar.
Levha hareketinin itici güçleri
Tektonik plakalar, okyanus litosferinin nispi yoğunluğu ve astenosferin nispi zayıflığı nedeniyle hareket edebilmektedir. Mantodan ısının dağılması, enerji tahrik levhası tektoniğinin orijinal kaynağı olarak kabul edilir. Şu andaki görüş, hala bir tartışma konusu olmasına rağmen, alt dalma bölgelerinde batan okyanus litofazının aşırı yoğunluğunun en güçlü plaka hareketi kaynağı olduğu yönündedir. Okyanusun ortasındaki sırtlarda oluştuğunda, okyanus litofatı başlangıçta astenosferden daha az yoğundur, ancak iletken olarak soğuduğu ve kalınlaştıkça yaşla birlikte daha yoğun hale gelir. Altta yatan astenosfere göre daha büyük olan eski litosfer yoğunluğu, levha hareketleri için itici kuvvetin çoğunu sağlayarak, alt dalma bölgelerinde derin mantoya batmasına izin verir. Astenosferin zayıflığı, tektonik plakaların kolayca bir subdüksiyon bölgesine doğru hareket etmelerini sağlar.19 Altlığın plaka hareketlerinin en güçlü kuvveti olduğuna inanılmakla birlikte, hareket eden Kuzey Amerikan Levhası gibi plaklar olduğu için hiçbir yerde itilmemiştir çünkü tek kuvvet olamaz. Aynı şey, büyük Avrasya Plakası için de geçerlidir. Tabakanın hareket kaynakları, dünya bilim insanları arasında yoğun bir araştırma ve tartışma konusudur.
Dünyanın iç kısmının iki ve üç boyutlu görüntülenmesi (sismik tomografi) manto boyunca yanal olarak heterojen bir yoğunluk dağılımı olduğunu göstermektedir. Bu gibi yoğunluk değişimleri malzeme (kaya kimyasından), mineral (maden yapılarındaki değişimlerden) veya termal (termal genleşme ve ısı enerjisinden büzülme yoluyla) olabilir. Bu yanal yoğunluk heterojenliğinin tezahürü, kaldırma kuvvetlerinden manto taşınımıdır.20 Manto konveksiyonunun plakaların hareketi ile doğrudan ve dolaylı olarak nasıl ilişkili olduğu jeodinamikte devam eden bir çalışma ve tartışma konusudur. Her nasılsa, bu enerji tektonik plakaların hareket etmesi için litofere aktarılmalıdır. Plaka hareketini etkilediği düşünülen iki tip kuvvet vardır: sürtünme ve yerçekimi.
Üst mantodaki büyük ölçekli konveksiyon akımları astenosferden iletilir; Hareket, astenosfer ve ltosfer arasındaki sürtünme ile sağlanır.
Yerel konveksiyon akımları, okyanus açmalarında dalma bölgelerinde plakalara aşağı sürtünmeli bir çekme uygular. Döşeme emme işlemi, bazal çekimlerin plaka üzerine gömüldüğü sırada plaka üzerinde etki etmeye devam ettiği bir jeodinamik ortamda meydana gelebilir (her ne kadar büyük ölçüde, döşemenin hem altında hem de üst tarafında etkilidir).
Yerçekimi kayması: Plaka hareketi, okyanus sırtlarında plakaların daha yükseğe çıkması ile tahrik edilir. Okyanus litofosu, sırtların sıcak manto malzemesinden yayılmasında oluştuğu için, yaş ile yavaş yavaş soğur ve kalınlaşır (ve böylece sırttan uzaklaşır). Soğuk okyanus litosferi, türetildiği sıcak manto malzemesinden önemli ölçüde daha yoğundur ve bu nedenle artan kalınlıkta, daha fazla yükü dengelemek için kademeli olarak manto içerisine yerleşir. Sonuç, sırt ekseninden uzaklıkla birlikte hafif bir yanal eğimdir. Genellikle jeofizik toplulukta ve daha tipik olarak alt eğitimde jeolojik literatürde bu işleme genellikle "sırt itme" denir. Bu, aslında, hiçbir şey "itici" olmadığı için yanlış bir isimdir ve sırtı boyunca boyutsal özellikler hakimdir. Bu mekanizmaya atıfta bulunmak daha doğrudur çünkü plakanın toplamı boyunca değişken topografya değişebilir ve yayılma sırtlarının topografyası yalnızca en belirgin özelliktir. Örneğin: 1. Örneğin bir bitişik plakanın altına dalmadan önce litofosun bükülme kabarması, topografik okyanus sırtlarının etkisini dengeleyebilen veya en azından etkileyebilen açık bir topografik özellik üretir.
2. Tektonik plakaların altına çarpan manto tüyleri, okyanus tabanının topografyasını büyük ölçüde değiştirebilir.
Levha hareketi kısmen, açmalarda manto içine batan soğuk, yoğun levhaların ağırlığı ile tahrik edilir.21 Mantoda konveksiyonun bir ölçekte gerçekleştiğine dair önemli kanıtlar var. Okyanusun ortasındaki sırtlarda malzemenin yükselmesi neredeyse kesinlikle bu konveksiyonun bir parçasıdır. Bazı erken plaka tektoniği modelleri, taşıyıcı bantlar gibi konveksiyon hücrelerinin üstüne binen plakaları öngörüyordu. Ancak, bugün çalışan çoğu bilim adamı, astenosferin bu tür bazal kuvvetlerin sürtünmesiyle doğrudan harekete neden olacak kadar güçlü olmadığına inanmaktadır. Döşeme çekme, plakalara etki eden en büyük kuvvet olarak düşünülmektedir. Son modeller, siper emme işleminin de önemli bir rol oynadığını göstermektedir. Bununla birlikte, örneğin Kuzey Amerikan Levha'nın hiçbir yerde sarkmadığı, ancak hareket halinde olduğu not edilmelidir. Aynı şekilde, Afrika, Avrasya ve Antarktika Tabaklar. Plaka hareketi ve enerji kaynağı için genel itici güç, devam etmekte olan araştırmaların konusu olmaya devam etmektedir.
Ocak-Şubat 2006 sayısında yayınlanan bir çalışmada; Amerika Jeoloji Derneği Bülteni, İtalyan ve ABD'li bir bilim adamı ekibi, plakaların batıya doğru olan bileşeninin Dünya'nın dönüşünden ve sonuç olarak Ay'ın gelgit sürtünmesinden kaynaklandığını savundu. Dünya, ayın altına doğuya doğru döndüğü için, ayın yer çekimi, Dünya'nın yüzey katmanını biraz geriye çekerek batıya doğru çeker derler. Ayrıca, bu gözlemin, Venüs ve Mars'ın neden Venüs'ün ay olmadığından plaka tektoniklerinin olmadığını ve Mars'ın aylarının Mars'ta önemli gelgit etkileri olamayacak kadar küçük olduğunu açıklayabileceği de öne sürülmüştür.22 Ancak bu, yeni bir argüman değildir.
Başlangıçta, plaka tektoniği hipotezinin "babası" Alfred Wegener tarafından büyütülmüştü. Gerekli olan gelgit sürtünmesinin büyüklüğünün, kısa bir süre önce Dünya'nın rotasyonunu durduracağını hesaplayan fizikçi Harold Jeffreys tarafından zorlandı. Birçok plaka kuzey ve doğuya doğru hareket ediyor ve Pasifik Okyanusu havzalarının baskın batıya doğru hareketi, sadece Pasifik yayılma merkezinin (bu tür ay kuvvetlerinin öngörülen bir tezahürü olmadığı) doğu yönündeki önyargısından kaynaklanıyor. Bununla birlikte, alt gömleğe göre, tüm plakaların hareketlerinde hafif bir batı bileşeni olduğu iddia edilmektedir.
Her mekanizmanın göreceli önemi
NASA JPL'nin Global Konumlandırma Sistemi (GPS) uydu verisine dayalı plaka hareketi. Vektörler hareketin yönünü ve büyüklüğünü gösterir.
Bir plakanın hareketinin gerçek vektörünün mutlaka plakanın üzerine etki eden tüm kuvvetlerin bir fonksiyonu olması gerekir. Bununla birlikte, her bir işlemin tektonik plakanın hareketine ne derece katkıda bulunduğuna dair bir problem vardır.
Jeodinamik ayarların çeşitliliği ve her bir plakanın özellikleri, bu işlemlerin aktif olarak plakaları kullanma derecesinde farklılıklar ile sonuçlanmalıdır. Bu sorunla başa çıkmanın bir yöntemi, her bir plakanın hareket ettiği göreceli oranı göz önünde bulundurmak ve her itici kuvvetin mümkün olduğunca plaka üzerinde mevcut kanıtlarını göz önünde bulundurmaktır.
Bulunan en önemli korelasyonlardan biri, aşağıya inen (alttan takma) plakalara tutturulmuş litospherik plakaların alttan takma plakalara takılmayan plakalardan daha hızlı hareket etmesidir. Örneğin, Pasifik levhası esas olarak yitim bölgeleri (Ateş Halkası) ile çevrilidir ve Atlantik havzasının levhalarından çok daha hızlı hareket eder (belki bir tanesi "kaynaklı" diyebilir) alt plakalar yerine. Dolayısıyla, aşağı inen plaka ile ilişkili kuvvetlerin (döşeme çekme ve döşeme emme), alt plakası olmayan plakalar hariç, plakaların hareketini belirleyen itici güçler olduğu düşünülmektedir.
Plaka hareketinin itici güçleri, yine de, jeofizik topluluğunda devam etmekte olan tartışma ve araştırmanın aktif konularıdır.
Afrika Tabakları Afrika Kıtası - Continental plate
Antarktika - Antarktika kapsayan Antarktika Plaka
Avustralya Tabaklı Avustralya Tabak - Continental plate
Hindistan Yarımadası ve Hint Okyanusu'nun bir bölümünü kapsayan Hint Tabağı - Kıta tabağı
Asya ve Avrupa'yı kapsayan Avrasya Levhası - Kıta levhası
Kuzey Amerika ve Kuzey-Doğu Sibirya'yı kapsayan Kuzey Amerika Levhası - Avrupa Levhası
Güney Amerika'yı kapsayan Güney Amerika Levhası - Avrupa
Pasifik Okyanusunu kapsayan Pasifik Plakası - Okyanus plakası
Dikkat çeken küçük levhalar arasında Arap Tabağı, Karayip Tabağı, Juan de Fuca Tabağı, Cocos Tabağı, Nazca Tabağı, Filipin Tabağı ve Scotia Tabağı bulunmaktadır.
Plakaların hareketi, zaman zaman kıtaların çoğunu veya tümünü içeren bir süper kıtanın oluşumu da dahil olmak üzere, zaman içinde kıtanın oluşumuna ve parçalanmasına neden olmuştur. Süper kıta Rodinia'nın yaklaşık 1 milyar yıl önce oluştuğu ve Dünya kıtalarının çoğunu veya tamamını bünyesinde topladığı ve yaklaşık 600 milyon yıl önce sekiz kıtaya ayrıldığı düşünülmektedir. Sekiz kıta daha sonra Pangaea adı verilen başka bir süper kıtada toplandı; Pangea sonunda Laurasia (Kuzey Amerika ve Avrasya oldu) ve Gondwana'ya (kalan kıtalar oldu) girdi.
Bu konuyla ilgili daha fazla bilgi için, bkz. Kıta kayması.
Kıtasal sürüklenme ondokuzuncu ve yirminci yüzyılın başlarında önerilen tektonik hakkında birçok fikirden biriydi. Teorinin yerini aldı ve kavramlar ve veriler plaka tektoniğine dahil edildi.
1915’te Alfred Wegener’ın ilk baskısında fikir için ciddi argümanlar yapıyordu. Kıtaların ve Okyanusların Kökeni. Bu kitapta, Güney Amerika'nın doğu sahillerinin ve Afrika'nın batı sahillerinin bir zamanlar bağlıymış gibi göründüğünü belirtti. Bunu ilk aktaran Wegener değildi (Abraham Ortelius, Francis Bacon, Benjamin Franklin, Snider-Pellegrini, Roberto Mantovani ve Frank Bursley Taylor ondan önceydi), bu basit gözlemi desteklemek (ve bu konuda Alex du Toit gibi araştırmacılar tarafından desteklenmiştir). Ancak, fikirleri, kıta kayması için belirgin bir mekanizma olmadığını belirten birçok jeolog tarafından ciddiye alınmadı. Spesifik olarak, kıtasal kayanın okyanus kabuğu oluşturan daha yoğun kayaya nasıl daldığını görmediler. Wegener, kıta kaymasını tetikleyen gücü açıklayamadı.
Wegener'ın yetkisi 1930'daki ölümünün sonuna kadar gelmedi. 1947'de, Maurice Ewing liderliğinde Woods Hole Oşinografi Enstitüsü'nün araştırma gemisini kullanan bir bilim adamı ekibi Atlantis ve bir dizi araç, Orta Atlantik Okyanusu'ndaki bir yükselişin varlığını doğruladı ve çökeltilerin tabakasının altındaki deniz tabanının tabanının, kıtanın ana bileşeni olan granitten değil bazalttan oluştuğunu buldu. Ayrıca okyanus kabuğunun kıtasal kabuğa göre çok daha ince olduğunu buldular. Bütün bu yeni bulgular önemli ve ilgi çekici sorular ortaya çıkardı.23
1950'lerden başlayarak, Harry Hess de dahil olmak üzere, II. Dünya Savaşı sırasında geliştirilen denizaltı cihazlarından uyarlanmış manyetik aletleri (manyetometreler) kullanarak denizaltıları tespit etmek için kullanılan bilim adamları, okyanus tabanındaki tuhaf manyetik farklılıkları tanımaya başladı. Bu bulgu beklenmedik olmasına rağmen tamamen şaşırtıcı değildi, çünkü okyanus tabanını oluşturan demir bakımından zengin, volkanik kayanın bazik olarak güçlü bir manyetik mineral (manyetit) içerdiği ve pusula okumalarını yerel olarak bozabileceği biliniyordu. Bu çarpıtma, İzlandalı denizciler tarafından on sekizinci yüzyılın sonlarında başlamıştı. Daha da önemlisi, manyetitin varlığı bazaltın ölçülebilir manyetik özelliklerini verdiğinden, bu yeni keşfedilen manyetik varyasyonlar, derin okyanus tabanını incelemek için başka bir araç sağlamıştır. Yeni oluşan kaya soğuduğunda, bu tür manyetik malzemeler o zaman Dünya'nın manyetik alanını kaydetti.
1950'lerde deniz tabanının gittikçe daha fazla eşlendiği için, manyetik varyasyonların rastgele veya izole oluşumlar olmadığı, bunun yerine tanınabilir modeller olduğu ortaya çıktı. Bu manyetik desenler geniş bir bölgeye eşlendiğinde, okyanus tabanı zebra benzeri bir desen gösterdi. Okyanusun ortasındaki sırtın her iki tarafındaki sıralara manyetik olarak farklı kayaların değişen şeritleri yerleştirildi: biri normal kutuplu bir şerit ve ters kutuplu bir bitişik şerit. Normal ve ters polarize kayanın bu alternatif bantları tarafından tanımlanan genel patern manyetik şeritleme olarak bilinir.
Ayrı kıtaların uçlarının kaya tabakaları çok benzer olduğunda, bu kayaların başlangıçta birleştirildiklerini ima edecek şekilde oluşturulduğunu göstermektedir. Örneğin, İskoçya ve İrlanda'nın bazı bölgelerinde Newfoundland ve New Brunswick'te bulunanlara çok benzer taşlar bulunur. Ayrıca, Avrupa'daki Kaledonya Dağları ve Kuzey Amerika'daki Appalachian Dağları'nın kısımları yapı ve litolojide çok benzerdir.
Hakim olan konsept, kıtaların altında statik tabaka kabukları bulunmasıydı. Kıtalarda granit olmasına rağmen, deniz tabanının daha yoğun bazalttan oluştuğu görülmüştür. Bir bazalt tabakasının karasal kayaların altında olduğu belliydi.
Bununla birlikte, Peru’daki And Dağları’nın çekül hattındaki sapma anormalliklerine dayanarak, Pierre Bouguer, daha az yoğun olan dağların, altındaki daha yoğun tabakaya aşağı doğru bir çıkıntıya sahip olması gerektiğini çıkardı. Dağların “kökleri” kavramı, Himalaya yerçekimi çalışması sırasında yüz yıl sonra George B. Airy tarafından doğrulandı ve sismik çalışmalar karşılık gelen yoğunluk değişimlerini tespit etti.
1950'lerin ortalarına gelindiğinde, soru, etraftaki bazaltta dağ köklerinin sıkıştığı ya da bir buzdağı gibi yüzdüğü konusunda çözülmeden kaldı.
1958'de Tazmanyalı jeolog Samuel Warren Carey bir makale yayınladı. Kıtasal sürüklenmeye tektonik yaklaşım genişleyen dünya modelini destekliyor.
Levha tektonik teorisi
1960'lı yıllarda önemli ilerleme kaydedildi ve en başta Orta Atlantik sırtı olmak üzere birtakım keşifler yapıldı. En dikkat çeken, 1962 yılında Amerikan jeolog Harry Hammond Hess tarafından yayınlanan bir makalenin yayınlanmasıydı (Robert S. Dietz aynı fikri bir yıl önce yayınladı.) Doğa. Bununla birlikte, öncelik 1960 yılında 1962 tarihli makalesinin yayınlanmamış bir el yazmasını dağıttığı için Hess'e aittir. Hess, kıtalar yerine hareket etmeyi önerdi vasitasiyla okyanus kabuğunun (kıtasal sapma tarafından önerildiği gibi) bir okyanus havzasının ve onun bitişiğindeki kıtanın aynı kabuk birimi veya levha üzerinde birlikte hareket ettiği görülmüştür. Aynı yıl, ABD Jeolojik Araştırmaları'ndan Robert R. Coats, Aleut Adaları'ndaki ada yayı oluşumunun temel özelliklerini tanımladı. O zamanlar çok az not edilmiş (ve hatta saçma) olsa da, makalesine o zamandan beri "seminal" ve "insansı" olarak anılıyor. 1967'de W. Jason Morgan, Dünya yüzeyinin birbirine göre hareket eden 12 sert plakadan oluşmasını önerdi. İki ay sonra, 1968'de Xavier Le Pichon, göreceli hareketleriyle 6 ana plakaya dayanan tam bir model yayınladı.
Manyetik şeritleme açıklaması
Seafloor manyetik şeritleme.
Manyetik şeritlenme ve şeritlerin okyanusun ortasındaki sırtların tepeleri etrafında simetrik olduğu keşfedilmesi bir ilişki olduğunu göstermiştir. 1961'de, bilim insanları okyanusun ortasındaki sırtların, okyanus tabanının sırt tepe boyunca iki boyuna yırtıldığı yapısal olarak zayıf bölgeleri işaret ettiği teorisini ortaya koydu. Yeryüzünün derinliklerinden yeni magma bu zayıf bölgelerden kolayca yükselir ve sonunda yeni okyanus kabuğu oluşturmak için sırtların tepesi boyunca püskürür. Daha sonra deniz yayılımı olarak adlandırılan bu süreç, milyonlarca yıldan fazla bir süredir faaliyet gösteren, 50.000 km uzunluğundaki orta okyanus sırtları sistemi boyunca yeni okyanus tabanı oluşturmaya devam ediyor. Bu hipotez, çeşitli kanıtlarla desteklenmiştir:
sırtın tepesinde veya yakınında, kayalar çok gençtir ve sırt sırtından uzağa doğru gittikçe büyürler;
sırt tepesindeki en genç kayalar her zaman günümüz (normal) kutuplara sahiptir;
Manyetik kutupta (normal-ters-normal, vb.) değişen sırt sırtına paralel kaya şeritleri, Dünya'nın manyetik alanının birçok kez tersine döndüğünü gösterir.
Hem manyetik şeritleme gibi zebraları hem de okyanus ortası sırt sisteminin yapısını açıklayarak, deniz dibi yayma hipotezi hızlıca kazanılmış ve plaka-tektonik teorisinin geliştirilmesinde önemli bir ilerlemeyi temsil etmiştir. Dahası, okyanus kabuğu artık, Dünya'nın manyetik alanındaki ters çevrmelerin tarihinin doğal bir "kaset kaydı" olarak kabul edildi.
Deniz tabanının yayılmasının derin bir sonucu, yeni kabuğun okyanus sırtları boyunca sürekli olarak yaratılmış olmasıdır. Bu fikir, bazı kıtaların kaymasının, oluşumundan bu yana Dünya'nın büyüklüğündeki büyük bir artışla açıklanabileceğini iddia eden, özellikle de S. Warren Carey, bazı bilim adamları için büyük bir iyilik buldu. Bununla birlikte, bu "Dünyayı Genişletmek Teorisi" denilen hipotez denilen şey tatmin edici değildi, çünkü destekçileri Dünya'nın önemli bir genişlemesini üretmek için ikna edici bir mekanizma sunamadılar. Elbette ayın son 3 milyar yılda genişlediğine dair bir kanıt yok. Yine de sorun devam etti: Okyanus sırtları boyunca Dünya'nın büyüklüğünü arttırmadan nasıl sürekli yeni kabuk eklenebilir?
Bu soru özellikle Princeton Üniversitesi jeoloğu ve Donanma Koruma Bölgesi Arka Amiral Harry Hess ile ABD Sahili ve Jeodezik Anketi'ne ilk kez giren bir bilim adamı olan Robert S. Dietz ile ilgiliydi. deniztabanı yayılması. Dietz ve Hess, deniz tabanı yayılmasının geniş etkilerini gerçekten anlayan küçük avuçlardandı. Dünya'nın kabuğu okyanus sırtları boyunca genişliyorsa Hess, başka bir yerde küçülüyor olmalıydı. Yeni okyanus kabuğunun sürekli olarak konveyör kayışı benzeri bir hareketle sırtlardan uzağa yayılmasını önerdi. Milyonlarca yıl sonra, okyanus kabuğu sonunda, Pasifik Okyanusu havzasının kenarı boyunca derin, dar kanyonlar olan okyanus açmalarına iner. Hess’e göre, Pasifik Okyanusu küçülürken Atlantik Okyanusu genişliyordu. Siperlerde eski okyanus kabuğu tüketilirken, yeni magma yükselir ve yayılma sırtları boyunca yeni bir kabuk oluşturmak üzere püskürür. Aslında, okyanus havzaları sürekli yeni kabuk yaratılması ve eşzamanlı olarak meydana gelen eski okyanus litosferinin imhasıyla "geri dönüştürülüyor". Bu nedenle, Hess'in düşünceleri, neden deniz tabanı yayılmasıyla neden Dünya'nın daha da büyemediğini, okyanus tabanında neden bu kadar az tortu birikimi olduğunu ve okyanus kayalarının neden kıtasal kayalardan daha genç olduğunu açıkladı.
Yirminci yüzyıl boyunca, sismograflar gibi sismik araçların geliştirilmesi ve daha fazla kullanılması, bilim adamlarının depremlerin belirli alanlarda, özellikle okyanus açmalarında ve yayılma sırtlarında yoğunlaşma eğiliminde olduklarını öğrenmelerini sağladı. 1920'lerin sonunda sismologlar, yataydan 40-60 ° eğimli olan ve Dünya'ya birkaç yüz kilometre uzayan açmalar ile paralel olarak öne çıkan birkaç deprem bölgesini belirlemeye başlamıştı. Bu bölgeler daha sonra, onları ilk tanıyan sismologların, Japonya'nın Kiyoo Wadati ve Amerika Birleşik Devletleri'nden Hugo Benioff'un onuruna Wadati-Benioff bölgeleri veya basitçe Benioff bölgeleri olarak tanındı. Küresel Sismiklik çalışması, 1960'larda, Dünya Çapında Standartlaştırılmış Sismograf Ağı (WWSSN) kurulmasıyla büyük ölçüde ilerlemiştir.24 Nükleer silahların yer üstü testlerini yasaklayan 1963 Antlaşmasına uyulmasının izlenmesi. WWSSN araçlarından elde edilen çok gelişmiş veriler, sismologların dünyadaki deprem yoğunluğu bölgelerini tam olarak belirlemelerine olanak sağlamıştır.
Jeolojik paradigma kayması
Kıtasal sapma ve deniz tabanı yayılma teorilerinin kabulü (plaka tektoniğinin iki temel unsuru) astronomideki Kopernik devrimi ile karşılaştırılabilir (bkz. Nicolaus Copernicus). Sadece birkaç yıl içinde, özellikle jeofizik ve özellikle jeoloji devrim yarattı. Paralel çarpıcı: aynen Kopernik öncesi astronomi oldukça açıklayıcıydı, ancak gök cisimlerinin hareketleri için açıklamalar yapamadığı gibi, tektonik öncesi jeolojik teoriler neyin gözlemlendiğini ancak temel mekanizmaların sağlanması için mücadele ettiğini açıkladılar. Sorun "Nasıl?" Sorusunda yatıyordu. Plaka tektoniğinin kabul edilmesinden önce, özellikle jeoloji "Kopernik öncesi" bir kutuya hapsedildi.
Ancak, astronomi ile karşılaştırıldığında jeolojik devrim çok daha ani oldu. Saygın bir bilimsel dergi tarafından onlarca yıldır reddedilen şey, 1960'larda ve 1970'lerde birkaç kısa yıl içinde hevesle kabul edildi. Bundan önceki herhangi bir jeolojik tanım çok açıklayıcıydı. Tüm kayalar tanımlandı ve çeşitli sebeplerle, bazen de dayanılmaz ayrıntılarla, neden oldukları yerde oldukları için verildi. Açıklamalar hala geçerli. Ancak, nedenleri bugün Kopernik öncesi astronomi gibi gözüküyor.
Biri basitçe Alpler'in veya Himalayaların neden farkı görmek için var olduklarına dair ön plaka açıklamalarını okumak zorunda. "Nasıl" soruları "gibi bir soruyu cevaplamak için" Kökeni açık bir şekilde deniz kökenli olan Dolomitler'de deniz seviyesinden binlerce metre yükseklikte nasıl bulunabilir? "Veya" Alpine zincirinin dışbükey ve içbükey kenarları nasıl oluştu ?, “herhangi bir gerçek içgörü, temel mekanik hakkında çok temel bir içgörü olmadan teknik jargona kaynaştırılan karmaşıklıkla gizlendi.
Plaka tektoniği ile cevaplar hızla yerine oturdu ya da cevaba giden yol netleşti. Yakınsayan plakaların çarpışması deniz tabanını büyük yüksekliklere çıkarma gücüne sahipti. Deniz siperlerinin sebebi garip bir şekilde ada yaylarının veya kıtaların dışına yerleştirilmiş ve yakınsak levhalardaki subdüksiyon işlemlerinin anlaşılmasıyla ilgili yanardağlar belirginleşmiştir.
Gizemler artık gizemler değildi. Karmaşık ve geniş cevaplar içeren ormanlar süpürüldü. Afrika ve Güney Amerika bölgelerinin jeolojisinde neden çarpıcı paralellikler vardı? Afrika ve Güney Amerika neden bilmecenin yaptığı birisine yapması gereken iki parçaya benzemeye başladılar? Karmaşıklık için bazı tektonik öncesi açıklamalara bakın. Basitlik ve çok şey anlattığımız için, plaka tektoniğine daha fazla bakın. Kuzeydoğu Afrika’daki Büyük Rift Vadisi’ne benzeyen büyük bir yarık, sonunda Atlantik Okyanusu’nu oluşturan tek bir kıtayı ikiye böldü ve güçler hala Atlantik Okyanusu’nda iş başındaydı.
Eski terminolojiden bazılarını miras aldık, ancak altta yatan kavram astronomide "Dünya hareket ediyor" kadar radikal ve basittir.
Biota üzerindeki biyocoğrafik etkiler
Kıtadaki sürüklenme teorisi, biyocoğrafyacıların farklı kıtalarda bulunan fakat benzer atalara sahip olan günümüzdeki yaşamın kesikli biyocoğrafik dağılımını açıklamalarını sağlar.25 Özellikle, Gondwan'lı ratitlerin dağılımını ve Antarktika florasını açıklar.
Diğer gezegenlerde levha tektoniği
Plaka tektoniğinin karasal gezegenlerde ortaya çıkması gezegen kütlesi ile ilgilidir ve Dünya'nın levha tektoniği göstermesi beklenenden daha büyük gezegenlere sahiptir. Dünya, tektonik aktivitesini bol suya borçlu olduğu için sınırda bir durum olabilir.26
Venüs, aktif plaka tektoniği kanıtı göstermez. Gezegenin uzak geçmişinde aktif tektoniklerin tartışmalı kanıtları var; ancak, o zamandan bu yana meydana gelen olaylar (örneğin, Venüsyan litofazının birkaç yüz milyon yıl boyunca büyük ölçüde kalınlaştığı düşünülen ve genel kabul görmüş hipotezi gibi) jeolojik kayıtlarının akışını zorlaştırmaktadır. Bununla birlikte, sayısız iyi korunmuş çarpma krateri, Venüs yüzeyini yaklaşık olarak tarihlendirmek için bir tarihleme yöntemi olarak kullanılmıştır (çünkü bugüne kadar daha güvenilir yöntemlerle tarihlenecek bilinen hiçbir Venüs kayası örneği yoktur). Elde edilen tarihler baskın olarak ~ 500 ila 750 Ma aralığındadır, ancak ~ 1.2 Ga'ya kadar olan yaşları hesaplanmıştır. Bu araştırma, Venüs'ün uzak geçmişinde en az bir kere esasen tamamlanmış bir volkanik yüzey yenileme işlemi geçirdiği ve son olayın yaklaşık olarak tahmini yüzey yaşları aralığında gerçekleştiğine dair oldukça iyi kabul edilmiş bir hipoteze yol açmıştır. Böylesi etkilenebilir bir termal olayın mekanizması, Venüs bilimleriyle ilgili olarak tartışılan bir konu olarak kalsa da, bazı bilim adamları bir dereceye kadar levha hareketini içeren işlemlerin savunucusudur.
Venüs'ün plaka tektoniği eksikliğine dair bir açıklama, Venüs sıcaklıklarındaki kayda değer suyun olması için çok yüksek olmasıdır.2728 Yerkabuğunun kabuğu suyla ıslatılır ve kayma bölgelerinin gelişiminde su önemli bir rol oynar. Levha tektoniği, kabukta kabuk dilimlerinin hareket edebildiği zayıf yüzeyler gerektirir ve su eksikliği nedeniyle Venüs'te böyle bir zayıflamanın asla gerçekleşmemesi iyi olabilir. Ancak, bazı araştırmacılar plaka tektoniğinin bu gezegende aktif olduğu ya da bir zamanlar aktif olduğu konusunda ikna olmuş durumda.
Venüs'ün aksine, Mars kabuğunun içinde ve üzerinde su vardır (çoğunlukla buz şeklinde). Bu gezegen Dünya'dan oldukça küçük, ancak benzer bir tektonik tarzı önerebilecek bazı göstergeler gösteriyor. Tharsis bölgesindeki dev volkanlar, Dünya üzerindeki volkanik yaylar gibi doğrusal olarak hizalanır; muazzam kanyon Valles Marineris, bir tür kabuksal yayılma ile oluşturulabilirdi.
Mars'ın manyetik alanından yapılan gözlemler sonucunda, Mars Küresel Arabası 1999 yılında uzay aracı, bu gezegende büyük ölçekli manyetik şeritleme desenleri keşfedildi. Bu mıknatıslanma kalıplarını Mars kabuğundaki açıklamak için, levha tektoniğine benzer bir mekanizmanın bir zamanlar gezegende aktif olabileceği öne sürülmüştür.2930 Ek bilgi Mars Express Mekik en Yüksek Çözünürlüklü Stereo Kamera 2007 yılında açıkça Aeolis Mensae bölgesinde bir örnek gösterdi.31
Jüpiter'in bazı uyduları plaka-tektonik stil deformasyonu ile ilgili olabilecek özelliklere sahiptir, ancak malzemeler ve spesifik mekanizmalar Dünya üzerindeki plaka-tektonik aktiviteden farklı olabilir.
Satürn'ün en büyük ayı olan Titan’ın, 14 Ocak 2005’te Titan’a inen Huygens Probe’nun görüntülerinde tektonik aktivite gösterdiği bildirildi.32
H. H. Okudunuz ve Janet Watson. 1975. Jeolojiye Giriş. (Londra, İngiltere: Macmillan; New York, NY: St. Martin Press), 13-15.
W.J.Kious ve R.I. Tilling. 1996. "Tarihsel bakış açısı". Bu Dinamik Dünya: Plaka Tektoniğinin Öyküsü. 29 Ekim 2008 tarihinde alındı. (Washington, DC: ABD Jeolojik Araştırmalar. ISBN 0160482208), 18 Ekim 2008 tarihinde alındı. “Eserlerinde Abraham Ortelius Eş anlamlılar sözlüğü… Amerika’nın “Avrupa ve Afrika’dan… depremler ve sellerle parçalandığını” söyledi. Birisi bir dünya haritası öne sürüp üç kıtanın kıyılarını dikkatlice değerlendirirse, yırtılmanın izleri kendilerini ortaya koyuyor. ”
↑ 3.0 3.1 Henry Frankel, 1978-07. Arthur Holmes ve Continental Drift. İngiliz Bilim Tarihi Dergisi. 11(2):130-150.
J. Joly, 1909. Radyoaktivite ve Jeoloji: Karasal Tarih Üzerine Radyoaktif Enerjinin Etkisinin Hesaplanması. Archibald Constable.
Hughes Patrick Hughes, Alfred Wegener (1880-1930): Bir Coğrafi Yapboz. Dünya Gözlemevi, NASA. 18 Ekim 2008'de alındı. “… 6 Ocak 1912'de Wegener… bunun yerine kıtaların sürüklenmesi ve Dünya'nın coğrafyasının gelişimini açıklamak için denizleri genişletme vizyonunu önerdi.”
W Alfred Wegener. (1915 orjinal) 1966. Kıtaların ve Okyanusların Kökeni, Çeviren: John Biram. yeniden basıldı. (Mineola, NY: Courier Dover. ISBN 0486617084), 246.
Hughes Patrick Hughes, Alfred Wegener (1880-1930): Kıtaların ve Okyanusların Kökeni. Dünya Gözlemevi, NASA. 18 Ekim 2008'de alındı. "Wegener üçüncü baskısında (1922), yaklaşık 300 milyon yıl önce, tüm kıtaların kutuplardan direğe uzanan bir üst kıtada birleştiğine dair jeolojik kanıtlara atıfta bulundu. … "
Holmes Arthur Holmes, 1928. Radyoaktivite ve Yer Hareketleri. Glasgow Jeoloji Derneği İşlemleri 18:559-606.
Arthur Holmes. 1978. Fiziksel Jeolojinin İlkeleri, 3 üncü. (Hoboken, NJ: Wiley. ISBN 0471072516), 640-641 sayılı belge.
S.W. Carey, 1958. Kıta kayması, bir sempozyum… Tazmanya Üniversitesi Jeoloji Bölümünde, Mart 1956'da yapıldı. (Hobart, AU: Jeoloji Bölümü, Tazmanya Üniversitesi), 177-363.
J. Ben J. Korgen, 1995. Geçmişten Bir Ses: John Lyman ve Plate Tektonik Hikayesi. oşinografi 8 (1): 19-20. 18 Ekim 2008'de alındı.
Fred Spiess ve William Kuperman. 2003. Scripps'de Deniz Fiziksel Laboratuvarı. oşinografi 16 (3): 45-54. 18 Ekim 2008'de alındı.
R.G. Mason A.D. Raff. 1961. Amerika Birleşik Devletleri'nin batı kıyılarında 32 ° N enlem ve 42 ° N enlem arasında manyetik yüzey araştırması. Amerika Jeoloji Derneği Bülteni. 72:1259-1266.
A.D. Raff, R.G. Mason. 1961. Amerika Birleşik Devletleri'nin batı kıyılarında 40 ° N enlem ve 52 ° N enlem arasında manyetik yüzey araştırması. Amerika Jeoloji Derneği Bülteni 72:1267-1270.
E Glenn Elert, (ed.) 1997. Kıtasal Plakaların Hızı. Fizik Bilgi Kitabı.
L. Paul L. Hancock ve Brian J Skinner. 2000. Dünyaya Oxford Yoldaşı. (Oxford, UK; New York, NY: Oxford Üniversitesi Yayınları. ISBN 0198540396.)
Victor A. Schmidt ve William Harbert. //geoinfo.amu.edu.pl/wpk/pe/a/harbbook/c_iii/chap03.html "Yaşayan Makine: Plaka Tektoniği", Dünya Gezegeni ve Yeni Yerbilimleri, üçüncü basım. (Dubuque, IA: Kendall / Hunt Pub. Co. ISBN 0787242969.) 18 Ekim 2008'de alındı.
Butler Rob Butler, 2001. Kıtalar nerede ve nasıl deforme olur ?, Hima
Copyright 2020 \ Online dergi her şeyi bilmek istiyorum \ Levha tektoniği