Unutulmuş Eski Bir Türk Çalgısı: Eski Türk Udu > Bilimdili.com
Yazar: Özgün Nesim
Yüzyıl öncesine kadar kısıtlı bir saray kültürünün parçasıyken; günümüzde geniş toplum kesimlerine yayılarak her türlü müzik türü içinde kendisine uygulama alanı bulan ud çalgısının Türklerin müzik kültürüyle olan bağları sanıldığının aksine Türklerin Ortadoğu kültür dairesine girişleriyle başlamaz. Tarihsel kaynaklar bize göstermektedir ki ud çalgısının Türkler tarafından tanınmasının en az 1200 yıllık geçmişi vardır. Daha da ötesi; günümüzde ud adıyla bilinen bu çalgının Asya ve Avrupa kültürleri arasında da geniş bir kullanım geçmişi vardır.
Resim1: Göktürk –Uygur Dönemleri Arasında Çalınan Türk udları.
Udun sözcük kökeni Arapçadır ve ‘’tahta’’ anlamına gelir. Japoncadaki ‘’biwa’’ sözcüğünün udun Çince adı olan ‘’pipa’’dan geldiği açıktır. Avrupada udun genel adı ‘’lute’’ olarak geçer. Macaristan’da udun adı ‘’kopuz’’ dur. Bu durum udun Türklerdeki eski adının ne olmuş olabileceği konusunda bize önemli bir işaret olabilir. Türkler bir çok farklı çalgıya kabaca ‘’kopuz’’ demektedirler. Udun eski Türkçedeki adı da kabaca ‘’kopuz’’ olmuş olabilir. Türklerin, Çinlilerin ve Japonların kullandığı udlar günümüzdeki çağdaş udlarla ortak kökenlere sahip olsalar da yapı olarak günümüzdeki gelişmiş çağdaş udlardan açık farklılıklar içermektedir. Geleneksel Asya udlarının tekneleri daha sığdır, ses çıkış delikleri dardır, yüksek perdeleri vardır ve hayvan bağırsaklarının kurutulmasıyla ya da ipek ipliklerin birleştirilmesiyle elde edilen telleri vardır. Günümüz çağdaş udları ise derin teknelidirler, 11 tellidirler, geniş çaplı ses deliklerine sahiptirler.
Resim2: Solda Japon Udu ‘’biwa’’ Ve Sağda Çin udu ‘’pipa’’.
2008 yılında Yoko Hiraoka tarafında Yale Üniversitesinde Japon udu biwa ve kökenleri üzerine yapılmış bir sunum (video)
İçerikler Eski Türk Çalgısı Eski Türk Udu