Doktor Jivago – kitabimdakumlarvar
2020-02-09 2020-02-09 | Dilek
Okuduğum romanlar aracılığıyla dünya tarihi ve diğer ülkelerdeki tolumsal hayat hakkında bilgi edindikçe, eğitim sisteminin bizleri tek yönlü yetiştirdiğine kanaat getiriyorum. Vizyon sahibi olabilmek ve hayata daha iyi hazırlanabilmek için daha fazla tarih dersi almamız, sosyolojiye daha çok ilgi göstermemiz gerekir. Böylece kendimizi bulunduğumuz coğrafyada yalnız hissetmez, Türkiye’nin kaderini etkileyen olaylara uzaktan bakabiliriz.
Doktor Jivago tarihi ve siyasi bir aşk romanı. Uzun soluklu, derinlemesine savaşı, aşkı, yokluğu, hırsı, şiddete susamışlığı ve Rusya’nın nasıl sosyalist rejime geçtiğini anlatıyor.
20. yüzyılın başında başlıyor Juri (Doktor Jivago)’nin hikayesi. Bu dönemde doğan herkes gibi onun hayatı da savaşlarla geçiyor. Gençlik yılları Rusya’daki iç huzursuzluklara denk geliyor, bunları birinci dünya savaşı sonra Rusya iç savaşı takip ediyor. İç savaş Rusya’ya dünya savaşından daha çok zarar veriyor. İç savaşta kızıllar baskın geliyor ve sosyalist rejim başlıyor. Boris Pasternak romanı ikinci dünya savaşından sonra yazmaya başlıyor. Pasternak sosyalist rejimi eleştirdiği için romanın 1956’da Rusya’da yayınlanmasına izin verilmiyor. Kitap İtalya’ya kaçırılıyor ve orada basılıyor. Çevirmen Hülya Arslan ile yapılan röportaj romanı okumaya başlamadan önce genel bir bilgi veriyor, internetten bulunup okunmasını öneririm.
Kitaba geri dönersek; eserin derin ve uzun soluklu olduğunu söylerken abartmıyorum. 590 sayfada sadece Yuri’nin değil rusların 50 yılı anlatılıyor. Yuri İlk gençlik yıllarını idealistçe ve kendini yetiştirmeye çalışarak geçiriyor. Evleniyor, doktor olarak savaşa gönderiliyor. Burada yıllar önce Moskova’da birkaç kez karşılaştığı Lara ile tekrar karşılaşıyor.
Lara, babası öldükten sonra onu koruyan bir aileye yaslanamadan hayatta kalmaya çalışan genç bir kadın. Lara’nın hikayesini okurken, rus aile yapısının neden bozuk olduğunu, rus kadınların neden başka milletlerden erkekleri tercih ettiklerini anladım. Arka arkaya yaşanan savaşlarda, siyasi görüşlerinden dolayı insanların yok yere suçlandıkları, öldürüldükleri günlerde aile birliği sağlanamıyor. Bir kadının tek bir kocası, bir adamın tek bir karısının olamaması olağan. Lara gönüllü olarak savaşa katılan kocasını bulmak için hemşire olarak savaş bölgesine gidiyor ve kocasının ölüm haberini alıyor. Geri dönüp kızıyla birlikte hayat mücadelesine devam ediyor.
Yuri ve Lara’nın yolları pek çok kez kesişiyor, arkadaş ve aşık oluyorlar. Hayatları savaşlarla, toplumun onlara dayattıklarına katlanarak hayatta kalmaya çalışarak geçiyor. Onca savaş, yokluk, ölüm sonunda daha özgür olmak ve eşit olmak uğruna yapılıyor ancak rejim umulanı getirmiyor.
’89’da sosyalist rejimin yıkıldığını biliyoruz. Tarihte tersten gidince Pasternak’ın fikirlerinde haklı olduğunu ya da daha uzun vadeli düşündüğünü söylemek mümkün. Onun kitabına başladığı dönemler muhtemelen Rusya’da halkta sosyalizme karşı farkındalığın arttığı bir dönemdi ve fikirlerin basılıp yayılması istenmiyordu. Yine de basılmasının önüne geçilemedi. Nobel ödül komitesinin çoğu zaman siyasi kararlar verdiğini söylemek mümkün. Belirli bir nedenle Pasternak’ın kitabı seçilmiş. Pasternak iyi yazmış. Bu kadar acıyı, yokluğu romantizmle anlatmış. Hiç bir yerde konuyu uzatmamış, aşırı betimlememiş, anlaşılır yazmış. Tolstoy ve Dostoyevski ayarında bir yazar olduğunu söyleyenler yanılmıyorlar.
Lise yıllarında Tolstoy ve Dostoyevski okumuştum. Ancak o zamanlar verilen siyasi mesajı anlayacak dünya görüşüm ve olgunluğum yoktu. Pasternak ile Rusya’yı yeniden tanıdım, daha iyi anladım. Pasternak ve Türkiye’de sürekli sarhoş dolaşan ruslar tamamen farklı noktalardan hayata, insanlara yaklaşıyorlar. Doktor Jivago bittikten sonra Anna Karanina’yı okumaya heves ettim. Ne de olsa Tolstoy Rusya’da sosyalist fikrin oluşmasını ve yayılmasını sağlayanlardan biri. Onun açısından da bakmak isterim.
Koşucular > Sonraki yazı linki