Afyonkarahisar ___ EBMAD - Ege Bölgesi Madenciler Derneği - ebmad.org.tr
Metalik madenler bakımından ildeki en önemli madenler antimuan, demir, manganez cevherleşmeleridir. Antimuan cevherleşmeleri genellikle İscehisar, İhsaniye ve Bayat ilçelerinde gözlenmekte olup, Bayat-Cevizli’deki % 32.49 Sb tenörlü antimuan yatağı geçmiş yıllarda işletilmiştir. Bunun dışında ildeki demir cevherleşmelerine Bayat, Çay, Bolvadin, Sandıklı, Şuhut ve İhsaniye ilçelerinde rastlanmaktadır. Bayat ve Çay ilçelerindeki toplam demir rezervi 666.000 ton olarak belirlenmiş olup, tenörü % 50.40 Fe2O3’tür. Merkez ilçe, Çay, Sincanlı, Sandıklı, Emirdağ, İhsaniye ve Bolvadin ilçelerinde manganez cevherleşmeleri mevcut olup, bunlardan en önemlisi Çay ilçesindeki mangan sahasıdır. Buradaki toplam rezerv 50.000 tondur. Uranyum ise Merkez ilçesinde tespit edilmiştir, ancak zuhurların tenörü çok düşüktür.
Afyon ili endüstriyel hammadde bakımından başta mermer olmak üzere kuvarsit, kireçtaşı, kum-çakıl, tuğla-kiremit, diyatomit, kalsit ve grafit bakımından önem arz etmektedir. Afyon, mermer kalitesi ve çeşitliliği itibariyle dünya ölçeğinde öneme sahip bir ilimizdir. Bu nedenle, ilin yatırım ve üretim kimliğini belirleyen ana öge mermercilik olmuştur. Türkiye’nin de en önemli mermer yatakları ile mermer sanayisi bu ilde yer almaktadır. Afyon’daki mermer yatakları Afyon Beyazı ve Afyon Kaplan Postu olmak üzere iki ayrı kalitede özellikle İscehisar ilçesinde yoğunlaşmıştır. Ayrıca İscehisar-Kezban sahasında % 18.40 C tenörlü 2.750 ton görünür+muhtemel grafit rezervi tespit edilmiştir. Kum-çakıl yatakları çoğunlukla Dazkırı ilçesinde yer almaktadır. Bu ilçede, Kızılköyü sahasında inşaat malzemesi olarak kullanılabilecek nitelikte 8 milyon ton muhtemel rezerv tespit edilmiştir. Başmakçı’da yer alan ve 40 bin m3 muhtemel rezerve sahip orta kaliteli kum-çakıl yatağı ise karayollarında stabilize malzeme olarak kullanılmaktadır. Şuhut ilçesi kuvarsit bakımından önemli potansiyele sahip olup, sahada çeşitli büyüklüklerde % 95.75 SiO2 tenörlü 4 adet kuvarsit yatağı mevcuttur. Bunların toplam rezervi ise yaklaşık 23 milyon tondur. Ülkemizdeki en önemli ve iyi kaliteli diyatomitler Sincanlı ilçesinde Sinanpaşa-Tınaztepe sahasında bulunmaktadır. Bu yatakta iyi kalitede filtrasyona uygun toplam 1.322.500 ton diyatomit rezervi belirlenmiştir ve geçmiş yıllarda işletilen bu diyatomitler gıda sektöründe süzme amaçlı olarak kullanılmıştır. Çay ve İhsaniye ilçeleri kireçtaşı ve tuğla-kiremit bakımından önemli potansiyellere sahiptir. Bu ilçelerde iyi kalitede yaklaşık 6-7 milyon ton jeolojik tuğla-kiremit rezervi, ayrıca, Çay-Pazarağaç’ta ise % 94 CaCO3 ve % 2.25 MgO tenörlü 22 milyon ton muhtemel kireçtaşı rezervi belirlenmiştir. Kalsit yatakları genellikle il merkezi civarında yer almakta olup, % 94-98 CaCO3 içeriğine sahiptir.
Sözü edilen endüstriyel hammadde ve metalik madenler dışında, Afyon ili önemli jeotermal potansiyele sahiptir. Sandıklı ve Merkez ilçedeki Gazlıgöl jeotermal kaynakları termal şifalı suları ile il, büyük bir jeotermal turizm kenti haline gelmiştir.
Mevcut yer altı kaynaklarından özellikle mermer, çimento hammaddeleri ve jeotermal kaynaklar il ekonomisinde sürükleyici sektörlerin başındadır. İscehisar mermer yatakları bitme noktasındadır. Ancak mermer işleme fabrikaları ile mermer makine sanayi ve ticareti, ilin ulaşım ağındaki konumunun avantajlarıyla çok gelişmiştir. Ayrıca ildeki iyi kaliteli diyatomit yatakları da gelişen teknoloji ve arz-talep dengeleri doğrultusunda değerlendirilebilir. Bunun dışında özel sektör tarafından son yıllarda yapılan çalışmalarla Sandıklı ilçesi yakınlarında porfiri(?) bakır yatağı bulunmuştur. Araştırmaların sürdürüldüğü bu sahadan önemli bir bakır potansiyeli beklenmektedir. Genel Müdürlüğümüzün il dahilinde enerji hammaddelerine yönelik yaptığı çalışmalar sonucunda kömür ve jeotermal sahaları ortaya çıkarılmıştır. 1965-2008 yılları arasında gerçekleştirilen çalışmalar sonucunda Sincanlı ilçesinin Güneyköy-Karacaören yöresinde ekonomik kömür sahası ile yersel önem taşıyabilecek linyit oluşumları tespit edilmiştir. Sincanlı-Karacaören- Güneyköy sahasında alt ısıl değeri orijinal kömürde ortalama 2820 Kcal/kg olan 3.870.000 ton muhtemel rezerv belirlenmiştir. 2008 yılında Afyon-Dinar bölgesinde kömür aramalarına yönelik olarak başlamış olan sondajlı arama çalışmaları devam etmektedir.
İl sınırları içerisinde jeotermal alanların belirlenmesine yönelik yapılan çalışmalarla Ömer- Gecek-Kızık-Uyuz, Gazlıgöl, Heybeli-Çay-Çobanlar ve Sandıklı jeotermal alanları ortaya çıkarılmıştır. Ömer-Gecek-Kızık-Uyuz alanında sıcaklıkları 46-71 ºC arasında değişen kaynaklar tespit edilmiş ve bölgede gerçekleştirilen 24 adet sondaj çalışmaları sonucunda da, Ömer-Gecek sahasında 49.5-99 ºC sıcaklık ve 656 lt/sn debiye sahip akışkan görünür hale getirilmiş ve 175.75 MWt termal güce sahip jeotermal enerji elde edilmiştir. Ömer-Gecek sıcak su kaynağı termal tesisler ve şehrin ısıtılmasında kullanılmaktadır. Gazlıgöl alanındaki sıcaklıkları 38-58 ºC arasında değişen kaynaklar, kuyular açıldıktan sonra kurumuştur. Ancak alanda 39 adet kuyu açılmış ve 42-80 ºC sıcaklık ve 34 lt/sn debiye sahip akışkan görünür hale getirilmiştir. Sandıklı alanında da sıcaklığı 45- 70 ºC arasında değişen kaynaklar belirlenmiştir. Sondajlı çalışmalar sonucunda da Sandıklı- Hamamçay vadisinde 69-70.5 ºC sıcaklık, 98 lt/sn debili akışkan tespit edilmiştir.
Rezerv :133.668 ton görünür, 376.830 ton muhtemel, 813.000 ton mümkün rezerv vardır. Filtrasyona uygundur.
Rezerv :306.000 ton görünür rezerv. Taşoluk kaolenleri doğal olarak ve zenginleştirilerek (yüksek demir içerikleri nedeniyle) seramik reçetelerinde ve kağıtta kullanılabilir.
Kalite :Afyon Beyazı, beyaz renkli, ince sarı damarlı olup, sertliği 3, yoğunluğu 2.75 g/cm3 ve porozitesi % 0.2’dir.
Kalite :Afyon Kaplan Postu, açık gri ve grinin değişik tonlarında, boğumlu, breşik desen yapıları gösterir. Sertliği 4, yoğunluğu 2.73 g/cm3 ve porozitesi %0.2’dir.
Adı Rezerv (1000 ton) Analiz Sonuçları Eş değeri(1000 ton) Kullanım Yeri İşletme Şekli
Görünür Muhtemel Mümkün Toplam Kaynak Potansiyel Genel Toplam İşletilebilir Su % Kül % S % AID KCAL/kg Petrol Taş Kömür
Sincanlı-Dumlupınar-Karacaviran - 3,870 - 3,870 - - 3,870 - 38,66 14,79 3,39 2820 1,091 1,559 Teshin Kapalı
TOPLAM - 3,870 - 3,870 - - 3,870 - 1,091 1,559
Kaplıcada, ısıtmacılıkta (konut,sera) hayvancılıkta,soğuk hava deposu işletmesi ve endüstriyel ısı kullanımında Kaplıca, motel, termal havuz ve bunların ısıtılması, sera ısıtılması, özel sektöre ait termal tesisler ve Afyon şehrinin ısıtılmasında
Kaplıcada, kaplıca tesisi, sera, çiftlik vb. ısıtılmasında
Kaplıcada ve kaplıca tesisinin ısıtılmasında
Kaplıcada, kaplıca tesisi, Heybeli köyü ve sera ısıtılmasında
Karaburun,Çobanhamamı ve Karaburun Tepe
Kaplıcada, kaplıca tesisi, sera ve Sandıklı ilçesinin ısıtılmasında
Kaplıca ve kaplıca tesis ısıtması
** DPT, 2001. 8. Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik Özel İhtisas Komisyonu, Enerji Hammaddeleri Alt Komisyonu Jeotermal Enerji Çalışma Grubu raporu, Not: Sondajlardaki potansiyel değerleri, kuyuların ilk üretim debilerinin toplamına göre hesaplanmıştır.