Aktual Analiz 38 | TRT Türkmençe
Aktual Analiz 38...
22.09.2018 ~ 08.12.2018
Russiıanyň we Eıranyň goldawy bilen hökümet Siriıanyň köp sanly etrabyny harby ıollardan ıaňadandan ele geçirdi. Siriıanyň harby oppozisiıasy we sebitde ıaşaıan ilatyň Homsdan, Gutadan, Deradan we beıleki etraplardan çykarylyp, Idlibe göçürilmeginden soň Idlib hem harby hem-de harby däl oppozisiıanyň soňky merkezine öwrüldi. Söweşden ozal 700 müň ilaty bolan İdlibde 3 milliona golaı ilatyň bardygy beıan edilıar. Astana tapgyrynyň çäginde yglan edilen 4 sany dartgynlygy azaldyjy zolagyň soňkusy Idlib. Astana tapgyryna laıyklykda Türk ıaragly güıçleri Idlibdäki front liniıasynda 12 sany gözegçilik nokadyny döretdi.
Syıasat, Ykdysadyıet we Jemgyıet Gaznasy SETA-nyň ylmy barlagçysy-ıazyjy Jan Ajunyň tema boıunça synyny dykgatyňyza ıetirıäris.
Idlibe Russiıanyň we Eıranyň godlaw bermeginde operasiıa guramak baradaky meıilnama uzak möhletden bäri gün tertibinde. Guralmagy ähtimal operasiıa sebäpli Idlibde täze bir göç tolkunynyň ıüze çykmagyna garaşylıar. Millionlarça ilatyň Türkiıä tarap gaçmagy we gelmegi meıilleşdirıändigi bilinıär. Türkiıäniň dünıä boıunça iň köp bosgun kabul eden ıurt bolmagy Türkiıäniň täze bir bosgun tolkunyny kabul edip bilmejekdigini görkezıär. Idlib operasiıasynyň ıüze çykarjak ıitgileri we gumanitar pajygasy bütin dünıäni aladalandyrıan bolsa, stoluň başynda we söweş meıdanynda dartgynlygyň öňüni almak üçin diňe Türkiıäniň tagalla edıändigi görülıär.
Astana tapgyryna laıyklykda Eıranyň, Russiıanyň we Türkiıäniň liderleriniň guran maslahatynyň soňkusy Tähranda geçirildi. Tähran maslahatynyň rus we türk ıolbaşçylaryndan habarsyz göni ıaılyma berilmegi bilen bütin dünıä Prezident R.T.Erdoganyň sebitde hüjümleriň bes edilmegini ıola goımak we gumanitar pajyganyň öňüni almak üçin edıän adatdan daşary tagallasyny gördi. Tähran maslahatynda hüjümleriň bes edilendigi Russiıanyň we Eıranyň garşylygy sebäpli yglan edilmedik hem bolsa, ıarag taşlamak üçin çagyryş edildi. Şeıle-de Türkiıäniň egilşiksiz pozisiıasy netijesinde İdlibe guralmagy ähtimal operasiıa azyndan yza süışürildi we görüljek çäreler üçin wagt utuldy.
Idlibiň geljegi üçin alternatiw senariler bar. Russiıa we hyzmatdaşlary Türkiıäniň gözegçilik nokatlaryndan çekilip, Idlibe giň gerimli operasiıanyň guralmagyny kabul etmegi üçin basyş edıär. Türkiıe bolsa alternatiw senariler hödürlemek ugrunda iş alyp barıar. Şolardan biri bolsa Türkiıäniň we Türkiıäniň gözegçiligindäki harby oppozisiıanyň pozisiıasyny güıçlendirip, Heıet Tahriruş Şamyň we degişli toparlaryň iň bolmanda demirgazykdan çekilip, günorta geçmegi. Türkistan Yslam partiıasy we Hurşad Den ıaly toparlaryň ıok edilmegi.
İüze çykmagy ähtimal gumanitar pajyga garşy Türkiıä goldaw berıän toparlar bilen bilelikde iş alyp baryp, Idlibiň merkezini öz içine alıan howpsyz zolak döretmek iň bir ıerlikli hereket bolar. Oppozisiıanyň dolulygyna ıersiz-ıurtsyz goıulmagynyň öňüniň alynmagy, gumanitar pajyganyň öňüni alynmagy, PKK/PİD-niň şertlerden peıdalanmagynyň we syıasy bähbit gazanmagynyň öňüniň alynmagy taıdan möhüm bolar. Idlibe guralmagy ähtimal operasiıa üçin PKK-nyň Siriıadaky bölegi hem işjeň tagalla edıär. Esasanda Eırana tabynlykdaky ıaragly güıçler we Hizbullahyň Siriıanyň demokratik güıçlerine tabynlykdaky partizanlara tälim berıändigini bilıäris. Olaryň hem operasiıa gatnaşmagy meıilleşdirıändigi mälim. Eger olar hem operasiıa gatnaşan halatynda Afrine front açyp, Afrini ıaňadandan almak boıunça meıilnamalary bar. Tel Rifatda güıç ıygnaıandyklaryny hem bilıäris. Şeılelikde bu howplar barka Türkiıe işjeň hereket etmeli we asla bassyr-ıussurlyga ıol bermeli däl.
Etiketkalar: operasiıa , Russiıa , Eıran , pajyga , asuda ilat
Ermenistanyň ozalky Prezidenti Robert Koçarıan tussag edildi 09.12.18 07:12:00