A Vitamini, yağda eriyen vitaminlerdendir.
Retinol, A vitaminin besin olarak alınan haline denir. Yani, Retinol A vitamininin aktif halidir ve yeşil yapraklı sebzelerle, sarı renkli meyvelerde bulunan beta karotenden elde edilir. Diğer bir değişle, besinlerle, pro-vitamin olarak beta karoten halinde alınır. Vücutta ince barsaklarda aktif hali olan retinol olarak emilir. Beta karoten, karaciğerde A vitaminine dönüşür.
Vücutta belirli bir miktarda depolanabilmektedir. Depo edilmiş olan A Vitaminin % 90 ı karaciğerdedir. Geri kalanı böbrekler, akciğerler, gözler ve yağ dokuda yer alır. Gerektiğinde vücut tarafından buradan alınarak kullanılır. Hiç vitamin almayan bir kişiye 5-10 ay kadar yetebilir. Isıyakarşı sabit ve pişirilmeye dayanıklıdır.Yüksek miktarlarda alınması toksik reaksiyonlara (zehirlenme) neden olabilir.
Besinlerle alınan vitaminin emilimini, alkol, ilaçlar (kortizon, demir, mineral yağlar), E Vitamini yetersizliği ve fiziksel egzersiz olumsuz etkiler.
A vitaminli yağlı besinler, serin ve karanlık bir ortamda metalden uzak olarak saklanmalıdır.
A vitamini en çok hayvansal gıdaların içerdiği yağlarda bulunur.
-Gözün değişik ışık durumlarında, özellikle karanlıkta, görmesine yardımcı olur. (Görmemizi sağlayan pigmentlerin yapılmasını sağlar. Ayrıca gözün kornea tabakasının sağlığı için gereklidir.)
-Cildin, saçların, tırnakların, diş etlerinin, dişlerin ve kemiklerin
sağlıklı kalmalarını sağlar.
-İdrar yolları, solunum yolları enfeksiyonlarda vücut direncini arttırır.
-Hücrelerin yer aldıkları dokunun gerektirdiği şekilde farklılaşmalarını ve yapısını sağlamlaştırır. Bu etkisi ile
dolaylı olarak kansere karşı koruyucudur.
-Vücut savunma sisteminde bulunan T Lenfositleri uyararak hücrelerin farklılaşmalarını kontrol eder. Bu etkisi kansere karşı bir diğer olumlu özelliğidir.
- Serbest radikalleri nötralize eder. Dışarıdan gelen zararlı maddeleri bağlayıp, antioksidan özelliği ile vücudu olası tahribatlardan korur.
-Özellikle anne karnındaki bebeğin sağlıklı gelişimi için hamilelerin A vitamini alması gerekir.
-Karaciğer, kuzu ciğeri, balıkyağı, tüm kırmızı etler, süt (Yazın taze ot yiyen ineğin sütünde daha fazladır), tereyağı, yoğurt, yumurta sarısı, peynir, krema.
-Sonradan A vitamini' (retinol) ne dönüşecek olan Beta Karoten ve diğer karotenoidler ise yeşil yapraklı ve sarı sebzelerde ve tahıllarda bulunur.
-Patates, havuç, ıspanak, kuru kayısı, brokoli, portakal, domates.
-Şeftali, kıvırcık salata, kuşkonmaz, maydanoz, kereviz, enginar, yabani hindiba, marul, erik, şalgam yaprağı.
-Özellikle loş ışıkta görme bozulur (Gece körlüğü , tavuk karası).
-Xerophthalmia (korneanın anormal kuruması ve kalınlaşması = göz kuruluğu) kızarma,
gözlerde hassaslaşma, çabuk yorulma ve ileri safhada kornea ülserleri, deri kuruluğu meydana gelir.
sistemi zayıflar. Hücresel savunma yapan T-Lenfositler ile Antikor üreten B-Lenfositleinderde azalma oluşur. Ayrıca immun sistem için şart olan Timus Bezi ve dalak gibi organlarda atrofi denilen gerileme görülür. Enfeksiyonlara elverişli hale gelir.
-Çocuklarda dişlerin biçimsiz ve sağlıksız gelişmesine; gelişimin yavaşlamasına neden olur.
-Kemik hücrelerinin faaliyetleri üzerine olan etkisi ile, eksikliğinde kemiklerde kalınlaşma ve kemikten geçen sinirlerde sıkışmalar meydana gelir.
-Kötü sindirime, sinüzite ve kulak iltihabına neden olur.
-Akne oluşmasında artış, deride kuruma ve kepeklenme gözlenir. Halsizlik, bitkinlik, uykusuzluk, tat ve koku alma duyusu bozuklukları ve iştahsızlık görülür.
-Ayrıca adet düzensizlikleri, diş eti hastalıkları, böbrek taşları, kulak sorunları.
-Kanser riskinde artma.
-Ünite cinsinden: Retinol Equivalant cins: Microgram cins: -
-11 yaş üstü bayanlar
-11 yaş üstü erkekler
-Günde alınan 10 000 -15 000 Ünite karotenden yaklaşık 5 000 Ünite A Vitamini elde edilebilir.
-Bir erişkin için bu miktar iki tane orta boy havuç demektir.
-Bir mikro gram için 5 Ünite tabiri kullanılır.
A Vitamini Kaynakları değerleri:
Günlük kullanılan şekliyle:- -Retinol cinsinden:
Patates 1 orta boy 2,487 microgram
Havuç 1 tane 2,025 microgram
Ispanak 1/2 kase 737 microgram
Kayısı 10 tane 253 microgram
Süt 1 bardak 149 microgram
Peynir 1 kibrit kutusu 84 microgram
Mango 1 orta boy 805 microgram
Yumurta 1 tane 157 mcg
Peynir 50 gr 120 mcg
Balıkyağı 1 servis kaşığı 4080
Büyük yumurta sarısı 1 97
Havuç ve narenciye türü beta karoten içeren gıdaların fazla alınması ile deri portakal rengine döner. Sarılığa benzer fakat farkı, göz aklarının renginin bu durumda değişmemesidir. Karoteni fazla almakla A vitamini fazlalığı oluşmaz çünkü, vücut bu durumda karoteni aktif A Vitaminine dönüştürmez. Karoten olarak birikime uğrar. Alım normale dönünce birikenler vücuttan atılır. Bu nedenle zararsız bir durumdur.
Asıl önemli olan depolanma özelliği nedeniyle yüksek dozda ilaç olarak alınması veya A Vitamininden zengin karaciğer gibi besinlerin aşırı tüketilmesi ile oluşur. Gelişmiş ülkelerde bu fazlalık belirtileri sık olarak görülmektedir.
Hatta zehirlenme haline bile dönüşebilir.
50 bin ünitenin üstünde alındığında:
Avuçlarda ve ayak tabanlarında ciltte sarı-kavuniçi renk değişikliği gibi şikayetlere neden olur.
-Çocuklarda zehirlenme 300000 Retinol Equivalant A vitamini alımıyla oluşur.
-Yetişkinler de ise genellikle günde 100000 Retinol Equivalant A vitamininin aylar boyu alınması ile oluşur.