Total Alfa-fetoprotein; Alfa-fetoprotein-L3 yüzdesi
Belli bazı karaciğer kanseri, testis kanseri veya yumurtalık kanseri tanısında ve tedavisinin izlenmesine yardımcı olmak için bu test yapılır.
Doktorunuz, karaciğer, testis veya yumurtalık kanserine sahip olduğunuzdan kuşkulandığında, bu kanserlerden birinin tedavisi sırasında veya sonrasında belli aralıklarla bu testi ister. Kronik hepatit veya siroz hastasıysanız bu test istenebilir.
Kolunuzdaki venden alınan kan örneği
Bu test kandaki alfa-fetoproteini (AFP) düzeyini ölçer. AFP birincil olarak fetüs, karaciğeri ve kuş yumurtaları sarısını (vitellin kesesi dokuları) andıran ve gelişmekte olan embriyonun bir bölümü tarafından üretilen bir protein türüdür. AFP konsantrasyonları tipik olarak bebek doğduğunda yükselir ve sonra hızla düşer. Sağlıklı çocuklar ve gebe olmayan erişkinlerde, AFP normalde sadece çok düşük seviyelerde tespit edilebilir.
Karaciğer hasarı ve bazı kanserlerde AFP konsantrasyonları anlamlı olarak artırabilir. Karaciğer hücreleri rejenere olurken AFP üretilir. Hepatit ve siroz gibi kronik karaciğer hastalıklarında AFP uzun süre yüksek düzeylerde kalabilir. Bazı tümörler çok yüksek konsantrasyonlarda AFP üretebilir. Bu özellik AFP testinin bir tümör belirteci olarak kullanılmasını sağlar. Hepatoselüler karsinoma denilen bir karaciğer kanser tipine yakalanmış birçok kişide yüksek miktarlarda AFP’ye rastlanır. Ayrıca, testis ve yumurtalık kanseri olan birçok kişide de saptanır.
AFP ‘nin birçok farklı tipi mevcuttur. Geleneksel olarak doktor bir AFP testi istediğinde AFP’nin değişik formlarını tümüyle ölçen total AFP istiyor demektir.
AFP'nin Lens culinaris aglütini olarak bilinen proteine bağlanması nedeniyle L3 olarak adlandırılan değişik bir formu da mevcuttur. AFP-L3% testi toplam AFP miktarı ile karşılaştıran yeni bir testtir. Total AFP’ye göre L3’ün yüzdesindeki artış yakın gelecekte artmış bir hepatoselüler karsinom riskini ve daha kötü bir prognozu gösterir.
Kolunuzdaki venden alınan kan örneğinden
Karaciğer, testis ve yumurtalık kanserlerini saptama ve tanı koymaya yardımcı olmak için AFP kullanılır. Yaşam boyu artmış bir karaciğer kanseri geliştirme riski taşıdıklarından Siroz veya kronik hepatit B gibi kronik karaciğer hastalıkları olan kişileri izlemek için sıklıkla AFP istenmektedir. Doktorunuz, en çok tedavi edilebilir evrelerdeki karaciğer kanserini saptamaya çalışırken görüntüleme çalışmalarıyla birlikte bir AFP testi isteyebilir
Hastaya hepatosellüler karsinom veya başka bir AFP üreten kanser tanısı konmuşsa hastanın tedaviye yanıtını ve kanser nüksünü izlemeye yardımcı olmak için belli aralıklarla AFP istenebilir.
Total AFP miktarının AFP’nin değişik bir formu olan AFP-L3 miktarı ile karşılaştırması için bazen oldukça yeni bir test olan AFP-L3% de istenir. Test özellikle kronik karaciğer hastalığı olan kişilerde hepatoselüler karsinom gelişme riskini değerlendirmeye yardımcı olmak için kullanılmaktadır. AFP L3’ün total AFP’ye olan yüzde oranındaki artış hızlı ilerleyen bu hastalığın riskini artırdığı gibi sağkalım şansını azaltmaktadır.
Doktorunuz aşağıdaki durumlarda bir AFP kan testi isteyebilir:
hastada karaciğer kanseri veya belli bazı testis veya yumurtalık kanserlerinin varlığından kuşkulandığında; Bir fizik muayene sırasında karında şişlikler hissedildiğinde veya görüntüleme testleri olası tümörleri saptadığında
hepatoselüler karsinom veya başka bir karaciğer kanserinin ortaya çıkışı açısından kronik karaciğer hastalığı olan hastanın izleminde
karaciğer, testis veya yumurtalık kanseri tanısı konmuş ve tedavi edilmiş bir hastada tedavi etkinliğinin izlenmesinde
kanser nüksünün izleminde
Hastada kronik karaciğer hastalığı olduğunda hepatoselüler karsinom riskini değerlendirmeye yardımcı olmak için bazen AFP-L3% istenmektedir. Ancak bu yeni test geniş ölçüde kullanılmamakta olup, klinik yararı henüz kanıtlanmamıştır.
Artmış AFP düzeyleri, en çok karaciğer kanseri, yumurtalık kanseri ve testislerin germ hücreli tümörü gibi kanserin varlığını gösterebilir. Ancak her karaciğer, yumurtalık veya testis kanseri önemli miktarlarda AFP üretmeyecektir. Mide, kolon, akciğer , meme kanserleri ve lenfoma gibi kanserlerde bazen yüksek düzeyler görülebilirse de bu klinik durumların değerlendirmesi için nadiren istenmektedir. Siroz ve hepatit gibi başka hastalıklar da düzeylerin yükselmesine neden olabilmektedir.
AFP bir izlem aracı olarak kullanıldığında azalan düzeyleri tedaviye yanıtı gösterir. Kanser tedavisinden sonra konsantrasyonlar genellikle normal veya normale yakın düzeylere anlamlı derecede düşmezse tümör dokusunun bir bölümü halen mevcut olabilir. Konsantrasyonlar artmaya başlarsa kanserin nüks etme olasılığı mevcuttur. Tedaviden önce AFP düzeyleri yükselmezse test genellikle tedavinin etkinliği veya hastalık nüksünün izleminde yararlı olmayacaktır.
Kronik karaciğer hastalığı olanlarda AFP konsantrasyonları orta dereceden çok yüksek düzeylere yükseldiğinde karaciğer kanseri geliştirme riskleri artmaktadır. Total AFP ve AFP-L3% anlamlı olarak yükseldiğinde hastalıklı kişinin bir veya iki yıl içinde hepatoselüler karsinoma yakalanma veya geliştirme riski anlamlı derecede artmaktadır. Ancak kronik hepatit ve sirozlu kişilerde hem AFP hem de AFP-L3% konsantrasyonları yükselebilir düzeyleri değişken olabilmektedir. Bu olgularda test sonucunun sayısal değerinden çok AFP’deki keskin yükseliş daha önemlidir.
AFP ve AFP-L3% test sonuçları yüksek değerlerde olan her kişi kanserli olmadığı gibi karaciğer kanseri de gelişmeyecektir. AFP ve AFP-L3% testleri tanısal olmadığı gibi belirteç de değildir. Tümörlerin gelişmesini araştıran görüntüleme çalışmaları, hasta öyküsü ve fizik muayeneden elde edilen bilgilerle birlikte kullanılmalıdır. Bu testler yararlı bilgiler sağlayabilmelerine rağmen doktorların arzuladığı gibi özgül veya duyarlı değildir. Karaciğer zedelendiği ve rejenere olduğu zaman AFP geçici olarak yükselebilmektedir. Çeşitli rahatsızlıklarda orta derecede artışlar görülebilmektedir. Bu nedenle AFP testi yalancı pozitif sonuçlar verebilir. Ayrıca, her kanser AFP üretmeyeceğinden AFP normal olsa bile kişide yine de kanser mevcut olabilmektedir. Bu nedenlerden dolayı toplum genelini taramak için AFP testi kullanılmamalıdır.
AFP her zaman bir tümör belirteci olmamaktadır. AFP fetüs tarafından üretildiğinden gebe kadınlarda ve yenidoğan bebeklerinde düzeyler normal olarak daha yüksektir. Gebelik sırasında AFP testine ait daha fazla bilgi için Üçlü veya Dörtlü Tarama Testlerine bkz.
Hepatoselüler karsinomun risk faktörleri nelerdir?
Bu kanser genellikle karaciğerde siroz denilen kronik skarlaşma olan kişilerde oluşmaktadır. En çok hepatit B ve hepatit C virüsünden birinin etken olduğu kronik enfeksiyon sonucu oluşmaktadır. Kronik alkol tüketimide siroz gelişme riskini artırmaktadır. Bazı kalıtsal hastalıklar özellikle (vücudun çok fazla demir absorbe ettiği) hemakromatoz denilen bir bozukluk siroza ve zamanla hepatoselüler karsinoma neden olabilmektedir.
AFP testim, normal veya anormalse, başka testler yaptırmam gerekiyor mu ?
Kronik karaciğer hastalığı veya hasarında hastalığa bağlı yüksek AFP düzeyleri saptanmaktadır. AFP’niz hızla yükselirse veya çok yüksekse doktorunuz bir ultrasonografik inceleme, BT veya MR taramasıyla genellikle karaciğerinize bakılmasını isteyecektir. Bu taramalar var olan karaciğer kanserlerini genellikle saptayabilmektedir. Karaciğer kanserinin saptanmasına yardımcı olmak için doktorunuz kan örneğinde des-gama karboksi protrombin (DCP) testi de isteyebilir.
İlişkili testler: CEA, hCG, Tümör Belirteçleri, DCP
Üçlü Tarama testi de denilen ve gebelik sırasında istenen AFP Maternal testine mi bakıyordunuz ?
Klinik Durumlar: Over kanseri, Testiküler kanser, Karaciğer kanseri
MedlinePlus, Medical Encyclopedia: Hepatocellular carcinoma
MedlinePlus, Medical Encyclopedia: Alpha fetoprotein
American Liver Foundation: Liver Cancer
Mayo Clinic: Liver cancer
(2007 November). AFP-L3% in Serum (Includes Total Alpha Fetoprotein). ARUP Technical Bulletin [On-line information]. Available online at http://www.aruplab.com/Testing-Information/resources/TechnicalBulletins/AFP-L3%20in%20Serum%20Includes%20Total%20Alpha%20Fetoprotein.pdf#xml=http://websearch-vrt.aruplab.net/isysquery/7223d4a4-4ce6-4449-a89a-f18f03b37138/7/hilite/ through http://www.aruplab.com. Accessed May 2009.