Download "İKİNCİ BÖLÜM Araçlar, Petrol Aramaları ve Teşvik Belgeli Yatırımlarda İstisna"
1 İKİNCİ BÖLÜM Araçlar, Petrol Aramaları ve Teşvik Belgeli Yatırımlarda İstisna MADDE 13 : ARAÇLAR, KIYMETLİ MADEN VE PETROL ARAMALARI İLE ULUSAL GÜVENLİK HARCAMALARI VE YATIRIMLARDA İSTİSNA MADDE METNİ : " Araçlar, Kıymetli Maden ve Petrol Aramaları İle Ulusal Güvenlik Harcamaları ve Yatırımlarda İstisna: (3174 sayılı Kanunun 1'inci maddesiyle değişen madde) Aşağıdaki teslim ve hizmetler vergiden müstesnadır. a) (4108 sayılı Kanunun 33'üncü maddesiyle değişen bent Yürürlük; ) Faaliyetleri kısmen veya tamamen deniz, hava ve demiryolu taşıma araçlarının, yüzer tesis ve araçların kiralanması veya çeşitli şekillerde işletilmesi olan mükelleflere bu amaçla yapılan deniz, hava ve demiryolu taşıma araçlarının, yüzer tesis ve araçlarının teslimleri, bu araçların imal ve inşaası ile ilgili olarak yapılan teslim ve hizmetler ile bunların tadili, onarım ve bakımı şeklinde ortaya çıkan hizmetler, b) (5228 sayılı Kanunun 14 üncü maddesiyle yeniden düzenlenen bent. Yürürlük: ) Deniz ve hava taşıma araçları için liman ve hava meydanlarında yapılan hizmetler, c) (5228 sayılı Kanunun 14 üncü maddesiyle değişen bent. Yürürlük: tarihinden geçerli olmak üzere ) Altın, gümüş ve platin arama, işletme, zenginleştirme ve rafinaj ve Türk Petrol Kanunu hükümlerine göre petrol arama faaliyetlerine ilişkin olmak üzere, bu faaliyetleri yürütenlere yapılan teslim ve hizmetler (5615 sayılı Kanunla eklenen ibare. Yürürlük : )ile ayni Kanun hükümlerine göre boru hattı ile taşımacılık yapanlara bu hatların inşa ve modernizasyonuna ilişkin yapılan teslim ve hizmetler. d) (4369 sayılı Kanunun 59'uncu maddesiyle eklenen bent. Yürürlük: ) Yatırım Teşvik Belgesi sahibi mükelleflere belge kapsamındaki makina ve teçhizat teslimleri (Şu kadar ki, yatırımın teşvik belgesinde öngörüldüğü şekilde gerçekleşmemesi halinde, zamanında alınmayan vergi alıcıdan, vergi ziyaı cezası uygulanarak gecikme faizi ile birlikte tahsil edilir. Zamanında alınmayan vergiler ile vergi cezalarında zamanaşımı, verginin tarhını veya cezanın kesilmesini gerektiren durumun meydana geldiği tarihi takip eden takvim yılının başından itibaren başlar). e) (5228 sayılı Kanunun 14 üncü maddesiyle eklenen bent. Yürürlük: sayılı Kanun un 8 inci maddesiyle değişen şekli Yürürlük : ) Limanlara bağlantı sağlayan demiryolu hatları, limanlar ve hava meydanlarının inşası, yenilenmesi ve genişletilmesi işlerini fiilen kendisi yapan veya yaptıran mükellefler ile genel bütçeli idarelere bu işlere ilişkin olarak yapılan mal teslimleri ve inşaat taahhüt işleri, f) (5228 sayılı Kanunun 14 üncü maddesiyle eklenen bent. Yürürlük: ) Milli Savunma Bakanlığı, Jandarma Genel Komutanlığı, Sahil Güvenlik Komutanlığı, Savunma Sanayii Müsteşarlığı, Milli İstihbarat Teşkilatı Müsteşarlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü ve Gümrük Muhafaza Genel Müdürlüğüne milli savunma ve iç güvenlik ihtiyaçları için uçak, helikopter, gemi, denizaltı, tank, panzer, zırhlı personel taşıyıcı, roket, füze ve benzeri araçlar, silah, mühimmat, silah malzeme, teçhizat ve sistemleri ile bunların araştırmageliştirme, yazılım, üretim, montaj, yedek parça, bakım-onarım ve modernizasyonuna ilişkin olarak yapılan teslim ve hizmetler ve bu teslim ve hizmetleri gerçekleştirenlere bu kapsamda yapılacak olan, miktarı ve nitelikleri yukarıda sayılan kuruluşlarca onaylanan teslim ve hizmetler.
2 (5228 sayılı Kanunun 14 üncü maddesiyle eklenen fıkra. Yürürlük: ) Bakanlar Kurulu, 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 232 nci maddesinde yer alan ve ilgili yılda uygulanmakta olan haddi, istisna uygulamasında asgari tutar olarak belirlemeye ve belirlenen bu tutarı iki katına kadar artırmaya, sıfıra kadar indirmeye yetkilidir. Maliye Bakanlığı, istisna kapsamına girecek teslim ve hizmetleri tanımlamaya, istisnaya ilişkin usul ve esasları belirlemeye yetkilidir. MADDE İLE İLGİLİ GENEL TEBLİĞLER : Tebliğ No Bölüm 1 VI-B 15 A,B C 23 D 26 M 28 B-C 36 B 37 E 38 A-I 39 II 44 A 48 A 59 B, C 65 I III ve IV-2 87 A,B 88 C 89 C-D E-1 MADDEYE İLİŞKİN YORUM VE AÇIKLAMALAR : 13 üncü madde hükmü, 3174, 3297, 4008, 4108, 4369, 5035 ve 5228 Sayılı Kanunlarla değişikliğe uğrayarak bugünkü şeklini almıştır. Bilindiği üzere KDV istisnaları, indirim ve iade hakkı doğuran ve doğurmayan istisnalar olmak üzere iki gruba ayrılmaktadır. İndirim ve iade hakkı doğuran başlıca istisnalar KDV Kanunu'nun; - 11 inci maddesindeki ihracat istisnası - konumuz olan 13 üncü maddesindeki istisnalar, - 14 üncü maddesindeki yurt dışı taşımacılık istisnası, - ve 15 inci maddesindeki diplomatik istisnadır. Konumuz olan 13 üncü madde ile ilgili olarak yüklenilen KDV ler indirilir. İstisna kapsamındaki teslim veya hizmetin gerçekleştiği ayda bu teslim ve hizmetler için yüklenilmiş olup indirimle giderilmemiş bulunan KDV tutarlarının iadesi istenebilir. (Aynı esaslar 11, 14, ve 15 inci maddeler açısından da geçerlidir. Buna mukabil KDV Kanunu'nun 16 ncı ve 17 nci maddesindeki istisnalar ile geçici maddelerinde yazılı istisnalarla
3 ilgili KDV yüklenimleri bazı özellikli bentler dışında prensip olarak gider veya maliyet olarak dikkate alınır, indirilemez ve iadesi istenemez.) 1. DENİZ, HAVA VE DEMİRYOLU TAŞIMA ARAÇLARININ, YÜZER TESİS VE ARAÇLARIN TESLİMİ, İNŞA ETTİRİLMESİ, BU ARAÇLARIN İMAL VEYA İNŞAASINA YÖNELİK TESLİM VE HİZMETLER İLE SÖZ KONUSU ARAÇLARIN TADİL, ONARIM VE BAKIM HİZMETLERİ (13/a) : no.lu KDV Genel Tebliği : Sözkonusu istisna hakkında önemli açıklama ve düzenlemeler içeren 48 no.lu Tebliğin, 13/a maddesine ilişkin bölümü şöyledir : "A. ARAÇLARA İLİŞKİN İSTİSNA Katma Değer Vergisi Kanununun 13. maddesinin 4008 sayılı Kanunla değişik (a) bendinde 4108 sayılı Kanunla yapılan değişiklik ile "deniz, hava ve demiryolu taşıma araçları ile yüzer tesis ve araçların imal ve inşası ile ilgili olarak yapılan teslim ve hizmetler de istisna kapsamına alınmıştır. Katma Değer Vergisi Kanununun 13/a maddesinin 4008 ve 4108 sayılı Kanunlarla değişik yeni şekline göre, faaliyetleri sözü edilen araçların kiralanması veya çeşitli şekillerde işletilmesi olan mükelleflere; - bu araçların teslimi, - bu araçlarla ilgili olarak verilen tadil, bakım ve onarım hizmetleri, - bu araçların imal ve inşası ile ilgili teslim ve hizmetler, istisna kapsamında yer almaktadır. Katma Değer Vergisi Kanununun 13. maddesinin (a) bendinde düzenlenen araçlara ilişkin istisnanın uygulanmasında aşağıdaki şekilde hareket edilecektir. 1. İstisnanın Kapsamı İstisnanın kapsamına; deniz taşıma araçları, yüzer tesisler ve yüzer araçlar ile hava ve demiryolu taşıma araçları girmektedir. Bu araçların aksam ve parçaları için istisna uygulanamaz. Ancak araçlarda hareket ettirici rol oynayan "ana motor"lar, aracın fonksiyonel bütünlüğünün zorunlu bir unsuru olmaları nedeniyle araçlardan ayrı mütalaa edilemeyeceğinden, istisna kapsamı içinde yer alacaktır. 2. İstisna Uygulanacak Mükellefler a. Araçların Teslimi ile Tadil, Bakım ve Onarım Hizmetlerinde; İstisnanın uygulanabilmesi için teslim ve hizmetlerin, faaliyetleri sözü edilen araçların kiralanması veya çeşitli şekillerde işletilmesi olan mükelleflere yapılması şarttır. Buna göre, araçların özel mülk olarak iktisap edilmesi ve kullanılması halinde araçların teslimi ile tadil, bakım ve onarım hizmetlerinde istisna uygulanmayacaktır. Araçların bir iktisadi işletme için iktisap edilmesi halinde ise mükellefin iştigal konusuna bağlı olarak aracın kullanım şekline bakılacaktır. Araç, işletme yöneticisi ve personelinin veya işletmesiyle ticari ilişkide bulunan alıcı ve satıcıların taşınması gibi amaçlarla kullanılıyor ise istisna uygulanmayacaktır. Buna mukabil araç, bedel karşılığı; yük ve yolcu taşımak, reklam hizmeti vermek, ilaçlama yapmak vb. faaliyetlerde bulunmak veya bu amaçlar için kiralanmak suretiyle kullanılıyorsa ve bu faaliyetler işletmenin asli iştigal konuları arasında yer alıyorsa istisna uygulanabilecektir. Ancak, bu faaliyetlerle mutad ve sürekli olarak uğraşılması şarttır. Buna göre, iştigal konuları arasında gösterilmeseler bile bu faaliyetlerin hiç icra edilmemesi ya da arızi olarak icra edilmesi halinde, araçların tesliminde veya tadil, bakım ve onarım hizmetlerinde katma değer vergisi uygulanacaktır. İşe yeni başlayacak olanlar ile bu faaliyetleri yeni icra edecek olanlara istisna uygulanabilmesi için sayılan faaliyetlerin iştigal konuları arasında yer alması, faaliyetin gerektirdiği organizasyonunun kurulmuş olması ve zorunlu resmi işlemler için yetkili mercilere yazılı olarak başvurulması gerekmektedir.
4 b. Araçların İmal ve İnşası İle İlgili Teslim ve Hizmetlerde (107 no.lu Tebliğle değişen bölüm) ; "Mükellefler araç imal veya inşasını kendi adlarına bizzat yapabilmekte ya da sipariş üzerine başkalarına yaptırabilmektedirler. Her iki halde de istisnadan yararlanılabilmesi için araçların imal ve inşasını bizzat veya sipariş vererek kendi adlarına gerçekleştirenlerin KDV mükellefi olması zorunludur. Sipariş üzerine araçları fiilen imal veya inşa edenler de bu işle ilgili mal ve hizmet alımlarında KDV istisnasından yararlanabilecektir. Araçların bizzat veya sipariş yoluyla imal ve inşasında istisna uygulaması aşağıdaki şekilde yürütülecektir. i) Araçları Bizzat İmal veya İnşa Edenler Araçların bizzat imal veya inşa edilmesi halinde mükellefe bir istisna belgesi verilecek bu belgeye dayanılarak imal veya inşa işinde kullanılacak mal ve hizmetlerin alımlarında KDV ödenmeksizin işlem yapılabilecektir. ii) Araçları Sipariş Vererek İmal veya İnşa Ettirenler Araçların sipariş vererek imal ve inşa ettirilmesi halinde, siparişi verene sadece aracı fiilen imal ve inşa edenin kendisine yaptığı hizmet için geçerli olmak üzere bir istisna belgesi verilecektir. Bu belge siparişi verenin aracın imal ve inşası ile ilgili diğer mal ve hizmet alımlarında kullanılamayacaktır. Siparişi verenin, aracın imal ve inşasında kullanılacak mal ve hizmetleri kısmen veya tamamen kendisinin temin etmesi halinde, bu mal ve hizmetlerin alımlarında genel esaslara göre KDV uygulanacaktır. Siparişi veren mükellefin bu şekilde yüklendiği KDV, siparişin bitmesi beklenmeden aylık dönemler halinde kendisine nakden veya mahsuben iade edilebilecektir. Siparişi verenin ilgili dönemde yaptığı istisna kapsamındaki alımlara ilişkin iade tutarı, 93 Seri No.lu KDV Genel Tebliğinin (1.5) bölümündeki açıklamalar da dikkate alınmak suretiyle belirlenerek, bu döneme ait KDV beyannamesinde yer alan "İstisnalar" kulakçığının, "Diğer İade Hakkı Doğuran İşlemler" tablosunda beyan edilecektir. Tablonun "Teslim ve Hizmet Bedeli" sütununa istisnaya konu alışların KDV hariç tutarı, "İadeye Konu Olan KDV" sütununa bu alışlara ilişkin belgelerde gösterilen toplam KDV tutarı yazılacaktır. Beyannamenin usulüne uygun olarak doldurulmasından sonra "Sonuç Hesapları" kulakçığında yer alan "İade Edilmesi Gereken KDV" sütunundaki tutarın bu iade tutarına ilişkin kısmı, siparişi veren mükellefe iade edilecektir. İade talebi bir dilekçe ile yapılacak, dilekçeye; - siparişle ilgili sözleşmenin noter onaylı bir örneği (İlk iade talebi sırasında bir defa verilecektir.), - istisnaya konu harcamalara ilişkin alış belgelerinin dökümünü gösteren liste, - iade talep edilen döneme ait indirilecek KDV listesi (İstisnaya konu harcamalara ait alış belgelerine ait listede gösterilen harcamalar bu listede yer almayacaktır.), eklenecektir. iii) Araçları Sipariş Üzerine Fiilen İmal ve İnşa Edenler Söz konusu araçları aldıkları sipariş üzerine fiilen imal ve inşa edenlerin bu işle ilgili mal ve hizmet alımlarında da istisna uygulanacaktır. Bu durumda, siparişi alarak imal ve inşa işini fiilen yapan mükellefe verilecek istisna belgesinde sipariş üzerine yapılan araç imal ve inşası ile ilgili mal ve hizmet alımlarında geçerli olduğu belirtilecektir. İmal ve inşa işini sipariş üzerine fiilen yapanlar bu işte kullanacakları mal ve hizmetleri bu belgeye dayanarak KDV uygulanmaksızın istisna kapsamında temin edebileceklerdir. Ancak istisna uygulamasında 93 Seri No.lu KDV Genel Tebliğinin (1.5) bölümünde belirtilen sınırın dikkate alınacağı tabiidir. Sipariş üzerine araç imal ve inşa işini yapanlara istisna kapsamında mal teslimi ve hizmet ifasında bulunanlar bu işlemler nedeniyle yüklendikleri vergileri, indirim yoluyla telafi edememeleri halinde iade olarak talep edebileceklerdir. İade talebi bir dilekçe ile yapılacak, dilekçeye; - araç imal ve inşa işini fiilen yapan mükellefin istisna belgesinin bir örneği, - istisna kapsamındaki satış faturalarının dökümünü gösteren liste, - iadenin talep edildiği döneme ilişkin indirilecek KDV listesi, - istisna kapsamına giren satışlarla ilgili yüklenilen KDV tablosu,
5 eklenecektir." Araçları imal ve inşa edenlerin imal ve inşa bittikten sonra araçları satarken veya aktife alırken istisna uygulanıp uygulanmayacağı, yukarıdaki açıklamalara göre belirlenecektir. Ancak, imal ve inşa edilen aracın daha sonra vergi uygulanarak teslim edilmesi, imal veya inşa ile ilgili mal ve hizmet alımlarında istisna hükümlerine göre işlem yapılmasına engel değildir. ÖRNEKLER - Bir mimari bürosuna yapılacak yat tesliminde ve bu yata verilen tadil, bakım ve onarım hizmetlerinde istisna uygulanamayacaktır. Büronun yatı iktisaptan sonra kiraya vermesi de istisna şartlarının tekemmülü için yeterli değildir. İstisna uygulanabilmesi için yat kiralama faaliyetlerinin mükellefin asli iştigal konuları arasında yer alması, bu işin mutad ve sürekli olarak yapılması gerekir. - Bir konaklama işletmesinin müşterilerini gezdirmek amacıyla satın alacağı bir yatın, söz konusu işletmeye teslimi ile bu yata verilecek tadil, bakım ve onarım hizmetleri vergiden müstesnadır. - İnşaat malzemesi ticareti ile uğraşan mükellefe yapılan helikopter teslimi ve bu helikoptere verilen tadil, bakım ve onarım hizmetlerinde istisna uygulanmayacaktır. Bu helikopterle arızi olarak bedel karşılığı taşımacılık yapılması da istisna uygulanması için yeterli değildir. İstisna uygulanabilmesi için taşımacılığın mükellefin asli iştigal konuları arasında yer alması ve mutad ve sürekli olarak yapılması zorunludur. - Satmak üzere bir yat inşa eden tersane işletmesinin bu imal ve inşa ile ilgili mal ve hizmet alımları katma değer vergisinden müstesnadır. Bu yat inşa edildikten sonra, özel kullanıma konu edilmek üzere bir şahsa satılırsa, bu teslimde istisna uygulanmayacaktır. Bu teslimin vergiye tabi olması, imal ve inşa ile ilgili mal ve hizmet alımlarının da vergiye tabi olmasını gerektirmeyecektir. - Balıkçı teknelerinde kullanılan "ana motor"ların, balıkçılık kooperatifleri tarafından ithali veya yurt içinden satın alınmasında ve kooperatifler tarafından üyelere tesliminde katma değer vergisi uygulanmayacaktır. 3. İstisnanın Belgelenmesi Söz konusu araçları istisna kapsamında teslim almak veya tadil, bakım ve onarım yaptırmak isteyenler vergi dairesine başvurmak suretiyle işlemin istisna kapsamına girdiğine dair bir yazı alarak teslimi ya da tadil, bakım ve onarım hizmetini yapanlara noter onaylı bir örneğini vereceklerdir. Vergi daireleri istisna belgesi için başvuran mükelleflerin durumunu yukarıdaki açıklamalara uygunluk açısından araştırarak gerektiğinde yoklama veya inceleme yoluna başvurmak suretiyle, şartları taşıyanlara belgeyi vereceklerdir. Araçları kiralamak veya çeşitli şekillerde işletmek amaçlı faaliyetlere yeni başlayacak mükelleflere belge verilirken; bu faaliyetlerin iştigal konuları arasında gösterilip gösterilmediği, bu faaliyetlerin gerektirdiği organizasyonun kurulup kurulmadığı ve yetkili mercilere yazılı olarak başvurulup başvurulmadığı gibi hususlar gözönünde tutulacaktır. Sözü edilen araçların imal ve inşası ile uğraşanlara belge verilirken ise gerçek usulde mükellef olup olmadıkları, imal veya inşa edilen taşıtın deniz, hava ve demiryolu taşıma aracı veya yüzer tesis ve araç olup olmadığına bakılacaktır. Öte yandan, Katma Değer Vergisi Kanununun 16/1-a maddesine göre yurt içinde teslimleri istisna kapsamına giren malların ithali de vergiden müstesnadır. Buna göre araçların veya araçların imal ve inşasında kullanılacak malların ithalinde de yukarıdaki şartların gerçekleşmesi halinde istisna uygulanacaktır. İstisnanın uygulanabilmesi için ithal edilecek malların, istisna kapsamında yer aldığını gösteren vergi dairesinden alınmış yazının Gümrük İdaresine ibrazı yeterli olacaktır. 4. Müteselsil Sorumluluk : Araçlara ilişkin istisna kapsamında işlem yapılabilmesi için, istisna uygulanabileceğini belirten vergi dairelerinden alınan bir yazının, teslim veya hizmeti yapacak olan mükellefe ibraz edilmesi şarttır. Mükelleflerin bu belge olmadan istisna uygulamaları halinde, istisna uygulaması nedeniyle ziyaa uğratılan vergi, ceza, zam ve faizlerden teslim veya hizmeti yapan mükellefler ile birlikte teslim veya hizmet yapılan alıcı da mütelselsilen sorumlu olacaktır. Kendisine, teslim veya hizmetin istisna kapsamına girdiğini belirten vergi dairesi yazısı ibraz edilen mükellefler, başka bir şart aramadan istisna kapsamında işlem yapacaktır. Daha sonra işlemin, istisna için
6 bu Tebliğ'de açıklanan şartları baştan taşımadığı ya da şartların daha sonra ihlal edildiğinin tespiti halinde, ziyaa uğratılan vergi ile buna bağlı ceza, faiz ve zamlar, kendisine istisna kapsamında teslim veya hizmet yapılan alıcıdan aranacaktır." /1 nolu KDV İç Genelgesi : Söz konusu İç Genelgeye göre, 13/a maddesi kapsamındaki istisnadan yararlanabilmek için, bu iç Genelgenin ekinde örneği yer alan ; - Araç alımı veya ithalinde 1 nolu yazının - Araç inşa ettirilmesinde 2 nolu yazının - Araç inşaasına yönelik mal veya hizmet temini için 3 nolu yazının - Araç tadili, bakımı veya onarımı hizmeti temini için 4 nolu yazının vergi dairesinden alınması gerekmektedir Diğer Hatırlatmalar : Yukarıdaki 48 no.lu Tebliğ ve 98/1 sayılı İç Genelge, 13'üncü maddenin (a) bendi hakkında geniş bilgi içermekle beraber aşağıdaki hatırlatmaların yapılmasında yarar görüyoruz : İstisnaya konu mal, deniz, hava ve demiryolu taşımacılığında kullanılan taşıma aracı, yüzer tesis ve araç olmalıdır. Aracın yeni veya kullanılmış olması istisnayı etkilemez. Örnekle ifade etmek gerekirse, tonajına bakılmaksızın her nevi gemi, römorkör, yüzer konteyner, yüzer otel, yüzer havuz ve benzeri yüzebilen araçlar, uçak, helikopter ve diğer hava taşıma araçları, lokomotif, vagon ve demiryolu taşımacılığında kullanılan diğer taşıt araçlarının teslimi istisna kapsamındadır. Kara taşıt araçlarının teslimi ve ithali istisna kapsamı dışındadır. Deniz veya hava aracının sportif eğlence amacına yönelik olarak kullanılabilen bir araç olması 31 No.lu KDV Sirküleri çıkarılıncaya kadar istisna uygulamasına engel teşkil etmemiştir. Nitekim tarih ve sayılı Bakanlık muktezasında Konuyla ilgili olarak Deniz Müsteşarlığı Deniz Ulaştırma Genel Müdürlüğünden alınan gün ve B.02.1.DNM/ (TİC-97) 100 sayılı yazınızda Deniz motosikleti, paraşüt çekme tekneleri, sürat motorları ve motorsuz laser yelkenli tekneler in deniz aracı kapsamında değerlendirilebileceği ifade edilmektedir. denilmiştir. Ancak 20 yıl süren bu uygulamadan sonra Maliye Bakanlığı görüş değiştirerek, 31 No.lu KDV Sirkülerinde sportif eğlence amacına yönelik hizmet veren deniz motosikletleri, paraşüt çekme tekneleri, sürat motorları, motorsuz lazer yelkenli tekneleri, motorlu paraşüt ve balonlar ile benzeri araçlar deniz ve hava taşıma aracı niteliğinde olmadığından, bunların teslimleri istisnadan yararlanamayacaktır. görüşüne yer vermiştir. Bizim anlayışımıza göre Maliye Bakanlığı nın bu yeni görüşü isabetli değildir. Bu görüş ortaya konuncaya kadar devam eden istisna uygulamalarının da sorgulanmaması gerekir. Dikkat edilirse 48 no.lu Tebliğde, deniz, hava veya demiryolu aracının yanı sıra, aracı hareket ettiren ana motorlar da araç gibi istisna kapsamında görülmüştür. Mesela bir uçak işletmesi, işletmekte olduğu uçağa takmak üzere uçak motoru satın alırken veya ithal ederken 1998/1 sayılı KDV İç Genelgesinin 1 nolu ekine uygun vergi dairesi yazısını veya bunun noter onaylı örneğini ibraz etmek suretiyle KDV istisnası uygulanmasını sağlayabilir. Ancak ana motorun satılmak üzere satın alınması veya istisna kapsamında olmayan (işletilmeyen veya kiraya verilmeyen) bir araca takılmak üzere alınması halinde istisna uygulanamaz. İşletilmekte olan
7 yelkenli bir gemiye takılmak üzere satın alınacak yelken de ana motor kapsamında görülmüş ve bu yelken alımının KDV siz olabileceği tarih ve 1847 sayılı İstanbul Defterdarlığı muktezasında ifade edilmiştir. Söz konusu araçların tesliminde (veya ithalinde) KDV istisnası uygulanabilmesi için, alıcının bu aracı kiraya vermek, ücret karşılığında yolcu ve yük taşımak, reklam, ilaçlama ve benzeri hizmetlerde bulunmak yahut konaklama ve benzeri işletmelerde hasılatı arttırmak amacıyla müşterileri gezdirmek gibi ticari maksatlarla kullanmak üzere alması gerekmektedir. Ticari amaçlı işletimin mutad ve sürekli olması şarttır. Başka bir anlatımla bu araçların özel kullanım amacı ile iktisabı, ticari işletmelerce satın alınmakla beraber, bu taşıtların ticari olarak işletilmemesi istisnanın uygulanmasına engel teşkil etmektedir. (Temsil ve ağırlama hizmetlerinde kullanmak, yöneticileri veya personeli taşımak, ticari olarak işletme sayılmamaktadır.) Göstermelik bir kaç taşıma faturası kesmek, fakat aslında aracı özel amaçlarla kullanmak istisna şartlarına uyulmadığının işaretidir. İthal edilen yat üzerinde bulundurmak üzere yurt içinden yapılacak motorlu can kurtarma sandalının istisna kapsamında olmadığı yolundaki İstanbul Defterdarlığının tarih ve 5313 sayılı muktezasına katılmıyoruz. Nitekim Ticari olarak işletilen yat yolcularının yata getirilip götürülmesi için kullanılan botun istisna kapsamında olduğu yolunda Bakanlık muktezası vardır. ( tarih ve 507 sayılı muktezası) Deniz, hava ve demiryolu taşıtlarının, yüzer tesislerin ve yüzer araçların ithalinde veya yurt içi tesliminde istisna uygulanabilmesi için ithal edenin veya satın alanın, bağlı bulunduğu vergi dairesine dilekçe verip, aracı ticari olarak kullanacağını beyan ederek, işlemin istisna kapsamına girdiği hakkında iki örnek yazı alması ve bu yazının aslını, gümrük idaresine veya satıcı firmaya vermesi icap etmektedir. (Yazı örneği 1998/1 nolu KDV İç Genelgesinin 1 nolu ekinde yer almaktadır.) tarih ve 270 sayılı İstanbul Defterdarlığı muktezasında, Belediye ye satılmak üzere ithal edilecek dip tarama teknesinin ithalinde istisna uygulanamayacağı, bu teknenin Belediye ye tesliminde de Belediye nin bu gemiyi ticari amaçla işletmeyeceği veya kiraya vermeyeceği için KDV hesaplanması gerektiği belirtilmiştir. Aracın Türkiye de inşa ettirilmesi halinde, inşa edenin, siparişi verene istisna kapsamında teslimde bulunabilmesi için, siparişi veren tarafından temin edilecek olan ve örneği 1998/1 no.lu KDV İç Genelgesinin 2 no.lu ekinde bulunan yazıyı, inşa edene ibraz etmesi gerekmektedir. Aracı, işletecek olanın bizzat inşa etmesi ile ilgili olarak verilen tarih ve 2085 sayılı muktezada ;. deniz taşımacılığı (Yatcılık) işiyle iştigal etmekte olan adı geçenin iktisadi işletme olarak kullanılmak üzere bizzat imal edeceği yatın imal ve inşası ile ilgili olarak satın alacağı mal ve hizmetler için, faturaları kendi adına düzenlemek ve imal edilecek yat için kullanılmak şartıyla her hangi bir ayrım yapılmaksızın istisna uygulanabilecektir. denilmiştir. Vergi daireleri istisna belgesi için başvuran mükelleflerin durumunu araştırarak gerektiğinde yoklama veya inceleme yoluna başvurmak suretiyle, şartları taşıyanlara belgeyi vereceklerdir. Araçları çeşitli şekillerde işletmek amacıyla faaliyetlere yeni başlayacak mükelleflere belge verilirken; bu faaliyetlerin ana sözleşmesindeki iştigal konuları arasında gösterilip gösterilmediği, bu faaliyetlerin gerektirdiği organizasyonun kurulup kurulmadığı ve yetkili mercilere yazılı olarak başvurulup başvurulmadığı gibi hususlar göz önünde tutulacaktır. Böyle bir yazıya dayanarak istisna işlemi yapan gümrük idareleri veya satıcılar, istisna uygulaması dolayısıyla herhangi bir mesuliyete maruz bırakılamaz. (Yazının tarih ve numarası satış faturasında belirtilmeli ve yazı VUK nun muhafaza ve ibraz hükümleri, uyarınca saklanarak, inceleme vukuunda ibraz edilmelidir.) Şayet ithalatçı veya alıcı taşıtı istisna kapsamına girmeyecek şekilde kullanırsa, istisnanın bu şekilde haksız uygulanması nedeniyle yapılacak cezalı tarhiyatın tek muhatabı ithalatçı veya alıcıdır.
8 İstisna kapsamındaki taşıt aracını inşa eden veya ettiren firma, inşa nedeniyle yüklendiği KDV leri indirir. Aracı aktifine alması yahut kullanmaya başlaması KDV hesaplanmasını gerektirir (Md:3/d). Ancak, araç teşvik veya izin belgesine konu edilmişse veya mükellef Vergi Dairesi'nden yazı almışsa, aracın maliyeti üzerinden KDV hesaplamayacağı gibi, yüklenip de indirimle gideremediği KDV lerin, aktifleştirme veya kullanıma başlama ayı itibariyle iadesini de isteyebilir. KDV Kanunu'nun 16 ıncı maddesinin 1-a bendi uyarınca, istisna kapsamındaki araçların ithali de KDV den müstesnadır. İthalde KDV istisnası uygulanabilmesi için yukarıda belirtilen belgelerin Gümrük İdaresi'ne ibraz edilmesi gerekir. ( gün ve / sayılı Gümrükler Genel Müdürlüğü Genelgesi). İstisna nedeniyle, KDV için teminat aranmayacağı da son derece açık ve net olmasına rağmen, yurt dışında kiralanmış olan uçakların, ticari amaçla işletilmek için geçici olarak ithalinde KDV teminatı istenmesi yüzünden sorun çıkmıştır. Geçici ithal işlemlerinde KDV için aranacak teminat, kesin ithal halinde ödenmesi gereken KDV kadardır. Uçağın ticari amaçla kesin ithali KDV den müstesna olduğuna göre geçici ithalde KDV teminatı aranması anlamsızdır. Önceleri, kiralama yoluyla getirilen uçaklarda KDV için teminat aranmıyordu. Daha sonra teminat istenmesinin sebebi, "kiralama işlemi KDV'ye tabidir" ibaresini taşıyan bazı muktezalar yüzündendir. Halbuki bu muktezalarda kastedilen şey UÇAK İTHALİNİN DEĞİL, KİRALARIN KDV ye TABİ OLDUĞUDUR. Teminat istenmeye başlanmasının bir başka nedeni de, 7 nolu KDV İç Genelgesinde, istisna uygulaması için aracın işletme envanterine dahil olması gerektiği hususunun ileri sürülmüş olmasıdır. Halbuki Kanun'da böyle bir şart yoktur. Nitekim söz konusu İç Genelgenin yayınlanmasından sonra verilen bir muktezada, bu Genelgeye atıfta bulunularak kiralama halinde dahî istisna uygulanacağı belirtilmiştir. Bu sorun, ve sayılı Maliye Bakanlığı yazısı ile çözüme kavuşturulmuştur. İstisna kapsamındaki araçların, finansal kira yoluyla edinilmesi ve kiraya verilmesi konularındaki Bakanlık görüşü şöyledir : ( tarih ve sayılı Bakanlık yazısı) " A. Finansal Kiralama Kanunu Çerçevesinde Yapılan İşlemler : 1. Sözü edilen araçların finansal kiralama kuruluşları tarafından, Finansal Kiralama Kanunu çerçevesinde kiralanması ve bunlar tarafından kiraya verilmesi istisna kapsamına girmemektedir. 2. Sözü edilen araçların finansal kiralama kuruluşları tarafından satın alınıp, Finansal Kiralama Kanunu çerçevesinde kiraya verilmesi halinde, sözkonusu şirketlerin satın alma işlemleri istisna kapsamında işlem görecek, kiraya verme işlemleri ise vergiye tabi olacaktır. B. Finansal Kiralama Kanunu Kapsamına Girmeyen işlemler : 1. Mükelleflerin, sözkonusu araçları Finansal Kiralama Kanunu kapsamı dışında kiralamaları ve tekrar kiraya verme işlemleri istisna kapsamında yer almamaktadır. 2. Mükelleflerin sözü edilen araçları satmak üzere satın almaları istisna kapsamına girmemektedir. Kendi satışlarının durumu ise satın alanların, araçları işletmelerinde kullanıp kullanmayacaklarına göre belirlenecektir. 3. Mükelleflerin sözü edilen araçları kiraya vermek veya işletmelerinde kullanmak amacıyla satın almaları halinde, bu satın almalar istisna kapsamında işlem görecek, bu araçların kendileri tarafından kiraya verilmesi işlemleri ise vergiye tabi olacaktır." Bize göre, aracın satın alınması yanında, işleticilere kiraya verilmesinin de istisna kapsamında olması için gerekli yasa değişikliği yapılmalıdır. İstisna Kapsamına Giren Taşıt veya Araçların İmal veya İnşaasına Yönelik Teslim ve Hizmetlerde KDV İstisnası Konusundaki Görüşlerimiz ise Şöyle Özetlenebilir: Deniz, hava ve demiryolu taşıtlarının, yüzer tesis ve araçların imal veya inşaasına yönelik olarak yapılacak yurt içi teslimler ve hizmetler ile mal ve hizmet ithalatları, 4108 sayılı Kanunla yapılan değişiklikle istisna kapsamına alınmış ve bu yeni istisna tarihinden itibaren yürürlüğe girmiştir.
9 Bu istisnanın uygulanabilmesi için ithalatçı veya alıcı durumundaki firma, bağlı bulunduğu vergi dairesinden bir yazı alarak bu yazının noter onaylı örneğini gümrük idaresine yahut satışı veya hizmeti yapacak olan mükellefe teslim edecektir. (Yazı örneği, 1998/1 nolu İç Genelgenin 3 nolu ekidir) Alıcı böyle bir yazıyı ibraz ettiği takdirde, satıcının başkaca bir dayanak aramaksızın KDV siz mal ve hizmet tesliminde bulunması mümkün olup, istisna uygulaması nedeniyle satıcı veya hizmette bulunanın herhangi bir mesuliyete maruz kalması sözkonusu değildir. (Satışa veya hizmete ilişkin faturanın, söz konusu yazıda unvanı belirtilen mükellef adına düzenlenmesi ve faturada izin yazısının tarih-numarasının belirtilmesi gerekir.) İmal veya inşa esnasında istisna uygulanırken, imal veya inşa olunan taşıtın veya aracın ne amaçla kullanılacağına bakılmaz. Taşıt veya aracın özel amaçla kullanılmak üzere inşa edilmekte olduğu bilinse veya sonradan bu amaçla kullanılmak üzere teslimde bulunulsa dahi imal ve inşa esnasında uygulanan istisnalar geçerliliğini kaybetmez. İstisna kapsamındaki taşıt ve araçların yapımı için gerekli malzemelerin teslimi KDV den müstesna iken, aynı taşıt ve araçların tadil, bakım ve onarımı için gerekli malzeme teslimlerinin KDV li olarak yapılması zorunludur. Bu ince ayırım, dikkatli olunmasını gerektirmektedir. Nitekim, Ulaştırma Vergi Dairesi Başkanlığınca verilen tarih ve 987 sayılı muktezada, işletilmekte olan bir geminin motoru için ithal edilecek yedek parçanın KDV istisnasına konu olmayacağı belirtilmiştir. Bu parça inşa edilmekte olan bir gemi için ithal edilecek olsaydı istisna tatbiki mümkün olabilirdi. 48 nolu Tebliğde; - Satmak amacıyla imal ve inşa edilmekte olan taşıt ve araçlara ilişkin istisna kapsamındaki faturaların imal veya inşa eden firma adına, - Sipariş üzerine imal veya inşa olunan taşıt ve araçlara ilişkin KDV siz faturaların ise siparişi veren firma adına düzenlenmesi gerektiği belirtilmekteydi. Halbuki Kanun'da böyle bir ayrım ve zorunluluk öngörülmemişti. 107 no.lu KDV Genel Tebliği ile istisna kapsamına giren taşıt araçlarını imar ve inşası ile ilgili mal ve hizmetlerin teminine ilişkin rejim değiştirilmiştir. Yeni düzenleme ile söz konusu malzeme alımlarının imal ve inşa işini üstlenen (Tersane) tarafından istisna kapsamında yapılabilmesi esası getirilmiştir. Siparişi veren KDV siz olarak sadece tamamlanmış deniz, hava veya demiryolu aracını alabilecektir. Ancak siparişi veren malzeme alımını kendisi yaparsa, bu alım için ödeyeceği KDV kendisine iade edilecek olup, iade prosedürü 107 no.lu Tebliğ ile değişik 48 no.lu Tebliğin yukarıdaki yeni şeklinde düzenlenmiştir. Bu yeni esas 107 no.lu KDV Genel Tebliği nin yayım tarihi olan tarihinden itibaren verilecek araç siparişleri (sözleşmeler) açısından geçerli olacak, daha önce imal ve inşası sözleşmeye bağlanmış deniz, hava ve demiryolu araçlarına ilişkin malzeme alımları 48 no.lu KDV Genel Tebliği nin eski şekline göre yapılacaktır. Satın alınmak istenen malzeme veya hizmetin bu istisna kapsamında olduğu uygulama da, alıcın bu yöndeki beyanı ve 1998/1 nolu KDV İç Genelgesinin 3 nolu ekini oluşturan vergi dairesi yazısının noter onaylı örneğinin ibrazı ile tespit edilmektedir. Alıcı bu şekilde KDV siz aldığı malı istisna kapsamındaki aracın imalinde kullanmazsa, satıcının bundan mesul tutulmaması gerekir. (48 nolu Tebliğ de bunu öngörmektedir.) İmal edilmekte olan gemiler için gerekli beyaz eşya ve benzeri evsel eşyanın KDV siz temininde sorun çıkabilmektedir. İstanbul Defterdarlığı nca verilen tarih ve 6336 sayılı mukteza da şöyle denilmiştir : Gemini malik sıfatı ile inşa ettirilmesi sırasında bununla ilgili jeneratör dahil söz konusu malzemelerin alımlarında mal ve hizmet faturalarının şirketiniz adına düzenlenmesi ve vergi dairesinden alınacak yazının noter tasdikli bir örneğinin mal ve hizmeti verenlere ibrazı şartıyla KDV hesaplanmayacaktır. İnşası halen devam eden deniz
10 taşıma aracı ile ilgili ithal edilen mallarda istisna uygulamasında ise, vergi dairesinden alınacak yazı ilgili gümrük idaresine ibraz olunacaktır. Ancak, mevcut bir teknenin bakım ve onarımı ile ilgili jeneratör alımının veya ithalinin söz konusu olması halinde KDV tabi olacağı tabiidir tarih ve sayılı Bakanlık muktezasında şu açıklamalar yapılmıştır : Araçlara ilişkin istisna konusunda gerekli açıklamaların yapıldığı 48 Seri No.lu Katma Değer Vergisi Genel Tebliğinde de açıklandığı üzere, deniz, hava ve demiryolu taşıma araçlarının imal ve inşası ile ilgili, mal ve hizmet alımlarında istisna uygulanabilmesi için söz konusu araçları imal ve inşa edenin gerçek usulde katma değer vergisi mükellefi olması yeterli olup, imal ve inşa ile ilgili mal ve hizmet faturalarının imal ve inşa eden adına düzenlenmesi şarttır. Bu durumda, malik sıfatı ile gemi inşa eden veya ettiren gerçek usulde katma değer vergisi mükelleflerinin geminin inşası ile ilgili mal ve hizmet alımlarında istisna uygulanacaktır. Aracın imalatı ile doğrudan ilgili alımların vergiden istisna olacağı tabiidir. Aracın imali ile doğrudan ilgili olmamakla birlikte, verilen hizmetin gerekli kıldığı ve aracın imaline ait projede gerekli tesisatın kurulmasına imkan verecek şekilde yerleri belirlenen ve montajı zorunlu olan malların tesliminde de istisna uygulanacaktır tarih ve sayılı Bakanlık muktezasında da şu açıklamalar yapılmıştır : Buna göre, adı geçen şirketin.. A.Ş. tarafından inşa edilen Nowprovıdance-Panama ve Alma- Ata gemilerine verdiği raspa ve boyama hizmetleri,.. A.Ş. tarafından vergi dairesinden istisna belgesi alınmış olması şartıyla Kanunun 13/a maddesi kapsamında katma değer vergisinden istisna olup, bu işlerle ilgili olarak yüklenilen ve indirimle giderilemeyen vergiler Kanunun 32 nci maddesi gereğince genel esaslar çerçevesinde ifade edilecekti. Lokomotif üreten bir şirkete verilen yemek hizmetinin 13/a maddesi kapsamındaki bir hizmet sayılamayacağı yolunda mukteza vardır. (İstanbul Defterdarlığı nın tarih ve 2571 sayılı muktezası) Söz Konusu Araçların Tadili, Onarımı ve Bakımı Şeklindeki Hizmetlerde Özellikler : Kiraya verilmekte veya ticari olarak işletilmekte olan deniz, hava ve demiryolu taşıtlarının, yüzer tesislerin ve yüzer araçların tadiline, bakımına ve onarımına yönelik HİZMETLER de istisna kapsamındadır. Bu istisnanın uygulanması için de vergi dairesinden yazı alınması ve bu yazının aslının yahut noter onaylı örneğinin hizmette bulunacak firmaya ibrazı gerekmektedir. Söz konusu yazının örneği 1998/1 nolu KDV İç Genelgesinin 4 nolu ekindedir. Hizmet faturasının, yazıda unvanı belirtilen firma adına düzenlenmesi ve faturada yazının tarih ve numarasının belirtilmesi zorunludur. Bu yazı, hizmeti yapan tarafından muhafaza edilecek ve gerektiğinde ibraz edilecektir. İstisna uygulaması yazı aranmaksızın yapıldığı takdirde, şayet bu hizmetten istisna kapsamına girmeyen bir taşıt veya araç için yararlanıldığı anlaşılırsa buradan doğacak vergi, ceza ve gecikme zamları için hizmette bulunan firmanın da muhatap alınması söz konusu olabilecektir. Şayet bu işlemle ilgili KDV iadesi istenecekse söz konusu yazı, iade veya mahsup işleminin güçlük çıkmadan yapılabilmesi için mutlaka temin edilmelidir. Tekrar vurgulamak isteriz ki, tadil, bakım ve onarım konusundaki istisna sadece HİZMETLER açısından geçerli olup mal teslimleri KDV ye tabidir. Mal teslimi bakımından istisna sadece 11 inci maddedeki ihracat istisnası şartları oluştuğunda uygulanabilir. Mesela tersanede tamir edilmekte olan gemi için yapılan elektrot satışı KDV'ye tabidir. Buna mukabil o geminin kaynak işlerini üstlenen firma bu işin bedelini KDV hesaplanmaksızın fatura edebilir. (Kaynak işinin yapımı esnasında elektrot kullanmış olması istisnayı engellemez.) Tadil, onarım ve bakım işini, araç sahibinin talebi üzerine üstlenen firmalar, Vergi Dairesi yazısına istinaden işin bedeli için KDV hesaplamamakla beraber, bu iş için ihtiyaç duydukları parça ve malzemeleri KDV siz olarak temin edemezler ve taşeronlarına KDV siz olarak iş yaptıramazlar (7 nolu KDV İç Genelgesi).
11 Ancak yabancı gemi ve uçaklar ile, uluslararası sefer yapan gemi ve uçaklara yapılan her türlü mal tesliminin ihracat istisnasına konu olabileceği göz ardı edilmemelidir (11 madde ile ilgili nolu bölüme bakınız). Keza yabancı bandıralı gemilere Türkiye de tamir-bakım hizmeti verilmesi halinde hizmetten yurt dışında yararlanıldığı kabul edilmekte olup, faturanın yurt dışı firmaya kesilmesi, hizmet bedelinin yurt dışından gelmesi yani hizmet ihracına ilişkin diğer şartların da sağlanması halinde bu hizmet 13/a maddesi kapsamında değil, fakat 11 inci madde kapsamında hizmet ihracı olarak kdv den istisna edilmektedir. (İstanbul Defterdarlığı nın tarih ve 6102 sayılı muktezası) Hizmetin malzeme kullanımını gerektiriyor olması, bu işlemin hizmet olma niteliğini değiştirmez. Nitekim İstanbul Defterdarlığı nca verilen tarih ve 2568 sayılı muktezada,. bu hizmetlerin ifası için zorunlu olan malzemelerin kullanılması halinde, bu malların teslimi değil bir hizmet ifası söz konusu olacağından kullanılan malzemelere ait bedellerin hizmet bedeline dahil edilerek bu şekilde fatura edilmesi mümkün olacaktır. denilmiştir. Tadil, onarım veya bakım işinin istisna kapsamında yapılabilmesi için, işi yaptıran mükellefin ilgili araca sahip olması şart değildir. İşi yaptıran firma bu aracı kiralamış da olabilir (Bu konuda mukteza vardır). 13/a maddesi kapsamındaki işlerin taşeronlar tarafından yapılmasında KDV istisnası uygulanamaz. Bu konuyu açıklayan tarih ve 4330 sayılı İstanbul Defterdarlığı muktezasında şöyle denilmektedir. Buna göre, 1. Deniz taşıma aracı işletmecilerinin gemilerinin Kanunun 13/a maddesi kapsamında tadil, bakım ve onarım hizmetlerinin şirketince taşeron firmalara yaptırılması durumunda, taşeron firmaların tamir ve bakım hizmeti dolayısıyla mal ve hizmet alışları Kanunun 1/1. maddesi gereğince katma değer vergisine tabi olacaktır. 2. Taşeron firmaların yapacağı tamir ve bakım hizmetleri nedeniyle şirketinize düzenleyeceği faturalarda katma değer vergisi hesaplanacaktır. Deniz taşıma aracı işletmecilerine firmanızca verilen tamir, bakım ve onarım hizmetleri KDV den istisna olacak, istisna kapsamında yapılan teslimlerle ilgili olarak yüklenilen vergi Kanunun 32. maddesi gereğince indirim konusu yapılacak, indirilemeyen kısım iade olarak talep edilebilecektir. KDV siz olarak satın aldığı, inşa ettirdiği, tamir tadil veya bakımını yaptırıldığı aracı işletmemek yahut kiraya vermemek, suretiyle istisna şartlarını ihlal eden alıcının ziyana uğramasına sebebiyet verdiği bu vergi için ceza, faiz zamları ile birlikte muhatap alınacağı 48 nolu Tebliğde açıklanmıştır. Bu konu hakkındaki görüşlerimiz şöyledir : - Alıcı istisna uygulattıktan sonra aracı çok kısa bir süre için de olsa işletmiş veya kiraya vermişse istisna şartını yerine getirmiş demektir. Böyle bir durumda süre kısalığını ileri sürerek muvazaa iddiasında bulunulmamalıdır. - İstisna uygulatan mükellef aracı hiç işletmeksizin veya kiraya vermeksizin ihraç etmişse istisna şartlarının ihlal edilmediği kabulü gerektiğini düşünüyoruz. Ancak bu konuda açık bir düzenleme olmadığı için sorun çıkması muhtemeldir. - İstisna uygulattıktan sonra alıcının istisna şartlarını sağlamaması halinde alıcıya yönelik tarhiyat yapılması Vergi Usul Kanunu na aykırı düşen (vergi muhatabının yanlışlığına konu) bir işlem teşkil eder. Mantık, alıcının muhatap alınmasını gerektirmekle beraber alıcı eksik kalan KDV nin mükellefi olmadığından, böyle bir tarhiyat hukuki açıdan zaaf taşıyacaktır. (Alıcının muhatap alınabilmesi için Tebliğ hükmü yeterli değildir. 13/d maddesinde olduğu gibi özel bir yasa hükmüne ihtiyaç vardır.)
12 - Alıcının ithalde KDV istisnası uygulattıktan sonra, KDV siz ithal ettiği mal için istisna şartlarını sağladığı anlaşılırsa, eksik kalan KDV nin ikmalinde ceza ve faiz uygulanmasında Gümrük Kanunu hükümlerinin uygulanması gerektiği yönünde görüş içeren mukteza vardır. (İstanbul Defterdarlığı nın tarih ve 3449 sayılı muktezası) 2. DENİZ VE HAVA TAŞIMA ARAÇLARI İÇİN LİMAN VE HAVA MEYDANLARINDA YAPILAN HİZMETLER (Md:13/b): 2.1. Genel Açıklama ve Bu Bende Yönelik Değişiklikler : 13 üncü maddenin (b) bendi hükmü, 3174 sayılı Kanunla değiştirilmiştir. Bendin eski hali şöyle idi: "Deniz ve hava taşıma araçları için liman ve hava meydanları işletmeleri tarafından yapılan hizmetler" Değişiklikten sonraki (halen yürürlükte bulunan) hüküm ise şöyledir: "Deniz ve hava taşıma araçları için liman ve hava meydanlarında yapılan hizmetler" 3174 Sayılı Kanun'un gerekçesinde bu değişiklikle ilgili olarak şu açıklamalara yer verilmiştir: "3065 Sayılı Kanun'un 13'üncü maddesinin (b) bendi "deniz ve hava taşıma araçları için liman ve hava işletmeleri tarafından yapılan hizmetler"i istisna kapsamına almaktadır. İstisnanın amacı bu araçların seyrüseferine dair bazı hizmetleri vergi dışında tutmaktır. Ancak bent hükmünün ifade ediliş şekli, istisnanın sadece liman ve hava meydanları işletmeleri tarafından ifa edilen hizmetlere münhasır olduğu intibaını uyandırmaktadır. Niteliği aynı olan hizmetlerin farklı kişi veya kuruluşlar tarafından ifa edilmesinin istisnanın kapsamı bakımından önem taşımaması gerektiği açıktır. Bu bakımdan uygulamada tereddütlere yol açan ve bent hükmü ile getirilmesi düşünülen uygulamayı yeterince ifade etmeyen bendin değiştirilmesine gerek duyulmuştur." (b) bendindeki bu değişiklik iki önemli sonuç doğurmuştur: Değişiklikten sonra, sadece liman işletmeleri değil, tüm mükellefler bu bent uyarınca istisna uygulayabilir hale gelmişlerdir. (b) bendinde yer almamakla beraber, gerekçedeki "araçların seyrüseferine dair" tabiri uygulamada, istisna şartı olarak algılanmış, hangi hizmetin seyrüsefere dair olduğu hangi hizmetin seyrüsefere dair olmadığı sorularının ortaya çıkmasına, böylelikle sonu gelmez bir tartışma ve ihtilaf ortamının doğmasına yol açılmıştır. (Hernekadar seyrüsefer tabiri, daha önce yayınlanan 1 nolu Tebliğde de geçmekte ise de, bu tabirin 3174 Sayılı Kanun'un gerekçesinde yer alması seyrüsefer kelimesinin tekrar gündeme gelmesine ısrarla üzerinde durulmasına yol açmıştır.) Deniz veya hava taşıma aracının Türk bayraklı (Türkiye tescilli) olup olmamasının bu istisnanın uygulamasını etkilemediğini vurgulamakta yarar görüyoruz. Aşağıdaki bölümlerde, başta "seyrüsefer" meselesi olmak üzere (b) bendi hükmünün açıklanmasına çalışılmıştır. Seyrüsefer konusuna (istisnanın kapsamına) geçmeden önce, bu bent hükmünün, 5035 sayılı Kanunla den itibaren 17 nci maddenin 4/1 bendine taşındığını (böylelikle kısmi istisna haline geldiğini) daha sonra 5228 sayılı Kanunla den itibaren tekrar aynı yerine geri getirildiğini, böylelikle yeniden tam istisna haline dönüştüğünü hatırlatmak isteriz. 93 No.lu KDV Tebliğinin 1.1. no.lu bölümünde şu açıklamalara yer verilmiştir Liman ve Hava Meydanlarında Yapılan Hizmetlere İlişkin İstisna Katma Değer Vergisi Kanununun 5035 sayılı Kanunla değişik 17/4-ı maddesinde yer alan Deniz ve hava taşıma araçları için liman ve hava meydanlarında yapılan hizmetler e ilişkin istisna hükmü, 5228 sayılı Kanunla 13 üncü maddenin (b) bendi olarak düzenlenmiştir.
13 Bu düzenleme sonucunda liman ve hava meydanlarında deniz ve hava taşıma araçları için ifa edilen hizmetler tam istisna kapsamında işlem görecektir. İstisna kapsamına yük ve yolcuya verilen tahmil, tahliye ve benzeri hizmetler ile araçlar için yapılan seyrüsefere ilişkin her türlü hizmet girmektedir. Bu hizmetlerin liman ve hava meydanı işletmeleri dışında diğer gerçek ve tüzel kişiler tarafından ifa edilmesinin istisna uygulaması açısından önemi bulunmamaktadır. İstisna kapsamında işlemleri bulunan mükelleflerin iade talepleri, 84 Seri No.lu Katma Değer Vergisi Genel Tebliğinde yer alan ihracat istisnasına ilişkin esaslar çerçevesinde sonuçlandırılacaktır. İade için yeminli mali müşavir tasdik raporu ibraz edilen durumlarda da ihracat istisnası için öngörülen limitler geçerli olacaktır. İade talebi bir dilekçe ile yapılacak, dilekçeye yüklenilen katma değer vergisi tablosu ile indirilecek katma değer vergisi ve istisna kapsamında düzenlenen satış faturalarının listesi eklenecektir Hizmetin Deniz ve Hava Taşıma Araçlarının Seyrüseferine İlişkin Olması Şartı : Yukarıda açıklandığı gibi istisna, deniz taşıt aracının veya hava taşıt aracının seyrüseferine ilişkin olmak şartıyla uygulatılmaktadır. Yolcu veya yük ile ilgili hizmetler istisna kapsamı dışında tutulmaktadır. Keza karayolu ve demiryolu taşıt araçlarına yönelik hizmetler 13 üncü maddeye göre istisna edilemez. Muhtelif muktezalarda, deniz ve hava taşıma araçlarının seyrüseferine ilişkin olduğu belirtilen hizmet türleri şunlardır: Seyrüsefere ilişkin olan (istisna uygulanabilen) hizmetler için şu örnekler zikredilebilir: Geminin tonajına göre belirlenen (tarifeye tabi) acentelik komisyonu Polis, sağlık memuru, gemi personeli gibi kimselerin açıkta demirleyen gemiye götürülüp getirilmesi, Gemi ile ilgili parça ve malzemenin gemiye götürülüp getirilmesi, Personel için gemiye kumanya taşınması, Gemi çöpünün dökülmesi, Palamar (çekek), kılavuzluk, römorkör, servis motoru hizmetleri, Geminin limana uğramasının sağlanması ve liman hizmetleri, Kurtarma, yüzdürme, rıhtıma veya açığa çekme işleri, İşgaliye, liman, fener, sağlık hizmetleri Vapur donatanları derneği ücretleri, Kaptan vekalet yazısının tercümesi ve Noterce onayı, Radar ve sair haberleşme hizmetleri, Temizlik hizmetleri, gemiye yönelik surveyörlük, Araca yönelik soğutma, ısıtma, havalandırma hizmetleri, Yangın söndürme, Gümrük, polis, konsolosluk ve diğer resmi dairelerde muamele yaptırılması, Fios-Liner ve nezaret hizmetleri, Yola elverişlilik belgesi verilmesi, faal gemiler için yapılan klaslama hizmeti, Primaj, Stevedaring (elleçleme), Formen, puantör nezaret hizmetleri, Muhaberat, Hava meydanlarında yapılan yer hizmetleri. Yukarıdaki örneklere benzeyen, gemi veya uçağın hal ve hareketi ile ilgili sair hizmetler de 13 üncü maddenin (b) bendi uyarınca KDV den müstesnadır. Maliye Bakanlığı uzun süre, aksi yöndeki Danıştay kararlarına rağmen, deniz veya hava taşıtının yüküne ve yolcusuna yönelik yükleme, boşaltma ve sair hizmetleri seyrüseferle ilgili saymamış ve bunlar için 13/b kapsamında istisna uygulatmamıştır. Nihayet Bakanlık, 87 no.lu Tebliğle, 15 no.lu Tebliğin B/1 bölümünü şu şekilde değiştirmiştir :
14 1. Katma Değer Vergisi Kanununun 13/b maddesiyle deniz ve hava taşıma araçları için liman ve hava meydanlarında yapılan hizmetler vergiden istisna edilmiştir. İstisna kapsamına, yük ve yolcuya verilen tahmil, tahliye ve benzeri hizmetler de dahil olmak üzere, araçlar için yapılan seyrüsefere ilişkin her türlü hizmet girmektedir. Bu hizmetlerin liman ve hava meydanları işletmeleri yanında diğer gerçek ve tüzel kişiler tarafından ifa edilmesinin istisna uygulaması açısından önemi bulunmamaktadır. 88 no.lu Tebliğde ise şu açıklamalara yer verilmiştir : daha önce yük ve yolcuya verilen tahmil, tahliye ve benzeri hizmetler için istisna uygulanamayacağı gerekçesiyle yapılan her türlü tarhiyata ilişkin olarak ortaya çıkan ihtilaftan vazgeçilmesi, yaratılmış ihtilaflarla ilgili olarak Bakanlığımız veya vergi daireleri aleyhine verilmiş yargı kararı bulunması halinde bu kararların bir üst mercide dava konusu yapılmaması uygun görülmüştür. Daha sonra çıkarılan 9 no.lu KDV Sirkülerinde, istisna kapsamına giren ve girmeyen hizmetler ayrıntılı olarak sıralanmıştır. (Her ne kadar bu Sirküler istisna hükmünün 17/4-ı bendine taşındığı dönemde çıkarmış ise de istisna metni aynı kaldığı için Sirkülerdeki belirlemeler, hükmün tekrar 13/b bendinde taşınmasından sonra da geçerliliğini korumuştur.) 9 no.lu KDV Sirkülerinin ilgili bölümü şöyledir :.. a) İstisna Kapsamına Giren Hizmetler: Tahmil ve Tahliye: Yükün (genel kargo, dökme yük, sıvı yük, konteyner, araç v.b) gemi ambarı, tankı veya güvertesinden liman sahasına alınması veya gemiye yüklenilmesi için verilen hizmetler. Yükün Shiftingi (Yükün Aktarılması): Müşteri, acente veya armatörden herhangi birinin talebi ile konteyner veya diğer yüklerin gemi üzerinden karaya, karadan gemiye yer değiştirmesi hizmeti. Limbo: Konteyner ve diğer yüklerin gemiden gemiye veya şat, duba veya benzeri yüzer vasıtalara aktarma hizmeti. Vinç Hizmeti: Limanda kendi imkanları ile konteyner veya diğer yüklerin tahmil tahliyesini yapan üçüncü şahıslara veya doğrudan yüke verilen vinç hizmeti. Lashing (Kilitleme ve Bağlama): Gemiye yüklenen konteyner ve diğer yüklerin birbirine ve/veya gemiye bağlama/sabitleme malzemesi ile bağlanması hizmeti. Unlashing (Kilit ve Bağ çözme): Gemiden tahliye edilecek konteyner ve diğer yüklerin birbirlerine ve/veya gemilere bağlanmalarını sağlayan bağlama ve sabitleme malzemelerinin çıkarılması hizmeti. Nezaret Hizmeti: Konteyner ve diğer yüklerin gemiden sahaya indirilmesi veya gemiye yüklenmesi esnasında verilen gözetim hizmeti. Ambar Kapağı Açma/Kapama Hizmeti: Tahmil, tahliye yapılabilmesi için gemi ambar kapaklarının vinç marifetiyle açılması, gerekli hallerde iskele veya rıhtımda istiflenmesi ve kapatılması hizmeti. Gemi İşgaliye: Geminin tahmil, tahliye ve diğer operasyonlar amacıyla iskele, rıhtım veya demirleme sahalarında bağlı kalması esnasındaki barınma işgaliye ücreti. Gemi Fuzuli İşgaliye Hizmeti: Gemilerin; iskele, rıhtım, demirleme sahaları gibi yerleri hizmet bitiminden sonra veya işletmenin izni olmaksızın fuzuli olarak işgal etmelerinin ücreti. Gemi Shiftingi (Gemi Aktarma): Geminin rıhtım veya iskele üzerinde kendi imkanlar ve/veya römorkör, pilot yardımı ile yer değiştirilmesi hizmeti. Gemilerin Atıklarının Alınması: İşletmeye ait rıhtım ve iskelelere yanaşan liman içindeki demirleme sahasına demirleyen gemilerin katı ve/veya sıvı atıklarının alınması hizmeti.
15 Tekrar Sevk Konteynerler (Transit): Hizmete başlamadan önce beyan edilmesi koşuluyla, limana denizyoluyla gelip herhangi bir maniplasyona tabi tutulmaksızın tekrar denizyolu ile aynı limandan gidecek olan konteynerlere ait ücretler. b) İstisna Kapsamına Girmeyip Vergiye Tabi Olan Hizmetler: Konteyner İçi Lashing/Unlashing (Bağlama/Çözme) Hizmeti: Konteynerlerin içine konulan yüklerin bağlama/sabitleme malzemesi ile bağlanması (lashing), bağlı yüklerin bağlama sabitleme malzemelerinin çözülmesi (unlashing) hizmeti. Ardiye: Limana gelen konteyner ve diğer yüklerin, kapalı ve açık sahalarda, saklanması, depolanması, etiketlenmesi, paketlenmesi ve benzeri katma değerli hizmetler. Terminal Hizmeti: Konteyner ve diğer yüklerin limana giriş ve çıkış ya da saha içinde yer değiştirme işlemi amacıyla vinç ve benzeri yükleme boşaltma ekipmanları ile yükleme indirme hizmeti. Konteyner Dolum Hizmeti: Konteynerin yükleme boşaltma ekipmanları ile insan gücü yardımı ile saha içinde doldurulması hizmeti. Konteyner Boşaltma Hizmeti: Konteynerin yükleme boşaltma ekipmanları ile insan gücü yardımı ile saha içinde boşaltılması hizmeti. Konteyner İçi Aktarma Hizmeti: Saha içinde yükün bir konteynerin içinden diğer konteynerin içine aktarılması hizmeti. Konteyner Tam Tespit Hizmeti: İthal veya ihraç edilmek üzere, saha içinde bulunan konteynerin gümrük müdürlüğü birimlerince veya yetkili bir mercinin isteği üzerine beyana ve gerekli evsafa uygunluğunun denetlenmesi için insan gücü veya yükleme boşaltma ekipmanları kullanılarak komple boşaltımı ve dolumu hizmeti. Konteyner Muayene/Numune Alma Hizmeti: Saha içinde bulunan konteynerin, gümrük müdürlüğü birimlerince veya yetkili bir mercinin isteği üzerine kapağının açılması, muayene edilmesi ve yükten numune alınması hizmeti. Konteyner Tamir Hizmeti: Hasarlı konteynerin acentenin veya yük sahibinin talimatı ile tamir edilmesi hizmeti. Konteynere Elektrik Verilmesi: İçinde barındırılan yükün özelliği gereği soğutma tertibatı bulunan özel konteynerler için sahada ardiye süresi içinde elektrik enerjisi verilmesi bir teslim niteliği olduğundan istisna kapsamına girmemektedir. Konteyner Temizleme (Yıkama-Kurutma): Konteynerin içinin temizlenmesi için verilen hizmetler. Konteyner Nakliye Hizmeti: Konteynerin bir yerden bir yere taşınması hizmeti. Tartı Hizmeti: Konteyner veya diğer yüklerin kantar marifetiyle tartılması hizmeti. Yukarıda, istisna kapsamına girmediği ileri sürülen hizmetlerin tamamı, istisnaya girip girmediği yönünden tartışmaya açıktır. Bize göre konteyner, gerek suda gerekse hava yoluyla yapılan taşımada, deniz veya hava taşıtının önemli bir unsuru olup gemi konteynerine gemi gözüyle, uçak konteynerine uçak gözüyle bakılmalı, bu konteynerlere yönelik tüm hizmetler aynen gemiye veya uçağa verilen hizmetler gibi, 13/b uyarınca KDV den istisna edilmelidir. İstanbul Defterdarlığı nca verilen tarih ve 4807 sayılı muktezada şu açıklamalara yer verilmiştir: liman ve hava meydanlarında doğrudan gemiye veya gemiye yükleme ve boşaltma ile ilgili olmak şartıyla yüke ve yolcuya verilen yükleme, boşaltma, gözetim, nezaret, formen, puantör, fio, konşimento ve ordino hizmetleri katma değer vergisinden istisna olacaktır. Ancak bu hizmetler
16 liman sahasında da olsa henüz gemiye yüklenme aşamasına gelmemiş konteynerlere verilmesi halinde vergiye tabi olacaktır. Yine, yabancı gemilerin Türk limanlarına uğramaları ve boğazlardan transit geçişleri dolayısıyla verilecek acentalık, koruyucu acentalık, komisyon, primaj, gözetim, formen, puantör, nezaret, muhaberat hizmetleri de yukarıda belirtilen şartların taşınması halinde katma değer vergisinden istisna olacaktır. Bu muktezadaki görüşlere genel olarak katılıyoruz. Fakat yukarıda da ifade ettiğimiz gibi bizim görüşümüz konteynerlerin gemi gibi muamele görmesi gerektiği, bu nedenle gemi ve uçak konteynerlerine yönelik her türlü hizmetin 13. madde kapsamında istisna olması gerektiği yönündedir. Yukarıdaki 9 no.lu Sirkülerde 13-b kapsamında KDV den müstesna olmadığı belirtilen ardiye, depolama ve terminal hizmetleri, gümrük antrepoları, geçici depolama yerleri veya gümrük hizmetlerinin verildiği gümrüklü sahalarda yapılmak kaydıyla, 17 nci maddenin 4-o bendi uyarınca KDV den istisna edilmektedir. (Bu konuya 17 nci maddedeki ilgili bölüme bakınız.) 2.3. Acentelerin Hizmetin Temininde Aracılık Görevi Yapması : Md:13/b kapsamına giren hizmetlerin temininde acentelerin aracılık görevi yapmaları istisna uygulanmasına engel değildir (15 no.lu KDV Genel Tebliği'nin B/3 bölümü). Acenteler vekil sıfatıyla gemi sahibinin veya işleticisinin ihtiyaç duyduğu her türlü işlemleri ikmal ederler ve aracılık faaliyetinde bulunurlar. Bu işlemlerin yapılması esnasında ortaya çıkan masraflara ilişkin fatura ve benzeri belgeleri gemi sahibi veya işleticisi adına alırlar. Bazı hallerde ve zorunluluk sonucu bu belgeler acenta adına da düzenlenebilir. Nitekim uygulamada acenteler bazı zorunluluklar ve özel durumlar nedeniyle, aynen hal komisyoncularında olduğu gibi, kendi namlarına fakat acentesi oldukları firma hesabına belge düzenleyebilmekte veya belge alabilmektedirler. Acente, namına hareket ettiği firmanın unvanını ve/veya gemi adını zikrettirmek suretiyle, bu belgeleri kendi kaydına almaksızın dekont ekinde ilgilisine ulaştırmalıdır. Söz konusu hizmetler 13 üncü madde kapsamında ise KDV hesaplanmayacaktır Acentelik Ücretlerinin İstisna Karşısındaki Durumu : Acentelerin kendi hizmetlerinin bedeli olarak aldıkları acentelik ücreti veya acente komisyonu olarak isimlendirilen hizmet bedellerinin Md:13/b uyarınca KDV den müstesna olduğu yönünde muktezalar mevcuttur. (Yukarıda belirtilen tarih ve 4807 sayılı mukteza) Bize göre tüm acentelik hizmetleri ayırıma gidilmeksizin Kanun'un 13/b maddesi uyarınca istisnaya konu edilmelidir. Nitekim yukarıda belirtilen Danıştay 9 uncu Dairesi kararında, deniz ve hava taşıtlarına yönelik tüm acentelik hizmetlerinin, niteliğine bakılmaksızın istisna kapsamına girdiği kabul edilmiştir. ( tarih ve E.1994/2636 ; K.1994/5419 sayılı karar) Acentelik ücretlerinin istisna kapsamında olmadığı yolundaki görüşler (İstanbul Defterdarlığı'nca verilen tarih ve 3756 sayılı yazı. Mevzuat platformu Nisan 1997) ise bize göre tamamen hatalıdır. Konu ile ilgili olarak Sn.Volkan HARMANDAR'ın Vergi Dünyası dergisinin 112. sayısındaki yazısına bakınız (Aralık 1990-Sh:34) üncü Maddenin (b) Bendi Uygulaması Hakkındaki Görüşlerimiz : Gemi ve uçaklara yönelik hizmetlerin seyrüsefere ilişkin olan-olmayan şeklinde ayırıma tabi tutulmasını uygun bulmuyoruz. Başka bir anlatımla, gemiye, uçağa yolcuya ve yüke yönelik tüm hizmetlerin istisna kapsamında olması gerektiğini düşünüyoruz. Çünkü; Hernekadar 3174 Sayılı Kanun'un gerekçesinde "seyrüsefer" tabirine yer verilmiş ise de madde metnine yansımamış olan böyle bir unsurun istisna şartı olarak dikkate alınması doğru değildir.
17 Gemi ve uçak, yolcusuyla konteyneri ile ve yüküyle bir anlam ifade eder. Yolcuyu, yükü ve konteyneri bu araçların işletilmesinde gündem dışı tutmak mümkün değildir Sayılı Kanun'un gerekçesine göre (b) bendinin konuluş amacı deniz ve hava ticaret filosunun geliştirilmesi, teşviki ve dış rekabete tahammül edebilir duruma getirilmesidir. Taşıt araçlarının yegâne gelir kaynağı ve varlık nedeni yolcu ve yük olduğuna göre yolcuya ve yüke yönelik hizmetlerin kapsam dışında tutulması, hükmün konuluşundaki amaca aykırı düşer. Yükün kabı olarak kullanılan konteyneri de gemiden veya uçaktan ayrılmış olsa bile geminin veya uçağın kendisi gibi algılamak gerekir. Acentelerin kendi hizmetleri için aldıkları komisyon ve ücretler, yukarıda açıkladığımız nedenlerle herhangi bir ayırıma konu edilmeksizin KDV den istisna edilmelidir. Maddenin lafzından hareketle, sadece liman sahası içinde veya sadece hava meydanlarında yapılan hizmetlerin istisna kapsamında olduğu, bu yerler dışında ifa edilen hizmetlerin gemiye veya uçağa (seyrüsefere) ilişkin olsa dahî istisna kapsamına girmeyeceği düşünülemez ve zaten uygulamada da böyledir. DHMİ ne verilen bir muktezada, bu işletmenin havayolu şirketlerine trank telsizlerini kiraya verme hizmetlerinin KDV ye tabi olduğu belirtilmiştir. (İstanbul Defterdarlığı nın tarih ve 3422 sayılı muktezası) Bizim anlayışımıza göre uçakla veya uçakta haberleşmeyi sağlayacak cihazların kiraya verilmesi hizmeti 13/b kapsamında KDV den müstesna olmalıdır Yatların Durumu : Yatlar (yacht), gezinti teknesi, sürat motoru gibi spor eğlence ve turizm amaçlı deniz araçları (ve hava araçları) hakkında da yukarıda yaptığımız açıklamalar geçerlidir. Özetlemek gerekirse; Ticari amaçla işletilmek (taşımacılık yapmak suretiyle para kazanmak) amacıyla yurt içinde satın alınan veya ithal edilen bu gibi araçların teslimi ve ithali KDV den müstesnadır. (13/a) Ayrıca direkt olarak gelir getiriyor olmasa dahi, lüks oteller ve tatil köyleri tarafından müşterilerinin istifadesine sunulmak üzere alınan veya ithal olunan araçların da istisna kapsamına sokulması gerekir. zira bunlarda da müşteri celbi şeklinde bir ticari amaç vardır. Yukarıda açıklandığı şekilde ticari amaçla elde bulundurulan (satın alınmış, inşaa ettirilmiş veya kira ile tutulmuş) bu gibi araçların tadili, bakımı ve onarımı şeklindeki hizmetler istisna kapsamındadır. (13/a) Deniz ve hava taşıtları için liman ve hava meydanlarında yapılan hizmetlere ilişkin istisna (13/b) ise tüm deniz ve hava taşıtlarına yönelik olarak (ticari-özel ayırımı yapılmaksızın) uygulanmaktadır. Özel amaçlı deniz ve hava taşıtlarında bu istisnanın uygulanması, istisnanın konuluş amacına uygun düşmemekle beraber gerek (b) bendindeki lafzın müsait oluşu gerekse bu hizmetler bakımından ticari-gayrı ticari ayrımı yapılmasının uygulamada yaratacağı sorun ve tıkanıklıklar nedeniyle ayırım yapılmamasında isabet görüyoruz. Bu nedenle yat limanlarında (yer işgali nedeniyle alınan kira dahil) bu yatlara yönelik olarak yapılan tüm hizmetler (limanın ve yatın kime ait olduğuna ve ne amaçla kullanıldığına bakılmaksızın) KDV den istisna edilmelidir. Yat limanı işletmeciliği yapan bir firmaya Gelirler Genel Müdürlüğü nce verilen tarih ve sayılı muktezada şöyle denilmiştir : Adı geçen şirketin, bulunduğu limanda yerli veya yabancı deniz taşıma araçlarına verdiği hizmetlerin niteliği konusunda Denizcilik Müsteşarlığı ile yapılan yazışma sonucu, limanlarda deniz taşıma araçları için yaptığı belirlenen aşağıdaki hizmetler Kanunu 13/b maddesi kapsamında istisnadan yararlanabilecektir. - İşletme haricinde teslim alma/teslim etme (delivery), - Teknelerin etrafında, sundurma kurulması/ hangara alma, - Teknelere denizde yardım hizmeti, - Teknelerin bakım ve tutumda bulundukları süre içindeki periyodik denetimi,
18 - Teknelerin çekilmesi (Römorkaj), - Teknelere havalandırma hizmeti, - Deneme seyri, - Teknelerin tüm unsurlarının olağan işlerliğinin ve durumun denetimi ve/veya raporlanması, - Fırtınadan ve sair dış etkenlerden koruma ve emniyet altında tutma, - Teknenin kullanım dışı kalacağı süreye uygun olarak hazırlaması /depolanması (decomissioning), - Teknelerin karada aktarımı ve askıda tutulması, - Periyodik denetleme ve seyrüsefere hazır hale getirme (comissioning), - Nakliye aracına yükleme ve indirme, - Arıza teşhisi koymak, Diğer taraftan yukarıda sayılmamakla birlikte, gemi personeli için gümrük, polis, konsolosluk ve diğer resmi dairelerde muamele yapılması da bu alandaki hizmetler kapsamına girmektedir. Görüldüğü gibi şahsi olarak kullanılan (ticari şekilde işletmeyen) tekne, yat gibi deniz araçlarına ve özel uçaklara yönelik hizmetler de 13/b maddesi kapsamında KDV den müstesnadır. 3. ALTIN, GÜMÜŞ VE PLATİN İLE İLGİLİ ARAMA, İŞLETME, ZENGİNLEŞTİRME VE RAFİNAJ FAALİYETLERİ İLE PETROL ARAMA FAALİYETLERİNİ YÜRÜTENLERE YAPILAN MAL VE HİZMETLER İLE BOR HATTI İLE TAŞIMACILIK YAPANLARA BU HATLARIN İNŞAA VE MODERNİZASYONUNA İLİŞKİN OLARAK YAPILAN TESLİM VE HİZMETLER (Md:13/c) : 3.1. Petrol Arama ile İlgili İstisna : 3174 Sayılı Kanunla 13 üncü maddeye eklenen (c) bendi ilk şekliyle petrol arama faaliyetleri ile ilgili olarak bu faaliyetleri yürütenlere yapılan teslim ve hizmetleri kapsamaktaydı. Buna ilişkin uygulama esasları 16 nolu KDV Genel Tebliği ile belirlenmiş, daha sonra 19 nolu Tebliğin (c) bölümünde konuya ilişkin ek açıklamalarda bulunulmuştur. İstisna uygulamasına ilişkin esaslar şöyle özetlenebilir Sayılı Kanun'un 112/1 inci maddesi hükmünde belirtilen; Petrol hakkı sahiplerine, Petrol hakkı sahiplerinin temsilcilerine ve Petrol hakkı sahiplerine karşı taahhütte bulunan ve bu nitelikleri Petrol İşleri Genel Müdürlüğünce kabul edilmiş olan müteahhitlere, bunların petrol arama faaliyetleri ile ilgili olmak şartıyla yapılan mal teslimleri ve hizmet ifaları KDV den müstesnadır. İstisna kapsamına giren mal ve hizmetleri satın almak isteyen ilgili kişi ve kuruluşlar, bu mal ve hizmetlere ilişkin listeyi bir yazı ekinde Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'ne vermektedirler. Sözü edilen Genel Müdürlükçe onaylanan liste satıcı firmalara ibraz edilmek ve bir örneği de verilmek suretiyle bu mal ve hizmetlere katma değer vergisi uygulanmaması talep edilmektedir. Söz konusu onaylı listeye istinaden mal teslim eden veya hizmet yapan firmalar, faturalarında katma değer vergisini göstermeyecekler; ancak kendilerine verilen Petrol İşleri Genel Müdürlüğü tarafından onaylanmış listeyi (veya bu listenin noterlerce tasdikli suretini) muhafaza edecekler ve bir inceleme halinde ibraz edeceklerdir. İstisna hükmü uyarınca KDV'siz olarak düzenlenecek faturalarda onaylı listeye atıf taşıyan bir izahat konulmasında yarar vardır. Bahsi geçen kişi ve kuruluşlara yapılacak teslim ve hizmetlerin münhasıran petrol arama faaliyetlerine ilişkin olması gerekmektedir. Bu faaliyetlere ilişkin olmayan idari faaliyetler ile bina tesislerinin ve teçhizatının inşaası, kurulması ve işletilmesine ait mal ve hizmetler istisnadan yararlanmayacaktır. Bu uygulama münhasıran petrol arama faaliyetinde bulunmayıp, aynı zamanda üretim, taşıma veya tasfiye yapan kuruluşları kapsamaktadır. Ancak, münhasıran petrol arama faaliyetinde bulunan
19 kuruluşların idari faaliyetleri ile bina tesislerinin ve teçhizatının inşaası, kurulması ve işletilmesine ait mal ve hizmet alımlarının petrol arama faaliyeti ile ilgisi açık olduğundan, bu mal ve hizmet alımları KDV den müstesnadır.. Bu uygulama, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığından, münhasıran arama faaliyetinde bulunduklarına dair bir belge almış olan kuruluşlar için geçerlidir. İdari faaliyetlerle yahut idari bina inşa, tefriş, ve bakımı ile ilgili mal ve hizmet teslimlerinde, onaylı liste yerine, alıcının münhasıran petrol arama faaliyetinde bulunduğunu gösteren yazının Noter onaylı örneğini alıp muhafaza edecekleri anlaşılmaktadır. Tebliğlerde değinilmemiş olmakla birlikte, 16 ncı maddenin 1/a bendi uyarınca, yukarıdaki kapsama giren ithalatta da, onaylı liste yahut yazı ibrazı halinde istisna uygulanması gerekir Altın, Gümüş ve Platin ile İlgili İstisna : 5228 Sayılı Kanunla getirilen bu istisna, 93 nolu KDV Genel Tebliğinin 1.2. no.lu bölümünde, aşağıda görüldüğü üzere geniş şekilde açıklanmıştır (93 no.lu Tebliğdeki bu bölüm 95 no.lu Tebliğ ile bazı değişikliklere uğramış olup, aşağıdaki metinde söz konusu değişiklikler yerlerine işlenmiştir) : 1.2. Altın, Gümüş ve Platin ile İlgili Arama, İşletme, Zenginleştirme ve Rafinaj Faaliyetlerine Yönelik Teslim ve Hizmetlerde İstisna Katma Değer Vergisi Kanununun 13 üncü maddesinin (c) bendinde 5228 sayılı Kanunla yapılan değişiklik ile Altın, gümüş ve platin ile ilgili arama, işletme, zenginleştirme ve rafinaj faaliyetlerine ilişkin olmak üzere, bu faaliyetleri yürütenlere yapılan teslim ve hizmetler istisna kapsamına alınmıştır. Bu istisnanın uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar söz konusu maddede Bakanlığımıza tanınan yetkiye dayanılarak aşağıdaki şekilde tespit edilmiştir İstisna Kapsamına Giren Mal ve Hizmetler Bu İstisnanın uygulanabilmesi için satın alınan mal ve hizmetlerin altın, gümüş veya platin ile ilgili arama, işletme, zenginleştirme ve rafinaj faaliyetlerinin yürütülmesinde kullanılması gerekmektedir. Bu nedenle mobilya, mefruşat ve benzeri demirbaşlar ile binek otomobili, insan taşımaya mahsus otobüs, minibüs ve benzeri araç alımları istisna kapsamında değerlendirilmeyecektir. İstisna kapsamında değerlendirilmeyecek olan bu alımların yedek parça, yakıt, tadil, bakım ve onarım masrafları ile idari hizmet birimlerinin tadil, bakım, onarım, ısıtma, aydınlatma giderleri, her türlü büro malzemesi, kırtasiye, yiyecek, giyecek gibi alımlar ve temizlik hizmetlerinde istisna uygulanmayacaktır. Ancak, yukarıda sayılan faaliyetlerin icrası ile ilgili ekipman, makine, teçhizat, sarf malzemesi, yedek parça, iş makinesi, enerji, etüt, proje, müşavirlik, inşaat işleri, taşıma, her türlü kiralamalar (binek otomobili hariç), satın alınması veya kiralanması istisna kapsamına giren iktisadi kıymetlerin tadil, bakım ve onarım hizmetleri gibi mal ve hizmet alımları istisna kapsamında değerlendirilecektir Arama Faaliyetlerinde İstisna Uygulaması 3213 sayılı Maden Kanunu(2) hükümlerine göre, Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanlığınca sadece altın, gümüş veya platin aramaya yönelik ruhsat verilememekte, maden arama adı altında ruhsat verilmektedir. Bu nedenle, arama faaliyetlerinde istisnanın alımlarda önce vergi uygulanıp daha sonra yüklenilen verginin iade edilmesi suretiyle yürütülmesi uygun görülmüştür. Buna göre, ilgili Bakanlığa müracaat edip maden arama ruhsatı alan firmaların bu faaliyetleriyle ilgili mal ve hizmet alımlarında genel hükümler çerçevesinde katma değer vergisi uygulanacaktır. Arama ruhsatı alan firmaların Maden Kanununun 24 üncü maddesine göre hazırlayıp verecekleri arama faaliyet raporları Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığınca değerlendirilecektir. Bakanlıkça raporun kapsadığı dönem içinde yapılan arama sonunda altın, gümüş veya platin bulgusuna ilişkin kanaat oluşması halinde firmaya örneği Ek:1 de yer alan bir yazı verilecektir. Firma, bu dönem içinde yaptığı harcamalardan istisna kapsamına girenleri bu Tebliğin (1.2.1) bölümüne göre belirleyerek, (1.5) bölümündeki limiti de dikkate almak suretiyle iade tutarını tespit edecek ve vereceği ilk beyannameye iade olarak dahil edecektir. Beyannamede ortaya çıkacak KDV alacağı, miktarına ve nakden ya da mahsuben talep edilip edilmediğine bakılmaksızın münhasıran yeminli mali müşavir
20 tasdik raporu veya vergi inceleme raporu ile iade edilecektir. Yeminli mali müşavir tasdik raporlarında ihracat istisnası için öngörülen limitler geçerli olacaktır. İade için, 84 Seri No.lu KDV Genel Tebliğinin Özel Esaslar bölümündeki düzenlemeler saklı kalmak şartıyla, iade talep dilekçesi ile birlikte yeminli mali müşavir tasdik raporunun vergi dairesine verilmesi yeterlidir. Yukarıda sözü edilen (Ek:1) Bakanlık yazısı ile yüklenilen vergi tablosu ve istisnaya konu işlemlerin gerçekleştiği döneme ilişkin olarak indirilecek katma değer vergisi listesinin yeminli mali müşavir raporu ekinde yer alması gereklidir. Beyannamelerini verdikten sonra iade tutarı kadar banka teminat mektubu ibraz eden mükelleflerin iade talepleri raporların vergi dairesine intikali beklenmeden yerine getirilebilecek, teminat vergi inceleme raporu veya yeminli mali müşavir tasdik raporu sonucuna göre çözülecektir. Teminat karşılığında nakden veya mahsuben iade talepleri vergi dairesine verilecek bir dilekçe ile yapılacaktır. Dilekçeye; yukarıda belirtilen belgelerin yanı sıra banka teminat mektubu da eklenecek, iade talebi ekler tamamlanmadıkça hüküm ifade etmeyecektir. Teminatın çözümü ile ilgili yeminli mali müşavir raporuna bu belgelerin yeniden eklenmesine gerek olmadığı açıktır. Raporlarda fazla iade alındığının tespiti halinde genel hükümlere göre işlem yapılacağı tabiidir. Eksik iade alındığının ortaya çıkması halinde ise fark iade tutarı, raporların vergi dairesine intikal ettiği tarihi izleyen ilk beyannameye iade olarak dahil edilecektir. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığınca Tebliğ ekinde yer alan (Ek:1) belgesinin verilmesinden sonra arama faaliyetine devam edenlerin aylık iade talebinde bulunmaları mümkündür. Bu mükellefler (Ek:1) de yer alan belgenin Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığınca onaylanmış bir örneğini bir kereye mahsus olmak üzere vergi dairesine vereceklerdir. Belgenin ibrazından sonra arama faaliyetlerine ilişkin olarak ay içinde yaptıkları ve (1.2.1) bölümüne göre istisna kapsamına giren harcamalar dolayısıyla yüklendikleri vergileri o aya ait beyannamenin indirim ve iade satırlarına dahil edeceklerdir. Bu şekilde ortaya çıkan iade alacağı yukarıdaki açıklamalar çerçevesinde kendilerine iade edilecektir İşletme ve Zenginleştirme Faaliyetlerinde İstisna Uygulaması Maden Kanunu hükümlerine göre, Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanlığından altın, gümüş veya platin madenleri için işletme ruhsatı alan firmalarla, zenginleştirme işini yapan işletmelerin bu işlemlerde kullanılan mal ve hizmet alışlarında istisna uygulaması bu Tebliğin (1.2.2) bölümünün son paragrafında belirtilen esaslar çerçevesinde yürütülecektir. Öte yandan, işletme faaliyetini yürütenlere verilecek zenginleştirme ve rafinaj hizmetleri ile zenginleştirme faaliyetini yürütenlere verilecek rafinaj hizmetlerinin istisna kapsamında değerlendirileceği tabiidir. Altın, gümüş veya platin işletme faaliyeti sırasında, maden cevherinin kompleks halde olması nedeniyle altın, gümüş ve platin yanında başka metallerin de üretilmesi, işletme faaliyetine ilişkin alımların tamamının istisnadan yararlanmasına engel değildir Rafinaj Faaliyetlerinde İstisna Uygulaması Rafinaj Faaliyetinin Mahiyeti ve İstisna Kapsamında İşlem Yapacak Mükellefler Rafinaj; toz, külçe, takoz, granül ve benzeri formattaki cevherin ya da daha önceden rafine edilmiş süs eşyası ile kıymetli maden ihtiva eden hurda, atık, döküntü ve cürufların kimyasal, metalürjik ya da günün teknolojisine bağlı olarak başka yöntemler kullanılarak saflaştırılması sonucunda kıymetli madenler borsasında işlem görebilecek her çeşit kıymetli madenin elde edilmesi işlemidir. İstisna uygulamasından, yaptıkları işlemler Hazine Müsteşarlığı tarafından yayımlanmış olan Kıymetli Madenler Borsasında İşlem Görecek Altın Standardı ve Rafinerileri Hakkında Tebliğ ile Kıymetli Madenler Borsasında İşlem Görecek Gümüş ve Platin Standartları ve Rafinerileri Hakkında Tebliğ hükümlerine göre rafinaj faaliyeti sayılan mükellefler faydalanabilecektir İstisna Kapsamına Giren İşlemler
1. KATMA DEĞER VERGİSİ KANUNUNUN 13 ÜNCÜ MADDESİ KAPSAMINDAKİ İSTİSNALARA İLİŞKİN DÜZENLEME VE AÇIKLAMALAR
93 SERİ NO'LU KATMA DEĞER VERGİSİ GENEL TEBLİĞİ Resmi Gazete Sayısı 25705 Resmi Gazete Tarihi 19/01/2005 Kapsam 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanununda 5228 sayılı Kanunla(1) yapılan değişiklikler ve
SİRKÜLER RAPOR KATMA DEĞER VERGİSİ GENEL TEBLİĞİ. ( Seri No : 112 )
SİRKÜLER RAPOR Sirküler Tarihi: 24.02.2009 Sirküler No: 2009/27 KATMA DEĞER VERGİSİ GENEL TEBLİĞİ ( Seri No : 112 ) 12.02.2009 tarih ve 27139 sayılı Resmi Gazete de Yayımlanan 112 seri no.lu Katma Değer