MESLEKİ YETERLİLİK EĞİTİMİ - Etap OSGB | MERSİN | Ortak Sağlık Güvenlik Birimi Etap OSGB | MERSİN | Ortak Sağlık Güvenlik Birimi
1ÇALIŞANLARIN MESLEKİ EĞİTİMİNE İLİŞKİN UYGULAMA, MEVZUAT VE STRATEJİ
Son dönemde medya yayın organlarında da sık sık dile getirildiği üzere, 25/5/2016 tarihine az bir zaman kala Mesleki Eğitim üzerine akıllarda karışıklık yaratan bir çok soru yer alıyor. Hangi Meslekler için çalışanlar mesleki yeterlilik sınavına girecekler? Önceden alınmış belgeler geçerli mi? Usta, kalfa ve çırakların durumu nasıl değerlendiriliyor? Belgelendirme ve sınav işlemleri için hangi kurumlara başvurmalıyız? Bu kurumların uygunluğundan nasıl emin olabiliriz? İdari cezalar nasıl uygulanıyor ve ne kadar ceza kesilecek? Tehlikeli ve Çok tehlikeli işletme kolunda yer alıyoruz, fakat standart kodlarda ve çalışanlarımıza dair bir ibare yer almıyor ne yapmalıyız? Gibi bir çok soru gündemde ve halihazırda pek çok kesim henüz ne yapması gerektiği kanaatine tam anlamı ile varabilmiş değil.
Biz de bu yazımızda Mesleki Eğitim üzerine şimdiye kadar çıkarılmış olan yasal düzenlemeleri inceleyerek, yukarıdaki soruları yanıtlamaya ve 25/5/2016’ya ramak kala ne yapılması gerektiği üzerine bir yol haritası belirlemeye ve bilgilendirme yapmaya çalıştık. İlave olarak konu ile ilgili düzenlemelerde tehdit oluşturan unsurları ve uygulanması gerekli stratejilerle ilgili ne yapılabileceği hususunda düşüdük.
1.BÖLÜM: Mesleki Eğitim Üzerine Çıkarılmış Yasal Düzenlemeler, kapsamları ve çıkarılma amaçları:
1.1. 3308 Sayılı 5/6/1986 tarihli Mesleki Eğitim Kanunu: Bu kanunda çırak, kalfa ve ustaların eğitimi ile okullarda ve işletmelerde yapılacak mesleki eğitime ilişkin esasları düzenlemektir. Bu düzenlemenin asıl yoğunlaştığı nokta çıraklık, kalfalık ve ustalık ile ilgili düzenlemeler,
Mesleki Eğitim Kurulunun belirleyeceği mesleklerde, kamu ve özel sektöre ait kurum, kuruluş ve iş yerleri ile mesleki ve teknik eğitim okul ve kurumlarındaki eğitim ve öğretimi planlanması ve uygulamasının çerçevesinin çizilmesidir. Bu kanunun sınırları çırak, kalfa ve usta ile usta öğreticiliğin tamamlandığı nokta olarak nitelendirilebilir.
1.2. 5544 Sayılı 21/9/2006 tarihli Mesleki Yeterlilik Kurumu Kanunu: Bu kanunda ana amacı Türkiye Yeterlilikler Çerçevesi ile ilgili konularda düzenlemelerin yapılması ve ulusal Yeterlilik Kurumun kurulması ve çalışma usül ve esaslarının belirlenmesini sağlamaktır. Kanunun 4.maddesinde Mesleki Yeterlilik Kurumu (kısa adı MYK) görevlerinden bahsedilmekte olup, programların ve gelişme planlarının hazırlanması, yeterlilik gerektiren mesleklerin ve standartların belirlenmesi, sınav ve belgelendirme usülleri ve yetkilendirmiş kuruluşlarla ilgili düzenlemeleri ve akreditasyon programları olduğundan bahsedilmektedir. Kanunda yer alan kritik ve tebliğ’in önünü açan düzenleme 4/4/2015 tarihinde 6645 sayılı yasada yer alan ilave düzenleme ile Kanun’un EK-1 kısmında belirtilmiş olup, “29366 Sayılı 25/5/2015 tarihli Mesleki Yeterlilik Kurumu Mesleki Yeterlilik Zorunluluğu getirilen Mesleklere ilişkin Tebliğ”’in önü açılmış, mesleki yeterlilikleri çıkartılan düzenlemelere istinaden 1 yıl içinde tamamlanması gerektiği, tamamlanmadığı takdirde yeterliliği olmayan çalışanları işletmelerinde çalıştıran işverenlerin Çalışma Sosyal Güvenlik Bakanlığı teftişinde tespiti dahilinde idari para cezası uygulanabileceği belirtilmiştir. Bu kanunun halihazırda ustalık, usta öğreticilik ve mesleki diplomalara ilişkin verilmiş olan diplomaları kapsamakla birlikte, çıraklık ve kalfalık belgelerini kapsamadığı belirtilebilir.
1.3. 27096 Sayılı 30/12/2008 tarihli Mesleki Yeterlilik Sınav ve Belgelendirme Yönetmeliği: Bu yönetmelikle birlikte Ulusal Yeterlilik Çerçevesinin nasıl çizileceği, sınav ve belgelendirmenin nasıl yürütüleceği, belgelendirme ve eğiti akreditasyon kuruluşlarının nasıl yetkilendirileceğine ilişkin düzenlemeler yer almaktadır.
1.4. 28706 Sayılı 13/07/2013 tarihli Tehlikeli ve Çok Tehlikeli Sınıfta Yer alan işlerde çalıştırılacakların Mesleki Eğitimlerine dair yönetmelik: Bu yönetmelik ile “mesleki eğitim” kavramının tanımı yapılmış, mesleki eğitimin belgelendirilmesi ile ilgili dayanaklar belirtilmiş ve en önemli husus olarak EK-1’de zorunluluk getirilen işlere ilişkin çizelgeye yer verilerek Mesleki Eğitim ile ilgili belgeleri bulunmayanların tehlikeli ve çok tehlikeli işlerde çalıştırılamayacaklarına dair kesin hükme yer verilmiştir. Bu yönetmeliğin hem Mesleki Eğitim Kanunu, hem mesleki Yeterlilik Kurumu kanununda yer alan hükümleri kapsadığı, konuya 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu çerçevesinde baktığını ve önceliğini yönetmeliğin EK-1’inde belirtilen işlere verdiğini söylememizde fayda vardır.
1.5. 29366 Sayılı 25/5/2015 tarihli Mesleki Yeterlilik Kurumu Mesleki Yeterlilik Zorunluluğu getirilen Mesleklere ilişkin Tebliğ: Bu Tebliğin amacı, tehlikeli ve çok tehlikeli işlerden olup, çalışanlar için Meslekî Yeterlilik Kurumu Meslekî Yeterlilik Belgesi zorunluluğu getirilen meslekleri belirlemek ve yayımını sağlamaktır. 21/9/2006 tarihli ve 5544 sayılı Meslekî Yeterlilik Kurumu Kanunu Ek 1 inci maddesine dayanılarak hazırlanmıştır. Tebliğ’de belirtilen en önemli husus ise standardı yayınlanmış mesleklerin belirlenmesi ve bunlardaki yeterlilik sınırın çizilmesidir.
2.BÖLÜM SORULAR VE CEVAPLARI:
Mesleki eğitim kavramı 1986 yılında çıkarılan Mesleki Eğitim Kanunu ve Tehlikeli ve Çok Tehlikeli İşlerde Çalıştırılacakların Mesleki Eğitimleri’ne dair yönetmelik’de ele alınmıştır. Yönetmeliğin EK-1’indeki çizelgede belirtilen işlerde mesleki eğitim zorunluluğu arandığı, bu çizelgede yer almayan işler için 5/6/1986 tarihli ve 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu hükümleri saklı kalmak kaydıyla 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununun 17 nci maddesi kapsamında mesleki eğitim alma zorunluluğu aranmayacağı belirtilmiştir.
Mesleki Yeterlilik Kavramı ise, 5544 Sayılı 21/9/2006 tarihli Mesleki Yeterlilik Kurumu Kanunu, 27096 Sayılı 30/12/2008 tarihli Mesleki Yeterlilik Sınav ve Belgelendirme Yönetmeliği, 29366 Sayılı 25/5/2015 tarihli Mesleki Yeterlilik Kurumu Mesleki Yeterlilik Zorunluluğu getirilen Mesleklere ilişkin Tebliğ’de belirtilmiştir. Mesleki yeterlilik Ulusal Yeterlilik Çerçevesinde standardı yayımlanan meslekleri ele almaktadır ve şimdilik spesifik olarak 25/5/2015 tarihli Mesleki Yeterlilik Kurumu Mesleki Yeterlilik Zorunluluğu getirilen Mesleklere ilişkin Tebliğ EK-1’inde belirtilen listede yayımlanmıştır.
Mesleki Eğitim ve Mesleki Yeterlilik arasındaki fark, Mesleki Eğitimde çalıştırılan iş kolu yani daha genel bir ele alma durumu söz konusu iken, Mesleki Yeterlilik de daha çok meslek kodu ile ilişkili olmasıdır. Bu sebeple mesleki eğitim konusu işverenin doğrudan etki ve müdahale etmesi ve ele alması konu iken, Mesleki Yeterlilik konusu çalışanın doğrudan ele alması ve yetkinliğini tamamlaması gereken, işvereni yetkiliği olmayan personeli çalıştırmaması gerektiği hususunda bağlayan bir konudur.
SORU-2: Mesleki Eğitimin Belgelendirilmesi: Mesleki Eğitim ile ilgili belgelendirme 28706 Sayılı 13/07/2013 tarihli Tehlikeli ve Çok Tehlikeli Sınıfta Yer alan işlerde çalıştırılacakların Mesleki Eğitimlerine dair yönetmelik Madde 6’da belirtildiği üzere:
30/12/2008 tarihli ve 27096 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Meslekî Yeterlilik, Sınav ve Belgelendirme Yönetmeliği kapsamında verilen meslekî yeterlilik belgeleri,
SORU-3: Kimler Mesleki Yeterlilik Sınavına girmeli? Tehlikeli ve Çok tehlikeli işlerde çalışanlar ile ilgili Mesleki Eğitim süreci nasıl izlenmeli? Diyargram-1: Mesleki Eğitimin Belgelendirilmesi, Mesleki Eğitim Süreci
SORU-4: Kalfa ve çırakların durumu nasıl değerlendiriliyor? Çalışanın yapmış olduğu iş, 5544 Sayılı 21/9/2006 tarihli Mesleki Yeterlilik Kurumu Kanunu’na istinaden çıkartılan 29366 Sayılı 25/5/2015 tarihli Mesleki Yeterlilik Kurumu Mesleki Yeterlilik Zorunluluğu getirilen Mesleklere ilişkin Tebliğ’de belirtilen işlerden sayılıyorsa kalfalık ve çıraklık belgesi yeterli sayılmayacaktır. Çalışanın yaptığı iş bu kodlarda yer almıyorsa, kalfalık ve çıraklık belgesi mevcutsa mesleki yeterliliği mevcuttur.
27096 Sayılı 30/12/2008 tarihli Mesleki Yeterlilik Sınav ve Belgelendirme Yönetmeliği Madde -17’de Yetkilendirilmiş Belge Kuruluşu: “Yetkilendirilmiş belgelendirme kuruluşu, bir personel belgelendirme kuruluşu olarak UYÇ’de tanımlı ulusal yeterliliklere göre sınav ve belgelendirme faaliyetlerini yürüten, TÜRKAK ya da Avrupa Akreditasyon Birliği bünyesinde çok taraflı tanıma anlaşması imzalamış başka akreditasyon kurumlarınca ilgili yeterliliklerde TS EN ISO/IEC 17024 standardı şartlarına uygun oluşturulmuş sistem dâhilinde akredite edilmiş ve Kurum tarafından yapılan inceleme, denetim ve değerlendirme sonucunda bu Yönetmelikte tanımlanan şartları sağladığı tespit edilen tüzel kişiliğe sahip kurum ve kuruluşlardır.” \r\n\r\nYetkilendirilmiş Belge Kuruluşları güncel listesine www.myk.gov.tr adlı internet adresinde “Yetkilendirilmiş Belge Kuruluşları” başlığından ulaşabilirsiniz:
SORU-7: Sınav Belgelendirme Ücretleri Ne kadardır? Sınav belgelendirme ücretleri sınav uygulama yeri, girilecek sınav türüne göre değişiklik göstermekle birlikte, MYK tarafından belirlenerek Yetkilendirilmiş Belge Kuruluşları’na bildirilir.
3.BÖLÜM: Uygulamada problem oluşturan hususlar ve iyileştirme için stratejiler:
Uygulamada Problem Oluşturan Hususlar: Mesleki eğitim ve mesleki yeterlilik üzerine çıkarılmış olan farklı yasal düzenlemeler olması, bunların birbirini kısmi olarak kapsıyor olması ve mesleklere ilişkin kapsamın tek bir çatı altında değerlendirilmemesi olarak sıralandırabiliriz. Mevcut belgelerin geçerlilik kapsamına ilişkin net bir tanımın ve kapsamın belirtilmesinde de fayda olacaktır.
İyileştirme için Stratejiler: Mesleki Eğitim ve Mesleki Yeterlilik kavramlarını tek bir çatı altında değerlendirilen, hiyerarşik veya yatay ilişkiyi betimleyen bir kanun veya kararname çıkarılması ve bu kararnamede Ulusal Yeterlilik Çerçevesi gereğince yayınlanacak meslek standartlarına atıf yapılarak Meslek standartlarının genişletilmesi faydalı olacaktır. Mesleki Yeterlilik ve Mesleki Eğitim kavramlarının bu düzenlemede “Mesleki Yeterlilik” tanımı altında birleştirilmesi, ve belgelendirme kuruluşlarının yeniden tanımlaması ve sınırların çizilmesi uygulamada daha hızlı ilerlenmesi ve bu anlamda AB Çerçeve direktiflerine uyumu kolaylaştıracaktır.