Pardus'ta Gnome Kullanıcı ve Grup Yönetimi » Bilgiustam
Ana Sayfa » Teknoloji • Yazılım » Pardus’ta Gnome Kullanıcı ve Grup Yönetimi
Gnome arayüzünde kullanıcı ve grup ayarlarına erişim için “Uygulamalar>Sistem Araçları>Yönetim>Kullanıcı ve Gruplar” yolu takip edilmelidir. Kullanıcı ve grup işlemleri sisteme müdahale anlamına geldiği için kullanıcı adı ve şifre ile karşılaşabilirsiniz.
Kullanıcılar giriş ekranında listenenir. Sol tarafta seçilen kullanının sağ tarafta ismi, kullanıcı tipi ve girişte şifre sorulup sorulmayacağı bilgisi gösterilir. “Ekle” butonuna tıklandığında aşağıdaki ekran ile karşılaşırız. Kullanıcı tanımlamasında dikkat edilmesi gereken hususlar ekranda uyarı olarak verilmiştir.
“Tamam” onayı verildikten sonra şifre ekranına yönlendirilir.
Kullanıcı isminizin karşısındaki “Change” butonuna tıklayarak kullanıcı ismi değiştirilebilir.
– Custom: Özel kullanıcılardır. Bu özellikler root tarafından verilmiştir.
– Administrator: Sistemim root kullanıcısıdır. Yazılım yükleme-kaldırma ve bütün sistem ayarlarına müdehale yetkisi vardır.
– Desktop user: Normal kullanıcı tipidir. Sistem’e müdahalesine izin verilmez, kendi dosyalarına erişim ve kullanım hakkı vardır.
Yapılan değişiklikleri uygulamak için “Tamam” butonuna tıklayın.
Şimdi de “Grupları Yönet” ile grup ayarlarına değinelim. Sisteme eklenen her kullanıcı için bir grup tanımlanır.
Zaten kullanıcılar ekranında eklemiş olduğunuz kullanıcı adları ile oluşturulmuş grupları görebilirsiniz. “Ekle” butonuna tıklayalım.
Grup id elle tanımlanabilir. Fakat sistemin otomatik ataması tavsiye edilir. Eklenen grup’un üyeleri alt kısımdan tanımlanabilir.
Bu ana kadar yapılanlar birçok Pardus kullanıcısının yaptığı sıradan işlemlerdi. Bundan sonra yapacaklarımız ise gelişmiş yönetimler içindir. “Advanced Settings” butonuna tıklayalım.
“Kullanıcı Ayrıcalıkları” sekmesinden eklenen kullanıcıya bazı ayrıcalıklar tanımlanabilir. Bunlar sistemin izin verdiği yetkilendirmelerdir.
Kullanıcıların birtakım bilgilerini her kullanıcı değiştirebilir. Birtakım bilgilerini ise yanlızca root yetkisine sahip başka bir kullanıcı değiştirebilir. Örneğin şuan sisteme pardus kullanıcısı ile giriş yaptığımızdan bu kullanıcının kabuk klasörünü kullanıcı id’sini veya başlangıç dizinini değiştirmek istediğimizde, farklı bir kullanıcıyla bu işlemi gerçekleştirebileceğimiz uyarısı ile karşılaştırız. Eklediğimiz faruk kullanıcısının ayarlarına baktığımızda;
Kullanıcı adı verilirken bir düzen içerisinde isimlendirme yapmak büyük sistemlerde kolaylık sağlar.(Poliklinik-1, Poliklinik-2 vb)
Görsel arayüzde kullanıcı ve grup yönetimi farklılık gösterebilir. Fakat komut satırında büyük oran da işlemler aynıdır. İnternet üzerinde veya linux ile ilgili kitaplarda komut satırında yapılan işlemlerde “#” ve “$” ifadeleri ile sıkça kaşılaşırsınız. Bunlardan “#” işlemlerin root yetkili bir kullanıcı tarafından yapılmasını veya bu işlem için root yetkisinin alınmasını temsil eder. “$” ise herhangi bir kullanıcı tarafından yapılabilinen işlemleri temsil eder. Bundan sonra kullanacağımız komutlarda bu ayrıma dikkat edilmelidir.
Root kullanıcısı hariç her kullanıcı root grubu üyesi olsa da komut satırında “$” ile başlar.
Yukarıdaki resimde de görüleceği üzere kullanıcı öncelikle “$” ile başlar. Root yetkisi almak için;
şeklinde yazılarak istenilen kullanıcıya geçilir. “-” parametresi yazılarak veya sade kullanımında, yani kullanıcı belirtilmediğinde root kullanıcısı aktif olur.
Useradd komutunun parametresi olan “p” ile oluşturulan parola passwd komutu ile değiştirilir. Bu komut ile yapılan değişiklikler “/etc/shadow” dosyasına geri döndürülemez bir şifreleme ile kaydedilir. Komut satırına;
-l : Kullanıcının hesabını kilitler. Root yetkisi gerekir. “/etc/shadow” dosyasındaki şifrelenmiş sözdiziminin başına “!” ünlem işareti koyar.
-u : Kilitli hesabı açar. “l” parametresinin tersidir. Sözdiziminden ünlem işaretini kaldırır.
Oluşturulan kullanıcıyı silme işlemi için ise userdel komutu kullanılır. “r” paremetresi verildiğinde useradd komutundaki parametrelerin oluşturduğu yapı ile beraber siler. Komut satırına;
yazarak değiştirebiliriz. Kullanıcı ve grub arasına “:” koyarak
Yetkilendirme de değinilmesi gereken diğer bir konu ise yetkilendirmenin kullanıcı, grup ve diğerleri şeklinde yapılabilmesidir. Yani yetki(ler) sadece bir kullanıcıya veya kullanıcının da dahil olduğu o grub’a veya tüm kullanıcılara göre ayrı ayrı verilebir.
Arayüzden ve uçbirim ekranında ayrı ayrı yetkilendirme yapılabilir. Uçbirim ekranından “chmod” komutu ile yapılan yetkilendirme r,w,x harfleri ile temsil edilir. Harfler karakter olarak yazılabileceği gibi sayısal olarak da yazılabilir. Harfler;
sayıları ile temsil edilir. Yetkilendirilecek klasör ise başında “d” harfi, dosya ise orta çizgi “-” ile başlar. Buradan yetki verilecek belgenin tipi anlaşılır.
İlk üç harf kullanıcıya daha sonraki harfler grub, son üç harf ise diğerlerine aittir. Verilmeyen yetkiler “-” orta çizgi ile gösterilir.
Sadece grub’a yetki vermek için;
Sadece grub’a sadece okuma yetkisi vermek için;
Kullanıcı ve grub’a çalıştırma yetkisi vermek için;
şeklinde komutlar yazıllır. U,g,o harfleri kullanıcı, grup ve diğerlerini temsil eder. “+” işareti yetki ekleme, daha sonraki harfler verilecek yetki türünü temsil eder. Sayısal olarak da;
Sayısal olarak yetkilendirmede dikkat edilmesi gereken konu grub’a, kullanıcıya ve diğerlerine yetki verirken tüm yetkiler sayısal ifadeye dökülmelidir. Yani gruba yetki verirken kullanıcının yetkisi de, kullanıcıya yetki verirken diğerlerinin yetkisi de yazılmalıdır. Dosyamızın adı “anlatim” olsun. Yetkileri ise “-r-x-w—x” olsun.
Sadece grub’a tüm yetkileri vermek için;
Komut yazılarak yetkilerden biri veya birkaçı alınabilir. Umask değeri “000” olduğunda dosyalarda izinler “666” şeklinde, klasörler de “777” şeklindedir. Var olan yetkiyi değiştirmek için komut satırına sayısal olarak almak istediğimiz yetki ile komutu yazmalıyız. Örneğin komut satırına;
Arayüzden bir klasöre(veya dosyaya) yetki vermek için klasörün üzerine sağ tıklanıp erişim hakları sekmesinden yetkilendirme yapılabilir. Konsol ekranında olduğu gibi yetkilendirme de dosyanın sahibi, gurubu ve diğer kullanıcılar şeklindedir. Klasöre verilen yetkinin tüm dosyalara da etkili olması için “Çevrelenmiş Dosyalara İzinleri Uygula” butonuna tıklanmalıdır.