Mecburi İsikamet;Yetkilendirilmiş Veteriner Hekim
“Yetkilendirilmiş Veteriner Hekim” Official Veterinarian
Ülkemiz altmışlı yıllardan beri Avrupa ile entegrasyon yolunda ağır aksak da olsa ilerleme çabası sarf etmektedir. Bu çabalar Ortak Pazar, Avrupa Ekonomik Topluluğu, Avrupa Konseyi ve Avrupa Parlamentosu, nihayet Avrupa Birliği gibi Avrupa Kurum ve Kuruluşları ile ilişkiler çerçevesinde oluşa gelmiştir.
Türkiye'nin Avrupa Birliği'ne girmesi, çeşitli kesimler tarafından farklı değerlendirilmesine karşılık, Avrupa Birliği normlarının ülkemize kazandırılması herkes tarafından kabul görmektedir.
Diğer taraftan Türk Hükümeti, Avrupa Birliğine uyum yönünde hazırladığı “Avrupa Birliği Müktesebatının Üstlenilmesine İlişkin Ulusal Program (1) ile niyet ve yönünü resmen ortaya koymuştur. Ancak Avrupa Birliği müktesebatının yaklaşık ¼'ü veteriner hekimliği ile doğrudan ilişkili mevzuat olmasına karşılık Ulusal Programda veteriner hekimliği mesleğinin icrası ve uyumu konusuna hiç yer verilmemiştir.
Avrupa Birliğinde, geniş anlamıyla hayvansal üretim, üretilen hayvanın sağlığından gıda aşamasına gelinceye kadar ki sağlık ve bakımı ile ilgili tüm alanları kapsayan resmi veteriner kontrolleri yle ilgili prensipleri belirleyen hususlar konsey karar ve direktifleri ile şekillenmiştir. Bu işlemleri yapacak olan “ Official Veterinarian ” olarak ifade edilen kavram, Avrupa yasalarında resmi olan veya olmayan tüm veterinerlik hizmetlerini kapsayan en eski tanımlamalardan birisidir. Görev, yetki ve çalışma şekilleri 1964 yılında Konsey Direktifi ile belirlenen veteriner hekimler tarafından yürütülmektedir (2). Sonraki yıllarda yeni karar ve direktiflerle konu detaylandırılmış ve çok sayıda direktifle de yapılacak işlemlerde aranacak norm ve standartlar belirlenmiştir (3,4,5). Avrupa Birliğinde “ Official Veterinarian ” veteriner hekimliği çalışma alanlarının en önemli kısmını teşkil etmekte, her türlü hayvan ve hayvansal ürünler ticareti bu yapıya endekslidir.
“ Official Veterinarian ” düz tercüme ile “ Resmi Veteriner Hekim ” olarak anlaşılmaktadır ve ülkemizde “ Kamu Veteriner Hekimi (Veterinary Officer )” olarak algılanmıştır. Uluslararası ticarette kontrol ve sertifikasyon resmi bir işlem olarak öngörülmekte ve bu anlamda “ Resmi Veteriner Hekim ” tanımlaması yapılmaktadır. Konu incelendiğinde AB üyesi her ülkenin kendi idari ve siyasi yapısı içerisinde, milli yasa ve geleneklerinde görev, yetki ve sorumlulukları Avrupa Konseyi karar ve direktiflerinde belirlendiği şekilde yer verilmiş, devlet ve/veya özel veteriner hekimleri kapsamaktadır. Bu yapıya göre bir veteriner hekim kamu görevi yapabilir ama her kamu (devlet) veteriner hekimi (Veterinary Officer), resmi veteriner hekim (Official veterinarian) olamamaktadır.
Bu noktada esas olan devlet veya özel veteriner hekim olması değil, belirlenen görev ve sorumluluk çerçevesinde görev yapmak üzere gerekli mesleki ve mevzuat bilgisi ile teçhiz edilmiş, ücretini yetkili veteriner otoritesinden alan ve yetkili veteriner otoritesince yetki verilmiş olmasıdır. Diğer bir ifade ile veteriner işleri ile ilgili bir yetkili otoritenin olması, bu otorite tarafından yetkilendirilen ve yaptığı hizmetin bedeli yetkili veteriner otoritesince ödenen (hiç bir kimseye karşı bağımlı olmayan, hizmet verdiği kişi ve kuruluşlarla çıkar ilişkisi bulunmayan, mesleki bilgi, ehliyet ve yetkisini kullanırken meslek ahlakı dışında bir çekincesi olmayan) veteriner hekimler tarafından kontrol ve sertifikasyon işlerinin yapılmasını kapsamaktadır (3,4). Bu nedenle “ Official Veterinarian ” tanımını “ Resmi Veteriner Hekim ” yerine “ yetkili veteriner hekim ” hatta “ Yetkilendirilmiş Veteriner Hekim ” olarak ifade etmek daha doğru ve anlaşılır olacaktır.
Takip eden meslektaşlarımızın bildiği gibi web sayfamız içinde açtığımız “ VetEuropa ” sayfalarında, AB ülkelerindeki veteriner hekimliği uygulamaları konusunda yaptığımız inceleme ve çalışmalar ile bu yöndeki tercümeler yayınlanmaya başlanıldı. Bu yönde öncelik olarak “Official Veterinarian” konusuna yer verilmiş olup diğer taraftan da konu meslek camiası ve ilgililer nezdinde gündeme getirilmeye çalışılmıştır. Tercümeler tamamlandıkça konu her yönüyle sizlerin bilgi ve istifadesine sunulacaktır.
Yapının AB ülkelerinde uzun bir geçmişe sahip olmasına karşılık, ülkemiz gündemine gelmeyişi ve uygulamaya geçilmemesinin maliyetinin ne olduğunu bilmemiz mümkün değildir. Ancak bildiğimiz ve bugün için daha net olarak yorumladığımız olaylar bu maliyetin ülkemiz açısından oldukça yüksek olduğunu göstermektedir. Konu ile ilgili iki olay hadisenin boyutunu ifade etmeye yeterli olacaktır.
Geçmiş zaman ülkemize oldukça modern bir kanatlı kesim ve değerlendirme tesisi ile entegrasyonu kurulur. Türkiye için gerçekten önemli bir adımdır ve tesisler Avrupa standardındadır. Avrupa'ya beyaz et ihracatı hedeflenmiştir. Üniversitede tavukçuluk konusunda çalışan bir hocamız (6) da bu kuruluşun danışmanıdır. Sayın hocamızın bir anı olarak aktarmasından öğreniyoruz. Avrupa'dan bir eksper veteriner hekim gerekli inceleme için gelir. Tesisler gezilir ve çok beğenilir. Kendisine izzet ve ikramda kusur edilmez. Misafirperverliğin tüm gerekleri yerine getirilir, boğazda yat sefası dahi ihmal edilmez. Her şey iyi gitmektedir. Sona yaklaşılmıştır. Kıymetli misafir ile hocamız arasında aşağıdakine benzer bir konuşma geçer.
- “Her şey çok güzel, bu tesisin sorumlu veteriner hekimi ile görüşebilir miyim?”
- “Buyurun, ben sorumluyum,”
- “Siz maaşınızı kimden alıyorsunuz?”
- “Bu şirketin muhasebesinden alıyorum,”
- “Bu konuyu sizinle görüşemem sayın meslektaşım. Maaşını mahalli, ya da hükümet muhasebesinden alan ancak burada tam gün çalışan, canlı ve kesilmiş hayvan muayenesini yapan, temizlik testleri ve tüm canlı güvenliğinden sorumlu bir veteriner hekimle görüşmek istiyorum.
- “Burada böyle birisi yok, ancak bu söylediklerinizi ben gereği gibi yapıyorum. İsterseniz sizi İlçe Tarım Müdürlüğünde çalışan veteriner hekimlerle görüştürelim.”
- “Hayır, teşekkür ederim.”
Daha sonra kıymetli misafirin verdiği raporun olumsuz olduğu öğrenilir. Dünyanın en modern kesimhanelerinden biri olan bu tesisteki eksiklik yukarıdaki konuşmada ortaya çıkan “ sağlık denetiminin güvenilir olmayışı ”dır.
Aradan yıllar geçmiştir ama buna benzer ne gibi olaylarla karşılaşılmıştır, bilmiyoruz. Ancak bildiğimiz bir olay daha var ki buna benzer ve yenidir. Bu yılın (2001) ilk ayları. Türkiye ciddi bir ekonomik krizin eşiğinde. Beyaz et sektöründe önemli düzeyde stoklar oluşmuş ve sektörün ciddi pazarlama sıkıntıları vardır, güçlü kuruluşlar batma noktasına yaklaşmıştır. Çözüm aranır. AB ülkelerine ihracat sorunu çözecektir. AB bir takım normlar ister. Bunun kontrolü için bir eksper heyet gerekli incelemeleri yapmak üzere ülkemize gelir. Beyaz Et Sanayicileri Derneği, Bakanlık ilgilileri seferber olur, ne gerekirse yapılır. Tesisler gerçekten moderndir. Ancak yine kontrolleri yapan veteriner hekimlerin konumu “Official veterinarian” tanımına uymamaktadır. Bir rapor gelir ama yine olumsuz. Yetiştiricilikten kesim ve ambalajlamaya kadar modern tesislerde üretim yapılmaktadır ancak işin özü veteriner kontrol mekanizması güvenilir değildir. Rapor kamuoyundan gizli tutulsa da sonuçta Avrupa'ya piliç eti ihracatı yapılamaz. Başka bir ihracat kapısı aranır. Pazar bulunur; Asya. Bu defa alıcılar sorar; AB ülkelerine satabiliyor musunuz? AB standartlarına uygun mu? Sonuç; AB ülkelerinin almadığı eti biz de almayız. İşte beyaz et sektöründe, deli dana korkusuna rağmen, kırmızı etten kaçışa rağmen yaşanan krizin temelinde meslekte olması gerekli bir yapının kurulmayışı olduğu ortaya çıkıyor.
Her şeye rağmen sevindirici bir gelişmedir ki Tarım ve Köyişleri Bakanlığı Koruma ve Kontrol Genel Müdürlüğü konuyu “ akredite veteriner hekimlik” adı ile inceleme ve değerlendirmeye almıştır. Katkısı olanları kutluyoruz. Ülkemiz açısından önemli bulduğumuz sistemin sağlıklı oluşturulması ve yürütülmesi için Türk Veteriner Hekimleri Birliği Merkez Konseyi ve Oda yönetimleri ile birlikte tüm meslektaşlarımız tarafından her türlü gayret ve destek sağlanması önem taşımaktadır.
Avrupa Birliğine girmekten Avrupa Birliği normlarının ülkemize kazandırılması daha önemli ve önceliklidir. Bu önem ve öncelik birliğe girmemizden ziyade kendi insanımız için gereklidir, insanımıza saygının gereğidir. O nedenle yetkilendirilmiş veteriner hekim konusunun sadece uluslararası ticarete esas olacak şekilde değil, kendi iç ticaretimiz ve kontrolleri için de her noktada sistemin oluşturulması gerekir. Her türlü kesim yerlerinden, gıda işleme ve satış noktalarındaki “mesul müdür”, “sorumlu yönetici”, “işyeri veteriner hekimi”, “sevk raporlarının düzenlenmesi” gibi kontrol ve sertifikasyon gerektiren tüm çalışma alanlarında veteriner hekimlerin her türlü baskıdan uzak, mesleki ehliyet ve ahlak çerçevesinde vicdani sorumlulukla mesleklerini icra etmelerini sağlayacak yapı oluşturulmalıdır.
Bilhassa gıda güvenliği alanında kontrol ve hijyen sorumluluğu görevlerinin yürütülmesinde mevcut yapının sağlıklı olmadığı ilgili herkes tarafından bilinmektedir. İşyeri ile veteriner hekim arasında yapılan sözleşme havada kalmakta, veteriner hekimler odası etkisiz kalmakta, işyeri sahibi sadece diplomasının asılması karşılığı sözleşmede gösterilen miktarın çok az miktarını ödemekte, muhasebesinde tamamını gösterdiği için ise veteriner hekime ödediğinin çok daha fazlasını ödeyeceği vergiden kazanmaktadır. Bunun sonucu gerek işyeri sahibi gerekse veteriner hekim açısından ahlaki olmayan olaylara neden olunurken, haksız rekabete yol açılmakta ve halkın gıda güvenliği tehdit edilmektedir. Gece yarısında kesimi yapılan, sabaha karşı tüketim merkezlerine sevk edilen kanatlı etlerinin mezbaha kontrollerinin nasıl yapıldığı, kontrol ve sevk raporlarını düzenlemekle görevli ve yetkili devlet veteriner hekimlerinin bu işlemleri nasıl yaptıklarının cevabını bulmak her halde kolay değildir. Devlet sağlıklı ve doğru çalışacak bir sistemi kurmakla yükümlüdür. Aksi takdirde ülke insanı tükettiği gıdanın güvenilirliğinden nasıl emin olacak, kime güvenecektir.
Bu yapıların oluşturulmasında ve yürütülmesinde Türk Veteriner Hekimleri Birliği Merkez Konseyi ve Veteriner Hekim Odaları önemli rol oynayabilir ve katkı sağlayabilir.
Sonuç olarak, gelişen olaylar ve zorunluluklar yetkilendirilmiş veteriner hekim sisteminin oluşturulmasını mecburi istikamet olarak göstermektedir. Ülkemiz insanının gıda güvenliğinin sağlanmasına ve Cumhuriyet tarihimizin en önemli ekonomik krizlerinden birini yaşadığımız şu günde ihracatımıza ve ülke ekonomisine çok önemli katkı sağlayacak yapının vakit kaybetmeden kurulmasını ümit ediyoruz. 15/09/2001
1.-Ulusal Program; Başbakanlık Avrupa Birliği Genel Sekreterliği, 2001.Ankara
2.-The Official Veterinarian; FVE/01/023, rev-1.
3.-European Commission TAIEX Office Semineri, Krakow-Polonya.2001
4.-Official Veterinarian; VetEuropa; www.tvhb.org.tr (http://turkvet.biz/yazi/AB_resmi_vet.htm )
5.-Avrupa Konseyi Direktifleri; Euro-lex CD.,
6.-AKSOY, T. Prof. Dr.: TVHB' ne yazılan 12.06.2001tarihli yazı eki.
TVH B Dergisi 2001,3-4 yayınlanmıştır