Çölyak Nasıl Bir Hastalıktır?
Genel itibariyle bir sindirim sistemi hastalığı olan çölyak, ince bağırsakta gluten proteinin neden olduğu rahatsızlıklardan biridir. Günümüzde çölyak nasıl bir hastalıktır sorusuyla ilgili sıkça araştırma yapılırken öncelikle bu hastaların ömür boyu glutensiz diyet yapması gerektiği unutulmamalıdır. Çünkü çölyaklılar, glutene karşı kronik hale gelen bir hassasiyet durumu ile karşılaşmaktadır. Genetik nedenlerden dolayı da ortaya çıkabilen bu problem, ince bağırsağa zarar veren besinlerin tüketilmesiyle kendini gösterir. Çölyak hastaları glutenli ürün tükettiğinde, bağırsak mukozası anında tepki gösterir ve gıdalar bağırsakta emilemez hale gelir. Sonuç olarak beslenme sorunlarının yanı sıra hastalarda şiddetli baş ağrısı, kusma ve mide bulantısı gibi durumlar yaşanabilir.
Çölyak Hangi Belirtilerle Ortaya Çıkar?
Çölyak hastalığı yetişkinlerde farklı, bebek ve çocuklarda farklı belirtilerle ortaya çıkmaktadır. Ayrıca yetişkinlerde belirtilerin şiddeti çok daha fazla olabilir. Bu kapsamda çölyak nasıl bir hastalıktır sorusuna paralel olarak yetişkinlerde çölyak belirtileri şu şekilde sıralanmaktadır;
Kemik ve eklemlerde ağrı
Sürekli depresif ruh hali
Bebeklerde ve Çocuklarda Hangi Belirtiler Görülür?
Çölyak hastalığının erken teşhis süreci çok önemlidir. Özellikle de bebeklerde bu duruma biraz daha fazla dikkat edilmelidir. Bebeğin ailesinde çölyak var ise doğumdan itibaren ilk 6 – 9 aylık süreçte çölyak testi yaptırılmalıdır. Ayrıca bebeklerde çölyak belirtileri hafif seyreder. Teşhisin konulmaması halinde yaş ilerledikçe çölyak belirtiler şiddetlenir.
Çocuklarda da aynı durum geçerlidir. Her iki yaş grubunda görülen ilk belirti, sürekli devam eden yani kronik ishal durumudur. Bebeğin dışkısında koku ve renk değişimi de bu süreçte yaşanır. Ebeveynler yine bu süreçte bebeğin dışkısının yağlanmış gibi bir görünüme ulaştığını anlayabilir. Bebeklerde 1 yaşından sonra tüketilen glutenli besinler çeşitli alerjileri de beraberinde getirir. Bu nedenle kilo kayıpları yaşanabilir.
Kilo kayıpları, çocuklarda mutlaka araştırılması gereken durumlardan biridir. Çünkü çölyak nasıl bir hastalıktır hakkında, vücuttaki besinlerin işlenememesine neden olan ciddi bir hastalıktır yanıtı verilmektedir. Kilo kaybının yanı sıra çocuklarda davranışsal değişimler yaşanabilirken mide bulantısı ve karın ağrısı bu belirtilerle birlikte devam eder. En çok da vücutta yaşanan kemik ve eklem ağrıları, çölyak hastalığının görülme olasılığını artırmaktadır. O halde hem çocuklarda hem de bebeklerde çölyak belirtileri aşağıdaki gibidir;
Kronik ishal durumu
Bebeklerde bu belirtilere ek olarak kabızlık, karında şişme, gelişim sorunları ve demir eksikliği görülmektedir. Öte yandan bebeklerin yakın akrabalarında Down ve Williams sendromlu çocukların olması halinde çölyak testinin mutlaka yapılması gerekecektir. Çölyak bu nedenden ötürü genetik bir hastalık olarak da adlandırılır.
Çölyak Testinin Önemi
Çölyak kronik bir hastalık olmakla beraber gerek çocuklarda gerekse yetişkinlerde ancak çölyak testi ile teşhis konulabilir. Ancak çölyak testini hızlı bir şekilde yapmak durumunda olan hasta grupları da sıralanmıştır. Bunlar;
Kronik ishal sorunu olanlar
Ergenlik dönemine geç giriş yapan çocuklar
Kadınların düşük yaşama durumu
Sürekli kilo kaybedenler
B12 vitamini eksikliği yaşayanlar
Karın bölgesinde şişkinlik olanlar
Bağırsak hastalığı olanlar şeklinde sıralanır.
Bunlara ek olarak Down sendromlu çocuklarda da mutlaka çölyak testi yaptırılmalıdır.
Çölyak Hastaları için Glutensiz Diyet Nedir?
Glutensiz diyetin tanımından önce glutenin ne olduğu bilinmelidir. Öncelikle gluten, tahıllarda bulunan bir protein türüdür. Çölyak hastaları, içeriğinde arpa, çavdar ve buğday olan bir ürünü tükettiği zaman bağırsaklar harekete geçer ve sindirim zorluğu yaşanır. Bu durumda da ciddi karın ağrıları ortaya çıkar. Çevre ve yaşam koşulları her geçen gün değişirken bu durum beslenme alışkanlıklarını da değiştirdiği için çölyak hastalar özellikle tüketimine dikkat etmeli ve ömür boyu glutensiz diyet uygulamalıdır.
Çölyak tanısı konulan hastaların beslenme programı doktorlar tarafından oluşturulur. Bu kapsamda glutensiz diyette olmaması gereken ürün ve gıdalar şu şekilde sıralanır;
Yulaf, arpa, çavdar ve buğday unundan hazırlanan pasta, bisküvi, ekmek ve kek
Salam ve sosis
Genel olarak içeriğinde gluten bulunan besinler ise aşağıdaki gibidir;
Makarna, irmik, kuskus, şehriye ve bulgur
Mineral ve vitaminlerle zenginleştirilen unlar
Pastanelerde satılan börek, kek ve poğaçalar
Kepekli galeta unu
Baharatlı pirinç karışımları
Malt aromalı bira ve votka
Görüldüğü üzere çölyak nasıl bir hastalıktır sorusuna verilecek yanıtlar arasında bulunan ve glutensiz diyet gerektiren bu hastalık için bireyler glutensiz gıdaları da merak etmektedir. O halde glutensiz gıdalar;
Patates ve mısır nişastası
Patates, soya, pirinç ve fasulyeden yapılan glutensiz unlar
Kırmızı et, yumurta, balık, hindi
Esmer, toz ve beyaz şeker
Barbunya, mercimek, kuru fasulye, soya fasulyesi
Kefir, yoğurt, ayran, peynir ve süt gibi az yağlı ürünler
Badem, ceviz, fındık şeklinde sıralanabilir.
Glutensiz Diyette Dikkat Edilmesi Gerekenler Nelerdir?
Glutensiz diyet uygulamasında kontaminasyon durumu sıklıkla yaşanabilir. Kontaminasyon nedeniyle çeşitli sağlık sorunlarının ortaya çıkmaması için mutfakta kullanılan araç ve gereçlere dikkat edilmelidir. Yani bu malzemelerin temiz bir şekilde yıkanması ve daha sonra üzerinde yemek yapılması gerekir.
Glutenli ve glutensiz besinler daima farklı yerlerde muhafaza edilmelidir. Yan yana olması halinde araç ve gereçler başta olmak üzere gıdalara bulaşabilen gluten proteini, çölyak hastalarında ciddi sorunlara neden olabilir. Ek olarak yemeklerin depolama ve pişirilme alanları kapsamlı bir şekilde temizlenmelidir.
Son olarak çölyak hastaları dışardan hazır yemek tüketmek istediğinde menüleri incelemeli ve yemek içeriğinde gluten olmamasına özen göstermelidir. Fakat gluten intoleransı olan hastaların dışarda yemek tüketimi oldukça zordur. Bu nedenle tavuk, balık ve ızgara et gibi ürünlerin tüketilmesi daha mantıklı olacaktır.
Glutensiz Beslenme için Hangi Öğünde Ne Yemeli?
Glutensiz beslenme süreci öncelikle doktorların yönettiği bir süreçtir. Bu konuda gluten diyeti için öğün önerileri de bulunmaktadır. O halde kahvaltı için glutensiz diyette bulunabilecek ürünler;
Kaşar peynirli yağsız tost
Fındık ya da çip badem
Chia tohumu şeklinde sıralanabilir.
Ara öğünlerde çölyak hastaları süt, kuru incir, meyve, ceviz içi, yoğurt ve tuzsuz leblebi ile beyaz çay ya da yeşil çay tüketebilir. Öğle ve akşam öğünleriyle ilgili öneriler;
Ayran ve salata
Unsuz sebze çorba
Kırmızı et yemeği
Izgara balık olarak sıralanabilir.
Görüldüğü üzere çölyak nasıl bir hastalıktır sorusuna verilecek en önemli yanıt, yaşam boyu glutensiz diyetin uygulanması gereken bir rahatsızlıktır şeklinde olacaktır. Bu nedenle hastaların uygulayacağı beslenme programı hayati önem taşır.