Şehrin, vitrinindekiler kadar onun arka sokaklarında yazılan hikâyeler de önemlidir; kente ve orada yaşayanlara kimliğini kazandıran da çoğunlukla bu öykülerdir.
Oscar Coop-Phane, anlatıcılığa soyundurduğu bir fahişenin ruh hâlini değil, tam olarak bir gününü gözler önüne seriyor Zénith Oteli’nde. Kent sakinlerinin, karşılaştığında bakışlarını kaçırdığı, güvenmediği ve çoğunlukla hemen yakınından yöresinden uzaklaşıp, uzaklaştırmak istediği kişiler arasından bir resmigeçit yapıyor Coop-Phane ve kitabın başkarakteri Nanou.
BİR TELEVİZYON DİZİSİ GİBİ
Romanın mekânı Paris; ışıltının ardında yeri geldiğinde kaybeden yeri geldiğinde tekinsiz diye nitelenenler Coop-Phane’nin satırlarında ve bedenine eli değenin haddi hesabı olmayan fahişe Nanou’nun da dilinde.
“Şehrin gürültüsünü müzik gibi dinleyen”, kendisine evlenme teklif eden nazik eski mahkûmları seven, otobüse binip kenti turlarken iki satır yazan, izlediği yaşlı ve çocukların yorgunluğunu anlayabilen Nanou, rol kesenlerin, rolüne ısınan ve ısınamayanların da farkında. Ayrı hikâyeleri olmasına rağmen onların hepsi Paris sokaklarında buluşuyor. Tamamının ruhu çalkantılı bu insanlardan bazısı ideal aile havasının altında nefretin bulunduğunu söylüyor, bir diğeri her an ölümün nefesini ensesinde hissediyor. Onlar öğretmen, öğrenci, kamyoncu, yazar adayı, bar sahibi; yalnızlığını ötelemeye çalışan kişilerden sadece birkaçı.
KULAK MİSAFİRLİĞİ DEĞİL, İŞİNİN BİR PARÇASI
Nanou görüyor, düşünüyor ve önce zihnine not ediyor: Bir yanda ahlak dersleri veren kumkumalar, öte yanda cinayet işlemek için ortam kollayanların bulunduğunun farkında; uyumaya geldiği Zénith Oteli, onun hem düşünme ve yazma hem de her şeyi öteleme mekânı. Bazı anlarda kimden, neden nefret ettiğini, bazılarındaysa insanın başına gelenlere nasıl alıştığını düşünürken vasat edebiyatçılara benzememeye çalışıyor. Böylece her şeyi yeniden yaratmak zorunda kalanların hikâyelerini istemeden de olsa dinliyor. Kulak misafirliği değil bu, işinin bir parçası. Herkes gibi o da cangılın ve savaşın içinde. Nanou’nun müşterilerinden veya derdini dinlediklerinden bazıları, kadınlardan mustarip; kendilerinin hiç yapmayacağına inandığı şeylere zorlanmış ve günün sonunda yalnız kalmış, yaşama küsmekle yaşamak arasında gidip gelen kişiler.
Hayatı, kendisini yatıştıran bir televizyon dizisi gibi algılamayı öğrenmiş Nanou. Böylesi ona daha cazip geliyor. İnsanları dinleyip gözlerken zaman öldürmek için yazdığını söylüyor. Örneğin mesleğinin, acı çekme önceliğini ruhuna vermediğini ve bedeninde her rengi görebildiğini not ediyor defterine.
Zénith Oteli, Oscar Coop-Phane, Çeviren: Selay Sarı, 96 syf, Ayrıntı Yayınları, 2019.
SONSUZ BİR DÖNGÜ
Nanou, anlattıkları ve karşılaştıklarıyla hayatın içinden geçiyor âdeta: Günlük mesaisini bitirdikten sonra yazdıkları, akan yaşamda çoğunlukla gözden ırak tutulan ayrıntılarla zenginleşiyor. Hayatta, acının ve ironinin baskınlığını yansıtıyor bu notlar.
Kendisiyle hesaplaşmadığı gibi benliğine dair çözümlemeler de yapmayan Nanou’nun bildiği ve peşinden gittiği yegâne şey, “bu hâliyle yaşamak zorunda olduğu”: “Bakıyorum, anlamaya çalışıyorum; sokaklara ve komşularımın dairelerine, metrodaki yaşlılara ve geçen arabalara bakıyorum. Akıp giden, akıp gitmek için bana ihtiyaç duymayan tüm bu hayat benim gösterim.”
“Küçük insanlar”ın yer aldığı bu gösteride, insanları küçümseyenler Nanou tarafından dışarıda bırakılmış. Ekranda görünen değil, ekrana bakan, bakarken uyuyakalanların ve sabah hayatın aynı noktadan tekrar başlayacağını bilenlerin hikâyesi bu.
Coop-Phane’nin, Nanou’ya gözlemletip anlattırdıkları çoğunlukla hayat yorgunlarının kısa ve yoğun öyküleri. Daha doğrusu, Nanou’yla birlikte sokaktaki insanın yaşamından yirmi dört saatlik bir kesit. Aslında bu tek gün, sonsuz bir döngü içinde debelendiğinin farkında olmayanların ömrü demek.
Otel odasına vardığında, bütün bunlardan aklında kalanları defterine kaydeden Nanou, zorunlu mesleği dışında gönüllü hafiyelik yapıyor bir bakıma; kolay kolay anlatılmayan ve anlaşılması da beklenmeyen hikâyeler çekip çıkarıyor.
[1s 29d] Mem Bawer ile Ridwan Polat, arkadaşlarıyla birlikte yaklaşık sekiz yıl önce Hîva Yayınları’nı kurarak çocuklar için Kürtçe kitaplar basmaya başladılar. Hîva’dan sonra Morî Yayınları’nı kuran Bawer ve Polat, Kürt hikâyeleri ile hafıza oluşturmaya çalıştıklarını söylediler.
[1s 35d] Johann Hari'nin Metis Yayınları tarafından yayımlanan Kaybolan Bağlar-Depresyonun Gerçek Nedenleri ve Beklenmedik Çözümler Depresyonun Gerçek Nedenleri ve Beklenmedik Çözümler adlı kitabı, bize hayatla kopan bağlarımızı gösterirken, depresyon ve kaygıdan kurtulmanın vücudumuza yüklenen kimyasallardan daha çok, kaybettiğimiz bağları yeniden bulmakla mümkün olacağını gösteriyor.
[1s 36d] Alberto Manguel, “birden parlayıp aydınlanıveren” bir resmi yakalayarak okurlarına sunmayı başarıyor. Aynı zamanda kendi yazarlık yolculuğunu da çeşitlendirerek yapıyor bunu. İnsanlığın geçmişiyle hesaplaşırken kendi geçmişi, konfor alanları, üzerine yapışan etiketlerle de cebelleşen, gerçek entelektüellerin görevinin dibe battıkça çamura bulanarak kaybolmaya başlayan parçaları bir araya getirmek olduğunu düşünen, yıkıntıların üstünden atlayarak değil yıkıntıların üstüne giderek yeni bir dünyanın kurulacağını hatırlatan bir yazar olmayı başarıyor, Manguel.
[1s 36d] Milan Kundera, Avrupa’nın 'büyük' ulusları olarak adlandırdığı ulusların, 'küçük' Avrupalıya dönük bir milliyetçilik politikası uyguladığını ve bunun da onulmaz eşitsizlik olduğunu söyler. Dışlanmışlığı içselleştirir ama Avrupalılığı dışlayan bir yerde durmaz; tam tersine kabul görmemeye üzülür. Kendi 'küçük' ülkesi Çekya’nın -o zamanlar Çekoslovakya- İkinci Dünya Savaşı sürecinde pazarlığa konu edilmesini, dışlanmanın ve hiçe sayılmanın örneği olarak vermesi çarpıcıdır.
[1s 36d] İlk romanı Kandan ve Kemikten Çocuklar ile dikkat çeken Tomi Adeyemi ile edebiyat hayatını ve ırkçılığı konuştuk. Adeyemi, "Kandan ve Kemikten Çocuklar’ı yazarken arzum, bu romanla küçük kızlara küçük oğlanlara, kendilerini daha önce hiçbir hikâyede görmemiş insanlara, bu destansı maceralarda bulunmaya değer olduklarını göstermekti" dedi.
[2g 1s 29d] Çevirmen Ülker İnce ile çevirinin Türkiye'deki serüvenini konuştuk. Yayınevlerine büyük iş düştüğünü vurgulayan İnce, " Bir yabancı dil öğrenince çevirmen olmaya hazır değilsinizdir. Çok çeşitli becerilere, bilgilere, birikimlere gereksinimiz vardır. Bilgi birikimi kazanmak için de beceriler geliştirmek için de zamana gereksiniminiz vardır" dedi.
[2g 19s 17d] Women's Health, Men's Health ve Runner's World yayın hayatına son verdi. Dergiler, dijital olacak.
[3g 1s 27d] Gündem, bugünün siyasi ahlakının bir panoramasını çıkarması ile de dikkat çeker. Siyasetçinin, ikiyüzlü bir hoyrat ve kirli pazarlıkların bir temsili olduğunu, yapılan anlaşmaların kişisel menfaatlerin odağa alınarak hazırlanmasını, tarihsel bir olgu üzerinden ustaca anlatarak okura sunan yazar, bugünün insanına görünenin aslında hiç de göründüğü gibi olmadığını hatırlatır. Kibrin, yozlaşmanın ve içten çürümenin iktidar mefhumu ve güç hırsı ile doğrudan ilişkili olduğunu, savaşın, evrensel ve zamansız oluşu üzerinden aktarırken, “Gündem”in hiç değişmediğinin üzerinde durur.
[4g 22d] Bir aşk şairi olarak bilinen Attila İlhan'ın poetik ve politik gelişiminde güzel ile kötü iç içedir. Büyük kentin yorgunluklarını, aşklarını, kavgalarını, modernleşme kaygılarını imgelerle yansıtmaya çalışır şiirlerinde. Teorik olarak “toplumculuk”, “sosyalizm” “halk” gibi kavramlar İlhan'ın ölçütleri olsa da sese verdiği önemle giderek formalist bir şiir anlayışına varmıştır...
[5g 40d] İlhan Sami Çomak'ın 'Geldim Sana' adlı şiir kitabı Manos Kitap etiketiyle raflarda yerini aldı. Çomak, şiiri direnişinin deneyimini aktaran bir ifade biçimine dönüştürürken şiire yürümeye, yürüye yürüye dünyayı keşfe devam ediyor...