Melek Yatırımcılık Sistemi Hakkında Bilinmesi Gerekenler - Morfikirler
Melek yatırımcı bir işletmeye ya da girişime, dönüştürülebilir borç ya da öz sermaye sağlayan kişidir. Melek yatırımcılık sistemi ise bu ilişkilerin düzenlendiği iş modelidir. Melek yatırımcılar genellikle girişimlerin risklerinin ya da başarısız olma olasılığının çok yüksek olduğu başlangıç aşamalarında girişimcilere destek olmaktadır. Başlangıç dönemi sahip olduğu riskler sebebiyle diğer yatırımcıların girişimlere yardımcı olmaya pek yanaşmadığı bir süreçtir. Bir grup melek yatırımcı ise internet üzerinden öz sermaye kitle fonlamayı tercih etmektedir ve her geçen gün bunu tercih eden melek yatırımcıların sayısı artmaktadır. Yatırım sermayesi havuzu oluşturacak melek grupları ya da melek ağları da son yıllarda giderek daha yaygın hale gelmektedir. Bu gruplar aynı zamanda portfolyo şirketlerine tavsiyelerde de bulunmaktadır. Son 50 yıl içerisinde melek yatırımcıların inanılmaz derecede artmaktadır.
A’dan Z’ye Melek Yatırımcılık Sistemi
Melek yatırımcı adının geçmişi aslında Broadway’deki tiyatrolara dayanır. Kapanmaya yüz tutmuş olan tiyatrolara yatırım yaparak ve para sağlayarak onları kurtaran yatırımcılara melek yatırımcı adı verilmiştir. 1978 yılında New Hampshire Üniversitesi’nde profesör olan William Wetzel, Center for Venture Research ismiyle kurduğu risk sermayesi üzerine araştırmalar yapan merkezde Amerika’da girişimcilerin sermayesini nasıl yükselttiği üzerine çığır açıcı araştırma yapmış ve bu girişimcileri destekleyen yatırımcıları “melek” olarak nitelendirmeye başlamıştır. Melek yatırımcılar genellikle tamamen mali geri dönüşü hedeflemeyen emekli olan yöneticiler ya da girişimcilerden oluşurlar. Mali geri dönüş dışında belirli bir sektörde yaşanan gelişmeleri takip etme, yeni nesil girişimcilere akıl hocalığı yapma, deneyimlerini ve iletişim ağlarını yeni girişimler için kullanma melek yatırımcıların verdikleri destekler arasında yer alır.
Bir sektörde yaşanan gelişmeler, içerisindeki organizasyonlardan ziyade o sektörün dışında yer alanlar ile girişimcilerin kurucuları, melek yatırımcıların sağladığı geri dönüş, sermaye, tavsiye ve kontaklar ile yürümektedir. Melek yatırımcılar tarafından yapılan yatırımların miktarı ya da ödeme şekli değişiklik göstermektedir. Ancak kesin olan bir şey varsa melek yatırımcının sağladığı finansal girdi henüz emekleme aşamasında olan işletmeler için son derece önemlidir. Birçok yatırımcı doğal olarak yatırımlarının geri dönüşünü bekler. Bu yüzden işletmelerin var olmak için nakit araması yerine bir miktar para kazanabilir durumda olması yatırımcılar için önemlidir. Doğru anlaşma sağlamak hem melek yatırımcı hem de girişimci için son derece önemlidir.
Melek Yatırımcı ile Risk Sermayesi Yatırım Ortaklıkları Arasındaki Farklar ve Benzerlikler
Günümüzde işletmesine yatırımcı arayan kişiler için birçok seçenek bulunuyor. Melek yatırımcılar ile risk sermayesi yatırım ortaklıkları genellikle birlikte anılıyorlar. Ancak işletmesine yatırımcı arayan birisi için bu iki yatırım yöntemi arasındaki farklar son derece önemli. Birçok kişi melek yatırımcı ile risk sermayesi yatırım ortaklıkları arasındaki farklardan dolayı kafa karışıklığı yaşıyor. Genel olarak melek yatırımcılar yatırım için kendi varlıklarını kullanırlar ve kendi kuralları ile anlaşmaya çalışırlar. Risk sermayesi yatırım ortaklığında ise genellikle yatırım işlemi risk sermayesi firması aracılığı ile yapılır. Bu firmalar kendi paraları yerine müşterilerinin paraları ile yatırım yaparlar.
Melek yatırımcılar genellikle başarılı olmuş iş insanlarıdır ve kendi paralarını kullanarak yatırım yapmaktadır ancak risk sermayesi yatırım ortakları diğer kişilerin paralarını bir havuz haline getirerek profesyonel şekilde yönetilen bir fonlama yapmaktadır. Melek yatırımcıların ve risk sermayesi yatırım ortaklıklarının arasında en büyük farklardan bir tanesi de işletmelerin farklı dönemlerine yatırım yapmayı tercih etmeleridir. Melek yatırımcılar genellikle aile ve arkadaşlardan yatırım alınan dönem ile risk sermayesi yatırım ortaklıklarından yatırım alma döneminin arasındaki boşluğu doldururlar. Bu dönem genellikle işletmelerin ilk adımlarını attığı ve riskin daha yüksek olduğu zaman dilimini kapsar. Melek yatırımcılar kendi ayakları üzerinde durmaya başlamış olan işletmelere nadiren yatırım yapmayı tercih ederler.
Yatırımcı türleri arasındaki bir fark da yatırım yapılan miktar kısmında ortaya çıkar. Melek yatırımcılar genel olarak kendi paraları ile yatırım yaparken son dönemde ortaya çıkan melek grupları ya da melek ağları fonlama şeklinde destek verirler. Melek yatırımcılar tarafından yapılan bireysel yatırımlar 10.000 Euro ile 100.000 Euro arasında değişiklik gösterir. Ancak melek gruplarının yatırımları daha fazladır. Risk sermayesi yatırım ortaklıklarının yatırımları ise yaklaşık olarak 1.000.000 Euro’dan başlamaktadır. Henüz ilk adımlarını atan bir işletme için bu yatırım oldukça fazladır. Her iki yatırım türünde de yatırımcılar şirketin belli bir hissesine sahip olur. Ancak genel olarak risk sermayesi yatırım ortaklığında yatırımı yapan firma yönetim kurulunda bir koltuk ister. Diğer taraftan melek yatırımcılar, işletmelerin kurucularına bir tür akıl hocalığı ve yol göstericiliği yaparlar. Buradan yola çıkarak risk sermayesi yatırım ortaklıklarının işletmenin yönetiminde melek yatırımcılardan daha fazla kontrole sahip olduğu söylemek mümkün olur.
Yatırım ister melek yatırımcıdan gelsin ister risk sermayesi yatırım ortaklığından gelsin her şekilde işletmenin bir bölümü bu yatırımcının kontrolü altına girer. Bu da işletmenin kurucularına ekstra bir sorumluluk yükler. Yatırımcının türü her ne olursa olsun beklenti yatırım geri dönüşünün maksimum olması ve beklenen geri dönüşün sorumluluğunun işletmenin yöneticisinde olduğu yönündedir. Ayrıca her iki yatırım türünün de sağlamış olduğu tek şey yatırım değildir. Hem melek yatırımcılar hem de risk sermayesi yatırım ortaklıkları geniş bir işletme ağına sahiptir. Bu ağdaki kişiler genellikle girişimlerin kurucularından daha fazla deneyime sahiptir ve bu nedenle birçok konuda tavsiye sağlamak istemektedirler.
Yatırıma ihtiyacı olan işletme sahipleri için melek yatırımcı fikri her zaman kulağa mükemmel gelir. Özellikle yeni kurulmuş olan işletmelerin günümüzde finansal durumunu güvene alması son derece zordur. Bu yatırımcıların sağladığı sermayeler çok büyük yarar sağlasa da aynı zamanda bu yatırımın kabul edilmesi ile beraber işletme ticaretinin bir kısmı da başka birinin kontrolü altına girer. Bu nedenle yatırımların hem eksileri hem de artıları bulunmaktadır.
1. Krediden Daha Kolay
Küçük bir işletme için kredi almak son derece zordur ve sermaye artırımı yapmak için hisse kullanacak durum olmayabilir. Mevcut riskten dolayı gelen fırsatların büyük bir çoğunluğu geri dönebilir. Melek yatırımcılar bir işletmenin mevcut değerinden çok geleceğindeki değeri ile ilgilendiği için risk almaya gönüllü olurlar. Ancak bunun karşılığında işletmenin hissesinin bir kısmı da melek yatırımcıya ait olur.
2. Hisse Karşılığında Nakit Destek
Melek yatırımcılardan gelen yatırımlar bir borç değildir ve bu nedenle geri ödenmesi gerekmez. Tek yapılması gereken yatırım karşılığında melek yatırımcıya hisse vermektir. Bu yatırımın hedefi hem yatırımcı hem de işletme için finansal güvenlik sağlamaktır. Eğer işletmenin arkasında yatan fikir işe yaramazsa işletme sahibinin kafasını karıştıracak bir borç durumu oluşmaz bu sayede işletme sahibi farklı hamleler geliştirebilir. Ayrıca aylık geri ödeme gibi bir durum olmaması da işletmenin kârlılık planlamasının daha esnek yapılmasına olanak sağlar. Bu tarz soru işaretlerinin bir işletmenin kurulum aşamasında olmaması o işletmenin büyümesi için son derece önemlidir.
3. Yatırımcının Deneyimleri
Birçok melek yatırımcı, yatırım yaptığı işletme ile aktif bir şekilde ilgilenmektedir. Onların sektör hakkındaki deneyimlerinin avantajını kullanmak, başarılı bir marka yaratmaya yardımcı olmaktadır. Melek yatırımcılar işletmenin daha uzun süre aktif kalmasını, daha büyük büyüme seviyelerini tecrübe etmesini ve yatırım almamış işletmelere göre daha fazla geri dönüş almasını sağlamaktadır. Birçok yönden melek yatırımcılar işletmeye akıl hocalığı yapmak için gönüllü olarak yatırım yapmak isteyen kişiler olarak değerlendirilebilir.
4. Hızlı Bir Süreç
Diğer sermaye ve borç türlerinin aksine bir melek yatırımcının durum tespiti süreci çok daha hızlı olur. Birçok melek yatırımcı bu süreci 30 gün ya da daha kısa sürede tamamlayabilmektedir. Bunun nedeni ise oldukça basittir. Melek yatırımcıların büyük bir çoğunluğunun sadece güvenebilecekleri insanlar tarafından yönetilen işletmelere yatırım yapmasıdır. Melek yatırımcı pekala bir işletme sahibinin komşusu bir arkadaşının tanıdığı ya da profesyonel ağın içerisinde birisi olabilir.
Başarılı bir işin merkezinde olması gereken noktalardan bir tanesi de ilişkiler kurmaktadır. Bir melek yatırımcı işletmeye geldiğinde o yatırımcının iş ilişkisi ağına da dahil olmak işletme sahibi için mümkündür bu da yeni ve gelişim vadeden bir topluluğunun bir parçası olmak anlamına gerekir. Yani yıllar sürecek bir bağ kurma sürecinin bir anda ortadan kalkması mümkün olur. Bunun karşılığında marka katlanarak büyüyebilir ve hem melek yatırımcı hem de işletme bundan faydalanabilir.
6. Çok Zor Değil
Bugün hemen hemen her sektörde mükemmel olduğunu düşündüğü fikri bekleyen melek yatırımcılar bulunmaktadır. Dünyanın her yerindeki tüm pazarlara yatırım yapılmaktadır ve bu her işletmenin ihtiyaç duyduğu ortaklığı bulma şansına sahip olduğu anlamına gelmektedir. Birçok toplulukta mümkün olabilecek bölgesel fırsatları keşfetmek için düzenli olarak bir araya gelen melek grupları dahi bulunmaktadır. Bu nedenle ciddi işletmelerin bir melek yatırımcı bulabilmesi için çok fazla uğraşmasına gerek kalmamaktadır.
7. En İyi Anlaşmayı Bulun
Yeni bir girişim için melek yatırımcı yapacağı yatırım ile kimlik oluşturmaya yardımcı olabilir. Ayrıca zaten belirli bir işleyişe sahip ve başarının eşiğinde olan bir girişim de daha büyük miktarda bir yatırım alabilmektedir. Bu tür bir anlaşmanın esnekliği sayesinde melek yatırımcılar genellikle işletme sahipleri ile görüşmeye hazırdır ve bu sayede her iki taraf da kendisi için mümkün olabilecek en iyi anlaşmayı alma potansiyeline sahiptir.
1. Yatırımcı Baskısı
Melek yatırımcılar, yatırımlarının geri dönüşünü görmek için işletmelere dahil olurlar. Bazıları başarı için çıtayı yüksek tutabilir. Büyük bir yatırım yapıldığında işletmenin hedefini gerçekleştirmesini beklenmektedir. Melek yatırımcı, yatırımının yaklaşık 5 ile 7 yıl içerisinde geri dönmesini ister ve bunun gerçekleşmesi için her gün, her an baskı kurabilir. Bu stres bazı girişimciler için özellikle ilk kez deneyimledikleri zaman katlanılması zor ve beklenmedik olabilir.
2. Mülkiyet Riski
Yatırım karşılığında işletmenin belirli bir hissesi bugünkü para karşılığında melek yatırımcıya verildiği için aynı zamanda mülkiyet riskiyle beraber gelecekteki kazançların da bir kısmı verilmiş olur. Bir melek yatırımcının yatırımı karşısında aldığı %33’lük bir pay demek kazanılan her 3 milyon dolardan 1’inin melek yatırımcının cebine gideceği anlamına gelmektedir. Her ne kadar %33’lük pay ilk başta çok gibi gözükmese de şirket giderek daha fazla para kazanmaya başladığında kayda değer bir miktar olmaktadır.
3. Karar Alma Sürecinde Aktif Rol
Yapılan her ödeme için alınan deneyim üzerinde kontrol sahibi olmak son derece doğal bir beklentidir. Bu nedenle hemen hemen herkes bir restoranda ya da başka bir yerde kötü bir müşteri hizmetleri deneyimi yaşadığında kendini memnuniyetsiz hissetmektedir. Bir işletmeye para yatırırken de melek yatırımcılar benzer bir duygu yaşayabilirler. Çoğu melek yatırımcı karar alma sürecinde aktif rol oynamak ister. Birçok işletme sahibi ise bu süreçte melek yatırımcıların işletme yönetimine çok karışmayacağını düşünmektedir. Her ne kadar böyle bir yatırımcı olsa bile işletme sahipleri aldıkları kararlardan sorumludur. Bu durum özellikle melek yatırımcının para kaybetmesine neden olacaksa sorumluluk daha zor bir hal alabilir.
4. Yatırımcı Çıkmak İster
Melek yatırımcıların büyük bir çoğunluğu yatırım yaptıkları şirkette ömür boyu kalmazlar. Çünkü birçok yatırımcı istediğini aldıktan sonra çıkış yapmanın bir yolunu arar. Eğer bir işletme büyük kârlar elde etmeye başladıysa elbette yatırımcı mevcut durumu sürdürmeye çalışacaktır ancak melek yatırımcıdan bir yatırım alındığında işletmenin her zaman yatırımcının çıkacağı güne hazır olması gerekir.
5. Tek Sefer Yatırım
Melek yatırımcılar genellikle sadece bir yatırım yaparlar. Çünkü yatırımcılar gerekli olduğunda işletmeye para verebilecek bir banka konumuna düşmek istemezler. Yatırımcılar hem işletmenin hem de işletme sahibinin kendileri için çalıştığını bilmek isterler. Diğerlerinden daha fazla risk almaya istekli olmalarına rağmen sürekli olarak yüksek riskli senaryolara yatırım yapmaya devam etmezler.
6. Yanlış Alınan Riskler
Bazı melek yatırımcılar işletme ile ilgili olan niyetleri konusunda yanıltıcı olabilirler. Sabırsız ve hızlı para kazanmayı odaklanan melek yatırımcılar işletmenin kurulma aşamasında herhangi bir şekilde rehberlik ya da akıl hocalığı yapmazlar. Bu nedenle bir melek yatırımcıdan yatırım almadan önce girişimcinin yatırımcı hakkında detaylı bir araştırma yapması ve ona göre bir risk alması gerekir. Yanlış alınan riskler henüz yeni gelişme aşamasında olan bir işletmenin sonunu hızlı bir şekilde getirmektedir.
7. Yatırımcılar Meşgul
Mevcut sektörde işletmeye yatırım yapabilecek bir melek yatırımcı veri tabanı bulamaktadır. Bu nedenle işletme sahibinin yatırımcıyı dışarı çıkıp kendi başına bulması gerekmektedir. Birçok melek yatırımcı gölgede kalmak istemektedir. Çünkü girişimcilerin en onlara iş fikirlerini anlattığı 100 telefon konuşması yapmak istememektedir. Bu durumda işletme sahiplerinin melek yatırımcı aramalarını doğru bir şekilde yapması ve kendisine yatırım yapacak olan yatırımcılara ulaşması gerekmektedir.
8. Doğru Melek Yatırımcıyı Bulmak
Herkes çıkarlarını korumak için çeşitlendirilmiş bir portföy sahibi olmak ister. Finansmanlarını çeşitlendirmelerine yardımcı olmak için genellikle düzenli deneyimlerinin dışında kalan sektörlere yatırım yapmak isterler. Bu nedenle işletmenin alanında sınırlı bilgiye sahip bir melek yatırımcı bu alana girdiğinde her ne kadar istenilen yatırımı sağlamış olsa bile bu işletmeyi kendi alanında dezavantajlı bir hale getirebilir. Bu yüzden sadece bir melek yatırımcı bulmak değil aynı zamanda işletmenin hizmet verdiği alanda deneyim sahibi olan bir melek yatırımcı bulmak daha doğru bir karar olacaktır.
Melek yatırımcılığın artıları ve eksileri herhangi bir alanda hizmet veren bir işletmede mükemmel şeylerin meydana gelebileceğini göstermektedir. Bulunduğu sektöre bir yenilik getirmeye çalışan bir girişimde ya da kendi ayakları üzerinde işletmede melek yatırımcılar başarı ile başarısızlık arasında belirleyici olmaktadır. Proaktif bir planlama ile melek yatırımcılığın dezavantajlarından kaçınmak finansal stabilite yolculuğunun ilk adımında çok önemli avantajlar sağlar.
Nasıl Melek Yatırımcı Bulunur?
Seçenekler tartışıldıktan sora melek yatırımın aranılan şey olduğuna karar verildiğinde bir sonraki adım doğru yatırımcıyı bulmaktan geçmektedir. Bir melek yatırımcı bulmak için kolay ya da hızlı bir yol yoktur. Ancak işletme sahiplerinin şansını arttırmak için yapabileceği bazı şeyler bulunmaktadır. Bunun ilki yakın çevreye bakmaktan geçmektedir. Daha önce aynı sektörde yer alan kişiler bu konuda yardımcı olabilmektedir. Yatırımcı bulma konusunda ne bildiğiniz değil kimi bildiğiniz önemlidir. Ortak arkadaşlar arasından sıcak bir tanışma her zaman yabancı birisi aramaktan daha kolay olmaktadır. Ancak büyük bir iletişim ağına sahip olmayan kişilerin endişe yaşamasına gerek yoktur. Çünkü bu tarz ilişkileri kurmak zaman almaktadır ancak buna harcanan zamana değmektedir. İş topluluklarında dahil olmak, konferanslara ve tanışma etkinliklerine dahil olmak bu konuda yardımcı olmaktadır. Ancak değerli iletişim yolları mükemmel bir yatırımcıyı bulmayı sağlamaktadır.
Girişimcilerin ve yatırımcıların bir araya geldiği etkinlikler yılın her döneminde düzenlenmektedir. Bu da girişimcilerin tek bir yatırımcı bulmadan önce fikirlerini birçok yatırımcıya açma fırsatı sağlamaktadır. Hazırlıklı olmak ve topluluk arasında öne çıkmak için bu tarz etkinlikleri takip etmek her zaman doğru yolda gitmek anlamına gelmektedir. Bu tarz etkinlikler hem girişimci toplulukları hem de melek yatırımcı toplulukları tarafından düzenlenmektedir. Bu etkinlikler de yer almak aynı zamanda marka bilinirliğini arttırmaya da yardımcı olmaktadır.
Bazı melek yatırımcılar topluluklara ya da melek ağlarına dahil olmaktadır. Bu noktada melek yatırımcılık ile risk sermayesi yatırım ortaklığı arasındaki sınırlar belirsiz hale gelmektedir. Genel olarak bu topluluklar ve ağlar yatırımcılar ile işletme sahiplerinin sürekli olarak iletişim halinde kalmasını sağlamakla beraber aynı zamanda iş anlamında da birlikte çalışmalarının önünü açmaktadır. Bu topluluklara katılmak yerine yaptıklarını takip etmek ve onları izlemek de önemli derecede yardımcı olmaktadır. Melek yatırımcıların finans dünyasını yakından anlamak aynı zamanda daha fazla yatırımcının dikkatini çekmenin önünü açmaktadır.
Bu nedenlerden dolayı zengin bir yatırımcıya körü körüne gitmek yerine sürekli olarak birlikte çalışılacak birini bulmak işletmenin daha başarılı olmasını sağlayacaktır. Yatırımcının hem profesyonel hem de günlük hayatta çalışılabilir birisi olması finansal perspektifi daha geniş tutmayı kolay hale getirmektedir. Bir işletme sahibi için önemli olan sadece yatırımcı bulmak değil işletmenin hizmet verdiği sektör hakkında bilgi sahibi, gerekli riskleri almaya hazır ve işletmeyi ileri götürecek birini bulmaktır.
Bu konuda daha fazla ve derinlemesine bilgi için “Melek Yatırımcı Arıyorum” Diyenlerin Bilmesi Gerekenler başlıklı içeriğe göz atabilirsiniz.
Ne Kadar Hisse Vermeli?
Bir melek yatırımcı işletmeye ortak olmaya karar verdiğinde, anlaşma aşamasının en kafa karıştırıcı noktalarından bir tanesi de şirketin hisselerinin ne kadarının ona geçeceğidir. Genellikle melek yatırımcılar %10 ile 20 arasında bir miktar istemektedir. Ancak bu duruma göre değişiklik göstermektedir.
Bazı işletmeler hisse paylaşımına doğası gereği daha açıktır. Örneğin işletme modeli tek bir bireyin yeteneklerine bağlı ve paylaşıma daha kapalıysa o işletme de melek yatırımcının varlığı bir probleme neden olabilmektedir. Diğer taraftan bütün melek yatırımcılar da birbirinden farklıdır ve farklı şeyler istemektedir. Bazıları sadece geri planda yapıp yatırımlarının geri dönüşlerini almayı beklemektedir. Bazıları ise işletmenin ilerlediği yolda daha aktif olmak istemektedir. İşletme sahibi daha fazla kontrole hakim olmak isterse bunu paylaşacağı hisse miktarıyla elde edebilir. Tabi bu durum için tam tersi de söz konusu olabilmektedir.
Yapılacak yatırımın miktarı paylaşılacak olan hisse miktarını direkt olarak etkilemektedir. Yatırım ne kadar büyük olursa hisse de o kadar yüksek olmaktadır. Bu noktada işletmenin hangi konumda olduğunu ve ne kadar paraya ihtiyacı olduğunu belirlemek son derece önemlidir. Değerli işletmelere sahip olan girişimcilerin elinde daha fazla güç olduğu anlamına gelmektedir. Bu da melek yatırımcıya kendi isteklerini daha çok kabul ettirebilme olanağıdır. Potansiyeller yerine gerçek rakamlar ve tablolar her zaman işletme sahibinin isteklerini kabul ettirme noktasında elini güçlendirmektedir. Özellikle büyümekte olan bir işletmede arz talep dengesi yatırım anlaşmalarında her zaman işletme sahibinin yararına olmaktadır.
Melek yatırımcılar birçok girişim için bulunmaz birer nimet olarak kabul edilmektedir. Doğru yatırımcı işletmeye sadece para değil aynı zamanda vizyon, akıl ve çevre kazandıran birisidir. Bu kazançlar uzun vadede bir işletme için paradan daha çok şey anlamına gelmektedir ve başarının anahtarı olarak görülmektedir. Bu nedenle elinde para olan her melek yatırımcıya değil işletmeye bir şeyler katabilecek olan, o alanda vizyon ve tecrübe sahibi, deneyimlerini paylaşmaya açık bir melek yatırımcı bulmak her zaman daha önemlidir. Ancak bu şekilde işletmeye melek yatırımcı vasıtasıyla gelen girdiler başarıya dönüşebilmektedir.