Sağlık Bilgileri: 13.Ara.2009
Son 30 yılda doğuştan kalp hastalıklarının tedavisinde. çok büyük ilerlemeler oldu. Eskiden bu hastaların çoğu ameliyat edilemez veya ameliyatlardan sonra kaybedilir­ken, şimdi önemli bir bölümü erişkin yaşa gelebiliyor. Türkiye'de de bu konuda dünya çapında başarılı merkez­ler, çok başarılı cerrahlar ve çok değerli çocuk kalp hasta­lıkları uzmanları var. Önemli bir bilgi ve deneyim biriki­mimiz oluştu bu konuda, ama bunun belli merkezlerle sı­nırlı olması ve bu nedenle ameliyat edilmesi gereken hasta sayısına göre, edilenlerin hâlâ daha düşük kalması sorunu devam ediyor. Birçok hastanın tanısının koyulamaması, ameliyat beklerken kaybedilmesi, hemen ameliyat imkanı­na kavuşamaması önemli bir problem.
Bu çocukların tedaviyle sağlıklarına kavuştuktan sonra başka bir kalp hastalığına yakalanmaları mümkün mü?
Elbette. Doğuştan kalp boşluklarında veya damarların­da yapısal bozukluk bulunması ve örneğin erişkin yaşta kalp damarlarında hastalık gelişmesi ayrı hastalıklar. Bu­nun dışında, bu hastalar çocuklukta tedavi edildikleri do­ğuştan kalp hastalığı ile ilgili olarak da tekrar bazı prob­lemler yaşayabilirler. Bu nedenle ameliyat geçirenlerin bü­yük bir bölümünün yaşam boyu kontrolde olması gerekir. Özellikle karmaşık bozukluklar nedeniyle ameliyat olanla­rın bir bölümünde erişkin yaşta ritim bozuklukları gibi bazı sorunlar çıkabiliyor.
Gebelikte düzenli kontroller yapılmalı
Bir çocuğun, kalp hastası olarak doğmasını önlemek mümkün mü?
Yüzde yüz önlemek mümkün değil. Ama risk azaltıla­bilir. Gebe kalan kadının mutlaka hekim tarafından dü­zenli kontrollerini yaptırması lazım en başta.
Her kadın için mi?
Mümkün olduğu kadar her kadın için. Yapılması gere­ken ultrasonografik yöntemler var. Özellikle çocuk ve eriş­kinlerde kalp hastalığı tanısı için kullanılan ultrason yön­temi, anne karnındaki bebeğin kalbini incelemek için de kullanılıyor. "Fetal ekokardiyografi" deniliyor. Eğer bebe­ğin kalbinde çok ağır bir bozukluk varsa, gebelik sonlandırılabilir. Alınacak önlemlerle doğum sırasında veya son­rasındaki riskler azaltılabilir. Her gebede değil, ama hekim tarafından uygun görülenlerde yapılabilecek yeni bir yön­tem.
Gebelik sırasında anne karnında yapılacak kontrolleri anlatır mısınız?
Normal bir gebelik takibinde zaten ultrasonografi yapı­lıyor. Kadın doğum veya radyoloji uzmanı tarafından ya­pılan ultrasonografi gebeliğin genel gidişini izliyor. Doğuş­tan kalp hastalığı yönünden yüksek riskli gebelerde, örne­ğin ailesinde sık doğuştan kalp hastalığı bulunanlarda, şe­ker hastalarında, gebelik sırasında bebeğe zararlı olabile­cek ilaç veya maddeleri kullananlarda, bazı virüs enfeksi­yonları geçirenlerde bebeğin kalbi yine ultrasonla çocuk kalp hastalıkları uzmanları tarafından incelenir. Yine yük­sek riskli gebelerde anne rahminden alınan sıvı, kromo­zom bozuklukları yönünden araştırılır.
Fetal ekokardiyografide ne tür bozukluklar saptanı­yor?
Anne karnındaki bebeğin kalbinde bir bozukluk olup olmadığını, damarları, kalp kapaklarını son derece hassas bir şekilde inceleyebiliyor.
Doğan her çocuk muayene edilmeli
Yeni doğan bebeğin doğumsal kalp hastası olup olma­dığını anlamanın püf noktaları var mı?
Doğan her çocuk bir çocuk hastalıkları uzmanı, yok­sa bir doktor tarafından muayene edilmeli. Bu muayene­lerin düzenli sürdürülmesi lazım. Bu muayenelerde bazı bulgular saptanabilir, kalpte olmaması gereken bazı ses­ler, üfürümler duyulabilir ve ileri incelemeler için büyük merkezlere yollanırlar. Çocukların hastalıklarına bağlı bazı şikayetleri olabilir, meme emerken yorulma, kilo alamama, sık nefes alma, çarpıntı, morarma, gelişme ge­riliği gibi. Çocuk büyüdükten sonra çabuk yorulma, ba­yılma gibi şikayetleri olabilir, bunları değerlendiren ço­cuk doktoru gerekirse bir çocuk kalp hastalıkları uzma­nına sevk eder. Muayene ve EKG, röntgen, kalbin ultra-sonla incelenmesi olan ekokardiyografi gibi incelemeler sonunda tanı konulur. Nadiren bazen kateterle inceleme gerekir. Ama çoğunlukla muayene ve ekokardiyografiyle tanı konur. Çocuk kalp hastalıkları uzmanları çok önem­li bu konuda. Bütün bu incelemeler hep onlar tarafından yapılır.
Tanıyı koydunuz. Kalp yetersizliğini nasıl tedavi edi­yorsunuz?
Başta diyet ve ilaç tedavisi. Eğer damar hastalığına bağ­lıysa, kalp adalesine yeterli kan gidemediği için böyle bir durum olmuşsa, damarları balonla açarak veya baypas ameliyatıyla adalenin kanlanmasını sağlıyoruz. Kapak hastalıklarına bağlıysa ve geç kalınmamışsa, kapak değiş­tirme veya tamir ameliyatları yapılabilir. Bazı uygun hasta­larda özel pillerle kasılma desteklenerek tedavi yapılıyor. Bunların hiçbiriyle sonuç alamıyorsa, çok az sayıda has­tada da kalp nakli uygulanabiliyor.
Tedavi sırasında kalp yetersizliğini ilerletecek, düşman tabir ettiğimiz yiyecekler var mı?
Kalp yetersizliği eğer vücutta su toplanması, bacaklar­da şişlikler, çeşitli organlarda su toplanması gibi bir tab­loyla karşımıza gelmişse, tuzdan fakir bir diyet öneriyo­ruz. Damar hastalığına bağlı olarak oluşmuşsa, daha önce konuştuğumuz, doymuş yağlar ve kolesterolden fakir di­yeti tavsiye ediyoruz. Bunun dışında çok özel bir gıda reji­mi yok.
Kalp yetersizliği olan hastalarınıza fiziksel aktivite öne­riyor musunuz? Bu kişilerin sıcaktan, soğuktan, nemden etkilenme oranları nedir? Coğrafya ne kadar etkili?
Fiziksel aktivite öneriyoruz. Şikayetlerin çok fazla oldu­ğu bir dönemde değilse, ilaç tedavisiyle şikayetleri kontrol altına alındıktan sonra hastanın düzenli egzersiz yapması yararlı. Bunun dışında hastanın mutlaka sigarayı bırakma­sı, kilo fazlalılığı varsa, vermesi, alkol almaması, stresten kaçınması, ilaçlarını çok düzenli kullanması, düzenli sağ­lık kontrolünde olması gerekiyor. Hasta aşırı sıcak ve so­ğuktan, nemden kaçınmalı.
Kalp yetersizliği olan hastalar, toplumun büyük bir ke­simini oluşturuyor. Birçoğunun iş hayatı var, üretken çağdalar. Seyahatleri oluyor, mesela uçak yolculuğu yapabilir mi bu hastalar?
Yapabilirler, şikayetleri tedaviyle kontrol altındaysa, ra­hatlıkla uçak yolculuğu yapabilirler. Kendi kullandıkları otomobilleriyle uzun yolculuklar önermiyoruz bu hastala­ra. Onun dışında uçak, otobüs ve trenle rahatlıkla yolcu­luk yapabilirler.
Bundan birkaç sene önce Türkiye'de de tartışıldı. Av­rupa ve Amerika bu konuda aldı başını gitti. Kök hücre nakli, bu hastalar için çözüm olacak mı sizce?
Halen en çok araştırılan konuların başında geliyor kalp yetersizliğinde, kalp adalesine kök hücre enjekte ederek, o adalenin tekrar çalışır hale getirilmesi. Umut verici geliş­meler var, ama henüz çözülemeyen bazı sorunlar da var. Onun için henüz araştırma evresinde bir tedavi. Günlük uygulamamıza girmiş değil
Protez Kalp Kapagi Nedir
"İleri yaşlarda görülüyor" dediğinize göre, yaş ilerle­dikçe kapaklarda bir eskime, yıpranma oluyor. Peki, her insanın kalp kapağı yıpranır mı, eskir mi?
Romatizmal kalp hastalığından korunabiliriz. Roma­tizmal kalp hastalığına "akut romatizmal ateş" dediğimiz bir hastalık sebep oluyor. Streptekok cinsi bazı mikroplar­la boğaz iltihabı geçiren kişilerin küçük bir bölümünde başta eklemlerinde, kalbinde olmak üzere bazı organların­da iltihabi bir reaksiyon oluyor. Bu, çoğunlukla 5-15 yaş arasındaki çocuklarda görülüyor. Korunmanın başta gelen yolu akut romatizmal ateş gelişmesini önlemek. Bunun için boğaz iltihabının, penisilin gibi antibiyotiklerle ve ateşli romatizma geçiren kişinin tekrar bir atak geçirme­mesi için ileri yaşlara kadar aylık penisilin iğneleriyle teda­visi gerekiyor. Genel temizlik kurallarına dikkat edildiğin­de hastalık daha az görülüyor. Okullar çok kalabalıksa, askerler çok kalabalık koğuşlarda yatıyorlarsa, hastalığın çabuk bulaşabileceği bir ortam varsa daha sık görülüyor. Bu mikrobik hastalık sağlıklı koşullarda daha seyrek olduğu için romatizmal ateş de olmuyor. Bu gibi ortamların koşulları da giderek düzeldiğinden hastalık, eski yıllara göre giderek daha az görülüyor.
O zaman sağlığa uygunlukla yakından ilişkisi var...
Bu hastalık ne tür belirtilerle "buradayım" diyor?
Kolay, çok zor olduğu söylenemez. İyi bir fizik muaye­ne şüphelendirir. Ekokardiyografi, ultrasonla kalbin ince­lenmesi başta gelen bir teşhis yöntemidir bu hastalıkların tanısında. Bunun dışında kalbin içine telle girilerek ince­lendiği "kateterizasyon" dediğimiz bir yöntem var. Bu yöntemlerle kolaylıkla tanı konulabiliyor.
Tedaviye geç kalınması halinde...
Kapağın darlığı veya yetersizliği zamanında tedavi edil­mezse, kalp adalesi geri dönülmez bir şekilde yoruluyor, bozuluyor, hasar görüyor ve "kalp yetersizliği" dediğimiz durum oluşuyor ve sonunda hasta kaybediliyor.
Dramatik bir sona da gidebilir...
Genclerde Kalp Krizi
▼ Ara 13 (14)