ENGİN YAVUZ: Eskihisar'da doğan iki medeniyet
Eskihisar'a ilk gidişim 80'lerin başındaydı.Net bir fotoğraf yok belleğimde. Yatağan Termik Santrali daha inşaat halindeydi. İkinci gidişimde ise vakit alacakaranlıktı. Kazı ekibi başkanı Doç. Dr.Bilal Söğüt'ün önerisiyle Arnavut kaldırımı döşeli bir sokaktan karanlığa doğru yürümeye çalıştım.Şaban Ağa Camii,Osmanlı döneminden kalan kahvehane,sokakta sağlı sollu sıralı dükkan harabeleri varla yok arasıydı. Gerilerde antik sütun parçaları, taş bloklar... Sararmış yaprakların rüzgarın esintisiyle hışırdadığı, sarı sokak lambalarının solgun ışığı altındaki o sokakta yıllar öncesinde yaşıyor gibiydim. Boşunaydı karanlığa doğru yürümek ama aklım Stratonikeia'da kaldı. Fırsatı bulduğum ilk hafta sonunda arkadaşlarımla birlikte oradaydık. Yine puslu bir gündü şanşımıza. Yağmurun eli kulağında, ha yağdı ha yağacak ama en azından gün ortasındaydık. Eskihisar'ın taş döşeli sokaklarında geçmişten bugünlere ulaşabilmiş tarih parçalarına bakmaya doyamadan saatlerce dolaştık. Yüzlerce fotoğraf çektik. Köyün tarihi ve doğal güzelliklerini doya doya içimize sindirirken, gelin Stratonikeia ve üzerinde kurulu Eskihisar Köyü kalıntılarında dilerseniz sizinle bir gezintiye çıkalım. Antik dönem ile Osmanlı ve Cumhuriyet dönemi yapı ve kent dokusunun birlikte görülebildiği nadir yerlerden biri olduğu için Stratonikiea'nın antik kentler arasında ayrı bir önemi var. Stratonikeia'a İzmir'den otomobilinizle gidecekseniz Söke-Milas- Yatağan yolundan 221 kilometrelik yolculuk yaparak, AydınÇine- Yatağan üzerinden ise 207 kilometrelik bir yolculukla ulaşabilirsiniz. Antik kent Aydın'a 80 kilometre, Denizli'ye ise 175 kilometre uzaklıkta bulunuyor. Stratonikeia Antik Kenti Yatağan ilçesinin 6 kilometre batısında, Yatağan-Milas karayolunun çıkışındaki Eskihisar Köyü ile iç içe bir antik kent. Yatağan Termik Santrali kurulurken altında kömür yatakları bulunduğu için köy başka bir alana taşındı, bölgedeki kazılar da köyün taşınmasından sonra yoğunlaştı. Kentin MÖ 3 Yüzyıl'da kurulduğu biliniyor. Belgelere göre Suriye Kralı I. Seleukos eşi Stratonike'yi oğlu Antiokhos'a vermiş, Antiokhos da önce üvey annesi sonra eşi olan Stratonike adına Stratonikeia kentini kurmuş. Antik çağ coğrafyacısı ve gezgini Strabon'a göre kent, güzel yapılarla donatılmıştı.
ÇEVRESİ SURLA ÇEVRİLİ
Kentin akropolü güneydeki dağın tepesinde. Kuzeyinde imparator için yapılmış küçük bir tapınağın kalıntıları göze çarpıyor. Bunun alt kısmında bir tiyatro yer alıyor. Sahne binasının kalıntıları, yapılan kazılarda büyük ölçüde ortaya çıkarılmış. Antik kent üzerinde, günümüzde boşaltılmış bulunan Eskihisar Köyü bulunuyor. Kent surlarla çevrili ancak bugün kent surlarının yalnızca önemsiz uzantıları görülüyor. Yerleşim alanının kuzeydoğu köşesinde, büyük kesme taşlar ile kireç harçtan örülmüş güçlü bir kalenin yıkıntıları var. Yapının onarım gördüğü sütun gövdelerinden anlaşılıyor.
BAŞKA BİR BENZERİ DAHA YOK
Cami ve yakınında bulunan köy kahvesi Muğla Genç İşadamları Derneği tarafından restore ettirildi. Köy kahvesinin hemen doğu yanındaki köy odası ise Eskihisar Köy Tüzel Kişiliği tarafından onarıldı. Stratonikeia'nın sahip olduğu şekilde; taş döşeli ve kaldırımlı Osmanlı sokaklarında yürüyerek bir antik kentin gezildiği örnek, hiçbir ören yerinde bulunmuyor. Antik kent merkezine yakın bir noktada bulunan ev daha önce korumaya alınarak, 1995 yılına kadar kazı evi ve müze deposu olarak kullanıldı. Burası iki katlı binası, üzerinde kırma çatısı ve geniş bahçesi ile tam bir ağa evi görünümünde. Şaban Ağa Camii köy meydanının batısında, Selçuk Hamamı'nın kuzeyinde yer alıyor. Kitabesine göre 1876 (Hicri 1293) yılında yeniden inşa edildi. Caminin içi dört duvara yerleştirilen 16 pencere ile aydınlatılıyor. Caminin güneyinde, halk arasında "Selçuk Hamamı" olarak adlandırılan hamam yer alıyor.