Akademi ve Üniversite – ÇMB Serbest Bölge
Category: Akademi ve ÜniversiteAkademi ve onun uzantısı olan üniversite ile ilgili bilgiler, çalışmalar, fikirler…
(Olası) Celal Şengör Yayını ve Eleştiriler Hakkında	Son günlerde aşırı yoğun olduğum ve bir takım sıkıntılarla uğraştığım için Celal Şengör’ün Evrim Ağacı’nda canlı yayına katılmasıyla ilgili eleştirilere yanıt veremedim. Zaten ilk heyecan da geçmiş bu süreçte, iyi olmuş.
Site Yöneticisi	Akademi ve Üniversite, Genel Bilim Değerlendirmeleri, Siyaset ve Dünya	12 Comments
12 Minutes	Literatür Taraması Nasıl Yapılır?	Soru: Literatür taraması nasıl yapılır?
Cevap: Bunun “herkesin kendince geliştirdiği” bir yöntemi var bence. 🙂 Ama ben genellikle Wikipedia’dan başlıyorum, en derli toplu halde orada bulunduğu için. Temel bilgileri aldıktan sonra, hemen alttaki referanslarından makalelere geçiyorum. Genellikle bu makaleler, Wikipedia’nın kendisi kadar derli toplu olmuyor. Bu nedenle Google Scholar, SpringerLink ve WebofScience’a gidip (genelde Google Scholar yeterli oluyor ama), aramak istediğim konuya ait anahtar sözcükler + “review” sözcüklerini yazıyorum. Bu, genellikle review makalelerini veriyor ki bunlar, konunun en uzmanı olan kişiler tarafından, o konu hakkındaki birçok araştırmayı bir arada toplayıp “olayı anlatan” makalelerdir. Onlardan en azından 2-3 tane bulabilirsen (yıllara dağılmış halde olur zaten genelde) çok faydalı oluyor. Sonrasında, o makaleler içerisindeki referanslardan dikkatini çeken ve araştırma konunla daha ilgili olduğunu düşündülerine geçmek gerekiyor. Sonra da o makalelerin atıfta bulunduğu diğer makalelere sıçramak gerekiyor (bu süreçte Google Scholar güçlü bir araç).
Böylece dallanan bir süreç literatür taraması. Çok basit bir temelden başlayıp, literature review (state of the art olarak da biliniyor bazen mühendislikte) makalelerine geçip, referanslar üzerinden adım adım tarama sahasını genişletmek. Bu süreçte ben kritik makaleleri bilgisayarda tutmak yerine basmayı ve üzerlerine notlar almayı da tercih ediyorum, böylece makaleler içerisinde kaybolmamış oluyorum (ki literature review’ın en büyük sorunudur bence bu). 🙂
Devam Sorusu: Literatür taramasının belirli bir yöntemi yoksa nasıl bilimsel sayılıyor? Wikipedia ve Google scholar ile olacak kadar kolaysa neden herkes akademisyen değil? Bir de merak ettiğim, hangi noktadan sonra ‘taramamı bitirdim’ diyebiliyorsun?
Literatür taraması kendi başına “bilimsel” bir şey değil. Bilimsel bir şeyi öğrenme biçimi. Aynı şeyden mi bahsediyoruz bilmiyorum ama literatür taraması sonucunda bilim konmuyor ortaya. Var olan bilim birey tarafından öğreniliyor.
İkinci soru kolay: Herkes akademisyen değil, çünkü çok az kişi bilime ve gerçeklere kafa yoruyor. 🙂 Geri kalan çoğu “öylesine bilgi” olarak görüyor. Akademisyenlerse asıl tutkuları olarak bunu belirliyorlar. Bir de, bu işin temellerinin öğrenilmesi için eğitime gerek vardır. Literatür taramasıyla kimse bilim insanı olamaz. Çünkü literatürde çok spesifik konular yer alır. Örneğin hiçbir makale evrimin nasıl işlediğini anlatmaz, zaten o sahadaki herkes bilir onun nasıl olduğunu (ya da çok daha temel ders kitapları ve makalelere bakmak gerekir). Bu nedenle, literatürü inşa eden, “Akademi” denen bir kurum vardır (buna günümüzde Üniversite deniyor). Bu Akademi, öğrencileri belli bir bilim sahasında temel bilgilerle donatır. Onun üzerine ileride akademisyen olacak birey, bir şeyler inşa eder. Sadece kitapların resimlerine bakmakla olacak bir şey değil maalesef. Bundan ötürü de herkes akademisyen değil.
Hemen hemen hiçbir noktadan sonra taramamı bitirdim diyemezsin. Tabii alanın genişliğine bağlı, bazı konular dar kapsamlıdır, bazıları çok geniştir. Ama çoğu zaman “her şeyi öğrenmek” değildir amaç, ömür yetmez buna. Ancak o alanın belirli bir noktasında bugüne kadar yapılanlar öğrenilebilir. Sonrasında eksikler ve yapılmayanlar tespit edilir, bunların nasıl doldurulabileceğine kafa yorulur, bu çözümler daha önce yapılmış mı diye tekrar bir tarama yapılır, yoksa araştırma yapılır, makale yazılır ve boşluk doldurulur. Bilim de böyle işler. Senden sonra gelen, senin ve senden öncekilerin o alandaki yaptıklarını öğrenip, diğer dallardan gelen yeni bilgileri ve kendi zekasını kullanarak onu geliştirmeye çalışır. Böyle böyle bilim ilerler.
Site Yöneticisi	Akademi ve Üniversite, Soru-Cevap	Leave a comment
3 Minutes	Referans Mektubu Nasıl Alınmalı? Sözlü Mü, Yazılı Mı?	Soru: Referans mektubunu somut bir mektup şeklinde mi alıyorsun yoksa sadece ben referansın olurum sözünü mü alıyorsun?
Öncelikle söz alman gerekiyor. İlk adım o. Fakat bir başvuru sırasında yazılı olması gerekiyor. Ama söz aldıysan bir hocadan, yazılı almak da zor değil.
Okullar genellikle referansın kendi sistemleri üzerine hoca tarafından elektronik olarak girilmesini istiyorlar. Sen okul başvurusu sırasında söz aldığın hocayla konuşup, referansın konuştuğunuz gibi lazım olduğunu söylüyorsun. O da tekrar tamam diyecektir muhtemelen. İşte o zaman, hocadan mail ve telefon alıyorsun ve okul başvuru sistemine giriyorsun. Sistem otomatik mail atıyor hocaya, hoca da ya daha önceden hazırladığı bir mektubu giriyor, ya da sıfırdan yazıyor. Çok gerek kalmadıkça (kritik bir karar olmadıkça) telefonla aramıyorlar. Eposta üzerinden olunca, .edu uzantılı adresten olduğu için resmi oluyor. Kandırılma şansı çok daha düşük oluyor okulların.
Genelde böyle işliyor. Kimi hoca ise sana referans mektubunu yazılı olarak veya maille önceden atabilir, çok meşgulse ve uğraşmak istemezse. Ama bunun resmiyeti çok daha düşük. Okullar güvenmiyor sana gerçekten mektubu aldın mı, kendin mi hazırladın diye. Fakat kendi yüklediğin mektupları kabul eden sistemler olduğunu duymuştum hiç rast gelmediysem de… 🙂
İşte böyle kabaca… Umarım faydalı olmuştur. 🙂
Site Yöneticisi	Akademi ve Üniversite, Ana Menü, Soru-Cevap	Leave a comment
1 Minute	Felsefe ve Dinin Hayatımızdaki Yeri Ne Olmalı?	Soru: Bilim-din ilişkisine yaklaşımın tamamen hatalı değilancak “bence” eksik.Bilimsel kuramların, özellikle evrenin ve hayatın kökenine dair olanların felsefi “ima”ları vardır. Bu”imalar” bilim felsefesi ve din felsefesi ara kesitinde tartışılabilir ve tartışılıyor. İnançdan, felsefeden izole bir zihin düşünülemez
Düşünülebilir de tartışma için düşünülemediğini varsayalım. Elbette hayatta her şeyin dini ve felsefi tartışması yapılabilir. İstediğimiz gibi de yaparız. Ama tartışma sonucu vardığımız yargılar gerçek mi? Bunu nasıl bileceğiz? İşte bunu sadece bilim doğrulayabilir ya da yanlışlayabilir. En azından bugüne kadar hep böyle oldu, şimdi de durup dururken değişmeyecek. 🙂 Din ve felsefe düşünsel anlamda çok iyi bence, olmalı bir miktar mutlaka. Ama insan hayatını dikte etmemeli. Tabii eğer rasyonel, realist ve bilim temelli bir hayat sürmekse amaç. O yüzden destekleyici olmalılar ama asla bilimin önüne geçirilmemeliler. Bence…
1 Minute	Hipotezler Teori, Teoriler Kanun Olur Mu?	Soru: Hipotezler doğrudan kanun olablir mi yoksa önce teori mi olmaları gerekir? Ben teoriler içerisinde birden fazla şey barındırdığı için bütünüyle kanıtlanması gerekmez, o yüzden hiçbir zaman yapısı gereği kanun da olmaz diye biliyorum. Bu işin aslı nedir?
Hiçbir teori kanun olmadı, olmuyor ve olmayacak. Bunu bir bilelim. Teoriler kanunları kapsarlar, kanunlar teorileri değil. Kanunlar, kendi kendini tekrar eden olaylar ve olgulardır. Bunlara yönelik tekrar tekrar, bağımsız olarak yapılan gözlemler ve bu gözlemlerin doğrulanması sonucu ortaya çıkarılırlar. Kanunlar, evrene ait temel gerçeklerdir. Hepsi bu. “Cisimler düşer” ve “canlılar evrimleşir” gibi önermeler kanunları ifade eder. Ama nasıl düştüklerini, neden evrimleştiklerini açıklamaz kanunlar. Bunu sadece teoriler yapabilir. Teorileri de inşa ederken hipotez denen ara basamakları kullanırız. Belli bir şey şu nedenle ve şu şekilde şöyle oluyor olabilir mi? Bu bir hipotez sorusudur, test edilip doğrulandıkça (daha doğrusu yanlışlanamadıkça) iyi bir hipotez olduğu anlaşılır ve teorinize dahil etmek için iyi bir aday olur. Bu şekilde iyi hipotezleri birleştirerek bir veya birden fazla kanunun neden ve nasıl o şekilde işlediğini açıklayan bilgi bütününe teori deriz. Bundan da anlaşılacağı gibi, hiçbir teori kanun olamaz, çünkü kanunlar teoriler içerisindeki ufacık parçalardır. Teoriler onları hem içerirler, hem de neden ve nasıllarını açıklarlar. Örneğin canlıların evrimleşmesi bir doğa yasasıdır, bir kanundur. Çeşitlilik olduğu, seçilim olduğu, canlıların popülasyonları sınırlı büyüklükte olduğu, iç döllenme şansı olduğu ve üremenin rastgeleden ziyade tercihlere bağlı olduğu her canlı popülasyonu evrimleşmek ZORUNDADIR. Bunu hem biyoloji, hem de matematik dikte eder (bkz. Hardy-Weinberg Dengesi). Buna evrim yasası denir. Ancak nasıl evrimleşir, neden evrimleşir, ne yollarla evrimleşir bunu Evrim Teorisi açıklar. Evrim Teorisi asla Evrim yasası olmayacak. Çünkü zaten öyle bir şey var ve Evrim teorisi içinde bir parça. Teorinin açıklamaya çalıştığı ana unsur.
Site Yöneticisi	Akademi ve Üniversite, Soru-Cevap	3 Comments
2 Minutes	Bilim Din veya Tanrıyla İlgilenir Mi? Neden?	Soru: Bilim tanrının varlığıyla ilgilenmez sözüyle benim kalbimi fethettin be abi. Dini inancı olan bir bilimadamı olarak bunu aklı başında bir insandan duymak beni mutlu ediyor. Güzel adamsın.
Böyle düşünmenize sevindim. Ben dinle ilgilenebilirim, sen, o, bu, şu ilgilenebilir. Ama bilim ilgilenmez. Buna karşı çıkacak binlerce insan vardır, eminim. Ama yanılıyorlar. Din ve Tanrı, yapısı gereği dokunulmazlığa sahip sistemler. Bilimin elini kolunu bağlayan sistemler. Doğru ya da süper olduklarından mı? Hayır, bilimsel düşüncenin temas edemeyeceği şekilde tasarlandıkları için. Yani bu şey gibidir, zıplayarak bulutlara dokunabilir misiniz? Ya da koşarak gökkuşağının yere dokunduğu noktaya ulaşabilir misiniz? Hayır. İşte o nedenle bulutlara dokunmak için durmadan zıplayan tipler görmeyiz. Gökkuşağına doğru koşturan tipler görmeyiz. Bilim ve din arasındaki ilişki de kabaca böyledir. Bilim ne bulguya ulaşırsa ulaşsın, din kendine dokunulmayacağı şekilde adapte olabilir, form değiştirebilir. Bu sebeple bilim, dinle uğraşmaz. Gerçeklerle, var olanlarla uğraşır. Onlardan çıkan sonuçları değerlendirmek insanların bileceği iştir. Bilim dini inançların geçerliliği ile ilgili doğrudan bir şey söylemez. Ancak dini önermelerin “gerçekmiş gibi” sunduğu şeylerle ilgili, istemeden de olsa söz sahibidir. Yani daha önce anlattığım bir konu mesela, “ezan çiçekleri” denen akşam çuhaçiçeklerinin ezan nedeniyle açtığını söylüyorsa biri, adama gülerler elbet (zira o çiçeklerin ışığıyla oynayarak istediğiniz zaman açmasını sağlayabilir, manipüle edebilirsiniz, çünkü ezanla değil, Güneş’e bağlı olarak açıp kapanırlar). Ya da çocuğun tekinin üzerine dermatografi nedeniyle ailesi tarafından yazılmış Arapça harflerin aslında çocuk istismarı olduğunu bilim söyleyebilir. Bunlar, dini inançların gerçeklerle harmanlanmasının sonucudur ve bilim bunlarla ilgili elbette söz hakkına sahiptir. Ama hani “Sen Tanrı’ya inanıyorsun, bu bilimsel olarak saçmadır.” gibi bir laf, bilimin değil, anca kör bir şekilde insanların inancına saldırmak isteyen birinin ağzından çıkabilir. Bilimsel olarak saçma değildir, tam tersine, psikoloji ve sinirbilim insanların neden inanma ihtiyacı duyduğunu açıklayabilir, sosyoloji dinin evrimini inceleyebilir. Bireylere inançlar saçma gelebilir, inançların söylediği gerçeklerle harmanlanmış şeyler bilimsel olarak geçersiz olabilir, ancak inançlar bilimsel olarak saçma olamaz. 🙂 Bilim bununla ilgilenmez.
2 Minutes	Madem Bilim 0 Gerçeğe Ulaşamıyor, Ona Neden Güveniyoruz?	Soru: Şu bilimin mutlak gerçekleri bulamaması konusu ne olacak ? Mesela bir şey keşfediliyor fakat daha sonra onun yanlış olduğu anlaşılıyor fakat ondan sonra onun yerine konanın da yanlış olduğu anlaşılıyor vs. Madem yanlış neden yıllarca bir yanlışa inanıyoruz ?
Çünkü kanıt temelli bir düşünce sistemi bilim. Bir hastaneye gittiğinde, semptomlarına göre mi tedavi edilmek istersin, rastgele, doktorun o anda keyfinin çektiğine göre mi? O tedavi belki doğru tedavi olmayabilir, ancak semptomlara yönelik en akılcı açıklamadır.
Bilim de böyledir. Unutmamak gerekiyor ki bilim, hatalarını yine kendisi bulan bir sistem. Yani bilime hatalarını bilim haricinde bir sistem göstermiyor. Dolayısıyla elimizde olan en iyi şey bilim şu anda. İster rastgele fikirlere kapılabilirsin, ister var olan verileri en iyi açıklayan sisteme. Sana kalmış. Ancak akılcı olan, bilimin gösterdiğini seçmektir.
Yani diğer tüm opsiyonlar çok daha berbat ve korkutucu olduğu için bilimin izinden gidiyoruz. Kusursuz değil ve öyle olduğunu kimse iddia etmiyor; ancak diğer olasılıklar çok fena, o yüzden pırıl pırıl parlıyor bilim onlar arasında. 🙂
Devam Sorusu: Bilim asla mutlak doğruyu veremez. O zaman neden bilime bu kadar değer verilmeli? Sonsuz bir mutlak doğru arayışı için mi?
Evet veremez. Ama diğer bilgi türleri bunun milyarda birini bile veremiyor. Dolayısıyla bilim, şu anda gerçeği arama yolunda sahip olduğumuz yegane araç. Bu nedenle bu kadar önem vermek zorundayız. Hatta bu kadar bile değil, şu anda insanlığın bilime değer verdiği bile söylenemez. 🙂 Daha yeni başlıyoruz bilimle ilgilenmeye…
Bir de, bilim %100 gerçeği veremez derken, sanki %3 gerçeği verebilirmiş gibi bir algı da yaratmamak lazım, o da hatalı olur. Bilim %100’ü veremiyor belki ama %99’u verebiliyor. Onu kıymetli kılan da bu. Eğer “gerçeği” bilmek istiyorsak tabii… İstemiyorsak, neyle ilgilendiğin çok da önemli değil zaten… 🙂
1 Minute	Muhafazakarlar Evrim Ağacı’na Nasıl Yaklaşıyor?	Soru: Bir anadolu şehrinde yaşıyorum, abdden mezunum ve önümüzdeki yıl master için de kabul aldım. Ufak bir evrimsel biyoloji etkinliği düzenledi bir öğnci klübü burda ama başımıza bela aldık. Konuşmacı oldum ve kapımdaki polislere ara sıra çay götürüyorum. Böyle şeyler yaşadınız mı? Tehditler vs.?
Hayır, hiç sorun yaşamadım. Neyi nasıl söylediğini bilmek gerekiyor bu konuda. Amaç kimseyi rencide etmek, rahatsız etmek değil. Dini inançlarına saldırmak değil. Hatta ben bir şey iddia etmiyorum bile, bilimsel gerçekleri aktarıyorum. Dolayısıyla anlatana kızmak bile anlamsız. Yine de, sadece konuya değil, kitleye hitap etmeye çok hakim olmadan bu işe kalkışmak akıl karı değil bence. Başımdan geçen bir şeyi anlatayım:
Ankara’nın Mamak bölgesinde Çağrıbey Anadolu Lisesi’ne gittik sunum yapmaya. Olabilecek en tutucu okullardan/yerlerden birisi; ancak biyoloji hocaları müthiş aydın bir insandı. Neyse, anlatıyoruz evrim mekanizmaları falan filan, 3-4 tane omuzlarında ceket asılı genç geldi, en öne oturdu. Daha adamlar içeri girdiğinde salonda bir fısıldaşmalar falan oldu, “Ooo geldiler.” falan gibilerinden. 2 dakika sonra ekip arkadaşlarımdan birisi geldi ve “Bu çocuklar biraz sakatmış, dikkatli ol.” dediler. Dedim ne yapayım, bir şey yaparlarsa yapacak bir şey yok, normal şekilde devam edeceğiz.
30 dakika falan geçti aradan, en dikkatli onlar dinliyorlardı. Çıt bile çıkarmadan anlattıklarımı dinlediler. Sonra içeri birden ceketli elemanlar girdi. Önce dedim sıçtık, sonra meğerse öğretmenmiş adamlar. Müdür yardımcıları falan. Biyoloji hocasına bir şeyler dediler, bir 5 dakika sonra hoca yanıma yanaştı ve “Bir ara verebilir miyiz?” dedi. Çok mahcup gözüküyordu. Tabii dedim, ara verdik, müdürün odasına götürdüler bizi. Ama yolda bir özür diliyorlar, görmeniz lazım. “Hocam çok özür dileriz, elimizde değil, çok mahcup olduk” falan. Müdür de 45 dakika falan özür diledi, ODTÜ’ye öğrencileri getirme sözü verdi falan.
Ne olmuştu? Okulun din öğretmeni Başbakanlığı aramış. Bunlar müfredat dışı eğitim veriyorlar diye. Halbuki okulun bilim haftası kapsamında oradaydık. Başbakanlık da direkt emir göndermiş, “Etkinliği durdurun.” diye.
Biz çıkarken ne oldu peki? Öğrenciler şikayetçi olmuşlar, biz geri gelene kadar derslere gitmeyeceklerini söylemişler hocalarına. Tabii zorla girmişler derslerine ama haftalarca bizi tekrar ağırlamalarını istemişler hocalarından. Hatta o ülkücüler bile “Lan ben bile rahatsız olmadım anlattıklarından, bu din hocasına ne oluyor?” falan demişler. Ki din hocası dinlemedi bile, kapıdan şöyle bir bakmış, evrim konusu olduğunu görünce direkt aramış.
İşte insanların bilime böyle aç olduğunu görüp de, bir şeyler yapmamak mümkün değil. Bilimi bilim ve halk için, tüm ideolojilerden arınmış şekilde anlattığın müddetçe, kayaya bile öğretebilirsin. Hoş, kayaya bile öğretebilirsin işte ama bazıları ayak diriyor. Onlar unutulacaklar, bilim insanları hatırlanacak. Aradaki fark bu. 🙂
2 Minutes	Bilimsel Makalelere Nereden Ulaşılabilir?	Soru: Sürekli bahsettiğiniz bilimsel makalelere nerden ulaşabiliriz? Muhteşem sayfanız haricinde başka Türkçe kaynak var mı ?
Makale arama motorları var, aslında sitede vermiştim ama şu anda kapalı site.
Bunlar birkaçı. Ama genelde makaleler paralı oluyor; bu sebeple üniversite ağı üzerinden bağlanmak gerekiyor. Bazı dergi siteleri ise ücretsiz olarak verebiliyor (şuradaki bağlantılardan ücretsiz olanlara ulaşılabilir: http://goo.gl/3dSwIJ).
Pek fazla Türkçe kaynak olmadığı için Evrim Ağacı’nı kurmak istedim zaten. Var elbette ama hani spesifik olarak tavsiye edebileceğim çok az var. Hele bilimle dini karıştırmadan, sadece bilimden bahseden hiç yok neredeyse… Bilim.org falan gibi siteler var sanırım ama içeriklerini tüm detayıyla bilmiyorum.
Devam Sorusu: ÇMB bu makaleler nasıl açılıyor? Çoğusunun sadece abstract kısmı görünüyor içeriği görünmüyor. Bazen makaleye ulaşabilen var mı diye paylaşımlar görüyorum. Ne demek istiyorlar ve tekrar soruyorum makaleler nasıl açılıyor. Ücretliler mi?
Evet, açık kaynak olan bazı dergiler haricinde hepsi ücretlidir. Ancak üniversiteler bu dergilere para öder ve öğrencileri de o üniversitelerin internet ağından başlandığı sürece bu makalelere erişebilir. Bu nedenle evden açmaya çalıştığında para ödemezsen sadece Abstract gözükür. 🙂 Eğer üniversite ağı VPN bağlantısına izin veriyorsa evden de açmak mümkün oluyor okulun ağına bağlanarak. Aksi takdirde maalesef mümkün değil.
1 Minute	En Temel Bilim Hangisidir?	Soru: Bütün Fen Bilimleri dallarının babası hangisidir? Ne olmazsa hiçbiri olmaz?
Fizik. Her şey evrenle başladı ve Evren’i tanımamızı sağlayan bilim fizik. Fizik olmasaydı da biyoloji ve bir miktar kimya yapabilirdik belki; ancak bu onların “temel” olmasından değil, fiziğin çok temel olması ve bunların artık onun üzerine çok kapsamlı bir şekilde inşa edilmiş yapılar olmasından. Hani çimentonun nasıl üretildiğini bilmeden de bir duvar üretiminde kullanabiliriz çimentoyu; ancak işi kapsamlı hale getirmek ve geliştirmek istiyorsak, çimento üretiminin de nasıl yapıldığını öğrenmek zorundayız. Bunun gibi…
Recent Comments	Cemal Çakıcı on (Olası) Celal Şengör Yayını ve…Site Yöneticisi on (Olası) Celal Şengör Yayını ve…Iarwain Ben-adar on (Olası) Celal Şengör Yayını ve…Site Yöneticisi on (Olası) Celal Şengör Yayını ve…murat on (Olası) Celal Şengör Yayını ve…	Archives	June 2017