Mazeretim Var, Sosyalim Ben! | Gençdoku
Ana Sayfa Yazarlar Hilâl Furkan Mazeretim Var, Sosyalim Ben! Mazeretim Var, Sosyalim Ben!
Tarih: Temmuz 01, 2012Yorum Yok Yazdır E-posta
Bir dünya düşününün ki var olan tüm arabalar sizin. En güzel manzaralara sahip lüks evleriniz, yalılarınız, şatolarınız, çiftlikleriniz var. Bahçenizde yüzme havuzunuz hatta şahsi gölünüz hatta ve hatta şahsi deniziniz -haydi biraz daha abartalım- şahsi okyanusunuz var! Trafik derdiniz yok, sırada beklemek yok, çevre kirliliği yok, gürültü yok vs. Tüm bunlara sahipsiniz fakat küçük bir sorununuz var ki o da dünyada tek başınızasınız! Aileniz, çocuğunuz, anneniz, babanız, akrabalarınız, arkadaşlarınız, yolda görüp tanımadığınız, tanıdığınız halde görmezden geldiğiniz, yanlarından geçip gittiğiniz insanlar… Hiçbiri yok. Her şeyiniz var ama yapayalnızsınız! Böyle bir hayata ne dersiniz? Kulağa hoş gelmiyor değil mi? Peki neden? Neden insan her şeye sahip olsa bile yalnız kalmayı istemez?
Asr-ı Saadet’e bir göz atmak konuyu daha iyi anlamamıza yardım edecektir şüphesiz. Tebük Savaşı öncesine daha yakından bakalım. Tebük Savaşı’na gideceklerin çokluğu Ka’b İbni Mâlik (r.a)’in yokluğunu belli etmeyecek düzeydedir. Nitekim Ka’b savaşa gitmez; savaşa gitmeyen münafıklar, acizler ve kadınlarla aynı safta kalır. Savaş bitince Resûlullah aleyhisselam’ın Medine’ye döndüğünü haber alan Ka’b, başta yalan söyleyerek ayıplanmaktan kurtulmayı düşünse de Allah’ın işin doğrusunu zaten Resulü’ne bildireceğini düşünür ve savaşa gitmemek için hiçbir özrü olmadığını Resûlullah’a itiraf eder. Peygamber aleyhisselam Ka’b’a “Allah senin hakkında hüküm verene kadar bekle.” der. Ka’b’ın durumunda olan iki kişi daha vardır. Resûlullah aleyhisselam, savaşa katılmayan bu üç sahabi ile insanların konuşmasını yasaklar. İnsanlar onlardan el etek çekerler, öyle ki kendi yurtlarında âdeta yabancı olurlar. Resûlullah aleyhisselam, Ka’b kendisine bakarken yüzünü ondan çevirir, selamını aldığı dahi şüphelidir. Akrabalarının, komşularının dâhil hiçbir insanın kendisiyle muhatap olmadığı Ka’b, daha sonra Resûlullah aleyhisselamın emri üzerine hanımından da ayrı oturmaya başlar ve bu şekilde toplam elli gün geçirir. Ellinci gün tevbesinin kabul edildiğiyle müjdelenen Ka’b, doğruca mescide Resûlullah’ın yanına gider. Sahabilerin tebriklerine ve Resûlullah aleyhisselamın iltifatına mazhar olur. Ka’b İbni Mâlik (r.a) ve diğer iki sahabinin tevbesi kabul olmuştur. (Müslim, Müsafirîn 74) Kur’an’ın ifadesiyle bütün genişliğine rağmen yeryüzü onlara dar gelmişti; Allah’tan başka sığınacak kimse olmadığını anlayan, savaştan geri kalmış üç kişinin tevbesini Allah kabul etmiştir. (tevbe,118)
“Birbirinizle ilgiyi kesmeyiniz, birbirinize sırt çevirmeyiniz…” (Buharî, Edep, 57) diyen bir peygamber neden böyle bir yönteme başvurmuş olabilir? Tecrit edilmek! Cihada sebepsiz katılmamak gibi büyük bir suça karşılık Resûlullah aleyhisselamın izlediği yol. Peki neden? Engin bir denizi andıran bu hadisten konumuzla alakalı küçük bir hisse çıkarırsak şüphesiz o da şu olmalıdır: İnsan sosyaldir ve buna göre yaratılmıştır. Bunun aksi ise elinden şekeri alınmış çocuk misali şaşkın, mutsuz ve biçare kılar insanı.
Toplum düzenini ilgilendiren olay ve fiilleri inceleyen hukukun ceza sistemi temelde hapis cezalarına dayanmaktadır. İdam cezalarının uygulanmadığı ve laikliğin hüküm sürdüğü topraklarda bir insanın canına kast etme, hırsızlık yapma, uyuşturucu maddeler kullanma/ticaretini yapma ve daha birçok olumsuz fiilin sonucu tekdir: Hapis. Bunun biraz daha ilerisi ise hücre cezasıdır. Yani suçlunun her türlü insanî etkileşimden uzak tutulması, onunla sadece fiziksel ihtiyaçlarının karşılanması esnasında mecburen muhatap olunması. İşte bu örnekte de görüldüğü gibi insanoğlunun en zayıf noktalarından birinin iletişim mecburiyeti olduğu görülecektir. Yalnızlık, insanoğlunun yumuşak karnıdır.
Aristoteles’in “İnsan düşünen bir hayvandır.” tezini bir dağın tepesine terk ederek zihinlerimizi temizledikten sonra, herhangi birine “İnsan nedir?” diye soracak olursak alacağımız yanıt muhtemelen şu olacaktır: “İnsan, sosyal bir varlıktır.” Peki, bu kadar çok duyduğumuz bu basit tanım aslında ne demektir? Sosyal olmak nedir? Faydaları, sorumlulukları var mıdır?
Sosyallik toplumla ilgilidir. Toplum ise aynı toprak parçası üzerinde bir arada yaşayan ve temel çıkarlarını sağlamak için iş birliği yapan insanların tümüne verilen isimdir. (Türkçe Sözlük, TDK, 2011) Bir toplum içerisindeki insanların ihtiyaçlarını karşılamak, hizmet almak, kendi ihtiyaçlarını gidermek, öğrenmek, öğretmek, aile kurup soyunu devam ettirmek gibi çeşitli görevler üstlenen insanın, kendisi dışındaki insanlarla olan etkileşimi sosyallik kavramı içinde değerlendirilir. İnsan bir bakıma ileride üstleneceği rol için kendisini yetiştirme gayretiyle büyür. Çocukluğundan itibaren içinde bulunduğu toplumla bir şekilde etkileşerek merkezinde kendisinin olduğu; içine anne, baba, kardeş gibi en yakınlarını dâhil ettiği bir daire çizer ve yeni tanıdığı insanları bu daireye eklemek suretiyle dairesini genişleterek bu düzeni devam ettirir. Böyle de olmalıdır. Çünkü hayatın kanunları bu zemin üzerine kurulmuştur. İnsanlarla konuşmakta zorluk çeken, toplum karşısında konuşmaya başladığına titreyen/terleyen, insanlarla göz göze gelmekten kaçınan, karşı cinsle iletişim kuramadığı için evlenemeyen insanları psikiyatrik açıdan incelememiz de bu yüzdendir. Sağlıklı iletişim kurmamız bizim normal davranışımızdır. Aksi ise psikiyatride en çok karşılaşılan ve sosyal fobi olarak adlandırılan vakalardan biridir.
Allah, fıtratla birebir örtüşen bir sosyal nizam ve farz dairesi yaratmış, merkezine de insanı koymuştur. Nitekim yapmakla yükümlü olduğumuz farzlar da fıtratı destekler sosyal nizam da. Nitekim farzlar insanın sosyal olması için de basamak oluşturur âdeta. Mesela dini direği olan namaz, cemaatle eda edildiğinde yirmi yedi kat daha faziletlidir. Ayrıca cuma namazı, bayram namazı da cemaatle namaz kılma bilincini diri tutar. Ramazan ayında birlikteliği mayalayan teravihler de ona keza. Hac farizası ise belli bir zamanda eda edilmesi sebebiyle mahşeri andıran bir kalabalık ile eda edilir. Zekât, malın belli bir kısmını ihtiyaç sahiplerine vermek suretiyle hem malı temizlemek hem de yakınımızdaki muhtaç insanlardan haberdar olup onlara yardım etmeyi gerektirerek yine bizi sosyalliğe iter.
Sosyal nizama bakacak olursak insanın kendi başına tüm ihtiyaçlarını karşılamakta güçlük çektiği ve toplumdaki herkesin yapabileceği bir iş kolunu seçtiği görülür. Bakkal, çiftçi, öğretmen, fırıncı, tüccar… Herkes yapabildiği işi yapar ve herkes aslında birbirinin ihtiyacını karşılar. İnsan engelli, hasta veya kendisinden daha fakir insanlarla kendini kıyas ederek Allah’a hamdetme olanağını da ancak diğer insanlar sayesinde hatırlar ki bu, insana her şeye güç yetiremeyeceğini yani acziyetini hatırlatır. Bir bakıma hayatımızı devam ettirmemizi sağlayan taklit yeteneğimiz de insanlara muhtaçtır. Mesela yürümeyi, konuşmayı, araba kullanmayı nasıl öğrendiğimizi bir hatırlayalım. Tüm bunlar çevremizi taklit etmemiz sonucu kazandığımız hayatî becerilerdir. Ayrıca insan, karşı cinsle birlikte yaşama ihtiyacını giderecek en helal yol olan aile kurumuna dâhil olma, soyunu devam ettirme, sevme/sevilme ihtiyacını da küçük bir sosyal ortam olan aile ortamı içinde karşılar.
Yine bazı duygular da ancak başka insanların varlığı ile gün yüzüne çıkar. Mesela gıybet, haset, kendini beğenme, rekabet, hırs, sorumluluk… Dağ başına çekilme -teşbihte hata olmasın- er meydanından kaçarak imtihanı kolayından kazanma gibi yolların da tıkalı olması da bu sebepledir. Çünkü tüm bunlar imtihanın cilvesidir.
Mü’min, mü’min olduğunu da insanlar vesilesiyle kanıtlar. Peygamber aleyhisselam şöyle buyurmaktadır: “Size gerçek mü’minin kim olduğunu söyleyeyim mi? O, diğer kimselerin malları ve canları hususunda kendisinden emin bulunduğu insandır. Doğru Müslüman başka insanların, onun dilinden ve elinden gelebilecek zararlardan sâlim olduğu kimsedir.”(Müsned, 6/21) Münafık olup olmamanın kıstası da insanlarla olan ilişkimizle bağlantılıdır: “Münafığın alameti üçtür: Konuştuğu zaman yalan söyler, vaat edince sözünde durmaz ve emanete hıyanet eder. (Buharî, İman 25) Bu hadisler “İman ettim.” diyene âdeta er meydanı sunmaktadır ve mü’mini, ancak diğer insanların varlığıyla ortaya çıkabilecek imtihan koşullarına davet etmektedir: “İki birden hayırlıdır, üç ikiden, dört ise üçten hayırlıdır. Daima cemaat üzere olunuz. Çünkü Allah Ümmet’imi ancak hidayet üzere toplar.” (Ahmed bin Hanbel, Camiu’s – Sağir) Yine hadiste geçen, helak edici yedi günahın içinde yer alan maddeler de toplumsal ilişkileri ilgilendirir: “Şu helak edici yedi günahtan kaçınınız: Allah’a şirk koşmak, büyü yapmak, Allah’ın haram kıldığı bir nefsi haksız yere öldürmek, faizcilik, yetim malı yemek, savaştan kaçmak ve namuslu bir kadına iftira atmak. (İmam Buharî, Vasâyâ 23)
Peki, sosyal olmamız bize hangi sorumlulukları yükler, ayetler ve hadislere kulak verelim:
Bu konuda akla gelen ilk emir tesettür : Haram bakışlara set çekmek, , yabancı erkeklerin nazarlarını celbetmemek, zinaya giden basamakları bir örtüyle yerle bir etmek için tesettür… Yine bu bağlamda ele alınabilecek olan karşı cinsle mesafeli olmak da -tokalaşmamak, ten kokusunu saklı tutmak vb.- dikkat edilmesi gereken hususlardır. Elbette bu konu sadece hanımları ilgilendirmemektedir. Nitekim Allah bu konuda hem erkeklere hem de kadınlara hitap etmektedir: “Mümin erkeklere söyle: Gözlerini bakılması yasak olandan çevirsinler, mahrem yerlerini, korusunlar… Mümin kadınlara da söyle: Gözlerini bakılması yasak olandan çevirsinler, iffetlerini korusunlar. Süslerini, kendiliğinden görünen kısmı müstesna, açmasınlar. Baş örtülerini yakalarının üzerine salsınlar…” (Nûr, 30-31)
İşte, sosyal olmanın bize yüklediği belki de en büyük sorumluluk: Emr-i bil maruf nehyi anil münker. “Sizden öyle bir cemaat bulunmalıdır ki hayra çağırsınlar, iyiliği emretsinler, kötülükten vazgeçirmeye çalışsınlar. İşte onlar muradına erenlerin ta kendileridir.”(Âl-i İmrân, 104) Bu görevin ihmali söz konusu olursa bu konuda Efendimiz aleyhisselam şöyle buyuruyor: “İçerisinde iyilerin daha mümtaz, daha güçlü bulunduğu bir kavimde kötülükler işlendiği halde, iyiler müdahale edip ıslahta bulunmazlarsa Allah, herkese ulaşacak umumî bir ceza gönderir.” [Müslim, İman 80,(50)] Mü’min, sadece iyiyi bulmakla kalmaz, aynı zamanda birlikte yaşadığı insanlara iyiliği emreder, onları kötüden men eder. Çünkü “İnsan hiç şüphesiz hüsran içindedir. Ancak inanıp yararlı iş işleyenler, birbirlerine gerçeği tavsiye edenler ve sabırlı olmayı tavsiye edenler bunun dışındadır.” (Asr, 2-3) Yoksa tehdit açıktır: “Ey mü’minler, yalvar yakar olmanıza rağmen dualarınız kabul olmayacak durumlara düşmezden önce iyiliği emir ve kötülükten de men ediniz.” (İbrahim Canan, Kütüb-i Sitte Tercüme ve Şerhi, Akçağ Yayınları: 2/376-377.)
Allah’ın varlığımıza vesile kıldığı insanlara karşı borcumuz: Sılayı rahim. “Her kim ki, rızkında bollaşma yapılmasını ve ecelinde kendisi lehine geri bırakma yapılmasını arzu ederse o kimse hısımlarıyla ilgilenip hısımlık bağını ekleyip dursun!”” (Buharî, Edeb 11)
Bizi birbirimize bağlayan en güçlü ip olan sevgiyi diri tutmak, birbirimizi sevmek ve bu konuda bir hadis: “İman etmedikçe cennete giremezsiniz, birbirinizi sevmedikçe de (gerçek anlamda) iman etmiş olamazsınız…” (Müslim, Îmân, 93)
Ümmet’in en güzel yükü olan yetimlerin gözetilmesi: Peygamberimiz aleyhisselam işaret parmağı ve orta parmağıyla işaret ederek: “Gerek kendisine ve gerekse başkasına ait herhangi bir yetimi görüp gözetmeyi üzerine alan kimse ile ben, cennette işte böyle yan yanayız.” buyurmuştur. (Buharî, Talâk, 25)
Toplumsal sorumluluk ve bilinç: “Kim kötü ve çirkin bir iş görürse onu eliyle düzeltsin; eğer buna gücü yetmiyorsa diliyle düzeltsin; buna da gücü yetmezse, kalben buğz etsin. Bu da imanın en zayıf derecesidir.” (Müslim, Îmân, 78)
Yardım etmek ve hayatı kolaylaştırmak: “(Mümin) kardeşine tebessüm etmen sadakadır. İyiliği emredip kötülükten sakındırman sadakadır. Yolunu kaybeden kimseye yol göstermen sadakadır. Yoldan taş, diken, kemik gibi şeyleri kaldırıp atman da senin için sadakadır.” (Tirmizî, Birr, 36)
Temeli inziva olan ruhbanlık da İslam’ın özüyle bağdaşmamaktadır. Nitekim Allah Teâlâ’nın rızasını bu şekilde kazanmayı amaçlayan insanlar, daha sonra kendileri de buna uymamışlardır. (Hadid,27) Çünkü insan sosyaldir, sosyal olarak yaratılmıştır. Evlenmeme, insanlarla iletişim halinde olmama fıtratla taban tabana zıt olduğundan bu insanlar, Allah’ın rızası için giriştikleri bu gayrete nefislerini ikna edememiş ve fıtratlarına yenik düşmüşlerdir. Gerçekte yalnızlık Allah’a mahsus olup aksi iddialar boş ve asılsızdır. Yüce Allah’ın bizden istediği ise sosyallik sonucu ortaya çıkan yükümlülüklerin altından kalkmak, yalnız kalmamak, tabiri caizse birlikteliğe and içmiş olan mü’minlerin omuzları arasında şeytanı ezmeleri suretiyle küfür ehli karşısında Ümmet’in yekvücut duruşuna halel getirmeyecek çizgide kalmaktır. En doğrusunu bilen Allah’tır.
Hilâl FURKAN / Gençdoku Temmuz 2012