4- ALEVÎLER, BEKTAŞÎLER VE NUSAYRÎLER
Bilindiği gibi yaklaşık son on, on beş yıldan beri Türkiye'de ve dış dünyadaki hızlı gelişmelere paralel olarak bir takım siyasi, ekonomik ve sosyal değişimler meydana gelmektedir. Bunlarla bağlantılı olarak bazı etnik ve dini ideolojik meseleler gündemi işgal etmektedir. Özellikle Alevîlik ve Bektaşîlik konusu Türkiye'de 1990'lardan bu yana siyasi, ilmi çevrelerde ve özellikle medyada sık sık tartışılmakta, çok değişik yaklaşımlarla ele alınmakta, birbirinden farklı yorumlar ortaya konulmaktadır. Türkiye için çok önemli bir mesele teşkil eden bu konunun, şu güne kadar Türkiye'de siyasi ve ideolojik bozulmalardan arındırılmış biçimde, ilmi bir zeminde tartışıldığını söyleyebilmek kolay değildir. Hatta halen sürmekte olan bu tartışmalar söz konusu siyasi ve ideolojik saptırmaların etkisiyle, ilmilikten uzak bir zemine doğru kaydırılmış bulunmaktadır. Bu ise Türkiye'nin muhtaç olduğu birlik ve hoşgörü içinde yaşama atmosferine zarar vermektedir.
Vakfımız Türkiye'de mevcut kültür zenginliğinin bir göstergesi olan Alevîlik, Bektaşîlik ve Nusayrîlik konusuna objektif ve ilmi bir atmosfer içerisinde tartışmanın yararlı olacağını düşünmüş ve daha önceki yıllarda gerçekleştirdiği benzeri milletlerarası toplantılar gibi bu önemli konuyu 1997 yılı içerisinde, konunun milletlerarası uzmanları bir araya getirecek bir sempozyum düzenlemeyi uygun görmüştü.
Konu ile ilgili bir araştırma Prof. Dr. Ahmet Yaşar Ocak başkanlığında başlatılmış ve "Tarihi ve Aktüel Boyutlarıyla Türkiye'de Aleviler, Bektaşiler ve Nusayriler (Tarih-İnanç-Ayin ve Erkân-Sosyal Yapı Kurumlar) The İnternational Symposium on "Alevis Bektashis and Nusayris in Turkey" konulu bu milletlerarası sempozyum, Eresin Topkapı Hotel-İstanbul'da 21-23 Kasım 1997 tarihleri arasında yapılmıştır.
İSAV Mütevelli Heyeti Başkanı Prof. Dr. Ali Özek ile Koordinatör Prof. Dr. Ahmet Yaşar Ocak'ın takdim konuşmalarından sonra tebliğlerin sunulmasına geçilmiş ve şu tebliğler sunularak müzakere edilmiştir:
1. "Bektaşilik: Bektaşi-Kızılbaş (Alevi) Tarihi Müşterekleri ve Sonuçları" başlığını taşıyan bu tebliğ Strasbourg Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. İrene Melikoff tarafından sunulmuş ve Prof. Dr. Ahmet Yaşar Ocak ile Nejat Birdoğan tarafından müzakere edilmiştir.
2. Tebliğde "Alevilik, Nusayrilik ve Devlet-i Aliyye" üzerinde durulmuş. Prof. Dr. ilber Ortaylı tarafından sunulan bu tebliğ Dr. Kais Firro ve Prof. Dr. Mehmet İpşirli tarafından müzakere edilmiştir.
3. Tebliğde, tebliğci Dr. Hakan Yavuz "Geleneksellikten Modernizme Geçiş Süresinde Alevîlik" konusunu ele aldı ve tebliğ Prof. Dr. Ahmet Yaşar Ocak ile Rıza Zelyut tarafından müzakere edilmiştir.
4. "Tanzimat Dönemi'nde Bektaşilik ve Nakşilik" konulu tebliğ, Haifa Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Butrus Ebû Manneh tarafından sunulmuş ve Prof. Dr. Hamit Algar ile Prof. Dr. İlber Ortaylı tarafından da müzakere edilmiştir.
5. Calıfornıa Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Hamit Algar tarafından hazırlanıp sunulan "İranlı Şîi Dervişlerin Gözüyle Bektaşîlik" konulu tebliğden sonra Prof. Dr. Süleyman Uludağ tebliği müzakere etmiştir.
6. Tebliğ Marmara Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mustafa Öz tarafından sunulmuş. Tabliğin konusu "Nusayrilik, Tarihi Gelişimi ve İnançları" idi. Bu tebliğ Prof. Dr. Hasan Onat ile Dr. İlyas Üzüm müzakere etmiştir.
7.Tebliğde "Nusayriliğin Milliyetçilik ve Milli Devlete Apatasyonu" konusunu Haifa Ünivesitesi Öğretim Üyesi Dr. Kais Fırro ele almış ve tebliğ Prof. Dr. İlber Ortaylı ve Prof. Dr. Butrus Ebu Manneh tarafından müzakere edilmiştir.
8. Tebliğde İstanbul Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Niyazi Öktem tarafından "Anadolu Aleviliği'nin Senkretik Yapısı" ele alınmış. Bu tebliğ Prof. Dr. M. Said Hatipoğlu ve Prof. Dr. Ömer Faruk Harman tarafından müzakere edilmiştir.
9. "Türkiye'de Alevi Kadını: İddialar ve Gerçekler" konulu tebliğ. Karin Vorhoff tarafından sunulmuş ve David Shankland ve Nejat Birdoğan tarafından müzakere edilmiştir.
10.Tebliğde Dr. İsmail Engin, "Alevilerin Kendilerine Bakışı ve Alevi İmajına Yönelik Bakışlar" konusunu ele almıştır. Tebliğ, Rıza Zelyut ve Prof. Dr. Mustafa Öz tarafından müzakere edilmiştir.
11. Wales Üniversitesi Öğretim Üyesi David Shankland tarafından "Alevilikte Dede ve Talip Arasındaki Değişen İlişkiler Hakkında Bir İnceleme" ele alınmış ve bu tebliğ Karin Vorhoff ile Dr. İsmail Engin tarafından müzakere edilmiştir.
12. Tebliğde "Alevî-Bektaşî Örgütlenmeleri" konusu Dr.İlyas Üzüm tarafından ele alınmış ve Mehmet Yaman ile Prof. Dr. Mustafa Öz tarafından müzakere edilmiştir.
13. "Alevilerin Tarihsel Sosyal Tabanı ve Bu tabanda Gelişen Sosyal Hareketler" konulu tebliğ Hacettepe Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ahmet Yaşar Ocak tarafından sunulmuş ve Prof. Dr. İrene Melikoff ile Prof. Dr. Niyazi Öktem tarafından müzakere edilmiştir.
Değerlendirme toplantısında Prof. Dr. İrene Melikoff, Prof. Dr. İzzettin Doğan, Butrus Abu Manneh, Prof. Dr. Mustafa ÖZ, Dr. Kais Fırro tarafından üç gün boyunca devam eden toplantının bir değerlendirilmesi yapılmıştır.
Yerli-yabancı ilim adamı, araştırmacı, yazar, dinleyici ve basın mensubunun katıldığı toplantı sonunda bu tarz toplantıların devamı talebinde bulunulmuştur.