Sayın Hayreddin Karaman’a “Başörtülü sigara” bahsinde destek
Sayın Hayreddin Karaman’a
“Başörtülü sigara” bahsinde destek
Karaman’ın Yeni Şafak’ta art arda “Başörtülü sigara” (03.08.2017) ve “Başı örtülü sigara” (05.08.2017) adlı iki ayrı makalesi yayınlandı.
Karaman’ın ilk makalesi hayli gürültülü bir gündeme neden oldu; iki gün aradan sonra ikinci makalesiyle Karaman, ilk makalesinde maksadı dışında farklı anlamalara da gelebilecek ifadelerinden ötürü özür diledi. Makalelerin erişim linkleri makalemin sonundadır.
Sigara içmek; sağlığa zararı, israf oluşu, içenin çevresini rahatsız etmesi, oluşturduğu görsel kirlilik, estetik ve kültürel uygunsuzluk, aynı zamanda yine bütün bunlar bakımından dinî hükmü gibi bir çok yönden değerlendirilebilir. Haddimi aşarak hakkım olmayan bir konuya, herkesin gelişigüzel konuşmayı kültürel bir alışkanlık edindiği bir alana, helâl-haram alanına da girmeyeceğim, bilinçli bir tercihle bundan geri durarak konuyu sadece Karaman ve realite yönünden değeerlendireceğim.
A- Karaman yönünden:
1. Karaman’ın, çabasını özetlediğimizde; o, konuyla ilgili dinsel kanaatini ortaya koydu, bir Türk bilim insanı ve Yeşilay’ın açıklamalarından muktebes bilgi ve verilerle insan sağlığı yönünden değerlendirme yaptı, kendi kültürümüzü esas alarak edebe ve ebedebe uygun olmayan davranışların çirkinliğine değindi, başörtülü hanımlarda olması gereken bir hassasiyete vurgu yaptı ve bize ait olmayan, üzerimizde iğreti duran kültürlerin basitliğini dile getirmek istedi.
2. Karaman’ın, tartışma konusu olan ifadelerinden birinde kullandığı “farklı olanlar” sözüyle başörtülü hanımların karşı cinsi olan erkekleri değil, hemcinsi olan başörtülü olmayan hanımları kastettiği belli. “Benden ümidinizi kesmeyin” sözüyle de yine başörtülü hanımların sigara içerken bu davranışlarıyla “karşı cinse” mesaj verdiklerini değil, “karşı kulvara” mesaj verdiklerini söylemek istedi, bunun “sizden edineceğim daha çok kültür var” demek anlamına geldiğini söyledi.
B- Realite yönünden:
1. Sigara alışkanlığı, -bağımlılık bahsi de bir yana sorgulanmadan benimsenmiş bir kültür; bunun farklı saikleri var. Bu kültür ‘bizim’ kültürümüz değil. Dinsel hükmü, sağlığa zararı, sayılabilecek diğer tüm sakıncaları başka şeyler…
2. Bizim örfümüz, özellikle de kendisinin yaşı ve yerleşik kültürü itibariyle çok daha fazla kanıksamış olduğu örf Karaman’dan yana; küçüklüğümüzden beri bu örfün etkisiyle oluşan bilinçaltımız da bu yönde, bir şeyler içimize kazındı.
3. Bu örf, doğrusuyla yanlışıyla, sorguladığımız sorgulamadığımız yönleriyle, üzerimizdeki etkisiyle, aşabildiğimiz taraflarıyla bizim örfümüz; Karaman’ın tenkit ettiği örf bizim değil, o kültürel, müktesep, iğreti bir kültür. Üzerimize giydirilen, giydirilirken bizim de gönüllü giydiğimiz, ama bize ait olmayan bir giysi gibi duruyor üzerimizde, sırıtıyor sırtımızda.
4. Aslında bu örfün kadını-erkeği yok, çirkinliği var. Aynı eylemde, erkeklerde (sakal vb.) kültürel-dinsel görüntüler eşliğinde öne çıkan nahoşluk da bir o kadar çirkin. Fıtrat, bu çirkinliği hissettiriyor. Karaman’ın söylemek istediği şu: Bu nahoş eylemin kadında daha bir çirkinliği var. İthal kültürün bir değil, birçok açıdan nahoşluğu bir yana, bu nahoşluğun açıktan açığa olması elbette çok daha itici. Hanımların feminist eğilim ve agresif tepkilerle; erkeklerin de kadınlara yaranmacı, yararlanmacı içgüdü ve yaklaşımlarla buradaki maksadı görmeyerek sözü, onu söyleyenin ağzında bırakmaları etik değil.
5. Yerleşik kültüre ve örfe göre sigara içmek sadece bir sağlık sorunu değildir. Erkeklerin sigara içmesi kabadayı; kadınların içmesi ise seksi ve şuh bir görsellik oluşturuyor. Sigara içen bir kadının, içişini stilize edişine, o esnadaki ambiyansına, bundaki kabiliyetine göre karşı cinsin zihninde erotik çağrışımlara neden olduğu izahtan vareste. Kırsal kültüre sahip hanımlar ve sigara içerken oluşturdukları görüntü, bu kabiliyet ve çağrışımdan istisna edilebilir.
Kadın teni ve cinselliği üzerine kurulu sektörlerin matbu ve dijital görsel materyalleri arasında, bu sektörlerin dışında ve çok uzağındaki diğer sektörlerin çoğunun reklam senaryolarında bile bu psikolojinin varlığı ve “kullanıldığı” gerçeği ıskalanamaz. Bu psikolojide sadece erkek eğilim ve zaafları da tek başına mahkum edilemez. Hamaset ve tepkiselliğe hiç gerek yok; “kadın” ve “sigara” iki anahtar kelimesi kullanılarak Google arama motoru Görseller linki üzerinden yapılacak bir aramanın sonuçları üzerinden bu söylediklerimin sağlaması yapılabilir.
Reklamcılık işiyle profesyonel olarak uğraşanların bildiği ünlü Fransız reklamcısı Jacques Seguela, “Anneme Reklamcı Olduğumu Söylemeyin O Beni Genelevde Piyanist Sanıyor” adlı kitabında, Marlboro’nun iflas dönemlerinde son anda devreye sokulan bir reklam fikrini anlatır. Kadınların hedef kitle görüldüğü bir reklam kampanyası tasarlanır ve kampanyada “sigara içmenin kadını daha seksi gösterdiği” vurgulanır. Ardından Marlboro’nun satışları büyük bir patlama yapmıştır.
6. Bağlamdan kısmen ayrı bir değini:
Günümüzde başörtülü hanımların hangi saiklerle başörtüsü taktıkları bir atışma ve tartışmadan öte, eğilim nedenlerine göre kategorize edilecek nitelikli sosyolojik araştırmaların konusu olmalı. Detaylarına girmeyeceğim. Ancak dinî gerekçeleri olan, tarihsel şeriatı, kendi kültürümüzü yaşamak ve yaşatmak isteyen, inançları nedeniyle başörtü takan hanımların, farklı saiklerle bunu yapan, kısmen ya da tümüyle kendi hassasiyetlerini taşımayan diğer hanımlardan farklı olmaları gerekir. İnanç, aksesuarla karıştırılmamalı, birbirinden ayrı görülmelidir. Değilse, değil kadın ve sigara ikilisi üzerinde var olan ve istismar edilen algı, başörtü ve türbanın bile nasıl cinsellik konusu yapılarak istismar edildiği, ne denli düşük fantezilerin, iğrenç söylem ve görsellerin konusuna indirgendiği bilinmektedir. Yine hamaset ve tepkiselliğe hiç gerek yok; “tesettür”, “türban” ve “cinsellik”, “seks”, “porno” anahtar kelimeleri kullanılarak Google arama motoru üzerinden yapılacak basit bir aramanın sonuçları üzerinden bunun da sağlaması yapılabilir.
7. Karaman’ın uyarısı, başını örten hanımların daha çok hassasiyet sahibi olmaları yönünde idi; ne ki farklı da anlaşılabilecek, en azından iki anlama da hamledilmesi olası ifadelerle değil, daha uygun ifadelerle bu uyarıyı yapmalıydı. Onun ilk makalesindeki uyarısı, yanlış anlaşılmaya elverişli olmakla birlikte yine de “namus vurgusu” değil, “kulvar vurgusu” içeriyordu; ben de ilk okuduğumda duraksamış, biraz zorlanarak da olsa böyle anlamıştım. Ancak herkes böyle anlamadı, hiç zorlanmadan onu kendi maksadının hilafına anlayan çok oldu. Karaman’ın ikinci makalesinde yaptığı açıklamalar yeterli aslında; benim -özellikle de 5. ve de 6. maddedeki- değerlendirmelerim onun yaklaşımının ve maksadının ötesinde…
1. Karaman yaşlı bir insan (d. 1934), 83 yaşında. Yaşı ve yaşadıkları yönünden moderniteye mesafeli olabilir, dahası belki karşı olması gerekmeyen kimi yönlerden de güncel kültüre mesafeli ve tepkili olabilir. O, Taşralı bir akademisyen, yine de kendi koşullarında ‘olabildiğince’ bir entelektüel. İslâm’da sebkati ve azımsanamayak bir emeği var. Belki bir kaç eğilim ve tercih hatasını istisna edecek olursak bugüne kadar doğru bir kulvarda durmuş, dürüst ve bizden bir insan. Bununla birlikte her Ademoğlu gibi onun da hataları olabilir; hüsnü zannım o ki bir hatasını farkettiğinde görmeyecek, onu düzeltmeyecek biri de değil. Nitekim maksadının hilafına anlaşıldığında bile özür dileyen o oldu; o bizi utandırmayı diledi mi bilmiyorum ama bundan bizler utanmalıydık. 🙁
2. Onu, eğer dilersek, belki anlayamayacağımız yanlarını bir yana bırakarak anlamaya çalışmamız mümkün. Kültür o denli içimize işlemiş ki, hiç sorgulamadan edindiğimiz, aslında önce bizi tüketen alışkanlıklarımıza kendimizi de, değerlerimizi de, insanımızı da kurban edebiliyor, alışkanlıklarımıza yönelik eleştirileri özgürlük alanımıza müdahale görüyor; bizi eleştireni eleştirisinden çok daha ağır dozda, kin ve nefretle mahkum edebiliyoruz. Bu sağlıklı bir davranış değil, maksadı aşan bir tepkisellik.
3. Sigaranın, sigara içmenin sonuçlarının, bu sonuçlardan biri olan sigara içmenin yarattığı çok yönlü görsel kirliliğin savunulacak bir yanı yok, bunun özgürlüklerimizle bir ilgisi yok, kadın erkek tartışmalarıyla da bir ilgisi yok; ama bu kavgada Karaman’ın, birkaç yönden savunulması gereken hepimizin üzerinde hakkı çok…
O denli içerlemiş ki, ikinci yazısında “sakız çiğneme” örneği verirken, o ifadesinin de hamledilebileceği alanların kaygısıyla ne kadar tedirgin ve tereddütlü olduğu görülüyordu.
İstanbul, 06.08.2017 13:00
Karaman’ın Yeni Şafak’taki her iki makalesine erişim linkleri:
• Başörtülü sigara, 03.08.2017
• Başı örtülü sigara, 05.08.2017
Başı örtülü sigara Başörtülü sigara Hayreddin Karaman hayrettin karaman Kadın Kadın ve sigara Karaman sigara Sigara haram mı