» Celâl Kuru’nun, Mehmet Sabri Genç ile yaptığı Söyleşi…
Babam 1928 doğumluydu. Harf inkılâbı olduğu yıl dünyaya gelmiş. 2000 yılında da vefat etti. Sükûtu inanılmazdı. Çok az konuşurdu. Bir savaşçıydı. Sustuğu şeyleri hep merak ederdim. Normalde erkeklerin çok sık konuştuğu askerlik hatıralarından ya da siyasi meselelerden beriydi. Bir gün eve misafir gelmişti ve o kişi hararetli bir şekilde siyaset konuşuyordu. Babam, onun konuşmasını bitirmesini bekledi ve sonunda ona “Bak Nuri Efendi! İki şeyden hiç hazzetmem! Bir: askerlik hatıraları, iki: siyaset konuşmaları!” diyerek susturdu. Geriye Anadolu’da bir şey kalmıyordu aslında. Ama susuyordu. Demek ki sükûtunda bu mevzular dışında başka şeyler de vardı. Demek ki Anadolu’da başka şeyler de olmalıydı… Bir gün bir askerlik arkadaşından babamın Erzurum’da uzun yıllar askerlik yaptığını ve hatta Kore Savaşı’na dedemin ölümü üzre memlekete gelmesinden ötürü katılamadığını öğrenmiştim. Yani aslında anlatacak çok şeyi vardı. Bize her şeyi susarak öğretti. Kendisi, ben henüz 17 yaşımdayken vefat ettiğinden sükûtundan fazla faydalanamadım. Ve o sükûtun peşine, kendisi öldükten birkaç ay sonra çantamı alıp memleketten çıktım. Tam 10 yıl sonra geri döndüm. Hâlâ o sükûtun peşindeyim. Hayatımın her yerinde o sükûtun sırrını arıyorum. Bu, ömrüm boyunca devam edecek. Yani ömrüm boyunca yazacağım. Bu benim yazgım… Anneme gelince, Anadolu’yu var eden tüm unsurları dimağında barındıran biri. Babamın ilk eşi beşinci çocuğunu dünyaya getirirken vefat edince, babam ikinci evliliğini annemle yapmış. Kendisi; bazen bir derviş, bazen bir bilge, bazen bir çilekeş… Bana hâlâ “Kaleminden Peygâmber Tutsun!” diye dua eder. 1942 doğumlu. İnanılmaz ıstıraplar yaşamış biri. Ama hiçbir zaman ıstıraplarını konuşmaz. Duruşuyla, yaşamın zorluklarına karşı gösterdiği direnciyle bana hep güç vermiştir. Dolayısıyla ben babamın sükûtunun ve annemin bilgeliğinin peşinden gitmeye çalışan aciz bir kulum. Biri savaşçı diğeri şefkat âbidesi. Felsefeyle hemhâl oluşum da belki bu yüzden. Felsefe biliyorsunuz bilgeliğin evladıdır. Hâsılı, ebeveynim hayatımda hep önümde yürür. Ben onlardan düşen ne varsa toplarım ve sonra onlarla tefekkürün buzlu dağına tırmanmaya çalışırım.
İkinci kitabınız Karekök Hayat büyük bir teveccüh gördü ve üçüncü baskısını yaptı. Hayırlı olsun. Bu ilgide annenizin duasına mazhar olunduğunun bir tezahürünü ve babanızın suskunluğuna değdiğinin işaretlerini gördüm. Allah utandırmasın. Eserde yaşanmışlıklar anlatılıyor. Sizce, yazmak ile yaşamak eşdeğer midir? Şu hikâyeyi yazmasaydım, anlatmasaydım ömrüm boyunca içimde bir eksiklik hissederdim, dediğiniz oldu mu?
Çok teşekkür ederim. Ben bir şeyler yazmak için kendimi hâdiselerin ortasına sürüklemedim. Bir yolculuktu. Karşıma çıkanları gördüm, hissettim ve yazdım. Yani aslında hemen herkesin çevresinde ya da bizatihi kendisinde ne hikâyeler gizlidir. Bunu hissedebilmek ve çevrede olup bitenlere karşı hassas olabilmek çok önemli. Hulkum itibariyle hep hissettim. Bu benim illa arzuladığım bir şey değildi. Kitapta geçen insan hikâyelerinin hep ortasında buldum kendimi. Göksel bir tayindi bu. Tesadüf diye bir şeye hiç inanmam. Hayatımda hiç tesadüf olmadı. Tanıdığım her insanda kendimi bulmaya çalışırım. Bulduklarımı da hep başkalarıyla paylaşırım. Yazmadığım şeyler tabiiki var ancak onları da bir gün yazacağım. Hâlâ yaşıyorum ve kendimi hep bir hikâyenin merkezinde bulmaktan alıkoyamıyorum. Bunu artık bir yazgı olarak kabul ediyorum. Bu yazgıya karşı çok direndiğim zamanlar oldu ve çok zor günler geçirdim. Artık bunu kabul ediyorum. Dolayısıyla yazgımla artık barışığım. Bahsettiğiniz kitap işte bu barışıklığın bir ürünü. Bu yüzden yazma eylemim ömrüm boyunca devam edecek. Kitapta geçen karakterlerin hayatta olanlarıyla hâlâ görüşüyorum. Örneğin Eva ve Siegmund ile hâlâ görüşürüm. Parmağımda Eva’nın bana hediye ettiği bir Tuareg yüzüğü taşırım. Yakında bu iki dostla Fas’a seyahat edeceğiz. Bu insanları tanımam Allah’ın bana bir lütfudur. Bu insanların hikâyeleri devam ediyor. Hikâyeler devam ettikçe, kitap da tamamlanmış sayılmaz.
Kitaptaki kahramanlarımız gerçekten ilginç tipler ve bunlar kurgu değil içimizde dolaşan insanlar. Sâdık köpeği tarafından önce suratı yenilen Mayer ya da şehrin tıp fakültesine vücudunu kadavra olarak satan Robert gibi. İkisinin de sonu trajik bitiyor. Küçük Salzburg kenti ile büyük Avrupa’nın pür melâl hâlini göstermişsiniz. Bu trajedinin bizim topraklarımızda da yaşanmaması için neler yapılması gerekiyor?
“Aşk” tanımlanamaz. Bir mahiyeti yani ne’liği vardır. Ama gerçekliği yoktur. İşte aşk-ı mecazi dediğiniz şey, “aşk” kavramının uniformlaştırılarak yani tek biçimli beşerî bir arzuya indirgenerek bir cesede, gerçekliğe büründürülmesidir. Bunun için, bu düzenin kurucuları nefslere hoş gelecek, hazzları uyandıracak tipleri sunar medya aracılığıyla. İnsanlar mecazî olarak âşık olduklarını sanarlar. Aslında nefslerinin arzu ettiği bir şeydir. Bu yüzden onu sahiplenmek isterler, sevmek değil. Ancak hakîkâtte, dediğim gibi “aşk” tanımlanamaz. Her insan aşkı, yani bu duyguyu farklı yaşar. Bu sebeple, “aşk” kavramı bir hatadır. Bu Teoman Duralı hocamdan öğrendiğim bir şeydi. Eğer bu dünyada aşk-ı mecazî olan sizi aşk-ı hakikî’ye sevk etmiyorsa, o aşk dediğiniz şey fânidir, nefsîdir. Mevlânâ’nın deyimiyle “Akıl, aşkın şerhinde çamura batmış merkep gibi aciz kalır.” “Aşk” konusu insanoğlunun en fazla acze düştüğü konulardan biri ve bu yüzden olsa gerek aynı zamanda en fazla tüketilen ve istismar edilen konulardan biri.
Piyasada kötü yazar, kötü okur ve kötü kitap furyası var. Bu kitapların hiçbir dînî, edebî ya da felsefî değeri olmamasına rağmen yüz binler basıyor, uzun süre ilk beşten çıkmıyorlar ve bunların okuyanlar bizim gençlerimiz. Bu pespayelikten nasıl kurtulabiliriz? Gençleri kıymetli eserlere nasıl yönlendirebiliriz?
Çok üzüldüğüm ve hassasiyetle üzerinde durduğum bir konu. Geçmişte Kültür Bakanlığı yapmış birinin, sosyal medyada bahsettiğiniz bu pespaye kitaplardan birini canla başla reklam ettiğini görünce tarifi zor bir üzüntü yaşamıştım. Ve sorunun ciddi olduğunu o zaman daha iyi kavramıştım. Bu toplum artık yaldızlı bir tüketim toplumu. Tüketim toplumu sadece çokca kıyafet ya da ev, araba alan bireylerin toplumu değil sadece. Tüketim toplumunda her şey tüketilmeye müsait hâle getirilir. Aşk da, bilgelik de, kitap da, okuma da, aile de, çocuk da, eğitim de… İnsanların dengesiyle oynadılar. Tornanın ağzı değişti. Tepetaklak oldu… Hakîki merakları olmayan birinden, hakîkâte ilgi göstermesini bekleyemeyiz. Tüm hızıyla eblehleştirilen, sadece boş meraklara yönelen bir toplum var. “Bu her yerde var!” diyerek işin içinden sıyrılmaksa, safsatanın ve ahlâksızlığın daniskasıdır. Bugün kapitalizmin başkenti New York’ta dahi inanılmaz değerli kitaplar basan yayınevleri var. Ve bu kitapların okuyucuları da var. Ben New York’a gitmezden evvel herkesin çılgınca alışveriş yaptığı, ebleh ebleh yürüdüğü, kaotik bir şehir bekliyordum. Ancak oraya gidince bütünüyle böyle bir şehir olmadığını, üniversite gibi belli kurumların ya da okuma gibi alışkanlıkların tüketim kültürünün etkilerine karşı az çok karantina altında olduğunu farkettim. Ancak İstanbul’a gittiğimde karantina altında bir şey göremiyorum. Lokal çabalar tabii ki var. Düşünce namusuna sahip insanları desteklememiz gerekiyor. Onların gençlerin zihinlerindeki soyut tümörleri almaları için teşvik edilmeleri gerekiyor. Ancak bir yandan da milyonları tüm hızıyla aptallaştırmaya devam eden bir medya ve yeni yoz bir yaşam kültürü var. Bir dostumun deyimiyle biz önceliği yola, inşaata verdik. Ancak bu yolların ve inşaatların yapımı ertelenebilirdi. Ancak biz niteliğin, ahlâkın, aklın yeniden inşasını erteledik hatta varolanların temelini mahvettik. Aklın, adaletin, ahlâkın tesisi ertelenemeyecek derecede mühimdir. Hâsılı, salt yaşama yani beşeri düzleme hapsedilmiş bireyler yerine, hayata yani akletmeye, düşünmeye, ilme, irfana odaklamalıyız gençleri. Bununla uğraşmak da dediğim gibi çoğu zaman artık absürt bir hâl alıyor. Ben bir gün Hukuk Felsefesi dersimde öğrencilere şunu söylemiştim: “Dışarıyı sel götürüyor, ben size suyun kaldırma kuvvetinden bahsediyorum.” Her şeye rağmen, dışarıyı sel götürse de bahsetmeye devam edeceğim. İnsan olarak başka çarem yok. Yaşadığım şehir olan Gaziantep’te şu ânda dört üniversite var. “Peki kaç kitapçı var?” diye soracak olursanız, neredeyse hiç yok diyebilirim. Birkaç kırtasiye-kitap mağazası var. Bir iki tane de küçücük sadece belirli kitaplar satan mağazalar var. Yani olması gerektiği gibi adam akıllı bir kitapçı henüz yok. Ama binlerce emlakçı var… On binlerce inşaat var… Bu dehşet bir durumdur.
Ş. Teoman Duralı hoca ile yaptığınız söyleşiden mülhem, Cemil Meriç, Nurettin Topçu, Sezai Karakoç, Cahit Zarifoğlu, İsmet Özelleri okumak da bizi artık heyecanlandırmıyor. Okuduğumuz cümleler beynimizde bir dinamit etkisi yapmıyor. Müthiş bir dünyevîleşme var ve “Bu gidiş nereye?” sorusunu sormadan edemiyoruz. Bu gidiş nereye?
Bu söyleşi için çok teşekkür ediyoruz.
*Bu söyleşi edebifikir.com sayfasında yayınlanmıştır: