Halkara Kerri Eıran bilen ylalaşyga ynamly Aprel 15, 2015
"Gelıän iki ıarym aıda Eıran bilen gepleşikleri tamamlamagyň ägirt uly wezipesi öňümizde dur" diıip, Kerry Luebek şäherine gelende aıtdy.
ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri 15-nji aprelde Birleşen Ştatlaryň we onuň Eıranyň ıadro programmasy babatdaky gepleşikler boıunça partnıorlarynyň dünıäni has howpsuz etjek ylalaşyk gazanyp biljegine ynamlydygyny aıtdy.
Şu aralykda Eıranyň prezidenti Hassan Rohani, eger ylalaşyga gol çekilse, Tähranyň derrew sanksiıalardan dynmak isleıändigini nygtady.
Dünıäniň alty iri döwleti we Eıran 2-nji aprelde Eıranyň ıadro aktiwliklerini çäklendirjek deslapky ylalaşyga gelmegi başardylar. Bu şertnama Eıranyň, eger synanyşyk etse-de, ıadro ıaraglaryny edinmek mümkinçiliklerini azaldıar we oňa derek BMG-niň, İB-niň we ABŞ-nyň sanksiıalaryny ıatyrmagy wada berıär.
Olar gutarnykly ylalaşyga gelmegiň möhletini 30-njy iıuna bellediler. "Gelıän iki ıarym aıda Eıran bilen gepleşikleri tamamlamagyň ägirt uly wezipesi öňümizde dur" diıip, Kerry Germaniıanyň Luebek şäherine, G7 toparynyň daşary işler ministrleriniň duşuşygyna gelende aıtdy.
Ol prezident Barak Obamanyň adminstrasiıasy biziň prezident üçin bir «ylalaşyk gazanmak we şonuň bilen birlikde dünıäni has howpsuz etmek ukybymyza ynamly» diıdi.
Kerri 14-nji aprelde Waşingtonda «kongres diňlenişigi boıunça eglişik gazanylandygyny» aıtdy.
Senatyň daşary gatnaşyklar komiteti Eıranyň İadro şertnamasyna syn aktynyň düzedilen görnüşine 19 adamyň goldamagynda, hiç kimiň garşy bolmazlygynda ses berdi.
Obama bu hili kanun taslamasyna weto goıjagyny aıdyp haıbat atdy, emma demokratlar we respublikanlar bu çäre boıunça ylalaşyga gelenden soň, garşylygyny bes etdi.
Indi Senatda doly maslahatlaşmaga we sese goıulmaga iberilıän kanun taslamasy, eger Obama Eıranyň ıadro programmasy boıunça baglaşyljak gutarnykly ylalaşygyň doly tekstini 9-njy iıula çenli tabşyrsa, kongresiň baha bermegi üçin 30 gün möhlet kesgitleıär.
Ak tama eglişik edip, bu möhlet başda teklip edilen 60 günlüginden gysgaldydy.
İöne ylalaşyk teksti 9-njy iıuldan soň tabşyrylsa, syn bermek möhleti 60 güne çenli uzaldylar.
Başga bir eglişik bolsa, gaıtadan seredilen kanun taslamasy Eırana, terrorizm aladalary bilen bagly, gaıtadan sanksiıa girizmek mümkinçiligini azaldıar. Sanksiıalaryň aırylmak möhleti babatdaky oňuşmazlyklar Tähran bilen ylalaşygyň öňünde duran esasy päsgeliçilikleriň biridir. Eıran sanksiıalaryň derhal ıatyrylmagyny isleıär, emma Birleşen Ştatlar sanksiıalaryň ıuwaş-ıuwaşdan, Tähranyň ylalaşyk şertlerini berjaı edişine görä aırylmalydygyny aıdıar.
"Gepleşikleriň şu tapgyrynda sanksiıalaryň soňuna çykylmasa, ol ıerde ylalaşygyň bolmajagyny her bir adam bilsin" diıip, Rohani 15-nji aprelde döwlet telewideniıesinde berlen sözünde aıtdy.
Birleşen Ştatlaryň gaıtadan seredilen kanun taslamasyna görä, prezident Eıranyň ballistik raketalar we terrorizm bilen ilteşigi barada döwürleıin hasabat berip durmaly, emma ol hasabatlar sanksiıalaryň ıene bir tapgyryna itergi bermez.
Hasabat döwründe Obama prezident tarapyndan girizilen sanksiıalary ıatyryp biler, emma onuň Kongres tarapyndan girizilen sanksiıalary gowşatmagynyň öňi beklener. Senatyň bu kanun taslamasyna şu aıda ses bermegine garaşylıar we Wekiller öıündäki respublikan liderleri ony şondan kän wagt geçmän tassyklamagy wada berdiler.
Rohany bu kanun taslamasyny ABŞ-nyň öz içki meselesi hökmünde ret etdi. "ABŞ-nyň Senatynyň, Kongresiniň we başgalaryň aıdıan zatlary biziň problemamyz däl, biz iri döwletler bilen gürleşıäris, Kongres bilen däl" diıip, Rohany aıtdy. Bu şertnamanyň Eıranyň ıadro ıaraglaryny edinmek mümkinçiligini azaltmaga ıetirjek täsiriniň az boljagyny aıdıan Ysraıyl ylalaşylan kanun taslamasyndan kanagatlanma bildirdi.