﻿ CUMHURBAŞKANLIĞI HÜKUMET SİSTEMİNİN ŞİFRELERİ -I- - Bağımsız Kamu Görevlileri Sendikaları Konfederasyonu - Bağımsız Kamu Görevlileri Sendikaları Konfederasyonu
Bu haber 683 kez okundu. | Kategori : KONFEDERASYONDAN
Haberin Tarihi : 10 Ağustos 2018 - 22:36
16 Nisan 2017 tarihinde yapılan referandum ile Anayasanın bazı maddeleri değişmiş, Parlamenter sistemden Başkanlık sistemine geçilmiştir.
24 Haziran 2018 tarihinde yapılan genel seçim ve Cumhurbaşkanlığı seçimi ile de Sn. Recep Tayyip Erdoğan Cumhurbaşkanı seçilmiş ve yeni sistemin ilk Cumhurbaşkanı olmuştur.
Yeni sistemin nasıl adlandırılacağı tartışılmakla birlikte Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi veya Cumhurbaşkanlığı Yönetim Sistemi isimleri yaygın olarak kullanılmaktadır.
Yeni sistemin nasıl işleyeceğini hep birlikte yaşayarak öğreneceğiz.
Çünkü sistemin şifreleri çıkarılmakta ve yayımlanmakta olan Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinde, Kararlarında, Tebliğlerinde ve benzeri düzenlemelerde yer almaktadır.
Bu arada alışageldiğimiz Hükûmet, Bakanlar Kurulu, müsteşar, güvenoyu, gensoru vb. yönetim ile ilgili bazı kelimeleri de artık kullanmayacağız.
Eklemek gerekir ki 15/7/2004 tarihinde TBMM’nde kabul edilen ancak Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer tarafından veto edilen “Kamu Yönetiminin Temel İlkeleri ve Yeniden Yapılandırılması Hakkında Kanun” ne kadar adem-i merkeziyetçi yaklaşıma sahip idiyse, Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi en az o kadar katı merkeziyetçidir. Zira o Kanunun amacı “…kamu hizmetlerinin adil, süratli, kaliteli, etkili ve verimli bir şekilde yerine getirilmesi için merkezî idare ile mahallî idarelerin görev, yetki ve sorumluluklarının çağdaş kamu yönetimi ilke ve uygulamaları çerçevesinde belirlenmesi; merkezî idare teşkilâtının yeniden yapılandırılması ve kamu hizmetlerine ilişkin temel ilke ve esasları düzenlemek” idi. Aradan geçen 14 yıllık süre, iktidar değişmese bile iktidarın yaklaşımlarının nasıl değişebileceğini göstermesi bakımından ilginçtir.
Bu kısa bilgiden sonra konumuza dönecek olursak, 10 Temmuz 2018 tarih ve 30474 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan ilk ve 1 nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi “Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi”dir. Bu kararname Cumhurbaşkanlığı Yönetim Sisteminin “kurucu” kararnamesidir. Bu itibarla sisteminin ana şifreleri bu kararnamede gizlidir.
Aşağıda Anayasa ve 1 nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile yayımlanan diğer mevzuat kapsamında detaya fazla girmeden, özetle ve birkaç bölüm halinde yeni sistemi birlikte inceleyeceğiz.
BASK olarak son bölümü yeni sistemin kamu bürokrasisi ve memurlara ayırarak incelememizi tamamlayacağız:
SİSTEMİN ANA YAPISI
Sistemin merkezinde cumhurbaşkanı ve yanıbaşında özel kalem müdürlüğü, başdanışman ve danışmanlar, özel temsilci, idari işler başkanlığı ve cumhurbaşkanı yardımcıları bulunmaktadır.
Tepe noktada seçimle gelen Cumhurbaşkanı vardır. 5 yıllık bir dönem için seçilmektedir. En fazla iki dönem seçilebilmektedir.
Anayasamızın 101 inci maddesi uyarınca “Cumhurbaşkanı, kırk yaşını doldurmuş, yükseköğrenim yapmış, milletvekili seçilme yeterliliğine sahip Türk vatandaşları arasından, doğrudan halk tarafından seçilir.”
“Cumhurbaşkanlığına, siyasi parti grupları, en son yapılan genel seçimlerde toplam geçerli oyların tek başına veya birlikte en az yüzde beşini almış olan siyasi partiler ile en az yüzbin seçmen aday gösterebilir.”
1 nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 1 inci maddesi “Cumhurbaşkanı Devletin başıdır. Yürütme yetkisi Cumhurbaşkanına aittir.” demektedir.
Nitekim Anayasanın 8 inci maddesinde “Yürütme yetkisi ve görevi, Cumhurbaşkanı tarafından, Anayasaya ve kanunlara uygun olarak kullanılır ve yerine getirilir” hükmü bulunmaktadır.
Yeni sistemde Cumhurbaşkanının konumunu anlayabilmek için, örneğin, “İletişim Başkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi”nin “Görev” başlıklı 3 üncü maddesinin “Başkanlığın görevleri Cumhurbaşkanı tarafından belirlenen temel ilke, hedef ve amaçlar çerçevesinde şunlardır…” ifadesine bakmak yeterlidir.
Yeni sistemde Cumhurbaşkanının yetkilerinin sınırı konusunda tartışmalar devam etmektedir.
Cumhurbaşkanının Anayasa, TBMM ve kanunlar karşısındaki konumunu değerlendirebilmek için Anayasanın 104 üncü maddesindeki şu ifadelere bakmak gerekir: “Cumhurbaşkanı, yürütme yetkisine ilişkin konularda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarabilir. Anayasanın ikinci kısmının birinci ve ikinci bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleriyle dördüncü bölümde yer alan siyasi haklar ve ödevler Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenemez. Anayasada münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen konularda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarılamaz. Kanunda açıkça düzenlenen konularda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarılamaz. Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile kanunlarda farklı hükümler bulunması halinde, kanun hükümleri uygulanır. Türkiye Büyük Millet Meclisinin aynı konuda kanun çıkarması durumunda, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükümsüz hale gelir.”
Cumhurbaşkanlığının rutin işleri Cumhurbaşkanlığı özel kalem müdürlüğü tarafından yürütülür. Özel kalem müdürüne “büyükelçi” unvanı verilir
Başdanışman ve danışmanlar
Cumhurbaşkanı, kendisine danışmanlık ve verdiği görevleri yapmak üzere başdanışman ve danışman atayabilir.
Cumhurbaşkanı, özel bilgi ve uzmanlık gerektiren konularda, dış ülkelerde veya uluslararası kuruluşlar nezdinde özel bir görevi ifa etmek üzere özel temsilci görevlendirebilir. Bu şekilde görevlendirileceklere Büyükelçi unvanı verilebilir. Büyükelçilik unvanı özel temsilcilik görevi müddetince devam eder.
Bu birimin başındaa idari işler başkanı bulunur.
İdari işler başkanlığının; TBMM ile olan münasebetlerin yürütülmesi ve kamu kurum ve kuruluşları arasında koordinasyonun sağlanması, Devlet Teşkilatının düzenli ve etkin bir şekilde işlemesini temin edecek prensiplerin tespiti ve iç güvenlik, dış güvenlik ve terörle mücadele konusunda koordinasyonun sağlanması için gerekli çalışmaları yapmak gibi görevleri vardır.
İdari İşler Başkanlığı bu görevleri yürütmek üzere;
adlı birimleri bulunmaktadır.
Kararnamenin 17 nci maddesi Cumhurbaşkanı yardımcıları başlığını taşımaktadır. Başlıktan anlaşılacağı gibi ifade çoğuldur ve birden fazla yardımcı olabilir. Anılan madde Cumhurbaşkanı yardımcılarının “Cumhurbaşkanı tarafından verilen görevleri yaparlar” ve “Cumhurbaşkanı yardımcıları, Cumhurbaşkanına karşı sorumludur” demektedir.
Cumhurbaşkanı yardımcıları Anayasanın 106 ıncı maddesine göre “milletvekili seçilme yeterliliğine sahip olanlar arasından Cumhurbaşkanı tarafından atanır ve görevden alınır”. Cumhurbaşkanı yardımcısı olarak atanan milletvekilinin milletvekilliği düşer.
Cumhurbaşkanı yardımcıları hakkında görevleriyle ilgili suç işledikleri iddiasıyla, Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tamsayısının salt çoğunluğunun vereceği önergeyle soruşturma açılması istenebilir. Meclis, önergeyi en geç bir ay içinde görüşür ve üye tamsayısının beşte üçünün gizli oyuyla soruşturma açılmasına karar verebilir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi, üye tamsayısının üçte ikisinin gizli oyuyla Cumhurbaşkanı yardımcısını Yüce Divana sevk kararı alabilir. Yüce Divan yargılaması üç ay içinde tamamlanır, bu sürede tamamlanamazsa bir defaya mahsus olmak üzere üç aylık ek süre verilir, yargılama bu sürede kesin olarak tamamlanır.
Cumhurbaşkanı yardımcıları, görevleriyle ilgili olmayan suçlarda yasama dokunulmazlığına ilişkin hükümlerden yararlanır.
18 inci madde Cumhurbaşkanının hastalık veya yurtdışı ziyaret nedeniyle geçici olarak görevinden ayrılması halinde görevlendireceği yardımcının vekalet edeceğini belirtir, herhangi bir nedenle Cumhurbaşkanlığının boşalması halinde, en yaşlı Cumhurbaşkanı yardımcısının vekalet edeceği ve 45 gün içinde cumhurbaşkanı seçiminin yapılacağı hükmünü getirirken Anayasanın 106 ncı maddesi cumhurbaşkanı yardımcısının cumhurbaşkanına ait yetkileri kullanacağını belirtmektedir.
Cumhurbaşkanı yardımcılarını atama ve görevlerine son verme yetkisi Cumhurbaşkanına aittir.