Uyuklayan çocuğa tembel çocuk demeden önce, uyuklamaya neden olabilecek durumların veya hastalıkların araştırılması gerekir. Çocuklarda uyuklamaya neden olabilecek 3 farklı durum vardır:
1.Yetersiz uyku sendromu
Gerekli olan ve ihtiyaç duydukları uyku süresini uyumayan çocuklarda görülür. Geç saatlere kadar ders çalışmak, bilgisayar ile zaman geçirmek veya aile bireyleri ile zaman geçirmek istemeleri nedeni ile geç yatma buna karşın sabah okul nedeni ile erken saatte uyanma nedeni ile gece uyku süresinin kısmen istemli bir şekilde azalması sonucu gelişir. Geç yatmak ve az gece uykusu sürekli hale gelirse, gündüz uyuklama da süreğenleşir.
2. Çocukluk çağında sık görülen uyku hastalıkları
Uykunun içyapısını bozarak gündüz uyuklamaya neden olurlar. Burada uyku süresinin azalması değil uykunun mimarisinin bozulması söz konusudur. Ne kadar uyurlarsa uyusunlar, gece uykuları bozuk olduğu için, gündüz uyuklarlar.
Çocukluk çağı huzursuz bacak sendromu, uykuda periyodik hareket bozukluğu bunların başında gelir. Çocukluk döneminde sık görülen, uykuda konuşma, yürüme gibi parasomni hastalıkları da gündüz uyuklamaya neden olabilir. Gündüz uyuklayan çocuklarda, uyku apne sendromundan da şüphe edilmelidir. Geceleri yeteri kadar uyuduğu halde, gündüz uyuklaması başlayan çocuklarda, gece uyku hastalıkları araştırılmalıdır. Horlama, ağız açık uyuma, uykuda sık hareket etme veya pozisyon değiştirme, uykuda konuşma, yürüme gibi belirtiler uyarıcı olabilir.
3. Gündüz uyuklama ile seyreden uyku hastalıkları
Ana belirtinin gün içinde uyuklama olduğu uyku hastalıkları vardır. Bu hastalıklar, Narkolepsi sendromları ve idiyopatik hipersomni hastalıklarıdır. Nadir de olsa çocukluk çağında başlayabilirler.
Bu hastalıklarda gece uykusu gerek süre gerekse yapı olarak normaldir. Gece uykusuna ait bir belirti yoktur. Gündüz uyuklama ile seyrederler. Narkolepside, gündüz, aniden bastıran uyuklamalar vardır. Uyku aniden gelir ve genellikle karşı konulamaz. Bu uyuklamalara rüya görme de eşlik edebilir. Uyuklama atakları genellikle 15–20 dakika olup, 1 saatten uzun sürmez. Bu uyuklamaların en tipik özelliği, uyuklama sonrası dinlenmiş ve tazelenmiş olarak uyanmadır. Uyuklama atakları her durumda ortaya çıkabilir. Bu hastalar yolda yürürken bile uyuyakalabilirler. Narkolepside, uyanıklık sırasında, ani ve beklenmedik duygusal bir durum ile karşılaşıldığında, örneğin kahkaha atarken veya ani korkma sırasında felç olmuşçasına kıpırdayamama, hareket edememe hali katapleksi olarak adlandırılır. Bu sırada hasta uyanık olmasına rağmen, hareket edemez. Eğer ayakta ise düşebilir. Bu hareket edememe hali tek bir bacak veya tek bir kol ile sınırlı da kalabilir. Vücudun başka bölgelerini de etkileyip yanlış hastalık tanılarına neden olabilir. Örneğin çok acıkmış ve makarnaya bayılan bir narkoleptik çocukda, annesi makarnayı önüne koyarken ki duyduğu heyecan, göz kapaklarında veya boyunda düşme şeklinde bir katapleksi atağına neden olabilir.
Hastalığa zaman içinde, karabasanlar eklenebilir. Ancak narkolepside mutlaka olması gereken belirti, gün içinde kısa süren, dinlendirici uyuklamalardır.
Gündüz uyuklamanın ana belirti olduğu diğer hastalık “idiyopatik hipersomni” hastalığıdır. Bu hastalıkta da gece uyku süresi normaldir hatta bazen uzamış bile olabilir. Buna karşın gün içinde sürekli uyku isteği ve uyuklamalar vardır. Sürekli uyumak isteyen ve her durumda uyuklayan bu çocuklar genellikle tembel olarak adlandırılırlar. Gündüz uyuklamalar kısa süreli değildir. Uyandırılmazlar ise saatlerce uyuyabilirler. Uyandıklarında hiçbir zaman dinlenmiş ve rahat hissetmezler. Gece ne kadar uyurlarsa uyusunlar, gündüz uyuklamalar devam eder. Sabah dinlenmiş ve uykularını almış olarak uyandıkları halde, gün içinde uyuklarlar.
Çocuklarda gündüz uyuklama durumunda öncelikle gece yeterli sürede uyuyup uyumadığı sorgulanmalıdır. Normal gece uyku süresine rağmen gündüz uyuklama, bir uyku hastalığının belirtisi olabilir. Bu durumda tüm gece polisomnografik tetkik ve ertesi gün çoklu uyku Latans testi tanıyı koydurur.
Gece ortaya çıkan uyku hastalıklarının tedavisi ile gündüz uyuklamalar ile seyreden uyku hastalıklarının tedavileri birbirinden farklılık gösterir. Gündüz uyuklama ile seyreden uyku hastalığı tanısı konursa, gündüz uyanıklığı sağlayan ilaç tedavileri başlanır.