Pikir soralyşyk: türkmenler Afrikadan juda daşda
Serdar Gulgeldiıew Türkmenistanda halky syıasy wakalardan üzňe saklamak syıasatynyň alnyp barylıandygyny aıdıar.
Soňky günler Liwiıada bolup geçıän wakalar tutuş dünıä jemgyıetçiliginiň üns merkezinden düşenok. Türkmenistanyň ilatynyň aglaba böleginiň Liwiıa bilen bagly wakalar barada esasan Orsıetiň mediasynda berilıän habarlardan informasiıalary alıanlygyndan çen tutsaň, onda türkmenleriň alternatiw ıa obıektiw maglumatlardan çetde galıandyklaryna göz ıetirmek bolıar. Iňlis dilindäki gepleşikleri efire berıän halkara habar beriş serişdeleri, şol sanda arap tolgunyşyklary barada yzygiderli habar berıän Kataryň “Al-Jazeera” telekanaly türkmenleriň arasynda uly meşhurlyga eıe däl. Sebäbi iňlis dili türkmenleriň arasynda meşhur däl, mekdeplerde iňlis diline üns berlenok.
Türkmenistanyň köpçülikleıin habar beriş serişdelerinde indi on ıyldan gowrak wagt bäri dünıäde bolup geçıän syıasy wakalar barada habarlardyr maglumatlar berilmeıär. Telewideniıede görkezilıän “Älem-jahan habarlarynda” esasan, dünıädäki tehnologiıa, sport habarlary beıan edilıär. İurduň metbugaty hem internet älemindäki geň-taň hadysalar, sport, ylmy ösüşler bilen bagly habarlary çap edıär.
Aşgabat şäheriniň ıaşaıjysy, synçy Parahat Ilmyradowyň aıtmagyna görä, Sowet soıuzynyň dargamagy bilen, Türkmenistanda 20 ıylyň dowamynda ors medeniıetinden daşlaşylıar. İurduň welaıatlarynda rus diline asla düşünmeıän nesil kemala gelıär. Rus diline düşünmeıän ıaşlar paıtagt Aşgabadyň çetki raıonlarynda hem kän. Türkmenistanda rus dilinden başga beıleki dilleri öwrenmeklige bolan täsirlenmäniň pesdigini nazara alsaň, onda täze nesliň öz ene dillerinden başga dillerden kän bir baş çykarmaıandyklaryny aıdıan Parahat Ilmyradow, dünıäde bolup geçıän syıasy wakalardan türkmen ıaşlarynyň, hususan-da, welaıatdaky ıaşlaryň üzňe ıagdaıda galıandygyny belleıär.
Türkmenistanda çanak antennalary arkaly dünıäniň islendik telekanallaryna tomaşa etmäge mümkinçilik bar. İöne muňa garamazdan, ilatyň, hatda ıurduň intelligensiıasynyň hem syıasy wakalardan özlerini juda üzňe saklaıandyklaryny aşgabatly intelligensiıa wekili Serdar Gulgeldiıew aıdıar. Gulgeldiıewiň aıtmagyna görä, her näçe geň görünse-de, ıurduň mediasynyň wekilleriniň arasynda Liwiıanyň Aziıa däl-de, Afrika kontinentine degişlidiginden, ol ıerde ıarym ıyl wagt bäri syıasy tolgunmanyň bolıandygyndan düıbünden bihabarlar hem kän. Bu zatlaryň ählisiniň ıurtda halky syıasy wakalardan üzňe saklamak syıasatynyň alnyp barylıanlygynyň netijesidigini Serdar Gulgeldiıew aıdıar.
Aşgabatly intelligensiıa wekili Çoluk Möwlamow türkmenistanlylaryň dünıäde bolup geçıän ähli syıasy tolgunmalardan elmydama daşda bolıandyklary baradaky pikir bilen ylalaşmaıandygyny aıdıar. Geçen ıylda Gyrgyzystanda bolup geçen wakalar hakynda Türkmenistanyň köpçülikleıin habar beriş serişdeleriniň dymandygyna garamazdan, tutuş türkmen halkynyň ot-elege düşendigini Möwlamow ıatlaıar. Onuň aıtmagyna görä, Gyrgyzystana müňlerçe türkmen ıaşlarynyň bilim almak üçin okuwa gitmekleri ol ıaşlaryň hossarlarynyň, dogan-garyndaşlarydyr tanyş-bilişleriniň, hatda türkmen hökümetiniň uly alada galmagyna sebäp bolupdy. Liwiıadaky wakalardan türkmenleriň üzňe bolmagynyň esasy sebäbini Möwlamow ol ıurt bilen türkmenleriň hiç bir babatda baglanyşygynyň ıoklugy bilen düşündirmek isleıär.
Liwiıadaky wakalar babatda progressiw türkmen ıaşlarynyň hem passiwdigini türkmenistanly synçy Alyjan Döwletow belleıär. Türkmen ıaşlarynyň arasynda Liwiıa wakalary, adam hukuklary, repressiw režimler bilen bagly suwytly diskussiıalaryň bolmaıandygyny belleıän Döwletow türkmen ıaşlary üçin Kaddafiniň režiminiň synmagy bilen bagly wakalar däl-de, “Rubin” bilen “Lion” futbol toparlarynyň arasyndaky duşuşyklaryň has tolgundyryjy bolıandygyny belleıär.
Türkmenistanly garaşsyz žurnalist Döwletmyrat İazgulyıew bolsa raıatlaryň erkin pikirini çäklendirmek belli bir döwürde netije berse-de, uzak möhletleıin netije bermeıändigini arap rewolıusiıalary aňryıany bilen subut etdi diııär. Halky, tutuş bir ıurduň raıatlaryny hemişelik erksiz saklamak mümkin däl diıip, İazgulyıew nygtaıar.
İerli habarçyny we bloggerleriň maglumatlary esasynda taııarlandy.