Konusunu Oylayın.: Yeteneğini 18 şeyle desteklemeyen, başaramaz!
Yeteneğini 18 şeyle desteklemeyen, başaramaz! Mumsema Yeteneğini 18 şeyle desteklemeyen, başaramaz!
Mikroorganizmaların patojenitesini (konakta hastalık yapabilme yeteneğini) belirleyen
İnsan konuşma yeteneğini nasıl kazanmıştır?
Kabre üç şeyle girme
Şu altı şeyle meşgul olun
Cevap: Yeteneğini 18 şeyle desteklemeyen, başaramaz!
Günlük dilde, bireyin herhangi bîr alan-daki becerilerini veya beceri potansiyelleri-ni anlatmak amacıyla kullanılmasına rağ-men bilimsel olarak tanımlanması oldukça güç kavramlardan biri de yetenektir. Kav-ramın kişilik, zekâ, genetik ve çevre gibi kavramlarla çok yakından ilişkili olması, anlam alanını belirsizleştirmektedir.
İnsan tekinin, insan türünün bir üyesi ol-ması nedeniyle vazgeçilmez biçimde bütün diğer insanlarla benzer olan yanlan vardır. Örneğin diğer insanlarınki gibi yapılaşmış bir beden, doğumla başlayıp Ölümle sonuç-lanan birhayat seyri, belli bir kültürün için-de kişiliğinin şekillenmesi insanın benzer özellikleridir. Fakat bir türün üyesi olması insanın yalnızca bir yanıdır, diğer bir yanı daha vardır ki, onun sayesinde bütün insan-lar birbirlerinden farklılaşır, eş-yumurta ikizleri dahil kimse birbirinin üpkısı olmaz. Bireyler arasındaki farklılıktan oluşturan fiziksel unsurlar (bedenin biçimi, yüz hatla-n, parmak çizgileri, boy, ağırlık vb.) kolay-ca farkedilebilirlerse de, psikolojik unsurla-rın farkedilip değerlendirilmeleri o kadar kolay değildir. Yetenek, bu psikolojik bi-reysel farklılıklardan bir tanesidir. Diğer psikolojik bireysel farklılıklar içinde zekâ, mizaç, kişilik, inanç ve değer sistemleri, in-san ilişki tarzları sayılabilir. Yetenek kavra-mı, anlam olarak bunların hepsiyle ilişkili-dir, bazılarıyla kimi zaman örtüşür (örneğin zekâ bazan yetenekle aynı anlamda kullanı-lır, yine insan ilişki tarzları pekâla sosyal bir yetenek sayılabilirler) bazılarının (örneğin mizaç ve kişilik) içinde yer alır, gelişimi ve ifade edilme biçimi onlara bağlıdır. Yetene-ğin gösterilebilen, başarılabilen, ortaya konmuş bir beceri mi yoksa kişinin içinde taşıdığı, uygun şartlarda ifade edebileceği bir potansiyel mi olduğu gündelik dilde ka-rışmasına rağmen (örneğin başarılı bir mü-zisyene yetenekli deriz) psikoloji dilinde yetenek daha çok kişinin içinde taşıdığı po-tansiyel anlamına kullanılır. Nasıl olup da her bireyde farklı bir yetenekler tablosu or-taya çıktığı ise oldukça karmaşık bir sorun-dur. Bunu açıklamak için kalıtımın, yetişti-rilme ve eğitilme tarzının, kurulan insan ilişkilerinin yoğunluğu ve biçiminin, karşı-laşılan önemli hayat olaylarının, yaşanılan demografik ve coğrafi çevrenin, geçirilen hastahklann rollerinin ayn ayrı bilinmesi gerekir.
Yetenek kavramının anlamındaki belirsiz-liği ve değişebiliriiği göstermek için üzerin-de en çok çalışılan psikoloji konularından zekâyı örnek almak uygun olacaktır. Zekâ-nın varolduğunda herkes birleşmekte, fakat ne olduğuyla ilgili birçok teori ileri sürül-mektedir. ‘Tek etmen teorisine göre zekâ, soyut ve genel bir uyum yeteneğidir. Yani yetenekler manzumesi içinde yalnızca bir tanesidir. Spearman’ın “çift etmen teori-si”nde ise bir genel yetenek olarak zekâ (G
etmeni), bir de özel diğer yetenekler (S et-meni) vardır. G etmeni bir çok alanda ken-dini göstererek o alanlarda, zeki insanın ba-şarılı olmasını sağlar. Fakat S etmeni yö-nünden varolan farklılıklar, her alanda aynı derecede başarılı olmasını engeller. Görül-düğü gibi bu teoride yetenekler içinde zekâ-ya çok özel bir yer verilmektedir. “Çok et-men teorisi”nde ise çok sayıda özel yetenek bir araya gelerek zekâyı yaparlar, örneğin Thomdike, zekâyı mekanik (el ve alet kul-lanma becerisi), sosyal (insan ilişkileri kur-ma ve sürdürebilme becerisi) ve soyut (sembollerle düşünme becerisi) olmak üze-re üçe ayırır. Böylece neredeyse bütün yete-nekler zekâ içinde toplanmış olur.
Her ne kadar tanımlarda bir anlaşma sağ-lanamıyorsa da, bugün kişilik, zekâ gibi di-ğer psikolojik bireysel farklılıkların yamsı-ra özel yetenekleri ölçmeye yönelik testler de geliştirilmiştir, örneğin Seashore müzik ve resim yeteneği testiyle kişinin müzik ve resim yeteneği ölçülebilmektedir. Yine çe-şitli araştırmacılar tarafından geliştirilen testlerle kişinin mekanik ve meslekî (üp, hukuk, öğretmenlik, sekreterlik vb.) yete-nekleri de ölçülmektedir.
« Bir duayı bizim adımıza başkası okuya bilirmi? | İyi alışkanlıklarlarla ilgili şiirler »