Yabani Nane (yarpuz Otu) Mentha arvensis
19 Nisan 2020, 13:38 tarihinde eklendi
Adı yaz aylarında serinleten, susuzluğu gideren, severek tüketilen, lezzetli, içi kırmızı ve sulu, iri bir meyve olan karpuzu anımsatsa da yarpuz bir meyve değildir. Mutfaklarımızda çok kullanılan nane bitkisinin yabanisi olan yarpuz Yaşar Kemal’in yazdığı bazı romanlarda adı geçen, Güneydoğu Anadolu’da çok bulunan ve kullanılan kokulu bir ottur. Rüzgârla nazlı nazlı salınan ve kokusu ta uzaklardan duyulan, su nanesi, deli nane ya da yabani nane adıyla da tanınan bu yabani ot Akdeniz Bölgesi’nde de dağların yamaçlarında ve su kıyılarında doğal olarak, bolca yetişir. Bitkinin sapları kısa olan tüylü yaprakları oval biçimdedir. Boyu 10-50 cm. kadar uzayan, pembemsi, morumsu çiçekler açan, gövdesi de yaprakları gibi tüylü olan yarpuz bitkisi uçucu bir yağ içermektedir.
Yarpuz yetiştiği bölgede yaşayanlar için önemli bir ottur. Gaziantep, Adıyaman gibi Güneydoğu Anadolu’ya ait illerde yarpuz mutfaklara fazlasıyla girer. Yarpuzun kurusu ya da tazesi baharat olarak yemeklere, salatalara, çorbalara katılır. İçine yarpuz giren yemekler nefesin de hoş kokmasını sağlar. Kokusunun sinmesi amacıyla yarpuz yaprakları su dolu testilerin ya da sürahilerin ağız kısmında tıpa olarak kullanılır. Pişirilen mis gibi kebaplar servis yapılmadan önce yarpuz dallarıyla kaplanmış bir tepsiye dizilir. Bu şekilde çevreye yoğun yağ ve et kokusu değil yarpuzun hoş kokusu yayılır.
Botanikteki tür adı Mentha pulegium olan, ballıbabagiller familyasında yer alan yarpuz ya da yabani nane otsu, çok yıllık, dik ya da sürünücü gövdeye sahip olan bir bitkidir ve yetiştiği yörelerde pülüskün, narpuz, filiskin gibi adlarla da bilinir. Mentha ya da mentol adlı aromaya sahip olan yarpuzun mor, lila, mavi veya pembe çiçekleri kümelidir ve yapraklar çiçek kümelerinin altına yerleşmiştir. Temmuz, ağustos aylarında çiçek açan yarpuzun tohumları hafif, oval ve kahverengidir. Nemli ve sulak toprakları seven yarpuza sulak alanlarda çok rastlanır. Yaprakları bitki çiçek açmadan önce toplanmalı ve gölgede kurutulmalıdır. Ülkemizde Akdeniz Bölgesi’nde yaygın olan yarpuz bitkisi Orta Doğu, Avrupa ve Kuzey Amerika’da da yaygındır. Yaprakları ezildiği zaman güçlü, aromatik, mentole benzer bir koku yayar. Her ne kadar Güneydoğu Anadolu’da mutfaklarda bol kullanılıyor olsa da toksik özellikleri olduğu asla unutulmamalı, ölüme sebep olabileceği için doğrudan doğruya uçucu yağ şeklinde kullanılmamalıdır.
yarpuz ya da yabani nane kimyasal mücadelesi, bitki tazeyken kolay fakat olgunlaşması sonrasında sıkıntılı olan bir bitkidir. İlaçlama sonrasında bitki kurusa da yok olmamakta ve kurumuş bir şekilde varlığı devam etmektedir. Bu yüzden, kimyasal mücadele, mutlaka bitki tazeyken yapılmalıdır.
yabani nane yarpuz otu Mentha arvensis yayabni otlar yabancı otlar