Ekoloji ve Kent Kütüphanesi - DSpace
Türkiye’de kent ve çevre koruma alanında özellikle İzmir Çevre Hareketi Avukatları Grubu’nun yaptığı hukuki çabaların tartışmasız bir yeri ve önemi bulunmaktadır. Bu grubu oluşturan avukatların başta İzmir olmak üzere tüm Türkiye’de kültür ve doğa değerlerinin korunmasına önemli katkıları olmuştur. Bir ekip çalışmasının ürünü olan belgeler hem 1980’li 90’lı yılların devlet-toplum-sermaye ilişkilerine ışık tutmakta; hem de dönemin toplumsal kültürel ilişkilerini yansıtmaktadır. Kentsel hayatın biçimlenmesi açısından grubu oluşturan her avukatın koleksiyon niteliğindeki belgeleri “bizi biz yapan hikayeler” ile doludur. Bu hafızanın gelecek kuşaklara koleksiyon olarak taşınması öncelikle bu alanda faaliyet gösterenlerin sorumluluğundadır.
Bu bilinçle hareket eden ve hukuki alanda koruma faaliyetleri yürüten Ekoloji Kolektifi Derneği, kültür ve doğa korumanın bu eşsiz hafızasını temsil eden koleksiyonları “dijital arşiv” standartlarına uygun bir biçimde toplumla buluşturacak bir çalışma başlatmıştır.
Dijitalleştirme projesi sayesinde belgenin aslının korunarak, bilginin yaygınlaştırılması sağlanmakta ve bilgi kaynağının yıpranması önlenmektedir. Belgenin aslının korunması; kaynakların orijinal kopyalarının elden ele dolaşarak zarar görmesini engellemektir. Bilginin yaygınlaştırılması; kaynaklar dijitalleştirilirken genellikle nadir ya da tek kopya olan ve bu nedenle sınırlı erişimin söz konusu olduğu değerli kaynaklar dijitalleştirilmektedir. Böylece dünyanın neresinde olursa olsun bilgiye erişmek ve kaynağı görüntüleyebilmek mümkün olmaktadır. Bununla beraber, çok talep edilen bir kaynağın aynı anda birden fazla kullanıcı tarafından kullanılmasına olanak sağlaması açısından da dijitalleştirme önemli bulunmaktadır (Lee, 2001). Bilgi kaynağının yıpranmasının önlenmesi ise çok kullanılan koleksiyonların zarar görmesini önlemeye yönelik koruma amacı taşımaktadır (Küçük, Soydal, 2003).
Dijitalleştirme projesi uygulayan Ekoloji Kolektifi entelektüel birikimini açık erişim veya kurum içi paylaşımlarla depolama imkanı bulmaktadır. Kurumda yürütülen her türlü faaliyetin sunulması sayesinde, kurumun görünürlüğünün, saygınlığının ve farkındalığının arttığı bilinmektedir. Bununla beraber, bilgi kaynaklarının daha geniş kitlelere ulaşmasını sağlanması araştırmanın etkisini artırmaktadır. (Korkmaz, 2015). Bu çalışmalar ile amaçlanan ise kent ve doğa korumaya yönelik kişisel koleksiyonları toplumla buluşturulması kentsel hafızanın sürekliliğinin korunmasıdır. Kentleri yaşatan, onu yeniden üreten bu bilgi hafızasıdır. Kentsel değerleri oluşturan dayanışma, birlikte yapma, toplumsal adalet gibi kavramları diri tutan bu hafıza, aynı zamanda mekanları yaşanabilir kılacak yaşamsal adımlardır.
DSpace; kurumlara özel iş akış süreci kullanarak dijital eserleri depolamayı, bir kurumun dijital eserlerini Web üzerinden dağıtarak kullanıcılara içeriğindeki eserleri aramayı, bunlara erişme olanağı sağlamayı ve dijital eserleri uzun süreli korumayı amaçlar. DSpace yazılımı kullanılarak bir tüzel kurumda üretilen dokumanlar; kitap, dergi, makale, bildiri, teknik rapor, fotoğraf, broşür, ön baskı, görüntüler, ses ve video dosyaları, bilgisayar programları gibi hemen hemen her tür materyal arşivlenebilmekte ve Web aracılığıyla herkesin erişimine açılabilmektedir.
Ekoloji ve Kütüphanesi 2017’in ikinci yarısında dava dosyaları, dergiler, makaleler, gazete küpürleri, broşürler ve diğer tüm dokümanları için dijitalleştirme projelerine başlamıştır. Bu çalışmalara paralel olarak, açık erişim platformu olan DSpace kurulumunu gerçekleştirmiştir.
Noyan Özkan Arşivi ve Kütüphanesi
Kent ve doğa koruma alanında 1980’li yıllardan itibaren önemli değerler üretmiş hukukçu Noyan Özkan’ın avukatlık yaşamında ürettiği belgeler, arşivler, dosyalar, uluslararası kütüphanecilik standartlarına uygun olarak kamuyla paylaşılması için Noyan Özkan’ın ailesi tarafından Ekoloji Kolektifi’ne bağışlanmıştır. Meslektaşlarının yoğun katkı ve çabalarıyla korunan bu arşiv Mart 2018 sonunda dijital kütüphane dünyasında yerini alacaktır. Bu arşiv gibi paylaşılmayı ve kamusal hayatın parçası olmayı bekleyen pek çok kıymetli koleksiyonun da gün yüzüne çıkmasına vesile olması ümidiyle Noyan Özkan arşivini işlemeye başlıyoruz. Bu aynı zamanda dijital olarak kurguladığımız ve koleksiyonlar temelinde gelişecek kent ve çevre kütüphanesinin de ilk yapı taşı olacak. Uzun bir süredir oluşturduğumuz alt yapı, dijital bir kütüphanenin de sivil toplum alanındaki ilk örneği olacak. Dijital kültür ve doğa koruma verileri, toplumsal belleğin yeniden üretilmesinde olduğu kadar, geleceğimize ışık tutacak ortak zenginliğimizin yaratılmasında da önemli bir işlev üstlenecektir. Türkiye tarihinin kişisel koleksiyonlar temelinde bir okuması niteliğinde de olacak bu kütüphaneye fikir, bilinç ve gönüllülük temelinde her türlü katkı ortak değerlerimizin inşasının da nişanesi olacaktır.