Sefâretnâme Nedir? | Sessiz Tarih
Yazar www.sessiztarih.net 13:07 KPSS-Tüyoları, Osmanlı Kültür ve Uygarlık, Tarih Kavramları Sözlüğü, YKS Yorum Yap
Yabancı devletlere kendi ülkelerini temsil etme amacı ile gönderilen elçilerin (sefir) bu ülkelerde gördükleri ve yaşadıklarına dair tuttukları raporlara ya da kitaplara Sefâretnâme denir. Elçilerin izlenimlerini tuttukları notlardır. Sözlük anlamı; "yabancı bir ülkeye sefirliğe giden kişilerin hatıralarını topladığı eser" demektir. Bir başka deyişle sefâretnâme; sefirlerin ya da maiyetindeki bir kimsenin elçilik sırasında dolaştıkları yerleri, yaptıkları yolculukları, görev aldıkları ülkelerin özelliklerini, yaptıkları diplomatik görüşmeleri padişaha ya da sadrazama bildirmek için yazdıkları eserlerdir. Sefaretnameler klasik Türk edebiyatının edebi bir türüdür.
Osmanlılar İran, Rusya, Lehistan, Avusturya, Fransa, İngiltere, Prusya, Hindistan, İsveç, Fas, Özbekistan gibi ülkelere 40 civarinda sefir (elçi) göndermişti. Osmanlı Devleti döneminde gönderilen elçiler, görevli olduğu kentin güncel ve kültürel hayatını izlerdi. Diplomatik gelişmeleri takip ederdi. Halkın sosyo-kültürel düzeyi, idare, ekonomi, askeri gelişmeler ile ilgili bilgi edinirdi. Bu tür izlenimlerini sefaretnamede toplarlardı. Siyasi ve diplomatik tarzdaki durumları ise merkeze rapor tutarak "takrir" biçiminde resmi olarak bildirirdi.
Kara Mehmet Çelebi'nin Evliya Çelebi tarafından kaleme alınan Viyana Sefaretnamesi (1665), Osmanlı Devleti döneminin ilk sefaretnamesi, ilk sefâret tekrîri olarak kabul edilebilir. En iyi bilinen sefaretname örneği ise Paris elçisi Yirmisekiz Mehmet' Çelebi'nin Sefaretnamesidir. III. Ahmet döneminde (Lale Devri 1720-1721) Paris'e elçi olarak giden Yirmisekiz Mehmet Çelebi, gezip gördüğü yerleri ince ve ironik bir üslup ile dile getirir. Eserinde; operalar, tiyatrolar, hayvanat bahçeleri, hastaneler, atölyeler, kiliseler, kaleler gibi yerlere değinmiştir. Parisli kadınlarının sosyal hayatlarına değinmiş; Osmanlı kadınlarının sosyal hayatına benzemediğini anlatmıştır.
Dikkat→Osmanlı Devleti ilk geçici elçilikleri Lale Devrinde, ilk kez kalıcı elçilikleri III. Selim döneminde açtı.
→ Yirmisekiz Çelebi Mehmet Efendi Kimdir? Sefâretnâmesi Nedir? Ayrıca BKZ.↴
Sefaretname-i Fransa-Seyyid Vahid Paşa
→Ferit DEVELLİOĞLU, Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lûgat, Aydın Kitabevi yayınları, Ankara, 2005, s.928 ve s. 1027.
→TDV İslam Ansiklopedisi, Sefâretnâme, Cilt:36, İstanbul 2009, s. 289- 294.