Bir yandan, savaş operasyonlarının insana ilk bakışta son derece basit gibi geldiğini görüyoruz. En büyük komutanların savaştan nasıl adeta hiç önemsemeden sade bir dille bahsettiklerini, bin bir parçası ile bu ağır makinanın ayarının ve çalıştırılmasının onların ağzında nasıl sadece kendi şahıslarıyla ilgili basit bir iş şeklini aldığını, böylece o dehşetengiz savaş eyleminin nasıl bir çeşit düello imiş gibi kişiselleştirildiğini duyuyor ve okuyoruz. Eylemlerinin kah bazı basit fikirler, kah bazı duygusal dürtülerle izah edildiğini görüyoruz. Bu komutanların konularını nasıl rahat, emin, adeta umursamaz bir biçimde ele aldıklarına tanık oluyoruz. öte yandan, bir de aklımızı kurcalayan olayların, türlü hal ve şartların haddi hesabı olmayan sayısına bakın; ipin ucunu kaçırmamak için katetmek zorunda kaldığımız uzun, adeta sonsuz mesafelere, önümüze çıkan binbir kombinezonun labirentlerine bakın! Teorinin bütün bunları sistematik bir şekilde, yani açık seçik ve etraflı olarak, hem eylemi mutlaka yeterli bir nedene bağlayarak, ele alması gerektiğini düşünecek olursak, bilgiç bir dogmatizme sürüklenmek, bir takım soyut kavramların içinde bocalayıp durmak ve o her şeyi bir bakışta kavrayan büyük komutana hiç bir zaman raslamamak korkusu üstümüze bir karabasan gibi çökecektir. Eğer teori kurma çabalarının sonucu bu olacaksa, böyle bir işe hiç girişmemek belki de daha isabetli olurdu. Çünkü dehanın tepeden bakacağı teori çabucak unutulup gitmeye mahküm olurdu. Öte yandan, komutanın o bir (sayfa 278) bakışta her şeyi kavraması, yürüttüğü basit muhakemeler, tüm savaş eylemini şahsında toplaması, savaşı yönetmenin aslında en doğru şekli, hatta savaş yönetiminin ruhudur: olayların etkisi altında kalmak değil, olaylara hükmetmek isteyen bir kimse için zorunlu olan fikir özgürlüğünü tasavvur etmek ancak bu şartlar altında mümkün olabilir.
Aynı Prusya 1806'da, attığı ilk silahın mayını patlayıp havaya fırlatacak bir kıvılcım olacağını bilmiş olsaydı, 1806'da 100.000 askerlik ordusu ile Fransa'ya savaş açabilir miydi? (sayfa 283)
Böylece tüm geleneksel sınırlamalardan kurtulmuş olan savaşın ilkel şiddeti doğal gücüyle infilak ediyordu. Bunun nedeni halkın, şimdiye kadar sadece Devleti ilgilendirdiği sanılan bu büyük işe karışmasıydı; bu da kısmen Fransız İhtilâlinin ülkelerin içişleri üzerindeki etkisinden, kısmen de Fransızların tüm uluslara karşı takındıkları tehdit edici tavırdan ileri geliyordu. (sayfa 301)
Vaat edilen on, yirmi, ya da otuz bin kişilik kontenjan tamamen savaşa angaje olmuş olan Devletin emrine verilmiş ve bu Devletin onu bildiği ve istediği gibi kullanabilmesi sağlanmış olsaydı, durumun bir ölçüde tutarlı olduğunu söyleyebilir ve savaş teorisi bakımından büyük bir zorlukla karşılaşmazdık; çünkü bu takdirde verilen kontenjana kiralanmış bir ordu gözüyle bakabilirdik. Fakat alışılagelen uygulama bambaşkadır. Genellikle, yardımcı kuvvetin bağımsız, daha doğrusu sadece kendi hükümetinden emir alan bir komutanı vardır; bu hükümet de gönülsüz amacına en uygun düşen askeri hedefi saptayıp komutanına tebliğ eder. (sayfa 316)
Savaş savaştan başka bir şey olmasaydı, yani düşmanlık duygularının alabildiğine boşalmasından başka bir anlam taşımasaydı bile, yine bu görüşü benimsemek (sayfa 319) gerekirdi; çünkü savaşın dayandığı ve esasını teşkil eden bütün unsurlar —kendi gücümüz, düşmanın gücü, her iki tarafın müttefikleri, ulusal karakterler, hükümet sistemleri, vb.—kitabımızın ilk bölümünde saydığımız bütün bu unsurlar politik niteliktedir ve politik koşullara ve ilişkilere onlardan ayrılmalarına imkan bırakmayacak derecede sıkı bağlarla bağlıdırlar. Fakat gerçek savaşın mutlak kavramının gerektirdiği kadar tutarlı, özlemlerinde aşırıya giden bir	çaba olmadığını, aslında kendi kendisi ile çelişki halinde karma ve melez bir şey olduğunu düşünecek olursak, bu görüşün doğruluğu daha da belirgin hale gelir. Bu niteliği ile savaş hiç bir zaman kendi öz yasalarına tabi olamaz, başka bir bütünün bir parçası olmaktan kurtulamaz: bu bütün ise politikadır.
Bu son derece doğaldır. Savaş için gerekli belli başlı planlardan hiç birini politik durumu iyice bilmeden hazırlamaya imkan yoktur; eğer insanlar buna rağmen politikanın savaşın yönetimi üzerindeki zararlı etkilerinden söz edip duruyorlarsa, aslında söylemek istediklerinden çok başka bir şey söylemektedirler. Suçlanması gereken bu etki değil, söz konusu politikanın kendisidir. Politika doğru yani amacına uygun ise, savaş üzerinde ancak olumlu bir etkisi olabilir; yok eğer bu etki amaca cevap vermiyorsa, kabahat saptanan yanlış politikadadır. (sayfa 323)