Ana Sayfa » Fitness » Sporda etkili dinlenme rehberi
Bu yazı, A’dan Z’ye sporda bilimsel dinlenme yazımızın devamı niteliğindedir. Yoğun bir çalışma sonrası dinlenme aşağıdaki dört şekilde gerçekleşmektedir (Bishop, Jones & Woods 2008’ den uyarlanmıştır):
· Çalışma esnasında: çalışma esnasında iyileşme, örneğin kardiovasküler aralıklarda veya ağırlık çalışmalarında dinlenme çoğunlukla çabuk-seğiren kas liflerini hızlı bir şekilde yeniden depolamaya olanak sağlar.
· Çalışma haftasında: aynı eğitim haftasında yapılan çalışma veya yarış aralarında iyileşme.
Uyku: En üst düzey iyileşme
Uyku bedenin iyileşmesini ve yenilenmesini sağlar. Araştırmalar, biokimyasal denge için tavsiye edilen 7 ila 9 saatlik uykunun çok önemli olduğunu vurguluyor. Uyku büyüme hormonu—en başta gelen kas yenileyici—gibi hormonların seviyelerini arttırırken, kortizol, IL-6 ve TNF-a gibi yakıcı kimyasalların da seviyelerini düşürmektedir (Dement 2000; Gonnissen, et al. 2012).
Beslenme: İyileşmeyi gazlamak
• Güç, hız, dayanıklılık ve kuvvet; karbonhidrat, yağ ve proteinlerden eşit miktarda yeterli beslenmeyi gerektirir. Bunlardan her birinin yakıt depolamak ve çalışmalardan sonra iyileşmekten (karbonhidrat ve yağlar) tutunda kas dokusunun inşaası ve yeniden yapılanmasına kadar (proteinler) performansı geliştirmede belirli rolleri vardır.
• Sebze, meyve ve omega-3 yağları gibi yanmayı azaltabilecek yiyecekleri daha fazla tüketmek, her gün içsel fizyolojilerini değiştiren sporcular için önemlidir (Gillies 2007).
• Yorucu çalışmalar asidoz olarak bilinen ve kasları yıpratan iltihaba sebep olmaktadır. Temel beslenmenin asidoz iltihabının azaltılması için vücudun içsel dengesini koruyacak şekilde uyarlanması gerekmektedir (Caso & Garlick 2005).
• Birçok atlet veya sporcunun kilo vermek ya da kilosunu korumak çabasında olduğu gerçeği göz önünde bulundurulduğunda, iyileşmek adına yakıt toplamak biraz karmaşıktır. Kalori azaltımı, vücut sistemine egzersiz performansını düşüren, beslenmeye karşı hormon tepkisini bozan ve metabolizmayı yavaşlatan bir ek stres etkeni olabilir (Melanson et al. 2013).
Fizyolojik geribildirimin önemi
Çalışmalarınızda doğru fizyolojik geribildirim almak dinlen-ve-iyileş yöntemine yardımcı olabilmektedir. Bu dinlenmekte olan kalp atışı ölçümü ve günlük anket doldurmak kadar kolay olabilmektedir ancak değişen kalp atışı ölçümü ve kan tahlili gibi daha çetin metotlarda mevcuttur.
Dinlenen kalp atışı ve günlük anket
Dinlenen bir kalpte(RHR) dakikada 5 ila 10 atışa kadar görülen artışın çok uzun zamandır içsel fizyolojik baskının bir işareti olduğu bilinmektedir. Hâlihazırda baskı altında bulunan bir beden şiddetli egzersize istenilen tepkiyi vermeyebilir. RHR’yi belirlemek ve stres etkenleri, beslenme, uyku kailtesi ve önceki çalışma yoğunluğunu değerlendirmek için bir anket kullanmak bizlere daha yüksek yoğunlukta bir egzersizin faydalı olup olmayacağını gösterebilmektedir.
Ucuz ve kolay olmasına rağmen, RHR-ve-anket birleşimi eksik bir geribildirim mekanizmasıdır. RHR genellikle günden güne değişmez (artışlar birkaç çalışmanın toplam yükünü simgeler) buna ek olarak anketlerde aşırı derecede kişiseldir. Bir eğitim programının içinde olan ve günlük olarak acil aynı zamanda da doğru geribildirime ihtiyacı olan tecrübeli atlet ve sporcular daha iyi bir geribildirim sistemine gerek duyabilirler:
Kalp atışı değişkenliğinin gözlemlenmesi
Yeni bir gelişme, kalp atışı değişkenliğini veya HRV’yi ölçen monitörlerin direkt sinir sisteminden geribildirim alarak fizyolojik tepkiyi sınırlandırabilmesidir.
HRV sunucuları kalp atışı aralıklarında zamanda yer değiştirmektedir. Daha basit bir deyişle, dakikada 60 kalp atışı 1-saniyelik aralıklarla sunulmalıdır, ancak asıl olan bu değildir. Örneğin, kalp 0.8, 1.2, 1.3 veya 0.7 aralıklarında atarak yine dakikada ortalama 60 kalp atışını yakalayabilmektedir. Araştırmacılar, artan HRV’nin homeostaz durumunda bulunan bir fizyolojinin belirtisi olduğunu keşfetmişlerdir.
Atışlar arasında pek çok değişkenliğin görüldüğü bir kalp, stres etkenlerini alt ederek bedenin fizyolojisini homeostazda tutabilmek için parasempatik sinir sisteminin etken halde olduğunun bir belirtisidir. Bunun tam tersine, düşük HRV ise çok daha büyük stres altında kalındığında etken hale gelen sempatik sinir siteminin öncelikli aktif olduğunun bir göstergesidir.
Kalp atışında yüksek değişkenlik, parasempatik sistemin daha aktif olduğu ve kişinin zorlayıcı bir egzersizin altından kalkabileceği anlamına gelmektedir. Düşük değişkenlikse, sempatik sistemin daha aktif olduğunu ve vücudun hâlihazırda fazlasıyla iç stres tepkisinin bulunması sebebiyle daha fazlasını kaldıramayacağını belirtmektedir.
HRV monitörleri oldukça ucuzdur ve kalp atışını ölçen göğüs bandıyla çalışmaktadır; günlük bir ölçüm nerdeyse 5 dakika sürer. Belirli çalışma kurallarına tepkilerinin uzun-vadeli bir anlayışını geliştirebilmek için kullanıcıların çalışmalar ve çalışma döngülerinin iyileşme ölçülerini de HRV’yi kullanarak izlemeleri gerekmektedir.
Örneğin, 3-haftalık yoğun bir çalışma dönemini ölçmek için HRV’yi kullanan bir araştırma, 2 haftalık iyileşme döneminin katılımcıların üçte birine olağanüstü bir fayda sağlarken, diğer üçte birine orta ve diğer üçte birineyse hiç bir etkisinin olmadığı belirlenmiştir (Connes, Hue & Perrey 2010).
Bunun gibi direkt ve özgün geribildirimin en güzel yanı; yaş, cinsiyet, tecrübe, beslenme, genetik ve yaşam tarzına bağlı olarak kişiselleştirilmiş rehberlik görevi görebilmesidir.
Kan tahlili pahalı, rahatsız edici olmasına ve çalışma düzenini bozabilmesine karşın, dolaşım sistemindeki metabolitleri ölçerek içsel bir geribildirim sağlayabilmektedir.
Yüksek seviyedeki laktat, kreatin kinaz ve miyoglobin kas hasarı belirtisi olabilir ve dinlenme günleri gerektirir. Çalışmanın yoğunluğunu değerlendirebilme açısından taşınabilir ve kullanışlı laktat-ölçer aletler mevcuttur, ancak kreatin kinaz ve miyoglobin laboratuarda bir kaç kere kan vermeyi gerektirdiğinden daha zorlayıcı ve rahatsız edicidir (Bishop, Jones & Woods 2008; Tiidus 2008).
çeviri güzel olmuş kaleminize sağlık.