Orhan Turan: “Huzurun kodları Kur’an’da saklı”
10 Nisan 2011, 18:21
Psikiyatrisi Prof. Dr. Arif Verimli, “Dünyada hiçbir sistem böylesine kuvvetli bir irade oluşturmak için dizayn edilememiştir. Kur’an, insana huzurdan başka bir şey vaat etmiyor ve bireysel, toplumsal huzurun anahtarı Kur’an’dadır.”
Belki çoğumuzun aynı anlamda kullandığı kelimelerdir mutluluk ve huzur kavramları… Peki, huzur ve mutluluk gerçekten de aynı anlamları mı içeriyor? Prof. Dr. Arif Verimli’ye göre ikisi arasında en ufak bir benzerlik yok. İnsanlığın günümüz çıkmazlarından biri olan mutsuzluğun ‘içinden geçeni, elde etmenin kısa süreli sevinci’ anlamına geldiğini söyleyen Verimli, bilimsel olarak da huzurun tesadüfen oluşamayacağını söylüyor. Huzurun, özel bir çaba ve eğitim gerektirdiğini söyleyen Verimli, dünyadaki inanç öğretileri ve semavi dinler içerisinde, sadece Kur’an öğretisinin modern psikiyatri ile çelişmediğini ve tüm cihana huzurun sağlanması için ruhsal ve biyolojik reçeteler sunduğunu söylüyor. Psikatrist Prof. Dr. Arif Verimli ile yaptığımız Ramazan sohbetinde huzur ve mutluluk kavramlarını, doymayan anlık isteklerin (Hedonizm) bireyi kontrolden çıkararak nasıl mutsuzluğa götürdüğünü ve Kur’an’ın bu noktadaki öğretisini konuştuk.
MUTLU OLABİLİRSİNİZ AMA BU HUZURLU OLDUĞUNUZ ANLAMINA GELMEZ
-Bireysel huzurun kodları nedir?
İnsanlara bakıldığında, insanların soyut bir amaç peşinde koştuğunu görürsünüz. Bu soyut amacın adı mutluluktur. Herkes mutlu olmak ister. Oysa hiçbir mutluluk hedefi gerçekçi değildir. Çünkü mutluluk denen kavram anlıktır. Kalıcı olan şey, daha uzun süreli olan şey huzurdur. Huzurlu olabilmenin altında şu yatar. Yani hem dış dünya ile çatışmadan, hem de kendisi ile iç çatışma yaşamadan, kişinin adeta bir terazi örneğinde olduğu gibi denge içinde olması huzur olarak tanımlanır. Mutluluk ise bu huzurlu alt yapının içinde bir dakika, üç dakika, beş dakika, on dakika, maksimum yarım saat olan duygu durumudur. İnsanlar nedense hayali soyut bir kavram peşinde koşarak mutlu olma hedefini güderler. Oysa bunun yerine huzurlu olabilmek amaçlanmalı.
Bir anlamda günümüz toplumsal ve sosyal yaşantıya baktığımızda, sanki daha çok “mutluluk” peşinde koştuğumuzu söyleyebilir miyiz?
Tespitiniz çok doğru. Şimdi günlük olaylara ve yaşantıya baktığımız zaman bunu görüyoruz. Aslında bunu daha geniş açıklamalıyız. Huzurlu olabilmek temel faktörlerden bir tanesidir.
KURUNTUYU AKLINIZDAN ÇIKARIN HUZURA KAVUŞUN
-Huzuru sağlamanın, ya da huzurlu olmanın yolu nereden geçiyor?
Huzurlu olabilmek için iki temel anahtar vardır. Biri özellikle insanın disiplinli, planlı ve o plana uyan bir hayat yaşaması gerekir. Sekiz’de yapması gereken işi sekizde yapması gerekir. ‘ Yarın yaparım, başka gün yaparım’ düşüncesi insanın huzurunu bozan bir faktördür. İkinci önemli mesele de şudur. İnsanlarda eğer bir beyinle yaşıyorsa, beyin hayattaysa ve işlev görüyorsa, mutlaka bir şeyler üretmek zorundadır. Beynin ürettiği şey ise düşüncedir. Dolayısıyla siz hiç kimseyle konuşmuyorken, yalnızken, evde, ya da namaz kılıyorken, ibadet esnasında kafanızda istemediğiniz fikirler oluşur ise bu düşünceler sizde bir gerginlik yaratır. Bu gerginliğe neden olan düşüncelerin tamamı otomatik fikirlerdir. Kendiliğinden çağrışırlar. En ufak bir uyarı ile harekete geçerler, en ufak bir uyarıyla beyninizi meşgul eder ve doldururlar. Bunun büyük kısmı ya geçmişler ilgili anıların hatırlanmasıdır, ya da geleceğe yönelik planların hazırlanması bunların düşünülmesidir. İşte bunların neredeyse tamamı gerginliğe neden olurlar. İyi hoş fikirler ise yani insanın huzurlu olabilmesini sağlayan ve çatışmaya neden olmayan fikirler ise otomatik değildir ve bu fikirler kendiliğinden gelmezler. O fikirlerin akışının azaltılması, otomatik fikirlerden kurtulma daha güzel fikirleri hâkim kılabilmek için özel bir eğitim ce çaba gerekir. Dolayısıyla insanın tabiatında, yani yaradılış itibari ile huzur kendiliğinden asla oluşmaz. Rastlantı ve tesadüflerle oluşmaz. Özel bir çaba gerektirir. Eğitim gerektirir. Huzursuzluk içinse özel bir çaba gerekmez. Yani hayatın temel felsefesi de bu zaten. O yüzden insanda huzursuzluk yaratan fikirleri durduracak her şey - bu sinema izlemek olabilir, dua etmek olabilir, doğu dinlerinde olduğu gibi yoga yapmak olabilir – huzursuzluk yaratan fikirleri durdurucu etki yapar.
52 FARZI YERİNE GETİREN HZUURU ZATEN YAKALAMIŞTIR
-İnancın ve huzur ilişkisini nasıl okumalıyız?
İslamiyet içinde olmak üzere bütün dinler bir tek şeyi amaçlıyor. İyi insan elde ederek iyi topluma ulaşmak... İnsanı iyi birey haline getirmek ve iyi bireylerden oluşmuş toplumu da iyi toplum haline getirmeyi amaçlar. Buda dininde rahipler Mandala denen bir anahtar sözcüğü tekrarlayarak zihni durdururlar. Hıristiyanlık başka şekilde durdurmayı amaçlar. İnsanda suçluluk duygusunu oluşturan, bilinmedik bir rahibe doğru yönelip suçunu anlatmaya yönelik bir eylemle yapar bunu. İslamiyet ise tüm bunlardan daha modern daha çağdaş yöntemle bunu yapar. Bilişsel ve davranışsal bir yaklaşımı insana sunar. Daha disiplinli bir hayat sunar insana… Namaz kılacaksın, otuz gün oruç tutacaksın, harama bakmayacaksın, haram kazanmayacaksın, yalan söylemeyeceksin, hırsızlık yapmayacaksın, çok yemeyeceksin, anneye şöyle davranacaksın, babaya şöyle davranacaksın diye birçok şartı getirir. İslamiyet’teki 52 farz var ya, o 52 farzı teker teker okuyun… Bu 52 farzı yerine getirmiş insan zaten iyi ve huzurlu insan olmuştur.
İSLAM İNSANIN HUZURUNU AMAÇLAR
-Bu noktada dinsel yöntemlerle bilimsel metotlar arasında bir paralellik ya da çelişki olduğunu söyleyebilir miyiz? Arasında nasıl bir ilişki var?
Burada şöyle bir ayrım var. Dinler huzurlu bir insan elde edebilmek için yol gösterirken, bilimsel yaklaşımlar ise hastalıklı halleri tedavi eder ya da etmeye çalışır. Bakınız çok önemli nokta. Dinimizde hasta bir insanın ibadet mecburiyeti yoktur. İbadet mecburiyeti olmadığı gibi mükellefiyeti de yoktur. Bu ne kadar çağdaş bir yaklaşımdır aslında. Ne kadar ulvi bir insancıl yaklaşımdır. Bunu bir dine mensup olduğum için söylemiyorum. Tamamen bilimsel düşünce ekseninde İslamiyet’in son derece modern bir din olduğunu çağdaş bir sistematiği olduğunu bilimle çelişmediğini söylüyorum. Tüm cihana bir yöntem sunduğunu söylüyorum. Tabi ki ben bir din adamı değilim. Böyle konuşmam çok cahilce değerlendirilebilir ancak Psikiyatri bilimi açısından bakıldığında en ideal örnek olduğunu görebiliyorum. Elbette onu alıp çarpıtmadığın sürece bu böyledir. İnsan tarafından orasından burasından tutulup kendilerine göre yorumlanmamış İslamiyet o saf yapı, sınırsız bir güzellik ve huzur barındırır.
EN BÜYÜK HASTALIK HEDONİZMDİR
-İslamiyet’in öngördüğü huzurla, günümüzdeki algıyı biraz daha açabilir miyiz?
İslamiyet’in insanlığa sunduğu huzur, herkesin peşinden koştuğu mutluluktan çok daha farklıdır. Mutlulukta arzu ve isteklerin yerine getirilmiş olması prensibi yatar. Yani bir şey istersin bu olacaktır. Ya da istediğin şey olmuştur. İslamiyet’te ise bu yok! Huzurda dayanma katlanma, gerçekçilik ilkesi vardır. Mutlulukta gerçekçilik ilkesi yoktur. Mutlulukta ‘anlık doyum’ vardır. Anlık doyum; istedin olsun! “Para mı istedin, al! Ev mi istedin, al! Araba mı istedin al” tarzında, “eğlenmek mi istedin eğlen, güzel bir kızla mı çıkmak istedin çık” gibi… Buna biz Hedonik yaklaşım diyoruz. Bu zevke dönük bir tutum, zevke dönük bir yaklaşımdır. İşte günümüz kültüründe Hedonizm ağır basıyor.
Hedonizm bugün hayatımızın ne kadarına hâkim... Bu bir hastalık mıdır?
Hedonizm ciddi bir sorundur. Bir kişilik sorunudur. Bir davranış bozukluğudur. Suçun bile altında yatan önemli bir sebeptir. Çünkü arzu ve istekler önlendiğinde buna katlanamayan kişinin tepkisi suç oluşturur. Kırmızı ışıkta bekleyemeyen, kanunun yapma dediğini yapmaktan zevk duyan, aklına gelen şeyi yaptığı zaman oluşan tabloya biz doyum diyoruz. Ancak şunu söylemekte fayda var. Hedonizm modern kültürün dayattığı bir şey değildir. Modern kültürdeki yaklaşım aslında İslamiyet’in öngördüğü bakış açısıyla son derece uyuşuyor. Ancak Hedonizm, bunlara uymayan hastalık bir insan davranışı olarak çıkıyor karşımıza
HERŞEYİ SONSUZLUĞA ULAŞMAK İÇİN YAPIYORUZ
Peki, bu hastalıklı düşünce yapısı kaynağını nereden alıyor?
Tamamen içgüdülerden alır... Bugün sadece bir şeyin yanıtı var. Yaratılan canlı dünya var oldukça durmak ister. Dünyada kalmak ister. Yani ölümsüzlük. Ancak ölüm mukadderdir yani kaderdir. Canlılar bu durumda çözümü kendi soyunun yaşamasını sağlamaya yönelirler. Bu genlerin sıçramasıdır. Bu bilinç dışında, bütün canlıların ortak motivasyonudur. Genle türü devam ettirme… Bu olmazsa milletimi, bu olmazsa ailemi, kendimi devam ettireyim güdüsü vardır. Genleri devam ettirirken en önemli itici faktör, doğuştan var olduğu düşünülen içgüdülerdir. Bunlar beslenme, cinsellik, saldırganlık, korku ve kaçma… Bütün bunlar insanlığın ‘sonsuzluk’ çabasının bir yoludur. O yüzden çocuk ölümsüzlüğü temsil eder. O yüzden önemlidir insanların hayatında. Savaşları, mirasları, aile hukukunu yani her şeyi açıklayabilecek bir teoriden bahsediyorum. Sosyal hayatla ilgili olan bu teorisinin adı Sosyal Biyoloji Teorisidir. Bu bilim dalı toplumsal davranışların biyolojik kökenini araştırır. Yani her toplumsal davranışın biyolojik bir kökenle bağlantılı olduğunu söyler. Mesela annelik davranışının biyolojik sebebi, niye millet olarak toplanıyoruz, savaşların ırkların sebebi gibi alanlarda cevaplar arar. Bunların altında tek bir sebep var. Canlı ölümsüzlüğe hizmet edecek her şeyi kullanıyor… Bu noktada karşımıza ego çıkar. Ancak ego toplum tarafından bazı kontrol mekanizmalarıyla engellenmeye çalışılır. Ego bastırılmış olur. Tam o anda ya ego bastırılmış olur, ya da ego patlaması gerçekleşir. İşte burada Hedonik yaşan ortaya çıkar.
HUZURUN KARŞISINDAKİ EN BÜYÜK ENGEL RGO
Bu zorunlu ihtiyaçlara bağlı ortaya çıkan patlamalar ve buna bağlı Hedonist istekler elbette tamamen ortadan da kaldırılamayacak gibi görünüyor. Peki, burada ölçü ne olmalı?
Her şeyde olduğu gibi denge elbette... Sınırı iyi bilmeli, nerede duracağı iyi tespit edilmeli. Hem vücudun, hem de ruhun, her istediğini her an elde edemeyeceği gerçeğinin farkında olmalı. Bu dengeyi koruyan yapı egodur. Terazilendiren yapı da egodur. Huzur ve huzursuzluk arasındaki dengeyi sağlama noktasında da ego belirleyici faktör olmaktadır.
Bireysel huzurdan toplumsal huzura geçişte altı çizilmesi gereken en önemli nokta nedir?
Bakınız, Varoluşçuluk Felsefesi’ne göre ki bu dinimizde de böyledir. Buradaki tem kavram benzeşmedir. Buna göre bir insan kendisinin tıpkısının aynısını bulabilir mi dünyada? Bulamaz! O halde sen neden kendini küçümsüyorsun. Çünkü sen 7,5 milyar içinde birsin. Yani endersin. Bir el ürünü yaparken, ressam kendisi çizerken, ‘bu fabrikasyon değildir’ dediğin de bu ürünün satım gücü artıyor mu? Fiyatı da artar. Peki, neden bazı toplumların saygınlığı, değeri düşüyor? Çünkü kendisi kalamadığı için, diğer toplumlarla benzeştiği için. İnsan tektir. Benzeşme beraberinde değersizleşmeyi getirir. İnsanlar benzeştikçe değersizleşirler.
HEDONİST KİŞİNİN FRENLEYİCİSİ ORUÇ!
Söyleşimize oruçla nokta koymak istiyorum. İslam dininin hedonizm hastalığına reçete sunduğunu söylediniz. Oruç tutmanın burada rolünden söz edebilir miyiz? Oruç en büyük hayat dsiplini olarak, arzu ve isteklerinize ulaşamadığınızda, yani hedonik bir kriz anında, onunla mücadelede en etkin yoldur. Oruç anlamı itibariyle toplumların reçetesidir. Sadece insan sağlığına etkileri üzerine konuşmak onu anlamsızlaştırır. Burada daha büyük bir şey var. Toplum huzuru, dünya barışı ve insanlıktan bahsediyoruz. Oruç bireysel ve toplumsal hayal kırıklıklarına katlanmayı öğretir. Cinsellik ve beslenme içgüdülerini kontrol altına almayı öğretir. ‘Şu saatten şu saate cinsellik, yemek yok’ diyerek, insana zorunlu bir öğreti sunar. Yoksa ‘canım yemek yemek istedi, canım cinsellik istedi’ diyerek hareket edemezsiniz. İnsanlar canı istediğini o anda, onu elde edemediği için gergin! Çünkü bunun eğitimini almamış. Oruç size işte bu eğitimi verir. Huzurun vazgeçilmez şartını elde etmenizi sağlar. O yüzden İslam’ın beş şartı içindedir oruç. Allah, ‘kendini kontrol etmesini öğren’ mesajını vermektedir. Bunu kendisi için mi istiyor? Hayır. Bunu yine bizim için emrediyor. Şu olay ilk defa konuşuldu Orhan seninle. Günümüz kavgalarının, sosyal bunaltıların, bireysel çatışmaların altındaki hedonizmin tedavisi oruçtadır. Ben mutsuzum diyen oruç tutsun!
“Mutluluk, anlık doyumlarla sağlanan kısa süreli sevinçlerdir. Huzur ise anlık isteklerin karşılanmasından doğan tatminler yerine uzun süreli ‘rahat olma’ halidir. Ayakları yere sağlam basar. Mutluluk kaynağını egodan alır. İnsanın sonu olmayan ihtiyaçlarını talep eden egonun kontrolden çıkma hali ise Hedonizm denen hastalığı ortaya çıkarır. Oysa Kur’an insan ihtiyaçlarının bir yerde zorunlu olarak durdurulmasını öğretir. Bunu oruçla, namazla, cinsellik yasağı ile yerine getirir. Dünyada hiçbir sistem böylesine kuvvetli bir irade oluşturmak için dizayn edilememiştir. Kur’an insana huzurdan başka bir şey vaat etmiyor”
“İnsanlar canı istediğini o anda, onu elde edemediği için gergin! Çünkü bunun eğitimini almamış. Oruç size işte bu eğitimi verir. Huzurun vazgeçilmez şartını elde etmenizi sağlar. O yüzden İslam’ın beş şartı içindedir oruç. Allah, ‘kendini kontrol etmesini öğren’ mesajını vermektedir. Bunu kendisi için mi istiyor? Hayır. Bunu yine bizim için emrediyor”
Prof. Dr. Arif Verimli’nin en büyük hobisi maket gemi koleksiyonu. Kumkapı’daki muayenehanesinde bizlere koleksiyonundan parçaları gösteriyor. Çocuk yaşlardan itibaren maket gemilere büyük ilgi duyduğunu söyleyen Verimli, koleksiyon kapsamında yurt içi ve dışında 100’e yakın gemi topladığını belirtiyor. Bu röportaj 7688 kez okundu