Hem tarımsal üretimde, hem de jeotermal kaynak potansiyelinde dünyanın yedinci Avrupa’nın ise birinci ülkesi olan Türkiye’de jeotermal seracılık konusunda yapılacak çalışmalar büyük önem arz etmektedir.
Jeotermal seracılık yapan işletmelerin karar verme süreçlerinde etkili olan faktörleri belirlemek üzere yapılan bu araştırma, Türkiye’de jeotermal seracılığın yapıldığı toplam 10 ilde yürütülmüştür. Türkiye’nin doğusundan batısına, geniş bir coğrafyada saha çalışması yapma imkânı bulunmuştur.
Bu araştırmada, jeotermal kaynak kullanan ve kullanmayan seralarda mevcut durum, ekonomik, sosyal ve çevresel açıdan analiz edilerek, jeotermal seracılığa başlama nedenleri ve üretim sürecinde karşılaşılan sorunlar tespit edilmiş ve sürdürülebilir jeotermal seraların Türkiye’de yaygınlaştırılmasına yönelik stratejilerin belirlenmesi amaçlanmıştır.
Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu’nun 1002 Hızlı Destek Programı kapsamında desteklenen bu projenin, ülkemiz tarım sektörüne katkılar sağlamasını temenni ederiz.
TÜRKİYE ’DE JEOTERMAL SERACILIĞIN MEVCUT DURUMU İLE KARAR VERME SÜREÇLERİNDE ETKİLİ OLAN FAKTÖRLERİN ANALİZİ
Jeotermal seracılık yapan işletmelerin karar verme süreçlerinde etkili olan faktörleri belirlemek üzere yapılan bu çalışma, Türkiye’de jeotermal seracılığın yapıldığı toplam 10 ilde gerçekleştirilmiştir. Araştırma kapsamında, ısı kaynağı olarak jeotermal enerjinin kullanıldığı sera işletmeleri ile birlikte, bu işletmelerin bulunduğu bölgede üretim yapan, ancak jeotermal enerjiyi kullanmayan diğer örtüaltı işletmelerin mevcut durumları, ekonomik, sosyal ve çevresel açıdan analiz edilmiştir.
Jeotermal kaynak kullanan örtüaltı işletmeler için tam sayım yöntemine göre, jeotermal kaynak kullanmayan işletmeler içinde oransal örnek hacmi yöntemine göre toplam 277 işletme ile anket çalışması yapılmıştır. Anket sonuçları doğrultusunda, jeotermal kaynak kullanan ve kullanmayan işletmelerin sosyo-ekonomik özellikleri, işletme yapıları, insan sağlığına ve çevreye olan duyarlılıkları ile karar verme süreçlerinde etkili olan bilgi kaynaklarına ait özellikler ayrı ayrı incelenerek, bu özellikler açısından fark olup olmadığı öncelikle Mann-Whitney U veya Ki-kare testi yapılmak suretiyle belirlenmiştir. Daha sonra işletmelere ait bu özelliklerin birbiri ile olan ilişkilerini ortaya koymak üzere çoklu uyum analizi yapılmıştır. Bu analizlerin sonucunda, önemli olduğu tespit edilen değişkenlerin, jeotermal kaynak kullanma kararındaki etki büyüklüğünü belirlemek ve jeotermal seracılık yapma veya yapmama kararına ilişkin tahmini değeri olasılık olarak hesaplamak üzere lojistik regresyon analizi yapılmıştır.
Elde edilen 6 değişkenli lojistik regresyon modeli sonucunda; yüksek gelirliler düşük gelirlilere göre yaklaşık 17 kat, topraksız tarım yapanlar topraklı yapanlara göre 6 kat, İTU yapanlar yapmayanlara göre 43 kat, ilaçlama tarihini formal bilgi kaynağına göre belirleyenler informal bilgi kaynağına göre 2 kat ve kuruluşta destek alanlar almayanlara göre 2 kat fazla jeotermal seracılık yapma olasılığına sahiptir. Ayrıca sera alanının 1 da artması, jeotermal kaynak kullanma olasılığını 1 kat artırmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Jeotermal sera, karar verme süreci, çevre duyarlılığı, çoklu uyum analizi, lojistik regresyon analizi.