Göktürkler 3 - ForumSevgisi.Com
Kültür - Sanat Kategorisinde ve Türk Tarihi Forumunda Bulunan Göktürkler 3 Konusunu Görüntülemektesiniz,Konu İçerigi Kısaca ->> Göktürkler 3 Doğuda kağanın kumandasındaki Türk ordusu akınlarına devam ediyordu. 702'de Çin'e tam 20 sefer düzenlendi. Bu arada devletin sınırları ...
27 Temmuz 2015, 11:38 #1
Doğuda kağanın kumandasındaki Türk ordusu akınlarına devam ediyordu. 702'de Çin'e tam 20 sefer düzenlendi.
Bu arada devletin sınırları genişledikçe hakimiyet altındaki toprakları kontrol etmek güçleşiyordu. Bir taraftan Çin'in tahriki diğer yandan Kapgan kağanın gittikçe şiddetlenen sertliği memlekette karışıklıkların çıkmasına zemin hazırladı. 714 yılında devletin asıl kitlesi olan Oğuzların isyanı zorla bastırıldı. Kapgan kağan bu seferden Ötüken'e dönerken Bayırkuların pususuna düşürüldü ve öldürüldü. (22 Temmuz 716).
Kapgan Kağan'ın yerine oğlu İnal (Bögü) geçti. Fakat bu zor dönemde karışıklıkları o da önleyemedi. Üstüste gelen mağlubiyetler halkın hakana olan güvenini yitirmesine yol açtı. İnal Kağan ve yakınları Bilge ve Köl Tiğin'in hazırladıkları bir ihtilalle öldürüldüler.
Bilge kardeşi Köl Tigin'in ısrarı üzerine kağan oldu (716-734). Köl Tiğin de ordu komutanlığına getirildi. Bilge ve Köl'ün yaptıkları ihtilalde -müşavir olmasına rağmen Bilge'nin kayınpederi olduğu için- öldürülmeyen Tonyukuk tekrar müşavirliğe getirildi.
Bilge Kağan Çin ile iyi geçinmek niyetinde idi. Çünkü Köktürkler dağınıktı ve güçlerinden çok şey kaybetmişlerdi. Fakat Çin boş durmuyordu. Basmıllarla birleşerek Köktürkleri bertaraf etmek istiyordu. Tonyukuk'un dahiyane planı ile önce Basmıllar üzerine gidildi. Sonra Çin'e şiddetli bir saldırı düzenledi. şan-Tan savaşında Çin ordusu perişan edilerek Beşbalık ele geçirildi. Batıdaki Türgişler tekrar itaat altına alındı. Tonyukuk 725'te ölür. İlteriş Kapgan ve Bilge zamanında devlete tam 46 yıl hizmet eden bu dahi ve stratejist devlet adamı hakanlığın adliyesini ve ordusunu tanzim etmişti. Zamanındaki dini ve kültürel cereyanları takip etmiş hakanları ona göre yönlendirmişti. Alman bilim adamları bu yüzden ona "Köktürklerin Bismarck'ı" demişlerdir. Tonyukuk ölünce hatırasına kendi ağzından yazılmış olan bir kitabe Orhun'da Bayın-çokto mevkiinde dikilmiştir.
731'de Köl Tigin 47 yaşında ölür. Eski Türk takvimine göre koyun yılının 17. günü= 27 şubat 731. Adına ağabeyi Bilge tarafından bir kitabe dikilmiştir. Bilge'nin ağzından yazılan bu kitabeyi Köl Tigin'in atısı (yeğen) Yolluğ Tigin 20 günde yaşmış Çinli ustalar ise taşa kazımışlardır.
İki büyük yardımcısını kaybeden Bilge'nin bundan sonra 734 yazında Kitan ve Tatabılara karşı kazandığı bir zafer dışında her hangi bir faaliyeti görülmüyor. 25 Ekim 734'te50 yaşında iken nazırlarından Buyruk-çor tarafından zehirlenerek öldürüldü. 19 sene şad 19 sene kağanlık yaptı. Çin kaynaklarına göre "Türk milletini çok sevmekle temayüz etmiş bir kağandı". Cenaze töreni 22 Haziran 735'te yapıldı. Kendi adına kendi ağzından yazılmış bir kitabe dikildi.
Bilgenin ölümü üzerine önce Türk Bilge Kağan sonra kardeşi Tengri Kağan tahta geçti. 740 yılında tahtta yine bir Tengri Kağan vardı ve bu bilgenin oğlu idi. Hakan çocuk denecek yaşta olduğu için idare annesi (Tonyukuk'un kızı) P'o-fu'nun eline geçti. Bu hatun da devlete hakim karışıklıklara engel olamadı. Basmıllar Karluklar ve Uygurlar anlaşarak vaziyete hakim olarak Aşena hanedanından gelen Basmıl başbuğunu kağan ilan ettiler (742). Köktürk hakanı Ozmış ve sonra da onun küçük kardeşi son Köktürk hakanı Po-mei'yi öldürdüler. Bu arada müttefiklerin arası açıldı. Basmıl kağanı ortadan kaldırılarak Uygur başbuğu Yabgu K'eh-li Tu-fa Kutluğ Bilge Köl unvanı ile kağan ilan edildi (745). Böylece Türk tarihinde 552-745 yılları arasında tam 193 yıl devam eden Köktürk hanedanı sona ermiş yerine bir başka Türk hanedanı olan Uygurlar geçmiştir.