Rüzgâr enerjisi nedir? Neden önemlidir? - Rüzgar Enerjisi Dergisi
Rüzgâr enerjisi, yenilenebilir olmasının yanında çevre üzerinde neredeyse hiçbir olumsuz etkisi olmayan bir enerji kaynağıdır.
Atmosferdeki hava kütlelerinin daha soğuk ve yüksek bir basınç alanından, daha sıcak ve alçak olan bir basınç alanına hareket etmesine bağlı olarak ısı enerjisinin kinetik enerjiye dönüşmesiyle ortaya çıkan hava kütlesi hareketine rüzgâr denmektedir. Ortaya çıkan kinetik enerjiden istifade etmek ise insanlık tarihinde binlerce yıllık bir geçmişe sahiptir.
Rüzgâr enerjisiyle rüzgâr hızı arasında doğrudan bir bağlantı mevcuttur. Rüzgâr hızındaki bir birim değişim rüzgâr enerjisinde küpü nispetinde değişim sağlar. Yani rüzgâr hızı iki katına çıktığında rüzgâr enerjisinde sekiz katlık bir artış meydana gelmiş olacaktır.
Türkiye’nin rüzgâr potansiyeli
Türkiye’nin karasal alanlardaki yıllık rüzgâr enerjisi doğal potansiyeli 400 milyar kWh ve teknik potansiyeli de 110 milyar kWh olarak hesaplanmıştır. Bunun yanında, Türkiye yıllık deniz üstü rüzgâr enerjisi teknik potansiyeli de, 180 milyar kWh olarak tahmin edilmektedir. Buradan hareketle Türkiye’nin dalga enerjisini de içeren toplam yıllık teknik rüzgâr enerjisi potansiyeli yaklaşık olarak 308 milyar kWh olmaktadır.
Türkiye’de mevcut rüzgâr enerjisi kurulu gücü
Türkiye Rüzgar Enerjisi Birliği tarafından Ocak 2019’da yayınlanan Türkiye Rüzgar Enerjisi İstatistik Raporu’na göre ülkedeki mevcut kurulu rüzgar enerjisi gücü 7.369,35 MW’tır.
Rüzgâr türbini nedir?
Rüzgâr türbini, rüzgâr enerjisinden elde edilen kinetik enerjiyi mekanik güce çeviren sisteme verilen genel addır.
İnsanlık tarihinde rüzgâr türbinlerinin kullanımının tarihçesiyle ilgili iddialar muhtelif olmakla birlikte, ilk yel değirmeninin Milattan Önce 1000 civarında Mısır civarında kullanıldığı genel kabul gören bir husustur.
Rüzgâr enerjisinden elektrik enerjisi üretmek içinse 1891 yılına kadar beklemek gerekecektir. Danimarkalı Profesör Paul La Cour, bu tarihte ilk defa rüzgâr enerjisinden istifade ederek elektrik üretmiştir.
Güç aktarılan kısmı dönme hareketi yapan ve bir akışkanda bulunan enerjiyi mekanik enerjiye dönüştüren sisteme genel olarak “türbin” denmektedir.
Türbinler genel olarak şu dört başlık altında değerlendirilebilir:
Peki, bir rüzgâr türbini nasıl teşkil edilir? Kanatları, göbek ve pervane milinden oluşan sisteme rotor veya türbin denilir. Pervane mili, dişli kutusuna bağlıdır. Dişli kutusunu jeneratöre bağlayan mile ise, jeneratör mili denir. Bunların tümü, kule tarafından taşınır. Kule ile yer bağlantısı da temel aracılığıyla sağlanır. Tüm bu elemanlara, en genel halde rüzgâr türbini denmektedir.
Rüzgâr türbinleri; direnç veya kaldırma kuvvetinden yararlanmalarına göre, pervane ekseninin yatay ya da düşey olmasına göre veya aynı rüzgâr hızındaki devir sayılarına göre sınıflandırılabilirler. (Özgener, s.164)
Rüzgâr türbinleri, özellikle kuş ölümlerine neden olduğu gerekçesiyle zaman zaman çevre zarar vermek iddialarının da hedefi olmaktadır. Gürültü ve görsel kirlilik yarattığı da zaman zaman dile getirilmekle birlikte rüzgâr türbinlerinin çevreci bir elektrik üretme vasıtası oluşuyla ilgili genel bir fikir birliğinin -teknolojik gelişmeye de paralel olarak- halihazırda ağırlığını muhafaza ettiği açıktır.
Rüzgâr enerjisi rüzgâr türbinleri vasıtasıyla mekanik güce çevrilmektedir.
Küresel iklim değişikliği ve rüzgâr enerjisi
Küresel iklim değişikliğinin başlıca nedeni kömür, petrol ve doğal gaz gibi fosil yakıtların kullanımıdır. Dünya çapında, rüzgâr enerjisinin de için de olduğu yenilenebilir kaynakların enerji üretimindeki yeri giderek artsa da fosil yakıtlar hâlâ temel enerji kaynağıdır. İklim değişikliğiyle mücadelenin en önemli yolu fosil yakıtlardan vazgeçmek ve rüzgâr enerjisiyle birlikte yenilenebilir kaynakların kullanımını artırmaktır. Çünkü yenilenebilir enerjinin temel özelliği, temiz, sürdürülebilir ve karbonsuz olmasıdır.
Dünya çapında yenilenebilir enerji yatırımları giderek artan bir seyir izlemektedir. Çevresel ve toplumsal artılarının yanı sıra rüzgâr enerjisi ve diğer yenilenebilir kaynaklar, geleneksel enerji kaynaklarına oranla çok daha kârlı çözümler sunmaktadır. Örnek vermek gerekirse, bir rüzgâr enerjisi tesisi, bir nükleer enerji tesisine göre %30-50 oranları arasında daha ucuz elektrik üretmektedir.
“Dünyada ve Türkiye’de Rüzgar Enerjisi”, Dr. Önder Güler, İstanbul Teknik Üniversitesi, Enerji Enstitüsü.
İklim İçin Kentler/Yerel Yönetimlerde İklim Eylem Planları, Baran Alp Uncu, İstanbul, 2019.
“Türkiye Rüzgar Enerjisi İstatistik Raporu”, Türkiye Rüzgar Enerjisi Birliği, Ocak 2019.
“Türkiye’de ve Dünya’da Rüzgar Enerjisi Kullanımı”, Önder Özgener, DEÜ Mühendislik Fakültesi Fen ve Mühendislik Dergisi, cilt 4, sayı 3, Ekim 2002.
Anahtar Kelimeler:dişli kutusuİklim değişikliğikanatrotorRüzgar Enerjisirüzgar gücüyenilenebilir enerji