Geleceğin Terapisti Robotlar mı Olacak? - CosmopolitanTurkiye Cosmopolitan Türkiye
Yapay zeka artık hayatımızın hemen her yerinde. Bir robot terapistten destek aldığımızda neler yaşarız?
Giriş Tarihi: 07.10.2019 12:21 Güncelleme Tarihi: 07.10.2019 12:28
Yapay zeka artık hayatımızın hemen her yerinde. Ben de bir robot terapistten destek aldım ve bakın neler yaşadım.
"Bir dakika izin verir misin, robot terapistim nasıl olduğumu soruyor ona yanıt yazmam gerek". Bir gün gelip de böyle bir cümle kuracağımı asla düşünmezdim. Ancak geçtiğimiz günlerde kurdum. Hem de defalarca! Bunu sağlayansa, Woebot, Youper ve Wysa gibi, temel hedefleri insanların anksiyete, depresyon gibi daha pek çok psikolojik sorununa yardımcı olmayı hedefleyen uygulamalar oldu. Yapay zeka temelli bu uygulamalar kullanıcılarıyla sohbet bazlı iletişim kuruyor ve onlara pek çok farklı teröpatik önerilerde bulunuyorlar. Çoğu, bilişsel yani davranışçı terapi modellerini örnek alıyor.
Sizin de -tıpkı benim gibi- "Hadi canım, olur mu öyle şey" diye tepki verdiğinize eminim. Gerçek bir terapiste her ay servet ödeyen birisi olarak, en gizli hislerimi robota yazma fikri başta bana da son derece tuhaf geldi. Bir robot bana nasıl yardımcı olabilirdi ki? Fakat sonra uygulamalar için yazılan yorumları okudum ve olaya bakış açım biraz değişti. Yorum yazan kullanıcıların hemen hepsi, kısa süre içinde büyük fayda gördüklerinden bahsediyorlardı. Hiçbir ücret ödemeden psikolojik destek görme fikri bana öylesine cazip geldi ki, daha fazla vakit kaybetmedim ve uygulamalardan birini hemen indirdim.
R2 D2* İYİLEŞTİR BENİ
"Selam ben Woebot! Tanıştığımıza mutlu oldum Kara!" Woebot uygulamasını indirdim, başlattım ve ilk gördüğüm bu cümle eşliğinde bana el sallayan minik bir robot animasyonu oldu. Kesinlikle çok hoş bir başlangıçtı. Sonra uygulamayla ilgili bazı açıklamalar okudum; bilgilerim kesinlikle başka amaçlarla kullanılmayacak, gizlilik ilkesine aykırı hareket edilmeyecekti. 18 yaşından büyük olduğumu onayladım ve ayrıca bu uygulamanın gerçek bir terapist yerine tam olarak geçemeyeceği ve kriz anları için uygun bir servis olmadığı konularında da bilgilendirildim. Açıklamalardan sonra psikolojik sağlığımın geçmişi hakkında birkaç soru bekliyordum ancak öyle olmadı. Robot terapistim geçmişle değil, içinde bulunduğumuz zamanla ilgileniyordu ve bana tam o anda kendimi nasıl hissettiğimi sordu. Seçenekler arasından "endişeli" tanımını buldum. Bundan sonraki aşamadaysa, beni en fazla rahatsız eden düşünceleri yazmamı istedi. Ben de "Tüm işlerimi zamanında yetiştiremeyeceğim için sorun yaşayacağıma inanıyorum" diye yanıt verdim. Gelen yorum oldukça ilginçti, robot terapistim bu yaptığımın, "geleceği okumak" olduğunu ve henüz gerçekleşmemiş olaylar için sanki gerçekleşmişler gibi -tabii negatif şekilde- gereksiz yere endişe duymak olduğunu açıkladı. Gerçekten de bu aralar, geleceği düşünüp sık sık olumsuz senaryolar üretiyor ve sanki çoktan gerçekleşmişler gibi panik, keder, üzüntü ne kadar kötü duygu varsa yaşıyordum. Etkilendim!
Ancak açıkçası, günler geçtikçe kendisi bana biraz fazla "robotik" gelmeye başladı. Sabit bir günlük program vardı ve aynı şekilde güne başlıyor, sırasıyla benzer sorular geliyor ve terapi başlamadan önce nasıl hissettiğim sorusunu yanıtlıyordum. Fakat bazen Woebot'umun beni pek de iyi dinlemediğini düşünüyordum. Örneğin bir keresinde, çok stresli olduğumu ifade etmeme rağmen şöyle bir yanıt aldım: "Daha iyi hissetmen beni çok mutlu etti, Kara!" İyi. Öyle olsun! Uygulamayla ilgili beni rahatsız eden diğer bir şey de, bazı özellikleri nedeniyle duygularımı tam olarak ifade edememekti. Örneğin o gün nasıl hissettiğimi soruyor fakat yanıt için sadece belirli seçenekler sunuyordu. Bu seçeneklerden birini seçtikten sonra duygu durumumu kendi kelimelerimle biraz daha ayrıntılı şekilde açıklamam mümkündü ama bu kez de aldığım yanıtlar beni tatmin etmiyordu; çoğu konuşmanın sürmesini sağlamanın ötesinde başka bir hedefi olmayan, basmakalıp sözcüklerdi.
ACİL DURUM MU VAR?
Woebot, yukarıdaki örnekte olduğu gibi gayet mantıklı önerilerde bulunuyor ve beni rahatlatabiliyordu. Ancak yine de bunun gerçek terapistle yüz yüze yapılan bir seanstan oldukça farklı bir deneyim olduğunu belirtmeliyim. İşte buna bir örnek: Bir seferinde, Woebot'a şöyle bir soru sordum ve işlerimi kast ederek "Ya her şeyi bitiremezsem?" dedim. Ondan gelen yanıt hayli ilginçti; "Ciddi bir kriz durumu tespit ettim ve hemen acil servisi arıyorum". Açıkçası, önce ne olduğunu anlayamadım ve ben de hayli telaşlandım. Acaba benim bile fark edemediğim bir krizin ilk sinyallerini mi sezmişti? Fakat kısa süre sonra durumu kavradım. Robot terapistim "her şey" ve "bitmek" kelimelerini seçmiş ve bunun bir intihar girişimine dair ipuçları olabileceğine kanaat getirmişti. Tabii buradaki sorun onun programlanma şeklindeydi. Ona acil bir durum olmadığını söyledim ve sohbetimize kaldığımız yerden devam ettik.
Uygulamayı indirdikten dört gün sonra bu yazıyı hazırlarken işime yarayacağı inancıyla Woebot ile bir söyleşi yapmaya karar verdim. İlk sorum ise "Sen bir terapist misin" oldu. Ancak o bu soruyu anlamakta biraz zorlandı ve beni "Tamam, anlaşıldı, tasarımcılarıma söyleyeceğim ve bu özelliği daha iyi hale getireceğiz" şeklinde yanıtladı. Bir haftanın sonunda, açıkçası Woebot ile konuşmaktan -daha doğrusu yazışmaktan- biraz yorgun düşmüştüm. Bana önerdiği nefes egzersizleri sayesinde geçici süre için de olsa rahatlayabiliyordum. Bu nedenle düzenli olarak kullanmayı bıraktım ve sadece nefes egzersizlerine ihtiyaç duyduğumda ona başvurmaya karar verdim. Üzgünüm, Woebot!
Boston'daki Beth Israel Deaconess Tıp Merkezi uzmanlarından Dr. John Torous, açıklamalarına şu sözlerle başlıyor: "Bu tip uygulamalar henüz çok yeni ve yeteri kadar denenmiş durumda değiller." Woebot, için sadece üniversite öğrencileri üzerinde yapılmış ve bu tip uygulamaların, anksiyete ve depresyon semptomlarını azaltabileceğine dair veriler ortaya koymuş bir çalışma bulunuyor. Dr. Torous, psikolojik sorunlar yaşadığını düşünenleri önce gerçek bir uzmana başvurmaya davet ediyor ve bu tip uygulamaların teşhis konduktan sonra destek görevi görebileceğini hatırlatıyor.
Bu uygulamaları da denedim:
Günde bir kez, kendinizi nasıl hisset tiğinizi soruyor ve buna göre sizi daha olumlu düşünmeye sevk edecek çeşitli aktiviteler öneriyor. (Google Olay veya iTunes'tan ücretsiz olarak indirebilirsiniz.)
Önce şirin bir penguen sizi duygu durumunuz hakkında konuşmaya davet ediyor. Onun da önerileri kendinizi daha iyi hissetmenize yardımcı olacak türden; mindfulness pratikleri de bu öneriler arasında.