KPSS: Lozan Barış Antlaşması Ne Zaman Yapıldı? Kimlerle Yapıldı? Esasları Nelerdi?
admin | 13 Eylül 2014 | Eğitim, Genel, Tarih
İtilaf Devletleri Lozan’da yapılacak konferansa TBMM hükümetini 28 Ekim 1922 tarihinde resmen davet ettiler. Konferansa Türkiye’den başka İngiltere, Fransa, İtalya, Yunanistan, Japonya, Romanya, Yugoslavya ve boğazlarla ilgili olarak da Sovyet Rusya ve Bulgaristan katıldı.
İtilaf Devletleri Lozan’daki konferansa hem TBMM hükümetini hem de İstanbul Hükümeti’ni davet ettiler. İtilafların amçları iki hükümet arasındaki görüş ayrılıklarından faydalanmaktı. Bu gelişme üzerine TBMM 1 Kasım 1922’de saltanatı kaldırarak ikiliğe son vermiştir.
Konferans 20 Kasım 1922’de toplandı. TBMM’nin temsilciliğini İsmet Paşa, Rıza Nur ve Hasan Bey yaptı. Rauf Bey Mondros Ateşkesini imzaladığı için Lozan’a gönderilmedi. Türk heyetinin amacı Misakımilli ve Türk Milletinin kayıtsız şartsız bağımsızlığını kabul ettirmekti. Türk heyeti; kapitülasyonlar ve Ermeni Sorununda taviz vermemeye kararlı idi.
Konferansta çözmek zorunda olduğumuz ana konular şunlardır;
Türk-Yunan barışının esaslarını belirlemek,
Azınlıkların durumunu belirlemek,
Kapitülasyonların ortadan kaldırılmasını sağlamak,
Osmanlı Devleti’nin borçlarını ve ödeme koşullarını saptamak,
Osmanlı Devleti’nin tarihe karıştığının kabul edilmesi ve yeni Türk devletinin tanınmasını sağlamak,
Türk devletinin Irak, Suriye ve Batı sınırlarını tespit etmek,
Lozan’da ilgili devletler aşağıdaki konular hakkında görüşmüştür;
Bulgaristan: Trakya sınırı, Boğazlar,
Fransa: Osmanlı borçları, Türkiye-Suriye sınırı, kapitülasyonlar, yabancı okullar,
Yunanistan: Ege adaları, nüfus mübadelesi, Trakya sınırı, Karaağaç,
İngiltere: Irak sınırı, İstanbul’un boşaltılması, kapitülasyonlar
Konferans aşağıda verilen konularda anlaşma sağlanamadığından dağılmıştır;
Osmanlı borçları meselesi,
İstanbul’un itilaf devletlerince boşaltılması,
Irak sınırı (Musul) sorunu,
Yunanistan’ın Karaağacı vermemekte direnmesi,
Türkiye’nin görüşlerine en çok İngiltere, Fransa ve İtalya karşı çıkmıştır. Diplomatik yollardan sonuç alınamayınca Türk ordusu boğazlar ve Musul üzerine 23 Nisan’da harekete geçti. Bunun üzerine görüşmeler yeniden başladı ve 24 Temmuz 1923’de Lozan Antlaşması imzalandı.
Lozan Barış Antlaşması’nın imzalanmasından önce Türkiye’de yaşanan bazı önemli gelişmeler şunlardır;
17 Şubat 1923’de İzmir İktisat Kongresi toplandı.
1 Nisan 1923’de TBMM seçimleri yenilendi.
Lozan Antlaşması’nın Esasları:
Sınırlar ile ilgili esaslar;
Suriye Sınırı; 20 Ekim 1921 tarihli Ankara Antlaşması esas alınmıştır.
Irak Sınırı: Musul sorunu nedeniyle Irak sınırının belirlenmesi, ilgili ülkelerin (Türkiye ve İngiltere’nin) ileride varacakları antlaşmaya bırakıldı.
Batı Sınırı: Mudanya Ateşkes Antlaşması esas alındı. Doğu Trakya ve Edirne Türkiye’de kalacak, Karaağaç ise savaş tazminatı karşılığında Türkiye’ye bırakılacaktı. Bozcaada ve Gökçeada Türkiye’ye bırakılacaktı, diğer Ege adaları ise silahsızlandırılmak şartıyla Yunanistan’a bırakalacaktı. Meriç nehri Türk-Yunan sınırı kabul edilecekti. Bulgaristan ile sınırımız 1913 İstanbul Antlaşması’na göre belirlenmiştir.
Doğu Sınırı: Kars ve Moskova Antlaşması esas alındı.
Boğazlar: Başkanı Türk olan uluslar arası bir komisyonun yönetimine bırakıldı. Boğazın her iki yakası askerden arındırılacak, uluslar arası ticarete açık bulundurulacaktır.
Kapitülasyonlar: Kapitülasyonlar tamamen kaldırılmıştır.
Azınlıklar: Türkiye sınırları içerisinde yaşayan bütün azınlıklar Türk vatandaşı kabul edilmiştir. Anadolu ve Doğu Trakya’daki Rumlarla, Yunanistan’daki Türkler karşılıklı yer değiştireceklerdi. Batı Trakya’daki Türklerle İstanbul’daki Rumlar bu dağişimin dışında tutulmuştur.
Yabancı Okullar: Yabancılar tarafından açılmış olan okul ve diğer kurumlar Türkiye’nin koyacağı yasalar çerçevesinde varlığını sürdürecebilecekti. (Türk hükümeti Lozan’da yabancı okullar sorununu bir iç sorun gördüğü için yabancı devletlerle görüşmeyi reddetmiştir.)
Dış Borçlar: Osmanlı Devleti’nden geriye kalan borçlar Osmanlı Devleti’nden ayrılan devletlerle aramızda paylaştırıldı. Türkiye, kendi payına düşen miktarı eşit taksitlerle kağıt para esasına göre ödeyecekti. Borçlar konusunda Fransa ile sorun yaşanmıştır. Fransa mevcut borçlarının bir seferde ödenmesini istiyordu. Duyunu Umumiye kaldırılmıştır.
Patrikhane: Ortodoks-Patrikhanesinin İstanbul’da kalması kararlaştırıldı. Ancak Patrikhanenin evrensellik sıfatına son verildi.
Ermenistan konusu: Anlaşma devletleri Ermenistan konusundaki isteklerinden vazgeçtiler.
Savaş Tazminatları: I. Dünya Savaşı nedeniyle itilaf devletlerinin istedikleri savaş tazminatı kabul edilmedi. Yunanistan, Batı Anadolu’da verdiği zararları kabul edip savaş tazminatına karşılık olarak Karaağaç ve çevresini Türkiye’ye bıraktı.
İstanbul’un Boşaltılması: Lozan Antlaşması’nın imzalanmasından 2 ay sonra işgal kuvvetlerinin İstanbul’u boşaltması kararlaştırılmıştır.
Lozan Barış Antlaşması’nın Önemi ve Sonuçları:
Yeni Türk devletinin varlığı, bağımsızlığı ve toprak bütünlüğü tüm dünya tarafından tanınmıştır.
Kurtuluş Savaşı Lozan siyasi zaferiyle tamamlanmıştır.
Misakımilli büyük ölçüde gerçekleşmiş ve batılı devletlerce kabul edilmiştir.
Musul, Hatay, Boğazlar, İstanbul’daki Rum Patrikhanesi, Ege Adaları, Batı Trakya sorunları konularında Türkiye isteklerini gerçekleştirememiştir.
Lozan’da çözümlenmeyip çözümü daha sonra bırakılan konu Musul (Irak sınırı) ile Fransa’ya olan borçların ödenmesi sorunuydu. Bu iki sorun ilgili devletlerin daha sonra aralarında yapacakları görüşmelerle varacakları sonuçlara bırakıldı.
Tarihimizde en uzun süre yürürlükte kalan antlaşmalardan biri olup halen yürürlüktedir.
Batılıların şark dediği sorun çözümlenmiştir. İtilaflar 2 Ekim 1923’de İstanbul’u terk etmişlerdir.
3716 Kez Görüntülendi.
Etiketler: lozan antlaşmasının esasları, Lozan barış antlaşması, lozan barış antlaşması ne zaman yapıldı, lozan barış antlaşmasının önemi ve sonuçları, lozanda çözülmesi gereken konular, lozanda görüşülen konular