Verdun Savaşı (İlkin Başar Özal) – GELİBOLU'YU ANLAMAK
admin Mart 23, 2018 Birinci Dünya Savaşı 9.879 okunma	Yorum Yok
1915 yılındaki Batı Cephesi, İsviçre sınırından Belçika sahillerine kadar, Fransa’da Soissons’dan, Paris’in 80 kilometre uzağından, dolanmaktaydı. Şubat 1916’da Alman Ordusu bu cephedeki Verdun sektöründe saldırıya geçti. Bu, 1914’te savunmaya geçtikten sonra Batı’da başlattıkları ilk büyük taarruz oldu. Alman Genelkurmay Başkanı General Erich von Falkenhayn, İtilaf devletlerinin cepheye giderek daha fazla personel ve tedarik malzemesi yığdığını ve kısa zaman içerisinde de Almanlara üstün geleceklerini hesapladı. Şu anda sahip olduğu küçük avantajı kullanarak Fransız sektöründeki bir hedefe, Verdun’e, sınırlı kaynaklarla saldırı önerdi. Böylelikle Fransızların ellerindeki her askeri buraya nakletmeleri, ölümüne savaşmaları, Almanlar amaçlarına ulaşamasalar bile meşgul edilmiş olmaları ve bir geri çekilme yaşamaları kaçınılmazdı. Falkenhayn, Alman İmparatoru’nun İngilizlere karşı duyduğu tepkiden faydalanarak “Fransızlara vurulacak darbenin en çok Londra’yı etkileyeceği”ni söylediği planını II.Wihelm’in kabul etmesini sağladı. Sınırlı saldırı görevi Alman 5.Ordusu’na verildi. Bu ordu; dördü savaş hattında, bir diğeri yedek olmak üzere beş kolordudan oluşuyordu ve toplamda dokuz tümeni verdi. En önemlisi de komutanı Veliaht Prens Wilhelm’di. Alman kuvvetlerinin karşısında ise Verdun sektörünü savunan Fransız kuvvetleri Genel Herr komutası altındaki 30.Kolordu’nun iki tümeniydi.
Alman komuta heyeti planları haritaya yatırdı. Meuse Nehri’nin her iki kıyısı da önemli bölgelerdi. Verdun çıkıntısı kuzeybatıdan doğuya doğru üç ayrı bölgeye ayrıldı. Kuzeybatı kesimi; Argonne Ormanı’ndan Meuse Nehri’nin sol yakasına kadarki alandı. Meuse Nehri’nin sağ kıyısındaki alan kuzeydeki tepelere doğru giderek artan bir şekilde eğimliydi. Doğuda, ise yağışlı bir kış geçirildiğinden ilkbahara kadar toprak çamur olarak kalacaktı ki taarruz için uygun alan değildi. Alman planlayıcılar, asıl gücün Meuse Tepeleri’ni almak için kullanılması gerektiğini düşünmüşlerdi. Eğer yüksekteki hakim bölgeler kontrol altına alınırsa gerisi gelecekti; sol kıyıdaki savunmacılar etkisiz kılınacak ve kente ana yaklaşım alanı güvenlik altına alınacaktı. Bunun için saldırı kırk kilometre uzunluğundaki cephe hattı boyunca topçu bombardımanı ile başlayacak ardından piyadeler Orne-Meuse sektöründe ilerleyeceklerdi. Sonuçta Falkenhayn’ın planı 27 Ocak günü onaylandı. Kod adı “Gericht” (mahkeme/yargı) olan harekatın başlangıç tarihi olarak 12 Şubat seçildi. Görev emrini alan Veliaht Prens Wilhelm, ordusu içinde yayınladığı bildiride Verdun’ü alacaklarını belirtti. Bu, Falkeyhayn’ın kafasındaki plana uymuyordu ama Alman askerlerinin savaşma azmini artırtacağını düşünerek tepki göstermedi; aslında bir askerden çok bir saray mensubu gibi davranmıştı.
Ocak ayından taarruza kadar geçen sürede Almanlar, büyük bir gizlilik içerisinde topçularını ve askerlerini cephedeki görev bölgelerine sevk etmeyi başardılar. Tren yolunun sağladığı imkan sayesinde özel eğitilmiş ve dinç dokuz ekstra tümen daha bölgeye sevk edildi. Yaklaşık 7 tümenlik bir güç ilk saldırı için hazırlandı. Her bir tümen, iki kilometreden daha kısa bir cephe hattında saldırı gerçekleştirecekti. Taarruzda kullanılacak top sayısı 1220 adetti ve içlerinde 420mmlik “Büyük Bertha”lar, 380mmlik donanma topları ve 77mmlik sahra bataryaları bulunmaktaydı. Bütün bu toplar, malzemeler ve personel Fransızlar tarafından fark edilmeden nakledildi. Almanlar, ormanları ve stollen adını verdikleri yeraltı tünellerini kullanarak adeta görünmez olmuşlardı. Bu sırada Verdun’ü korumakla yükümlü olan Fransız Kolordusu, hayal kırıklığı yaratan bir emir aldı. Top bataryalarının bir kısmı kalelerden sökülecek ve konuşlandırılmak üzere yeni yerlerine gönderilecekti. Fransız Generali Joffre ve İngiliz Seferi Kuvvetleri Komutanı Douglas Haig yazın yapmayı düşündükleri taarruz için hazırlanıyorlardı; harekat alanı Somme Nehri’ydi. İtilaf yüksek komuta heyeti, Almanlar tarafından büyük bir hücum yapılmasını beklemiyordu, Verdun ise hiç akıllarında yoktu.
Almanlar harekata 12 Şubat günü başlamayı düşünüyorlardı. Ancak olumsuz hava şartları, özellikle kar ve kuvvetli rüzgarlar, nedeniyle sürekli ertelemeler yaşandı. Bu gecikmeler bir bakıma Verdun’ü hatta Fransa’yı kurtardı. Bu zaman diliminde Fransızlar sınırlı da olsa bazı düzenlemeler gerçekleştirdiler. Ancak bunlar, ikincil siperlerde, yüzeysel ve kısıtlı çalışmalardı. Bu nedenle 21 Şubat günü başlayan saldırı tam bir sürpriz oldu.
İlki General Joffre’un aldığı akıllıca bir karar ile General Pétain ve komutası altındaki Fransız 2.Ordusu’nu Verdun’ün savunmasında görevlendirilmesiydi. Pétain, çoğu Fransız komutanın aksine, topçuların önemini kavramış bir generaldi, kişisel olarak da onlara saygı duyuyordu. Ancak o ana kadar Fransız topçusunun tepkisinin yetersiz kaldığını biliyordu. Hatta bazen, mesafe hesabında yanlışlık yapıldığından, topçuların kendi piyadesinin karşı-saldırılarına zarar verdiğinden haberi vardı. Fransız askerleri arasında “dost ateşi ile ölüm” neredeyse kanıksanmıştı. İki tarafın topçuları arasındaki düelloda Almanlar bir adım öndeydi. Yer gözetleme istasyonları mükemmel çalışıyordu. Üstelik keşif uçaklarının verdiği koordinatlardan yararlanan Alman topçuları, daha etkili isabet kaydediyorlardı. Pétain, Fransız toplarını daha etkin hale getirmek ve piyadelerin topçulara güven duymasını yeniden sağlamak zorundaydı. İlk yaptığı iş, Fransız 75mmlik ve az sayıdaki 155mmlik toplarını örgütlemek oldu. Cephedeki piyade komutanları ile topçu bataryalarının komutanlarını bir araya getirdi. Her bir topçu bataryası kendine ayrılmış sektördeki piyade hareketlerinden haberdar edilecekti. Böylelikle piyade ile topçu arasında koordinasyonu sağladı. Ayrıca Pétain, karşı-saldırıları yasaklayarak bir bakıma piyade birliklerinin “savurganca” adam kaybetmelerini engelledi. Ancak bu kararlarını uygularken General Joffre’nin “kaybedilen sektörleri hemen geri alma” konusundaki ısrarıyla da mücadele etmek zorunda kaldı.
Fransızlarda “Verdun’ü kaybetme” korkusu psikolojik baskı yapmaya başladı ama olumlu yönde. Falkenhayn bu konuda hata yapmamış, Fransızların ruh halini doğru okumuştu; son adamlarını kaybedinceye kadar Verdun’ü savunacaklardı. Yanıldığı nokta, “ne kadar iyi ve azimli” savunacaklarıydı. Pétain, sol kıyıya çekilmekte dahil olmak üzere, geri çekilmeyi kesinlikle yasaklayan bir emir yayınladı. Ancak gerek silah gerekse personel açısından savunması yetersiz olan Douaumont Kalesi’nin sadece doksan Alman askeri tarafından kurşun atılmadan ele geçirilmesi Fransızlara hem stratejik hem de psikolojik açıdan ağır bir darbe indirdi. Artık Verdun hayatta kalma mücadelesi verecekti. Pétain Verdun’e gereken malzemeleri sağlamak ve Fransa’nın geri kalanıyla bağını koparmamak zorundaydı. Ama nasıl? Demiryolu’nun büyük bir kısmı Almanların kontrolündeydi. Geriye sadece basit bir toprak yol kalmıştı. Bu yol bir anda hayati öneme sahip bir ulaşım hattına dönüştü. Elde tutulması şarttı ve mutlaka nakliyeye uygun hale getirilmesi gerekliydi. Sahneye Binbaşı Richard çıktı. Yolun genişletilmesi, randımanlı olarak kullanılması ve aksaklık yaşanmaması için planlama yaptı. 3500’e yakın aracın buradan geçmesi için günlük program yapıldı. Bu araçların büyük bir kısmı ordunun el koyduklarıydı. Bölge halkından aktif olarak savaşa katılamayacaklar örgütlendi, yol boyunca zeminin kamyon geçişine uygun halde kalması için mıcır ve toprak serpmekle görevlendirildiler. Araçların bakım ve onarımı için istasyonlar kuruldu. Yol üzerinde arıza yapan kamyonlar içlerindeki malzeme boşaltıldıktan sonra kenara alındılar. Sömürge Birliklerinden askerler de yolda görevlendirildi. Verdun’e gelen piyade birliklerinin yolda yürümesi yasaklandı, yol kenarındaki tarlalardan ve patikalardan sevkiyatları sağlandı. Bu organizasyon sayesinde 27 Şubat ile 6 Mart arasında Verdun’e yüz doksan bin asker, yirmi üç bin ton mühimmat ve iki bin beş yüz ton malzeme ulaştırıldı. Fransızlar bu yola hak ettiği bir isim verdiler: Kutsal Yol.
1916’daki Alman stratejisi, 1914’ten 1915’e kadar Ruslara yaptıkları gibi, ağır zayiatlar verdirerek Fransız Ordusu’nu çöküş noktasına kadar zayıflatmaktı. Ancak sadece Fransız Ordusu’nu strateji ve prestij açısından kaçamayacağı bir savaşa zorlamakla sınırlı kaldı. Fransızlar, dünya savaşında ender görülen bir direniş gösterdiler. Verdun Savaşı, Somme Savaşı ile birlikte düşünüldüğünde, Almanlar için sonun başlangıcıydı. Bir başka deyişle, Almanlar 1916 yılında Verdun’de Büyük Savaş’ı kaybetmişlerdi ama bunu ancak 1918 Ekimi’nde anladılar.
Alistair Horne, The Price of Glory: Verdun 1916, New York, St. Martin’s Press,1962
Girard Lindsley McEntee, Military History of the World War, New York, Charles Scribner’s Sons, 1937
← Londra’nın Savaş Planları: 1906 Taba Krizi Ve Çanakkale (Yusuf Ali Özkan)
Boğaz’ın Fedaileri “Çanakkale Boğazı Tahkimatları ve Çanakkale Boğaz Muharebeleri’nde Türk Topçusu” adlı kitapların tanıtımı (Bayram Akgün) →