Türkiye de. İnternet. Politikaları: Ekonomik Fırsatları Yakalamak İçin Yeni Gündem. türkiye ekonomi politikaları araştırma vakfı
Download "Türkiye de. İnternet. Politikaları: Ekonomik Fırsatları Yakalamak İçin Yeni Gündem. türkiye ekonomi politikaları araştırma vakfı"
1 Türkiye de İnternet Politikaları: Ekonomik Fırsatları Yakalamak İçin Yeni türkiye ekonomi politikaları araştırma vakfı
2 TEPAV üretilecek her bilginin, geliştirilecek her fikrin Türkiye'nin aydınlık geleceğine katkı sağlayacağı inancıyla bir grup işadamı, bürokrat ve akademisyen tarafından kuruldu.türkiye'deki fikir tartışmalarının bilgi/veri içeriğini artıracak araştırmalar yapmak üzere Aralık 2004'te faaliyete geçti. TEPAV, politika önerileri geliştirmenin yanı sıra bazı alanlarda projeler geliştirerek, gerçekleştirilmelerine katkı sağlıyor. Uygulanmakta olan kamu politikalarının izlenmesi ve değerlendirilmesi çalışmalarında da bulunan TEPAV, bu çalışmalarını destekleyecek eğitim programları ve toplantılar organize ediyor. TEPAV, çalışmalarını "objektif ve partiler-üstü" yaklaşımdan ayrılmadan, akademik etik ve kaliteden ödün vermeden sürdürüyor.
3 Türkiye de İnternet Politikaları: Ekonomik Fırsatları Yakalamak İçin Yeni Gündem Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı bu raporu 'ın desteğiyle hazırlamıştır. Rapor, yazarlarının görüşlerini yansıtmaktadır. Ussal Şahbaz, Esen Çağlar, Bilgi Aslankurt, Ali Sökmen HAZİRAN 2013 / Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı
4 İçindekiler Sunuş... 7 Yönetici Özeti... 8 Giriş İnternet Ekonomisinin Fırsat Alanları ve Türkiye deki Durum Bulut bilişimin sunduğu fırsatlar Büyük verinin sunduğu fırsatlar E-Ticaretin sunduğu fırsatlar Başlıca Kısıtlar Yasal altyapı Fiziki altyapı Beceriler ve dijital uçurum Kamu destek programları ve teşvikler İçin Bir Gündem Önerisi Hemen: Program ve pilot proje önerileri Haydi: Kritik mevzuat değişiklikleri sayılı Kanun un yeniden düzenlenmesi Kişisel verilerin korunması Nitelikli insan kaynağı sorununun kısa vadede çözümü için göçmen politikasının yeniden düzenlenmesi KOBİ lerde bulut bilişimin geliştirilmesi programı... KOBİ lerin e-ticaret yoluyla uluslararasılaşması programı... Dijital okuryazarlık ve farkındalık programı... Pilot projeler Heyecan: İnternet politikalarına yönelik stratejik perspektif Sonuç Ek1 TEPAV İnternet Politikaları Çalışma Grubu Listesi Kaynakça Türkiye de İnternet Politikaları
5 Kutu ve Şekiller Kutular 1. Bulut Bilişim Sunduğu Fırsatlar Bulut Bilişimin Ekonomiye Etkisi Veri Değer Zinciri ve Hayat Döngüsü İnsan Genomu Projesi Büyük Verinin Sunduğu Fırsatlar İşinizi İnternete Taşıyın Platformu E-Ticaretin Sunduğu Fırsatlar AB İlerleme Raporunda Türkiye nin İnternet Politikaları Alanındaki Durumu KOBİ lerde Bulut Bilişimin Gelişmesi Programı Singapur da Bulut Bilişim Destek Programları KOBİ lerde Bulut Bilişimin Geliştirilmesi Programının Unsurları E-Ticarette Çin Örneği KOBİ lerin E-Ticaret Yoluyla Uluslararasılaşması Programı Dijital Okuryazarlık ve Farkındalık Programı TÜBİTAK 1512 Yeni Girişimci Destek Programı Pilot Projeler Türkiye nin G20 Başkanlığı ve İnternet Yönetişimi Büyük Veri ve Kişisel Verilerin Korunması Startup Visa Act Şirketlerin Önündeki Kısıtlar ve Politika Önerileri Nasıl Bir İnternet Yönetişimi? OECD den Öneriler Büyük Verinin Sunduğu Fırsatlar, Karşılaşılan Kısıtlar ve Atılacak Adımlar E-Ticaretin Sunduğu Fırsatlar, Karşılaşılan Kısıtlar ve Atılacak Adımlar Bulut Bilişimin Sunduğu Fırsatlar, Karşılaşılan Kısıtlar ve Atılacak Adımlar... Şekiller 1. Bulut Teknolojileri Türkiye de Bulut Bilişimin Potansiyeli Türkiye de KOBİ lerin Bulut Kullanımı İmalat Sanayiinde Büyük Veri Uygulamaları Perakende Sektöründe Büyük Veri Uygulamaları Kamuda Büyük Veri Uygulamaları Bulut Ekosistemi Endeksi Puanları, Saniye / Megabit Genişbant Aboneliği Fiyat Aralığı 2012, USD PPP BİT Uzmanlarının Toplam İstihdam İçindeki Payı, Bilgi ve İletişim Teknolojileri Alanındaki Gelişmeler ve Hedefler, Onuncu Kalkınma Planı Bulut Bilişim, Büyük Veri, E-Ticaret Özet Tablo Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı
7 Sunuş Türkiye, 2000 li yıllardaki hızlı ekonomik büyüme ile küresel ekonomide önemli bir sanayi oyuncusu haline geldi. Ancak üretimimiz ve ihracatımız orta teknolojili ürünlere yoğunlaşmış durumda. Türkiye kentleşirken ve sanayileşirken geçirdiği yapısal dönüşüm sonucu verimliliğini artırdı ve büyümesini sürdürdü. Bugün ihraç ürünlerimizin %90 ı sanayi ürünlerinden oluşuyor. Artık büyümeyi sürdürmek için sanayi sektöründe, şirketler kesiminde verimlilik artışlarına ihtiyacımız var. İnternet ekonomisi işte bu noktada önemli bir rol oynayabilir. İnovasyona dayalı bir ekonomi haline gelip, uluslararası değer zincirinde katma değeri daha yüksek faaliyetlerden pay alabilmemiz için İnternet ekonomisinin getirdiği fırsatları en iyi şekilde kullanabilmemiz lazım. Orta gelir tuzağından ancak böyle kurtulabiliriz. Türkiye, İnternetin ve İnternet Ekonomisinin getirmiş olduğu inovasyon ile sanayi toplumundan bilgi toplumuna geçiş sürecini hızlandırabilir ve böylece 2023 ekonomik hedeflerine ulaşma konusunda büyük atılımlar gerçekleştirilebilir. TEPAV ın hazırladığı Türkiye de İnternet Politikaları: Ekonomik Fırsatları Yakalamak İçin Yeni Gündem başlıklı bu rapor İnternet in şirketler kesiminde kullanımını yaygınlaştıracak kamu politikası önceliklerini tartışıyor. Sunulan İnternet politikaları çerçevesinin benimsenmesi orta gelir tuzağından çıkış yolunda önemli bir fırsat olabilir. Raporda yasal altyapımızın geliştirilmesinden, şirketlere İnternet ekonomisinin getirdiği fırsatları yakalamak için aktif desteklere kadar bir dizi somut öneri getirdik. Çalışmanın İnternet in şirketler kesiminde etkin kullanılmasına vesile olmasını; bu yolla da İnternet politikalarının, ekonomi politikası gündemimizin bir parçası olarak ele alınmasını ümit ediyoruz. Bu rapor TEPAV İnternet Politikaları Çalışma Grubu üyelerinin ve yüzyüze görüşmeler yaptığımız sektör uzmanlarının değerli görüşlerinden faydalanılarak TEPAV araştırmacıları tarafından hazırlandı. Tam listesi Ek 1'de yer alan TEPAV İnternet Politikaları Çalışma Grubu üyelerine, emekleri geçen TEPAV ekibinden Bilgi Aslankurt, Beril Benli, Esen Çağlar, Ali Sökmen ve Ahmet Ussal Şahbaz'a teşekkür ediyorum. Güven Sak TEPAV İcra Direktörü Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı / 7
8 Yönetici Özeti Türkiye de son zamanlarda çokça tartışılan İnternet, sadece bir medya mecrası değil, esasen ekonominin bel kemiklerinden biridir. Türkiye İnternet ekonomisinin toplam hacmi 2011 yılında 13 milyar dolara ulaşmıştır yılında bu rakamın yüzde 2 ye ulaşmış olduğu tahmin edilmektedir. Bu hacim milli gelirimizin yüzde 1,7 sine karşılık gelmektedir. G-20 ülkelerinde ise internet ekonomisinin milli gelir içindeki payı ortalama yüzde 4,1 seviyesindedir. Yani, Türkiye deki İnternet ekonomisinin büyümesi için geniş bir alan vardır. İnternet ekonomisinin gelişmesinde kamunun uygulayacağı politikalara önemli bir rol düşmektedir. Kamunun oynayabileceği iki ana rol bulunmaktadır: Birinci ana rol, İnternet in inovasyona dayanan dinamik yapısını kısıtlamayacak ve küresel standartlarla uyum sağlayacak öngörülebilir, tutarlı ve asgari çerçeveyi belirleyen basit bir yasal alyapı ve makul fiyatlarla erişilebilir fiziksel altyapı sağlanmasıdır. İkinci ana rol; kaynak, beceri ve öngörülebilirlik kısıtlarını gidermeye yönelik program bazlı pro-aktif destekler uygulanmasıdır. Bu destekler pilot projelerle başlatılmalı, alınan sonuçlara ve İnternet ekonomisinin evrimleşmesine göre ya durdurulmalı ya yeniden tasarlanmalı veya yaygınlaştırılmalıdır. Bu raporda, İnternet in şirketler kesimine getirdiği üç ana güncel fırsat alanı olan bulut bilişim, büyük veri ve e-ticaret incelenmekte, bu alanlardaki başlıca kısıtlar tespit edilmekte ve bu kısıtların aşılabilmesi için kamuya yönelik bir dizi öneri sunulmaktadır. Fırsat Alanları Bulut bilişim, yenilikçi iş modelleri ve hizmetler sunmak isteyen her boyutta firmaya düşük maliyet ve esnek kullanımdan kaynaklanan rekabet avantajı sağlamaktadır. Ülkemizde işletmelerin büyük bir bölümünü oluşturan KOBİ ler, yatırımlarını büyük ölçüde öz kaynaklarıyla yapmaktadır. 8 / Türkiye de İnternet Politikaları Dolayısıyla KOBİ ler açısından bulut bilişim kullanımı özellikle önemli bir hale gelmektedir. Büyük veri, özellikle kamu ve büyük firmalarda etkinlik sağlama ile yeni ürünler ve süreçler yoluyla tüketici faydasını artırma potansiyeline sahiptir. Büyük veri uygulamaları ile sağlık, enerji ve ulaşım gibi alanlarda kamu ve özel sektör daha iyi ve etkin hizmet sunabilir. Ülkemizde henüz yeterince gelişmeyen bir alan olan büyük verinin analizi üzerine uzmanlaşmış yeni girişimler için de büyük fırsatlar mevcuttur. Türkiye de e-ticaret, yüksek kredi kartı kullanım oranı ve sosyal medya kullanımı, genç bir nüfus ve gelişmiş lojistik altyapı sayesinde büyük bir potansiyel barındırmaktadır. Ülkemizde son dört yılda ortalama yüzde 35,5 hızla büyümüş olan e-ticaret, perakende sektörü satışlarından halen çok düşük bir pay almaktadır. Bu alan hem şirketten şirkete (B2B) hem de şirketten tüketiciye (B2C) daha fazla kullanılarak, ihracatı arttırmada ve KOBİ lerin uluslararasılaşmasında önemli bir potansiyele sahiptir. Başlıca Kısıtlar ve Bunların Giderilmesi İçin Öneriler Türkiye de İnternet ekonomisinin getirdiği fırsatları yakalamak için öncelikle bu alandaki yasal altyapının geliştirilmesi gerekmektedir. Mevcut mevzuat, İnternet in sunduğu ve sunabileceği ekonomik fırsatları kullanmayı kolaylaştıracak, olabildiğince genel hükümler içerecek şekilde düzenlenmelidir. Bunun için de İnternet in genel amaçlı teknoloji olarak ele alınması gerekmektedir.
9 İlk olarak, genel mevzuat çerçevesini oluşturan 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesine Dair Kanun olumlu bir yatırım ikliminde hukuki öngörülebilirlik ve tutarlılık sağlamak için aşağıdaki prensipler gözetilerek yeniden düzenlenmelidir: 1) Uyar-kaldır (notice and takedown) prensibine işlerlik kazandırılması 2) İnternet sağlayıcıları için öz yönetişim (self-governance) mekanizmasının kurulması 3) Zararlı içerik ve hukuka aykırı içeriğin ayrımının net olması 2011 den bu yana gündemde olan kişisel verilen korunmasına dair kanun taslağı halen yürürlüğe girmemiştir. Oysa, İnternet ekonomisinde ortaya çıkan fırsatların hepsi veri kullanımı ile yakından ilgilidir. Bu yasa Türkiye nin Avrupa Birliği (AB) nezdinde kişisel veriler alanında güvenli liman ( safe harbor ) statüsü kazanmasını sağlayacak şekilde acil olarak yasalaştırılmalıdır. İnternet ekonomisine dair altyapı alanlarında mevzuat çerçevesi dışında ilerleme gereken alanlar şöyle sıralanabilir: Birinci olarak, İnternet in fiziki altyapı yatırımlarının ve fiziki altyapı servisinde rekabetin artırılması gerekmektedir. İkinci olarak, İnternet ekonomisinin sunduğu fırsatları kullanabilecek teknik becerilere sahip işgücü kısıtının ortadan kaldırılmasına yönelik adımlar atılmalıdır. Üçüncü olarak, kamu tarafından verilen mevcut devlet yardımları İnternet ekonomisinin getirdiği fırsatlara yönelik olarak güncellenmelidir. Teknoloji geliştikçe esnek bir yapıya sahip İnternet ekonomisinin ihtiyaçları değişecek, yeni koşullar ve düzenlemeler gerekecektir. Kamu politikalarının bu ihtiyaçlara hızlı bir şekilde cevap verebilmesi için İnternet politikalarına dair şeffaf ve esnek bir yönetişim yapısının kurulması şarttır. Bu açıdan İnterneti Geliştirme Kurulu kamu kurumları arasında bir politika koordinasyon aracı olarak kullanılabilir İnternet Politikaları Gündemi Nasıl Olabilir? Bu raporda, yukarıdaki fırsat alanlarındaki gelişimi kısıtlayan başlıca faktörlerin 2014 te ortadan kaldırılmasına yardımcı olabilecek bir politika çerçevesi ve eylem planı önerisi sunulmaktadır. Bu stratejik çerçeveyi 3H başlığıyla özetliyoruz: Hemen uygulamaya hızla koyulabilecek program ve pilot projeler -KOBİ lerde Bulut Bilişim kullanımının arttırılması programı -E-Ticaretle uluslararasılaşma programı -Farkındalık ve Dijital Okur-Yazarlık programı -Bir bölgede fiber altyapısı geliştirilmesi pilot projesi -Girişimcilerin büyük veri kullanımının desteklemesine yönelik bir kuluçka merkezini içeren pilot proje -Bir OSB de bulut bilişim uygulamalarının yaygınlaştırılması pilot projesi Haydi hazırlığı büyük ölçüde tamamlanmış ama ülke gündeminde öncelik verilmediği için mecliste bekleyen yasa tasarıları ve bakanlıktaki ikincil düzenlemeler sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesine Dair Kanun un yeniden düzenlenmesi -Kişisel Verilerin Korunması Kanunu nun Yasalaşması -Nitelikli insan kaynağı sorununun kısa vadede çözümü için göçmen politikasının yeniden tasarlanması Heyecan İnternet ekonomisinin siyasi irade ve kamu tarafından stratejik bir gelişim alanı olarak görüldüğü mesajını dünyaya daha güçlü verilmesini sağlayacak bir hareket planı -Etkin politika ve strateji koordinasyonu -En üst düzeyde siyasi sahiplenme -İzleme ve değerlendirme kapasitesinin artırılması Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı / 9
10 Giriş İnternet ekonomisinin milli gelir içindeki payı 2011 yılında yüzde 1,7 seviyesindedir yılında bunun yüzde 2 ye çıkmış olduğu tahmin edilmektedir lerde ilk defa ortaya çıkan, 1993 te ülkemize giren ve 2000 lerde de hızla yaygınlaşan İnternet, sanayi devriminden sonra ikinci büyük ekonomik dönüşüm dalgasını beraberinde getirmiştir. İnternet akademik küçük bir gruptan toplumun geniş kesimlerine yayıldıkça İnternet sayesinde veya kanalıyla şekillenen yeni bir ekonomi ortaya çıkmıştır. İnternet Ekonomisi nin en gelişmiş ülkelerin içinde bile en az Çin ekonomisi kadar hızlı büyümesi2, İnternet i kamu politikası açısından stratejik kılmaktadır. Bu yeni ortamda, devletler bir yandan İnternet teki oyun alanını düzenlemeye, diğer yandan da tüketici ve üreticilerin İnternet ekonomisi dediğimiz yeni alanda açılan fırsatlardan azami ölçüde faydalanabilmesi için gerekli önlemleri almaya çalışmaktadır. Türkiye de İnternet ekonomisinin milli gelir içindeki payının 2016 yılında yüzde 2,3 seviyesine gelmesi beklenmektedir. Bu raporda Türkiye nin ekonomik büyüklüğü, gelişmişlik düzeyi, hukuki ve kurumsal yapısından yola çıkarak, İnternet ekonomisinin getirdiği fırsatları yakalaması için kamu politikaları açısından takip edilecek yol için önerilerde bulunmayı amaçlıyoruz. Türkiye de İnternet ekonomisinin büyüklüğünün emsal ülkelerle karşılaştırılmasından çıkan sonuçlar bu alandaki gelişme potansiyelinin büyüklüğüne işaret etmektedir. İnternet ekonomisinin milli gelir içindeki payı 2011 yılında yüzde 1,7 seviyesindedir yılında bunun yüzde 2 ye çıkmış olduğu tahmin edilmektedir.1 Bu oran, G20 ülkeleri arasında Endonezya dan sonra en düşüğüdür. Örneğin, kişi başı milli geliri Türkiye ye yakın olan Brezilya da İnternet ekonomisinin bütün ekonomiye oranı yüzde 2,2, Meksika da yüzde 2,5 seviyesindedir. Bu alandaki lider ülkeler olan Birleşik Krallık ve Güney Kore de ise bu oranlar sırasıyla yüzde 8,3 ve 7,3 seviyelerindedir. Türkiye de İnternet ekonomisinin milli gelir içindeki payının 2016 yılında yüzde 2,3 seviyesine gelmesi beklenmektedir. Ancak bu oran, İnternetin getirdiği fırsatları kullanma bakımından Türkiye nin G-20 ülkeleri arasındaki alt sıralardaki yerini değiştirmeyecektir. Türkiye de İnternet ekonomisinin tüketim ağırlıklı gelişiminin, birçok yükselen pazara benzediği söylenebilir. İnternet in yaygınlaşması birçok ülkede tüketicilerle başlamaktadır. İlk aşamada tüketiciler e-posta, web, sosyal medya gibi ücretsiz hizmetler kullanmakta, zamanla tüketici hizmetleri e-ticarete doğru evrilmektedir. Ardından yerel girişimciler giriş engelleri göreli olarak düşük İnternet ortamında, İnternet in yaygınlaştığı kesim olan tüketicilere yönelik işler kurmaya başlamaktadır. İnternet in şirketler kesiminde, e-posta ve web gibi işlevler dışında kullanılmaya başlaması ise daha geç olmaktadır. Şirketler kesimindeki adaptasyon genelde büyük ve/veya çokuluslu şirketlerden başlamakta, bunun KOBİ lere yayılması ise zaman almaktadır.3 Halbuki, İnternet i yoğun bir biçimde kullanan KOBİ ler ortalama yüzde 10 luk bir verimlilik artışı ile rekabet güçlerini arttırmaktadır.4 1. BCG, BCG, McKinsey & Company, MGI, / Türkiye de İnternet Politikaları
11 Ülkemizde İnternet kullanımı hızla artmaktadır. İnternet kullanan bireylerin nüfusa oranı son 5 yılda yüzde 17 artarak, yüzde 50 ye yaklaşmıştır.5 İnternet kullanıcılarının yüzde 68,6 sı 35 yaşın altındadır.6 Türkiye dünyada sosyal medya kullanımında da önde gelen ülkelerden biridir. Türkiye dünyada en çok Facebook kullanıcısı olan 6., en çok Twitter kullanıcısı olan 11. ülkedir.7 İnternet in yarattığı ekonomik hacmin dağılımı incelenecek olursa, bilgisayar ve telefon satışları, tüketiciye yönelik e-ticaret, hanenin ve bireylerin mobil İnternet kullanımı gibi tüketim harcamalarının İnternet ekonomisinin %87 sini oluşturduğu görülmektedir. İnternet ile ilgili teknoloji ve uygulamalara özel şirketlerce yapılan yatırımlar ise Türkiye de İnternet ekonomisinin yüzde 14 ünü oluşturmaktadır. Bir karşılaştırma yapılacak olursa, bu oranlar Güney Kore de sırasıyla yüzde 69 ve 31, ABD de ise yüzde 60 ve 24 olarak hesaplanmıştır.8 Yani Türkiye de İnternet ekonomisi tüketim ağırlıklı gelişmiştir. İnternet ekonomisinin tüketim tarafının gelişmesi olumsuz bir durum olarak değil, İnternet in gelişen pazar ülkelerinde yaygınlaşmasındaki trendlere uyumlu bir durum olarak değerlendirilmelidir. Aslında İnternet in şirketler kesiminde kullanımının düşüklüğü, bu alandaki gelişmelerle yakalanabilecek fırsatların büyüklüğünü göstermektedir. Ayrıca, İnternet in tüketim kesiminde gelişiminin üreticilere sağladığı bir dizi fırsat da gözardı edilmemelidir. Örneğin, e-ticaretin gelişimiyle KOBİ lerin yeni pazarlara erişim ve üretim sistemlerini daha etkin planlama imkanları Bölüm 4.4 te ele alınmaktadır. Türkiye de şirketlerin de yüzde 95 i İnternet kullanmaktadır.9 Ancak şirketlerin İnternet kullanımı büyük ölçüde İnternet in getirdiği fırsatları yakalamaya yönelik değildir. Basit bir örnek olarak, Türkiye de atılan e-postaların %42 sinde ek bulunmamaktadır.10 Aynı oran Avrupa Birliği nde %22 dir. İnternet in Ar-Ge süreçleriyle ilişkisine bakınca da benzer bir tablo ortaya çıkmaktadır: Türkiye de şirketlerde alınan patentlerin %14 ü bilgi işlem teknolojileriyle ilgilidir. Bu oranın OECD ortalaması %34 tür.11 İnternet in Türkiye de firmaların gelir artışlarına ortalama katkısı %5,2 dir. McKinsey in İnternet in KOBİ lere olan etkisine ilişkin sekiz gelişen pazarda yaptığı bir araştırmanın sonuçları Türkiye de şirketler kesiminde İnternet kullanımının iş süreçleri üzerindeki etkisinin gelişen pazarlara göre de zayıf kaldığını göstermektedir.12 Web teknolojilerinin KOBİ lere getirdiği verimlilik artışı, Vietnam da yüzde 19,3, Meksika da ise yüzde 16,4 ken, Türkiye de %6,9 seviyesinde kalmıştır. İnternet kullanımı sayesinde yönetim, (pazarlama dahil) işletme ve operasyon giderlerindeki düşüş araştırma konusu sekiz ülkede %5,3 ken Türkiye deki %3,1 de kalmıştır. İnternet in firmaların gelir artışına ortalama katkısı ise araştırma konusu sekiz ülkede %6,1 ken Türkiye de %5,2 dir. İnternetin Türkiye de firmaların gelir artışlarına ortalama katkısı %5,2 dir. 5. TUIK, ComScore Inc., Alfafacebook, McKinsey, TUIK, A.g.e. 11. Boston Consulting Group, Meksika, Tayvan, Fas, Macaristan, Arjantin ve Malezya yı kapsamaktadır. McKinsey, 2010 Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı / 11
12 Yukarıda çizilen tablo, ülkemizde şirketler kesimi için henüz kullanılmamış bir potansiyele işaret etmektedir. İnternet in getirdiği fırsatları kullanarak şirketlerimiz esneklik kazanarak maliyetlerini düşürebilir, satışlarını özellikle uluslararası pazarlarda artırabilir, elde edecekleri verimlilik artışlarıyla küresel ekonomideki rekabet güçlerini yükseltebilir. Bu raporda, İnternet ekonomisinin ülkemizde şirketler kesiminde gelişimi adına ana fırsatları barındıran, sanayimize hitap eden ve uluslararası trendlerde ön plana çıkan üç temel alana odaklandık: İnternet ekonomisinde başarı öyküleri genelde ülkelerin mevcut ekonomik yapılarının veya kaynaklarının getirdiği avantajlarla bağlantılı olarak çıkmaktadır. Örnek olarak, İsveç, ekonomisindeki platform şirketlerinin varlığına dayanarak İnternet üzerinden verilen bulut müzik (Spotify) veya VoIP (Skype) gibi hizmetlerle öne çıkmıştır.13 İlk özel alışveriş e-ticaret sitesi olan VentePrivee nin moda devi Fransa dan, dünyanın en büyük işletmeden işletmeye (B2B) e-ticaret platformu Alibaba.com un, dünyanın en hızlı gelişen imalat sanayii ihracatçısı Çin den çıkması tesadüf değildir. İnternet in getirdiği fırsatları etkin olarak kullanabilen Güney Kore, Singapur, İsveç, Danimarka gibi ülkelerde, İnternet e yönelik kamu politikalarına dair tutarlı bir stratejik çerçeve olduğunu, bu çerçeve içinde izlenen kamu politikalarının İnternet ekonomisinin gelişmesinde önemli bir rol oynadığını görüyoruz. Türkiye nin de bu ülkeleri izleyebilmesi için İnternet e yönelik sağlam ve tutarlı bir politikalar seti oluşturması gerekmektedir. Bu bağlamda, İnternet politikaları ekonomi politikalarının önemli bir parçası olarak da ele alınmalıdır. Şirketlerin İnternet in getirdiği fırsatları yakalamasının önünde teorik olarak beş ana kısıt bulunabileceğini söyleyebiliriz: İnternet in getirdiği fırsatları kullanarak şirketlerimiz esneklik kazanarak maliyetlerini düşürebilir, ihracatlarını ve elde edecekleri verimlilik artışlarıyla küresel ekonomideki rekabet güçlerini artırabilirler. Türk sanayiinin büyük bölümünü oluşturan orta-teknoloji şirketlerin üretim yapısına İnternet in getirdiği fırsatları entegre etmesi ciddi verimlilik artışlarını beraberinde getirebilir. Bu durumda, Türkiye de sanayi sektöründeki şirketlerde, özellikle KOBİ lerde İnternet in iş süreçlerinde kullanımının yaygınlaşmasını sağlayarak İnternet ekonomisini ekonomik büyümemizin motorlarından biri haline getirebiliriz. Bulut bilişim Büyük veri E-ticaret İş yapma ve yatırım ortamındaki eksiklikler Fiziksel altyapıya ilişkin eksiklikler Kaynak eksikliği Beceri eksikliği İnternet ekonomisine yapılacak yatırımın getirisinin net olarak öngörülememesi Bu kısıtlar altında, kamuya düşen iki ana rol bulunmaktadır: Birinci ana rol, elverişli bir iş yapma ve yatırım ortamı sağlamaktır. İnternet in inovasyona dayanan dinamik yapısını kısıtlamayacak ve küresel standartlarla uyum sağlayacak öngörülebilir, tutarlı ve asgari çerçeveyi belirleyen basit bir yasal çerçeve, İnternet üzerinde iş yapma ve yatırım ortamının ilk unsurudur. Makul fiyatlarda erişilebilir fiziksel altyapı da, İnternet üzerinde iş yapma ve yatırım ortamının ikinci unsurudur. 13. Edlund, / Türkiye de İnternet Politikaları
13 İkinci ana rol, kaynak, beceri ve öngörülebilirlik kısıtlarını gidermeye yönelik program bazlı pro-aktif destekler uygulamaktır. Bu destekler pilot projelerle başlatılmalı, alınan sonuçlara ve İnternet ekonomisinin evrimleşmesine göre ya durdurulmalı, ya yeniden tasarlanmalı veya yaygınlaştırılmalıdır. İnternet le ilgili politika tercihleri yapılırken, kamudaki karar alıcıların İnternet in doğasından kaynaklanan iki ana zorlukla karşılaştığını söyleyebiliriz: Birincisi, İnternet küresel bir yapıyken devletlerin yaptıkları düzenleme ve teşviklerin ulusal sınırlarda kalmaktadır. İkincisi, İnternet üzerinde iş yaparken giriş engellerinin düşük olması nedeniyle girişimciler İnternet üzerinde sürekli yeni iş modelleri geliştirmekte, bu yeni iş modelleri İnternetin getirdiği iktisadi fırsatların temelini oluşturmaktadır. Buna mukabil, hukuki ve kamu politikasına dair süreçler yavaş ilerlemektedir. Bu teorik çerçeve içinde, raporun kapsamı belirlenirken üç unsur göz önünde bulundurulmuştur. Birincisi, yukarıda da ifade edildiği üzere, gelişmekte olan bir çok ülkede İnternet in önce tüketici tarafında hızlı gelişmesi, şirketler kesiminde ise etkilerinin daha geç görülmesi tespitinden hareketle, bu rapor, şirketler kesiminde bu süreci hızlandırmaya odaklanmaktadır. Bu nedenle ağırlıklı olarak tüketici kesimine dair fırsatlar getiren mobil uygulamalar, ağılıklı olarak kamu kesimine hitap eden e-devlet uygulamaları, eğitim ve sağlık alanındaki dönüşüm gibi bazı alanlar kapsam dışında bırakılmıştır. Ayrıca odak büyük ölçüde mevcut şirketler üzerine kurulmuş, İnternet girişimciliği ekosistemine yönelik önerilere yoğunlaşılmamıştır. İkinci olarak, ülkemiz için bu alanda yazılmış pek çok raporda14 fırsatlar ön plana çıkarken, bu rapor seçilmiş üç fırsat alanında İnternet politikalarına ağırlık vermektedir. Raporun politika geliştirme odaklı yaklaşımının bu alandaki tartışmalara katkı sunması arzu edilmektedir. Üçüncü olarak ise, bu rapor, hukuki veya teknik bir açıdan ziyade iktisadi bir açıdan fırsat alanlarını ve politika seçeneklerini değerlendirmektedir. Amacımız, İnternet politikalarının, ekonomi politikaları gündeminin bir parçası olarak tartışılmasına katkı sunmaktır. Rapor hazırlık sürecinde TEPAV İnternet Politikaları Çalışma Grubu15 kurulmuş ve geniş bir paydaş grubunun katılımı sağlanmıştır. Bu alanda çalışan akademisyenler, hukukçular, firma yöneticileri ve kamudaki karar alıcılar, 2 Ekim 2013 tarihinde TEPAV da bir tam gün süren yuvarlak masa çalışma grubu toplantısına katılmıştır. Araştırma ve veri analizlerine ek olarak, karar alıcı ve uzmanlarla yüz yüze görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Rapor, bu katılımcı araştırma sürecinden süzülen sonuçları yansıtmaktadır. Rapor üç bölümden oluşmaktadır: Birinci Bölümde, İnternet ekonomisinin gelişme eksenleri olarak gördüğümüz bulut bilişim, e-ticaret ve büyük veri alanlarının ülkemiz ekonomisine olası etkileri değerlendirilmektedir. İkinci Bölümde bu üç fırsat alanındaki potansiyelin gerçekleşmesini kısıtlayan faktörlere, bir diğer ifadeyle bağlayıcı kısıtların ne olduğuna değinilmektedir. Üçüncü Bölümde ise, bu bağlayıcı kısıtların 2014 te ortadan kaldırılmasına yardımcı olabilecek stratejik bir çerçeve önerisi sunulmaktadır. 14. Bilişim Sanayicileri Derneği, 2012; Boston Consulting Group, 2013; McKinsey & Company, 2013; Türkiye Bilişim Vakfı, 2012; YASED, Üyelerinin listesi ve toplantı programı Ek 1 de sunulmuştur. Raporun hazırlanmasında TEPAV İnternet Politikaları Çalışma Grubu nun görüşlerinden faydalanılmıştır. Bunula beraber, rapor çalışma grubu üyelerinin tek tek şahsi görüşlerini yansıtmamaktadır. Üyelerden rapor taslakları üzerinden görüş alınmamıştır. Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı / 13
14 Bu stratejik çerçeveyi ise 3H başlığıyla özetliyoruz: Hemen İvedilikle uygulamaya koyulabilecek program ve pilot projeler Haydi Değiştirilmesi gerektiği üzerinde geniş çaplı bir uzlaşı olan 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesine Dair Kanun ve hazırlığı tamamlanmış olan Kişisel Verilerin Korunmasına Dair Kanun a ilişkin yapılması gereken düzenlemeler Heyecan İnternet ekonomisinin siyasi irade ve kamu tarafından stratejik bir gelişim alanı olarak görüldüğü mesajını dünyaya daha güçlü verilmesini sağlayacak bir yönetişim yapısı ve strateji çerçevesi 14 / Türkiye de İnternet Politikaları
15 Birinci Bölüm İnternet Ekonomisinin Fırsat Alanları ve Türkiye deki Durum Bu bölümde, Türkiye de İnternet ekonomisinin şirketler kesimine etkisini artıracak üç fırsat alanı incelenmektedir: bulut bilişim, büyük veri ve e-ticaret Bu alanlardaki fırsatlar KOBİ ler, yeni girişimler (startuplar), büyük şirketler, hanehalkları / tüketiciler ve kamu açısından ayrı ayrı ele alınmaktadır. 1.1 Bulut bilişimin sunduğu fırsatlar Bulut bilişim, veri ve yazılımların cihazlar yerine veri merkezlerinde saklanıp işlendiği, bu verilere cihazların kapasitesinden bağımsız olarak İnternet yolu ile erişilebildiği bir kullanım modelidir. Bu sayede bilişim teknolojileri kullanıcıları altyapı alımından hizmet alımına yönelmiş, kapasite ihtiyaçlarına göre kullandığın kadar öde modeliyle ortak havuzların veri ve işlem gücünden uygun bedeller karşılığında faydalanmaya başlamıştır. Bulut bilişim, boyut farkı gözetmeksizin bütün firmalar için önemli maliyet avantajları sunmaktadır. Avrupa Birliği nde bulut bilişim kullanan firmaların yüzde 80 inin bu sayede maliyetlerinde yüzde 10 ile 20 arasında düşüş yaşadığı hesaplanmıştır.16 Bulut bilişimin en önemli kullanım avantajları talep değişimine kolay adapte olmasından kaynaklanan esnekliği, plansız değişikliklere hızlı adapte olması, her yerden kolay erişilebilir olması ve sistem güvenilirliğidir.18 Ekonomik avantajları ise kullanım maliyetinin genelde tam kapasitenin altında çalışan sabit donanımlardan daha ucuz olması, kullandığın kadar öde prensibiyle çalışması, yatırım maliyetini düşürmesi, değişen piyasa koşullarına daha hızlı cevap vermeyi sağlaması ve enerji verimliliği daha yüksek olduğundan çevreye karşı daha duyarlı olmasıdır. Avrupa Birliğinde KOBİ lerin bulut bilişim teknolojilerini benimsemesi durumunda 5 senede yavaş adaptasyon senaryosunda 302 bin, hızlı adaptasyon senaryosunda 1 milyon 519 bin yeni iş olanağının sağlanacağı hesaplanmıştır.17 Avrupa Birliğinde KOBİ lerin bulut bilişim teknolojilerini benimsemesi durumunda 5 senede yavaş adaptasyon senaryosunda 302 bin, hızlı adaptasyon senaryosunda 1 milyon 519 bin yeni iş olanağının sağlanacağı hesaplanmıştır.17 Bulut bilişimin ekonomik büyümeye önemli ölçüde olumlu etkilerinin olacağı hesaplanmıştır. Avustralya da bulut teknolojilerinin önümüzdeki 10 senede kurumlar tarafından yüzde 50 oranında kullanılması durumunda ekonomik büyümenin yıllık yüzde 0.15, yüzde 75 oranında kullanılması durumunda yüzde 0,23 artacağı tespit edilmiştir. Bu son üç yıllık ortalama büyümenin yaklaşık %10 yükselebileceği anlamına gelmektedir.19 Şekil. 1 Bulut teknolojileri Türkiye deki bilişim sektörünü de yoğun olarak etkileyecektir. YASED in geçtiğimiz yıl gerçekleştirdiği Bilgi ve İletişim Teknolojileri Sektör Araştırmasına %63 katılan 74 şirketin %63 ü, bulut bilişimin önümüzdeki yıllarda Türkiye bilişim sektörünü etkileyecek bir akım olmasını beklemektedir EC, Cave, Robinson, Kobzar & Schindler, Etro, KPMG, YASED, 2012 Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı / 15
16 Bu araştırmaya göre bulut bilişim, ülkemizin bilişim sektörünü mobil uygulamalardan sonra en fazla etkileyecek akımdır. Bulut bilişimin Türkiye deki pazar potansiyelinin 2015 e kadar yıllık 1,2 milyar dolardan 1,6 milyar dolara çıkmasının beklenmesi ve pazarın potansiyel aylık büyüklüğünün 214 milyon dolar olması, bu alanın hem mevcut oyuncular hem de yeni girişimler için fırsatlar yaratacağı anlamına gelmektedir.21 Şekil 2. Bulut bilişimin sunduğu fırsatlar 1,6 Milyar TL Türkiye de bulut bilişimin pazar büyüklüğünün 2015 e kadar aylık 1,2 milyar dolardan 1,6 milyar dolara çıkması beklenmektedir. 1,2 Milyar TL Bulut bilişimin getirdiği en önemli fırsat KOBİ ler içindir. Önceden büyük çaplı BİT yatırımlarını yapacak güce veya idare edecek bilgi ve tecrübe birikimine sahip olmayan KOBİ ler, bulut bilişim sayesinde bir zamanlar sadece büyük şirketlerin emrinde olan sofistike sistemlere kolayca erişim olanağına kavuşmuştur. Bulut bilişim, altyapı yatırımlarına ilaveten güvenlik, yedekleme ve sunucu bakımı gibi düzenli maliyetleri de kaldırarak KOBİ ler için bilişim kullanımının bedelini sadece operasyon maliyeti seviyesine düşürmüştür.22 (Kutu. 2) Özellikle KOBİ lerin finansmana erişimde güçlük yaşadığı ve yatırımlarını öz kaynaklarla yapmayı tercih ettiği Türkiye de bulut bilişim, bilgi ve iletişim teknolojilerine yapılan sermaye yatırımlarını azaltarak KOBİ lerin finansman yükünün hafiflemesine yardımcı olma potansiyeline sahiptir. Türkiye deki KOBİ lerin bulut kullanımının BT yatırım maliyetlerini %24 e kadar düşürmesi beklenmektedir / Türkiye de İnternet Politikaları Bu sayede KOBİ ler sınırlı öz kaynaklarını sunucu, veritabanı gibi masraflı bilişim altyapısına bağlamak yerine, şirketin büyümesini sağlayacak ekipman, eleman ve pazarlama gibi diğer alanlara yatırarak, uluslararası rekabet güçlerini artırabilir. Bulut bilişim, özelikle KOBİ lerin yabancı dil ve yenilikçilik eksikliği gibi sorunlar nedeniyle uluslararasılaşma sıkıntısı çektiği ülkemizde firmaların yurtdışı ile bağlantısının güçlenmesini sağlayacaktır. Bu sayede ülkemizdeki firmaların yurtdışındaki ortak veya müşterilerinin tasarım ve üretim sürecine daha yakından katılması mümkün olacaktır. Örneğin tasarım ve Ar-Ge nin önemli olduğu makine sektöründe çalışan bir KOBİ, Almanya daki müşterisi için ürettiği makineyi aynı platform üzerinden eş zamanlı olarak tasarlayabilecektir. Şekil. 3 Türkiye deki KOBİ lerin bulut kullanımının BT % yatırım maliyetlerini %24 e kadar düşürmesi beklenmektedir Büyük şirketler, bulut hizmetleri sayesinde normalin üstünde veri akışı ve bilgi işlem talebi yaşanan dönemlerde pahalı ve uzun süren altyapı yatırımları yapmak yerine geçici ihtiyaçlarını dışarıdan karşılayabilmektedir. Örneğin, yazılım geliştirme, ürün testi ve simülasyonlar gibi yoğun işlemci gücü gerektiren Ar-Ge süreçlerinde dışarıdan bulut hizmetleri almak mümkündür. 21. Accenture, Sharma Et Al., McKinsey & Company, 2013
17 Bulut bilişimin fayda sağladığı kesimler arasında yeni girişimler öne çıkmaktadır. Yeni bir şirket kurmanın maliyeti içerisinde önemli bir paya sahip olan teknoloji yatırımları, bulut bilişim sayesinde önemli oranda düşmeye başlamıştır. Bulut bilişimin sağladığı çevrimiçi hizmetler, sabit teknoloji yatırımlarından daha ucuza mal olup aynı işlevi görebildiği için yeni girişimlerin kuruluş maliyetlerini önemli ölçüde düşürmüştür. Özellikle yüksek işlemci gücü ve hafızaya ihtiyaç duyulan (örn. bilimsel araştırmalar, ilaç sektörü) veya işlem yoğunluğu hızlı değişkenlik gösteren alanlardaki yeni girişimler için bulut teknolojisi, yatırım süre ve maliyetlerini yüzlerce kata varan ölçüde düşürebilmektedir.24 İngiltere de 1300 şirket ile düzenlenen bir bulut bilişim anketine katılan yeni girişimlerin yüzde 56 sı kullandıkları bulut hizmetleri sayesinde tesislerinde gerekli BİT yatırımlarından tasarruf ettiklerini belirtmiştir.25 Aynı ankette yeni kurulan firmaların yüzde 49 u bulut hizmetlerinin sayesinde karlılık oranlarının ortalama yüzde 17 arttığını ifade etmiştir. Günlük hayatta çoğu kişinin bulut bilişimle olan ilişkisi tüketici düzeyindedir. Bulut bilişim, tüketicilerin bedelsiz veya çok düşük ücretler karşılığında oldukça esnek hizmetlere erişmesini sağlamıştır. Bulutun tüketicilere kazandırdığı en önemli hizmetlerden biri web tabanlı e-posta servisleri olmuştur. Buna ek olarak kişisel video ve resimlerin İnternet ten paylaşılması ve gibi web tabanlı uygulamaların kullanılması da oldukça yaygınlaşmıştır. Tüketiciler, video ve müzik gibi yer tutan ve işlemci gücü gerektiren multimedya ürünlerini kendi bilgisayarlarında saklamak ve çalıştırmak yerine, bu ürünlere akıllı telefon ve tabletlerden bulut üzerinden erişebilmektedir. Ayrıca, kişisel dosyaların bulut üzerinde İnternet te paylaşılması ve yerel disklerin bulutta yedeklenmesi uygulamaları da yaygınlaşmaktadır. Görece daha az kullanılmakla beraber hızla yaygınlaşan bulut hizmetleri arasında kişisel dosyaların İnternette saklanıp paylaşılması ile sabit disklerin yedeklenmesi bulunmaktadır. Tüketiciler, bulut uygulamaları sayesinde video ve müzik gibi yer tutan ve işlemci gücüne ihtiyaç duyan mültimedya ürünlerini bilgisayarlarda saklamak ve çalıştırmak yerine onlara akıllı telefon veya tablet gibi daha ucuz aletlerle web üzerinden erişebilmektedir. 24. McKendrick, Manchester Business School, 2013 Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı / 17
18 Kutu 1. Bulut Bilişim Sunduğu Fırsatlar Esneklik Genel: Anlık kapasite değişimi, planlamada kolaylık KOBİ ler için: Daha sofistike sistemlere erişim, uluslararası değer zincirlerine entegrasyon Kamu için: İşlemlerin daha iyi kayıt altına alınması ve ilave vergi geliri, olağanüstü durumlara daha etkin müdahale Tüketici için: Yer tutan ve işlemci gücüne ihtiyaç duyan mültimedya ürünlerine daha kolay erişim Maliyet Genel: Hardware alımına olan ihtiyacın azalması, veri merkezlerinde depolama ve işlemenin daha ucuza mal olması KOBİ ler için: Finansman ihtiyaçlarının azalması Yeni Girişimler için: Başlangıç sermayesi ihtiyacının azalması, yeni iş modelleri Son olarak bulut bilişim karmaşık programlama işlemlerini basitleştirerek tüketicilere güçlü bilgisayarlara veya kodlama bilgisine gerek kalmadan kısa sürede kendi web sitelerini veya uygulamalarını geliştirme fırsatı sunmaktadır. Türkiye de bulut bilişimin kamu için önemli bir faydasının, KOBİ lerin işlemlerinin daha iyi kayıt altına alınması yoluyla vergi kayıplarının azaltılması olması beklenmektedir.27 Kamu sektörü de bulut bilişim sayesinde önemli ölçüde zaman ve kaynak tasarrufu sağlayıp hizmetlerini daha esnek hale getirebilmektedir. Birçok ülkede en büyük ekonomik aktör olan kamunun bulut hizmetlerine geçmesi durumunda teknoloji harcamalarından büyük ölçüde tasarruf etmesi mümkündür. Örnek olarak A.B.D. de Washington belediyesi, çalışanlarını bulut tabanlı bir e-posta hizmetine geçirerek donanım, yazılım ve bakım maliyetlerinden önemli ölçüde tasarruf etmiştir / Türkiye de İnternet Politikaları Türkiye de bulut bilişimin kamu için önemli bir faydasının, KOBİ lerin işlemlerinin daha iyi kayıt altına alınması yoluyla vergi kayıplarının azaltılması olması beklenmektedir.27 Ayrıca işlemleri çok sayıda ve farklı sistem yerine tek bir bulut sistemi üzerinden gerçekleştirmek hem esneklik hem güvenlik, hem de maliyet açısından avantajı olup, kamu kurumları arasındaki işbirliğini arttırabilecektir. Bulut bilişim, olağanüstü ihtiyaç dönemlerinde (örn. doğal afetler) kamu kurumlarının daha esnek ve etkin olmasını da sağlayacaktır. 26. OECD, McKinsey & Company, 2013
19 Ayrıca güvenlik açısından da bulut bilişimin kamu kurumlarına önemli faydalar sağlaması beklenmektedir. Kamu kurumlarının bilgi işlem merkezlerindeki sunucular üzerinde yapılan testlerde güvenlik yama eksikliği, DOS saldırılarına karşı korunmasızlık, yönetici hesapların yetersiz korunması gibi sorunlar tespit edilmiştir.28 Güvenlik açısından bulut bilişimin kamu için hesapların ve güvenlik işlemlerinin tek noktadan takip edilebilmesi, planlama ve uygulama kolaylığı, personel tasarrufu gibi avantajları bulunmaktadır. Özet olarak bulut bilişim, firma ve tüketici davranışlarını dönüştürücü etkilerinden dolayı, kamu politikalarının yakından takip etmesi gereken temel eğilimlerin başında gelmektedir. Bulut bilişimin sağladığı en önemli iki fırsat, esneklik ve maliyettir. Esneklik avantajı, işlem ve depolama kapasitesinin ihtiyaç olduğu zaman kiralanabilir hale gelmesinden kaynaklanmaktadır. Bu esneklik sayesinde KOBİ lerin uluslararası değer zincirlerine daha kolay entegre olması, kamunun olağanüstü durumlara daha etkin müdahalesi, tüketicilerin de yer tutan multimedya ürünlerine daha kolay erişmesi mümkün olmaktadır. Maliyet avantajı ise ölçek ekonomisinden daha kolay faydalanmayı mümkün kıldığı ve donanım yatırımlarına olan ihtiyacı azalttığı için özellikle küçük firmalar ve yeni girişimler için önemlidir. 28. TÜBİTAK, 2012 Kutu 2. Bulut bilişimin ekonomiye etkisi Bulut bilişimin son yıllarda hızla gelişmesinin en önemli sebepleri arasında topluma ve ekonomiye olumlu etkisi sayılabilir. Örneğin, Japonya Bilgi-İşlem Teknolojileri Destek Ajansı KOBİ lere, 2011 yılında Japonya da yaşanan depremle hasar gören bilgi-işlem teknolojilerinin onarılmasında etkin bir çözüm olarak bulut bilişimi önermiştir. Bulut bilişimin ekonomiye olan etkisi de yapılan araştırmalarda ortaya konmuştur. Amerikan teknoloji danışmanlık firması Booz Allen Hamilton un yaptığı araştırmada bulut teknolojileri kullanan bir firmada 1000 sunuculu bilgi-işlem teknolojileri sisteminin operasyonel ve bakım-onarım maliyetlerinin yüzde 50 ila yüzde 67 arasında azaldığı görülmüştür. Deloitte ın yaptığı araştırmaya göre bulut bilişim teknolojileri yatırımlarının geleneksel bilgi-işlem teknoloji yatırımlarına göre daha kısa sürede daha yüksek getiri sağladığı ortaya konmuştur. Kaynaklar: Information-technology Promotion Agency 2011, Recommendation for Safe Use of Cloud Services. Japan, 1st Edition; Jackson, Kevin L., The Economic Benefit of Cloud Computing. Forbes, 17 September 2011 Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı / 19
20 1.2 Büyük Verinin Sunduğu Fırsatlar Büyük veri, en kısa tanımıyla, normal veritabanı yazılımlarının takip etmesi, kaydetmesi yönetmesi ve işlemesi için fazla büyük olan veri setlerine denir. Günümüzde sosyal medyada, İnternet sayfalarında, bilgisayar programlarında ve hatta bir çok fiziksel araçta devamlı olarak büyük miktarda veri oluşmaktadır. Bu tarz kaynaklardan toplanan büyük boyutlu veri setlerinin yönetilip analiz edilmesine büyük veri analizi denir. (Kutu. 3) Büyük veri, şirketlere sağladığı avantajlar kadar büyük toplumsal etkileri olacak gelişmelere yardımcı olması açısından da önemlidir. (Kutu. 4) Veri saklama maliyetleri son yıllarda çok hızlı bir biçimde düşmekte, böylece büyük miktarda verinin saklanması kolaylaşmakta ve ucuzlamaktadır. Gerek firmaların, gerek bireylerin İnternet kullanımından kredi kartı harcamalarına ürettiği bilgilerin saklanmasıyla oluşan büyük miktarda verinin, önümüzdeki yıllarda akıllı sistemlerin (beyaz eşya, saat, araba gibi) hayatın her yanına yayılması ile birlikte daha da fazla artması beklenmektedir. Bu büyük ölçekli veriyi yönetip ve eş zamanlı olarak değerlendirerek önemli bilgilere ulaşmak mümkündür. Ellerindeki verinin analitik yöntemlerle değerlendirilmesi KOBİ ler için fırsatlar sunmaktadır. Şekil. 4 Büyük veri uygulamaları ile imalat sanayinde ürün geliştirme ve montaj maliyetinde yüzde 50 ye varan azalma beklenmektedir. 20 / Türkiye de İnternet Politikaları Sosyal medya veya müşteri ilişkileri yönetimi platformları gibi alanlardaki veriler KOBİ lerin müşteri davranışlarını analiz etmeleri için yeteri kadar büyüktür. Özellikle mobil uygulama ve oyun gibi İnternet temelli iş modelleri olan KOBİ lerde incelenebilecek büyük miktarda veri mevcuttur. Bu noktada önemli olan, bu verileri doğru araçlar ve yöntemlerle analiz edebilmektir. Büyük şirketler, daha fazla tüketiciye ürün ve hizmet sağlayabildikleri ve daha fazla veriye erişimleri olduğu için büyük veri açısından özellikle avantajlı konumdadır. Ellerindeki veriler aracılığıyla tedarik ve dağıtım metotlarını daha verimli hale getirebilir, dolandırıcılıkla daha kolay mücadele edebilir, müşterilerinin tercihlerini daha iyi analiz edip onlara daha uygun ürün ve hizmetler geliştirerek rakiplerinin önüne geçebilirler. Örneğin, büyük veri uygulamaları ile imalat sanayinde ürün geliştirme ve montaj maliyetinde yüzde 50 ye varan azalma beklenmektedir. (Şekil. 4)29 Türkiye de bankacılık ve perakende gibi alanlarda faaliyet gösteren bazı büyük şirketler, müşterilerinden topladıkları verileri ürün ve hizmet geliştirme, fiyatlandırma, kalite ve müşteri memnuniyeti arttırma, öngörü ve strateji geliştirme amacıyla kullanmaktadır.30 Büyük veri kullanan bir perakendeci kar marjını %60 tan fazla artırabilir. (Şekil. 5) MGI, McKinsey & Company, A.g.e 100 % 50 % Şekil. 5 %60+ Büyük veri kullanan bir perakendeci kar marjını yüzde 60 tan fazla artırabilir.
21 Türkiye de büyük veri uygulamaları henüz başlangıç aşamasındadır. Bu konuda öncü uygulamalar olarak, Türk Telekom un ve Turkcell in firma genelinde üretilen tüm verileri tek bir ortamda toplayıp analiz eden veri analiz platformu yatırımları gösterilebilir. Türk Telekom yeni veri ambarı projesi sayesinde sabit maliyetinden 6 milyon dolar, bakım ve destek maliyetinden 1 milyon dolar tasarruf etmiştir. Yurtdışındaki uygulamalara örnek olarak Amerikalı dağıtım şirketi UPS, teslim araçlarına yerleştirdiği konum, hız ve yakıt tüketimini ölçen aletler aracılığıyla teslimat rotalarını yeniden şekillendirmiş, böylece 2011 yılında 136 milyon kilometreden fazla yoldan ve 32 milyon litre yakıttan tasarruf etmiştir. Örneğin, büyük veri kullanan bir perakendeci kar marjını yüzde 60 tan fazla artırabilir. Büyük verinin en önemli üretici ve kullanıcılarından olan kamu, çok büyük boyutlarda veri üretip saklamaktadır. Bu veriler hem kamu kurumlarının, hem de bir bütün olarak ekonominin yararı için kullanılabilir. Örneğin, AB nin en büyük 23 ülkesinde kamu kurumlarınca toplanan verilerin doğru analizi sayesinde 150 ile 300 milyar Euro arası tasarruf yapılabileceği belirlenmiştir.32 Büyük verinin en büyük faydayı sağlayacağı alanlardan biri de sağlık hizmetleridir. Hastaların verilerinin elektronik alanda saklanmasıyla veri saklama maliyetleri, teşhis ve müdahale hataları, hizmet kalitesi, doktor seçimi ve tıbbi araştırmalar gibi çok sayıda alanda önemli fayda ve tasarrufların elde edilmesi beklenmektedir. Büyük veri yeni girişimlerin önündeki hem bir fırsat hem de giriş engeli olarak ortaya çıkmaktadır. Şöyle ki, kimi alanlarda mevcut oyuncuların elindeki büyük veri bu veriye sahip olmayan oyuncular için giriş maliyetlerini yüksek bir düzeye çekmektedir. Öte yandan, büyük veriye dayalı iş modellerinin yeni geliştiği alanlarda, veri toplama ve işlemenin hızlı ve düşük maliyetli hale gelmiş olması, yeni girişimlerin hızla ölçeklenebilmesine imkan tanımaktadır. Büyük veri uygulamalarının henüz yaygınlaşmadığı birçok alan olduğu düşünüldüğünde, yeni girişimler için birçok fırsatın varlığından söz edilebilir. 32. OECD, 2013 Kutu 3. Veri Değer Zinciri ve Hayat Döngüsü Veri hayat döngüsünde veriler yaratıldığı kaynaktan toplanıp temizlenip formatlanarak işlenir. İşlenen veriler daha sonra istatistiksel olarak analiz edilip yorumlanır. Büyük veri, devamlı olarak yaratılan yüksek hacimli verilerin veri hayat döngüsü dâhilinde analiz edilmesidir. Yaratma Depolama İşleme Dağıtım Analiz Kaynak: OECD - Exploring Data-Driven Innovation as a New Source of Growth Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı / 21
22 Kamuda büyük veri uygulamalarının gelişmesinin birçok faydasının olması beklenmektedir.33 Örneğin, SGK verilerini kullanarak sağlık hizmetlerinin kalitesinin arttırılması ve tasarruf edilmesi mümkündür. Büyük veri, vergi beyanlarının doğrululuğunu denetleyerek vergi kaçağını da azaltabilir. Kamu kurumlarından toplanan verilerin standardize edilip tek elden değerlendirilmesi, kararların daha doğru alınmasını sağlayıp mükerrer yatırımları engelleyebilir, vatandaşlara hem maliyet hem de kalite açısından avantajlı hizmet sunulmasını sağlayabilir. Vatandaşların daha detaylı sayısal verilere daha kolay erişimi aracılığıyla kamunun daha şeffaf hale gelmesi de mümkün olacaktır. Kamunun elindeki verilerin girişimcilerin kullanımına açılması, altyapı alanında akıllı şebeke sistemleriyle enerji tasarrufu sağlanması, akıllı şehir uygulamalarıyla trafik, afet yönetimi ve güvenlik gibi alanlarda vatandaşların hayat kalitesinin önemli ölçüde artmasını sağlayacak yeni iş modellerinin önünü açacaktır. Avrupa Birliği ülkelerinde kamu elindeki büyük verinin açılmasıyla oluşabilecek değerin 2010 yılı itibariyle 32 milyar euro olduğu tahmin edilmektedir.34 Büyük veri, kamu ve özel sektör için değerli stratejik bilgiler ve önemli oranda kaynak tasarrufu sağlayacaktır. Tüketicilerin günlük hayatta sıkça karşılaşmakta beraber genellikle farkında olmadığı büyük veri, tüketici davranış ve tercihlerinin analiz edilip, tüketicilere daha uygun hizmet ve ürünlerin sunulmasını sağlamaktadır. Büyük veri, tüketicilere sadece çevrimiçi hizmetler sunmak için değil, kullandıkları araçların iyileştirilmesi ve problemlerin giderilmesi için de yardımcı olmaktadır. Örneğin, çok sayıda tarayıcının veya dizüstü bilgisayarın yolladığı faaliyet ve problem raporları sayesinde yazılım güncellemeleri yapılıp yeni ürünler üretilebilmektedir. 22 / Türkiye de İnternet Politikaları Türkiye de büyük verinin kullanımının kamuya sağlayacağı faydalar üzerine bir etki analizi bulunmasa da, belirli kamu kurumları öncü rol oynayacak adımlar atmıştır. Örneğin Sosyal Güvenlik Kurumu, Ulusal Sağlık Bilgi Sistemi (Sağlık.NET) altında sağlık verilerini standardize edip her vatandaş için sağlık verilerini içeren elektronik karne uygulamasına başlamıştır. İstanbul Büyükşehir Belediyesi, mobil olarak bağlanmış çok sayıda sismograftan gelen verilerin eş zamanlı olarak analiz edilip ilgili makamlarla anında paylaşıldığı bir deprem acil müdahale ve erken uyarı sistemi kurmuştur. Şekil Milyon Avrupa daki kamunun, büyük veri kullanarak yıllık 150 ile 300 arası değer yaratması beklenmekte. 33. McKinsey & Company, OECD, 2013
23 Kutu 4. İnsan Genomu Projesi Büyük veri, uluslararası işbirliği ile paradigma değiştiren projelerde önemli bir araç olarak da kullanılabilir. İnsan Genom Projesi (Human Genome Project) insan DNA sının dizilimini anlamak ve analiz etmek için 1990 dan başlatılıp 2003 e kadar süren uluslararası bir araştırma projesidir. Bu proje bilim adına yapılmış en büyük veri projeleri arasındadır ve insan DNA sının haritası doktorlara, akademisyenlere ve öğrencilere açılmıştır. Sağlanan büyük veri sayesinde insanların DNA dizilimini ortaya çıkarmanın ve analiz etmenin süresi 10 yıldan 1 haftaya inmiş, maliyeti de eski maliyetinin 10,000 de 1 ine düşmüştür. Kaynak: OECD Kutu 5. Büyük Verinin Sunduğu Fırsatlar Stratejik Analizler Özel Sektör için: Müşteri davranışlarını analiz etme fırsatı, tedarik ve dağıtım metotlarında artan verimlilik, dolandırıcılıkla daha kolay mücadele Kamu için: Vergi beyanlarının doğruluğunu denetimde kolaylık, artan vergi geliri, vatandaşın kamu faaliyetler ile ilgili detaylı veriye daha kolay ulaşması, sağlık hizmetlerinin daha etkin sunumu Maliyet Genel: Büyük veriye tek çatı altında ulaşım imkanının sağlayabildiği maliyet avantajı Kamu için: Toplanan verilerin ticari değeri Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı / 23