Berkarar döwletimiziň bagtyıarlyk döwrüniň ıyl ıazgysy — 2018-nji ıyl: Obasenagat toplumy | TDH
05.06.2020 |	Türkmenistanda galla oragyna badalga berildi
Berkarar döwletimiziň bagtyıarlyk döwrüniň ıyl ıazgysy — 2018-nji ıyl: Obasenagat toplumy
опубликованно 14.02.2019 // 578 - просмотров
2018-nji ıylda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy boıunça amala aşyrylıan giň möçberli özgertmelere täze itergi berildi. Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň birinji mejlisi ıurdumyzyň oba hojalygyny ösdürmekde möhüm tapgyr boldy.
Döwlet Baştutanymyz umumymilli maslahatyndaky maksatnamalaıyn çykyşynda ıurdumyzyň obasenagat toplumyny hil taıdan täze sepgitlere çykarmaga gönükdirilen wajyp wezipeleri kesgitledi. Şol wezipeler bolsa bu ulgamda oba hojalygynyň düşewüntliligini ıokarlandyrmak, ıer we suw serişdelerini rejeli peıdalanmak, oba hojalyk ekin meıdanlarynyň melioratiw ıagdaıyny gowulandyrmak, ıerleri suwaryş suwy bilen üpjün etmek, pudaga hususy telekeçileri çekmek bilen baglanyşyklydyr.
Halk Maslahatynyň çözgütlerine we hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň Kararlaryna laıyklykda, welaıatlardaky daıhan birleşikleriniň sürümli ıerleriniň hasabyna oba hojalyk ähmiıetli ıörite ıer gaznalary döredildi. Şolardan uzak möhletleıin peıdalanmak üçin paıdarlar jemgyıetlerine, daıhan hojalyklaryna, beıleki oba hojalyk önümlerini öndürijilere ıer bölekleri berilıär.
Bellenilişi ıaly, bölünip berlen ekin meıdanlarynyň 70 göterimden az bolmadyk bölegi bugdaı, gowaça we beıleki döwlet buıurmasyna girizilen oba hojalyk ekinlerini şertnama esasynda ıetişdirmek üçin peıdalanylmalydyr. Galan ıer böleklerinde ylmy taıdan esaslandyrylan ekin dolanyşygyny geçirmek üçin beıleki ekinler ekilip bilner.
Ikinji gaznadan bölünip berlen ıer bölekleri gök-bakja ekinlerini, ıeralma, üzüm we miweli baglary ösdürip ıetişdirmäge gönükdirilendir. Şunda, haryt öndüriji şertnamalaıyn borçnamadan artyk ıetişdiren önümini, islese, özünde galdyryp ıa-da bellenen satyn alnyş bahalaryndan döwlete tabşyryp biler.
Döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedowyň geçen ıylda kabul eden çözgüdine laıyklykda, 2019-njy ıyldan başlap, bugdaıyň we gowaçanyň döwlet tarapyndan satyn alnyş bahalary ıokarlandyryldy. Bir tonna bugdaıyň bahasy iki esse — 400 manatdan 800 manada çenli köpeldildi. Pagta babatda täze bahalar çig malyň hil taıdan häsiıetnamalaryny nazara almak bilen bellenildi.
Daıhan birleşikleri hojalyklary, oba hojalyk paıdarlar jemgyıetleri we ylmy-barlag institutlary, kärendeçiler, hususy telekeçiler hem-de beıleki oba hojalyk önümlerini öndürijiler 10 ıyla çenli möhlet bilen ıeňillikli bank karzlaryny alyp bilıärler.
Şol sanda oba hojalyk tehnikalaryny, abzallaryny we gurallaryny, ekskawatorlary hem-de buldozerleri, suwaryş işinde ulanylıan enjamlary, turbalary almak üçin ıyllyk bir göterim bilen karz berilıär. Maldarçylygy we guşçulygy ösdürmek bilen baglanyşykly maıa goıum taslamalaryny maliıeleşdirmek üçin bolsa ıyllyk bäş göterimlik karzlar on ıyla çenli möhletde alnyp bilinıär.
Şular bilen bir hatarda, maldarçylyk hojalyklarynyň garamagyndaky fermalaryň jaılaryny iri şahly mallar, goıunlar, düıeler we guşlar bilen birlikde, tapgyrlaıyn hususylaşdyrmak, bellenen tertipde olaryň eıelerine ıer böleklerini bermek göz öňünde tutulıar.
İurdumyzda oba zähmetkeşlerine döwlet taıdan ıeňillikleriň dürli görnüşleriniň, şol sanda önümçilik harajatlarynyň azaldylmagyna gönükdirilen ıeňillikleriň berilıändigini hem bellemek gerek. Bularyň hemmesi «Oba hojalygyny ösdürmegi döwlet tarapyndan düzgünleşdirmek hakyndaky», «Däneçilik hakyndaky», «Pagtaçylyk hakyndaky» Türkmenistanyň Kanunlarynda, beıleki kadalaşdyryjy-hukuk namalarynda, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň Kararlarynda berkidilendir.
Hususan-da, ekerançylara ıer üçin iň pes töleg bellenildi, olar salgyt tölemekden doly boşadyldy. Kärendeçileri we daıhan birleşiklerini tehnika, tohumlar, mineral dökünler, suw we hyzmatlaryň beıleki görnüşleri bilen üpjün etmek işi hem ıeňillikli şertlerde amala aşyrylıar.
2018-nji ıylda ekerançylar 1 million tonnadan gowrak saılama bugdaıy we 1 million 50 müň tonnadan gowrak pagtany Watan harmanyna tabşyrdylar. Güızlük bugdaıyň ekişi bellenen möhletde ıerine ıetirilip, geljekki hasylyň düıpli binıady goıuldy.
Zähmeti ıokary derejede mehanizmleşdirmek hem-de awtomatlaşdyrmak oba hojalyk önümçiliginiň netijeliligini we daıhanlaryň ıaşaıyş-durmuş derejesini ıokarlandyrmagyň möhüm ugrudyr. Bu ulgamdaky maksada gönükdirilen çäreler oba ıerlerinde işçi hünärleriniň abraıyny ıokarlandyrmaga, ıaş işgärleri çekmäge we ilatyň iş bilen üpjünçiligini gowulandyrmaga mümkinçilik berdi.
Döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedowyň tabşyrmagy boıunça «John Deere International GmbH» (Şweısariıa) we «Umaх Trade GmbH» (Germaniıa) kompaniıalary bilen baglaşylan şertnamalar esasynda soňky iki ıylda ıurdumyza täze, häzirki zaman tehnikalarynyň ıüzlerçesi gelip gowuşdy. Bular «John Deere W540» «TUСANO 430» («СLAAS») däne orıan kombaınlardyr, «John Deere 9970» pagta ıygıan kombaınlardyr, «John Deere 8245R» sürüm traktorlarydyr, «AХOS 340 СХ» («СLAAS») köpugurly traktorlardyr we beılekilerdir.
2018-nji ıylyň noıabrynda oba hojalyk ulgamynda hyzmatdaşlygy ösdürmek boıunça «Türkmenistanyň Hökümetiniň we «John Deere International GmbH» kompaniıasynyň arasynda özara düşünişmek hakynda Ähtnama» gol çekildi. Bu resminamada oba hojalyk toplumyny döwrebaplaşdyrmak ulgamynda amerikan işewürleri bilen özara hyzmatdaşlygy mundan beıläk-de giňeltmek göz öňünde tutulıar. Şol sanda bu işlere tehniki parkyň üstüni ıokary tehnologiıaly oba hojalyk enjamlarynyň täze nusgalary, «John Deere» kompaniıasynda öndürilen tehnikalar bilen ıetirmek, pudaga sanly elektron dolandyryş ulgamyny, täze tehnologiıalary we innowasiıalary girizmek, ekerançylygy mehanizmleşdirmegiň derejesini ıokarlandyrmagyň hasabyna zähmet öndürijiligini artdyrmak ıaly ugurlar hem girıär. Bu ugurlar hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň oba hojalyk syıasatynda ileri tutulıan ugurlardyr.
Aşgabatda hem-de welaıatlarda oba hojalyk enjamlaryny we «John Deeriň» tehnikalaryny ulanmak hem-de abatlamak boıunça hünärmenleri taııarlamak babatda okuw merkezlerini döretmek meıilleşdirilıär. Etraplarda oba hojalyk önümçiligine sanly elektron dolandyryşyň usullaryny ornaşdyrmak boıunça merkezleri döretmek bellenildi.
Şular bilen bir hatarda, sebitlerde «John Deeriň» tehnikalaryna hyzmat etmegi we abatlamagy ıola goımak maksady bilen, ıöriteleşdirilen abatlaıyş kärhanalaryny täze enjamlar bilen enjamlaşdyrmak göz öňünde tutulıar.
Türkmen oba hojalyk uniwersitetinde hem-de Türkmen oba hojalyk institutynda hereket edıän okuw merkezlerinde «John Deeriň» tehnikalarynda ulanylıan iň täze tehnologiıalar boıunça okuwlary guramak, oba hojalyk önümçiliginde sanly elektron dolandyryşyň usullaryny öwretmek göz öňünde tutulıar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň yzygiderli durmuşa geçirıän syıasatynyň ileri tutulıan ugurlaryna laıyklykda, sebitleriň toplumlaıyn ösdürilmegine ıardam bermäge, ıurdumyzda şertnama esasynda azyk bolçulygyny üpjün etmäge gönükdirilen döwrebap obasenagat düzümini döretmäge düıpli maıa goıumlary goıulıar.
Daşyndan getirilıän harytlaryň ornuny tutıan önümleri öndürmek we eksport harytlarynyň möçberini artdyrmak boıunça döwlet maksatnamalaryny durmuşa geçirmegiň çäklerinde, welaıatlaryň her birinde naıbaşy tohumly ıaş göleleri ıetişdirmekden başlap, taııar et we süıt önümlerini öndürmek üçin we eti gaıtadan işläp taııarlamaga çenli doly önümçilik tapgyrly iri maldarçylyk we guşçulyk toplumlary guruldy hem-de gurulmagy dowam edıär. Bu taııar önümlere peınirleriň, şöhlatlaryň dürli görnüşleri, süıt, gatyk, gaımak, ıogurt, mesge ıagy we beılekiler degişlidir.
Pomidorlar, hyıarlar, burçlar, badamjanlar, şampinıon kömelekleri, gök ekinler we beılekiler ıetişdirilıän ıyladyşhana hojalyklary ıylyň dowamynda şäherleriň hem-de obalaryň ilatyny ter gök önümler bilen üpjün edıär. Gaplanan miwe, gök-bakja önümlerini, tebigy içgileri, dürli unaş, çörek, süıji-köke önümlerini öndürmek ıola goıuldy.
Bu giň gerimli işlere döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ıakyndan goldaw bermegi netijesinde, oba hojalygynyň dürli pudaklarynda iri taslamalary amala aşyrmaga mümkinçilik alan hususy işewürligiň wekilleri hem işjeň gatnaşıar.
Muňa mysal hökmünde, 2018-nji ıylda Ahal welaıatynda «Guş toplumy» hususy kärhanasynyň buıurmasy esasynda gurlan maldarçylyk toplumynyň ulanmaga berlendigini görkezmek bolar. Onuň önümçilik kuwwaty ıylda 200 tonna et öndürmäge ukyplydyr. Häzirki wagtda fermada iri şahly mallaryň 120-si saklanylıar, geljekde sygyrlaryň sanyny 800-e ıetirmek meıilleşdirilıär. Bu ıerde mallary saklamak, ıaş göleleri ıetişdirmek üçin ähli şertler döredildi. Telekeçilere uzak möhletleıin peıdalanmak üçin 300 gektar ıer bölünip berildi. Şonuň 290 gektary ot-iımlik ekinleri ıetişdirmäge niıetlenendir.
Bu fermanyň zerurlyklary üçin Awstriıadan simmental tohumyndan iri şahly mallaryň 60-dan gowragy satyn alyndy. Kärhanada Beıik Britaniıadan, Awstriıadan we Ysraıyldan getirilen ıöriteleşdirilen enjamlar oturdyldy. Awtomatlaşdyrylan enjamlar bir wagtyň özünde 30 sygry sagmaga mümkinçilik berıär, şunda her sygyrdan süıdüň gije-gündizde ortaça alnyşy 22 — 25 litre ıetıär. Onlaın düzgüninde uzak aralykdan iri şahly mallaryň ıagdaıyna gözegçilik etmäge mümkinçilik berıän mallaryň çipleşdirilmeginiň geçirilmegi fermadaky nou-haularyň ıene-de biridir.
Oba hojalyk önümlerini öndürmek we gaıtadan işlemek ulgamynda ıöriteleşen «Ajaıyp ussat halal önümler» hojalyk jemgyıeti hem öz telekeçilik işini barha giňeltmegi dowam edıär. Birnäçe ıyl mundan ozal telekeçiler Bäherden etrabynda iri şahly mallaryň 2 müň 300-si saklanylıan ilkinji et-süıt toplumyny gurdular.
Germaniıadan sygyrlaryň iň belli naıbaşy görnüşleri — süıt bermekde rekordlary bilen meşhur golştin hem-de süıt babatda-da, et babatda-da ıokary derejeli dürli howa şertlerine gowy uıgunlaşıan simmental tohumlary getirildi. Fermada ownuk şahly mallaryň hem 1 müň 100-den gowragy saklanylıar.
Mundan başga-da, dag eteginde «Arçman» daıhan birleşiginiň çäginde ıerleşen 75 gektar ıerdäki bagçylykda miweli agaçlaryň 50 müň düıbe golaıy ekildi. Açyk meıdanda bolsa bakja ekinleri ösdürilip ıetişdirilıär.
«Ajaıyp ussat halal önümler» hojalyk jemgyıeti tarapyndan gurlan iri maldarçylyk toplumy Ahal welaıatynda kuwwatly maldarçylyk ulgamyny emele getirmegiň ıolunda ıene bir aıgytly ädim boldy. Bu toplum ıokary hilli sygyr etini, şol sanda mermer etini öndürmäge ıöriteleşdiriler.
Telekeçilere zerur ot-iım binıadyny döretmek üçin 500 gektar ıer bölünip berildi. Bu ekin meıdanynda ıorunja, däne hem-de siloslyk mekgejöwen, garpyzyň we şugundyryň ıörite görnüşleri ekilip, häzirki wagtda oňat hasyl alyndy. Ekinleri suwarmak üçin suw tygşytlaıjy suwaryş ulgamy gurnaldy. Bu ıerde, esasan, «LINDSEİ» (ABŞ) kompaniıasynyň damjalaıyn usulda suwarıan enjamlarynyň 6-sy peıdalanylar. Her biri ekerançylykda 50 — 55 gektar ıeri suwarmaga niıetlenen bu enjamlar ekinleri siňňitli suwarmaga we şol bir wagtda suwy tygşytly harçlamaga mümkinçilik berıär.
Tejen etrabynda hem ıene bir maldarçylyk toplumy guruldy. Iň täze tehnologiıalar bilen enjamlaşdyrylan kärhana her ıylda 3 müň tonna süıt we 100 tonna et öndürmäge niıetlenendir. Fermada sygyrlaryň ıerli görnüşleri bilen bir hatarda, Germaniıadan we Ukrainadan getirilen iri şahly mallaryň naıbaşy görnüşleriniň 300-den gowragy saklanylıar.
Ahal welaıatynda gurlan täze desgalaryň hatarynda meıdany 10 gektardan ybarat bolan ıyladyşhana toplumy hem bar. Onda agaçlaryň ıaprakly we pürli görnüşleri, köpıyllyk hem-de möwsümleıin güller ösdürilip ıetişdirilıär. İyladyşhana ıylda ösümlikleriň ıarym milliondan gowragyny ösdürip ıetişdirmäge mümkinçilik berıär.
2018-nji ıylda 500 tonna ıokary hilli guş etini we 2,5 million ıumurtgany öndürmek boıunça gurlan guşçulyk toplumy hem Lebap welaıatynyň obasenagat düzüminiň üstüni ıetirdi. Ony Çärjew etrabynda Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň agzasy bolan «Eşret» daıhan hojalygynyň hünärmenleri gurdular.
Balkan welaıatynda hem iri maldarçylyk toplumy açyldy. Bu ıerde ıylda 500 tonna et öndüriler. Bu desganyň gurluşygy üçin Serdar etrabyndan 500 gektar ıer bölünip berildi. Ekerançylyk ıeriniň esasy bölegi ıorunja, arpa, mekgejöwen, şugundyr we beıleki ot-iımlik ekinleri ösdürip ıetişdirmäge niıetlendirildi. Häzirki wagtda fermada iri şahly mallaryň 440-sy saklanylıar. Telekeçiler geljekde sygyrlaryň süıt we et berıän görnüşleriniň baş sanyny 3 müňe ıetirmegi, önümleri gaıtadan işleıän bölümi açmagy maksat edinıärler.
Milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy bilen işlenip taııarlanylan Türkmenistanda daşary ıurtlardan getirilıän harytlaryň ornuny tutıan önümleri öndürmek baradaky Döwlet maksatnamasyny durmuşa geçirmegiň barşynda tebigy goşundylardan ıokary hilli azyk önümlerini öndürıän, gaıtadan işleıän kärhanalaryň onlarçasy guruldy. Bu ugurdaky işler dowam etdirilıär.
Şunuň bilen baglylykda, geçen ıylda Lebap welaıatynyň Kerki etrabynyň Çekir obasynda gaplanan gök-miwe önümlerini — kompotlary, mürepbeleri, şireli içgileri, duza ıatyrylan önümleri öndürıän, kuwwatlylygy ıylda 1 million şertli bankadan ybarat bolan zawod açyldy.
Balkanabatda unaş önümlerini öndürıän täze gurlan zawod Italiıadan getirilen döwrebap enjamlar bilen enjamlaşdyryldy. Awtomatlaşdyrylan tehnologik düzümiň kuwwatlylygy iki çalşykly iş şertinde ıylda 270 tonna önüm öndürmäge ukyplydyr. Häzirki wagtda bu ıerde unaş önümleriniň onlarça görnüşi öndürilıär.
Daşoguz welaıatynyň Köneürgenç etrabynda Türkmenistanyň Oba hojalyk we daşky gurşawy goramak ministrligine degişli iri ıyladyşhana toplumy ulanylmaga berildi. 10 gektar meıdanda pomidor ekildi. Kärhana ıylda sarp edijilere 1800 — 2000 tonna ıokary hilli we ekologiıa taıdan arassa önümleri ibermäge ukyplydyr. Bu ıerde şitil hem ıetişdiriler.
Demirgazyk sebitiň Akdepe etrabynda hem pomidor ösdürip ıetişdirmäge niıetlenen şunuň ıaly ıyladyşhana hojalygy peıda boldy.
Mary welaıatynda taslama kuwwaty ıylda 5 million ıumurtga we 500 tonna towuk etini öndürmekden ybarat bolan guşçulyk toplumy açyldy. Mary etrabynda gurlan kärhananyň çäginde ıerleşen guş ketekleriniň bäşisinde bir wagtda guşlaryň 130 müňüsi saklanylar.
Hususan-da, bu ıerde göz öňünde tutulan guş ketekleriniň ikisiniň her biri ıumurtga berıän towuklaryň 50 müňüsini saklamaga niıetlenendir. Bu ıerde jüıjeleri ösdürip ıetişdirilıän jaılar bar. Bölümleriň ählisi doly awtomatlaşdyryldy, ıörite enjamlar bilen, şol sanda amatly howany döretmäge, suwy arassalamaga ukyply enjamlar bilen enjamlaşdyryldy.
Murgap etrabynda Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň agzasy bolan telekeçiler tarapyndan gurlan maldarçylyk toplumy ıylda 100 tonna süıt we 100 tonna et öndürmäge niıetlenendir. Fermada iri şahly mallaryň 750-si, şol sanda golştin görnüşli sygyrlaryň 150-si saklanylıar.
Daıhanlaryň öz şahsy hojalyklarynda öndürıän azyk önümleriniň möçberiniň hem yzygiderli artıandygyny bellemek gerek. Şu nukdaınazardan, welaıatlaryň ählisinde gurlan täze görnüşli döwrebap obalary görkezmek örän ıerliklidir. Her bir hojalykda 0,12-0, 16-ga mellek ıeri bolup, şolarda gök-bakja ekinlerini, baglary ıetişdirmek, mal we guş saklamak üçin zerur hojalyk jaılaryny gurmak mümkindir.
Şeılelikde, oba ıaşaıjylary öz zerurlyklary hem-de bazarda satmak üçin gök önümleri we miweleri ıetişdirmek, et hem-de süıt önümlerini öndürmek mümkinçiligine eıedir.
Döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedowyň tabşyrygy boıunça obasenagat toplumynyň önümçilik kuwwatlyklarynyň artdyrylmagy bilen bir hatarda, miwe, gök-bakja önümlerini ter görnüşde saklamak ulgamy hem döwrebaplaşdyrylıar.
Geçen ıylda Aşgabadyň Bagtyıarlyk etrabynda bir wagtyň özünde 2 müň tonna miwe, gök-bakja önümlerini saklamaga niıetlenen döwrebap sowadyjy ammar ulanylmaga berildi. Bu täze desga Germaniıanyň, Gollandiıanyň, Türkiıäniň esasy önüm öndürijileriniň ıöriteleşdirilen enjamlary bilen enjamlaşdyryldy.
Ammarda ulanylıan kompıuterleşdirilen ulgam gök önümleriň, miweleriň görnüşlerine baglylykda sowadyjy we doňduryjy kameralarda ıylylygyň we howanyň çyglylygynyň zerur derejede bolmagyna gözegçilik edıär. Sogan we ıeralma saklamaga niıetlenilen jaılar aıratyn awtomatlaşdyrylan howa çalşyryjy enjamlar bilen enjamlaşdyryldy. Munuň özi önümiň harytlyk görnüşini we hilini uzak wagtlyk saklamaga mümkinçilik berer.
Täze desganyň esasy bölegini sowadyjy kameralaryň 23-si eıeleıär, şolaryň 12-si miweleri, 7-si gök önümleri, 3-si öňünden doňdurmak üçin hem-de biri gaty doňdurmak üçin niıetlenendir. Binada önümleri saıpallamak hem-de gaplamak konserwirlemek üçin awtomatlaşdyrylan enjamlar gurnaldy. Desganyň ähli jaılary tekjeler, miweleri we gök önümleri saklamak üçin ıörite gaplar bilen üpjün edildi. Harytlary sarp edijilere ibermek hem-de ıetirmek üçin kärhanada elektrokar-ıükleıji gurallar hem-de dürli ıük göterijilikli awtorefrižeratorlar bar.
Türkmenabat şäherinde köpugurly bazaryň golaıynda bina edilen häzirki zaman sowadyjy enjamlar bilen üpjün edilen ammarlar toplumy miwe we gök önümleriň üç müň tonnasyny kabul edip biler. Onuň desgalary 4 gektara golaı meıdanda ıerleşıär, şolaryň hatarynda 3 sany iri ammar binalary, kömekçi jaılar, saıpallaıjy bölüm, barlaghana, arassaçylyk-durmuş maksatly bölüm bar. Gök önüm saklanylıan desga İaponiıanyň we Russiıanyň ıokary tehnologiıaly enjamlary bilen enjamlaşdyryldy. Onda sowadyjy kameralaryň onlarçasy bar.
Häzirki döwrüň talaplaryna laıyk gelıän obasenagat önümçiliginiň bäsdeşlige ukyplylygy üçin hukuk, ykdysady hem-de guramaçylyk şertleriniň kemala getirilmegine ıardam berıän hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň toplumlaıyn özgertmeleri oňyn netijesini berıär.
Ministrler Kabinetiniň 2018-nji ıylyň netijelerine bagyşlanyp geçirilen giňişleıin mejlisinde bellenilişi ıaly, obasenagat toplumy boıunça çykarylan önümleriň möçberiniň, ıerine ıetirilen işleriň we hyzmatlaryň ösüş depgini 108,4 göterime barabar boldy. Maıa goıumlaryny özleşdirmek boıunça ıyllyk meıilnama 109,5 göterim ıerine ıetirildi.
Mälim bolşy ıaly, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy boıunça her ıyl iň gowy etrabyň ıa-da welaıatda etrap hukukly şäheriň adyna mynasyp bolmak boıunça bäsleşik geçirilıär. Bu bäsleşigiň şertlerine laıyklykda, onuň ıeňijisi galla, pagta we beıleki oba hojalyk önümlerini öndürmek boıunça şertnamalaıyn borçnamalarynyň üstünlikli ıerine ıetirilmegi, durmuş maksatly desgalaryň ulanmaga berilmegi, şeıle hem iş orunlary bilen baglanyşykly meseleleriň çözülmegi medeni dynç alyş we ilaty bedenterbiıe hem-de sport bilen meşgullanmaga çekmek ıaly görkezijiler boıunça kesgitlenilıär. 2018-nji ıylyň netijeleri boıunça Balkan welaıatynyň Esenguly etraby ıeňiji boldy. Döwlet Baştutanymyzyň Buırugyna laıyklykda, bu etrabyň häkimligi Türkmenistanyň Altyn asyryny ösdürmegiň döwlet gaznasyndan ABŞ-nyň 1 million dollary möçberinde pul baıragy bilen sylaglanyldy.
Hormatly Prezidentimiziň durmuş-ykdysady strategiıasynda obasenagat toplumynyň we beıleki pudaklaryň okgunly ösüşiniň, daşky gurşawy goramagyň, türkmenistanlylaryň ıaşaıyş-durmuşy üçin amatly şertleriň üpjün edilmeginiň möhüm şerti hökmünde suw serişdeleriniň rejeli ulanylmagyna aıratyn ähmiıet berilıär.
«Türkmenistanyň ilatly ıerlerini arassa agyz suwy bilen üpjün etmegiň Baş maksatnamasynyň» hem-de «Türkmenistanda suw serişdelerinden rejeli peıdalanmak boıunça hem-de 2015 — 2020-nji ıyllarda Garagum derıasynyň suw geçirijiligini ıokarlandyrmak boıunça işleriň maksatnamasynyň» çäklerinde amala aşyrylıan iri gerimli maıa goıum taslamalary milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň bu meselelere berıän yzygiderli ünsüniň subutnamalarydyr.
Geçen ıyl Mary welaıatynda suw arassalaıjy desgalaryň toplumy ulanylmaga berildi, ol Tagtabazar etrabynyň ilatyny — 60 müňden gowrak adamy ıokary hilli agyz suwy bilen üpjün edıär. «İaşlyk» we «Marçak» ıerasty çeşmelerinden çykıan suw ıörite açyk görnüşli howdanlara akdyrylıar, şolaryň her biriniň sygymlylygy 3 müň kub metre barabardyr.
Tehnologiıa talaplaryna laıyklykda, suw birnäçe gezek arassalanylıar, süzgüçden geçirilıär hem-de zyıansyzlandyrylıar. Bu işleriň ählisi kompıuter ulgamy bilen dolandyrylıar. Kuwwatlylygy bir gije-gündizde 15 müň kub metr agyz suwuna deň bolan toplum Çehiıadan we Türkiıeden satyn alnan sorujy enjamlar, süzgüçler we beıleki abzallar bilen üpjün edildi.
Ahal welaıatynyň Kaka etrabynda uzynlygy 15 kilometre barabar bolan Hywaabat — Kaka suw geçirijisi ulanylmaga berildi. Bu desga BAE-niň «Dew Jeneral Trading» kompaniıasy hem-de ıerli «Galkan» hojalyk jemgyıeti tarapyndan BMGÖM-niň ıardam bermeginde bina edildi hem-de gurluşygynda energiıa tygşytlaıjy tehnologiıalar peıdalanyldy, ol suwy üç ugra: oba hojalygyna, agyz suwuna hem-de durmuşda ulanmaga bölmegi düzgünleşdirıär. Her gije-gündizde Laıynsuw derıajygyndan bu suw geçirijisi boıunça 14 müň kub metrden gowrak (sekuntda 165 litr) suw gelıär.
İurdumyzy durmuş-ykdysady taıdan ösdürmek boıunça hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň Maksatnamasyna laıyklykda, sebitlerde tarp ıerleriň 2 müň 900 gektaryny ekerançylyk üçin özleşdirmek göz öňünde tutulıar. Çöllük howa şertlerinde oba hojalyk ekinlerini ıeterlik möçberde suw bilen üpjün etmek üçin iň täze tehnologiıalaryň, öňdebaryjy ylmy-tehniki işläp taııarlamalaryň ornaşdyrylmagyna uly ähmiıet berilıär, şolar suw serişdeleriniň rejeli peıdalanylmagyna ıardam berıär.
Welaıatlarda täze suw howdanlary gurulıar hem-de bar bolanlary giňeldilıär. El bilen döredilıän bu köljagazlar suw serişdeleriniň ätiıaçlyklaryny döretmäge, suwy möwsüme laıyklykda netijeli paılamaga, has zerur bolıan döwürlerine çenli saklamaga mümkinçilik berıär. Mundan başga-da, her welaıatda 600 gektar ekerançylyk meıdanyny damjalaıyn usulda suwarmaga niıetlenen desgalary gurmak meıilleşdirilıär.
Garagum çölünde «Altyn asyr» Türkmen kölüniň gurulmagy ıurdumyzyň dünıäniň suw serişdelerini gorap saklamak hem-de daşky gurşaw meselelerini çözmek boıunça ählumumy wezipelere goşıan goşandynyň aıdyň mysallarynyň biridir. Möçberi boıunça görlüp-eşidilmedik bu taslama Türkmenistan üçin hem, tutuş Merkezi Aziıa üçin hem aıratyn möhüm ähmiıete eıedir. Onuň amala aşyrylmagy sebitiň ekologiıa ıagdaıyna oňyn täsir edıär.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow BMG-niň Baş Assambleıasynyň, «Rio+20» Bütindünıä sammitiniň, İaponiıanyň Sendaı hem-de Koreıa Respublikasynyň Tegu şäherlerinde 2015-nji ıylda geçirilen Tebigy heläkçilikleriň töwekgelçiliklerini peseltmek boıunça BMG-niň Bütindünıä III we Bütindünıä VII suw forumlarynyň belent münberlerinden öňe süren döredijilikli başlangyçlary ıurdumyzyň bu strategik taıdan ähmiıetli meselede işjeň orun eıeleıändiginiň subutnamasydyr.
Şolaryň hatarynda Merkezi Aziıada howanyň üıtgemegi bilen baglanyşykly tehnologiıalar boıunça Aşgabatda sebit merkezini açmak baradaky teklip hem bar. Merkeziň işlemegi üçin türkmen tarapy zerur düzümleri döretmäge taııardyr. Şeıle hem Araly halas etmek boıunça BMG-niň ıörite Maksatnamasyny we Suw strategiıasyny işläp taııarlamak baradaky başlangyçlar bar.
Şunuň bilen baglylykda, milli Liderimiz tarapyndan alnyp barylıan syıasat hem-de öňe sürülıän anyk başlangyçlar Birleşen Milletler Guramasynyň esasy maksatlary we wezipeleri bilen baglanyşyklydyr, ilkinji nobatda bolsa, ählumumy parahatçylygyň, durnuklylygyň hem-de howpsuzlygyň üpjün edilmegine, Durnukly ösüş maksatlaryna ıetilmegine gönükdirilendir.
Türkmenistan parahatçylyk söıüjilige, oňyn Bitaraplyk hem-de netijeli hyzmatdaşlyk ıörelgelerine esaslanıan daşary syıasat ugruna yzygiderli ygrarly bolmak bilen, gün tertibiniň ählumumy möhüm meseleleriniň deňeçer çözgütlerini işläp taııarlamak boıunça umumy tagallalara uly goşant goşıar, şunda suw we ekologiıa ugurlary häzirki wagtda ilkinji nobatdaky wezipeleriň hataryna çykıar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň Täjigistanyň paıtagtynda geçirilen BMG-niň yglan eden «Durnukly ösüş üçin suw, 2018 — 2028-nji ıyllar» atly hereketleriň onıyllygyna bagyşlanan ıokary derejeli halkara maslahatyna gatnaşmagy Türkmenistanyň bu ugurda giň hyzmatdaşlyga, şol sanda BMG-niň we beıleki iri guramalaryň hem-de düzümleriň çäklerinde giň gatnaşyklara ygrarlydygyna nobatdaky tassyknamasydyr.
Maslahatda eden çykyşynda milli Liderimiziň belleışi ıaly, syıasy, ykdysady, durmuş meselelerini öz içine alıan suw meselesi halkara ylalaşygyny hem-de umumy garaıyşlar binıadynda döwletleriň tagallalarynyň birleşdirilmegini talap edıär. Şunda aıry-aıry bähbitler hem-de peıdalar, hakykatdan-da, ählumumy maksatlara we ileri tutulıan ugurlara öz ornuny bermelidir, suw boıunça uzak geljek üçin hereketleriň bitewi strategiıasy işlenip taııarlanylmalydyr.
Suw serişdelerine deň we adalatly elıeterlilik, onuň adam hukuklarynyň esasylarynyň biri hökmünde ykrar edilmegi ıörelgelerine gürrüňsiz eıermek bu ugurda bilelikdäki işiň baş şerti bolmagynda galıar. Türkmenistan bu garaıyşlaryna üıtgewsiz ygrarly bolmak bilen, şu meseleleriň, birinjiden, halkara hukugynyň umumy ykrar edilen kadalary esasynda; ikinjiden, sebitiň ähli döwletleriniň bähbitlerini hasaba almak bilen; üçünjiden bolsa, halkara guramalarynyň, ozaly bilen, BMG-niň gatnaşmagynda çözülmeginiň tarapdary bolup çykyş edıär.
Merkezi Aziıa üçin suw meseleleri boıunça BMG-niň ıöriteleşdirilen düzüminiň döredilmegi, biziň pikirimizçe, bu ugurda täsirli ädimleriň biri bolardy diıip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow aıtdy.
Türkmenistan 2017-nji ıylda gaznanyň işiniň kämilleşdirilmegine we netijeliliginiň ıokarlandyrylmagyna gönükdirilen ıörite işlenip taııarlanylan, Aral deňziniň sebitiniň ıurtlarynyň geljegine gönükdirilen netijeli hyzmatdaşlygyny pugtalandyrmak maksady bilen taııarlanan Konsepsiıa esasynda, Araly halas etmegiň halkara gaznasyna başlyklyk etmek bilen, bu jogapkärli wezipäni ıerine ıetirmäge çynlakaı çemeleşmäni görkezdi. Milli Liderimiziň belleışi ıaly, Aral meselesiniň möhümliginiň Merkezi Aziıanyň çäklerinden çykandygy hemmelere mälimdir, şol sebäpli hem iri halkara guramalaryň, ozaly bilen bolsa, BMG-niň işjeň gatnaşmagynda döwletara hyzmatdaşlyk üçin ygtybarly binıadyň döredilmegi zerurdyr.
Bu ugurda Türkmenistanyň durmuşa geçirıän çäreleri dünıä bileleşiginiň giň goldawyna eıe bolıar. Muňa 2018-nji ıylyň 12-nji aprelinde BMG-niň Baş Assambleıasynyň türkmen tarapynyň başlangyjy bilen «Birleşen Milletler Guramasynyň we Araly halas etmegiň halkara gaznasynyň arasynda hyzmatdaşlyk» atly Kararnamasynyň biragyzdan kabul edilmegi hem aıdyň şaıatlyk edıär.
2018-nji ıylyň awgust aıynda «Awaza» milli syıahatçylyk zolagynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlyklyk etmeginde Araly halas etmegiň halkara gaznasyny esaslandyryjy döwletleriň Baştutanlarynyň sammiti geçirildi. AHHG-nyň döredilmeginiň 25 ıyllygy bellenilıän döwürde geçirilıän ıokary derejeli duşuşyga Gazagystanyň Prezidenti Nursultan Nazarbaıew, Gyrgyz Respublikasynyň Prezidenti Sooronbaı Žeenbekow, Täjigistanyň Prezidenti Emomali Rahmon, Özbegistanyň Prezidenti Şawkat Mirziıoıew gatnaşdylar.
Duşuşygyň öň ıanynda Awazada Döwletara utgaşdyryjy suw hojalyk toparynyň 74-nji mejlisi, AHHG-ny durnukly ösdürmek boıunça döwletara toparynyň iş maslahaty we Araly halas etmegiň halkara gaznasynyň müdiriıetiniň mejlisi geçirildi, olaryň gün tertibine köpugurly hyzmatdaşlygyň ileri tutulıan ugurlary bilen baglanyşykly meseleleriň giň toplumy girizildi.
Hususan-da, «Aral deňziniň sebitiniň suw serişdelerini toplumlaıyn dolandyrmak, peıdalanmak we goramak hem-de döwletara maglumatlary alyşmagy guramagyň maglumat-seljermesini üpjün etmek hakynda» hökümetara Ylalaşygyň taslamasyna garaldy.
Duşuşygyň barşynda howanyň üıtgeıän şertlerinde Aralyň ıakasynda suw serişdelerini toplumlaıyn peıdalanmak we ekologiıa ıagdaıyny gowulandyrmak üçin Merkezi Aziıa ıurtlarynyň bilelikdäki hereketi, suw hojalyk, ekologiıa, durmuş-ykdysady meseleleri çözmek boıunça hyzmatdaşlygy mundan beıläk-de pugtalandyrmak, halkara guramalar bilen özara hyzmatdaşlyk etmek meseleleri jikme-jik we düıpli ara alyp maslahatlaşyldy.
Araly halas etmegiň halkara gaznasynyň işiniň mundan beıläk-de kämilleşdirilmegini talap edıändigi babatda döwlet Baştutanlary bir bitewi pikirde boldular. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň duşuşykda öňe süren başlangyçlarynyň ençemesi hem hut şuňa gönükdirilendir.
Duşuşyga taııarlygyň çäklerinde Türkmenistan Aral deňzi üçin Birleşen Milletler Guramasynyň İörite maksatnamasynyň Konsepsiıasynyň taslamasyny işläp taııarlady, ony Birleşen Milletler Guramasynyň öňüni alyş diplomatiıasy boıunça sebit merkeziniň garamagyna berdi hem-de resminamany Merkezi Aziıa döwletleriniň ählisine ıollady. Häzirki wagtda başlanan işiň dowam etdirilmeginiň zerurdygy hakynda taraplaryň — ıörite maksatnamanyň işlenip taııarlanylmagyna gatnaşıanlaryň ählisiniň pikiriniň umumydygyny bellemek bolar.
Araly halas etmegiň halkara gaznasyna Türkmenistanyň başlyklyk etmeginde esaslandyryjy döwletleriň milli bilermenleriniň we halkara hyzmatdaşlarynyň gatnaşmagynda Aral deňziniň ıakasyndaky ıurtlara kömek bermek boıunça hereketleriň maksatnamasynyň Konsepsiıasy (dördünji tapgyr) taııarlanyldy. Gaznanyň çäklerinde Durnukly ösüşiň maksatlaryny hem-de BMG-niň tebigaty goramak konwensiıalaryny durmuşa geçirmäge, «ıaşyl ykdysadyıetiň» ıörelgelerini ösdürmäge we howanyň üıtgemegine uıgunlaşmaga gönükdirilen Merkezi Aziıanyň durnukly ösüşi üçin daşky gurşawy goramak boıunça Sebit maksatnamasyny taııarlamak boıunça işler geçirilıär.
Araly halas etmegiň halkara gaznasynyň işini utgaşdyrmaga jogapkär bolan Türkmenistan hem sebitiň ıurtlarynyň Merkezi Aziıada durnukly ösüş üçin daşky gurşawy goramak baradaky Çarçuwaly Konwensiıa birleşmek ıagdaıyny tizleşdirmek boıunça tagallalary edıär.
Syny dowam etdirmek bilen, Milli tokaı maksatnamasyny durmuşa geçirmegiň çäklerinde paıtagtymyzyň we welaıatlardaky ilatly ıerleriň töwereginde ıaşyl bagçylygy, oba hojalyk meıdanlarynda gorag tokaı zolaklaryny döretmek, dag arçalaryny, sähradaky sazaklary hem-de kenar ıakasyndaky petdelik tokaılary dikeltmek boıunça möhüm durmuş-ykdysady we tebigaty goramak wezipeleriniň çözülıändigini bellemek gerek.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ıurdumyzda her ıylda geçirilıän bag ekmek möwsümlerine gatnaşmak bilen, ählihalk gerimine, möhüm ekologiıa, durmuş-watançylyk we raıatlyk ähmiıetine giňden eıe bolıan bu asylly işe uly üns berıär. Türkmenistanlylaryň müňlerçesi ata-babalarymyzyň mähriban topragymyzy gülläp ösıän baglaryň we tokaılaryň Diıaryna öwürmek baradaky arzuwlarynyň wysal tapmagyna mynasyp goşant goşup, uly ruhubelentlik bilen ıowara gatnaşıarlar.
Hormatly Prezidentimiziň Kararyna laıyklykda, 2018-nji ıylda 3 million agaç nahaly ekildi. Şolaryň 1,5 milliony Ahal welaıatynyň Ak bugdaı we Bäherden etraplarynyň aralygyndaky meıdanda, ıaprakly, pürli, miweli baglaryň we üzümiň ıene şunça nahaly bolsa welaıat merkezleriniň we şäherleriň daş-töwereginde ekildi.
«Türkmenistan — Beıik İüpek ıolunyň ıüregi» – ekologiıa abatçylygynyň Diıary» atly halkara ylmy-amaly maslahat tebigaty goramagyň Bütindünıä gününe gabatlanyp geçirildi. Maslahatyň işine pudaklaıyn ministrlikleriň hem-de edaralaryň ıolbaşçylary we hünärmenleri, milli parlamentiň deputatlary, ıurdumyzyň Ylymlar akademiıasynyň hem-de ıokary okuw mekdepleriniň, jemgyıetçilik guramalarynyň hem-de halkara guramalarynyň wekilleri gatnaşdylar. Maslahatyň barşynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň adybir kitabynyň esasy düzgünleri, biodürlülik, howanyň üıtgemegi, suw serişdelerini gorap saklamak hem-de dolandyrmak, ıurdumyzyň aıratyn goralıan çäkleriniň ulgamyny ösdürmek ıaly bilelikdäki maksatnamalaryň we taslamalaryň çäklerinde ekologiıa ulgamynda Türkmenistanyň halkara guramalary bilen netijeli hyzmatdaşlyk etmeginiň dürli ugurlary ara alnyp maslahatlaşyldy.
Däbe öwrülen ıörelgä laıyklykda, 12-nji awgustda «Awaza» milli syıahatçylyk zolagynda Hazaryň Halkara güni bellenildi. Bu çäre Türkmenistanyň tebigaty goraıyş syıasatyny dünıäde wagyz etmäge durnukly ösüşi we Hazar deňziniň gurşawynyň ekologiıa howpsuzlygynyň goralyşyny üpjün etmek boıunça halkara hyzmatdaşlygyny pugtalandyrmaga gönükdirilendir. Baıramçylygyň maksatnamasyna ylmy-amaly maslahat, medeni aň-bilim we sport çäreleri hem girizildi.
Şol gün Gazagystanyň Aktau şäherinde Hazarıaka döwletleriniň Baştutanlarynyň bäşinji duşuşygy geçdi. Şonda dürli ugurlarda Hazarda özara hyzmatdaşlyk etmegiň hukuk kadalaryny berkidıän, Hazar deňziniň hukuk derejesi hakynda Konwensiıa, şeıle hem birnäçe möhüm resminamalara gol çekildi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow duşuşykda çykyş edip, kenarıaka döwletleriň bäşisi tarapyndan döredilen tebigaty goraıyş ulgamynda döwletara we hökümetara edaralarynyň arasynda ysnyşykly sazlaşygyň zerurdygyny belledi. Hususan-da, bu suw biologik serişdelerini goramak, rejeli peıdalanmak baradaky Topara we Tähran Konwensiıasynyň sekretariatyna degişlidir. Bu guramalaryň arasyndaky hyzmatdaşlyk Hazar deňziniň biodürlüligini goramak we ekologiıa täsir edıän ıaramaz ıagdaılara garşy göreşmek babatda örän netijeli bolup bilerdi diıip, milli Liderimiz aıtdy.
Duşuşyk tamamlanandan soňra, Hazarıaka döwletleriniň Baştutanlarynyň Hazara ıaş bekre balyjaklaryny goıbermek dabarasyna gatnaşandygy bellärliklidir. Bu çäre kenarıaka döwletleriniň netijeli hyzmatdaşlyk ugruna ygrarlydyklarynyň özboluşly tassyklanmasy boldy. Hazar deňziniň ekologiıa abadançylygyny, tebigy baılyklarynyň rejeli peıdalanylmagyny üpjün etmek maksady bilen özara hyzmatdaşlygy ösdürmek bu ıörelgäniň ileri tutulıan ugurlarynyň biridir.
Şeılelikde, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başyny başlan özgertmeleri netijesinde ıurdumyzyň oba hojalyk toplumy azyk bolçulygyny üpjün edıän, eksport kuwwatlygyna barha saldamly goşant goşıan peıdaly işewürlige öwrülıär. Milli Liderimiziň berkarar Watanymyzyň mundan beıläk-de rowaçlanmagyna, mähriban halkymyzyň abadançylygynyň yzygiderli ıokarlandyrylmagyna gönükdirilen oba syıasatynyň many-mazmunynyň özeni hem hut şundan ybaratdyr.