Asya-Pasifik’de 2016 yılı dinamikleri / Dynamics in Asia-Pasific Region in 2016 | Güneydoğu Asya Çalışmaları
Cihan Kurtaran 05.01.2017
Bu anlamda 5.3 trilyon dolarlık küresel ticarete konu olan devasa bir ekonomik etkileşime konu olan Güney Çin Denizi güzel bir örnek teşkil ediyor. Dünyanın önemli deniz ticaret yollarından biri olması, deniz altı potansiyel zenginliği ve 3.5 milyon kilometre kare genişliğindeki bu devasa deniz bu nedenle sadece Pasifik’in Asya kıyılarında, Çin ve ASEAN ülkelerinin ilgi alanında bulunmuyor. Jeo-ekonomisi, geliştirilmeye matuf kaynaklarıyla küresel güçler için jeo-stratejik bir öneme sahip. Bunda, Obamalı yıllarda ABD yönetimince Asya Yüzyılı Projesi’nin öne çıkartılmasına dikkat çekmek gerekir. Bu politika, 20. yüzyılın son çeyreğinde Afganistan-Irak düzleminde geniş Ortadoğu’ya sıkışan ABD’nin yeni bir arayışı kadar, kapitalist üretim mekanizması ile Asyalılık denilen değerlerle ortaya koyduğu kalkınmacı politikalarla dünya pazarının üreticisi olmakla kalmayan, buna ilâve olarak tüketimci eğilimleriyle büyük bir Pazar haline gelen Pasifik bölgesi ülkelerinin kalkınmacı süreçlerinin de etkisi var.
Çin’in, Güney Çin Denizi’nin yüzde 90’ında egemenlik iddiasının Tayvan’ın yanı sıra, ASEAN’a üye Bruney, Malezya, Vietnam ve Filipinler ile aktif, Endonezya’yla ise ‘şimdilik’ dolaylı teritoryal haklar meselesindeki anlaşmazlığının çözüme kavuşturulması konusunda bir gelişmeden bahsetmek mümkün değil. Öyle ki, Filipinler devletinin 2013 yılında Uluslararası Tahkim Mahkemesi’ne açtığı davanın 12 Temmuz’da Çin aleyhine sonuçlanması bile Çin’ yönetimini geri adım atmaya sevk etmedi. Üstüne üstlük, Filipinler’de yaşanan başkan ve iktidar değişikliği sonrasında Filipinler devleti söz konusu tahkim mahkemesinin kararını sapihlenmemesi ve kararın uygulamaya geçirilmesinde ısrarcı olmadığı gibi, aksine geri çekilerek Çin’e alan açan bir siyaset ve pratik ortaya koydu.
Filipinler devlet başkanı Rodrigo Duterte’nin ulusal bir politika olarak ülkedeki uyuşturucu sorunuyla mücadelesine yönelik eleştiriler nedeniyle ABD ile başlayan söz düellosu, bir anda ABD ile kopuşa evrilmekte olduğu izlenimi yarattı. Duterte, ABD’nin ne ekonomik yardımını ne de askeri desteğine ihtiyacı olduğunu dobra dorba söylerken, kullandığı dil ile uluslararası ilişkilere yeni ‘jargonlar’ getirdi. Duterte’nin her ne kadar birbirini yadsıyan tezat içerikli açıklamalarına ilgili bakanlar ve danışmanlar açıklama getirme gayreti içerisinde olsa da, bunlar Duterte’nin şu ana kadar ABD ile ilişkileri iyileştirme konusunda bir kılavuz olabilmiş değil. Üstüne üstlük Duterte ABD’yi ‘Filipinler sathında’ dışarda bırakma sürecine karşılık olarak “Çin’le ve Rusya ile yakınlaşacağı” yönündeki açıklaması ise, ‘düne kadar yerel siyasette kalmış’ ve başkanlık yarışında süpriz bir şekilde ulusal siyasette baş aktör konumuna gelmiş bir siyasetçinin küresel ilişkilerde şu veya bu şekilde, yön tayin edici olabileceğine örnek teşkil ediyor.
Son birkaç aydaki gelişmeler dikkate alındığında, bu anlaşmanın kaderinin büyük ölçüde ABD’de iktidarı ele alacak olan Trump yönetimine bağlı olduğuna kuşku yok. Trump’in ilk açıklamaları TPPA’nın hayata geçirelemeyeceği yönünde güçlü bir fikir verse de, ABD yönetiminin ne yönde karar vereceği yeni yılık ilk birkaç ayında netlik kazanacak. Bununla birlikte, ABD seçimlerinde kazananın belli olmasından hemen sonra Japonya başbakanı Şinzo Abe’nin Trump’la uzun bir görüşme yapması, anlaşmaya taraf olan ülkelerden Singapur ve Malezya’nın agresif bir şekilde anlaşmanın hayata geçirilmesi konusunda Japonya ile aynı kulvarda yer alması yukarıdaki dile getirildiği üzere, serbest piyasa ilkeleriyle şekillenmiş kalkınmacı politikaları ile öne çıkan Pasifik bölgesi ülkelerinin TPPA ile olmasa da, bunun yerine ikame ettirilebilecek alternatifler üzerinde kafa yormalarına neden oluyor.
Açıkçası burada ilginç bir jeo-stratejik ve ekonomik çatışmalar zincirinin söz konusu olduğunu söylemek mümkün. TPPA görüşmeleri sırasında ve anlaşmanın imzalanmasından sonra başta Tayland ve Endonezya yönetimleri bu ‘ticari’ birlik içinde yer alma noktasında görüş beyanlarında bulunurken, kimi çevreler Çin’in de birlik içinde yer alması konusunda ‘Neden olmasın?’ yaklaşımını ortaya koyuyorlardı. Aralarında Hindistan’ı da dahil edecek şekilde genişletilmiş bir coğrafyayı dikkate alındığında, bölge ülkelerinin bağımsızlık öncesi yıllarına dönüp bakıldığında Pasifik bölgesinde ticari yapılaşmaya yön veren İngiltere’ydi. 2. Dünya Savaşı sonrasında İngiltere yerini ABD’ye bırakırken, bugün Trumplı ABD yönetiminin kararına bağlı olarak bölgenin ticari ve ekonomi yapılanmasının yeni bir dönümle karşı karşıya kaldığı görülüyor. Çin yönetiminin hem Güney Çin Denizi, hem TPPA konularındaki gelişmelerden memnuniyet duymadığı söylenemez. Ancak bölge ülkelerine ‘tehdivari’ yaklaşımlarını devam ettirmesi, en azından böylesi bir izlenim vermesi, Çin’i ilgili ülkeler nezdinde mesafeli olunması gereken bir ‘güç’ kılıyor.
Previous articleABD-Japonya İlişkileri: Yeni Başlangıç mı Bir Devrin Sonu mu? / The US-Japan Relations: A New Start or End of an Era?
Next articleAsya-Pasifik’te Yağmur Ormanları Kıyımı / Degradation of Rainforests in the Asia-Pacific