Kürtçe Bil(mey)en Var Mı?
Önce şehirler arası yol üzerindeki kasaba karşılar sizi, oradan ilçeye gidilir. Yol ayırımına gelen servis şoförüne soruyorum lise nerede diye. Kontrole mi geldiniz? diye soruyor. Neyi kastettiğini pek anlamadan hayır diyorum..
Sokaktaki çocuğa soruyorum;
Kîjan mal, mala anê hecîyê ye? / Hacı ana'nın evi hangisidir? (Son taşındığı evi yeni görücem :)
Hacı ana, anneannemdir. Bulunduğu yerde bu isimle tanınır. Kuran öğrettiği çok sayıda kızlardan kadınlardan öğrencisi vardır. Yaşlı ve yaşlı olduğu kadar da sempatik, sıcak yüzü ile karşılaşıyorum komşudan dönerken. Karşıma oturup konuşurken gözlerini hiç ayırmadan bana bakıyor. Sağnak bir sevgi yağmuru altında iliklerime kadar doyasıya ıslanayım istiyorum...
Bu ilçenin belediye başkanı, sokaklara verdiği Kürdçe isimler sebebiyle valilikle arasında oluşan gerginlikle tanınır. Bölgenin en verimli topraklarına sahip ve tarımdan, hatta işten en iyi anlayan insanlarının yaşadığı, GAP'a yakın olduğu halde GAP'tan nasiplenemeyen ilçedir burası.
Peygamberler şehri Ruha'nın (Urfa) şehir merkezini her gittiğimde daha bir gelişmiş buluyorum. Hz.İbrahim'in (as) mağarası dinginlik veriyor insana. Bir de pek yolumun düşmediği, denk gelirse geçtiğim küçük bir meydanından bahsetmek istiyorum. 58 meydanı deriz oraya. Meydanda bir cami, bir sinagog ve iki klise vardır. Şu anda sadece cami faaldir. Fakat tarih içinde dört mabedin aynı zamanda faal olduğu rivayetler arasındadır.
Bölgeyi yılda bir kaç kez ziyaret etme imkanı buluyorum. Bir sonraki durağım petrol kenti Batman. Batman, geniş ve ferah ana caddesi ile karşılıyor bizi. Arka sokaklara gitmedikçe şehrin öteki yüzünü görmek mümkün olmuyor. Diyarbakır gibi Batman da çok fazla göç almış bir şehir. Batman, çok acı çekmiş ve çektirilmiş, insanı heba edilmiş bir şehir demek doğru olur. Birbirine kırdırılmış, geçmişini hatırlamaktan korkan insanlarla dolu..
Batman'a gidip Hasankeyf'e gitmemek olmaz. Bir arkadaşım; ölmeden önce mutlaka Hasankeyf'i gör derdi.
Hasankeyf kalesinden manzara harikadır. Tarihe bir yolculuk yaparsınız. Bitlis Emîri Şerefhan, Şerefnamesinde anlatır; Hasan isminde bir Kürd Emîri, Hasankeyf kalesinde uzun zaman tutsak kalmış. Kaleden at ile dicle nehrine atlayarak kurtulmayı başarmıştır. Hasankeyf Kalesinin adı da buradan gelmektedir.
Bu arada Hasankeyf'te baraj konusunu bilen kişilerle konuşma imkanı buldum. Tüm Hasankeyf baraj suları altında kalacakmış sadece kalenin üst kısmı su seviyesinin üstünde kalacak. Binlerce yıllık tarih sulara gömülecek. Yeni Hasankeyf için imar çalışmaları da yapılıyormuş.
Yukarıdaki fotoğrafın solunda görünen dağın eteğine yeni Hasankeyf'i kuracaklar. Dağların tamamı görünmüyor. Biraz daha solda petrol kuyularının bulunduğu Raman dağı var. İlçe halkı bu durumdan hiç memnun değil. Atatürk baraj gölü altında kalan Samsat halkından tanıdıklarım da da bu psikolojiyi gözlemlemiştim. Yaşadığınız toprağın yok olması, bir daha buraları görememenin verdiği derin ve acı hüzün. Anılarınızı yaşadığınız şehir yok artık. Sadece resimlerde görebiliyorsunuz, sahiden var mıydı? Yoksa yaşananlar bir hayal miydi?
İşin sosyal, psikolojik tarafı bir yana. Bir de binlerce yıllık tarihin sulara gömülmesi içler acısı bir durum. Yetkililerin dediğine göre su seviyesi 20 metre daha aşağıda olsa köprü ve şehrin nerdeyse tamamı kurtulabilirmiş. Fakat elektrik üretimi açısından 20 metre aşağıya çekilmesi söz konusu olamazmış.
Amed(Diyarbakır) Ulu Camii'ni bilenler vardır. Gayet tarihi bir yapı Ulu Cami. Dört mezhebe göre ayrı ayrı dizayn edilmiş dört bölümden oluşmuş olduğu söylense de caminin eskiden bir kilise olduğunu bilmeyen yok.
Cami avlusundaki çardakta yaşlıların sohbetine katıldım. Ak sakallı dayı Hz.İbrahim'in kıssasını Kürdçe anlatıyor. Melodik Kürdçenin anlatımındaki tatlılıktan mı bahsetsem, kendi dilimde bir kıssayı dinlemenin verdiği huzurdan mı bahsetsem, yoksa yaşlı dayının konunun ciddiyetini bozmadan anlatıma kattığı espirili katkılarından mı bahsetsem? yoksa "ben Kürdüm işte" diyen olaya bakış açısından mı?
Nemrut, İbrahim'e ne ceza verelim diye soruyor. Biri idam edelim diyor.. Bir diğeri derisini yüzelim.. Ve Azer diyor ki; yakalım.. O Azer, Kürd işte..(Hep birlikte gülüyoruz). Kürd aklı diye buna derim. En kötü karakteri kendimize mal ediyoruz.. Başkasına iğne, kendimize çuvaldız... Azer ki aynı zamanda İbrahim'in babası :)
Amed'de festival bir başka ama istediğim kadar katılım gösterecek zamanı bulamadım. Kürd büyükleri sergisini gezme ve dengbejleri izleme şansım oldu.
Parka akşam saatlerinde akın akın insanlar geliyordu. Ön tarafa ulaşıp bir resim çekmek pek kolay olmadı doğrusu. Akşam serinliğinde açık havada doyasıya Kürdçe dengbejleri dinlemenin tadı bir başka. Etkinliğin parkta yapılması da çok güzel. Bir konser havasından öte sanki insanların kendi kendilerine düzenledikleri ve eğlendikleri doğaçlama bir havası vardı.
İstanbul dönüşü Diyarbakır havaalanında istisnasız her defasında yaşadığım dil ile ilgili olaylar olur. Diyarbakır'ın Avrupalı Kürd turistleri eksik olmaz. Avrupalı Kürdler Kürdçe ve yaşadığı ülkenin dilini biliyor doğal olarak. Kürdçe ve Almanca, Kürdçe ve Fransızca, Kürdçe ve.. vs. Hava yolları şirketlerinde ise Türkçe ve İngilizce hizmet var sadece. Ne yazık ki, Kürdistanda Kürdçe hizmet yok. Kürdçe hizmete ceza var üstelik, Diyarbakır Sur belediye başkanı bu sebeple görevden alınmıştır.
Hostes hanım kağıttan ismini bile okuyamıyor Avrupalı Kürd turistin, o Kürdçe ismi ben almak istesem vermezler Türkiyede, o yüzden hosteste hayatında hiç duymamış bu ismi. Yolcuyu bulduğunda ise iletişim kuramıyor. Ve dönüp yolculara diyor ki;
Kürtçe bilen var mı!?
Uçak içindeki insanlara bakıyorum; bir kaç yüz kişi içinde bir kaç tane Japon ve personel dışında herkes Kürd ve Kürdçe biliyor. O zaman bu soru yanlış.. Doğrusu;
Kürdçe bilmeyen var mı? :)