Sirenin Sesi: Mart 2012
Posted by Siren at 07:51 1 yorum: Links to this post
Woody Allen'ın son filminden pek bahsetmedik burada; Paris'te Geceyarısı'nın hem gişe hem eleştirmenler nezdindeki başarısı ardından 77 yaşındaki yönetmenin yeni filmi To Rome with Love (Roma'ya Sevgilerle) yakında izleyiciyle buluşacak. Başlangıçta Bop Decameron adını taşıyan filmin ismi Roma'ya Sevgilerle olmazdan evvel Nero Fiddled olarak bir posta değişmiş, ardından izleyicinin anlayamayacağı kaygısıyla tekrardan düzeltilmiş. Barcelona, Paris, Roma derken Woody Allen'ın Lonely Planet'a rakip olması yakındır; yeni filminin çekileceği şehre dair yapılan uzun tartışmalar sonrası son duyurulan yönetmenin Kopenhag'ı tercih edeceği yönünde. Washington Post'ta Woody Allen'ın Zen'i başlıklı bir makale vardı geçenlerde; nevrozu popüler kültüre bir tüketim mecrası olarak aktaran Allen iddia edildiğine göre sette olabildiğince rahat, sakin ve dolayısıyla aktörlerin birlikte çalışmayı sevdiği türden bir yönetmen. Astronomik ücretler vermekten kaçınan, sette kendine özel karavan bulundurmayan ve tantanadan uzak duran, oyuncuları makul saatler içinde ve hoş bir atmosferde çalıştırmayı seçen Allen, makaleye göre sahneleri üst üste çekmekten hoşlanmıyor, çünkü mükemmeliyet denilen şeyin var olmadığına inanıyor. Mükemmeliyetçilikten doğan bir çıkarım olsa gerek bu; en azından, bize yansıtılan Woody Allen imajından bizim yapabileceğimiz çıkarım böyle. Şöyle demiş kendisi:
"Atom fiziği değil bu. Kuantum fiziği değil. Hikayeyi sen yazdıysan izleyicinin ne görmesi gerektiğini bilirsin; sen yazmışsındır ne de olsa. Hikaye anlatmaktır bu ve anlatırsın işte."
Hikayeleriniz bol, dinleyicileriniz sağduyulu olsun, temennimiz böyledir.
(Görselde Allen, Penelope Cruz ile yan yana, ciddiyet içinde.)
Geçen hafta Sabit Fikir, ünlü simaların kütüphaneleri başlıklı bir yazı hazırlamış, okumadıysanız buradan buyrun. Buradan yola çıkarak pek çok şey tartışabiliriz elbette; kütüphaneleri kendi başlarına birer nesne olarak tartışabileceğimiz gibi barındırdıkları olasılıklar dahilinde değerlendirebiliriz; Umberto Eco ve J.C. Carriére'nin kitaplaştırılmış sohbetlerinde (Kitaplardan Kurtulabileceğinizi Sanmayın, Can Yayınları, çeviren: Sosi Dolanoğlu) belirtildiği gibi mesela: "Bir kütüphane okuduğumuz ya da günün birinde okuyacağımız kitaplardan oluşmaz ille de..." Borges cenneti bir kütüphane olarak hayal ederken bir başkası kütüphanesini mutfağı ya da banyosundan bir tık üstte bir mekan olarak algılayabilir, olasılıklar sınırsız, hele kitaplar söz konusu ise.
Dünden beridir sardırdığım Takvim-i Ragıp, bu haftanın kütüphaneler haftası olduğunu anımsatıyor bizlere. Öyleyse, istikamet, raflar olsun yine.
Kütüphane yalnızca düzen ve karmaşa yeri değildir; aynı zamanda rastlantılar dünyasıdır. Onlara bir raf ve bir numara verildikten sonra bile kitaplar kendi hareketlerini sürdürürler. Kendi başlarına bırakılınca umulmadık şekilde bir araya gelirler. (...) Bazı geceler kitapların adsız olduğu, herhangi bir yazarla övünmediği, içinde bütün edebi tarzların, bütün üslupların, bütün öykülerin birbirne yaklaştığı ve kahramanlarla mekanların tanınmadığı, dilediğim noktasında içine atlayabileceğim sürekli bir anlatı pınarı oluşturan baştan aşağı anonim bir kütüphane düşlerim.
(Geceleyin Kütüphane, Alberto Manguel, YKY. Çeviren: Dilek Şendil. Aşağıdaki görselde Neil Gaiman'ın kütüphanesi, Robinson Cruseo'nun üst katını andırmıyor mu? Yukarıdaki iş Jonathan Callan'a ait.)
Posted by Siren at 07:59 Hiç yorum yok: Links to this post
Posted by Siren at 12:19 1 yorum: Links to this post
Bir kitap düşünün, yazarı tanımadığınız bir isim, adı herhangi bir çağrışım yapmıyor... Tanıdığınız birinden referans da almamışsınız, hakkında herhangi bir fikriniz yok. Hadi biraz daha uzatalım, belli detaylar verelim. Kitabın adı Hayat olsun. Kapakta kitabın duygusuna dair bir ipucu veren herhangi bir unsur bulunmasın. Arkasında kitabın konusu ile ilgili belli belirsiz bilgiler içeren bir metin yazıyor mesela, örneğin şöyle bir metin: "Hayat, şu anda, sayfaların arasında. Siz yaşıyorsunuz. Olanlar olacak, bitenler bitecek. Bu kitabın konusunu bir paragrafta özetlemek, kitaba ve yazarına haksızlık olacak. Sözün bittiği yerdeyiz şimdi. Belki de başladığı yer burasıdır."
Neyse, bu gizemli kitabı bırakalım şimdilik bir kenara, ona sonra döneceğiz. Hayat dursun bir kenarda. Annie Murphy Paul, NY Times'da Your Brain on Fiction başlıklı bir yazı yazmış, kitap okuyan kişilerin beyinlerinde gelişen süreçlerin incelendiği araştırma verilerinden yola çıkarak. Bir olay veya durumu tecrübe etmenin beyinde yarattığı akis, bir olay veya durum hakkkında okumanın yarattığı akisle hemen hemen aynıdır diyor Paul. Paul'a göre beyin, gerçek yaşam ile kurgu arasında ayrım yapmıyor. Yani anlatılar, beyni tıpkı tecrübeler gibi uyarıyor... Daha çok okuyarak daha çok yaşamak, gayet olası Paul'a göre.
Neyse, en son Hayat adlı hayali kitabı bir kenara bırakmış, hakkında bir fikir edinmeyi başaramamıştık. O öylece duradursun rafta. Zaten çoğu kitap, siz elinize alıp açana değin öylece durmaz mı bir yerde? Beklesin bir kenarda.
Kitap okumayanların çokça vaktini tüketen bir şeye, televizyona uzanalım şimdi. Oprah Winfrey isimli bir Amerikan TV programcısı var, biliyorsunuzdur. Kanaat önderi de diyebiliriz kendisine. (Kimdir kitlesi? Etkisi nereleri kapsar?) Oprah, insanlara kendini iyi hissetme (bu da bir hayat düsturu elbette) odaklı aynı mesajları üst üste vermekten yorulmuş olacak ki bir kitap kulübü başlattı ve haftanın beş günü yayımlanan programının bir gününü bu misyona adadı televizyonculuğu esnasında (ekleyelim, kendisi TV programına 2011'de son verdi, ama 'hayat' önerilerini dergisi ve diğer kanalları sayesinde 'kitlelere' (kimlerdir onlar?) aktarmayı sürdürüyor.) 2002'de kitap kulübüne ara veren Winfrey, 2007'de Cormac McCarthy'nin Yol adlı romanıyla kitap raflarına yeniden uzandı ve televizyonun gündüz kuşağında gelişen sohbetler, kitap satışları üzerinde müthiş belirleyici olmaya başladı. Oprah'nın seçtiği kitaplar Tolstoy'un Anna Karenina'sından Eckhart Tolle'nin A New Earth'üne, Janet Fitch'in Beyaz Zakkum'undan Dickens'ın Büyük Umutlar'ına değin uzanıyordu (ki buna bir çeşit çorba demek de mümkün.) Ya da, bu kitapların Oprah tarafından önerilmeleri haricinde birbirleriyle ortak noktalarını bulmak biraz güçtü, öyle diyelim. (Tolle, tabir caizse bir kişisel gelişim peygamberi; Fitch'in kitaplarını süpermarketlerden benzin istasyonlarına her yerde bulmanız mümkün oysa Tolstoy ve Dickens'a kütüphanede rastlamanız çok daha olası.) Oprah'nın Kitap Kulübü, çoksatar fenomenine yönelik ilginç bir örnek oldu; listedeki eserlerin birbirleriyle fazla oturmamaları bir yana, Winfrey'nin 'el attığı' kitapları birer çoksatara dönüştürmeyi başardığı, Janet Fitch ile Cormac McCarthy'yi çok sayıda insana aynı anda okutma becerisine sahip olduğu söylenebilir. (Azımsanacak bir beceri değil tabii. Ekleyelim, McCarthy'nin romanı 2011 itibariyle 1,4 milyona yakın bir satış başarısı kaydetmiş Amerika'da. Türkiye'de sanıyorum birinci baskıda kaldı.) Bu iki yazarın eserlerinin ve tarzlarının birbirleriyle tümden alakasız olmasından yola çıkarak yapabileceğimiz çıkarım, birini okuyup beğenen kişinin diğerini aynı ölçüde beğenmeyeceği olabilir belki. (Öyle olmak zorunda değil elbette, ancak olası.) Ha, eklemek gerek; Cormac McCarthy Oprah tarafından 'önerilen' kitabıyla Pulitzer Edebiyat Ödülü'nü aldı; yani Janet Fitch ile Oprah referansı altında buluşan Cormac McCarthy, Pulitzer çatısı altında Bellow, Cheever ve Updike gibi yazarlarla yan yana geldi. (Oprah ve Pulitzer jürisi de, bu noktada buluşmuş oldular.) Bunlar ışığında fazla söze gerek yok sanırım, var mı yoksa? Lafı pey dolandırdık, ama dolanmak doğru gitmekten iyidir bazen, yeni şeyler görmeye fırsat tanır. Televizyonu kapatma vakti sanırım, rafta bekleyen bir kitabımız var. Hayat adlı kitabın yanı başında duran bir klasik, yeni bir baskı ile Uğultulu Tepeler. Ona uzanalım önce.
Uğultulu Tepeler hakkında yeni bir şey söylenebilir mi? Her zaman, her konuda yeni bir şey söylemek mümkün. Alacakaranlık serisinin kurgu karakterlerinden 'Edward ve Bella'nın En Sevdiği Kitap' ibareli bir kapakla yeniden basılıp 'çok' sattı örneğin Uğultulu Tepeler, onu söyleyelim... İki çok satan bir midir? Alacakaranlık sevenler Uğultulu Tepeler'de aradıklarını bulabilirler mi? İşte günün sorusu bu. Ya da şöyle diyelim, 'çok' neyi, kimi, nasıl kapsar? Nedir burada belirtilen? (Önyargı: Bir kitap iyi ise eğer, onu az kişi okumuş olmalıdır. Gerçek: Edebi kriterler (burada bir mahkeme salonu canlanıyor gözümde, 'otoriteler' oturmuş, otoritelerden bekleneceği üzere, otoritelerini konuşturuyor, kriterleri belirliyorlar - edebiyat anayasası adına!) açısından 'kötü' olarak nitelenebilecek kitaplar çok sattıkları gibi, kimi zaman 'iyi' kitaplar da çok sayıda okura hızlı biçimde ulaşır, bunlar listelerde birlikte yer alabilirler. Ampul yansın öyleyse: Referanslar sahiplerini bağlar. Ek: Her şey, ama her şey subjektif elbette. Not: Teknik unsurları yani baskı adetlerini, reklam kampanyalarını, dağıtım stratejilerini işin içine sokmuyoruz bu yazıda, onları da birer aktör olarak hayal edip yazsak iyice karmaşıklaşacak durum. Bir futbol sahası hayal edip oyun kurmamız falan gerekebilir bunun için, sonrası sakat ama, kitap satışları Erman Toroğlu metodolojisiyle özetlenirse ardından ne gelir, ne hallere düşeriz bilemiyorum.)
Neyse, kitap rafının önündeydik en son. Hayat adlı kitap önümüzde durmakta. Hakkında hiçbir veriye sahip değiliz. Ya da varsayalım ki arkasında Oprah Kitap Kulübü Seçkisi yazıyor olsun, fark etmez, böyle bir verimiz olsun elimizde. Veya Nobel Edebiyat Ödülü yazsın. İyice uçalım ve ön kapakta New York Times Bestseller, Nobel Edebiyat Ödülü, Pulitzer Ödülü, Oprah Kitap Kulübü yazdığını varsayalım... Stephen King'den bir referans cümlesi: "Müthiş bir roman!" Altında Julian Barnes: "Edebiyata bakış açınızı değiştirecek bir roman." Kafanız yeterince karıştı mı? Karışacak elbette. Hayat gerçekten kafa karıştırıcı. Ne olacak şimdi? Bunlar ne demek? Yapabileceğiniz tek şey var gerçekten, sayfaları karıştırmak. Belki Pulitzer'li bir kitabı beğenmeyecek, belki pek hoşlanmadığınız Oprah'nın bir önerisiyle hayatınızı değiştirecek bir kitap okuyacak (ya da Oprah hakkındaki kanınız iyice güçlenecek, belli olmaz), belki de hakkında hiçbir veriye sahip olmadığınız bir kitabın sayfalarını yutarcasına çevirir hale geleceksiniz. Referansların nereden geldikleri önemlidir elbette, hükmü yoktur demiyoruz. Her şeyin hükmü vardır. Bir kitabın kitapçıda yan yana durduğu diğer kitapların dahi hükmü vardır. Otobüste bahis konusu kitabı elinde tuttuğunu gördüğünüz kişinin bile hükmü vardır kitap hakkında gelişecek kanıda... Bu referansların bağlayıcı olduklarını düşünmek, hayatı yaşamak (ya da 'hayat' konulu bir roman okumak) yerine bir kanunnameye (tanımlar, hükümler bellidir, tartışmaya yer olmaz) bakarak hayat hakkında fikir edinmeye benzer. Siz, yeter ki, salt referanslara değil, sayfaların içinde yatanlara itibar edin, devamı gelir ya da öyle ummak gerekir.
Kitaplar, size bir kol uzaklığında şimdi. Sayfaları açtığınızda tek otorite sizsiniz, ötesi yok. Referans: blog yazarınız.
(Yukarıdaki görsel Joel Peter Witkin'e ait. Aşağıda Uğultulu Tepeler, Edward ve Bella'nın en 'sevdikleri' kitap. Referanslara fazla bel bağlamayın, ama onlarsız da kalmayın diyoruz. Güzel bir hafta sonu dileklerimizle. Açık havada kitap okuma mevsimi resmen başlamıştır!)
Posted by Siren at 12:49 1 yorum: Links to this post
Posted by Siren at 07:05 4 yorum: Links to this post
Yeni baskı haberlerimizi buradan duyurma gibi bir huyumuz yok; ancak bugün istisna niteliğinde bir duyuru geçmek isterim; Irvine Welsh'in Trainspotting'i, yeni bir kapak ve yeniden gözden geçirilmiş yeni bir edisyonla, şimdi raflarda. Çeviri Avi Pardo'ya, kapak tasarımı her zamanki gibi Nazlım Dumlu'ya ait. Burada Trainspotting için hazırladığımız alternatif playlist var, sizleri buraya da bekleriz. Aşağıda Michel Gondry'nin yönettiği Like a Rolling Stone; canki görüşüne elveda derken yazıyı onunla kapatalım.
Posted by Siren at 06:53 Hiç yorum yok: Links to this post
Bugün biraz seksenler kafasındayım sevgili okur, potpori yapacağım, ordan burdan gideceğim... Öncelikle bir blog önerisi gelsin; Koltukname her gün güncellenen bir popüler kültür/sanat/edebiyat blogu, şiddetle tavsiye ederim - içerik şahane, blog çalışkan. Sizlerin de blog tavsiyelerinizi yorumlara bekliyorum, belki bilgisayar başında fazla uzun vakit geçirdiğimden sık güncellenen, edebiyat odaklı mecralar bulmakta zorlanıyorum, buradan duyurmuş olalım. Geçen haftanın çoğunu Saroyan'ın İnsanlık Komedisi ile Gilbert Hernandez'in Sloth isimli çizgi romanı arasında gidip gelerek geçirdim - Saroyan hakkında söze gerek yok, kitapları Aras tarafından yayımlanıyor, okuyun. Hernandez ise ilginç bir şahıs; büyülü gerçekçilik ekolünden gelme bir çizgi roman yazarı olduğu söyleniyor kendisinin, oturup çizgi roman çözümlemesi yapacak değilim burada ama okuma rutininizde çizgi romanlara yer veriyorsanız eğer, klasikler yerine çağdaş sanatçıların hikayelerine bir göz atın derim. Hernandez, Türkçe olarak yayımlanmamış; bu alanın yabancısıysanız ve bir başlangıç yapmak istiyorsanız, Art Spiegelman'ın Maus'unu sahaflardan, Jason Lutes'un Berlin Taş Şehir'ini kitapçılardan temin edebilir, resimler eşliğinde anlatılan öykülerin keyfini çıkarabilirsiniz. Güzel kitaplar çıkıyor, Everest iki yeni Bulgakov edisyonu yayımlamış örneğin, hemen haber edelim; Üstat ile Margarita, ilk defa özgün dili Rusçadan Türkçeye aktarılmış, çevirmen (İğrenç Adamlarla Kısa Görüşmeler'i de Türkçeye çevirmiş olan) Sabri Gürses, belirtelim.
Flavorpill geçen hafta Kerouac'ın doğumgünü hesabına bir derleme hazırlamış, oradan bir alıntıyla kapatalım, ruhunu sayfalara resmen akıtmış bir yazardan geliyor tavsiye: "Ruhundan fazla bahsetme onlara. Tam da bunu bekliyorlar."
(Yukarıdaki görselde Siren, Kiki Smith'in işlerinden. Aşağıda sanatçının bizzat kendisi, çalışırken. İyi çalışmalar!)
Posted by Siren at 07:04 6 yorum: Links to this post
Posted by Siren at 10:30 3 yorum: Links to this post
Posted by Siren at 06:43 2 yorum: Links to this post
Eskiden bir mum yakıp ışığında yazar, o gecelik işimi bitirdiğimde ise söndürürdüm... bir de başlamazdan evvel diz çöküp dua ederdim (bunu George Friedrich Handel hakkındaki bir Fransız filminde görmüştüm) ama şimdilerde yazmaktan resmen nefret ediyorum. Batıl inançlarım? Dolunaydan kuşkulanır oldum. Dokuz rakamı ile ilgili bir takıntım var ama Balık burcu olduğumdan yediden şaşmamamı söylüyorlar bana; günde dokuz kere tersten yere eğilirim mesela; yani, banyoda amuda kalkar, ayak parmaklarımın ucuyla zemine dokunurum, dengemi muhafaza ederek. Bu yogadan öte bir şey, atletik bir başarı, "dengesiz" olduğumu kimse iddia edemez. Açıkçası aklımı yavaş yavaş kaçırdığımı düşünüyorum. Bir başka rituelim, akıl sağlığımı ve enerjimi muhafaza etmem konusunda İsa'ya dua etmek, öyle ki aileme destek olmayı sürdürebileyim: yani felçli anneme, eşime ve etraftan eksik olmayan kedi yavrularına. Oldu mu?
(Bu asabi cevap, Jack Kerouac'tan Ted Barrigan'a geliyor; soru: 'Ritüelleriniz ve batıl inançlarınız var mı? Yazarken devreye girerler mi?' Söyleşi 1968'de, Kerouac'ın ölümünden bir sene evvel gerçekleşmiş. )
Posted by Siren at 07:06 1 yorum: Links to this post
Bugün Jack Kerouac'ın doğumunun doksanıncı yıldönümü; hayır, gelenekçi olduğumuz söylenemez, dolayısıyla 'Kerouac 90 Yaşında!" demekten şiddetle imtina edeceğiz. 12 Mart 1922 tarihinde, Masschussetts'in Lowell kasabasında dünyaya gelen Kerouac, 1969 yılında hayata veda etmeseydi, evet, o zaman kendisi bugün 90 yaşında olacaktı. 1942 yılında kaleme aldığı ilk romanı The Sea is my Brother'ın ancak 2011'de yayımlandığı düşünülürse, fanilere özgü 'doğrusal' ve bitimli yaşam süreci tanımlamalarının geride bıraktıkları yapıtlarıyla 'yaşam'larını sürdüren yazarları bağlamadığı ortada. Paris Review söyleşisinde Kerouac, yazdığı her şeyde kendi kendiyle 'söyleşi' yaptığını ve kapısını çalan gazetecilere zaten kitaplarında yazdıklarını tekrar tekrar anlatmaktan hiç hazzetmediğini, önemli olanın diyecekleri değil yazdıkları olduğunu belirtiyor. (Ardından da kendi yazdıklarından, belki de fazlasıyla kişisel oldukları için o kadar da memnun olmadığını söylüyor - İçinde yaşadığımız çağda tevazu denen şeyi anımsayan kaldı mı?) Islak ve gri bir haftaya başlarken, sözü Kerouac'ın da zihnine ışık tutan bir şairle, Blake ile bağlayalım biz: "İsteyip de eylemeyen bela doğurur." (William Blake, Kaplan! Kaplan! Çeviren: C. Hakan Arslan. Helikopter.)
Haftaya Beat Kuşağı ile başladık ve o damardan devam ettik sevgili okuyucu... Beat'ler, tarihin tozlu sayfalarına kolay kolay gömülecek değiller; bırakmış oldukları izler, çağdaş kültürel üretim saflarında halen görünür, etkileri halen hissedilir durumda. Bolano'nun Vahşi Hafiyeler'inde Kerouac'ı görmemek, Nirvana'nın müziğinde Beat'lerin izlerini yadsımak olası değil. (Gerçi, Burroughs ile Kurt Cobain zamanında bir araya gelmişler ve Burroughs, Cobain'in 'durduk yere asılan suratı'nı pek beğenmemiş, yaşayan bir ölüye benzediğini düşündüğünü söylemiş, o ayrı.) James Franco, Johnny Depp, hatta Katy Perry, Kerouac'ı ilham kaynakları arasında listeliyorlar hâlâ; sarmallar tuhaf, Neal Cassady, bir mektubunda Gogol'ün Ölü Canlar'ını okurken Kerouac'ı andığını söylüyor, Gogol'den Katy Perry'ye uzanmak en hafif deyimle ilginç ancak. Beat Kuşağı, daha önce belirttiğimiz gibi, bir tek günün dökümü aslında, dostlar arasında geçen, öylesine bir gün.
Genele dair fikir edinmek isterseniz Sel ve 6 45'in ortak çalışması Beat Kuşağı Antolojisi'ni öneririz.
Labels: jack kerouac, roberto bolano
Posted by Siren at 07:18 1 yorum: Links to this post
Posted by Siren at 06:44 1 yorum: Links to this post
“Yapmak istediğim şey, Amerika’daki tiyatro ve sinemayı yeni baştan yaratmak, ona spontane bir ruh kazandırmak, “durum” üzerine önyargıları ortadan kaldırmak ve insanların günlük hayatlarındaki gibi deli dolu konuşmalarına olanak tanımak. Oyun dediğin budur: özel bir konusu yok, özel bir “anlamı” yok, insanlar nasılsa aynen öyle. Yazdığım her şeyi, dünyaya inmiş ve onu hüzünlü gözlerle izleyen bir Melek olduğumu hayal eder ve öyle yazarım.” – Jack Kerouac
'Kayıp' metin Beat Kuşağı, bugünden itibaren tüm kitapçılarda.
Posted by Siren at 06:47 2 yorum: Links to this post
Posted by Siren at 06:43 Hiç yorum yok: Links to this post
Posted by Siren at 10:59 4 yorum: Links to this post