tacağı etkileri bir ölçüde önleme konusunda en önemli araçlardan birisi olan ÇED süreci, 1993-2008 yılları arasında hazırlanan ve her defasında yeniden revize edilen 5 ayrı yönetmelikle tekrar tekrar düzenlenmiştir. 07.02.1993 ve 23.06.1997 tarihli Resmi Gazeteler de yayınlanarak yürürlüğe giren yönetme- liklerden sonra hazırlanan üç ayrı yönetmelikte (06.06.2002 gün ve 24777sayılı RG. 16.12.2003 gün ve 25318 sayılı RG. ve nihayet 17.07.2008 gün ve 26939 sayılı RG.) ÇED sürecinden muaf olan faaliyetlerin alan ve kapsamının geniş- letildiği, ÇED Yönetmeliği hükümlerine uymadan faaliyete geçen işletmeler için ÇED muafiyetleri öngören bir nevi af niteliğinde olan hükümler getirildiği, halkın katılımı ve saydamlık ilkelerinin göz ardı edildiği, sürecin çok kısa za- man aralıkları içinde yerine getirilmesi zorunlu bürokratik işlem haline getiril- diği görülmektedir. Çevre ve insan sağlığı açısından çok önemli bir süreç olan ÇED’in bu günkü düzenlenmelerle Çevre Kanunun 10. Maddesinde öngörülen amaç ve hedefleri sağlamaktan çok uzakta olduğu söylenebilir.
- 16.12.2003 günlü Yönetmelikte yer alan Geçici 6. Madde ile Yönetmeliğin yürürlüğünden önce ÇED’e tabi olduğu halde gerekli işlemleri yapmadan fa- aliyete geçen tesisler ÇED sürecinden muaf tutularak içeriği belirsiz çevresel durum değerlendirme raporu alarak faaliyetlerine devam etme imkanı getiril- miştir. Bu düzenleme bir tür “ÇED affı” niteliğindedir.
- 17.07.2008 günlü Yönetmelikte yer alan Geçici 3. Maddede “Kapsam Dışı
Projeler” başlığı ile 07.02.1993 tarihinden önce onaylanmış projelerin ÇED sü- reci kapsamı dışında bırakıldığı düzenlenmiştir. Bu düzenleme ile “ÇED Muafi- yeti” getirilmiştir.
- 17.08.2008 günlü Yönetmeliğin “ÇED Muafiyeti” getiren Geçici 3. Maddesi
Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu’nun 07.10.2010 gün ve 2010/868 sayılı kararı ile hukuka aykırı bulunarak yürütmesi durdurulmuştur.
- Ancak 14.04.2011 günlü Yönetmelik değişikliği ile 17.07.2008 günlü Yö-
netmeliğin Geçici 3. Maddesi değiştirilerek ÇED muafiyeti 2013 ve 2015 yılına kadar uzatılmıştır. Böylece Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu kararı ile hu- kuka aykırı bulunmasına rağmen ÇED muafiyeti daha da pekiştirilerek devam ettirilmiştir.Bu durum çevresel tahrip ve yağmanın yargı karar¬larını da hiçe sayarak yürütüldüğünün çok somut bir örneğidir.
- 16.12.2003 günlü Yönetmelikle; Bakanlığın ya da Valiliklerin vereceği “Çev-
resel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir.” Kararı ile bazı projelerin ÇED süreci dışına alınacağı düzenlenmiştir. Böylece, Seçme Eleme Kriterleri Uygulanacak Projeler Listesinde yer alan; Kimya-Petrokimya, ilaç ve atık tesisleri, Sanayi Te- sisleri, Madencilik, Enerji tesisleri ÇED süreci dışına çıkarılmıştır.
- Önceki Yönetmeliklerde ÇED sürecinin ilk aşaması olarak “Yer Tetkiki” sü-
reci yer almaktaydı. Bu aşamada Valilikler planlanan faaliyetin belirtilen yerde gerçekleştirilmesinin mevzuat açısından uygun olup olmadığını denetlerdi. Ancak 06.06.2002 günlü Yönetmelik ile yer tetkiki süreci kaldırılmış, sonraki Yönetmeliklerin hiç birisinde “Yer tetkiki” sürecine yer verilmemiştir. Böylece
İzmir Barosu Kent ve Çevre Raporu 2012 • 63