Mazhar Osman ülkemizin ilk ruh sağlığı merkezinin kurucusudur. Osmanlı Devleti’nin son, Cumhuriyetin ise ilk dönemlerinde yaşamış olan Mazhar Osman, eğitimini yurt dışında tamamlamış ve kendisinden önce ülkemizde tıbbın göz ardı ve önemli bir alan olarak görülmeyen ruh sağlığı ve hastalıklarını saygın bir hale getirmiştir.
Maddi imkansızlıklar yüzünden okurken çalışmak zorunda kaldı
Mazhar Osman 5 Mayıs 1884 yılında o zamanlarda Osmanlı toprağı olan Yunanistan’ın Sofulu ilçesinde dünyaya geldi. Üsküdar Mülki İdadisi’nden mezun olduktan sonra eğitimine Askeri Tıbbiye’de devam etti. Ailesinin maddi imkansızlıkları yüzünden, eğitimine devam ederken bir yandan da çalışıyordu. O yıllarda yaptığı ek işler arasında vefat eden kişilerin başında nöbet tutmak gibi işlerde vardı.
Akıl ve ruh hastalıkları bölümünü seçmesi çok kişi tarafından ayıplandı
Askeri tıbbiye’den akliye-asabiye (Akıl ve Ruh Hastalıkları) bölümünü seçmesi yakın çevresi dahil, birçok kişi tarafından ayıplandı. Çünkü akıl ve ruh sağlığı o yıllarda önemsiz olarak görülen bir tıp alanıydı. Akıl hastaları, o yıllarda çok kötü koşullara sahip hastanelerde kalıyor ve berbat bir şekilde muamele görüyorlardı. Çünkü o yılların genel inancı akıl hastalarının iyileştirilemeyeceği ve sürekli olarak aynı şekilde kalacakları yönündeydi.
Eğitimine yurt dışında devam etti
Askeri Tıbbiye’den mezuniyetinin ardından, Gülhane Askeri Hastanesi’nde staj yapan Mazhar Osman, stajının ardından Askeri Tıbbiye’ye “Muallim Yardımcısı” olarak atandı. Mazhar Osman 1908 yılında dönemin en prestijli üniversitelerinden sayılan Almanya’nın ünlü Münih ve Berlin Üniversitelerinde tıp eğitimini tamamladı.
Israrlara rağmen ülkesine geri döndü
Almanya’daki akademik eğitimini ardından, orada kalması yönündeki tüm ısrarlara rağmen, bir uzman olarak 1911 yılında ülkeye geri döndü ve Gülhane Askeri Hastanesi’nde çalışmaya başladı. 1914 yılında Mazhar Osman Haseki’deki Akıl Hastalıkları Müşahedehanesi’nin başhekimi ve müdürü olarak görev yapmaya başladı.
Bir doktor olarak birçok savaşa katıldı
Mazhar Osman Gülhane Askeri Hastanesi’nde görev yaptığı sıralarda Balkan Savaşı patlak verince askeri hekim olarak savaşa katıldı. Gezici hastanenin başhekimi ünvanıyla savaş esnasında Çatalca ve Lüleburgaz cephelerinde koleraya karşı büyük bir savaş verdi. Mazhar Osman 1914 yılında ise, patlak veren Birinci Dünya Savaşı’na Binbaşı Hekim rütbesiyle katıldı. Savaş süresince görevine devam etti ve savaşın bitişini takiben Haydarpaşa Akliye Hastanesi’nde Akliye-Asabiye Uzmanı olarak çalışmalarına devam etti.
Topbaşı Bimarhanesi’nde dehşetle tanıştı
Mazhar Osman 1920 yılında Topbaşı Bimarhanesi’nde (Akıl Hastanesi) baştabiplik görevine getirildi. Görev için Topbaşı’na geldiğinde dehşetle tanıştı. Burada hastalara yapılan kötü muamelenin yanında, hastanenin kendisi de içler acısı durumdaydı. Hastalar çırılçıplak bir halde hastane duvarlarına zincirlenmiş durumdaydı. İçerisi kirden ve pislikten geçilmeyen bu hastane, akıl hastaları için adeta bir cehennem gibiydi. Mazhar Osman burada görev yaptığı müddetçe, elinden geldiği kadar hastaneyi yaşanabilir bir yer haline getirmeye çalıştı ve çağdışı yöntemlerin kullanılmasına asla izin vermedi.
Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi’nin kurulmasını sağladı
1924 yılında Bakırköy’de terkedilmiş bir kışla olan Reşadiye Kışlası’nın bulunduğu araziyi, bir hastane kurmak için devletten talep eden Mazhar Osman; Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk, Başbakan İsmet İnönü ve İçişleri Bakanı Refik Saydam’ın onay vermesiyle beraber 15 Haziran 1927 yılında İstanbul Emraz-ı Akliye ve Asabiye Hastanesi yani bugün bizim bildiğimiz adı ile Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi’nin kurulmasını sağladı. Topbaşı Bimarhanesi’nde bulunan bütün hastaları buraya getiren Mazhar Osman, bu yeni ve modern hastanenin uzun süre başhekimliğini yaptı.
Aynı zamanda Yeşilay’ında kurucusudur
Birinci Dünya Savaşı sonrasında, alkol ve tütün kullanımının yaygınlaşması ve milli mücadele ruhunu korumak amacıyla, Mazhar Osman ve uzman arkadaşları Sultan Vahdettin’in izniyle 5 Mart 1920 yılında “Hilal-i Ahdar” kuruldu. “Hilal-i Ahdar” aynı zamanda dönemin Şeyhülislamı İbrahim Haydarizade’nin himayesi altındaydı. 1934 yılında Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk ve Başbakan İsmet İnönü döneminde Bakanlar Kurulu kararıyla “Hilal-i Ahdar” ismi “Yeşilay” olarak değiştirildi ve Mazhar Osman bu kuruma 1920 ve 1945 yılları arasında başkanlık yaptı.
Çalışmaları ona uluslararası bir ün kazandırdı
1933 yılına kendisine Ordinaryüs ünvanı verilen Mazhar Osman, İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri kliniği Başkanlığı’na getirildi. Yaptığı çalışmalarıyla uluslararası alanda tanınır hale gelen Mazhar Osman, Hamburg Akıl Hastalıkları Hastanesi, Fransız Nöroloji Derneği, New York Nöroloji Akademisi gibi dönemin en prestijli kurumlarında onur üyesi olarak seçildi.
Mazhar Osman’lık Olmak
Mazhar Osman ülke sınırları içerisinde adı iyi bilinen bir doktordu. Yaşadığı dönemde ve sonrasına akıl hastaları veya sonradan akıl hastalığına yakalanan insanlar için “Mazhar Osman’lık olmak” deyimi yerleşti. Böyle bir deyimin oluşması ve halkın diline yerleşmesi kendisinin ne kadar büyük bir doktor olduğunu anlatmaktadır sanırız.
Ünlü İsimlerin Doktorluğunu Yaptı
Mazhar Osman’ın hayatı boyunca birçok ünlü isim de Mazhar Osman’lık olmuştur. Haydarpaşa Akıl Hastanesi’nde görev yaparken Tevfik Fikret ile tanışmıştır. Birinci Dünya Savaşı nedeniyle İstanbul’a dönen ünlü şair Aldülhak Hamit’i tedavi etmiştir. Bilinen ünlü şairlerden Neyzen Tevfik te onun hastaları arasındadır.
Hayatının Son Dönemleri Sağlık Sorunlarıyla Geçti
Mazhar Osman 1948 yılında kısmi felç geçirdi. Bütün hayatını mesleğine adamış ancak vücudu yorulmuştu. 1949 yılına prostat rahatsızlığı nedeniyle Londra’da cerrahi müdahale geçirdi. Bu dönemden sonraki hayatı sağlık sorunlarıyla geçti. Diyabet, hipertansiyon ve kalp yetmezliği rahatsızlıkları 1950 yılında onu tedavi için meslek aktivitelerinden uzaklaşmaya mecbur etti. Mazhar Osman 31 Ağustos 1951 yılına hayata gözlerini kapattı. Mazhar Osman’ın mezarı Zincirlikuyu Mezarlığı’na bulunmaktadır.
Hiç Mazhar Osman ölür mü?
Mazhar Osman ülkemizde modern psikiyatrinin kurucusu olarak görülmektedir. Kendisinden önceki çağdışı yöntemleri rafa kaldırmış ve akıl hastalığı alanında, modern, insancıl ve bilimsel yaklaşım sergilemiştir. Mazhar Osman hastaları arasında da oldukça sevilen ve saygı duyulan bir doktordu. 1951 yılında hayata gözlerini yumduktan 2 gün sonra Bakırköy’deki kıdemli hastalarından birisi olan “De Gaulle” pencereden doktorlara bağırarak “Doktor beyler Mazhar Osman öldü diye uydurmuşlar. Mazhar Osman ölür mü? Ne saçma şey. Bir zamanlar Atatürk için de öldü demişlerdi”diyerek bu duruma inanmamıştır. Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi, bir dönem Mazhar Osman Hastanesi ismini kullanmıştır.
Mazhar Osman geride birçok eser bırakmıştır. Onun aslında en büyük eseri, akıl hastalarının özgürce gökyüzünü görebildikleri bir bahçeye sahip olan ve onlara insanca muamele edilen, kuruluşuna ön ayak olduğu Bakırköy Ruh ve sinir Hastalıkları Hastanesi’dir. Akıl hastalığının gizemli ve olağanüstü olmadığını ve beyindeki hücrelerin görevini yerine getirmediği için meydana geldiğini, ve bilimsel yollar ile tedavi edilebileceğini savunmuştur. Yazılı eserlerinden bazıları Şöyledir.
İstanbul Seririyatı dergisi, 1919 – 1951; Akıl hastalıkları, 1929; Sıhhat Almanakı, 1933; Keyif Veren Zehirler; 1934; Sinir Hastalıkları – Asap Hastalıkları: Muayene Usulleri, 1934 – 1936, Tababeti Ruhiye; Medikal, Paramedikal konferanslarım, 1941 (1942?); Lepra ile Mücadele, 1941; Sıcak Çarpması ve Donma; Sıhhi Hitabeler; Spiritizma Aleyhine; Sıhhi Sahifeler; Bakırköy’de 10 yıl (komisyonla ortak); Şişli Müsamereleri; Seriri cepheden alkolizm, 1935; Eugeneidiş, Kısır iyi çocuk yetiştirme hakkında iki konferans, 1935; Öjenik, 1939; Cinnet-i meşahirden, 1957; Heroinciler, 1957; Psychiatria, 1944