Mustafa: Türkmendigime buısanıaryn
Dünıä Türkmenleri Mustafa: Türkmendigime buısanıaryn Sentıabr 22, 2013
Mustafa Gül (sagda)
Türkiıede 661 ıyldan bäri özboluşly İagly göreş adaty dowam edip gelıär. Golaıda Antaliıanyň Kemer etrabynda bu adatdan ugur alnyp Altyn nar ıagly pälwanlyk göreşleri geçirildi. Pälwanlaryň endam-janyna zeıtun ıagy çalyp göreş tutup ıören meıdanynda şeıle çäräni gurnaıan Kemer etrabynyň şäher häkimi we özi hem ıagly göreş pälwany bolan Mustafa Gül Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş boldy.
Wideo: İagly göreş
Azatlyk Radiosy: Kemer şäherçesiniň häkimi ıörük türkmeni Mustafa Gül söhbetdeşligimize başlamankak özüňizi dünıä türkmenlerine tanatsaňyz?
Mustafa Gül: Meniň atamyň asly Siriıaden Türkiıäniň Burdur welaıatynyň Bujak ertabyna göçüp gelen türkmenlerden. Bize “ketenijiler” diııärler. Enem tarapyň maşgalasy Türkiıäniň dünıä belli turizm sebiti Antaliıanyň Kemer etrabynyň esasy ıerli ıörük-türkmen maşgalalaryndan.
Meniň ejem hem ıörük türkmeni, ıagny Gorkutili etrabyndan. Biz çagalarymyza hem ata-babalarymyzdan miras galan türkmenligi, öz milli-däp dessurlarymyzy dowam etdirmekligi ündeıäris. Şu wagt tutulyp duran ıagly göreşler hem Türkiıedäki türkmenleriň milli däp-dessurlaryndan biri.
Azatlyk Radiosy: Bilinişi ıaly türkleriň ata-watan hasaplaıan sebiti bolan Türkmenistanda tutlulıan göreş diňe guşak göreşi bolup durıar. Türkiıedäki türkmenleriň bu ıagly göreş adaty nähili ıüze çykypdyr we ıagly göreşiň kadalary nähili?
Mustafa Gül: Türkiıedäki türkmenleriň ıagly göreş adaty mundan 661 ıyl owal Almaly diıen ıerde döräp, hemme ıere ıaırapdyr. Ondan ıedi-sekiz ıyl soňra hem Türkiıäniň Kyrkpynar diıen ıerinde ıagly göreşler ıörgünlilige eıe bolupdyr.
Biziň ata-babalarymyz hem öňki döwürlerde Antalıa we Kemer töwereginde ıagly göreş pälwanlygynda özüni tanadypdyr. Biziň häzirki mal-mülkümiz ıagly göreş bilen meşgullanan ata-babalarymyzyň ıygnan baılyklarynyň dowamy bolup durıar.
Gadymy döwürlerde ıagly göreşlerde häzirki ıaly pul däl, eısem düıe, öküz, goç-goıun ıaly baıraklar berilipdir. Ata-babalarymyz şeıle baıraklary mülke we pula çalşyp bize miras galdyrypdyrlar.
Türkiıede sebitlere görä göreşleriň görnüşi hem aıratynlyklaram tapawutlanıar. Türkmenistandaky ıaly guşak göreşiniň Türkiıede tutulıan sebitlerem bar. Türkmenistandaky ıaly guşakly göreşler Türkiıäniň esasanam içerki sebitlerinde tutulıar we şeıle göreşe türkçe “gara gujak göreşi” diıilıär.
Biz Türkiıede ıagly göreş bilen bilelikde ıaňky Türkmenistandaky ıaly guşak göreşi bolan “gara gujak göreşiniň” hem aıratyn federasiıasyny döretdik. İagly göreş hem edil guşak göreşi ıaly gadymy türkmen däp-dessurlary bilen baglanşykly bir göreş görnüşi.
Häzirki döwürde dünıä möçberinde tutulıan resmi ıer göreşleri bolsa gadymy türkmen göreşleriniň ıeňilleşdirilen göreşleri bolup durıar. Resmi ıer göreşleri alty minut dowam edıär. İagly göreş bolsa altmyş minut dowam edıär.
İagly göreşiň ıagdaıy pälwanlara bagly bolıar. Kä mahal meıdana çykan badyna garşydaşyny ıykıan pälwanam bolıar. Pälwanlaryň ikisem deň bolan mahaly adaty ıagdaıda kada görä ıagly göreş kyrk minut dowam edıär.
Soň aradaky san tapawudyny artdyrmaklyk üçin ıagly göreş pälwanlaryna on minut goşmaça wagt berilıär. Eger elli minut hem ıeterlik bolmasa, onda ıagly göreş pälwanlaryna tä biri beılekisini ıykıança ıa-da san alıança çäklendirmesiz wagt berilıär.
Umuman alnanda Türkiıedäki türkmenleriň ıagly göreşi bir sagat onbäş-ıigrimi minut ıaly uzaga çekıän bir göreş. İagly göreşde arkasy ıere degen ıeňilen hasaplanıar. İagly göreşiň iň esasy aıratynlygy bolsa, onuň haıyr-yhsan işi üçin tutulıanlygydyr. İagly göreşlerde alynıan baıraklar jemgyıetçilik işlere ıa-da kömege mätäçlere goldaw işlerine bagyş edilıär.
Azatlyk Radiosy: Mustafa Gül, siz "Ata-babalarym hem ıagly göreş pälwany" diıdiňiz. Siz ıagly göreşe nähili başladyňyz we ıagly göreşde nähili üstünliklere eıe bolduňyz?
Mustafa Gül: Hawa, meniň ata-babalarym ıagly göreş tutan ady belli pälwanlar bolup geçen. Alty ıaşymda meni atam ıagly göreşe başlatdy. İagny men göreşe atamyň islegi boıunça başladym. İagly göreşde ıigrimi bäş-ıigrimi alty sany agalygym we köpsanly ıeňişlerim bar.
Azatlyk Radiosy: Mustafa Gül, İagly göreşiň Türkiıede ösüşi hem kämilleşmegi nähili bolupdyr we geljekde ıagly göreşler barada nähili planlaryňyz bar?
Mustafa Gül: İagly göreş mundan 661 ıyl owal Almaly diıen ıerde dörän hem bolsa, ıagly göreşleriň meşhurlyk gazanan ıeri soň Kyrkpynar etraby bolupdyr. Öňki döwürlerde aragatnaşyk we gatnaw mümkinçilikleri çäkli bolansoň ıagly göreşlere diňe geçirilıän etrap ıa-da sebitdäki pälwanlar gatnaşyp bilipdir.
Şol sebäpdenem diňe 1950-nji ıyllarda ıagly göreşler Türkiıäniň içerki sebitlerine ıaırap başlapdyr. Öňki döwürlerde edil häzirki ıaly federasiıanyň kesgitlän kadalary bolmansoň ıagly göreş pälwanlary arakesmesiz uzak günläp hat-da birnäçe günläp göreş tutan mahallay hem bolupdyr.
Geljekde Türkiıedäki türkmenleriň gadymy ıagly göreş adatyny owal Kemer şäher häkimligimiziň guramaçylygynda gezelenç firmalary arkaly turistlere giňişleıin tanatmak isleıäris.
Bilnişi ıaly Antalıa dünıäde özüne iň köp turist çekıän üçünji dynç alyş ıeri bolup durıar. Antaliıanyň Kemer etraby bolsa sebitiň iň owadan we aıratyn özboluşlylyga eıe esasy köpçüligi özüne çekıän bir ıeri.
Antaliıanyň Kemer etrabyna ıigrimä golaı ıurtdan millionlarça turist dynç alyşa gelıär. Biziň maksadymyz ilkinji nobatda şol turistlere Türkiıedäki türkmenleriň gadymy ıagly göreşini tanatmaklyk.
Kemeriň dynç alyş üçin aıratyn özboluşlulyklaryny tanatmaklyk maksady bilen “Jennete gitmek üçin ölmäge gerek ıok. Kemere gelmek ıeterlik” şygary bilen alyp barıan turizm tanadyş tagallalarynda hem ıagly göreşler esasy orun alıar.
Azatlyk Radiosy: Türkiıeli türkmenleri ata-watanymyz diııän ıurdy türkmenistanyň Hazar deňiziniň kenarynda hem “Awaza” atly bir turizm merkezi bar. “Awaza” boıunça edilıän turizm işlerine nähili baha berıärsiňiz?
Mustafa Gül: Meniň turizm boıunça bilimim ıok. Men turizmi pudakdaky iň aşakdaky wezipeden başlap, iň ıokardaky wezipä çenli ädim-ädim öwrenip, kämilleşmeklik bilen öwrendim.
Men 1976-njy ıyldan bäri turizm pudagynyň içinde işläp ıörün. Häzir meniň öz hususy turistik dynç alyş desgalarym hem bar. 1994-nji ıylda Antalıanyň Kemer etrabynyň şäher häkimligine saılanan mahalym turizm boıunça alyp baran işlerimiz hemmelere nusga boldy.
Şondan bäri hem Türkiıäniň turizm ministrligi Kemer etrabyndaky turizmi hemmelere görelde görkezıär. Türkmenistandaky “Awaza” turizm merkezi barada şeıle diımek bolar. Turizm merkeziniň hemme zatdan owal gurluşyny amatly ıagdaıa getirmeklik zerurdyr. Ondan soň ol ıerdäki dynç alyş şertlerini hemmelere elıeterli bolar ıaly etmeli.
“Awazada” eilmeli gaty köp iş bar. Şonuň üçinem “Awaza” barada has täsirli pikir hem tejribe edinmeklik üçin degişli ıolbaşçylary we hünärmenleri Kemere çagyrıaryn. “Awazada” ıerinde tejribelerimizi paılaşmagymyz islense, şeıle iş hyzmatdaşlygyna hem açykdygymyzy Azatlyk Radiosynyň üsti bilen bildirmek isleıärin. Kemerdäki turizmiň dolandyrylşyk we hyzmat pudagy tejribeleriniň “Awaza” gaty uly görelde hem nusga boljakdygyna ynanıaryn.
Azatlyk Radiosy: Özüne türkmen diııän Türkiıäniň Antalıa welaıatynyň dünıä belli turistik etraby Kemeriň şäher häkimi we Türkiıedäki türkmenleriň gadymy ıagly göreşleriniň bir pälwany höküminde Azatyk Radiosy arkaly dünıä türkmenlerine näme diımek isleıärsiňiz?
Mustafa Gül: Hemme zatdan owal özüňe türkmen diımeklik gaty beıik duıgy. Ata-babalarym türkmen bolany hem-de şol sanda türkmenler üçin uly işler bitirendikleri sebäpli özümi gaty buısançly duııaryn.
Men özüm ıaly türkmen bolan hemmeleriň şeıle duıgulary başdan geçirıändigine ynanıaryn. Dünıäniň dürli ıerine ıaıran türkmenler hökmany suratda biri-birine eıe çykmaly. İagşy günde gara günde hemişe birek-biregi goldap durmaly.
Dünıä türkmenleriniň duş gelıän kynçylykly pursatlaryny edil öz başymyzdan geçıän ıaly hasaplap çözmäge kömekleşmeli. Dünıädäki türkmenleri hemişe birek-biregini goramaly. Türkiıede on-on bäş tapawutly ıurduň raıatlarynyň mül alyp hemişelik ıaşaıan Kemer şäherine bir türkmen bolup dünıä türkmenleriniň adyndan häkimlik hem wekilçilik edıändigime buısanıaryn. Şeıle duıgular bilen dünıä türkmenlerini turizm jenneti Kemere şeıle buısançlary paılaşmaga çagyrıaryn.