*Düşüncelerim ve hissettiklerim* ADANA / TR - Şirket’;i Hayriye vapurları - ( Yıl –; 1900 )
Merhabalar, sevgili BLOG Arkadaşlarım...!
Bendeniz, bugünde sizi şöyle bir eski günlere götürmek istedim ve bu yazıyı yazmayı arzu ettim...
Geçenlerde bir iş seyahatı için İSTANBUL'a gittiğimde, zaman ve yol güzergahım içinde bulunan KARAKÖY-KADIKÖY şehir hatları vapurlarından birine binip, karşıya geçmeğe karar verdim... Vapura biniş zamanımda tam gün ortası olup, iş yerlerinin mesai saatleri içinde olduğundan vapur çok sessiz ve sakindi... Bende havanında güzelliğinden faydalanıp, geminin üst ve arka güvertesine oturup, bir çay içip, güzel İstanbul'un şöyle bir boğaz girişi ve Marmara denizi manzarasını seyretmek istedim...
İnsan ister istemez bu sakinlikte deniz dalgalarının hışıltısı ile eski günlere doğru düşüncelere daldım... Bu yolculuk
yapacağım deniz güzergahında (Karaköy-Kadıköy-Karaköy deniz hattı) acaba kimler seyahat etmiştir diye şöyle
bir anılarımı tazeledim.... (Rahmetli Barış Manço, Nüket Ruacan ve Metin Oktay gibi ünlü simalarla bu deniz hattında tesadüfen beraber yolculuk yapmıştık)
Malumunuz, İstanbul şehir hatları vapurları T.C. Denizcilik işletmelerinden önce, çoğumuzun bildiğini tahmin ettiğim
"ŞİRKET'İ HAYRİYE" vapurları ile yolculuk yapılırmış..., işte bende bu yazımda biraz bu konuyu gene bir ANSİKLOPEDİK bir bilgi şeklinde sizlere aktarmayı uygun gördüm.
Üst resimde (benim çizmiş olduğum) temsili olarak. İstanbul-Arnavutköy Vapur iskelesinden kalkan ve kalkacak
olan Şirket'i Hayriye vapurlarını görüyorsunuz.
İSTANBUL – ARANAVUTKÖY VAPUR İSKELESİ
ŞİRKET’İ HAYRİYE VAPURLARI - ( YIL – 1900 )
Arnavutköy, Beşiktaş'a bağlı bir semt olup, Kuruçeşme ve Bebek güzergahı arasındadır. Kuruçeşme ve Etiler'e dönük tepelerin arasında, bir dere yatağı boyunca uzanmış bir yerleşimdir.İstanbul Boğaziçi'nin en güzel manzarasına sahip olan ve akıntısı ile meşhur olan Akıntı burnu da buradadır. Yatların ve gezinti gemilerinin bağlandığı bir koyu da vardır. Boğaziçine özgün bir yeşillik kuşağı içindedir. Dut ve diğer meyva ağaçları yanında zaman içinde çarpık kentleşmeye kurban gitmiş Koru diye adlandırılan botaniği zengin bir yeşilliğe sahiptir.
Boğaziçi'nin gerçek mimarı Şirket-i Hayriye Şirket-i Hayriye'nin en önemli özelliklerinden biri Osmanlı İmparatorluğu'nun ilk anonim şirketi olmasıdır. Şirket, dönemin önemli aydınlarından olan Keçecizade Fuat Bey ile Ahmet Cevdet Paşa'nın gayretleri ve padişahın irade-i seniyyesiyle 1 Ocak 1851 günü kuruldu. Olay, Takvim-i Vekayi Gazetesi'nde de yayınlanarak resmiyet kazandı.İlk Vapurlar… Şirket-i Hayriye'nin kurulmasıyla birlikte hemen İngiltere'deki ünlü gemi tezgahlarına 6 adet vapur sipariş edildi. Bu vapurlar 60 beygir gücünde, ahşap tekneli, yandan çarklı, saatte 5- 6 mil hız yapabilen teknelerdi. Kaptan köşkleri ve ana güverteler şimdiki gibi kapalı olmadığından, kaptanlar ve yolcular kış aylarında oldukça zorluk çekmekteydi. Bu vapurların isimleri şöyleydi:
· 1 numaralı Rumeli,
· 2 numaralı Tarabya,
· 3 numaralı Göksu,
· 4 numaralı Beylerbeyi,
· 5 numaralı Tophane
· 6 numaralı Beşiktaş.
Şirket-i Hayriye vapurlarının, genellikle numaraları ile anılması geleneği de bu dönem başlamış oldu. 94 yıllık tarihi boyunca özellikle bazı numaralı vapurlar, İstanbullu'ların vazgeçilmezi oldu.
Bilmem, okuduysanız ve beğendiyseniz şayet , bir bilgi daha kazandığınızı ve bilgi dağırcınıza yerleştirdiğinizi ümit ederim...
*KAYNAK* Necip KÖNİ-"ÇİZGİLERİN DİLİ" Kitabının notlarından alınmıştır.
Belgelerle Şirketi Hayriye
Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü’nün kaynaklarından yararlanarak hazırlanan kitap, Boğaziçi’nde yaklaşık bir asırdır İstanbullulara hizmet veren vapurların öyküsünü anlatıyor.
Vapurların adları ne anlama geliyor?
Önceleri vapurlara Boğaz köylerini adları konulurken, sonraları, çoğu Arapça kökenli adlar uygun görülmüştü. Banlar vapurların güzelliğini, süratini, rahatlığını vurgulayan sözcüklerdi.Vapurlara sonraları Boğaz semtlerinin isimleri verilmeye devam edildi. Arapça ve Farsça kökenli isimlerden birkaçının anlamı:
Meymenet: Uğur, hayır
Şükran: İyilik bilme
Rehber: Yol gösteren
Tarz-ı Nevin: Yeni tarz
Süreyya: Ülker takımyıldızı
Nimet: İyilik, lütuf
Rağbet: İstek, arzu, itibar
Sahilbent: İki kıyıyı bağlayan
Nusret: Yardım, zafer
Neveser: Yeni eser
Dilnişin: Pek hoşa giden
Seyyale: Akıp giden
Şihap: Akan yıldız
Boğaziçi'nde İlk Pervaneliler!
Yeni sistemin ilk pervanelisi Tarz-ı Nevin
18 baca numaralı “Asayiş”, Şirket-i Hayriye’nin en güzel, en biçimli vapurlarındandı. Sabahları Boğaziçi iskelelerine uğrayarak yolcularını alıp köprüye getirir, akşam üstleri de Köprü’den aldığı yolcularını köylerine bırakmak üzere yine uzunca bir Boğaz seferine çıkardı.
İki direkli, burnu, kemane başlı denen tipten, çok zarif bir vapurdu. Bir de 17 baca numaralı “Bahariye” adlı tıpatıp bir eşi daha vardı. Onları uzaktan gelirken görenler hemen tanırlar, “İşte!” derlerdi. “ ‘Asayiş’ geliyor... Ya da kardeşi ‘Bahariye’...”
17 baca numaralı Bahariye
Şirket-i Hayriye bu iki eş vapurun çok güzel ve de sağlam olması için ayrı bir özen göstermişti. Yıl, 1865’ti. Şirket, bu vapurun tasarımını özellikle, vapurlarının bakım ve onarımları için Haliç’te kurduğu Hasköy fabrikasının baş mimarı Mehmet Efendi’ye yaptırmış, hatta bununla da yetinmeyip kendisini İngiltere’deki yapımcı firmaya yollayarak inşaatı yerinde denetletmişti.
O dönemdeki pek çok gemileri gibi yandan çarklıydı “Asayiş”. Teknesi ahşap olup 346 gros tonluktu. İki silindirli, iki genişlemeli buhar makinesi vardı. İnşa edildiği yıl İstanbul’a gelen bu iki eş vapur o yıl içinde hizmete girerek yıllarca yolcu taşıyıp durdular.
Kardeşi Asayiş. Baca numarası 18
1908 yılıydı... O sıralarda iki Fransız bu vapuru Boğaziçi, Adalar, Bakırköy ve İzmir Körfezi’ndeki sahil köylerinde film seyrettirmek için seyyar bir sinema salonu haline getirme hevesine kapıldılar. Ne var ki, dönemin padişahı Sultan II. Abdülhamid, bu işte ne gibi bir sakınca gördüyse, gerekli izni vermedi.
Birinci Dünya Savaşı’yla başlayan zor günlerde Şirket daha başka birkaç vapuru ile birlikte “Asayiş”i de Donanma’nın emrine vermek zorunda kaldı. 1915 – 1919 yılları arasında askeriyeye hizmet eden bu güzel vapur 54 yorgun yılın ardından kadro dışı bırakılarak hizmetten geri çekildi.
Vapurda Yaşatılanlar, gündelik yaşamda bir kıyıdan diğerine geçerken, adlarının farkına bile varmadan inip bindiğimiz vapurların isimlerini nereden aldıklarını anlatıyor. Vapurlara adını veren yirmi üç ismin yaşam hikâyelerini okurla buluşturan kitapta; Barış Manço, Prof. Dr. Aykut Barka, Mehmet Akif Ersoy, Zübeyde Hanım gibi tanıdık isimlerin yanı sıra, Atatürk’ü zorlu bir yolculuk sonunda Samsun’a ulaştıran Bandırma Vapuru’nun kaptanı İsmail Hakkı Durusu, Kıbrıs şehidi gazeteci Adem Yavuz, Şehit Temel Şimşir ve daha bir çok gizli kahramanın hikayelerini de bulmak mümkün.
BOĞAZİÇİ’NDE ASIRLIK SEYAHAT (Belgelerle Şirketi Hayriye)
Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü’nün kaynaklarından yararlanarak hazırlanan kitap, Boğaziçi’nde yaklaşık bir asırdır İstanbullulara hizmet veren vapurların öyküsünü anlatıyor. Çalışma, dönemin padişah fermanları, şirketin mali yapısı, tarifeler, biletler gibi tarihi belgeleri de içeriyor.
Mat Selefon Karton Kapak
ŞİRKET-İ HAYRİYE 1851 – 1945
Şirket-i Hayriye, İstanbul’daki kent içi deniz ulaşımını ilk defa örgütlü hale getiren ve Osmanlı döneminde kurulan ilk anonim şirket olma özelliği ile tarihimizde yer etmiş önemli bir şirket. Yrd. Doç. Dr. Araştırmacı Murat Koraltürk tarafından hazırlanan ve İDO kültür yayınları tarafından basılan, kaynak niteliğinde bir kitap, Türk denizcilik tarihinin bir kesitini gözler önüne seriyor. Kitap, geçmişi 18. yıla kadar dayanan ve Osmanlı İmparatorluğu’nun deniz ulaşımında örgütlenmesini ve İstanbullulara bir asırdan fazla hizmet veren Şirket-i Hayriye’nin, uzun denizcilik serüvenini belgelerle anlatıyor.
YANDAN ÇARKLIDAN GÜNÜMÜZE İSTANBUL VAPURLARI
Ahmet Güleryüz, kitabında, İstanbullular’ın kent içi ulaşımında önemli bir gelenek oluşturan, eski adıyla 'Sevahil-i Mücavere' leri, yolcuları yakın sahillere ulaştıran gemileri, tek tek biçimleri özellikleri ve kısa hayat öyküleri ile inceleyip sunuyor.
Çeviren: Antonio Berzolese
Şömiz Karton Kapak
İstanbullular yeni şehir hatları vapurlarını seçmek için oy vermeye devam ediyorlar. Şehrin dört bir yanında meydanlarda, iskelelerde ve alışveriş merkezlerinde kurulan standlarda tanıtıcı broşürleri inceleyen vatandaşlar beğendikleri vapurlara oy veriyorlar.
8 vapur adayının hepsi aynı hıza, güce, manevra kabiliyetine ve emniyete sahip. Yani teknik açıdan farkları yok. Bu oylamada sadece estetik bir seçim yapılması gerek.
Anilarda Kalan Türk Yolcu Gemilerimiz...
Bu gemilerimiz Karadeniz, Marmara, Ege ve Akdeniz’de yolcu ve aynı zamanda yük taşırdı. Gemilerimizin çoğunun lüks yemek salonları, birinci, ikinci, üçüncü sınıf kamaraları olduğu ifade edilirdi o devirlerde yaşamış büyüklerimiz tarafından. O zamanın çalışan gemilerinden;
İtalyan yapımı; İskenderun, Samsun ile diğer kardeş gemiler olan Akdeniz ve Karadeniz Akdeniz’de ring seferleri yapardı.
Sus ve Marakas ile Üç kardeş gemiler ; Ordu, Trabzon, Giresun, Karadeniz’e
Hollanda yapımı; Ayvalık, Gemlik İstanbul’dan Bandırmaya,
Alman yapımı olan İzmir, Ege gemileri İzmir’e,
Amerikan yapımı; Ankara, İstanbul, Adana, Tarsus gemileri Akdeniz ve Karadeniz’e sefer yaparlardı.
Ege, Marmara ve Karadeniz’de çalışan; Kadeş, Tırhan ve Etrüsk gemileri ile Güneysu, Aksu, Cumhuriyet ve Tarı başlıca yolcu gemilerimizdi.
İstanbul'un yeni vapuru
İstanbulluların oylarıyla belirlenen yeni şehir hatları vapurunun ilki suya indirildi. 68 metre boyunda, 13 metre eninde 1800 yolcu kapasiteli vapur oldukça konforlu
İstanbulluların “Haydi İstanbul Vapurunu Seç” kampanyasında oy kullanarak belirlediği modern Şehir Hatları vapurunun ilki, 23 Temmuz Çarşamba günü törenle suya indiriliyor. Dünyanın en gelişmiş manevra kabiliyetine sahip ‘Fatih’ adlı vapur, yılsonundan itibaren İstanbullulara hızı, konforu ve nostaljiyi bir arada yaşatacak.
İstanbul’un sembolü haline gelen Şehir Hatları vapurlarını devraldıktan sonra vapurlarla, iskelelerin yenileme çalışmalarını sürdüren İstanbul Büyükşehir Belediyesi, deniz ulaşımındaki payını arttırmak için de vapur, deniz otobüsü, feribot, arabalı vapur gibi yeni gemi alımlarını aralıksız sürdürüyor. İstanbulluların, “Haydi İstanbul Vapurunu Seç” kampanyasında oy kullanarak 8 model arasından belirlediği 4 numaralı Şehir Hatları vapurunun ilki, 23 Temmuz Çarşamba günü Tuzla Çeliktrans Tersanesi’nde düzenlenen törenle suya indiriliyor. Yapımı tamamlanarak “Fatih” ismini alan vapur yılsonunda da İstanbul sularında hizmet vermeye başlayacak.
Türk tersanesinde Türk mühendisler inşa etti
24 Nisan - 24 Haziran 2006 tarihleri arasında düzenlenen ve 368 bin 575 oyun kullanıldığı kampanyada, İstanbulluların yüzde 41’i 4 numaralı model için oy kullandı ve vapurların Tuzla’da üretimine hemen başlandı. Türk mühendislerce kendi tersanelerimizde ilk etapta 5 adet inşa edilen vapurların her birinin maliyeti 9,3 milyon dolar. Fatih’in ardından üçer ay ara ile her bir gemi hizmete girerek 5 gemi teslim alınmış olacak.
TOPLAM 436163 ziyaretçi (885747 klik) kişi burdaydı!