Bostancık: Yagmur Suyu Toplama ve Depolama (1)
Not: Cogunu Gaia's Garden (Toby Hemenway) kitabindan aldigim bilgileri bir yaziya sigdiramadim.
Canlilarin yasayacagi bir ortami tasarlarken (balkondaki saksilardan, buyuk bir ciftlige, tek bir ailenin evinden, dev bir sehire) herzaman ilk onceligimiz su olmali. Bu onceligin bir ciftlik tasariminda nasil hayata gecirilecegine bilgetasarim (permakultur) penceresinden bakalim. Tekrar olacak ama bilgetasarim tarim/ciftcilik ile sinirli olmadigindan buradaki cozumlerin cogu aslinda sehirlerde de kullanilmasi gereken cozumler, gerek tek tek evlerde, gerekse daha genel sehir bolge planlama projelerinde.
Cogumuz tabii ki suyun yasamsal onemini biliyoruz ama su kullanimina yaklasimimiz asagidaki adimlardan ileri pek gitmiyor:
- Eve/araziye sebekeden su baglatmak ya da duruma gore kendi kuyumuzu kullanmak.
- Ev ve arazide suyu borularla dagitip, sulama yapilabilecek noktalar olusturmak.
- Eger bir adim daha ileri gideceksek damla sulama sistemi dosemek.
Yukaridaki adimlar benim icin de cok dogal oldugundan bilgetasarim cercevesinde "su tuketirken yillik yagis butcenizi asmamaniz lazim" lafini okuyunca "hadi canim" dedim. Ama ardindan yeralti sularini hesapsizca kullanmanin nasil yillardir birikmis ve cok kotu gunler icin saklamamiz gereken depolari bosalttigini, bizimki gibi denize yakin bolgelerde tum yeralti suyunun tuzlanmasi riskini getirdigini, ve ozellikle buharlasmanin yagistan fazla oldugu bolgelerde nasil bir toprakta tuzlanma yarattigini, sehirlere hesapsizca kullanilan suyu saglayabilmek icin dogaya nasil zarar verildigini ogrendikce su kullanis bicimimizin temelden yanlis oldugunu kavradim. Bilgetasarimin bu konudaki cozumlerini ogrendikce de insanlik olarak nasil bu hale gelmisiz, bildigimiz seyleri bile nasil unutmusuz diye hayiflandim. Meger daha hicbirsey dikmeden once arazimizde su toplamak ve depolamak icin yapmamiz gereken epey sey varmis. Hatta bunlari dogru olarak yaptigimizda diktigimiz bitkilere bagli olarak belki hic ek sulama yapmamiz gerekmeyebilirmis.
Simdi tekniklere gecelim. Iki amacimiz var, yagmur suyunu olabildigince verimli bir sekilde toplamak ve topladigimiz suyu en etkin sekilde kullanmak.
1. Buyuk olasilik su deposu yapma, catidan su toplama, suyu aritip tekrar kullanma gibi seyler geliyor akliniza ama toprak ile baslayacagiz cunku suyu yakalamanin ve depolamanin en kolay ve ucuz yolu, dogrudan topragi kullanmak. Bunun birkac yontemi var. Ilk yapilacak sey, topragin kalitesini artirmak, organik madde icerigini zenginlestirmek. Bilgetasarimda topragi iyilestirmek o kadar onemli ki, konu ne olursa olsun bir yerden topraga geliniyor. "Su toplamak bile mi topragin organik madde icerigi ile ilgiliymis?" diye biraz supheci yaklastim acikcasi. Ama ortaya cikti ki organik maddenin inanilmaz bir su tutma kapasitesi var. Ornegin topraktaki organik madde %1'den %2'ye cikarsa sulama ihtiyaci %75 azaliyor. Organik madde suyu gorunce sunger gibi sisiyor. 30 cm.lik humuslu zengin toprak, ayni buyuklukte neredeyse 10 cm.derinliginde bir goletin aldigi kadar su tutuyor, hem de bedavaya. Ne bir depo, ne havuz yapmaya gerek kalmadan.
Tersini de dusunelim. Toprak organik madde acisindan fakirlestikce ve sıkıştıkça yagmur suyunu emme kapasitesi azaliyor. Hele de biraz egim varsa su akip gidiyor.
Posted by tugrul at 02:56
Labels: nasil yapilir, permakultur
bunları şehirlere uygulamak için önce zeka sonra ahlak gerek. e politikacılarda birincisinden bolca var da ikincisi eser miktarda :(
14 Kasım 2009 12:12
Klinoptilolit diye zeolit ailesinin bir ferdi var. Kübadaki tarım devriminde de çok önemli bir rol oynamış. Başka pek çok özelliğinin yanısıra toprakta su tutma kaabiliyeti de inanılmaz. Nedereyse bu amaç için geliştirilmiş su tutuculara yakın. Bir göz atmakta fayda var.
16 Kasım 2009 00:43
Bildiğim kadarıyla pomza da tarımda kullanılan iyi bir su tutucu. Peki permakültürün bu tür katkılara karşı yaklaşımı nasıl olabilir? Pomza inorganik bir madde. Yani bahsettiğin organik madde miktarını arttırarak su tutmayı arttırmak yerine, inorganik madde takviyesi yapılıyor. Ayrıca pomzanın inorganik olduğundan dolayı bakteri, yabani ot, hastalık barındırmadığından bahsediliyor. Bunlar iyi özellikler gibi gözükürken acaba bakteri vb. barındırmadığı için başka dengeleri bozuyor olabilir mi?
17 Kasım 2009 01:30
tugrul dedi ki...
Ozellikle suyun cok kit oldugu yerlerde bu tip maddelerle takviye yapmak gerekebilir. Olaya 2 asamali yaklasilabilir:
1. Suyun araziden kacmasi engellenip yer altinda biriktirilir, uzun vadeli ve derin biriktirme icin.
2. Yaz ilerleyip de susuzluk iyiden iyiye problem haline geldiginde de kokleri derine inmeyen bitkiler icin bol su tutucu malzemeler kullanilabilir.
Klinoptilolit'i bilmiyorum (hemen arastiracagim) ama pomza tasi tabii kullanilabilir. Organik madde isin bir yonu. Dogal olduktan sonra inorganik maddeler de kullanilabilir. Ama bu tip maddeleri kullanirken de permakulturun "MINIMUM DEGISIKLIK ILE MAKSIMUM ETKI" prensibini dusunmek lazim. Yani arazide zaten bu tip malzemeler varsa kullanmamak ayip olur. Ancak malzeme bir yerlerden kazilacak, yuklenecek, tasinacak, vs. ise, bu bize ton maliyeti ucuza bile gelse aslinda malzemenin icine gomulmus maliyeti artiriyor (petrolden tut baska yerlerde dogaya zarar vermeye kadar). Yani asiri durumlar bir tarafa mumkun oldugunca islerimizi arazi icinde halletmeye calismaliyiz. Tabii herzaman mumkun degil. En bariz ornegi, hendek kazdirmak icin kocaman kepce makinesini calistirmak zorunda kalisimiz. Bu durumda umuyoruz ki boyle bir on maliyet ile uzun vadede cok buyuk maliyetleri ortadan kaldirmis olacagiz.
17 Kasım 2009 12:01
Pomzanin bakteri barindirmamasina inanamadim. Bize anlatilan (eger yanlis analamdiysak) aritma havuzlarinda pomza tasina benzer (bol gozenekli - yuzeyi fazla olan) taslar kullanilmasi geektigi. Nedeni de yuzeyden dolayi cok daha fazla bakteri barindirmasi. Aritmayi da bu bakteriler yapiyor zaten.
17 Kasım 2009 12:04
Pomzanın bakteri barındırmadığı bilgisini Bazı pomza çıkaran ve pazarlayan şirketlerin internet sitelerinde okumustum. Ne kadar bilimsel ve doğru bilgilerdir emin değilim.
17 Kasım 2009 23:54
Esyukselti Hendeklerinin Yesillendirilmesi
Esyukselti Hendeklerinin (Swale) Kazilmasi
Yılbasi susu yapalim
Bilgetasarim (Permakultur) Referans Listesi
Yagmur Suyu Toplama ve Depolama (3)
Yagmur Suyu Toplama ve Depolama (2)
Gundemi Takip: GDO'lu Gidalar
Son bir haftanin ozeti