Göbeklitepe Antik Ritüel Alanı, Şanlıurfa
Antik Kentler Güneydoğu Anadolu Bölgesi
Göbeklitepe, keşfedildiği tarihten günümüze kadar sadece Güneydoğu Anadolu bölgesinin değil, tüm dünyada gezilecek yerlerin üst sıralarında bulunmaktadır. Dünya insanlık tarihini değiştirebilecek nitelikte olan Göbeklitepe, Güneydoğu Anadolu bölgesinde görülmesi gereken gezilecek yerlerin başında gelmektedir. Kazılarda ortaya çıkarılan anıtsal mimari, Göbeklitepe’yi eşsiz ve özel yapmaktadır. Göbeklitepe hakkında birçok spekülasyon olsa da, sadece kanıtlanmış olan üç adet bilgi vardır. İlki yapılış tarihi, ikincisi avcı toplayıcı olan Rrken Neolitik dönem insanının yaptığıdır. Son kanıtlanmış bilimsel gerçek de M.Ö. 8000 yıllarında terk edildiğidir.
Göbeklitepe’nin yapımı M.Ö. 12.000 yılına kadar gitmektedir. Tarihteki en eski ve en büyük ibadet merkezi olarak bilinen Göbeklitepe, İngiltere’deki Stonehenge tarih öncesi anıtından 6000 yıl kadar, Mısır piramitlerinden ise 7500 yıl kadar daha eskidir. Yerleşik hayata geçişi temsil eden buğdayın atasına da yine burada rastlanmıştır. İnşa edildikten 1000 yıl kadar sonra ise yine insanlar tarafından üstü kapatılmıştır. Dünyadaki en eski anıt mimarisidir.
Göbeklitepe Hakkında Tüm Bilgiler
Göbeklitepe stelleri ve sembolleri – Steles of Göbekli Tepe, Göbekli Tepe photos
Göbeklitepe Nerededir, Nasıl Gidilir?
Göbeklitepe, gerçekten de 300 metre çapında ve 15 metre yüksekliğinde bir tepedir. Buraya gidecekleri ilk karşılayan şey yerdeki çeşitli çaplarda bulunan kurban kanının akıltıldığı deliklerdir.
İlk olarak 1963 yılında İstanbul Üniversitesi ile Chicago Üniversitesi ortak bir çalışma yürüterek bölgeyi incelemiş ancak bir şey bulamamıştır. 1983 yılında ise tarlasını süren Mahmut Kılıç, tarlada bir oymalı taş bulur ve müzeye götürür. Bulunan oymalı taş sıradan bir arkeolojik buluntu olarak müzede sergilenmeye başlar.
Kazı çalışmaları 1995 yılında Şanlıurfa Müzesi başkanlığında ve İstanbul Alman Arkeoloji Enstitüsü’nden (DAI) Harald Hauptmann bilimsel danışmanlığında yapılan yüzey araştırmasından sonra başlatılmıştır. 1996 yılından itibaren Klaus Schmidt bilimsel danışmanlığında kazılar sürdürülmüş, 2007 yılından sonra ise kazı çalışmaları Bakanlar Kurulu kararlı kazı statüsüyle ve yine Alman Arkeoloji Enstitüsü’nden Prof. Dr. Klaus Schmidt’in başkanlığında devam ettirilmiştir. Hayatını Göbeklitepe’ye adayan Klaus Schmidt, Temmuz 2014’te vefat etmiş, Göbeklitepe öksüz kalmıştır. Schmidt’in yerine getirilen Müslüm Ercan da KHK ile ihraç edilmiştir. 2019 yılı itibariyle göbeklitepe kazılarına Şanlıurfa Arkeoloji Müzesi Md. Celal Uludağ başkanlık etmektedir.
Göbeklitepe taşları üzerindeki semboller – Steles of Göbekli Tepe, Göbekli Tepe photos
Buradaki kült yapılarının üretime geçiş aşamasına yakın olan son avcı grupları tarafından inşa edilmiş olduğu anlaşılmaktadır. Diğer anlatımla Göbeklitepe, çevredeki oldukça gelişmiş ve derinlik kazanmış bir inanç sistemine sahip olan avcı – toplayıcı gruplar açısından önemli bir kült merkezidir. Bu durumda bölgenin en erken kullanımının çanak çömleksiz Neolitik çağın (PPN, Pre-Pottery Neolithic) A evresine (MÖ. 9.600 – 7.300), yani günümüzden en azından 11.600 yıl öncesine dayandığı ileri sürülmektedir. Bununla birlikte Göbeklitepe’deki en eski faaliyetleri tarihlendirme olanağı şimdilik yoktur, fakat bu anıtsal yapılara bakıldığında Paleolitik çağa kadar uzanan, birkaç bin yıl daha eskiye, Epipaleolitik’e kadar giden bir tarihçesi olduğu düşünülmektedir. Göbeklitepe’nin bir kült merkezi olarak kullanımının M.Ö. 8 bin dolaylarına kadar devam ettiği, ve bu tarihlerden sonra terkedildiği, başka ya da benzer amaçlarla kullanılmadığı anlaşılmaktadır.
Göbeklitepe ritüel alanı fotoğrafları – Göbekli Tepe photos
Göbeklitepe Neden Yapıldı?
Göbeklitepe hakkında yorum yapmak için aşağıdaki bölümü kullanabilirsiniz.
Antik kent (Ancient City)Tarihi Şehir