Sokak Fotoğrafçılığına Genel Bir Bakış
Eylül 20, 2019 Eylül 20, 2019 Kerem Nasipoglu tarafından
Fotoğraf, ilk ortaya çıktığı günden itibaren bir belgeleme ve hikaye anlatma aracı olarak kullanılmış, sayısız fotoğrafçı tarafından savaşlar, olaylar, etkinlikler belgelenmiş ve günümüze kadar gelerek bizlere o günlerde yaşanan hikayeleri aktarmıştır. Günümüzde ise, fotoğraf birçok dala ayrılmış, birçok fotoğrafçı bu farklı türler üzerinden hikayelerini oluşturup dünyanın geri kalanına aktarmayı seçmiştir. İşte sokak fotoğrafçılığı da bu türlerden bir tanesi.
Nedir sokak fotoğrafçılığı?
Adına kanmayın, sokak fotoğrafçılığı denilen şey sadece sokakta olmaz, aslında sokak fotoğrafçılığının çok daha geniş bir tanımı vardır. Yer gözetmeksizin insan halini belgeleyen, dünyanın dört bir yanından, farklı ortamlardaki insanların günlük hayatını ve yaşantılarını bizlere aktaran belgesel fotoğrafçılığının bir alt türü de diyebiliriz sokak fotoğrafçılığı için. Bu demek değil ki içinde ille de insan olmak zorunda, insan yaşantısı ve durumu ile ilgili bilgi veren herhangi bir fotoğraf sokak fotoğrafı adı altında tanımlanabilir pekala.
Fotoğraf: Louis Daguerre
Aslında kavram olarak çok eskiye gitmeyen bir türdür sokak fotoğrafçılığı. Literatürde içinde insan olan ilk sokak fotoğrafı Louis Daguerre tarafından 1830’lu yıllarda çekilmiş olup, o dönemin fotoğraf makinelerinin karakteristiği olan uzun pozlama sonucunda ayakkabısını boyatan bir insan ve ayakkabıyı boyayan boyacının çıkması ile gerçekleşmiştir.
Fotoğraf: Joel Meyerowitz
Henri Cartier Bresson, Robert Frank, Joel Meyerowitz gibi isimlerin ışığında sokak fotoğrafçılığı olgunlaşmış ve günümüzde ise Tavepong Protoomwong, Matt Stuart, Jonathan Higbee, Pau Buscato gibi isimlerin bayrak önderliğinde gelişmeye devam etmektedir.
Daha ayrıntılı bilgi için Sokak Fotoğrafçılığı Nedir? adlı yazımıza bakabilirsiniz.
Sokak fotoğrafçılığı neden bu kadar popüler?
Biz şehirlerde yaşayanlar, özellikle de İstanbul, Ankara gibi büyük şehirlerde yaşayan fotoğrafçılar oldukça şanslıyız. Çünkü bütün bu hengamenin ortasında fotoğraf çekebiliyoruz. Yaşadığımız şehirler bütün ihtiyaç duyacağımız malzemeyi önümüze getiriyor. Tek ihtiyacımız olan şey dışarıya çıkıp hayatın akışını gözlemlemek ve ilgimizi çeken anları ölümsüzleştirmek.
Bir doğa fotoğrafçısının fotoğraf çekebilmek için doğanın içinde olması lazım, aynı şekilde bir manzara fotoğrafçısının da kendisine güzel manzaralar veren bir yerde olması lazım. Bu bağlamda sokak fotoğrafçılığı, özellikle şehirlerde yaşayan fotoğrafçılar için oldukça ulaşılabilir oluyor. Evinizden çıktığınız an hayatın içindesiniz. Hadi bulunduğunuz bölge çok sakin ve fazla materyal vermiyor olsun, 10 dakikalık bir yürüyüş, bazen de metroyla gideceğiniz 1-2 durak sizi şehrin bütün gerçekliğiyle yüzleştirecektir.
Fotoğraf: Onur Nuraydın
Sokak fotoğrafçılığının bu kadar yaygınlaşmasının nedeni de bu işte, şehirlerde yaşayanlar için daha ulaşılabilir olması. Düzgün bir manzara ya da doğaya bir yolculuk yapmaktansa evimizin önünün daha ulaşılabilir olması.
Sokak fotoğrafçılığındaki bir diğer kırılım da 2009 yılında gerçekleşti. Vivian Maier adlı fotoğrafçı dadıyı hemen hepiniz duymuşsunuzdur. Sokak fotoğrafçılığı isminin yoğun olarak konuşulması da Vivian Maier’in hikayesinin çıkmasıyla paralellik gösterir. Benim bile sokak fotoğrafçılığı kavramıyla tanışmam bu döneme denk gelir. Bu dönemin sonrasında çıkan belgeseller ile de daha yoğun kitlelere ulaşıp daha fazla insanı etkilemiştir.
Bir üçüncü sebebi de sokak fotoğrafçılığının yaygınlaşmasının cep telefonlarının yüksek kalitede fotoğraf çekiyor olması. Bu sayede yüksek kalitede fotoğraf çekme kabiliyeti hepimizin cebine girmiş oldu. Ekipmana para ayıramayacaklar, yanında yük oluşturacak ayrı bir ekipman istemeyenler, akıllı telefon gibi küçük bir cihaz sayesinde farkedilmeden fotoğraf çekmek isteyenler için büyük bir nimet oldu cep telefonlarının yaygınlaşıp yüksek kalitede görüntü elde ediyor oluşu. Bu sadece sokak fotoğrafçılığının yaygınlaşmasını değil, bütün fotoğrafçılık türlerini etkiledi.
Sokak fotoğrafçılığında yaklaşımlar
Sokak fotoğrafçılığı insan ve insana dair olayların etkilerini belgeleyen bir türdür dedik, peki nasıl çekilmesi gerekir?
Açıkçası belirli tek bir yaklaşım yoktur sokak fotoğrafçılığında, farklı farklı fotoğrafçılar, farklı farklı yaklaşımlarda bulunmuşlar. Konusuna poz verdiren ya da candid dediğimiz ve konunun haberi olmadan çekilen fotoğraflar en temel ayrımı oluştursa da, estetik ve konu olarak başka yaklaşımlar da karşımıza çıkıyor. Bu yaklaşımlardan en belirgin olanları inceleyelim:
Sokakta ya da yaşam alanlarında insanları haberleri olmadan çekmek oluyor. Daha doğal olduğu için ve herhangi bir yöneltme olmadığı için çoğu fotoğrafçı tarafından benimsenmiştir. Yalnız insanlar her zaman haberleri olmadan çekilen fotoğraflara olumlu yaklaşmayabiliyor. O nedenle bu tarzı benimserseniz dikkatli olmanızı tavsiye ederiz. Bu yaklaşımı sergilerken de, ya mümkün olduğunca kendinizi gizleyebilir ve bütün bu süreci kendinizi ve fotoğraf çektiğinizi diğer insanlara farkettirmeden tamamlayabilirsiniz, ya da kendinizi saklamadan ve ne yaptığınızı belli ederek de insanlara haber vermeden çekebilirsiniz. Her iki yaklaşımın da avantaj ve dezavantajları bulunduğu gibi, hangi durumda kendinizi en rahat hissediyorsanız ona yönelmenizi tavsiye ederiz.
Sokaktan insan portreleri tadında olan bu tür, ister konuya poz verdirerek isterse konunun haberi olmadan çekilmiş insan portreleridir. İnsan portresi derken bu kareler ille de sadece suratın alındığı fotoğraflar olmak zorunda değildir. Konunun çevresi ya da bulunduğu ortam da katılarak konu hakkında daha fazla bilgi ve detay da verilebilir.
Fotoğraf: Martin Roemers
İnsanlığın belki de en büyük yapıtlarından birisi kurdukları şehirler. Dolayısıyla da insanlığı en iyi anlatabilecek unsurlardan birisi de şehirler oluyor. Bu şehir manzaraları önünde ister insanlar olsun, isterse sadece binaların kapladığı bir manzara olsun, iki durumda da insan halinden bahseden ve insanlığın yaşamıyla ilgili derinlemesine bilgi veren belgeler halini alıyor. İnsanların çevrelerine etkileri ya da o çevre ile kurduğu etkileşimi göstermek açısından güçlü bir konudur.
İnsanları, hayatlarını ve çevreleriyle olan etkileşimlerini derinlemesine inceleyen dalı diyebiliriz sosyal belgesel için. Genelde seri fotoğraflardan oluşur ve insanlığın durumu ile ilgili ayrıntılı bir hikaye anlatır. Çoğu durumda konu ile iletişime geçmek gerekebilir ve onların hayatlarını daha iyi aktarabilmek adına yaşamlarının derinlerine inmek gerekbilir.
Juxtaposition/yanyana koyma/çakıştırma/üst üste bindirme/jukstapozisyon
Fotoğraf: Serkan Tekin
Sokak fotoğrafçılığında sıkça kullanılan ve sürreal sonuçlar elde etmemizi sağlayabilen bir teknik. Sahip olduğunuz objektifin de neden olduğu bozulmayı da kullanarak arka ve ön plandaki konuları üst üste bindirerek farklı kompozisyonlar elde edebildiğimiz bir yaklaşım. Bu tarz başarılı bir şekilde uygulanırsa ortaya, şaşırtıcı, gerçek dışı bazen de komik kareler ortaya çıkarıyor.
İnsanlardan izin alarak ve onları yönlendirerek ya da yönlendirmeden yapılan çekimlere denir. Daha çok sokak portreleri şeklinde karşımıza çıkar. Konu kameraya bakabileceği gibi haberi yokmuşçasına kamerayı yok da sayabilir. Ayrıca bu yöntem ile yaratıcılığın sınırları da zorlanabilir ve ilginç kareler elde edebiliriz. Konuyu dilediğiniz gibi yönlendirebilir, dilediğiniz hareketi yaptırabilir, ya da istediğiniz bir alana yürütebilirsiniz. Eğer çektiğiniz karelerden maddi bir beklentiniz varsa, bu yolla çalıştığınız modellerle anlaşarak da fotoğraflarınızı lisanlayıp satabilirsiniz. Genel olarak fotoğraflardan gelir elde edilmesi sokak fotoğrafçılığında büyük bir problem.
Sokak fotoğrafçılığını hangi ekipmanla yapmalı?
Fotoğrafta en çok tartışılan konulardan birisi ekipman ve önemi. Bir çok fotoğrafçı daha iyi ekipman ile daha iyi işler çıkarabileceğini belirtse de geçmişe baktığımızda birçok fotoğrafçı günümüzde kullanılan fotoğraf makinelerinin yanına bile yaklaşamayacak ekipmanlarla büyüleyici işler çıkarmışlar. Ekipman ne kadar önemsizdir desek de, kendinizi rahat hissedeceğiniz ve yaklaşımınıza en uygun ekipmanı seçmeniz sokak fotoğrafçılığı için önemli. Bunun için tarzınızı belirlemeniz önemli, görünmez mi olmak tercihiniz yoksa “benim kimseden korkum yok, çıkarım sokağa ve kimseye aldırmadan fotoğrafımı çekerim” mi? Ekipmanınızı devamlı yanınızda bulundurmak mı düşünceniz yoksa “yanımda nasıl olsa akıllı telefonum var fotoğraf makinem ve ekipmanım da ben gerektiğinde çıkarayım” mı dersiniz?
Hangi fotoğraf makinesi ihtiyaçlarımı karşılayacak?
Eğer devamlı yanınızda taşıyabileceğiniz, hatta zorlarsanız cebinize girebilecek bri ekipman istiyorsanız daha kompakt modellere yönelmenizi tavsiye ederiz. Bunun için Ricoh GR, Sony RX100 IV, Fujifilm X100T, Fujifilm X70 gibi kompakt modellere yönelebilir ya da piyasadaki aynasız seçeneklerine bir göz atabilirsiniz.
Eğer ağırlık ve boyut sizin için önemli değil, ve sokakta da kendinizi gizleme ihtiyacı duymuyorsanız, ve aradığınız şey performans ise DSLR ya da Aynasız fotoğraf makinelerine yönelmeniz sizin için daha mantıklı olacaktır. Hem sunduğu objektif seçenekleri olsun, hem de her bütçe ve seviyeye uygun modellerinin olması, DSLR’leri diğer sistemlerin bir adım ilerisini taşıyor. Ağırlık ve boyut olarak ise Aynasız fotoğraf makineleri bir adım öne geçiyor diyebiliriz.
Hangi objektif sokak fotoğrafçılığı için daha uygundur?
Fotoğraf: Çağdaş Kul
Devamlı konuşulan konulardan bir diğeri ise; sokak fotoğrafçılığında hangi objektif kullanılır. Aslına bakarsanız bunun tek bir cevabı olamaz, tarih boyunca bile birçok sokak fotoğrafçısı değişik açılar ve objektifler deneyimlemişler. Bu durumda “sizin tarzınız ne?” sorusu daha önemli. İnsanlara yakınlaşmak, ya da fotoğraflarınıza derinlik katmak istiyorsanız 28mm, 35mm gibi geniş açı lensler tavsiye ederiz, fakat daha uzaktan görüntülemek ve daha düz fotoğraflar çekmek istiyorsanız o zaman 50mm, 85mm ya da 135mm gibi daha uzun lenslere yönelmenizi tavsiye ederiz.
Sokak fotoğrafçılığında kullanılan objektifler hakkında daha fazla bilgi almak için Sokak Fotoğrafçılığında En Çok Kullanılan Objektifler ve Sokak Fotoğrafçılığında Tele Objektif Kullanımı yazılarımıza göz atın.
Sokak fotoğrafçılığı neyi değiştiriyor/ ne işe yarıyor?
Sokak fotoğrafçılığı insanlığı ya da belirli bir kitleyi sosyolojik açıdan incelediği gibi aynı zamanda günümüzün görsel dokümantasyonunu da oluşturuyor. Bu bağlamda yaşadığımız tarihin görsel kaydını tutmakla birlikte olayları ve toplumları derinlemesine inceliyor.
Kendisini sokak fotoğrafçılığında geliştirmek isteyenler için bazı tavsiyeler;
Fotoğraf makineniz her zaman elinizin altında olsun: Unutmayın ki “en iyi fotoğraf makinesi daima yanınızda olandır”.
“Candid” tarzınız olsa da insanlarla iletişime geçmekten korkmayın. Göz kontağı kurmak, fotoğraf çektikten sonra fotoğrafını çektiğiniz kişiye gülümsemek, teşekkür etmek ve hatta çektiğiniz kareleri göstermek daima ortamdaki buzları eritir.
İnsanları çekmekten korkmayın, fakat başınızı da belaya sokmayın ve bu gibi durumlardan kaçının. Sağlığınız çekeceğiniz karelerden daha önemli bunu unutmayın.
Kendinize uygun ekipmanı seçin ve fazlasından kurtulun. Aynı objektifle çalışmak tarzınızın oluşmasında yardımcı olacaktır, gene de diğer açıları da deneyimlemenizi tavsiye ederiz.
Bol bol usta fotoğrafçıların fotoğraflarını inceleyin ve gerekirse öğrenmek için onları taklit edin.
Bol bol çekin.
Kendinize projeler çıkarın.
Önceki Yazı Robert Frank’in Ardından
Sonraki Yazı Sokak Muhabbetleri: Ufuk Akarı