Mitoloji | Ne ve Nedir - Part 3
'Mitoloji' Kategorisindeki Yazılar
Eski Türk mitolojisinde, İlhanoğlu idaresindeki Türklerin dört yüz yıl yaşadıkları geniş bir yaylanın adı. Çevresi geçilmez dağlarla kaplı olan Ergenekon da gittikçe çoğalan Türkler, dışarı çıkacak bir yer aramışlar, fakat aşılmaz dağlar karşısında çaresizlik içinde kalmışlardır. Günün birinde, bir bozkurdun, kayalık yerlerden çıkageldiğini gören Börü Tekin adlı bir demirci, bozkurdun geldiği yerde bulunan demirleri eritmek suretiyle bir geçit yeri açmış ve Ergenekonda sarılı bulunan Türklerin dünyaya yayılmaları imkânını sağlamıştır.
Bu mitolojideğişik şekillerde uzun yüzyıllar söylenegelmiş ve destanlaştırılmıştır.
Yunan mitolojisinde, Argos kralı Acriusun güzelliği ile ünlü kızı. Kızından, doğacak çocuğun kendini öldüreceğini falcılardan öğrenen kral, kızı Danaeyi bir kuleye hapsetmiştir. Tanrı Zeus, Danaeye âşık olmuş ve altın yağmuru şekline girerek Danaenin yanına varmıştır. Danaeden doğan Perseus, büyük babasını öldürmüştür.
Yunan mitolojisinde Argos kralı Danausun elli kızının adı. Amcalarının elli oğlu ile nişanlanmışlardır. Babalarının sözünü dinleyerek, düğün gecesi hepsi kocalarını öldürmüşlerdir. Yalnız bir tanesi kocasını öldürmemiş, bu da, sonradan bütün kızları öldürmek suretiyle kardeşlerinin intikamını almıştır.
Eski Yunanlılarda toprak ve tarım tanrıçası. Kronosun kızıdır. Babası Zeus olan ve ölüler ülkesine hükümdar seçilen kızı Persephoneun tanrı Hades tarafından kaçırılması sebebi ile yeryüzüne çıkmış ve dünyada her yeri dolaşmıştır. Kızını geri alamadığı için yüreği sızlayarak ıssız bir yere çekilmiştir. Onun küsmesiyle toprağın bereketi kalmadığını gören Zeus, Persephonenin, yılın üçte ikisini (yâni çiçek açma ve meyve zamanım) anası Demeterin yanında, geri kalan üçte birini de (yâni kışı) kocasına|n yanımda geçirmesini kararlaştırmıştır. Bu sebeple, Demeterin kızına kavuştuğu zamanlar, yeryüzünde çiçek ve meyveler açar; kızının Hadesin yanına döndüğü zamanlar yeryüzünde kış hüküm sürer. Demeter, elinde bir buğday demeti ya da bir meşale taşıyan bir kadın şeklinde tasvir edilir. Romalılardaki adı Ceresdir.
Yunan mitolojisinde bir peri kızı. Babası ırmak, annesi topraktır. Yunan tanrılarından Apollon Dafneye âşık olmuş kız, bu aşktan kurtulabilmek için defne ağacı olmasını dilemiş, böylece de defne ağacı olmuştur. Defne ağacı, adını bu mitolojiden almıştır.
Yunan mitolojisinde bir çobanın adı. Güzel flüt çalması ve bukolikler denen çoban şiirlerini icat etmesi ile ünlüdür. Kendisine âşık olan bir peri kızına daima sadık kalacağını vaat etmişse de bu vadinde durmadığı için sonradan kör olmuştur.
Belden yukarı kız, belden aşağısı balık şeklinde tasavvur edilen bir masal mahlûku. Yunan mitolojisindeki Siren lerden çıkma bir tasavvurdur. Nehir tanrısı Akheleusun kızları olan Sirenler, Demeterin kızı Persephone nin kaçırılmasını önlemedikleri için, tanrıça Demeter tarafından yarısı hayvan, yarısı insan şekline sokulmuşlardır. Bunların sesleri çok güzeldi. Uzaktan bunların seslerini işiten gemiciler, işlerini bırakıp dinlerler ve bu yüzden de gemileri karaya vururdu.
Yunan mitolojisinde şarap tanrısı Zeusun oğludur. Bağ ve üzüm ziraatını ilk defa öğreten odur. Adına, yılın belli günlerinde şenlikler yapılırdı. Eski resim ve heykellerinde, bazı çıplak, bazı da kısa elbiseli bir delikanlı şeklinde tasvir edilir. Bunlar arasında bir salkım üzüm tutanı da vardır. Romalılardaki adı Bacchustur.
Boğaziçinin Eskiçağdaki adı. Bugünkü Avrupa dillerinde de, Boğaziçinin adı olarak Bosporus ya da Bosphorus kelimeleri kullanılmaktadır.
Bosporus kelimesinin tam ve kesin bir açıklaması yoktur. Fakat, genel olarak, Yunan mitolojindeki bir hikâyeye bağlanarak, Bosporus kelimesinin Öküz ya da inek taşıyan anlamına geldiği kabul edilmektedir.
Bosporus kelimesi üzerine en yaygın olan bu söylentiye göre, Yunan mitolojisinde, baş tanrı Zeusun , inek haline getirilen sevgilisi ile , Zeusun karısı tanrıça Heranın kıskançlığı yüzünden, ülkeden ülkeye kaçarken, Boğaziçinden geçmiştir. Boğaziçinde, Haliçin kuytu bir yerinde gizlenerek bir kız dünyaya getirmiştir.
Yine, bu söylentiye göre, daha sonraları, bu kızla Poseidonun birleşmesinden, Bizansın kurucusu olan Byzas doğmuştur.
Göktürk soyunun ve Uygur Türklerinin oluşumları ile ilgili efsanelerde sözü edilen önemli bir mitolojik unsur. Çin kaynaklarında ve başka kaynaklarda rastlanan söylentilere göre, Göktürklerin ilk hakanı Aşina, bir dişi kurttan türemiştir. Uygurlar da, Çin kaynaklarına göre, bir bozkurtla bir Hun prensinden meydana gelmiştir. Aynı kaynaklar, Cengiz soyunu da, bozkurda bağlarlar.
Türk ulusları, ulus şekline girince, bu kurt, kurt şeklinde gökten inen Tanrı, ışık sayılmağa başlanmıştır.
Türklerin Bozkurt totemine, Bozkurt destanında, Ergenekon destanında ve başka destanlarda rastlanır. Bu destanlardan en önemlisi olan Ergenekon destanına göre, bir baskın sonunda hileyle kılıçtan geçirilen Türkler den yalnız bir genç, karıları ve çocukları ile kurtuldular. Aşılmaz dağlarla çevrili verimli bir ovada yerleştiler. Yıllar geçtikçe kuvvetlendiler, çoğaldılar. Türk soyu, eski gücünü kazandı. Günün birinde, bu yerlere sığmadıkları için bir çıkış yeri ararlar; bir bozkurdun yol göstericiliğinde ve hakanları Börteçinenin (Bozkurt) önderliğinde, Ergenekon dan çıkarlar.