Moğollar Zamanında Yakın Doğu | Akıl ve Fikir
Posted on 23/02/2016 by aklfikr	Yorum yapın
Akıl ve Fikir (akilvefikir.org) yazarlarından Kemal Ramazan Haykıran’ın, Ötüken Neşriyat’tan çıkan Moğollar Zamanında Yakın Doğu isimli kitabı bir önceki asrın başlarında kalan klasik çalışmaların ardından bir ilk teşkil ediyor.
Akıl ve Fikir (akilvefikir.org) yazarlarından Kemal Ramazan Haykıran’ın Moğollar Zamanında Yakın Doğu isimli kitabı Ötüken Neşriyat’tan çıktı.
Asya bozkırlarında göçebe kültürün güçlü temsilcileri olan Moğollar, XII. Yüzyılın sonu ve XIII. Yüzyılın başlarında Cengiz Han öncülüğünde büyük bir imparatorluk kurarak kadim uygarlıkların bulunduğu toprakların yeni yöneticileri olmuşlardı. As­ya’nın neredeyse tamamını bir asırdan uzun bir süre Moğollar yönetmişlerdir. Moğolların kalabalık bir kolunun Hülâgü öncülüğünde 1256 yılında Ceyhun Nehri’ni aşıp Horasan’a girmesiyle başlayan ilerleyişi, Azerbaycan merkezli olarak İran, Irak ve Anadolu topraklarının da önemli bir kısmını kapsayan bir devletin kurulmasıyla sonuçlanmıştı. İlhanlılar olarak anılan bu devlet, Yakın-Doğu’nun siyasi, sosyal ve kültür hayatında derin etkiler yaratmıştı. Bu etkilerin en derini kuşkusuz kültür hayatında görülmektedir.
Göçebe-bozkır kültürüne sahip İlhanlıların, birbirinden farklı kadim kültür ve inançların şekillendirdiği yeni yurtlarında bu kültürlerin derin etkisi altında kaldıkları açıktır. Bu bağlamda “80 yıl gibi kısa bir siyasi ömürleri olan İlhanlılar, Yakın Doğu’da nasıl bir etki ve değişim yaşamışlardı?” sorusu tezin temel problemini oluştururken, bu çerçevede İlhanlılar daha çok hangi kültür ve inançtan ne oranda etkilenmiş ve bu etkileşimin sonuçları İlhanlıların yaşantı ve uygulamalarına nasıl yansımıştı? Etkilenen sadece Moğollar mıydı? Moğolların yerli kültürlere hangi alanlarda ne gibi etkileri olmuştu? Sürecin sonunda Müslümanlaştıkları görülen Moğolların, İslam inancına, kültürüne ve yaşantısına ne gibi etkileri olmuştu? Moğol hâkimiyeti sonucu tasavvufun İslam dünyasında güçlenmesi ile İlhanlı hâkimiyeti arasında nasıl bir ilişki kurulabilir? Mesele sadece Moğolların yarattığı korku psikolojisi ile açıklanabilir mi? Yine aynı dönemde bölge de Şiîliğin yaygınlaşması ile İlhanlı hâkimiyeti arasında bir bağlantı kurulabilir mi? İlhanlı hâkimiyetinin Yakın Doğu’da süregelen medrese merkezli eğitim ve bilim hayatına ne gibi etkisi olmuştur? İlhanlı hâkimiyetinin, bölgenin hâkim dilleri olan Arapça, Farsça ve Türkçeye ve bunların birbirleriyle olan rekabetlerine etkileri ne boyutta olmuştu? Kitap’ta bu soruların cevapları aranmış ve büyük ölçüde ortaya konulmuştur.
Moğol­ların ilerleyişi, hem kendilerinde hem de yönettikleri coğrafyada köklü değişimlerin yaşanmasına yol açmıştır. Bu değişimlerin büyük çoğunluğu kültür hayatı ve düşünce yapısı üzerinde görülmektedir. Moğol İmparatorluğu’nun yan kolları içinde kültürel değişim ve etkileşimin en yoğun yaşandığı devlet, İran ve Azer­baycan gibi köklü medeniyetlerin merkezinde şekillenen İlhanlı devleti olmuştu. İç içe geçmiş zengin inanç ve kültürlerin bulunduğu Yakın Doğu topraklarında kısa süren siyasî hayatları süresince İlhanlıların nasıl bir kültür mirası devraldıkları, miras aldıkları kültürel birikimi nasıl algılayıp işledikleri ve bu birikimi kendilerinden sonraki toplumlara ne şekilde devrettikleri Moğollar Zamanında Yakın Doğu kitabının te­mel konusunu oluşturmaktadır.
Kitapta tarih boyunca yıkım ve vahşetle birlikte anılan Moğolların tahrip et­tikleri medeniyetin bir parçası haline dönüşmeleri ve bütün tahripkârlıklarına karşın İslam medeniyetine sağladığı katkılar, siyaseten büyük bir çöküntü yaşa­mış olmasına rağmen İslam medeniyetinin dönüştürücü ve kuşatıcı gücü ve Moğollar üzerinde görülen muazzam dönüştürücü etkisi, daha da önemlisi konar-göçer yaşamın hoyratlı­ğından ötürü zor kavranan Asya bozkırlarının bağdaştırıcı ve kuşatıcı zihni ve özgür­lükçü dünyası işlenmiştir.
Bu bağlamda İlhanlılar devrinde Yakın Doğu’da görülen dinî düşüncedeki gelişmeler, fikrî ve edebî ortam, bilimsel faaliyetler ve imar faaliyetleri de birer alt başlık halinde incelenmiştir.
Moğolların bugüne kadar ya istila ettikleri Türk ve Müslüman beldelerde yol açtıkları durum yahut vahşetleri ve siyasî süreçler konu edilmişti. Bir önceki asrın başlarında kalan klasik çalışmaların ardından ilk defa Moğolların bizzat kendi inançları, düşünce yapıları, yaşadıkları fikrî ve kültürel değişim bilimsel çerçevede bir kitaba konu edilmiştir. Bu özelliği ile kitap önemli bir boşluğu doldurmaya talip görünmektedir. Uzunca bir süre bu alan üzerinde bu boyutta bir çalışma yapılmamış olmasının, dolayısıyla çalışmanın genel çerçeve çizme mecburiyetinde oluşunun, birtakım zorlukları da beraberinde getirdiği anlaşılmaktadır.
Kitap, bugüne kadar yol açtıkları yıkımlar ve siyasî süreçler ile gündeme gelen Moğolların fikrî ve kültürel özelliklerinin de irdelenmesinin önünü açmaya aday. Eserin en önemli özelliği -adını tam koymamış olsa da- yaşanan değişim itibariyle bir Moğol-İlhanlı ayrımı yapılması gerektiği fikrini delilleri ile işlemesidir.
Kitabın adı: Moğollar Zamanında Yakın Doğu
Etiketler: Ötüken Neşriyat, kültür, Kemal Ramazan Haykıran, kitap, kitap tanıtımı, Moğollar Zamanında Yakın Doğu, tarih. Kalıcı bağlantıyı yer imlerine ekle.
Previous post ← Tahrif Hareketleri – Önü Kapanan Islah ve Tecdid Faaliyeti
Next post Selçuklu’nun İran’daki Son Çınarı: Sultan Sencer →