Karahisar-i Şarki’de Bulunan Telgrfahane ve Postahanenin Yenilenmesi ve Alucra ile İrtibatı Sağlayacak Bağlantı Hatlarının Kurulması | Murat Dursun Tosun
← KARAHİSAR-İ TAMZARA’DA ÜRETİLEN KETEN BEZİ
KARAHİSAR-İ ŞARKİ’DE BULUNAN SUBAK MADENİNİN MADEN NİZAMNAMESİNE UYGUN OLARAK İŞLETİLMESİ İÇİN YAZI YAZILMASI →
Karahisar-i Şarki’de Bulunan Telgrfahane ve Postahanenin Yenilenmesi ve Alucra ile İrtibatı Sağlayacak Bağlantı Hatlarının Kurulması
Posted on 01 Mayıs 2015	by Murat Dursun Tosun
Haberleşme ihtiyacı insanlık tarihi kadar eski bir gereksinimdir. Başlangıcından günümüze değin bunun için çeşitli yöntemler kullanılmıştır. Dumanla haberleşmeden tutun da sesle, işaretle, yazıyla, posta güverciniyle, ıslıkla, aynayla, telgrafla, telefonla, telsizle, internetle vb. değişik haberleşme araları kullanılmıştır. Günümüzde ise artık uydu üzerinden haberleşmeden tutun da fiberoptik kablolar yardımıyla bilgisayar veya cep telefonlarıyla haberleşmeye kadar çok değişik seçenekler bulunmaktadır.
Ancak teknolojinin gelişmesinden önceki dönemde Osmanlı Devletinin geniş topraklarında da, haberleşmeyi sağlamak için ulak teşkilâtı kurulmuştur. Pâdişâh fermanlarının veselâhiyetli şahısların haberlerinin ilgili yerlere ulaşabilmesi için belli yerlerde haberleşme merkezleri vardı. Burada at ve haberciler bulunurdu. Bunlar Reisül-küttab’a bağlı olurlardı ve Bostancı Ocağında yetiştirilirdi. Ulakların yolları üzerinde bulunan köyler ve kasabalardaki halk, bunlara yardım etmekle vazifeliydiler. Buna karşılık olarak da bâzı vergiden muaf olurlardı. Merkezler arasında birbirine devretmek suretiyle son noktaya kadar gidilebilirdi. Bunlar özel eğitim görmüş güvenilir kişilerden seçilirdi. Haber ve posta işlerinde kullanılan gemiye de ulak gemisi denirdi. Bu geminin vazifesi icabı sürati diğerlerine göre fazla olurdu. Donanma-yı Hümâyun’un Çanakkale Boğazından çıkışından îtibâren 5-6 km önden giderek gözetleme ve keşif yapan gemilere de ulak gemisi adı verilirdi.
Aradan geçen zaman içinde Ulak sistemine çekidüzen veren Osmanlı Devleti, yol üzerinde (Mîrîye ait) menzilhaneler kurmuş, ulaklar için yedek at beslenen yerler inşa ettirmiştir. Bu konaklama yerlerine uğrayan postacılar burada hem dinlenme imkânı bulmuş ve hem de yorgun hayvanlarını değiştirmişlerdir. Posta teşkilatı halka ait mektup, koli ve benzeri emanetleri bir ücret karşılığında taşımakta ve alınan bu ücrete “Ulak Resmi” denilmektedir. Tanzimata kadar mevcut posta teşkilatı sadece devletin hizmetinde bulunmuş, halka hizmet vermemiştir.
1840 yılında ilk defa kurulan Posta Nezâreti ahşap bir binada faaliyetlerine başlamıştır. Türkiye’nin ilk gazetecisi olan Agâh Efendi 1862 tarihinde Posta Nazırlığına getirilmiş ve onun zamanında ilk posta pulu kullanılmaya başlanmıştır. Telgraf iki merkez arasında, kararlaştırılmış işaretlerin yardımıyla yazılı haberlerin veya belgelerin iletimini sağlayan bir telekominikasyon düzenidir. 1843 yılında telgrafın icadını müteakip 11 yıl sonra Türkiye’de de telgraf hizmeti başlamış, bu hizmeti disipline etmek üzere 1855 yılında ayrı bir Telgraf Müdürlüğü kurulmuştur. Bu iki teşkilat da zamanla Alucra’da da hizmet vermiştir.
Aşağıda transkripsiyonunu göreceğimiz belgelerde ilk olarak 1888 yılında Alucra halkının yardımıyla eksiksiz olarak bir telgrafhane yapıldığı ve memurların gelerek göreve başladığı anlaşılmaktadır.
Daha sonra 1902 yılında Karahisar-i Şarki ile Alucra arasında gidip gelecek sürücü postası ihdas edildiği anlaşılmaktadır. Sürücü postası güvenilir kefalet gösteren birisine ihale ile en düşük fiyatı verdiği için ihale edilmiş, verilmiştir. Sürücü postasının haftada bir defa gidip geldiği ve posta, evrak ve muhtelif numune (eşya) taşıdığı da anlaşılmaktadır.
Öte yandan 1901 yılında Karahisar’dan Kulakkaya’ya çekilen telgraf hattı ile Giresunla olan haberleşme bağlantısı da sağlanmıştır.
Belgenin okunmasındaki katkılarından dolayı Osmanlıca Tarih Edebiyat Grubu üyelerinden Zafer Şık, Ersin Üçdemir, Mustafa Demirel, Muhammed Özler, Haydar Enes Egesel’e çok teşekkür ederim.
Arşiv Fon Kodu: DH.MKT. Dosya No: 1685, Gömlek No: 55, Tarihi: 5 (Ca) Cemaziye’l-evvel 1307 (28 Aralık 1889), Konusu: Karahisar-ı Şarki’de telgraf ve postahane binasının harap bir vaziyette olması nedeni ile yeni bir bina inşa edilmesi.
Telgraf ve Posta Nezaret-i Aliyyesine
Fi 5 (Ca) Cemaziye’l-evvel Sene 1307 ve fi 16 Kanun-i-evvel Sene 1305 (28 Aralık 1889)
Mefad-ı iş’ar-ı âlileri malum-ı acizi olarak keyfiyyet muhasebeye lede’l-havale ol-babda vuku’u bulan müzekkerede iktizası ba’dehu ifa olunmak üzere evvel emr-de mezkûr telgrafhanenin mevkii müzayedeye konularak esman-ı hasılası ve yeniden yaptırılacak telgrafhanenin dahi keşfinin icrasıyla masarif-i inşaiyesi neye baliğ olur ise mikdarlarının iş’arı lazım geleceğinin savb-ı âlilerine tebliği beyan kılınmış olmağla ana göre icra-yı icabının himem-i âlileri masruf buyurulmak babında.
Mâil-i inhidam olan (yıkılmaya yüz tutan) Karahisar-i Şarki telgraf ve postahanesinin beşbinyediyüz küsur guruş masarıfla tamiri kabul ise de bade’t-tamir derununda bir seneden ziyade ikâmet olunamayacağından ol senece bunun heyet ifadesiyle ne zaman olunur. Esman-ı hasılasıyla hükümet konağı civarında müceddeden bir bab telgraf ve postahanenin inşası mahali hükümetinin tensibine atfen Sivas vilayet-i alisinin varid olan mazbatada beyan olunmuş ve zikr olunan masarif-i tamiriye tertibine mahsusuna dair karşuluk olmadığı bildirilmiş olduğundan mezkûr telgrafhanenin ber-mucib iş’arı ol-suretde olunarak esmanıyla müceddeden bir bab telgrafhane ve postahanenin inşası hususunun masrafı asafanelerinden istizanı meclis idare-i nezazaretinden ba-mazbata mazbata ifade kılınmış olmağın ol-babda.
Fi 11 Ra Sene (1)307 ve fi 22 Teşrin-i-sani Sene (1)305 (4 Aralık 1889)
Arşiv Fon Kodu: DH.MKT. Dosya No: 1579, Gömlek No: 64, Tarihi: 25 (9) 1306 (29 Aralık 1888) Karahisar-i Şarki sancağının Alucra kazasında ahalinin yardımlarıyla bir telgrafhane inşa edilerek teftiş olunduğu ve faaliyete geçtiği.
Huzur-ı Âli-i Hazret-i Sadaretpenâhiye
Fi 25 Rebiü’l-ahir 306 ve fi 17 Kanun-i-evvel sene 304 (29 Aralık 1888)
Karahisar-i Şarki Sancağında kain Alucra kazasında ba-teşvik hamiyet-mendâne (hamiyetlicesine) ahali caniblerine (taraf) suret-i mükemmelide (noksansız) bir telgrafhane inşa ve tefriş olunarak telgraf memurlarının oraya nakil ettirildiği ve bu vesile ile de Ed’iye-i (duanın çoğulu) Hayriye-i Hazret-i Zıllullâhi (İlâhi kanunu tatbike çalışan halife ve pâdişahın nâmı) tekrar kılındığı ifadesine havi Sivas Vilayet-i Celilesi’nden varid olan tahrirat-ı manzur-ı dakaik-i mevfur (bütün inceliklerine dikkat edilerek, eksiksiz, tam olarak) Cenab-ıFehâmet-penâhileri (yegâne müracaat edilecek en büyük makam) buyurulmak üzere leffen arz ve takdim kılınmağın emr u ferman.
Arşiv Fon kodu: DH.MKT. Dosya No: 552, Gömlek No: 28, Tarihi: 25 R 1320 (1 Ağustos 1902), Konusu: Karahisar-i Şarki ile Alucra kazası arasında sürücü postası ihdası.
Posta ve Telgraf Nezaret-i Âliyyesine
Fi 15 Cemaziyelahir sene 320 ve fi 5 Eylül Sene 318 (19 Eylül 1902)
Karahisar-i Şarki ile Alucra kazası beyninde (arasında) haftada bir defa amed ü şüd etmek üzere (şehri elli guruş iane ile) sürücü postası ihdası muceb-i muhsenat olacağı tahsisi icabeden şehri elli guruş ianeye sal-i hal (içinde bulunulan yıl) menzilhaneler tertibine karşılık mevcud olduğu işar-ı atufelerinden anlaşıldığından 20 Cemaziyelahir Sene 318 tarihli buyruldu-i âli ile tevdi buyurulan Şura-yı Devlet Maliye Dairesi mazbatasında izbar olunmuşdur. Ol-babda.
Arşiv Fon kodu: ŞD. Dosya No: 1140, Gömlek No: 9, Tarihi: 05 R 1321 (1 Temmuz 1903), Konusu: Karahisar-i Şarki ile Alucra arasında haftada bir defa amed-ü şûd etmek üzere aylık elli kuruş iane ile mükeffel sürücü postası ihdası hakkında bazı ifadeye dair. (Telgraf 1)
Karahisar-i Şarki ile Alucra kazası beyninde haftada bir defa gidip gelmek ve emanet ve nümune ne evrak vesaire postalarını nakil etmek üzere mekful (kefil olunmuş) bir sürücülük ihdası muceb-i muhsenat olacağı ve bi’l-münakasa (ihalede fiyat eksilterek almak) elli guruş iane-i şehriye ile talibine ihale olunduğu Sivas Telgraf ve Posta Baş Müdüriyetiyle Alucra kazası Kaimmakamlığından vürud (varid) olan tahrirat ve telgrafnamede beyan ve iş’ar olunmuş ve ol-babda muhasebeden yazılan derkenarda mahal-i mezkûra ihdas olunmasına lüzum görünen sürücülük içün şehri tahsisi ve itası icab eden elli guruş ianeye sal-i hal (içinde bulunulan yıl) menzilhaneler tarafından eğerci karşılık mevcud idüğügösterilmiş ise de zikr olunan sürücülük muhdes (ihdas edilmiş) olmak cihetiyle kabul ve tesdikine smüsaade buyurulmak babında emr ü ferman hazret-i men-lehül emrindir.
Fi 25Rebiülevvel sene 320 ve fi 18 Haziran sene 318
(İmza ve mühürlerden bazıları)
Azadan Muhaberat ve Umumiye Müdürü, Azadan Fabrika Kontrol Heyeti Reisi, Azadan Sicil Müdürü, Azadan Kontrol Müdürü, Azadan Baş Kâtip
Dâhiliye Nezaret-i Celilesi’ne
Karahisar-i Şarki ile Alucra beyninde haftada bir defa amed ü şüd etmek üzere şehri elli guruş iane ile mekful bir sürücü postası ihdası hakkında meclis idare-i nezaretden tanzim kılınan mazbata leffen takdim kılınmış ve suret-i maruza muvafık-ı hali ve maslahat bulunmuş olmağla ol-babda emr u ferman hazret-i men lehül emrindir.
Fi 15 Rebiülahir Sene (1)320 ve fi 7 Temmuz Sene (1)318
Posta ve Telgraf Nazırı Bende
Huzur-u Âli-i Hazret-i Sadaretpenâhiye
Maruz-i Çaker-i Kemineleridir ki;
Karahisar-i Şarki ile Alucra beyninde haftada bir defa amed ü şüd etmek üzere şehri elli guruş iane ile mekful sürücü postası ihdası hakkında meclis idare-i nezaretden tanzim kılınan mazbatanın gönderildiğine dair Posta ve Telgraf Nezaret-i Âliyyesinden vürud olan 8 Temmuz sene 318 tarih ve dörtyüzkırkyedi numaralı tezkire li-ecl-it- tedkik (tedkik için) Şura-yı Devlet’e tevdi buyurulmak üzere melfufuyla Huzur-u Âli-i Cenab-ı Hazret-i Sadaretpenâhilerine takdim kılınmışdır. Ol-babda emr u ferman hazreti veliyyül emrindir.
Fi 25 Rebiü’l-ahir Sene (1)320 ve fi 18 Temmuz Sene (1)318
Arşiv Fon Kodu: DH.MKT. Dosya No: 2565, Gömlek No: 66, Tarihi: 24 (Ş) Şaban 1319 (6 Aralık 1901), Konusu. Karahisar-ı Şarki ile Giresun kazası arasında bir telgrafhane binası inşa edildiği.
Dahiliye Mektubi Kalemi
Huzur-i âlî-i hazret-i sadâret-penâhiye
Fi 22 Teşrin-i-sani Sene (1)317 ve fi 24 Şaban sene (1)319 (5 Aralık 1901)
Saye-i teshilat-vaye-i hazret-i hilafet-penâhide Karahisar-i Şarki Sancağı ile Giresun kazası dahilinde Kulakkaya nam mahalde inşa olunan bir bab telgrafhanenin resmi küşadı icra ve vesile-i hasene ile de mütemaddi-i ömr ve şevket-i cihan-kıymet hazret-i hilâfet-penâhi ediye-i muzır (zararın az olması) ve hüsnü’l-edası isal-i icabetgâh-ı kibriya kılındığını mübeyyin Trabzon vilayetinden gelen 29 Teşrin-i-evvel Sene (1)317 tarih ve ikiyüzatmışyedi numerolu tahrirat manzur-ı âli-icenâb-ı fehimâneleri buyurulmak üzere leffen takdim kılındı. Ol-babda.
Bu yazı Osmanlı Tarihi, Şebinkarahisar Tarihi içinde yayınlandı ve Alucra, Karahisar-i Şarki, Kulakkaya, Posta, Telgraf, ŞEBİNKARAHİSAR olarak etiketlendi. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.