Yayın Tarihi: 24 Haziran 2019 Pazartesi, 18:24
Kamu otoritesi henüz adını koymayıp iş geçiştirmeye çalışsada adı konulmamız bir krizin içinde olduğumuzu kimse inkar edemiyor. Daha önce mevduatlardaki Dolarizasyonu yazmış, mevduat tutarlarının % 55’lik kısmı dövize kaydığını bunun da piyasalarda Güvenin azalmasından kaynaklandığının altını çizmiştik. Kredi takip oranlarının artması piyasalardaki önemli gösterge olduğunu belirmiş Takip Oranlarındaki artışın tehlike sinyalleri verir boyuta ulaştığını belirmiştik. Enflasyondaki artışı yaşayarak biliyoruz zaten. Bu hafta da Piyasalarda önemli göstergelerden biri olan Çeklerdeki yazılma oranlarına bakacağız. 2019 Mayıs sonu rakamlarını Türkiye Bankalar Birliği ( TBB ) yayınladı. Veriler devletin resmi verileri yani.
Karşılıksız Çek adeti % 100’den fazla arttı
2018’in ilk 5 ayı Türkiye ortalaması % 2 iken, 2019’un ilk 5 ayı karşılaştırıldığında Karşılıksız çek adet oranı % 105 artarak % 4,1’e çıkmış durumda. 2018 Mayıs sonunda Türkiye ortalaması % 2 iken, Türkiye ortalamasının üzerinde yer alan tek il Tekirdağ idi. Tekirdağ karşılıksız çek oranı % 2,1 idi. En düşük iller ise Edirne ( % 1,1 ) ve Çanakkale ( % 1,2 ) olurken Kırklareli ( % 1,9 ) ile ortalamanın altında yer almıştı.
2019 ilk 5 ayında Mayıs sonunda ise Yazılan çek adetinde Türkiye ortalaması % 4,1’e yükseldi. Çanakkale % 6,4 ile Türkiye ortalamasının % 150 üzerinde yer aldı. Türkiye genelinde de en fazla çek yazılan ilk 10 il arasında yer aldı. 2018’in ilk 5 ayında Türkiye ortalamasının altında yer alan Edirne’de % 5,9 ile Türkiye ortalamasının üzerine çıktı. Edirne ( % 2,4 ) ve Kırklareli ( % 3,9 ) ile Türkiye ortalamasının altında yer aldı.
Karşılıksız çek Tutarlarında da katladı
Türkiye genelinde olduğu gibi Trakya illerinde de çek adetine paralel olarak çek tutarlarında da ciddi artışlar görüldü. Çek tutar bazında 2018’in ilk 5 ayında % 2,2 ortalamada karşılıksız çıkan çekler 2019’un ilk 5 ayında ortalamada 3,9’a yükselmiş durumda. Aynı dönemler için sadece Edirne ortalamanın altında kalırken diğer iller ortalamanın üzerinde kalarak kötü bir performans gösterdi. Bu illerin krizden daha fazla etkilendiği gözlenirken 2018’de en iyi ödeme Performansı gösteren Çanakkale şaşırtarak en fazla tutarda çek yazılan il oldu. Tutar bazında Çanakkale’de karşılıksız çek oranı % 9,2’ye çıkmış durumda. Çanakkale’de Karşılıksız çek oranı Ocak ayında % 16,3’lere kadar çıkmıştı. Bu dönemlerde ortalamanın altında kalan tek İl de % 2,7 ile Edirne oldu.
Karşılıksız çek oranlarının artması ne anlama geliyor
Bir defa karşılıksız çek oranının artması iyi bir durum değil. Çek vererek aldığı mal ve hizmetin karşılığı ödenmemiş demek. Bu durum piyasalara olan güveni sarstığı gibi Piyasalardaki Nakit döngüyü de olumsuz etkiler. Piyasalardaki vade yapısını değiştirerek vadelerde kısalma görülür, bu durumda piyasanın yavaşlamasına ve daralmasına dolayısı ile durgunluğa yok açar. Piyasalardaki dengeleri olumsuz değiştirdiği için tekrar eski dengelerin sağlanması zaman alacağında özellikle Esnaf kesim üzerinde yıkıcı etkileri olur. Durgunluğa bağlı imaların azalacağı için Sanayideki yavaşlama işsizliği artıracağından hane halkına da olumsuzluk yansıyacaktır. Bankaların çek karşılığı kredi iştahı azalacağından kredi tarafında da daralma görülecek piyasaya giren paranın azalması olumsuzluğu kartopu gibi büyüttüğü görülecektir.
En kötü geçti mi?
Bütün olumsuzluklara rağmen son aylarda yazılan çek oranının ve hacminin azalmaya başlamasını piyasadaki durgunluğa bağlı olmakla birlikte olumlu karşılamak gerekir. Önümüzdeki dönemde S-400; Suriye Sorunu, İran Sorunu, Akdeniz Petrol arama sorunu, Kıbrıs Sorunu, Ege sorunu gibi sorunların nasıl aşılacağı da önümüzdeki aylardaki Piyasanın yönünü belirleyecektir. Temennimiz sorunların Barışçıl ve sağduyu ile daha da büyümeden çözülmesidir.