Leyla Şiir Tahlili- Mehmet Akif Ersoy - Şiir Tahlilleri - BenDeliMiyim?
Yazar: bendelimiyim · 23 Aralık 2017
Leyla Şiir Tahlili başlıklı bu yazımızda sizlerle birlikte Mehmet Akif Ersoy ‘un Safahat’ta da yer alan Leyla adlı eserini tahlil etmeye çalışacağız.
Barındırmaz mısın koynunda, ey toprak? derim, yer pek;
Döner, imdadı gökten beklerim, heyhat, gök yüksek.
Bunaldım kendi kendimden, zaman ıssız, mekan ıssız;
Cihet yok: Sermedi bir şeddi var karşında yeldamri;
Düşer, hüsrana, kalkar, ye’se çarpar serseri alnın!
Ocaksız, vahalar, çöller; sağır, vadiler, enginler ;
Şu viran kubbe, yıllardır, sada dan dûr, ışıktan dur; _
İlahi , yok mu afakında bir ferdaya benzer nur?
Ne bitmez bir geceymiş! Nerden etmiş Şark’ı istila?
Değil canlar, cihanlar göçtü hilkatten, bunun, hala,
Ezer kabusu, üç yüz elli, dört yüz milyon imanı;
Asırlardır ki, İslam’ın bu her gün çiğnenen yurdu,
Asırlar geçti, hala bekliyor ferda-yı mev’üdu!
O ferda, istemem, hiç doğmasın ferda-yı mahşerse
Niçin serpilmesin, hala, ufuklardan bir aydınlık?
O aydınlık ki, sönmek bilmeyen ümmid-i işrakı,
Vücudundan peşiman, ölmek ister sandığın Şark’ı,
Füsünkar iltima’atıyle döndürmüş de şeydaya;
Sürükler, bunca yıllardır, o sevdadan bu sevdaya.
Hayır! Şark’ın, o hodgam olmıyan Mecnün-i na-kamın,
Bütün dünyada bir Leyla’sı var: Atisi İslam’ın.
Nasıldır masiva, bilmez; onun fanisidir ancak;
Bugün, yadıyle müstağrak, yarın, yadında müstağrak!
Düşün: Biçare nin en kahraman, en gürbüz evladı,
Kimin boynundadır serden geçip berdar olan canlar?
Kimin uğrundadır, Leyla, o makteller, o zindanlar?
Helal olsun o kurbanlar, o kanlar, tek sen ey Leyla,
Görün bir kerrecik, ye’s etmeden Mecnun’u istila..
Niçin hilkat zemininden henüz’ yüksekte Pervazın?
Şu topraklarda, şayed, yoksa hiç imkan-ı i’zazın,
Şafaklar ferş-i rahın, fecr-i sadıklarçerağındır;
Ezanlar nevbetindir: inletir eb’adı haşyetten;
Cihazındır alemler, kubbeler, inmiş meşiyyetten;
Cema’atler kölendir. Ka’be’ler haclen.. Gel ey Leyla,
Gel ey candan yakın canan ki gaiblerdesin, hala!
Bu nazın elverir, Leyla, in artık in ki baladan,
Müebbed bir bahar insin şu yanmış yurda, Mevla’dan.
Not: Anlamını bilmediğiniz altı çizili kelimeler üzerine fare imleci ile gelerek anlamını görebilirsiniz.
Leyla Şiir Tahlili:
İlk altı beyit tabiat ve ruh arasında bağlantı kuruyor. Buradaki tabiat soyut kavramların kullanılması şeklinde görülürüyor. Yoksunluk, tedirginlik, sıkıntı var. Şair içinde bulunduğu durumu daha ayrıntılı anlatmış. Çünkü mücerred yani soyut kavramlar görülmektedir. Kendi ıstırabının derinliğini bu bölümde özellikle somutlaştırmıştır. Kendi duygularını doğaya aktarmıştır. Soyut kavramlara yönelmiş ama bunu doğa ile anlatmıştır. Zamana ve mekana ait unsurlar derin ve çaresizdir. Yer pek, gök yüksek kelimeleriyle kendi duygularının yoğunluğunu anlatmıştır. Vahalar çöller ocaksız, vadlier ve enginler sağırdır. Boşlukta sadece cinlerin sesi gelir. Yıkılmış kubbede sesler ışıklar uzakta kalmıştır.
İlk beyitlerde çektiği ıstırabın sebebini açıklar. Sosyal yönlerini verir ıstırabının. Şiir adeta bir mersiye edasıyla yazılmıştır. İslam’ın çiğnenen yurdunda bir girdabın samanı boğduğu gibi boğmaktadır islam alemini batı. üç yüz elli dört yüz milyon iman burada müslümanları kastetmektedir. Müjdeli sabahı beklemektedir bütün islam alemi. Üzerine çöken kat kat karanlık perdesini neden sıyırmasın artık diye sorar şair. Akif’in tüm derdi islam aleminin artık zeval bulmasıdır. Şairin bütün ıstıraplarının kaynağı İslam aleminin içinde bulunduğu sıkıntılı hâldir.
Leyla kelimesi burada hem Leyla ile Mecnun mesnevisine göndermedir hem de Leyl yani gece karanlık kelimesine bir göndermedir. Şair Şark’ın asırlardır bir ümidin peşinde olduğnu söyler. Büyülenmiş fısıltılarla çılgına dönen İslam aleminin başka sevdalarda oyalanmamasını özüne dönmesini ister. Ulaşılmak istenen Leyla, İslam dünyasının kavuşmak istediği eski günleridir. Kurtuluştur.
Hayır! diye devam etmiş şair. Dur!, Artık Dur! anlamında kullanmış. Şark’ın o keyfini düşünenlerden olmayan tahtsız Mecnunu bütün dünyada bir Leylası var aydınlık bir gelecek hayali var İslam’ın Burada şair tahtsız Mecnun kelimesi ile hala başka milletlerin boyunduruğu altında bulunan ümmete sesleniyor. Keyfinde ve sefasında olmayan müslümanların hayalidir Şarkın yeniden yükselmesi. Şairin ideali Leyla olarak temsil etmiştir. İslamın yükselişini sevgili olarak tasavvur etmiştir. İstenen ve arzu edilen yükseliş ve yeniden eski güçlü ve birlik içindeki dönemini Leyla ve Mecnun imgeleriyle aktarmıştır. İmgeler kavuşmanın zorluğunu hem de kavuşamamanın ıstırabını göstermektedir.
Leyla sen niye bu kadar yüksektesin niçin inmiyorsun yerlere. Leylanın yeryüzüne inmeyeceğini gösterir. Leyla bir gelindir. Allahın isteğiyle ona verilmiş bir hediye. (Alemler kubbeler) Allahın iradesiyle bu alemler kubbeler gökten indirilmiş ve sana çeyiz olarak gönderilmiştir. İslamcılık ideolojiyle yazılmıştır. Leyla doğunun bir mistik ideolojisidir. Kavuşmak istenen özgürlük (İslamcılık açısından özgürlük) Leyla ile sembolize edilmiştir. Leyla ulaşılmak istenen neden inmez yeryüzüne oysa çeyizi hazırdır. Ezanlar onun davulu gibidir kubbeler ceyizidir. Göklerin kalbinde yer tutan hilal otağıdır. Şafaklar kandilidir. Yani Alem-i İslam’ın dirilişi için her şey hazırdır. Niçin hala çok uzaktadır, yüksektedir.
Mehmet Akif’in üslubu soyut kavramları bu şekilde ilişkilendirerek açıklamaktır. Örneğin İstiklal Marşı’nda adeta bayrağa hitap eder “Çatma kurban olayım çehreni ey nazlı hilal” diye başlar ve o şekilde soyut kavramları açıklar.
Etiketler: Mehmet Akif ErsoyŞiir Tahlili
Sonraki yazı Tarih Online Test Çöz : İslamiyet Öncesi Türk Tarihi KPSS – YKS
Önceki yazı Sinekli Bakkal Tahlili ve Eleştirisi – Halide Edip Adıvar