paris | Kunegond'un Penceresinden
11 Pazartesi Mar 2013
Bina mimarisi, elimden gelse siyah rengi uzaya atarım, Georges Pompidou Modern Sanatlar Müzesi, hayata renk katmak, iç kapanıklığına son, kozmopolit, Les Halles, müze aşıkları gelin birlik olalım, paris, Paris de, paris'te nerelere gidilir, rengarenk
Eylül başında Kiki’nin okulu açılınca geri kalan 10 günümü 6 günlük müze pass’ı alıp gezilip görülecek ne varsa ona harcamaya karar verdim. Bu kartın şöyle bir avantajı var, müzelere aynı gün içerisinde keyfine göre defalarca girip çıkabiliyorsun. Adı üstünde pass yani, duvar-delen gibi müze-delen. Bir de dezavantajı var, arada bir gün ya bugün müze gezmeyeyim hava çok güzel gidip Seine kenarında şöyle bir piknik yapayım diyemezsin, o 6 günü ardı ardına tüketmek zorundasın. Ve fakat büyük kolaylık. Her müze girişinde bu karta ayrılmış özel kapılar bulunuyor, gösterir göstermez sana ardına kadar açılıyor. Tabii bunun 4 ve 2 günlükleri de var ama en uygunu, paraca yani, 6 günlük olanı.
Paris’teki müzeler genel anlamda 3’e ayrılmış. Louvre, klasikleri üstlenmiş, Georges Pompidou, bizim İstanbul Modern havasında 1905’ten günümüze kadar. İkisinin arasınıysa bir zamanlar tren garı olan Orsay sahiplenmiş. Dolayısıyla bu 3’ünü bitirmeden sanat tarihinde tam ve bütünlüklü bir gezi yapmış olmuyorsun. Fakat müzeler öylesine dolu ki, hem ziyaretçi hem de sergilenen eser sayısı açısından bir seferde bitirebilmek mümkün degil. Pompidou’ya sabah girdim, akşama doğru bazı güncel sergileri artık bunlarda da hatırım kalsın diyerek yarım yamalak izledim ve çıktım. Gerçi biraz kendime geldikten sonra günün geri kalanında geç kapanan ve bir metro ile ulaşabileceğim başka bir müzeye gittim ya, o da başka.
Pompidou Merkezi, sadece müze değil gösteri salonu, kütüphane, akustik ve müzik araştırma enstitüsünün de bulunduğu bu ilginç bina, Beaubourg mahallesinde meşhur Les Halles’inin yanında, Hal deyince de aklıma hep Edith Piaf gelir, bu sefer tadilatta olduğu için içinden değil de dışından geçtim, bulunur.
Yiyecek içecek halinin bulunduğu bir mahalleye bir kültür merkezi yapma fikri 1960’larda doğmuş. Bizim balık pazarının devasasını düşünün yanına yine öyle devasa kültür merkezi koyun, pıtrak gibi büyüyen AVM’ler yerine iyi olmaz mıydı? Fakat asıl proje 1977’de İtalyan mimar Renzo Piano ve İngiliz mimar Richard Rogers’ın manyak garip fikirleriyle gün yüzü görmüş: çelik bir yapı, cam duvarlar, rengarenk borular, zannedersin gelecekte bir zaman belki de başka bir galakside çekilen, hani birazda zamanda yolculuk misali bir komedi filmine giriş yapıyorsun. Bayağı öncü bir yapı. Bir yerde de Paris’i hareketlendiren, bende istenirse her şeyin mümkün olabileceği bir şehir kanısını uyandıran tam da bu klasik ve modern, hatta fütüristik farklı dokuların aynı orada yaşayan farklı etnik kökenlere sahip insanları gibi, hatta öyle kozmopolittir ki, Paris’e ilk defa ayak basanlar, peki nerede bu Fransızlar sorusunu kendilerine sormaktan alamazlar, aslında hepsi Fransızdır, hiç biri değildir, bir arada uyumlu bir şekilde var oluşudur.
Binanın tepesinden aşağı bakıldığındaysa arka meydanda bir çok gencin yerlere oturarak konuştuğu, gülüştüğü, yayılıp yattığı, ağaca dayanıp kitap okuduğu görülür. Müze çıkışı aynı heyecanı yaşamak açısından, zaten hem zihnen yorulmuştum hem de çok acıkmıştım, bir kaç bisküvi tutmadı tabii, tam karşıdaki küçük bir marketten bir sandviç ve içecek alarak yerlere yayıldım. Zaten önümdekiler de Türk öğrenciler çıktı. Bir an aralarına karışsam şeklinde iç geçirdiysem de yaş itibariyle gençleri strese sokacağımı, samimiyetlerini yok edeceğimi düşünerek oturduğum yerde oturdum ve etrafı izlemeye devam ettim. Şansıma yağmursuz güzel güneşli günler denk gelmişti.
İçerideki koleksiyonlara geçmek için yine pek zaman kalmadı. İlk etapta gözüme takılanları seçtim. Takıldığım detaylarda yakın plan, hiç tavsiye edilmemesine rağmen eserin ta burnuna kadar girdim. Andy Warhol’un Elisabeth Taylor çalışmasını müsaade etseler eve kadar götürecektim.
Neden bu kadar fazla fotoğraf çektin derseniz, bunlara bakarak birer destan yazabilirim. Bir de hiç anlam veremediğim bir şekilde her biri içimde birer duygu uyandırıyor, özellikle de yakından bakarsam eğer. Bir müzik ya da bir edebiyat eserinin duygu uyandırmasına diyecek bir şeyim yok ama, bazı modern yapıtların, ister klasik olsun ister modern heykellerin bende farklı uyanışlar, duygular yaratmasını aklım nedense almıyor. Mantığını kapamadım bir türlü. İşte o yüzden her birinin elle tutulur kanıtına sahip olmak istiyorum. Çözdüğüm gün müze fotoğrafı biriktirme huyumdan da vaz geçeceğim.
Detaylar, yine detaylar. Her biri öyle güzel ki… Kaç defa da gitsem bakacak bir şeyler bulurum elbet.
O ayaklarla canlanıp yanı başımda beliriverecekmiş hissine kapıldım.
Çoğu sanatçının kim olduğunu söylemeye gerek yok. Öylesine benzersizler.
Ve Miro’nun mavileri:
Gustave Moreau Müzesi – Devam
20 Cumartesi Eki 2012
Posted by Qunegond in Günlük, Müzeler, Paris Defteri
Gustave Moreau, Kutsal kitap manzaraları, müze gezilerine devam, messaline, mitik efsane ve resim, paris, Paris Defteri
Bir iki saate sığdıramadığım bir müzenin yazısını da haliyle bir iki saatte bitiremedim. Geriye çok bir şey kalmadı. Yukarıdaki fotoğraf sanatçının otoportresi. Bir de annesininki var, üst katlardaki atölyesinde değil, bir zamanlar yaşadığı alt kattaki dairesini süslüyor:
Moreau evinde sergilenen eserlerin yanısıra, içerinin düzeni ve yerleşimi hakkında da bahsetmeye değer. Mimariden pek anlamadığım için evin dış kabuğu üzerine söyleyecek bir şeyim yok. Fransa’daki diğer yapılara nazaran daha sade ve sağlam görünümlü buldum. Taş binadaki kolonlara bakarak olsa olsa neo-klasik derim. Fotografı dünkü yazıda kaldı : Yeni Keşif: Gustave Moreau. Klasik efsaneleri modern ve sıradışı anlayışıyla yeniden yorumladığına bakılırsa, eserlerine ve düşünce yapısına oldukça yakışan bir mimari. Bu arada işin ilginç tarafı müze 1903 yılında açılmış fakat buna rağmen çoğu insanın bilmediği, içinde yaşayarak, çalışarak eser vermiş sanatçıyı tanımadığı bir mekan.
Demir kapıdan içeri girdikten sonra geniş sayılabilecek ve bir iki basamakla yükselen kısmı olan, ki oracık yerde bir kasa ve ufak tefek hediyelik hatıra tezgahı var, bir giriş ziyaretçiyi karşılıyor. Tam karşıda pembe merdivenler yukarıdaki dairelere çıkıyor. Merdivenler aslında pembe değil tahta ama duvarlar yüzünden dilime öyle yerleşmiş.
Birinci kata çıkar çıkmaz tuvalete koşturdum. Hem nasılını merak ettiğimden, ki Paris yolculuğu boyunca bir çok tuvalet fotografım var, hadi itiraf edeyim dünyanın çeşitli yerlerinden elde edilmiş bir sürü tuvalet fotografım var, koleksiyon yapıyorum, hem de işimi göreceğim gelmişti.
Daha sonra sanatçının yazıhanesi, kütüphanesi tabir edebileceğim çalışma odası geliyor. Ev müzeye çevrildikten sonra da misafirlerini işte bu odada kabul etmiş. Biraz karanlık. Duvarlarında bir santimetrekare boş yok. Moreau müze içinde kendi kişisel müzesini oluşturmuş diyebilirim içeride öylesine bir koleksiyoner havası esiyor.
Aşağıda kitaplarını ve tablolarını görünce aklıma geldi Moreau en çok Fransız Romantik ressamlarından, hatta en başta geleni Eugene Delacroix‘ya hayranlık duyar ve severmiş.
Yazı masasına oturduğunda tam karşısına gelen manzara:
Ve masası ile kitaplarının arasında kalan ufak bir şömine:
Mekan oldukça dar ve karanlık olduğundan fotoğraflar çok iyi değil. Tabii elimdeki makine de süper değil, ayrıca ben de fotoğrafçı değilim. Bunlarla idare edeceğiz.
Daha sonra yemek odası var ki masa ve eşyaları itibariyle ve günümüz İstanbul’undaki o lüks villa tipi evlerle karşılaştırıldığında, bu arada İstanbul’da metre kare çok pahalı evler küçüldü diyoruz ama Paris’teki ev içlerini gördükten sonra acayip şımarık olduğumuza karar verdim, yedi cücelerin orjinal kulübesi burası deseler inanırdım.
Yemek odasının büfesi:
Yemek odasının gizli gecide açılan kapısı ki bu düzenlemeler batı evlerinde en bayıldığım şeyler. Aslında yandaki oturma odasına açılıyor.
Bu da diğer taraftan görünümü:
Zamanında annesinin daha sonra kendisinin yerleştiği mavi yatak odası :
Yataktan inmek için kullanılan tabure, nedense komiğime gitti:
Tavandaki avize :
Bu mavi oda dairenin diğer odalarına nazaran çok daha aydınlık. Yan tarafında “boudoir” adı verilen gizli saklı bir bölme var ki zamanında samimi konuşmalar, kucaklaşmalar genellikle buralarda yapılırmış. “Bouder” fiili günümüz fransızcasında surat asmak anlamına gelir ki boudoir deyince benim aklıma asıl işlevinden çok sahibi ya da da sahibesinin kimsenin yüzüne bakmak istemediği zamanlarda içeri kapanıp kendi kendisine surat astığı mekan geliyor. Hani ben olsam, dolap içerisine saklanmak yerine öyle kullanırdım.
Bilmiyorum zamanın insanları cüssece çok mu küçükmüş. Biz bunlara sığışıp oturamayız gibi geliyor:
Daha sonra pembe merdiveni takip ederek atölyelere doğru yollanıyorum:
Başlı başına bir şok. Mekan geniş ve aydınlık. Aşağıdan kafayı gösterir göstermez ziyaretçinin gözlerinin önüne serilen o muhteşem, helezon merdiven.
Birinci kat atölyenin görünüşü:
Roma İmparatoru Claude’un üçüncü karısı, sekse olan düşkünlüğüyle, ki zamanın genelevlerinde gidip zevk için fahişelik yaparmış, skandallara konu olmuş, 25-48 tarihleri arasında yaşayarak oldukça genç ölmüş, meşhur Messaline. Suluboya.
Atölyenin tam ortasında Moreau’nun kendi deyimiyle resimden sıkıldığında el attığı mumdan heykellerin sergilendiği bir camekan var:
Kutsal Kitap Manzaralarından: Havva
İkinci kat daha da ferah.
Müzenin aynı zamanda kendi çalıştığı atölyesi olmasının ziyaretçilere sağladığı avantaj Moreau’nun çalışma sisteminin aşamalarını da görmüş olmak. Bir çok eskizin yanı sıra sadece bazı oluşturularak bırakılmış tablolar, yarım kalmışlar…
Müzenin baş yapıtlarından bir tanesi de aşağıdaki fotoğrafın sağında bir dolap kapağı şeklinde duran ve bir çok küçük kareden oluşan La Vie de l’Humanité, İnsanlığın Gelişimi/Yaşamı.
Tepesinde yarım daire biçimindeki alanda kanlı İsa ile biten 9 kareye bölünmüş temsili resimler.
Altın Çağı, Adem ve Havva ile vurgulanmış. Her bir dizi İnsanlığın aşamalarını temsil ettiği kadar aynı zamanda bir insanın yaşamını da anlatıyor. Birinci sıra, çocukluk çağı. Adem ile Havva’nın sabah, öğlen ve akşam zamanı resmedilmiş. İkinci sıra, gençliği temsil eden Gümüş çağı. Sabah, öğle ve akşam zamanları, antik çağın şairleri Hesiode ve Orphee tarafından temsil edilmiş. Olgunluğu işaret eden Demir çağı ise kardeşini öldürerek yeryüzündeki ilk cinayeti işleyen Kabil ve akabinde eserin kubbesinde yer alan, belki de ilk toplu ve resmî cinayeti temsil eden, İsa’nın kanlar içindeki kurtuluşu ile sona eriyor. Bireysel ölümün temsili.
Moreau’nun bazı eserleri Orsay Müzesinde bulunsa bile en önemlileri kendi evinde. Çoğunu kendi arkadaşları dışında satmayı reddettiği için kendi kendisinin en büyük koleksiyoneri haline gelmiş. Belki de resim amatörleri açısından en hayırlısı olmuş.
Peki nasıl geçinmiş?
Örneğin, Marsilya’lı mirasyedi, bilim ve sanat aşığı Anthony Roux, Gustave Moreau’ya zamanında bir çok tablo sipariş etmiş. Hatta La Fontaine’in en ünlü masallarından oluşan bir kitap bastırmak hevesiyle, bilinen 60 adet masal görseli yaptırmış. Suluboya. Sonra bu kitap basıldı mı, basılmadı mı bilinmiyor. Ama eskizlerinin içinde bu masallardan bir tanesiyle ilgili çalışma buldum: Kurbağalar
Moreau hakkında aklımda kalanlar, not ettiklerim bunlar. Kişiliği ve tablolarını daha detaylı incelemek isterdim. Bir de keyfimce kurcalayabilmek üzere ileriki Paris ziyaretlerime bıraktığım Sphinx ve Oedipe meselesi var ki, aslında en fazla üzerinde durarak eserlerine yansıttığı konulardan bir tanesi.
Oedipus and the Sphinx; http://et.wikipedia.org
Kıssadan Hisse: Gustave Moreau keşfi beklenmedik bir keyif oldu. Ingres, Modigliani, Chagall, Dubuffet ve Klimt arasında gelip oturarak kendisine sağlam bir yer edindi.
Yeni Keşif: Gustave Moreau
Posted by Qunegond in Günlük, Paris Defteri, Uncategorized
7 ölümcül günah, Gustave Moreau, Müze gibisi yok, paris
Her şeyin bir zamanı vardır deyip işleri oluruna mı bırakmalı yoksa oldurmak için zaman mı yaratmalı? Her iki seçeneği de, hatta ilkini biraz daha fazla denemiş biri olarak bu birincinin pek bir işe yaramadığını söyleyebilirim. Yani zaman elimde olmamışlardan büyük bir birikim hesabı bırakarak akıp gidiyor. Belki de zaman değil, ben akıp gidiyorum. Giderken ucundan köşesinden bir yerlerine tutunursam diyorum ne olacaksa artık…
Sinematografik, oldukça hoş bir rüya görüyordum aniden uyandım. Bu yüzden olsa gerek güne kötü başladım. Yetmezmiş gibi kahvaltımı ederken bir Danimarka filmi seyrettim. Miras. Ulrich Thomson’ın o soğuk oyunculuğunu nedense pek seviyorum. Film güzel olmasına güzeldi de, bitince şu cümleyi karalamışım deftere: Bazen ne yaparsan yap hayatın bütünü buruk bir aşk hikayesi olmaktan öteye gitmiyor. Anlaşılacağı moraller bugün tavan yapmış.
Sonra oturdum Paris fotoğraflarını ayırdım. Niyetim başlıkta yazdığı üzere, kendi oturduğu evi ve atölyesini müzeye dönüştürerek devlete bağışlayan 19. yüzyıl Fransız sembolist ressamlardan Gustave Moreau’dan başlamak. Neyse işte tasnif, seçim derken zaten 300’ün üstünde fotograf çekmişim, bunlardan 100 kadarını blogda kullanmak üzere yıldızlamışım, o arada öğlen vaktini etmişim, tam başlayacağım yazmaya içeriye ajandamı almaya gittim. Ajandam olmadan asla gibi bir durum söz konusu son zamanlarda. Paris Notları’m dahil her türlü kısa karalamalarım o ajanda da.
Bulamadım. Bulamadıkça sinirlendim. Sinirlendikçe karnım acıktı. Aç karnına düşünemez oldum. Çalınmış gibi bir his doğdu içime. Kim çalar kıytırık ajandayı? Hadi Moleskine diyelim ama kullanılmış, neredeyse paramparça. Murakami olsam ve ajandamı kaybetsem, çalındığına inananayım. Gel gör ki öyle bir durum yok.
Bu arada aklıma geldi, yolda yürürken diyelim O. Pamuk’un içinde bir sonraki kitabına ilişkin notlarının olduğu ajandayı bulsam ne yaparım? Geri verir miyim? Hassas bir konu… Düşürdüm diyelim. Sesini duymaz mıydım? Yine de geçen haftadan bu yana gittiğim ve arayabileceğim tüm yerleri telefonla yokladım. Yok.
Yukarıdaki satırları yazdığımda gün Pazartesi’ydi. Gönderiyi tamamlayamadan evden çıkmak zorunda kaldım taa ki bilgisayar başında olduğum şu ana kadar. Akşamları eve uğradıysam da yatağın yolunu ancak buluyordum.
Sonra dün bütün günümü İstanbul sokaklarında Eminönü’den başlayarak, Sultanahmet, Kapalıçarşı, Beyoğlu, Kadıköy vs gezerek harcadım, ajandamı aradım. Hiç bir yerde yok. En sonunda olsa olsa yine evde olacağına karar vererek geri döndüm. Ve bir dolabın kenarında araya düşmüş bir şekilde buldum. Bugün benden mutlusu yok.
Gustave Moreau Müzesi, Paris’e gideceğim belli olduktan sonra, her yazısını kaçırmadan keyifle okuduğum, zaman zaman geri dönüp okuduklarımı birkez daha gözden geçirerek sıkı takipte olduğum bir kaç blogdan bir tanesi olan kadınbedensahnedünya ‘nınyazarı tarafından getirilen bir öneriydi. Daha öncesinde adını bile duymuşluğum yoktu. 6 günlük müze kartı aldığımda bir yarım günü Moreau’ya ayırmaya karar verdim. Hatta şimdi itiraf edeyim 1-2 saatten fazla almayacağını düşündüm. En nihayetinde ev-atölyeydi. Ve Paris’te insanlar bize oranla sıkışık yaşıyorlardı. Gezilecek olan kaç metre kare bir yer olabilirdi ki?
Bu ön yargılarımda yanılmamışım. Nitekim küçük bir mekan ancak bir türlü içinden çıkamadım öylesine tarih ve sanat yüklü. Evin her bir köşesi dolu. Parantez içinde söyleyemeden edemeyeceğim, Paris müzeleri oldukça dolu, dopdolu. Bizimkiler çıplak göründü gözüme, öylesine dolu. Dışarı çıktığımda müze kapanmak üzereydi, bir tek beni bekliyorlardı.
Yukarıdaki fotograf müzenin bulunduğu sokağın görünüşü. 10 gündür Paris’teydim ve bir yokuşla ilk defa karşılaşıyordum. İstanbul hasreti başlamış olmalı…
Müzenin küçüklüğünün kanıtı : odaların küçüklüğü sebebiyle sınırlı sayıda ziyaretçi…
Binanın dıştan görünüşü. Anlaşıldı ki elime hangi fotoğraf gelirse onu yorumlayarak sıra falan takip edemeden gideceğim. Yoksa günlerimi geçirmem gerekecek.
Gustave Moreau’yu neden sevdim?
Birinci sebep eserlerinde resimle öykünün iç içe olması. Genellikle antik dönem mitolojik öyküleri ya da kutsal kitap manzaralarını çalışmış. Resimleri oldukça özenli ve zengin. Zaten yeni bir yapıta başlamadan önce aynı Ingres gibi not defteri tutarmış. Kırmızı kaplı. Okuduklarından hoşuna giden parçaları yazmış, onu esinlendiren konuları kaydetmiş. Sonra da inanılmaz sayıda eskize girişmiş.
Atölyesinde 5000’in üzerinde eskiz var. İşte başta neden müzeyi kapatana kadar kaldın diye düşünenler olduysa, bu 5000 kara kalem çalışmanın her birine teker teker baktım. Ayrıca öyle güzel bir şekilde dolaplar içerisine düzenlenip yerleştirilmişler ki bakmasam ayıp olacaktı. Öyle hissettim.
Moreau’nun sanatı üzerine çok fazla düşünen bir ressam olduğu evin her köşesinden ziyaretçinin suratına fışkırıyor. Ayrıca defterler dolusu günlük tutmuş ve fakat bunları toplayıp bastırmayı hiç düşünmemiş. Yalnız sanat üzerine yazdığı notların bir kısmı 1984’te yayınlanmış. Müzenin dükkanında göremedim. Aslında bakacak vaktim de pek olmadı, biran evvel çıkmam bekleniyordu.
Moreau’nun resim zevkini 8 yaşındayken mimar babası keşfetmiş. Kara kalemi güçlü. Sembolist.
Zamanında, Fransa’daki ressamlar senede bir yapılan Salon’lara hazırlanırlarmış. Bizim kitap fuarları gibi. Resim meraklıları, koleksiyoncular, amatörler bu salonları ziyaret eder, yeni ressamları tanır, tablo alır ya da sipariş verirlermiş. Dolayısıyla en büyük tablolarını ki bunlar devasa ve oturduğu dairenin üstünde yer alan 2 kat atölyede sergileniyor, işte bu salonlar için yapmış. Diğer küçük yağlıboyalar, suluboyalar, çizimler vs ise zamanın ve mahallenin burjuva ailelerine yönelik olmuş.
İlk başlarda güncel olayları farklı bakış açısından resmetmeyi düşünmüş. Hatta 1870 Prusya savaşı ve Komün sonrasının yenik Fransa’sı konulu bir projeye başlamış. Sonra bu işi çok da derinlikli bulmayarak mitik ya da kutsal kitap konularına zamanın çöküşüne aktarmayı tercih etmiş. Ya da tam tersi zamanın çöküşünü kadim manzaralarda aramış. İyi ki de yapmış. Bu arayışında farklı bir bakış açısı ve teknik geliştirmeyi de ihmal etmemiş.
Resimlerinin en bayıldığım yanlarından bir tanesi, tablolarının üzerine gravür misali gerek füzen, gerek renkli kalemler, gerek mürekkeple yaptığı, o muhteşem zenginliği veren çizimler.
En ünlü tablolarından biri de Les Chimeres; yarı aslan yarı keçi, tamamı ejderhaya benzer mitolojik hayvanlar. 7 ana günah.
Dediğim gibi bütününden çok detaylara takılıp kaldım.
Les Chimeres, beyaz hazırlanmış tuval üzerine karma ve karmaşık tekniklerkle yapılmış tam sevdiğim gibi; füzen çizgiler, yağlı boya kısımlar, kahverengi, siyah ve kırmızı kalemle yapılan çizimler var. Tablonun ön kısmında 7 günahın içinden Superbia, kibir, Acedia, tembellik ve İnvidia, kıskançlık birleşip yükselerek tam ortasındaki Luxiria, lüks ve şehvet düşkünlüğüne dönüşür. Moreau’nun en fazla taktığı, zamanın en büyük çürümelerinden biri olsa gerek. Şimdiyi görse ne olurdu adamcağız, meraktayım? Bu tablonun annenin ölümünden sonra yarım kaldığını söyleseler de bu haliyle daha güzel olmuş diyesim var.
Diğer bir beğendiğim tablosu da Les Licornes, tek boynuzlu atlar:
Şimdilik iyisi mi ben bir slayt şov yapayım. Aşağıda:
Dünyanın Başlangıcı – Gustave Courbet
alain cuny, Andre Masson, Dünyanın Başlangıcı, filmin, Gustave Courbet, jacques lacan, musee d orsay, nerede, Orsay Müzesi, paris, Paris deyince akla..., ressam, Tamam şimdi buldum.
Paris’te müze denince akla ilk önce Louvre ve Monalisa olarak bilinen La Joconde’un gelmesine rağmen, en az bunlar kadar ünlü olan bir başka müze ve bir başka tablo daha var. Musee d’Orsay’de bulunan Gustave Courbet’nin Dünyanın Başlangıcı isimli eseri. L’origine du Monde.
Öyküsü, dahası tablonun yolculuğu neden bilmem şaşırttı. Unutmadan bir kenara kaydedeyim istedim. Courbet 19. yüzyıl Fransız resminin önemli ve yenilikçi isimlerinden bir tanesi. Realist, gerçekçi harekete yön veren, öncülük eden bir ressam. Aynı zamanda da tüm zamanların çoğu sanatçıları gibi muzır.
Bu tablo 1866 yılında yapıldıktan sonra bir yüzyıldan fazla bir süre ortadan kaybolmuş. Kimse yerini yurdunu bulamamış. Kimin elinde bilinememiş. Ayrıca tablonun nasıl bir şey olduğunu gösteren her hangi bir görsel, grafik, fotoğraf hiç bir şey yokmuş. Ancak bir iki kitapta şöyle bir sözü geçiyormuş. Öyle ki tablonun birileri tarafından ortadan yok edildiğine inanılmış.
Yüz yıl sonra 1967 yılında tablonun adı sanı bilinmeyen bir fotoğrafçı tarafından çekilmiş bir fotoğrafı aniden bir doktorun yazdığı Kadının Cinsel Organı isimli kitapta belirivermiş. Belirmesine belirivermiş ama tablonun kendisinin nerede olduğu yine bir muammaymış. Zaman zaman 1870 yılında Budapeşte’ye gittiği ve hala orada bulunduğu, zaman zaman Paris’te bulunduğu ama kimin evinde olduğunun bilinmediği, zaman zaman da kayıp olduğu dedikoduları yayılıp dururmuş.
Sonra bir gün tablonun o ana kadar elde olan tek fotoğrafından yapılan bir filmin gösteriminin ardından salonda bulunan Fransız oyuncu Alain Cuny sahneye fırlamış ve şöyle bağırmış:
Bu tablo kayıp değil. Nerede biliyorum. Jacques Lacan’ın evinde. Andre Masson’un bir tablosunun ardında saklı duruyor. Kendi gözlerimle gördüm.
Aslında bu tablo ilk sahibinden bu yana, yani Lacan’a gelene kadar hep gizlenmiş, saklanmış. Ya perde arkasına, ya başka bir tablo arkasına… Tabii nedenini anlamayacak bir şey yok. Lacan’ın da bilerek ya da bilmeyerek bu saklama geleneğini sürdürdüğü kabul edilmiş. Sonuçta ne kadar gizlenirse açıldığında etkisi de o kadar büyük olmuş.
Bana ilginç gelen tablonun ilk sahibinin, ki siparişi de Courbet’ye kendisinin verdiği düşünülüyor, Türk diplomatı Halil Bey olması. Halil bey tabloyu elinde bulunduğu sürece giyinme odasındaki bir perdenin arkasına gizlemiş.
Mısır doğumlu olan Halil bey, Paris’te öğrenim görmüş, diplomat olarak Yunanistan ve ardından Saint Petersburg’a tayin olmuş. Sonra aniden görevini terk ederek Paris’e geri dönmüş. Opera yakınlarındaki İtalyanlar Bulvarı’na yerleşmiş. İki sene içinde de tüm mirasını atlar, tablolar, güzel kadınlar ve kumar arasında pay ederek yemiş bitirmiş. Zamanın en iyi koleksiyonu kendisindeymiş. Delacroix’dan tutun Courbet’ye ve Ingres’e kadar. En güzel Nü/Çıplak tablolar Halil bey’deymiş. Paris’in sayılı beyefendileri evine bu tablolara bakmaya gelirlermiş. Zamanın modasına uygun bir de metresi varmış tabii. Madame Jeanne de Tourbay.
Halil bey Courbet ile de bu metresi sayesinde tanışmış ve ondan bir çok tablo satın almış, içinde Dünyanın Başlangıcı da varmış. Courbet tablosuyla öylesine gurur duyarmış ki, satıldıktan sonra bile bir çok arkadaşını, tanıdığını Halil Bey’in evine götürerek tabloyu gösterir olmuş.
1868 yılında Halil Bey, İstanbul’a dönerken tüm koleksiyonunu ve bu tabloyu kumar borçlarını ödemek için satmak zorunda kalmış. Diğerleri açık arttırma ile giderken Dünyanın Başlangıcı el altından gizli olarak satılmış. Bu şekilde satılınca tablonun izi de kaybolmuş.
1889 yılında birinin elinde görülmüş. Ancak üzerinde karlar içinde bir kiliseyi temsil eden başka bir tablo varmış. Sonra yine ortadan kaybolmuş. Bir kaç sene sonra Yugoslav Baron Hatvany’nin satın aldığı ortaya çıkmış. İkinci dünya savaşı sırasında tüm tablolar yakılırken bu tablo hayatta kalmayı başarmış. Ama izi yeniden kayıpmış. Baron Hatvany 1948 yılında kaybolan tablolarını bir şekilde bularak satın almış. İçlerinde Courbet’nin Dünyanın Başlangıcı da varmış. Fakat fazla saklayamamış, hepsini ihtiyaçtan birer birer satmak zorunda kalmış. 1955 yılında henüz ünlü bir psikanalist olmayan Jacques Lacan ve eşi Sylvia, George Bataille’ın eski eşi, Courbet’nin bu meşhur tablosunu satın almış. Bu tablodan nasıl ve ne şekilde haberdar oldukları bilinmiyor. O sıralar Sylvia’nın kız kardeşi ressam Andre Masson ile yaşamaktaymış. Haliyle, Jacques Lacan, Masson’dan bu tabloyu saklayacak başka bir tablo yapmasını rica etmiş.
Bir tablo nedir?
Cevabını yine kendisi verir;
Bir tablo bize bakan, yeri geldiğinde bizi de tabloya dönüştüren bir nesnedir.
En sonunda Lacan’ın ölümü üzerine 1981 yılında eşi Sylvia tabloyu çeşitli sergilere ödünç vermeye başlamış. 1993 yılında Sylvia Lacan da ölünce mirasçıları 1995 yılında devlete bağışlamış ve tablo Orsay Müzesinde Gustave Courbet’nin diğer mükemmel eserleri arasında yerini almış.
2 sene Halil Bey’de, 42 sene Baron Hatvany’de, 27 sene Jacques Lacan’da ve ölümünden sonra 12 sene Sylvia Lacan’da kaldıktan sonra bugün bu tabloyu her Paris’e giden, Orsay Müzesinde kendi gözleriyle görebilir.
Courbet’ye göre Courbet. Umutsuz Adam.
Paris’te Bir Gün’ün Yarım Yamalak İzlenimleri
23 Perşembe Ağu 2012
cennet, kenetlenmiş yaşamlar, kilit, kilit köprüsü, musso, paris, sdf olmak nedir?=, semt
Paris’te ilk gün göz açıp kapayıncaya kadar geçti. Her ne kadar eve erken döneyim dediysem de bir türlü olmadı. Aynı İstanbul gibi bu şehrin gecesi de gündüzü de ayrı güzel. Sabit kalacak yeri olmayan anlamına gelen SDF olmaya, halk arasında sokakta yatanlar tabir edilir, neredeyse özenebilirim. Zamanında SDF’lerle ilgili bir belgesel izlemiştim; çoğu bu yaşamı bilerek isteyerek seçmiş, bir kısmı mecburiyetten seçip yaşam tarzına aşık düşmüş istesen de kapalı bir mekana sokamıyorsun kaçıp gidiyor ve memnun. Buranın tutunamayanları da kendine bu yolu seçmiş işte.
Vakit burada su gibi akıp gidiyor. Fransa erkenci. Yan tarafımızdaki Carrefour City sabahın 7’sinde kepenkleri açıyor ey İstanbul halkı inanabiliyor musun? Ben ki semt pazarına 8:30’da gidebilmek için zamanın geçmesini kitap okuyarak beklerim, ki o zaman bile standların çoğu henüz kurulmamış ya da kurulma aşamasında olur, burada hayat kendi açımdan mükemmel. Bir başka yönü de ucuza çabuk ve sağlıklı yemek pişirme sisteminin tıkırında işlemesi. Her şey çalışan kadınların, erkeklerin emrine amade. İş çıkışı köşebaşındaki marketine uğra, bizim yanımızdaki akşam 22:45’te kapatıyor, gerekli erzağını al, yukarı çık yarım saatte pişir, ye, kaldır. Bu kadar basit. Bu bir rüya, bir cennet.
Evden çıkıp, 9. bölgede Pigalle ve Haussman arasında bir derede kalıyoruz, bu macerayı da bilahere anlatırım, sabahtan yola çıkıp Luxembourg’a kadar yürümeyi düşündük. Yolda konuşuyoruz.
Kilit köprüsüne de gidelim.
Musso’nun son kitabında geçiyor. Merak ettim gerçek mi, değil mi?
Önerme falan değil, kesin ispatı yapılmış kural anlamında konuşuyorum. Kurgu tekniklerine giriş dersleri aldım ya çok biliyorum artık…
Kurgu inandırıcı olsun diye mekanlar gerçekten seçilir.
Sus ya, başlama yine.
Neyse işte biz böyle konuşa gülüşe rıhtım kenarında yürürken, bir de baktık ki karşıda nehir üzerinde göz kamaştıran bir köprü duruyor. Kesin adres vermek gerekirse tam ortadaki adanın ayrımına gelmeden önce bir yerlerde… 9. cu bölgeden aşağı inerken Condorde oklarını takip ediyorsun. Louvre’un içinden geçip tam karşınıza çıkan köprüden de geçin, adını unuttum şimdi, Invalides yazan okun tam tersi yönde kıyın kıyın ilerlemeye devam edin. Yeri gelince hava güneşliyse sizin de gözünüz kamaşacaktır. Öyleyse köprüyü buldunuz. Cepte ya da çantada bir kilit ve bir silinmez kalem taşımak çok proaktif olur. Ben olamadım bari siz olun. Hemen orada aşkınız neyse ya da kimse yazıverip boş bulduğunuz bir yere kilidi asın. Aşkınız kilitli kalsın. Ne o sizi terk edebilsin ne de siz onu. Ömür boyu bir şeylere ve/veya birilerine kenetli yaşamak isteyenlere tavsiye edilir.
Zaman doldu. Arkası başka zaman.
Sevgiler sevgili günlük.