Ana Sayfa » Denetim Gündemi » Dış Ticaretle Uğraşanlar Dikkat! Maliye Bakanlığı, Yabancı Mahkeme Kararlarına İstinaden Ödenecek Tazminatların Gider Yazılmasına Tenfiz Kararı Şartı Getirdi!
Dış Ticaretle Uğraşanlar Dikkat! Maliye Bakanlığı, Yabancı Mahkeme Kararlarına İstinaden Ödenecek Tazminatların Gider Yazılmasına Tenfiz Kararı Şartı Getirdi!
Tenfiz kararı olmaksızın, sadece yabancı mahkeme kararlarına istinaden ödenen tazminat tutarlarının gider olarak vergi matrahından düşülmesi mümkün bulunmamaktadır.
Küresel ekonomiye geçiş, ülke ekonomisinin yurt dışına açılması, uluslararası ticaretin yaygınlaşması vb.ye paralel olarak dış ticaretimizde artmaya başlamıştır. Bu durum ise, ister istemez uluslararası bazı ticaret anlaşmazlıklarını da beraberinde getirmiştir. Firmalarımız sözleşmeden dönme veya vazgeçme nedeniyle sözleşmenin diğer tarafı olan yabancı şirketlerin kendi ülkelerinde açtıkları tazminat davaları ve yüklü miktarlardaki tazminat ödemeleri ile karşı karşıya kalmışlar ve kalmaktadırlar.
Uygulamada bizim tespit ettiğimiz kadarıyla, bu şekilde ortaya çıkan yurt dışı tazminat ödemeleri, Türkiye'deki mahkemelerden herhangi bir tenfiz kararı alınmaksızın doğrudan yabancı mahkeme/tahkim kurulu kararlarına göre gerçekleştirilmekte ve vergi matrahlarının tespitinde gider olarak dikkate alınmaktadır. Ancak, Maliye Bakanlığı ise piyasadaki fiili uygulamanın aksine Türkiye'deki mahkemelerden bir tenfiz kararı alınmadan yapılan tazminat ödemelerinin vergi matrahından gider olarak düşülemeyeceği görüşündedir.
1) Genel Olarak Tazminatların Vergi Matrahının Tespitinde Gider Yazılma Koşulları
Tazminatların gider yazılmasında aranılan şartlar, Kurumlar ve Gelir Vergisi Kanunlarında düzenlenmiştir.
- 6. maddesinde, kurumlar vergisinin, mükelleflerin bir hesap dönemi içinde elde ettikleri safi kurum kazancı üzerinden hesaplanacağı, safi kurum kazancının tespitinde de Gelir Vergisi Kanununun ticari kazanç hakkındaki hükümlerinin uygulanacağı,
- 11. maddesinin birinci fırkasının (g) bendinde, sözleşmelerde ceza şartı olarak konulan tazminatlar hariç olmak üzere kurumun kendisinin, ortaklarının, yöneticilerinin ve çalışanlarının suçlarından doğan maddi ve manevi zarar ve tazminat giderlerinin kurum kazancının tespitinde gider olarak dikkate alınamayacağı
Öte yandan, Gelir Vergisi Kanununun 40. maddesinin birinci fıkrasının (3) numaralı bendinde ise, işle ilgili olmak şartıyla mukavelenameye veya ilama veya kanun emrine istinaden ödenen zarar, ziyan ve tazminatların safi ticari kazancın tespitinde gider olarak yazılabileceği hüküm altına alınmış bulunmaktadır.
Bu hükümlere göre, ödenen tazminatların gider yazılabilmesi için;
- Sözleşmeye, ilama veya kanun emrine istinaden ödenmesi,
- Söz konusu zararın teşebbüs sahibinin kusurundan doğmamış olması
gerekmektedir. Mukavelename, ilam veya kanun emri olmaksızın ödenen tazminatların gider yazılması mümkün değildir.
2) Yabancı Mahkeme/Tahkim Kurulu Kararlarının İç Hukukumuz Bakımından Geçerliliği ve Aranılan Şartlar
Devletlerin egemenliğinin doğal bir sonucu olarak, bir mahkeme kararı verildiği ülke sınırları içerisinde hüküm ifade etmektedir. Ancak, devletler, diğer devletlerde verilmiş mahkeme kararlarının kendi ülkelerinde uygulanabilmesini bir takım şartlara bağlayarak, kabul edebilmektedirler.
Ülkemizde de, taraf olunan uluslararası anlaşmalar hariç yabancılık unsuru taşıyan özel hukuka ilişkin işlem ve ilişkilerde uygulanacak hukuk, Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi, yabancı kararların tanınması ve tenfizine ilişkin usul ve esaslar 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun ile düzenlenmiş bulunmaktadır.
Söz konusu Kanunun konumuzla ilgili maddelerine ise önemine istinaden aynen aşağıda yer verilmiştir:
"MADDE 50 – (1) Yabancı mahkemelerden hukuk davalarına ilişkin olarak verilmiş ve o devlet kanunlarına göre kesinleşmiş bulunan ilâmların Türkiye'de icra olunabilmesi yetkili Türk mahkemesi tarafından tenfiz kararı verilmesine bağlıdır.
MADDE 52 – (1) Kararın tenfiz edilmesinde hukukî yararı bulunan herkes tenfiz isteminde bulunabilir. Tenfiz istemi dilekçe ile olur. Dilekçeye karşı tarafın sayısı kadar örnek eklenir. (...)
(2) Türkiye Cumhuriyetinin taraf olduğu milletlerarası sözleşme hükümleri saklıdır."
Yukarıda yapılan açıklamalardan da fark edileceği üzere, yabancı mahkeme kararının ülkemizde uygulanabilmesi, ancak ve ancak bu kararın görevli ve yetkili Türk Mahkemelerince tenfiz kararı verilmesiyle mümkün olabilmektedir. Tenfiz davası açılabilmesi için, öncelikle yabancı mahkemelerce verilmiş icrai niteliğe haiz bir mahkeme kararı olması gerekir. Örneğin, tazminat vb. icrai yükümlülükler içeren kararlar. Ayrıca yabancı mahkemenin ülkesi ile Türkiye arasında bu konuda bir ikili anlaşma olması gerekmektedir. Tenfiz kararı ile, yabancı bir mahkemece verilmiş icrai nitelikteki kararlar, Türk mahkemelerince de kabul edilmiş olmakta; Türkiye’de kendiliğinden işleme konulamayacak olan maddi-manevi tazminat gibi yabancı mahkeme kararlarının hükümleri uygulanabilir hale gelmektedir.
Öte yandan, yabancı mahkemelerin verdiği kararların ülkemizde tenfiz edilebilmesinin yanı sıra, yabancı mahkeme ilamının tenfizine gerek olmaksızın tanınması da mümkün olabilmektedir. Yabancı mahkeme kararı infaz hükümleri içeriyorsa, yani Türkiye’de de uygulanması gerekiyorsa tenfiz davası, infaz hükümleri içermiyorsa tanıma davası açılmaktadır. Yabancı bir mahkeme kararının tenfizi o kararın icra edilebilirliği demektir. Tanımada icra değil, o ilamdan kesin delil veya kesin hüküm olarak yararlanma durumu vardır.
Bu çerçevede, yabancı mahkemeler tarafından verilen tazminat kararlarının Türk iç hukuku bakımından da geçerli olabilmesi için, Türkiye’deki yetkili mahkemeler tarafından tenfiz kararı verilmesi gerekmektedir. Tenfiz kararı, yabancı mahkeme kararını Türkiye’de uygulanabilir hale getirmektedir.
3) Yabancı Mahkeme/Tahkim Kurulu Kararlarına Göre Ödenecek Tazminatların Gider Yazılabilmesi İçin Tenfiz Kararı Alınması Şart
Yukarıda yapılan açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, yabancı mahkemeler tarafından yurt dışındaki şirketlere ödenmesine hükmolunan tazminatların gelir ve kurumlar vergisi matrahına esas safi gelir/kazancın tespitinde gider olarak dikkate alınabilmesi için, bu mahkeme kararları ile ilgili olarak Türkiye’deki yetkili mahkemelerden tenfiz kararı alınması gerekmektedir. Tenfiz kararı alınmayan yabancı mahkeme kararları, iç hukukumuz bakımından geçersiz olduğundan, bu kararlara istinaden yapılan tazminat ödemelerinin gelir ve kurumlar vergisi matrahlarının tespitinde gider olarak dikkate alınması kanunen mümkün bulunmamaktadır.
Bu konuda Maliye Bakanlığı da aynı görüşte olup, verdiği bir özelgede; “Yabancı Tahkim Kurulu'nun tazminat kararının Türkiye'de geçerli olabilmesi için söz konusu kararla ilgili olarak Türkiye’de yetkili mahkeme tarafından tenfiz kararı verilmesi gerekmekte olup, tenfiz kararı olmaksızın Tahkim Kurulu Kararı’na istinaden üzenlenen uzlaşma sözleşmesine göre ödenen tazminat tutarının ilgili dönem kurum kazancının tespitinde gider olarak dikkate alınması mümkün bulunmamaktadır.” Şeklinde görüş bildirmiştir. Bu özelgenin tam metnine önemine istinaden aşağıda yer verilmiştir.
Tahkim Kararına İstinaden Ödenen Tazminatın Kurum Kazancının Tespitinde Gider Olarak Yazılıp Yazılamayacağı.
İlgide kayıtlı özelge talep formunda, firmanızın bir yurt dışı firmasıyla ticari mal almak için sözleşme imzaladığı, söz konusu mal alımı için akreditif kredisi verecek olan bankanın piyasa koşullarını gerekçe göstererek krediyi açamayacağını bildirmesi üzerine şirketinizin de mal alımını gerçekleştiremeyeceğini ilgili firmaya bildirmesi üzerine yurt dışı firmanın zarara uğradığını ileri sürerek İngiltere'de aleyhinize dava açtığı, dava sonucunda mahkemenin ödemenize hükmettiği tazminatın firmanızca ödendiği belirterek, ödenen tazminatın Kurumlar Vergisi Kanunu açısından gider yazılıp yazılmayacağı hususu sorulmaktadır.
5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun 3 üncü maddesinde; kanuni veya iş merkezi Türkiye'de bulunan sermaye şirketlerinin, gerek Türkiye içinde gerekse Türkiye dışında elde ettikleri kazançların tamamı üzerinden vergilendirileceği, 6 ncı maddesinde, kurumlar vergisinin, mükelleflerin bir hesap dönemi içinde elde ettikleri safi kurum kazancı üzerinden hesaplanacağı, safi kurum kazancının tespitinde de Gelir Vergisi Kanununun ticari kazanç hakkındaki hükümlerinin uygulanacağı hüküm altına alınmıştır.
Buna göre, yurt dışı firmanın zarara uğradığını ileri sürerek İngiltere'de aleyhinize açtığı dava sonucunda şirketinizin tazminat ödemesi yönündeki Tahkim Kurulu Kararı ile ilgili olarak Türkiye'de yetkili mahkeme tarafından tenfiz kararı verilmesi gerekmekte olup tenfiz kararı olmaksızın Tahkim Kurulu Kararına istinaden şirketinizce düzenlenen uzlaşma sözleşmesine göre ödenen tazminat tutarının Gelir Vergisi Kanunun 40 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (3) numaralı bendi kapsamında ilgili dönem kurum kazancının tespitinde gider olarak dikkate alınması mümkün bulunmamaktadır."
Yabancı mahkeme kararlarına istinaden tazminat ödemeyle karşı karşıya kalan firmaların özellikle bir hususa dikkate etmelerinde yarar görülmektedir: Yabancı mahkeme kararları tek başına, bu şekilde ödenecek tazminatların gider olarak vergi matrahından düşülebilmesi için yeterli değildir. Yurt dışındaki firmalara belirtilen şekilde ödenen tazminatların gider yazılabilmesi için; yabancı mahkemeler tarafından verilen tazminat kararları ile ilgili olarak Türkiye’deki yetkili mahkemeler tarafından tenfiz kararı verilmesi gerekmektedir. Tenfiz kararı olmaksızın, sadece yabancı mahkeme kararlarına istinaden ödenen tazminat tutarlarının gider olarak vergi matrahından düşülmesi mümkün bulunmamaktadır.
dış ticretmaliye bakanlığıyabancı mahkemetenfiz kararıtazminatvergi matrahı