Gülbank Duası Nedir?
Yazar www.sessiztarih.net 03:44 KPSS-Tüyoları, Nedir, Osmanlı Kültür ve Uygarlık, YKS 1 Yorum
Tekke âyinlerinde, saraylarda yapılan merâsimlerde, yeniçerilerin törenlerinde hep bir ağızdan yüksek sesle okunan ilâhi ya da duâlara GÜLBANG (Gülbank) denir. Gülbanklar genellikle Türkçe ve topluca edilen dualardır. Allah'a yalvarıp yakarma için söylenen dualardır. Yapılacak, ortaya konulacak iş; hayır, mutluluk, başarı getirsin diye yapılan dualardır. Osmanlıca sözlükte ise Gülbang-ı Muhammedî, ezan demektir.
Özellikle Bektaşilik, Mevlevîlik ve diğer bazı tarikatlarda çok yaygın bir dua geleneğiydi. Osmanlı Devleti'ndeki en stratejik askeri bölüklerden biri olan Yeniçeri Ocağı'nda bu gelenek yüzlerce yıl sürdürüldü. Yeniçeriler Bektaşîydi, Ocağ-ı Bektaşîyân'dı. Ayrıca Mehteran Bölüğünde mehterbaşı da gülbank okurdu.
Özellikle tarihi Edirne Kırpınar Yağlı güreşlerinde ve diğer yağlı güreşlerde gülbank geleneği günümüze dek sürdürülmüştür.Yine esnaf teşkilatı olan Ahilikte, çıraklık, kalfalık ve ustalık törenlerinde gülbank okunurdu.
Doğum, sünnet, okula başlama (Âmin Alayı), evlenme, cenaze, ad koyma, tarikata giren yeni dervişe arakıyye giydirme gibi törenlerde bu dua okunurdu.
(Âmin Alayı→BKZ. http://www.sessiztarih.net/2020/06/amin-alayi-nedir.html)
Gülbanklar ''Allah Allah'' diye başlardı.“Allah Allah illallah, Allah Allah eyvallah, bism-i şâh Allah Allah” diye çoşkuyla başlayan gülbank duaları; yapılacak işle ilgili cümleler ile devam ederdi. Dua esnasında Hz. Muhammed'e salavat getirilir; dualarda Hz. Ali'nin ve duayı okuyan şeyhin bağlı olduğu tarikat şeyhinin adları geçerdi. ''Demine devranına hû diyelim'' diyerek dua sona erdirilirdi. ''Hû'' sesi hep bir ağızdan nefesin sonuna kadar söylenirdi.
Mevlevîlikte görülen kısa bir Gülbank duası ise şöyleydi:
“Vakt-i şerîf hayrola, hayırlar fethola, şerler defola, Allahü azîmüşşân ism-i zâtının nûru ile kalbimizi pür-nûr eyleye. Demler safâlar ziyâde ola. Dem-i Hazret-i Mevlânâ, sırr-ı Şems-i Tebrîzî, kerem-i İmâm-ı Alî hû diyelim hû!”
Yine Mevlevîlikte Şeb-i Arûs törenlerinin sonunda şeyh şu gülbankı okurdu:
“Vakt-i şerîf hayrola, hayırlar fethola, şerler defola. Leyle-i arûs-ı rabbânî, vuslat-ı halvet-serâ-yi sübhânî hakk-ı akdes-i hüdâvendigârîde ân-be-ân vesîle-i i‘tilâ-yı makām ve füyûzât-ı rûhâniyyet-i aliyyeleri cümle peyrevânı hakkında şâmil ü âm ola. Dem-i Hazret-i Mevlânâ, sırr-ı Şems-i Tebrîzî, kerem-i İmâm-ı Alî, hû diyelim hû!”
Bektaşîlikte hemen her tören için ayrı ayrı gülbanklar düzenlenmişti. Aşûre, lokma erkanı, nevruz, çerağ, ikrar, sünnet, ad koyma, sofra, gasil, cenaze, defin gülbankları bu duaların en önemlileriydi. Bektaşîlikteki ''Büyük Gülbank'' örneğine dair bir dua şu şekildedir :
Alevilikte, Cem törenlerinde yapılan Cem açılış gülbank duasının bir örneği de şudur:
''Bismişah, Allah Allah. Akşamlar hayır ola, hayırlar feth ola, şerler def ola, müminler bermurad ola, demler daim, Cemler kaim ola. Hazır-gaip, zahir-batın cem erenlerinin nuru cemalları aşk ola. Ehlibeytin, Üçlerin, Beşlerin, Yedilerin, Oniki İmamların, Ondört Masum Pakların, Onyedi Kemerbestlerin, Kırkların, cümle erenlerin katarından, didarından ayırmaya. Her dilde bir dilek, her gönülde bir murat vardır. İnandığımız, güvendiğimiz yüce Yaradan, dilde dileklerimizi, gönülde muratlarımızı vere. Allah, namerde-merde muhtaç eylemeye. Duvarımızdan taş, gözlerimizden yaş dökmeye. Genç yaşta ölüm, ihtiyarlıkta zulüm vermeye. Hak evimizin, toplumumuzun ağız tatlılığını bozmaya. Huzur vere, dertlerimize derman, hastalarımıza şifa, borçlarımıza eda nasip eyleye. Yolumuzu yolsuza, yüzümüzü nursuza uğratmaya. Gökten hayırlı rahmetler, yerden hayırlı bereketler; anababasına, toplumuna hayırlı evlatlar vere.On sekiz bin alemle mümin, Müslim cümle kardeşlerimizi Muhammed- Ali gülbangından mahrum eylemeye. Çağırdığımızda, bunaldığımızda Hızır yoldaşımız; Şah-ı Merdan Ali kardaşımız, Hünkar Hacı Bektaş Veli de haldaşımız ola. Duası bizden, kabulü Allah'tan ola. Gerçekler demine, evliya keremine, gönüller birliğiyle gerçeğe Hû diyelim.''
Mehteran da ise iki tür gülbank duası vardı. Normal günlerde ''Eyyâm-ı Âdiye Gülbankı'' okunurdu. Ordunun sefere çıktığı, seferde ve savaşta olduğu zamanlarda ise ''Cenk Gülbankı'' okunur. Cenk Gülbankı şöyledir:
Ruh-i pâk-i fahr-i âlemi hoşnud ettin, Hak, gaza-i ekberin etsin mübarek ve saîd .
(Takımın içinden seçilmiş güzel sesli biri, “Nasrün minallahi ve fethün karîb ve beşşir'il-mü'minîn" âyetini okur. Üç defa Allah diyecek kadar durduktan sonra bütün sazlar ve davulların iştirâkiyle efrad hep bir ağızdan "Allah Allah" diye devamlı olarak bağırır. Gülbankçı "Allah Allah" deyince susarlar ve gülbank devam eder.)
Hâtem-i enbiya, Peygamberimiz Cenab-ı Ahmed-i Mahmûd u Muhammed Mustafa
(Bu anda bütün efrad, elleri göğüslerinde olduğu üzere eğilip salavat getirirler) Âl-i evlâd-ı resûl-i müctebâ, imdad-ı ruhaniyyetine.
Üçler, yediler, kırklar, göçenler demine devranına Hû diyelim Hûuuu …''
Yeniçeri Ocağı'nda söylenen Gülbank-ı Muhammedi çok gür bir ses ve coşkulu bir biçimde söylenirdi. Yeniçeri Ocağı'nın Ulufe Töreni Gülbankı ise şudur:
''Bismişâh, Allâh Allâh
Celil-i Cebbâr, Mûin-i Settâr,
Hâlik-i Leyl-ü ven nehâr
Lâ-yezâl,zül-celâl Yek'dir Allâh yek,
Allâh'ın birliğine, küffârın körlüğüne
Ve Resûl-ü Enbiyâ, Peygamberimiz, Efendimiz,
Cenâb-ı Ahmed-i Muhammed Mustafa
Ve âl-i evlad-ı Resûl-i Müctebâ'nın imdadı
Pîrân, mürşidân, âşıkân Gavse'l-Vâsılîn
Hamâle-i Kur'an Esseyyid Muhammed Hacı Bektaş Veli
Ve Güzeştegân-ı Pîrân ve ehl-i İslam ervâhına
Ve dest-gîrimüz Balım Sultan ayn-ı inâyetine
Hünkâr-ı İslam İbnü's-sultan
Bi'l-cümle İslamı necât, saadet ve selametine
Üçler, beşler, yediler, kırklar, üç yüz altmışlar
Ve binbirler demine…
Nûr-ı Nebî, Kerem-i Ali, kerâmât-ı velî,
Pirimiz, üstadımız, hünkârımız,
Kutbu'l-arfîn Hacı Bektaş Veli''
Derleyen : ALİ ÇİMEN
→Ferit DEVELLİOĞLU, Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lûgat, Aydın Kitabevi yayınları, Ankara, 2005, sayfa 297.
→TDV İslam Ansiklopedisi, C. XIV, İstanbul, 1996, s.232-235.
İslam Ansiklopedisine genel ağ üzerinden ulaşmak için BKZ.↴
→ İstanbul Mehteran Ekibi'nin resmi genel ağ adresi için BKZ.↴
→ Remzi KAPLAN, ''Alevi Duaları ve Gülbanklar''
→Mehteran Gülbankı için BKZ.↴
www.sessiztarih.net 5 Haziran 2020 04:11