Osmanlı Polis Teşkilatından Türk Polis Teşkilatına | CeReZFoRuM
Konusu 'Genel Türk Tarihi' forumundadır ve Suskun tarafından 6 Ekim 2011 başlatılmıştır. Suskun
Eski Türklerde Polis​
Fatih Sultan Mehmet'in 1453'te İstanbul'u almasına kadar, Osmanlı Devlet Teşkilatında en büyük komutan veya askeri komutan anlamına gelen subaşıların yönetimindeki askeri birlikler, dış güvenlik yanında ve aynı zamanda iç güvenliğin sağlanmasıyla da görevlendirilmişlerdir. İstanbul'un fethinden sonra, yeniçeri teşkilatı gelişmiş, askeri komutanlık başka adlarla ifade edilmeye başlanılmış ve subaşılık yavaş yavaş sadece şehir ve kasabaların dirlik ve düzenine ve hatta belediye imar işlerine bakan kimselerin unvanı olmuştur. Bu dönemde başkent dışındaki illeri yöneten Beylerbeyi ve sancakları yöneten Sancak Beyleri emirleri altındaki askerlerle bulundukları bölgelerin kamu düzeni ve güvenliğini sağlamışlardır.
1845 yılında kurulan polis teşkilatı 1867 ve 1879 dan sonra da 1881 - 1886 - 1898 ve 1907 yıllarında yapılan düzenlemelerle sürekli gelişmiş ve genişlemiştir. Bu dönemde; 1881'de İstanbul'da düzen ve güvenliği sağlayan Asakir-I Zaptiye teşkilatı kaldırılmış ve yerine Polis Teşkilatı kurulmuştur. Bu merkez kuruluşu İstanbul, Üsküdar, Beyoğlu Polis Müdürlükleri ve Beşiktaş Polis Memurluğu olarak, dört polis dairesi de merkezlere bölünmüştür. Her polis dairesi bir polis müdürü ile bir başkan ve iki üyeden oluşan bir polis meclisi ve her merkez bir serkomiser tarafından yönetilmiştir. Zamanla, polis meclisinin üye ve her daireye bağlı serkomiserlerinin sayısı çoğalmıştır. 1886 yılından sonra, İstanbul polis müdürlüğü dışındaki diğer müdürlüklere mutasarrıflık adı verilmiş ve polis müdürüne de mutasarrıf denilmiştir. Aynı yılda ve ayrıca, zaptiye nezaretine bağlı bir baştabibin başkanlığında da bir sağlık dairesi, 1898 yılında da İstanbul'da bir sivil polis teşkilatı kurulmuştur.
Söz konusu nizamnane, polisin idari, adli, siyasi görevlerini, merkez ve taşra kuruluşlarını hiyerarşi, polisin Asakir-i Nizamiye ve jandarma ile ilişkileri, polisin yetkileri, izinde iken polisin görev ve yetkileri, polis müfettişlerinin görevleri, polis meclisinin görevleri, polisin seçim ve tayin usulü, polisin cezalandırılması, yargılanması, polisin ödenekleri ve benzeri hususları kapsamaktaydı.
Asesbaşı Görevi önceleri geceleri şehirin güvenligini saglamaktı. Sonraları subaşları ile şehirin asayişi ve inzibatıyla meşgul olmaya başladılar.
Şehirde ve Köylerde görev Yapan zaptiye alay komutanları Mir Alay beyi idi.
Mondros Mütarekesinin yapıldığı 1918 tarihinden, Mili Polis Teşkilatının kurulduğu 24 haziran 1920 tarihine kadar, bütün yurtta Osmanlı Devletinin Polisi olarak hizmet etmiştir. 24 haziran 1920 tarihinden, İstanbul Polis Müdüriyeti Umumiyesi'nin kaldırıldığı 24 şubat 1923 tarihine kadar geçen sürede ise polis teşkilatı ikilemiş, birisi merkezi İstanbul'da ve Osmanlı Devletine tabi olarak Kurtuluş Savaşı boyunca ve gittikçe daralmış olan bir bölgede ve yalnızca İstanbul'da, diğeri ise, merkezi Ankara'da hızla genişlemiş olan bir bölgede, İstanbul hariç Misa-ı Milli ile çizilen sınırlar içinde faaliyet göstermiştir. İstanbul'da Osmanlı Polis Teşkilatı, padişah ve onun hükümetinin emrinde, işgalci düşman kuvvetlerinin baskı ve istekleri doğrultusunda çalıştırılmaya zorlanmıştır. Milli Polis Teşkilatı ise, bir yandan anayurdu işgal eden düşman devletlere, diğer yandan düşmanlarla işbirliği yapan padişah ve hükümetine, bundan başka ayaklanarak yurdun iç güvenliğini bozan yerli işbirlikçilere ve bağımsız devlet kurma hayali peşinde koşan ve bu uğurda akla sığmayacak çılgınlıklar yapan Ermeni ve Rum azınlıklara karşı mücadele edilmiştir.
Mustafa Kemal'in Samsun'a ayak bastığı günlerde Samsun'da bir İngiliz yüzbaşının emrinde işgal kuvvetleri bulunuyor, kentin sokakların da dişinden tırnağına dek silahlı Pontus'çu Rum çeteleri dolaşıyor ve bunlara hiç kimse bir şey yapamıyordu.
Sivas Kongresinde işgal edilmiş bölgelerde milli direnişin örgütlenmesi ve bölgelerin işgalden kurtulması için önlemler alınmıştır. Kongre Fransız ve İngilizlerin Diyarbakır, Halep ve Suriye'deki Ermenilerin bölgeye göçlerini sağlayarak Müslüman halkı göçe zorlayarak,ermeni çoğunluğu gerçekleştirmek ve bir ermeni devleti kurmak planı izlediklerini saptamış, Güneydoğu Anadolu'nun kurtarılması için özellikle Maraş ve Antep bölgesine şu direktifi vermiştir. "Göç yasaktır"
Arazi ve emlak ancak Türk'lere satılacaktır, yabancılarla Hıristiyanların arazi sahibi olmasına meydan verilmeyecektir. Milli amaçlar uğruna, herkes mal ve beden açısından görevli tutulacaktır. Jandarma ve poliste Türklerin kullanılması sağlanacaktır. Görüldüğü üzere, işgal altındaki bölgelerde dahi polis teşkilatının Türklerden oluşturulmasına önem verilmiş ve özen gösterilmiş, düşman işgalinden kurtarılmış olan bölgelerde ise sivil yönetimle birlikte polis teşkilatı da yeniden düzenlenmiştir.
"Dahiliye Vekaletine, Zonguldak'a talimat-ı mahsusa ile gönderilen Şevket Turgut Bey'den şimdi alınan telgrafnameye nazaran Zonguldak'ta İstanbul'dan gelen bilumum polisler ve memurini saire, Kuvayi Milliye emrine giderek, Ferit Paşa hükümetini tanımadıklarını, Mutasarrıf vekili Kadri Bey'e tebliğ ettikleri gibi Kuvayi Milliye aleyhtarlarından Mal Müdürü Mevlüt Lütfü ve İstanbul'dan gelen İnzibat Zabiti Jandarma Bölük Kumandanı Yüzbaşı Cemil Efendi'ler tevkif edilerek Mahfuzen Devrek'e izan kılınmış ve mutasarrıf ve refakatinde bulunan Mülkiye Müfettişleri, kısa bir müzakereden sonra istifa eylemiş tarafımızdan mukaddeme mutasarrıf vekaletine tayin kılınan Cevdet Bey mutasarraflık umuruna vaziyet eylemiştir."
23 Nisan 1920'de Türkiye Büyük Millet Meclisi kurulmuş ve bu meclisin 2 mayıs tarihli oturumunda hükümet teşkili ile ilgili "Büyük Millet Meclisi Icra Vekillerinin Suret-i İntihabına Dair" 3 nolu Kanun'u kabul etmiştir. Bu kanunun birinci maddesine göre "şerefiye ve evkaf, suhiye Muaveneti içtimaiye, iktisat (ticaret,sanayi,ziraat,orman,maden) maarif, adliye, mezahip, maliye ve rüsumat, defteri hakani, nafia, dahiliye, (emniyeti umumiye posta ve telgraf) müdafaai milliye, hariciye, erkanı harbiye-i umumiye işlerini görmek üzere 11 zattan mürekkep icra vekilleri heyeti" kurulmuştur. Milli Hükümetin 9 mayısta açıkladığı programında iç güvenlikle ilgili olarak aşağıdaki ifade yer almıştır.
29 Ekim 1923 te Cumhuriyet ilan edilirken yeni Türkiye Cumhuriyeti zayıf bir polis teşkilatı devralmıştır.Cumhuriyet yönetimi, Il polis teşkilatlarını da merkez teşkilatı gibi pek zayıf durumda bulmuştur.İstanbul, İzmir, Edirne, Bursa, Balıkesir ve Manisa gibi büyük iller 1922 yılına kadar işgal altında kalmış ve bu nedenle kadroları yetersiz durumda bırakılmıştır. 1923 yılında Ankara, Antalya, Adana, Samsun, Trabzon, Konya, Kastamonu, Sivas, Erzurum, Kars, Eskişehir, Elazığ, Zonguldak ve İzmit illerinin polis teşkilatları başında 25-30 lira maaşlı birer polis müdürü; Diyarbakır, Bitlis, Amasya, Tokat, Bolu, Afyonkarahisar, Malatya, Yozgat, Sinop, Menteşe, Urfa, Kayseri, Gaziantep, Ertuğrul illeri polis teşkilatlarının başında birer serkomser; Rize, Kütahya, Ordu, Gümüşhane, Niğde, Aydın, Isparta, Silifke, Mardin, Kırşehir, Çorum, Denizle, Çankırı, Ardahan ve Artvin polis teşkilatlarının başında birer ikinci komiser; Aksaray, Burdur, Beyazıt, Sarat, Genç, Muş ve Van polis teşkilatlarının başında ise bir komiser muavini yönetici olarak görev yapmıştır.
Geçmişten Günümüze Polis Teşkilatının Üniformaları
İlk zapıta yapılanmasının Temel taşları Olan Subaşı
Osmanlıda Nizam Ve intizamlar Kadıların Rolleriyle Gerçekleşirdi.
Kullukcu Başları Gece Belinde iki mBıçagı ve Zilleriyle Gezerek fenersiz gezen Şüpheli kişileri Yakalarlardı.Sorumlu oldugu bölgenin Emniyetini Ve asayişini saglarlardı.
BöcekBaşı Emirinde Tövbekar sabıkalıları çalıştırırlardı. Böylece Suçluları Kolayca yakalarlardı. Zamanın teşkilatında İnfaz memuru gibi çalışırlar ve Suçlulara ceza verebilirlerdi.
Bostancı Başı bu ocak dogrudan saraya baglıydı. Görevleri Padişahı ve Sarayları korumakdı.
Anadolu Zaptiyesi Yeni Çeri ocagının kaldırılmasıyla Birlikte Taşrada Emniyeti Saglamak Anadolu zaptiyelerinin Görevi Olmuştu. Taşradaki Memur ve Devlet Erkanları onun Korumasındaydı.
BEkçi'ler Görevlerinden Hiç sapmadan YÜzyıllarca Görev yaptılar. Ellerinde Sopalarıyla saatde bir Yere vurur Çıkan sopanın tok sesi İnsanlara huzur verir Suçluları ise korkuturdu.​
Tanzimat Polisleri bu dönemdeki yeniliklere ayak uydurularak aynı batılı meslektaşları gibi Üniformalarıyla meydanlardaydılar.
Zaptiye Süvarileri atlar ile gezmekteydiler.
10 Nisan 1845 Osmanlı için Bir dönüm Noktası Meşrutiyet Dönemi Polisleri Üniformalarıyla Görev yapmakta ve İlk Emniyet Teşkilatı kurulmuş bulunmaktaydı.
Polis teşkilatının Kurulmasıyla Osmanlıda İmparatorluk başkenti İstanbul, Beyoglu , Beşiktaş, Üsküdar Polis Müdürlükleri olmak üzere 4 Bölgeye ayrıldı.
Üniforma Üsküdar Polis Müdürü'ne ayit.
Polis teşkilatının kurulmasından Yaklaşık yarım yüzyılsonra Osmanlı vilayetlerinin emniyeti artık polis teşkilatlarınca saglanmaya başladı. Resimde Aziziye Karakollarından Bir Polis Müdürü
Zaptiye Müşirliginin Kuruldugu dönemde Şehirde asayişten sorumlu en büyük üniformalı Rütbe Serkomiser idi.
Piyade Zabiti; Görevleri kendilerine baglanan bölgelerin nizam intizamını saglamakdı.
Polis Eskrim Takımı Türk polis teşkilatının kuruluş ve örgütlenmesi Tamamlandıktan sonra Sıra hizmet kalitesini Yükseltmekteydi. İlk polis okulu Selanik de açıldı. Bunu İstanbul, Bagdat, Beyrut, Adana, Erzurum ve Trabzon polis okulları İzledi.
İkinci Meşrutiyetin Getirdigi Yeniliklerden Biri 1913 Polis Nizammesi Kanunu oldu. Buna Göre Polis Memuru üniforması şu şekildeydi.
Merkez Memuru Meşrutiyet Dönemi kurulan polis okullarından Aldıgı egitimlerle Polis Olan ve bu Bilgilerini Halkın Güvenliginni saglamak için çalışan polis memurlarıydılar.
Dönemin Polis müdürü
Cumhireyetin İlk Polis Memurları onlar Artık Türkiye Cumhireti Polis Memurlarıydı.
Cumhuriyet Dönemi Emniyet Müdürü
Feriha Sanerk Hanım İlk Kadın merkez memuru Ve İlk kadın Türk polisi olarak Göreve Başladı.
Çevik Kuvvet - Robokop
Deniz Polisi Yazlık Üni.
Deniz Polisi Kışlık Üni.
Bayan asayiş Polisleri
Hava Ulaştırma Polisleri
Olay yeri İnceleme Memurları
Bomba İmha Ekipleri
Yunus Polisi (Asayiş Polisi)
Trafik Denetleme Polisleri (Şahinler)
9 Nisan 2008, Paylaşıldığı Yer: Osmanlı Tarihi