AZERBAYCAN SOVYET SOSYALİST CUMHURİYETİ ve TÜRKİYE ELÇİLİĞİ
gönderen TurkmenCopur » 16 Ara 2010, 18:01
AZERBAYCAN SOVYET SOSYALİST CUMHURİYETİNİN TÜRKİYE'DEKİ ELÇİLİĞİNİN FAALİYETİ
Sovyet egemenliğinin Kafkaslar Ötesi'nde kazandığı zaferle birlikte Sovyet Azerbaycanı ve Türkiye arasındaki ilişkilerde yeni bir aşama başladı.
"Ülke içinde ilk örgütsel kuruluş dönemi bittiğinde ve Kafkaslar Ötesi cumhuriyetlerinin karşılıklı ilişkileri bir defada ve sonsuza dek tüm Kafkaslar Ötesi'nde Sovyet rejiminin kurulması olgusuyla düzenlendiğinde Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti Devrim Komitesi şu kesin karan ortaya koydu: Azerbaycan SSC'nin Türkiye'deki elçiliğinin kurulması için acele etmek gerekir".
İki ülke arasında diplomatik ilişkilerin kurulması karşılıklı yarar temeline dayanan ekonomik işbirliğine kesin etkide bulundu. Azerbaycan hükümeti, cumhuriyetin tanınmış siyaset adamlarından olan İbrahim Abilov'u Türkiye elçiliğine atadı.
1921 yazında, III. Komitem Kongresi delegesi olan I. Abilov, bir oturumda Lenin'e Azerbaycan SSC'nin gelecekte Türkiye elçisi olarak katıldı. Abilov, Moskova'dan döndükten sonra Eylül 10921'de Bakû'den Türkiye'ye geçti. İ.Abilov, Türkiye'de bulunduğu sırada Türk hükümet çevreleriyle ilişki kurdu. 28 Eylül 1921'de Samsun'dayken Türk Ordusu'nun Sakarya'da kazandığı zafer nedeniyle Mustafa Kemal'e bir kutlama telgrafı gönderdi ve buna karşılık kendisinin Batum'dan gönderdiği resmi yazı üzerine Kazım Karabekir'den bir telgraf aldı.
12 Ekim 1921 'de İ.Abilov bir heyetle birlikte heyette 25 kişi bulunuyordu:
Mirza Davud Rasulzade, Asker As-kerov, Yusuf Ahundov, ismail Ismailov, Aga Baba Yusifza-de, Rıza Tahmasib (şimdi profesör, C.Cabbarlı adlı "Azerbaycan film" stüdyosunun baş rejisörü), Musa Slutanov ve diğerleri) Ankara'ya geldi ve Türkiye Dışişleri Bakanı Yusuf Kemal (Tengirşek) ve başka yüksek mevsi sahibi kişiler tarafından törenle karşılandı. Azerbaycan SSC elçiliği görevlilerinin gelişi kent halkınca da büyük ilgi ve sevgiyle karşılandı.
Abilov şunları yazıyordu:
"11 Ekimde, Dışişleri Bakanı'nın danışmanı Suad Bey ve Mustafa Kemal Paşa'nın yaveri bizi karşılamak üzere otomobille kentin 30-40 verst kadar dışına çıkmışlardı. (1 verst 1,06 km.ye eşittir). Yusuf Kemal Bey bizi kente iki saatlik uzaklıkta karşıladı. Anadolu halkının bize karşı tutumu çok içten ve dostçaydı. Trabzon'dan Ankara'ya kadar bütün kentlerde ve köylerde içtenlikle karşılandık ve kabul edildik".
Türk gazetesi Ikdam'ın bildirdiğine göre 15 Ekim 1921 'de İ.Abilov, TBMM Başkanı ve Türk Ordusu Başkomutanı Mustafa Kemal tarafından Yusuf Kemal'in de katıldığı bir törenle kabul edildi ve güven mektubunu sundu. Daha sonra İ.Abilov ve Mustafa Kemal karşılıklı birer konuşma yaptılar.
Aynı yılın 23 Ekiminde Azerbaycan SSC bayrağı Ankara'da törenle göndere çekildi. Mustafa Kemal'in başkanlığındaki Türk hükümetinin hemen hemen bütün üyeleri ve Ankara'da güven mektubu vermiş diplomatlar bu törene katıldılar.
Bir konuşma yapan Mustafa Kemal Paşa, Abilov'un önerisi üzerine Azerbaycan SSC bayrağını elçilik binasına çekti.
Azerbaycan Elçiliği, Azerbaycan-Türkiye dostluğunun işareti olarak TBMM'ye ve Mustafa Kemal'e Azerbaycan Hükümeti ve halkı adına çeşitli armağanlar verdi. Bu armağanlar arasında üzerinde "Azerbaycan İşçi-Köylü hükümetinden Türk Devriminin Kahramanı Mustafa Kemal Paşa'ya" yazısı bulunan altın bir Kafkas süvari kaması da bulunuyordu.
Türkiye'deki Azerbaycan SSC Elçiliğinin en önemli faaliyeti, özellikle Samsun, Trabzon ve Kars'ta gruplaşmış olan karşı-devrimci beyaz göçmen anti-sovyet örgütlerin ortaya çıkarılması ve kapatılması alanında olmuştur.
Abilov bir mektubunda şöyle diyordu:
"Çalışmalarını Azerbaycan'dan yürüten Nuri Paşa başkanlığında bir örgüt bulunduğunu ve bu örgütün üyelerinin eski Musavatçılar olduğunu ortaya çıkarttım".
Bundan başka Kafkaslar Ötesi'nden özellikle de Azerbaycan'dan gelme karşı-devrimciler Trabzon'da gruplaşmışlardı. Bu gruplar sovyet egemenliğine karşı yasa dışı bozucu çalışmalarla yetinmeyip örgütlerini yasallaştırma-ya kalkıştılar. Doktor Hosrov Sultanov başkanlığındaki karşı-devrimciler sözde Azerbaycan'dan göçenlere, dağlılara ve bölgedeki yoksul Türklere yardım etmek üzere Trabzon'da bir "hayır derneği" kurdular. Abilov'un bildirdiğine göre, derneğin tüzüğünde Anadolu'nun tüm kıyı kentlerinde ve Kars'ta şubeler açılması öngörülüyordu.
Bu derneğin organizasyon komitesine yerel ulusal savunma komitesinin iki üyesi de dahildi.
Abilov'un verdiği haberlere göre organizasyon komitesi derneğin başlangıçtaki kuruluşu ve desteklenmesi için gereken paranın gönderilmesine ilişkin bir dilekçeyle Türk hükümetine başvurdu.
Kitap: KURTULUŞ SAVAŞI YULARINDA AZERBAYCAN-TÜRKİYE İLİŞKİLERİ II
Re: AZERBAYCAN SOVYET SOSYALİST CUMHURİYETİ ve TÜRKİYE ELÇİL
gönderen TurkmenCopur » 16 Ara 2010, 18:02
Buna benzer karşı-devrimci bir komite de "Rehberler" adı altında Kars'ta faaliyet gösteriyordu. Bu komitenin en önemli kişileri Musavatçılann eski Tatar alaylarından subaylardı. Türkiye'ye girenleri ve Türkiye'den çıkanları izlemek, Doğu Cephesi Karargâhına bilgi vermek ve Türkiye'nin Sovyet cumhuriyetlerine karşı askeri eylemlere girişmesi halinde ajan rolü oynamak komite üyelerinin görevleri arasında bulunuyordu.
Bu örgüt daha sonra düzenli Kürt süvari birliğinin eğitmeni ve örgütleyicisi olarak Kürtler arasında çalışmak üzere Sivas'a gönderilen Kars karşı haberalma örgütü eski başkanı ve Sovyet cumhuriyetlerinin ateşli düşmanı Behayatdin Bey tarafından kurulmuştu.
Kars Komitesi'ne üye Sovyet Azerbaycan göçmenleri Doğu Cephesi Karargâhından kendilerini Türk uyruklular arasına almasını ve Doğu Cephesine göndermesini istediler. Ama ya Batı Cephesi'ne gitmeleri ya da Türkiye sınırlan dışına çıkmalan emredildi. Ancak kısa bir süre sonra diğer pekçokları gibi bu kişiler de Türk uyruğuna kabul edildiler ve arasında özel görevler almış, özellikle Sovyet cumhuriyetleri hakkında askeri nitelikte bilgi elde etmekle görevli pekçok subay bulunuyordu.
Karşı-devrimci bir başka örgüt İstanbul'da çalışıyor ve Fransız hükümetinin her bakımdan desteklediği Paris Göçmen Örgütü'yle sıkı ilişkide bulunuyordu.
Abilov'un bir mektubunda bildirdiği gibi, daha sonra çalışmalarım hızlandırmaları için bu örgütlere 3,3 milyon frank tutarında büyük bir para yardımı yapıldı. İstanbul örgütünün başında Musavatçılar bulunuyordu.
Abilov bu konuda şunları yazıyordu:
"Samsun'da bulunan Gyanci kenti eski başkanı Gasan Fattahov istanbul'a çağrıldı ve bir iş için Iran Azerbaycanı'na gönderildi. Eski Musavatçı parlamento üyesi Arşaf Bey Tagiyev de şu anda orada bulunuyor ve Kürtlerden, Şahsevantslardan ve diğerlerinden oluşan birlikler kuruyor. Böylece karşı-devrimcilerin Kafkasya'daki ve sınır şerhlerindeki hızlı çalışmalarının Antant, tarafından desteklenmesi sayesinde bize karşı yeni bir serüven tezgâhlandığı anlaşılıyor".
Karşı-devrimci örgütlerin faaliyetinden Türkiye yönetici çevreleri de haberdardı. Abilov'un Dışişleri Bakanı Yusuf Kemal'le yaptığı görüşme sırasında Yusuf Kemal, "...Anadolu topraklarında ASSC'de yürürlükte bulunan yönetime düşman örgütlerin bulunduğunu" belirtti.
İ.Abilov olayları çok çabuk kavradı ve Türkiye'deki bu karşı-devrimci örgütlerin ortadan kaldırılması konusunda bir dizi önlemler aldı. TBMM Başkanı Mustafa Kemal'e Yusuf Kemal'le Sovyet cumhuriyetlerini hedef alan bir çalışma yürüten karşı-devrimci örgütlerin ve Türkiye'nin RSFSC ve Azerbaycan SSC ile dostluk ilişkilerinin bağdaşmayacağı konusunda birkaç kez konuştu.
O yıllarda bu sorunun çözümü gerek RSFSC, gerekse Sovyet Azerbaycanı açısından büyük önem taşıyordu. Çünkü hesaplarını karşı-devrimci örgütlerin bozucu provokasyon çalışmasına dayandıran emperyalistler Türkiye topraklarından yararlanmak, Azerbaycan'a saldırmak, Azerbaycan'ın petrol zenginliğini ele geçirmek, Azerbaycan'ı Sovyet Rusya'dan ayırmak ve böylece ona güneyden darbe indirmek umudundaydılar.
Kafkaslar Ötesi'ni ele geçirmeyi hayal eden bazı hükümet çevreleri de karşı-devrimci örgütlerin Türkiye'deki faaliyetinin gelişmesine bir dereceye kadar yardım ettiler.
İ.Abilov, N.Narimanov'a bu konuda haklı olarak şunları yazıyordu:
"Bazı Türk çevreleri arasında Pantürkist düşünceler giderek yayılıyor. Türklerin çoğu istilacı niyetlerinden henüz daha vazgeçmiş değiller ve Azerbaycan'ın Türkiye'ye bağlanması umudundalar. Örneğin düzenlediğim küçük bir gecede Posta-Telgraf Bakanı yaptığı Pantürkist konuşmanın sonunda yakın bir gelecekte Ankara parlamentosunda Azerbaycan milletvekillerini de görme isteğini belirtti".
İbrahim Abilov, Türk hükümetinden karşı-devrimci örgütleri hemen kapatmasını işedi. Bunun yanı sıra dışarı sürülmelerinde ısrar ettiği etkin anti-sovyet elementlerin de bir listesini verdi.
Türk Hükümeti bu konuyu görüştü, daha sonra içişleri Bakanlığı'na, bu örgütlere karşı kesin önlemler alınmasını önerdi ve bu örgütlerin kısa zamanda ortadan kaldırılacağı ve elebaşlarının sürgüne gönderileceği konusunda Azerbaycan Elçiliği'ne Yusuf Kemal aracılığıyla güvence verildi.
Bunun dışında Türk hükümeti, Kazım Karabekir Paşaya (Doğu Cephesi Komutanı) Türk uyruklu olarak işe alınan tüm subayların Batı Cephesine gönderilmesi emrini verdi.
Anadolu'nun doğusundaki yerel koşulları ve ekonomiyi inceleyen Abilov, Azerbaycan hükümetine Trabzon ve Samsun gibi en önemli kentlerde konsolosluklar kurulması gerektiğini bildirdi.
Bu Azerbaycan ve Türkiye arasında ticari ve kültürel ilişkilerin kurulması için gerekliydi. Savaşın Türkiye ekonomisini zayıflatmış olmasına karşın Türkiye buğday, hayvan ve tütün bakımından yine de zengindi. Yurt dışına tütün ihraç ediliyordu ve Amerika'ya yapılan Türk ihracatının en önemli bölümünü de tütün oluşturuyordu. İ.Abi-lov'un Türkiye sanayi temsilcileriyle yaptığı görüşmeler ve söyleşiler onların ticari ilişkiler kurmaya ve Türk piyasasında boy gösteren Amerikalıları boykot etmeye hazır olduklarını ortaya koydu.
Anadolu limanları Trabzon ve Samsun gerek ekonomik, gerekse yönetim bakımından çok önemli noktalardı. Bu limanlar aracılığıyla yurt dışına büyük miktarda hayvan, buğday, tütün ve diğer mallar hariç ediliyordu. I.Abilov'un düşündüğü gibi bunların bir kısmı da petrol ürünleri karşılığında Azerbaycan'a gönderilebilirdi.
Bu nedenle Abilov bu kentlerde ASSC konsoloslukları kurulmasını son derece gerekli görüyordu. Çünkü, bu Anadolu'yla politik, kültürel ilişkilerinin kurulmasında büyük rol oynayacaktı.
Gerçekten de Kars Konsolosluğunun ardından Trabzon ve Samsun'daki konsolosluklar açıldı.
Türk ordusunun Sakarya'da kazandığı zafer Türkiye'nin uluslararası durumunu büyük ölçüde güçlendirdi.
Emperyalistler politik oyunlar çevirmeye ve Kemalist Türkiye'yle uzlaşma yollan aramaya başladılar. Bu, Fransa ve italya'nın Türkiye'yle yaptıklan antlaşmalarda ifadesini buldu.
Bu dönemde Türkiye politikasının birinci olarak, doğuyla, özellikle de Türkiye'yle ilgili İngiliz-Fransız fikir aynlıklarının daha da derinleştirilmesini ve emperyalizm güçlerinin zayıflatılmasını, ikinci olarak da Türklerin cephe gerisini güçlendirmek için rahat bir nefes alabilecekleri koşulların yaratılmasını amaç edindiği anlaşıldı.
Franklin Bouillion'la yapılan görüşmeler sonucunda 20 Ekim 1921'de nihayet uzlaşmaya varıldı ve Fransız-Türk anlaşması imzalandı. Buna göre Fransa ve Türkiye askeri eylemlere son verdiler. Fransa Kilikya'yı Türklere geri verdi, Türkiye ise Fransa'ya bir dizi ayrıcalıklar vermeyi vaad etti. Ayrıca gizli bir anlaşmaya göre Fransa, artık kendisi için gereksiz olan çok miktarda silâh ve cephaneyi Türklere sattı.
Mustafa Kemal bu anlaşmanın önemim daha sonraları şöyle değerlendiriyordu:
"Taşıdığı manevi önemin yanı-sıra bu antlaşma sayesinde yurdumuzun en sevdiğimiz bölgelerinden Kilikya'yı kurtardık".
"Bazı düşmanlarımız bu bölgede kargaşalık çıkartmaya çalıştılar. Ama bu kargaşalık kışkırtmaları tam bir başarısızlıkla sonuçlandı".
Buna benzer bir antlaşma da İtalya ile imzalandı. Bu antlaşmaların imzalanması Türkiye'nin durumunu kat kat kolaylaştırdı, onu İtalyan-Fransız işgal ordularıyla savaş-maktan kurtardı.
Ayrıca belirtmek gerekir ki, Fransız delegesi Franklin Bouillion devrimci Türkiye ve Sovyet ülkesi arasındaki dostluğu var gücüyle bozmaya çalıştı. Bunun için "...görüşmeler sırasında Türklere Sovyet cumhuriyetleriyle ilişkilerini bozma ve Kafkaslar Ötesi cumhuriyetlerindeki önceki hükümetlerin kurulmasına yardım etme önerisinde bulundu... ".
RSFSG Elçisi Aralov ve Azerbaycan Elçisi Abilov, Yusuf Kemal Bey'le yaptıkları görüşmelerde bu durumu anımsattılar.
Yusuf Kemal Bey şu yanıtı verdi:
"İlk gelişinde F.Bouillion'dan böyle bir öneri geldiği tamamen doğrudur, ama bildiğiniz gibi bu öneriyi kesinlikle geri çevirmiştik, öyle ki, F.Bouillion ikinci gelişinde bu konudaki kesin tutumumuzu bildiğinden bu sorunu ortaya koymaya bile cesaret edemedi".
Franklin Bouillion, Sovyet cumhuriyetleri aleyhindeki gizli maddeleri antlaşmaya sokamadı ama Ankara'da bulunduğu sırada pekçok Türk siyaset adamını Sovyet cumhuriyetlerine karşı kışkırtmayı başardı.
gönderen TurkmenCopur » 16 Ara 2010, 18:03
Bu sırada Sovyet aleyhtarı, savaşçı Pantürkist düşünceler Türk siyaset adamları arasında yeniden yayılmaya başladı ve Türkiye'yle Sovyet cumhuriyetleri arasındaki dostluk ilişkilerinin bozulması üzerine hesaplar yapılara gerek Batı Avrupa, gerekse gerici Türk basını tarafından yürütülen anti-sovyet kampanya hazırlandı. Sözde Sovyet birliklerinin Türkiye'ye saldırmak üzere Kafkaslar Ötesi'nde toplandıklarına ilişkin kışkırtıcı haberler duyulmaya başladı. Özellikle Azerbaycan'a düşman düşünceler arttı. N.Narimanov'un Abilov'a gönderdiği mektupta, gerek Rusya'da, gerekse Türkiye'de Sovyet-Türk ilişkilerinin bozulmasından çıkan olan belirli karşı-devrimci gruplar bulunduğunu önceden haber verme gereği duyması bir rastlantı değildi. Ancak bu tür maceracılar özellikle Türkiye'de çoktu. Durum bir parça düzelir düzelmez bu maceracılar hemen havalanıyorlar, serüven yoluna düzülüyorlar ve İslam ülkelerinin birleştirilmesi sloganını ortaya atıyorlardı. "Türklere Rusya'yla dostluk ilişkileri yönünü izlemeleri gerektiğini anlatmalıyız".
Abilov Antant'm Türkiye'ye ilişkin tutumunu doğru olarak belirledi. "Antant doğu sorununun barışçı yoldan çözümlenmesi için büyük çaba harcıyor," diye yazıyordu Abilov, "Kemalistlerin Sovyet cumhuriyetleriyle daha çok yakınlaşmasından korkan Antant devletleri Sovyet cumhuriyetleriyle Türklerin dostluk ilişkilerini bozmak için Türklerin şahsında bir müttefik kazanmak ve böylece Sovyet cumhuriyetleri ve doğu arasında sağlam bir engel yaratmak amacıyla herhalde bir dizi ödün vereceklerdir".
Fransız Heyeti'nin Ankara'ya geldiği sıralarda daha önce söylendiği gibi, dağılan beyaz muhafız ordularından arta kalanların ve emperyalistlerin Türkiye'yi Sovyet cumhuriyetlerine karşı kışkırtmalarına büyük ölçüde yardım eden çeşitli beyaz göçmen "toplum örgütlerinin" Türkiye'ye sığınma hakkı elde etmelerinden sonra durum daha da karıştı.
Ukrayna SSC ve Türkiye arasında dostluk ve kardeşlik antlaşması imzalamak ve Sovyet-Türk karşılıklı ilişkilerini güçlendirmek için M.VFrunze'nin 9 Aralık 1921 'de Türkiye'ye gelmesi ve bu karmaşık koşullarda çok büyük önem taşıyordu.
Antant devletleri, Sovyet-Türk antlaşmasından ve Türk ordusunun kazandığı zaferden sonra yeniden Türkiye'ye yaltaklanmaya başladılar ve Kemalistlerin bir bölüğünde doğudan batıya yönelme isteği görüldü. Aslında Türk hükümeti, Fransa'yla yapılan antlaşmanın genel olarak Türkiye'nin başka ülkelerle yaptığı bir tek antlaşmanın bile hiçbir zaman Rus halkıyla dostluk politikasına ters düşmeyeceği konusunda güvence veriyordu. Ama bu güvencenin içtenliğini doğrulamak ve Soyvet - Türk halklarının dünya emperyallizmine karşı ortak mücadelelerde doğan dostluğunu gerçekten güçlendirmek gerekiyordu. Lenin, Frunze'ye Ukrayna ve Türkiye arasında antlaşma imzalama görevinin yanısıra bu görevi de vermişti.
Türkiye'yle dostluk ilişkilerinin Sovyet cumhuriyetleri için ilkesel politik bir doğrultu olduğunu kanıtlamak gerekiyordu. Bu durum, Çiçerin tarafından M.V. Frunze'nin Türkiye'ye hareketinden önce onunla yaptığı görüşmede belirtilmişti.
"Bizim için," diyordu Çiçerin, "Kemalist Türkiye'yle dostluk politikası değişken değil, ilkelere sahip bir politikadır. Bu, Vladimir Ilyiç'in politikasıdır. Pek tabii ki benim de, sizin de. Emperyalist saldırıya direnç- tüm ezilen halkları bize yaklaştıran işte budur. Bu bir özdür, bu özden hareket ediniz. Her türlü değişken ihtimaller ise ayrıntıdan, süsten başka bir şey değildir".
M.VFrunze tam zamanında geldi ve büyük yaran dokundu. Dışişleri Bakam Yusuf Kemal Bey bu sırada Franklin Bouillion'la görüşmek üzere Konya'ya gittiği için M.VFrunze Ankara'da Dışişleri Bakan Yardımcısı Hikmet (Bayur) Beyle görüştü.
Hikmet Bey, M.VFrunze'yi son derece soğuk karşıladı. Sovyet Rusya'nın Türkiye'ye önem vermediğini, Türkiye'ye karşı üstlendiği yükümlülükleri yerine getirmediğini, sözde Türkiye'nin Yunanlılara karşı zafer kazanmasını istemediğini söyledi. Daha sonra bu memur, eğer Sovyet cumhuriyetleri yardım etmeyecek olurlarsa Türkiye'nin Fransa ve İngiltere'ye başvurmak zorunda kalacağı yolunda tehditler savurmaya başladı. Ve nihayet Lloyd George, Kerzon, Churchill ve Balfur'un doğudaki bu arada Türkiye'deki komünist propagandasına ilişkin sözlerini yineledi.
Hikmet Beyin Frunze'yle yaptığı görüşmenin böyle bir niteliğe sahip olması bir rastlantı mıydı?
Kuşkusuz hayır. Hikmet Bey, Türkiye'nin bazı hükümet çevrelerinin düşüncesini belirtmişti. Ama Hikmet Beyin sözleri gerçeklere hiçbir şekilde uymuyordu. Türk halkının Frunze'yi karşılarken ifade ettiği duygulan Sovyet cumhuriyetlerinin karşılıklı beklemeden yaptıkları yardımı, Türkiye'ye karşı dostça ilişkilerini, Türk halkının Yunanistan'la savaşta başarı kazanmasını içtenlikle istediklerini inandırıcı şekilde kanıtlıyordu.
M.VFrunze, bu konuda şunları yazıyor:
"Kavak köyünden çıktığımız zaman bizi uğurlayanlara soruyorum... Sizler ve genel olarak halkınız neden bizlere, Ruslara ve yabancılara böyle iyi davranıyorsunuz? İçlerinden biri sorumu şöyle yanıtlıyor 'Başka nasıl davranabiliriz? Ruslar artık bizim dostumuz. Siz olmasaydınız çoktan yok olmuştuk. Bunlardan daha iyisi söylenemez."
gönderen TurkmenCopur » 16 Ara 2010, 18:05
Yusuf Kemal'in Konya'da Franklin Bouillion'la Refet Paşanın İnebolu'da ingilizlerle yaptığı ve başarısızlıkla sona eren görüşmeler sonucunda Kemalistlerin Fransa'nın yardımına bağladıkları umutların yok olmasından sonra Frunze'ye karşı takınılan tavır tamamen değişti.
Türkiye'deki Azerbaycan Elçisi Abilov'un verimli çalışmaları Türkiye ile bütün Sovyet cumhuriyetleri arasında dostluk ilişkilerinin kurulmasına yardım etti.
İ.Abilov, Frunze ve Türk hükümeti arasındaki görüşmelere etkin biçimde katıldı. M.V. Frunze, gerek halkla, gerekse resmi kişilerle görüşme olanağı elde etti; Mecliste bir konuşma yaptı. Bu arada bir dizi Türk gazeteleri, Sovyet cumhuriyetleriyle dostluğun Türkiye için büyük önem taşıdığını belirten makaleler yayınlamaya başladılar.
Frunze, Abilov'la birlikte birkaç kez Mustafa Kemal'le görüştü ve Türkiye ve Sovyet cumhuriyetleri arasında ortaya çıkmış olan bütün sorunlar bu görüşmeler sırasında kolaylıkla çözümlendi.
Mustafa Kemal, M.V Frunze ve I.Abilov'la yaptığı görüşme sırasında Mecliste egemen olan akımları üç gruba ayırdı. Birinci gruba, saltanat ve halifeliğin korunmasını isteyen kişileri kattı ve bu grup özellikle din adamlarından, büyük toprak ağalarından ve memurlardan oluşuyordu. Din adamları, "dinin doğu ve batıyı ele geçirmeye yardım edecek herşey olduğunu" açıklıyorlardı.
Üstelik kışkırtıcı istekler ileri sürüyorlardı:
"Ya hemen saldırıya geçmek, ya da hemen barış yapmak gereklidir". Önceden söylendiği gibi, ülkenin o zamanki koşullarında bu istekler anlamsızdı ve halk savaşını kesin olarak yenilgiye uğratabilirdi.
İkinci gruba, Avrupa yönelimini destekleyenler giriyordu. Aslında, "batıcılar" denen bu gruba Mustafa Kemal'i sevmeyen padişahın eski generalleri önderlik ediyorlardı. Sovyet-Türk dostluğunun öfkeli birer düşmanı olan "batıcılar", eğer İngiltere'yle olmazsa öteki Avrupa devletleriyle, özellikle de Türkiye'nin "geleneksel dostu" Fransa'yla uzlaşabileceğinde ısrar ediyorlardı, ama bunun yanısıra, bu grubun düşüncesine göre, Türkiye'nin Bolşevik Rusya'yla ilişkilerini bir kenara atmak ve Sovyet-Türk antlaşmasının karşısına Fransız-Türk antlaşmasını koymak gerekebilirdi.
Ve nihayet, bu iki akıma da ters düşen üçüncü grup padişahın egemenliğine karşıydı ve doğuya, öncelikle de Sovyet Rusya'ya yöneliyordu.
Bu arada Mustafa Kemal, batı devletleriyle işbirliği konusunu son derece akılcı bir biçimde ortaya koydu. Üçüncü grup taraftarlarının batılı devletlerle antlaşma imzalama olasılığını gözden uzak tutmadıklarını, ama bu antlaşmanın ancak Türkiye'nin ulusal çıkarlarına ters düşmeyecek koşullarda imzalanabileceğini ve Sovyet cumhuriyetleriyle dostluk ve kardeşliğe hiçbir şekilde zarar vermeyeceğini söyledi ve "bu grup Mecliste yönetici durumdadır ve başında da ben bulunuyorum" dedi.
Mustafa Kemal ve yandaşlarının Mecliste padişahı ve emperyalizmi savunan grubun saldırılarını geri püskürtmeleri gerekiyordu. Bu nedenle Mustafa Kemal'in ortadan bir yol bulması lazımdı. "Politik düşünceler yüzünden" diyordu. Mustafa Kemal, "şimdilik kesinlikle ve açık olarak padişahla ve batıyla anlaşmaya karşı çıkmıyorum, çünkü bu iki büyük düşmana bugünkü güç durumda bize karşı etkin çalışma içinde birleşme fırsatı vermek istemiyorum. Sürekli ve metodik politikamı bu doğrultuda yürütüyorum".
Daha önce de belirtildiği gibi, Kemalistler, halkın ulusal hükümete olan sevgisini sarsarak içerdeki mevzilerini bizzat kendileri zayıflattılar. Üstelik komünist partisinin artan enerjisinden korkan Kemalistler bu partiye karşı mücadelelerini hızlandırdılar.
M.VFrunze ve İ.Abilov, Mustafa Kemal'e ülkede demokrasinin temellerini atmasını, belirli bir programı ve tüzüğü olan, büyük, demokratik bir parti kurmasını öğütlediler. Bütün bu öğütler Türk Meclisi'deki çeşitli karşı-devrimci gruplarla mücadele işinde ve halk kitlelerinin emperyalizm güçlerine karşı seferber edilmesi için Mustafa Kemal'e yardımcı olacaktı.
Geniş emekçi kitleleri Mustafa Kemal'e büyük umutlar bağlamışlardı. Ondan kendilerine toprak vermesini ve emekçilerin yaşamını kolaylaştırmasını bekliyorlardı. Ama bu umutlar haklı çıkmadı. Mustafa Kemal, burjuvazinin egemenliğini her bakımdan güçlendirdi ve sonuçta ulusal devrimden ve askeri zaferlerden sadece burjuvazi kazançlı çıktı.
Vİ.Lenin, Türkiye'deki ulusal hareketin ve bu hareketin önderi Mustafa Kemal'in karakteristiğini son derece açık ve doğru bir biçimde vermiştir.
"Mustafa Kemal" diyordu Vİ. Lenin, "sosyalist değil, burjuya ulusçudur. Emperyalistlerle ve padişahla savaşma gereği Mustafa Kemal'in görüşlerinin demokratlaşmasına yardımcı olmuştur. Belki de şimdi, onun iyi bir organizatör, yetenekli bir başbuğ ve son derece usta bir politikacı olduğunu cesaretle söyleyebiliriz. Öyle görünüyor ki, Mustafa Kemal, olayların gelişimine ustaca yön veren büyük bir devlet adamıdır. Kuşkusuz, sosyalist devrimimizin önemini o anda değerlendirmiş olması ve Sovyet Rusya'ya karşı olumlu davranması onun yararınadır. Ulusal devrimi boğmaya kalkışan elleri kesme başarısını göstereceğinden eminim... Aslında emperyalistlerin burnunu sürttüğü ve padişahı çetesiyle birlikte bozguna uğrattığı zaman görüşlerini değiştirebilir, ama bu ayrı bir konuşma konusudur".
gönderen TurkmenCopur » 16 Ara 2010, 18:06
Mustafa Kemal, emperyalizme karşı azimle savaştı, Türkiye'nin ulusal çıkarlarını etkin biçimde korudu, ancak bu arada tüm ilerici örgütleri ortadan kaldırdı, komünistlerle amansızca savaştı, toprak hareketine kökünden son verdi.
İ.Abilov, Mustafa Kemal'le yaptığı görüşme sırasında "...ağır ekonomik ezgiden hemen kurtulmanın yanısıra milyonlarca köylünün, derebeylerinin ortadan kaldırılmasına ve TBMM'nin egemenliğinin sağlamlaştırılmasına yardım edeceklerini, Türkiye'yi, yenilmez yapacaklarını ve emperyalistlerin gelecekteki bütün saldırılarını püskür-teceklerini" kanıtlarla açıkladı Mustafa Kemal, şimdilik bunu gerçekleştirmenin olanaksız olduğunu açıklayarak sorunların çözümünü geciktirdi.
M.VFrunze, Mustafa Kemal'le yaptığı görüşmede Fransız-Türk antlaşması konusuna da değindi:
Mustafa Kemal'e gerek Batı Avrupa kaynaklarından, gerekse yerli (Ankara) kaynaklardan sözde Fransız-Türk antlaşmasında Sovyet cumhuriyetlerinin çıkarlarına zarar verecek gizli maddeler bulunduğuna ilişkin haberler yüzünden Moskova'da ve Kafkasya'da Türklerin içtenliği ve dostluğu konusunda bazı kuşkular doğduğunu açıkladı:
"Bu kuşkular son zamanlarda iyice yaygınlaşmaya başlamıştı, ama buraya gelişimden sonra ilişkilerimizi karmaşıklaştırma bahanesi olan bu haberlerin doğru olmadığına ve bu yalanları çürütecek, meydana gelen kötü havayı dağıtacak önlemlerin alındığına kesin olarak inandım... , ama yine de bu yanlışlıkların kesinlikle ortadan kaldırılması için bu konuda ortak hareket etmemiz ve sizin içten ve açık bir davranışla yardım etmeniz gereklidir".
Mustafa Kemal, Fransız-Türk antlaşmasında Sovyet cumhuriyetleriyle dostluk ve kardeşlik ilişkilerine aykırı hiçbir madde bulunmadığı ve antlaşmanın öncelikle şu iki amacı izlediği konusunda güvence verdi:
1. En önemli Türk bölgelerinden birini düşman kuvvetlerinden kurtarmak ve 2. Türkiye'ye düşman bir koalisyonun kurulmasını engellemek. Bundan başka Mustafa Kemal, bu antlaşmanın Türkiye ve Fransa arasında barış yapıldığı anlamına gelmediğini, barış antlaşması imzalanırken Fransızların ve İtalyanların hiç kuşkusuz İngiltere'yle birlikte hareket edeceklerinden bunun yalnızca geçici bir ateşkes olduğunu da sözlerine ekledi.
Mustafa Kemal, M.VFrunze'yle yaptığı ilk görüşme sırasında Sovyet cumhuriyetlerine duyduğu güvenin belirtisi olarak ülkenin askeri durumunu ayrıntılarıyla anlattı. "Biliniz ki," diyordu Mustafa Kemal, "bu bilgileri sadece size verdim ve siz, bir asker olarak bu bilgilerin bizim savaş sırrımız olduğunu ve başka hiç kimseye açkılanamayacağını bilirsiniz. Bu bilgileri ne Meclise, ne de pekçok hükümet üyelerine açıklamadım, çünkü onlar bu bilgileri sindiremezler. Bu, size duyduğum büyük güvenin ve Sovyet cumhuriyetlerine karşı içten ve dostça tutumumuzun kanıtıdır". Bunun yanısıra Mustafa Kemal, M.VFrunze'ye cepheyi dolaşmayı ve ordunun askeri listesini, zorunlu gereksinimlerini, silâh deposunu vb. daha yakından görmeyi önerdi.
M.V Frunze Moskova'ya dönerken Bakû'de kaldı ve burada Türkiye'deki duruma ve Sovyet cumhuriyetlerinin Türkiye'yle karşılıklı ilişkilerine ilişkin ayrıntılı bir konuşma yaptı.
İ.Abilov, M.VFrunze'nin Türkiye'de yaptığı görüşmelerin bilançosunu çıkararak şunları yazıyor:
"Yoldaş Frunze'nin RSFSC ve Türkiye arasındaki karşılıklı ilişkilerin karıştığı ve gerginleştiği bir anda gelmesi... çok yerinde oldu ve başlangıçta ortaya çıkmış olan güvensizlik ve anlaşmazlık şimdi kesin olarak ortadan kaldırıldı ve Türkiye'yle çok içten ve dostça ilişkiler kuruldu.". Daha sonra "Antant'ın son politik entrikalarının, cephedeki durumun istikrarsızlığının, giyecek, cephane ve paraya duyulan büyük gereksinmenin Türkleri RSFSC ve diğer Sovyet cumhuriyetleriyle içten ilişkilerin sürdürülmesi gereğine bir kez daha inandırdığını" yazıyordu.
gönderen TurkmenCopur » 16 Ara 2010, 18:07
Böylece Sovyet Rusya'nın M.VFrunze gibi büyük bir devlet adamı ve askerinin Türkiye'ye gelmesi, keza Rus ve Azerbaycan elçiliklerinin Türkiye'deki çalışması ve Türkiye'yle Sovyet cumhuriyetleri arasındaki gerginliğin yumuşatılmasına yardımcı oldu ve bu ülkeler arasındaki dostluk ilişkilerinin daha da gelişmesi ve Türk ordusunun düşmana karşı kesin zaferi kazanması için uygun koşullan yarattı.
Azerbaycan, Ermenistan ve Gürcistan 1922 yılında devlet olarak birleştiler ve Kafkaslar Ötesi Federasyonu kuruldu.
Lenin'in girişimi üzerine kurulan Kafkaslar Ötesi Federasyonu, proleterya diktatoryasının güçlenmesine, cumhuriyetlerin ekonomi ve kültürünün canlandırılmasına ve Kafkaslar Ötesi halkları arasındaki ulusal düşmanlık ve güvensizliğin en kısa zamanda giderilmesine yardım etti ve Leninci ulus politikasının yaşama geçirilişinin açık bir ifadesi oldu.
Kafkaslar Ötesi Federasyonunun Türkiye'ye karşı tutumunun nasıl olacağı konusu Türk yönetici çevrelerini yakından ilgilendiriyordu. Yönetici sınıfların temsilcileri bu birleşmeyi iyi karşılamadılar. Örneğin Türk Dışişleri Bakanı Yusuf Kemal Bey, Kars Antlaşması'nın onaylanması sırasında Ermenistan SSC'nin bu antlaşmayı tek başına onaylaması için uğraştı. Bu nedenle Kafkaslar Ötesi Federasyonunun kurulması sorunuyla ilgilendi ve bu konuda Abilov'a başvurdu. Abilov, hükümetinin resmi haberini aldıktan sonra Yusuf Kemal'e şu açıklamada bulundu: "Konfederasyon konusu, artık olumlu yönde çözümlenmiş durumdadır. Size üç cumhuriyet adına şu konuda güvence verebilirim: Sovyetler Birliği Kafkaslar Ötesi Federasyonu, Türkiye hükümetine karşı kesinlikle önceki politikasını izleyecektir. Üstelik Türk halkıyla dostça karşılıklı ilişkilerin sürdürülmesi ve güçlendirilmesi arzusunda olacaktır". İ.Abilov, aynca Birlik Sovyeti başkanlığına N.Narimanov'un Dışişleri Halk Komiserliğine de B.Şahtahtins-kiy'in seçileceğini bildirdi.
Abilov'u dinleyen Yusuf Kemal Bey, ona Kars Antlaşmasının onaylanması işinin gecikme nedenlerini sordu ve Abilov ve bu soruya tamamen resmi olarak "...gecikme sadece federasyonun kurulmasıyla ilgilidir ve antlaşma iki ay sonra Birlik Sovyeti tarafından Azerbaycan SSC, Gürcistan SSC ve Ermenistan SSC adına onaylanacaktır" şeklinde bir açıklamaya karşılık verdi.
Abilov'un antlaşmanın Federasyonun Genel Birlik Sovyeti'nce onaylanacağını açıklaması Yusuf Kemal'i şaşırttı. Y.Kemal bunun Türkleri hiç hoşnut etmeyeceğini ve antlaşmanın her cumhuriyet tarafından ayrı ayrı onaylanmak zorunda olduğunu açıkladı, bunun yanısıra antlaşmayı ortaklaşa onaylamanın hukuksal açıdan Türkiye için yanlış ve kabul edilmez olacağını belirtti. Yusuf Kemal Bey, onayın her cumhuriyet tarafından ayrı ayrı ve daha çabuk gerçekleştirilmesi için Abilov'dan bu konuda yardım rica etti. Daha sonra bu antlaşmayı artık Ukrayna Antlaşmasının da görüşüldüğü Meclise verdiğini ve eğer Ukrayna Antlaşması'nın onayı Kars Antlaşması'ndan önce olursa bunun her iki taraf için de uygun ve istenilir olmayacağını belirtti.
Ancak Kars Antlaşması'nın Kafkaslar Ötesi Federasyonu Birlik Sovyeti'nce onaylanması gibi federasyonun kuruluşunun da Yusuf Kemal Beyin işine gelmediği ortadaydı. Ona antlaşmanın Birlik Konseyi tarafından ya da her cumhuriyet tarafından ayrı ayrı onaylanmasının aynı şey olduğu ve aralarında kesinlikle bir fark bulunmadığı anlatıldı. "Kars Konferansı'nda üç cumhuriyetin bir taraf olarak hareket etmiş olmaları olgusu bu cumhuriyetlerin gelecekte bir federasyon oluşturması sorununu önceden çözümlenmişti".
Ancak Yusuf Kemal Bey, böylesine açık bir yanıttan sonra da antlaşmanın Azerbaycan ve Gürcistan'ı ayrıca ilgilendirmediği iddiasıyla düşüncesinde ayak diremeye devam etti. "Antlaşmanın Ermenistan tarafından onaylanmasına gelince bu son derece önemlidir ve bizi çok ilgilendirmektedir". "Biliyorsunuz," diye devam etti Yusuf Kemal, "doğu sorunuyla ilgili konferansa çağrıldık. Ancak batıda Ermeni sorunu çevresindeki söylentiler ve tartışmalar sürüp gidiyor. Bu konferansta bu sorun İngiltere ya da Amerika tarafından yeniden ortaya konabilir. O zaman biz, gerek Ermeni Daşnaklanyla, gerekse Ermeni komünistleriyle yapılmış antlaşmaları elimizde bulundurarak çıkarlarımızı koruyabiliriz. Eğer Kars Antlaşması her cumhuriyet tarafından tek tek değil de Genel Birlik Konseyi'nce onaylanacak olursa o zaman konferansta bunun Ermeni halkının isteğiyle değil diğer iki cumhuriyetin baskısıyla yapıldığını ileri sürebilirler".
Yusuf Kemal'in bu açık yürekli itirafından sonra Türklerin Kars Antlaşması'nın her cumhuriyet tarafından ayrı ayrı onaylanmasında neden ısrar ettikleri anlaşıldı. Ancak Y.Kemal'in son sözlerini tartıp dökünce onun bu açıklamasının mantıktan yoksun bulunduğunu anlamak zor değildi. Eğer gönüllü olarak birleşip bu antlaşmayı birlikte imzalamışlarsa, iki Kafkaslar Ötesi cumhuriyetinin Kars Antlaşması'nın onaylanması sırasında Ermenistan SSC'ye baskı yapacaklarını nasıl düşünebilirdi?
Abilov'un gerek basın aracılığıyla, gerekse etkin Türklerle görüşmesi sırasında bu konudaki gerçek dışı söylentilere son vermek amacıyla, aydınlatıcı geniş çalışmalar yapması gerekti.
Abilov, öncelikle Türk çevrelerinin dikkatini Kars Antlaşması uyarınca, daha antlaşma onaylanmadan önce tarafların bir dizi anlaşmaların demiryolu, konsolosluk, hukuk, ticaret ve posta telgraf antlaşmalarının- imzalanması için Tiflis'e temsilci göndermeleri gerektiği konusuda çekti. Ama Türkler o zamana dek henüz temsilcilerini göndermemişler ve hayati önemi olan bir dizi önemli sorunun çözümünü geciktirmişlerdi. Abilov, üç Kafkaslar Ötesi cumhuriyetin ve Türkiye'nin katılacağı yukarda adı geçen konularda çalışacak ve 1922 yılı şubat ayının ikinci yansında açılmış olan konferansın çalışmalarına katılmak üzere Türk hükümetinin Tiflis'e temsilci göndermesini sağladı. Abilov, aynı zamanda antlaşmanın Meclis tarafından onaylanması sorununu da çözümledi. Bu çok önemliydi. Antlaşma 16 Mart 1922'de TBMM tarafından onaylandı.
Kafkaslar Ötesi Federasyonunun kurulmasından sonra Kasım 1922'de Azerbaycan SSC Elçisi I.Abilov'un aynı zamanda Gürcistan ve Ermenistan'ın da Türkiye'deki elçisi olduğu üç cumhuriyetin ortak kararıyla bildirildi.
1922 yılı, Türk halkının Ulusal Kurtuluş Savaşının dördüncü yılıydı. Güç tükendiği, işçiler ve köylüler büyük yokluklar ve zorluklar çektikleri halde Türk halkı özgürlük ve bağımsızlık savaşını sürdürüyordu.
Türkiye için çok ağır bir zamandı. Bir yandan Kemalistlerin Ulusal Kurtuluş savaşının sona erdirilmesi amacıyla ülke içindeki güçleri birleştirmeleri, öte yandan da ulusal çıkarlara zarar getirmeden barış antlaşması imzalamak için Antant devletleriyle uzlaşmaları gerekiyordu.
Mustafa Kemal, hükümete daha güvenilir kişileri almak amacıyla hükümet kadrosunda bazı değişiklikler yaptı. Ocak 1922'de Devlet Tesisleri Komiseri (o zaman Kemalistler Sovyet hükümetini örnek alarak bakanlarına komiser derlerdi. Y.B.) Rauf Bey, Ulusal Savunma Komiseri Refet Paşa ve Ekonomi Komiseri Celal Bey istifa ettiler ve onların yerine Fevzi Bey, Kazım Paşa ve Sırrı Bey atandılar.
Bu sırada "Rus sorunu ve Almanya'nın zarar ödentisi sorunu" yüzünden emperyalist devletler arasında ciddi fikir ayrılıkları ortaya çıkmıştı.
Ocak 1922'de Cannes'da yapılan konferansta Genuez'de en kısa zamanda Rusya ve Almanya'nın da katılacakları bir ekonomik-mali konferans toplamaya karar verildi, ancak bu konferansa Türkiye çağrılmadı.
Türk hükümeti, emperyalist devletler arasındaki fikir ayrılıklarından bütün gücüyle yararlanmaya ve Genuez Konferansına katılmaya çalıştı.
Türkiye'nin hayati çıkralarını göz önünde bulunduran Sovyet hükümeti, Türkiye'nin Genuez Konferansı'na çağrılması konusunda Büyük Britanya, italya ve Almanya hükümetlerine başvurdu. Antant devletleri Yakın Doğu'yla ilgili ayn bir konferans toplamak gerektiği bahanesini ileri sürerek bu öneriyi kabul etmediler. Sovyet Rusya, Türkiye'nin de konferansa katılması gerektiğini ve konferans meselesini ortaya koyarken Türkiye'ye karşı çıkar beklemeyen tutumunu kanıtlamış oldu.
Aynca Sovyet hükümeti, sadece cumhuriyetlerimizin çıkarlarını değil, Türkiye'nin çıkarlarını da koruma görevini üstlenen Nariman Narimanov'u Kafkaslar Ötesi Sovyet cumhuriyetlerinden Genuez Konferansı'na katılacak Sovyet Heyeti'nin kadrosuna dahil etti. Buna karşılık Türk Hükümeti duyduğu memnuniyeti resmi bir notayla belirtti.
Genuez Konferansı için çağrı almayan Türk hükümeti, Paris'te yapılacak Yakın Doğu'yla ilgili konferansa hazırlanmaya başladı. Bu sırada Abilov'un çalışmaları, Brian'ın istifası ve onun yerine Puankare'nin geçişi nedeniyle Fransız-Türk karşılıklı ilişkilerini incelemek ve ilerde yapılacak Yakın Doğu Konferansı'nda Türkiye'nin ve diğer devletlerin yönelimlerini belirlemekten ibaretti. Bu son derece zor bir görevdi, ama Abilov Türk hükümet yöneticileriyle görüşmeler yaparak gerçek durumu saptamayı başardı.
"Brian Kabinesi'nin düşüşü ve onun yerini Puankare'nin alması gerek yerel basında, gerekse istanbul basının da bir parça canlanmaya neden oldu. Durum dışardan sakin ve güvenilir göründüğü halde yönetici çevrelerde biraz şaşkınlık hissedildi ve bu şaşkınlık Yusuf Kemal Beyin Paris'deki temsilcisinden Brian'ın Türkiye konusunda izlediği politikanın değişmeyeceği ve Türk sorununda öncelinin hareket tarzını sürdüreceği konusunda Puankare'in güvence verdiğine ilişkin haberi almasına kadar devam etti".
Abilov, Yusuf Kemal Beyle yaptığı görüşme sırasında ingiltere'nin Almanya ve Rusya konularında küçük ödünler vermek suretiyle Fransa'yı şimdiki doğu politikasından caymak zorunda bırakabileceği düşüncesini ileri sürdü. Bu düşünce Yusuf Kemal Bey tarafından tümüyle kabul edildi. Buna karşılık Yusuf Kemal Bey, Abilov'a "...batıyla yapılacak hiçbir antlaşmanın ve uzlaşmanın Sovyet cumhuriyetlerinin çıkarlarına hiçbir şekilde ters düşmeyeceği ve dostluk ilişkilerini sarsmayacağı" konusunda güvence verdi.
Abilov, RSFSC Elçisi Aralov'la birlikte Türkiye'nin Paris Konferansı'nda izleyeceği tutumu belirlemek için büyük çaba harcadı.
Azerbaycan SSC Dışişleri Halk Komiserine yazdığı bir mektupta şu haberi veriyordu:
"Yusuf Kemal Bey heyetin görevi özellikle Yakın Doğu sorununun Türkler yararına uygun bir biçimde çözümlenmesi için Avrupa kamuoyunu hazırlamaktır, bununla birlikte herhalde Yusuf Kemal çeşitli devletlerle görüşmeler yapacaktır".
Yusuf Kemal Bey, yola çıkmadan önce Abilov'la Ara-lov'un yanısıra Mustafa Kemal Paşanın da katıldığı bir toplantı yaptı.
Bu toplantıda 2 önemli sorun görüşüldü:
Karadeniz boğazlan ve padişah hükümetiyle girişilecek ortak hareketler.
Abilov, ortak hareketlerin amaca uygun düşmeyeceğine dikkati çekti ve padişah hükümetinin temsilcilerinin Türkiye'nin ulusal çıkarlarına ihanet etmiş kişiler oldukları için hesaba katılmamalarını önerdi. Oysa emperyalistler, İstanbul Hükümetinin yardımına geniş ölçüde bel bağlamışlardı.
Pekçok Türk gazetesi izzet Paşa başkanlığındaki Padişah Hükümeti Heyetinin Paris'e gidişine ilişkin sert yazılar yayınladılar.
Hakimiyet-i Milliye gazetesi 6 Mart 1922 tarihli sayısının başyazısında bu görüşmeden şöyle söz ediyordu:
"Saray ve Babıali, Anadolu Savaşı'nın sonuçlarının düzenlenmesi üzerinde hiçbir hakka sahip değillerdir.
Aslında padişah sarayı ve hükümeti, ulusal savaşımızın başlangıcında ingiltere, Fransa ve Yunanistan'a yardım etmişlerdi."
"Eğer Türkiye'nin varlığını tehlikeye düşüren Sevr Antlaşması uygulanmadıysa bu sadece istanbul'a karşı ayaklanan Anadolu'nun sayesinde olmuştur...".
Başka bir gazete, Yeni Gün de istanbul Heyeti'ne aynı sertlikle karşı çıkıyordu.
Gazete şunları yazıyordu:
"izzet Paşa Heyeti, düşmanların ellerinde kör bir silâh olan sarayı ve Babıali'yi temsil ederken bu düşmanların çıkarlarına hizmet edecektir. Bu heyet, Avrupa'ya ileri sürdüğümüz ulusal koşulların uyandıracağı izlenimi zayıflatmak amacıyla gönderilmektedir, bu nedenle bu gezi ulusal çıkarlara karşı işlenmiş bir suç olacaktır."
"istanbul Hükümetinin bu serüveninin rezilce bir başarısızlıkla sona ereceğinden eminiz".
Boğazlar sorunu çok karmaşık ve önemli bir sorundu. Aralov ve Abilov, Mustafa Kemal'e, Sovyet cumhuriyetleri hükümetlerinin bu konuyla doğrudan doğruya ilgili olduklarını ve bu sorunun karşılıklı olarak çözümlenmesi gerektiğini açıkladılar. Türk temsilcilerinin yanıtlarında bu sorunda Türklerin Sovyet cumhuriyetlerinin çıkarlarını göz önünde bulundurmayacaklarına ve emperyalistlere ödün vereceklerine ilişkin bir düşünce seziliyordu. Yusuf Kemal Bey ise "...orada, konferansta Boğazlar sorununun ilgili devletlerin katılmasıyla, Türkiye'nin ve onun başkentinin egemenliğinin sağlanması koşuluyla çözümlenmesi gerektiğini" ekliyordu. Sovyet temsilcileri buna "...tüm Avrupa devletleri, hatta Amerika kendilerini ilgili taraf sayabilirler ve bu anlayış son derece esnektir, çünkü sorunun bu düzeyde ortaya konması ne onlar için, ne de bizim için kabul edilir şekilde değildir" şeklinde yanıt verdiler.
Moskova Antlaşması'nın 15. maddesini ve Kars Antlaşması'nın 9. maddesini ileri süren Abilov ve Aralov, "bu konuyla doğrudan ilgili tarafların yalnızca kıyı devletleri olduğunu ve bunun antlaşmalarımızın yukarda sözü edilen maddelerinde de ön görüldüğünü" belirttiler.
Ancak bunu kabul eden Türkler, "...bu sorunun uluslararası önem taşıması nedeniyle ingiltere, Fransa ve italya gibi bazı devletlerin sorunun çözümüne katılmak istedikleri, çünkü bu ülkelerin büyük bir olasılıkla en fazla ilgisi olan bazı devletlerin katılmasına izin verecekleri" konusunda yine de ısrar ettiler. Abilov'un Azerbaycan Hükümetine verdiği rapora göre, uzun tartışmalardan sonra "taraflar Boğazlar sorununun ilk ortaya konuş şeklinin antlaşmalarımızın yukarda sözü edilen maddelerine uygun olacağı yargısına vardılar".
Bu toplantıda taraflar, gelecekte bu yönde herhangi bir engelin ve güçlüğün ortaya çıkması halinde önceden hükümetlerinin düşüncesini alarak görüşmek ve ortak karara varmak konusunda anlaştılar.
Bu görüşmelerden kısa bir süre sonra, 1922 yılı mart ayında Yakın Doğu sorunu konusundaki Paris Konferansı yapıldı. Konferansta Antant devletleri, Sevr Antlaşması'nın yüzkarası koşullarını dirilten koşullar ileri sürdüler. Türk toplumu, Antant'ın bu önerisini savaşın sürdürülmesi olarak kabul etti.
Ateşkes koşullarını yayınlayan Trabzon gazetesi İstikbal şunları yazıyordu:
"Bir tek Türk bile bu tuzağa düşmeyecektir. Ancak içtiğimiz halkçı andın tüm hükümlerinin yerine getirilmesi koşuluyla anlaşmaya varabiliriz...".
Hakimiyet-i Milliye gazetesi daha da sert bir çıkış yapıyordu:
"Bu öneride," diye yazıyordu gazete, "istediğimiz barışa, işgal altındaki toprakların gerçekten boşaltılmasına ve milli misakımızın kabulüne ilişkin hiçbir belirti yok... Halkın tümü, böyle bir öneriyi büyük bir öfkeyle reddetmektedir.
Daha sonra gazete, Antant devletlerinin çıkarcı amaçlarını tek tek açıklayarak şunları yazıyordu:
"Antant, bizimle Yunanistan arasında aracı olamaz. Antant, Yunanistan'a Anadolu'yu boşaltma önerisinde bulunarak onu düştüğü güç durumdan kurtarmak istiyor, ama Edirne ve Gelibolu'yu Yunanistan'a veriyor. Antant, kendisi için zarar ödentileri ve Boğazların tarafsızlığını elde etmek peşindedir".
Paris Konferansı, cephede durumun gergin olduğu bir zamana denk düştü. Antant devletleri bir taraftan Türkiye'ye barış öneriyorlar, öte taraftan da Yunanistan'ı saldırı hazırlıklarını hızlandırmaya teşvik ediyorlardı. İstikbal gazetesi şunları yazıyordu. "Yunanistan'dan Anadolu'ya aralıksız olarak askeri malzeme taşınıyor. Öte yandan Yunanlılar yeni seferberliklerle ordularının saflarını takviye etmeye çalışıyorlar. Bütün bu hazırlıklar Yunanlıların bir kez daha saldırıya girişmek niyetinde olduğunu gösteriyor".
Başkomutan Mustafa Kemal Paşa, 1922 yılı mart ve Nisan aylarında cephede bulunuyordu ve genel bir karşı saldın hazırlığı içindeki Türk Ordusu'nu bizzat kendisi yönetti. Mustafa Kemal'in seyyar karargâhı Akşehir'de bulunuyordu.
Mustafa Kemal, RSFSC elçisi Aralov ve Azerbaycan SSC Elçisi Abilov'u cepheye şahsen çağırdı. Bu, birinci olarak Mustafa Kemal'in yokluğu sırasında biriken bir dizi çok önemli sorunların çözümlenmesi gereğiyle; ikinci olarak Antant'ın ateşkes önerisine ilişkin tartışmaların önemiyle; üçüncü olarak da yeni Türkiye'nin ordusunu tanıma ve bu ordunun gereksinmelerini öğrenme olanağıyla ortaya çıkmıştı.
27 Mart 1922'de Aralov ve Abilov, Türk askerlerine verecekleri armağanlarla birlikte cepheye hareket ettiler. Tüm cepheyi dolaştılar, altı piyade, üç süvari tümenini ziyaret ettiler, iki ordunun ve iki kolordunun karargâhlarını gezdiler, Konya kentinde ordunun cephe gerisi kuruluşlarını gördüler, halkla, subaylarla, askerlerle sohbet ettiler. Askeri birliklerin uyandırdığı izlenim iyiydi. Ancak düzenli disiplinli ve iyice örgütlenmiş olan bu ordu, ulaştırma araçlarına ve giyeceğe büyük gereksinme duyuyordu.
Abilov, cephedeki durumu titizlikle inceledi ve Azerbaycan hükümetine Türklere yardım sorununu sundu. "Belirtmek gerekir ki, o günkü durum Türkler için, para, cephane ve taşıt araçlarının bulunmayışı nedeniyle çok ağırdı". Bu dönemde subaylar bile birkaç aydır aylık ücretlerini almamışlardı.
Mustafa Kemal, Aralov ve Abilov'dan Türkiye'ye "...taşıt araçları ve özellikle at" yardımı yapılmasını rica etti ve şöyle dedi:
"... Rusya da zor durumda, o da varlıklı değil ama bize yardım ediniz... Para yardımı tüfek, mermi ve toplar için hükümetinize ve Lenin'e çok ama pekçok teşekkür ederim".
Sovyet cumhuriyetleri Türkiye'ye taşıt aracı yardımında bulundular. Mustafa Kemal Paşa, cepheden Aralov'a bir teşekkür mektubu gönderdi.