Halkara Owganystanda it urşuna garşy çykyşlar Maı 28, 2012
It urşy Owganystanda köpden bäri meşhur. Emma tankytçylar bu sport görnüşiniň jenaıatçylyga we humarbazçylyga itergi berıändigini aıdıarlar.
Owganystanda it urşunyň gadagan edilendigine garamazdan, bu uzak wagtdan bäri girdejili we meşhur şowhunyň biri bolup galıar. Emma şol bir wagtyň özünde it urşuna garşy çykıanlar hökümetiň haıwanlary goramak boıunça kanunlaryny güıçlendirmäge çagyrıarlar.
Iki sany daıaw it tozana garylyp, biri-birini dalap, garpyşıar. Adatdakysy ıaly, bu ganly çaknyşykdan diňe bir ıeňiji çykar. Şol bir wagtyň özünde-de, bu bolup geçıän zatlara ıüzlerçe adam tomaşa edip, itleriň haısysynyň ıeňjekdigini çaklap, öz aralarynda pully humar oınaıarlar.
Gürrüňi edilıän bu waka Kabulyň etegindäki meıdanlaryň birinde geçirilip, bu ıerde şeıle çärelere ıygy-ıygydan duş gelmek bolıar. Her hepde ıurt boıunça bikanun it uruşlarynyň ıüzlerçesi geçirilıär.
Itlerden başga-da horazlary we goçlary uruşdyrıarlar. Bir tarapdan bu bir güımenje bolsa, beıleki tarapdan, elbetde, eger-de bagtyň çüwse, bu belli bir derejede girdeji çeşmesidir.
Kagyz ıüzünde haıwanlaryň özara uruşdyrylmagy bikanun. İöne bu uruşlaryň halk içinde juda uly meşhurlyga eıedigi, bu güımenjelerde ummasyz köp pullaryň aılanıandygy we olarda käbir kuwwatly adamlaryň eliniň bardygy göz öňünde tutulsa, onda resmileriň bularyň öňüni almak üçin onçakly uly tagalla edip barmazlyklaryna düşünse bolıar.
İöne, eger-de bu ıagdaılara garşy çykıanlar alyp barıan işlerini dowam etdirseler, ıagdaıyň ıakyn geljekde üıtgemegi hem mümkin. Haıwanlary özara uruşdyrmak babatda kanunlaryň iş ıüzünde berjaı edilmegi üçin, dini liderler we adam hukuklary boıunça aktiwistler ıörite kampaniaıalary alyp barıarlar.
Owganystanyň Haj we Yslam işleri boıunça ministriniň orunbasary Dihal Hak Habid bu meseläni ıurduň Içeri işler ministrliginde gozgajakdygyny aıdıar: “Yslamda itleriň, horazlaryň özara uruşdurylmagy ıaly zatlar bolup bilmez. Biz hepdäniň dowamynda ıurduň Içeri işler ministrliginde gepleşikleri geçirmegi planlaşdyrıarys. Biz ministrligiň üsti bilen bu çäreleri togtatmaga synanyşarys. Biz täsirimiziň boljakdygyna ynanıarys”.
Resmi statistikanyň ıokdugyna garamazdan, Habidiň sözlerine görä, it uruşlary humar hereketiniň döremegine, şeıle-de bankrotlyga eltıär. Habid bu ganly sportuň “yslama ters gelıändigini” hem sözüne goşdy.
Owganystanyň adam hukuklary boıunça garaşsyz komissiıasynyň başlygy Şamsullah Ahmadzaıi it urşunyň eııäm könelişen bir däpdigini aıdıar: “Adamlar haıwanlaryň biri-birine şikes ıetirmeginden lezzet almaly däl. Uruşda elmydama-da haıwanlaryň iň azyndan birine erbet şikes ıetıär. Adamlar haıwanlaryň jepasyndan güımenje tapmaly däl. Hökümet hökmany ıagdaıda bir zatlar edäımeli”.
Owganystanda it urşunyň gadagan edilendigine garamazdan, bu uzak wagtdan bäri girdejili we meşhur şowhunyň biri bolup galıar.
Ahmadzainiň bellemegine görä, Owganystanda haıwlanlaryň ıagdaıyna onçakly bir seredilibem durlanok. Ilatyň aglabasy haıwanlary hapa jandar hasaplap, olary öılerinde saklanok. Bu hem öz gezeginde haıwanlaryň biri-biri bilen uruşdyrylmagyna itergi berıär.
Emma it eıeleriniň bu zatlara öz garaıyşlary bar. Olar haıwanlaryň hatda maşgala agzalaryndan hem eı görülıändigini aıdıarlar.
Eııäm 26 ıyl bäri itleri ıetişdirmek bilen meşgullanıan Nur Mohammadyň aıtmagyna görä, ıeňişden gazanylan pullaryň aglabasy itleriň özüne siňdirilıär: “Biz itlere sygyr etini berıäris. Biz ony süňki bilen birlikde tä ıumşaıança owradıarys. Biz muny itlere uruşdan öň berıäris. It saklamak üçin kän çykdaıjy edilıär. Bu bir maşgalany ekläniňden hem köp. Bu meniň pişäm, ıagny men mundan lezzet alıan”.
“Talyban” hereketi öz döwründe it uruşlaryny gadagan edipdi. Häzir hem söweşijiler şol gadagançylygy täzeden ornaşdyrmak ugrunda tagalla edıäne meňzeş. 2010-njy ıylyň fewralynda Helmand welaıatynyň Laşkar Gah etrabynda it urşy mahaly amala aşyrylan partlamada azyndan üç adam ölüp, 30 töweregi adam hem ıaralanypdy.