Doç. Dr. Suna Oksay, Onur Acar, TSRŞB, Sigorta İnceleme ve Araştırma Yayınları 3, Sigorta Sektöründe Uluslararası Finansal Raporlama Standartları: Kurumlar ve Standartların Özetleri, Aralık 2005, s.23-32
Uluslararası Muhasebe Standartları Komitesi
(International Accounting Standards Committee - IASC)
Uluslararası Muhasebe Standartları Komitesi (International Accounting Standards Committee - IASC) 1973 yılında, Avustralya, Kanada, Fransa, Almanya, Japonya, Meksika, Hollanda, İngiltere, İrlanda ve Amerika’dan gelen profesyonel muhasebeciler tarafından oluşturulmuştur. IASC, kurulduğu 1973 yılından itibaren, Dünyada uygulanan ulusal muhasebe standartlarının, yüksek kaliteli ve küresel muhasebe standartlarına yakınlaştırılması yönünde çalışmalar yapmıştır. IASC, 1989 yılında, bir “Çerçeve Metin” (Framework) de yayınlamıştır. Finansal raporlamaya ilişkin temel kavramları açıklayan sözkonusu Metin, ulusal ve uluslararası standart koyucular ile finansal tablo hazırlayıcıları ve denetleyicileri tarafından bir rehber olarak kullanılmaktadır.
Ancak, tüm çalışmalarına rağmen, Uluslararası Muhasebe Standartları Komitesi’nin (IASC) çalışmaları istenilen sonuca tam olarak ulaşmayınca, Komitenin yapısal bir değişikliğe ihtiyaç duyduğu anlaşılmış ve böylece, 1997 yılında yapının ve stratejinin gözden geçirilmesi için bir “strateji çalışma grubu” oluşturulmuştur. Söz konusu çalışma grubu, Kasım 1999 tarihinde çalışmalarını tamamlamış ve hazırladığı rapor Aralık 1999 tarihinde IASC Kurulunca ve Mayıs 2000 tarihine kadar geçen süre içinde ise, diğer IASC organlarınca oy birliği ile onaylanmıştır.
Görevi, uluslararası muhasebe standartlarını (International Accounting Standards – IAS) belirlemek olan IASC yönetim kurulu, 13 farklı ülkeden ve çeşitli organizasyonlardan ikişer temsilci ve birer teknik danışmandan oluşmaktaydı. Kurulda, tartışmalara katılan fakat oy vermeyen Uluslararası Sermaye Piyasası Kurumları Teşkilatı (The International Organization of Securities Commissions – IOSCO), ABD’den Finansal Muhasebe Standartları Kurulu (Financial Accounting Standarts Committee - FASB) ve Avrupa Komisyonu gibi kuruluşlardan da gözlemciler bulunmaktaydı. IASC, daha geniş bir yapılanmaya gittiği 2000 yılına kadar, faaliyetlerini bu ad altında sürdürmüştür.
IASC Kurulu, görevlerini devrettiği, Aralık 2000 tarihindeki toplantıda, yerine geçecek olan IASB’ye iletilmek üzere tamamlanmakta olan mevcut işler ile devam eden çalışmalar konusunda bir bildiri yayınlamıştır. Söz konusu bildiride, aşağıda yer alan konularda, çalışmaların devam ettirilmesi gerektiği belirtilmektedir:
• Finansal raporlama performansı
Bildiride, çalışma yapılması gerekli olduğu belirtilen yeni konular ise şöyle sıralanmaktadır:
• Ulusal ve uluslararası standartların yakınlaşması hakkında bir çalışma,
• IASC döneminde daha az önemli görülen konulara ilişkin yeni bir çalışma,
• Hisse senedi esas işlemlerle ilgili bir standart,
• Maddi olmayan duran varlıklarla ilgili bir standart,
• Çerçevenin (Framework) güncellenmesi,
• Enflasyon muhasebesine ilişkin standartların gözden geçirilmesi,
• Küçük işletmeler için standartların yeni bir versiyonunun hazırlanması.
(International Accounting Standards Board - IASB)
(http://www.iasb.org) Başlangıçta, Uluslararası Muhasebeciler Federasyonu’nun (International Federation of Accountants – IFAC) bir kolu gibi çalışan Uluslararası Muhasebe Standartları Komitesi (IASC), 24 Mayıs 2000’de IFAC’in de katılımıyla Edinburg’da yapılan Genel Kurul toplantısında bağımsız bir kuruluş haline gelmiştir. Edinburg’da kabul edilen kuruluş sözleşmesine göre, yeni yapının standart belirleme organı olarak, Uluslararası Muhasebe Standartları Kurulu (IASB) oluşturulmuştur. Bu yeni yapılanma sonucu, tüm yayın ve yazışmaların IASB adına yapılmasına karar verilmiş ve böylece 2001’den itibaren IASB, IASC’nin yerini alarak standartları ve taslakları geliştirmek, yayınlamak ve Standart Yorumlama Komitesinin (IFRIC) yorumlarını onaylamak görevlerinden sorumlu olmuştur.
IASC’nin tüm sorumluluklarını üstlenerek, uluslararası muhasebe standartlarını oluşturmak amacıyla, 1 Nisan 2001 tarihinde, Londra’da kurulan Uluslararası Muhasebe Standartları Kurulu (IASB), bağımsız ve özerk muhasebe standartları hazırlama ve yayınlama konusunda genel kabul görmüş tek otoritedir.
Uluslararası Muhasebe Standartları Kurulu’nun (IASB) amacı, uluslararası alanda kabul görmüş sözü edilen standartları üretmektir. IASB, bazı Uluslararası Muhasebe Standartlarında değişiklikler ve düzenlemeler yapmakta, bazı Uluslararası Muhasebe Standartlarını, UFRS olarak adlandırılan Uluslararası Finansal Raporlama Standartları ile değiştirmekte ve yeni standartlar hazırlamaktadır. IASB, finansal tablolarda, şeffaf ve karşılaştırılabilir bilgiyi sağlayan, tek ve yüksek kalitede, anlaşılabilir ve uygulanabilir, küresel muhasebe standartları geliştirmeyi amaçlamaktadır. Kurul ayrıca, ulusal muhasebe standardı belirleyicileri ile birlikte çalışarak, dünya genelinde muhasebe standartlarını birbirine yakınlaştırmayı da amaçlamaktadır. 12 IASB, finansal raporlama standartlarını, dünyada etkin olarak uygulanabilecek nitelikte, basit ve anlaşılabilir olarak hazırlamaktadır. Ayrıca, IASB’nin en önemli görevlerinden biri de, ortaya çıkan uygulama sorunları karşısında, güncelleme ihtiyacı gerektiğinde, standartlarda gerekli görülen değişiklikleri yapmaktadır.
Uluslararası Muhasebe Standartları Kurulu’nun (IASB) görevleri şunlardır:
• Avrupa Finansal Raporlama Tavsiye Grubu (European Financial Reporting Advisory Group - EFRAG)
• Uluslararası Sermaye Piyasası Kurumları Teşkilatı (International Organization of Securities Commissions –
• Uluslararası Muhasebeciler Federasyonu (International Federation of Accountants - IFAC)
• Uluslararası Muhasebe Mesleğini Geliştirme Forumu (International Forum for Accountancy Development - IFAD)
• ABD Finansal Muhasebe Standartları Kurulu (US Financial Accounting Standards Board - FASB)
• ABD Halka Açık Şirketler Muhasebe Denetim Kurulu (US Public Company Accounting Oversight Board - PCAOB)
• ABD Sermaye Piyasası Kurumu (US Securities and Exchange Commission - SEC)
IASB'de bir standardın kabul ediliş süreci şu şekildedir:
Onaylanan standartlar 6 ilâ 18 aylık bir geçiş süresi verildikten sonra yürürlüğe girer. Uygulayıcılar, standartta öngörülen şekilde, ya standardı geriye dönük olarak uygulamak ve geçmiş tabloları buna göre düzeltmek ya da standardın yürürlüğe girdiği tarihten itibaren uygulamaya geçmek zorundadırlar.
Uluslararası Muhasebe Standartları Komitesi Vakfı
(International Accounting Standards Committee Foundation - IASCF)
Uluslararası Muhasebe Standartları Komitesi Vakfı (IASCF), 8 Mart 2001 tarihinde, kar amacı gütmeyen bir vakıf olarak kurulmuştur. Vakfın temel görevleri, Uluslararası Muhasebe Standartları Kurulu’nun, stratejilerini ve bütçesini belirlemek ve çalışmalarını denetlemektir.
Vakfın, 6 Kuzey Amerika, 6 Avrupa, 6 Asya Okyanusya bölgeleri ve 4 tanesi de coğrafi dengeyi dikkate alarak diğer bölgelerden gelen toplam 22 üyesi bulunmaktadır. Üyeler, finansal tablo hazırlayıcıları ve okuyucuları, denetçiler ve akademisyenlerden oluşmaktadır. Dörtte üç çoğunluğu gerektiren tüzük değişikliği oylamaları hariç, kararlar basit çoğunlukla alınmaktadır. Tüm yapının organlarını ve temel görevlerini belirleyen IASCF Ana Tüzüğüne göre, Vakfın görevleri şunlardır:
• Uluslararası Muhasebe Standartları Kurulu’nun (IASB) stratejisini yıllık olarak gözden geçirmek,
• Uluslararası Muhasebe Standartları Kurulu (IASB), Standart Yorumlama Komitesi (IFRIC) ve Standart Danışma Konseyi (SAC) üyelerini tayin etmek,
• Tüzük değişikliklerini onaylamak,
• IASB, IFRIC ve SAC’nin çalışma prosedürlerini belirlemek,
• Yılda bir kere IASB’nin etkinliliğini ve stratejisini gözden geçirmek,
• Yılda bir kere IASB’nin bütçesini gözden geçirmek ve finansman yolları bulmak,
• Muhasebe standartlarına ilişkin stratejik sorunlarla ilgilenmek
• IASB’nin faaliyetlerini desteklemek,
• Uluslararası muhasebe standartlarının uygulanmasını teşvik etmek.
Standart Danışma Konseyi
(Standard Advisory Council - SAC)
Standart Danışma Konseyi (SAC) yüksek kaliteli standartlar oluşturabilmek amacıyla, IASB’nin çalışmalarından etkilenecek olan kişi ve kuruluşların görüşlerinin alındığı bir tartışma platformudur. SAC’ın üyeleri, her üç yılda bir, IASCF tarafından atanır. SAC’ın temel görevi, IASB’nin gündemi, çalışma programı ve öncelikleri hakkında görüş oluşturmaktır. Bununla birlikte, oluşturulması planlanan standartlara ilişkin olarak, ilgili kişi ve kuruluşların bakış açılarını IASB’e bildirir. Standartların uygulanma aşamasında ise, IFRIC tarafından oluşturulacak yorumlar hakkında, inceleme yapar ve görüş oluşturur.
Standart Yorumlama Komitesi
(International Financial Reporting Interpretations Committee - IFRIC)
Eski yapıda Daimi Yorumlamalar Komitesi (Standing Interpretations Committee - SIC) olarak adlandırılan Standart Yorumlama Komitesi (IFRIC), IASB tarafından oluşturulan standartlarla ilgili uygulamaya yönelik yorumlar yayınlayarak, bu standartların uygulanmasında rehber görevi görmektedir. IFRIC, yorumlamaları yaparken, benzer ulusal kurullarla da işbirliği içinde çalışır.
IFRIC’nin başlıca görevleri, IASB tarafından oluşturulan standartların doğru şekilde uygulanması için, önce yorum taslaklarını kamuoyunun görüşüne sunmak, ardından da nihai yorumları IASB’nin onayına sunmaktır. Yetersiz kalan veya birbirleriyle çakışan yorumlar olması durumunda ise, bunların düzeltilmesini sağlamak da, görevleri arasında yer almaktadır.
IFRIC’in toplam 12 üyesi bulunmaktadır ve bu üyeler, Uluslararası Muhasebe Standartları Komitesi Vakfı (IASCF) tarafından üç yıllığına atanır. IFRIC Gündem Komitesi (IFRIC Agenda Committee), IASCF’ye, gündeme alacağı konularla ilgili tavsiyelerde bulunur. IFRIC, gündeme alınmasını istemediği konularla ilgili olarak da, görüşlerini açıklar. Gündeme almayı kararlaştırdığı konulara ilişkin ise ulusal muhasebe standartları kurulları başta olmak üzere ilgili tüm çevreleri dikkate alarak, kamuoyunun görüşlerine sunmak üzere bir taslak yorum hazırlar. Taslağa ilişkin görüş verme süresi genellikle 60 gündür. IASB bazı durumlarda bu süreyi 30 günden az olmamak kaydıyla kısaltabilir. Kamuoyunun görüşleri alındıktan sonra taslağa son şekli verilir. Taslağın hazırlanması için, en az 9 üyenin olumlu oy vermesi gereklidir. Yorumun son halinin de IASB tarafından en az 9 oyla onaylanması şarttır.
IASB, önemli projelere ilişkin teknik konularda çalışmalar yapmak ve görüş toplamak üzere çalışma grupları oluşturabilir. Bu çerçevede, IASB’nin çalışma grubu oluşturduğu konu başlıkları şunlardır:
Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeler İçin Muhasebe Standartları; Finansal Araçlar; Sigortacılık; Performans Raporlaması (IASB-FASB Ortak Çalışma Grubu)