ÇAMLAR (PINUS L.) « Global Bilgiler ' : ''; var month = [1,2,3,4,5,6,7,8,9,10,11,12]; var month2 = ["Jan","Feb","Mar","Apr","May","Jun","Jul","Aug","Sep","Oct","Nov","Dec"]; var day = postdate.split("-").substring(0,2); var m = postdate.split("-"); var y = postdate.split("-"); for(var u2=0;u2
ÇAMLAR (PINUS L.)
Günümüzde 105 kadar türü, çok sayıda varyete, ırk ve kültür çeşidi bulunan çamlar, kozalaklılar arasında hem tür zenginliği hem de çok geniş yayılış alanı ile en başta gelen cinstir. Kuzey yarım kürede olağanüstü geniş coğrafi yayılışı vardır. İstisna bir durum olarak Pinus merkusii Sumatranın doğusundaki Sunda adalarında Ekvatorun güneyine geçer. Bu geniş coğrafi yayılış alanında sahil kumullarından dağ kırı, kuzeyde son ağaç sınırına kadar ulaşır.
Her dem yeşil, ibreli, boylu ağaç, çok azı da küçük ağaçlar Şeklinde gelişirler. Genç ve orta yaşlarda piramidal görünümlüdürler. İleri yaşlarda tepe formu ve dalların diziliş şekli bozulur. Yaşlı gövdelerde kabuk, kalın ve derin çatlaklıdır. Çamlar genelde kuvvetli, derine giden kazık kök geliştirirler. Çok çeşitli kullanım alanı bulunan odunu, genel olarak homojen bir yapıya sahiptir. Büyük ve bol sayıda reçine kanalları bulunduğundan reçine üretiminde çamlar başta gelir. İri tohumlu çam türleri doğrudan besin olarak kullanılır. Türkiye’de yaygın olarak bulunan çamlar, halkımız tarafından, orta ve ileri yaşlarda kabuklarının aldığı renge göre isimlendirilir. Kabuk rengi kızıl olan kızılçam, sarı olan sarıçam, beyaz olan ise karaçamdır (akçam). Türkiye’de orman varlığımızın yarısına yakınını, verimli ormanlarımızın çoğunu bu üç çam türü oluşturur.
Türkiye’de: Pinus brutia (Kızılçam), Pinus halepensis (Halep çamı), Pinus nigra (Akçam, Karaçam), Pinus pinea (Fıstıkçamı), Pinus sylvestris (Sarıçam) doğal olarak bulunur. Pinus maritima, Pinus elderica, Pinus radiata türleri ülkemizde doğal olarak bulunmasalar da endüstriyel ya da diğer ağaçlandırma çalışmalarında yaygın olarak kullanılırlar. Ülkemiz için önemli diğer çam türleri: Pinus cembra, Pinus contorta, Pinus coulteri, Pinus densiflora, Pinus mugo, Pinus palustris, Pinus parviflora, Pinus strobus, Pinus wallichiana çeşitli amaçlarla yapılan ağaçlandırma ve peyzaj uygulamalarında sıklıkla kullanılmaktadır.
Kızılçam (Pinus brutia Henry.):
Doğu Akdeniz ülkeleri; Filistin, Ürdün, Suriye, Irak, Lübnan, Kıbrıs, Türkiye, Yunanistan ve İtalya ile Karadeniz sahillerinde bir birinden kopuk adacıklar halinde; Türkiye, Kafkasya ve Kırım’da geniş alanlarda doğal olarak yetişir. Dünyada en geniş yayılışını Türkiye’de: Marmara, Ege ve Akdeniz sahil şeridinde yapar. Genel olarak 0-1200 metre arasında yayılan kızılçam Akdeniz’de 1500 metreye kadar çıkar. Genelde saf ormanlar kurmakla birlikte yayılış alanında bulunan diğer tüm türlerle de karışık ormanları vardır. Sahilde dağınık tepeli olan kızılçam, yükseklere çıkıldıkça gövde düzgünleşir ve piramidal görünüm alır.
Kızıla çalan gövdesi ve parlak yeşil ikili ibreleri ile Akdeniz’in simgesidir. Akdeniz bölgesinde 25 m boyun üzerine çıkar. İbreler 12-18 cm uzunlukta ve parlak yeşil renktedir. Hızlı gelişen bir ışık ağacıdır. Dönemsel kuraklığa çok dayanıklıdır. şiddetli soğuğa karşı duyarlı, toprak isteği bakımından kanaatkârdır. Genelde derine giden kazık kök sistemi geliştirir. Yükseklere çıktıkça odun kalitesi artar. Çeşitli kullanım alanları olan değerli oduna sahiptir. Çok estetik bir park ve bahçe ağacıdır. Doğal ortamda birbirinden farklı formları vardır. Türkiye’de orman kurma çalışmalarında en fazla kullanılan türdür.
İsviçre Fıstık Çamı (Pinus cembra L.):
Doğal olarak Alpler ve Karpatlarda yetişir. 20 m boyunda, kısa dallı, sivri piramidal tepeli bir ağaçtır. Beşli ibreler 5-12 cm uzunlukta ve koyu yeşil renktedir. Gelişimi yavaş, fırtınalara çok dayanıklı, yüksek dağların ağacı olan bu tür, çığ ve heyelan önleme amaçlı ağaçlandırmalara uygundur. Soğuğa direnci ve toprak isteği fazladır. Odunu hafif ve çok dayanıklıdır. 12 mm uzunluğundaki tohumları bizdeki fıstık çamına benzer şekilde tüketilir. Çok değerli bir park ve bahçe ağacıdır. Türkiye’de park, bahçe ve yol ağaçlandırmalarında sıklıkla kullanılır. Çok sayıda kültür çeşidi bulunur.
Alaska Sahil Çamı (Pinus contorta Dougl.):
Doğal olarak Kuzey Amerika’da yetişir. Alaska’dan başlayarak turbalıklarda, Pasifik Okyanusu’nun kumullarında yayılarak, Kaskat dağlarına kadar yayılır. 10 m boyunda küçük ağaç, bazen de bodurlaşmış halde bir çam türüdür. İkili ibreler 3-6 cm uzunlukta ve koyu yeşil renktedir. Soğuğa dayanıklıdır. Kumulların ve ıslak alanların ağaçlandırmasına uygundur. Güzel bir park ve bahçe ağacıdır. Türkiye’de park, bahçe ve yol ağaçlandırmalarında son zamanlarda kullanılmaya başlanmıştır.
Büyük Kozalaklı Çam (Pinus coulteri D. Don.):
Doğal olarak Kaliforniya yöresinde yetişir. 25 m boylanabilen kalın dallı bir ağaçtır. Üçlü ibreler çok kalın, 20 cm uzunluktadır. Hızlı gelişen dekoratif bir ağaçtır. En önemli özelliği çok iri olan kozalaklarıdır. Mat, açık sarımtırak renkteki kozalak 35 cm boya kadar ulaşır. Tohumları fıstık olarak tüketilir. Türkiye’de park, bahçe ve yol ağaçlandırmalarında eskiden beri kullanılır.
Japon Kızılçamı (Pinus densiflora Sieb. et Zucc):
Doğal olarak, Kore, Orta Japonya, Çin ve Formoza adasında yetişir. Buralarda sahil kumullarında, tepelik arazilerde 500 m yüksekliğe kadar yayılır. 35 m boylanabilen bir orman ağacıdır. İbreler ikili, mavi-yeşil renkte, 8-12 cm uzunluktadır. Aşırı karasal iklime dayanıklılığı az olmakla birlikte, soğuğa direnci orta derecededir. Çok değerli bir park ve bahçe ağacıdır. Türkiye’de park, bahçe ve yol ağaçlandırmalarında sıklıkla kullanılır. Çok sayıda kültür çeşidi bulunur.
Elder Kızılçamı (Pinus elderica Medw.):
Doğal olarak sadece Tiflis dolaylarında bulunan Çoban dağında 200-600 metreler arasında, 500 hektarlık bir alanda yetişir. Bütün özellikleri ile kızılçama benzer. Kuraklığa çok dayanıklı atık (relik) bir türdür. Türkiye’nin güney doğusunda ağaçlandırma çalışmalarında yaygın olarak kullanılır. Bu bölgede park, bahçe ve yol ağaçlandırmalarına da son derece uygun bir türdür.
Halep Çamı (Pinus halepensis Mill.):
Doğal olarak Portekiz’den başlayarak Doğu Akdeniz’e kadar uzanan geniş bir alanda yetişir. En fazla Batı Akdeniz’de bulunur. Türkiye’de yayılışı sınırlıdır. Adana Kadirli yakınlarında, Milas-Bodrum arasında saf ya da kızılçamla karışık olarak bulunur. 20 m boylanabilen bir orman ağacıdır. İbreler ikili, açık yeşil renkte, 6-15 cm uzunluktadır. Halep çamı ılıman iklim ister. Toprak isteği azdır. Fakir ve yarı kurak alanların, sahil kumullarının ağaçlandırılmasında kullanılır. Odunu kızılçam kadar değerli değildir.
Sahil Çamı (Pinus maritima Mill.):
Doğal olarak Batı Akdeniz’de yetişir. Türkiye’de doğal olmamasına karşın uzun yıllardır özellikle Marmara bölgesi sahil ağaçlandırmalarında kullanılmıştır. 30 m boylanabilen bir orman ağacıdır. İbreler ikili, 10-20 cm uzunlukta ve parlak yeşildir. Sahil çamı ılıman iklim ister. Sahillerin, özellikle de kumulların ağaçlandırılmasında kullanılan, hızlı gelişen bir türdür. Odunu selüloz üretiminde kullanılır. Reçine üretimi açısından da önemlidir. Sahil çamının birçok ırk ve coğrafi formu vardır.
Dağ Çamı (Pinus mugo Turra.):
Doğal olarak Avrupa’nın yüksek dağlarında yetişir. Genelde 10 m boylanabilir. Çoğunlukla kompakt ve yatık bir gelişim gösterir. İbreler ikili, 3-8 cm uzunlukta ve koyu yeşil renktedir. Toprak ve iklim istekleri çok azdır. Diğer ağaç türlerinin yetişemediği yüksek dağlarda kır sınırına yakın yetişir. Yüksek dağlarda çığ ve toprak kaymalarını önleyen koruyucu işlevi vardır. Çok değerli bir park ve bahçe ağacıdır. Türkiye’de park, bahçe ve yol ağaçlandırmalarında sıklıkla kullanılır. Kayak tesislerinin ağaçlandırılmasında düşünülmelidir. Çok sayıda kültür çeşidi bulunur.
Karaçam (Akçam) (Pinus nigra Arn. var. pallasiana Schneid.):
Karaçam (Toros karaçamı) doğal olarak; Anadolu, Trakya, Kıbrıs, Suriye ve Kırım’da yetişir. Türkiye’de Batı Karadeniz dağlarının güney yamaçlarında, Torosların kuzey yamaçlarında, Ege bölgesi dağlarında, İç Ege’de, İç Anadolu’da ve Trakya’da saf ya da bulunduğu yetişme ortamındaki diğer ağaç türleri ile karışık ormanlar kurar. Genelde bozkır ekosistemi ile dağ kırı ekosistemi arasında, yarı kurak alanlarda yayılır.
Karaçam; 50 m boya ulaşabilen, uzun ömürlü, görkemli bir orman ağacıdır. Gençliğinde piramidal, ileri yaşlarda geniş ve dağınık tepeli bir ağaçtır. İbreler ikili, sert, 5-18 cm uzunlukta ve koyu yeşil renktedir. Ülkemizde, sedirle birlikte yarı kurak alanların ağaçlandırmasında en fazla kullanılan türdür. Yalnız sedirden daha fazla soğuğa dayanır. Odunu çok değerlidir. Türkiye’de ebe çamı ve ehrami çam diye adlandırılan iki değişik formu da vardır. Çok değerli bir park ve bahçe ağacıdır. Türkiye’de park, bahçe ve yol ağaçlandırmalarında sıklıkla kullanılır. Çok sayıda kültür çeşidi bulunur.
Uzun İbreli Çam (Pinus palustris Mill.):
Doğal olarak Kuzey Amerika’nın güney doğusunda, Atlantik sahilleri, Meksika körfezi çevresinde, Kuzey Virginia’dan başlayarak Florida’ya kadar kumlu düzlüklerde yetişir. 40 metreye kadar boylanan, dolgun tepeli bir orman ağacıdır. İbreler üçlü, 20-45 cm boyunda ve koyu yeşil renktedir. Bol reçineli, ağır, sert ve çok dayanıklı bir oduna sahiptir. Çok çeşitli amaçlarla kullanılır. Türkiye’de zaman zaman park ve bahçelerde rastlanır.
Kız Çamı (Pinus parviflora Sieb. Et Zucc.):
Doğal olarak Japonya ve Kore’de 1500m yüksekliğe kadar yetişir. 30m boylanan, narin yapılı, piramit tepeli bir orman ağacıdır. İbreler beşli, 4-6 cm boyunda, mavi yeşil ya da çayır yeşili rengindedir. Hızlı büyür, kışlara dayanıklıdır. Çok değerli bir park ve bahçe ağacıdır. Türkiye’de park, bahçe ve yol ağaçlandırmalarında son zamanlarda sıklıkla kullanılmaya başlanmıştır. Çok sayıda kültür çeşidi bulunur.
Fıstık Çamı (Pinus pinea L.):
Doğal olarak Akdeniz sahillerinde yetişir. En önemli yayılışını servide olduğu gibi ülkemizde yapar. Özellikle Kozak, Aydın ve Çoruh vadisinde ormanlar kurar. Bunun yanında Antalya sahillerinde, Marmara çevresinde, Maraş ve Trabzon civarında yöresel olarak bulunur. Günümüzde yaygın olarak ağaçlandırma çalışmalarında kullanılır. Akdeniz bölgesinde 1000-1200 m yüksekliğe kadar çıkar. Bazı alanlarda Akdeniz ardında, Burdur, Isparta dolaylarında ağaçlandırma çalışmalarında sıklıkla görülür. Fıstık çamı 25 m boylanabilen, yuvarlak tepeli, ileri yaşlarda şemsiye tepeli bir orman ağacıdır. İbreler ikili, 10-15 cm boyunda, parlak yeşil renktedir.
Akdeniz ekosisteminin ağacı olan fıstık çamı, derine giden kuvvetli kök sistemine sahiptir. Soğuğa direnci nispeten azdır. Toprak isteği fazladır. Derin kumlu balçık topraklardan hoşlanır. Çam fıstığı diye adlandırılan bu çam türünün tohumları diğer çamlardan daha iridir ve besin olarak tüketilir. Kozalaklar ağustosta olgunlaşır ancak Türkiye’de kozalak toplama yağ oranının arttığı düşüncesi ile genellikle kış aylarında yapılmaktadır. Parkçılık bakımından çok estetik bir türdür. Akdeniz memleketlerinin karakteristik bir öğesidir. Odunu çok çeşitli amaçlarla kullanılır. Hızlı gelişen bir türdür. Türkiye’de sosyal ormancılık amaçlı geniş ağaçlandırma sahaları mevcuttur. Park, bahçe ve yol ağaçlandırmalarında sıklıkla kullanılır.
Monteri Çamı (Pinus radiata D. Don.):
Doğal olarak Kaliforniya sahillerinde, Montery çevresindeki kumulluklar ve tepeliklerde yetişir. Günümüzde Avustralya, Yeni Zelanda, Güney Afrika, İspanya ve İtalya’da geniş çaplı ağaçlandırmaları vardır. 30 m boylanabilen, kalın dallı, dağınık tepeli bir orman ağacıdır. İbreler üçlü, 10-15 cm uzunlukta ve açık yeşil renktedir. Az reçineli odunu kâğıt sanayine çok uygundur. Don ve kuraklığa dayanıksızdır. Türkiye’de Marmara bölgesinde, bazı alanlarda sorunlar yaşansa da ağaçlandırma sahaları mevcuttur.
Veymut Çamı (Pinus strobus L.):
Doğal olarak Kuzey Amerika’nın bütün doğu kısmı ile Kanada’nın güney doğusunda yetişir. 50 m boylanabilen, gençliğinde sivri, yaşlanınca genişleyen piramidal tepeye sahip birinci sınıf orman ağacıdır. İbreler beşli, 5-10 cm uzunlukta ve mavi-yeşil renktedir. Çam türleri arasında odunu en az akma içerir. Bu nedenle çok geniş kullanım alanına sahiptir. Genelde hızlı gelişen yarı gölge ağacıdır. En iyi gelişimini nemli topraklar üzerinde yapar. Buna karşın kuraklığa, donlara ve kar kırmalarına dayanıklıdır. Toprak ıslah çalışmalarında kullanılır. Çok değerli bir park ve bahçe ağacıdır. Türkiye’de park, bahçe ve yol ağaçlandırmalarında sıklıkla kullanılır. Çok sayıda kültür çeşidi bulunur.
Sarıçam (Pinus sylvestris L.):
Çam türleri içerisinde en geniş coğrafi alana yayılan türlerin başında gelir. Doğal olarak Avrupa ve Asya’da; dağ kırlarından kuzeyde en son orman sınırına kadar yayılır. Türkiye’de Anadolu’nun kuzeyinde saf ya da diğer türlerle karışık çok geniş ormanlar kurar. Karadeniz bölgesinde Çam burnunda deniz kenarına kadar iner. Erzurum’da Ziyaret tepede 2700 metreye kadar çıkar. Güneyde Kayseri Maraş arasında, Göksun dolaylarında dünyadaki yayılışının en güneyine iner.
Sarıçam; 40 m boylanabilen, narin gövdeli, sivri tepeli çoğunlukla ince dallı bazen de dolgun gövdeli, yayvan tepeli ve kalın dallı bir ağaçtır. Geniş yayılış alanına bağlı olarak çok sayıda ırkı vardır. Fakir topraklarda, arktik bölgelerde bodur vaziyete dahi bulunabilir. İbreler ikili, 3-8 cm boyunda, gri ya da mavi yeşil renktedir. Kuvvetli bir kök sistemi kurar. Mineral maddeler ve nem isteği fazla değilse de derin ve gevşek toprakları sever. Donlara karşı dayanıklıdır. Işık ağacı olmasına karşın yarı gölgede yetişebilir. Odunu çok kıymetlidir ve geniş kullanım alanı vardır. Çok değerli bir park ve bahçe ağacıdır. Türkiye’de park, bahçe ve yol ağaçlandırmalarında sıklıkla kullanılır. Çok sayıda kültür çeşidi bulunur.
Ağlayan Çam (Pinus wallichiana A. B. Jacks.):
Doğal olarak Himalayalar'da 1600-4000 m yükseklikler arasında yetişir (Resim 2.8.12). Ağlayan çam 50 m boylanabilen, geniş piramit yapılı bir orman ağacıdır. İbreler beşli, 10-20 cm boyunda, mavi yeşil ya da gri yeşil renktedir. Gençliğinde hızlı büyür ve Şiddetli donlara karşı dayanıklılığı sınırlıdır. Olağanüstü dekoratif bir ağaçtır. Türkiye’de park, bahçe ve yol ağaçlandırmalarında sıklıkla kullanılır.
Posted in: çamlar, fıstık çamı, karaçam, kızılçam, orman ağaçları, pinus, pinus brutia, pinus nigra, pinus pinea, Pinus silvestris, Sarıçam Posted on: 1.01.2016