Türk Dünyasında Harzemşahlar
07 Aralık 2016 ( 88 görüntülenme )
Hazar Denizi'nin Kıyısından Türk Devleti Harzemşahların Hikayesi...
Ceyhun ırmağının Aral gölüne döküldüğü yerin güney kesimleri Harzem adıyla anılmaktadır. Yıllardan beri burada hüküm sürenlere Harzemşah denilmiştir.
Harzemşahlar devletini kuranlar Anuş Tekinin soyundan gelmektedirler.
Harezm bölgesinde Büyük Selçuklu Devletine bağlı olarak merkezden atanan valilerle yönetilen bu eyalet Anuş Tekin zamanında serbest yaşamaya başlamışlardır. 1128’de Harezm valisi olarak atanan Atsız döneminde yarı bağımsızlık kazanmıştır. Anuş Tekin'in oğlu Kutbeddin Muhammed, Selçuklulara bağlı kalarak, "Harezmşah" unvanı ile bu bölgenin valiliğini üstlenmiştir.
Atsız 1141'de Büyük Selçuklular sultanı Ahmed Sencer'in Katvan Savaşında Karahitaylar tarafından bozguna uğratılmasından istifade ederek Selçuklulara karşı isyan etmiş ve 1142'de Horasan'a saldırarak Merv ve Nişabur'u işgal etmiştir. Ancak 1143 ve 1147'de Ahmed Sencer Atsız'a karşı cezalandırıcı seferini düzenlemiş ve ikinci seferde Atsız yönetim merkezi olan Urgenç'i kaybederek teslim etmiştir. Atsız ve İl Arslan devirlerinde hem Irak Selçukluları hem de Kara Hıtay ila mücadele edilmiştir. Nitekim İl Arslan, Sultan Sencer'in ölümü üzerine bağımsızlığını ilân etmiştir.
Harzemşahların en parlak devri İl Arslan’ın oğlu Aleaddin Tekiş zamanına denk gelir. Harzemşahların en büyük hükümdarı olan Tekiş, önce Karahitayları sonra Selçuklu hükümdarı II. Tuğrul’u yenmiştir. Harzemşahlr sınırlarını kısa sürede Doğu Anadolu’dan Maveraünnehir’e genişletmişlerdir.
Selçuklu devletinin varisi haline gelen Harzemşahlar, Karahanlı ve Karahıtay devletlerine son vermişlerdir. Ancak bu parlak dönem 1220’de Moğolların istilasıyla bitmiştir. Hükümdar Celaleddin uzun süre Moğolları İran’dan uzak tutmaya çalışmıştır. Bu da Anadolu’nun uğrayacağı felaketi geciktirmiştir.
Moğol baskısına dayanamayıp Anadolu’ya yönelen Celaleddin, Aleaddin Keykubat’şa yaptığı Yassı Çemen savaşını kaybederek iyice zayıflamıştır. Celaleddin’in ölümü üzerine 1231 yılında Harzemşahlar tamamen ortadan kalkmıştır.