Kanatlı Balina - Yunuslar; Denizdeki Dostlarımız
Hakkımızda | İletişim | Bağlantılar | AnasayfaBizi Facebook'ta izlemek için tıklayınız
Haberler ve DuyurularBalinalar ve Yunuslar HakkındaBalinalar ve SanatTehditlerSiz neler yapabilirsiniz?GözlemlerinizÇocuk Köşesi	Güncel
İstatistikler	Yunuslar; Denizdeki Dostlarımız
Yazar Özgür Keşaplı Didrickson	İçerik Sayfaları
Yazıda sözü geçen türlere ait en kapsamlı bilgilere ve fotoğraflara Balina ve Yunusları Koruma Derneği'nin türler rehberinden ulaşabilirsiniz: www2.wdcs.org/species/index.php
Tırtak, WDCS / Lucy Ivitsky Molleson Yüzlerindeki silinmez gülümsemeleriyle yunuslar şüphesiz en sevdiğimiz, en çok hayranlık duyduğumuz hayvanların başında geliyor. Bu sevgi ve ilgimizin kaynağı belki de birçok farklı kültüre ait nice efsanede tanık olduğumuz insan yunus dostluğudur.
Bizlere oldukça yabancı bir dünyaya ait olmalarına rağmen kendimizi bu denli yakın hissettiğimiz yunuslar ne yazık ki birçok farklı tehdit yüzünden yaşam savaşı veriyor. Denizdeki dostlarımızı bu tehditlere karşı korumak ve yüzyıllardır süregelmiş dostluk hikayelerine yenilerini eklemek için gelin onları daha yakından tanıyalım.
Yunuslar ve akrabaları balinalar, insanlar gibi memelidirler. Akciğerleriyle solunum yaparlar. Yavrularını doğurur ve sütle beslerler. Yakın zamanda yapılmış moleküler verilerin de ışığında yunus ve balinaların atasının yaklaşık 50 milyon yıl önce yaşamış ilkel çift toynaklı bir kara hayvanı olduğu düşünülmektedir. Bu görüşe göre setaselerin günümüzdeki en yakın akrabaları su aygırlarıdır. Bu karasal ata hızlı bir evrimle günümüzün karayla bağı olmayan deniz memelisine doğru bir evrim geçirmiştir.
Bu evrim süreci boyunca sudaki yaşama uyum sağlamak için yunus ve balinaların vücutları suyu yarmaya ve hızlı ilerlemeye uygun şekilde akışkan bir hal almış, kıllardan arınmış, burun delikleri yüzerken kolay nefes almaları için başlarının üzerine kaymıştır. Isı yalıtımı için ise derilerinin hemen altında kalın bir yağ tabakası oluşmuştur. Yaşadıkları yerin soğukluğuna göre kalınlığı değişen bu yağ tabakası aynı zamanda yedek besin deposu işlevi de görür. Yağ sudan daha hafif olduğu için yunus ve balinaların yüzerlikleri, hatta insanoğlunu şaşırtan hızları için de bu yağ tabakası büyük öneme sahiptir.
Bizler gibi karada yaşayan memeliler beslenmek, sosyal bağ kurmak gibi birçok yaşamsal etkinlik için görme duyusuna dayalı bir yaşam sürerler. Yunus ve balinalar ise güneş ışığının yok denecek kadar az olduğu derinliklerde, bulanık sularda başarıyla yaşayabilmelerini çok gelişmiş olan işitme duyularına borçludurlar.
Yunuslar diğer dişli balinalar gibi yüksek frekansta ses üretip çevrelerine yayarlar. Bu yüksek frekanslı seslerin objelerden yansıyıp geri gelen yankılarını toplayıp beyinlerinde değerlendirerek çevreleri hakkında bilgi sahibi olurlar. "Yankı yardımıyla yön bulma / Ekolokasyon" denilen bu sonar sistem sayesinde yunuslar metrelerce uzaklarındaki cisimlerin büyüklüğünü, şeklini, hızını, yerini hatta yoğunluklarını tespit edebilirler. Avlanırken ve tehlikelerden korunmak için bu olağanüstü sonar sistemlerinden yararlanan yunuslar ne yazık ki güçlü bir sonar sisteme ihtiyaç deniz kuvvetlerinin araştırmaları için deneylere maruz bırakılmışlardır.
Güvenle saklanılacak yerin olmadığı uçsuz bucaksız denizlerde yunuslar tehlikelerden korunarak nasıl uyuyor dersiniz? Beyinlerinin yarısını sırayla tehlikelere karşı uyanık bırakarak! Bizler derin bir uykuya dalarak çevremizde olup bitenlerden habersiz kalabilme rahatlığına sahipken yunuslar uyku sırasında bile uyanık olan beyinleri sayesinde yüzmeye, etrafı kolaçan etmeye ve çevrelerini dinlemeye devam ederler. Bizlerden farklı olarak istemli bir şekilde nefes alan yunuslar beyinlerinin bir yarısını uyanık bırakarak nefessiz kalıp ölme tehlikesinden de korunmuş olurlar.
Yunus ve balinalar zamanlarının çok azını su yüzeyinde geçirirler. Her türün dalabildiği derinlik ve o derinlikte kalış süreleri değişse de ortak özellikleri derinliklerde yaşamaya uygun fizyolojileridir. Vücutlarındaki kan miktarı birçok kara memelisinin iki katıdır. Kanlarında oksijen taşımaktan sorumlu alyuvarlar da diğer memelilere göre daha fazladır ancak ciğerlerinin büyüklüğü ve tutabildiği hava miktarı aslında kara memelilerinden pek de farklı değildir. Onları farklı kılan daha çok kanlarında ve kaslarında depoladıkları oksijen miktarı ve kan akışını vücutlarında nasıl yönlendirdikleridir. Özellikle derin dalışlarda kanın beyin gibi önemli organlar dışına akışını durdurabilirler.
C. Connor R. & M.Peterson. D. 1994. The lives of Whales & Dolphins. American Museum of Natural History.
Heyning, John E.1995. Masters of the Ocean Realm: Whales, Dolphins and Porpoises. University of Washington press.
Money, J. (1998). Captive Cetaceans: A Handbook for Campaigners. A Whale& Dolphin Conservation Society document.
Reeves, R.R., Smith, B.D., Crespo, E.A. and Notarbartolo di Sciara, G. 2003. Dolphins, whales and porpoises: 2002-2010 conservation action plan for the world's cetaceans. IUCN/SSC Cetacean Specialist Group. IUCN, Gland, Switzerland.