Download "Kat Mülkiyeti Kanununa Eklenen Toplu Yapılara İlişkin Hükümlerin 2673"
1 Kat Mülkiyeti Kanununa Eklenen Toplu Yapılara İlişkin Hükümlerin 2673 KAT MÜLKİYETİ KANUNUNA EKLENEN TOPLU YAPILARA İLİŞKİN HÜKÜMLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ The Evaluation of the Provisions on Subsidized Buildings Attached to the Condominium Ownership Act Arş. Gör. Tuğçe TUZCUOĞLU* I. KAT MÜLKİYETİ KANUNUNUN GELİŞİMİ ve GENEL OLARAK 5711 SAYILI KANUN İLE GETİRİLEN YENİLİKLER tarihinde kabul edilip, tarihinde yürürlüğe giren 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu, belli bir parsel üzerinde yapılmış birden çok bağımsız bölümü kapsayan tek bir yapı düşünülerek hazırlanmış ve günün ihtiyaçlarına sunulmuştu 1. Ancak ilgili kanun, sürekli gelişmekte ve değişmekte olan sosyal ve ekonomik koşullar karşısında, ihtiyaçları karşılayamaz hale geldi ve bir süre sonra değişimi kaçınılmaz oldu. Bütün bu hususları göz önünde bulunduran kanun koyucu, öncelikle tarihli 2814 sayılı Kanun ile aynı parsel üzerinde ortak yer ve tesislere sahip birden çok blokun bulunması durumuna çare olmaya çalışmış ve birden çok yapılarda uygulanacak özel hükümleri içeren geçici 3 üncü maddeyi düzenlemesine dahil etmiştir. * Yaşar Üniversitesi Hukuk Fakültesi Medeni Hukuk Anabilim Dalı Araştırma Görevlisi 1 Bkz., ARPACI, Abdülkadir, Türk Hukukuna Göre Kat Mülkiyetinde Yönetim, İstanbul, 1984, s.1. ( ARPACI, Yönetim olarak anılacaktır).
2 2674 Tuğçe TUZCUOĞLU Ancak toplumda baş gösteren gelişmeler, hızla artmaya ve değişmeye devam ettikçe, 2814 sayılı Kanun ile getirilen değişiklikler de yetersiz hale gelmişti. Toplu yapı uygulaması yaygınlaşmış; farklı parseller üzerindeki yapılar, birden fazla bağımsız bölümü kapsayan büyük inşaatlar haline bürünmüştü. Bu noktada devreye giren kanun koyucu, 5711 sayılı Kanunun, 21 inci maddesi ile, 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanununa Dokuzuncu Bölüm adı altında, dokuz madde halinde düzenlenmiş, Toplu Yapılara İlişkin Hükümler i eklemiştir. Kanun koyucu 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanununa eklenen hükümler ile yetinmemiş ve 5711 sayılı Kanun ile 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanununun bütününü göz önüne alıp, belli maddelerinde, ayrıca değişiklikler meydana getirmiştir. Bu çalışmamızda öncelikle; 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunun gelişimi üzerinde duracak, 5711 sayılı Kanun ile getirilen yeniliklere genel olarak değindikten sonra, inceleme konumuzu teşkil eden Toplu Yapılar ve bunlara ilişkin hükümlerin kısa bir değerlendirmesini yapacağız. 1. KANUNUN KABUL EDİLME SÜRECİ 743 sayılı Medeni Kanunumuz (EMK. m. 619, m. 644 ve m. 652/II) hükümleri nazara alındığında, katlar üzerinde bağımsız mülkiyet kurulması kabul edilmemekteydi 2. Zaman içinde ihtiyaçları karşılamaktan yoksun kalan bu hükümler, Kat Mülkiyeti Kanununun ayrı olarak düzenlenmesi gerekliliğini kanıtlar nitelikteydi. Ancak, kat mülkiyetine geçmeden önce 6217 sayılı Kanun ile Tapu Kanununun 26 ncı maddesinde değişiklik yapılarak, Müşterek Mülkiyet/EMK. m. 713 e göre irtifak formülü benimsenmişti. İlgili formül uyarınca; önce Medeni Kanun hükümlerine göre bir müşterek mülkiyet ilişkisi kurulacak, daha sonra her bir müşterek malik lehine müşterek mülkiyet konusu taşınmazda bulunan katlardan veya sayılı Medeni Kanunun Tatbiki ile ilgili olan kısaca Tatbikat Kanunu olarak nitelendirilen 864 sayılı kanunun 39 uncu maddesi de kat mülkiyetinin yasak olduğunu belirtmiş bulunmaktaydı. (Bkz., ARPACI, Yönetim, s. 5).
3 Kat Mülkiyeti Kanununa Eklenen Toplu Yapılara İlişkin Hükümlerin 2675 dairelerden her biri üzerine EMK. m. 753 uyarınca irtifak hakkı ile münhasır faydalanma hakkı sağlanacaktı. Bu haliyle, kat mülkiyeti ihtiyacını karşılamaktan yoksun olan duruma ek olarak, irtifak hakkı kurulmasına ilişkin resmi senette bu irtifak hakkının başkasına devredilebileceği de gösterilmeliydi. Görüldüğü üzere 6217 sayılı Kanun ile getirilen bu düzenleme, müşterek mülkiyet ve irtifak hakkına ilişkin hükümlerle çözüme ulaşmayı hedeflemiştir. Ancak bu çözüm tarzı da günün şartlarına yetersiz kalmış ve kat mülkiyetine ilişkin düzenlemelerin ayrıntılı olarak yürürlüğe girmesini zorunlu kılmıştır. Diğer ülkelerde olduğu gibi, Türkiye de de, gerek nüfusun artması ve bağımsız bölüm ihtiyacı 3 gerekse sanayileşme ve dolayısıyla şehirleşme olguları, kat mülkiyeti dediğimiz kuruma eskisinden çok daha fazla ihtiyaç hissettirmiştir. Artık, arsa fiyatları oldukça artmış, özellikle büyük yerleşim birimlerindeki taşınmazların dikey olarak bölünmesi ve tek katlı evler yapılması dönemi geride kalmaya başlamış, hatta çoğu kez geride kalmıştır 4. İşte, bu sebeplerle, ülkemizde de kat mülkiyetinin özel olarak ele alınıp esaslı bir düzenlemeye tabi kılınması yoluna gidilmiştir. Kanun koyucu, bu işi Medeni Kanun çatısı altında yapmamış, aksine, bu konuda özel bir kanun çıkarma yolunu tercih etmiştir tarihinde 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu 5 kabul edilmiş ve kanunla 3 Bağımsız bölüm ihtiyacının artması kira ihtiyacı ile paralellik göstermiş ve kiraya verenler karşısında zayıf durumda olan kiracıların korunmaları için ayrıntılı hükümler düzenlenme alanı bulmuştur. Bkz., ZEVKLİLER, Aydın/GÖKYAYLA, K. Emre, Borçlar Hukuku Özel Borç İlişkileri, 11. Bası, Turhan Yayınevi, Ankara ARPACI, Yönetim, s.1. 5 Bkz., ARSLAN, İlknur/KIRMIZI, Mustafa, Kat Mülkiyeti Kanunu Şerhi, Ankara, 2012, GÖKALP, Şerafettin, Kat Mülkiyeti Kanunu, Yöneticinin El Kitabı, Ankara 2010, İNAL, Nihat, Kat Mülkiyeti Kanunu & Apartman/ Site Yöneticisinin El Kitabı, Ankara 2003, PULAK, Apartman Sitelerde ve Toplu Yapılarda Kat Maliklerinin, Kiracıların, Yöneticilerin El Kitabı, Ankara, 2008, YALÇIN, AYHAN: Kat Mülkiyeti Kanunu, İstanbul 2002, GERMEÇ, Mahir Ersin, Kat Mülkiyeti Hukuku, Ankara 2008.
4 2676 Tuğçe TUZCUOĞLU tek parsel üzerinde birden fazla bağımsız bölümü içeren (bina) yapı kurulmasına cevaz verilmiş ve bu şekildeki oluşum tek yapı olarak yer ve tesislerin idaresi ve kullanımı ile ilgili kurallar öngörülmüştür SAYILI KANUNDAN ÖNCE YAPILAN DEĞİŞİKLİKLER Tek parsel üzerinde bir yapının olması ile ilgili Kat Mülkiyeti Kanunuyla getirilen düzenleme, (nüfus artışının hızlı bir biçimde devam etmesi, kırsal kesimden şehirlere yönelik göçün hızla artması, şehir nüfusunun çok kısa sürede büyük artışlar kaydetmesi gibi nedenlerle) zamanla yetersiz kalmış ve bir parsel üzerinde birden fazla yapının inşa edilmesi ihtiyacı baş göstermiştir tarihinde kabul edilen 2814 sayılı Kanun ile kanun koyucu, bir parsel üzerinde yer alacak, birden çok yapılarda uygulanacak özel hükümleri düzenlemiştir. Kat Mülkiyeti Kanunu, 2814 sayılı Kanunun getirdiği düzenleme ile, öncelikle, belli bir parsel üzerinde birden fazla bağımsız bölümü içeren yapılar (binalar) için kabul edilmiştir. Zaman ve teknolojinin getirdiği yeni durumlar karşısında, bu düzenleme yetersiz kalınca, belli bir parselde birden fazla yapıyı, bunlara ait yolları, alt yapı alanlarını, ortak tesisleri içeren blok yapılar (diğer bir ifadeyle siteler) için yeni hükümler öngörülmüştür tarihli, 2814 sayılı Kanun, Birden Çok Yapılarda Uygulanacak Özel Hükümler başlığını taşıyan geçici 3 üncü maddesi ile 5711 sayılı Kanundan önce bir parsel üzerinde yer alan birden fazla yapılara ilişkin sorunları çözümlemeye çalışmıştır. Geçici 3 üncü maddenin (a) bendinde; Aynı arsa üzerindeki yapılardan bir kısmının tamamlanmış olması şartının kat mülkiyetine geçmek için yeterli sayılacağı ifade edilmiştir. Bu düzen tarzı, KMK.10/2 hükmüne getirilmiş bir istisna olarak kendini göstermektedir. Maddenin (b) bendi uyarınca; aynı parsel üzerindeki yapılardan her birine ait ortak giderler, yalnızca o yapıdaki bağımsız bölüm- 6 Bkz., ARPACI, Yönetim, s. 1, 2.
5 Kat Mülkiyeti Kanununa Eklenen Toplu Yapılara İlişkin Hükümlerin 2677 lerin malikleri tarafından, bütün yapılara ilişkin ortak giderler ise, ana gayrimenkuldeki kat maliklerinin hepsi tarafından karşılanacaktır. Görülüyor ki, bu düzen tarzı, KMK. m. 20/1, c deki isabetsiz çözüm şeklinin sakıncalarını, aynı arsa üzerinde birden çok yapı bulunması haline münhasır olmak üzere, bertaraf etmiş bulunuyor. Bu hüküm gereğince, örneğin bir binadaki asansör işletme giderlerinden diğer binadaki kat malikleri sorumlu tutulmayacaktır. Buna karşılık, örneğin bütün bağımsız bölümlere ısı dağıtan ortak kalorifer kazanının tamiri giderlerine ya da müşterek kalorifer tesisatının yakıt masraflarına o arsadaki bütün kat malikleri katılacaktır 7. Öte yandan, giderlere katılma konusunda, bütün haller için, KMK. m. 20 deki esaslar gözetilecektir. Bu bendin son cümlesi ise, aynı arsa üzerindeki kat irtifakı sahiplerinin ortak giderlere katılmalarıyla ilgilidir. Buna göre, kat irtifakı sahipleri de, eğer yapılan gider kendilerini ilgilendiriyorsa, ancak o takdirde gidere katılmakla, katlanmakla yükümlüdürler. Maddenin (c) bendinde, blok yapılara özgü olmak üzere, iki türlü kat malikleri kurulu öngörülmüş bulunmaktadır. Kat malikleri kurulu 8 adından da anlaşılacağı üzere, o taşınmazda bulunan bütün kat maliklerinden teşekkül etmektedir. Ancak, şunu önemle belirtmek gerekir ki, 2814 sayılı Kanunla getirilen bir hüküm, kat malikleri kurulunun, o taşınmazda bulunan bütün kat maliklerinden teşekkül edeceği kuralına istisna getirmiş bulunmaktadır. Gerçekten, Kat Mülkiyeti Kanununa adı geçen değişiklik kanunu ile eklenen ek mad. 3/c hükmüne göre, blok yapılarda, bunlar yalnız birine ilişkin problemlerin çözümlenmesinde, kat malikleri kurulu, o blokta bulunan bağımsız bölüm maliklerinden oluşacaktır. Şu halde, aynı arsa üzerinde birden çok yapı varsa, bunların hepsini de ilgilendiren bir sorun olunca, kat malikleri 7 Bkz., ARPACI, Kat Mülkiyeti Kanunu ve Açıklaması ( ARPACI, KMK olarak anılacaktır.) s. 5., İstanbul, 2002, s. 232, Kat Malikleri Kurulu nun hukuki mahiyeti için bkz., OĞUZMAN, Kemal/SELİÇİ, Özer/OKTAY, Saibe/ÖZDEMİR, Kişiler Hukuku (Gerçek ve Tüzel kişiler), Filiz Kitabevi, İstanbul (Kişiler Hukuku).
6 2678 Tuğçe TUZCUOĞLU kurulu, yukarıda belirtilen kural gereğince, o arsada bulunan bütün bağımsız bölümlerin maliklerinden oluşacaktır. Buna karşılık, sadece bir bloka ait sorunlar söz konusu olunca, kat malikleri kurulu da, yalnız ilgili blokta bulunan bağımsız bölüm maliklerinden meydana gelecektir. Görülüyor ki, bu hükümde blok yapılar açısından, ikili bir kat malikleri kurulu düzeni öngörülmüştür. Zira bütün bloklar için zorunlu olan kat malikleri kurulunun yanı sıra, (yine bütün bloklar için söz konusu olan) ayrıca oluşacak ikinci bir kurul söz konusu edilmektedir 9. Şöyle ki, bloklardan yalnız birine ilişkin sorunlar görüşülecekse, kat malikleri kurulu sadece o bloktaki kat maliklerinden oluşacaktır. Buna karşılık, bütün blokların müşterek sorunları ile ilgili bulunan ve ana gayrimenkulün tümünü yönetecek olan kat malikleri kurulu, o gayrimenkuldeki bütün kat maliklerinden meydana gelecektir. Gerçi, bu ikinci kuruldan, anılan hükümde söz edilmiş değildir. Ancak, bu husus, ayrıca belirtilmesi gerekmeyecek kadar doğaldır. Bunun gibi, görüşülecek konuların, birden fazla blok apartmanı ilgilendireceğine ilişkin olarak, kanunda açık bir hüküm yer almamaktadır. Bununla birlikte, anılan durumlarda, kat malikleri kurulunun bu defa ilgili bloklardaki maliklerden oluşacağı sonucuna varılmalıdır SAYILI KANUN İLE GETİRİLEN DEĞİŞİKLİKLER a. KAT MÜLKİYETİ KANUNUNUN BAZI HÜKÜMLERİNE DEĞİŞTİRME TARZINDAKİ MÜDAHALELER Kanun koyucu, 5711 sayılı Kanun ile, Kat Mülkiyeti Kanununa Toplu yapılar a ilişkin dokuzuncu bölümü dahil etmekle yetinmeyip, diğer bazı maddelerini değiştirmiştir. Biz, çalışmamızın dışında kaldığı için, tarihli 5711 sayılı Kanunun değiştirdiği maddelere değinmeyip, bunların numaralarını vermekle 9 Bkz., Hüseyin, HATEMİ/Rona, SEROZAN/Abdülkadir, ARPACI, Eşya Hukuku, İstanbul, 1991, s. 157/ Bkz., ARPACI, KMK, s. 232/233.
7 Kat Mülkiyeti Kanununa Eklenen Toplu Yapılara İlişkin Hükümlerin 2679 yetineceğiz. İlgili Kanun ile Kat Mülkiyeti Kanunun sırasıyla, 3 üncü, 4 üncü, 10 uncu, 11 inci, 12 nci, 13 üncü, 14 üncü, 19 uncu, 20 nci, 22 nci, 23 üncü, 25 inci, 26 ncı, 29 uncu, 30 uncu, 31 inci, 33 üncü, 34 üncü, 38 inci, 47 nci, 54 üncü maddelerinde değişiklik yapılmıştır. Ayrıca, 5711 sayılı Kanunun 22 inci maddesi ile 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanununa Toplu Yapılara İlişkin Özel Hükümler başlığı ile Dokuzuncu Bölüm eklenmiştir. b. TOPLU YAPILARA İLİŞKİN ÖZEL HÜKÜMLER GETİRME TARZINDAKİ MÜDAHALELER Hızla artış gösteren nüfus karşısında tek parsel üzerinde kurulan birden fazla bloklardan oluşan siteler de yetersiz kalmıştır. İhtiyacı gidermek amacıyla, birden fazla parsel üzerine kurulmuş, birden fazla bloklardan oluşan, siteler ortaya çıkmıştır. Dolayısıyla, 2814 sayılı Kanunun getirdiği bir arsa üzerindeki birçok yapı ya ilişkin yenilikler de çağı yakalayamaz hale gelmiştir. Özellikle yönetim ve ortak giderlerin tahsili konularında sorunlar ortaya çıkmıştır. Kat Mülkiyeti Kanunu birden fazla parsel üzerine kurulan, birden fazla bloklardan oluşan siteleri kapsamadığından, bu tür yapılarda Kat Mülkiyeti Kanununun uygulanmayacağı kuralı Yargıtay ın yerleşik içtihatı haline gelmiştir. Yüksek Mahkemenin bu içtihadı, Kat Mülkiyeti Kanunu nun genel giderlerin tahsili için sağladığı avantajlardan yararlanma imkânını ortadan kaldırmıştır. Ayrıca bu tür yapılar için seçilen yöneticilerin hukuki niteliği de tartışmalı hale gelmiştir. Kanunun bu durumu karşısında şehirleri andıran siteler hukuki olarak yöneticisiz kalmıştır. İşte bu sorunları bertaraf etmek üzere, biraz geç de olsa, tarihli 5711 sayılı; Kat Mülkiyeti Kanunu 11 nda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun kabul edilmiştir. İlgili kanun ile Toplu Yapılara İlişkin Özel Hükümler başlığı altında Toplu Yapı kavramı getirilmiştir. Biz, çalışmamızın ana safhasını oluşturan bundan sonraki bölümlerde Toplu yapılar a ilişkin değerlendirmeler yapmaya ve ortaya çıkmış ya da çıkabilecek sorunlara cevap bulmaya çalışacağız. 11 Bkz. a.g.e, , saat
8 2680 Tuğçe TUZCUOĞLU II SAYILI KANUNUN TOPLU YAPILARA İLİŞKİN HÜKÜMLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ 1. TOPLU YAPILARA İLİŞKİN HÜKÜMLERİN KAPSAMI 5711 sayılı, Kat Mülkiyetinde Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun un dokuzuncu bölümünde, Toplu Yapılara İlişkin Özel Hükümler ana başlığı altında, Kapsam başlığını taşıyan 66 ıncı maddesi; Toplu yapı, bir veya birden çok imar parseli üzerinde, belli bir onaylı yerleşim plânına göre yapılmış veya yapılacak, alt yapı tesisleri, ortak kullanım yerleri, sosyal tesis ve hizmetler ile bunların yönetimi bakımından birbirleriyle bağlantılı birden çok yapıyı ifade eder hükmünü haizdir. Kanun koyucu ilgili hüküm ile Toplu yapı kavramını (tanım yaparak), ilk defa, Türk Hukukuna kazandırmıştır sayılı Kat Mülkiyetinde Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun, bu yönü ile 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunundan ayrılmaktadır. Zira ilgili kanunun birinci bölümünde, Tarifler başlığını taşıyan 2 nci maddesi, Toplu yapı kavramına yer vermemiştir. Önceden de belirttiğimiz gibi; 634 sayılı Kanun Toplu yapı kavramının yerleşmesini gerektirecek sosyal ve ekonomik şartlarda hazırlanmamıştır. 634 sayılı Kanuna, 2814 sayılı Kanun ile dahil edilen ve Birden Çok Yapılarda Uygulanacak Özel Hükümler başlığı ile düzenlenen ek 3 üncü madde; Bir arsa üzerinde birden çok yapının varlığı halinde, bu kanunda yer alan hükümlerin uygulanmasında aşağıdaki kurallar dikkate alınır: a) Vaziyet planına göre yapılacak tüm bağımsız bölümlerden yüzde kırkının veya blok inşaatlarda her biri en az sekiz bağımsız bölümü kapsayan blok veya blokların tamamlanmış bulunması halinde, tamamlanan bağımsız bölümler için kat mülkiyetine geçilebilir. Bu takdirde, tamamlanmış yapılara ilişkin kat irtifaklarının tapu kütüklerinde nasıl yer alacağı (11 nci maddenin 2 nci fıkrasına bağlı kalınmaksızın) tüzükle belirlenir. b) Yapılardan her birine ilişkin ortak giderler o yapıdaki kat malikleri, bütün yapılar için müşterek tesis ve yerlere ilişkin ortak giderler
9 Kat Mülkiyeti Kanununa Eklenen Toplu Yapılara İlişkin Hükümlerin 2681 bütün kat malikleri tarafından 20 nci maddedeki kurala göre karşılanır. Bu yapılardan bir kısmının tamamlanmamış olması halinde, kat irtifakı sahipleri de, kendilerini ilgilendirdiği ölçüde ortak tesis ve yerlere ilişkin giderlere katılırlar. c) Blok yapılarda, bunlardan yalnız birine ilişkin sorunların çözümlenmesinde, kat malikleri kurulu, o blokta bulunan bağımsız bölüm maliklerinden oluşur. hükmünü haizdir. İlgili maddenin ilk fıkrası, Bir arsa üzerinde birden çok yapının olması durumuna ilişkin düzenlemeler getirmiş, ancak Toplu yapı kavramı ile ilgili bir açıklamada bulunmamıştır. Bir başka deyişle; ek 3 üncü madde, 5711 sayılı Kanunda yer alan Toplu yapı tanımına giren durumlardan sadece bir tanesini içermiş, kapsam bakımından 5711 sayılı Kanunun gerisinde kalmıştır sayılı Kanundan sonra, Toplu Yapı kavramından, tarihli Resmi Gazetede yayınlanan Toplu Yapılarda Kat Mülkiyeti ve Kat İrtifakı Tesisine Dair Yönetmelik in Tanımlar başlığı altında yer alan dördüncü maddesinin (i) bendinde de bahsedilmiştir. İlgili madde; Toplu yapı: Bir veya uygulama imar planında belirlenen birden çok imar parseli üzerinde, onaylı yerleşim planına göre yapılmış veya yapılacak, alt yapı tesisleri, ortak kullanım yerleri ve sosyal tesisler ve hizmetler ile bunların yönetimi bakımından birbirleriyle bağlantılı birden çok yapıyı hükmümü haizdir sayılı Kanun ile 634 sayılı Kanuna eklenen ek madde 3, tarihi itibariyle yürürlükten kalkmış bulunmaktadır. Ancak, çalışmamızın ileriki safhalarında da görüleceği üzere, bu madde, 5711 sayılı Kanunun dokuzuncu bölümünde çeşitli hükümlerle varlığını korumaktadır. Bu hükümlerden ilki; Kapsam başlığını taşıyan 66 ıncı maddedir sayılı Kanun ve Toplu Yapılara İlişkin Yönetmelik doğrultusunda yapılan tanımlar da göz önüne alınarak, Toplu yapı kapsamına nelerin dahil ettiği şöyle özetlenebilir:
10 2682 Tuğçe TUZCUOĞLU Öncelikle, 2814 sayılı Kanunun ek üçüncü maddesinde düzenlenmiş, daha sonra 5711 sayılı Kanunda da 66 ncı madde ile yer almış Tek parsel üzerindeki birden fazla binalar veya Tamamen 5711 sayılı Kanun ile getirilmiş yeni bir düzenleme niteliğinde olan Birden fazla parsel üzerinde yer alan birden fazla binalar toplu yapı olarak nitelendirilmektedirler. Görüldüğü üzere, 5711 sayılı Kanun, hem ek üçüncü maddeyi bünyesinde barındırmakta, hem de (günün ihtiyaçlarına paralel olarak gelişim gösterip) Toplu Yapı kavramını getirip, birden fazla parsel üzerinde birden fazla bina olması halini de çözüme kavuşturmak istemektedir. Ek 3 üncü maddenin, yürürlükten kaktığı tarihi itibariyle, birden fazla parsel üzerinde birden fazla binanın olması durumunda, ortaya çıkacak uyuşmazlıklarda, genel hükümler yerine, 66 ıncı madde uygulama alanı bulacaktır. Burada akıllara gelebilecek olan sorun ise; 2814 sayılı Kanun zamanında birden çok parsel üzerinde bulunan, birden çok yapılarla ilgili 12 uyuşmazlıkların, 5711 sayılı Kanun yürürlüğe girdikten sonra nasıl çözümleneceği halidir. Burada, Mahkemenin derhal uygulama ilkesi gereği, yeni yasaya göre karar vermesi gerekmektedir. Bu durum Yargıtay a ulaşan uyuşmazlıklar için de ayniyet arz eder. Zira, henüz kesin hüküm verilmemiştir. İlgili maddenin ilk fıkrasında, imar parseli nden bahsedilmiştir. Kanun koyucunun, İmar parseli üzerinde demekle, üzerinde bina yapılabilecek, yapı izinlerini alınmış parseli kasdettiği açıktır. Kaldıki, Resmi Gazetede yayımlanma tarihli, 3194 sayılı İmar Kanununun tanımlar başlığını taşıyan 5 inci maddesi uyarınca imar parseli; İmar adaları içerisindeki kadastro parsellerinin 12 Zira bir parsel üzerinde bulunan birden fazla yapılara ilişkin düzenleme getiren ek madde 3, bu binalarla ilgili ihtiyaçlara cevap vermekteydi.
11 Kat Mülkiyeti Kanununa Eklenen Toplu Yapılara İlişkin Hükümlerin 2683 İmar Kanunu, İmar Planı ve yönetmelik esaslarına göre düzenlenmiş şeklidir. İmar parselleri, belediyeler veya yetkili merciler tarafından imar mevzuatına göre yapılan imar düzenlemesi çalışmalarından sonra oluşur. Maddede özellikle imar parseli nden bahsedilmiştir 13. Peki, kadastrosu yapılmış ve fakat imar izni henüz alınmamış parsel söz konusu olduğunda durum ne olacaktır? İşte, bu sorunun cevabı da verilmelidir. Düşüncemize göre; bu durumda, imarsız yerde zaten KMK. m. 12 uyarınca Kat Mülkiyeti kurulamayacaktır. Zira söz konusu binalar İmar Kanununa aykırı kaçak yapı konumundadırlar. Özellikle İstanbul da, sırf bu yüzden, Kat Mülkiyetine geçirilemeyen birçok bina söz konusudur sayılı Kanun ile getirilen 66 ncı maddenin ikinci fıkrasının karşılığı, ek 3 üncü maddede bulunmamaktadır. Bir başka deyişle, m. 66/II; 5711 sayılı Kanunun getirmiş olduğu yeni bir düzenlemedir. İlgili madde; toplu yapı kapsamındaki imar parsellerinin bitişik veya komşu olmalarını aramaktadır. Bu hüküm açıklanmaya muhtaçtır. Zira kanun koyucunun bitişik ve komşu kavramlarını neden birlikte zikrettiği anlaşılamamaktadır. Bitişik ; kavram olarak yan yana olan anlamına gelmektedir. Komşu kavramı ise Medeni Kanunumuzda tanımı yapılmamış bir kavramdır. Taşınmaz eşyanın niteliği gereği, herşeyden önce, sınırları bitişik olan taşınmazların maliklerinin komşu kavramına gireceği şüphesizdir. Teknolojinin ilerlemesi; daha önce de değindiğimiz gibi, bitişik komşulardan da öteye zarar verecek etkinlikleri, boyut ve yankılarını çoğaltmıştır. Şu halde malikin müsbet yükümleri ve katlanma yükümleri bakımından daha dar bir çerçevede komşuluğu düşünebilsek dahi, başkalarına ulaşan zararlardan sorumluluk bakımından komşu kavramının 13 Kat Mülkiyeti Kanununa 5711 sayılı Kanun ile eklenen ve toplu yapılara ilişkin olan maddelerin hiçbirinde bu yönde açık bir hüküm bulunmamakla birlikte, Kat Mülkiyeti Kanunu kapsamında olan bir toplu yapıdan bahsedebilmek için, toplu yapıyı oluşturan parsel veya parsellerin tümünde kat irtifakı veya kat mülkiyeti kurulmuş olması şarttır. Kat irtifakı veya kat mülkiyeti kurulmamış olan taşınmazlarda Kat Mülkiyeti Kanunu uygulama alanı bulamaz.
12 2684 Tuğçe TUZCUOĞLU kapsamını genişletmek gerekir 14. Bir başka deyişle; komşuluk için taşınmazların mutlaka bitişik olması gerekmemektedir. Çoğun için de az da vardır. Dolayısıyla, kanun koyucunun zaten biri diğerini kapsayan iki kavramı aynı hüküm içerisinde birlikte kullanmasının nedeni sorgulanmaya muhtaçtır. Araya başka bir arazinin veya arazilerin girdiği durumlarda ise, artık toplu yapı söz konusu olamayacaktır. 66 ıncı maddenin ikinci fıkrasının ikinci cümlesi okunduğunda; kanun koyucunun, toplu yapılar için bitişik veya komşu olmayı aradığı; fakat bu yapıların arasında kalan ve imar planına göre yol, meydan, yeşil alan, park, otopark gibi kamuya ayrılan yerler için bu şartı aramadığı anlaşılmaktadır. Bir başka deyişle; cümleden çıkan anlam, park, yol gibi kamuya tesis edilen yerlerin birbirine bitişik olmasının gerekmediği, bu yerlerin birbirinden farklı bölgelerde olabileceğidir. Bu durumun, herhangi bir amaca hizmet etmediği açıktır. Düşüncemize göre; kanun koyucu burada; toplu yapı kapsamında olan binaların aralarında yer alan, kamuya tahsis edilmiş yol, park gibi yerlerin, toplu yapıların bitişik veya komşu olmalarını etkilemeyeceğini belirtmek istemiştir. Toplu yapı kapsamındaki her imar parseli, kat irtifakının veya kat mülkiyetinin tesisinde ayrı ayrı dikkate alınır hükmünü haiz olan 66 ncı maddenin ikinci fıkrasının üçüncü cümlesi, kat mülkiyeti ve kat irtifakının tesisinden bahsetmiştir. Ancak cümlede yer alan dikkate alınır deyimi ile ne kasdedildiği, açık değildir. Ancak, toplu yapı birden fazla imar parselini içeriyorsa, münferit parseller üzerinde toplu yapı hükümlerine tâbi olacak şekilde kat mülkiyeti ilişkisi kurulamaz hükmünü haiz olan 66 ıncı maddenin ikinci fıkrasının son cümlesi de yorumlanmaya muhtaçtır. Zira hüküm ile anlatılmak istenenin ne olduğu, dokuzuncu bölüm ile çelişki arz etmektedir. Hükümden; Birden fazla parsel üzerine yayılmış toplu yapılar söz konusu olduğunda, her bir parsel üzerine birden fazla bina yapılamayacağı gibi bir sonuç çıkmakta, ancak bu sonuç, 14 HATEMİ, SEROZAN, ARPACI; Eşya Hukuku, s. 655.
13 Kat Mülkiyeti Kanununa Eklenen Toplu Yapılara İlişkin Hükümlerin 2685 öncelikle 5711 sayılı Kanunun getiriliş amacı ile ve sonra Kat Mülkiyeti Kanununun 66 ıncı maddesinin birinci fıkrasında yer alan toplu yapı tanımı ile çelişmektedir. Kanun koyucunun, burada ne gibi bir sonuca varmak istediği, belli değildir tarihli, Toplu Yapılarda Kat Mülkiyeti ve Kat İrtifakı Tesisine Dair Yönetmelik ; 5 inci maddesinin ikinci fıkrasında aynı cümleyi tekrarlamıştır. Daha sonra, konuya açıklama getirmek ihtiyacı duyan kanun koyucu, Bu durumda kat mülkiyetine geçilirken toplu yapının yer aldığı bütün parseller bir bütün olarak işlem görür cümlesini hükme eklemiştir. Yönetmelik de göz önüne alındığında, kanun koyucunun ne demek istediği ile ilgili bir fikre varılabilir. Buna göre kanun koyucu, birden fazla parsel olduğu durumda, her bir parselde ayrı ayrı toplu yapı bulunması halinde, kat mülkiyeti kurulmasında, bu parsellerin ayrı ayrı düşünüleceğini belirtirken; birden fazla parselde bulunan toplu yapılarda da kat mülkiyetinin kurulabileceğini ancak kurulan bu kat mülkiyetinin toplu yapının yayıldığı parsellerin tümünü kapsayacağını vurgulamak istemiştir. Kanun koyucunun belirtmek istediği durum, zaten 5711 sayılı Kanunun ve buna ilişkin yönetmeliğin toplu yapı tanımı okununca da kolayca anlaşılabilmektedir. Dolayısıyla malumun belirtilmesi, isabetsiz olmuştur. Kanun koyucunun, 66 ncı maddede yer alan içeriyorsa sözcüğünü doğru anlamda kullanmadığını düşünmekteyiz. Zira toplu yapı birden fazla imar parselini içermez, birden fazla imar parseline yayılabilir. Bir başka deyişle, zaten imar parsel izni alabilen, birden fazla parsel üzerinde yer alan, birden fazla binalar toplu yapı olarak nitelendirilebilir. 66 ncı maddenin üçüncü fıkrası ise; Yapılar tamamlandıkça, tamamlanan yapılara ilişkin kat irtifakları kat mülkiyetine çevrilebilir hükmünü haizdir. Yani, toplu yapılara ilişkin her hangi bir parselde tamamlanan yapılar söz konusu olduğunda, bunların tamamlanan kısımlarında kat mülkiyetine geçilebileceği öngörülmüştür. Kanun koyucu bu hüküm ile toplu yapılarda birden fazla yapının olduğunu ve süreyi göz önüne alarak, tamamlanmış bina maliklerini bekletmek istememiştir. Bu hüküm, Kat Mülkiyeti Kanununun 10 uncu
14 2686 Tuğçe TUZCUOĞLU maddesine istisna teşkil etmektedir 15. Zira ilgili maddenin ikinci fıkrası açıkça Anagayrimenkulün tümünün mülkiyeti (Kat mülkiyeti) ne çevrilmeden o gayrimenkulün yalnız bir veya birkaç bölümü üzerinde kat mülkiyeti kurulamaz demektedir. 66 ncı madde ile belirtilen bu durum, özellikle yönetimle ilgili, çeşitli soru işaretleri oluşturabilir. Kat Mülkiyeti Kanunumuzun 17 nci maddesinin son fıkrası uyarınca; kat irtifakı kurulmuş gayrimenkullerde yapı fiilen tamamlanmış ve bağımsız bölümlerin üçte ikisi fiilen kullanılmaya başlanmışsa, kat mülkiyetine geçilmemiş olsa dahi anagayrimenkulün yönetiminde kat mülkiyeti hükümleri uygulanır. Bu fıkra, 2814 sayılı Kanun ile maddeye eklenmiş bulunmakla birlikte; yapımı tamamlanmış ancak hala kat mülkiyetine geçilmemiş binalara ve bunların yönetim sorunlarına çözüm olmak amacıyla getirilmiştir. Yapısı tamamlanan ve bağımsız bölümlerinin en az üçte ikisi fiilen kullanılan kat irtifaklı gayrimenkullerde, yönetimle ilgili hususlar, kat mülkiyetine göre çözümlenecektir. Ancak, bu gibi yerlerde, bağımsız bölümlerini henüz tamamlanmadığı için kullanamayan bağımsız sayılı Kanun ile getirilen ek madde 3 de (her ne kadar bu kanuna eklenemeden önce, uygulamada aynı sonuca varılsa da) bu kurala istisna getirmekte idi. İlgili maddenin (a) bendi; Vaziyet planına göre yapılacak tüm bağımsız bölümlerden yüzde kırkının veya blok inşaatlarda herbiri en az sekiz bağımsız bölümü kapsayan blok veya blokların tamamlanmış bulunması halinde, tamamlanan bağımsız bölümler için kat mülkiyetine geçilebilir. Bu takdirde, tamamlanmamış yapılara ilişkin kat irtifaklarının tapu kütüklerinde nasıl yer alacağı (11 inci maddenin 2 nci fıkrasına bağlı kalınmaksızın) tüzükle belirlenir demekle, kısmi kat mülkiyetini kabul ettiğini belirtmekteydi. Bende göre, aynı parsel üzerinde yapılan bağımsız bölümlerin yüzde kırkı tamamlanmışsa, tamamlanan bölümler kat mülkiyetine konu olabilecektir. ARPACI nın da belirttiği gibi, bu düzen tarzı daha çok, arsa üzerine yayılmış tek katlı veya iki katlı binalar için söz konusudur. Sekiz bağımsız bölümden daha az sayıda bağımsız bölüm içeren blok yapılar için de; yüzde kırklık uygulamaya başvurulacakken, en az sekiz bağımsız bölümü olan birden fazla bloklarda, bu bloklardan birinin yapımının tamamlanması, kat mülkiyetine geçiş için yeterli olmaktadır. Daha sonra tamamlanan binaların kat mülkiyetine geçisi için ise hiçbir engel yoktur. Bir başka deyişle; yüzde kırkın tamamlanmış olması ve en az sekiz bağımsız bölümü kapsama şartları, kat mülkiyetinin ilk defa kurulması ile ilgilidir.
15 Kat Mülkiyeti Kanununa Eklenen Toplu Yapılara İlişkin Hükümlerin 2687 bölüm sahiplerinin genel giderlere katılması hususu sıkıntı doğurmaktadır. Genellikle iskân izni alınamadığı için baş gösteren bu durumda, bağımsız bölüm sahiplerinin, bağımsız bölümü kullanmaları zaten hukuken mümkün değildir. Peki, bu durumda, onlardan nasıl genel gider payı istenecektir? ARPACI, konu ile ilgili olarak, kullanılmayan bağımsız bölüm sahiplerinin genel giderlerin bir kısmından muaf tutulması gerektiğini belirtmiştir. Ancak, bu durumda dahi, muaf tutulacak giderlerin neye göre belirleneceği, ne kadarından muaf olunacağı belirsizliğini koruyacaktır. Her bakımdan yetersiz olan bu hüküm, 5711 sayılı Kanun ile getirilen Toplu yapılar a ilişkin hükümlerde de çözüme kavuşturulmamıştır. Yapıların daha da çok olması, buradaki kargaşayı arttıracaktır. Tamamlanmayan bağımsız bölüm sahiplerinin, genel giderlerden sorumlu olup olmayacağı, hala çözülmesi gereken bir sorundur. Burada, yapımı tamamlanmamış bağımsız bölüm maliklerinin, genel giderlere, kendilerini ilgilendirdiği ölçüde katılmalarını öngörmek, belki de hakkaniyete en uygun çözüm olacaktır. Toplu yapılar bakımından Kat Mülkiyetinin ve kat irtifakının tesisi, dokuzuncu bölümde düzenlenen 68 inci maddenin son fıkrası aracılığı ile Bayındırlık ve İskân Bakanlığınca hazırlanacak bir yönetmeliğe bırakılmıştır tarihli, Toplu Yapılarda Kat Mülkiyeti ve Kat İrtifakı Tesisine Dair Yönetmelik, kat mülkiyeti ve kat irtifakı kurulmasının esaslarını ayrıntılı olarak incelemiştir. Bu husus 68 inci maddede ayrıca incelenecektir. 2. TOPLU YAPILARDA ORTAK YERLER 6570 sayılı Kanunun Ortak Yerler başlığını taşıyan 67 inci maddesi; Toplu yapı kapsamında olup, bütünüyle bu kapsamdaki bağımsız bölümlerin ortak kullanma ve faydalanmasına tahsis edilmiş bulunan parsellerin malik hanesine, tahsis edildikleri toplu yapı kapsamındaki diğer parsellerin ada, parsel, blok ve bağımsız bölüm numaraları gösterilmek suretiyle tapu siciline kaydedilir ve bu suretle tahsis edildikleri parsellerde bulunan bağımsız bölümlerin ortak yeri olur. Toplu yapı kapsamında bulunan birden çok yapının ortak sosyal ve alt yapı tesisleri bulundukları parsel veya yapıya bakılmaksızın, tahsis edildikleri bağımsız bölümlerin ortak yeri sayılır hükmünü haizdir.
16 2688 Tuğçe TUZCUOĞLU İlgili hükmün ilk fıkrası; toplu yapı kapsamında olup, birden fazla parsel üzerinde yer alan yapılardan bahsetmekte, ancak bu parsellerden sadece birinin ortak olarak özgülendiği hali düzenlemektedir. Örnek olarak; A, B ve C parsellerinin üç ayrı parsel olduğunu düşünelim. A ve B parsellerinde toplu yapıların bulunduğu ve C parselinde ise toplu yapı bulunmayıp, A ve B parsellerindeki toplu yapılara tahsis edilmiş ortak kullanım alanları olduğu durumlarda; C parselinin malik hanesine, kendisinin tahsis edildiği A ve B parsellerinde yer alan toplu yapıların içerdikleri her bir bağımsız bölüm; ada, parsel, blok ve bağımsız bölüm numaraları da gösterilerek tapu siciline kaydedilir. Kayıt sonrasında, C parseli, A ve B parsellerine özgülenen ortak yer olur. Burada kanun koyucu, eşyaya bağlı mülkiyet halini kanuna taşımıştır 16. Maddenin ikinci fıkrası okunduğunda; toplu yapı kapsamındaki birden çok yapıya ait ortak sosyal ve alt yapı tesisleri, bulundukları parsele veya yapıya bakılmaksızın, tahsis edildikleri bağımsız bölümlerin ortak yeri sayılır gibi, isabetsiz bir sonuç ortaya çıkmaktadır. Bu kapsamda düşünüldüğünde, ortak yer, toplu yapı kapsamında bulunan bütün bloklara tahsis edilmemişse, sadece tahsis edildiği bloğun ya da parselin ortak yeri sayılacaktır. Toplu yapı kapsamındaki bütün blok ve ya parsellere tahsis edilen ortak sosyal ve alt yapı tesisleri ise, bütün blokların ya da parsellerin ortak yeri sayılabilecektir. Kanun hükmünden çıkan sonuca örnek olarak; A ve B blokları toplu yapı kapsamında, farklı parsellerde bulunsun/ bulunmasın, A bloğunun üzerinde yer alan havuz, B bloğuna tahsis edilmişse, A bloğunda yer alan bağımsız bölüm sakinleri, kendi bloklarındaki havuzdan faydalanamayacaklardır. Yahut X parselinde yer alan B bloğu, kendisine tahsis edilmediği için aynı parselde yer alan eğlence merkezinden faydalanamayacak, ancak Y parselinde yer 16 İlgili parsellerin malik hanesine tescil edilmesi yeterli değildir. Kat mülkiyeti kütüğündeki beyanlar hanesine de, söz konusu bağımsız bölüme tasis edilen ortak yerlere ilişkin bilgiler işlenmelidir. Ayni haklarda kamuya açıklık (aleniyet) ilkesi vardır. Tapu kayıtlarında yapılacak değişiklikler tapu kütüklerine de işlenmelidir, zira taşınmazlarda ayni hakların kamuya açıklığını (aleniyetini) tapu kütüğü sağlar.
17 Kat Mülkiyeti Kanununa Eklenen Toplu Yapılara İlişkin Hükümlerin 2689 alan A bloğu (kendisine tahsis edildiği için) X parselindeki eğlence merkezinden faydalanabilecektir. Ancak, tüm bu sonuçlar, asıl şey bütünleyici parça ilişkisini göz ardı etmektedir. MK. M. 684 uyarınca, bir şeye malik olan kimse, o şeyin bütünleyici parçalarına da malik olur. Kanun koyucu, aynı madde bütünleyici parçanın tanımını da vermiştir: Bütünleyici parça, yerel adetlere göre asıl şeyin temel unsuru olan ve o şey yok edilmedikçe, zarara uğratılmadıkça veya yapısı değiştirilmedikçe ondan ayrılmasına olanak bulunmayan parçadır. Söz konusu hükümle ilgili doktrinde bazı tartışmalar olsa dahi, bahsettiğimiz durum ile ilgili olarak bu tartışmaların bir ehemmiyeti bulunmamaktadır. Zira bir bloğun üzerinde yer alan havuzun, o blok ile sıkı bir bağ içerisinde olduğu (mahalli örf ve adetlere göre de) açıktır. Dolayısıyla, 5711 sayılı Kanundan çıkan anlam, bütünleyici parça asıl şey ilişkisi göz ardı edilmeden yorumlanmaya muhtaçtır. Ortak sosyal ve alt yapı tesislerinin hiç tahsis edilmediği durumlarda, ne olacağı, kanun tarafından belirtilmemiştir. Bu durumda, tahsis etmek ten ne anlaşılması gerektiği ve bu durumun nasıl yorumlanması gerektiği sorgulanmalıdır. Düşüncemize göre; tahsis edilmeyen ortak sosyal ve alt yapı tesisleri, bulundukları parsel ve yapının ortak yeri sayılmalıdır. Bu sonucu, Kat Mülkiyeti Kanunumuzun Tarifler başlığını taşıyan 2 inci ve Ortak Yerler başlığını taşıyan 4 üncü maddelerinden çıkarmaktayız. Öyle ki; 2 nci maddeye göre; Anagayrimenkulün bağımsız bölümleri dışında kalıp, korunma ve ortaklaşa kullanma veya faydalanmaya yarıyan yerlerine (Ortak yerler) denir. Ortak yer, KMK nun 4. maddesinin a, b ve c bendinde sayılarak kanunen ortak yer olduğu belirtilen yer ve şeyler ile nitelikleri gereği korunma, ortaklaşa kullanma veya faydalanma için zaruri olan ve zaruri olmamakla birlikte taraf iradeleriyle korunma, ortaklaşa kullanma veya faydalanmaya özgülenmiş, bağımsız bölüm içinde olabileceği gibi bağımsız bölüm dışında da olabilen yer ve şeylerdir BAĞCI, Ömer, 634 Sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu na Göre Ortak Yer Kavramı, s.12 vd.
18 2690 Tuğçe TUZCUOĞLU Bir yerin ortak yer olarak belirlenip belirlenmemesi hususu, yönetimin konusuna gireceği için önem arz etmektedir. Kat malikleri, ortak yerlere ilişkin olarak KMK. m e uygun davranmak durumundadırlar. Bu uygunluk MK. m. 2 doğrultusunda değerlendirilecektir. Bir başka deyişle; kat malikleri, ortak yerlerle ilgili, tabiri caiz ise, kafalarına estiği gibi tasarrufta bulunamaz, ortak yerleri istedikleri gibi kullanamaz, bu yerlerle ilgili giderlere katılmamazlık yapamazlar. 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanununa, 5711 sayılı Kanun ile eklenen dokuzuncu bölümde yer alan 72 nci madde 19, kat maliklerinin ortak giderlere katılacakları hususu düzenleme altına almaktadır. Hükme göre; ortak yer ve tesisler, nereye tahsis edilmiş ise, oranın kat malikleri ortak giderlere katlanmak zorundadırlar. Kat malikleri, ortak yer ve tesislerden yararlanma haklarından vazgeçemez, ortak gider payını ve avansları ödemekten kaçınamazlar. Yaptığımız incelemeler ışığında Kat Mülkiyeti Kanununda, ortak yer kavramından üç yerde bahsedildiği görülmektedir. Bunlardan ilki; KMK. m. 2 ve m. 4 uyarınca düzenlenen bloğa ait ortak yerlerdir. İkincisi ise; KMK. m. 69/I/c.2 uyarınca düzenlenen parsele ait ortak yerlerdir. Son olarak üçüncüsü ise; KMK. m. 67 uyarınca düzenlenen toplu yapılara ait ortak yerlerdir. 18 KMK. m. 18; Kat malikleri, gerek bağımsız bölümlerini, gerek eklentileri ve ortak yerleri kullanırken doğruluk kaidelerine uymak, özellikle birbirini rahatsız etmemek, birbirinin haklarını çiğnememek ve yönetim planı hükümlerine uymakla, karşılıklı olarak yükümlüdürler hükmünü haizdir. 19 KMK. m. 72; Toplu yapı kapsamındaki belli bir yapıya veya yapıların sadece birkaçındaki kat maliklerinin ortak kullanım ve yararlanmasına tahsis edilmiş ortak yer ve tesislere ilişkin ortak giderler, o yapılardaki kat malikleri tarafından, bütün bağımsız bölümlerin ortak kullanım ve yararlanmasına tahsis edilmiş tesis ve yerlere ilişkin ortak giderler ise bütün kat malikleri tarafından karşılanır. Blok kat malikleri, toplu yapı temsilcileri ve geçici yönetim kurulu kararları, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanununun 68 inci maddesinin birinci fıkrasında belirtilen belgelerden sayılır. Kat malikleri, toplu yapı kapsamındaki ortak yapı, yer ve tesisler üzerindeki kullanma hakkından vazgeçmek veya bunların başka bir parselde veya kamuya ait alanlarda bulunduğunu veya bağımsız bölümlerinin veya kendilerinin durumu dolayısıyla bunlardan faydalanmaya lüzum ve ihtiyaç bulunmadığını ileri sürmek suretiyle toplu yapı ortak gider payını ve toplanacak avansı ödemekten kaçınamazlar hükmünü haizdir.
19 Kat Mülkiyeti Kanununa Eklenen Toplu Yapılara İlişkin Hükümlerin VAZİYET PLANI ve PROJELERİ Vaziyet plân ve projeleri başkığını taşıyan Kat Mülkiyeti Kanununun 68 inci maddesi; Toplu yapılarda; yapıların konumları, ortak nitelikteki yerler ve tesisler, bunların kullanılış amaç ve şekilleri, toplu yapı kapsamındaki parsel veya parsellerin tamamını kapsayacak şekilde, bir bütün olarak ilgili makamlarca onaylanmış imar plânı hükümlerine uygun olarak hazırlanmış vaziyet plânında ve projelerde belirtilir. Kamuya ayrılan yerlerin düzenlenmesi, işletilmesi ve bakımı, bu konuda yetkili kamu kurumu ile mutabakat sağlanması hâlinde, kamunun kullanımını kısıtlamamak şartıyla toplu yapı yönetimince üstlenilebilir. Toplu yapı uygulamasında, kat mülkiyetinin ve kat irtifakının tesisine, aranacak belgelere, tapuda yapılacak işlemlere ilişkin hususlar, Bayındırlık ve İskân Bakanlığınca hazırlanacak bir yönetmelikle düzenlenir hükmünü haizdir. 68 nci maddenin ilk fıkrası; vaziyet plan ve projelerinin, neleri düzenlemek için getirildiğini açıklamıştır. Ortak nitelikteki yerleri de içeren bu hüküm, 67 nci madde ile birlikte düşünülmelidir, zira ortak yerlerin nasıl tesis edileceği, kullanılacağı hususları, ilgili hüküm ile aydınlatılmıştır. Bunun dışında; amaç ve şeklin kapsamı da vaziyet plan ve projeleri ile belirlenmektedir. Örnek olarak; toplu yapılarda ortak yer olarak kullanılmakta olan bir havuzu, kimin ne zaman ne şekilde kullanabileceği, vaziyet plan ve projelerinde belirlenmektedir. Açıklanmaya muhtaç olan ikinci fıkra 20 ise; yetkili kamu kurumu ndan bahsetmektedir. Fıkrada belirtilen kurum; çoğu kez, 20 İlgili fıkrada yer alan sözleşme, idarenin taraf olduğu bir özel hukuk sözleşmesidir sayılı Kamu İhale Kanununa göre idarenin alım satım, hizmet, kira, trampa, mülkiyettengayrı ayni hak tesisi ve taşıma işlerine ilişkin yaptığı sözleşmeler, özel hukuk sözleşmeleridir. Ancak bu sözleşmeler iki eşit tarafın özgür iradesiyle yapılan özel hukuk sözleşmelerinden farklıdır. İdarenin taraf seçme ve sözleşme bedelini serbestçe belirleme yetkisi vardır. Ayrıca taraflar, sözleşme içeriğini belirleme hak ve yetkisinde de kısıtlıdırlar sayılı Kamu İhale Kanununa tabi sözleşmelerde idareye özel hukuk sözleşmelerinde görülmeyen türden üstün yetki ve ayrıcalıklar tanınmıştır. Karşı tarafa ise çeşitli yükümlülükler getirilmiştir. Bir başka deyişle, idare 4737 sayılı Kanun kapsamında yaptığı sözleşme-
20 2692 Tuğçe TUZCUOĞLU belediyelerdir. İlgili fıkra, ilk bakışta, çok da uygulamaya yönelik gözükmese de, gelişen hayat standartları, hükmün işlevselliğini arttırmış bulunmaktadır. İmar Kanununun 18 inci maddesi uyarınca, devlet, kamu hizmeti sağlamak amacıyla, bu yapılardan belli oranda pay alabilir. Toplu yapılar, kendi kapsamındaki kamuya ayrılmış olan yerlerin düzenlenmesi, işletilmesi ve bakımı için çoğu kez sorumluluk üstlenmek istemezler. Ancak, günümüzde, kapsamlı toplu yapı projelerini hayata geçirmek isteyen girişimciler, toplu yapıların içerisinde yer alacak olan kamuya ait yerlerin düzenlenmesi hususunu, kısıtlı bütçeye sahip belediyelere bırakmak istemezler. Zira park, yol yapımı gibi, toplu yapı malikleri için, önem arz edecek düzenlemeleri, yetkili kamu kurumuna bıraktıklarında, kendi istedikleri gibi bir sonuç ile karşılaşamayacaklarını bilirler. Bu durumda, kamunun kullanımını kısıtlamamak şartıyla, yetkili kamu kurumu ile anlaşarak, kamuya ayrılan yerlerin düzenlemesini, işletmesini ve bakımını toplu yapı yönetimi olarak üstlenebilirler. Daha önceden de belirttiğimiz gibi, 68 inci maddenin son fıkrası, kat mülkiyeti ve kat irtifakının toplu yapılarda nasıl tesis edileceği hususunu, Bayındırlık ve İskân Bakanlığının çıkardığı yönetmeliğe bırakmıştır. Toplu Yapılarda Kat Mülkiyeti ve Kat İrtifakı Tesisine Dair Yönetmelik, ikinci bölümünden itibaren, kat mülkiyeti ve kat irtifakı kurulmasının esaslarını düzenlemiştir. Beşinci ve altıncı maddeler uyarınca; bir yapıda kat mülkiyeti kurulabilmesi için, toplu yapılar ve onlara hizmet veren yerlerin tamamlanmış olması, onaylı ve geçerli yapı ruhsatının bulunması, yapı kullanma izin belgesinin varlığı ve vaziyet planı, mimari proje, yapı kullanma izin belgesi, liste, yönetim planı ile gayrimenkul maliki tarafından tapu idaresine başvuruda bulunulması gerekmektedir. Kat irtifakı için ise, tamamlanmamış yapılar söz konusu olduğunda; onaylı ve geçerli yapı ruhsatı, vaziyet planını da içeren mimari proje, yönetim planı, liste ve yapı ruhsatı ile tapu idaresine müracaat gerekmektedir. Henüz yapısı tamamlanmamış olan kat lerde tamamen özel hukuk hükümlerine tabi değildir. Bazı öğeleri yönünden kamu hukukuna tabidir. (Bkz., GÜNDAY, İdare Hukuku, İstanbul, 2003, s. 201).