Kelebeğin Rüyası (2013): Şiir Bahane, Maksat Şaire Güzelleme
“Şairler yazmadan önce kimse ölümü sevmezdi.”
Sene 1941, kara elmasın başkentindeyiz. II. Dünya Savaşı’nın yokluk günlerini kendine fon almış bir şehrin kömür karası yüzleri arasında açılır sekans. Daha ilk bakışta kendini belli eden Gökhan Tiryaki kareleri arasında iki heyecanlı şairle buluşuruz. Şiirlerinin, gönderdikleri dergide yayınlanmamış olmasının hayal kırıklığı yaşayan Rüştü Onur ve Muzaffer Tayyip Uslu, dostlukları ve şiire olan tutkuları dışında tutunacak hiçbir şeyleri olmayan iki genç şairdir. Yokluğun hırpalamışlığı yetmezmiş gibi ikisi de “ince hastalıktan” muzdariptir. En büyük destekçileri ise o yıllarda Zonguldak’ta öğretmenlik yapan Behçet Necatigil’dir. Rüştü ve Muzaffer’in “şiire bahane hayatları”, belediye başkanının kızı Suzan’ın şehre gelişiyle yepyeni bir ivme kazanacaktır.
Yeşilçam geleneğinin aksine, aynı kıza âşık dostların birbirine düşman olmak yerine dostluklarını pekiştirdikleri bir öyküye daha önce de genç yaşta kaybettiğiniz yönetmen Seyfi Teoman’ın “Bizim Büyük Çaresizliğimiz” filminde rastlamıştık. Yılmaz Erdoğan da filminde tıpkı Teoman gibi dostluğu aşkın önüne koyan bir hikâye anlatmış bizlere. Gerçi Erdoğan aşkın, dostluğun ve hatta hayatın önüne de şiiri koymuş filminde. Öyle ki iyisiyle kötüsüyle her şeyin şiir için bahane olduğu sıkça vurgulanıyor “Kelebeğin Rüyası”nda. Her ne kadar “mükellef yasası” ile köylülerin Zonguldak’taki maden ocağında çalışmak mecburiyetinde bırakılması filmde epey yer kaplasa da ana hikâyeye fon olmaktan öteye gidemiyor. Yani yan hikâye sadece şiire bahane oluyor.
1940’ların Zonguldak’ında geçen film, hikâyesiyle değilse bile görselliğiyle izleyiciyi tereddütsüz sarıp sarmalıyor. Görselliğiyle tarifsiz bir lezzet veren filmin çıtayı bu kadar yükseğe koymasının müsebbibi ise usta sinematograf Gökhan Tiryaki’in varlığı. “Bir Zamanlar Anadolu’da”, “Üç Maymun”, “Dedemin İnsanları” gibi çarpıcı görsellikleriyle öne çıkan filmlerin vazgeçilmez görüntü yönetmeni Tiryaki’nin kusursuz atmosfer yaratımındaki payı büyük. Diğer yandan sanat yönetmeni Hakan Yarkın’dan bahsetmeden geçmek de mümkün değil. İncelikle çalışılmış kostümler ve dekorlar dönemin ruhunu, yoksul ve varlıklı arasındaki uçurumu, veremin kol gezdiği bir şehirdeki kapkara umudu tüm detaylarıyla yansıtıyor. Müziklerin de üstüne düşeni en iyi şekilde yerine getirdiği filmde belki de Yılmaz Erdoğan’ın yönetmen olarak en büyük başarısı böyle usta bir ekibi bir araya getirerek uyum içinde çalışmasını sağlamış olmak.
Ancak aynı şeyi oyuncu kadrosunun tamamı için söylemek mümkün değil. Yeteneğini daha önce defalarca kanıtlamış olan Mert Fırat alışıldık performansının üstüne çıkmasa da rolünün hakkını fazlasıyla veriyor. Hele o öksürük krizleri yok mu, elinizde bir bardak suyla yanına koşasınız geliyor. Öte yandan Kıvanç Tatlıtuğ yılların önyargısını yıkarak oyunculuktaki rüştünü herkese ispat ediyor. Rolü için geçirdiği fiziki değişim bir yana, şair Muzaffer rolünde sergilediği üstün performanstan sonra artık kimsenin kalkıp da Tatlıtuğ’a hoş ama boş manken çocuk muamelesi yapması mümkün değil. Gel gelelim kadroya eş durumundan dâhil olan Belçim Erdoğan’ın ne rolüne yakıştığını ne de rolün altından hakkıyla kalkabildiğini söylemek mümkün. Ekibini kurarken bir yönetmen olarak son derece profesyonel davranan Yılmaz Erdoğan keşke senarist olarak da aynı profesyonelliği gösterip Belçim Hanım’a daha uygun bir rol yazsaymış. Gerçi senarist Yılmaz Erdoğan’ın, asıl zaafı eşine değil kendine karşı gösterdiğini de söylemek mümkün. Filmde Behçet Necatigil’den ziyade kendini oynadığı aşikâr olan Erdoğan’ın, özellikle uzatmalı finalde şiire değil de kendi şairliğine yaptığı güzelleme filmin belki de tek sakil yanı. Yine de “Kelebeğin Rüyası” günahıyla sevabıyla mutlaka görülmesi ve Türkiye sinemasında nihayet ulaşılan bu görselliğe şapka çıkarılması gereken bir iş. Kelebeğin rüyasından uyanmaması dileğiyle…
Oyuncular: Mert Fırat, Kıvanç Tatlıtuğ, Belçim Erdoğan, Yılmaz Erdoğan, Farah Zeynep Abdullah