Duyguların Şaşırtıcı Zekası | MedyaKafa - Tarihe Tanıklık Ediyoruz
Uçsuz bucaksız bir dünyadır tıp. Öğrendikçe bilinmeyenlerin açığa çıktığı, bilinmeyenleri öğrenme yolunda her gün yeni bilgilerin keşfedildiği… Keşfedilen gerçeklerin insan evrimi üzerindeki etkisiyle şaşırtan, heyecanlandıran ve sınırları olmayan bir alem. Esrarlı alanları vardır tıbbın. Bilinen taraflarının bilinmeyen yanlarından az olduğu ve insanla ilişkisi göz önünde bulundurulduğunda hep biraz daha merak uyandıran; araştırmaya ve daha çok araştırmaya iten konular. Farzı misal; dopamin. Bir başka deyişle “duyguların zekası” ya da duygunun, zekasını kullanarak bizi zapturapt altına almak için başvurduğu araç. Etkili bir suç aleti.
Dopamini, duygularının “motivasyon molekülü” olarak kabul edebilirsin. Beyninin ödül merkezini temsil eder; duygularının tetikleyicisidir. Çikolata yersin ya da tuttuğun takım şampiyon olur ve sen mutlu olursun. Neden? Çünkü beklentilerin karşılandığında haz alırsın, vücudundaki dopamin seviyesi artar.
Aslında dopamin seviyesi; beklenti haline girmenle, beklentini yönelttiğin olayın gerçekleşmesi, yani ödülü alman arasında geçen süre zarfında zirveye ulaşıyor. Günlük hayatının pek çok evresinde karşılaştığın “Her şey elde edene kadarmış!” minvalinden hayıflanmalar ve sayıklamalar aslında bu gerçekle son derece bağlantılı gibi görünüyor. Zira elde etmek istemeye başladığın anla elde ettiğin ana ulaşana kadar arada geçen zaman dopamin seviyenin maksimum, dolayısıyla duygularının da zirvede olduğu dönemi kapsıyor. Elde ettiğin andan itibaren ise dopamin seviyen ne acıdır ki yeniden düşmeye başlıyor…
O senin tüm duygularını kontrol edip düzenlemeye yarayan kıymetli bir sistemi temsil eder. Azı da çoğu da sana faydadan çok zarar getirir. Ama onu bir kere optimum seviyede tutmayı başardığın zaman senden ve duygularından iyisi yoktur.
Haddinden yüksek dopamin seviyesinin seni götüreceği yer, madde bağımlılığına kadar gider. Madde kullanımı neticesinde vücutta biriken dopamin ve yarattığı haz duygusu söz konusu kişide bahsi geçen maddeyi yeniden ve yeniden kullanma isteği doğurur. Kişinin beyni onu aşırı haz aldığı o şeyi tekrar arayıp bulmaya yönlendirir. Eğer bu döngü kırılamazsa sonunda madde bağımlılığının kapısı açılır. Dopamine “esaret hormonu” denmesinin sebebi de budur.
Öte yandan dopamin seviyesindeki düşüklük de seni başka türden sorunlarla baş başa bırakabilir. Depresyon, mutsuzluk, güçsüzlük, konsantrasyon problemi, tatminsizlik hali ve hatta parkinson…
Sen sen ol, dopaminini makul bir seviyede tutmayı öğren. Dopamini ne kadar makul seviyede tutmayı başarırsan, hem kendinle hem çevrenle hem de başkalarıyla barışık olarak yaşarsın.
Hayatta kendine ulaşabileceğin hedef ve amaçlar belirlemekten asla ödün verme. Zorluklarla daha kolay başa çıkabilmek için sana iyi gelecek iş ve uğraşlar edin. Sonra bırak dopamin seviyen doğal bir şekilde artsın, yaşamı sana daha güzel ve eğlenceli kılsın. Onunla mücadele etmeye değil ondan faydalanmaya odaklan.