Alkol Bağımlılığı ve Madde Bağımlılığı Sanal Bağımlılık Gençlerde Alkol ve Madde Kullanımı »
bağımlılığın psikolojisi Facebook ile paylaş
‘bağımlılık’ kelimesi latince ‘adamak; kendini başkasına adamak’ anlamlarına gelen ‘addicere’ kelimesinden türemektedir. Bağımlılığın açıklanması konusunda bir kıtlık yok, aksine West yaptığı bir gözden geçirmede bağımlılığı tanımlayan 98 teoriden söz etmektedir. Bu farklı teorileri sınıflandırmak zor olmakla birlikte, bunlar bağımlılığın davranışsal, sosyal veya biyolojik yönlerini ele alıp buna göre inşa edilmişler. Buradan çıkan bir sonuç ile bağımlılığın bir biyopsikososyal bir fenomen olduğu kanaatine varabiliriz.
Bağımlılığın sebebi ve sürdürülmesini açıklamaya çalışan psikolojik teori ve modelleri 3 kategoriye ayırabiliriz:
1- öğrenme teorisi temeline dayanan modeller
2- psikodinamik teoriler
3- transteoretik modeller
Öğrenme teorisi temeline dayalı modeller
Over-learned alışkanlıklar gibi "Addictive" (bağımlılık ile ilişkili) davranışları açıklamak için klasik ve operant şartlanma kuramlarından geliştirilen teoriler diğer davranışlar gibi bu davranışı da inceleyip modifiye edebileceklerini ileri sürmüşler. Bağımlılık sıklıkla olumsuz sonuçlara yol açan maladaptif başa çıkma mekanizması olarak görülmekte.
Klasik koşullanırmaya dayanan teori bağımlılığın gelişmesi ve bağımlılık konseptinin merkezinde yer alan "craving" fenomenini açıklamak için kullanılır. Madde alımında kullanılan araç-gereç gibi madde alımı ile ilgili çevresel uyaranlar koşullanmış etken haline gelebilir. Bu etkenler "craving" fenomeni içine yerleştirilebilir. Klasik koşullanma ayrıca davranışın sönmesinde de kullanılabilir.
Bağımlılığın doğasını açıklamak için kullanılan bir paradigmadır.yemek ve seks gibi madde veya addictive davranış da aynı şekilde koşullanma sürecinde pekiştireç olarak görülmekte.
Pozitif pekiştireç: ...istenen davranışı arttırır ........
Negatif pekiştireç: ...istenmeyen davranışı azaltır .......
Madde hem pozitif hem de negatif pekiştireç olabilir. Örneğin öforiyi elde etmek için kullanıldığında pozitif, yoksunluk belirtilerini azaltmak için kullanıldığında negatif pekiştireç olarak görev alır.
Bu teori öğrenmede bilişsel süreçler konseptini tanıtma ile öğrenme teorilerde bir devrim oluşturmuş. Antisipasyon, planlama, beklentiler, yorumlar, self-efficacy ve karar verme (decision making) gibi kavramların hepsi öğrenmenin birer parçasıdır. Esasında BDT (Bilişsel Davranışçı Terapi) öğrenme teorisinin bir ürününüdür. Marlatt ve Gordon (1985) tarafından geliştirilen relapsın bilişsel-davranışçı modeli ve buna dayalı relapsı önleme tedavi yaklaşımı kuşkusuz büyük bir etkiye sahip.
Bağımlılığın kognitif modeli Bu model inançların katman yada derecelerinin karşılıklı etkileşimi sonucu ortaya çıktığı görüşüne sahip. Bireyin temel inancı veya temel şemaları kritik bir olay ile aktive olup, bağımlılıkla ilişkili inançlara yol açmaktadır. Bu da sırası ile craving’e neden oluyor. Craving daha sonra addictive davranışa neden olan bağımlılığa izin veren aşırı müsamahalı inançları aktive ediyor.
Psikodinamik teoriler Psikodinamik formulasyon olmadığı sürece bağımlılığın psikolojik teorileri tamamlanmış sayılmaz. Psikodinamik şemsiye altında psikoanalitik okul ve analitik psikoterapiden transaksiyonel analize kadar geniş bir bakış açısı mevcut.
Birçok açıklama olmakla birlikte, yeni ve belki de en göze çarpan formulasyon Hopper’in yaptığı formulasyon olup, bağımlılık sendromunun ana nedeni çeşitli pervert ve homoseksüel fantezilerini gerçekletirmeye yönelik bilinçdışı gereksinim olduğunu ileri sürmektedir. Bu teorinin en göze çarpan yönü bağımlılığın travma sonrası deneyimleri ile olan ilişkisidir.
Khantzian self-deficit kavramına dikkati çekmektedir. Buna göre madde kötüye kullanımnıı self-medication olarak gelişmektedir.
Stages of change modeli
Bu model insanların değişim süreçlerine dikkat çekmektedir. Ana konsept, davranışın değişimi farklı evrelerde farklı olduğuna dayanır. PRIME teorisi
Robert West tarafından bağımlılığı açıklamak üzere geliştirilen bu teori son zamanların en önemli gelişmelerden biri olarak sayılabilir. Buradaki temel varsayım bağımlı bireyi anlamak için bu bireyin motivasyonel sistemini anlamaktan geçtiğidir. Buna göre bireyin motivasyonel sistemi beş karmaşık düzeyde işlemektedir. Bu beş düzey PRIME olarak kısaltılmış Plans, Responses, Impulses, Motives, Evaluations’tan ibarrettir.
Uzm. Dr. Serdar NURMEDOV 13 Şubat 2010 Cumartesi, 18:41 Yazdır ya da Kaydet
Bu yazı 3768 kez okundu
Aşk ve beyin ilişkisi nasıldır?
İntiharlar önlenebilir ölümler arasında
Bağımlılık ile ilgili doğru bildiğimiz yanlışlar
BAĞIMLILIKTA GENETİK ÖNEMLİ!
BEYİN KİMYASINI BOZUYOR
bağımlılık ve yasalar
'Oyun bağımlıları orgazm güçlüğü yaşıyor'
11.05.2016 Sağlık İçin Hareket
04.05.2016 Toygar Işıklı Söyleşi 25 Mayıs 2016, 15:10