HATAY’IN ANAVATANA KATILMASI
TBMM Hükümeti ile Fransa arasında 20 Ekim 1921 tarihinde imzalanan Ankara Antlaşması ile Misak-ı Milli’ye aykırı olarak Hatay, Türkiye toprakları dışında kalmıştı (Fransa’nın sömürgesi olan Suriye’ye bırakılmıştı.).
Ancak, aynı antlaşmaya göre İskenderun ve Antakya’yı da içine alacak şekilde Hatay Bölgesi’nde dili Türkçe olan özel bir yönetim kurulması ve bölgede yaşayan Türklerin kültürlerinin gelişmesi için her türlü kolaylıktan yararlanması da ilke olarak kabul edilmişti.
Fransa, II. Dünya Savaşı tehlikesi belirince 1936 yılında Suriye, Lübnan ve Hatay’daki manda yönetimini kaldırarak Suriye ve Lübnan’a bağımsızlık vermeyi kabul etti ve bu bölgedeki askerlerini geri çekerek Avrupa’ya döndü.
Bütün bu gelişmeler üzerine Türkiye Cumhuriyeti, Milletler Cemiyeti’ne başvurarak Hatay Sorunu’nun uluslararası hukuk kurallarına göre çözümlenmesini istemiştir.
Türkiye, Hatay ve İskenderun’un (Sancak’ın) Suriye’ye bağlanmasını engel olmak için konuyu uluslararası platforma taşımıştır.
Türkiye’nin Milletler Cemiyeti’nden isteği, Hatay bölgesinin kendisine verilmesi değildir. Sadece buradaki halkın kendi hür iradeleri ile karar vermelerinin sağlanmasını istemiştir.
Türkiye’nin bu isteği doğrultusunda Avrupalı Devletlerce oluşturulan rapor; İsveç temsilcisi General Sandler Raporu’dur. Hatay sorununda İngiltere Ortadoğu’daki çıkarları nedeniyle Türkiye’yi desteklemiştir.
Teklif kabul edilerek Milletler Cemiyeti’nin aracılığı ile Türkiye ve Fransa arasında görüşmeler başladı. Sonuçta Milletler Cemiyeti’nin gözetimi altında yapılan seçim sonucunda 2 Eylül 1938’de Hatay Bağımsız Devleti kuruldu.
Hatay devlet başkanlığına “Tayfur Sökmen”, meclis başkanlığına “Abdulgani Türkmen”, hükümet başkanlığına “Abdurrahman Melek” seçilmiştir.
Hatay Devleti’nin bağımsızlığı yaklaşık on ay sürdü. Hatay Cumhuriyet Meclisi’nin 30 Haziran 1939’da Anavatan’a katılma kararı alması üzerine, Antakya ve İskenderun dâhil Hatay ili Türkiye Cumhuriyeti sınırlarına dâhil oldu (7 Temmuz 1939’da Hatay ili kuruldu).
Suriye sınırımız bugünkü şeklini aldı ve böylece Hatay sorunu da Misak-ı Milli’ye uygun olarak çözümlenmiş oldu.Hatay’ın Türkiye’ye katılmasında en önemli etken bu ilin çoğunluğunu Türk nüfusun oluşturmasıdır. Fransa, II. Dünya Savaşı’nın başlaması nedeniyle Hatay’ın Türkiye’ye katılması olayına fazla direnememiş ve kabul etmek zorunda kalmıştır.