Bitkibilim Terimleri Sözlüğü
BİTKİBİLİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ
Bitki aileleri – Plant Family
Kazım Çapacı Anasayfa
§ Glaucous: Covered with a whitish powder or waxy coating.
§ Farinose: Covered with a meal-like powder or minute particles.
§ Scurfy: Covered with small scalelike particles.
§ Viscid (Viscous): Covered with sticky or resinous secretion.
§ Glutinous: About the same as viscid.
§ Punctate: Dotted with minute pits or translucent dots.
§ Papillate (Papillose): Bearing minute, pimplelike protuberances.
§ Tuberculate: Bearing tubercles or warty protuberances.
§ Verrucose: About the same as tuberculate
§ Rugose: Wrinkled--typical leaves of the mint family (Lamiaceae)
§ Glabrous: Without hairs of any kind.
§ Pubescent: With a hairy surface--there are many kinds of hairiness:
(a) Linear. (b) Lanceolate. (c) Oblanceolate. (d) Spatulate. (e) Ovate. (f) Obovate. (g) Elliptic. (h) Oblong.
(i) Deltoid. (j) Reniform. (k) Orbicular. (l) Peltate. (m) Perfoliate. (n) Connate.
(a) Entire. (b) Serrate. (c) Serrulate. (d) Dentate. (e) Denticulate. (f) Crenate. (g) Undulate.
(h) Incised. (i) Pinnatifid. (j) Dissected. (k) Lobed. (l) Cleft. (m) Parted.
(a) Acuminate. (b) Acute. (c) Obtuse. (d) Truncate. (e) Emarginate. (f) Mucronate. (g) Cuspidate.
(h) Cuneate. (i) Oblique. (j) Cordate. (k) Auriculate. (l) Sagittate. (m) Hastate. (n) Clasping.
(a) Dichotomous. (b) Pinnate reticulate. (c) Palmate reticulate.
(d) Parallel (expanded leaf). (e) Parallel (linear leaf).
A, filiform; B, linear; C, oblong; D, elliptic; E, circular (orbiculate); F, oblate; G, reniform; H, rhombic; I, lanceolate; J, ovate; K, triangular; L, oblanceolate M, obovate;
N, falcate; O, spathulate; P, lyrate; Q, runcinate; R, pinnatifid; S, pinnatisect; T, bipinnatifid; U, palmatifid; V, palmatisect.
Bitkiler, fotosentez yapan ökaryotik organizmalardır.
Bitkiler aleminin yapı, büyüklük, şekil, ekolojik istek açısından büyük farklılıklar gösteren çok sayıda üyesi bulunur.
Bitkiler alemi iki büyük gruba ayrılır :
2. Tohumlu bitkiler (Spermatophyta)
En önemli özellikleri üreme ve yayılma organı olan tohumun oluşumudur. Bu grup, tohumların oluşma şekline göre iki alt bölüme (divisio) ayrılır.
a. Açık tohumlu bitkiler (Gymnospermae) : Tohum taslakları (ovül) meyve yaprakları (karpeller) tarafından örtülmeden açıkta tohum meydana getiren bitkilerdir.
b. Kapalı tohumlu bitkiler (Angiospermae) : Tohum taslakları meyve yapraklarının birleşmesiyle oluşan odacık (ovaryum) içinde kapalı olarak tohum geliştiren bitkilerdir.
Suda yaşayan, tek hücreliden koloniye, parankimatik tallusa kadar çok değişik formlardadırlar. Bazı mikroskobik algler suyun hareketi ile pasif olarak hareket ederler, bu nedenle yaşam ortamları suyun serbest bölgesidir. Bu tip alglere fitoplankton adı verilir. Sargassum gibi büyük algler de aynı şekilde suda serbest olarak yüzerler. Suyun zemininde yaşayanlarda ise tutunma organları vardır. Bu tip algler,ışığın uygun miktarda ulaşabildiği derinliklerde yaşarlar.
- yeşil algler
- altın sarısı algler
- kahverengi algler
- kırmızı algler
Karasal yaşama uyum sağlayan organizmalardır. Ancak, su alışverişini düzenleyen organları yeterince gelişmediğinden çok nemli ortamları yeğlerler. Hücre çeperleri selülozdan yapılmıştır. Gelişmiş olanlarında kök, yaprak, gövdeye benzer organlar bulunur. Tüm dünyada çok geniş yayılım alanına sahiptirler.
1. Boynuzsu karayosunları (Anthocerata) : ince, yapraksı tallusa sahiptirler. Hücrelerinde birer adet kloroplast vardır.
2. Ciğerotları (Hepaticae) : toprağa paralel gelişen yapraksı yapıdadırlar. Hücrelerinde çok sayıda kloroplast vardır. Sporofit nesil çok küçüktür ve genofitin üzerinde parazit olarak yaşar.
3. Yapraklı karayosunları (Musci). Karayosunlarının en gelişmiş sınıfıdır. Üyelerinde mnium tipi stomalara rastlanması karasal yaşama uyumla ilgili önemli özelliklerden biridir. Bu sınıfta yaşam devresi sporun çimlenmesiyle başlar. Döllenme için suya ihtiyaç duyulur. Sporlar, kapsül içinde bazı hücrelerin mayoz bölünme geçirmesiyle oluşturulup kapsülün açılmasıyla etrafa yayılırlar.
Sporlu bitkilerin en gelişmiş olanlarıdır. Karasal hayata uyum sağlamışlardır. Oldukça iyi gelişmiş iletin demetleri vardır. Gametofitleri çok indirgenmiştir. Sporofitlerinde ise kök, gövde ve yapraklar gelişmiştir. Pteridophyta üyelerinde trofofil ve sporofil adı verilen iki tip yaprak bulunur. Trofofiller özümleme yapan yapraklardır. Sporofiller ise, sporangiumları taşıyan özelleşmiş yapraklardır.
Eğrelti Otlarının günümüzde yaşamayan çok sayıda fosil formları vardır. Rhynia, Asteroxylon gibi cinsleri bunlara örnek olarak verilebilir. Günümüzde yaşayan cinslerden ise Lycopodium, Selaginella, Isoetes, Equisetum, Asplenium, Adianthum ülkemizde de doğal yayılış alanına sahiptirler.
Tohumlu bitkiler (Cryptogamae)
Açık tohumlu bitkiler – Kapalı tohumlu bitkiler
Açık tohumlu bitkiler (Gymnospermae)
Genellikle ağaç ya da ağaççıklar, nadiren çalı şeklinde bulunurlar. Tamamen odunsudurlar. Genellikle herdem yeşil olup, yaprakları çoğunlukla iğnemsi, nadiren pulsu ya da şerit şeklindedir. Genellikle kuraklığa dayanıklı ve uzun ömürlüdürler. Odun yapıları kapalı tohumlulara göre daha basittir. Bu altbölüme dahil bir grup dışında çiçeklerinde örtü yaprakları (periant = çanak ve taç yapraklar) bulunmaz. Dişi ve erkek organları ayrı çiçekler üzerinde bulunduğundan çiçekleri tek eşeylidir. Erkek ve dişi çiçekler genel olarak bir eksen üzerinde sarmal olarak toplanarak erkek ve dişi kozalakları oluştururlar.
Dişi kozalaklar da (çiçekler) genellikle erkek kozalaklara benzerler. Pulsu bir yaprak (karpel) ile altında çıplak durumda çoğu kez iki tohum taslağına sahip dişi çiçekler, bir eksen üzerinde sarmal olarak dizilerek dişi kozalakları oluşturur. Bunların tohum taslakları karpeller tarafından örtülmediğinden tohumları açıkta meydana gelmektedir. Bu tür çiçeklerde tohum taslakları iyi gelişmiş bir besi dokusuna (nusellus) sahiptir. Bu doku dıştan bir örtü ile sarılarak (integüment), uçta bir polen çimlenme odacığı ve küçük bir kapıcık (mikropil) ile dışarıya açılmaktadır. Nusellusun alt kısmında besleyici bir doku ve bu dokunun altında iki ya da daha fazla yumurta hücresi bulunmaktadır. Yumurta hücresinin uç kısmında 2-4 hücreli arkegonium denilen bir boyun kısmı vardır.
Açık tohumlu bitkiler 3 sınıfa ayrılır :
1. Cycadopsida. Eski jeolojik devirlerde yaşamış olan bu sınıf üyeleri bugün yalnızca fosil kayıtlardan bilinmektedir. Tohumsuz Bitkilerle, Tohumlu Bitkiler arasında evrimsel olarakbir geçiş grubu oldukları kabul edilir.
Çamgiller (Pinaceae). Çiçekleri tek evcikli, herdem yeşil ve nadiren yapraklarını döken ağaç yada çalılardır. Yapraklar demetler veya çevresel dizilişte, iğnemsi şekilde olup, reçine kanalları içerirler. Erkek kozalaklar, Mart ayından itibaren olgunlaşırken, tozlaşma Nisan ve Mayıs aylarında olmaktadır. Dişi kozalaklar, tozlaşmadan bir yıl sonra olgunlaşır ve döllenme gerçekleşir. Tohum olgunlaşmasının gerçekleşmesi için de bir yıl daha geçmesi gerekir. Bu nedenle bu aile üyelerinde aynı anda hem yeni oluşan dişi kozalaklar, hem yeni döllenmiş dişi kozalaklar ve hemde olgunlaşmış dişi kozalaklar bulunur. Oluşan tohumların da yapısı ve bağlanma şekli türlere göre değişen bir kanat içerirler. Bu aileye bağlı önemli bazı cins (genus) ve türler (species) şunlardır: Pinus L. (Çam), Ekolojik hoş görülüğü fazla olduğu için genellikle kuzey yarım küreden tropiklere kadar yayılış gösterirler. Bu cinse ait türler şunlardır: Pinus nigra Arn. (Kara Çam), P. sylvestris L. (Sarı Çam), P. brutia Ten. (Kızıl Çam). Diğer cisler ise Cedrus L. (Sedir), Abies L. (Göknar), Picea L. (Ladin) dir.
Servigiller (Cupressaceae). Çiçekleri bir veya iki evcikli, herdem yeşil ağaç veya çalılar. Yaprakları karşılıklı dizilişli, pulsu veya iğnemsi biçimdedir. Erkek kozalaklar küçük, uç kısımlarda veya yaprak koltuklarında küme oluştururlar. Dişi kozalaklar uç kısımlarda veya kısa sürgünlerin yan tarafındadır. Kozalak yapıları bazı türlerde odunsu, bazı türlerde deri gibi ya da etli görünümdedir. Dünyanın çeşitli yerlerinde yayılış göstermekle birlikte ülkemizde doğal olarak yayılış gösteren iki cinsi vardır. Biri Cupressus L. (Servi), bu cinsin ülkemizde doğal yayılış gösteren tek türü Cupressus sempervirens L. (Adi Servi)’ dir. Diğeri ise Juniperus L. (Ardıç) dır. Yaprakları iğne şeklinde yada odunsudur. Kuzey yarım kürede yayılış gösterirler. Juniperus oxycedrus L. (Katran Ardıcı) ve J. excelsa Bieb. (Boylu Ardıç) çok yaygın ilk ardıç türüdür.
3. Gnetopsida. Çoğunlukla Gymnospermae karakterleri taşımalarına rağmen odun, yaprak yapılarındaki farklar, çiçeklerinde basit bir çiçek örtüsüne sahip olmaları, reçine kanalları içermemeleri ve böcekler aracılığıyla tozlaşmaya rastlanması nedeniyle açık tohumlu bitkilerle, kapalı tohumlu bitkiler arasında geçit formu oluşturabileceği düşünülmektedir. Bu sınıfa Epherda L. (Deniz üzümü) cinsini örnek olarak gösterilebilir.
Evrimsel bakımdan en iyi gelişmiş ve en büyük bitki grubudur. Günümüzde yeryüzünde yaklaşık 300.000 kapalı tohumlu bitki üyesi bulunmakla beraber, yeni belirlenen türlerle sayıları her gün artmaktadır. Bu gruba giren bitkilerin bir çoğunun kültürü de yapılmakta olup, ekonomik değerleri fazladır. Kapalı tohumlu bitkiler oluştukları andan itibaren başlayarak, diğer bitki gruplarına oranla çok daha gelişmiş özelliklere sahip olmaları, vejetatif (kök, gövde, yaprak, vb.) kısımlarının ortam koşullarına uyabilme yeteneklerinin daha fazla olmasına bağlanmaktadır.
Kapalı tohumlu bitkiler Magnoliopsida (Dicotyledoneae = Çift Çenekli Bitkiler) ve Liliopsida (Monocotyledoneae = Tek Çenekli Bitkiler) olmak üzere 2 sınıfa ayrılır.
Magnoliopsida (Dicotyledoneae = Çift Çenekli Bitkiler). Çift çenekli bitkiler odunlu ya da odun içermeyen bitkilerdir. Bu gruba giren bitkiler genel olarak 2 çenek (tohum yaprağı), nadiren 1, 3 veya 4 çenek içerirler. Odunlularda ve otsuların çoğunda, kök ve gövde kambiyuma sahip olmasından dolayı ikincil büyüme (enine kalınlaşma) gösterir. Otsu türlerde gövde iletim demetleri açık (kambiyum içeren), iyi gelişmiş veya nadiren kapalıdır (kambiyum içermeyen). Yapraklar tipik olarak ağsı damarlı, petiollü ve geniş laminalıdır. Çiçek kısımları (parçaları) belirgin sayıda olduğu zaman 5, nadiren 4 ve çok az olarakta 3 ve diğer sayılardadır. Çoğunlukla kaliks (çanak) ve korolla (taç) farklılaşması vardır.
Bu sınıf Magnoliidae, Hamamelidae, Caryophyllidae, Dileniidae, Rosidae ve Asteridae olmak üzere 6 altsınıfı içerir.
Bu altsınıf çift çenekli bitkilerin en eski ve en ilkel olan grubudur. Açık ve Kapalı Tohumlu bitkiler arasında geçiş özelliği göstermesi nedeniyle sistematik bakımdan oldukça önemlidir. Bazı yapısal özellikleri arasında, odunlarında trakelerin bulunmayışı, çiçek organlarının sarmal diziliş göstermesi, periantın perigon şeklini alması veya hiç bulunmayışı, dişi organın tek karpelli olması, stamenlerin genellikle çok sayıda, nadiren az sayıda olması, belirgin bir flament anter ayrımı olmaması sayılabilir. Ayrıca bu grubun üyeleri, eterik yağlar, alkoloid ve tanenli maddeler gibi sekonder (ikincil) bitkisel maddeleri de içerirler. Bu altsınıf 8 ordo ve 39 familya içermektedir. Bunlardan çevremizden tanıdığımız bitki türlerini içeren familyalara örnek olarak, Magnoliaceae (Manolyagiller), Ranunculaceae (Düğünçiçeğigiller), Papaveraceae (Gelincikgiller) verilebilir.
Çoğunlukla odunsu bitkilerdir. Çiçekleri çoğunlukla anemogam (rüzgarla tozlaşan), küçük ve petalsizdir. Sepal ve petal içerdiklerinde küçük ve pulsu yada belirsizdir. Kuzey yarım kürenin kurak iklim kuşaklarına adapte olmuş ve yaprak döken ormanlar oluşturmuşlardır. Bu subklassis üyeleri içerdikleri bir takım kimyasal maddeler bakımından Magnoliidae altsınıfından ayrılmaktadırlar. Bu altsınıf 11 ordo, 24 familya ve 3400 tür içermektedir. Bunlardan geniş yayılış alanına sahip bitki türlerini içeren familyalara Platanaceae (Çınargiller), Moraceae (Dutgiller), Urticaceae (Isırgangiller), Juglandaceae (Cevizgiller), Fagaceae (Kayıngiller) örnek olarak verilebilir.
Diğer iki altsınıfa göre daha ileri bir gruptur.Çoğunlukla otsu bitkilerdir. Kurak ve tuzlu ortamlara uyum sağlamışlardır. Ayrıca azotca zengin ortamlarda yetişen bitkileri de içerirler. Petalleri var yada yoktur. Stamenler genellikle iki daire halinde dizilmiş olup, her dairede 5 adet stamene sahiptirler. Bazı türlerde dış stamen dairesi ortadan kalkarak stamen sayısı azalmıştır. Bu altsınıfın çoğu üyelerinde betalsin adı verilen kimyasal maddeler üretilmektedir. Tohum yapılarında tipik olarak nişasta depo ederler. Bu altsınıf 3 ordo, 14 familya ve yaklaşık 11.000 türden oluşmuştur. Tanıdığımız ve yaygın bitki türlerine sahip familyalara örnek olarak, Cactaceae (Kaktüsgiller), Chenopodiaceae (Kazayağıgiller), Portulaceae (Semizotugiller), Caryophyllaceae (Karanfilgiller) verilebilir.
Çoğunlukla kimyasal olarak tanenli, betalsinsiz ve alkoloidlerce fakirdir. Birkaç familyası hardal yağlarını içermeleri ile karakteristiktir. Çiçekleri çok petalli, nadiren petalsiz ya da birleşik petallidir. Birleşik petalli oldukları durumda ya korolla loplarından daha çok stamen içerirler ya da stamenler korolla loplarının karşısında bulunur. Plasentasyon (tohum taslaklarının ovaryuma bağlanma şekilleri) değişik şekillerdedir. Bu altsınıf 13 ordo, 77 familya ve yaklaşık 25.000 tür içerir. Önemli familyalara örnek olarak, Theaceae (Çaygiller), Tiliacea (Ihlamurgiller), Malvaceae (Ebegümecigiller), Violaceae (Menekşegiller), Cucurbitaceae (Kabakgiller), Salicaceae (Söğütgiller), Brassicaceae (Hardalgiller) verilebilir.
Bu altsınıf içerdikleri tür sayısı açısından zengin bir gruptur. Kimyasal bileşikler olarak, çoğunlukla tanenli, seyrek olarak iridoid bileşikleri bazen de triterpenoidleri içerirler. Çiçeklerinde petalleri belirgin, ayrık veya seyrek olarak dipte birleşmiş, nadiren tüp şeklinde olabilir. Bazen çok indirgenmiş veya hiç olmayabilir. Ovaryum diğer çiçek organlarının altında yada üstünde bulunabilir. Stamenleri çok sayıda olduğu zaman gelişmelerini dıştan merkeze doğru tamamlarlar. Plasentasyon çeşitli tiplerde, bileşik ovaryumlarda genellikle eksene bağlı durumdadır. Rosidae altsınıfı 18 ordo, 114 familya yaklaşık olarak 58.000 türden oluşmaktadır. Günlük yaşamımızda kullandığımız birçok ekonomik kullanımı olan türleri de içermektedir. Familyaları sayısınca Angiosperm lerin en büyük altsınıfıdır. Fakat tür sayısı bakımından Asteridae ile hemen hemen aynı büyüklüktedir. Örnek olarak Rosaceae (Gülgiller), Fabaceae (Leguminosae) (Baklagiller), Elaeagnaceae (İğdegiller), Punicaceae (Nargiller), Cornaceae (Kızılcıkgiller), Euphorbiaceae (Sütleyengiller), Vitaceae (Asmagiller), Hippocastanaceae (Atkestanesigiller), Rutaceae (Turunçgiller), Apiaceae (Umbelliferae) (Maydonozgiller) verilebilir.
Kimyasal olarak çok çeşitli ürünleri, genellikle iridoid bileşikler, alkoloidler, eterik yağlar, acı maddeler bulunan tıbbi ve zehirli bitki türlerini içeren familyalara sahiptir. Çiçeklerde ovaryum, diğer çiçek organlarının altında ya da üstünde olabilir. Çoğunlukla iyi gelişmiş ve gösterişli, nadiren indirgenmiştir. Petaller birleşerek huni ya da çan biçimini almışlardır. Stamenler corolla tüpüne yapışık, lop sayısı kadar, apetal (indirgenmiş petal) olup çiçeklerde stamen hiçbir zaman 5’ten fazla değildir. Stilus bazen ginobaziktir (ovaryumun tabanından çıkan), bazen de uç kısımdan çıkar. Plasentasyon değişik tiplerde ve embriyo çoğunlukla tohuma oranla büyüktür. Bu altsınıf 11 ordo, 49 familya ve yaklaşık 56.000 türden oluşur. Bu türlerin 1/ 3 ü Asteraceae familyasında toplanmıştır. Örnek olarak başlıca Apocynaceae (Zakkumgiller), Solanaceae (Patlıcangiller), Lamiaceae Labiatae, Ballıbabagiller bu familyaya ait türlerin büyük bir bölümünün içerdikleri uçucu ve aromatik yağlar nedeniyle ilaç ve parfümeri sanayiinde oldukça ayrı bir yeri vardır.) Oleaceae (Zeytingiller), Scrophulariaceae (Sığırkuyruğugiller), Pedaliaceae (Susamgiler), Campanulaceae (Çançiçeğigiller), Rubiaceae (Kökboyasıgiller), Caprifoliaceae (Hanımeligiller), Asteraceae (Compositae) (Papatyagiller) familyaları sayılabilir.
Liliopsida ( Monocotyledoneae = Tekçenekli Bitkiler)
Otsu ya da çok nadir olarak odunsu bitkilerdir. Bu grup içindeki bitkilerde embriyo, tohum çimlenmesi esnasında tohum içinde bulunan besi dokudan, yedek besin maddesi emebilmek için emeç ödevi gören bir kotiledon (çenek) içermektedir. Bu çenek, fidecik biraz gelişip yeşil renk kazanarak fotosentez yapabilecek büyüklüğe gelinceye kadar beslenmeyi sağlamaktadır. Tek çenekli bitkilerde bitkinin gereksinim duyduğu madde talınmasını sağlayan iletim demetlerinin yapısında kambiyum yapısının bulunmaması nedeniyle sekonder (ikincil) kalınlaşma da görülmemektedir. Bu tip iletim demetlerine "kapalı koleteral iletim demetleri " denir. Gövde yapısındaki iletim demetleri dağınık biçimde dizilmiştir.
Bu gruba dahil olan bitkilerde ana kök kısa sürede ortadan kalkarak yerini ana kökün etrafında gelişen çok sayıda ek köklere (adventif kökler) bırakır. Toprak üstü organları çiçek durumları dışında dallanmamaktadır. Yaprakları tipik olarak paralel damarlı, yaprak ayası çok zayıf petiolsüz (sapsız) dür. Çiçek örtüsü perigon tipindedir. Çiçek kısımları belirgin sayıda olduğunda tipik olarak üçlü, nadiren ikili veya dörtlüdür. Bitkilerin çoğu toprak altı yaşamına uyum sağlamış rizom, yumru, soğan gibi yer altı organlarına sahiptirler. Bu tür bitkilere genel olarak geofitler denir. Çiçekleri genellikle sepalden türevlenen nektaryumlar (balözü bezi) içermektedir. Liliopsida 5 altsınıf içerir : Alismatidae, Arecidae, Commelinidae, Zingiberidae ve Liliidae.
Değişik özelliklerdeki sulak ya da bataklık alanlarda yetişen otsu bitkilerdir. Yaprakları basit almaşlı, nadiren karşılıklı dizilişli, paralel damarlı, geniş ayalı veya ayasız olabilir. Çiçekleri geniş ve gözalıcı görünümden, çok küçükten belirgin olmayana kadar değişen yapıdadır. Bu altsınıf 4 ordo, 16 familya ve 500 kadar tür içerir.
Otsu, çalı, ağaç ve sarılıcı bitkileri içerir. Tropik ve subtropik bölgelerde yayılış gösterir. Çiçekler çok sayıda ve genellikle küçüktür. İki seride, üç tepallidir. Yapraklar almaşlı dar ve paralel damarlıdan, geniş ve ağsı damarlıya kadardır. Meyva üzümsü ya da etli veya kuru eriksi tiptedir. Bu altsınıf 4 ordo, 5 familya ve 5.600 kadar türden oluşmuştur. Örnek olarak Arecaceae (Palmae) (Palmiyegiller), Araceae (Yılanyastığıgiller), Lemmaceae (Sumercimeğigiller) verilebilir.
Çoğunlukla otsu, seyrek olarak odunsu bitkilerdir. Karasal, nadiren suculdurlar. Yapraklar sarmal, tabanda, paralel damarlı çoğunlukla kınlıdırlar. Çiçekleri genellikle iki eşeyli veya tek eşeyli, küçük görünümlüdür. Periant ilkel familyalarda üçlüdür; sepal ve petal ayrımı belirgindir. Gelişmiş familyalarda ise indirgenmiştir. Ovaryumları üst durumludur. Besi doku büyük ve nişasta depo etmiştir. Tozlaşma anemogamdır. Meyva çoğunlukla kuru, nadiren etlidir. Bu altsınıf 7 ordo, 16 familya ve yaklaşık 15.000 türü içermektedir. Juncaceae (Hasırotugiller), Cyperaceae (Papürüsgiller), Poaceae (Gramineae) (Buğdaygiller), Typhaceae (Sukamışıgiller) örnek olarak verilebilir. Meyvesi nişasta bakımından zengin olan bu familya üyelerinin birçoğu tahıl bitkisi olarak kullanılır. Ayrıca şeker ve yağ içeren türleri de vardır. Öte yandan hayvanlar açısından büyük değer taşıyan çayır ve meraların önemli bitkileri bu familyaya aittir. Kozmopolit olan bu familya 9000 kadar tür içermektedir.
Nadir olarak basit, dalsız gövdeli küçük ağaçlar ya da epifit ( başka bitkiler üzerinde yaşayan bitki) otsu bitkilerdir. Çiçekleri genellikle iki ya da tek eşeyli, göz alıcı, büyük ve parlak renklidir. Sepal ve petaller üçer adet serbest ya da bileşiktir. Stamenler iki dairede üçer olmak üzere 6 adettir. Bu altsınıf 2 ordo, 9 familya ve yaklaşık olarak 3000 türden oluşmaktadır. Örnek familyalar olarak Musaceae (Muzgiller) ve Zingiberaceae (Zencefilgiller) verilebilir.
Bazıları epifit nadiren sucul genellikle karasal (rizom, yumru veya soğanlı) geofit otsulardır. Çiçekleri büyük ve göz alıcı renklidir. Çiçek örtüsü perigon şeklinde, 2 serili ve her seride 3 tepal yaprağı içermektedir. Çoğunlukla sepal nektaryumludur. Yapraklar alternat nadiren karşılıklı veya dairesel, dar paralel damarlı, kenarları dar, dişli veya hafif parçalıdır. Ginekeum 3 karpelli ve 1 pistillidir. Stamenler 1, 3 veya 6 tanedir. Meyva genellikle kapsüladır. Liliidae subklassisi 2 ordo, 19 familya ve yaklaşık 21.000 tür içermektedir. Örnek olarak Liliaceae (Zambakgiller), Iridaceae (Süsengiller) ve Orchidaceae (Salepgiller) familyaları verilebilir. Ancak türlerinin 4/5 inden fazlası Liliaceae ve Orchidaceae familyalarında toplanmıştır.
Kaynak. Türk A, Türe C. Bitkiler alemi. AÜ Açıköğretim Fakültesi Yayını.
Gövdeden, merkezden ya da eksenden uzak olan yüz. Szg yaprakların alt yüzü.
Tek tohumlu; açılmaz ve sert kabuklu bir meyve tipi. Kapçık meyve. Kuru, küçük, bir tohumlu ve kendiliğinden açılmayan meyve.
Işınsal simetriye sahip. Boyuna kesildiğinde iki yarısı birbirine eş olan.
Ucu uzun ve sivri, sivri uçlu
Gövdeye, merkeze ya da eksene yakın olan yüz.
Tek çiçekten meydana gelmiş, çok sayıdaki yumurtalıklardan oluşan yalancı meyve. Etlenmiş çiçek tablasında çok sayıda etli meyve bulunur.
Damarların yaprak ayası tabanından bağımsız çıkıp uca kadar dallanmadan ve birbirlerine aşağı yukarı paralel olarak bulunmaları.
Işınsal, yıldızsı, ikiden fazla simetri ekseni bulunan ve birbirine benzeyen bölümlere ayrılabilen.
Yüzeyi, kaidesi kalın, kısa, sert, ucu sivri yapılarla kaplı olan.
Sivri ya da keskin uçlu. Yaprak ayasının uç kısmında sivri olması.
Türler ya da populasyonların aynı coğrafik alanda bulunmaları.
Almaışl. Almaşlı dizilişli olan. Her nodyumda bir yaprak ve yapraklar arasında belirli bir açı bulunan yaprak dizilişi.
Bal peteği gibi oyuk.
Tırtıl, sarkık başak. Erkek ve dişi çiçekleri tek eşeyli ve genellikle periantları bulunmayan, ana ekseni eğilme yeteneği olduğundan sarkık duran spika (başak) çiçek durumu.
Yatay tohum taslağı. Tohum taslağının 90 derece dönerek fonikulusun taslağa yandan bitişmiş gibi göründüğü tohum taslağı.
Gövdeyi tamamen saran. Sapsız yapraklarda, yaprak tabanındaki kulakçıkların gövdeyi sarması.
Ters tohum taslağı. Tohum taslağının fonikulusa göre 180 derece dönmüş olması.
Bazı bitkilerin erkek çiçekli, bazılarının erdişi çiçekli olması.
Stamenlerin hepsini birden taşıyan sap.
Üzer,nde Stamenler ve karpeller bulunan sap; her ikisini birden taşıyan sap.
Erkek organlar kümesi. Çiçektek erkek organların (stamen) hepsine birden verilen ad.
Bitkide erkek çiçekler ile beraber erdişi (hermafrodit) çiçeklerin bulunması.
Açı şeklinde. Yaprak kaidesi, yaprak sapında dar açı meydana getirecek şekilde daralmış.
Tek yıllık; yaşam döngüsünü bir yılda tamamlayıp ölen bitki.
Anter - Anther
Ercik başı; stamenin fertil kısmı, çiçek tozu keseleri, çiçek tozlarının (polen) oluştuğu bölüm.
Spermleri oluşturan yapı
Petallerin karşısında olan; petaller ile almaşlı olmayan.
Sepallerin karşısında olan; sepaller ile almaşlı olmayan.
Tepesel, uçsal, korollasız. Taç yaprakları ya da korollası bulunmayan çiçek.
Tepesel, uçsal. Bir organın tepe ya da uç kısmı. Ovül, ovaryum tepesine sarkık olarak bağlıdır.
Dar tepeli. Yaprağın uç kısmında ani bir daralma ile meydana gelen parça.
Karpellerin birbirinden ayrı olması. Dişi organ kümesindeki iki ya da karpelin birbirine bağlı olmaması.
Örümcek ağı gibi. Örümcek ağına benzer şekilde karmaşık uzun tüylerle kaplı olması.
Yüzeyin, ince hatlarla sınırlanmış (çevrilmiş) yuvarlak şekillere bezenmesi.
Tohumun çevresini saran yapı
Kılçıklı, aristalı. Yaprak ucunda bulunan uzun, sert dik duruşlu bir yapı.
Eşeyli bitkilerdeki yumurta hücresi.
Arkegonu oluşturan yapı.
Çanak yapraksız. Çanak yaprakları ya da kaliksi olmayan çiçek.
Bakışımsız. Bir organ ya da yapının ortasından geçen eksene göre iki yanda kalan parçalarının birbirine benzememesi.
Yıldızsı tüycükleri bulunan. Tabanında yıldızsı tüycükleri bulunan basit tüyler.
Dışbükey (konveks) kenarların yaprak sapına doğru yavaşça daralıp içbükey (konkav) duruma gelerek yaprak sapına birleşmeleri.
Dik tohum taslağı. Tohum taslağı dik ve simetrik olup, döllenme geçidiyle tohum taslağı sapı düşey bir hat üzerindedir. eşanl. Ortotrop.
Kulaklı. Yaprak, brakte ya da petal tabanının iki yanında bulunan yuvarlak ya da değişik şekillerde olabilen eklentiler.
Yaprak ve kök arasındaki açı
Üzümsü meyve. Eksokarpı ince ve zarımsı yapıda, mezokarp ve endokarpı etli olan açılmayan bir meyvedir.
Kapsülün sap tarafından meyve tepesine doğru yarılarak açılması.
Tam ya da loplu tek bir yaprak olup, parçalanma ana eksene kadar değildir. Basit yapraklar da kendi içlerinde tam ve parçalı olmak üzere ikiye ayrılırlar.
Tohum taslaklarının tabansal durumda oluşu. Tohum taslakları tek gözlü olan ovaryumun tabanında bulunur.
Tohumun çevresinde sert bir kabuk olmaksızın birçok tohum içeren etli meyve.
İki yıllık; yaşam döngüsünü iki yılda tamamlayan bitki. Genellikle ikinci yılda çiçek açar.
İki yıllık. Hayat devresini iki yılda tamamlayan bitki. Çoğunlukla ikinci yılda çiçek açar.
İki parçalı. İkiye ayrılmış olan.
İki yaprakçıklı. Yaprak sapının ucunda aynı noktadan çıkmış iki yaprakçığı olan birleşik yaprak.
İki yaprakcıklı. Yaprak sapının ucunda aynı noktadan çıkmış iki yaprakçığı olan bileşik yaprak.
Çatallı, iki parçaya ayrılmış olan. Çoğunlukla tüyler için kullanılır.
İkinci derecedeki yaprak sapları iki yaprakçıklı olan birleşik yaprak
İkinci derecedeki yaprak sapları iki yaprakçıklı olan birleşik yaprak.
İki dudaklı. Kaliks ve korollanın iki ayrı dudağa bölünmüş olması.
İki yanlı. Ortadan geçen bir eksene göre iki eşit parçaya ayrılması.
Bileşik dikasyumda yan dallar devamlı olarak dikasyum oluşturacak şekilde dallanmıştır.
Yan eksenleri dallanmış olan bir korimbozdur. Çiçekleri aynı düzlem üzerinde bulunan bir panikuladır.
Bileşik başak. Çiçek kümesi sapı dallanmış ve dalların üzerinde ikinci derecede başakların bulunduğu çiçek durumu.
Bileşik şemsiye. Çiçek kümesi sapında ikinci derecede sapların bulunduğu ve bu sapların üzerinde şemsiye durumunda çiçeklerin bulunduğu çiçek durumu.
Birçok yaprakçıktan meydana gelmiş bir yapraktır.
Çift tüysü bileşik yaprak. Birinci derecedeki yaprakçıkları pinnat, ikinci tüysü yaprakçıkları basit olan bileşik yaprak.
İki sıralı ya da iki serili.
Aynı çiçekte ovaryum ve stameni birlikte içeren, hermafrodit.
Ana yaprak sapının üç sapçığa ayrılması ve her birinin ucunda üçer yaprakçığı bulunan bileşik yaprak
Helisel çiçek durumu. Yanal çiçek saplarının aynı yönden birbirine dik açıya yakın bir açı yapacak biçimde çıkarararak helisel biçimde dizilmeleri.
Çiçek sapı yaprakçığı. Çiçek sapının kaidesinde, sapın gövdeye bağlandığı yerde bulunan yaprakçık.
İkinci derecedeki brakte. Çiçek sapının üzerinde bulunan küçük yaprakçık.
Yaprak orta damarından çıkan yan damarların yaprak kenarına birleşmeden diğer yan damar ile birleşmesi.
Soğan. Toprak altında gelişen, çok kısalmış ve tabla adı verilen gövdenin etrafında dizilmiş, pul denen etli yapraklarla örtülmüş tepe tomurcuğu taşıyan gövde tipi.
Çanak yaprak. Kaliksin her yaprağı sepal adını alır. Sepaller normal yapraklara daha çok benzerler, yeşil renklidirler ve fotosentez yaparlar. Sepaller serbestse korisepal, birleşikse gamosepal ya da sinsepal adını alır. Gamosepal bir kaliks, tubulat (silindirik), rotat (tekerlek şeklinde), kampanulat (çan şeklinde), urselat (testi şeklinde), bilabiat (iki dudaklı şekilde) olurlar. Sepaller bazen tüy ya da diş şeklinde olurlar, bu durumda çiçek asepal olarak adlandırılır. Bzen kaliksin dışında epikaliks adını alan ikinci bir uzantı yer alır.
Kapitulum çiçek durumu - ana eksen şişkinleşmiş olup, üzerinde çok sayıda sapsız çiçek bulunur.Helianthus annus (Ayçiçeği), Anthemis (Papatya) çiçekleri kapitulum (tepecik, başcık) durumundadır.
Taç yaprak. Korollanın her bir parçası petal adını alır. Petaller genellikle göz alıcı renkte ve sepallere göre daha basit iç yapıdadırlar. Petaller de sepaller gibi basit ya da birleşik olabilir (koripetal, sinpetal vb). birleşik petal şekilleri sepal şekillerine benzer ve aynı terimlerle ifade edilir. Korollanın önünde ikinci bir halka olursa buna parakorolla adı verilir. Korollası olmayan çiçekler apetal olarak adlandırılır.
Kenart tırtıklı, çentikli
Talkım şeklinde çiçek kuruluşları. Bunlarda ana dal yan dallardan daha Kısadır. Ve önce ana dalın ucundaki tomurcuk çiçek açar.
Kalkık uçlu. Yalnız dalların uç kısmı yukarı doğru yükselmiş yerde yatık olarak gelişen bitki.
Her nodyumda karşılıklı olarak bir çift yaprağın ve birbirini izleyen nodyumlardaki yaprak çiftleri birbirine dik durumda olan çevresel yaprak dizilişi.
Eşkenar üçgen şeklinde. Yaprak sapı üçgenin tabanının ortasında bulunur.
Ağaç dalı biçiminde dallanmış tüy.
Dişli. İri ve keskin olan dişlerin eksenleri yaprağa dikey durumdadır.
Dişli, tarak şeklinde
Diş şeklinde küçük çıkıntıları olan
Küçük dişli. Dentat ile aynı şekilde olup daha küçük olan diş.
Dişli kapsül. Açılma kapsülün uç kısmındaki dişlerin birleştikleri yerden olur.
Filamentleri iki grup halinde birleşmiş andrekeum. Stamenlerin filamentleri bir tüp oluşturacak şekilde birleşmiştir. Grupların birinde bir tek filament bulunur.
Taç yapraklarının ayrı olması. eş anl. Apopetal, koripetal.
Çanak yapraklarının ayrı olması. eş anl. Aposepal, korisepal.
İki kökenli sistematik birimler.
Parmaksı, parmak şeklinde. Elsi parçalanmış yaprağa benzer ancak parçalar daha dar olup tam ışınsı bir şekilde yayımlanmıştır.
Çatalsı talkım. Tepe çiçeğin altındaki çiçek sapları ve aşağı-yukarı aynı boydadır. Basit dikasyum üç çiçeklidir.
Bir çiçekte kaliks ve korolla farklılaşmasının bulunması, üreme organlarının ( ginekeum ) ayrı çiçekler üzerinde bulunması.
Bir eşeyli çiçek: Erkek üreme organlarının ( andrekeum ) ve dişi üreme organlarının ( ginekeum ) ayrı çiçekler üzerinde bulunması.
Ana eksenin baskın olmadığı dikotom dallanma şekli.
İki evcikli. Erkek ve dişi çiçeklerin ayrı ayrı bitkiler üzerinde bulunması.
Bitki iki evcikli; fakat bazı erdişi çiçeklerin, erkek çiçek veya dişi çiçek veya her ikisi ile birlikte bulunması.
2n sayıda kromozom taşıyan döl.
Çift halkada dizilmiş olan stamenlerin, dış halkadaki stamenler sepallerin, iç halkadaki stamenleri ise petallerin önünde bulunması.
Anterlerin birbirlerinden ayrılmış ve uzaklaşmış olması.
Sırtsal yüzey, sırt kısmı.
Sırttan bağlı. Flamentin antere sırt kısımdan bağlı olması
Birbirini izleyen çiçek saplarının hepsi aynı yönde ve düz bir plan üzerindedir.
Eriksi meyve. Mezokarp etli olup, tohumla beraber tohumu saran sert ve odunsu endokarp meyvenin çekirdeğini meydana getirir. Tek veya çok tohumlu olduğu gibi ovaryum alt veya üst durumda olabilir.
Ekolojik koşullara bağlı olarak oluşan farklılık gösteren bitki ırkları.
Birkaç karpelden meydana gelmiş, bileşik ve çok bölmeli bir ovaryumda tohum taslaklarının ovaryum ortasında bulunan bir eksen üzerinde dizilmiş olması.
Anter yarıkları dışta, korollaya bakan yönde olan.
Laminası elips şeklinde olan yaprak.
Yaprak ayası ucunun az derin çentikli ve yayık girintili olması.
Tepesi hafif çentikli
Zigotun gelişmesiyle oluşan ve tohum içinde bulunan bitki topluluğu.
Kılıç şeklinde, kılıçsı. Ayası kılıç şeklinde olan basit yaprak.
Bir günlük. Yaşam süresi bir gün olan bitki.
Bitki organlarının en üst kısmında bulunan ve mantarlaşmış hücrelerden oluşan genellikle tek sıralı koruyucu doku.
Başka bitkiler üzerinde yaşayan bitki.
Toprak üzerinde gelişen.
Üst durumlu çiçek. Ovaryum, reseptakulumun içine gömülmüştür, korolla, kaliks ve stamenler ovaryumun üst tarafından çıkar. Bu durumdaki çiçeklerde ovaryum alt durumludur.
Ek çanak, dış çanak yapraklar. Kaliksin dışında ve kalikse bağlı yaprağa benzeyen yapılar halkası. esanl. Kalikulus.
Stamenlerin petal ya da korolloya bağlı olması.
Cins adından sonra yazılan ve türü belirten ikinci ad.
Yaprak tabanlarının birbirinin üstüne bindiği iki sıralı yaprak dizilişi. Yaprak genellikle kaidede V şeklinde kuvvetli olarak kıvrılmıştır.
Düz olmayan, çeşitli büyüklükteki girinti ve çıkıntıları bulunan.
Oraksı, orak çeklinde. Ayası orak şeklinde kıvrık olan basit yaprak.
Sahte çukurlu. Çukurun kenarları eşit derinlikte değil, bir tarafı daha az derindir.
Küçük demet. Demet şeklinde olan.
Yüzeyi incecik damarlı. Damarlar birbirinden zigzag oluklarla ayrılır.
Bitkinin genotipe bağlı olarak ve ortam koşullarının etkisiyle oluşan dış görünümü.
İplikçik. Erkek orfanın başçığını (anter) taşıyan sap.
İpliksi; iplik şeklinde ince ve uzun olan.
İnvolukrumu oluşturan pulsu yaprakların her biri.
Fotosentez işlevi gören yaprak şekline dönüşmüş gövde.
Saçaklı, kenarlarda parçalara ayrılarak saçak gibi bir yapının oluşması.
Yelpaze şeklinde, yelpazemsi.
Soymuk boru. Bitkide organik madde taşınmasında iş gören iletim elemanları.
Apokarp gineumlu çiçeklerde, her biri bağımsız pistil taşıyan ve boyuna yarılarak açılan kuru meyve.
Çukurlu. Yüzeyin çukurlarla kaplı olması.
Çukurcuklu. Küçücük çukurlu.
Bodur ve kurakçıl bitkilerin oluşturduğu vejetasyon tipi.
Tohum taslağı sapı. Tohum taslaklarını plasentaya bağlayan sap.
Çatallı; çatal şeklinde ikiye ayrılmış.
İğ şeklinde, iğsi.
Eşeysel hücre. Üreme işleminde birbiriyle kaynaşarak döllenmiş yumurtayı meydana getiren hücrelerden her biri.
Eşeysel döl. Bitkide eşey hücrelerini oluşturan haploid evre.
Diz gibi eğrilmiş.
Cins. Yapısal ve evrimsel olarak birbiriyle akrabalığı olan.
Dişi organ kümesi. Bir çiçekte bulunan dişi organların tümü. Dişi organın bir tanesine pistil denir. Eğer çiçekte bir pistil varsa ginekeum ile aş anlamlıdır.
Bitkide erdişi (hermafrodit) ve dişi çiçeklerin beraber bulunması.
Derin parçalanmış ovaryumlarda stilusun ovaryumun tabanından çıkması.
Bazı bitkilerin dişi çiçekli, bazılarının erdişi çiçekli olması.
Ovaryum sapı. Ovaryumu taşıyan sap. Erkek organla dişi organı birbirinden ayıran düğüm noktasının uzamasından oluşur.
Bitkide dişi çiçekler ile erdişi çiçeklerin beraber bulunması.
Tüysüz. Üzerinde tüy örtüsü bulunmayan yüzeyler için kullanılır.
Salgı bezli. Ucunda salgı bezi bulunan tüyler.
Sapsız salgı bezleri. Yüzeyde benek şeklinde yarı şeffaf renkli olup gömülmüş ya da yarı gömülmüş durumda bulunurlar.
Mumsu bir örtü nedeniyle mumsu beyaz bir görünüş almış, yüzeyde bulunan ve kolayca silinebilen bir örtü.
Üzerinde kanca gibi dikenimsi yapı bulunan kıl ya da tüy.
Dış kavuz. Çimensi bitkilerin başaklarındaki başakçıkların tabanında bulunan ve çiçekleri saran örtü pulu. Alt gluma (alt dış kavuz) ve üst gluma (alt iç kavuz) olarak ikiye ayrılır.
İç kavuz. Çimensi bitkilerde başakla bulunan tek bir çiçeği saran örtü pulu. Alt glumella (lemma) ve üst glumella (palea) olarak ikiye ayrılır.
Tuzlu topraklarda yetişen.
Çiçek parçalarının dairemsi ya da yarı dairemsi olarak aynı düzlem üzerinde spiral şeklinde dizilmeleri.
Kaidesinde tek halkalı bir yapı bulunan kıl ya da tüy.
Ok şeklinde. Yaprak ayası tabanından dışarıya doğru uzamış ve lopları orta eksene hemen hemen dik bir durum almış olan yaprak.
Erdişi. İki eşeyli çiçek. Erkek ve dişi organları bir arada bulunan çiçek. eşanl. Biseksual, monoklin.
Limonsu meyve. Sinkarp ve üst durumlu bir ovaryumdan meydana gelen, septumlar tarafından bölünmüş, bölümleri içinde özsu dolu çok sayıda özsu torbacıkları (tüyler) bulunan, kalın ve derimsi bir kabukla örtülü etli meyve.
Çiçeklerin iki ya da daha fazla çeşit ve şekilde olması.
Stilusların değişik uzunlukta olması.
Su ile tozlaşan.
Göbekçik. Tohum taslağı sapının tohuma bağlandığı yer ya da sap ayrıldıktan sonra tohum üzerinde kalan iz.
Çukur çiçek tablası. Çukurlaşmış reseptakulum, perigin çiçeklerdeki (orta durumlu çiçek) çukurlaşmış çiçek tablası.
Toprak altı. Toprak yüzeyinin altında gelişen ya da yaşayan.
Alt durumlu çiçek. Korolla, kaliks ve stamen halkaları ovaryumun altı kısmında bulunur. Bu durumdaki çiçeklerde ovaryum üst durumludur.
İnce ve uzun olan korolla tübünün aniden genişleyip aşılarak korolla loplarının düz ya da yatay bir şekil almaları. eşanl. Salviform.
At nalı şeklinde
Kaba tüylü. Yüzeyi uzun, oldukça kaba bir yapıda dik ve yatık duruşlu tüylerle kaplı olan.
Sert kıllı ya da tüylü. Yüzeyi kaba, sağlam ve elle dokunulduğunda acıtabilen, dik duruşlu tüylerle kaplı olan.
İlk tanım yapılırken seçilen tek örnek.
Birbirine benzer ya da eş.
Stilusların aynı uzunlukta olmaları.
Oyulmuş, çentikli, kesilmiş
Üst üste bindirmeli. Balık sırtındaki pullar ya da çatı kiremitleri gibi üst üste binmiş yapılar.
Uçları tüysü, birleşik yaprak. Bu birleşik yapraktaki ekseni ucunda tek yaprakçık bulunan birleşik yaprak. Bu birleşik yağrakta yaprakçık tek sayıdadır. Eşanl. Odd pinnat.
Tohum taslağı örtüsü.
Düğüm arası, boğum arası. Gövde üzerinde yaprakların ve dalların çıktığı iki nodyum arasında kalan yapraksız parça.
Anter yarıklarının içte, ginekeuma (dişi organ) bakan yönde olması.
Pulsu yaprak halkaları. Aynı nodyumda birkaç brakte çevresel olarak dizilmişler ise brakteler halkasına verilen ad.
İkinci derecedeki pulsu yaprak halkası. Bileşik şemsiye durumundaki çiçeklerde bir şemsiyeciği taşıyan sapın kaidesinde çevresel olarak dizilmiş pulsu yaprak halkası.
İçe kıvrık. Yaprak ya da taç yapraklarda kenarların üst yüzeye doğru içe kıvrılmaları.
Holotipin benzeri ya da eşi olan. Etiketinde holotipin kayıtları taşıyan örnek ya da örnekler.
Tohum taslağı yatakçığının taban kısmı.
Çanak. Bir çiçekte korollanın (taç) dışında bulunan yeşil renkteki örtü yaprakları.
Mahmuzlu. Korollasında mahmuz şeklinde uzantısı olan.
Çan şeklinde. Korollanın çan şeklinde olması.
Kıvrık tohum taslağı. Döllenme geçidi (mikrofil) ile yatakçık tabanını (kalaza) birbirine yaklaştıracak şekilde kıvrılmış olan tohum taslağı.
Boydan boya oyuklu, kanallı. Genellikle petiol ya da orta damar için kullanılır.
Başçıklı. Yoğun bir şekilde toplanarak başak meydana getirmiş ya da birdenbire genişleyerek küresel duruma gelmiş yapı.
Kömeç, başçık. Sapsız çiçeklerin etlenmiş bir ana eksen üzerinde sık ve çok sayıda yerleşerek oluşturdukları salkımsı çiçek durumu.
Koruncak. Birleşik (sinkarp) bir ovaryumdan oluşmuş en az iki karpelden (meyve yağrağı) meydana gelmiş kendiliğinden açılan çok tohumlu kuru bir meyve. Açılma biçimlerine göre değişik adlar alır. Septisid, dentisid, lokosid, porisid kapsül gibi.
Omurgalı, sırtlı. Petal ya da sepalin alt ya da eksenden uzak yüzünde (abaksiyal) boydan boya bulunan çıkıntı.
Meyve yaprağı. Çenet. Birleşik karpelli (sinkarp) ovaryumlarda ovaryumu oluşturan yapılardan her biri.
Metakarp sapçığı. Metakarpları birbirine bağlayan ince sapçık. Umbelliferae meyvelerinde olduğu gibi.
Buğdaysı meyve, tohumsu meyve. Üst durumlu bir ovaryumdan gelişen ve tohum kabuğunun (testa) meyve kabuğundan (perkarp) ayrılmayacak bir şekilde birleştiği tek tohumlu açılmayan kuru bir meyve.
Yaprak ucunda uzunca, yumuşak ve kuyruğa benzer bir yapının bulunması.
Gövdeli. Toprak yüzeyinin üstünde belirgin bir gövdesi bulunan.
Talkımsı, talkımlı. Çiçek sapın ıcındadır. Talkımsı çiçek kümeleri ana sapın dallanma durumuna göre adlandırılır. Yalın talkım (monokasyum), çatallı talkım (dikasyum), çok çatallı talkım (pleiokasyum) gibi.
Ucu topuzlu, topuz şeklinde. Uca doğru düzgün bir şekilde kalınlaşarak ucun topuz şeklini alması.
Ucu topuzlu, topuz şeklinde. Uca doğru düzgün bir şekilde kalınlaşarak ucu topuz şeklini almış tüyler.
Ksilem ve floemin üst üste bulunması.
Tohum yüzeyinin yuvarlak geniş tepeciklerle kaplı olması.
Sütuna benzer yapı. Erkek organ filamentlerinin ya da erkek ve dişi organların birleşmesinden meydana gelmiş yapı. Malvaceae ailesinde tipik olarak görülür.
Kenarlarından boyuna katlanmış ve ortada bir kanal meydana gelmiş yapı.
Anterin iki tekasını birbirine bağlayan parça.
Bir nodyumda bulunan yaprakların taban kısımlarının birleşmiş olması durumu.
Kalp şeklinde, yüreksi yaprak ya da yürek şeklindeki yaprak tabanı.
Yalancı şemsiye. Şemsiyemsi salkım. Alttaki çiçek saplarının daha fazla uzayarak üst yüzeyinin düz bir çiçek kümesi oluşturdukları bir rasemoz çiçek durumu.
Boynuzlu. Boynuz şeklinde çıkıntıları bulunan.
Taç yaprakların tümü. Çiçek örtüsünün (periant) değişik renklerde olabilen ikinci halkası.
Taç. Korolla ile stamenlerin arasında bulunan korolla üzerinden çıkmış korollaya bağlı taca benzer yapı.
İbikli. Tepede bulunan düzgün olmayan dişli ve dişsiz olabilen sırt şeklinde bir yapı.
Bitkide su ve suda erimiş mineral maddelerin taşındığı iletim elemanları.
Kama şeklinde, kamamsı. Yaprak ayasının ve petalin kaideye doğru gittikçe incelerek dar üçgen biçimi alması.
Kadehçik, involukrum braktelerinin meydana getirdiği çiçeği taşıyan kadehe benzeyen yapı. Meşelerde nuks tipi meyveyi taşıyan yapı.
Yaprak ucu birdenbire daralıp iç bükey bir durum alarak uzar ve uç sivri bir şekilde son bulur.
Yaprak ayası. Yaprağın yassı ve genişlemiş bölümü. Tek ya da çok parçalı oluşuna göre yalın ve birleşik yaprak olarak adlandırılır.
Yünsü, sık kıvrık birbirine sarılmış gibi tüylerle kaplı.
Mızrak şeklinde, mızraksı. Taban kısmında geniş, uca doğru gittikçe incelen, uzunluğu genişliğinden daha fazla olan yapı ya da bu şekildeki basit yaprak.
Yırtıklı kenarlı. Kenarları derin ve düzgün olmayan şekilde parçalanmış.
Uzun keskin yarıklı. Çok sayıda dar, derin ve lopların uçları sivri olan parçalanma ve bu şekilde parçalanmış yaprak.
Holotip belirtilmemiş, kaybolmuş ve bozulmuşsa onun yerine seçilen örnek.
Alt glumma. Bak. Glumma.
Dışbükey merceksi. Karşı yüzeylerin dışbükey mercek şeklinde olması.
Pulsu tüy. Yüzeyi yuvarlak pula benzer tüylerle örtülü olan.
Dilcik. Uzamış ve yassılaşmış bir yapı. Özellikle çimensi bitkilerde yaprak kınının ucunda ve yaprak ayasının tabanında bulunan dilsi çıkıntı. Bazen tüysü de olabilir.
Dilsi, dilcikli. Dile benzer biçimde olan. Compositae familyasındaki ışınsal çiçeklerin taçları bu şekildedir.
Şerit şeklinde, şeritsi. Karşı kenarları birbirine az çok paralel olan uzun ve ince yapı ya da bu şekilde olan basit yaprak.
Yaprak ayasının en uçtaki lobu büyük kenar lopları aşağı doğru gittikçe küçülen yaprak.
Yarık koruncak. Karpeller sırt tarafından yarılarak açılırlar.
Ovaryum gözü. Ovaryum içindeki boşluklardan her biri.
Kırılgan meyve, boğumlu meyve. Her bir bölümünde bir tohum bulunacak şekilde boğumlu olan ve boğumlardan kırılan, kuru açılmayan ve üst durumlu bir ovaryumdan oluşan meyve.
Arkegonyumları oluşturan protal.
Dişi protali veren spor. Çiçekli bitkilerde embriyo kesesine özdeştir. Eşanl. Megaspor.
Makrosporları oluşturan yapı. Eşanl. Megasporangiyum. Çiçekli bitkilerde polen kesesine özdeştir.
Makrosporangiyumları taşıyan yapı. Eşanl. Makrofil. Çiçekli bitkilerde pistile özdeştir.
Tohum taslaklarının, karpellerin kenarına (iki karpelin birleştiği yer) bağlı olması.
Birleşik (sinkarp) bir ovarumdan meydana gelmiş, ancak karpellerin birleşöme yerlerinden yarılarak ayrılan tek tohumlu kuru meyvelerden her biri.
Yaprakta alt ve üst epidermisler arasında görülen parankimatik doku.
Orta kabuk. Meyve kabuğunun çok gözeli orta katmanı.
Anteridyumları oluşturan portal.
Erkek protali veren spor, eşanl. Androspor. Çiçekli bitkilerdeki polene özdeştir.
Mikrosporları oluşturan yapı.
Mikrosporangiyumları taşıyan yapı. Eşanl. Mikrofil. Çiçekli bitkilerde stamene özdeştir.
Filamentleri bir tüp oluşturacak şekilde birleşmiş andrekeum.
Tek kökenli sistematik birimler.
Bir evcikli. Erkek ve dişi organların ayrı çiçeklerde fakat aynı bitki üzerinde bulunması.
Bitki bir evcikli fakat bazı çiçekler erdişi.
Ana bir eksenin baskın olduğu dallanma şekli.
Genus ya da familyanın tek tür ile temsil edilmesi.
Dikensi uçlu. Yaprak ayasının ucunda dikenimsi sert ve dik duruşlu bir yapı.
Bal özü bezi. Genellikle nokta, pul ya da ay şeklinde olabilen yapı.
Örneklerin hepsi kayboldu ise tip yerine gösterilen örnek.
Boğum. Yaprakların gövde üzerinde bağlı oldukları kısım.
Nuks – nus
Bir ya da çok sayıda karpelden oluşan, perikarpı deri gibi sert ya da osunlaşmış, içerisinde tek tohum taşıyan, açılmayan kuru meyve tipi. Ör. Fındık.
Tohum taslağında embriyo taslağını çevreleyn doku.
Fındıksı meyve. Bir tek tohumu bulunan, kendiliğinden açılmayan sert meyve.
Küçük fındıksı meyve.
Ters eşkenar üçgen şeklinde. Yaprak sapı üçgenin uç noktasında bulunan basit yaprak.
Çift halkada dizilmiş olan stamenlerin dış halkadailerin petallerin, iç halkadakilerin ise sepallerin önünde bulunması.
Ters yürek şeklindeki basit yaprak.
Ters mızrak şeklinde
Ters mızrak şeklinde. Taban kısmı ince, uca doğru gittikçe genişleyen ve ucu sivri, uzunluğu genişliğinden fazla olan basit yaprak.
Karşılıklı olmayan. Stamendeki tekaların karşılıklı olmayıp birinin diğerinden daha aşağıda olması.
Dikdörtgensi. Uzunluğu genişliğinden daha fazla ve kenarları orta kısımlarda birbirine az çok paralel olan basit yaprak.
Ter yumurta şeklinde, ters yumurtamsı. Sapı yumurta kesiti şeklinde yapının dar tarafında bulunan basit yaprak.
geniş kısmı yukarı doğru olan ters yumurtamsı
Küt uçlu. Sivri ya da keskin olmayan yaprak ucu.
Bopum kını. Kulakçıkların kaynaşmasıyla gövdeyi halka şeklinde saran kın.
Kapaklı kapsula. Tohumlar kapsülün tepesindeki deliklerden (por) atılmakta ancak deliklerin üzerinde bir kapak bulunmaktadır.
Karşılıklı. Her nodyumdan bir çift yaprağın karşılıklı olarak çıkması.
Daire şeklinde. Yaprak ayası daire şeklinde olan basit yaprak.
Göz şeklinde. İki değişik renkte ve nokta şeklindeki beneklerin üst üste bulunması. Ortadaki daire şeklindeki benek ve onun etrafındaki yuvarlak benek değişikl renktedir.
Yumurtalık. Dişi organda stilusun alt tarafında bulunan ve bir ya da daha çok sayıda tohum taslağı taşıyan şişkin parça.
Yumurta şeklinde, yumurtamsı. Yumurtanın boyuna kesiti şeklinde olan ve sapı bu yapının geniş tarafında bulunan basit yaprak.
Tohum taslağı. Döllenmeden sonra olgunlaşıp tohumları oluşturan yapı.
Üst glumella. Bak. Glumella.
Elsi, el şeklinde birleşik yaprak. Üçten fazla parçanın ya da yaprakçığın yaprak sapındaki tek noktadan ışınsal olarak çıkması.
El ayası şeklinde
Elsi bölmeli. Yaprak ayasının üçte birinden az bir şekilde parçalanması.
Elsi loplu. Yaprak ayasının hafif şekilde loplar meydana getirmesi.
Elsi parçalı, yaprak ayasının yarısından biraz fazla bir şekilde parçalanması.
Ana yaprak sapı ucundan ikinci derecedeki eksenler üzerinde karşılıklı olarak tüysü yaprakçıkların bağlanmasından oluşan birleşlik yaprak.
Keman şeklinde. Ayası keman şeklinde olan basit yaprak.
Birleşik salkım şeklinde,
Birleşik salkım. Yan dalları tekrar dallanmış bir rasemoz.
Kabarcıklı. Yüzeyi küçük kabarcıklarla kaplı olan.
Körçanak, körkaliks. Compositae ailesindeki çiçeklerde görülen pulsu, tüysü ya da tüysü-tüylü yapıdaki çanak. Körçanak, kağçık (aken) tepesinde bulunur.
Sinkarp ovarumlarda karpellerin sadece kenarlarından birleşerek tek gözlü ovarum meydana getirmeleri.
Korollaya bağlı olan ve korollanın iç kısmında gelişen halka şeklinde değişik renkteki yapı.
İlk yayında tanımlanmış holotip ve isotiplerden başka gösterilen örnekler.
Çift sayıda yaprakçığı bulunan tüysü birleşik yaprak. Yaprakçık adedi çift sayıdadır. Yaprakçıkların bağlı olduğu eksen ucunda yaprakçık bulunmaz.
Tohum taslakları ovaryumun iç çeperi üzerindedir.
Elsi yaprağa benzer ancak üç ana loptan meydana gelir yanlardaki iki lop ise tekrar loplara ayrılmıştır.
Çiçek sapı, çiçekçil sapı. Bir tek çiçeği taşıyan sap. Bir çiçek kümesindeki tek bir çiçeğin sapı.
Çiçek kümesi sapı. Bir çiçek durumunda birçok çiçekten oluşan bir çiçek kümesini taşıyan sap.
Taraksı, tarak şeklinde. Yaprak ayasının bir tarağın dişleri gibi karşılıklı olarak ince ve derin parçalara ayrılması.
Kalkansı, kalkan şeklinde. Yaprak sapının kenardan değil yüzeyden bir noktadan yaprak ayasına bağlı olması.
Sapına alt yüzünün ortasından bağlı kalkan şeklinde
Her halkasında beş parça bulunan. Beş sepal, beş petal, beş stamen gibi.
İç kısmında septumlar tarafından ayrılmış sulu ve kabuğu derimsi alt durumlu bir ovaryumdan oluşmuş etli meyve.
Sarıcı. Sapsız yaprak ayası tabanının gövdeyi sararak yaprak içinden geçiyormuş gibi göründüğü basit yaprak.
Sapı yaka gibi çevreleyen
Çiçek örtüsü, çiçek örtü yaprakları. Taç ve çanak yaprakların tümü. Bir çiçekte erkek organlar ve dişi organlar dışında kalan parçalar.
Reseptakulum (çiçek tablası) çukurlanmış ve ovaryum çiçek tablasının tabanında serbest durumdadır. Çiçeğin diğer halkaları (sepal, petal ve androkeum) reseptakulum çukurunun üst kenarından çıkar. Çiçek orta, ovaryum üst durumludur.
Çanak ve taç yaprakların farklılaşmaması, aynı şekil ve aynı renkte olmasıyla meydana gelen çiçek örtüsü.
Meyve kabuğu, meyve çeperi. Meyve yaprağı (karpel) meydana geldikten sonra oluşan çeper.
Besler doku. Bazı tohumlarda bulunan ve tohum yaslağı özünden gelişen besleyici doku.
Boğazı kapalı ve dudakları eşit olmayan iki dudaklı bir korolladır, boğazı alt korollanın damak şeklinde ileriye çıkmış olan parçası ile kapanmıştır.
Taç yaprak. Çiçeğin tacını oluşturan ve çoğunlukla göze çarpacak biçimde renkli olan parça.
Taç yapraksı. Renk ve şekil olarak taç yaprağa benzeyen.
Yaprak sapı. Yaprak ayasını dala ya da gövdeye bağlayan parça.
Yaprakçık sapı. Birleşik bir yapraktaki yaprakçık sapı.
Piksid (piksidyum) kapsül
Kapaklı kapsül. Kapaklı koruncak. Çevresel olarak yarılan ve bir kapak oluşturarak açılan meyve.
Yumuşak tüylü. Yüzeyi ince zayıf ve yumuşak tüylerle kaplı olan.
Tüysü. Uzamış bir eksen boyunca karşılıklı dizilmiş yapılar. Yaprakçıkları ana ekseni üzerine karşılıklı dizilmiş birleşik yaprak.
Sapının iki yanında küçük yaprakları olan
Yarıkları orta damara yakın gelen
Tüysü bölmeli. Yaprak ayasının orta damara doğru üçte birinden az bir şekilde parçalanması.
Tüysü loplu, yaprak ayasının hafif bir şekilde loblar meydana getirmesi.
Tüysü parçalı, yaprak ayasının orta damarında doğru yarıdan biraz fazla bir şekilde parçalanması.
Tüysü derin parçalı. Yaprak ayasının orta damara kadar derin parçalanmış olması.
Dişi organ. Bir çiçekte yumurtalık (ovarum), boyuncuk (Stilus) ve tepecik (stigma)’dan oluşan parçaların tümü. Bak. Ginekeum.
Yalnız dişi organı bulunan çiçek
Çok çatallı takıö. Ana eksenin ucunda bulunan çiçeğin altından aynı halkadan 3^den fazla dallanma olup bu dalların ucunda bulunan çiçeğin hemen altından halkasal dizilişli 3 ya da daha fazla dallanma meydana getiren çiçek durumu.
Tüysü-tüylü. Tüyün üzerinde tüysü ince yapıların bulunması. Kuş tüyünde olduğu gibi.
Çiçek tozu. Tohumlu bitkilerde anterlerin içinde bulunan çimlenebilen erkek sporu.
Çok kökenli sistematik birimler.
Bir bitkide erdişi çiçeklerin erkek ve dişi çiçeklerden biri ile beraber bulunması.
Basit yalancı meyve. Hipantiyumu etlenmiş alt durumlu bir ovaryumdan meydana gelen meyve. Elma, armut, ayva gibi.
Bir yerde bulunan ve aralarında gen alışverişi olan bireyle topluluğu.
Delikli kapsül, delikli koruncak. Tohumları kapsülün tepe bölümünde bulunan deleklerden dökülen çok karpelli kuru meyve.
Yatık. Toprak üzerinde yatık olarak uzanan ancak nodyumlarda köklenmeyen gövdeler.
Ön çim. Sporlu bitkilerde sporların çimlenmesi ile oluşan ve eşey oranlarını taşıyan haploid evre.
Seyrek tüylü. Yüzeyi ,nce kısacık yumuşak seyrek tüylerle kaplı olan.
Benekli, noktalı. Kalem ucu ile yapılmış gibiş dağaınık benekleri, noktaları olan.
Benekçikli, noktacıklı. Yüzeyde küçük benekçik ve noktacıkları olan.
Siğilli, siğil şeklinde çıkıntıları olab. Yüzeyi küçük ve hafifçe kabarık, siğile benzer kabarcıklarla kaplı olan.
Monopodial dallanmalı (salkım şeklinde) çiçek durumu.
Işınsal. Bir merkezden çıkan ve yayılan yapılar için kullanılır.
Ovülün fonikulus ile birleştiği yerde meydana gelen çizgi ve omurga.
Poaceae ve Cyperaceae ailelerinde spikeletleri taşıyan eksen. Çiçeklerin dizildikleri eksen.
Birleşik yaprak ekseni. Birleşik yapraklarda yaprakçık saplarının bağlı olduğu ana eksen ya da bir çiçek durumunda tüm çiçekleri taşıyan ana eksen.
Salkım, tek salkım. Bir ana eksen ve üzerine dizilmiş saplı çiçeklerden oluşan çiçek kümesi.
Salkımsı, slkımlı. Salkım biçiminde gelişen çiçek kümeleri için kullanılır. rasem, spika, spadiks, umbella, korimboz, kapitulum çiçek durumları (basit rasemoz); birleşik panikula, birleşik spika, birleşik umbella, birleşik korimboz (birleşik rasemoz)’dur.
Yüzeyin ince hatlarla sınırlanmış ağsı yuvarlak şekillere benzemesi.
Keskin bir şekilde geriye doğru kıvrılmış.
Teni düzenleşme. Heterozigot bireylerde mayoz bölünme sırasında genlerin tekrar gruplanması ve yeni kalıtsal biçimler oluşturması.
Böbrek şeklinde. Ayası böbrek şeklinde olan basit yaprak.
Çiçek tablası. Yalın çiçek tablası. Çiçek sapının uç kısmında genişleyerek bir tabla halini alması. Çiçekler bu tabla üzerinde bulunurlar. Eşanl. Torus.
Korollanın burularak 180 derec dönmesi. Alt dudak üste, üst dudak alta gelmiş olur.
Geriye ve aşağıya kıvrılmış. Genellikle tüyleri için kullanılır.
Ağsı. Tohum yüzeyinin ağsı, ağa benzer bir yapı ile kaplı olması ya da yaprak damarlarının ağa benzer şekilde olması.
Yaprak ucunda kısa bir girinti bulunması.
Geriye yuvarlanarak kıvrılmış. Yaprak kenarlarının geriye doğru yuvarlak biçimde kıvrılmaları.
Yanal çiçek sapları bir sağa bir sola doğru yönelmiş ve aynı düzlem üzerinde olan çiçek durumu.
Toprak üstü parçaları (gövde, dal, çiçek) hayat devrelerini bir yılda tamamlar ancak kökleri uzun yıllar yaşar.
Toprak altı gövdesi. Toprak altında yatay olarak gelişir ve ekseni boyunca kökçükleri vardır. Yaprakları pulsu bir yapıda olup, terminal ve lateral tomurcukları bulunur.
Baklavamsı yaprak. Ayanın en geniş yeri orta kısmı olup bir açı meydana getirir, kenarlar yaprak ucuna ve tabanında düz bir hat şeklinde uzanır.
Gülcük, gülcüklü yaprak kümesi. Bitişme noktası çevresinde yoğun bir şekilde kümelenmiş yaprak kümesi ya da pulsu yapılar.
Tekerlek şeklinde. Korolla lobları biz düzlem üzerinde yayılmış ve tekerlek parmakları gibi düzenlemiş olup, korolla tübü çok kısadır.
Dairemsi, daireye yakın şekilde olan. Yaprak ayasının daire şeklinden (orbikular) oblong (dikdörtgensi) şekle meyletmesi.
Buruşuk. Yüzeyde düzgün olmayan belirgin hatların bulunması.
Yüzeyin düzgün olmayan birçok kanalcıklar ile girintili çıkıntılı ve koyulu açıklı bir tonda kaplanmış olması.
Geriye doğru oymalı. Yaprak ayası derin oymalı ve lobları yaprak tabanına doğru yönelmiş basit yaprak.
Oksu, ok şeklinde. Yaprak ayasının tabanda iki yana ve aşağıya doğru uzayarak meydana getirdiği ok şeklinde basit yaprak.
Ok başı şeklinde
Torba şeklinde. Çanak ve taç yaprakların kaidesinde torbaya benzeyen ve sarkık duruşlu yapılar için kullanılır.
Kanatlı meyve. Kanatlı açılmayan kuru meyve.
Çürükçül. Bitki artıkları üzerinde yaşayan klorofilsiz bitkiler.
İçe doğru çukur
Gelişmelerini dıştan içe, merkeze doğru tamamlayan. Ranunculus cinsindeki stamenlerin gelişmesinde olduğu gibi.
Çanak yaprak. Bir çiçekte en dış halkayı oluşturan ve çiçek tomurcuk halindeyken tüm çiçek organlarını saran yeşil renkteki parçaların her biri.
Karpellerin tabanında tohum taşıyan dış kısımları birbirinden ayrılarak yukarı doğru kıvrılır ve karpellerin iç kısımları bir sütün halinde kalır.
Yarıklı koruncak. Karpelleri birleşme yerleri boyunca açılan kuru meyve.
Perde, bölme duvarı, bölme zarı. İki göze arasındaki çeper, yumurtalıkta iki odacığı birbirinden ayıran bölme duvarı.
Serbest merkezsel diziliş. Tabandan yukarı bir sütun üzerine yerleşmiş yumurtalık çeperi ile bağlantısı olmayan tsalaklar düzeni.
İpek yütlü. Yüzeyin çok ince, sık ve basık bir yöne doğru tüylerle kaplı olması.
Testere dişli. Yaprak ayası kenarındaki dişlerin testere dişlerine benzer şekilde olması.
İnce, küçük testere dişli.
Çok küçük dişleri olan
Kalın, sert yapıdaki kıl.
Kalın sert yapıdaki kıllarla kaplı olma durumu.
Ortada bulunan bir dişi çiçek ve etrafına dizilmiş erkek çiçekler ile kalikse benzeyen brakte ve aralarında bulunan glandlardan meydana gelen çiçek durumu. Euphorbia cinslerinde olduğu gibi.
Kirpiksi, kirpik şeklinde. Yaprak ayasının kenarında kirpiğe benzer bir yapının bulunması.
İki karpelden oluşan ve karpellerin arasında yalancı bölme bulunan, boyu eninin 3 katından fazla olmayan kuru meyve.
Yapı olarak silikulaya benzer, ancak boyu eninin 3 katından fazladır.
Aynı yerde bulunma. İki ya da daha fazla populasyonun aynı yerde bulunması.
Birleşik taç yapraklı. Taç yaprakların birleşik olması. eşanl. Gamepetalus.
Ana bir eksenin baskın olmadığı dallanma şekli.
İlkel gymnospemlerde polen keselerinin dal uçlarında oluşturduğu kümeler.
Filamentleri serbest fakat anterleri birleşik stamen grubu.
Birleşik meyve yapraklı. Birbiryle kaynaşmış birden fazla meyve yaprağından oluşmuş ovaryum.
İncirsi meyve. Etlenmiş ve çanak şeklini almış reseptakulumu iç yüzeyinde eriksi (drupa), gevşek meyveler olan birleşik yalancı meyve.
Adlandırmada aynı takson için kullanılan farklı adlardan her biri.
Birleşik çanak yapraklı. Çanak yaprakların birleşik olması. eşanl. Gamosepalus.
Yanal çiçek sapları bir sağa bir sola doğru yönelmiş ancak aynı düzelm üzerinde olmayan çiçek durumu.
Holotipi ayrılmamış bir tip serisi içindeki her bir örnek.
Dalgalı kenarlı, zigzaglı, yılankavi
Ara boşluk. İki lop ya da parça arasında bulunan boşluk.
Yaprak ucunun ince uzun olup kangal şeklinde kıvrılmış olması.
Boyuna ince kanalcıklı, olukcuklu ya da kabartma şeklinde çizgili.
Prtüklü, kısa, sert, sağlam, siğile benzer yapılar. Dokunulduğu zaman pürtükler hissedilir. Bazen tüyler üzerinde de bulunur.
Merdiven şeklinde olan yapılar için kullanılır.
Gövdesiz bitkilerde çiçek ya da çiçek kümesini taşıyan ve üzerinde yaprak bulunmayan sap.
Yüzeyi uzamış çukurluklarla kaplı olan.
Dutsu meyve. Bir eksen etrafında dizilmiş birçok çiçeğin çiçek örtüsünün etlenmesiyle oluşmuş eriksi meyveler topluluğunda meydana gelmiş yalancı birleşik meyve.
Koçan, koçan şeklinde. Ana ekseni etli ve kalın olan, genellikle bir spata senilen yapı etrafından sarılmış olan basir rasemoz çiçek durumu.
Bir çiçek kümesinin ya da koçanın kaidesinde tek olarak bulunan ve onu saran ya da yanal olarak çıkan, renkli, büyük ve yaprak ya da brakte görünüşündeki yapı.
Spatula şeklinde. Uca doğru düzgün bir şekilde genişleyen küt uçlu basit yaprak.
Başak, ikinci derecedeki başak. Çimensi bitkilerde başağı oluşturan ve bir çift kavuz (gluma) ile örtülmüş yapı.
Yeni birey oluşturma özelliği bulunan hücre.
Sporu oluşturan yapı
Bir bitkinin hayat devresinde sporları meydana getiren diploid evre.
Heterospor eğreltilerde sert ve fındıksı yapıdaki sporangiyum.
Çiçeğine erkek organı. Sap kısmı (filament) ve başçık (anter) kısımlarından oluşur.
Erkek organ. Bir çiçekte başçık (anter) ve iplikçik (filament) ten oluşan, çiçek tozlarını (polen) oluşturan organ.
Erkek organları bulunan. Erkek organları bulunan, dişi organları bulunmayan çiçek.
Kısır ya da körleşmiş Stamenler.
Yıldızsı, yıldız şeklinde. Birleştirme noktasının merkezinden ışınsal olarak çıkan tüyler ve yapılar için kullanılır.
Verimsiz, kısır. Döl verme ya da meyve oluşturma yeteneği olmayan.
Tepecik. Boyuncuğun (Stilus) ucunda bulunan ve poleni tutan kısım.
Stilus kaidesinin disk şeklinde olması. umbelliferae ailesinde olduğu gibi.
Boyuncuk. Ovaryum tepesinden çıkan ya da uzun, tek ya da parçalı, ucunda stigmayı taşıyan yapı. Stigma ile ovaryumu birleştiren yapı.
Yumurtalık sapı. Eşanl. Ginofor.
Saplı, sapı olan.
Yaprak sapının dibinde çift olarak bulunan minik yapraklar.
Kulakçık. Yaprak sapının gövdeye bağlandığı noktada sapın iki yanında sapa bağlı ya da bağlı olmayan pulsu, dikensi, zarsı yapılar.
Sürünücü gövde, sürüngen gövde. Toprak yüzeyinde uzanan ve boğumlardan (nodyum) köklenerek yeni bitkiler veren sürünücü gövde.
Gözenek. Bitkide epidermiste bulunan, solunumda iş gören yapı.
Sert yatık tüylü. Sivri, basuıl ve sağlam tüylerle kaplı.
Kozalak. Brakteleri birbirini örten ve çiçekleri tek eşeyli ve aynı cinste olan spika.
Pulsu tüye benzer, ancak tüycükler arasındaki yarıklar fazla değildir.
Biz şeklinde. Ucu sivri, ayası kunduracı bizi şeklinde olan basit yaprak.
Etl, sulu. Etli, sulu, kalın ve yumuşak dokulardan meydana gelmiş yapı.
Yarılan meyve. Birleşik bir ovaryumdan oluşan ve karpelleri yarılarak iki ya da daha çok parçalara ayrılan, kuru, açınımsız, yalın meyve. Bu parçaların her birine merikarp adı verilir.
Belirli bir kategoriye sokulabilecek kadar diğerlerinden ayrılmış olan taksonomik grup.
Sülüksü yapı. Bazı bitkilerde bulunan ve herhangi bir şeye satılarak tırmanmalarını sağlayan uzun, ince ve kangal şeklinde kıvrılabilen yapılar. Bazı yapılarda ana eksenin uzayarak kangal şeklinde kıvrılan ince parçaları.
Perigonu meydana getiren her parçaya verilen ad.
Silindir şeklinde. Gövde, dal, Stilus gibi yapıların silindir şeklinde olması.
Nir ana sapın üç sapçığa ayrılarak her birinin ucunda üçer yaprakçığı bulunan birleşik yaprak.
Tohum kabuğu. Tohum dış örtüsü.
Dört uzun ve iki kısa stamenin meydana getirdiği erkek organlar topluluğu.
Sık birleşik salkım, ekseni belirgin olmayan birleşik salkım. Ana eksen üzerinde dalların salkım (rasemoz) ikinci derecedeki yanal dalların talkımsı (kimoz) olarak dizildiği çiçek durumu.
Keçemsi tüylü. Havlu yüzü gibi tüylü. Yüzeyin sık, oldukça sağlam kısa tüylerle örtülü olması.
Eşit boyda üçlü iki gruptan meydana gelmiş erkek organlar topluluğu.
Bir ana sapın ucunda üç yaprakçık bulunan birleşik yaprak.
Üçlü bileşik yaprak.Bir ana sapın ucunda üç yaprakçığı bulunan bileşik yaprak.
Üçlü tüysü birleşik yaprak. Bipinnat yaprağın yaprakçıklarının pinnat olması.
Ana yaprak sapının üç sapçığa ayrılarak o sapçıkların tekrar üçe ayrılması ve birbirinin ucunda üçer yaprakçığı bulunan birleşik yaprak.
Tepesi kesik gibi güdük
Yaprak ucunun ya da kaidesinin kesik, yassı durumda olması.
Tepecikli, tümsekçikli. Yüzeyin uçları sivri olmayan, küt tepeciklerle kaplı olması.
Tüpsü, tüp şeklinde, boru şeklinde.
Şemsiyemsi, şemsiye şeklinde. Çiçek saplarının çiçek kümesini taşıyan sapın uç kısmında ve aynı noktadan çıkması ile oluşan rasemoz çiçek durumu.
Stilusun şemsiye durumunda olması.
Dalgalı. Kenarları dalgalı olan yapılar ya da yapraklar için kullanılır.
İnişli çıkışlı, dalgalı
Tek yanlı. Tüm çiçeklerin ana eksenin bir tarafında olması.
Kanca, çengel şeklinde. Tüyün uç kırmının bu şekilde olması.
Yakıcı tüylü, ısırgan tüylü. Dik ve genellikle uzun tüyler olup, dokunulduğu zaman tahrip eder.
Testi ya da ibrik şeklinde. Birleşik taç yaprakların kaidede şişkin, uca doğru daralarak uzaması.
Kapaklı kapsula. Karpelleri birbiri üzerine binmeksizin bitişme yerlerinden açılabilen kuru meyve.
Üreme ile ilgili olmayan.
Nayrakçık. Leguminosae çiçeklerindeki üstteki geniş olan petal. Eşanl. Standart.
Kadifemsi. Yüzeyi sık olmayan yumuşak tüylerle kaplı olan.
Yapraktaki damar düzeni
Siğilli. Yüzeyi küçük, düzgün olmayan siğillerle kaplı olan.
Dönemilen, yönelebilen. Bağlı bulunduğu yapı üzerinde her yöne dönebilen. Flamentin ucuna orta noktasında bağlanmış anterlerde olduğu gibi.
Halkasal, dairesel, çevrel. Çiçek ya da çiçek kümelerinin bir eksen çevresine dizilmiş olması.
Uzun yumuşak tüylü. Yüzeyin uzun, yumuşak tüylerle kaplı olması.
Çubuk, değnek biçiminde.
Helezonik, sarmal, halka şeklinde dizilmiş.
Bir simetri düzlemi olan.
Kamçılı gametlerle olan döllenme.
Hayvanlarla olan tozlaşma.
Çiçek sayfalarında belirtilen ifadeler, sadece bilgilendirici amaçlı olup öneri niteliğinde değildir. Hastalıkların tedavisi mutlaka doktor kontrolünde yapılmalıdır.
1. Türk A, Türe C. Bitkiler alemi. AÜ Açıköğretim Fakültesi Yayını.
2. Seçmen Ö, Gemizi Y, Görk G, Bekat L, Leblebici E. Tohumu bitkiler sistematiği. EÜ Fen Fak Kiatplar Serisi no : 116, İzmir 2008.
3. Zeybek U, Haksel M. Türkiye’de ve dünyada önemli tıbbi bitkiler ve kullanımları. Argefar ve Sade Yayınları, Meta Basım, İzmir, 2010.
4. NGBB, Bagbahçe Dergisi