Mavi Balina nedir? 'İntihar oyununun' altında yatan gerçek ortaya çıktı - Tele1
Mavi Balina nedir ? sorusu bugünlerde anne babaların cevabını en çok merak ettikleri soru. Pek çok gencin intiharının arkasında yattığı iddia edilen Mavi Balina nedir, Mavi Balina oyunu nasıl ortaya çıktı? Bu oyun ile genç intiharlarını ilişkilendiren kanıtlar ne kadar güçlü? Yoksa her şey bazılarının iddia ettiği gibi Rus basınında yayınlanan yarı gerçek – yarı kurgu bir haberle mi başladı? BBC’den Ant Adeane araştırdı.
Mavi Balina oyunu Türkiye dahil pekçok ülkede gündemde kalmaya devam ediyor. Oyuna başlayanların 50 günde 50 komutu yerine getirmesinin istendiği oyunun sonunda çok sayıda kişinin intihar ettiği hem Türkiye’de hem de uluslararası basında sıkça haber oldu.
Başlangıçta “Gecenin bir vakti uyan” ya da “bir korku filmi izle” gibi zararsız gözüken komutlar gün geçtikçe daha fazla şiddet ve psikolojik baskı içerir hale geliyor:
“Yüksek bir binaya çık.”
“Koluna balina resmi kazı”
Oyun Rusya’da başladı fakat çok geçmeden başka ülkelerden Mavi Balina oyunu ile bağlantılı olduğundan şüphe edilen intihar haberler, gelmeye başladı; Ukrayna, Hindistan, ABD, Türkiye.
Bu “intihar oyunu” ile ilişkilendirilen yüzlerce ölüm vakası kaydedildi.
Rusya’nın güneydoğusunda yaşayan bir genç olan Rina 22 Kasım 2015’te bir selfie paylaştı.
Fotoğrafta Rinan’nın ağzı ve burnu siyah bir şalla sarılmıştı. Orta parmağını kameraya doğrultmuştu ve sanki parmağında kurumuş kan lekesi vardı.
Fotoğrafın altında “Nya bye” yazıyordu. Ertesi gün Rina intihar etti.
Rusya’nın en büyük sosyal ağlarından VKontakte adlı platformdaki sohbet odalarında Rina Palenkova’nın ölümü konuşuldu.
“Gerçek olaylardan esinlenen” klasik korku filmlerinin online mecradaki dengi olan bu hikayeler bütün hayalet hikayeleri gibi bir parça da olsa inandırıcılıktan alıyordu gücünü.
Mavi Balina oyununu inceleyen Rus Akademisi Milli Ekonomi ve Kamu Yönetimi araştırmacısı Daria Radchenko, “Kimse aslında intiharın arkasındaki gerçeği bilmiyordu” diyor.
Rina’nın hikayesi kısa bir süre sonra diğer genç intiharlarıyla ilişkilendirildi.
Rusya, Ryazan’da 2015 Noel’inde, 12 yaşındaki Angelina Davydova kendini öldürmüştü. İki hafta sonra, aynı şehirden başka bir genç Diana Kuznetsova da intihar etti.
Bu gruplarda Rina Palenkova’nın çizimleri ile intihar ve mavi balinalar üzerine yazdığı yazılar vardı.
Forumlarda balinaların neden intiharla ilişkilendirildiğine dair bir sürü fikir ortaya atıldı. Bazı gazeteciler balinaların bilim insanlarını da şaşırtan bir özelliğinden yola çıkıyordu; Balinalar kendi kendilerini karaya vurup ölebiliyordu. Diğerleri balinanın Rus rock müzik grubu Lumen’e referansla kullanıldığını savunuyordu.
Fakat Mayıs 2016’ya kadar mavi balina ve intiharlarla ilgili varsayımlar Rus kamuoyunu meşgul edecek seviyelere ulaşmadı.
Galina Mursalieva, araştırma haberleriyle bilinen gazete Novaya Gazeta’da bu konuyu gündeme getirdi ve kamuoyu konuya ilgi gösterdi.
Mursalieva, bazı online grupların içinde belli oyunlar oynandığını, bu grupların bazılarının adının “f57” ya da “okyanus balinaları” olduğunu yazdı.
Novaya Gazeta, Kasım 2015’ten Nisan 2016’ya kadar 130 civarında çocuğun bu şekilde ölmüş olabileceğini ortaya koydu. Bu, şimdilerde Mavi Balina ismiyle bilinen oyun.
Haberin dikkat çekmesi fazla uzun sürmedi. Batı Rusya’nın Ulyanovsk kenti valisi televizyona çıkıp bu oyunu IŞİD ile karşılaştırdı.
Çok kısa sürede panik Rusya’nın dışına taştı. ABD’nin Georgia eyaletinde 16 yaşında bir kız kendini öldürdü. Ailenin Mavi Balina oyununu öğrenmesinin üstünden çok da zaman geçmemişti ki, kızlarının okulda yaptığı birer metrelik resimler ortaya çıktı.
KIZLARI MAVİ BALİNALARI ÇİZMİŞTİ.
Ardından diğer intihar vakaları geldi; yine ABD’de Isaiah Gonzalez, Hindistan İderabad’tan 19 yaşında bir genç, iki Rus kız daha Yulia Konstantinova ve Veronika Volkova. Ölmeden birkaç gün önce Konstantinove da Instagram hesabına bir mavi balina fotoğrafı koymuştu.
Kasım 2016’da, 21 yaşındaki Philipp Budeikin gençleri intihara sürüklemek suçlamasıyla tutuklandı.
Budeikin suçunu kabul etti. Rus medya kurumu Saint-Petersburg.ru’ya “Bir insanlar vardır bir de biyolojik atıklar. Ben toplumu bu ikinci türden temizliyorum. Bazen bunun yanlış olduğunu düşünsem de sonunda doğru olanı yaptığımı biliyorum” dedi.
Budeikin bilgisayarları seviyordu ve “cadı evi” diye bilinen büyü temalarını işleyen bir tür elektronik müzik yapımcısıydı. Kendisinin eski bir psikoloji öğrencisi olması da eklenince medya onu gençleri manipüle etmek için gelişmiş teknikler kullanan biri olarak gösterdi.
Oyunu, 2013 senesinde “f57” adıyla kurduğunu söyledi, adının ilk harfi ve telefon numarasının son iki hanesiydi. Budeikin, 10 Mayıs 2017’de suçlu bulundu ve üç yıllık hapis cezasına çarptırıldı.
Davanın açılmasıyla kapanması bir olmuştu. Hâlbuki daha sonra yapılan incelemeler Mavi Balina’nın hızlıca çözülecek bir dava olmadığını gösteriyordu.
“Okuduklarım beni çok kötü etkiledi. ‘Bir adam oturduğu yerden çocukları öldürmeye çalışıyor. Bu ne kadar korkunç’ diye düşündüm ve içim ürperdi.”
Berg, Meduza isimli Rusça basılan bağımsız bir yayın organında araştırmacı gazeteciydi ve konuya dair daha kapsamlı bir araştırma yapmaya karar verdi. Yaptığı araştırmalar onu 2015 Noel’inde intihar eden kızlardan birinin babasına, Sergey Pestov’a götürdü.
Novaya Gazeta’da yayınlanan ilk yazıda temel istatistik kaynağı baba Pestov’du.
“Bu Novaya Gazeta’da yayımlanan ilk yazıdaki istatistiğe kaynak oluşturan sayı. Yani 2015’in sonunda trajik bir şekilde kızını kaybeden bir babanın sağladığı bir istatistik” diyor Berg.
Büyük oranda söylenti ve duyuma dayalı bu hikâyede “130” önemli bir semboldü çünkü hikâyenin sayılarla desteklenmiş tek “gerçek” kısmıydı. Hâlâ pek çok medya organında kullanılmasına rağmen, “130” sağlam temellere dayanan bir bilgi değil. Hem Meduza’ya hem de Evgeny Berg’e göre bu sayının kaynağı kişisel bir trajediyi aşmaya çalışan bir aileydi.
Novaya Gazeta’nın bu haberi 1,5 milyon kez okunmuştu.
Evgeny Berg’in suçlamalarını doğrudan Galina Mursalieva’ya sorduğumuzda, haberinin yalnızca taraflı olabilecek bir kaynağa dayalı olmadığını söyledi:
“130 sayısı sadece acılı bir babadan alınmış bir sayı değil,” diyor Mursalieva. “Arkasında çocuğunu kaybeden 200 farklı aile var. O dönemde intihar eden kızın babası bana sadece yardım etti ve onlara güvenmemek için bir sebep göremiyorum. Ben de bütün verileri kontrol ettim.”
“Aslında 130’dan çok daha fazla vaka var ama söyle bana kim bunları doğrulayabilir? Nasıl doğrulanabilir ki bunlar?” diye soruyor Mursalieva.
MAVİ BALİNA: GERÇEK Mİ, KURMACA MI?
Rusya Devlet Üniversitesi Folklor Çalışmalarından Profesör Alexandra Arkhipova’nın araştırmaları da bunu doğrular nitelikte. Arkhipova ve araştırma ekibi bu sitelere girdiklerinde çok daha enteresan bir şeyle karşılaşıyor.
“Bu küratörlerin çoğunluğu 12-14 yaşlarında çocuklar aslında” diyor Arkhipova.
Manipülatör yetişkinden ziyade, bu oyunla ilgili bir şeyler okumuş ya da duymuş çocuklar bunlar. Arkhipova’nın araştırmalarına göre, Novaya Gazeta’da yayınlanmadan önce ortada böyle bir oyun olduğunu söylemek bile zor.
Araştırma süresince denk geldikleri “küratörlerin” Novaya Gazeta’da yazanları harfiyen uygulamaya çalışan kopyacı çocuklardan başkası olmadığını söylüyor:
“Bu forumlardaki gençlerin çoğu oyunun başlamasını bekliyor ama oyun bir türlü başlamıyor.”
Budeikin’in arkadaşları, araştırmacı gazeteci Evegeny Berg’e onun manipülatör bir şeytan olmadığını söylediler.
Aslında Budeikin’in bu forumları Rina Palenkova ile ilgili dikkat çekici içeriklerle doldurmasının altında kendine takipçi devşirip müziğini yaymak olduğunu söylüyorlar.
Bu uygulama VKontakte’de yaygın bir uygulama. Kullanıcılar çeşitli yollardan takipçi elde edip sonra kendi ürünlerini ya da servislerini pazarlıyorlar.
Mavi Balina Oyunu’nun temelinde çok daha üzücü ve sıradan bir gerçek yatıyor. Rusya’da özellikle genç intiharı oranları oldukça yüksek, ergenlik dönemi intiharlarının dünyada en çok görüldüğü ülkelerden biri Rusya.
Sonuç olarak tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de Mavi Balina aileleri tedirgin etmeye devam ediyor.