Borcun erken ödenmesi durumunda meydana getirilen iskonto faiz midir?
Fakihlerin bir çok, erken ödemeye karşılık meydana getirilen indirimi, borcu geciktirmeye karşılık meydana getirilen ilaveye benzeterek borcun indirimini faiz saymışlardır. Fakat bu şekilde bir benzerlik faiz ile alım satım içinde da kurulabilmektedir. Bu tür mevzularda esas olan, benzerlikler değil, farklılıktır.
Abdulaziz Bayındır’ın Tecim ve Faiz kitabının ilgili kısmı şöyledir:
“… İbn Kayyım el-Cevziyye iskontoyu caiz görür. Ona gore, “Borcu erken ödemeye karşılık meydana getirilen indirim faizin tam zıddıdır. Bundan dolayı faiz, vadeyi uzatmaya karşılık borcu artırmaktır fakat bu, vadeyi kısaltmaya karşılık borcu azaltmaktır. İki taraf da bundan yararlanır. Haram sayanlar, faize kıyaslamışlardır fakat “Ya vadesinde öde, ya da borcu artır” sözü ile “Borcunu erken öde, bir yüzlük bağışlayayım” sözü arasındaki açık fark görmezlikten gelinemez. Biri nerede diğeri nerede? Bunu yasaklayan ne bir nas, ne bir icma ne de sahih bir ölçme vardır.
İbn Kayyım bunun, İbn Abbas’ın görüşü bulunduğunu, Ahmed b. Hanbel’den meydana getirilen iki rivayetten birinin bu şekilde bulunduğunu, bunu ondan İbn Ebî Musa ve bir başka kişinin rivayet ettiğini ve hocası İbn Teymiyye’nin de bu görüşü tercih ettiğini bildirmektedir. (İbn Kayyım el-Cevziyye, İ’lâmu’l-Muvakkıîn, c: 3, s. 371).
İbn Kayyım’ın söylediği doğrudur. Bu tür iskontoyu yasaklayan ne ayet ne de hadis vardır. Ayet ve hadislerdeki riba, borca meydana getirilen ilavedir. Allah Teâlâ şu şekilde buyurmuştur:
“Müminler” Allah’tan korkun, faizden geriye ne kalmışsa bırakın. Eğer inanan kişilerseniz (bu şekilde yaparsınız.)” (Bakara, 2/278)
“…Kim artırır yada fazlasını isterse faize girmiş olur.” (Müslim, Müsâkat, 82/1584)
Bu tür mevzularda esas olan benzerlik değil, farklılıktır. Hanımla adam de birbirine benzer; fakat birine hanım, diğerine adam denmesi oradaki farklılıktan dolayıdır. Burada da farklılık vardır; faiz borca ilâve, iskonto ise indirimdir. İndirime faiz denmeyeceği için iskontoyu faiz kapsamına almak yanlış olur.”
Detay için bkz. Abdulaziz Bayındır, Tecim ve Faiz, Süleymaniye Vakfı Yayınları, İstanbul, 2007, 91 vd.
alacağın iskontosu borç iskonto borcu erken ödeme borcu vadesinden önce ödemek borcunu erken ödeyene indirim erken ödeme indirimi erken ödemede iskonto iskonto caiz mi iskonto faiz mi