Castro kiminle tartışıyor? -Ali Ergin Demirhan
Castro’nun, adını anmadan yanıtladığı “süper-devrimci”, James Petras’tan başkası değil. Hal böyle olunca tartışmayı fazlasıyla dikkate almak gerekiyor. Castro’nun yanıtına konu olan eleştiriler, Petras’ın Küba: Devam Eden Devrim ve Güncel Çelişkiler (Cuba: Continuing Revolution and Contemporary Contradictions) başlığıyla Ağustos ayında La Haine’de yayınladığı makalesinde yer alıyor (Bu makalenin Türkçe çevirisi önümüzdeki günlerde Sendika.Org okuruna sunulacak). Yazı, Petras’ın Küba’ya yönelik eleştirilerinin en son ve diğerlerine nazaran en incelikli olanı. Castro’nun yazısı ise söz konusu makaledeki kimi eleştirileri yanıtlarken, kimilerini yanıtsız bırakıyor.
James Petras ise ilk başta aşırı bulunan pek çok politik öngörüsü gerçekleşmiş ve ömrünü sosyalizm mücadelesine adamış, deneyim deposu bir sosyalist aydın. Şili’de Salvador Allende liderliğindeki Unitad Popular’ın iktidara geçmesinden yıllar önce hazırladığı tezinde “Şili’de solun iktidara geleceği (…) ve bu durumda, Şili’de görünen demokrasi geleneğinin tersine otoritarizmin yüzünü göstereceği” kehanetinde bulunmuştu. Daha sonra danışmanlık yaptığı Allende, Petras’ın “cunta geliyor, hazırlık yapılmalı” uyarılarını dikkate almayacak, Petras 3 Eylül’de Şili’yi terk edecek, sekiz gün sonra ise cunta gelecekti. Bir örnek de yakın tarihten. İktidara geldiğinde tüm solun alkışladığı Brezilya lideri Lula’ya yönelik eleştirileri fazlaca sert bulunmuştu. Hayat yine Petras’ı haklı çıkaracak ve ilk başta Petras’ı sertlikle eleştiren Le Monde Diplomatique yazarı Ignacio Ramonet kendisine “haklıymışsın” diyecekti. Yani söz konusu Petras olunca da, eleştirilerini aşırılıkla mahkum edip görmezden gelmek o kadar kolay değil. Üstelik Küba’ya verdiği destek yüzünden vatandaşı olduğu ABD’de seyahat sınırlamalarına maruz kalan, Küba’ya yönelik olarak sağdan ve liberal soldan gelen eleştirileri kimi zaman yalnız kalma pahasına da olsa keskin karşı duruşlarla savunan Petras’ın Küba’yı eleştirirken iyi niyetli olduğuna inanmak için de çok gerekçemiz var.
Castro ise, tarımsal üretimin yeniden canlandırılması önerisini kastederek, “Onlar, halkın bir kısmının basit ve kaba işleri yapmaya devam etmesini salık veriyorlar” diyor ve ekliyor, “Şeker kamışının Küba’da yetiştirilmesi için işçilerin köle gibi çalıştırılmasını hatırlamıyorlar.” Ancak Castro’nun yanıtı, “gıda yeterliliği” konusundaki kaygıları gidermekten uzak. Diğer yandan Castro, kendilerine biodizel üretimi öneren Petras’ı, “Küba’da yürütülmekte olan ve tüm dünya için hayati ve tayin edici bir önem taşıyan Enerji Devrimi hakkında tek laf etmiyorlar” diye eleştiriyor. Burada da Castro haklı; çünkü dünya çapında ekolojik bir yıkım ve açlık habercisi olan biodizel projesi karşısında Küba’nın enerji politikası, söylem düzeyinde bile büyük önem taşıyor. Petras, eleştirilerinde bu hakkı teslim etmiyor.
Tartışmanın daha geniş bir zamana yayılan ve daha fazla muhatapla sürdürülen diğer bir ayağını ise Küba’nın dış politikası oluşturuyor. Petras, Küba’nın uluslararası ablukayı zayıflatma adına attığı adımların, devrimci bir sol çizgiden pragmatist bir sol siyasete evrildiği iddiasında. Petras, bu iddiasını ilk olarak Latin Amerika: İktidar İçin Mücadele Eden Dört Blok (Latin America – Four Competing Blocs of Power) yazısında çok sert ifadelerle dile getirdi. Petras; Küba, Venezüella ve Bolivya liderliklerini “pragmatist sol” olarak niteliyordu.
Buna da merkez-sol ve neo-liberal iktidarlarla kurdukları uzlaşmacı ilişkileri, radikal adımlar atmakta yavaş davranmalarını ve FARC gibi diğer devrimci güçlerle ilişki kurmak yerine hükümetler düzeyinde ilişkileri önemsemelerini gerekçe gösteriyordu. İlk ciddi yanıtın Raul Zibechi’den Güney’e Kuzey’den Bakan Aydınlar Intelectuales del Norte opinando sobre el Sur başlıklı yazıyla geldiği bu tartışmada, Zibechi, Petras’ın da diğer Kuzeyli (bize göre Batılı) aydınlar gibi Latin Amerika siyasetine indirgemeci bakma hatasına düştüğünü yazdı. Çünkü kıtanın özgün koşulları vardı ve imrenilerek bakılan Latin Amerika sol dalgası, Petras’ın beklediği gibi pürüzsüz bir rotada ilerleyemezdi. Kiminin “taktik deha” dediğine, bir başkası “solcu pragmatizm” diyebilir. Ama bu, Petras’ın kaleminden çıkınca Castro’nun ciddiye alıp yanıt vereceği düzeyde ciddi bir tartışma haline gelir.
Tartışma Petras-Castro atışmasına dönüşmese de burada kalmayacak ve daha da uzayacak gibi. Latin Amerika’nın La Jornada gazetesi veRebelion sitesi gibi önemli yayınları halihazırda sayfalarını bu tartışmaya açtılar.