Koop 105 – Kooperatif Ortaklarının Hakları – I | | Girişim Hukuku
Koop 105 – Kooperatif Ortaklarının…
Kooperatif ortaklarının hak ve borçlarının temelinde, önceki kısımlarda değindiğimiz ICA’nın 1966 yılında kabul ettiği “kooperatifçilik ilkeleri” nin yattığını belirtmekte yarar vardır.
Kooperatifler Kanunu m.23’te “Ortaklar bu kanunun kabul ettiği esaslar dahilinde hak ve vecibelerde eşittirler.” Denilmek suretiyle eşitlik ilkesine doğrudan yer verildiğini söyleyebiliriz.
Eşitlik ilkesi doğrultusunda yer verilen düzenlemelerden bir diğeri Kooperatifler Kanunu m.56 da yer almaktadır. Bu maddeye göre “Yönetim kurulu üyelerine genel kurulca belirlenen aylık ücret, huzur hakkı, risturn ve yolluk dışında hiçbir ad altında başkaca ödeme yapılamaz.” Yani, kurucu olmak veya yönetici olmak diğer ortaklara nazaran herhangi bir ayrıcalık sağlanmaz. Anonim şirketlerde ise bu durumdan farklı olarak TTK m.339/2- e’de esas sözleşmede kurucular ve yönetim kurulu üyelerine menfaat sağlayıcı hükümlerin konulabileceği belirtilmiştir.
Kanun metni incelendiğinde, üyeler arası eşitliğin zaman zaman mutlak eşitlik, zaman zamansa nisbi eşitlik suretiyle uygulandığı görülecektir. Mutlak eşitlik, ortakların koşulları ve katkıları eşit olmadığı halde herkesin eşit olması halidir. Nisbi eşitlik ise ortakların koşulları ve katkıları doğrultusunda, yani bu oranlara göre işlem yapılır. Gelir-gider farkının bölüştürülmesinin ortakların işlemleri oranında yapılması nisbi eşitliğe örnek gösterilebilir. Nitekim Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin 03/03/1981 tarih ve 1981/287-910 sayılı ve yine 11. Hukuk Dairesi’nin 2000/3987-7188 K. Sayılı kararına göre koşullar ve katkıları eşit olmayanlara farklı ölçülerin uygulanması eşitlik ilkesine aykırı olmayabilir.
1. KATILMA HAKLARI
a) Genel Kurula Katılma Hakkı
Kooperatifler Kanunu’nun 26. maddesine göre, genel kuruldan üç ay öncesine kadar ortak olmayanlar hariç her ortak genel kurula katılma hakkına sahiptir. Yapı kooperatiflerinde genel kurul toplantılarına katılmak için bu şart aranmaz.
Yine Kooperatifler Kanunu’nun 53. Maddesine göre, katılma hakkına bağlı olarak ortakların müzakerelerde bulunma, öneri yapma, muhalefeti zapta geçirme hakları da mevcuttur.
b) Oy Hakkı
Kooperatifler Kanunu’nun 48. Maddesine göre, genel kurulda her ortak yalnız bir oy hakkına sahiptir. Anasözleşmede yer alıyorsa, ortak yazı ile izin vermek suretiyle Genel Kurul toplantısında oyunu başka bir ortağa kullandırabilir. Bir ortak Genel Kurulda birden fazla ortağı temsil edemez. (KoopK. m. 49/1). Ayrıca Kanun’un 54. Maddesine göre, oy hakkının kullanılması kural olarak ancak genel kurula katılmakla mümkündür. İstisnası mektupla oy vermedir. Eşitlik ilkesinin bir istisnası olarak kanunda, Kooperatif işlerinin görülmesine herhangi bir suretle katılmış olanların Yönetim Kurulunun ibrasına ait kararlarda oylamaya katılamayacağı düzenlenmiştir (KoopK. m. 50/1). Ancak bu hüküm denetçiler hakkında uygulanmaz.
2. MALVARLIĞI HAKLARI
a) Gelir Gider Farkı Üzerindeki Pay Hakkı
Kooperatif, yapısı gereği kara yönelmemek durumundadır. Fakat her ekonomik işletme gibi kooperatifin de varlığını sürdürebilmesi, ortaklarının ekonomik ve mesleki ihtiyaçlarını sağlayıp koruma veya geliştirme amacını gerçekleştirebilmesi, masraflarını karşılamasına bağlıdır. Koop. K. m.38’den anlaşıldığı üzere kooperatifte ana kural risturn’ ün ortaklara paylaştırılmamasıdır. Fakat ana sözleşmede aksi açıkça kararlaştırılmış ise istisnai olarak gelir-gider farkı ortaklara dağıtılabilir. Ancak bu dağıtma bazı şartlara bağlanmıştır. Bu şartlar:
Gelir gider farkının ortaklar arasında bölüşülmesi öngörülmüş ise bu bölünme ortakların muameleleri oranında yapılır (KoopK. m. 38/1).
Gelir-gider farkının en az % 10’u yedek akçeye, kooperatif üst kuruluşlarında ise buna ilaveten en az % 5’i fevkalade yedek akçeye ayrılmadıkça ortaklara dağıtım yapılmaz (KoopK. m. 39/1).
Menfi neticeler ortadan kaldırılmadıkça gelir gider farkı ve faiz dağıtımı yapılamaz (KoopK. m. 38/son).
b) Tasfiye Artığı Üzerindeki Haklar
Kooperatifler Hukuku serimiz için https://girisimhukuku.co/category/seriler/kooperatifler-serisi/ linkini inceleyebilirsiniz.
 Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin 03/03/1981 tarih ve 1981/287-910 sayılı kararında “Ortaklar yönünden hak ve yükümlülüklerde eşitlik ilkesi, Türk Hukuk sisteminde buyurucu emredici bir yasa hükmü olarak öngörülmüştür. 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu’nun mutlak eşitliği öngördüğü hükümlerde, istisnasız buyurucu nitelik bulunduğu halde, eşitlikte buyurucu veya yorumlayıcı hükümler düzenlenmiştir. Fakat söz konusu yasanın, sadece eşitlik ilkesinden söz ettiği mutlak veya nisbi eşitlik ayrımı yapmadığı, dolayısıyla mutlak eşitliği öngördüğü ileri sürülebilirse de asıl amacı kooperatiflerde hiçbir şekil ve ölçüde keyfi harekete yer vermemektedir. Mutlak eşitliğin veya nisbi eşitliğin yasa tarafından buyurucu hüküm olarak öngördüğü hallerde bu hususun aksi ana sözleşme ile düzenlenemez. Bunun dışında eşitlik ilkesine uygun biçimde, eşitsizlik de yaratmamak kaydı ile ana sözleşme ile istenilen hususlara da yer verilebilir özellikle nisbi eşitliği sağlayan ölçü kooperatif amacının elde edilmesine yardım ediyorsa gerek ana sözleşme ve gerekse ana sözleşme de düzenlenmemiş olsa bile, usulüne uygun olarak alınan genel kurul kararları ile de kabul edilebilir.”
Categories: Kooperatifler Hukuku, Kooperatifler Serisi, Modüller, Ticaret HukukuBy admin Şubat 14, 2019 Leave a comment
Tags: katılma haklarıkooperatifkooperatif ortaklarımalvarlığı haklarıortakların haklarıoy hakkıtasfiye artığı üzerindeki haklar
PreviousPrevious post:Koop 104 – Türk Ticaret Kanunu’nun Kooperatiflere UygulanmasıNextNext post:Koop 106 – Kooperatif Ortaklarının Hakları ve Yükümlülükleri – II