Yüce dinimiz İslam anne baba hakkına çok büyük önem vermiştir. Ayet ve hadislerde bunları açıkça görmek mümkündür. İşte detaylar...
30 Mayıs 2017, Salı 21:37
lgili ayetlerin mealleri şöyledir:
“Rabbin şöyle buyurdu: Allah'tan başkasına ibadet etmeyin. Anneye ve babaya güzel muamele edin. Şayet onlardan her ikisi veya birisi yaşlanmış olarak senin yanında bulunursa sakın onlara hizmetten yüksünme, 'Öf!..' bile deme, onları azarlama, onlara tatlı ve gönül alıcı sözler söyle. Şefkatle, tevazu ile onlara kol kanat ger ve şöyle dua et: 'Rabbim, onlar küçüklüğümde nasıl beni ihtimamla yetiştirdilerse, ona mükâfat olarak Sen de onlara merhamet buyur!' " (İsra, 17/23-24)
Esasen burada ilk başta “Anneye ve babaya güzel muamele edin.” emri ile, onların helal isteklerine uymak ve yerine getirmek de dahil, onlara her konuda güzel davranılması gerektiği ifade edilmiştir. Zira ayette geçen “ihsan”, itaat etmekten daha ileri bir görevdir ve itaati de içine alır.
"İnsan öldüğü zaman amel defteri kapanır. Ancak üç şey(barındıran amel defteri) bundan müstesnadır. Sadaka-i cariye, kendisinden yararlanılan ilim veya kendisine hayır dua eden salih çocuk." (Dârimi, Mukaddime, 46)
Bu da çocuğun, anne-babası için Allah'ın rahmetini dua edip istemesi ve "Ya Rabbi, onlara merhamet et" demesidir.
Allah, sonra da, evlada ''Onlar beni çocukken nasıl terbiye ettilerse", yani "Ya Rabbi, onlar beni eğitip büyütürlerken, bana nasıl iyi davrandılarsa, sen de onlara öylece lütufkâr davran" demesini emretmiştir."
Üçüncüsü: Emrin zahir manası, farz anlamındadır. Ayetteki, "Ya Rabbi, onlara merhamet eyle" de" ifadesi de bir emirdir. Emrin zahiri ise, tekrarı (tekrar tekrar yapmayı) ifade etmez.
Buna göre, ayetin hükmüne göre, bu sözü bir defa söylemek (emrin gereğini yerine getirme bakımından) yeterli sayılır. İnsanın, anne-babasına ne kadar günde mi, ayda mı yılda mı böyle bir kere dua etmesi gerektiği hususu Süfyan'a sorulmuş, o da: "İnsanın, anne-babasına namazlarındaki tahiyyatlarının sonunda yapacağı duaların yeterli olacağını umarız." demiştir.
Allah, bu dua etme emrinden sonra, "Rabbiniz sizin içlerinizdekini en iyi bilendir" buyurmuştur Bu ifade, "Biz, size bu ayette ibadetlerinizi sırf Allah için yapmanızı ve anne-babanıza iyi davranmanızı emrettik. Bu emirlere uymanız konusunda ihlaslı olup olmadığınıza dair gönüllerinizde sakladığınız niyet ve düşünceler, Allah'a saklı değildir. Biliniz ki Allah, sizin içlerinizi de bilir. Hatta O, bu şeylerinizi sizden daha iyi bilir. Çünkü insanın bilgisine bazen unutkanlık, yanılma ve tam kavrayamama karışır. Ama Allah'ın ilmi bütün bu hallerden münezzehtir.
Durum böyle olunca, O, kalplerinizde olanı daha iyi bilir" demektir.
Allah, bundan sonra "Eğer siz iyi kimseler olursanız, şüphesiz ki Allah da dâima kendine dönenleri bağışlayandır." buyurmuştur.
Bu ifade, "Sizler, kalplerinizin halleri bakımından fesatlardan uzak olursanız, bütün işlerinizde Allah'a başvuranlar ve O'na yönelenler olursunuz. Allah'ın, böyle olanlar hakkındaki adeti, onları bağışlamak ve günahlarını affetmektir." demektir.
İlk ayet, anne-babaya her bakımdan itaat ve saygı göstermenin farz olduğuna delalet edip sonra da evladın, nadiren de olsa, onlara karşı itaati zedeleyecek şeyler zaman zaman sudur edeceği için, Allah, "Rabbiniz sizin içlerinizdekini en iyi bilendir" buyurmuştur. Yani, "O, sizin kalplerinizin hallerini bilir. Eğer bu kusur ve sürçmeler, anne-babanıza asi olmak niyetiyle değil de, beşerî zaaf ve yaratılışınız gereği ortaya çıkmış ise, bunlar affedilebilir" demektir. (bk. Razi, Mefatih, ilgili ayetlerin tefsiri)