14 Mayıs 2020 | Kategori: Medyada Sağlık Haberleri	Print
Koronavirüs salgını nedeniyle alınan önlemlerin hafifletilmeye başlandığı bu dönemde, hükümetlerin en yakından takip ettiği göstergelerin başında virüsün yayılma hızı geliyor. Virüs bulaştırma katsayısı ya da kısa adıyla “R0” (R-naught) en basit haliyle bir kişinin virüsü bulaştıracağı kişi sayısını gösteriyor. R0 değeri hesaplanırken vaka sayısı ve can kaybı oranının yanı sıra kuluçka ve bulaşıcılık süresi, bulaşma yolu ve yöntemi gibi etkenler de hesaplamalara dahil ediliyor.
Türkiye’de R0 değerinin şu anda 1,56 olduğunu açıklayan Sağlık Bakanı Fahrettin Koca, “R0 değerinin İstanbul’da bir bölgede 16’ya kadar çıktığını biliyoruz ama il bazında baktığımızda 4,5 ila 5’i gördüğümüz dönemler oldu. Şu anda Türkiye genelinde 1,56 olduğunu söyleyebilirim” dedi.
Koca’nın bir kez daha açıklamasında yer verdiği 16 kişilik bulaştırma katsayısı su çiçeği ve kızamık gibi daha yaygın hastalıklarda görülüyor. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), koronavirüsün yayılma hızı değerinin 2 ile 2,5 arasında olduğunu hesaplıyor.
Bilim insanları R0’ı bir virüsün ne kadar bulaşıcı olduğunun tespitinde kullanılıyor. Buradan hareketle de bulaşma hızına dayanarak salgının ne ölçüde ve ne kadar büyüklükte bir risk yaratacağı tahmin edilmeye çalışılıyor. Nottingham Üniversitesi’nden moleküler viroloji bölümünden Prof. Dr. Jonathan Ball, Telegraph gazetesinin yaptığı değerlendirmede, “Bu sayı, virüsün kaç kişiye bulaşabileceği konusunda bir fikir vermesinin yanı sıra salgın sırasında alınan önlemlerin ne kadar etkili olduğunu da ortaya koyuyor” dedi.
R0 değeri nasıl hesaplanır?
Şu ana kadar yeni tip koronavirüsten kaynaklanan Covid-19 salgınının R0 sayısına dair yapılmış farklı çalışmalar mevcut. Salgın devam ettiği için bu sayı da değişiklik gösteriyor ve önümüzdeki dönemde de değişiklik göstermeyi sürdürmesi bekleniyor. DSÖ’nün yaptığı ilk hesaplamalara göre, koronavirüsün R0 sayısı 1,4 ile 2,5 arasında gösteriliyor. Ancak hesaplamalarda Martta yapılan güncellemelerle, bu sayı da 2 ile 2,5 arasına çıkartıldı.
DSÖ Bülteni’nde 25 Mart’ta Cezayir Pastör Enstitüsü’nden Muhammed Hamiduş imzasıyla yayımlanan bilimsel bir makalede, koronavirüsün R0 sayısıyla ilgili altı çalışma yapıldığı ve bu çalışmalarda tespit edilen sayının 1,5 ile 6,49 olduğu ifade edildi. Buna göre, ortalama R0 sayısı da 4,2 düzeyinde bulunuyor. Ayrıca, virüsün mutasyon geçirdiği yönünde bulgular da var ve bu da R0 sayısının çok daha farklı izleyebileceğine işaret ediyor.
R0 değeri diğer hastalıklarda durum ne?
R0 değeri neden önemli?
1950’li yıllarda epidemiyolog George MacDonald, R0 sayısının sıtmanın yayılma potansiyelini göstermek amacıyla kullanılmasını önerdi. MacDonald geliştirdiği bu fikre göre, R0 sayısının 1’in altında olması durumunda, virüsün yayılımının zaman içerisinde sona ermesi öngörülüyor.
Bu, virüsü taşıyan bir kişinin birden az kişiye bulaştırabileceği ve böylece hastalığın zamanla yok olacağı anlamına geliyor. R0 sayısının 1’in üzerinde olmasının da bulaşıcılığın ve salgının süreceğinin işareti olarak görülüyor. Bu nedenle, bugün birçok ülke koronavirüsle mücadelede hedef olarak R0’ı 1’in altına çekmek istiyor.
İngiliz hükümetinin Baş Bilim Yetkilisi Sir Patrik Vallance, geçen hafta düzenlenen günlük basın toplantısında, uygulanan sokağa çıkma kısıtlamalarının R0’ın 1 düzeyinin altına çekilmesinde “çok büyük etki” yarattığını söyledi.
R0 değerini düşürmek için hangi adımlar atılabilir?
Türkiye için şu anda kamuoyuyla paylaşılmış herhangi bir çalışma sonucu yok. Ancak Sağlık Bakanı Fahrettin Koca, 3 Nisan Cuma günü düzenlediği basın toplantısında, yapılan analizlere göre, şu anda İstanbul’da 1 kişinin 16 kişiye bulaştırdığını açıkladı.
Koca, “Hepimizin akılda tutması gereken üç kelimeye dikkatinizi çekmek istiyorum temas, mesafe, izolasyon. Bilim Kurulu, özellikle yoğun ortamlarda maske takılmasını önerdi. Türkiye’nin analizi, şu anda İstanbul’da 1 kişi 16 kişiye bulaştırıyor” dedi.