Orpheus | nota defteri
mitolojide eski yunanistan’ın en büyük ozanı sayılır. babasının apollon olduğu söylenir. babasının müzik tanrıçası olduğunu düşünecek olursak orpheus’un müzik alanında neden bu kadar yetenekli olduğunu anlarız. annesi kalliope’dir. kalliope “güzel sesli” anlamına gelmektedir ve lirik şiirin esin perisidir.
şarkı söylemeye ve çalmaya başladığı zaman kuşlar sonu gelmez sürüler halinde kafasının üzerinde uçuşup dururdu, balıklar koyu mavi denizin içinden ona doğru sıçrardı. söylencelere göre etrafında toplananlar sadece hayvanlar da olmazdı. ağaçlar ve çalılar da onu doğru yürümeye çalışırlardı. aynı zamanda taşlar, tepeler, kayalar da takip edermiş onu.
orpheus’un kelime anlamı karanlık demektir. orpheus’un çalgısının da lir olduğu söylenir ve tanrısal kökenlidir. hermes, varlığının ilk gününde kundağından emekleye emekleye mağarasından dışarı süzülür ve bebek tanrı mağarasının önünde dev bir kaplumbağa bulur. onu öldürüp dev zırhını sırtından koparır. üzerine de teller gererek yeryüzünün ilk kitharasını yani günümüzün ilk gitarını yapar. aynı gün de yarı kardeşi apollon’a hediye eder. apollon da lirini sevgili oğlunu orpheus’a aktarır.
orpheus, aynı zamanda argo gemisiyle dünyayı dolaşan argonautlardan biridir. üstelik askeri sebeplerden ötürü gemi personeli için de son derece önemliydi. karşılarına çıkan ordularla savaşmadan önce orpheus şarkı söylemeye başlıyor, onu işiten düşman askerleri kendinden geçerek silahlarını bırakıyor ve argonautlar tarafından kolayca tepeleniyorlardı. ayrıca kahramanları içinde odysseus’un da olduğu gemi sirenlerin, büyüleyici sese sahip canavarların adasının yanından geçerken orpheus o kadar yüksek sesle şarkı söylemeye başlamıştır ki sirenler seslerini mürettebata ulaştıramamışlar ve gemi kazasız belasız yoluna devam etmiştir.
yine de orpheus’un bu kadar ünlü bir mitolojik kahraman olmasının sebebi askeri başarıları değil eurydike ile yaşadığı ölümsüz aşktır. dünya gezisinden dönen orpheus, eurydike ile karşılaşır karşılaşmaz birbirlerine aşık olurlar. günün birinde eurydike orpheus’a çiçek toplamak için kırlara gider. orpheus ise sevgilisine bir şal almak için şehre gitmiştir. eurydike üzerinde arıların uçtuğu çiçeklerin etrafında dolanırken onu aristaios görür. aristaios arıcılığı icat etmişti. sadece insanlara değil aynı zamanda tanrılara da bal satıyordu. aristaios onu görür görmez etkilenir, eurydike ise suratında garip bir ağ taşıyan bu adamdan çok korkar ve kaçmaya başlar. ne yazık ki bu da sonun başlangıcı olur. kaçarken görmeyip üzerine bastığı bir yılan onu sokar. elinde şal ile eve dönen orpheus sevgilisinin ölüsü ile karşılaşır.
orpheus, eurydike’in ölümünden sonra o zamana dek hiç kimsenin duymadığı kadar acılı ağıtlarla güneye yürür. pelopennes’in güney ucuna ulaşır. orada da hades’in krallığı başlar. yani ölüler ülkesine… orada ölüler ülkesine açılan kapının önünde hem çalıp hem söylemeye başlar. sevgilisi eurydike’in hermes tarafından bu kapıdan geçirildiğini biliyordu. bıkıp usanmadan kapının önünde şarkı söyleyen orpheus’un ağıtlarına charon da kayıtsız kalamaz. charon, ölülerin ruhlarını yeraltı dünyasındaki styx nehrinden karşıya geçiren kayıkçının ismidir. genelde kayığına yaşayan kimsenin binmesine izin vermemesine rağmen orpheus’un ikna edici müziği karşısında çaresiz kalır ve onu karşı kıyıya geçirir. fakat karşı kıyıda bir bekçi daha vardır. cehennem köpeği cerberus. bu çok başlı canavar bile onun müziği karşısında sakinleşir. böylece, orpheus yeraltı ülkesine ayak basar. onun çaldığı müzik ve söylediği şarkılar ile eurydike’i araması ve çağırması sayesinde ölüler dünyası canlanmaya, neşelenmeye başlar. yeraltının kara kraliçesi persophone ve onun kral kocası hades bile dikkatle orpheus’un sevgilisi için söylediği şarkıları dinliyordu.
sonunda persephone daha fazla dayanamaz ve orpheus’a “eurydike’ni alarak beraberinde yukarı götürebilirsin” der. hades ise bunu bir koşula bağlar: “bunu yapabilirsin ama her ikiniz de dünyanın ışığını tekrar görene, ölüm ülkesinin kapılarından tekrar geçene kadar birbirinizi göremezsiniz.” der.
orpheus önde eurydike ardında yola koyulurlar. orpheus hiç durmadan şarkılar söyleyerek kapıya doğru gitmektedir. şarkı söyleyerek eurydike’in bu karanlık ortamda kendisini daha rahat izleyeceğini bilmektedir. ve dünyanın ışığını gördükleri anda belki de orpheus kapıdan çıkar çıkmaz dönüp arkasına bakar, oysa ki eurydike henüz kapıdan geçmemiştir. orpheus’un bu aptalca hareketi neden yaptığını bilemeyiz. ama bildiğimiz eurydike tam o anda orpheus’tan tüm zamanlar için geri alınır. her yerde hazır bulunan hermes eurydike’i tuttuğu gibi tekrar karanlıkların içine çekiverir. orpheus’un charon’u bir kez daha ikna etmesi mümkün değildir. sevgili eurydike’ten sonsuza kadar ayrı kalacaktır artık.
o andan itibaren orpheus dünyadan elini ayağını çekerek bir tür mistik dünyaya girer. bir erkekler tarikatu kurarak geceleri arkadaşlarıyla bir araya gelerek onlara eurydike ile olan aşkını, yeraltı dünyasına yaptığı yolculuğu anlatan şarkılar söyler. sadece erkeklerle birlikte olmasına rağmen güzel sesli ve çekici orpheus’u uzaktan uzağa bir çok kadın takip etmekteydi. buna rağmen orpheus bunlardan tekine bile yüz vermedi. mitolojinin nasıl olarak tam olarak açıklayamadığı bir saldırı gerçekleşir sonunda. kadınlar üzerine atlayıp onu param parça ederler. vücudunun parçalarını ormana ve nehire attılar. şarkı söylemeye son vermesi için başını kestilerse de kesik baş şarkı söylemeye devam etti. kutsal lirini başına çivileyip nehre atarlar. denize dökülen nehirde orpheus’un kesik başı denize ulaşır ve dalgalar onu midilli adasına taşırlar. midilli adası’nda orpheus için bir tapınak inşa edilir. kesik baş hiç durmadan şarkı söylemeye devam ediyordu. bu arada kehanetlerde de bulunmaya başlamıştı. bu kehanetler sayesinde delphi’deki kehanet merkeziyle bile rekabet etmeye başlamıştı. ta ki babası apollon dayanamayıp ona artık sesini kesmesini söyleyene kadar. ve orpheus ta sonsuza kadar susar.
Filed in Müzik, mitoloji ·Etiketler: apollon, orpheus, yunan mitolojisi