İMAM-I GAZALÎ ve KOZALİTE PRENSİBİNİN TENKİDİ
Şu an 6091 online | Toplam üye: 102137
Geçerli Zaman: 27.04.2017 - 14:05:34
Tarih: 09.02.2008 - 23:13:18
. Mesaj konusu : İMAM-I GAZALÎ ve KOZALİTE PRENSİBİNİN TENKİDİ
Mesaj Numarasi : MjMuMjAuMjE5LjA= | MTQ5MzI5MTEzNA== Yoneticiye Bildir ! Mesaj: Gonder
Doğu-İslâm dünyasının Müslüman filozofları sürekli olarak Ehl-i sünnet Müslümanlarının muhalefetine maruz kaldılar.Belki de bu muhalefetin en itibar olunur doruk noktası Ebu Hamid El Gazalî?nin (1058-1111) felsefeye hücumlarında görülmüştür.Bu hücumun mahiyet ve maksadı Gazalî?nin (entelektüel) hayatının bir muhasebesi olan ?Dalâletten Hidayete? isimli eserinde açıklanmıştır.İmam-ı Gazalî Ehl-i sünnet akidesi uğruna filozofların doktirinlerini ve birçok felsefî bilimleri (Mantık,metafizik v.b.) iyice öğrenerek yola çıktı.O,eleştirmek ve çürütmek için filozofların üç noktadaki görüşlerini seçip ayırdı:Kıyamette bedenle birlikte dirilmenin inkârı,Allah?ın cüzleri bilebileceğinin inkârı (Allah?ın bilgisi sadece tümelleri ihata eder düşüncesi.) ve dünyanın ezeliliğinin ve ebediliğinin tasdiki...Gazalî aynı zamanda İslâm içindeki bazı dinî mezheplerin eleştirisi ile uğraşmışsa da bunun felsefe ile olan ilgisi azdır.
O, ?Dalâletten Hidayete? isimli eserinde doktrinleri eleştirebilmek için ilk olarak,onların kusursuz bir biçimde açıklanmaları gerektiğini söyledi.Bu düşüncenin pratikteki örneğini veren,içinde geniş çapta İbn-i Sina?nın görüşleri olan ?Filozofların Tezler?ini yazdı.Bu eserini ?Tehafüt?ül felasife? takib etti.
Tezler,Latince?ye (Dominic Gundisalvi) tarafından 12.Asırda tercüme edildiği için 13.Asır iskolastiklerince biliniyordu.Buna rağmen her nasılsa ?Tehafüt? 1328 yılına kadar Latince?ye çevrilmedi.(Gundisalvi) tercümesinden eserin eski baskısının önsözü çıkarıldı.(Önsöz eserin yazarının karakterini ve önceki durumunu masumiyetle açıklıyordu.) 13.Asır iskolastikleri Gazalî?nin gerçekte felsefenin düşmanı olduğunu anlamadan,onu sadece ?filozoflar?dan biri olarak okudular.
İmam-ı Gazalî tarafından felsefeye karşı yöneltilen bu eleştiri çok dikkate şâyân bir çalışmadır.Bu eleştirinin ilk modern öğrencileri;Gazalî?nin (Kozalite)yi eleştirisi ile,Fransız (Okkasiyonalistler)i ve (Hume)un eleştirileri arasındaki benzerliğin farkına varıp kabul ettiler.Aynı zamanda onun çalışmaları pek çok diğer felsefî doktrinlerin keskin ve ince eleştirileri ile doludur.Bunlar arasında imkân (potencialıty) ve gerçeklik (actualıty) doktrini,tümeller doktrini (real universal) ve benzerleri devam edip gitmektedir.Ben kendi çalışmalarımı Gazalî?nin (kozalite) prensibi üzerindeki hücumlarının değerine hasredeceğim ki;bu hücumlar bir eleştirici olarak Gazalî?nin keskin zekâsını en parlak biçimde ortaya koyan örneklerdir.
Gazalî Allah?ın ?gerçek sebeb? olduğunu ileri sürdü.Ona göre,Allah?ın direkt aksiyonuna (işlerini idare etmeye);eşya arasındaki görülür,algılanır,delillendirilir nedensellik bağlarından çok, İlâhî Zat hakimdir.
Diğer taraftan filozofların temel doktrinlerinden biri de;zorunlu kozalite bağlarının evrenin her yerinde geçerli olduğudur.Biz İbn-i Sina?nın nedensellik bağını zorunlu telakki ettiğini unutmamalıyız.Gazalî,filozofların bu konudaki kanıtlarının yetersiz olduğunu göstermeye girişir.Filozoflar (özellikle Farabi ve İbn-i Sina) sebeb-sonuç arasındaki bağın mantıksal bir zorunluluk olduğunu ileri sürdüler.Başka bir deyişle,uygun bir sonucu olmadan sebebin varoluşu imkansızdır.İslam dininin menfaati için bu usa vurma (akıl yürütme) reddedilmeliydi.Çünkü bu mantık süreci yanlış olmadıkça mucizeler imkansızdı.Oysa mucize, genel tabiat kanunlarının ilahî bir biçimde kesintiye uğramasından ibaretti.
(Kozalite) prensibinin eleştiri gayesine hizmet eden birçok kanıtlar vardır.Bunlardan birincisi mantıksal kanıttır.Çelişme,aynı şeyin kabul veya reddinin aynı anda geçerli olduğunun tasdikinden ibarettir.Ve bütün çelişmeler eninde sonunda döner dolaşır kendi kendileriyle çelişkili önermelerin doğrulanmasına varırlar.Madem ki zorunluluk çelişmelerin reddidir,bu durumda bütün zorunluluk mantıksal zorunluluğa indirgenir.Eğer biz bu anlayışla (kausal) bağa müracaat edersek aşağıdaki sonucu elde ederiz: ?Bize göre sebep ve sonuç arasında var olduğuna inanılan bağ, zorunlu bir bağ değildir.İki şeyden her biri kendi bireyselliğine sahiptir,diğerinin bireyselliğine değil...Bir şeyin tasdiki,inkârı,varoluşu veya olmayışı,baka bir şeyin ne tasdiki,ne inkarı,ne varoluşu,ne de olmayışına delalet eder.? Bu düşünce biçimine karşı oluş teşebbüsleri,nedensellik bağının zorunlu olduğu gösterilerek savunuldu.(Çelişme belli bir olayın nedensel olarak başka bir olaya bağlı olması değildir.) Nedensellik,sözü geçen olayın tasvirinin içinde kavramsal olarak bulunmasına dayanıyor.
Nedensellik bağının deneysel ispat iddiasına cevap teşkil eden deneysel kanıtlar da vardır.Filozoflar nedensellik bağını göstermek için gözleme başvururlar.Örnek olarak pamuk parçası ile alev arasındaki bağıntı bize,pamuğun yandığı fikrini verir.Fakat (Gözlem sadece zamandaşlığı ispat eder,nedenselliği değil.) gerçekte Allah?tan başka neden yoktur.?Çelişkiler?in bazı pasajları nedensellik inancının alışkanlık sonucu olduğunu ileri sürer gibi görünür.
Gazalî?nin eleştirileri şüphesiz İslâm-Doğu dünyasında felsefî (spekülasyon)un gerilemesinin sebeplerinden biridir.O, ?İhya-u Ulûmiddîn? sayesinde büyük bir şöhret elde etti.Gazalî felsefeyi fedâ etme pahasına tasavvufu ve ehl-i sünneti savundu,teşvik etti.
(A short hıstory of Medieval Philosophy) isimli eserin ikinci baskısından tercüme edilmiştir.
(Rapor13-Aralık-1980-Sh-91-94/Büyük Doğu Yayınları)
En son n-f-k tarafından 10.02.2008 - 18:37:49 tarihinde değiştirildi, toplamda 1 kere değiştirildi
Tarih: 10.02.2008 - 00:08:20
. Mesaj konusu : Mesaj Numarasi : MjMuMjAuMjE5LjA= | MTQ5MzI5MTEzNA== Yoneticiye Bildir ! Mesaj: Gonder
beynim sulandı derler ya aynen öyle.ama ne öğrenirsen kardır hayatta.teşekkürler
Mesaj Numarasi : MjMuMjAuMjE5LjA= | MTQ5MzI5MTEzNA== taruz
Tarih: 10.02.2008 - 00:42:19
konu derin bence gazali doğru yapmış
Kayıt: Dec 25, 2007
Tarih: 10.02.2008 - 01:07:24
öteden beri Hazreti Zât-ı Vahid ü Ehad?e bilittifak ?Âlim? denmiştir ama, ?ârif? denmeden hep kaçınılmıştır.
Bunda dil dönmez, beyan olmaz ahî.. Burada pervaz eyler murğ-i hayâl,
Böyle rü?yetten münezzehtir Vedûd.
Acz u hayrettir bu vadide hüner... dr_adogan22
Tarih: 10.02.2008 - 01:29:55
tuana_20 demiş ki:	öteden beri Hazreti Zât-ı Vahid ü Ehad?e bilittifak ?Âlim? denmiştir ama, ?ârif? denmeden hep kaçınılmıştır.
Acz u hayrettir bu vadide hüner... bir de yazdıklarınızı anlasam... tuana_20
Tarih: 10.02.2008 - 01:33:37
Dr_Karantina demiş ki:	tuana_20 demiş ki:	öteden beri Hazreti Zât-ı Vahid ü Ehad?e bilittifak ?Âlim? denmiştir ama, ?ârif? denmeden hep kaçınılmıştır.
Acz u hayrettir bu vadide hüner... bir de yazdıklarınızı anlasam... istersen anlarsın yaa anlaşılmıcak bişey yok..!
Tarih: 10.02.2008 - 01:38:12
benim anadilim Türkçe. İngilizce de bilirim. az çok da Latinceye aşinalığım var. Arapça, Farsça vs.. bilmem ondan olsa gerek. Aslında öğrenmek de istemiyorum ya neyse boşver...
Mesaj Numarasi : MjMuMjAuMjE5LjA= | MTQ5MzI5MTEzNA== jpsartre
Tarih: 10.02.2008 - 01:43:01
yazan dil osmanlıca..arapça ya da farsça değil..
bizim kendi kültürümüz aslında..benim aşinamlığım vardır osmanlıca ya ancak ben de çok iyi anladığımı söyleyemem ama keşke anlasaydım..
osmanlıca nın liselerde ciddi ciddi okutulmasını destekliyorum..bu türkçeyi zenginleştiren bir şey olurdu..
anladığım şu ki gazali gibi allah ın varlığının akla değil inanca tabii olduğunu ve nedenselliğe ya da bir örneğe dayandıralamayacağı denmek isteniyor..
Nerden: seyyahÄ±m ben...
Tarih: 10.02.2008 - 01:45:11
tuana_20 demiş ki:	Burada yoktur ilm u idrak-i beşer,
Acz u hayrettir bu vadide hüner... eyvallah çok beğendim....
Tarih: 10.02.2008 - 01:57:40
jpsartre demiş ki:	yazan dil osmanlıca..arapça ya da farsça değil..
anladığım şu ki gazali gibi allah ın varlığının akla değil inanca tabii olduğunu ve nedenselliğe ya da bir örneğe dayandıralamayacağı denmek isteniyor..	duygularıma tercüman olmuşsun tesekkürler abicim....
Tarih: 10.02.2008 - 02:01:06
yok ben teşekkür ederim ..
satır satır çevirebilecek kadar bilmek isterdim ne yalan söyleyim.. ama bu bizim eğitim sistemimizin çok büyük bir eksikliğidir..bir ingiliz sheakspear i bilir okur ..biz nedim in n sini anlamayız..
ne yazık ama öyle..
Tarih: 10.02.2008 - 02:05:59
İmam Gazali, 11. yüzyılın son yarısı ile 12. yüzyılın başlarında yaşamış, devrinin müceddidi kabul edilen, en önemli İslam alimlerinden biridir. Yaşadığı dönemde üstün ahlakıyla dikkat çekmiş, pek çok konuda ilim sahibi olması ve güçlü muhakeme yeteneği ile sadece İslam alemince değil, Batılılarca da tanınmıştır. "Allah'ın verdiği nimeti, O'nun sevdiği yerde harcamak şükür; sevmediği yerde kullanmak ise küfran-ı nimettir. (nimeti inkâr etmektir)"
saolasın n-f-k Drtus Reklam
Mesaj Numarasi : MjMuMjAuMjE5LjA= | MTQ5MzI5MTEzNA== yasmiiinn
Tarih: 10.02.2008 - 02:07:33
İmam Gazali'den? "Belaya şükretmek lazımdır. Çünkü küfür ve günahlardan başka bela yoktur ki, içinde senin bilmediğin bir iyilik olmasın! Allah, senin iyiliğini senden iyi bilir." "Bir sözü söyleyeceğin zaman düşün!" Eğer o sözü söylemediğin zaman mesul olacaksan söyle. Yoksa sus!" "Allahu Teala'nın her yaptığımızı her düşündüğümüzü bildiğini unutmamalıyız. İnsanlar birbirinin dışını görür. Allahu Teala ise, hem dışını hem içini görür. Bunu bilen bir kimsenin işleri ve düşünceleri edepli olur." "Ey nefsim, 'sonra tevbe ederim ve iyi şeyler yaparım', diyorsan, ölüm daha önce gelebilir, pişman olup kalırsın. Yarın tevbe etmeyi bugün tevbe etmekten kolay sanıyorsan, aldanıyorsun." "Atalarının dindarlığı ile kurtulacağını zannedenler; babalarının yemesiyle kendi karınlarının doyacağını, onların içmesiyle susuzluklarının gideceğini, onların okumasıyla bilgili olacağını sananlara benzerler."
Tarih: 10.02.2008 - 02:11:09
gazali yi pek tutmam ama devrinin çok zeki ve bilgili düşünürlerinden , din alimlerinden biridir..
felsefeye karşıdır evet..(ben bundan dolayı tutmam evet ama..) karşıt düşünceyi çok iyi kavramıştır ve hepsini deyim yerindeyse yalayıp yutmuştur..zaten o teze karşı bir anti-tez geliştirmiştir ve bu anti-tez de çok kapsamlıdır..yani bizim şu an bu topraklarda hasret olduğumuz bir şeye bilerek karşı çıkmayı yaklaşık 900 sene önce gazali becermiştir..
ha sever miyim? sevmem gazali yi ..ancak sezar n hakkı da sezar a
Tarih: 10.02.2008 - 02:48:55
jpsartre demiş ki:	gazali yi pek tutmam ama devrinin çok zeki ve bilgili düşünürlerinden , din alimlerinden biridir..
ha sever miyim? sevmem gazali yi ..ancak sezar n hakkı da sezar a	abicim;bana su yazdıkların efendimiz(s.a.s)sözlerini hatırlattı...kişi sevdigiyle beraber haşr olurmuş...warsın biz gazaliyle sende felsefecilerle ahirette görüşürüz Mesajları göster: Hepsi1 Günlük7 Günlük2 Haftalık1 Aylık3 Aylık6 Aylık1 Yıllık eskiden-yeniyeyeniden-eskiye DrTus.com Forum Ana Sayfası » Felsefe