MÜKELLEFİN İZAHAT TALEP ETME HAKKININ BİLGİ EDİNME HAKKI VE DİLEKÇE HAKKINDAN FARKI – VERGİ DOSYASI
Mükellefin izahat talebi bir yönü ile ihtiyaç iken diğer yönü ile önemli bir mükellef hakkıdır. Mükellefin bilgilendirilme hakkının (the right to be informed) bir uzantısıdır. Mükellef hakları alanındaki gelişmelerle birlikte pek çok ülkede, mükellefin izahat talep hakkı özellikle son 20-30 yıllık dönemde ayrı bir önem kazanmış olmakla birlikte; bu hakkın izlerini Roma hukukuna kadar götürenler bulunmaktadır.
Gelir idareleri, mükelleflerin izahat taleplerini esas itibariyle iki yolla karşılamaktadırlar. Bunlardan birincisi, tereddüde düşülen vergisel olaylara ilişkin olarak doğrudan ilgili mükellefe yapılan izahatlardır. Bu tür izahatlar, özel izahat (private ruling) olarak isimlendirilmekte; Türk vergi sistemindeki karşılığı ise özelge (mukteza) olmaktadır. Mükelleflerin İzahat Taleplerinin Cevaplandırılmasına Dair Yönetmelikte özelge; mükelleflerin ve vergi sorumlularının vergi durumları ve vergi uygulaması bakımından, kendilerince açık olmayan ve tereddüt ettikleri konular hakkında yazılı olarak açıklama talebinde bulunmaları üzerine yetkili makamlarca kendilerine verilen yazılı görüş olarak tanımlanmaktadır.
Mükelleflerin izahat taleplerinin karşılanmasındaki ikinci yöntem, tüm mükelleflere yönelik olarak yapılan izahatlardır (public ruling). Bu tür izahatların yapıldığı metinler çok sayıda mükellefin vergi mevzuatının uygulanması sırasında belli bir konudaki tereddütlerinin giderilmesi veya konunun kesinleştirilmesi amacına yöneliktir. Türkiye’de sirkülerler ile yapılan bu tür izahatlar, gelir idaresinin belli bir durum için vergi mevzuatının ne şekilde yorumlanacağına ilişkin yorum ve görüşünü ifade etmektedir.
VUK’un 413 üncü maddesinde düzenlenen izahat talep etme hakkı, 09.10.2003 tarih ve 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu ve 01.11.1984 tarih ve 3071 sayılı Dilekçe Hakkının Kullanılmasına Dair Kanunla tanınmış bilgi edinme ve yazı ile başvuru hakkından farklı bir haktır. Usul ve esasları da bu iki haktan ayrışmaktadır.
Mükellefin izahat talep etme hakkı; izahat talep edebileceklerin sınırlandırılması, izahat talep edilebilecek konuların niteliği, talebin yapılabileceği merciler ile hukuki sonuçları açısından bilgi edinme ve dilekçe hakkından ayrışmakta; başlı başına farklı bir hak niteliği kazanmaktadır. İzahat talep etme hakkının uygulama usul ve esasları ile izahat talebi sonunda idarece verilen izahatların mükelleflere sağladığı haklar çerçevesinde bu husus daha net bir şekilde görülmektedir.
İzahat talebinde, idarede mevcut olan bir bilgi veya belge talep edilmemekte, idarenin bir mevzuata ilişkin müphem bir husustaki yorumu, açıklaması talep edilmektedir. İdarece yapılan yorum çerçevesinde işlem yapan mükellef ise ceza kesilmesi ve gecikme faizi hesaplanması uygulamalarına karşı koruma kazanmaktadır.
Gelir İdaresi Başkanlığının, 3071 ve 4982 sayılı Kanun kapsamındaki taleplere yaklaşımı, VUK’un 413 üncü maddesinde yer alan izahat talep etme hakkının farklı niteliğine vurgu yapmaktadır. Gelir İdaresi Başkanlığı sözlü veya yazılı olarak veya internet aracılığıyla, 3071 ve 4982 sayılı Kanunlar uyarınca yapılan talepleri izahat talebi kapsamında değerlendirmemektedir. Söz konusu taleplerin gereği, Gelir İdaresi Başkanlığının ilgili birimlerince ve ilgili mevzuat çerçevesinde yerine getirilmektedir.
Mükellefler Gelir İdaresinden izahat talep etme hakkına sahiptir. İdare bu talepleri özelge (mukteza) veya sirkülerle karşılayabilir. İzahat talebinin usul şartlarına uygun şekilde yapılması durumunda, idare tarafından verilen izahat mükellefe birtakım haklar tanır. Buna karşılık Dilekçe Kanunu veya Bilgi Edinme Kanunu kapsamında yapılan idareden bilgi isteme talepleri bu hakları mükellefe vermez. Bu nedenle, mükellefler idareden yoruma açık veya müphem gördükleri bir konuda usulüne uygun şeklide izahat talabinde bulunmaları önem taşır.
 Norman A. Sugurman, “Federal Tax Rulings Procedure”, Tax L Rev 1, 1954’ten aktaran, Benjamin Alerie, Kalmen Datt, Adrian Sawyer ve Greg Weeks, “Advance Tax Rulings in Perspective: A Theoretical and Comperative Analysis”, New Zealand Journal of Taxation Law and Policy, Volume 20, Aralık 2014, s. 366.
 OECD, Tax Administrations 2015, OECD Publishing, Paris, 2015, s. 288.
 28.08.2010 tarih ve 27686 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmıştır.
 OECD, 2015, s. 288.
 24.10.2003 tarih ve 25269 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmıştır.
 10.11.1984 tarih ve 18571 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmıştır.
 Mükelleflerin İzahat Taleplerinin Cevaplandırılmasına Dair Yönetmelik, md. 8.
NOT: Tüm hakları yazarına aittir. Yazarın ismi ve http://www.vergidosyasi.com adresi referans gösterilmek suretiyle alıntı yapılabilir.
Tagged as: Özelge, bilgi edinme hakkı, dilekçe hakkı, Hasan AYKIN, mükellefin bilgilendirilme hakkı, mükellefin izahat talep hakkı, Mukteza, sirküler