DEMİR SU TESİSAT SİSTEMLERİ ISITMA SOĞUTMA OTOMASYON : Mart 2013
Gönderen Mustafa Demir zaman: 14:28 Hiç yorum yok:
İyi proje deneyimli ustalar ve kaliteli malzeme ile bakır boru gerçekten kullanılmaya değer avrupa bu işi senelerdir yaparken biz hala acaba diyoruz
Gönderen Mustafa Demir zaman: 14:24 Hiç yorum yok:
Gönderen Mustafa Demir zaman: 14:20 1 yorum:
Acele etmeyin, doğru karar vermek için iyi bir araştırma yapın. Kuracağınız sistem evinizde yıllarca sizi ısıtacak ve konforunuzu sağlayacak. Teknolojiyi bilinçsiz kişilerin elinde ilkelleştirmeyin lütfen.....
Kalorifer tesisatının hangi malzemeye göre yapılacağına karar verirken dikkat etmeniz gereken unsurlar. Bize göre tesisat yöntemine karar verirken üç önemli etken var.
1. Binanın yada tesisatı yapılacak dairenin altyapı aşamasında mı? yada kullanılır halde mi? olduğu
Bina Altyapı İşleri Bitmiş ise;
Şartlar gereği radyatörlü ısıtma sistemi daha uygundur. Boruların açıkta gideceği düşünüldüğünde ya bakır borulu yada plastik borulu tesisatı tercih edeceksiniz.
Kat kaloriferinde plastik boru kullanımı : Plastik boru altyapı malzemesi olarak çok iyi malzemedir. Ancak boruların açıkta döşendiği durumlarda dezavantajları vardır. Zaman içinde gün ışığı plastik borunun polimer yapısını etkiler sertleştirir ve daha kırılgan yapar. Sıcaklıktan dolayı esneme yapar ve eğri görünümler oluşur. estetik yapıyı bozar. Boya tutmaz . Borular daire içinde çok dolaşacağı için çok fazla ek parçaları kullanılacaktır, çokça kullanılan plastik fittings su dolaşım hızını düşürecektir buda ısıtma konforunu düşürür.
Kat kaloriferinde bakır boru kullanımı : bakır boru plastik boruya göre daha estetiktir. sıcaklıkla şekil bozulması olmaz. boyanabilir veya cilalanabilir. Fittingslerin su akışına gösterdikleri direnç çok daha düşüktür.Metal oldukları için dışarı ısı verirler ( azda olsa radyatör görevi yaparlar).
dikkat edilmesi gereken eğer boru açık balkon yada dış yüzeyden geçerse bu kısımları izolasyon ile muhafaza edilmesi gerekir.
Bakır boru tesisatı; açıktan, görülebilir durumda yapılıyorsa daha avantajlıdır.
Bina Altyapı Aşamasında ise;
Binanın inşaat aşamasında olduğu durum, tesisat gizli ve beton altında yapılabilecek durumda.
yerden ısıtma tesisatı : yerden ısıtma tesisatı gerekleri yerine getirildiğinde en avantajlı kalorifer tesisatıdır. yerden ısıtmada ; ısıtma işlemine başladıktan birkaç saat sonra konfor sıcaklığı sağlanabilir. birkaç saat geç ısınır birkaç saat geç soğur . bunu dikkate alırsak, yazlık gibi haftanın bir günü ikamet edilen yerlerde yada günün çok az saatlerinde ısıtılacak yerler için avantajlı olmayabilir. Sürekli kullanılan mekanlar için idealdir. Binanın izolasyon durumu iyi olması şarttır. Bina izolasyonu kötü ise sistem yüksek sıcaklıklarda çalıştırılacaktır, bu hem insan sağlığı hem tesisat için iyi değildir.
Yerden dağıtma sistemi ( cross-link ): Radyatörlere giden sıcak su ve dönen soğuk su borularının koruyucu kılıf içinde döşenmesidir. Radyatörlü ısıtma sistemlerinde en iyi kalorifer tesisatı yöntemidir. Plastik borunun beton altında ömrü yüzyıllar ile belirtilir. Çok düşük ihtimalle de olsa borunun zarar görmesi halinde, kılıf içindeki boru çekilir ve yerine yeni boru itilir. borunun geçtiği yerleri kırıp açmak gibi yapıyı bozacak müdahalelere gerek yoktur.
Plastik PPRC : inşa halindeki binada kullanma ve sıçak su için en iyi malzemedir. Biz plastik borunun altyapı malzemesi olarak çok iyi olduğunu bilmekle beraber, kalorifer tesisatında kullanımı için tasarlanmış yerden dağıtmalı ( croos-link plastik borulu ) sistemi tavsiye ederiz.
Gönderen Mustafa Demir zaman: 14:19 Hiç yorum yok:
MİKRO (DÜŞÜK DEBİLİ) YAĞMURLAMA
Düşük debili yağmurlama sulama sistemlerinin; avantajları,
kullanımı, projelendirilmesi ve niçin uygulanması gerektiği
hakkında bilimsel veriler içerir.
 YAĞMURLAMA SULAMANIN TARĠHSEL GELĠġĠMĠ VE SINIFLANDIRILMASI
 GENEL SINIFLANDIRMA
B. KULLANILAN EKĠPMANLAR
 POMPALAMA ÜNĠTESĠ
 BORULAR VEYA BORU HATLARI
 BAĞLANTI ELEMANLARI
 YAĞMURLAYICILAR (SPRINKLER)
 DĠĞER AKSESUARLAR (FITTINGLER)
C. AVANTAJLARI – DEZAVANTAJLARI
 SUYUN KORUNMASI
 TOPRAĞIN KORUNMASI VE ARAZĠNĠN KULLANIMI
 YAĞMURLAYICILARIN FARKLILIKLARI
 ĠġÇĠLĠK, ENERJĠ VE UYGULAMA AVANTAJLARI
 TOHUM ÇĠMLENDĠRME
 GÜBRELERĠN UYGULANMASI
 TOPRAK ISLAHLARI
 DONDAN KORUMA
 BÖCEK ĠLAÇLARININ VE YABANĠ OT KĠMYASALLARININ UYGULANMASI
 ÜRÜNLERĠN SERĠNLETĠLMESĠ
 DĠĞER KULLANIMLAR
 MĠKRO SULAMA SĠSTEMLERĠNĠN KISACA SINIFLANDIRILMASI
 MĠKRO SULAMA SĠSTEMLERĠNĠN PROJELENDĠRĠLMESĠ
 SĠSTEMĠN KAPASĠTESĠ
 YAĞMURLAYICILARIN SEÇĠMĠ
 EK PARÇALARIN VE LATERAL BORULARIN SEÇĠMĠ- DĠZAYNI
 TALĠ HATLARIN SEÇĠMĠ VE DĠZAYNI
 ANA HATTIN SEÇĠMĠ VE DĠZAYNI
 FĠLTRASYON SĠSTEMĠNĠN SEÇĠMĠ VE DĠZAYNI
 POMPANIN SEÇĠMĠ VE DĠZAYNI
 ÖRNEK PROJE
YAĞMURLAMA SULAMANIN TARĠHSEL GELĠġĠMĠ VE SINIFLANDIRILMASI
Yağmurlama sulama, yağmur yağmasını simüle etmeye yönelik fakat suyun kayarak ve
derinlere sızarak kaybolmasını önleyen ve yağmur koşulları altında elde edildiği için aynı zamanda
eşit miktarda sulamaya imkan veren bir sulama sistemidir. Bu sistemde yüksek basınç altındaki
su küçük çaplı bir püskürtme ucuna gönderilir. Genellikle yüzey altı sulama yöntemleri için uygun
olmayan yağmurlayıcı kullanarak yüksek sulama verimliliği elde etmek mümkündür. Son derece
geniş bir aralıktaki ürünlerin sulamasında kullanılabilir.
Yağmurlama sulama yöntemi tüm gelişmiş ülkelerde yüksek su kullanımı ve uygulama
verimliliği, işçilik problemleri, zor arazilere uyum güçlüğü, don ataklarından kaçınma kabiliyeti,
gübreyi solüsyon içerisinde uygulama imkanı vermesinden ötürü yüzey/cazibe sulama
yöntemlerinin yerini almaktadır.
Bu yöntemde su orta ve yüksek basınç altında bir boru ağında taşınır ve yağmur gibi
püskürtülür. Sulama kontrollü koşullar altında kök derinliğine kadar yapılır ve gerekli miktarı
gereken zaman içerisinde vermek mümkündür. Su tasarrufu yaklaşık %30-50 seviyesindedir ve
bu sebeple bu yöntemi sık aralıklarla dikilmiş ürünlere uygulayarak (kıymetli ürünler) %50’den
fazla ilave alan sulama altına alınabilir. Yağmurlama sistemleri alüminyum boru bazlı veya
yüksek yoğunluklu polietilen (HDPE) bazlı yan parçalar ile birlikte kullanılmaktadır. Sistem farklı
uygulama oranlarını ve çap gereksinimlerini karşılayacak şekilde sunulur.
Yağmurlama sulama ağırlıklı olarak 2. Dünya savaşının sonrasında, hafif portatif alüminyum
boruların piyasaya sürülmesi ile gelişim göstermiştir. Aynı zamanda geliştirilmiş yağmurlayıcılar ve
boruların hızlı bir şekilde ayrılmasını ve yeniden bağlanmasını mümkün kılan çabuk bağlantılarda
aynı zamanda piyasaya çıkmıştır.
Dünya Genelindeki GeliĢimi
Yağmurlama sulamanın büyük çapta gelişim göstermesi 1946’dan sonra gerçekleşmiştir.
Her ne kadar kesin veriler olmasa da, 1967 yılında Avrupa’da yaklaşık 2.6 MHa alan yağmurlama
ile sulanmıştır. 1967’nin sonunda, Amerika’da sulanan toplam alanın %17’sine tekabül eden
yaklaşık 3.0 MHa alan yağmurlama sulama ile sulanmıştır. Yağmurlama sulama ABD’de net
artışının neredeyse tamamını 1960 ile 1980 yılları arasında gerçekleştirmiştir. Yağmurlama ile
sulanan alan 1985 yılında yaklaşık 9 MHa idi. Her ne kadar yağmurlama sulama gittikçe artan bir
şekilde popülerlik kazanıyorsa da, dünya genelindeki sulama ağırlıklı olarak yüzey yöntemleri ile
gerçekleştirilmektedir. Bu yüzey sulama ile sulanan alanların yağmurlama sulama ile sulanan
alanların yaklaşık iki katı olduğu ABD için doğrudur.
Geniş çapta piyasaya sürülen olan ilk sistemler elle hareket ettirilen ek parçalara sahip ve darbeli
tipteydi, ardından düşük debili yağmurlayıcılar geldi. Daha sonraları, işçilikten ve sudan tasarruf etme
ihtiyacının artmasıyla, düşük debili ve benzer mesafelerde sulama imkanı sağlayan sabit sistemlerin
kullanımına gidildi. Büyük çiftliklere ve meyve bahçelerine kurulduğunda, bu sistemler yağmurlayıcının
özelliğine bağlı olarak, sıra arasına yerleştirilen plastik ek parçalardan, düşük akış oranına sahip
yağmurlayıcıdan ya da mini yağmurlayıcıdan meydana gelir. Büyük alanların; özellikle istenildiği zaman
istenildiği kadar sulama imkanı yapılması gereken alanların hızlı ve homojen bir şekilde sulanmasını
kolaylaştırmak için, hortum makarası yardımı ile serilip toplanabilecek küçük çaplı boruların (kangal)
kullanılmasıyla dizayn edilecek düşük debili sistemlere de sabit sistem denildi. Serme toplama işlemi
esnasında, asgari düzeyde işçilik gerektiren taşınabilir makine altmışlarda ve yetmişlerde geliştirilmiştir.
Aynı zamanda sabit sistem yağmurlama sisteminde çeşitli seviyelerde otomasyon uygulaması yapılmıştır.
En basit şekliyle otomasyon, istenen hacimde suyu taşımaya ve ardından otomatik olarak kapanmaya
ayarlı otomatik kontrol valflerinin kullanılmasıyla sağlanır. Daha gelişmiş bir seviyede, valfler önceden
belirlenmiş bir sıra ile çalışabilirler. Daha da karmaşık olanı ise arzu edilen programa göre valflerin
elektronik olarak açılması ve kapanması için alan kontrol ünitelerinin kullanılmasıdır.
Yağmurlama sistemleri sulama suyunun püskürtme düzeni baz alınarak aşağıdaki 2 ana tipte
1. Döner baĢlık yağmurlama sistemi:
Bu da yine 3 kategoriye ayrılabilir.
- Geleneksel sistem / küçük döner yağmurlayıcılar.
- Boom tip ve kendiliğinden çalışan yağmurlama sistemi.
- Hareketli yağmur tabancası/büyük döner yağmurlayıcılar.
2. Sabit sistem (Delikli boru sistemi): Bu yöntem boru boyunca suyun basınçlı bir şekilde, boru
üzerine delme suretiyle takılmış (fitting malzemeler yardımıyla) spagetti borulara aktarılmasını ve
oradan da döner veya sabit olarak çalışan düşük debili yağmurlayıcılara iletilmesini sağlayarak sulama
imkanı sağlar. Bu sistem genellikle nispeten düşük çalışma basıncı (1 Kg/cm ) için tasarlanır. Saatte
1,25 ila 11 mm olan uygulama oranı aralığı çeşitli basınç ve ekim aralığı içindir. 3 tip püskürtme sistemi
Taşınabilirlik özellikle baz alınarak yağmurlama sistemleri aşağıdaki tiplere ayrılır.
 Taşınabilir sistem
 Yerleşik set veya sabit sistem
 Yarı sabit system
B- KULLANILAN EKĠPMANLAR
Yağmurlama sulama sistemleri suyu tarlaya püskürterek dağıtır. Su tarlaya basınç altında
pompalanır. Basınç suyu yağmurlayıcılara veya boru hattındaki deliklere ya da püskürtme uçlarına doğru
gitmeye zorlar ve bu basınç ile püskürtülür. Bazen arazinin eğimi boru hattında çekim basıncı
oluşturmak için yeterlidir ve birkaç yağmurlama operasyonu için merkezi bir pompalama ünitesi
kullanılır. Her bir çiftlik arazisi için sistemi çalıştırmak amacıyla yüksek devirli bir santrifüj veya türbin
pompası takılabilir. Ancak, her bir sistem için basınç bir pompalama ünitesi tarafından sağlanmalıdır.
Pompalama ünitesi genellikle bir santrifüj veya bir türbin tip pompadan, bir tahrik ünitesinden, bir emme
hattından ve taban vanasından meydana gelir.
Santrifüj pompası genellikle pompa girişi ile su yüzeyi arasındaki mesafenin sekiz metreden az
olduğu durumlarda kullanılır. Normal olarak santrifüj pompası suyu sulama kanallarından, drenaj
kanallarından, göllerden, göletlerden, nehir kanallarından veya sığ kuyulardan çekmek için kullanılır. Su
yüzeyine olan mesafe sekiz metreden fazlaysa veya su seviyesi büyük dalgalanmalar gösteriyorsa türbin
pompasının kullanılması önerilir. Tahrik ünitesi elektrik motorlu ya da dahili içten yanmalı motorlu
Türkiye’de pompa üretici firmalar, yağmurlama sulama sistemi için monobloklar dahil olmak üzere
istenen özelliklere sahip farklı tiplerde pompalar üretmektedir. Bu nedenle, çiftçi tarlası için toprak
tipine, ürüne, eğime ve kaynağın debisine bağlı olarak pompa setini seçebilir.
Borular veya Boru Hatları
Boru hatları genelde iki tiptir. Ana ve yanal ana boru hatları suyu pompalama ünitesinden tarlanın
birçok noktasına taşırlar. Bazı durumlarda suyu ana borulardan yanal borulara götürmek için yardımcı
ana hatlar bulunur (Manifolt). Yanal boru hatları ardından suyu ana veya yardımcı ana boru hattından
yağmurlayıcılara taşır. Bir yanal boru hattı üzerindeki yağmurlayıcıların sayısı birden otuzun üstüne
kadar değişiklik gösterebilir. Boru hatları sabit, yarı sabit veya taşınabilir olabilir.
Sabit boru hatları çelik, asbest (amyant), çimento, plastik veya sarılmış alüminyumdan yapılmıştır.
Yaygın olarak toprağa gömülürler böylelikle tarlada çalışırken kişiyi engellemezler. Taşınabilir boru hatları
ekseriyetle alüminyumdan imal edilmiştir ve genellikle bağlantı elemanları ile donatılmışlarıdır. Yağmur
sulama için asbest (amyant), çimento, çelik ve yarı güçlendirilmiş çimento beton, alüminyum boru,
polietilen gibi çeşitli materyallerden imal borular kullanılmıştır.
Çelik borularla çelik bağlantı elemanları kullanılmaktadır. Dökme çelik bağlantı elemanları ağır ve
pahalıdır. Bir bağlantı elemanı iki boru ve boru ile fiting arasındaki bağlantıyı sağlar. Temelde bir bağlantı
elemanı şu özelliklere sahip olmalıdır: i) yeniden kullanılabilir ve esnek bir bağlantı sağlamalıdır; ii)
basınç altında bağlantı kısmından sızdırmamalıdır; iii) basınç altında otomatik olarak tahliye olmalıdır; iv)
basit ve kolay şekilde ayrılmalı ve bağlanmalıdır. v) hafif, paslanmaz, dayanıklı olmalıdır.
Bağlantı elamanları alüminyum çelikten veya dökme çelikten imal edilmiştir; bilyeli ve soketli,
sadece bilyeli veya küresel olarak sınıflandırılır. Bağlantı elemanındaki kilit aparatı helezon yaylı, kancalı,
kilitli veya kelepçeli olabilir. Bir bağlantı elemanı düz olabilir veya yağmurlayıcı bağlantısı için konulmuş
bir yükseltici çıkışa sahip olabilir. Sürgülü bağlantı elemanı ile ilgili en sık görülen problem su kaçağı ve
bağlantı elemanının kayarak borudan çıkmasıdır.
Yağmurlayıcılar döner veya sabit olabilirler. Döner olanlar çok geniş bir uygulama oranına ve
aralığına uyum sağlayabilir. Yağmurlayıcılar yaklaşık 10 ila 70 m mesafede etkilidirler. 16 ila 35 m
mesafedeki sulama aralığı çoğu çiftçi için en pratik sulama mesafesi olarak kabul edilir. Sabit sistem
yağmurlama ürünleri, firmaların teknolojisine göre, %90 homojen sulama verimliliği göz önüne alınarak,
istenilen mesafelerde daha düşük debilerde sulama imkânı tanımaktadırlar.
Sabit yağmurlayıcılar yaygın olarak küçük çimenliklerin, bütün açık tarla ürünlerinin ve bahçelerin
sulanması için kullanılabilecek geniş bir yelpazeye sahiptirler. Yağmurlayıcı performansını rüzgâr, basınç,
püskürtme ucu, yükselticiler, vs. gibi birçok faktör etkiler.
Diğer ek parçalar :
Aşağıda yağmurlama sisteminde kullanılan bazı önemli fitingler ve aksesuarlar verilmiştir.
a) Su Ölçekleri (Sayaçlar): Dağıtılan suyun hacmini ölçmek için kullanılır. Köy bazlı sulama
projelerinde, sulama suyu normalde ölçülmediği ve kullanıcılar suladıkları alana göre ödeme
yaptıkları için; bu sistemi gerekli su miktarını sağlayacak şekilde çalıştırmak amacıyla gereklidir.
b) Flanş, pompa ve emme dağıtımına uygun şekilde bağlamak için bağlantı elemanları ve nipel,
c) Basınç Göstergesi (Manometre): Suyu eşit bir şekilde dağıtmak için yağmurlayıcının istenilen
basınçta çalışıp çalışmadığını bilmek için gereklidir. Bir pivot tüpüne sahip taşınabilir bir gösterge
seti operatörün kullanımda olan yağmurlayıcı püskürtme ucundaki yağmurlama basıncını
okumasına imkan verir.
d) Dirsekler, T borular, daraltıcılar, eklemler, su ağızları, kelebek vanalar ve tıpalar ve istavroz
parçalar gerekli boyutlarda alüminyum, PVC ve PE malzemelerden üretilmiştir.
e) Gübre aplikatörleri (Gübreleme Pompaları): Bunlar çeşitli ebatlarda bulunurlar. Gübreyi sıvı
halde istenilen oranda yağmurlama sistemine enjekte ederler.
C-AVANTAJLARI – DEZAVANTAJLARI
Etkili sulama sistemi demek, ürünün kök bölgesinde yeterli ve sürekli toprak nemi bulunmasını
sağlamak için toprağın ihtiyaç duyduğu doğru su miktarını vermesi demektir. Asgari su, arazi, güç ve
işçilik sarfiyatı ile birlikte makul bir maliyeti olmalıdır. Sabit sistem yağmurlama sulama bu açılardan
önemli bir katkı sağlar. Yağmurlamanın yüzey sulama yöntemlerine göre avantajı mekana ve zamana
göre farklılık gösterir. Tabii ki, her çiftliğin ihtiyacı birbirinden farklı olduğu için bazı durumlarda yüzey
yöntemleri daha cezp edici olabilir. Bir çiftlik için en çok hangi sulama tipinin tatmin edici olduğuna karar
vermek için tüm gerçekleri göz önünde bulundurmak gereklidir.
Arazinin ve suyun kullanımı dikkate alındığında sabit sistem yağmurlama sulama yönteminin
avantajları aşağıda verilmiştir. Bunlar dört kategoriye ayrılır:
a) Suyun korunması
b) Toprağın korunması
c) Ürün sağladığı faydalar
d) işçilik enerji ve uygulama faydaları
a) Suyun korunması:
Özellikle yüzey sulama yöntemi için son derece ters olan koşullar altında büyük tasarrufların
yağmurlama sulama ile elde edileceği bir gerçektir. Türkiye’de halen kullanılan yüzey sulama
yönteminde yaklaşık %15- 20 oranında su arazideki sızıntı ve buharlaşma ile kaybolmaktadır. %30–50
oranında su ise, yüksek debini etkisi ile yüzey akışı ve drenaj ile kaybolur. Ayrıca, yüzey sulama
yönteminde suyun tüm yerlere eşit olarak uygulanması mümkün değildir, oysa yağmurlama sulamada
sistem %60–70 oranında eşit bir dağıtım yapacak şekilde dizayn edilebilir. Bu nedenle yüzey sulamadan
yağmurlama sulamaya geçerek aynı su miktarı ile sulanan alanın büyüklüğünü bir buçuk ila iki kat
artırmak mümkündür. Yüzey sulamada verimlilik sadece %35–50 iken yağmurlama sulamada bu oran
Sabit sistem yağmurlama da ise;
Sistemde kullanılan yağmurlayıcıların tükettiği su miktarı, yüksek debili yağmurlama
sulamada kullanılan yağmurlayıcıların tükettiği su miktarına kıyasla 3–6 kat daha düşüktür.
Bu da arazide 3–6 kat oranında fazla yağmurlayıcının aynı anda çalışmasına olanak sağlar.
Aynı oranda daha uzun sürede suyu toprağa yavaş yavaş verir. Yağmurlayıcının suyu
püskürtme hızı ve debisi daha düşük olduğundan ve toprağın suyu emmesine zaman tanıdığından
ötürü; drenaj ve yüzey akışı ile su kaybı sıfırdır. Hidrant sistemleri ile suyun taşındığını
düşünürsek, iletim borularında ve taşıyıcı borularda da su kaybı sıfır olacaktır.
Bu hususlar göz önüne alındığında sadece yağmurlayıcıda serpme esnasında oluşacak
buharlaşma ve rüzgâra bağlı olarak kaybolacak su dışında kaybımız sıfırdır.
Sabit sistem (düşük debili) yağmurlama sistemlerinde sulama verimliliği yukarıda ki hususları
göz önüne aldığımızda %85–95 arasındadır.
b) Toprağın korunması:
Araziler iki kategoriye ayrılır; yüzey sulama ile sulanamayan araziler ve sulanabilen fakat yüzey
sulamada açık kanallar tarafından doldurulan diğer araziler.
İlk kategoride yer alan arazi çeşitleri :
1) Kabul edilebilir bir maliyetle yüzey sulama yöntemleri için düzleştirilemeyen düzensiz ve derin
çukurlu topografiye sahip araziler.
2) Yüzey sulama yöntemlerinin aşırı erozyona sebep olacağı veya su uygulamanın yüksek maliyet
gerektirdiği dik araziler.
3) Çekim kanallarının ulaşamadığı izole edilmiş yüksek araziler.
4) Yüzey sulama yöntemi kullanıldığında suyun derinlere sızması sebebiyle aşırı kayıpların meydana
geldiği ince veya gözenekli toprağa sahip araziler.
Yukarıdaki toprakların tümünde, sabit sistem yağmurlama sulama verimli bir şekilde kullanılabilir.
Bu yöntemin kullanılmasıyla, toprak erozyonu problemi, sulama sırasında toprak pekişmesi olmayacak,
arazi yapısını düzleştirmek gerekmeyecek, kanal açılması yüzünden arazi kaybı olmayacak (yüzey
sulamada olduğu gibi) ve alkali ve diğer tuzların filtrelenmesi kontrol edilecektir. Genel olarak, düzgün
şekilde uygulanan yağmurlama sulamanın etkisi toprağa zarar vermiyor gibi görünmektedir ve bazı
açılardan yağmurlama sulama yüzey sulamaya göre daha faydalıdır. Ancak hafif eğimli arazilerde
yağmurlama sulamada kullanılan yüksek debili yağmurlayıcıların, çarp etkisi ve yüzey akışı yoluyla
toprak katmanlarında hareketliliğe sebep olduğu bilinmektedir.
Ancak sabit sistem yağmurlamalarda düşük debi ile düşük mikron çapındaki taneciklerin toprak
üzerine serpilmesi sayesinde toprakta herhangi bir hareket gözlenmemiştir. (Düşük debili
yağmurlayıcıların farklılıkları, UTAH Eyalet Üniversitesi, A.B.D. Nisan 1985)
Yüzey sulama yönteminde kanal açma ve set kurma yüzünden kaybedilen alan yaklaşık %18-20’dir
ve bu arazi yağmurlama sulama ile verimli bir şekilde kullanılabilir. Yağmurlama sulamada boru aktarım
işlemi için, işçilerin yürüyebilecekleri kanal bırakmadan ötürü kayıp ortalama %5–10 arasında
değişmektedir. Sabit sistem yağmurlama da bu kayıp tarla içerisine girilmeye gerek duyulmayacağı için
c) Ürüne sağladığı faydalar:
Sabit sistem yağmurlama sulama ile toprağın nemi en iyi seviyede muhafaza edilir, çünkü araziye
sabit olarak kurulmuş sistem istenildiği anda istenildiği miktarda su uygulamasına imkân tanır. Böylece
bitkisel ürünlerin (Buğday) yetiştirilmesinde avantaj olabilecek çok büyük çaplı tarlalar kullanılabilir hale
gelir. Ürünlerin kalitesi iyileşir. Taneciklerin mikron çapının küçük olmasından ötürü, vejetatif
kısımlarında görülebilecek mercek etkisi sonucu oluşacak güneş yanıkları yağmurlama sulamaya kıyasla
Don korumasında yardımcı olur. Düşük debili olduğu için daha fazla alanda dondan koruma sulaması
yapmak mümkündür. Hatta yağmurlayıcı firmalar teknolojileri doğrultusunda debiyi istenildiği zaman 3
kat azaltıp artırılabilecek nozzle (meme) sistemleri geliştirmişlerdir. En düşük nozzle çaplarını kış
aylarında kullanarak operasyon sayısını azaltmak ve dondan koruma uygulamalarında kullanmak
Su ürünlerin üzerine püskürtüldüğü için, ürünlerin serinlemesini sağlar. Bu sistemde, gübreler ve
tarım ilaçları suyla karıştırılıp uygulanabilir ve bundan dolayı ürünlerin yetiştirilmesi için uygulama
verimliliği yüksek debili yağmurlama sulama yöntemi ile kıyaslandığında daha da artar. Nedeni, özellikle
vejetatif kısımdan bitki besleme imkanı sağlayan piyasada yaprak gübresi olarak bilinen gübrelerin,
küçük mikron çapında su tanecikleri ile birlikte uygulanmasında, hem gübre tasarrufunun olduğu hem de
verimliliğin arttığı gözlemlenmiştir.
d) ĠĢçilik, enerji ve uygulama faydaları
Yağmurlama sulama otomatiktir ve her üç veya dört saatin ardından yanal boruların yerinin
değiştirilmesi gerekir. İşçilik gereksinimlerini sistemde salma sulamaya göre azaltır. Ayrıca sabit sistem
yağmurlama uygulamalarında işçilik maliyetini sıfıra indirmek mümkündür. Arazi sahibinin vana açıp
kapaması suretiyle sulama ve kimyasal uygulamasına olanak sağlayan bu sistemin damlama sulama
sisteminden dahi daha az işçilik gerektirdiği bilinmektedir.
Damlama hatlarında sürekli tıkanma kontrolünün elle yapılması, tıkanan yerlere sürekli ekleme
yapılması, serme ve toplama işçiliği göz önüne alındığında sistemler arasındaki fark rahatlıkla görülebilir.
Salma sulama ile büyük alanlar da tuzluluk, alkalilik ve su yerleştirme problemleri sebebiyle toprakda
verimlilik kaybolmaktadır. Bundan dolayı yüksek ürün çeşitliliğinin ve gübrelerin ve zirai ilaç kontrol
tedbirlerinin kullanımında büyük bir ilerleme kaydetmek için, tetikleyici faktör sulamadır. Sabit sistem
yağmurlama sulama sisteminin kullanımı; yüzey akışı olmaksızın ihtiyaç halinde yıkama sulama
yapılabilmesine, (tuzluluğun giderilmesi için) farklı nozzle seçeneklerini değiştirerek bitkilerin istedikleri
miktarda sulama imkânı olmasıyla farklı ürünler yetiştirilebilmesine imkan sağlar.
Sabit sistem yağmurlama sulamayı kullanan çiftçiler, arazilerinin daha az böcek istilasına uğradığını
ve hastalıkların azaldığını böylece bitki koruma maliyetlerinin de azaldığını bildirmektedirler. Gübre de
işçilik maliyetlerini kısacak şekilde bu yağmurlama sistemi ile uygulanabilir. Bu avantajların kümülatif
etkisi yeni bir ekili alan oluşturulduğunda sabit yağmurlama sisteminin doğru uygulandığı alanlarda,
sistem birkaç sezon içerisinde kendi masrafını çıkarabilmektedir. Salma sulama, taşımalı yağmurlama
yöntemlerine göre çok daha ucuz olabilir, çünkü arazi düzleştirme ekstra maliyet demektir, boru taşıma
minimum üç kişilik bir işçilik gerektirir, su kayıplarına bağlı olarak bitkiye verilmesi gereken suyu vermek
amacıyla daha çok enerji tüketimi olmaktadır.
Yağmurlama sulamaya kıyasla, sadece drenaj ve yüzey akışı sonucu kaybolan %20’lik su miktarı
aynı zaman da %20’lik enerji demektir.
ÖRNEK: Üç parselin her birine 3’er saat aktararak su veren, toplamda 9 saat yüksek debili
yağmurlama sulama uygulayan bir çiftçinin arazisine; Sabit sistem yağmurlama ile üç parsele aynı anda
su vermek mümkündür. Bu üç parselde tansiyometre ile yapılan ölçümlerde 7,5 saatte diğer sistemle
aynı oranda su miktarına ulaşıldığı gözlenmiştir. Sebep su kaybının sıfır olmasıdır. (Nevşehir Ziraat
Odası, Sistem Denemesi, Nisan 2008) Buda yaklaşık %15’lik bir enerji tasarrufu anlamına gelmektedir.
Kırılma dalgaları sırasında donmuş toprağı yumuşatarak koruma sağlar. Ayrıca sabit yağmurlama
sulamanın çalışma süresinin düzgün şekilde ayarlanabiliyor olması hem az hem de çok miktarda suyu
verimli bir şekilde uygulamak için kullanılabilir. Bu salma sulamaya göre çok daha yüksek düzeyde bir
verim elde eder.
Yukarıda bahsetmiş olduğumuz avantajlara ilave olarak, yağmurlama sulama ayrıca aşağıda
belirtilen uygulamalar içinde kullanılmaktadırlar.
Ürün standardı ve çimlenme süresinin istikrarı birçok üründe, özellikle sebzelerde ekonomik önem
taşımaktadır. Sabit yağmurlama sulama sistemi ekimin ardından hafif bir su uygulaması ile genellikle
yeterli tohum çimlenmesini sağlamaktadır.
Yüksek teknolojik firmaların bünyesinde bulundurdukları, %90 ve üstü değerlerde homojenite ile
sulama imkânı sağlayan yağmurlayıcıların kullanımı, hem ürün yetiştirilmesinde hem de çimlenmede
homojenite oranlarının artırılmasında başlıca etmendir. Ürün standartlarının hepsinin eşit olması, özellikle
sebzelerde pazar değerini %20-50 arasında artırmaktadır.
Çözünebilir gübrelerin sabit yağmurlama sistemi ile uygulanması hızlı, ekonomik, kolay ve etkilidir.
Asgari düzeyde ekipman gereklidir ve gübreyi sulama suyuna ekleyecek aparatın kurulmasının ardından
sulanan ürün mekanik uygulama gerektiren sistemlerden daha az etkiyle gübrelenebilir. Sabit
yağmurlama sulama sistemlerinin gübre dağıtımında kullanılmasının birkaç avantajı vardır. İlki, hem
sulamanın hem de gübrelemenin tek bir seferde halledilebilmesi. İkincisi, su ve gübre dağıtımının eş
zamanda yapılabilmesidir. Buda ürün standardının yakalanabilmesi ile pazar değeri yüksek ürünler
yetiştirmeye olanak sağlayacaktır.
Asitler, kireç ve resinler gibi çözünebilecek kimyasallarla toprağın ıslahı uygulamaları, sabit
yağmurlama sistemi vasıtasıyla uygulanabilir. Kullanılan yöntem çözünebilir gübrelerin eklenmesi için
Sabit yağmurlama sulama sistemleri dondan korunmak için de kullanılmaktadır. Sıradan sistem
herhangi bir yanal hat düzeneğinin kapsayabildiği alanla sınırlıdır. Bu nedenle, önceden belirlenmiş
aralıklarla daha fazla yanal hattın ve yağmurlayıcının eklenmesi gereklidir ki su kaynaklarının kısıtlı
olması genellikle bu uygulamaya imkân tanımaz. Böylelikle dondurucu soğuklarda tüm alan ince bir su
buğusuyla kaplanabilir. Bu yöntem domates gibi diğer sebze ürünleri için, don riski olan bölgelerde
başarılı bir şekilde kullanılmıştır.
Birçok ürün meyva verme dönemi boyunca aşırı derecede yüksek hava sıcaklıklarından ciddi şekilde
olumsuz etkilenir. 35C’nin üzerindeki sıcaklık çiçeklerin solmasına veya turunçgillerde tohum ve meyve
dökmesine sebep olabilir ve birkaç gün boyunca 38C’nin üzerinde seyreden sıcaklıklar üzümün %80
oranında kaybedilmesine sebep olabilir. Düşük uygulama oranıyla zaman ayarlı püskürtme yapan
yağmurlama sistemleri ortamın hava ve yaprak sıcaklığının en az 5–10C düşmesine yardım edecektir.
Ürün kayıpları böylelikle en aza inebilir ve meyva kalitesi istikrara kavuşabilir. Ürünlerin yağmurlayıcı ile
serinletilmesi tam kapsamlı bir sistem gerektirir, fakat dona karşı korumanın aksine su kesintili olarak
uygulanabilir (15 dakika kapalı, 15 dakika açık), böylece sudan tasarruf sağlar.
Yağmurlama sulama ekipmanının çiftlikte ve diğer başka yerlerde çok sayıda diğer kullanımları
mevcuttur. Aşağıda bunlardan bazıları verilmiştir.
1) Çiftlik ve kümes hayvanları yetiştirme alanlarının serinletilmesi,
2) Yangın koruması
3) Toprak dolguların pekişmesi için su dağıtımı
4) Toz kalkmasını önleme
5) Sis kürü
Sabit yağmurlama sulama sisteminin uygulanmasını büyük oranda etkileyen belirli sınırlayıcı
faktörler vardır. Bunlardan en önemlisi rüzgârdır. Dikkatli şekilde planlanmış bir dağıtım şekli rüzgâr
tarafından tamamen bozulabilir. Rüzgâr koşulları sistemin projelendirilme esnasında yapılacak dizaynda
göz önünde bulundurulmalıdır. Eğer hâkim rüzgâr tek bir taraftan sürekli olarak esiyorsa, operasyon
süreleri bu husus göz önüne alınarak planlanmalıdır. Genellikle rüzgârın hâkim olduğu tarla yönüne sıfır
konumda açı ayarlı yağmurlayıcılar kullanılarak parsellerin her birinde eşit sapma sağlanmalıdır.
Yumuşak meyvelerin olgunlaşması püskürtmeden korunmalıdır. Ekipmanın en ekonomik şekilde
kullanılması için sabit bir su beslemesi gereklidir. Su temiz olmalı ve içerisinde kum ve büyük oranda
çözünmemiş tuz bulunmamalıdır.
Bakteriyel ve mantar etmenlerinin risk oluşturduğu yüksek nemli bölgelerde, bu tip zararlılara karşı
düzenli koruyucu pesti sit uygulaması veya ortamdaki nemi yükseltmeyecek bir sulama sistemi tavsiye
edilmelidir. (Damlama sulama sistemi)
Tek stigmalı (tek çekirdekli de diyebiliriz. Örn: Şeftali) meyve çeşitlerinde çiçek zamanında dondan
koruma sulaması yapmak, stigma üzerindeki çiçek tozlarının yapışmasını sağlayacak jelimsi sıvının
yıkanmasına sebep olur. Buda döllenmeyi olumsuz etkileyerek meyva tutumunda sorun teşkil eder.
Tuzlu su ile yağmurlama sulama uygulaması yapmak, yaprak yanmasına sebep olabilir.
Üreme organları yıkanabilir veya açıkta kalabilecek bitkilerde yağmurlama sulama tavsiye
edilmemektedir. Kullanımı zorunlu ise döllenme zamanında üstten sulama yapmayacak şekilde sulama
programı yapılması gerekir.
Uygun performansı ve faydayı sağlamak için mikro sulama sisteminin kullanışlı bir şekilde dizayn
edilmesi şarttır. Her bir sulama sistemi tarımsal iklim faktörleri, ürün fizyolojisi, toprak özellikleri, su
kaynağı ve diğer mühendislik faktörleri göz önünde bulundurularak dizayn edilmelidir.
MĠKRO SULAMA SĠSTEMLERĠNĠN KISACA SINIFLANDIRILMASI
Genel olarak mikro sulama sistemi damlatıcı ve sprinklerin özelliklerine, işlevine, yapısına ve
mekanizmasına bağlı olarak dört sınıfa ayrılır.
1. Online Damla Sulama Sistemi
2. Inline Damla Sulama Sistemi
3. Mikro Jet / Püskürtme Sistemi
4. Mikro Yağmurlama Sistemi. (Sabit sistem yağmurlama)
1. Online Damla Sulama Sistemi:
Bu tipte damlatıcılar ürünün kök bölgesini kaplamak için tespit edilmiş olan aralıklarla yerleştirilir.
Birçok meyve çeşitlerinde, geniş aralıklarla dikilen ürünler için son derece uygundur. İstenilen sulama
alanına damlatıcılar, kör boru dediğimiz boruların üzerine dışarıdan takılır.
2. Inline Damla Sulama Sistemi:
Bu sistemde damlatıcılar borulara üretim sürecinde düzenli aralıklarla takılır veya yerleştirilir
ya da kaynaklanır ve su damla şeklinde çıkar ve toprak yüzeyinde veya yüzeyin altında
ürünün kök bölgesinin etrafında sürekli ıslak bir şerit oluşturur. Sistem sıra üzerine ekilen
tek yıllık bitkiler (mısır, domates, pamuk) ve bağ, narenciye, nar vb. gibi sıra üzeri
mesafeleri çok fazla olmayan çok yıllık bitkiler için uygundur.
3. Mikro Jet / Püskürtme Sulama Sistemi:
Bu sistemde su yüzeyin tamamına veya bir kısmına 0,5 m’den daha az yükseklikten veya
ürünlerin etrafındaki hava yardımıyla düşük bir açıdan sprey şeklinde uygulanır. Herhangi bir
hareketli parça içermez ve damlatıcılara kıyasla daha yüksek bir debiye ve kapsama alanına
sahiptir. Sistem Mango, Portakal, Limon, kesme çiçek, vb. gibi bahçe-sera ürünleri için
uygundur. Ayrıca suyun infiltrasyon oranının çok yüksek olduğu kumlu toprak için de
4. Mikro Yağmurlama Sistemi
Tıpkı Mikro Jet gibi, suyu 1 m’den daha az bir yükseklikten püskürtür ve hareketli parçalardan
oluşur. Böylelikle damlatıcılardan ve mikro jetlerden daha yüksek bir debiye ve daha büyük bir
kapsama alanına sahip olur. Bu nedenle fidanlıkların, çimenliklerin, çimlerin ve geniş alana
yayılmış ürünlerin sulanması için, aynı zamanda infiltrasyon oranının çok yüksek olduğu kumlu
topraklar için de uygundur. Yumrulu kök bitkileri hafif bünyeli toprakları istedikleri için; havuç,
patates, şeker pancarı vb. ürünlerde kullanımı oldukça yaygındır. Sıralı ekilemeyen yonca gibi
yem bitkileri ve tahıl (ekin) sulanmasında da üreticinin vazgeçemediği yöntemlerden birisidir.
Mikro Yağmurlama Sisteminin (Sabit sistem yağmurlama) Projelendirilmesi
 Bitki su ihtiyacını ihtiyaç duyulduğu zamanda, maksimum sulama randımanı ile homojen bir
 Bitkiye verilecek gübre ve ilaçların sistemden uygulanabilirliğinin sağlanması,
 Kontrolü kolay ve basit olması,
 Yatırım ve işletme maliyetlerinin ekonomik olması,
 Enerji tüketimi ve bakım maliyetlerinin düşük olması
Her bir bitkiye suyun belli bir miktarda ve eşit şekilde uygulanmasını hedeflediğimiz için, aşağıda
açıklandığı gibi verilerin toplanması etkili bir mikro sulama sisteminin dizayn edilmesi içi ön koşuldur.
 Arazi hakkında bilgiler : Arazinin alanı, haritası, topografik şekli, içinde yer alan yol, ev,
kanal, dere yatağı, vb. alanlar.
 Su Kaynağı : Kaynağın türü (Kuyu, kanal, göl vb.), maksimum/minimum debisi,
kullanma süresi, tarlaya uzaklığı, statik ve dinamik seviyesi. Su kaynağının elde edilebilirliğinin
 Tarımsal Detaylar : Ürün çeşidi, sıra arası-sıra üzeri mesafeler, münavebe bitkileri;
ekim/dikim yönü; tip, çeşitlilik, çok yıllık bitkilerin yaşı, su gereksinimi, ürün fizyolojisi.
 Coğrafi Konum : Enlem, boylam, deniz seviyesinden yükseklik
 İklimsel Veriler : Maksimum-Minimum sıcaklık, nispi nem, yağmur rejimi,
rüzgâr hızı, solar radrasyon.
 Toprak ve Su Bilgileri : Toprak ve su örneklerinin fiziksel ve kimyasal analizi.
Toprağın sınıfı, toprak derinliği, infiltrasyon hızı; sulama suyunun kalitesi, içerdiği ağır metaller
ve tuzlar, vd.
 Çiftçinin Talepleri : Günlük çalışma süresi, maksimum sulama aralığı, elinde
mevcut kullanılabilir malzemeler, ekstra talepler.
Yukarıdaki parametreleri dikkate alarak, uygun bir mikro sulama sistemi aşağıda verilen
adımlara göre dizayn edilmelidir:
1. Sistemin Kapasitesi
2. Yağmurlayıcıların seçimi
3. Lateral boruların ve ek parçaların seçimi
4. Tali hatların seçimi
5. Ana hatların seçimi
6. Filtrasyon sisteminin seçimi
7. Pompa ünitesinin seçimi
Bitki su tüketimi ve seçilen sulama sisteminin randımanı (sulama kayıpları) göz önünde
bulundurularak, sulanacak alanın toplam su ihtiyacı hesaplanır. Mevcut su kaynaklarının bu
ihtiyacı karşılayıp karşılayamadığı kontrol edilir. Günlük sulama süresi, çiftçinin talebi
doğrultusunda günlük 20 saati geçmeyecek şekilde hesaplanır. Sulama birliklerinden su alan
üreticilerin hangi periyotlarda ve ne kadar süre ile su alabildikleri hesaba katılır. Bitki su tüketimi,
toprak ve iklim özellikleri göz önünde bulundurularak; su ihtiyacının en yüksek olduğu dönemdeki
sulama aralığı belirlenir.
Örneğin; 100 Da buğday tarlasına sabit sistem yağmurlama tesis edilmek isteniyor.
Konya’da buğday günlük su tüketimi ETc (max)= 4,6 mm’dir. Kuracağımız sistemde sulama
randımanı %75’dir. Buna göre 100 Da tarla için toplam su tüketimi (En yüksek dönemde) =100 x
%25 x 4,6 = 575 m³/gün. Şayet günlük 18 saat sulama yapılabiliyorsa, (575 / 18 =) 31,94 m³/h
kapasiteli bir su kaynağı, sulama ihtiyacını karşılayacaktır.
(Önemli not: Sulama randımanı ılıman bölgelerde %75, sıcak bölgelerde %70 olarak
Mevcut su kapasitesi su ihtiyacını karşılamaya yetmediği taktirde, üretici bilgilendirilerek
ya ek su kaynağı yaratması istenir; ya da mevcut su kaynağı ile sulanabilecek tarla üzerinde
Farklı debi oranlarına, özelliklere, işlevlere, karakteristiklere ve farklı ürünlere uyum
bakımından çok çeşitli sayıda yağmurlayıcı mevcuttur. Yağmurlayıcıların seçimi ürünün en yüksek
su ihtiyacına, yaşına ve kök bölgesine, toprak tipine, topografiye, toprağın su tutma kapasitesine
ve infiltrasyon oranına, hidrolik iletkenliğine, ortalama ömrüne ve maliyet ekonomisine bağlıdır.
İdeal ya da mükemmel su dağılımı sağlayan yağmurlayıcılar aşağıdaki şartları yerine
 Ucuz ve dayanıklı olmalıdır.
 Kurulum ve toplanması kolay olmalı.
 Taşıma ve depolanması sorunsuz olmalı.
 Sistem maliyetini düşük tutmak için nispeten düşük debi oranına sahip olmalıdır.
 İşletme maliyetinin düşük olması için minimum basınçta çalışabilmeli,
 Yüksek emisyon istikrarına (%90) ve düşük değişim katsayısına (DK %5) veya ISO standardına
 Tıkanmaması için nispeten büyük kesit alanına ve akış yoluna sahip olmalıdır.
 Tercihen türbülans akış yoluna ve basınç tahliye özelliğine (mümkünse) sahip olmalıdır.
 Her an uygulanırlık alanında işlevsel olmalıdır.
 Suyu dağıtış oranları, homojenite değerleri, kullanım mesafesine göre birim alana verdikleri su
miktarları ve nozzle (meme) performans testleri; konularında yetkin üniversite vb. kurumlarca
teste tabi tutulmuş olmalı ve bu sonuçlar son kullanıcıya bilgilendirilme amaçlı sunulmalıdır.
 %85’in altında su dağılım kapasitesi olan yağmurlayıcılar, heterojen sulama yapacağı için proje
kapsamı dışında tutulmalıdır.
 Homojen sulamayı üreticinin manuel olarak bozmasına imkan tanıyan; kırıcı, vida, hareketli
demir çubuk vb. aparatlar içermemelidir.
 Temel yağmurlama sulama prensiplerinden örtme şeklinde dizayn edilmeli ve üretici
firmanın bu mesafelerdeki performans testleri sonuçları baz alınmalıdır.
3. Ek Parçaların ve Lateral Boruların Seçimi - Dizaynı
Lateraller suyu tali hattan taşıyan ve yağmurlayıcıları besleyen iletim hatlarıdır. Yağmurlayıcılar
ürünün gereksinimine göre belirlenmiş olan aralıklarla takılabilirler. Lateral boru üzerindeki,
yağmurlayıcı aralıkları ve debisi, sistem dizaynında belirlenmelidir. Ek parçalarda basınç değişimi önemli
olduğu için, kafadaki sürtünme kayıplarının ek parçalarda uygun şekilde değerlendirilmesi yüksek bir
eş dağıtım sağlamak için gereklidir. Sistemdeki %5 ila 20 basınç değişimi ve %5 ila 15 debi değişimi
aralık dahilinde tutulmalıdır. Boyut, izin verilen uzunluk ve sürtünme kayıpları üreticinin kendi
spesifik yağmurlayıcısı için sağladığı nomogramlar veya tablolar ve dizayn kılavuzları ile
4. Tali Hatların Seçimi & Dizaynı
Tali hat, suyu ana hattan taşıyan ve lateral parçalar boyunca dağıtan bir iletim kanalıdır (PVC /
HDPE). Boyut, uzunluk ve sondaki sürtünme kayıpları üretici tarafından sağlanan nomogramlar veya
tablolar ve dizayn kılavuzları belirtilen dizayn toleransları içerisinde tutularak belirlenmelidir.
5. Ana Hattın Seçimi ve Dizaynı
Ana hatlar suyu kaynağından tali hatlara taşıyan bir iletim kanalıdır. Ana hattın boyutu, içerisinden
akacak olan suyun miktarı, ana hattın uzunluğu, arazinin eğimi, suyun hızı, emniyet parametreleri,
maliyet ekonomisi ve üretici tarafından sağlanan nomogramlar dikkate alınarak belirlenmelidir. Ana
hat dizayn edilirken aşağıdaki hususlar göz önünde bulundurulmalıdır:
Ġzin Verilen Su Hızı Saniyede 1,5 – 2,5 metre aralığın da olmalıdır.
Sürtünme Kayıpları Borunun her 1000 metresinde 5-20 metre ile
sınırlandırılmalıdır. Pompanın çıkış gücüne göre değişebilir.
Yağmurlayıcının uygun homojenitede sulama yapacağı basınç isteğine
Ekonomik Boyut Düşük başlangıç yatırımı, düşük yıllık maliyet, düşük enerji şeklinde
Yükselti ve Borunun Sınıfı Yükseltili zeminde yüksek basınç dayanımına sahip boruların
kullanılması en aza indirilmelidir. Ana hat mümkün olduğunca düz, kısa
ve aynı yükseklikte döşenmelidir.
Kontrol Tedbirleri Uygun yerlerde hava tahliye vanası, çek valfler, basınç tahliye
vanaları, pompa kontrol vanaları kullanılmalıdır.
6. Filtrasyon Sisteminin Seçimi ve Dizaynı
Mikro Sulama Sistemleri oldukça az akış yoluna sahip, çok sayıda yağmurlama aparatı
bulundurmasıyla karakterizedir. Küçük akış yolu ve deliğinden dolayı, fiziksel kirler, organik /
inorganik tuzlar, çamur, kum, asılı partiküller, vs. yüzünden tıkanmaya karşı daha duyarlıdır. Düzgün
şekilde dizayn edilmiş bir filtrasyon sistemi mikro sulama sistemlerinin uzun süre sorunsuz çalışması
için önemlidir. Filtrasyon sisteminin seçimi ve dizaynı şunlara dayanır:
 Su kaynağı
 Fiziksel kirlerin tipi, büyüklüğü ve konsantrasyonu
 Belirlenmiş Sistem akışı (filtrasyon kapasitesi)
 Sulama Sisteminin tipi
 Filtrasyon Sisteminin İşlenebilirliği
 Kullanım, temizleme, bakım ve tamir kolaylığı
 Filtrasyon ortamı ve düşük sürtünme kayıpları
 Ekonomik yatırım, bakım ve güç maliyeti
 Yağmurlayıcının tavsiye edilen filtrasyon değeri
Mikro Sulama Sisteminde normal olarak üç tip filtrasyon sistemi kullanılır, Hidrosiklon (Kaba süzgeç),
Kum filtresi ve Elek veya Disk Filtre.
6.1 Hidrosiklon Filtre (Kaba Süzgeç):
Ayrıca Santrifüj Filtresi veya Kum Ayırıcı olarak da bilinir ve kumu, alüvyonu veya sudan daha
ağır partikülleri ayırmak için kullanılır fakat algleri, fiberleri, balçığı, vb. ayıramaz. Su içerisinde
kayda değer konsantrasyonda alüvyon, kum bulunduğu yerlerde ve Kanal, Bent veya Rezervuar
kullanıldığı durumlarda birinci seviyede kullanılır.
6.2 Kum Medya Filtresi:
Kum Medya Filtreleri tüm tipteki fiziksel kirleri – organik/inorganik tuzlar, alg, alüvyon, balçık ve asılı
partiküller, vs. ayırmada en etkili filtrelerdir. Kum filtreleri tüm tipteki Mikro Sulama Sistemleri için
önerilir. Özellikle, açık duvar, nehir, kanal, bent, su kaynakları ve kaynaktaki su kalitesinin
mevsimsel yağışlara ve akışa göre değişmesinin beklendiği yerler için önerilmektedir.
6.3 Elek / Disk Filtre
Son derece basittir ve suyu ekonomik şekilde filtrelemek için kullanılır. Fakat bu filtreler algleri,
alüvyonu, asılı partikülleri ve balçığı, vs. filtrelemez. Normal olarak alg, balçık & asılı partikül
bulunmayan temiz su kaynaklarında kullanılır.
7. Pompanın Seçimi ve Dizaynı
Pompa ünitesi suyu bir seviyeden alıp basınçla başka bir seviyeye ileten elektromekanik bir araçtır.
Pompa ünitesi sistemin verimli bir şekilde çalışması için gereken basıncı ve debiyi sağlayacak
kapasitede olmalıdır. Pompa ünitesi sistemin verimli bir şekilde çalışması için gereken
toplam basınç değeri ve debi hesaplanarak seçilir - dizayn edilir. Sistem için
gereken toplam basınç değeri şu şekilde hesaplanır:
 Emiş gücü + Dağıtım + Filtrasyon kayıpları + Ana hattaki sürtünme kayıpları + Lateral
hatlardaki sürtünme kayıpları + Manifolt (tali hat) sürtünme kayıpları (varsa) + Çalıştırma
basıncı + Ek parça kayıpları + Venturi veya gübreleme sistemi kayıpları + Eğim (varsa).
 Su seviyesi ile pompa arasındaki dikey mesafe. Pompanın merkezi ile zemin arasındaki
 Farklı tipteki filtrelerde filtrasyon üniteleri varsa toplam sürtünme kayıpları. Hidrosiklon,
Kum ve Elek Filtreler için filtre ünitesinin tipi için max. 5 m olarak kabul edilmektedir.
 Eğer üçü seri olarak bağlanırsa, bu üç filtrenin kafadaki sürtünme kayıpları toplamı max 10
m hesaplamaya dahil edilmelidir.
 Sistemin çalıştırılması ve dizayn edilmesi gereken basınç değeri, üretici tarafından verilmiş
olan tavsiye edilen çalıştırma basıncıdır. Genellikle basınç ayarlı olan yağmurlayıcılar için
asınç ayarsız olan yağmurlayıcılar için 20 m (
 Kafadaki sürtünme kayıpları dirsekler, eklemler, T borular, düşürücüler, vanalar, diğer ek
parçalar olur ve tamamında 2 m olarak kabul edilir.
 Venturi veya gübreleme aplikatörü çalıştırmak için üretici tarafından önerildiği şekilde belli
bir basınç gereklidir. Manuel olarak çalıştırılan Venturi için 5 m olarak kabul edilir.
 Kaynağın yakınlarındaki zemin (yukarıda dikkate alındığı gibi) ile zeminin en yüksek noktası
arasındaki dikey mesafe dikkate alınmalıdır.
Toplam kayıp noktası sayısı ve değerleri verildiği zaman, mikro sulama sisteminin
pompasının verimli bir şekilde çalışması için gerekli olan beygir gücünü hesaplayabiliriz.
Q x H
H.P. (B.G.) 75xaxb
Q Litre cinsinden Saniyede Gereken Debi.
H Her bir metrede gerekli olan toplam kafa sayısı,
a Motorun verimi (%85 alınır)
b Pompanın verimi (%80 alınır)
H.P. (B.G.) Hesaplanan Beygir Gücü
Pompanın gerçek beygir gücünü öğrenmek için lütfen üreticinin tablosuna bakınız.
Mikro Sulama Sistemleri Nasıl Dizayn Edilir?
Eskişehir ilinde Patates ekilecek 200 m x 100 m ölçülerinde dikdörtgen bir arazi için, sabit sistem
yağmurlama sistemi dizayn ediniz.
Toprak: Tınlı – Kum
Bitki: Ekim Aralığı 75 cm
Sulama için yeterli su mevcut
Sabit sistem yağmurlama sulama sistemi dizayn etmek için takip edilmesi gereken adımlar.
 Ürünün En Yüksek Su Gereksiniminin hesaplanması
 Sprink seçimi ve dizaynı
 Lateral hattının Seçimi ve Dizaynı
 Manifold Hattın Seçimi ve Dizaynı
 Ana Hattın Dizaynı
 Pompa Seçimi
1. Ürünün En Yüksek Su Gereksinimini Hesaplanması
FAO tarafından düzenlene CropWat4 programı kullanılarak Türkiye’nin her ili için değişik
ürünlerin bitki su gereksinimleri hesaplanabilir. Eskişehir Toprak Su Araştırma Enstitüsünün verilerine
göre bitki su tüketimini ETc(max) = 7,26 mm/gün olarak alabiliriz.
ETc(max) 7,26 mm/gün su tüketimine göre tarlanın tümü için günlük net su ihtiyacı;
= 7,26 x 200 m x 100 m = 145.200 l/gün’dür.
Sulama randımanını %75 aldığımız takdirde günlük toplam su ihtiyacı;
= 145.200 x 1,25 = 181.500 l/gün
2. Sprink seçimi
Toprağımız kumlu-tın olduğu için, şayet infiltrasyon testi yapılmamışsa, bu sınıftaki topraklar
için infiltrasyon hızı ortalama 25 mm/saat (13 - 76 mm/saat aralığında) alınabilir. Kullanacağımız
yağmurlama başlığının birim alana atığı su miktarının, infiltrasyon hızından düşük olması gereklidir.
5022-SD sprink performans tablosu incelendiğinde;
Nozzle Rengi P Q D Birim alana düşen su miktarı mm/saat
Bar (M³/h) Metre 10x10 10x12 12x12 12x14 14x14
2.8 x 1.8 2.5 0.690 22.0 6.9 5.8 4.8 4.1 3.5
Turuncu 3.0 0.760 22.0 7.6 6.3 5.3 4.5 3.9
3.5 0.820 22.0 8.2 6.8 5.7 4.9 4.2
4.0 0.860 22.0 8.6 7.2 6.0 5.1 4.4
2,5 Bar işletme basıncında 10 x 10 ve 12 x 12 şeklinde yerleştirilecek sprinkler
a. 10 x 10 dizaynında: CU= %95 ; Homojenite = %93 ve Su miktarı = 6,9 mm/saat
b. 12 x 12 dizaynında: CU = %93 ; Homojenite = %89 ve Su miktarı = 4,8 mm/saat
Her iki dizaynda da birim alana atılan su miktarı toprağımızın infiltrasyon hızından düşüktür.
Ancak daha homojen (%93) sulama yapan 10 x 10 dizaynına göre seçimimiz 5022-SD 2.8x1.8 700
Günlük maksimum sulama süresi: 7,26 mm/gün x 1.25* / 6,9 mm/saat = 1 saat 19 dakika.
(* Sulama randımanı %75 olarak alımıĢtır.)
2. Lateral Hattının Seçimi ve Dizaynı,
Lateral hattnın seçiminde, hat üzerine yerleştirilecek sprink sayısı, sürtünme kayıpları göz
önünde bulundurulur. Şayet lateralleri tarlanın 100 m olan kenarına paralel olarak döşeyecek
olursak, her hat üzerinde 10 adet sprink monte edilmiş olacaktır. Yük kayıpları tablosundan
Ø 32 – 4 Atu PE boru kullanıldığında, hat üzerine 7 ad. Sprink takılabilir. Lateral çıkış basıncı 3
Atu olduğunda en sondaki sprink işletme basıncı 2.6 Atu’dür.
Ø 40 – 4 Atu PE boru kullanıldığında, hat üzerine 11 ad. Sprink takılabilir. Lateral çıkış basıncı 3
Atu olduğunda en sondaki sprink işletme basıncı 2.58 Atu’dür.
Şayet manifold hattını tarlanın kenarından döşemek zorunluluğu varsa; lateral hattını Ø 40 PE
borudan seçmek zorundayız. Şayet manifold hattı tarlanın ortasında geçirilebilirse, lateral hattı Ø 32
PE boru olarak seçilebilir.
Burada birinci alternatif seçilerek, lateral boru çapı Ø 40 PE 4 Atu olarak seçilmiştir.
Seçilmiş Lateral Hattı : Ø40 mm / 4 Atu PE boru
Sprinkler aralığı : 10 m.
Lateral işletme basıncı : 3 Atu
Debi değişimi : %7,2
Lateraldeki sprink sayısı : 10 Adet
Lateral hattının toplam debisi : 7.170 Lt/saat
Sprink ortalama debisi : 717,08 Lt/saat
4. Tali Hattın (Manifold) Dizaynı
Manifold hattındaki toplam yük kaybının 2 m’den fazla olması istenmez. Bu nedenle manifold
boru uzatma mesafesi seçiminde buna dikkat edilmelidir. Yağmurlama sistemlerinde genellikle
Ø75 mm ve Ø90/4 Atu PE mandallı borular kullanılmaktadır. Manifold boru hattının tarlamızın
200 m’lik uzun kenarından döşeneceğini kabul ederek her iki boruyu karşılaştırdığımızda;
Hat boyunca toplam su tüketimi = 20 lateral hattı x 7.170 Lt/saat = 143.400 Lt/saattir.
a. Ø75 mm/4Atu PE boru; 4 adet lateral hattı monte edildiğinde, hat uzunluğu= 40 m;
toplam debi (4x 7.170 l/saat=) 28.680 Lt/saat; hız = 2.03 m/s; sürtünme kaybı= 1 m.
b. Ø90 mm/4 Atu PE boru; 6 adet lateral hattı monte edildiğinde, hat uzunluğu=60 m;
toplam debi (6x 7.170 l/saat=) 43.020 Lt/saat; hız = 2.12 m/s; sürtünme kaybı = 1.1 m.
MANĠFOLD SEÇĠMĠ: Ø75 mm/4 Atu PVC boru tercih edildiğinde, boru maliyeti düşeceği gibi,
sürtünme kaybı ve suyun hızı daha düşük olacaktır. Buna göre 200 m’lik yan kenarda 5 parça
manifold hattı çekilecektir.
5. Sulama Aralığı ve ana hat seçimi:
Hafif topraklarda, pik dönemde patatesin her gün sulanması gerekmektedir. Diğer bir
ifade ile yaklaşık 181,5 m³/gün su ihtiyacımız vardır. Sistemin tamamının kapasitesi 143,4
m³/h (143.400 Lt/saat)’dir. Tüm tarlanın bir seferde sulanması halinde (181,5 / 143,4 =) 1
saat 16 dakika sulama ile günlük toplam su ihtiyacı karşılanmış olacaktır. Ancak bu durumda
ana boru ve pompa maliyetlerimiz yüksek olacaktır.
Her seferinde 2 manifold ile sulama yaptığımız takdirde, ana hattan taşınacak suyun
debisi ( 2 x 28,68 m³/saat =) 57,36 m³/saat olacaktır. Su kaynağının 200 m’lik tarlanın en
başında olduğunu kabul edersek ve son manifold uzunluğunu bu mesafeden düşersek, ana
hat uzunluğu 160 m olacaktır. Bu mesafede Ø90/6 Atu ve Ø110/6 Atu PVC boruları
a. Ø90/6 Atu PVC boru, 160 m; yük kaybı 12,4 m ve hız 2,83 m/sn
b. Ø110/6 Atu PVC boru 160 m; yük kaybı 4,3 m ve hız 1,84 m/sn’dir.
Ana boru olarak Ø110/6 Atu PVC boru seçilmelidir.
Bu seçimle 7 sulama parseli, ikişer ikişer 4 seferde sulanacak ve son parsel tek başına
sulanacaktır. Her şift 1 saat 6 dakika sulanacaktır.
Şift no Manifold
1 2 8 Da 8 80 57,36
1 saat 16
2 2 8 Da 8 80 57,36
3 1 4 Da 4 40 28,68
Toplam 5 20 20 200 5 saat 16 dak 181.5
6. Pompa Dizaynı;
Sprink işletme basıncı 25 m
Lateral boru sürtünme kaybı 5 m
Manifold boru sürtünme kaybı 1 m
Ana bor sürtünme kaybı 4,3 m
Fittingslerin toplam kaybı 5 m
Filtre sürtünme kaybı 5 m
Venturi yük kaybı 5 m
Arazinin eğimi 0 m
Sürtünme kayıpları toplamı 50.3 m
Suyun debisi (57,36 m³/saat 16 l/sn
Basma yüksekliği (Hm) 51 m
Emme yüksekliği 6 m
= 57 m
Akış (lps) x Toplam Kafa (m)
Gereken Beygir Gücü = --------------------------------------------- -------------
75 x pompanın verimi x motorun verimi
16 lps x 57 m
= ------------------------------------ 17.88 HP  18 HP
KW= 0.746 x BG = 0.746 x 18 = 13.43 KW
(Not: Pompa grubunun mevcut veya üretim Beygir Gücünü öğrenmek için lütfen pompanın
performans tablosunu kontrol edin)
7. Sulama Saatleri:
Ürünün Su Gereksinimi
Sulama Saatleri = -------------------------
Sistemin Uygulama Oranı
=- ------------------------------------------ = 10.67 saat = 11.07 Saat
En Yüksek Su Gereksinimi Aşamasında Toplam Sulama Saatleri
Sprinkin birim alana vermiş olduğu su miktarı ile uygulama süresini çarparak sürenin
yeterli olup olmadığını kontrol edelim.
11,07 x 0.69 = 76,38mm
Bitkinin ihtiyacı olan su miktarı 7,26mm idi. Biz buharlaşma miktarı da hesaplanarak bir
operasyonda 76,38mm su veriyoruz. Yani bitki günlük 1 mm buharlaşma kaybı hesaplanarak yeterli
suyu alacak mı ?
9 Günde bir sulama yaptığımızı düşünürsek;
76,38 – 9,0 = 67,38 mm (Buharlaşma sonrası bitkinin ihtiyacı olan su miktarı.)
7,26 x 9,0 = 65,34 mm (Bir operasyonda bitkiye verilen 9 günlük su miktarı)
Çıkan değer %5’lik standart sapmanın altında olduğu için, hesaplanan sulama süresi
NOT: Sistemin uygulama oranı Lateral üzeri 10m. Lateral arası 10m. Mesafede
montajlandığı düşünülerek hesaplanmıştır. Değer ilgili ürünün performans tablosunda mevcuttur.
E. TERFĠLĠ SULAMA PROJESĠNĠN DĠZAYNI
Terfili sulama projesinin tüm bileşenlerinin seçimi ve dizaynı önemlidir. Çoğunlukla boru çapının
ve basınç derecesinin seçimine özellikle dikkat edilmesi gerekmektedir. Küçük çaplı terfili sulama
projelerinde kullanılan boruların 32 mm ila 500 mm aralığında değişir. Genelliklede PVC ve PE
boru için kullanılır. Boru çapına ve boru sınıfına karar vermek için aşağıdaki adımlar atılmalıdır:
1) Ürün ekim yönüne karar verin
2) Ürünün su gereksinimini bulun ve debiyi belirleyin.
3) Uygun bir çap ve boru sınıfı seçin.
4) Hattaki sürtünme kayıplarını bulun.
5) Toplam kafa sayısını ve pompa setinin BG derecesini
Yukarıda belirtilen adımlar iyi bir proje tasarımı için çok önemli olmakla birlikte esas olarak sulama
projelerinde ve yapılan projelerin devamında aşağıda belirtilen hususlara özellikle dikkat edilmesi
1. Ürün Seçimi:
Çeltik haricinde damla sulama / mikro sulama herhangi bir ürün için başarılı şekilde kullanılabilir.
Ancak, sistemin ilk kurulum maliyeti yüksek olduğu için yerel fiyatların farklılık gösterdiği
ürünlerde sistem bazen ekonomik olmayacaktır.
Bu nedenle sabit sistem yağmurlama sulamayı kullanırken ilk olarak ürünün seçilmesi son
derece önemlidir. Ayrıca seçilen ürünün yıllık, iki yıllık, çok yıllık veya mevsimlik durumlarını da göz
önünde bulundurmak gereklidir. Benzer şekilde ürünün seçiminin ardından, bölgedeki çeşitliliğini
düşünmek gerekir. Ürün çeşitliliği sulamayla uyumlu olmalıdır. Mikro Sulama Sistemi ürünler
üzerinde kullanılırken ürün kökünün yayılımı ve kök sistemi hakkında çalışmaların yapılması da
2. Toprak Seçimi:
Sabit sistem yağmurlama sulama yöntemi her türlü arazi koşullarında kullanılabilir. Sistemin
kullanılmasından önce toprağa dair toplanması gereken veriler şunlardır.
a) Toprağın yapısı: Balçık, alüvyon ve kum yüzdesine bakılarak toprağın dokusuna karar verilir.
Toprağın yapısı ıslatma şekli, toprağın nem tutma kapasitesi ve infiltrasyon hızı ile doğrudan
ilgilidir. Toprak tipi ayrıca emisyon noktalarının sayısına, sprinklerin yerlerine, debi oranına da
karar verecektir, yukarıdaki faktörlerin bu damla korelasyonu zaruri olarak toprak tipine
b) Toprağın PH değeri: Topraktaki Kimyasal ve Biyolojik işlemlerin göstergesidir. Gübreleme için
asidik gübrelere gerek duyacaktır. PH değerine göre gübreleme tasfiyesi yapılır.
c) Toprağın tuz içeriği (E.C. Seviyesi): E.C. Değerleri bitkilere giden Besinlerin bulunmasını etkiler.
d) Toprağın infiltrasyon oranı.
e) Toprağın nem tutma kapasitesi.
Aşırı tuzları, sabit sistem yağmurlama sistemi kullanarak yüzeysel sulama ile süzebilirsiniz.
3. Toprağın ön iĢlenmesi:
Toprağın işlenmesi bitkinin tutunmasını geliştirmek ve verimli sulama için gereklidir. Ön işleme
ürünün dikiminden / ekiminden önce toprağın işlenmesi işlemleri anlamına gelir. Tüm toprak
sürme işlemleri sulama sisteminin kurulmasından önce gerçekleştirilmeli ve tamamlanmış
Toprağı sürmenin ikinci işlemi mikro sulama sistemlerinde dikkatlice yapılmalıdır. Toprağın aşırı
işlenmesi veya toprağın engellenmesi sulama şeklini, sistemin performansını ve doayısıyla direk
venine etkisi olacaktır. Bundan dolayı sabit sistem yağmurlama sulama sistemlerinde minimum
toprak işleme önerilir.
Ancak, uygun toprak işleme topraktaki su ve besin verimliliğini arttıracaktır. Tarlanın çok derin
sürülmesinden kaçınılmalıdır. Tersi toprakta çok büyük keseklerin bırakılması, çimlenmeyi engelleyecek
sert katmanların bulunması kök çalışmasını engeller, çoraklaşmayı hızlandırır.
Traktör, pulluk, öküz tarafından çekilen araçlar, çapalama ekipmanları, püskürtme
ekipmanları ve hasat etme ekipmanları gibi toprak işleme araçları kullanırken son derece dikkatli
olunmalıdır. Sisteme zarar vermeden kullanılmalıdır. Benzer şekilde işçiler de sistemlere gereksiz
şekilde müdahale etmemeleri konusunda uyarılmalıdır. Vasıfsız insan gücü de belli problemler
4. Su Kalitesi ve Su Analizi:
Sistem düzgün şekilde çalışması için iyi kalitede suya ihtiyaç duyar. Su kalitesine göre uygun
filtrasyon seçilmelidir. Ayrıca uygun ilaçlamaya ve gübrelemeye de karar verir.
5. Yabani Ot Büyümesi Bakımı:
6. Organik Gübre / Bazal Suni Gübre Uygulaması:
Sabit sistem yağmurlama sprinklerinin çıkış meme çaplarına göre bu gübreler kullanılabilir.
Ancak dikkat edilmesi gereken husus gübrenin bitkinin üzerinden uygulanmasına uygun olup
olmayacağının tespitidir. Bu nedenle gübrelemeyi uzmanların tasfiyeleri doğrultusunda kullanmak
7. Ürün Geometrisi:
Yanal boruların uzunluğundan ve yağmurlayıcıların sayısından tasarruf etmek veya bunları en aza
indirmek için önemli bir etmendir. Çeşitli ürün geometrisi denemeleri gerçekleştirildi ve bazı
ürünlerde, siz ürünleri opair sıra yöntemi, üçgen yöntemi, kare yöntemi ile dikebilir ve ürün
geometrisini değiştirebilirsiniz sonucuna varılmıştır. Ancak, bunu yaparken kişi dekar başına düşen
bitki popülâsyonuna dikkat etmek zorundadır. Dektar başına bitki popülâsyonu önemli ölçüde
azalmamalıdır. Kişi taşma sulamanın normal dikiminde tavsiye edilenle aynı popülâsyonu elde
edebilmeli veya gerekirse bitki popülasyonunun artırabilmelidir. Ürün geometrisine karar verirken,
ürün çeşitliliği, yetişme alışkanlıkları, toprak tipi, dikim zamanı, hasat zamanı, araç kullanımı,
rüzgâr yönü gibi hususlar dikkate alınmalıdır. Ürünün yetişmesi, çeşitliliği, çeşitli ürünlerin yapısal
alışkanlıkları, morfolojik karakterleri, vs. dikkate alınmalıdır. Aynı şekilde sıraların yönlerine de
8. Çimlenme Sulaması:
Dikimden önce toprağı tarla kapasitesine getirmek için sistemi sürekli olarak 12–24 saat
(toprak tipine göre) çalıştırın. Eğer toprağın işlenmesi ve sprinklerin yerleştirilmesi uygunsa bu
işlem bitkiler için uygun nem koşullarını sağlar. Ancak sulama işlemi esnasında ekimini yapmış
olduğunuz tohumun çimlenmesi için gerekli olan toprak sıcaklığını da sürekli olarak kontrol altında
9. Mühendislik iĢleri:
Ana / tali hatlar için hendekler gereklidir. Ana ve tali hatların PVC borularının toprak içerisinde
bağlama derinliğine (1-2 metre) gömülmesi ve üstlerinin uygun şekilde örtülmesi gereklidir.
10. Toprağın Örselenmesi:
Toprağı örselemeyin veya gereksiz toprak işlemlerini gerçekleştirmeyin. Sprinkler altında bazı
alanlar kuru kalır (%1-2), bunlar havayı içine alır ve sulama durumunda sıkışmazlar ve bu
nedenle toprağın işlenmesi en aza iner.
11. Suni Gübrenin sistem vasıtasıyla uygulanması: (Fertigasyon)
Mikro sulama sistemi vasıtasıyla üre gibi suda çözünebilen suni gübre uygulayabilirsiniz. Toplam
NPK ve mikro besin maddeleri için sistem vasıtasıyla sıvı ya da katı çözünebilir suni gübreler
püskürtebilirsiniz. Suni gübreleri düzenli aralıklarla serpme miktarlarında uygulayın. Sistem
vasıtasıyla sadece düşük yüzdede çözünebilir gübre uygulayın. Geleneksel gübre derecesi
solüsyonunu geçmeyin. Çözünebilir mikrobesin maddeleri veya böcek ilaçları / mantar ilaçları da
sistem vasıtasıyla püskürtülebilir. Fertigasyon gübre kullanım verimliliğini artıracak işçiliği azaltacaktır.
Besin maddelerinin dengeli yayılmasını ve uygulanmasını sağlar.
12. Sulama programı:
Çeşitli agroklimatik bölgelerde bulunan farklı büyüme aşamalarındaki farklı ürünlerin su
gereksinimi hesaplanır ve bu nedenle ürünlerin çeşitli dikim aralıkları için su gereksinimleri bu
tablolara kılavuz bilgi olarak eklenmelidir. Su gereksinimi sıcaklık, rüzgâr, vs. gibi yerel agro klimatik
koşullar tarafından yönlendirildiği için istenen değişikliklerin bazıları su gereksinimi gözlemlenerek
gerçekleştirilebilir. Mikro sulama şirketi tarafından verilen tablolar kılavuz bilgiler olarak
kullanılmalıdır. Gerçek su gereksinimi arazideki açık evaporatörün kurulumunun yardımı ile
Sulama aralığına toprak tipine ve ürün büyüme periyoduna göre karar verilmelidir. Belli
ürünlerde gerektiği gibi stres oluşturabilirsiniz.
13. Ekme / Dikme Yönleri:
Ekme veya dikme yanal sıra yönüne göre (yani yanal parçalar boyunca) gerçekleştirilmelidir.
14. Hasat / Toplama:
Ürünün toplanması veya hasat edilmesi sisteme zarar vermeden veya sistemi örselemeden
yapılmalıdır. Ürünün çimlenmesi esnasında, çöp veya bitki artıklarını ürün yakınında yakmayın.
15. Bitki koruması:
Tavsiye edildiği üzere gerekli bitki koruma tedbirleri alınmalıdır. İlaçlama esnasında sisteme zarar
verilmemesine dikkat edilmelidir. Sistem vasıtasıyla bir miktar böcek ilacı püskürtebilirsiniz.
Sulama sistemi şirket tarafından verilen kılavuz bilgiler ışığında çalıştırılmalı ve bakımı yapılmalıdır.
Sulama saatlerine ve aralıklarına toprak, ürün kök bölgesi, ürünün yaşı, mevsim karar verecektir.
Damla emisyonu toprağın infiltrasyon oranı ile eşleşmelidir. Bir bilimsel tarım uzmanından (agronom)
ve mühendisten yardım alınmalıdır.
17. Serbest dolaĢan hayvanlardan kaynaklanan hasarlar:
Mikro sulama sisteminin kurulduğu yerde gereksiz hiçbir hayvanın sisteme zarar vermesine
18. Sprink parçalarının bakımı:
İstenen kalitede (spesifik basınç) pompanın, ana-tali hatların, laterallerin, filtrasyon ünitesinin,
kontrol merkezinin, sprinklerin bakımı düzenli olarak yapılmalıdır. Böylece toprak su bitki ilişkisi
sağlanabilir. Hatalı sistem dizaynı, kötü bakım ürünün gelişimini etkileyecek ve randımanı düşürecektir
ve ayrıca ürün yetişme problemlerine de yol açacaktır. Verim ve kaliteyi etkileyecektir.
Sistem (MIS) düzgün çalışması için günlük olarak uygun şekilde çalıştırılmalı ve muhafaza
edilmelidir. Haftalık bakım / aylık bakım kati bir şekilde yapılmalıdır. Hasarlı parçalar değiştirilmelidir.
Bir sulama sisteminin otomasyonu sisteme elle hiç müdahale edilmemesi ya da asgari seviyede
müdahale edilmesi anlamına gelir. Otomasyon sistemlerinin sulama sistemlerinde kullanılması uygulama
verimliliğini arttırır ve işçilik gereksinimini büyük oranda düşürür.
Çeşitli tiplerde otomasyon mevcuttur. Bunlardan bazıları şöyledir,
 Zaman bazlı sistem
 Miktar bazlı sistem
 Nem sensörü bazlı sistem
Sulanacak toplam arazi sulama blokları veya alanları denilen küçük segmentlere bölünür ve bu
alanlar suyun debisine göre sulanır.
Zaman bazlı sistemde, sulamanın temelini zaman oluşturur. Çalışma süresi gerekli olan suyun
verilmesine bağlı olarak ayarlanır.
Hacim bazlı sistemde, mevcut su miktarı otomatik hacim kontrollü dozaj valfi kullanılarak tarla
segmentlerine uygulanabilir. Dozaj valflerinin sıralaması da otomatik olarak yapılabilir.
Nem algılama sistemi zaman bazlı sistemin bir uzantısıdır. Sulama vanalarının çalışması direkt
olarak kök bölgesine yerleştirilen nem sensörleri tarafından kontrol edilir.
1- Tüm sulama sisteminin kontrol edilmesi – üretim faktörlerinden dolayı yüksek randımanlıdır.
2- Suyun, işçiliğin ve enerjinin korunması – Vanaları elle açmaya ve kapatmaya gerek yoktur, özellikle
yoğun sulama işlemlerinde.
3- Esneklik – Sulama ve gübreleme işlemlerinin sıklığını değiştirme ve ayrıca bu işlemleri optimize etme
4- Çalışma Hassasiyeti ve Kolaylığı sağlar – Su-suni gübre oranlarını sağlamada kesinlik kazandırır.
5- Sistem geceleri de çalıştırılabilir, böylelikle tüm günden diğer tarımsal faaliyetler için faydalanılabilir.
Otomasyon Ekipmanları ve Uygulanması:
Otomatik Sulama Sisteminin ana parçaları şu şekildedir,
a) Kontrol birimi: Bu cihaz tüm sistemin çalışmasını koordine eden otomasyonun kalbidir. Kontrol birimi
gerekli süre kadar arazinin çeşitli alanlarında çalışmak üzere programlanmıştır. Bazı durumlarda arazinin
nem seviyesi hakkında kontrolöre geri bildirimde bulunması için nem sensörleri kullanılır.
Kontro birimi 24 saat formatında bir saat vardır. Haftanın farklı günleri için farklı sulama
programına sahip olmak gibi bir seçenek vardır. Bunlar genellikle çok istasyonlu birimlerdir. Yani 4/6/8/12
ve hatta daha fazla sayıda solenoid vana onlar üzerinden kontrol edebilirler. Kontrolörlerin sahip olduğu
diğer özellikler şunlardır;
Farklı hava koşullarına uyum göstermesi için çoklu program özelliği.
Haftalık / Gecelik takvim veya gün aralığını atla seçeneği.
b) Kontrol Vanaları: Klasik manuel vanaların ya solenoid vana ile ya da hidrolik vana ile değiştirilmesi
otomasyon için gereklidir.
Hidrolik Vanalar: Bu vanalar hidrolik basınç ile çalışır. Hidrolik vananın çalışması vananın tipine ve NC
(normal olarak kapalı) ya da NO (normal olarak açık) olup olmadığına bağlıdır.
Bu hidrolik vanalara komut bir kontrol boruları ve solenoid bobini vasıtasıyla iletilebilir. Bu
solenoid bobinleri ana hatta takılır ve hidrolik vana kontrol borusu vasıtasıyla vanaya bağlanır.
c) Solenoid Bobini: Solenoid bobini elektrik pulslarını spesifik hidrolik valflerin açılıp kapanmasına imkan
veren hidrolik pulslara çevirmek için kullanılır. Bu solenoid bobini çalışması için 24V AC giriş gerektirir.
Solenoid bobini valfe takıldığında elektrik kablosu ile kontrolöre bağlanır. Kablonun boyutu solenoid valfi ile
kontrolör arasındaki mesafenin fonksiyonudur.
d) Otomatik Dozaj Valfleri: Bu valfler miktar bazlı sistemde kullanılır. Sulama için gereken suyun hacmi
bu otomatik dozaj valflerinde ayarlanabilir. Ayarlanmış su miktarı akışı gerçekleştikten sonra kendini
otomatik olarak kapatır.
Bu valflerin sistemde sıralı şekilde düzenlenmeleri de mümkündür. Tüm otomatik dozaj valfleri kontrol
borusuna yardımcı olmak için birbirlerine seri şekilde bağlanır. Sıralı çalışma esnasında ilk valfin
kapanmasının ardından serideki bir sonraki valf açılır. Sulama pompasının kapatılması serideki son valfin
kapanmasının ardından bir mikro şaltere bağlanarak otomatik hale getirilebilir.
e) Ana Röle: Bu röle solenoid valflerinden herhangi birisi açıldığında pompanın çalışmasını kontrol eder,
ana röleyi devreye sokmak için bir puls gönderilir ardından röle pompa marş motoru vasıtasıyla pompayı
Programlama Çizelgesi ve Zaman Bazlı Sistemin Çalışması: Sulama sistemini programlamanın ilk
adımı her bir bölüm için gerekli olan sulama süresini belirlemektir. Her bir valfin süresi sistem çalışma
zamanı ile birlikte AMV kontrolörünün sıralı Düzenine gönderilir. Kontrolörün saati geçerli güne ve zamana
Kontrolörün saati programın çalışma zamanı ile aynı olduğunda, kontrolör program sırasındaki ilk
solenoid valfine kablo üzerinden 24 V AC akımı göndermeye başlar ve ayrıca aynı akım pompayı
çalıştırması için röleye de ulaşır. Solenoid / hidrolik valf devreye girer, açık pozisyona gelir. 1 numaralı
valfin süresi dolar dolmaz kontrolör 2 numaralı valfi anahtarlar ve işlem tüm valfler birbiri ardına devreye
girene kadar tekrar eder. Son valfin çalışması da bittiğinde, kontrolör solenoide ve ana röleye akım
göndermeyi durdurur, pompa kapanır. Aynı işlem bir sonraki çalışmada tekrar eder.
Sisteminizin düzgün bir şekilde ve sorunsuz çalışmasını sağlamak için işte size bazı ipuçları,
1- Kontrolörü göz hizasında takın bu kolay programlamayı ve ekranı okumayı kolaylaştıracaktır.
2- Kontrolörü voltaj dalgalanmalarından korumak için daima bir voltaj stabilizörü bulundurun.
3- Kontrolörünüzü daima topraklayın.
4- Tarla kablolarını taşımak için iletim kanalları kullanın.
5- Kontrolörleri odalara takmayın ısı ve nem sorun olabilir.
6- Kontrolörü sudan koruyun.
7- Kontrolörü böceklerden, kertenkelelerden, kurbağalardan ve diğer sürüngenlerden koruyun.
8- Akış kontrol sistemi açma/kapama işlemi için değildir fakat basınç/akış ayarlaması ile sistemin
hassas ayarının yapılması için kullanılır.
9- Kontrolörü su kaynağından veya pompadan mümkün olduğunca uzağa monte edin.
Gönderen Mustafa Demir zaman: 15:56 Hiç yorum yok: