Çin'in camilere kilidi Uygurları isyan ettirdi
Bazı Uygurlar, kapılarına kilit vurulup namazın kılınmayacağı notu iliştirilen camiler önünde tepkilerini dile getirdi. Kent ancak asker ve polis gücüyle yatıştı.
Urumçi'deki etnik çatışmayı binlerce askerle dizginleyen Pekin, dün cuma namazını yasakladı. Ancak bazı yerlerde cemaatin isyanı bunu önledi. Han ve Uygurların kentten kaçmaya çalıştığı belirtiliyor
URUMÇİ - Çin’in kuzeybatısındaki özerk bölge Doğu Türkistan’ın başkenti Urumçi’de Uygur isyanı olarak patlak verip Hanlarla etnik çatışmaya dönüşen olayları binlerce askerle dizginleyen Pekin, gösterileri tetiklemesinden korkulan kritik cumayı da camilerin çoğunu kapatarak atlattı. Han ve Uygurlar arasında misillime saldırılarının yaşanması an meselesiyken kentten kaçış başladı.
Hu’nun yok edilecek ‘üç gücü’
Çin Devlet Başkanı Hu Jintau isyan çıkaran Uygurları kasıtla ‘terörizm, ayrılıkçılık ve aşırılıkçılık’ diye kategorize ettiği ‘üç gücü’ yok etmekten bahsedip zarar görenlere tazminat ödeme kararının ardından Müslüman Uygurlar dün bir de cuma darbesi yedi. Camilere cuma günü kapalı kalacakları ve ibadetlerin evlerde yapılacağı emri verildi. Ama namaz vakti gelip çattığında kalabalığın baskısıyla özellikle Huilerin (Çinli Müslümanlar) gittiği camiler açıldı. Geri adımın atıldığı yerlerden biri de Uygur semti Er Dao Şiao’da ünlü Ak Cami oldu. Cami önünde toplanan 500 kişiden öfkeli sesler yükselirken Uygur polis, “Olay çıkmasın diye açmaya karar verdik” dedi. Cuma sonrası kalabalık gösteri yapınca polisin müdahalesi gecikmedi. Üzerlerinde helikopter uçurtulan kalabalık polis zoruyla dağıtılırken beş-altı kişi tutuklandı. Bir Uygur kadın “Bakın, Uygurlara nasıl davranıyorlar, hayvan gibi” diyerek isyanını dile getirdi.
Dong Kuruk Köprü Camii önünde toplanan kalabalık da kapıda hatta minarelerde konuşlanmış Çin polisine öfkelenirken, bir genç “Bu bize hakaret” diye çıkıştı. Guyuan Camii’nin kapısına iliştirilen notta ‘Şartlar gereği bugünden itibaren namaza ara verilmiştir. İbadet etmek isteyen lütfen evinde yapsın’ yazılıydı. AFP, Liu Daovan ve Hida camilerinin kapısında benzeri bir not asıldığını aktardı. Kentin en eski camisi Hantagri’ye giremeyen Tursun, “Yapacak bir şey yok, hükümet halkın ibadeti ‘üç güce’ desteğe dönüştürmesinden korkuyor” dedi. Bir yetkili camileri kapatma önerisinin maaşlarını devletten alan imamlardan geldiğini savunurken pek çok imam namazın kılınmayacağı emri aldıklarını teyit etti. Feng adlı bir müezzin ise “Suçlulara fırsat vermek istemiyoruz. Hükümet kötü unsurların İslam’ı üç güce desteğe dönüştürmesinden korkuyor” ifadelerini kullandı.
Terminaller dolup taşıyor
Nüfusun yüzde 90’ı Uygur olan tarihi Kaşgar kentinde de bazı camilerin kapalı tutulduğu, tarihi yerlerin ziyarete kapandığı ve yabancıların ayrılmasının istendiği belirtildi. Bir Uygur işadamı, “Bizi eziyorlar çünkü Müslümanları kontrol edemeyeceklerini biliyorlar. Ölümden korkmadığımızı biliyorlar” derken Uygurların Hacca gitmesine izin verilmediğini, pasaport taleplerinin reddedildiğini, Kuran’ın sansürlendiğini ekledi.
Beri tarafta demir yumruğun gölgesinde kente sukûnet gelse de hem Uygur hem Hanlar can güvenliği kalmadığı gerekçesiyle kenti terk ediyor. AFP binlerce insanın otobüs ve tren istasyonlarına aktığını belirtirken beş yıldır çalıştığı Urumçi’den ayrılmak için eşiyle birlikte bilet arayan 23 yaşındaki Çinli Hu Kiugen’nin “Burada kalmak çok riskli, şiddetten korkuyoruz” sözüne yer verdi. Bayi Otobüs Terminali’nden dün Uygur-Han karışık 10 bin kişinin çıkış yaptığı kaydedildi. Urumçi’ye ziyarete gelmiş Kaşgarlı çiftçi Toktemeni ise “Burada çok Han var. Buraya daha da gelmem, bizi avlayan kalabalıklara tanık oldum” diye ekledi. Sürgündeki Uygurlar ölü sayısını 600-800 diye verirken Çin Dışişleri dün ölen 184 kişiden sadece 46’sının Uygur, birinin Hui ve geri kalanını da Han olduğunu duyurdu. (Dış Haberler)