Dr. Seçkin Köstem’den ‘Explaining the Rise of the Turkic World in Turkish Foreign Policy’
Doktora derecesini Montreal’deki McGill Universitesi’nin Siyaset Bilimi bölümünden alan ve Bilkent Üniversitesi Uluslararası İlişkiler bölümünde Yardımcı Doçent olarak görev yapan Dr. Seçkin Köstem, 2016 yılı içerisinde Foreign Policy Analysis dergisinde yayınlanan “When Can Idea Entrepreneurs Influence Foreign Policy? Explaining the Rise of the 'Turkic World' in Turkish Foreign Policy” (Fikir Girişimcileri Dış Politikayı Ne Zaman Etkiler? Türk Dış Politikası’nda ‘Türk Dünyası’nın Yükselişi) adlı makalesinde, Türk Dış Politikası’nda son dönemde ortaya çıkan “Türk Dünyası” olgusunu “fikir girişimcileri” (idea entrepreneurs) kavramı ışığında incelemektedir.
Ancak birçoklarına göre, Türkiye Cumhuriyeti devleti, bu ilk yıllarda Türk Dünyası konusunda hazırlıksızdı. Bu nedenle, dış politika yapıcıları sıklıkla milliyetçi sivil toplum kuruluşlarına danışmak durumunda kaldılar. Bu süreç kritik bir adımdı; çünkü Pan-Türkist grupları, ilk kez devlet nezdinde meşru aktörler haline getirdi. Nitekim Türkiye Cumhuriyeti, Sovyetler Birliği’nin dağılması sonrasında kurulan Türk Cumhuriyetlerini ilk tanıyan ülke oldu. Bu dönemde, bu 5 ülkenin başkentlerine ilk resmi ziyaretler yapıldı. Türkiye, bu ülkelere akademik, askeri ve bürokratik personelini bile göndermeye başladı. Türkiye’nin bu tutumunun bu ülkelere de büyük yardımı oldu; örneğin Azerbaycan, bu sayede Avrupa Konseyi’nin üyesi haline geldi ve 5 Türk Cumhuriyeti de Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı’na (AGİT) katıldılar. Yine bu ülkeler, NATO’nun partnerlik programlarına da dâhil olmaya başladılar. Bu sayede, onlarla Batı arasında bir köprü işlevi görmeye başlayan Türkiye de, dış politikada “kardeş ülke”lerinden destek almaya başladı. Bu yıllarda “Türk Modeli”, İslam Dünyası’ndan ziyade Türk Dünyası’na yönelik bir politika olarak Batı kamuoyunda ve Türkiye’de öne çıkarıldı ve İran’ın İslamlaştırıcı etkisine karşı bir panzehir olarak düşünüldü. TİKA’nın kurulması ise bir dönüm noktasıydı. TİKA, Türk Dünyası arasında işbirliğini arttırmak ve bu ülkelerin gelişimine katkı sağlamak için kurulmuştu. Yüzlerce kalkınma projesine önayak olan TİKA’nın dışında, Başbakan ve sonradan Cumhurbaşkanı olan Turgut Özal’ın girişimleriyle Türk Dili Konuşan Ülkeler Zirvesi de başlatıldı. 1993 yılında ise, Türk Dünyası’nın UNESCO’su olarak lanse edilen Uluslararası Türk Kültürü Teşkilatı - TÜRKSOY kuruldu. Türkiye, Orta Asya’da Hoca Ahmet Yesevi Üniversitesi ve Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi gibi iki üniversite bile kurdu. Bir diğer önemli gelişme ise, 1992’de başlatılan Türk Kurultayı veya Turan Kurultayı uygulamasıydı. Bu sayede, Türk Dünyası ve Türkçüler arasında iletişim kanalları kurulurken, fikir girişimcileri, siyaseti ve dış politikayı da ciddi anlamda etkilemeye başlıyor ve transnasyonal (ulus-aşan) bağlar inşa ediyorlardı. Bu durum, sağ ve sol yelpazede de olumlu karşılanıyordu; örneğin Dış İşleri Bakanı ve tanınmış bir sosyal demokrat entelektüel olan İsmail Cem, temelde Türkiye’nin Avrupa Birliği üyeliğini desteklerken, aynı zamanda Türkiye’nin Türk Dünyası’ndaki gücünün de masada ellerini kuvvetlendireceğini ve bir koz unsuru haline geleceğini belirtiyordu. Cem, ayrıca Türkiye’nin Avrupalı kimliği dışında, bir Asyalı kimliği olduğunu da söylüyordu.
AK Parti ise, 2000’lerde bu mirasın üzerine Türk Dış Politikası’nda Türk Dünyası’nın konumunu kurumsallaştırdı. Ancak bu yönde büyük atılımları engelleyen bazı olumsuz faktörler de oldu. İlk olarak, Kürt Sorunu ve terör nedeniyle Türk Dış Politikası’nda güvenlikçi yaklaşım ve içe dönük düşünce ağır basmaya başladı. İkincisi, 1990’lar ve 2001’deki ekonomik krizler nedeniyle Türk Dünyası ile ortak bir ekonomik pazar oluşturma düşüncesi hayalci olarak algılandı. Üçüncüsü, Türk bürokrasisinin Orta Asya ve Asya Türklüğü konusundaki bilgisizliği nedeniyle, bu yönde hızlı mesafe alınamadı. Dördüncüsü, Türk Dış Politikası’nda AB gündemi, Kıbrıs Sorunu ve Orta Doğu sorunları ön plana çıktığı için, Türk Dünyası ihmal edildi. Beşincisi, Rusya Federasyonu’nun “yakın çevre” doktrini ile Vladimir Putin döneminde atağa kalkması, bu coğrafyadaTürkiye’nin gücünü sınırladı. Altıncısı, Azerbaycan başta olmak üzere diğer Türk devletleri, geçen yıllar içerisinde Türkiye’nin destek ve yardımına daha az ihtiyaç duymaya başladılar ve dünyaya kendileri açılmayı başardılar. Yedinci ve son olarak, Batılı ülkeler ve Hindistan ve Çin gibi ülkelerin buraya girişi, Türkiye’nin etki alanını daha da daralttı. Buna karşın, Türk Dünyası’nın kurumsallaşan konumu ve artan önemi, yazara göre hükümet programlarından da rahatlıkla anlaşılabilir.
Gönderen Ozan Örmeci Makaleleri (Ozan Örmeci Articles) zaman: 05:22