Öldürme düşüncesinden filizlenen hayat | alevi gazetesi
Ana sayfa Kültür-Sanat Öldürme düşüncesinden filizlenen hayat
Öldürme düşüncesinden filizlenen hayat
Jean Genet’in ‘Hizmetçiler’ oyunu, yıllardır büyük bir itaatle hanımları için çalışan iki hizmetçi kardeşin hanımlarını öldürmeyi düşünme süreci ile birlikte ortaya çıkan ‘özgürleşme’ sorununu konu alıyor. ‘Özgürleşme’ sorunu ile birlikte oyunun odaklandığı konulardan biri de nefretin arzuya dönüşme hali
Tanıdığımız yazar Jean Genet’in “Hizmetçiler” oyunu, Bakırköy Belediye Tiyatroları’nda sahnelenmeye devam ediyor. Eserlerinde toplumun dışına itilmişlerin öfkesini ve bilinçaltını anlatan Fransız yazar Genet, “Hizmetçiler” oyununda da hanımlarını ortadan kaldırmak isteyen hizmetçileri anlatıyor. 1933 yılında Fransa’da işverenini ve onun kızını öldüren kamuoyunda Papin Kardeşler olarak bilinen Christine ve Lea isimli hizmetçilik yapan iki kardeşin hikâyesinden esinlenen Genet, oyunda mutlulukları çalınan iki hizmetçi kadının hanımlarını öldürmeyi düşünme ile birlikte ortaya çıkan ‘özgürleşme’ sorununu irdeler. Oyun boyunca arzu ve nefretin iç içe geçme hallerini, ezilenlerin öfkesini, ezilenin- ezenle yer değiştirmesi ile beraber var olan ahlak ve değerler sistemini sorgulanmasını izleriz. Oğuz Utku Güneş’in yönettiği oyunda Elif Ürse, Yelda Baskın ve Nazan Koçak rol alıyor.
Yaşamak için öldürmek
Solange ve Claire kardeşler, zengin bir ailenin evinde çalışmaktadır. Yıllardır büyük bir fedakârlıkla, kendi yaşamlarını hiçe sayarak evin hanımına hizmet veren iki kardeşin artık yaşama isteği baskın çıkmıştır. Onlar için yaşamak kendilerini mutsuzluk kuyusuna atan ve mutluluklarını üzerine çöken evin hanımının varlığını ortadan kaldırmak. Ev sahibinin mutlu yaşamı onların çalınan mutluluğudur. Varoluşsal bir karşıtlık üzerine kurulu bu denklemi sonlandırmanın tek yöntemi evin hanımını öldürmekten geçer. Böylece çalınan mutluluklarının geri geleceğine inanırlar. Oyun, evin hanımını öldürmek için iki kardeşin tatbikatıyla başlıyor. Kendi aralarında oynadıkları bu oyunda Claire evin hanımı rolünü oynar ve ikili hanımı öldürmek için çeşitli planlar yapar. Eylemin gerçekleşmesi için tek yapmaları gereken ise korku ve itaat zincirinden kurtulmak. Bunu gerçekleştirmek hiç de kolay olmayacaktır çünkü geride binlerce yıldır kuşaktan kuşağa geçen ve artık kalıtsallaşan bir köle ahlakı vardır. İşte bu zaaflarını aşmak için ilk eylemleri evin dolandırıcı sahibini yolsuzluklardan ötürü şikayet edip cezaevine artırmak olur. Asıl eylem için ise hazırlanırlar. Tatbikat niyetindeki oyunları bir yandan öldürme eylemine hazırlanırken korkularından sıyrılma işlevini görürken diğer yandan içlerinde her geçen gün daha da büyüyen öldürme isteğinin gerçekleştiriyor olmanın hazzını yaşamalarını sağlar. Öyle ki konuştukça içlerinde biriken öfke boşalır. Öldürme sözcüğü bile onlara iyi gelir.
Öldürme eyleminin hazzı
Artık içselleştirilen korku ve itaat, ikilinin yıllardır bastırdığı arzu ve isteklerin yerine geçmiştir. Çünkü bütün yaşamları boyunca sadece hanımının arzu ve istekleri için yaşamışlardır. Sınıfsal bir sömürünün ötesinde duygusal ve düşünsel olarak hiçleştirilen kardeşler için öldürme eylemi, aynı zamanda kendilerini gerçekleştirme eylemi olarak da var olur. Durağanlığın ve çürümüşlüğün, hareketle ortadan kaldırılma biçimi olarak eyleme hali karşımızdadır. Yani eylemle birlikte yeniden doğan insan gerçeği. Yeniden doğma fikri ile birlikte arzuların uyanışı. İki kardeş sadece prangalarından kurtulmak istemez. Bir kurtuluş fikri olarak hanımlarından azade olma düşüncesi bir noktadan sonra arzuya dönüşür. Yıllardır her geçen gün daha da derinlere atılan ama artık gün yüzüne çıkıp harekete geçmeye hazır arzu. Belki de iki kardeşin en büyük handikapı arzunun neye dönüşeceği bilinmeyen uçsuz bucaksız bir nefretle beslenmesi. Ama ardından gelecek haz ve sonrasında yeniden filizlenmeye başlayan var oluşun gün yüzüne çıkışı. Oyun boyunca kardeşlerin karmaşık iç dünyalarının içine gireriz ve çatışkılarına şahit oluruz. Bununla birlikte kurulu ahlakının çürümüşlüğünü, kendini nasıl yaşattığını ve hangi değerler üzerinden var olduğuna tanıklık ederiz.
Ezenle ezilenin yer değiştirmesi!
Genet, sınıfsal durumların çeşitli hallerini keskin bir şekilde ortaya koyar. Uzlaşmaz bir çelişki olarak karşımıza çıkan bu sınıf halleri aynı zamanda birbirinin yerine geçme hallerini de içinde barındırır. Genet’in diğer eserlerinde de gördüğümüz bu yer değiştirme hali ezilenin ezene öykünme istediğinin dışa vurumudur. “Hizmetçiler”de de bu gerçekle karşı karşıya kalırız. Hanımlarına besledikleri nefret sadece sahibin ortadan kaldırılması içindir oysa eşitsizliği doğuran yasalar yeni bir sahip yaratmak için her an tetiktedir. İşte bu noktada düşenin yerini kimin alacağı sorusu ortaya çıkar. Genet’in ilgilendiği mesele ise zalimi deviren mazlumun, muktedir olma gerçeğidir. Ezilenlerin cephesinden bakan Genet, bu yer değiştirmenin tehlikelerini “Hizmetçiler” oyununda da son sahnede açık bir şekilde ortaya koyar. Umutları kırılan Solange ve Claire kardeşler, hanımlarını öldürme planları için evde oynadıkları son oyunda nefret ve arzunun iç içe geçme hallerini apaçık gösterirler.