Trombosit Düşüklüğü Nedenleri | Faydaları Zararları
Herhangi bir nedenle kan trombosit sayısı normalin altına düştüğünde, bu duruma trombositopeni ismi verilmektedir. Normalde kan dolaşımında 150.000 ile 450.000 oranında trombosit bulunmaktadır. Her trombosit yaklaşık 10 gün yaşadığı için, vücudunuz kemik iliğinde yeni trombositleri üreterek trombosit ihtiyacını sürekli olarak yenilemektedir.
Trombosit düşüklüğü neden olur? Trombositopeni yani trombosit düşüklüğü kalıtım (genetik faktörler), bir takım ilaçların kullanımı veya bazı sağlık koşullarından kaynaklanabilmektedir. Sebep ne olursa olsun, dolaşımda bulunan trombositler, trombositlerin dalakta tutulması, trombosit üretiminde azalma veya trombosit yıkımında artma gibi işlemlerden biri veya birkaçı tarafından azaltılmaktadır. (1)
Trombositlerin Dalakta Tutulması
Dalak, karnın sol tarafında bulunan kaburganın hemen altındadır ve yumruk boyutu kadar küçük bir organdır. Normalde, dalak enfeksiyonla mücadele etmek ve kanda bulunan istenmeyen maddeleri filtrelemek için çalışmaktadır. Genişlemiş olan bir dalak (bazı rahatsızlıklardan kaynaklanıyor olabilir) sayıda trombosit barındırabilmekte ve dolaşımdaki trombosit sayısını azaltabilmektedir.
Trombosit Üretiminde Meydana Gelen Azalma
Trombositler kemik iliğinde üretilmektedir. Üretim düştüğü zaman ise trombositopeni yani trombosit düşüklüğü oluşabilmektedir. Trombosit üretimini azaltabilen faktörler arasında şunlar bulunmaktadır:
Lösemi ya da bazı kanser türleri
Hepatit C veya HIV gibi viral enfeksiyonlar
Ağır alkol tüketimi (2)
Lösemi veya lenfoma gibi kanser türleri, kemik iliğine zarar verebilmektedir. Sonuç olarak da, kan kök hücreleri yok edilebilmektedir. Radyasyon ve kemoterapi gibi kanser tedavileri de kök hücreleri yok etmektedir.
Aplastik anemi, kemik iliğinin yeterince yeni kan hücresi yapmayı bıraktığı nadir, ciddi bir kan hastalığıdır. Bu durum kandaki trombosit sayısını azaltmaktadır.
Suçiçeği, kabakulak, kızamıkçık, Epstein-Barr virüsü veya parvovirüs bir süre trombosit sayısını azaltabilmektedir. AIDS hastaları sıklıkla trombositopeni geliştirmektedir.
Alkol aynı zamanda trombosit üretimini yavaşlatmaktadır. Ağır alkol tüketenler, özellikle de demir, vitamin B12 veya folat bakımından düşük olan gıdaları tüketiyorsa trombosit düşüklüğü artmaktadır. (3)
Trombosit Üretiminde Meydana Gelen Bozukluklar
Bazı koşullar vücudun trombositleri ürettiğinden daha hızlı bir şekilde kullanmasına veya yok etmesine neden olabilmektedir. Bu durum kan dolaşımında trombosit sıkıntısı yaratmaktadır. Trombositlere etki edebilen koşullara örnekler olarak aşağıdakileri vermek mümkündür:
Hamilelik nedeniyle ortaya çıkan trombosit düşüklüğü genellikle hafiftir ve doğumdan hemen sonra düzelmektedir. (4)
İmmün Trombositopeni veya İdiyopatik Trombositopenik Purpura
Bu durum, lupus ve romatoid artrit gibi otoimmün hastalıklardan kaynaklanmaktadır. Vücudun bağışıklık sistemi yanlışlıkla trombositlere saldırmaktadır ve onları yok etmektedir. Bu durumun kesin nedeni bilinmiyorsa, bu durum idiyopatik trombositopenik purpura olarak adlandırılmaktadır. Bu tür daha sıkla çocukları etkilemektedir. (5)
Kan İçindeki Bakteriler
Kan içinde gelişen ciddi bakteri enfeksiyonları (bakteriyemi) trombositlerin tahrip edilmesine neden olabilmektedir.
Bu, çok sayıda trombositlerin kullanılması vücudun her yerinde aniden küçük pıhtıların oluşmasına neden olan nadir bulunan bir durumdur. (6)
Oldukça nadir yaşanan bu rahatsızlık trombositlerde keskin bir düşüşe, kırmızı kan hücrelerinin tahrip edilmesine ve böbrek fonksiyonlarının bozulmasına neden olmaktadır. Bazen, çiğ veya az pişmiş etlerin yenmesi nedeniyle olduğu gibi, bir bakteriyel Escherichia coli (E. coli) enfeksiyonuyla birlikte de ortaya çıkabilmektedir.
Bazı ilaçlar kandaki trombosit sayısını azaltabilmektedir. Bazen bir ilaç bağışıklık sistemine müdehale edebilmekte ve trombositlerin yok etmesine neden olabilmektedir. Örnekler olarak, heparin, kinin, sülfa içeren antibiyotikler ve antikonvülzanlar gibi ilaçlar verilebilir. (7)
Trombositler insan yapımı kalp kapakçıkları, kan damarı nakli veya kan nakli ya da bypass ameliyatı için kullanılan makineler ve tüplerden geçtiklerinde tahrip edilebilmektedir. (8)
Trombosit Düşüklüğü Nedir? daha fazlası için
Trombosit Düşüklüğü Belirtileri fazlası için tıklayınız
Bir yıldan sonra tedaviye yanıt vermeyen trombosit düşüklüğü yaşayan kişilerde dalağı çıkarmak için ameliyat uygulanabilmektedir. Acil durumlar ise trombosit transfüzyonuyla (nakil) tedavi edilebilir. (11)
Trombosit düşüklüğü için aile hekimine, iç hastalıkları uzmanına, alerji ve immün hastalıklar uzmanına ya da kan hastalıkları uzmanına başvurabilirsiniz. (12)
Detaylı bilgi almak için bakınız: Trombosit Düşüklüğü Tedavisi