Sivil tescilli, beyaz renkli, turboprop bir King Air 350 tipi uçak… İlk bakışta uçağı kullanan pilotların beyaz gömleği, apoletleri, King Air’in dış görünüşüne baktığınızda sanki sivil bir uçuş operasyonu gibi zannedebilirsiniz. Ama bu ya uçak son 3 saattir Libya’da, yüksek irtifada dolanıyorsa? Bir de gövdesi üzerine kamera, özel alıcılar yerleştirilmişse?
Son yıllarda Irak’tan Afganistan’a, Libya’dan Mali’ye kadar dünyanın farklı bölgelerinde bu sivil uçaklara rastlayabilirsiniz. Görevleri istenilen bölgeden istihbarat amaçlı görüntü toplayabilmek. Kuşkusuz bu uçaklar Türkiye’de de uçuyor. Alınan uçaklar kiralık ama uçuş ekipleri Türk Silahlı Kuvvetleri’nin pilotları, operatörleri… Bakımları da yine Türk Silahlı Kuvvetleri mensupları tarafından yapılıyor.
NEDEN SİVİL UÇAKLAR
ISR yani Intelligence Surveillance and Reconnaissance (İzleme İstihbarat ve Keşif) görevlerinde uçan bu uçakların sivil tescil taşımamasının en büyük rahatlığı, normalde askeri uçakların aldığı yabancı hava sahalarında diplomatik izinlere gerek olmaması. Bu uçakların sivil uçuş ekipleri de havalimanlarında dikkat çekiyor. Yeşil veya kahverengi uçuş tulumları yerine uçuş ekipleri dıştan bakıldığında standart beyaz gömlek, siyah pantolonları, omuzlarındaki sırmalarıyla havalimanları güvenliğinden geçip gidiyor.
HANGİ TEÇHİZATLARI TAŞIYOR
Bu tür uçakların temel ekipmanlarının başında gündüz ve gece kullanılan kamera sistemi geliyor. Yüksek çözünürlüğe sahip, hareketle kamera sistemleri istenilen noktaya çevriliyor. Detaylı görüntü alınıyor. Bu kamera sistemi, genellikle uçağın altında veya burun bölümünde yer alıyor. Kızılötesi kamera sistemleri, gece de görüntü alınmasına yardımcı oluyor.
Bazı uçaklarda radar sistemleri de yer alıyor. Sentetik açıklık radar sistemi, bölgeyi sürekli tarıyor. Ayrıca sinyaller de takip ediliyor.
Kamera sisteminin ayrılmaz parçası, bu görüntüleri uyduya çıkartan BLOS adı verilen verici. 2 ila 10 Mb bandında data uydu üzerinden uzak mesafelere gönderilmesi mümkün oluyor. Örneğin Afrika’da uçan bir uçak çektiği HD kalitesindeki görüntüyü Washington’a anlık olarak gönderebiliyor.
ISR CARAVAN UÇAKLARI
Bazen ABD, özellikle Afrika ülkelerine bölgede uçmak ve istihbarat paylaşımı için Cessna imalatı tek motorlu Caravan uçaklarına gerekli ekipmanları takarak gönderiyor. Bu uçaklarda L3 Wescam veya Star SAFIRE imalatı kameralar takılıyor. Çekilen görüntüler dijital olarak kaydediliyor. Genellikle uçaklar ‘yeşil’ olarak satın alınıyor. Modifiye ediliyor ve o ülkeye gönderiliyor. Irak ve Lübnan da ISR Caravan uçaklarını kullanıyor.
AKDENİZ'DE UÇAN MERLİN DÜŞTÜ
Amerikan tescilli, çift motorlu, Metro tipi turboprop uçak, geçtiğimiz ekim ayında Malta’dan kalktıktan kısa bir süre sonra düşmüş, içinde bulunan 5 kişi hayatını kaybetmişti. Daha sonra yapılan açıklamada, uçakta 3 Fransız askerinin de bulunduğu bildirilmişti. CAE şirketine ait uçak, bölgede keşif uçuşlarını Fransa adına yapıyordu. Fransa hükümeti açıklamasında uçağnı bölgedeki kanunsuz operasyonlrın takibi için kiralandığını bildirmişti.
Malta’da kazanın olduğu anda, pist başında DA42 tipi bir uçak da kalkış izni bekliyordu. Uçağın İngiliz hükümeti tarafından kiralandığı, bölgede İngiliz gemilerini gözlemlemek ve Libya sınırında keşif amaçlı uçtuğu bildirildi.
SİVİL UÇAKLAR DAHA AZ MALİYETLİ
Bu işin sivil uçaklar ve ekipler tarafından yapılmasının bir başka önemi de maliyetler. Normalde askeri uçakların yüksek maliyetleri, ekiplerin uzun süre dışarıda kalmaları ve güvenlik nedeniyle bu tür operasyon sivil şirketlere veriliyor. Geçmişte ABD’de yoğun olarak bu işi yapan Air Scan, Blackwater, Dynamic Aviation gibi şirketlerin yerini yenileri almış durumda.
Yeni ISR şirketlerinden biri de Eren ve Fatih Özmen çiftinin sahip olduğu Sierra Nevada Corporation. Şirket geçtiğimiz yıllarda Emniyet Genel Müdürlüğü bir King Air uçağın modifikasyonunu da yapmıştı. Diğer şirket ise Momentum Aviation Group. Bazen şirketler, Amerikan Ordusu’na ait ISR uçaklarında MC-12W (modifiye edilmiş askeri King Air) kontratlı pilot olarak da görev alabiliyor.
Kingair’ler, ‘İnsanlı İstihbarat Uçağı’ olarak ilk önce Kara Kuvvetleri tarafından kiralandı. Malatya Erhaç merkezli uçaklar, ağırlıklı olarak Güneydoğu ve sınır ötesi operasyonlarda uçuyor. Uçaklar, Kara Kuvvetleri pilotları tarafından uçuruluyor. Bakım da Kara Kuvvetleri’nin ekipleri tarafından veriliyor. Bu uçaklar bölgede topladıkları görüntüleri istihbarat amaçlı kullanıyor.
ISR görevleri için ikinci kullanıcı Emniyet Genel Müdürlüğü oldu. Polis için Sierra Nevada şirketinde modifiye edilen uçak kısa sürede tamamlanarak teslim edildi. Bu uçak Emniyet’in operasyonlarında görev alıyor.
Türkiye’deki üçüncü kullanıcı ise Jandarma Genel Komutanlığı. Geçen yıl sonunda teslim edilen uçak aktif olarak kullanılıyor.