Pah Nedir-Nedenleri » Periferik Damar Hastalığı » Faydalı Bilgiler » Dr. Süleyman Aysel
Bacakların Atar Damar Hastalığı (Periferik Arter Hastalığı)
Bacakların damar hastalığı ayaklara veya bacaklara giden atar damarların daralması veya tıkanması anlamını taşır. En yaygın neden damar sertliği olmakla beraber, Buerger hastalığı ve atar damarların balonlaşıp tıkanmaları (tromboze anevrizmalar) daha az rastlanan tıkanıklık nedenleridir.
Bacakların damar hastalığı gelişimi için başlıca risk faktörleri sigara, hipertansiyon, şeker hastalığı, kanda kolesterol düzeyinin yüksek olması, yaşlılık ve hareketsiz tembel yaşam sayılabilir.
Bunların yanında bacakların damar hastalığı daha sık erkeklerde görülmektedir. Damar hastalığına yaş ilerledikçe daha sık rastlanır. Bacaklardaki damar hastalığı olan hastaların yüzde 50-60’ında ciddi kalp damar hastalığı ve şahdamar (karotis) hastalığı eşlik eder.
Bu sayılan hastalıklar ilerlediklerinde bacak damar hastalığının önüne geçer ve damar hastalarındaki en önemli ölüm nedenini oluşturur.
Buerger hastalığı orta/küçük çaplı atar ve toplardamarların sigaraya bağlı olarak gelişen tıkayıcı hastalığıdır. Damarlar bir çeşit iltihabı pıhtı ile tıkanır ve özellikle parmaklara giden kan akımını azalır ve sonuçta parmaklarda şiddetli ağrı, bir türlü iyileşmeyen yaralar ve kangren ortaya çıkar.
Buerger hastalığının nedeni tam olarak bilinmemektedir. Buerger hastalığının en önemli sonucu sürekli ağrı ve kangrenler nedeni ile organların kaybı yada kesilmesidir. Ayaklardaki yaralar hastaların yüzde 70’e yakınında olur. Hastaların dörtte birinden fazlasında bacak ya da ayak kesilmesi gerekmektedir.
Hastaların çok büyük bir bölümü sigara kullanan erkeklerdir. Hastalık genellikle 20 ile 40 yaşlarında başlar. Buerger hastalığında ayak ve elde özellikle istirahatta şiddetli ağrı ve yaralar vardır.
Hastaların büyük bölümünde yıllardır devam eden ayak ve ellerde üşüme, uyuşma ve soğukluktan yakınırken zamanla istirahatta ayak parmaklarında ağrılar ortaya çıkar. Çoğu kez parmaklar kızarmış olduğu halde soğuk ve ağrılıdır.
Buerger hastalığının tanısı için belli başlı anahtar faktörler özellikle 20–40 yaşlarındaki erkeklerde şikayetlerin ortaya çıkmış olması ve sigara yada tütün kullanımıdır. Çeşitli yöntemlerle hastalarda özellikle el ve ayak damarlarında tıkanık belirlenir.
Ayak ve kol damarları arasındaki basınçların oranının düşük olması, renkli Doppler ultrasonografi, MR anjiografi veya BT anjiografi ile damarlarda tıkanıklık belirlenir. Anjiyografide birçok alanda çok sayıda tıkanıklık vardır.
Çoğu kez gövdeye yakın damarlar normal iken bacakta uçlara yakın damarlar tıkalıdır ve kan tıkalı damarların çevresindeki küçük yandaş damarlar (kollateraller) aracılığı ile yetersiz olarak uçlara iletilir.
Tedavinin en önemli basamağı sigaranın kesilmesidir. Bu kesinlikle bir zorunluluktur. Sigarayı bırakan kişilerde amputasyon (doku yada uzvun kesilmesi) riski çok düşüktür. Buna karşın sigara bırakılmadığında yaralar iyileşmez ya da tekrar açılır ve sonuçta çok sayıda uzvun kesilmesi gerekebilir.
Tedavide etkinliği kanıtlanmış en önemli tedavi prostaglandin ismi verilen normalde damarlardan da salgılanan bir çeşit hormonun damardan verilmesidir. Tedavi genelde 3–4 hafta sürer ve yaraların iyileşmesi hızlanır. Bunun dışında ağrı kesiciler ya da özel ağrı tedavisi yöntemleri hastalarda rahatlama sağlayabilir.
Buerger tanısı olan çok az sayıda hastada damarlar bypass cerrahisi için uygundur. Genel olarak bypass cerrahisi kısa sürede tıkanmakla beraber, açık kaldığında bacağın yada ayağın kurtulmasına yardımcı olan en önemli tedavidir.
Bu yöntem uygulanamadığı yada başarısız kaldığı durumlarda ise atar damarlardaki büzüşmeye yol açan sempatik sinirler sempatektomi ameliyatı ile kesilebilir. Çoğu hastada hastalık bu tedavilere cevap vermez ve uzvun kesilmesi gerekir.