Berkarar döwletimiziň bagtyıarlyk döwründe Garaşsyz, hemişelik Bitarap Türkmenistanyň at-abraıynyň, mertebesiniň, şan-şöhradynyň dünıäde belende galıandygyna halkymyzyň buısanjynyň çägi ıokdur. Hormatly Prezidentimiziň daşary ıurtlar bilen dostlukly, hoşniıetli gatnaşyklary ösdürmeklige berıän biçak uly ünsüniň, öňe sürıän dünıä ähmiıetli syıasatynyň netijesinde halkara ähmiıetli ösüşleriň gazanylıandygyny diňe bir türkmen halkymyz däl-de, eısem, tutuş dünıä jemgyıeti örän gowy bilıär.
Hormatly Prezidentimiziň asylly başlangyçlary boıunça ıaıbaňlandyrylıan ösüşleriň, özgertmeleriň çäklerinde milli ykdysadyıetimiziň ösmeginde möhüm orny eıeleıän ıurdumyzyň ulaglar düzümini düıpli, toplumlaıyn döwrebaplaşdyrmak we ösdürmek boıunça giň gerimli taslamalar yzygiderli amala aşyrylıar. Bu başlangyçlar «Türkmenistan — Bitaraplygyň mekany» ıylymyzda mynasyp dowam etdirilıär.
2020-nji ıylda Türkmenistan hemişelik Bitaraplygynyň 25 ıyllygyny belläp geçer. İurdumyz Bitaraplyk hukuk ıagdaıyna eıe bolanyndan bäri ähli ulgamlarynda, esasan hem ulag ulgamynda belent sepgitlere ıetdi. Muny ulag we kommunikasiıa toplumyna degişli bolan «Türkmendeňizderıaıollary» agentliginde alnyp barylıan işleriň mysalynda hem görmek bolıar. Agentlik ıolagçy we ıük gatnawlaryny amala aşyrmakda ıurdumyzyň ösüş depginine uly goşant goşıar. «Türkmendeňizderıaıollary» agentliginiň öňünde halk hojalyk ıükleriniň daşalmagyny kämilleşdirmek, ıolagçylary gatnatmaklyk, portlary we port nokatlaryny ösdürmek, söwda deňiz gatnawlarynda we gämileriň ıüzüşleriniň howpsuzlygyna döwlet gözegçiligini amala aşyrmak boıunça wezipeler durıar.
Türkmenistanyň hormatly Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň tabşyrygyna laıyklykda we deňiz ulaglarynyň halkara ıük daşamalarynda ornunyň beıgelmegi bilen Türkmenbaşy portuny ösdürmek we bäsdeşlige ukyply Türkmen deňiz söwda flotuny döretmeklik boıunça doly göwrümli milli taslamalar durmuşa geçirilip, bu babatda 2000 — 2003-nji ıyllar aralygynda portuň giňişleıin durkuny täzelemek işleri amala aşyryldy. Köne gämi duralgalarynyň, ammarlaryň we birnäçe beıleki binalaryň köneleriniň durky täzelendi. Şeıle-de täze binalaryň gurluşygy alnyp barylyp, olarda häzirki zaman tehnikalary ornaşdyryldy.
2011-nji ıyl hem deňiz-derıa ıollary pudagynyň taryhynda wajyp ıyllaryň biri boldy. Çünki bu ıylda Türkmenbaşy portunyň durkuny täzelemek işlerine girişildi. Taslamada terminallaryň durkuny täzelemek, gämi duralgalarynyň könelerini aıryp, täzelerini gurmak meıilleşdirildi. 2013-nji ıylda ıurdumyzyň deňiz-derıa pudagy «Çarlak» ıolagçy katamaranyny gurdy. Bu bolsa portuň taryhynda ilkinji gämi gurluşyk tejribesi bolupdy. Şeıle-de Türkmenistan döwletimiziň geoykdysady taıdan amatly ıerde ıerleşıändigi nazarda tutulyp, «Türkmenbaşy Halkara deňiz portuny we Türkmen deňiz söwda flotuny 2020-nji ıyla çenli ösdürmegiň Baş meıilnamasyna» laıyklykda, hormatly Prezidentimiziň 2014-nji ıylyň 29-njy maıynda gol çeken Karary esasynda Türkmenbaşy Halkara deňiz portunyň düıbi tutuldy.
Gurluşygy ıokary depginde alnyp barlan Türkmenbaşy Halkara deňiz porty hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň gatnaşmagynda 2018-nji ıylyň 2-nji maıynda dabaraly ıagdaıda açyldy. Täze port 152 gektara barabar meıdany eıeleıär we umumy ıükler, konteıner, ıolagçy hem-de ürgün ıük terminallaryny öz içine alıar. Bir wagtda 17 gämä hyzmat etmäge mümkinçiligi bolan gämi duralgalarynyň umumy uzynlygy 1800 metre barabardyr. Portuň ıylda 300 müň ıolagça, 75 müň ıük ulaglaryna hyzmat etmäge mümkinçiligi bar. Täze portuň ıük geçirijilik ukyby, nebit önümlerini hasaba almazdan 17 million tonna barabardyr.
Konteıner terminaly barada gürrüň edilende onuň tutıan meıdany 249 müň inedördül metre deň bolup, ortaça ıyllyk kuwwaty 400 müň konteınere barabar. Bu terminal multimodal logopark awtomobil, howa, demir ıol ulaglary arkaly getirilen konteıner ıüklerini saklamak hem-de işlemek boıunça hyzmatlaryny ıerine ıetirıär. Konteıner terminalynyň gämi duralgasynyň uzynlygy 480 metrdir.
Polipropileni saklamak we ıükläp ugratmak boıunça ıöriteleşdirilen terminalynda saklanylıan önümler bolsa ıurdumyzyň nebiti gaıtadan işleıän zawodlar toplumynda çykarylıan nebit önümleriniň sanawynda öňdäki orunlaryň birini eıeleıär. Bu önümler dünıä bazarlarynda uly islegden peıdalanıar. İolagçy terminalynyň ıylda 300 müň ıolagça, 75 müň ıük ulagyna hyzmat etmäge mümkinçiligi bar.
«Balkan» gämi gurluşyk we gämi abatlaıyş zawodlarynyň ıylda 12 müň tonna demri işläp taııarlamaga, 4 gämini gurmaga we 20 gäminiň abatlaıyş işlerini geçirmäge mümkinçiligi bar. Şeıle-de toplumlaryň ählisinde bioarassalaıjy enjamlar oturdyldy. Bu bolsa portuň ekologiıa taıdan arassadygyny görkezıär. Bu zawody gurmak Türkmenbaşy Halkara deňiz portuny ösdürmegiň esasy tapgyrlarynyň biri bolup, deňiz ulaglaryna bolan islegi we olary abatlamak zerurlygyny doly kanagatlandyrmaga hem-de bu ulgamyň tehniki-önümçilik kuwwatyny ıokarlandyrmaga mümkinçilik berer. Gämi gurluşyk we abatlaıyş zawodynyň işe girizilmegi ıurdumyzyň agyr senagaty pudagynyň we gämi gurluşyk ulgamynyň kemala gelıändigine aıdyň subutnamadyr. Bu desga 166 müň inedördül metr meıdany eıelär. Onda önümçilik meıdançalary, edara, tehniki we hyzmat ediş binalary hem bolar. Bu ıokary tehnologiıaly kärhana dürli görnüşli gämileri, tankerleri, gury ıük gämilerini, tirkegleri, nebit we gaz platformalaryny we beılekileri gurmak boıunça doly möçberli işleri amala aşyrar.
Täze deňiz porty uly möçberli ıük akymlarynyň ıolunyň aralygyny we wagtyny ep-esli derejede azaltmaga mümkinçilik berip, Gara deňziniň kenarlaryna, İewropa, İakyn Gündogar, Günorta Aziıa we Aziıa-İuwaş umman ıurtlaryna çykmak üçin amatly şertleri döredıän häzirki zaman deňiz geçelgeleriniň ulgamyny döretmekde wajyp bölek bolmaga gönükdirilendir. İewraziıa giňişliginde ulag akymlarynyň kämilleşdirilmegi bilen sebitara we yklymara gatnaşyklar täze strategiki ähmiıete eıe bolıarlar. Elbetde, porty gurmaklyk baradaky çözgüt ilki bilen içerki islegler bilen bagly. Türkmenistanyň günbatary, Hazar deňziniň kenary bu biziň ıurdumyzyň iň bir çalt ösıän sebitleriniň biridir.
Hazar deňziniň gündogar kenarynyň esasy bölegi Garaşsyz, hemişelik Bitarap Türkmenistana degişli bolup, bu pudagy ösdürmäge örän uly mümkinçilikleri döredıär. İewropa — Kawkaz — Orta Aziıa halkara ulag geçelgesiniň iri üstaşyr merkeziniň wezipelerini ıerine ıetirjek Türkmenbaşy Halkara deňiz portunyň işini kämilleşdirmek, täze gämileri satyn almak baradaky taslamalar häzirki wagtda güıçli depginde alnyp barylıar. Türkmenbaşy Halkara deňiz porty häzirki wagtda sebitiň iri üstaşyr merkezi bolup durıar. Russiıanyň Baltika portlaryndan Pars aılagyna çenli ıükleri eltmek üçin iň gysga ıol Türkmenistanyň üstünden geçıär. Hormatly Prezidentimiziň tagallalary netijesinde «Türkmendeňizderıaıollary» agentliginiň ösdürilmegi Orta Aziıa we Hazar deňziniň sebitiniň ıurtlarynyň hem ykdysady gatnaşyklarynyň has-da pugtalanmagyna ıardam berıär.
Gahryman Arkadagymyzyň ıolbaşçylygynda ıurdumyzyň durmuşynyň ähli ugurlary pajarlap gülläp ösıär. Şunuň bilen birlikde täze port Türkmenistanyň ykdysady taıdan öňe gitmegine, ulaglar ulgamyny ösdürmäge, täze iş orunlaryny döretmäge goşmaça kuwwatly itergi berer. Şeıle hem iri möçberli maıa goıumlaryny çekmäge ıardam eder. Türkmenbaşy Halkara deňiz porty İewropadan Aziıa, Aziıadan İewropa ıük daşalıan ıollaryň çatrygynda ıerleşip, Merkezi Aziıanyň «deňiz derwezesi» bolup hyzmat edıär. Şol sebäpli hem, soňky ıyllarda İewropa — Kawkaz — Aziıa halkara ulag geçelgesiniň (TRACECA) ösmegi bilen, ıurdumyzyň deňiz ulaglarynyň ıük daşamak mümkinçiligi we özüne çekijiligi has-da ıokarlandy. Şonuň üçin hem Türkmenbaşy Halkara deňiz portunda awariıa-halas ediş gullugynyň binıadyny döretmek, ekologiki enjamlary hem-de oňa degişli gämileri, tirkeg gämileri satyn almak, demir ıol parom menzilini kämilleşdirmek, goşmaça gämi duralgalaryny, konteıner we gury ıük gämi duralgalaryny gurmaklyk, şol sanda Logistika merkezini döretmeklik ugrunda birnäçe işler durmuşa geçirilıär.
Halkymyzyň ıaşaıyş-durmuş şertlerini hasam gowulandyrmak maksady bilen, hormatly Prezidentimiziň Kararyna laıyklykda ähli amatlyklary bolan, ıokary hilli, döwrebap «Rowaç» atly ıokary tizlikli ıolagçy gämisi Russiıanyň Tatarystan Respublikasynyň Zelenodolsk şäheriniň A.M.Gorkiı adyndaky gämi gurluşyk zawodynda gurdurylyp, 2019-njy ıylyň 5-nji awgustynda Türkmenbaşy Halkara deňiz portunda suwa goıberildi. Bu gämi 126 ıolagça niıetlenip, gämi gatnaw howpsuzlygyny ıokary derejede berjaı etmäge, halkymyzyň ıaşaıyş-durmuş şertlerini mundan beıläk-de ıokarlandyrmaga mümkinçilik berer.
Täze ıokary tizlikli ähli amatlyklary bolan ıolagçy gämisiniň gurlup ulanylmaga berilmegi Türkmenbaşy — Hazar şäherleriniň arasynda täze deňiz gatnawynyň döredilmegine, Türkmenbaşy — Gyzylsuw adasynyň arasynda deňiz ıolagçy gatnawynyň hilini ıokarlandyrmaga, şol sanda şäherimize we «Awaza» milli syıahatçylyk zolagyna gelıän myhmanlara we syıahatçylara deňiz gezelençlerini guramaga amatly şertleri döreder.
Hormatly Prezidentimiziň BMG-niň Baş Assambleıasynyň 66-njy mejlisinde BMG-niň İörite maksatnamasyny döretmek boıunça başlangyjy häzirki wagtda aıratyn ähmiıete eıe bolıar. Ol Hazar we Gara deňizleriniň, Orta Aziıanyň we İakyn Gündogaryň arasyndaky üstaşyr ulag mümkinçilikleriniň ähmiıetiniň uludygyny göz öňünde tutıar. Bu ugurda paıtagtymyz Aşgabatda golaıda geçirilen «Orta Aziıada we Hazar deňziniň sebitinde ulag hem-de üstaşyr gatnawlaryň ösüşiniň geljegi» atly halkara maslahatynda ulaglar hyzmatdaşlygynyň, şol sanda üstaşyr deňiz gatnawlarynyň giňemegi netijesinde ykdysady ösüşiň we durnuklylygyň täze ugurlary hem-de ulag hyzmatlarynyň eksportuny ösdürmekde uly mümkinçilikleriň bardygy ara alnyp maslahatlaşyldy.
Umuman, Gahryman Arkadagymyzyň baştutanlygynda ıurdumyzyň ähli pudaklary bilen bir hatarda deňiz-derıa ulaglary ulgamynda hem düıpli özgertmeler bolup geçıär. Bu pudak Türkmenistan Watanymyz öz Garaşsyzlygyny alanyndan soň ıurdumyzyň ulag infrastrukturasynyň öňdebaryjy, barha kämilleşıän ulgamlarynyň biri hökmünde milli ykdysadyıetimiziň kuwwatlanmagyna uly ıardam berip gelıär. Berkarar döwletimiziň bagtyıarlyk döwründe eziz Diıarymyzda bagtyıarlyk döwrüniň eşretli hözirini görüp ıaşaıan raıatlarymyza bu ugurda edilıän hyzmatlaryň görnüşleri-de, hili-de barha ıokarlanıar. Hormatly Prezidentimiziň taısyz tagallalary netijesinde «Türkmendeňizderıaıollary» agentliginiň işiniň döwrebap derejelerde gurnalmagy, oňa degişli täze ıük daşaıjy, ıolagçy gatnadyjy gämileriň alnyp berilmegi, olaryň dünıä ülňülerine laıyk täze enjamlar bilen üpjün edilmegi türkmen deňizçilerine ilata edilıän hyzmatlary ıokary hilli ıola goımaga uly mümkinçilikleri döredıär.
Giňişleıin maglumat okamak üçin «Türkmendeňizderıaıollary» agentliginiň resmi saıtyna ıüzlenip bilersiňiz: