Uzundere Cemevi | CBA
AÇIK EV: Karabağlar Cemevi ve Sosyokültürel Merkezi
Bugün Alevilik kültürü ve halkı ile beraber kurulan bağları düşünmek, esasen şehir mekanında cem için “yer açmak” için kurulan bir niyettir. “Açık Ev” mimari mekan kurmanın arayışını sembolik, biçimsel ve katılaşmış olandan çok; yaşantısal, tektonik ve mekânsal hafıza ile birlikte kurulandan yola çıkarak aramaktadır. “Açık Ev” , ev ve insan ölçeğinden yola çıkarak, göz birimleri ve modüler sistem, örüntüler, aralarında oluşan meydanlardan oluşur. Yapıya yaklaşım bu örüntülerin arasından sızan girişler, geçitler, eşiklerle sağlanır. Yapı her yöne ve herkese açık bir ev olarak hayata dahil olur.
Ev: cem evi / insan ölçeği
Cem evi anıtsal olma talebinden uzaktır. Anadolu kırsalının içerisinde şehir veya kırsal doku içerisinde yer eden örneklerden oluşur. İbadet mekanı çok kişinin bir araya geldiği meydanda olduğu kadar, yalnızken, sohbette iken, yemek ile, okurken, kültürel eylemlerle, müzikle bütün olarak devam eder. Anadolu’da cem evleri ölçek olarak ev ölçeğinde, “oda ölçeği”ne yakın bir tipolojiye sahiptir. Bu yapı da insan ölçeğine inen mekanlarla kurulur. Ev ölçeğinden, insan bedeninin boyutlarından yola çıkar. Bu ölçekte cemin mekanı bir “ev”, bir “oda” mekanıdır; dünyevi ve sadedir.
Bu yapıda da cem meydanı ve diğer mekanlar arası kurulan ev ölçeğinde bir örüntü, yatay bir yapı dokusu ile alt mekanlara bölünerek kurulur. Anadolu’da yaygın olarak Cemevlerinde kullanılan “tüteklikli ahşap örtü” tipolojisi, aynı zamanda gelenekesel konut dokusunda da kullanılan bir çatı örtüsüdür. Ev ile ibadet mekanı arasındaki bu tektonik ortaklık, cemevinin mekânsal felsefesinin fiziki bir karşılığıdır.
GÖZ: teklik / modüler sistem / birlik
Yapı, ev ölçeği ile cemevi + sosyokültürel merkez ölçeği arasında mekânsal ilişkiyi modüler sistem önerisi ile kurar. Oda ölçeğinden çıkan bir birim olan “göz”den başlayarak yapı dokusunu yatay düzlemde örülür.
1. Yanyana geliş şekilleri ile oda, cephe bölüntüsü, revak, sütunlu mekanlar gibi farklı programları içerecek mekan tipleri oluşturur.
2. Gözlerin yanyana gelmesi ile oluşan kütleler de bir araya gelerek meydan, teras ve üst örtülerden oluşan dış mekan kurgusunu oluştururlar.
Meydan: yer açmak / meydan’a gelmek / cem
Alevilikte “cem” özün her türlü olumsuzluktan arınıp öz birliğine ulaşması ile hem bir içe kapanma hem de her türlü ikililikten ayrışmadan sıyrılarak bir olma anlamı ile ilişkilidir. Cem evi de benzer şekilde ikili karşıtlıkların eridiği, birey, toplum; teklik, çoklukları; özel, kamusal, iç, dış gibi ikililikleri bir arada barındırabilmelidir. Yapıda bu anlayıştan hareket ile mekansal olarak dolu-boş mekanlar, dışarıya açık ve kapalı alanlar arasında dengeli, birbirini saran, biribirine karışan bir şema tercih edilmiştir. Meydanlar bir boşluk olarak dolu mekanlarla tanımlanır. Doluluklar kendi içerisinde boşluklarla geçiş mekanlarını oluşturur.
İbadet mekanı olan Cem Meydanı dışında üç farklı kotta oluşan meydan ortaya çıkar.
Hayat Meydanı. Yol kotundan başlayarak ana girişi oluşturur. Cem meydanı, salon ve lokma evini birbirine ve kültür meydanına bağlar. Yarı açık bir mekan olarak bir üst örtü ve ahşap çerçevelerle tanımlanır.
Muhabbet Meydanı. Orta kotlara yerleşmiş açık meydan merdivenler ile kahvehane, aşevi ve terası birbirine bağlar ve alt kottaki muhabbet meydanına bağlar. Muhabbet meydanının açık havada uzantısı gibi ortak bir karşılaşma, sohbet mekanıdır.
Yer Meydanı. arazinin alt kotunda daha sakin işlevler ile özelleşmiş atölyeler ve sergi evinin ortak açık mekanıdır. Buradan alt kottaki toprak zemin ve bahçelere geçilir.
Bahçeler: Yapı en alt kotta toprak zeminle ve peyzajla bütünleşir, Mihran evleri bu kotta yapının en sakin kotunda yer alır.
Meydanlar farklı kotları meydanlarla birbirine bağlayan açık geçiş ve karşılaşma alanlarıdır. Yapının ana dolaşımı bu üç meydanın birbirine bağlanması ile kurulur. Hayat Meydanından Bahçelere inerken hayat giderek sakinleşir, programlar özelleşir ve doğaya karışır.
NextArtnivo Project Space