1 Mayıs’ın Ardından / Kemalizm ve Sınıf Mücadelesi
02 May 2020 - 06:05
Bu yazıda son birkaç yılda yaşadıklarımı ve yaşadıklarımın sınıf mücadelesine bakış açımı nasıl değiştirdiğini anlatacağım. Daha sonra ise sınıf mese......
Bu yazıda son birkaç yılda yaşadıklarımı ve yaşadıklarımın sınıf mücadelesine bakış açımı nasıl değiştirdiğini anlatacağım. Daha sonra ise sınıf meselesinin Kemalizm ile ilişkisini değerlendireceğim. Yazdıklarım tamamen öznel görüşlerimdir. Niyetim kesin yargılar koymak değil; mücadeleyi başka bir boyuta taşımak.
2019’un Şubat ayında 4 yıldır çalıştığım ve hızlı büyümesinde büyük emeğim olan iş yerinde, iş tanımımda olmayan bir işi yapmayı reddetmem üzerine ; işveren küfür ve hakaret ederek beni darp etmeye kalktı. Ben de haliyle karşılık verdim. Sonuç olarak olay emniyete intikal etti.
Güvenlik kameralarının emniyet tarafından izlenmesi sonucu oluşturulan tutanaklar da işveren tarafından saldırıya uğradığım açıkça belirtilmesine ve işverenin ifadesinde küfür ettiğini söylemesine rağmen bu olayın ardından tazminatımı ve o ay için olan maaşımı alamadan işten çıkarıldım. Üstüne bir de saçma sapan bahaneler üreterek ahlaksız davranışlarda bulunduğum iddia edilerek KOD-29 ile işten çıkarıldığım için işsizlik ödeneği de alamadım.
Bundan sonrasında ise Alo 170 hattını arayarak tazminatım, alamadığım maaşım ve geç yapılan sigorta girişim için şikayetçi olmak istedim. İş mahkemesine dava açmamı söylediler. Adliyeye dava açmak için gittiğimde ise iki dava için 1800 TL’den fazla dava harcı ödememi söylediler…
Neyse konuyu çok uzattım; sonuç olarak hem haksız yere işten çıkarıldım, hem maaşımı ve tazminatımı alamadım, hem işsizlik ödeneği alamadım hem de hakkımı aramak için dava açamadım. Sonrasında ise bir süre işsiz kaldım, ödeyemediğim borçlar için her gün çek-senet mafyası gibi çalışan hukuk bürolarının tacizine maruz kaldım. Ben hakkımı aramak amacıyla dava açmak için dava harcı ödemek zorundayken; parayı ve gücü elinde tutanlar icra davası masraflarının tamamını üzerime yıktılar. Yeniden çalışmaya başladığımdan beri faizleriyle fahiş artışlar yaşayan borçlarımı ödemeye çalışıyorum.
İşte bu yaşadıklarımdan sonra sınıf mücadelesine daha farklı bakmaya başladım. “Kendi başına gelmeden anlamadın mı?” diye sorup bencillikle suçlanabilirim. Ancak kendimi düşünmekten ziyade “Benim yaşadıklarımı ya da benzer şeyleri yaşayan acaba kaç kişi var?” diye düşünüyorum. Ben hep ulusun tamamının birlikte vereceği bir ulusal kurtuluş ve kalkınma mücadelesi verilmesi gerektiğini düşündüm. Sınıf mücadelesini tamamen reddetmedim ama öncelikler sırasında ön sıralarda yer almadığını düşünüyordum. Artık daha farklı düşündüğüm konu budur.
Kemalizm Sınıf Mücadelesini Reddeder mi?
Türk Devrimi’nin etkilendiği Fransız ve Sovyet devrimlerine baktığımız zaman ikisinin de sınıf mücadeleleri sonucu meydana geldiğini görürüz. Fransız Devrimi zaman içinde güçlenen burjuvazinin soylular, din adamları ve kraliyetle mücadelesi sonucu meydana gelirken, Sovyet Devrimi ise ağır şartlar altında çalışan ve emeğini alamayan işçilerin ve kısmen köylülerin önce burjuvaziyle birlikte çarlığı yıkması ardından da burjuvaziyi tasfiyesiyle olmuştur.
Türk Devrimi ise Ulusal Bağımsızlık Savaşı’mızın ardından meydana gelmiştir. O devirde bir işçi sınıfı yoktu, az sayıda burjuva ise burjuva olduğunun dahi bilincinde değildi. Osmanlı’nın son döneminde toplum; seçkinler( padişah ve ailesi, soylular, ruhban sınıfı) ve halkın geri kalanı olanı olarak ayrışıyordu. Kurtuluş Savaşı’nın ardından padişah ve ailesi tasfiye edilmiş cumhuriyetin ilk yıllarında ise ayrıcalık sağlayan tüm ünvanlar kaldırılmış, anayasada toplumun tamamının hiçbir ayrım göz etmeksizin eşit olduğu belirtilmiş, tekke ve zaviyeler kapatılarak ruhban sınıfı dağıtılmıştı. Kemalizm sınıfların eşitliğini ve topyekûn bir kalkınmayı hedeflemişti.
“Kemalist halkçılık, “ayrıcalıksız, sınıfsız” bir toplum öngörüyordu. Fakat bu, toplumsal sınıfları kaldırmayı amaçlayan Marksist anlayışı yansıtmıyordu. Kurtuluş Savaşı Türkiyesinde Marksist anlamda bir “egemen sınıf” ve işçi sınıfı bulunmadığı varsayımından hareket etmekteydi. Öyleyse var olmayan bir sınıf çatışması ve ayrıcalıklı toplum kesimleri yaratılmamalıydı. Ekonomik gelişmeyi sağlamak için toplumdaki tüm olanaklar değerlendirilmeye çalışılırken bu beklentiye ters bir durumun doğması, Kemalizmin, Suna Kili’nin vurgulamaya özen gösterdiği bir temel özelliğinin gözden kaçmasına neden olmamalıdır: “Atatürkçülük, herhangi bir sınıfın egemenliğini reddeden, ılımlı toplumculuğu öngören, her türlü sömürüye karşı bir dünya görüşüdür. Atatürkçü halkçılık, yönetimde, siyasada, kalkınmada, gelirlerin dağılımında, devlet ve ulus olanaklarının kullanılmasında halk yararının gözetilmesini amaçlar.” (1)
Ahmet Taner Kışlalı ve onun alıntı yaptığı Suna Kili böyle anlatıyordu Kemalizm’in halkçılık anlayışının sınıf meselesine bakışını. Suna Kili’nin belirttiği gibi Atatürkçülük her türlü sömürüye karşı bir dünya görüşüdür. Osmanlı toplumunun yapısında yer alan ayrıcalıklı sınıfların çoğunluğu cumhuriyet ile birlikte ortadan kaldırılmıştı; ancak feodalite hala hüküm sürüyordu. Osmanlı döneminden kalan tımar sahipleri ve büyük arazilerin mülkiyetini elinde tutan toprak zenginleri kırsal kesimin seçkinlerini oluştururken; onların kontrolünde çalışan köylüler ise ezilen sınıftı. Genç Cumhuriyet’in yönetici kadroları bu durumu değiştirmek için Atatürk döneminde 1929 yılında topraksız köylülere toprak dağıtmak için kanun çıkarılmıştır. 1945 yılında tekrar çıkarılmak istenen “Çiftçiyi Topraklandırma Kanunu” mecliste bulunan büyük toprak sahiplerinin sert muhalefeti ile karşılaşmış; kanun çıkarılamamıştır. CHP’den ayrılan toprak sahiplerinin başını çektiği Demokrat Parti kurulmuştur. Yine köylü halkı eğitmek, bilinçlendirmek, tarımsal üretimi arttırmak amacıyla kurulan Köy Enstitüleri ise CHP iktidarının son dönemlerinde etkisini yitirmiş; Demokrat Parti iktidarında tamamen kapatılmıştır.
Toplumun büyük kesimini oluşturan kırsal kesimlerde durum böyleyken kentlerde ise durum daha farklıydı. Yazıda daha önce de belirttiğim gibi cumhuriyetin ilk dönemlerinde işçi ve burjuva sınıflarının varlığından bahsetmek zor. Sanayi yok gibi bir şeydi, ticaret hayatı ise uzun yıllar süren savaşlar sonucu bitme noktasına gelmişti. İşte bu şartlar altında Kemalizm önce devletin kontrolünde bir serbest piyasa ile ekonomik kalkınmayı hedeflemiştir. 1929 yılında tüm dünyayı etkisi altına alan ekonomik krizin ardından ise devlet yatırımları ile, devletin kurduğu sanayi kuruluşları ile üretimi artırmak, dışa bağımlılığı azaltmak ve ekonomik kalkınmayı sağlamak hedeflenmiştir. Başarılı da olunmuştur. 1930 yılından İkinci Dünya Savaşı’nın başladığı 1939 yılına kadar geçen sürede her yıl ihracat ithalattan yüksek olmuş, sanayi/GSMH oranı sürekli artmış, 1932-1939 yılları arasında ortalama %9.1’lik bir büyüme hızı yakalanmıştır. (2)
Güçlü bir sendikal geçmişi olan iktisatçı Yıldırım Koç ;devletçi-Korumacı ekonomi politikalarının uygulandığı dönemde kurulan Nazilli Basma Sanayii, Kayseri Sümerbank ve Turhal Şeker fabrikalarından bahsettikten sonra Kemalist Devletçilik’in amacını şöyle anlatıyor : “Bu işletmelerin amacı ve etkisi, Türkiye’de bir milli burjuvazi yetiştirmek değildi. Amaç, ülke ekonomisinin dışa bağımlılığını ortadan kaldırmak, siyasi bağımsızlığımızı güçlendirmek, ülke kaynaklarını ülkenin ve halkın çıkarları doğrultusunda planlamak ve kullanmak, halkın temel tüketim ihtiyaçlarını güvenilir ve ucuz bir biçimde sağlamak, farklı etnik köken ve inançlardan işçileri kaynaştırmak, toplumsal ilişkileri çağdaşlaştırmaktı. Bu nedenle, Kemalist Devrim’in devletçiliği, devlet kapitalizmi değil, insanın insan tarafından sömürülmediği bir nihai amaca da yönelik girişimlerdi. “ (3)
Şüphesiz ki Kemalizm insanın insanı sömürmediği bir düzeni hedefliyordu. İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra oluşan durum ise bu hedeflerden taviz verilmesi sonucunu doğurmuştu. 1962-1969 arası Türkiye İşçi Partisi’nin genel başkanlığını yapan Mehmet Ali Aybar, “Ulusal Kurtuluş Savaşımız TBMM’nin ve Mustafa Kemal’in açıklamalarına göre, “Bizi mahvetmek isteyen emperyalizme karşı, bizi yutmak isteyen kapitalizme karşı mücadeleyi caiz gören, takip eden insanlar” tarafından yürütülmekteydi. Ne var ki savaşı kazanarak siyasal bağımsızlığımızı kazanmamız sadece bir ilk adımdı. Bu ilk adımı ekonomik bağımsızlık izlemezse, “Bizi mahvetmek isteyen emperyalizmin ve bizi yutmak isteyen kapitalizmin” yeniden ağlarına düşmemiz kaçınılmazdı. Ve nitekim öyle oldu.
1947’de Amerika ile imzalanan ikili anlaşmalar Türkiye’yi kısa bir süre sonra bir Amerikan ileri karakolu durumuna düşürdü ve kapılarımız tekelci kapitalizme yeniden açıldı. Bugün Türkiye dünya tekelci kapitalizmine bağımlı, hala geri bırakılmış bir ülkedir.” (4) diyordu. Aybar’ın bahsettiği gibi 1947’de ikili anlaşmalarla başlayan süreç 1950’de liberal ekonomi politikaları benimseyen ve devletçiliği tamamen reddeden DP iktidara gelince iyice hızlanmıştır. “Her mahallede bir milyoner” yaratma gibi hedeflerle yurttaşlar arasında giderek artan gelir adaletsizliği 1980 sonrası neoliberal politikaların benimsenmesiyle doruk noktasına ulaşmıştır.
Ülkemize günümüzde baktığımız zaman gördüğümüz ise işçi, çiftçi, köylü, memur, üst kademe olmayan beyaz yakalılar, prekaryalar* ; kısaca tüm emekçi sınıflar geçim sıkıntısı içerisindedir. Emekçi sınıflar ekonomiyi ve toplumu ayakta tutan temel güç olmalarına rağmen hem gelir dağılımından hak ettikleri payı alamıyorlar hem de sendikal ya da hukuki anlamda haklarını arama konusunda büyük sıkıntılar çekiyorlar. 18 yıldır iktidarda olan AKP iktidarı döneminde 80 sonrası başlayan neoliberal politikalar devam ettirildi, neredeyse tüm Kamu İktisadi Kuruluşları satılarak Türk işçisi kapitalistlere boyun eğmeye mahkum edildi. Özal döneminde başlayıp AKP döneminde devletten aldıkları ihalelerle ve desteklerle ihya olan İslamcı kapitalistler ile kökleri daha eskiye dayanan küresel kapitalizmin Türkiye uzantısı olan kapitalistler emekçi sınıfları sömürerek paradan para kazanmaya; servetlerine servet katmaya devam ederken, emekçi sınıflar yoksullaşmaya devam ediyor. 2019 verilerine göre Türkiye, 33 Avrupa ülkesi içinde gelir dağılımı eşitsizliğinde 2. sırada. (5) Mevcut ekonomi politikaları ise bu eşitsizliği düzeltmekten ziyade daha da arttırmayı hedefler görünümdedir.
İşte bu şartlarda sömürülen sınıfların, sömürü güçlerine karşı hakkını araması kadar doğal bir şey olamaz. “İnsanın insanı sömürmediği bir düzeni” hedefleyen Kemalizm’in sınıf mücadelesini reddettiğini düşünmek sığlıktır, saçmalıktır. Günümüzde kendi yanlış politikaları sonucu ülkenin yaşadığı güvenlik sorunlarını kullanarak hükmünü sürdürmek isteyen siyasal İslamcı iktidar sözde “milli birlik” sağlamak için, özünde ise kendi iktidarlarını ve düzenlerini sürdürmek için siyasal İslam soslu şovenist-milliyetçi söylemler kullanıyor. Toplumun küçük bir kısmı geri kalanını sömürürken ve hükümet politikaları bu sömürüyü devam ettirmek amacındayken ulusal birlik oluşturmak, bu birliği sürdürmek veya ulusun belli konularda tek vücut hareket etmesini sağlamayı planlamak hayalperestliktir.
“Hepimiz aynı gemideyiz.” söylemini duydukça aklıma Tarkan : Viking Kanı filmindeki kürek mahkumları sahnesi geliyor. Emekçi sınıflar aynı kürek mahkumları gibi geminin hareket etmesini ve batmaması sağlarken, geminin üst katında sömüren sınıflar denizi izliyor. Bu durumun devam etmesi mümkün değildir. Şovenist-popülist söylemlerle estirilmek istenen milliyetçilik rüzgarı sahte bir rüzgardır. Milliyetçilik; toplumun dar bir kısmının değil Türk ulusunun tamamının çıkarlarını korumaktır. Uğur Mumcu’nun dediği gibi “ Türk milliyetçiliği Türk halkının alın terini yabancı çıkarlara karşı korumak demektir.”
Dün 1 Mayıs’tı. İzlediklerimin, gördüklerimin, okuduklarımın ardından bu yazıyı yazma gereği duydum. İşçi sendikası, memur sendikası vs. olarak adlandırılan kurumlar emekçi haklarını korumaktan çok uzak. İşçiden ziyade işverenin çıkarlarını kollayan sarı sendikalarla, siyasal islamcı iktidarın kontrolündeki sendikalarla ya da emekçi mücadelesi adı altında etnik bölücülük yapan; küresel sermayenin kurumlarından fonlanan sendikalarla emekçilerin haklarını korumak mümkün değildir. Etnik bölücülükten, gericilikten ve küresel sermayenin fonlarından arınmış ulusal bir emekçi mücadelesi zorunludur. Kemalistlerin bu mücadelenin içinde olması Kemalizm’in gereğidir. Ekonomik ve siyasal olarak tam bağımsız bir Türkiye’yi, çağdaşlaşmayı, insanın insanı sömürmediği bir düzen hedefliyorsak önce emekçilerin kanını emen kapitalizme ve kapitalistlere karşı mücadele verilmesi gerektiğini düşünüyorum. Bir sınıf başka sınıfları sömürmez ise ulusal bütünlük sağlamak ve emperyalizme karşı ulusal mücadele vermek çok daha kolay olur.
*Prekarya Sınıfı: Prekarya; precariousness (güvencesiz) ve proleratariat (emeğini satarak geçimini sağlayanlar) kelimelerinin bir araya getirilmesiyle oluşturulmuş bir kelimedir. Prekarya sınıfı olarak tanımlanan sınıf güvenceli çalışma hayatından uzak, toplu sözleşmelere, asgari ücrete tabi olmayan emeğini satarak geçinen insanlar ve onların ailelerini de kapsayan bir yüksek nüfuslu sınıf olarak tanımlanıyor.
1) Siyasal Sistemler Siyasal Çatışma ve Uzlaşma, Ahmet Taner Kışlalı, S.153
2) Korkut Boratav – Devletçilik ve Kemalist İktisat Politikaları, Türkiye’de Devletçilik, Der: Nevin Çoşar, s.131
3) Devlet Kapitalizmi mi, Devlet Sosyalizmi mi? , Yıldırım Koç, Aydınlık Gazetesi, 14 Mart 2020
4) Aybar ile Söyleşi/Sosyalizm ve Bağımsızlık, Uğur Mumcu, s. 63-64, 1986
Cemil Can Yazdı : "Doğru Duruş"
DOĞRU DURUŞ!.. ABD Ulusal Güvenlik Danışmanı Korgeneral H.R. McMaster ile Cumhurbaşkanlığı Sözcüsü Büyükelçi İbrahim Kalın görüştü. Görüşmenin ardından yapılan açıklama; zekâmızla alay edildiğinin en açık kanıtıdır: “Türkiye ve ABD’nin “uzun vadeli stratejik ilişkileri teyit edilmiş ve iki ülkenin öncelik ve hassasiyetleri ele alınmıştır” dendikten sonra, “terörizmin her çeşidiyle or...
İsmail Saidoğlu yazdı: ''EGEMENLİK VERİLMEZ ALINIR''
“Millî Egemenlik Öyle Bir Işıktır ki, Karşısında Zincirler Erir, Taç ve Tahtlar Yanar, Yok Olur.” Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramımız Kutlu Olsun! Ulusal Egemenliğimizin simgesi Büyük Millet Meclisinin kuruluşunun 99. yılını kutluyoruz. Buna bağlı olarak yeryüzünde çocuklara armağan edilmiş tek bayram olan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramımızı da coşkuyla kutluyoruz. Bu bayramı başka k...