Bezmiâlem Valide Sultan - Beyaz Tarih
Önem : Sultan II. Mahmud’un “ikinci kadın”ı ve Sultan Abdülmecid’in annesi
Doğum : Gürcistan
Ölüm : 3 Mayıs 1853 - İstanbul
Bazı Önemli Hayır Eserleri : Gurebâ-yi Müslimîn Hastahanesi, Mekke’deki Gurebâ-yi Müslimîn Hastahanesi, Dârülmaârif, Bezmiâlem Vâlide Mektebi, Bezmiâlem Sıbyan Mektebi, Dolmabahçe Camii, Gureba Hastahanesi Camii, Galata Köprüsü, Vâlide Çeşmesi, Silivrikapı Uzunyusuf Mahallesinde Bezm
Küçük yaşta esirciler eliyle saraya câriye olarak teslim edilen ve bir Gürcü kızı olduğu bilinen Bezmiâlem Vâlide Sultan sarayda yetiştirilip eğitildikten sonra Sultan II. Mahmud’un hanımı oldu. Daha sonra ondan bir şehzade dünyaya getirince “ikinci kadın”lığa yükseldi. Sultan Mahmud’un vefatından sonra, on altı yaşını henüz bitirmiş olan oğlu Abdülmecid tahta geçince Bezmiâlem de Vâlide Sultan ve Mehd-i Ulyâ-yı Saltanat unvanını kazandı. Tahta çıktığında Sultan Abdülmecid’in henüz çocuk denecek bir yaşta bulunması ve devlet işlerinde tecrübesiz oluşu, annesinin devlet ve hükümet işlerinde bizzat yol gösterici ve müessir rol oynamasına yol açtı. Vâlide Sultan hemen bütün hayatı boyunca bu rolünü başarı ile yerine getirdi. Vâlide Sultan yakalanmış olduğu amansız bir hastalık sonucunda Beşiktaş Sarayı’nda vefat etti ve aynı gün Sultan II. Mahmud Türbesi’ne defnedildi.
Akıllı, tedbirli, şefkatli ve cömert bir kadın, dünyevî hırs ve gösterişlerden kendini alıkoymaya muvaffak olmuş seçkin bir kimse olan Bezmiâlem Vâlide Sultan bu özellikleriyle, Osmanlı tarihinde birtakım entrika ve desiseler yüzünden birçok fecaate sebep olan bazı kadınlardan tamamen ayrı bir şahsiyete sahipti. Oğlu Abdülmecid’in israf ve gösteriş iptilâsına bir ölçüde engel olabildi, gerektiğinde devlet işlerinde kendisine yardımcı oldu, fakat mevkiini hiçbir zaman kötüye kullanmadı. Oğlunun padişahlığı sırasında devletin kendisine tahsis ettiği maaş ve diğer gelirlerini fakirleri doyurmak, ihtiyaçlarını gidermek, rahmet ve şükranla anılmasına vesile olacak pek çok hayır eseri yaptırmak yolunda sarf etti. Bizzat mahalle aralarında dolaşarak fakir ve muhtaçlara yardım elini uzatması, yetim ve kimsesiz kızları evlendirmesi, borcunu ödemeye gücü yetmeyenlere ve hapse düşmüş kimselere çeşitli malî ve nakdî yardımlarda bulunması, ince ruhlu, şefkat ve merhamet sahibi bir insan olduğunu gösterir. Bezmiâlem Vâlide Sultan ülkenin çeşitli yerlerinde pek çok hayır eseri ve vakıf meydana getirmiş, bunların devamlılığını sağlamak maksadıyla da gelir getiren çok sayıda emlâk ve “nükūd-i mevkūfe” bıraktı. Kurmuş olduğu vakıfların bir kısmı ile bunların akarları, tanzim edilen ve on dört vakfiyeyi ihtiva eden 400 sayfalık bir vakıfnâmede tespit ve tescil edildi.
Şentürk, M. Hüdai, Bezmiâlem Vâlide Sultan, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 1992, Cilt:6, sf: 108-113
Osmanlı devlet geleneklerine bağlı bir devlet adamı olduğu, dindar kişiliğine rağmen Celâlîler’i ortadan kaldırmada çok ileriye giden uygulamalarda bulunduğu söylenen Murat Paşa’nın 60-70.000 civarında Celâlî’yi ortadan kaldırdığı rivayet edilir. Hırvat asıllı devşirme usulüyle saraya alındı ve burada yetişti. Kanûnî Sultan Süleyman’ın son yıllarında Yemen beylerbeyi olan Mahmud Paşa’ya bağlanarak kethüdâlığını yaptı. Daha sonra Yemen beylerbeyi oldu. Dört yıla yakın bir süre Yemen’de kaldı. Ancak Yemen’de haksız yere büyük servet kazandığı söylentisi üzerine azledilerek İstanbul’a getirtildi. Yedikule’de bir süre hapsedildiği gibi serveti de müsâdere olundu. Daha sonra affedilip Trablusşam beylerbeyiliğine gönderildi, ardından kendisine Karahisarışarkî sancağı verildi. Tebriz seferine Karaman beylerbeyi olarak katıldı. Safevî kuvvetleriyle yapılan çarpışma sırasında geri çekilirken atıyla birlikte derin bir kuyuya düşerek esir alındı ve Alamut Kalesi’ne hapsedildi. Osmanlı-Safevî Antlaşması sonrasında serbest bırakılarak İstanbul’a döndü.