Konu: Osmanlının Çöküşünden Alınacak Dersler Perş. Ekim 29, 2009 11:38 pm
Bu süreç globalizasyonun ilk adımıydı.
• İngiliz mallarına limitsiz ithalat izni verildi ve iç gümrük vergileri kaldırıldı. (Yabancılara vergi kaldırılırken yerli tüccarlar vergi ödemeye devam ettiler.)
Gümrüksüz gelen İngilizlerin gelişmiş makine ürünü malları, Osmanlı’nın korumasız el tezgâhı endüstrisini kısa zamanda ezdi.
Ekonomisini döndüremeyen Osmanlı Devleti, ilk kez borç alma yoluna gitmiş, bununla birlikte, bağımlılık devri de başlamıştı. İhracatın çok üstünde ithalat harcamaları yapılmış, bu durum savaşlarla da birleşince, devasa finansman açıkları ortaya çıkmıştı.
(1854 Kırım Savaşı ile dış borca başlayan Osmanlı Devleti, 1875 yılında moratoryum ilan etti. 1876’da ödemeler durduruldu ve 1881 Muharrem Kararnamesi’ne kadar sürdü.)
Açığı kapatmak için borç alan Osmanlı devletinin işini kolaylaştırmak için Avrupa bankaları liman kentlerine gelmeye başladı. Dış borçlanma süreci, Osmanlı Devleti’nin yıkılışına kadar devam etti.
(TÜRKİYE’NİN 1987-1995 YILLARI ARASINDA YILLIK DIŞ TİCARET AÇIĞI ORTALAMA: 7.6 MİLYAR DOLAR. GÜMRÜK BİRLİĞİ’NE GİRDİKTEN SONRA 1996-2004 YILLARI ARASINDA YILLIK ORTALAMA: 19.7 MİLYAR DOLAR. 2006 YILINDAKİ DIŞ TİCARET AÇIĞININ İSE, 50 MİLYAR DOLARI BULACAĞI TAHMİN EDİLİYOR.)
1856 yılında merkezi Londra’da bulunan Ottoman Bank (Osmanlı Bankası) kuruldu. Ve Galata Bankerleri dönemi başladı.
Kurulan çok sayıda bankanın amacı kredi ve yatırım değildi. Avrupa’dan düşük faizle temin ettikleri paralarla, Osmanlı Devleti’nin çıkardığı yüksek faizli tahvilleri satın alıyor ya da pazarlıyorlardı.
41 kez yapılan borçlanmanın dördü ile demiryolu, biri ile sulama yapıldı. Diğer borçlanmaların hepsi borç ötelemek içindi.
(1854-1874 yılları arasında 15 kez dış borç alındı. 238.7 milyon Osmanlı Lirası borçlanıldı. Ancak, komisyon ve diğer giderler düştükten sonra 127.1 milyon Osmanlı Lirası ele geçti.)
1856 yılında daha ziyade gayrı müslim tebaa için hazırlanan Islahat Fermanı ile de;
• Gayrı müslim cemaatlerin idaresinin, ruhban sınıfı ve halkı arasından seçilmiş meclis tarafından yapılması,
Başkanlığını dönüşümlü olarak Fransız ve İngilizlerin yapacağı Düyun-u Umumiye, tüm devlet gelirlerinin % 31.5’unu tahsil edecekti. Başlangıçta sadece gelirler toplanırken, sonraları yabancı şirketler de geldi ve kâr garantili [b]işletmeler kurmaya başladılar.[/b]
İstanbul’da elektrik, havagazı ve su şirketleri kurdular.
Tütün ve alkollü içecekler şirketleri kurdular.
Tuz kaynaklarını işletmeye başladılar.
Bu arada Avrupa’nın reform talepleri devam ediyordu.
Osmanlı-Rus Savaşı’ndan sonra imzalanan Berlin Antlaşması’na Ermenilerle ilgili maddeler kondu.
Bâbıâlî’ye, Ermenilerin yaşadığı eyaletlerde, yerel ihtiyaçların gerektirdiği reformları yapma ve alınacak önlemleri büyük devletlere bildirme zorunluluğu getirildi.
Burada amaç, Osmanlı toprakları üzerinde ulus devletler kurdurmak ve bunları İngiliz nüfuzuna aldırmaktı.
•Anadolu’da yapılacak reformların uygulanmasını gözetlemek ve bu uygulamanın hakkıyla yapılmasını sağlamak, amacıyla gönderilen konsolosların gerçek vazifesi, Osmanlı Devleti çöktüğünde, Ermenilere bağımsız bir devlet kurdurmaktı.
Bu eğreti devlet daha sonra kendi ayakları üzerinde duramayacak, İngilizlerin himayesine girecekti. Nitekim Rus, İngiliz ve Fransız destekli Ermeni isyanları başladı ve tehcir sürecine kadar devam etti.
Yönetenler için çok uzun olsa da, devletlerin hayatlarında on yıllar bazen çok kısa olabilir.
Bazen alınan kararların sonuçları hemen değil, onlarca yıl sonra ortaya çıkabilir.