KUANTUM TEORİSİNDEN AHLAK REÇETESİ ÇIKARMAK YANLIŞ – RÖPORTAJ AKSİYON DERGİSİ – Caner Taslaman
http://www.aksiyon.com.tr/aksiyon/haber-31937-kuantum-teorisinden-ahlak-recetesi-cikarmak-yanlis.html Avrupa Nükleer Araştırmalar Merkezinin (CERN) Fransa-İsviçre sınırında kurduğu dünyanın en büyük parçacık fiziği laboratuvarı bir süre önce dünya medyasının ilgi odağındaydı. Binlerce bilim insanının çalıştığı bu devasa tesiste parçacık fiziğiyle ilgili çok önemli bir deney yapılıyordu. Herkes yer altına inşa edilen 27 kilometre uzunluğundaki Büyük Hadron Çarpıştırıcısı’ndan gelecek habere odaklanmıştı. Atom altı dünyanın esrarengiz parçacığı Higgs Bozonu’nun gözlemlenebilmesi bekleniyordu. Peki ama teorik fizikle alakalı bilimsel bir deney nasıl bu kadar popüler olabildi? Elektriğin icadı gibi tarihî bir kırılma anı mı yaşanacaktı? Sonrasında neler olacaktı? Bu soruları Yıldız Teknik Üniversitesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Caner Taslaman’a sorduk. Kendisi, din felsefesi, bilim felsefesi, modern bilim, felsefe ve din ilişkileri konularında önemli çalışmaları olan bir akademisyen. Hem tabii bilimlerin hem de sosyal bilimlerin değişik dallarına vukufiyeti, CERN ile başladığımız sohbeti kuantum fiziğinden postmodernizme, din-bilim/vahiy-akıl ilişkisinden ahlak felsefesine uzanan geniş bir yelpazeye taşıdı.
İzafiyet teorisi değişik çekim alanları ve hızlarda zamanın ve uzayın izafileştiğini gösteriyor. Fakat bunu gösterirken ışık hızının kendisi sabit kalıyor. Evrenin başından itibaren doğa yasalarının sabit olduğu gibi daha da önemli bir sabitlik anlayışını içinde barındırıyor. Yani bir takım sabiteler var. Her şeyin tümden izafi olduğu gibi bir görüş yok. Zaman ve uzayın izafi olduğunu söylemek her şeyin izafi olduğu anlamına gelmez. Ben izafiyet teorisi ve kuantumdan hareketle tüm değerlerin ve ahlaki görüşlerin izafi olduğunu temellendirecek bir zemin göremiyorum. Bu teorilerden ahlakla ilgili reçetelere geçiş yapmak felsefi açıdan hatalı olur. Doğayla ilgili fiziksel kavramlarımıza baktığımızda sadece itme-çekme gibi, parçacık-dalga olmak gibi özellikler var. Bunların hiçbirinin değerler ve ahlaki yasalarla bir ilişkisi yok. Bunlara atıfla ahlaka geçiş yapmanın mantıksal bir temeli yok. Bana göre bir tek “Allah vardır” şeklinde bir durum tarifinden rasyonel bir ahlak teorisi kurmaya geçiş yapabiliriz. Çünkü ahlaki yasalar insanı bağlayıcıdır ve sorumluluk altında tutucu bir özelliğe sahiptir. Maddi doğaya atıfla bir ahlak oluşturmaya kalktığınızda bilinçsiz doğanın içindeki hiçbir şey sizi bağlayıcı olamaz. Mesela şurada bir cüzdan düştü. Bu cüzdanı sahibine teslim edip etmeme problemiyle karşı karşıya kaldığımızı düşünelim. Doğada var olan hangi olgu benim o cüzdanı geri vermemi ya da hırsızlık yapmamamı söyleyebilir, buna rasyonel temel oluşturabilir? Nietzsche gibi birileri; “Doğada da hırsızlık var, hayvanlar birbirlerinden şunu çalıyorlar” diyerek, hırsızlığın doğal olduğunu temellendirmeye bile kalkabilir, doğadaki olgulardan hareketle.
Evrenle ilgili bilgimizin artması sayesinde aslında Allah’ın sanatını ve kudretini daha çok takdir etme imkânına kavuştuğumuz kanaatindeyim. Mesela 1950’li yıllardan sonra proteinler ve DNA keşfedildi. Detaylara inildikçe vücudumuzda muazzam karmaşıklıkta olayların gerçekleştiğini gördük. Her bir hücre tek başına bir fabrikadan daha karmaşık. Proteinler adeta birer makine, DNA eşsiz bir bilgisayar gibi. Allah’ın sanatını idrak etmek için ne büyük fırsat! Gözle görülemeyecek bir hücrede baş döndürücü bir yapı var. Bir tek proteinin bile tesadüfen ortaya çıkmasına bütün bir uzayın ömrünün yetmeyeceği bir yapı bu. Evrimle ilgili kitabımda bununla ilgili olasılık hesaplarını verdim. Biz yaratılışın detaylarına vakıf oldukça Allah’ın sanatını ve kudretini daha iyi anlarız. Bu manzara hem aklımıza, hem duygularımıza, hem sezgilerimize hitap ediyor. Fakat bugün şöyle bir tablo var ki daha çok para, daha çok kâr elde etmek dünya sisteminde tarihin hiçbir döneminde olmadığı kadar merkezî hâle geldi. Daha lüks bir hayat gibi basit idealler hayatları yönlendiriyor. Maalesef bilimsel bilginin ve teknolojinin gelişmesi, dünya görüşünde bir derinleşmeyi getirmedi. İnsanların çoğu evrenle ilgili artan bilgilerini sadece teknoloji üretmekte ve tüketimde kullanıyor. Teknoloji üretmede sorun yok ama büyük çoğunluk elde edilen bilimsel bilginin Allah’ın sanatı hakkında ne söylediğiyle ilgilenmiyor. Yeni keşifler sadece kapitalist amaçlar için bir araç olarak kullanılıyor. Günümüzde inkarcı ateistlikten çok Allah’ın varlığına karşı ilgisizlik temelli bir ateistlik daha yaygın. Oysa Allah’sız bir hayatta ne anlam kalır, ne iyi ne doğru ne de güzel. Mevcut dünya düzeninin sunduğu hazlar, insan ruhunun en derin ihtiyaçlarını karşılayamaz. Allah insanları kendine ve göndereceği dinlere muhtaç yaratmıştır; insan fıtratı buna göre tasarımlıdır. Bu yüzden bu haz merkezli düzenin çoğalttığı Allah’a karşı ilgisizliğin özünde güçlü olmadığını bilmek gerekir. Bu düzen hazcı sunumundaki görkeme karşın yüzeyseldir ve insan fıtratının en derin çığlıklarına cevap veremez. Oysa Kur’an hem akıla hem duyguya hitap eder, hem de fıtratımızın anlam, iyi, doğru ve güzelle ilgili çığlıklarına ab-ı hayat sunar.