High/Scope PROGRAMI NEDİR? - Özel Marmaris Karaarslan Anaokulu
Anasayfa / High/Scope PROGRAMI NEDİR?
Piaget’in kuramının rehberlik ettiği ve erken çocuklukta “etkin öğrenen” kavramını temel alan bu yaklaşımda çocukların en fazla kendi kendilerine planlayıp uyguladıkları etkinliklerden öğrendikleri anlayışı esastır. Bu programda çocukların kendi istediklerini yapmalarına, karar verebilme mekanizmalarının geliştirilmesine, sorumluluk duygusu geliştirerek sorumluluk almayı öğrenmelerine, yeteneklerinin ve öz disiplinlerinin geliştirilmesine destek vermek hedeflenmektedir.Çocukların kendilerini rahatça ifade edebilen ve başkalarının görüşlerine açık, girişken, yaratıcı, sorgulayıcı bireyler olarak yetişmeleri hedeflenir.Bunun sonucunda da dil gelişimi (dili kullanma becerisi-kendini ifade yeteneği-düşünme süreci vs.) gelişir. İlk uygulamalarında ön plana zihinsel amaçlar alan High/Scope programında zamanla sosyal ve duygusal gelişim alanlarıyla ilgili amaçlara da programda yer almıştır.
Öğretmenlerin çocukların düşünce ve davranışlarını yönetmeleri ve denetlemelerinin yerine bu düşünce ve davranışların temel alınması söz konusudur. Çocuklara yaşantılarında yapmak istediklerini seçme ve ne yapacaklarına karar verme fırsatı verilmek düşünme becerilerinin birinci aşamasında yer alan karar verme becerisi için önemli bir aşamadır.
Okul öncesi dönemde çocukların karar verme becerileri destekleyen bu yaklaşım ile çocukların günlük yaşantılarında ne yapmak istediklerini düşünmelerine ve karar vermelerine imkân sağlanmaktadır. High/Scope yaklaşımında çocuğun hazırladığı plan önemli ve öğretmen için başlangıç noktasını oluşturmaktadır. Bu plan sorgulama, önerme ve sorunları tanımlama için bir basamak teşkil etmektedir. Öğretmen her çocuğun kendi yaptıklarını gözlemlemesi, düşünmesi, ilişkilerin farkına varması ve sorunları fark edip çözmesine yardımcı olmalı, etkin öğrenmeyi sağlayacak eğitim ortamını sağlamalı ve çocuklara yaptıklarını düşünmeleri için rehber olmalıdır. Düşünme becerisi kazandırılırken çocukların yaptıklarını, neden yaptıklarını, yaparken neleri planladıklarını düşünmelerini sağlamak son derece önemli bir adımdır. Hareketlere ve sürecin sonucuna değil, hareketlerin nedenlerine, nedenlerin arkasındaki düşüncelere ve sürece odaklanmak gereklidir.
KARAR MEKANİZMASI ÇOCUK OLMALI!
High/Scope yaklaşımında çocuk ne yapmak istediğine, hangi malzemeleri kullanmak istediğine kendisi karar vermektedir.Bu karar verme sürecinde çocuk şuanda ve süreç içinde neler yapacağını planlar, isteklerini gözden geçirir avantaj ve dezavantajlı durumları sentezleyerek kendisi için en doğru olanı seçmekte ve karar vermektedir. High/Scope yaklaşımda düşünceleri derinlemesine irdelemek ve derinlerine inmek düşünce becerilerinin kazanılmasında önemli bir süreçtir ve çocuklar küçük grup çalışmalarında kendi düşüncelerini ve fikirlerini grup arkadaşları ile tartışarak, kendi düşüncelerini savunma fırsatları bulmaktadır.
High/Scope yaklaşımı çocuk merkezli bir program olduğu için hazırlanmış programlar çocuklara etkin öğrenme fırsatları sağlayarak çocuklarda bağımsız düşünme, karar verme, düşüncelerinin farkına varma, düşüncelerini anlatma ve savunma fırsatları sunmaktadır.Bu yaklaşım ile hazırlanan eğitim ortamlarında oluşturulan farklı merkezler aracılığı ile çocuklarda merak duygusunu uyandırarak, bilgiye ulaşma yolları, ulaşılan bilgiyi özümseme, sentezleme ve farklı durumlara transfer etme olanağı sağlanmaktadır. Düşünme becerilerinin desteklenmesi ve düşünce eğitimi açısından bakıldığında High/Scope yaklaşımı çocukları düşünmeye teşvik etmekte; erken çocukluk döneminde düşünme becerileri ile ilişkili olan ve problem çözme, karar verme, keşfetme bilgiyi toplama, yorumlama ve analiz etme becerilerini destekleyerek çocuklara kendi yaşantıları yolu ile bilgiye ulaşma yollarını öğretmektedir.
PLANLAMA, ÇOCUĞUN TÜM YASANTISINI ETKİLER
Planlama Erken çocukluk döneminde verilen eğitimin niteliği, çocuğun tüm yaşantısını etkilemektedir.Bu nedenle bu dönemde çocuğa sunulacak kaliteli eğitim, çocuğun gelişimini ve merak, keşfetme, araştırma duygularını destekleyecek eğitim ortamları ve bu ortamda öğretmenlere rehberlik edecek planlamalar ile mümkün olacaktır. Okul öncesi eğitimin istenilen nitelikte yapılabilmesi, fiziksel imkânlar, program ve personelin seçilmesi ve planlanmasıyla mümkündür.Çocukların bu döneminde gelişimlerini desteklemek için gerekli eğitim; fiziksel ve sosyal açıdan uygun mekânlarda, çocukların gelişim ve ihtiyaçlarına uygun etkili programlarının nitelikli öğretmenler tarafından uygulanması ile mümkündür.
Okulöncesi eğitimde çocukların gelişim düzeylerine uygun, merak, keşfetme ve araştırma duygularını destekleyecek ve geliştirecek eğitim ortamları ve öğretmen rolleri ile birlikte hazırlanacak eğitim planı düşünce becerilerinin gelişimi ve eğitiminde son derece önemlidir. Planlama yapılırken çocukların gelişim özelliklerinin yanı sıra bireysel ihtiyaçları da göz önünde bulundurulmalıdır. Plan hazırlanırken High/Scope yaklaşımının da temelinde yer alan ve temel düşünme becerilerinden biri olan karar verme becerisinin kazandırılmasında son derece önemli olan çocukların kendi kendilerine planlayıp yürüttükleri etkinliklere yer verilmelidir. Erken çocukluk döneminde çocukların kendi etkinliklerine karar vermelerine olanak sağlayan planlamalar ile bu temel düşünme becerisi desteklenmiş olacaktır.
HIGH / SCOPE GÜNLÜK YAŞAMIN HER YERİNDEDİR
High/Scope yaklaşımında çocukların, günlük yaşantılarında ne yapmak istediklerine karar vermeleri için fırsat sunulmaktadır. Her çocuğun bir plan oluşturmasına oluşturduğu bu planı gerçekleştirebileceği parçalara ayırarak aşamalandırmasına ve ihtiyaç duyacağı malzemeleri belirlemesine öğretmen yardımcı olmaktadır. Bu yaklaşımda öğretmenin başlangıç noktası çocuğun günlük planıdır. Kendi gününü planlamasına imkân verilen çocuklar ne yapmak istediklerini sonuçlarını da göz önünde bulundurarak düşünürler ve karar verirler, yapacakları etkinliği planlar, bu planlamayı yaparken karşılaşacakları zorluklara ve problemlere çözüm yollarını da kendileri aramaktadır. High/Scope yaklaşımında planlama günün başlangıcında yapılmakta, her çocuk yapmaya karar verdiği etkiliği öğretmeni ve arkadaşları ile paylaşmaktadır.Planlama öğretmenin görevi çocuğun yapacaklarını zihnin netleştirmesine destek olmaktır. Bu süreçte çocuğa yapacağı işi kendisinin zihinsel olarak tasarlaması ve anlatmasını çocukta düşünme becerileri geliştirirken, karar verme, verdiği kararı uygulayarak sonuçlarını gözlemleme, bir sonraki girişimi için zihinsel olarak hazırlık yapma, karşılaştığı problemlere çözüm yolları arama ve bir daha bu problemler ile karşılaşmaması için ne tür önemler alması gerektiğini düşünme olanağı sağlamaktadır.
İçinde bulunduğumuz bilgi çağında bilgiyi pasif olarak alan bireyler yerine ihtiyaç duyduğu bilgiye ulaşabilen, aldığı bilgiyi yorumlayabilen, örgütleme, sentez ve muhakeme yaparak düşünce becerilerini aktif olarak kullanan bireyler yetiştirmek önem kazanmaktadır. Gelişimin her alanında çok önemli bir yere sahip erken çocukluk dönemi ve eğitimi düşünce becerilerinin geliştirilmesinde de oldukça önemli görülmektedir.Bu dönemde çocuklara yapılan rehberlik ile onlara gelişim özellikleri, bireysel farklılıkları, ilgi, istek ve kişilikleri göz önünde bulundurularak düşünme becerilerini kazandırmayı hedefleyen eğitim programları ve eğitim ortamları hazırlanmalıdır. Gelişimin büyük bir kısmının erken çocukluk döneminde tamamlandığı düşünülürse, erken çocukluk döneminin gelişim özellikleri dikkate alınarak bu özellikler doğrultusunda kazanılabilecek bazı düşünce becerilerinin erken dönemlerde kazandırılması ve ileriki yaşlarda kazınılacak olan bazı düşünme becerileri için olumlu temellerin atılması çok önemlidir. Bu bağlamda Reggio Emillia yaklaşımı ve High/Scope Programında çocuklara zengin uyarıcılarla ile donatılmış, çocukların bireysel özellikleri ve gelişim özellikleri dikkate alınarak, kendilerini özgür hissedecekleri, merak, araştırma, keşfetme duygularını uyandıracak nitelikte eğitim ortamları ve programları hazırlanması hedeflenmektedir. Bu hedefler doğrultusunda hazırlanan her iki eğitim anlayışında da çocukların problem çözme ve karar verme becerileri desteklenmektedir. Reggio Emillia yaklaşımı ve High/Scope programıyla düşünen, üreten, öğrendiği bilgiyi diğer durumlara transfer edebilen ve karşılaştığı problemlere yaratıcı çözümler bulabilen temel düşünme becerilerine sahip bireyler yetiştirilmesi desteklemektedir. Okul öncesi eğitim kurumlarının fiziki yapıları düzenlenirken, eğitim programları hazırlanırken bu iki yaklaşımı temel alınabilir.Öğretmenler bu iki yaklaşımdaki öğretmen rollerini benimseyerek sınıf içi etkinlik sürecinde odak noktalarını belirleyebilirler ve öğrencilere neler kazandırmaları gerektiğini bu yaklaşımlardan yararlanarak şekillendirebilirler.
Kaynaklar Abbott, L. ve Nutbrown, C. (2001). Experiencing Reggio Emilia: implications for pre-school provision. Open University Press Anlıak, Ş. ve Dinçer, Ç. (2005).Okul öncesi dönemde kişilerarası bilişsel problem çözme becerilerinin geliştirilmesi. Eğitim Araştırmaları Dergisi, 20, 122-134. Aral, N., Kandır, A. ve Can Yaşar, M. (2000).Okul öncesi eğitim ve ana sınıf programları. İstanbul: Ya-Pa Bay, N. (2011).Okul Öncesi Öğretmenlerine Verilen Soru Sorma Becerisi Öğretiminin Etkisinin İncelenmesi.(Yayınlanmamış doktora tezi). Gazi Üniversitesi, Ankara. Benson, C. L. (2009). Influence Of Pedagogical Documentation On Children’s Use Of Metacognition.(Yayınlanmamış doktora tezi). South Dakota State University. Beyer, B. K. (1987). Practical strategies for the teaching of thinking.Allyn and Bacon, Longwood Division, 7 Wells Avenue, Newton, MA 02159.