Download "TİCARET ŞİRKETLERİNDE YAPISAL DEĞİŞİKLİKLER (TTK MADDE ) Öğrenciler İçin Hazırlanmış Ders Notudur."
1 TİCARET ŞİRKETLERİNDE YAPISAL DEĞİŞİKLİKLER (TTK MADDE ) Öğrenciler İçin Hazırlanmış Ders Notudur.
2 YAPISAL DEĞİŞİKLİKLERE İLİŞKİN GENEL BİLGİLER Yapısal Değişiklikler Birleşme (TTK m ve ) Bölünme (TTK m ve ) Tür Değiştirme (TTK m )
3 Yapısal Değişikliklerin Uygulama Alanı ve Kavramlar Uygulama Alanı (TTK m. 134, TTK m. 194) TTK nın yapısal değişikliklere ilişkin hükümleri, ticaret şirketlerinin, birleşmesini, bölünmesini ve tür değiştirmesi ile (TTK m. 134) Bir ticarî işletmenin, bir ticaret şirketi ile birleşmesini veya ticaret şirketine tür değiştirmesini (TTK m. 194) düzenlemektedir. Kavramlar (TTK m. 135) Ticaret şirketlerinin yapısını, organlarını, ortaklarını adlandırmak üzere farklı kavramlar kullanıldığı için yapısal değişikliklere ilişkin hükümlerde ortak kavramlar kullanılmak gerekmiştir. Bu ortak kavramların her bir ticaret şirketinde ne anlama geleceği TTK m. 135 te sayılmıştır.
4 ŞİRKETLERİN BİRLEŞMESİ Avrupa Birliği nin yönergeleri çerçevesinde şirketlerin birleşme/bölünme/tür değiştirmeleri yeniden düzenlenmiştir. Düzenlemenin kaynağı esas olarak İsviçre Birleşme Kanunu dur. Sistem ana hatları itibariyle, büyük işletmelerin oluşmasını öngörmekte, şirketlerin büyümesini teşvik etmektedir. Bu anlamda, Kanun, yapısal değişikliklere katılabilecek şirket türleri bakımından sınırlandırma öngörmüştür. Küçük şirketler bakımından kolaylaştırıcı hükümler getirilmiştir.
5 Birleşmenin Temel Unsurları Küllî halefiyet (malvarlığının devamı) Pay sahipliğinin devamlılığı Tasfiyesiz sona erme
6 Birleşme Türleri Yeni Kuruluş Şeklinde Birleşme Devralma Yoluyla Birleşme
7 Geçerli Birleşmeler (m. 137) Sermaye Şirketleri - Sermaye şirketleriyle - Kooperatiflerle - Devralan şirket olmak şartıyla kollektif ve komandit şirketlerle Şahıs Şirketleri - Şahıs şirketleri ile - Devrolunan şirket olmaları kaydıyla sermaye şirketleriyle - Devrolunan şirket olmaları kaydıyla kooperatiflerle Kooperatifler - Kooperatiflerle - Sermaye şirketleriyle - Devralan şirket olmak kaydıyla şahıs şirketleriyle
8 Tasfiye Halindeki ve Borca Batık Şirketlerin Birleşmesi YTTK 138/(1): Tasfiye hâlindeki bir şirket, malvarlığının dağıtılmasına başlanmamışsa ve devrolunan şirket olması şartıyla, birleşmeye katılabilir. YTTK 139/(1): Sermayesiyle kanuni yedek akçeleri toplamının yarısı zararlarla kaybolan veya borca batık durumda bulunan bir şirket, kaybolan sermayeyi veya gerekiyorsa borca batıklık durumunu karşılayabilecek tutarda serbestçe, tasarruf edilebilen özvarlığa sahip bulunan bir şirket ile birleşebilir.
9 Birleşme Usulü 1. Yönetim organı tarafından birleşme sözleşmesi yazılı şekilde yapılır. (m. 145) Birleşme sözleşmesi ile bilanço günü arasında 6 aydan fazla zaman geçmişse birleşme için ara bilanço hazırlanır. - Birleşme sözleşmesinde ortakların haklarının korunması gerekir (TTK m. 140) - Birleşme sözleşmesinde seçimlik veya zorunlu ayrılma akçesi öngörülebilir (TTK m. 141) Ayrıca Şirketlerde Yapı Değişikliği Ve Ayni Sermaye Konulmasında Siciller Arası İşbirliğine İlişkin Tebliğ m. 5/b ye göre mülkiyet değişikliğine konu malvarlığı ve hakların değerinin de yeminli mali müşavir veya serbest muhasebeci mali müşavir, denetime tabi şirketlerde ise denetçi tarafından denetlenmesi gerekir. 2. Birleşen şirket yönetim organları birleşme raporu hazırlamalıdır. (m. 147) TTK m. 149: Şirket ortakları, birleşme sözleşmesi ile birleşme raporunu şirket merkezinde inceleyebilir. 4. Genel kurulca birleşme sözleşmesinin onaylanması (TTK m. 151) - Birleşme kararının onaylanması ile devralan şirket sermaye artırımına gider. - TTK m te öngörülen çoğunluk sadece TTK m deki ayrılma akçesi için gereklidir. - Gerekiyorsa Rekabet Kurumu ndan izin alınması gerekir (TTK m ) 5. Birleşmenin ticaret siciline tescili (TTK m. 152) - TTK m. 153:Birleşme tescil ile geçerlilik kazanır. Tescil anında devrolunan şirketin bütün aktif ve pasifi kendiliğinden devralan şirkete geçer (küllî halefiyet). -TTK m. 157: Alacaklılar tescilden itibaren üç ay içinde istemde bulunursa alacakları teminat altına alınır.
10 Yüksek hakimiyet oranına sahip olunan bağlı şirketlerle kolaylaştırılmış birleşme (md ) Devralan sermaye şirketi, devrolunan sermaye şirketinin oy haklarının tamamına sahipse Birleşme sözleşmesinde bazı kayıtlara yer verilmeyebilir. Birleşme raporu düzenlenmeyebilir. Pay sahiplerine birleşme sözleşmesi ile birleşme raporunu denetleme hakkı tanınmayabilir. Birleşme sözleşmesi genel kurulun onayına sunulmayabilir. Devralan sermaye şirketi, devrolunun sermaye şirketinin oy haklarının yüzde doksanına sahipse Azınlık için, devralan şirket payı yerine, paylarının gerçek karşılığı önerilmişse, kolaylaştırılmış şekilde birleşebilir. Bu kolaylıklar; Birleşme sözleşmesinde bazı kayıtlara yer verilmeyebileceği, Birleşme raporunun düzenlenmeyebileceği, Birleşme sözleşmesinin genel kurul onayına sunulmayabileceğidir.
11 Ayrılma Akçesi TTK m. 141 (1): Birleşmeye katılan şirketler, birleşme sözleşmesinde, ortaklara, devralan şirkette, pay ve ortaklık haklarının iktisabı ile iktisap olunacak şirket paylarının gerçek değerine denk gelen bir ayrılma akçesi arasında seçim yapma hakkı tanıyabilirler. (2) Birleşmeye katılan şirketler birleşme sözleşmesinde, sadece ayrılma akçesinin verilmesini öngörebilirler
12 Ayrılma Akçesinin Türleri Seçimlik Ayrılma Akçesi (TTK m ) Zorunlu Ayrılma Akçesi (TTK m )
13 - Ayrılma akçesi birleşmede ortaklığın devamı ilkesinin istisnasıdır. Seçimlik Ayrılma Akçesi (TTK m ) - Seçimlik ayrılma akçesiyle devrolan şirketin ortağına, devralan şirkette pay sahibi olmak ile payının değerini alarak şirketten çıkma imkânı tanınır. - Seçimlik ayrılma akçesi, birleşme sözleşmesinde öngörülmelidir (TTK m ; f) - Ayrılma akçesini seçecek ortağın birleşme sözleşmesine olumsuz oy vermesi gerekmez. Ayrılma akçesi nakit olabileceği gibi ayın da olabilir. - Ortaklar ayrılma akçesinin uygun belirlenmesini mahkemeden talep edebilir (TTK m )
14 Zorunlu Ayrılma Akçesi (TTK m ) - Zorunlu ayrılma akçesinde devrolunan şirket ortakları, seçim hakları bulunmaksızın şirketten çıkarılırlar. -Ayrılma akçesinin miktarı, payların gerçek değerini yansıtmalıdır. - Bu kararın TTK m e göre alınması gerekir. Ortaklar ayrılma akçesinin gerçeğe uygun belirlenmesini mahkemeden talep edebilir (TTK m )
15 - Birleşme ticaret siciline tescil ile hüküm ifade eder (TTK m , c. 1). - Dolayısıyla tescil kurucudur. Birleşmenin tescilinden sonra devrolunan şirket tasfiyesiz infisah eder (TTK m ). Birleşmenin Sonuçları Tescil anında devrolunan şirketin aktif ve pasifleri küllî halefiyet gereği devralan şirkete kendiliğinden geçer (TTK m , c. 2). - Taşınırlar için teslime, tapuya kayıtlı taşınmazlar ve markalar için tescile gerek yoktur. - Borçlar da alacaklının rızası olmaksızın devralan şirkete geçer. - Sözleşme ilişkileri de küllî halefiyet gereği devralan şirkete geçer. Devrolan şirketin ortakları devralan şirketin ortağı olur (TTK m , c. 1).
16 Alacaklılarının Korunması (TTK m ) Alacakların Teminat Altına Alınması (TTK m. 157) Alacaklıları koruyucu hükümler birleşme gerçekleştikten sonra devreye girer. (TTK m ) Alacaklıların birleşmeyi önleme hakları yoktur. Alacaklılar zarara uğrasa bile birleşme geçerlidir. Birleşmenin tescilinden sonra alacaklılara Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi nde yapılan ilanla hakları bildirilir. Alacaklılar, devralan şirketin vereceği teminat yoluyla korunur. Hem devralan hem de devrolunan şirketin alacaklıları teminat talep edebilir. Alacağı zaten teminata bağlı olanlar ile muaccel olanlar teminat talep edemez. Son hâlde doğrudan ifayı talep mümkündür. Teminat altına alınacak alacağın, birleşme işleminden önce doğmuş olması gerekir. Muaccel olamayan borçlar da diğer alacaklıları zarara uğratmamak kaydıyla ifa edilebilir (TTK m ). Ortakların Kişisel Sorumlulukları (TTK m. 158) TTK m. 158 de şirket alacaklılarına karşı sorumlu olan şahıs şirketi ortaklarının, sermaye şirketi ile birleşmesi sonrasında da, sorumluluklarının belli bir süre devam edeceği düzenlenmiştir. Unutulmamalıdır ki, buradaki sorumluluk, ticarî işletmenin devrindeki gibi müteselsil sorumluluk değil, birleşme öncesindeki sorumluluğun devamı olarak ikincil sorumluluktur.
17 Bölünme Tanım: Bir şirketin malvarlığının tümünü veya bir kısmını kurulacak veya kurulmuş başka bir şirkete bütün olarak devredip karşılığında ortaklarının veya kendisinin devralan şirkette pay sahibi olmasını sağlayan işlemdir.
18 Bölünme Türleri-I Tam Bölünme Kısmî Bölünme TTK 159/1-a): Tam bölünmede, şirketin tüm malvarlığı bölümlere ayrılır ve diğer şirketlere devrolunur. Bölünen şirketin ortakları, devralan şirketlerin paylarını ve haklarını iktisap ederler. Tam bölünüp devrolunan şirket sona erer ve unvanı ticaret sicilinden silinir. TTK 159/1-b) Kısmi bölünmede, bir şirketin malvarlığının bir veya birden fazla bölümü diğer şirketlere devrolunur. Bölünen şirketin ortakları, devralan şirketlerin paylarını ve haklarını iktisap ederler veya bölünen şirket, devredilen malvarlığı bölümlerinin karşılığında devralan şirketlerdeki payları ve hakları elde ederek yavru şirketini oluşturur.
19 Bölünme Türleri II Yeni Kuruluş Yoluyla Bölünme (TTK m. 164) Devralma Yoluyla Bölünme (TTK m. 163)
20 Bölünme Türleri III Oranların Korunduğu (Simetrik) Bölünme (TTK m a) Oranların Korunmadığı (Asimetrik) Bölünme (TTK m b. Ayrıca bkz. TTK m ) Oranların Korunduğu Bölünme: Devreden şirketin ortaklarına, bölünmeye katılan tüm şirketlerde mevcut payları oranında şirket payları tahsis edilir. Oranların Korunmadığı Bölünme: Devreden şirketin ortaklarına; bölünmeye katılan bazı veya tüm şirketlerde, mevcut paylarının oranına göre değişik oranda şirket payları tahsis edilir.
21 Geçerli Bölünmeler (md. 160) Sermaye Şirketi Kooperatif Sermaye Şirketi Kooperatif Kooperatif Sermaye Şirketi
22 Bölünme Usulü (md. 166 vd.) 1. Yöneticiler tarafından bölünme planı/sözleşmesinin hazırlanması Bölünme planı/sözleşmesi ile bilanço günü arasında 6 aydan fazla zaman geçmişse bölünme için ara bilanço hazırlanır. Ayrıca Şirketlerde Yapı Değişikliği Ve Ayni Sermaye Konulmasında Siciller Arası İşbirliğine İlişkin Tebliğ m. 5/b ye göre mülkiyet değişikliğine konu malvarlığı ve hakların değerinin de yeminli mali müşavir veya serbest muhasebeci mali müşavir, denetime tabi şirketlerde ise denetçi tarafından denetlenmesi gerekir. 2. Yönetimin bölünme raporunu hazırlaması 3. Alacaklılara çağrı (TTK m. 175) 4. Bölünme kararı Bölünen şirket gerekiyorsa, sermaye azaltımı, mevcut devralan şirket ise sermaye artırımı yapmalıdır. 5. Bölünme kararının tescil ve ilanı
23 Envanter Bölünme işleminin en önemli aşaması envanter hazırlanmasıdır. Devralan şirkete geçecek malvarlığının neler olduğu envanterde gösterilmelidir. Tam bölünme hâlinde bölünen/devreden şirketin bütün malvarlığı envanterde gösterilmelidir. Tam bölünmede envanterde gösterilmeyen malvarlığı, kendilerine devredilen net aktif oranında devralan şirketlerin paylı mülkiyetine geçer (TTK m a). Kısmî bölünmede envanterde bölünen/devreden şirketin bütün malvarlığının gösterilmesi gerekmez. Devralana geçecek malvarlığının gösterilmesi yeterlidir. Envanterde gösterilmeyen malvarlığı, bölünen/devreden şirkette kalır (TTK m b). Tam bölünmede envanterde gösterilmeyen borçlardan devralan şirketler müteselsilen sorumludur (TTK m ). Kısmî bölünmede envanterde gösterilmeyen borçlar devreden şirkette kalır. Bölünme planı/sözleşmesinde TTK m. 168 in aksine düzenleme yapılabilir.
24 Alacaklıların Korunması ve Bölünmeye Katılan Şirketlerin Sorumluluğu Alacakların Teminat Altına Alınması (TTK m ) Bölünme kararı alınmadan önce alacaklılar, alacaklarını bildirmeye ve teminat talep etmeye çağrılırlar. Çağrı Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi nde yapılır. Talepte bulunan alacaklıların alacakları teminat altına alınır. Ortakların Kişisel Sorumluluğu Hakkında Birleşme Hükümleri Uygulanır (TTK m. 177) Bölünmeye Katılan Şirketlerin İkinci Derece Sorumluluğu (TTK m. 176) Bölünme sözleşmesi veya bölünme planında kendisine borç tahsis edilen şirket birinci derecede sorumludur. Ancak bazı şartlarda bölünmeye katılan diğer şirketler de ikinci derecede sorumludur. Kendisine borç tahsis edilmemiş diğer şirketler, alacağı teminat altına alınmamış alacaklılara karşı; birinci derecede sorumlu şirket borcunu ifa etmemişse ve Birinci derecede sorumlu şirket iflas etmiş, konkordato süresi almış, aleyhinde yapılan icra takibinde kesin aciz vesikası alınması şartları doğmuş veya Türkiye de takip edilemez duruma gelmişse, borçtan sorumludur. Zamanaşımı????
25 Tür Değiştirme (md. 180 vd.) Tanım: Tür değiştirmenin tanımı TTK da yapılmamıştır. Tür değiştirme; bir şirketin, malvarlığı ve ortakları devredilmeksizin, başka bir şirket türüne dönüştürülmesidir.
26 Hukukî Kişiliğin Sürekliliği - Tür değiştirmede yeni türdeki şirket, eski türdekinin özdeşidir. Öğretide, bu durum bir insanın kıyafetini değiştirmesine benzetilmiştir. - Dolayısıyla eski tür hakkında cari olan takipler veya davalar tür değiştirmeden etkilenmez. Tür Değiştirmede Süreklilik İlkesi (TTK m. 180, c. 2) Ekonomik Süreklilik - Tür değiştirmede, ne eski türün malvarlığı başka bir şirketle birleştirilmekte ne de bölümlere ayrılarak devredilmektedir. - Malvarlığı devri olmadığı için teknik anlamda küllî halefiyet de yoktur. Eski türün malvarlığı, yeni türün malvarlığı olarak devam eder. Buna karşın tür değiştirme sonrasında eski tür adına yapılan sicil kayıtların değiştirilmesi gerekir. Ancak sicilde yapılacak değişiklikler kurucu değildir. - Ortakların Sürekliliği (TTK m. 183) - Tür değiştirmede eski türün ortakları, yeni türün de ortağı olurlar. - Ancak tür değiştirilen şirketin niteliğine göre ortakların haklarında ve sorumluluklarında değişiklik meydana gelebilir. Örneğin, kollektif şirketin anonim şirkete dönüşmesi hâlinde ortakların sorumluluğu değişir. - Tür değiştirmede ortakların şirketten çıkarılması mümkün değildir. - Tür değiştirme işlemi sırasında yeni ortak alınması da mümkün değildir.
27 Geçerli Tür Değiştirmeler (md. 181) Sermaye Şirketi Kollektif Şirket Komandit Şirket Kooperatif Başka türde bir sermaye şirketine Bir sermaye şirketine Sermaye şirketine Sermaye şirketine Kooperatife Bir kooperatife Kooperatife Kollektif şirkete
28 1. Yöneticiler tarafından tür değiştirme planının hazırlanması Tür değiştirme planı ile bilanço günü arasında 6 aydan fazla zaman geçmişse tür değiştirme için ara bilanço hazırlanır. Ayrıca Şirketlerde Yapı Değişikliği Ve Ayni Sermaye Konulmasında Siciller Arası İşbirliğine İlişkin Tebliğ m. 5/b ye göre mülkiyet değişikliğine konu malvarlığı ve hakların değerinin de yeminli mali müşavir veya serbest muhasebeci mali müşavir, denetime tabi şirketlerde ise denetçi tarafından denetlenmesi gerekir. 2. Yöneticiler tarafından tür değiştirme raporunun hazırlanması 3. Tür değiştirme kararı 5. Tür değiştirme kararının tescil ve ilanı
29 Tür Değişikliğinde Alacaklıların Korunması (TTK m. 190) Teminat Talebi? Tür değiştiren şirketin hukukî kişiliğinde ve malvarlığında değişiklik olmadığı için alacaklılara teminat talep etme hakkı tanınmamıştır. Sadece ortakların kişisel sorumluluğu devam eder (TTK m. 190 ın atfıyla m. 158) Ancak özellikle şahıs şirketinden, sermaye şirketine doğru gerçekleşen tür değiştirmelerde, ortaklar sınırlı sorumlu olacağı için alacaklıların menfaati zarar görebilir. İşte bu nedenle TTK m. 190, TTK m. 158 e atıf yaparak, daha önce şirket alacaklılarına karşı ortakların belli bir süre daha sorumlu olacağını öngörmüştür.
30 Yapısal değişikliklere ilişkin ortak hükümler ( ) Ortaklık haklarının incelenmesi davası (m. 191) - Ortaklık paylarının ve hakları gereği gibi korunmamış veya ayrılma akçesinin uygun belirlenmemiş olması hâlinde ortaklar dava yoluyla uygun bir denkleştirme talep edebilirler. - Bu dava, yapısal değişikliği kararının geçerliliğini etkilemez (m. 192). - Ayrıca mahkemece sadece denkleştirmeye hükmedilmelidir; ortaklık yapısına müdahale edilemez. - Karar aynı durumda bulunan, dava açmamış tüm ortaklar hakkında da hüküm doğurur (ergo omnes, TTK m ) Dava açmak için ortağın yapısal değişiklik kararına muhalif kalmış olması aranmamaktadır (Meier-Dieterle: Zürcher Kommentar FusG 105, N. 13; Şener, s Ancak Türk hukukunda aksi görüş de ileri sürülmüştür: Tekinalp, Ortaklıklar I, s. 179, N. 181h.)
31 Yapısal Değişiklik Kararının İptali Davası (TTK m. 192) Yapısal değişikliği ilişkin genel kurul veya duruma göre yönetim kurulu kararlarının iptali talep edilir. Bu dava, anonim ve limited şirketlerdeki genel kurul kararının iptali davasına nazaran özel hüküm niteliğindedir. TTK m maddeler dışında düzenlenen bir husustan kaynaklanan iptal davaları, TTK m. 192 ye tâbi değildir.
32 Kusur sorumluluğu öngörülmüştür. Sorumluluk (TTK m. 193) Sorumluluk birleşme, bölünme ve tür değiştirme işlemlerinden doğmaktadır. Bu işlemler tamamlanmadan önceki aşamalar da sorumluluğu doğurabilir. Mehaza da bakıldığında, TTK m ten anlaşılması gereken, yapısal değişikliğe katılan şirketlerin türüne bakılmaksızın anonim şirketlere ilişkin sorumluluk hükümleri uygulanacaktır. - Davacılar; şirket, ortaklar veya alacaklılar olabilir. - Doğrudan zarar-dolaylı zarar ayrımı burada da söz konusudur.
33 Ticarî işletme ile ilgili birleşme ve tür değiştirme (md. 194) DEVRALAN TİCARET ŞİRKETİ BİRLEŞME DEVROLUNAN TİCARÎ İŞLETME TİCARÎ İŞLETME TÜR DEĞİŞTİRME TİCARET ŞİRKETİ TİCARET ŞİRKETİ TÜR DEĞİŞTİRME TİCARÎ İŞLETME
&1. Ortakların Şirket Borçlarından Sorumluluğu
&1. Ortakların Şirket Borçlarından Sorumluluğu Adi şirkette, ortakların üçüncü kişiye karşı şirket borçlarından dolayı sorumluluğu sınırsız ve tüzel kişilik de bulunmadığı için birinci derecede(doğrudan)