KÜÇÜKLERDEKİ BÜYÜK SANAT
“Bir saat tefekkür, bir sene (nafile) ibadetten hayırlıdır.”(1)
Allah’ın zatı bilinmez. Göz mahluk olduğu gibi gördükleri de mahluktur. Kulak mahluk olduğu gibi işittikleri de mahluktur. Aynı şekilde, akıl mahluk olduğu için düşündükleri de mahluk olacaktır. Akıl, Allah’ın zâtı hakkında ne düşünse bütün bunlar o aklın eseri yahut ürünü olurlar. Tabiri caizse onlar da birer put hükmündedirler, şu farkla ki müşriklerin putları taşlardan ve madenlerden, onunki ise yanlış düşüncelerden yapılmıştır.
Allah’ın zâtı tefekkür edilemeyeceğine göre, tefekkürü emreden bütün ayetler ve onu teşvik eden bütün hadis-i şerifler, mahlukat âlemini ibretle seyir ve temaşa etmemiz içindir.
“Nefsî tefekkürde tafsilâtlı, âfâkî tefekkürde ise icmâlî yaparsan, vahdete takarrüb edersin. Aksini yaptığın takdirde, kesret fikrini dağıtır. Evham seni havalandırır, enâniyetin kalınlaşır. Gafletin kuvvet bulur, tabiata kalb eder. İşte dalâlete isâl eden kesret yolu budur.”(2)
Nefsî tefekkür denilince, “insanın hem bedenindeki bütün organları, hücreleri, atomları, hem de ruhundaki kalb, akıl, hafıza, hissiyat gibi latifeleri Allah’ın birer eseri olarak düşünmek ve O’nun baha biçilmez birer ihsanı olarak değerlendirmek” anlaşılır.
İşte, bu afakî tefekkürün bir boyutu da “sinekler, böcekler, kelebekler, karancalar” gibi küçük varlıklar üzerinde düşünmektir. Küçük, nazik ve ince birer sanat mucizesi olan bu hayvanların da bütün türlerini derinlemesine bilmemiz ve etraflıca tefekkür etmemiz mümkün değildir.
Bu vesileyle bir hatıramı nakletmek isterim. Yıllar önceydi. Elimin üzerinde küçük bir siyahlık gördüm. Kalorifer bacalarından gelen bir is lekesi sandım. Silmek üzere elimi uzattığımda hareket etti. Anladım ki, benim is sandığım şey küçük bir böcekmiş. Parmağımın ucunu kendisine iyice yaklaştırdığımda yürüyüşünü hızlandırdı. O anda zihnimden şu manalar hızla geçmeye başladı:
"Bu küçük hayvancık benden kaçtığına göre büyümüş, olgunlaşmış demektir. Bunun bir de çocukluk, bebeklik dönemleri vardı. O zamanlar ne kadar küçücüktü. O bir nokta kadar bedene altı ayak, iki göz, mide ve diğer organlar nasıl yerleştirilmişti? Bu yavrucuk nerede doğmuştu? Başında kimler durmuş ve ona yardımcı olmuştu? Doğum haberi yakınlarına duyurulmuş muydu? O çok küçük ağzına ve midesine uygun yiyecekler nasıl hazırlanmıştı? Lokmalarını ağzına kim koymuştu?"
Bütün bu ve benzeri nice soruların tek bir cevabı vardı: Onu yaratan ve terbiye eden Allah.
İşte benim hayalimde canlandırmaya çalıştığım böyle nice manaları, melekler âleminden o canlının tesbihatını temsille görevli olan melek yahut melekler onu sürekli seyretmek suretiyle biliyor ve bu ince sanata ve bu hassas rahmete hayran oluyorlardı.
Ayet-i Kerimenin açık beyanıyla o yavru adayının imdadına İlâhî rahmet ve inayet yetişmekte, bütün organlarını en güzel biçimde, en faydalı yerde ve en hikmetli büyüklükte yaratıp yerleştirmekte ve bunların tümünden meydana gelen bedenine de yine en güzel bir sureti vermektedir.
Aynı mana, bir başka şekliyle, bütün yumurtalar âlemi için de geçerlidir. Ancak, yumurtaların bu noktada çok önemli bir farklılığı vardır. Yumurta içinde teşekküle başlayan civciv adayının annesiyle hiçbir ilgisi kalmamıştır. Ona hiçbir gıda annesi vasıtasıyla ulaşmaz. Sadece belli bir ısı seviyesi ve yine belli bir zaman gerekmektedir. Bu ısı, annesinin kuluçkaya yatmasıyla sağlanabileceği gibi, bugün artık makinelerle de sağlanmaktadır.
“Şüphesiz Allah, taneyi ve çekirdeği yarıp filizlendirendir. Ölüden diriyi çıkarır. Diriden de ölüyü çıkarandır…”(En’âm, 6/95)
ayetini bu yumurtada ve civcivde net şekilde görmüyor muyuz?
- Canlı tavuktan cansız yumurta ve cansız yumurtadan canlı tavuk yaratan bir kudret hakkında, "Ölmüş insanları nasıl diriltecek?" diye sorulur mu?
İşte bütün yumurtalar alemine bu nazarla bakmak bizim için ancak hayal yoluyla gerçekleşebilir. Denizdeki ve karadaki sayısız yumurtaları birlikte görmek, onların geçirdiği safhaları birlikte izlemek gibi bir kabiliyetten mahrumuz. İşte bu görevi melekler âlemi yapmakta ve bu sayısız hikmet ve rahmet tecellilerini hayranlıkla seyir ve tefekkür etmekteler.
(1) bk. Suyutî, Camiu’s-Sağir, II/127; Aclûnî, I/310.
(2) bk. Mesnevî-i Nuriye, Zeylü'z-Zeyl.
Okunma sayısı : 3.714