Koru Nedir? İstanbul’daki Korular Nerelerdedir?
Yazan: CEA Yayın tarihi: 04-02-2017 Kelime sayısı: 1890
İstanbul İçi Yürüyüş Rotalarım: Taksim’den Baltalimanı Japon Bahçesi’ne, kent sınırları içerisinde, son kalan yeşil alanlar (bir yerleşim yerinde park, bahçe gibi bitki örtüsüyle kaplı açık alan) üzerine oluşturduğum rotayla ilgili olarak, şaşırtıcı bir şekilde, şahane geri bildirimler alıyorum. Şu sıralar planlamasını yaptığım ve yine İstanbul sınırları içerisindeki son rotam Anadolu Kavağı – Poyrazköy – Anadolufeneri – Riva ile birlikte artık kent içerisindeki hareket alanımı tekrar kültür rotalarına doğru kaydıracağım. Hatta, sürece paralel bir şekilde gelişen sponsorluk görüşmelerinin yanı sıra, kültür rotaları çalışmalarında bulunan, benim için oldukça kıymetli yürüyüşçülerle de fikir alışverişleri gerçekleştiriyorum. Neden Yoldan Çıktım? sayfasında da belirttiğim gibi, amacım turistik gezi paylaşımları değil… Aksine, eğlenceli içerikler, listeler hazırlamak gibi bir hedefim de yok. Çoğu zaman bilgi paylaşımı üzerine kurulu, yer yer eleştirilerin de yer aldığı, öğrendiklerimi, deneyimlediklerimi paylaştığım ve bunu tecrübe edilebilir bir şekilde sunmaya çalıştığım bir deney ortamı oluşturabilmek benim için yeterli. Bu nedenle aldığım her geri bildirim benim için çok kıymetli.
Konuya biraz duygusal ve biraz da uzun bir giriş paragrafıyla başladım, farkındayım. Özellikle son haftalarda yine ve yeniden söz konusu olan yeşil alanlara yönelik amaçsız ve çıkar temelli müdahaleler (bkz. Ihlamur Parkı, Maçka Parkı) nedeniyle yazının ana içeriğini oluşturacak korular biraz daha -benim için- hassas bir nitelik ve güncellik kazandı. Aşağıdaki içerikte koru tanımına ve İstanbul sınırları içerisindeki koruların listelerine yer vereceğim. Umut ediyorumki, nefes alınabilir, toprağa dokunulabilir bu alanların korunması için gerekli farkındalık çok geç olmadan söz konusu olur. Yoksa yeşillik dediğimiz alanlar artık kaldırımlarda kırık taşlar arasındaki çimenlerden, duvar köşelerindeki yosunlardan ibaret olacak (bkz. İstanbul’un yeşil alanları işgal altında!), temiz havayı da şişelerde satın almaya başlayacağız.
Koru, şehir sınırları içerisinde ve bu sınırlara yakın bölgelerde, çevresi sınırlandırılmış ormandan daha küçük, doğal orman parçaları veya suni olarak tesis edilmiş bakımlı büyük ağaç topluluklarından oluşan yeşil alanladır. İstanbul’daki korular çoğu zaman korunmuş orman parçalarından oluşmaktadırlar. Koruluk ise, koru alanlarını belirtmek için kullanılmaktadır. Sonradan ağaçlandırılmış geniş ağaçlık alanları da koru ve koruluk olarak nitelendirebiliriz. “Korumak”tan türeyen “koru” av yasağının ve ağaç kesiminin yasak/sınırlı olduğu, özel olarak bakımı ve kontrolü sağlanan alanları belirtmek için sıklıkla kullanılmıştır. Özellikle, şehir içindeki hava kirliliğine karşı oldukça önemli olan korular insanlar için de birer dinlenme ve yenilenme alanları olarak değerlendirilmektedirler. Bitki örtüsü ve hayvanlar açısından barınma ve korunma alanları olan korular ekoturizm içinde önemli bir yere sahiptirler. Korunun büyüklüğüne bağlı olarak sulak alanlarında korular içerisinde yer alması mümkün olabilmektedir.
İstanbul’daki Koruların Nitelikleri ve Önemi
İstanbul’da, şehir sınırları içerisinde yer alan bir çok koru bulunmaktadır. Çoğunlukla boğaz hattı etrafına dağılmış olan bu korular tepe yamaçlarına ve deniz kıyılarına yakın bölgelerde yer almaktadırlar. 3. Köprü, İstanbul Yeni Havalimanı, Kanal İstanbul, Haliç-Karadeniz Sahra Hattı gibi bilinçsizce hazırlanan projeler nedeniyle tehlike altında olan bu korular geçmişte var olan ancak zamanla yerleşim alanları oluşturabilmek için tahrip edilen ormanların günümüze ulaşan son korunaklı alanlarından oluşmaktadırlar. Hatta, bu korunaklı alanlarda geçmişi Bizans ve Bizans öncesi dönemlere kadar uzanmaktadır.
Osmanlı dönemine ait tarih kayıtlarında sıklıkla adı geçen korular padişahlar ve dönemin ileri gelenlerinin adlarının yanı sıra, dinlenmek için inşaa ettirdikleri konaklarla da anılmaktadır. Akarsu barındıran ve tarihi bentlerin yanı sıra Bizans döneminden kalma harabelerin de yer aldığı korulark büyük bir bölümü özel kişilere, belediye ve kurumlara aitdirler. Ziyarete açık olan korular tarihi nitelikleri dolayısıyla mesire yerleri (gezilecek, piknik yapılacak yer, bağlık bahçelik, yeşillik yer.) olarak da nitelendirilebilmektedirler. Belediyelerin kent parkı olarak belirli zamanlarda ziyarete açtıkları korulara da rastlanabilmektedir. Dinlenmenin yanı sıra özel misafirlerin de ağırlandığı, saray eğlencelerinin gerçekleştirildiği bu korular içerisinde çiftliklere de rastlanabilmektedir. Çiftlikler ve konaklar nedeniyle yüksek duvarlarla çevrili olmaları da bu koruların günümüze kadar korunaklı bir şekilde ulaşabilmelerinin nedeni olarak gösterilebilir. Diğer yandan, İstanbul’un en yaşlı ağaçlarına, göç yollarına ve bir çok hayvana da sahipliği yapan korular arasında özellikle Ayazağa Korusu‘nda İstanbul’un hiçbir yerinde rastlanmayacak çap ve boylarda anıt ağaçlara rastlanmaktadır. Marmara bölgesinin, karasal iklim, Karadeniz iklimi ve Akdeniz iklimleri arasında bir geçiş özelliği göstermesi ve buna bağlı olarak doğal bitki örtüsünün güney ve alçak kesimlerde Akdeniz kökenli bitkiler, yüksek kesimlerde kuzeye bakan yamaçlarda Karadeniz bitki topluluğu özelliğindeki nemli ormanlardan oluşması da korulardaki zenginliği artırmaktadır. Hatta, korularda Türkiye iklimine oldukça yabancı, Osmanlı döneminde hediye olarak edinilmiş fidanların dikilmesiyle yetişmiş olan Amerika ve Afrika kökenli anıt ağaçlara da denk gelmek mümkündür. Örneğin, Ihlamur Parkı‘nda III. Selim ve II. Mahmut’a ait üç adet nişan taşının yanı sıra anıtsal nitelikte ağaçlar da yer almaktadır.
Validebağ korusu tepkisi: “Evimdeki çiçeğimi saklayayım. Ona da göz koyarlar”
İstanbul sınırları içerisinde ve sınırları etrafında olmak üzere henüz şehir planlarına geçirilmemiş ya da saptanmamış korular dışında toplamda 50 civarında koru bulunuyor. Bu korulardan bazıları İBB (İstanbul Büyükşehir Belediyesi) Boğaziçi İmar Müdürlüğü tarafından korunuyor. İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafından idare edilen korulardan 4’ü Üsküdar, 2’si Beykoz, 2’si Sarıyer, 1’i Ümraniye, 1’i Fatih ve 1’i de Beşiktaş ilçelerinde yer alıyor. 11 koru içerisinde en büyüğü Sarıyer’e bağlı 323 hektarlık Hacıosman Korusu ve en küçüğü ise Üsküdar’da Salacak ve Selimiye Kışlaları arasındaki Harem Korusu‘dur. İstanbul’daki koruları şöyle listeleyebiliriz.
Avrupa Yakası’ndaki Korular (25)
Alman Elçiliği Korusu, Boğaziçinde, Yeniköy-Tarabya yolu üzerinde, eski Tarabya Kasrı’nın bulunduğu yerdeki 17 hektarlık bir koruluktur.
Ayazağa Korusu, Sarıyer ilçesinde yer alan koru toplamda iki parçadan oluşuyor. Bir kısmı Şişli ilçesinin kuzey bölümünde, kendisiyle aynı adı taşıyan Ayazağa mahallesinde bulunan, kasırlar ve bir av köşkünü de muhafaza eden korunun yüzölçümü 7,8 hektar.
Arifi Paşa Korusu, Beşiktaş ilçesine bağlı Bebek Mahallesi’nde bulunmakta.
Arnavutköy Robert Kolej Korusu, 27,5 hektarlık koru Arnavutköy’den Ulus’a doğru yükselen kuzeydoğu ve güneydoğuya yamaçları üzerinde yer almaktadır.
Avusturya Elçiliği Korusu (Eski Avusturya-Macaristan), 5,5 hektarlık koru Yeniköy sahilindeki Avusturya yazlık elçiliğinin yer aldığı, II. Abdülhamid’in talebiyle Mıgırdıç Cezayirliyan’a ait olan koru komulaştırılmış ve Osmanlı-Avusturya dostluğuna istinaden Avusturya İmparatoru II. Franz Joseph 1898 de hediye edilmiştir.
Ayşe Sultan Korusu, Beşiktaş ilçesine bağlı, Bebek Mallesi’ndedir.
Boğaziçi Üniversitesi Korusu, Sarıyer ve Beşiktaş arasında kalan koru Rumelihisarı Mahallesi’nde yer almaktadır.
Cumhurbaşkanlığı Korusu, Trabya’da bulunan, alan içerisinde T.C Cumhurbaşkanlığı Huber Köşkü’nün de yer aldığı koru Sarıyer ilçesine bağlıdır. Huber Korusu olarak da bilinmektedir.
Emin Erkayınlar Korusu, Şeyhülislam Cemaleddin Efendi Korusu olarak da adlandırılan Kuruçeşme’de sahil yoluyla TRT arazisi arasında yer almakta. Duvarlarla çevrili koru zamanında Şeyhülislam Cemaleddin Efendi’ye ait olup, ardından Emin Erkayın’a geçmiştir.
Emirgan Korusu, Sarıyer ilçesi’nde yer alan 47,2 hektar genişliğindeki koru İstanbul Boğazı kıyılarında, Emirgan-İstinye semtleri arasında yer almaktadır.
Fransız Elçiliği Korusu, Sarıyer ilçesine bağlı Tarabya’da, İpsilanti Yalısı’nın ardında iki set halinde yükselen 7,5 hektarlık bir alandır.
Fransız Yetimhanesi Korusu, İpar ve Kortel Korularına komşu, Bebek Mahallesi’ni Etiler Mahallesi’ne bağlayan dik yolun solun bulunan koru 3,3 hektarlık bir alanı kaplamaktadır.
İngiltere Elçiliği (Yazlık) Korusu, Tarabya’da sahil yolundaki yazlık binanın arkasında yükselen 2,7 hektarlık bir alanda yer almaktadır.
İpar Kartal Korusu, İpar Köşkü’nü de barındıran, Arnavutköy Bebek Yolu Sokak’ta, Bebek sırtlarında yer alan koru Kartal Yuvası olarak da bilinmekte.
İspanya Elçiliği (Yazlık) Korusu, (İspanyol Sefareti Korusu), Büyükdere’de bulunan, Sadberk Hanım Müzesi ile Büyükdere’nin merkezi arasında yer almakta.
Kortel Korusu, Arnavutköy ile Bebek arasında, sahilden güneybatıya doğru yükselen2 hektarlık alanda yer almaktadır.
Muhayyeş Korusu, İstinye ile Yeniköy arasında, yolun üst bölümünde yer alan koru Misbah Muhayyes adı ile de anılmaktadır.
Naciye Sultan Korusu,
Naile Sultan Korusu,
Polonya Elçiliği (Yazlık) Korusu (Polonya Sefareti Korusu),
Prens Sabahattin Korusu,
Rusya Elçiliği (Yazlık) Korusu (Rus Sefareti Korusu),
Said Halim Paşa Korusu,
Yıldız Parkı Korusu,
Anadolu Yakası’ndaki Korular (24)
Abdülmecid Efendi Korusu,
Abraham Paşa Korusu,
Adile Sultan Validebağ Korusu,
Amcazade Hüseyin Paşa Korusu,
Beykoz Kasrı Korusu,
Cemile Sultan Korusu,
Cemil Molla Korusu,
Hidiv İsmail Paşa (Çubuklu) Korusu,
Hüseyin Avni Paşa Korusu,
Kandilli Kız Lisesi Korusu,
Kavacık Ormanı Korusu,
Münir Bey Korusu,
Nekkaş Bostanı Korusu,
Vaniköy (Eski Papaz) Korusu,
Vaniköy Rasathane Korusu,
Şehzade Yusuf İzzettin Korusu,
Avrupa Peyzaj Sözleşmesi Kapsamında Yeşil Alan Kullanımı; Boğaziçi Öngörüm Bölgesi Örneği, Fen Bilimleri Enstirüsü, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi
İÜ Orman Fakültesi Dergisi, Seri B, Cilt 50, Sayı 1, 2000
An Evaluation About Istanbul’s Historical Parks From The Viewpoint Of Nowadays Usage Functions, Funda Yirmibeşoğlu, Emel Ocak, Lanscape Architecture
Adile Sultan Validebağ KorusuAlman Elçiliği KorusuArifi Paşa KorusuArnavutköy Robert Kolej KorusuAyazağa KorusuEmirgan KorusuHidiv İsmail Paşa (Çubuklu) KorusuHuber KorusuIhlamur Kasrıistanbulİstanbul'daki KorularKoru Nedir?KorularKorulukMihrabad KorusuMisbah KorusuÖren YerleriYıldız Parkı Korusu
Falafel Nedir? İstanbul'daki En İyi Falafel Mekanları Nelerdir?
Bir çok mecrada farklı içeriklerde yazılar yayınlamaya özen gösteriyorum. Yemek.com bu sitelerden biri, dil ve içerik olarak biribirinden...